cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Драгунов мергендік винтовкасы
Драгунов мергендік винтовкасы - мергеннің басты қаруы саналады және ол күтпеген жерден шыға келген, жылжып келе жатқан, ашық және бүркемеленген жеке нысандарды жоюға арналған. Сонымен қатар, бұл винтовка өзі оқталатын ерекше қасиетке ие. Яғни, мерген мылтықты ату үшін, оқ қорабындағы оғы таусылғанша оны оқтап артық күш жұмсамайды.
Сипаттамасы
Оқтың алғаш атылғандағы жылдамдығы: 830 м/c
Тарихы
1958 жылы Кеңес әскерінің артиллериялық бас басқармасы (ГРАУ) өзі оқталатын мергендік винтовка жасаудан байқау жариялайды. Кеңес әскерлерінің қару күшін арттыруды мақсат тұтқан бұл байқауда Евгений Драгунов бастаған құрастырушылардың ұжымы жеңіске жетеді. Ал 1963 жылы мергендік винтовкасын жасау жұмыстары толығымен аяқталып, кеңес әскерін қаруландыруда басты рөл атқарды.
Дереккөздер
Санат:Қарулар
Қазақстан Республикасындағы судьяның мәртебесі
Қазақстан Республикасындағы судьяның мәртебесі — Қазақстан Республикасының барлық соттары судьяларының мәртебесі бірдей болады және бір-бірінен тек өкілеттіктерімен ерекшеленеді. Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен судьяға сот төрелігін жүзеге асыру жөнімдеп өкілеттіктер беріледі, ол өз міндеттерін түракты негізде орындайды және сот билігін жүрпзуші болып табылады.
Судьялардың құқықтық, жағдайы Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Конституциялық заңмен және өзге де заңдармен белгіленеді. Судьяға заңда көзделмеген соттан тыс функциялар мен міндеттерді жүктеуге болмайды. Судьяны қылмысқа қарсы күрес, заңдылық пен құқық тәртібін сақтау мәселелері жөніндеп мемлекеттік және коғамдық құрылымдардың кұрамына енпзуге болмайды.
Асқар Құдайбергенұлы Жұбанов
Асқар Құдайбергенұлы Жұбанов (13 қараша 1937, Алматы–11 маусым 2020) – филология ғылымдарының докторы, өз өмірін математикалық лингвистикаға арнаған. Әкесі - Құдайберген Жұбанов қазақ тілінің теориялық негізін қалаушы, тіл білімінің тұңғыш профессоры.
Өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері
1944 ж. Ақтөбе облысының Жұрын ауданындағы Жаңатұрмыс аулындағы бастауыш мектебіне оқуға барып, ол мектепте 4-сыныпқа дейін оқиды.
1948 ж. 1948-1949 оқу жылдары Алматы қаласындағы №18 қазақ орта мектеп-интернатында қайтадан 4-сыныпқа түсіп, екі жыл оқиды.
1950 ж. Солтүстік Қазақстан облысының орталығы Петропавл (Қызылжар) қаласындағы №5 қазақ отра мектеп-интернатының 6 сыныбынан оқуын жалғастырып, 1955 жылы 10 сыныпты тамамдайды.
1955-1960 ж. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында оқып, оның физика-математика факультетін үздік бітіреді.
1960-1961 ж. Қазақ Мемлекеттік ауылшаруашылық институтына жұмысқа орналасып, жоғары математика кафедрасының ассистен-мұғалімі қызметін атқарады.
1961-1963 ж. Кеңес Армиясы қатарында өз міндетін атқарып, кіші лейтенант дәрежесінде үйіне оралады.
1963-1967 ж. Қазақтың Мемлекеттік ауылшаруашылық институтындағы жұмысын жалғастырып, жоғары математика кафедрасының ассистен-мұғалімі қызметін атқарады.
1963 ж. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесіне өтеді.
1965 ж. Ықтималдықтар теориясы, математикалық статистика, математикалық программалау пәндерінен білім дәрежесін көтеру мақсатындағы КСРО ауылшаруашылық министрлігі ұйымдастыруымен Одесса қаласында өткен 3 айлық курс-семинар оқуына қатысады.
1967-1968 ж. Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл білімі институтының күндізгі бөлімінің аспиранты. Аспиранттық мезгілін Минск қаласындағы Шет тілдер институты жанында өткізеді.
1967 ж. Шымкент пединститутының профессорлары мен мұғалімдерінің ғылыми теориялық конференциясында баяндама жасады.
1968 ж. Қазақ ССР Ғылым академиясы жас ғалымдарының бірінші ғылыми конференциясында баяндама жасады.
