cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
География
Әлемнің табиғат ресурстары
Табиғи ресурстардың жіктелуі: Минералдық ресурстар — жер қойнауынан алынған пайдалы қазбалар. Пайдалы қазбалар - халық шаруашылығында өңделген және табиғи күйде қолданылатын табиғи минералдық заттар. Минералдық ресурстардың қолданылу ауқымы үнемі артып келеді. Мысалы: 1950 жылмен салыстырғанда пайдалы қазбаларды өндіру үш есеге артқан. Жыл сайын жер қойнауынан 100 млрд тоннадан астам түрлі минералды шикізат пен отын өндіріледі.
Жер ресурстары - адамның өмір сүруі үшін, құрылыс және т.б. шаруашылық әрекеті үшін қажетті жерлер. Жер ресурстары туралы жалпы түсініктер, жер қоры ұғымы туралы түсінік береді. Жер қоры - шаруашылықтың түрлі салаларында қолданылатын барлық жерлер. Жер шарының жалпы жер қоры 1,5 млрд га, оның ішінде ауыл шаруашылық жерлері - 37 %, егістіктер - 11%. Жайылымдықтар үлесі Оңтүстік Америкаға, аз өнімді сапасыз жерлер Азияға тиесілі. Өңделетін жерлердің үлесі жоғары елдер: АҚШ, Үндістан, Ресей, Қытай, Аустралия, Канаданың, жыртылған жерлер үлесінің 56-57%-ы Украина, Үндістан, Данияның үлесіне тиеді. Жер қорларымен қамтамасыз етілу жер шарының әр тұрғынына 2,1 га-дан келеді. Жер қорының құрылымы сұранысқа байланысты, жерлердің тозуына, сапасының төмендеуіне байланысты үнемі өзгеріп отырады.
Орман ресурстары - қалпына келетін ресурстарға жататын биосфераның негізгі ресурстарының бірі. Орман ресурстарының судың ластануына жол бермеуде, климатты қалыптастыруда, эрозияға қарсы және адамдар денсаулығына әсер етуде маңызы зор. Ормандар құрлықтың 30%-на жуығын алып жатыр. Негізгі орман алқаптары Азияда, Аустралияда, Оңтүстік Америкада орналасқан.
Дүниежүзілік орман ресурстарының басты көрсеткіштері:
Дүниежүзілік орман ресурстарын шаруашылықта қолданудың артуына байланысты жыл сайын оған қауіп көбейіп барады. 200 жылда орман алқабы кем дегенде 2 есеге азаяды, жыл сайын 125 мың км2 алқапты орман құртылады. Орман ресурстарының сарқылуына әсер ететін негізгі факторлар: адамның шаруашылық әрекеті, табиғи және антропогендік апаттар.
Әлем шаруашылығы
Халықаралық еңбек бөлінісі жеке елдердің өнімінің белгілі бір түрлерін өндіруге белгілі бір қызмет көрсетуге оларды айырбастауға мамандануынан көрінеді. Халықаралық еңбек бөлінісінің жоғарғы түрі - елдер арасындағы өнім түрлерін өндіруге мамандану. Ал географиялық еңбек бөлінісі аумақтардың мамандануы, олардың арасындағы өнімдер мен қызмет көрсету түрлерінің алмасуы. Мысалы, Жапония дүние жүзінде автомобиль, электроника жасауға маманданған. Өнеркәсібі дамыған елдер халықаралық еңбек бөлінісіне қарқынды қатысады. Ал өнеркәсібі нашар дамыған елдер (Азия, Африка, Латын Америкасы елдері) шикізат пен жабдықтауға маманданады.
Өзара байланысқан ұлттық шаруашылықты дүниежүзілік шаруашылық деп атайды. Оған халықаралық еңбек бөлінісі экономикалық және саяси қатынастар жатады. Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымын көптеген ұлттық шаруашылықтар мен мемлекетаралық шаруашылық бірлестіктері құрайды ..
Өндіргіш күштердің орналасуына әсер ететін факторлар:
thumb|right|Су электр станциясы Электр энергиясын өндіру. Су электр станциясы (СЭС), жылу электр станциясы (ЖЭС), атом электр стансасы(АЭС).
Игинка
Игинка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кемчуг (Үлкен Кемчуг) өзенінің сол жағалауынан 290 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
География
Әлем шаруашылығы
Құрылымы жағынан машина жасау - дүние жүзілік өнеркәсіптің ең күрделі, көп тармақты ежелгі салалардың бірі: машина жасау экспорты АҚШ, Германия, 1/2. Жапонияда 2/3 құрап отыр. Экспортқа Азияның Корея, Жапония, Гавай жаңа индустриялды елдерінде шығарылатын бүкіл тұрмыстық электроника жіберіледі. 250 автомобиль компаниялары автомобиль шығарады, бірақ әлемдік өндірістегі 95%-ы әуелгі 20 фирманың үлесіне тиеді. 57,5% “Дженерал Моторс” (АҚШ), 16,2 “Форд” (АҚШ), 12,9% “Тойота”(Жапония), 9,4% “Фольксваген” (Германия), 7,9%  “Даймлер-Крайслер” (Германия/АҚШ), 7,4%  “Фиат” (Италия), 5,2% “Ниссан” (Жапония) т.б. Яғни, алдыңғы қатарлы 10 автомобиль компаниялары (5 елдегі) дүние жүзілік автомобиль өндірісінің 80%-ын құрап отыр. Кеме жасау өндірісіндегі жетекші орында Жапония, Корея Республикасы, Еуропа елдері, Қытай. Авиа зымыран - космосты өндірістегі басты жетекшілері - Ресей, АҚШ, Еуропалық Одақ. Электротехникалық өндірістің ішінен электронды индустрия бөлініп жеке сала болып отыр. (АҚШ, Жапония, Батыс Еуропа, Оңтүстік Азия елдері).
Әлемнің химия өнеркәсібінің ірі аудандары мен орталықтарының барлығына тән: бұлардың арасында АҚШ-тағы Техас пен Питтсбургті, Ресейде Еділ бойы, Украинада Донбасты, Германияда Рур мен Лейпциг- Галлені, Румынияда Карпат өңірін және т.б. атауға болады.
Игинка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
География
Мал шаруашылығы
Б.з.д. 6—5-мыңжылдықта Месопотамия жерінде мал шаруашылығы болғандығы бүгінде дәлелденген.
Игинка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
География
Мал шаруашылығы
Мал шаруашылығынан алынатын өнімнің негізгі бөлігін қоңыржай белдеудің елдері береді. Мал басының саны 4,5 млрд.
Игинка
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
География
Мал шаруашылығы
Ет өнімін көп өндіретін басты елдер - Қытай АҚШ, Бразилия, Франция, Германия, Ресей.
Көлік географиясы
Дүние жүзілік көлік жүйесі - қатынас жолдар, көлік кәсіпорындарымен көлік құралдары. Дүниежүзілік көлікте 100 млн-нан аса адам жұмыс істейді. Көлік желісінің ұзындығы 35 млн км. Жыл сайын 100 млрд т. жүк, 1 трлн. адам тасымалданады.
