cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Псориаз
Псориазбен ауыратын науқастардың өмір сапасы
Псориаз пациенттердің өмір сүру сапасын басқа ауыр созылмалы аурулармен бірдей дәрежеде нашарлатуы мүмкін екендігі дәлелденді: депрессия, алдыңғы миокард инфарктісі, гипертония, жүрек жеткіліксіздігі немесе 2 типті қант диабеті. Псориатикалық зақымданулардың ауырлығы мен локализациясына байланысты псориазбен ауыратын науқастар елеулі физикалық және/немесе психологиялық жайсыздықты, әлеуметтік және кәсіби бейімделудегі қиындықтарды сезінуі мүмкін, тіпті мүгедектікті қажет етеді. Терінің қатты қышуы немесе ауыруы негізгі өмірлік функцияларға кедергі келтіруі мүмкін: өзін-өзі күту, жүру, ұйықтау. Қолдың немесе аяқтың ашық бөліктеріндегі псориазды бляшкалар зардап шегушіге белгілі бір жұмыстарды орындауға, белгілі бір спортпен айналысуға, отбасы мүшелеріне, үй жануарларына немесе үйге күтім жасауға кедергі келтіруі мүмкін. Бас терісіндегі псориазды бляшкалар пациенттер үшін жиі ерекше психологиялық проблема тудырады және айтарлықтай стрессті және тіпті әлеуметтік фобияны тудырады, өйткені бас терісіндегі ақшыл бляшкаларды қайызғақ немесе биттердің нәтижесі деп санауға болады. Одан да үлкен психологиялық проблема бет терісінде, құлақшаларда псориазды бөртпелердің болуынан туындайды. Псориазды емдеу қымбат болуы мүмкін және науқастың жұмысына, оқуына, әлеуметтенуіне және оның жеке өмірін реттеуге кедергі келтіретін көп уақыт пен күш жұмсайды.
Псориазбен ауыратын науқастар өздерінің сыртқы келбетіне шамадан тыс алаңдауы мүмкін (және жиі), оған тым көп мән береді (кейде оған обсессивті бекіту нүктесіне дейін, дисморфофобия дерлік), қорқынышпен байланысты өзін-өзі бағалаудың төмендігінен зардап шегеді. әлеуметтік қабылдамау және қабылдамау немесе сыртқы көріністегі проблемаларға байланысты жыныстық серіктесті таба алмау қорқынышы. Ауырсыну, қышу және иммунопатологиялық бұзылулармен (қабыну цитокиндерінің өндірісінің жоғарылауы) үйлесетін психологиялық стресс ауыр депрессияның, мазасыздықтың немесе әлеуметтік фобияның дамуына, науқастың айтарлықтай әлеуметтік оқшаулануына және дезадаптациясына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, псориаз бен депрессияның, сондай-ақ псориаздың және әлеуметтік фобияның ілеспелі ауруы (комбинациясы) тіпті псориаздың болуынан субъективті психологиялық жайсыздықты сезінбейтін пациенттерде жиі кездесетінін атап өткен жөн. Мүмкін, псориазға бейімділікке және депрессияға, үрейге, әлеуметтік фобияға бейімділікке әсер ететін генетикалық факторлар үлкен дәрежеде сәйкес келеді. Псориаздың да, депрессияның да патогенезінде жалпы иммунопатологиялық және/немесе эндокриндік факторлардың рөл атқаруы мүмкін (мысалы, депрессия кезінде қабыну цитокиндерінің жоғарылауы және нейроглиялардың цитотоксикалық белсенділігінің жоғарылауы да кездеседі).
2008 жылы Американдық ұлттық псориаз қорының псориазбен ауыратын 426 науқасқа жүргізген сауалнамасында пациенттердің 71%-ы бұл ауру олардың күнделікті өміріндегі басты мәселе екенін хабарлады. Пациенттердің жартысынан астамы сыртқы келбетінің айтарлықтай бекінгенін (63%), псориаздың болуына байланысты жаман көрінуден қорқу немесе басқалар қабылдамау, қарым-қатынас кезінде ұялу, ұялу немесе ұялу сезімін (58%) атап өтті. Пациенттердің үштен бірінен астамы аурудың басталуымен немесе өршуімен олар әлеуметтік белсенділік пен адамдармен қарым-қатынастан аулақ бола бастағанын немесе ауруға байланысты серіктестер мен жақын қарым-қатынастарды іздеуді шектейтінін хабарлады.
Псориазбен және басқа дерматологиялық аурулармен ауыратын науқастардың өмір сүру сапасын объективті түрде өлшеуге арналған көптеген құралдар бар. Клиникалық зерттеулер көрсеткендей, псориазбен ауыратын науқастар өмір сапасының субъективті төмендеуін жиі сезінеді. Псориаздың өмір сапасына әсері туралы 2009 жылы жүргізілген зерттеуде дерматологтармен сұхбат және пациенттерге сауалнама жүргізілді. Бұл зерттеуде псориаздың жеңіл және ауыр жағдайларында өмір сүру сапасының неғұрлым субъективті нашарлауын тудырған пациенттерді ең алаңдататын симптом қышыну, екінші орында псориазды артритпен ауыратын науқастарда буындардың ауыруы екендігі анықталды. . Қышыну болмаған кездегі бөртпелердің немесе бөртпелердің аз болуы пациенттердің әл-ауқатына және олардың өмір сүру сапасын субъективті бағалауына аз әсер етті.
Қабыршықты темiреткiнiң негiзгi емi
Антигистаминдiк және сенсибелизациялайтын (бөгде заттары сезiмталдықты төмендететiн) дәрiлер, тыңайтатын дәрумендер қабылдау және тәндi тазалайтын шаралар қолдану, арақ-шарап iшуден, темекi шегуден аулақ болу, салауатты  өмiр салтын ұстану.
Алақан-табан псориаз
Құрылымдар дөңгелек пішінді және қабыршақты бетке ие. Бұл псориаз алақанға, кейде қолдың артына шығады. Аяқтар мен алақандар бір уақытта сирек зардап шегеді. Науқастың ауруының алғашқы кезеңдерінде қатты қышу, қабыну, ісіну және терінің қаттылығы алаңдатады. Кейінірек эпидермис үлкен аумақтарда қабығын кетіріп, қабыршақтай бастайды.