1969 ж. Түркі тілдерін статистикалық және ақпараттық әдістер арқылы зерттеу атты Бүкілодақтық конференциясына баяндамашы ретінде қатысты.
1970 ж. Киев қаласында өткен “Структурно-математические методы моделирования языка” атты Бүкілодақтық ғылыми конференциясына баяндамашы ретінде қатысты.
1970 ж. ҚазССР Ғылым академиясы жас ғалымдарының екінші ғылыми конференциясында баяндама жасады.
1970 ж. Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл білімі институтында жаңадан ашылған Статистика-лингвистикалық зерттеу және автоматтандыру тобының кіші ғылыми қызметкері болып жұмысқа орналасады.
1971 ж. Кишинев қаласында өткен Автоматическая переработка текста методами прикладной лингвистики атты Бүкілодақтық ғылыми конференцияда баяндама жасады.
1973 ж. Алматыда өткен "Автоматическое распознавание слуховых образов" атты Бүкілодақтық семинар-мектептің жұмысына баяндамамен қатысты.
1973 ж. Физика-математика ғылымдарының кандидаты, филология ғылымдарының докторы Қ.Б.Бектаевтың ғылыми жетекшілігімен, академик І.Кеңесбаевтың ғылыми кеңесшілігімен орындалған ЭЕМ көмегімен қазақ мәтінін статистикалық зерттеу атты тақырыпта кандидаттық диссертацияны жоғары деңгейде қорғайды.
1974 ж. ҚазССР-ға жас ғалымдарының үшінші ғылыми конференциясында баяндама жасады.
1976 ж. Алматыда өткен Советская тюркология и развитие тюркских языков в КСРО атты Бүкілодақтық түркітанушылардың ғылыми-теориялық конференциясына баяндамашы ретінде қатысты.
1976-1986 ж. Қазақ ССР-ға Тіл білімі институтының қоғамдық өміріне қызу қатынасып, Жергілікті комитеттің, Партия бюросының мүшелігіне қабылданып, оның хатшысының орынбасары және институттың Халықтық бақылау комитетінің төрағасы қызметтерін атқарады.
1980 ж. Шымкент қаласында өткен Статистическая оптимизация преподования языков и инженерная лингвистика атты ғылыми семинарда баяндама жасады.
1981-1985 ж. М.О.Әуезовтің толық шығармалар жинағы мәтінін ЭЕМ-ге енгізуге дайындау және сөзнұсқағыш-сөздіктерді құрастыру атты Тіл білімі институтының жоспарлы ғылыми тақырыбына ғылыми жетекшілік етеді.
1982 ж. Минск қаласында өткен "Переработке текста методами инженерной лингвистики” атты Бүкілодақтық конференцияға баяндамамен қатысты.
1985 ж. 1986-1990 жылдар аралығына М.Әуезовтің 20 томдық шығармалары бойынша автоматтанған картотекалық қор жасау атты ғылыми тақырыпқа жетекшілік ету міндетін алады.
1986 ж. КСРО Ғылым академиясы Президиумының қаулысы бойынша оған “түркі тілдері” мамандығы бойынша “Аға ғылыми қызметкер” деген ғылыми атақ беріледі.
1986 ж. Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл білімі институтының жетекші ғылыми қызметкері лауазымында жұмыс атқарады.
1988 ж. Тбилиси қаласында өткен Машинные фонды языков народов КСРО атты дөңгелек столдың жұмысында баяндамашы ретінде қатысты.
1989 ж. Минск қаласындағы Белорусия ССР-ның 10 ай мезгіліне докторлық жұмысын аяқтау үшін ғылыми іссапарына жіберіледі.
1989 ж. Мәскеуде өткен Создание машинного фонда русского языка атты үшінші Бүкілодақтық ғылыми конференция жұмысында баяндамашы ретінде қатысты.
1990 ж. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының Қолданбалы лингвистика бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады.
1990 ж. 1991-1993 жылдар аралығына М.Әуезовтің шығармалары бойынша сөзформалар мен сөздердің жиілік сөздіктерін ЭЕМ арқылы құрастыру атты тақырыпқа ғылыми жетекшілік ету міндетін алады.
1990 ж. Алматыда өткен Тюркская фонетика-90 атты бірінші Бүкілодақтық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
1990 ж. Тарту қаласында өткен Актуальные проблемы компьютерной лингвистики атты Бүкілодақтық конференция жұмысында баяндама жасады.
1990 ж. Минск қаласында өткен Использование ЭВМ в научной и учебной работе гуманитарных вузов атты Бүкілодақтық конференция жұмысында баяндама жасады.