2000 жылы дүние жүзінде 1800 млн-ға жуық жолаушы тасымалданған. Әуе жолының желісі 10 млн км. Әуе көлігімен жүк тасымалдауда: бірінші орында Солтүстік Америка, екінші орында Еуропа, одан кейін Ұлыбритания, Жапония, Ресей, Франция келеді. Дүниежүзіндегі жолаушылардың жартысына жуығы АҚШ-та тасымалданады. Дүниежүзіндегі ірі әуежайлар: АҚШ, Ұлыбритания, Жапонияда.
Халықаралық экономикалық қатынастар
1) ХЭҚ-ға тәуелді елдер - экономикасы ашық елдер. Мұндай ашықтық дәреже бойынша елдің жалпы ішкі өнімін жасаудағы - экспорттық квота анықталынады.
2) Ашық экономиканың жарқын көрінісі - еркін экономикалық аймақ кұру (ЕЭА). ЕЭА - бұл экономикалық-географиялық жағдайы қолайлы аудан немесе қала. ЕЭА шетелдік капитал және жаңа технологияны тарту, валюталық кірісті көбейтіп, ішкі рыноктағы бәсекелестік қабілеті жоғары таулар және қызмет көрсетуге бағытталған. thumb|300px|right|Дүниежүзілік сауда ұйымына кіретін елдер.
Халықаралық сауда
Дүниежүзілік сауда: тауар саудасы, қызмет көрсету саудасы. Даяр өнімдер ішіндегі сауда бірінші орында электроника, электротехника, автомобильдер, ал шикізат өнімдерінен - мұнай және мұнай өнімдері алып отыр.
Дүниежүзілік сауда географиясында:
Картография - негізгі географиялық зерттеу әдісі
thumb|alt=A.|Ежелгі римдіктердің картасы Картография — географиялық карталар, оларды жасау және пайдалану туралы ғылым. Картография табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен өзара байланысуын, олардың кеңістікте орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін, т.б. картогафиялық кескіндеудің (бейнелеудің) көмегімен зерттейтін ғылым. Картографиялық ұғымдарға аспан денелері мен жұлдызды аспанның карталары, глобустар мен жер бедері карталары, картографиялық белгілермен белгіленген кеңістік модельдері (үлгілері) жатады. Картографияның негізгі әдістемесі – картатану.
Картографиялық ғылымның келешекте дамуын қарастырғанда оны зерттеудің негізгі екі мақсатын ескеру керек: Одан басқа, ғарыштық техниканың дамуы картографияның жаңа келешегі Күн жүйесінің басқа ғаламшарларды картографиялау мүмкіндігі ашылды. Қазірдің өзінде Айдың және Күн жүйесінің басқа ғаламшарлардың әр түрлі масштабтағы карталары (селенографиялық) жасалды. Жер туралы ғылымдардың негізі бола отырып, картография өзі де күннен күнге жетілуде: картаның жаңа типтері жасалды, оларды тиімді пайдаланудың жолдары табылды
Географиялық карталар
thumb|150px|Құрылық картасы thumb|right|150px|Геологиялық карта thumb|150px| alt=A.| Климат картасы Карта – белгілі бір топографиялық проекциялар көмегімен Жер бетінің үлкен өлшем бірліктерінде анықталатын аудандардың нақты жазықтықта кішірейтілен кескіні. Географиялық обьектілер онда шартты белгілер арқылы көрсетіледі. Бұлайша бейнелегенде, әуелі картаның қандай мақсатқа арналатыны ескеріледі, табиғат және қоғамдық құбылыстардың орны, олардың бір-бірімен ұштасуы, байланыстары осы тұрғыдан іріктеліп алынады. Географиялық картаны жер бетінің чертежі ғана деп есептеу жеткіліксіз, өйткені ол алуан түрлі табиғат және әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды да бейнелейді. Географиялық карталарды жасаудың ерекше математикалық заңы  болады. .
Географиялық карта элементтері
Картаның тақырыбы мен мақсатына қарай картографиялық кескіндеу бірқатар географиялық элементтерден тұрады. Мысалы, бір жердің толық картасының (топографиялық картасының) мазмұнына: жер бедері, суы, өсімдігі, топырағы, елді мекендері, жол қатынасы, байланыс құралдары, мемлекет және әкімшілік шекаралары, орталықтары және кейбір өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, мәдени объектілері кіреді. Географиялық картаның жиегі мен бос жерінде қосымша графиктер мен жазулар: картада қолданылған картографиялық белгілер және олардың түсіндірмелері; карта бойынша қашықтықты, бұрыштарды, объектілердің ауданын, жеке нүктелердің координаталарын, еңістікті т. б. өлшеуге қажет графиктер; картаның жасалған кезін, пайдаланған материалдарын т. б. көрсететін деректер; кейде көрсетілген объектілерді түсіндіріп, толықтыратын диаграммалар, таблицалар мен мәліметтер де болады.
Географияның Қазақстанда дамуы
Қазақстан аумағында табиғатты құраушы объектілер 20 ғасырдың басына дейін жеке-жеке зерттеліп келді. Тек 1920 жылдардан бастап Қазақстанда физикалық география бойынша деректер жүйелі түрде жинала бастады. Осы жылдары (1930) табиғи құбылыстар мен процестерді зерттеу бойынша жеке салалар (климатология, гидрология, гляциология, геоморфология, топырақ географиясы, биогеография, т.б.) қалыптаса бастады. Кейіннен оларға ландшафттану, топонимика қосылды.
Қазіргі кездегі География зерттеудің ғарыштық әдістерін пайдаланбайынша дами алмайды. Географияның ерекше функциясына өзіміздің планета мен оның табиғи-тарихи дамуы; туралы, елдер, қалалар, жерлер және оларды мекендейтін халықтар туралы білімді жинау, қорыту және тарату жатады. География басқа ғылымдармен бірге отаншылдық пен интернационализмнің негізін қалыптастыратын дүниетанымдық және гуманитарлық ғылым болып табылады.
1917 жылға дейін Қазақстан мен Орта Азияда географиялық зерттеулерді Орыс географиялық қоғамы жүргізді. Іле өлкесін зерттеуде П. П. Семенов-Тян-Шанскийдің сіңірген еңбегі өте зор. 1856—58 ж. Шоқан Уәлиханов Жоңғария мен Іле өлкесіне бірнеше рет саяхат жасап, осы аймақтардың табиғаты, шаруашылығы мен халқының тұрмысы жайында көптеген деректерді алғаш рет жинады. Іле Алатауын, Ішкі Тянь-Шаньды, Арал теңізін зерттеуде Н. А. Северцовтың (1857—67), Орта Азия мен Қазақстан тауларының пайда болуына вулкан процестерінің тигізген әсерін зерттеуде И. В. Мушкетовтың (1875—80), Арал теңізін зерттеуде Л. С. Бергтің (1899—1900), Алтай, Жоңғар Алатауы жәнө Тянь-Шаньды зерттеуде В. В. Сапожниковтың еңбектері ғылымға қосылған үлкен үлес болды. 20-шы ғасырдың басында Қазақстанның едәуір бөлігінің геоботаникалық және топырақ карталары жасалды, бұл жұмысқа топырақ зерттеуші және ботаник ғалымдар С. С. Неуструев, Л. И. Прасолов, А. И. Безсонов т. б. қатысты. Қазақстанда Орыс географиялық қоғамының Түркістан және Батыс Сібір бөлімдері, Семей бөлімшесі болды.