Емнiң шипасы
Сырқаттың бауыр, өт жолында, жалпы тәнiнде  қабыну болмауын, көңiл күйiн қалыпты (торықпаудан ада) жағдайда ұстау,  осы кеселдерден айығудың бірден бір емі.Бұл  жараның  тұқым  қуалауы да мүмкiн. Әкесi не шешесi “қабыршықты теміреткiден” зардап шегіп жүргендер салауатты өмiр салтын ұстанып,  күтiнiп, сақтанып жүруi тиiс.Жалпы бұл дерттің  пайда болуының  негізгі себебi  белгiсiз. Дегенмен, оған алғышарт жасайтын инфекциялық аурулар, күйзелiс (торығу-стресс) және  тұқым  қуалаушылық сияқты  факторлар екенi даусыз.“Қабыршықты темiреткi” созылмалы сырқат болғандықтан, бiрден  жазылып кетпейдi. Алайда, оның емделiп, күтiнiп жүрген жағдайда ремессия-лық кезеңi, яғни, бетi қайтып, байқалмай жүретiн кезеңi ондаған  жылға созылуы да мүмкiн. Сондықтан, дерттің алдын орап, алдын ала сақтанып, салауатты өмiр салтын ұстануға машықтану, жай-күйдің де қалыпты жағдайда болуына негіз қалары сөзсіз
Соуса Батиста
Соуса Батиста (Souza Batista) Рбуен Дарио (25.9.1923ж.т., Панама қаласы.)-Панама жұмысшы қозғалысының қайраткері. Қолөнерші отбасысында туған. Мамандығы- журналист. 1943 жылдан студенттік және жастар қозғалыстарына белсене қатысты. 1945ж. Панама жастар ассоциациясының ( ПХП), 1948 жылдан ПХП ОК Саяси бюросының мүшесі, ал 1951 жылдан ПХП ОК-нің бас секретары. Біпнеше рет жазаланып, жер аударылды. Панама мен Латын Америкасы коммунистік және демократиялық қозғалысы мәселелері жөніндегі бірсыпыра теориялық еңбектердің авторы.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 353 бет
Санат: 1923 жылы туғандар Санат:Тұлғалар
Девиациялық асыра сілтеу
Девиациялық асыра сілтеу - әлеуметтік бақылау агенттері жоқ құбылысқа көп кызығушылық тудыру үшін девиацияның ауқымы мен маңыздылығы бұрмаланатын және асыра сілтенетін процесс. Осы арқылы бастапқы бұрмалау шын екендігіне көз жеткізу мақсатымен девиация мысалдарының көп көлемі «құрылады».
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану
Тұщы су гидрасы
Тіршілігі және сыртқы құрылысы
Гидра суы таза, оттегіне бай баяу ағатын өзендерде, көлдерде, тоғандарда мекендейді. Ол көбінесе су өсімдіктерінің сынып түскен бұтақтарында мекендейді. Гидра өсімдікке ұқсас келеді. Оның қимылдайтын қармалауыштары бар денесі, сабақшасы және бір нәрсеге бекінетін табаны болады. Гидраның 5-8 салалы қармалауыштары ауыз қуысының айналасына орналасады. Гидраның аузы ішек қуысына жалғасады, сондықтан ол- ішекқуысты жәндік.
Нашар қозғалатын гидра -жан-жаққа сәулелерше таралған бөліктерге тең бөлінетін сәулелі симметриялы жәндік.
Гидраның қапшық тәрізді денесі жасушалардың екі қабатынан:сыртқы қабаты-эктодерма, ал ішкі қабаты энтодермадан құралады. Сыртқы қабатында тері-бұлшықет, жүйке және атпа жасушалар орналасады. Тері-бұлшықет жасушалары- гидра денесіндегі ең көп кездесетін жасушалар. Олар бірімен-бірі жанасып, гидраның жабынын түзеді. Жасушалардың әрқайсысының түбінде жиырыла алатын бұлшықетті талшық болғандықтан, гидра табанымен және қармауыштарымен бір жерден екінші жерге адымдап, "тоңқаңдай" қозғалады. Егер гидраның барлық бұлшықетті талшықтары бір мезгілде жиырылса, гидраның денесі тартылып, қысқарады.
Атпа немесе қалақай жасушалар гидраның сыртқы қабатында орналасады. Атпа жасушалар гидраның бүкіл денесінде,әсіресе қармалауыштарда өте көп болады. Атпа жасушалар гидраны жауынан қорғайдыжәне сол арқылы жемін аулайды.
Гидраның сыртқы қабатынан аралық және сезімтал жасушалар кездеседі. Гидра сыртқы қабаттағы безді жасушадан бөлінетін желім тәрізді зат арқылы қимылдайтын табанымен қармалауыштарын нәрсеге уақытша орнықтыра алады.
гидраның сыртқы қабаты мен ішкі қабатының аралығында ұзынынан созылған тірек тақташасы болады, мұны гидраның қаңқасы дейді.
Тыныс алуы және зәр шығаруы
Гидрада арнаулы тыныс алу және зәр шығару мүшелері болмайды. Ол бүкіл денесі арқылы суда еріген оттегін ішке сіңіріп, қажетсіз көмірқышқыл газды сыртқа шығарады. Зәр шығаруы бүкіл денесімен жүзеге асады.
Хинсдэйл (Нью-Гэмпшир)
Хинсдэйл (Hinsdale) — Нью-Гэмпшир штатының Чешир округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4046 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 58.8 км² шамасында. FIPS коды — 33-36660.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Жетісуда Кеңес өкіметінің орнауы
Жетісуда Кеңес өкіметінің орнауы - 1918 ж. наурызда жергілікті билікті большевиктердің өз қолына алуы. 1917 ж. Петроградта Қазан революциясының жеңуі Жетісудағы большевиктер тобы күшейіп, соңғы саяси қарсыластары — жергілікті Уақытша үкіметтің органдарын жоюға кірісті. Бірақ, облыстағы барлық контрреволюциялық күштер оларға қарсы одақтасын, әскери диктатура орнатуға тырысты. 1917 ж. 1 қарашада Жетісу казак-орыс әскерінің атаман-офицерлері жергілікті байманаптардың қолдауымен большевиктер билігіне қарсы қарулы бүлік шығарып, облыста "әскери үкімет" деген органдарын құрды. "Әскери үкімет" большевиктерді кудалап, оларды жақтайтын әскери бөлімшелерді қарусыздандырды, ауылы П.Березовский мен К.В.Овчаров сынды большевиктерді азаптап елтірді. 1918 ж. ақпанның 2-жартысынан бастап Жетісу большевиктері "әскери үкіметке" қарсы қарулы кетерілісті әзірлеуге кірісті. Қызыл гвардия жасақтары ұйымдастырылып, қаруландырылды. Көтеріліске басшылық етуі үшін П.В.Виноградов, Л.П.Емелев, Т.Бокин, Т.Өтепов, Р.П.Маричек, С.М.Журавлев, т.б. адамдардан ревком құрылды. 1918 ж. наурыздың 2-сінен 3-іне қараған түні Верныйда жұмысшылардың Қызыл гвардия жасақтары мен 2-казак-орыс полкінің жауынгерлері қала еңбекшілерінің көмегімен "әскери үкіметке" қарсы қарулы көтеріліс жасады. Көтеріліс нәтижесінде Верныйда Кеңес өкіметі орнады. Бұл жеңіс облыстың басқа аудандарында Кеңес өкіметінің орнауын тездетті. Кеңес өкіметі 1918 ж. наурызда Жаркентте, Сергиопольде (Аякез), Гавриловкада (Талдықорғанда), сәуірдің бас кезінде Лепсіде орнады.
Дереккөздер
Санат:Жетісу
Владимир Николаевич Сосюра
1920 жылдан КОКП мүшесі. Азамат соғысына қатысты (1918-1920).