1998 ж. Ақтөбе қаласында өткен "Жұбанов тағылымы" атты республикалық ғылыми конференцияда баяндама жасады.
1999 ж. Ақтөбеде өткен Жұбанов тағылымы атты IV Республикалық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
1999 ж. Алматыда өткен "Құдайберген Жұбанов және қазақ тіл білімі" атты Қ.Жұбановтың 100 жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
1999 ж. Астана қаласында өткен Мемлекеттік тіл: терминология, іс қағаздары мен бұқаралық ақпарат құралдарының тілі атты Қ.Жұбановтың 100 жылдығына арналған республикалық ғылыми-практиалық конференцияда баяндама жасады.
2000 ж. Алматыда өткен Актуальные проблемы теории и практики перевода в контексте современности атты жоғары оқу орындары арасындағы ғылыми-практиалық конференцияда баяндама жасады.
2002 ж. Қазақ мәтіні мазмұнын формалдаудың негізгі ұстанымдары атты тақырыпта докторлық диссертация қорғайды.
2002 ж. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтынындағы Қолданбалы лингвистика ғылыми тобының бас ғылыми қызметкері жұмысын атқарады.
2003 ж. 2002 жылы қорғалған докторлық диссертацияның құндылық тұстары ҚР БҒМ Жоғары аттестациялық комитетінің (ЖАК) қыркүйек айында шыққан №3 Бюллетенінде арнайы аталған мақала жарық көреді.
2003 ж. Әл-Фараби атындағы Қазақтың Ұлттық университеті филология факультетінің Қолданбалы лингвистика мамандығындағы студенттеріне дәріс беруге Жалпы тіл білімі кафедрасының профессорлық дәрежедегі қосымша жұмысына орналасады.
2003 ж. Алматыда өткен Сәрсен Аманжолов және қазақ филологиясының өзекті мәселелері атты С.Аманжоловтың туғанына 100 жыл толуына арналған Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2003 ж. Алматыда өткен Қазақ филологиясының өзекті мәселелері атты А.Байтұрсынұлының 130 жыл толуына арналған Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияға баяндамамен қатысты.
2004 ж. Жоғары аттестациялық комитеттің шешімі бойынша Тіл білімі мамандығы бойынша Профессор ғылыми атағын алды.
2004 ж. Алматыдағы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде өткен Қазақтың ұлттық әдеби тілі: бүгіні мен болашағы атты академик Р.Ғ.Сыздықтың 80-жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференция жұмысына баяндамамен қатысты.
2004 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен Академик Рәбиға Сыздық және қазақ тіл білімі мәселелері атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция жұмысына баяндамамен қатысты.
2004 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен ''Академик Ә.Т. Қайдар және тіл білімінің мәселелері'' атты халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2004 ж. Ақтөбе қаласында өткен Жұбанов тағылымы атты VІ Республикалық ғылыми-теориялық конференцияға баяндамамен қатысты. 2005 ж. Алматыдағы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде өткен Жизнь языка и язык в жизни атты ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2005 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен ''Академик Ш.Ш. Сарыбаев жєне тіл білімінің мєселелері'' атты ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2006 ж. Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің филология факультетінің қазіргі қазақ тілі теориясы және әдістемесі кафедрасында компьютерлік лингвистикадан дәріс беруге (қосымша) профессорлық қызметке орналасады.
2006 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен Қ.Есеновтың туғанына 75 жыл толуына арналған Қазақ тіл біліміндегі функционалдық бағыт атты Республикалық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2006 ж. Ақтөбеде өткен Ғасырлар пернесінің жыршысы атты академик, композитор А.Қ.Жұбановтың 100-жылдығына арналған республикалық ғылыми конференция жұмысына баяндамамен қатысты.
2006 ж. Бишкек қаласында өткен 6-ой Форума сотрудничества в области экономики, лингвистики и электронной среды в тюркском мире атты Манас атындағы Қырғыз-Түрік университеті және Түркі мәдениетін Зерттеу Орталығы ұйымдастырған Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
2006 ж. Парижде өткен Халықаралық ЮНЕСКО ұйымының шақыруымен және ҚР Ақпарат және мәдениет министрлігінің қолдауымен ҚР-нің Ресми коммисиясының мүшесі ретінде академик Ахмет Жұбановтың 100 жылдығына арналған ғылым мен мәдениет саласының құрметті күндеріне қатысты (2006 жылдың 12-17 қазаны).
2007 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен академик, филология ғылымдарының докторы, профессор Ө.А.Айтбаевтың 70 жылдығына орай ұйымдастырылған Мемпекеттік тіл саясаты: терминология, аударматану, ресми құжат тілі атты Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияға баяндамамен қатысты.