1920 жылдарда республиканың табиғат жағдайын жан-жақты зерттеуде Орта Азия мемлекеттік университетінің, Геологиялық комитеттің, Орта Азия гидрометеорологиялық инстиутының экспедициялары зор роль атқарды; олардың жұмысына Д. В. Наливкин, С. В. Калесник, Н. Г. Кассин, И. П. Герасимов, Қ. И. Сәтбаев т. б. қатысты.
Қазақстанда Географияның дамыған салаларының бірі — гляциология. Іле Алатауының орталық бөлігінде және Жоңғар Алатауының солтүстік беткейінде ертеден болған мұз басу және Іле Алатауындағы осы заманғы мұз басу (зерттеген Н. Н. Пальгов) зерттелді. Жоңғар Алатауындағы соңғы мұз басудың (голоцендік) ірі масштабты геоморфологиялық картасы жасалды. Мұздық түрлерін классификациялау және өзендердің қоректенуі үшін олардың атқаратын ролін зерттеу жөнінде көлемді жұмыстар істелді. Мұздықтардың гидрогеологиялық және температуралық режимін, мұздықтың құрамындағы заттар балансын және жылу балансын, фирндегі қар жамылғысын, өзендердің қоректенуі үшін мұздықтардың маңызын зерттеуде елеулі табыстарга қол жетті. Қазақстандағы мұздықтардың толық каталогы жасалды.
Республиканың, оның жеке аудандарының табиғат жағдайларына сипаттама беру үшін Қазақстанның Гидрометеорологиялық қызмет басқармасының, Геодезия қызметі басқармасының, Қаз. ССР ғылым академиясының топырақ тану, ботаника, зоология институттарының, экспедициялары көп деректер жинады. 1930 жылдардың өзінде әр түрлі климат белдеулеріндегі ауа райының түрлері туралы алғашқы жалпы ұғымдар тұжырымдалды. Қазақстан мен Орта Азиядағы атмосфераның жалпы циркуляңиясы, климатты қалыптастыратын факторларға талдау жасау, синоптикалық процестер, Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы климатының сипаттамалары т.б. туралы еңбектер жазылды.
Қазақстан өзендері мен көлдері жөнінде жазылған елеулі ғылыми еңбектердің ішінде П. С. Кузиннің Солтүстік Қазақстан мен Сарыарқаның өзендері туралы еңбектері, Н. С. Калачёв пен Л. Д. Лаврентьеваның «Қазақ КСР өзендерінің су-энергетикалық кадастры» монографиясы, Г. Г. Муравлевтың «Солтүстік Қазақстанның көлдері» кітабы назар аударарлықтай. Арал теңізі, Балқаш, Алакөл көлдері зерттелді. География секторының 1960—63 жылдардағы экспедицияларының істеген жұмысы нәтижесінде «Алакөл ойысы және оның көлдері» атты құнды еңбек жазылды. Республиканың кейбір аудандарындағы ағын суды зерттеудің нәтижесінде Қазақстан жер беті сулары ресурсының 1:250 000 масштабты картасы жасалды (П. Ф. Лаврентьев). Қазақстан ғалымдарының еңбектерінде су шаруашылығының перспективтік балансын жасау, ағын суды ұзақ мерзімге реттеуді есептеудің тәсілі секілді бірсыпыра гидрологиялық проблемалар баяндалған.
1954—55 ж. В.Д. Кисляков бастаған кешенді экспедициясы Қазақстанның солтүстік бөлігін зерттеп, оның табиғатына сипаттама берді, облыстарды табиғи аудандарға бөлді. Бетпақдаладағы, Балқаш маңы құмындағы, Арал маңы Қарақұмындағы, Қызылқұмдағы, Мойынқұмдағы жайылымдарды жан-жақты сипаттайтын еңбектер шықты. Алматы, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан облыстарының, Маңқыстаудың, Көкшетау қыратының ландшафтына толық сипаттама берілді, физгеографиялық аудандауға, ландшафтыларды классификациялауға, жүйеге келтіруге және оларды картаға түсіруге, ландшафтының жеке түрлерін зерттеуге көп көңіл бөлінді. Геоморфология саласындағы елеулі зерттеулерге М. Ж. Жандаевтың Іле Алатауының, Қызылқұмның геоморфологиясы, А. С. Сәрсековтың Солтүстік Балқаш маңының, Ш. 3. Құламбаевтың Қарқаралы ұсақ шоқылы өңірінің геоморфологиясы жайында жазған еңбектерін қосуға болады.
1970 жылы Қазақ КСР Географиялық қоғамы құрылды; оның жұмысы физикалық, экономикалық, медициналық географияның аса маңызды проблемаларын шешуге, табиғи ресурстарды одан әрі зерттеуге, табиғаттың қолайсыз құбылыстарымен күресу және табиғатты қорғау шараларын белгілеуге бағытталған. Қазақ КСР ҒА-сының география секторы және Қазақ КСР География қоғамы «Қазақстан географиясы мәселелері» (жыл сайын), «Қазақстанда география ғылымының дамуы» (1967 жылдан), «Қазақстанның таулы және шөлді аймақтарын игерудің географиялық проблемалары» (1965 жылдан), «Қазақстанның физикалық, экономикалық және медициналық географиясының проблемалары» (1967 жылдан), «Қазақстандағы географиялық зерттеулер» (1968 жылдан), «Қазақстандағы гляциологиялық зерттеулер» (1961 жылдан) жинақтарын шығарады.
Қазіргі заманның география ғылымының мәселелері
Қазіргі географтар жер бетінің күрделілігі мен қайталанбас ерекшеліктерін түсіндіретін көптеген заңдылықтарды ашты: географиялық қабықтың зоналылығы мен ырғақтылығы, геожүйелердегі зат және энергия айналымы, геожүйелердің космоспен байланысы, әр түрлі елдердегі шаруашылық дамуы тағы басқалар. Сонымен, әлем туралы географиялық білім уақыт өткен сайын кеңейіп отырады, ол табиғи процестердің динамикасы, мұхит суларының жағдайы мен циркуляциясы, шаруашылықтағы өзгерістер туралы мәліметтермен жыл сайын толығып отырады. Қазіргі уақытта жер бетіндегі экологиялық жағдайлар: ауа мен судың ластануы, шөлдің таралуы, топырақ тұздануы тағы басқа мәселелер зерттелуде. Карталарда стихиялық табиғат апаттары: жер сілкінуі, цунами, дауылдар, су тасқыны тағы басқалар Жер шары халқына, шаруашылығына зиянын тигізетін құбылыстар көрсетілуде.
Барлық географиялық ғылымдар дамушы территориялық объектілердің кеңістіктегі арақатынасын зерттейді. Ғылым дамуы барысында географиялық зерттеулердің мақсаттары түрлене түседі, өйткені, жаңа объектілер мен жаңа әдістемелер пайда болады.
Тағы қараңыз
Санат:География және геодезия Санат:География Санат:Жаратылыстану ғылымдары Санат:Жер туралы ғылымдар Санат:Академиялық пәндер
Қазақстандағы орыс әдебиеті
Қазақстандағы орыс әдебиеті — жалпы орыс әдебиеті мен Қазақстан әдебиеті бөлшектері боп табылады.