Еңбектері
1917 жылдан жаза бастады. «Қызыл қыс» (1921), «1917 жыл» (1921), «Соғысқа-соғыс» (1930) поэмаларын жариялады. Кеңестік патриотизм, халықтар достығы, кеңес құрылыстық тақырыбына арналған «Қызыл гүлдер» (1932), «Сүйемін» (1939) т.б. кітаптары шықты. Ұлы Отан соғысы тұсында «Қызыл жауынгерлерге» (1941) өлеңдер жинағы, «Олег Кошевой» (1943), «Менің Ұлым» (1944) пoэмалары жарық көрді. Соғыставн кейінгі кезеңде «Жайқалсын жасыл бақ» (1947 ж, КСРО Мемлекетік сыйлық, 1948), «Қарлығаштар күн қанатында» (1960), «Еңбеккер семьясының бақыты» (1962, екеуі де Т.Г.Шевченко атындағы республикалық сыйлық, 1963) т.б. кітаптарын шығарды.
Қазыналы Сарыарқа
Қазыналы Сарыарқа — Әмен Әзиевтің Балқаш-Қоңырат металлургиялық кешенінің тарихы жайындағы 1978 жылы шыққан монографиясы.
Владимир Николаевич Сосюра
Сыйлықтары
2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.
Қазыналы Сарыарқа
Жазушы Балқашқа жиі барып, оның халқымен, еңбеккерлерімен көп әңгімелесті. Мыс қорыту зауыты цехтарын аралады. Қоңырат карьерінің түбіне дейін түсіп, хал-жағдайға қанықты. Сонымен қатар, өткенді шынайы суреттеу үшін мұрағаттар мен мұражайлардың материалдарын қопарды, тарихтың өз шығармасына қажетті қатпарларын көтерді. Бұл тұста ол өзін әрі қаламгер, әрі ғалым тұрғысында көрсете білді.
Владимир Николаевич Сосюра
Дереккөздер
Санат:1898 жылы туғандар Санат:1965 жылы қайтыс болғандар Санат:6 қаңтарда туғандар Санат:Дебальцевода туғандар Санат:8 қаңтарда қайтыс болғандар Санат:Киевте қайтыс болғандар Санат:КСРО ақындары Санат:Украина ақындары Санат:XX ғасыр ақындары Санат:КСРО аудармашылары Санат:Украина аудармашылары Санат:XX ғасыр аудармашылары Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:Тарас Шевченко атындағы Украина ұлттық сыйлығының иегерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері Санат:Украин ақындары Санат:Соцреалист-жазушылар Санат:КСРО жазушылары одағының мүшелері Санат:Ұлы Отан соғысындағы майдан тілшілері Санат:Украина коммунистері Санат:КОКП мүшелері Санат:Байков зиратында жерленгендер Санат:Слово үйі тұрғындары Санат:Ролит үйі тұрғындары
Қазыналы Сарыарқа
Өз жұмысының маңыздылығын ол алғысөзінде былай деп көрсеткен:
Бусинци (Перник облысы)
Бусинци (Бусинци) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Трын қауымының құрамына кіреді.
Қазыналы Сарыарқа
Осыдан жарты ғасыр бұрын, 1928 жылы Балқаш көлінің солтүстік-батыс жағындағы жартылай шөлейтті алқаптан Қоңырат кен қоймасы ашылып, Сарыарқа айдынының жағасынан Қазақстанның түсті металлургия алыбы салына бастаған еді. Еліміздің көп ұлтты бауырлас халықтарының қазақ халқына көрсеткен қалтқысыз достық көмегі арқасында қаз тұрып, дүниеге келген бұл өнеркәсіп өркені күні бүгінге дейін Отанымыз бен халқымыздың игілігіне қызмет етуде.
Бусинци (Перник облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 60 адамды құрайды.
Камплон-д'Од
Камплон-д'Од (Camplong-d'Aude) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Нарбонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,28 км² шамасында.
Бусинци (Перник облысы)
Пошта индексі — 2486. Телефон коды — 07732. ЕКАТТЕ коды — 7096.
Камплон-д'Од
Коммунаның INSEE коды — 11064, пошта индексі — 11200.
Бусинци (Перник облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Қазыналы Сарыарқа
Қазіргі кезде ол жалпы құрамында Қоңырат, Саяқ карьерлері, руда түйіршіктейтін, ұқсататын цехтары мен байыту фабрикасы, мыс балқытатын, прокат жасайтын заводтары, басқа да осы заманғы өндіріс салалары бар тұтастай толық циклды ірі кен-металлургия комбинаты болып отыр. Оның өнімін СССР-дің 1000 шақты кәсіпорны мен көптеген шетелдер пайдаланады. 1967 жылы Лондондағы көрмеде Балқаш мысы дүние жүзіндегі сапасы ең жақсы мыс деп танылды.
Кітап үш бөлімнен тұрады:
Дереккөздер
Санат:Сарыарқа Санат:Орталық Қазақстан
Бактериофагтар
thumb| alt=A.| Бактериофагтар.
Бактериофагтар (бактерия және phagos — жегілер), бактерия жалмаушылары — бактерияларды, т.б. микроорганизмдерді ыдырататын вирустар; бактериялар жасушасын зақымдайтын және олардың еруін тудыратын вирустар.