2007 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен филология ғылымдарының докторы, профессор Т.С.Жанұзақовтың 80 жылдығына орай ұйымдастырылған Қазақ тілінің лексикология, лексикография, фольклортану мен көркем аударма мәселелерінің қалыптасуы мен болашағы атты Халықаралық ғылыми-теориялық конференция жұмысына баяндамамен қатысты.
2007 ж. Алматыдағы ҚР БҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білім институтында өткен І.Кеңесбаев, М.Балақаев, Ғ.Мұсабаевтың 100 жылдығына орай 2007 жылы қазан айының 17-18 күндері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында өткен Түркітану мен қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері атты халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда баяндама жасады.
Ғылыми, педагогтік және қоғамдық қызметі туралы қысқаша очерк
Күздің бір қара суық күнінде – 13 қарашада жарық дүниеге іңгәлап бір нәресте келді. 19 қараша күні перзентханадан алып келген баласын әкесі құшырлап иіскей берген сәтте сол кезеңнің әзірейілдеріндей болып көрінетін НКВД адамдары сау ете қалды. Үй ішін тас-талқан етіп тінтіп, қағаз біткеннің барлығын жинап алып, алмағанын жыртып, алды 11-12-лерде соңы алты күндік алты баланың үрейін ұшырып, аналарын көз жасына буып, үй иесін ала жөнеледі.
Оқиға мекені – Алматы қаласы, уақыты – 1937 жыл еді, ал шаңырақ иесі – сол кездің өзінде Одаққа аты танымал түрколог әріптестерімен терезесі тең тұрған ғалым, профессор Құдайберген Жұбанов болатын.
Қазір әңгіме тірегі болып отырған сол, әкесінен алты күндігінде қалып, заман мен өмірдің небір қырларын өтіп, еңбегімен, талабымен, таланытымен көрінген жақсы ғалым үлгілі ұстаз, филология ғылымдарының докторы, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, профессор Асқар Құдайбергенұлы Жұбанов!
Тек бір отбасы өмірінде ғана емес, бүкіл қазақ халқының қиын да қилы тірлік-болмысында есте қалатын бұл екі оқиғаның аралығында өткен 70 жыл қасқағым сәттей. Бұл – бір қарағанда. Екінші қырынан үңіле көз жүгіртсек, қаншама ауыр жүк арқалаған жылдар, жан таласа өткен іс-қарекеттер күнделікті тұрмыста бастан кешкен тапшылық пен талпыныс, қаза мен қайғылы тұстар өтпеді дейсің?!
Асқар үш айлығында-ақ жер аударылып, туған қаласы Алматыдан әке-шеше отаны – Ақтөбе өлкесінен бір-ақ шығады. Дәлірек айтсақ, 1922 жылы Қызыл Отау деген жаңа орында Құдайберген жігітпен некесі қиылған үлбіреген ақ құбаша сұлу жас қыз Раушан енді алты баланың анасы болып толыға түскен шағында халық жауының әйелі болып шыға келеді. Әрі қарай өзі де ұсталып, лагерьлерге айдалудан, балаларының детдом деген аты суық үкімет құзырындағы үйлерге таратылып кетуінен сақтанып, алты баланы Алматыдан ала жөнелген Раушан жеңгейдің басына ауыртпалық мықтап түседі. Колхоздың қара жұмысына жегіліп, ауыр қайғы-қасірет шегіп жүргенде сүті қайтып кетеді. Асқар ана сүтін де еме алмай, кәдімгі резеңкі еміздікті де көрмей (сол кезде ауылда емізік қайдан болсын), сиыр сүтін қасықпен жұтып, нәресте шағын өткізді. Сәби Асқарды апасы (әпкесі) 12-13 жастағы Мүслима, 8-10 жастардағы ағалары Ақырап пен Есет арқалап өсіреді, ойнатады, жұбатады, еркелетеді. Өздері де балалық шақтан озбаған «тәрбиешілерінің» оны ойыншық көріп (Мүслиманың сөзі) жұлқылағандары ананың аялы алақанын, әкенің иығына мінгізіп, төбесіне шығарғанын жоқтатпағандай еді.