19 ғасырдың 2-жартысынан бастап әр түрлi саяси оқиғаларға байланысты қазақ жерiне аяқ басқан өзге ұлт өкiлдерi тұрақтап қала бастады. Олар 20 ғ-дың алғашқы жартысынан қазақ елiндегi саяси-әлеум., мәдени шараларға белсене араласып, өздерiн этник. топтар ретiнде көрсеттi. Әсiресе, Қазақстанға орыстар көптеп қоныс аударды. Олардың арасында әдебиет пен мәдениет өкiлдерi де болды.
Қазақстан жазушылар одағы құрамында 1933 жылдан орыс әдебиетi секциясы жұмыс iстей бастады. И.Шуховтың «Қасiрет белдеуi» (1931; қазақ тiлiнде 1972; ауд. О.Оспанов), «Өшпендiлiк» (алғашқы ред. 1932; қазақ тiлiнде 1935; ауд. X.Есенжанов) сияқты романдары сол кездегi кеңес әдебиетiнiң роман жанрындағы елеулi шығармалары болып саналды.
2-дүниежүз. соғыс жылдары А.Бектiң «Волоколам тас жолы» повесiнде (1943) Б.Момышұлының, И.Панфиловтың, т.б-дың ерлiк бейнелерi жасалды.
Соғыстан кейiн Шуховтың «Күн келбетi» (1950), В.Ванюшиннiң «Тiрек нүктесi» (1952) повестерi жарияланды. Бұлар Қазақстандағы орыс жазушыларының тақырыптық ауқымын кеңейттi. Н.Анов «Ән қанатында» романында (1959) 20 жылдардағы Қазақстанның әлеум.-тарихи жағдайын суреттедi. Онда ұлттық өнердiң қалыптасуы мен дамуы көрсетiлiп, дарынды адамдардың (И.Байзақов, Ә.Қашаубаев, Қ.Мұңайтпасов, А.В. Затаевич, т.б.). бейнелерi жасалды. И.Щеголихиннiң «Қарлы бұрқасын» романы (1961), Г.Черноголовинаның «Жаңбырсыз маусым» повесi мен «Тәуекел аймағы» романы (1981), т.б. шығармалар жазылды. Г.Свиридовтың «Жанкештi сапар» романында (1976) Ә.Жангелдин басқарған отрядтың шөл дала арқылы өткен ерлiк жорығы баяндалады. Жангелдиннiң бейнесi М.Симашконың «Комиссар Жангелдин» романында айқынырақ әрi жан-жақты жасалды, Дм. Снегин «Таңертең және талтүс» дилогиясында (1976, 1982) тарихи тақырып ауқымын кеңейтiп, тарихи тұлғалардың бейнелерiн сомдады, олардың iшiнде О.Жандосовтың бейнесi ерекше орын алады. Симашконың Ы.Алтынсарин туралы «Қоңырау» (1982), орыс халқының тарихы туралы «Семирамида» (1968) романдарын, Ф.Достоевский туралы П. Косенконың «Өмiр үшiн өлiм» деректi повестер топтамасын (1986) оқушылар жылы қабылдады. Снегиннiң I.Жансүгiров, И.Эренбург, А.Твардовский, Вс.Иванов туралы «Қауышқан құшақ» әдеби естелiктерi (1988) жарияланды. Поэзия саласында В. Антонов, А.Елков, Д.Рябуха, Л.Скалковский, Ф.Моргун, В.Смирнов, М.Чистяков сияқты ақындардың жаңа толқыны келiп қосылды.
Республикада тұратын көптеген орыс жазушылары қазақ қаламгерлерiнiң шығармаларын орыс тiлiне аударды.
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Орыс әдебиеті
Ле-Тур-дю-Парк
Ле-Тур-дю-Парк (Le Tour-du-Parc) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Ванн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,3 км² шамасында.
Буасс
Буасс (Boisse) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,58 км² шамасында.
Ле-Тур-дю-Парк
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Буасс
Коммунаның INSEE коды — 24045, пошта индексі — 24560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 241 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,54 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Жак Адамар
Жак Соломон Адамар (1865 жылы 8-желтоқсан Версал -1963 жылы 17-қазанда Париж) - Француз математигі. 1888 жылы Париж жоғары педагогикалық университетін бітірген, Париждегі Бупен мектебінде, Бардоли институтында және Париж жаратылыс таныу академиясында қызметтер атқарған. 1909 жылдан өмірінің соңына дейін Франс институтында оқытушылықпен айналысқан. 1912жылы Франция ғылым академиясының академигі болып сайланған, ол сонымен қатар бұрынғы КСРО, Америка, Англия, Италия сынды мемлекеттердің ғылым академиясының академигі және корольдіқ ғылыми бірлестіктің мүшесі әрі көптеген мемлекеттердің құрметті докторы болған. Ол ең алдымен А.‐кошыйдың талдау (analysis) саласындағы аймақтық назариясын жалпы жағдайға дейін кеңейтті. Өзінің докторлық диссертациясы «Тейлор қатарымен анықталған функциясының аналитикалық ашылуында»(1892) бірінші рет жиындар теориясын комплекс анализ теориясына енгізеді, әрі қайтадан қарапайым түрде Кошыйдың жинақталыу радиусы туралы нәтижені дәлелдейді, және де тақ нүктелердің жинақталу шеңберіндегі орынын және қасиетын жан-жақты зерттеу арқасында жинақталу шеңберінің сыртының аналитикалық ашлыуын одан да ары нақтылай түседі. Бұл еңбектер әлікүнге дейін комплекс анализ теориясының негізгі мазмұны болып саналады. Ол және өзінің шәкірті S-Мандерболоймен бірлесе жазған «Тейлор қатары және оның аналиктикалық ашылуы» (1901) атты кітабы классиялық еңбек болып саналады. Ол функцияның ең үлкен модулын зерттеу барысында атақты үш шеңбер теоремасын байқайды әрі оны бүтін функцияның (integral function) Тейлор қатарының коэффициентінің ең үлкен модулының біртіндеп кемуімен осы функцияның қатарларының арасындағы байланысқа қолданып, Ж. Пуанкаре (Jules-Henry Poincare 1854～1912) нәтижесін аяқтап, 1892жылғы Франция ғылым академиясының силығын жеңіп алады. ол тағыда Риманның (Georg Fridrich Bernhard Riemann 1826-1866) ξ функциясының 0 екінін есептеп (1896), Риман жорамалының шешілуіне үлесін қосады. Жәй сандар теоремасын яғыный дәлелдеп, аналитикалық сандар теориясының (analytic number theory ) негізін қалады.