Оларды алғаш рет 1898 жылы орыс ғалымы Н.Ф. Гамалея (1859 — 1949) байқаған, 1915 жылы ағылшын ғалымы Ф. Туорт ашқан. Ал Бактериофагтар терминін ғылымға 1917 жылы алғаш рет француз ғалымы Ф. д’Эрелль енгізген. Бактериофагтар тек тірі клеткада ғана тіршілік ете алады. Ол ұзындығы 60 — 100 нм болатын бас бөлігінен және 100—200 нм таяқша тәрізді құйрықшадан тұрады. Бас бөлігінде бір немесе екі ДНҚ жіпшелері, 3%-тей белок, т.б. заттар болады. Құйрықша жиырылу қабілеті бар спираль тәрізді қаппен оралған ақуызды біліктен тұрады, оның шетіндегі базалды (негізгі) пластинкадан таралған өте жіңішке жіпшелер көмегімен Бактериофагтар басқа денеге беки алады. Бактериофагтар көптеген бактериялардан, соның ішінде патоген (ауру қоздырғыш), сапрофит (өлекселермен қоректенетіндер) топтарынан, сәулелі саңырауқұлақтардан, көк-жасыл балдырлардан табылған. Ол адам мен жануарлардың ішек-қарындарында, өсімдіктерде, топырақта, табиғи және ақаба суларда, көңде, т.б. ортада кездеседі. Бактериофагтар топырақтағы микроорганизмдерге зиянды әсер етіп, ондағы пайдалы процестердің (аммонилану, нитрлену, атмосфера азотын тұту) қалыпты жүруіне кесірін тигізеді. Сондай-ақ, Бактериофагтар азотобактердің азот тұтушы қабілетін, патоген бактериялардың улылық және антигендік қасиеттерін өзгерте алады. Ал кейбір Бактериофагтар микробтарды жүйелеу саласында, микробиол. синтездеуде (антибиотиктер ді, амин қышқылдарын, сүт өнімдерін, бактериялық тыңайтқыштарды даярлауда, т.б.), сонымен қатар адамдар мен жануарларда кездесетін бірқатар жұқпалы (оба, іріңдеткіш стафилакоктар, тырысқақ, іш сүзегі және анаэроб инфекциялары) ауруларды қоздыратын бактериялардан алдын-ала сақтандыру және емдеу мақсатында қолданылады. Генетика мен молекулялық биологияның теориялық мәселелерін анықтап, шешуде Бактериофагтардың маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Бактериофагтар
Хемау
Хемау (Hemau) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Регенсбург ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8524 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 122,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 75 148. Қаланың басшысы — Ханс Поллингер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Дюранс (Ло және Гаронна)
Дюранс (Durance) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Лот және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,6 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 280 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Мысыр жазуы
thumb|250px|Египет жазуы thumb|250px|Египет жазуыМысыр жазуы Египет жазуы, б.з.б. 4-мыңжылдықтың орта тұсында пайда болған. Алғаш сурет-кескіндермен, иероглифтік (идеограф.) таңбалармен бейнеленді. Жазудың шапшаң жазылатын иератика (б.з.б. 3-мыңжылдық), демотика (б.з.б. 8 ғ.) түрлері пайда болды. Мысыр жазуында әрбір суреттің, таңбаның өзіндік мағыналары болды. Таңбалар саны 5 мыңға жуықтағанмен, қолданыстағысы 700 – 800-ден аспады. А.Македонскийдің Мысыр жеріне жасаған жорығынан соң (б.з.б. 332 ж.) мысыр жазуы мен грек жазуы қатар қолданылып, екі жазу аралығындағы жаңа копт жазуы дүниеге келді. Египетте 640 жылдан (ислам дінінің таралуынан бастап) қазіргі уақытқа дейін араб әліпбиі қолданылады. Мысыр жазуының құпиясын алғаш француз ғалымы Франсуа Шампольон ашты. Ол Розетта тасын зерттеу кезінде “Птолемей” және “Клеопатра” сөздерін оқыды. Шампольон иероглифтерді жеке сөздерді білдіреді дегенге қарсы болып, тек буынды, дыбысты таңбалауы мүмкін деген жорамал жасады. Осылайша ғалым құпиясы мен жұмбағы мол, мыңдаған жылдар бойы ұмыт қалған мысыр жазуы арқылы ежелгі Мысыр мәдениетін әлемге әйгіледі. Таңба-суреттерде олардың ездеріне семантикалық не дыбыстық жағынан қатысты сөз, сөздер тобы таңбаланған. Дауыссыз дыбыстарға негізделген танба бір, кейде екі-үш дауыссызды білдірген. Сөйтіп, эр танба тек сөздің емес, әрі дыбыстың (дауыссыз) мағынасына ие болған. Б. з. д. 4000 жылдар сонында бір мағынаны білдіруге арналған орфографикалық жүйе қалыптаскан. Ол бойынша кейбір таңбалар белгілі бір сөзді, бірқатары идеограмма тәрізді не бір сөзді, не өзара байланысты бірнеше сөзді білдірген. Египет жазуының қатар жұмсалған екі түрі болған:
Дереккөздер
Санат:Жазу тарихы Санат:Ежелгі Мысыр Санат:Жазу түрлері
Манева
Манева — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Авнюга өзенінің сол жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 2081
IC 2081 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан E/SB0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 15231, ESO 157-34, DRCG 47-81.
Сыртқы сілтемелер
IC 2081 Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Оберергайм
Оберергайм (Oberhergheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Гебвилер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68242, пошта индексі — 68127.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1179 адамды құрады. Халық тығыздығы — 59,37 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Самовочка
Самовочка — Ресейдегі өзен. Воронеж облысы, Тамбов облысы, Липецк облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Битюг өзенінің оң жағалауынан 250 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лонге-Яун
Лонге-Яун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аган өзенінің оң жағалауынан 410 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 62 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Михельдорф (Жоғарғы Аустрия)
Михельдорф (Жоғарғы Аустрия) (Micheldorf in Oberösterreich) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Кирхдорф-на-Кремсе округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5921 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 50.3 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — KI, ресми идентификациялық коды — 4 09 08.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эвальд Линдингер (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Қабылан
Қабылан (Acinonyx jubatus) — сүтқоректілер класы, мысық тұқымдасына жататын аң.
Қабыланның дене бітімі ұзынша, тұрқы 120 — 150 см, құйрығының ұзындығы 60 — 75 см. Қалың, қысқа, сарғылт түсті түгінің үстінде қара дақтар болады. Қабылан тропиктік және субтропиктік аймақтардағы ормандарда, тау беткейлерінде, жазық далалар мен саваннада, өзен бойындағы тоғайларда тіршілік етеді. Ағаш басына, жартастарға тез өрмелеп шығады. Қабылан тұяқты аңдарды (газель, арқар, т.б.) қуып жүріп аулайды. Оның жылдамдығы 100 км/сағ-қа дейін жетеді. Ол жер бетінде жасайтын сүрқоректілердің арасында ең тезі болып саналады. Жоғары жылдамдығында қабылан қадамдары жылқыныкіндей шамамен 7 метрге дейін жетеді.
Желтоқсан — қаңтар айларында ұйығып, 90 — 95 күннен кейін 2 — 4 күшік табады. Қабыландар қолға тез үйренетін жыртқыш, сондықтан хайуанаттар саябағында ұстауға бейім аң. Терісі бағалы, кезінде өте көп ауланған. Қазір қабыландар жылдан-жылға санының азаюына байланысты қорғауға алынып, Халықаралық табиғат қорғау одағы мен Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Генофондын сақтау үшін таксонның маңызы
Монотиптік турыстың бірден-бір түрі. Түрді сақтап қалудың бірден-бір жолы – оны өсіретін питомник құру.
Таралуы
нобай|200px|солға|Қабыланның жүгіруін арнайы түсірілген деректі видео ХVІІІ-XX-ғысырдың ортасында қабылан Каспий теңізінің шығыс жағалауында және Арал теңізіне шектесіп жатқан щөлдерде сирек те болса мекендеді. 1947 ж. Екі қабылынды Үстіртің батыс шыңынан, ал 1949 ж. Екі аңды Маңғыстаудағы Ақтау тауынан ұстаған. Олардың біреуінің терісі ҚР БҒМ Зоология институтының жиынтығында сақтаулы, ал екіншісінен Атырау облыстың мұражайға тұлып жасалған 1947-1964 жылдары бұл аймақтан 16 аңның ұстаялғаны белгілі. Снңғы 45 жылды Маңғыстау облысынан бұл жыртқыштың кездесуі жойында дәл деректер жоқ, бірақ қыбыландардың өздерінің және іздерінің кездесілері жайында, 1976 жылы және тіпті XX ғасындың 80-90-шы жылдарында, әртүрлі адамдардың тексерілмеген хабарламалары бар.