Сөйтіп, Асқар өсе бастайды. Мектепке барады. Бірақ мектеп жылдары да біркелкі, бір жерде өтпейді. Ауылда да, қалаларда да оқиды. Әсіресе апасы Мүсилима институтты бітіріп, Петропавл қаласына жұмысқа барғанда, апасы мен іні, сіңлілерін көшіріп алады. Асқар Петропавлдағы қазақ мектебіне барады, бірақ ғажабы – бұл мектепте барлық пән қазақ тілінде оқытылғанымен, математика, физика, химия сабақтарын орыс мұғалімдері оқытады. Медальдың екі жағы болады деп орыс ағайындар айтқандай, мұндай шала тілді мектептің пайдасы да тиді – дейді Асқар. Осы сабақтарды орысша оқудың нәтижесінде ол орыс тілін де жақсы меңгеріп алады. Ал физика, математика пәндері үшін орысша жақсы білудің күні бүгінге дейін қажет болып отырғандығын жасырмайық, өйткені оқу орындарында оқулықтар мен қосымша құралдардың көбі орыс тілінде екендігі, оқытушылардың да көбі (қазағы да) орыс тілділер екендігі мәлім. Осы себептен бе, әлде адамның өзіне белгісіз бір нәрсеге бүйрегі бұрып тұратын құдайдың құдіретінен бе, әйтеуір Асқар физика пәнін жақсы көреді, радиотехникамен шұғылданып, қысқасы, техникалық білім алуды қалайды. Тау-кен институтына түспек болып емтиханды ол жақсы тапсырады, бірақ… пайдалы қазбалар, табиғи байлықтар ол кезде стратегиялық мәні бар болғандықтан, бұған «халық жауларының ұрпақтары» қабылданбайды. Ағасы Есеттің кеңесімен бір кезде әкелері жұмыс істеген Абай атындағы ҚазПИ-дің математика факультетіне түседі. Жақсы бітіреді. Алматыдағы Мемлекеттік ауылшаруашылық институтына жоғарғы математика кафедрасының ассистенті, оқытушысы болып жұмысқа кіріседі. Онда 7 жыл істейді.
Кейде бір мақсатты ойлауын адам ойлайды, ал тағдыр (жазмыш) өз дегенін істеттіреді ғой, немесе кей-кейде, кездейсоқтық атты мықты құбылыс күш көрсете ме, Асқар кенет қазақ тілін математикалық әдіспен, оның ішінде математикалық статистика мен ықтималдылықтар теориясы әдістерімен зерттеу жолына бет бұрады. Бұған Алматыда өткен бір ғылыми конференцияның және оған келген Сөз статистикасы (Статистика речи) атты Бүкілодақтық топты басқаратын атақты профессор Раймонд Генрихович Пиотровский мен математик қазақ ғалымы Қалдыбай Бектаевтармен кездесіп, әңгімелескені себепкер болады. Кездейсоқ конференция, кездейсоқ жүздесулер Асқардың ғылымдағы жолын бұрып әкетеді. Бүгінгі қазақ тілтаным саласында Асқар Жұбанов еңбектерінің орны айрықша деп санап, жоғары бағалап отырғанымыздың себебі – Асқар Жұбанов тіл білімінің бүгінгі таңдағы маңызы зор, аса қажет жаңа саласын бастаушылардың бірі ғана емес, оны әрі қарай алып барушы нағыз маман екендігі. Бұл салалар – қолданбалы лингвистика, компютерлік лингвистика. Қазақ тілін қолданбалы тіл білімінің статистика, формалды модельдер, мәтін лингвистикасы атты салаларына қатысты зерттеу, бұлар бойынша оқу құралдарын жазу – ғалымның зор табысы. Бұл табыс осы оқулықтардың қазақ тілінде жазылғандығымен де бағасы арта түседі. Көпшілігіміз жете түсіне бермейтін формалды логика дегенді тіл ғылымына қарай бұру, тілді (атап айтқанда, қазақ тілін) зерттеуде математикалық әдістерді қолдану, соның нәтижесінде «машиналық аударма» деп аталатын ғылым саласын өмірге әкелгендігімен де Асқар Жұбановтың еңбегі жоғары бағаланады. Бұл оқу құралдары (қазақ тіліндегі тұңғыш оқулықтар десек те болады) филология факультеті студенттері мен магистранттарына қолданбалы лингвистика мамандарына, компьютер мүмкіндіктерін қоғамдық ғылымдар салаларына, оның ішінде қазақ тіл білімінде қолданумен айналысатын мамандарға арналған. Ең бір құндылығы – бұл оқу құралдарының бүгінгі күнде оқу процесінде қолданылып жатқандығы. Осы пән салаларынан профессор Асқар Жұбановтың бірнеше жылдан бері әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен ҚР БжҒМ Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Магистратура және PhD докторантура институтында дәріс оқып, жастарды тәрбиелеп жатқандығын да атап айтуға болады. Мемлекеттік тіл дәрежесіндегі бүгінгі қазақ тілінің қызметін күшейту ісінде тіл білімінде қолданбалы теорияларды дамытудың мәні зор, заман талабы екендігін күнделікті өмірден көріп отырмыз.