Екінші Мемлекеттік Дума
thumb|Таңбасы 250px|thumb|Мемлекеттік Дума ашылуы 27 маусым 1906 жыл Екінші Мемлекеттік Дума– Ресей империясындағы мемлекеттік басқарудың 2-рет сайланған конституциялық-монархиялық бағыттағы заң шығарушы жоғары өкілетті органы. 1907 жылы 20 ақпаннан 3 маусымға дейін жұмыс жасаған 103 күн ішінде 2 рет сессия ашып, 53 мәжіліс өткізді. Қазақ халқынан Думаға сайлау 1905 жылы 11 желтоқсандағы сайлау заңы бойынша жүргізілді. Қазақ халқынан депутаттыққа Оралдан Б.Қаратаев, Ақмоладан Ш.Қосшығұлов, Торғайдан А.Бірімжанов, Семейден Т.Нұрекенов, Жетісудан М.Тынышбаев, Сырдариядан Т.Алдабергенов, Астраханнан Б.Құлманов сайланды. Мұсылман фракциясына 36 депутат енді. Бұл фракция "мұсылман фракциясы" және "мұсылман қызмет фракциясы" болып екі топқа бөлінеді. 1907 жылдың 21 сәуірінен мұсылман депутаттары "Дума" газетін шығарып, Думада қаралып жатқан мәселелерді жариялап тұрды. Мұсылман фракциясы Ресейдің шет аймағындағы отарлау саясатын әшкерелеп, парламенттік жолмен күрес жүргізді. Қазақ депутаттары Нұрекенов, Алдабергенов, Қосшығұлов, Бірімжанов мұсылман фракциясының құрамына, Тынышбаев конституциялық-демократиялық фракция құрамына кірді. Қаратаев алғашқы кезде тіркеу тізімі бойынша кадет партиясының құрамына, кейін партиялық фракция мен топтарды толықтай құрған кезде мұсылман фракциясының тізіміне енгізілді. Үкіметтің аграрлық және отаршыл саясатын сынға алған бұл Дума депутаттары құрамы жағынан да, күн тәртібіне қойылған талқылау жағынан да Бірінші мемлекеттік Думадан төрі солшыл болып шықты. Думаның 39-пленарлық отырысында қазақ өлкесіндегі жер саясатына байланысты Егіншілік пен жерге орналастыру ісінің бас басқармасының бастығы князь Васильченко мен Министр Кеңесінің төрағасы Столыпиннің қазақ жеріне қатысты жүргізіп отырған қанаушылық, озбырлық істерін дәлелді фактілер келтіре отырып сынға алып, "қоныстандыру" саясаты қазақ шаруашылығын күйзеліске ұшыратуы мүмкін деген алаңдаушылықтарын білдірді. 1907 ж. 3-ші маусымда таратылды.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Жак Адамар
Нақты сандар көлемінде оның еңбегі тұрақты коэффициентті дифференциалдық теңдеулердің тұрақтылығы туралы, функциялық анализ, екінші ретті сызықтық дифференциалдық теңдеулердің шешімдерінің тұрақтылығы туралы және сұйық денелердің күш ұғымы туралы болды. Тұрақты коэфициентті дифференциалдық теңдеулер де, ол ұқсамайтын тәсілдер арқылы А.М.Ляпуновтан (Александр Михайлович Ляпунов Alexander. M.Liapunov 1857-1918) кейін дербес дүрде тұрақтылық туралы нәтижені дәлелдеп шықты. Пуанкаредің тұрақтылық назариясы тұрақты коэффициентті дифференциалдық теңдеулердегі Кошидің мәселесінің аймақтық нәтижесін жалпы жағдайға дейін кеңейтті. Адамард бұл кеңейтудің мүмкін болуының себебі Э.Галуанің (E.Galios 1811-1832) топтар арқылы алгебралық теңдеулерді шешуіндегі идеясын Пуанкаредің қолданыуының түріткі болуы деп есептеген. Мұндай ой оның функциялық анализға назар аударуына көп әсерін тигізген. Оның сызықты функциядағы бейнелеу туралы мәселесіндегі қортындысы, рисз (Frigyes Frèdèric Riesz 1880-1956) теоремасының дәлелденілуінің алғы шарты болды. Оның 1908 жылғы функцияның дифференциалдық қалдығы туралы мақаласы Франция ғылым академиясының сыйлығын алған, ол осы мақаласында болатын Грин функциясының (George Green 1793～1841) бір сызықты емес интегралдық теңдеуінің маңызды нәтижесін алады, ол бұл теңдеудің шегера S пен қатысты екекініне байқайды. 1920 жылы функционалдық талдау жиынында жасаған «функционалдық талдаудың ғылымда қолданылуы» атты баяндамасы маңызды мақалалардың бірі болып саналады. Оның анықтауыштар туралы теоремасы Е.І.Фредколымны Erik lvar Fredholm (1866-1927) дәлелдеуінде маңызды орын алады. Оның сұйық денелердің күшін зерттеу жағындағы еңбегі негізінен «толқынның таралыуы» атты кітабында көрінеді. Кітапта ол тұрақты шешім мәселесі арқылы толқын ұғымын енгізудің маңызын айтады. Гилберт (David Hibert 1862-1943) үлкен еңбігіндегі лейбір мәселелерді қарапайымдастырып және толықтырды, мінездемелік теориясын жан жақты зерттеп талдау жасау арқылы теңдеулер жүйесі мен жәй теңдеулердің түбірінен ұқсамайтынын түсіндіріп береді. Соңғы қосымшасында сұйық денелердің сырғанауы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл еңбектер соңғы кездегі газдің механикасының зор көлемді зерттелуне әсер етті.
Дереккөз
Санат:Француз математиктері Санат:1865 жылы туғандар Санат:1963 жылы қайтыс болғандар Санат:Сандар теориясы математиктері Санат:XIX ғасыр математиктері
Бас штаттар
Бас штаттар - 1. 1302-1789 жж. Франциядағы жоғарғы сословиелік-өкілдік мекеме; 2. Нидерландыдағы парламент атауы.
Моррилл (Мэн)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Эл Дорадо Спрингс (Миссури)
Эл Дорадо Спрингс (El Dorado Springs) — Миссури штатының Сидар округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 8.0 км². FIPS коды — 29-21502.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3775 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сидар округы (Миссури)
Жымпиты (өзен)
Жымпиты – Бұлдырты өзенінің оң саласы.
Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы жерімен ағады.
Бастауы
Бастауын Көкөріс ауылының шығысынан алып, Бұлдырты өзеніне оң жағынан құяды. Амансай жайлауына дейін Райымқарасу деп аталады. Ұзындығы 70 км шамасында.
Дереккөздер
Санат:Сырым ауданы өзендері Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері
Үш жақты комиссия
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Мерциг-Вадерн (аудан)
Мерциг-Вадерн (Landkreis Merzig-Wadern) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Мерциг қаласы. Аудан Саар жерінде орналасқан. Жер аумағы 556 км² шамасында. Тұрғыны 105,1 мың адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 189 адам/км². Ауданның ресми коды — 10 0 42. Аудан 7 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саар аудандары
IC 5018
IC 5018 — Мерген шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64546, IC 4998, ESO 340-20, MCG -6-44-30, IRAS20188-3828.
Сыртқы сілтемелер
IC 5018 Санат:Мерген (шоқжұлдыз)
Portable Document Format
Portable Document Format (PDF) — Adobe Systems фирмасы тарапынан PostScript тілінің бірқатар мүмкіндіктерін қолдана отырып жасаған электронды құжаттардың кросстұғырлы форматы.
2008 жылдың 1 шілдесінен PDF ISO-ның 32000 ашық стандарты болып табылады.
PDF форматы қажетті қаріп түрлерін (жол асты мәтіні), векторлық немесе растрлық кескіндерді, пішіндер мен мультимедиалық құралдарды енгізуге мүмкіндік береді. RGB, CMYK, Grayscale, Lab, Duotone, Bitmap және растрлық ақпарат сығылуының бірнеше типін қолдайды. Полиграфияға қажетті өзінің бірқатар техникалық форматтарына ие: PDF/X-1, PDF/X-3. Құжаттың қауіпсіздігі мен шынайылығын тексеру мақсатында электронды қолтаңба механизмін қамтиды. Бұл формат түрінде қажетті құжаттаманың біршама бөлігі таратылады.