Мекендейтін жерлері
Қабылан әртүрлі типтегі шөлдерде мекендейді Шөлді жерлердегі таулардың етектерінде, құз-шыңдарында кездеседі.
Саны
Деректер жоқ. Қазақстанда кездеспеуі мүмкін. Бірен-саран жыртқыш Солтүстік-батыс |Түркменстанда сақталуы мүмкін. 1992-1993 жылдары осында Ясха ауданында қабылан түйені жарып, содан соң қақпанға түскен.
Негізгі шектеуші факторлар
Қабылан санының барлық таралу аймағында өте шапшаң төмендеуі шөлді аудандарды игеру, осыған орай ондағы тұяқты жануарлардың, негізінен қарақұйрықтың жойылуы болып табылады және қасқырлардың қабыланды тікелей қудалау әсерін тигізді. Оны әсіресе геологиялық және басқа экспедициялардың адамдары күшті автотранспорт және тіпті автотранспорт – тікұшақтар, жеңіл ұшақтар пайдаланып аулау арқылы да жойды.
Биологиялық ерекшеліктері
Қазақстанда қабылан негізінен қарақұйрыққа, ақбөкенге, жабайы қойға және басқа да тұяқты жануарға шабуыл жасайды. Хайуанаттар парктерінде ол тәулігіне 2.8-3.3 кг ет жейді. Жыныстық жағынан үшінші-төртінші жылда жетіледі. Күйге түсу созылмалы, бірақ жиі желтоқсан-қаңтарда жүреді. Буаздылық 90-95 күнге созылады. 2-4 марқау туады. Қолда ұстағанды қабыландар 15 жылдай өмір сүрген.
Жекдуадақтар туысы
Жекдуадақтар туысы (Chlamydotis) - Дуадақтар тұқымдасының 11 туыстарының бір түрден тұратын туысының бірі. Орнитологтар соңғы кезде бұл туысты екіге бөлуге көңіл аударуда.
Қабылан
Қолда өсіру
Қолға оңай үйренеді, мінез-құлығы жуас әрі басқа жануарлармен тез жұғысып кетеді. Хайуанаттар парктерінде көбееді.
Жекдуадақтар туысы
Дереккөздер
Санат:Дуадақтар
Қабылан
Қабылданған қорғау шаралары
Қабылан әруақытта және бар жерде қорғауда алынған СИТЕС. Конвенциясының І Қосымшасына тіркелген. Қабылан тіршілік етуге мүмкін жерлерде Үстірт және Қабыланқыр қорығтары ашылған.
Қорғауды керек ететін шаралар
Қабыланды Үстірт қорығында қолда өсіруді жолға қою.
Зерттеу үшін ұсыныстар
Маңғыстау облысында бар ма, жоқ па анықтау
Дереккөздер
Санат:Мысықтәрізділер
Боксит
thumb| Боксит Боксит  (Францияның Les Baux деген жерінде бірінші рет табылғандықтан осылай аталған) – тау жынысы, алюминий металы алынатын негізгі кентас. Бокситтің хим. құрамы негізінен алюминий гидроксидінен, сондай-ақ темір, кремний, титан, кальций, магний, марганец, фосфор оксидтерінен, т.б. құраушылардан тұрады. Түсі қызыл, қоңыр қызыл, сұр, шұбар; тығыздығы 2,9 – 3,5 г/см3; қаттылығы 6-ға дейін жетеді. Құрылымы яшма, бұршақ тәріздес, оолитті, қуысты, борпылдақ болып келеді. Боксит құрамында диаспор, бемит, гиббсит, гетит, гидрогематит, каолинит, хлориттер, кальцит, галлуазит, т.б. минералдар бар. Бокситтер сілтілік, қышқыл, кейде негізді жыныстардың латериттік үгілу процестерінен көл мен теңіз суларында тұнуынан түзіледі. Бокситтің құрлықтық шөгінділерімен байланысты горизонталь күйде жататын платформалық және теңіз жағасының шөгінділерімен байланысты геосинклинальдық түрлері бар. thumb| БокситОлар карбонатты жыныстардың карст шұңқырлары мен түрлі ойыстарда каолинит және шұбар түсті шөгінділерімен бірге кездеседі. Өндіріліп жүрген Бокситтердегі алюминий оксидінің (Аl2O3) мөлшері 28%-дан 60%-ға дейін не одан да жоғары болады. Бокситтен алюминий алу тиімді болу үшін кремнийлік модуль (Аl2O3: SіO2) 2,1 – 2,6-ден кем болмауы керек. Бокситтен бояу, фарфор, шыны абразивтер, қара металлургия флюсі, мұнай тазартатын сорбент алынады. Бокситті пісіріп цемент, электр пештерінде балқытып электркорунд алады. Аз темірлі Бокситтен отқа төзімді бұйымдар жасалады. Дүние жүзі бойынша Б-тің жалпы қоры 120 млрд. т-дан асады, оның 40 – 50%-ы барланып, есепке алынған. Бокситтің дүниежүз. өндірісі жылына 300 млн. т-ға жетеді. Қазақстанда негізгі Боксит кендері Торғай өңірінде (Амангелді бокситті ауданы) орналасқан. Республикадағы Бокситтің болжамдық қоры 1 – 1,5 млрд. т, оның 40 – 45%-ы барлануда. Боксит – кешенді кентас, одан алюминийден басқа Tі, Ғе, Gr, Ga, Nі, Nb және шашыранды элементтер (Ce, La, Y, Yb, Se, т.б.) алынады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Қазақстан табиғаты
Софроний Врачанский
Врачанский Софроний(шіркеудегі аты; бұрынғы аты- Стойко Владиславов) (1739, Котел қаласы.,- 23.9.1813, Бухарест)- болгар ұлттық өркендеук дәуірінің қайраткері; Паиси Хилендарскийдің шәкірті және жолын қуушы.1762 ж- священник. Грек дін иелерінің зорлық-зомбылығына қарсы шығып, болгар халқын оқуға, білімге шақырды, болгар әдеби тілін дамытуда маңызды роль атқарды. Софроний Врачанский- жаңа болгар әдебиетінде тұңғыш басылған кітап-  «Недельниктің» авторы.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 355 бет
Санат: 1739 жылы туғандар Санат: 1813 жылы қайтыс болғандар Санат:Тұлғалар
Оңтүстік Маңғыстау шөгінді алабы
Оңтүстік Маңғыстау шөгінді алабының құрлықтағы бөлігі тыңғылықты зерттелген, бірақ геофизикалық әдістермен және бұрғылау ұңғымаларымен әркелкі қамтылған. Құрлықтағы негізгі мұнайлы-газды кешен болып табылатын юралық кешеннің барлану дәрежесі жоғары. Осындай сипат шөгінді тастың триастық бөлігіндегі мұнай-газ шоғырлану белдемдеріне де тән. Алайда алаптың құрлықтағы бөлігін зерттеудің қол жеткен деңгейі оның ауқымындағы құрылымдық-тектоникалық белдемдердің көпшілігінен жаңа ашылулар мүмкіндігін жоққа шығармайды. Мұндай ашылулар әзір бұрғылана қоймаған ұсақ антиклин тұтқыштардағы қиманың триастық бөлігімен, сирегірек юралық қатқабатпен, сол сияқты юрадағы антиклин емес тұтқыштармен, оның ішінде жоғарғы юраның карбонатты бөлігімен байланыстырылады. Бұрыннан белгілі ең ірі кенорындардың құрылысын бүгінгі деңгейдегі сейсмобарлау көмегімен одан әрі саралай түсу шаралары табысты нәтижелер беруі тиіс.