Тіл мамандарының ең талантты дегендерінің ішінде екінің бірі бара алмайтын бұл саладағы мүшелі той иесінің жаңадан жол салып, бастау көздердің бірі болуында екі-үш фактордың мәнін атау керек: бірі – бұл іске математик маманның кірісуі, екіншісі – математиктің тіл білімі сияқты гуманитарлық ғылым саласының негізгі қағидаларын, тармақтарын, теориялық тұғырлары мен практикалық қажеттіліктерін бірден жақсы игеріп (оқып), танып алған қабілет-дарыны, үшіншіден, қазақ тіл білімі саласын заман талабына сай дамытуға үлес қосу (дәлірек айтсақ, жол салу) сияқты ғылыми мақсат қоюы. Ал мұндай мұрат-мақсатты қоюға, сірә, әке жолын жалғастыру, Жұбанов деген ата атын жоғары ұстау сияқты жазылмаған адами заңның талабы да болған болар.
Әке жолы демекші, кейінгі жылдардағы ізденістерге қарағанда қазақ тілтанымының бүгінде қолға алынып, кеңінен зерттеу нысандарына айналып жатқан жаңа салаларының зерттеудегі жаңа әдіс-амалдарының алғашқы ұшқындары әкесі Құдайберген Жұбановтың еңбектерінен көрінетіндігі белгілі болып отыр. Әрине, оларда қазіргі терминдер, XX ғасырдың екінші жартысындағы ғылыми жаңалықтар орын алмағандығы да белгілі, ал негізгі идея ғылыми сұраныс-қажеттік дегендердің ұшқынын, идеясын проф. Құдайберген Жұбанов еңбектерінде айтарлықтай көзге түседі. Қазіргі кезде көбірек назар аударылып жүрген валенттілік теориясы, деривация құбылысы, функционалдық грамматика, лингвистикалық статистика дегендердің алғашқы көрінісі проф. Құдайберген Жұбановтан табылатындығын Қ.Бектаев, А.Белботаев, Т.Ысмайыловтардың, сондай-ақ А.Жұбанов пен С.Мырзабековтің мақалаларынан көреміз. Әсіресе бұл топта дәлелді де, айқын пікірлерді проф. Асқар Жұбанов айтып келеді.
Құдайберген Жұбанов балаларында, әсіресе Есет пен Асқар әкелерінің ұшығы көрінген идеяларын жүзеге асыру, әке бастап берген ғылыми тармақтарды әрі қарай дамыту, дұрыстығын дәлелдей түсу айрықша сезіледі. Бұл өзгелерге өнеге, кейінгі жастарға үлгі болатын іс-қарекеттер.
Табиғи талантын таныту, қолға алған жұмысын мұқият, адал орындау, әр іске үлкен жауапкершілікпен қарау, еңбегінің жемісін (жеңісін де) көрсете алу жағынан ағасы Есет сияқты, Асқар Жұбанов та әке алдында парызы мен қарызын өтеп отыр. Мұны Асқар сонау 1973 жылы кандидаттық диссертация қорғаған алғашқы адымында көрсеткен болатын. Әр алуан заңнан аттап қия баспайтын сол кезең түгіл, қазіргі кезде батылымыз бармайтын бір оқиға – сол қорғау үстінде бас сарапшы, атақты ғалым Р.Г.Пиотровскийдің бұл кандидаттық жұмысты өте жоғары бағалап, докторлық жұмысқа сай, бірден докторлық дәрежеге ұсынуға болар ма еді дегені болатын. Мұндай пікірді біз кейінгі-соңғы ешбір қорғауда естіген жоқпыз. Ал асықпай жүріп, үлкен жетістіктермен (тың тұжырымдар, теориялық-ұстанымдар, практикалық ұсыныстармен) 2002 жылы қорғаған докторлық диссертациясы да кезіміздегі ең таңдаулы, ең қажет ғылыми еңбек деп танылғанын көптеген рецензия-пікірлер, сол диссертацияның негізгі қағидаларына сүйеніп жазылып жатқан еңбектер көрсетіп отыр.
Бұл жұмыстың аса маңызды жақтары ҚР Жоғары аттестациялық комитетінің Бюллетенінде Президиум атынан арнайы аталып өткен болатын (№3, қыркүйек, 2003). Онда: зерттеу жұмысының нәтижесі қазақ тілінің қолдану аясын кеңейтуге өз ықпалын тигізетіні және оның қазіргі заманғы ақпараттық технологиялардың жаңа сұраныстарынан туындап отырғаны жайлы айтылған.