Жалпы мәлімет
Экраннан қарастырылып отырған бірдей екі PDF-құжаттың ақпараттық көлемдері айтарлықтай әртүрлі болуы мүмкін, ол мынандай жағдайларға байланысты:
Кіші көлемді құжатты құру үшін векторлық кескін мен «қауіпсіз» қаріптерді қолданған дұрыс. Осындай «қауіпсіз» қаріптердің 14 түрі бар: Бұл қаріптер құжатқа енгізуді қажет етпейді және барлық бағдарламалар оларды дұрыс жаңғыртуы тиіс. Құжатқа енгізілмеген және операциялық жүйеде жоқ басқа да бір қаріп түрі осы аталған қаріп түрлерімен алмастырылуы мүмкін, өз кезегінде бұл, құжаттағы бет санының артылу-кему, жолдағы символ саны, жоларалық ара-қашықтық және қаріп метрикасымен байланысты ауытқуларды тудыруы мүмкін.
Бұлардан басқа MRC (Mixed Raster Content) технологиясы деген ұғым бар. Ол PDF мүмкіндіктерін сканерден өткізілген кескін мен мәтінді сақтаудың тағы бір форматы DjVu-ға жақындата түседі.
Тарихы
Алғаш шыққан кезде бұл формат кең қолданысқа ие бола алмады, себебі: Тек Adobe өзінің тегін Acrobat Reader (кейін Adobe Reader деп атын өзгертті) PDF оқу бағдарламасын шығарғаннан кейін ғана бұл форматтың қолданысы кеңейе бастады. PDF-файлдарының дамуы бірнеше рет өзеріп, өз дамуын тоқтатқан жоқ. Бірін-бірі кезектей толықтыратын, осы форматтың бірнеше арнайы түрі бар. Әрбір жаңа арнайы түрі үшін Adobe Acrobat топтамасынан жаңа бағдарламалық қамтамасыз ету нұсқалары да шығарылуда. Төмендегі сәйкестілік кестесінде бұл құжаттарды қолдайтын құжат нұсқалары мен бағдарламаларының нұсқалары көрсетілген. Кез келген PDF-құжаттың нұсқасын құжатты мәтіндік редакторда, мысалға блокноттың көмегімен ашып, алғашқы сегіз байты арқылы білсе болады.
Карпаты (футбол клубы, Львов)
«Карпаты» («Карпа́ти») — Украинаның Львов қаласындағы футбол клубы. 1963 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Украина" стадионында өткізеді. Қазіргі күнде Украина Премьер Лигасында ойнайды.
Украина чемпионатында 1992 жылдан бері тек екі маусым ғана (2004/05, 2005/16) бірінші лигада ойнады.
Сілтемелер
Санат:Украина футбол клубтары
Жур
Жур — польша және батыс беларусь ұнтақталған сұлы дақылының (геркулес) тәуліктік тұнбасынан немесе үнынан дайындалатын ұлттық көже. Сэл қышқыл жағымды дәмі бар жур, әдетте, жас картоп қосып пісіріледі. Қазіргі заманғы диетологтар журды ұзақ өмір сүру көжесі деп атайды.
Аден
thumb|right|200px|Аден қаласы Аден (عدن) — Аден шығанағы жағалауындағы Йемен қаласы, бұрынғы Оңтүстік Йемен Халық Республикасының (30 қараша 1967 ж. – 30 қараша 1970 ж.) және Йемен Халық Демократиялық Республикасының (1990 жылдың 22 мамырына дейін) астанасы.
Оңтүстік Йемен Халық Республикасының бұрынғы астанасы (30 қараша 1967 – 30 қараша 1970). Йемен бір мемлекет болып біріккеннен кейін астана статусынан айырылады. Дегенмен Аден елдің маңызды порты болып қалады.
Халық саны 800 мың адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі Грекияға қала Адана немесе Асана деген атпен белгілі болған.
Дереккөздер
Санат:Йемен қалалары
Юн ДуДжун
Юн Ду Джун — Оңтүстік Кореялық әнші. Beast тобының басшысы.
Орта мектепте Ду Джун футболмен айналысқан және футболшы болуды армандаған, бірақ, MTV «Big Bang Documentary» бағдарламасы шыққаннан кейін, оның арманы өзгерді. Алғашқыда ата-анасы мен ұстаздары қарсы болған, бірақ Ду Джун оларды өзін саз мектебіне жіберуге көндіреді де, жақын арада кастингтерге өте бастайды. Кейін, JYP Entertainment компаниясында  жаттығады да, 2AM және 2PM топтарының болашақ мүшелерімен Mnet телеарнасының «Hot Blood» бағдарламасына қатысады, бірақ өкінішке орай оны шығарып жібереді. Осыдан кейін Cube Entertainment компаниясына ауысады. Дуджун алғашқы рет AJ әншіcінің «Wipe the Tears» атты бейнеклипіне, Чун Хёнмен рэппер ретінде түскен. Оған қоса, Ду Джун әрқашан актер болуды армандаған. Дебютына дейін, ол «High Kick Through the Roof» ситкомына кастингтен өткен және оған ситкомда ойнауға ұсынған, бірақ ол әншілік мансабына көңіл тоқтату үшін, рөлден бас тартады. Дебютынын 1 ай өткен соң, Ду Джун MBC «Данби» бағдарламасына қатысып, әлемді шарлайды. IU-мен 2 аптаға MBC «Chin Chin Radio» радио-бағдарламасының уақытша жүргізушісі болды. Дон Унмен  «When The Door Closes» балладасын жазды. 2013 жылы, Hard to Love, How to Love альбомы шыққаннан кейін Ду Джун мен Чун Хён тыңдармандарына арнайы «I Am A Man» жазады.
Сілтемелер
•	https://twitter.com/BeeeestDJ
•	http://instagram.com/beeeestdjdjdj
Тегернхайм
Тегернхайм (Tegernheim) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Регенсбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4930 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 75 204. Муниципалитеттің басшысы — Майнрад Хиршман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
NGC 4261
NGC 4261 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан E2 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 13 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4261 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39659, UGC 7360, MCG 1-31-52, ZWG 42.13, VCC 345, 3C 270.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Венгриялық қорғаныс
Венгриялық қорғаныс — дебют, келесі жүрістермен басталады: '''1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kb8-c6 3. Cf1-c4 Cf8-е7.''' ашық бастамаларға жатады.
Тарихы
Дебют атауын 1842 — 1845 жылдары хаталмасу арқылы ойналған Париж — Будапешт  партиясынан алды. Жеңісті венгриялық астана ұтты. Орыс дәстүрінде венгриялық партия деп аталады. Бастама идеясы: итальян партиясына немесе екі ат қорғанысына тән өткір, жылдамдатылған нұсқаларды айналып өту. Қаралардың  позициясы  бұл    дебютте сәл тарылтандай, бірақ көзге көрінер әлсіздіктерсіз. Күрестің мінезі алғашқы жүрістерден-ақ  маневрлік.