Ең ірі ықтимал ашылулар алаптың Каспий теңізі табанында орналасқан бөліктерімен байланысты екендігі даусыз. Олардың геофизикалық зерттеулермен, оның ішінде бүгінгі деңгейге сай қосөлшемді сейсмобарлау шараларымен қамтылу дәрежесі өңірді одан әрі саралауға қажетті жергілікті нысандарды таңдап алуға жеткілікті болып табылады. Теңіз айдынының екі ауданында, атап айтқанда Песчаномыс-Ракуш және Беке-Басқұдық аудандарында бірді-екілі ұңғымалар ғана бар, олардың кейбіреуі мұнайлы және газды.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ Санат:Геология
Ежелгі Мысыр
thumb|right|200px| Ежелгі Мысыр, Та-кемет, Та-мери, Та-уи т.б. ) — әлемдегі ең байырғы мәдениет ошақтарының бірі.
Ніл өзенінің екі жағалауында орналасқан бұл ел б.з.б. 3200-ші жылы біртұтас мемлекет болып бірікті. Ніл өзені әр жылда тасып, жағалаудағы егістік жерлерді шайып кетіп отырған, тасу мезгілі аяқталған соң тұрғындардың жерін қайта өлшеп, бөлу керек болады, ұзақ жылғы жер өлшеу тәжірибесінің арқасында геометрия ғылымы пайда болған (геометрия – грекше «гео — жер, метро — өлшеу» деген мағына береді).
Тарихы
thumb|left|100px|Фараон Ежелгi Мысырдың тарихы мынадай кезеңдерге бөлiнедi:
Екiншi өтпелi кезең (б.з.б. 1700-1555 жж.) – бұл ХIV-ХVI династиялардың билiк құрған кезi. Бұл кезеңде гикс көшпелi тайпалары Мысыр аумағына баса-көктеп кiрiп, өз қол астында бiр ғасырға жуық ұстайды. Өзiнiң саяси өркендеуiнiң ең биiк дәрежесiне Мысыр ХIХ династия патшаларының тұсында жеттi. Ұлы атанған II Рамсес 36 жыл патшалық құрды. Ол өлгеннен кейiн анархия дәуiрi басталды. 21 жыл билiк жүргiзген III Рамсес елде бейбiтшiлiк, тыныштық және тәртiп орнатады. Б.з.б. 712-525 жылдарда XXV династия тұсында Мысырды ассириялықтар басып алды. XXVI династия Мысырды Эфиопиясыз тағы да бiрiктiре алды. Осы династияның соңғы патшаларының бiрi – III Псаметих парсы патшасы Камбизден жеңiлiс тауып, Мысыр парсы провинциясына айналды. Осымен б.з.б. 525 жылы Ежелгi Мысыр тарихы мен Мысыр өркениетi тарихы аяқталады.
Көне Мысырдың Ахмосе немесе Райнд папирусы
Б.з.б. 2900-шы жылдан кейін перғауындардың мазары ретінде көнемысырлықтар көптеген алып пирамидаларды тұрғыза бастаған. Пирамидалардың құрылысына қарай отырып, сол кездегі көне мысырлықтардың геометрия мен астрономияны аз білмегенін аңғаруға болады. Мысалға, пирамида табаны мен бүйір бет ауданы арасындағы қатынас пен табанындағы бұрыштарды атауға болады.
Қазіргі кездегі Көне Мысыр математикасы туралы зерттеулер негізінен, сол кездегі монахтар жазуы және руни жазуымен жазып қалдырған екі кітапқа сүйенеді: бірі Лондонда (1858 жылы ағылшын жинаушысы Райндтауып, өз меншігіне алған, сондықтан көбінесе Райнд папирусы деп аталады, ол папирус б.з.б. 1700 жылға жатады, бұл Мәскеу папирусына қарағанда үлкенірек). Енді бірі Мәскеуде сақтаулы. Ол «Мәскеу папирусы» деп аталады. Оны 1893 жылы ескі заттарды жинақтап–сақтаушы орыс әуесқойы Голенищев сатып алған, ал 1912 жылы ол Мәскеудегі әсемдік өнерлер мұражайына берілген. Папирус — қамыстекті өсімдік. Мысырда, Ніл өзенінің жағалауында өседі. Оның өзегін тілім деп алып, тілімдерді қатарластыра орналастырады. Олардың үстіне көлденең осындай тілімдердің екінші қабатын салады. Қысқыш пен екіқабатты біріктіріп, жаныштағанда тілімдерден шығатын желім сияқты шырын қабаттарды тұтастырып қағаз түріне келтіреді. Папирустар 9 ғасырдан бастап мүлде қолданылмайтын болған, оның орнына қағаз пайдаланылады.
Ежелгі Египеттегі əлеуметтік құрылым
thumb|right|200px|
Мүліктік жəне əлеуметтік жіктелудің ұлғаюы
Шаруашылықтың, қолөнердің, сауданың дамуы, басқыншылық соғыстар құлдық пен мүліктік жіктелудің одан əрі ұлғаюын тудырды. Соғыс жорықтары мен сауда кездерінде қолға түскен əртүрлі байлықтар: малдар, құлдар, əшекей бұйымдары, жер жəне басқа да олжалар халық арасында бірдей, тең бөлінбеген. Түскен олжа мен байлықтың басым көпшілігі перғауынның жəне құлиеленуші ақсүйактердің қолдарына жиналды. Сонымен бірге құлиеленуші шонжарлар патша сыйлықтарының арқасында байи түскен. Перғауындарға жақын əкімдер құнарлы ірі қоныстарға ие болған. Қарапайым халықтың жағдайы күннен-күнге төмендей бастаған. Көпшілігі соғыс жорықтарынан мүгедек болып оралған, сондықтан олар ешбір еңбекке жарамсыз болды. Соның нəтижесінде кедейшілік пен қайыршылық жағдайда өмір сүрді. Бұл мүліктік жəне əлеуметтік жіктелудің тереңдеуіне əсер еткен. Яғни ежелгі Египетте бай жəне кедей адамдар тобы бөлінді. Ежелгі Египеттегі еңбекшілерге құлдар, қолөнершілер жəне тау-кен жұмысшылары жатты.