Асқар Жұбановтың еңбек авторларының бірі болып қатысуымен М.О.Әуезовтің «Абай жолы» романының жиілік сөздігі (1979), М.О.Әуезовтің 20 томдық шығармалар текстерінің жиілік сөздіктері (Алматы, Түркістан, 1995), Қуманша-қазақша жиілік сөздік (Алматы, 1978) жарық көрді. Жиілік сөздіктер тек статистикалық мәлімет алу тұрғысынан ғана емес, лексикалық қазынаны құрайтын сөздердің қолданыс әлеуеті, ескі-жаңалығы, сүйегі (тегі), номинативтік (лексикалық, түпкі) мағынасынан өзге стильдік қызмет ету қарекеті сияқты тілтанымның өзге де салаларында пайдалануға болатын таптырмас қымбат материал болып саналады. Бұл тұрғыдан алғанда көрсетілген жиілік сөздіктер аса қажет құралдардың бірі.
Бұлардан басқа ғалымның негізгі теориялық-танымдық еңбектерін қайталап атасақ, олар мыналар: Квантитативная структура казахского текста (опыт лингвистического анализа на ЭВМ). – Алма-Ата: Наука, 1987. –147 с.; Основные принципы фомализации содержания казахского текста. – Алматы, 2002. 250 с.; Қолданбалы лингвистика: қазақ тілінің статистикасы ( 1-басылымы 2004, 2-басылымы 2007); Қолданбалы лингвистика: формалды модельдер (2006, 2007ж); Компьютерлік лингвистикаға кіріспе (2007). Ал әр алуан жинақтарда, журналдарда жарияланған жүзден аса мақалаларының да ғылыми құндылығы мен қажеттігін атауға болады.
БжҒМ А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтына аспирант болып келгеннен бері Асқар Жұбановтың бір ғылыми мекемеде қызмет етіп жүргеніне міне 45 жылға аяқ басып отыр екен. Аспиранттық кезеңін Минск қаласындағы шет тілдер Институты жанында өткізіп, кандидаттық диссертациясын қорғауынан сәтті өтіп, кіші ғылыми ғылыми қызметкерден бас ғылыми қызметкерге, бөлім меңгерушісі дәрежесіне дейін көтерілді.
Тіл білімі институтының табалдырығын аттағаннан бері А.Жұбанов қазақ тілінің қолданбалы саласының жаңа бағытына қатысты тақырыптарға ғылыми жетекшілік етіп келеді. Соңғы жылдары компьютерлік лингвистика бойынша қазақ тілінің ТІЛ – ҚАЗЫНА атты компьютерлік базасын іске қосу жолында аса нәтижелі жұмыстар атқаруда.
Әке жолы демекші, тағы бір таңғажайып құбылысты айтайық. Мен Құдайберген Жұбановтың өмірі мен ғылыми жолы туралы 1965 жылдан бері танысып, әр кез жазып, баяндамалар жасау барысында ғалымның феномендік тұлғасын көрдім де «сан қырлы, саңлақ ғалым» деп атадым. Сан қырлы дейтініміз – құдай оның бойына көп дарын дарытқан; алдымен, тілге деген үлкен таланты болған, сол таланттың арқасында 2-3 жылда орыс тілін меңгеріп алады, Ленинградта аспирантурадағы екі-үш жылда неміс, моңғол, грузин, чуваш, коми, тіпті жапон тілдерін үйрене бастайды, ұзын-ырғасы екі жылдай медреседе оқып, араб, парсы, шағатай, түрік, татар, башқұрт тілдерін игеріп кетуі осы қабілеттің күші болар. ҚазПИ-де профессор болып жұмыс істей жүріп ұйғыр тілінде үйреніп, оның оқулығын жазып бермек болады, дунған тілінің маманын даярлауға кіріседі. Әкелерінің бойындағы осындай полиглоттық қабілет ұлдары Есет пен Асқардың тіл маманы болып қалыптасуларына ықпал етсе керек.
Әкенің тағы бір қасиеті – өнер иесі болғандығы: өнердің “көкесі” ақындық дарын, кейін дамытпаса да, бала кезінен бастап, жігіт шағында құрбы-құрдастарына әзіл-қалжыңдар жазып жүреді, ел аузынан өлең-жырларды жазып алып жинайды, өзі де өлең, әңгіме жазады т.т. Осы «қылық» Есет пен Мүслимада да бар екен. Мүслиманың әкесі туралы поэмасы көркемдігі жағынан да, идеясы мен мазмұны жағынан да ешбір әдеби туындыдан кем емес. Ал Есеттің ақындығына Тіл білімі институтының қызметкерлері тәнті болатын, ол қабырға газетін шығарған кезде екі-үш күнге дейін онда жарияланған Есеттің өлең шумақтары Институттың коридорын күлкімен жаңғыртып жататын.