'''1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kb8-c6 3. Cf1-c4 Cf8-е7 жүрістерінен кейін, ақтарға былай жүрген жөн: 4. d4, ал қаралар үшін бұл жағдайда ең сауатты жауап 4. ...d6''' болады.
Сілтемелер
Санат  :Ашық дебюттер
Волейболдан ұлттар лигасы
Волейболдан ұлттар лигасы(FIVB Volleyball Nations League) — Халықаралық волейбол федерациясымен (ФИВБ) жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Волейбол
Абсолюттi ылғалсыйымдылық
Абсолюттi ылғалсыйымдылық (толық ылғалсыйымдылық) — таужынысты сумен толық қанықтырғанда ол ұстап тұра алатын судың ең көп мөлшері. Суда ісінбейтін таужыныстар үшін абсолюттi ылғалсыйымдылық салмақтық кеуектілікке тең, ал суда өз көлемін үлғайтатын таужыныстар (саздар) үшін ол салмақтық кеуектіліктен артық болады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Сынықты карбонатты таужыныс
Cынықты карбонатты тау жынысы - Өзге сынықты тау жынысытарға қарағанда түрлі-түрлі түзілім жағдайында қалыптаса алатын шөгінді тау жынысытардың арнаулы түрі. Мысалы, олар төменде келтірілген үш жолмен қалыптасуы ықтимал:
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Бас тұрмыстық шолу
Бас тұрмыстық шолу - барлық ведомстволармен пайдаланылатын көп мақсатты британдық үкіметтік әлеуметтік шолу және әлеуметтік ғалым үшін екінші ретті мәліметтер алуды қамтамасыз ететін баға жетпес бастау.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Моха
Моха (Мокка) қаласы (Йемен) – Қызыл теңіз жағалауында орналасқан Йемен қаласы. .
Қаланың аты кофе сұрпының бір түрі – мокка атауына байланысты аталған. Халық саны 14 562 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Бұрын кофенің жоғарғы сапалы сұрыптарын өңдейтін қала ретінде танымал болған. Ал қазіргі таңда Мокканың маңыздылығы төмендеп кетті.
Дереккөздер
Санат: Йемен қалалары Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар
Рахмет Үсенов
Үсенов Рахмет (1926 жылы туған, Маңғыстау ауданы Жармыш ауылы) – ауыл шаруашылығы саласының маманы. 1942 – 1968 жылдары Чапаев ұжымшарында колхозшы, 1968 – 1987 жылдары Жармыш орта мектебі директорының шаруашылық жұмыстар жөніндегі орынбасары, Маңғыстау ауданы шикізат дайындау кеңсесінің қызметкері болды. Ленин (1949) орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сайдауыт
Сайдауыт. Қазіргі тілімізде бұл сөзге -тай жұрнағы жалғанып «сайдауыттай» қалпында да кездеседі. Түсіндірме сөздік «сайдауыт» мағынасын — сайдақ ірік; сайдауыл сөздерімен ұғындырады.
«''Еркінбектің. соңында толып жатқан сайдауыт жігіттер бар''» (Б. Майлин, Шығ.).
Бұл жерде «Түсіндірме сөздіктің» түсінік беруінде кездескен «сайдақ», «сайдауыл» сөздерінің мағынасы да—«таңдаулы», «ығай мен сығай» түлғаларымен синонимдес.
«Сайдауыт» төркініне дұрыс топшылау жасай алсақ, қалғандары (сайдақ, сайдауыл) сонымен байланысты. «Сайдауыт» сөзінің төркініне жол сілтерлік тұлғаны қырғыз тілінен табамыз. Ол тілде «шайдоот» сөзінің өте ертеден келе жатқандығы және мағынасы — үстіне жүк аз салынып және ең алдында жүріп отыратын жүк артатын мал деп түсіндіріледі. Осы сәздің екінші мағынасы — ширақ, шапшаң, сергек. Әдетте, керуенді бастап жүретін малдың мықты, ширақ әрі жол ыңғайын білетіндігін түсіндіріп жату артық. Бір сөзбен айтқанда, сом денелі, шымыр, дене мүшелері жетілген мал. Бүл ойымызды тағы бір түркі тілінің дерегі қуаттайды. Якуттарда біздің тіліміздегі «нығайған», «жетілген» деген мағыналарды «сайдыылах» тұлғалы сез бере алады. Түркі тілдеріндегі дыбыстар сәйкестігін еске алсақ, мына сөздің қырғыздардағы «шайдоот», біздегі «сайдауыт» түлғасынан алшақ кетпегені көрініп түр.
Одан әрі талдай түссек, «шайдоот», «сайдауыт» сөздері екі түбірден біріккен деп топшылауға тура келеді. Топшылау тағы да тілдік дерекке негізделеді. Қырғыз тілінде «шай» сөзінің бір мағынасы — күшті, мықты. Мұның қазақ тілінде «сай» дыбыстық құрамында көрінуі — тіл заңдылығы. Екінші түбірді түркі тілдерімен ертеден тектес, туыстас саналатын моңғол тобындағы тілдерден ұшыратамыз. моңғол тілінде — давуу, қалмақтарда — давлһи қалпындағы сөздер «басым, артық» мағыналарында қолданылады. Әсіресе, қалмақ тіліндегі «давлһи» түлғасы «сай» түбірімен біріккенде, жоғарыда керсетілген, «сайдауыл» сезінен ерекшелігі жоқтың қасы. Бірде «сайдауыл», кейде «сайдауыт» түрінде кездесуі — тіліміздегі дыбыс сәйкестіктерінің нәтижесі. Қазіргі түсінігімізде бұл сөздердің мағынасы —«күші басым» дегенмен бірдей. «Сайдауыт» соңындағы -тай жұрнағының пайда болуын да дәлелдеу қиынға соқпайды. Басқа бір жан иелерінің, оның ішінде адамның да шымыр, ептілігін бейнелеп көрсету үшін «шайдоот» сөзіне -дай қосылып, ол біздің тілімізде «сайдауыттай» болып қалыптасқан. Мүндай үқсату тілімізде ете ертеден келе жатқан құбылыс. Бір ғана мысал, М. Қашқари сөздігінде біздегі қазір қолданылып жүрген «жылқы» сөзінің орнына «йунд» тұлғасы қолданылған. Осыған -тай жүрнағы қосылуы нәтижесінде, түпкі мағынасы кез келген адамға түсінікті бола бермейтін, «жүнттай» сөзі қалыптасқан. Мұның негізгі мақсаты — басқа хайуанды жылқы мүшесінің сұлулығына теңеу.
Азаматтық хал-ахуал
Азаматтық хал-ахуал — арнаулы мемлекеттік органдарда міндетті түрде тіркелетін азаматтардың өміріндегі негізгі уақиғалар. “Азаматтық хал-ахуал” деп осы оқиғалар туралы жазбаны да атайды. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексіне сәйкес мынадай Азаматтық хал-ахуалдар: 1) туу; 2) некеге тұру; 3) некені бұзу; 4) бала асырап алу; 5) әкелікті анықтау; 6) аты-жөнін, ныспысын өзгерту; 7) азаматтың қайтыс болу уақиғалары мемл. тіркеуге жатады. Азаматтық хал-ахуал құжаттары мен куәліктер осы жазбалардың негізінде беріледі.Азаматтық хал-ахуал жазбаларына қатысты тиісті мемл. органдар мен азаматтардың арасында дау туындаған ретте, оны сот арқылы шешеді. Азаматтық хал-ахуал актілерін ресімдеудің, сақтаудың, қалпына келтірудің және жоюдың т.б. тәртібі мен мерзімі арнаулы заңмен белгіленген.