Шонжарлар
Ежелгі Египетте шонжарлар тобына сарай қызметкерлері, қазылар, əкімдер, жазғыштар, сақшылар мен шабармандар жатты Шонжарлар патшаның туыстары, достары болды. Сондықтан оларға перғауын əртүрлі сый-сияпаттар жасады. Шонжарлар үлкен де əсем үйлерде тұрып, жақсы тамақтанды. Музыканттар мен сұлу мүсінді бишілер шонжарлардың көңілін көтеру үшін би билеп, əн салатын болған. Олар үйдегі барлық жұмыстарды бұлжытпай орындайтын қызметшілер ұстаған. Соынмен бірге құлдар шонжарларды жаяу жүрмеу үшін арнаулы зəмбілдерге салып, көтеріп жүретін. Шонжарларға көзі тірісінде-ақ тастан мазар тұрғызылған.
Көрші елдерге тонаушылық жəне басқыншылық жорықтар
Ежелгі Египеттің жорықары басқыншылық соғыс бағытында жүргізілді. Египет перғауындары өз биліктерін күшейтуге, өз иелігіндегі жерлерді кеңейтіп, шикізат шығатын жаңа жерлерді басып алуға, сөйтіп, байлығын молайтуға күш салып отырды. Сонымен бірге ірі сауда жолдарына билік етуді жəне сыртқы сауданың бұдан əрі өркендеуіне жол ашуды мақсат етті. Египет əскерінің негізгі бөлігі жаяу жауынгерлер болды. Атты əскерлер арасынан екі дөңгелекті арбамен жүретін жауынгерлер ерекше көзге түсетін.
Б.з.б. 1500 жылдар шамасында III Тутмос перғауын өз əскерлерімен Алдыңғы Азияға аттанды. Осы жорықтардың нəтижесінде Египет əскерлері зор жеңіске жеткен. Бұл басқыншылық жорықтар Египеттің Азиядағы ықпалын, беделін күшейтті. Жаулау жорықтары нəтижесінде Вавилон, Ассирия жəне Хетт патшалары Египетке алым төлеп отырды. Перғауын II "Рамзес" билік еткен б.з.б. XIV ғасырдың ақыры - XIII ғасырдың орта шенінде ежелгі Египет едəуір қуатты елге айналды. II Рамзес хеттерге Кадеш қаласы түбінде ойсырата соққы беріп, Палестина мен Сирияның оңтүстігін басып алды.
Шаруалардың жағдайы
Ежелгі Египет шаруалары егіншілікпен айналысты. Шаруаның азырақ жері, малы жəне жеміс ағаштары болды. Егіншілік кəсібі қыруар еңбекті керек етті.
Ніл аңғарында егін салу үшін жерді кұмнан, батпақ пен бұталардан тазартып алған. Олар бұталарды шауып, ол жерге қамыс пен сазбалшықты араластырып, бөгеттер жасаған. Бөгеттерге қақпалар орнатып, жеткілікті мөлшерде су жіберген. Ал бау-бақшаларды арнайы жасаған шадуфтардың (құдық) көмегімен суарған.
Қолөнершілердің еңбегі мен халі
thumb|right|200px| Ежелгі Египет суреттерінен қолөнердің барлық түрінің дамығанын көреміз. Олар өзінің қолынан жасап шығарған затына қарай бөлінген. Мысалы: мыс қорытушылар, тоқымашылар, балташылар, тері илеушілер, кеме жасаушылар, құмырашылар жəне зеогерлер.
Мемлекет күшейіп, нығайған сайын қолөнершілерді қанау да күшейген. Олардың көпшілігі перғауындар мен бекзадалврдың шеберханаларында жұмыс жасаған. Көбінесе əскерге қажетті қару-жарақтар əзірленген. Қолөнершілер күндіз де, түнде де, жұмыс істеді. Олардың жұмыстарын бақылаушылар үнемі қадағалап отырған.
Тас қалаушылар мен тау-кен жұмысшыларының еңбегі
Египеттің негізгі табиғи байлығы тас болды. Əсіресе, Ніл аңғарларының батыс жəне шығыс бъліктерінде неше түрлі тастардвң түрі болған. Египеттіктердің əктастар, қиыршықтар, гранит, диорит, базальт, порфир, малахит жəне бирюза тастарын қазып алған. Тау-кен жұмысшылары тасты қазып алып, оны өңдеп, ұқсату үшін əртүрлі аспаптарды (ағаш, тоқпақ, қайла, шапқы, бұрғы) қолданды. Бұл тастарды құрылыс матриалдары ретінде, мүсіндер жасауға, тастан бағалы ыдыстар, қымбат зергерлік бұйымдарды əшекейлеуге пайдаланды. Мұның өзі тас өңдеу қолөнерінің жоғары дəрежеде дамығандығын көрсетеді
Дереккөздер
Санат:Дүние жүзі тарихы Санат:Ежелгі Мысыр
Кирилкина (Демьянка тармағы)
Кирилкина (Каимса) — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Демьянка өзенінің сол жағалауынан 689 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 61 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Құдықсай
Географиялық орны
Аудан орталығы – Хромтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде, Ойсылқара өзенінің сол жағалауында.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1491 адам (746 ер адам және 745 әйел адам) болса, 2009 жылы 391 адамды (177 ер адам және 214 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ауыл 1947-1997 жылдары ет өндіру бағытындағы өзімен аттас кеңшардың орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан Құдықсайда және округтегі Жоламан, Ойсылқара, Кеңой ауылдарында “Құдықсай” АҚ және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Джованни Плано Карпини
Джованни Плано Карпини саяхатының картасы|right|thumb Джованни Плано Карпини (Giovanni da Pian del Carpine; Iohannes de Plano Carpini; 1182 жыл, Маджоне — 1 сәуір 1252 жыл) — итальяндық саяхатшы, франпискілік монах.
IV Иннокентий 1245 жылы Лион соборының тапсыруымен Карпиниді мағлұматтар жинау мақсатымен Моңғолияға жіберді, Карпини Лионнан шығып, Еділ сағасының бойымен қазіргі Киев, Хорезм, Жетісу, Тарбағатай арқылы хан ордасына келіп жетті. Онда ол Өгетай ханның баласы Күйік ханның (1246) таққа отыру салтанатына қатысты. Карпини қайтар сапарында Бату ханмен тілдесіп, 1247 жылы еліне қайтты. Карпини өз еңбегінде қалалар мен халықтар, моңғолдар мен Ресей жөнінде жан-жақты жазды. Карпини еңбегі бірнеше рет жарық көрді.
Ертедегі қазақ жері туралы итальяндық саяхатшы Плано Карпинидің еңбегінде аса құнды мәліметтер келтірілген. Шыңғыс хан әскерінің Еуропаға басып кіруінен қауіптенген Рим папасы IV Иннокентий 1245 жылы Карпини бастаған миссионерлерді Шыңғыс хан империясына жібереді. Олардың мақсаты түрлі мағлұматтар жинау және христиан дінін уағыздау болды. Карпини Еділ өзені бойындағы Бату хан ордасына соғып, одан ары Хорезм, Жетісу және Тарбағатай арқылы Моңғолиядағы Ұлы хан ордасына жетеді. Онда төрт айға жуық болып, Күйік ханның таққа отыру салтанатына қатысады. Карпини Орталық Азия халықтарының тарихы, тұрмыс-салты, әскери күші, т.б. жөнінде маңызды мағлұматтар қалдырған. 1247 жылы кері оралған Карпини Күйік ханның хаты мен өзінің сапары жөніндегі есебін IV Иннокентийге тапсырады. Бұл латынша жазылған "Libellus historicus" аталатын шығармасында Сырдария жазығындағы Отырар, Сауран, Баркент, Янгикент, Жент, Ашнас т.б. қалалар туралы, жалпы Қазақстанға қатысты кұнды деректер бар.