Сілтемелер
“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том
Санат:Азаматтық құқық
Екіөгіз
Екіөгіз– орта ғасырларда Іле алқабында болған қала атауы. Махмұт Қашқаридің (ІІ ғ.) ортасында көрсетілген және В.Рубруктің күнделігінде де айтылған. Рубрук қаланың Іле өзенінің шығыс шетінде орналасқандығы, онда парсы көпестерінің арнайы тұрақтары болғандығы жайында жазған. Зерттеушілердің болжауынша, қазіргі Алматы облысының Көксу өзені бойындағы Дүнгене төбе Екіөгіздің орны болуы мүмкін. Бұл төбеле 1939 жылы Жетісу археологиялық экспедиция (жетекшісі А.Н. Бернштам), кейіннен 1997 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясының (жетекшісі К.Байпақов) зерттеу жүргізген. Қаланың орны төрт-бүрышты, қабырғаларының ұзына бойы мен бұрыштарында болған дөңгелек мұнаралардың орындары анық сақталған. Аумағы 675x565 м. Төбенің үстінен қазылған ұңғымадан және ескерткіштің үстінен табылған қыш ыдыстардың сынықтары қаланың 8-9 ғасырларда болғанын айғақтайды.
Бас хатшы
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
書記長
Жымпиты бұлақтары
Жымпиты бұлақтары - Батыс Қазақстан облысы Жымпиты ауданы жеріндегі бұлақтар.
1964 – 67 ж. Өлеңті өзенінің аңғарынан ашылған су көздері, Жымпиты ауылынан шығысқа қарай 2 – 4 км жерде. Жер асты тұщы сулары апшерон континенттік қабатының пайда болу кезеңіне жатқызылады. Қабаты неоген-төрттік құмды саз шөгіндісінің тұтас бөлігінде орналасқан. Құмның аралығы 17 – 29 м, құрамында 0,3 – 0,7 дм3 минералды кермек суы бар. 10 – 11 м тереңдіктен шығатын суының ағымы 1 – 4,5 л/с. Ж. б. атмосф. жауын-шашынның жер қыртысында сүзілуінен толығады.
Дереккөздер
Санат:Сырым ауданы географиясы Санат:Қазақстан бұлақтары
Экономикалық тұрақтылық
Экономикалық тұрақтылық - макроэкономикадағы ауытқу болмауы. Кез келген экономика тұрақты болып есептелу үшін оның Жалпы Ішкі Өнімінің өсуі көрсеткіші қалыпты және инфляциясы тұрақты болу керек. Ал жиі күрделі дағдарыстар болатын, ықпалды экономикалық циклдарға ұрына беретін, жоғары өзгермелі инфляцияға тап болып тұратын, және қаржы дағдарыстарға соқтығысатын экономика тұрақсыз болып есептеледі.
Геоморфологиялық карталар
Қосымша
Геоморфологиялық карталар - морфометриялық және морфологиялық белгілері, пайда болуы, жасы және серпіні (динамикасы) бойынша Жер бетінің (құрлықтың және мұхит түбінің) бедерін сипаттайтын карталар. Геоморфологиялық карталарды жалпы, жеке, арнаулы деп бөледі. Геоморфологиялық карталар жер бедерінің қазіргі пішінінің және геоморфологиялық процестердің карталары, геоморфологиялық аудандау; жер бедері дамуының өткен кезеңдерін көрсететін; Жер бедері мен геоморфологиялық процестердің келешекте дамуы бейнеленген болжау карталары болып бөлінеді.
Көп операциялы қалып
Көп операциялы қалып (Штамп комбинированный) — шағу және тесу, тесу және кесу, шағу және кермелеу, мөлшерлеу және безеулеу операцияларын бір өзінде жүргізуге болатын, күрделі бұйымды жасағанда қолданылатын қалып.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қазақстандағы корей әдебиеті
Қазақстандағы корей әдебиеті — жалпы корей әдебиеті мен Қазақстан әдебиеті бөлшектері боп табылады. 1977 ж. Қазақстан Жазушылар одағында корей әдебиетi секциясы ашылды.
Корей жазушылары өз шығармаларында ежелгi ұлттық әдебиет туындыларын бүгiнгi заман дәстүрiмен шебер ұштастырды. Олардың көрнектi өкiлдерiнiң бiрi — жазушы, ақын Ким Дюн (1900 — 1980) болды. Оның қазақтың батыр қызы Ә.Молдағұловаға арналған «Әлия» атты поэмасы (1969 ж. корей тiлiнде), корей патриоттарының күресiн бейнелеуге арналған «Жүз елу мың вонның iсi» романы жарық көрдi.
1937 жылдан берi республикалық корей театрында корей драматургтерiнiң жүзден астам пьесалары қойылды. Сонымен қатар театр сахнасында қазақ жазушылары М.Әуезовтiң «Қарагөз» және «Қобыланды», Ғ.Мүсiреповтiң «Қозы Көрпеш — Баян сұлу», О.Бодықовтың, Қ.Мұхамеджановтың, т.б. пьесалары корей тiлiнде қойылды.
Қазақстандағы корей жазушыларының шығармалары «Корей өлеңдерi» (1958), «Дала қызғалдағы» (1973), «Сырдария әуендерi» (1975), «Күнбағыстар» (1982) деген атпен ұжымдық жинақ болып шықты. Сондай-ақ, Ким Дюннiң жыр кiтаптары, Ен Сенненнiң шығармалары, корей жазушыларының «Шаттық Отаны» (1988), «Гүлден, дала» (1988), Хан Диннiң пьесалар жинақтары (1988) корей тiлiнде жарық көрдi
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Корей әдебиеті
Гистосәйкестік антигендері
250 px|thumb
Гистосәйкестік антигендері — адам мен жануарлар торшалары бетіндегі түқым қуалайтын, иммунологиялық белсенді аймақтар. Олар басқа организмде иммунды жауап туғызады және бөтен денеден көшірілген тканьдердің аласталуының себепкері болып табылады. Алғашқы рет 1946 ж. Медавар сипаттап жазған.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Маскоу (Мэн)
Маскоу (Moscow) — Мэн штатының Сомерсет округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 577 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 124.9 км² шамасында. FIPS коды — 23-47455.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Кәмила Досқызы Өтегенова
Кәмила Досқызы Өтегенова (25.5.1915, Ресей, Троицк қаласы - 11.12.1993, Алматы қаласы) акушер-гинеколог, медицина ғылым доктары (1955). Алматы медицина институтын (қазіргі ҚазҰМУ) бітірген (1936). Ащысай кенішінің телімдік емханасында дәрігер (1937), Алматыдағы 1-перзентханада ординатор (1939), 1939-40 жылы Мәскеудің акушерлік-гинекология институтында ғылым қызметкер, кейіннен Алматы медицина институтының гинекология кафедрасында оқытушы қызметтерін атқарған гинекология саласының білікті маманы Өтегенованың акушерлік даңқы Одаққа мәлім болған. Кеңес әйелдерінің көрнекті өкілі ретінде ол Жер шарының көптеген қалаларын аралайды.