Дереккөздер
Санат:1182 жылы туғандар Санат:1252 жылы қайтыс болғандар Санат:Италия саяхатшылары Санат:Италияда туғандар
Нижние Балмазы
Нижние Балмазы — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Карайыдель ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 226 адамды құрады. Пошта индексі — 452360, ОКАТО коды — 80234832003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Науаи
Науаи (Navoiy) — Өзбекстан қаласы, Науаи облысының әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы. Қала Әлішер Науаи атымен аталған.
Тарихы
Бұхара әмірлігі заманында Кермине деп аталған Науаи қаласы 1958 жылы қайта құрылды.
Экономикасы
Науаи облысында табиғи газдың және бағалы металдардың кен орындарының, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндіруге арналған шикізаттың мол қоры бар.
Дереккөздер
Санат:Науаи облысы қалалары
Жетісу жұмысшы
Жетісу жұмысшы, шаруа және солдат депутаттарының кеңесі - Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға басшылық жасаған алғашқы билік органы. 1918 ж. наурыздың 2-сінен 3-іне қараған түнде ол ұйымдастырған қарулы көтерілістің нәтижесінде Верныйда Кеңес өкіметі орнады. 1918 ж. 14 сәуірде Жетісу Кеңестерінің біріккен мәжілісінде Кеңестің атқару комитеті сайланды. РК(б)П Верный ұйымының ұсынысы бойынша оның төрағалығына П.Виноградов, орынбасарлығына С.Журавлев, мүшелігіне Т.Өтепов, П.Гречко, т.б. сайланды. Кеңес аткомының жанынан жер, финанс, азық-түлік, еңбек, заң, халық ағарту, денсаулық сақтау, әскери және ұлт істері жөніндегі комиссариаттар (кейін бөлім деп аталады) құрылды. Олар Жетісуда Кеңес өкіметін нығайтуға тікелей басшынық жасап, 1918 ж. жазында Верный уезінде 49, Жаркент уезінде 36, Қапал уезінде 40, Лепсі уезінде 60 ауылдық, селолық және қыстақтық Кеңес құрды. О.Жандосов, Т.Бокин, Ю.Бабаев, Розыбакиев, С.Журавлев, П.Гречко бұл жұмысқа белсене араласты. Жетісу Кеңесі бар күш-жігерін Азамат соғысын жеңіспен аяқтауға жұмсап, Қызыл Армия бөлімдерін кару-жарақ, азық-түлікпен қамтамасыз ету, көшпелі шаруаларды отырықшылыққа айналдыру, мал шаруашылығын өркендету, алғашкы кеңшар жұмыстарын жақсарту, байлар мен кулактарды тежеу мәселелеріне көңіл бөлді.
Бесоба (Қарағанды облысы)
Бесоба — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Бесоба ауылдық округі орталығы.
Жетісу жұмысшы
Дереккөздер
Санат:Жетісу
Бесоба (Қарағанды облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарқаралы қаласынан батысқа қарай 73 км-дей жерде, Байқожа өзенінің сол жағалауында, бұта аралас бетеге және қау өскен тастақты қуаң далада орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1930 жылы қаланған. Мал шаруашылығымен айналысатын шаруа (фермер) қожалықтары құрылған.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1302 адам (697 ер адам және 605 әйел адам) болса, 2009 жылы 1062 адамды (552 ер адам және 510 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, клуб, аурухана, жұмыс істейді. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері‎
Итакаре
Итакаре (Itacaré) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 893 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 730,28 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1732 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Абдаллах ибн Мұхаммед әл-Таюши; Абдуллахи
Абдаллах ибн Мұхаммед әл-Таюши; Абдуллахи (Abd Allah (Abd Allah (ibn Muhammad al-Taiishi; Abdullahi) (1846, Судан — 24 қараша 1899, Кордофан), саяси және діни көшбасшы, 1885 жылы Судандағы Махдистер қозғалысының басшысы Мұхаммед Ахмедтің (әл-Махди) орнын басқан тұлға. Эфиопия әскерлеріне қарсы қарулы шабуылдар ұйымдастырып, Египетке басып кірген. 1891 жылы оның ұстанымы нығая бастады. 1896 жылы ағылшын-египет қарулы күші тағы да Суданды басып алмақ болады. Абдаллах 1898 жылға дейін қарсы тұрып, кейін Омдурманды тастап кетуге мәжбүр болды. Бір жылдан соң шайқас үстінде қаза болады.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Көпаяқты маржан
Гидра тәрізді ішекқуысты теңіз жәндіктерінің бірі- көпаяқты маржан. Ол теңіз суынан әр түрлі көптеген минералды тұздарды жинап, қызыл түске боялған және әктен құралған бұтақты қаңқа түзеді. Жартасты нәрсеге бекінген ондай бұтақты қаңқаның биіктігі 40 сантиметрге дейін жетеді.Қып-қызыл бұтақтардан құстың қауырсыны тәрізді аппақ 8 қармалауыштарды- көпаяқтар болады. Қызыл маржан аналығының денесінде гидрадағы тәрізді бүршік пайда болады, ол аналық денесінен ажырамай, сақталып жаңа көпаяқты өскін түзеді, нәтижесінде әктенген қаңқада бірнеше көпаяқтылар пайда болады, бұлар шоғырлас тіршілік етіп, ішекқуыстары арқылы бірімен бірі жалғасып өседі. Мұндай көпаяқтылар шоғырлас көпаяқтылар деп аталады.Қызыл маржан-шоғырлас көпаяқты жәндік. Қызыл маржанды әйелдердің әшекей бұйымдарын, алқа, моншақ дайындауға пайдаланады.
Тропиктік теңіздерде шоғырлас көпаяқтылардың кейбір түрлері өте көп жиналып ,әктенген бұтақтары су бетіне көтерілген кезде әр түрлі аралдар түзеді. Мұндай су астында пайда болатын маржанды жартас риф деп аталады. Маржандардан үш түрлі риф түзіледі, олар: тосқауыл риф, жағалық риф және шеңберлі риф немесе атолл. Көпаяқты маржан шоғыры жағаға қатарласасозылған әктенген қаңқалар түзсе- тосқауыл риф деп аталады, ал жағаға ұласып жатса- жағалық риф пайда болады. Су астындағы маржан шоғырынан су бетіне шеңберленген бұтақтар өсіп шықса- шеңберлі риф немесе атолл деп аталады. Мұндай аралдардың барлығы кеме үшін өте қауіпті. Рифтер түзген маржан қаңқасынан әк өндіріледі. Риф дегеніміз- маржан қаңқасының су астында мол жинақталып, бұтақтарының су бетінен көрінуі.
Дереккөздер
Санат:Ішекқуыстылар