Құдайбергеннің алғашқы ұстаздарының бірі Абдолла Беркінов: Құдайберген сурет өнеріне өте шебер болды депті. Темір, Жұрын аудандарының қорымдарындағы құлпытастарда сақталған жазулардан Құдайберген Жұбановтың қолын қазірге дейін табуға болады. Әкелерінің суретке деген дарынын үлкен ұлы Ақырап иеленді.
Құдайберген Жұбанов ең алдымен ұстаз, тәрбиеші, педагогтік еңбегімен жақсы танымал болды. Тұңғышы Мүслима – осы жолды қалап алды. Профессордың бойында математика, экономика сияқты салаларға қызығушылық та болғанын зерттеушілер мен туған інісі Ахмет Жұбанов айтқан болатын. Асқар – математик, Қызғалдақ – экономист деген сияқты әке бойындағы дарын ұшқындарын балаларына аманат етіп кеткендей! Бұл – бір табиғат ұсынған ғажайып құбылыс, сол құбылыстың бір куәсі бүгінгі мерейтой иесі болып отырғанына алла тағалаға мың рақмет айтамыз.
Адам өзі өрекпіп көрсетпесе де, даурығып дәлелдемесе де, ең мықты ғалым оның бойында жатқан небір жақсы қасиеттері барлардан шығатын сияқты. Жұбановтар әулетінің қай өкіліне қарасақ та, үлгі тұтарлық кісілік ұстамдылық, талаптылық пен таланттылық, еңбекқорлық қасиеттерді көреміз. Өздерін жоғары орынға апарған да, біздерді сүйсіндірген де осы қасиеттер болар.
Асылдың сынығы, тұлпардың тұяғы, өзі де сом асыл – мықты ғалым, атаулы азамат, үлгілі ұстаз Асқар Құдайберген баласы, қазақ халқы мақтанышпен қастерлеп атайтын Жұбановтар әулеті деген қымбат атты жоғары ұстап, кейінгі ұрпақтарға жеткізе бер, ұзақ-ұзақ жасап, әлі де том-том еңбек жазып, топ-топ шәкірт дайындай бер деп ағалық, үлкендік бата-тілегімізді білдіреміз.
Еңбектерінің хронологиялық көрсеткіші
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1976
1978
1979
1980
1982
1987
1988
1989
1990
1992
1995
1997
1998
1999
2000
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Асқар Құдайбергенұлы Жұбановтың 2005-2010 жылдарғы жарияланымдары
2005ж.
2006 ж.
2007 ж.
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
А.Қ.Жұбановтың ғылыми жетекшілігімен кандидаттық диссертация қорғағандар
Диссертанттың аты-жөні: Абикеева Бақытжан Кеншімқызы, Диссертацияның тақырыбы: «Қазіргі қазақ тіліндегі жай сөйлемдердің құрылымдық-статистикалық модельдері (қолданбалы лингвистика аспектісінде)». Шифры: 10.02.02 – қазақ тілі. Қорғаған күні: 2009 жылы 17 сәуір. Ғылыми кеңестің аталуы: ҒК А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты жанындағы 10.02.06 – түркі тілдері және 10.02.02 – қазақ тілі мамандықтары бойынша филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д.53.38.01 диссертациялық кеңестің мәжілісінде қорғалады (050010, Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі, 29).
2009-2011 жылдарғы жарияланымдары
2010
2011
Эль-Фресно
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 546 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 9 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Грек тілі
Грек тілі (өзін-өзі атауы: ελληνικά) – үндіеуропалық тілдердің грек тобына жататын тіл. Бұл тіл дүние жүзінде 14 миллионға жуық адамның туған жері болып табылады, олардың көпшілігі этникалық гректер, сонымен қатар Грецияның өзінде оны арумындар, мегленорумындар, сығандар, славяндар және албандар топтары сөйлейді. Грек тілінің жазба тарихы шамамен 3,5 мың жылды құрайды және жеке тілдер болып саналатын кезеңдерге бөлінеді: микен, ежелгі грек, византиялық және заманауи грек. Қазіргі нұсқасы Грекияда, сондай-ақ Кипр Республикасында ресми болып табылады, өйткені диаспора тілін оңтүстік Албанияда, Аустралияда, Канадада және АҚШ-та гректер пайдаланады.
Жазу
Қазіргі грек әліпбиі 24 әріптен тұрады: Грек алфавитінің таңбалары ғылымда жиі қолданылады, мысалы, физикада физикалық шамаларды белгілеу үшін, математикада айнымалылар, коэффициенттер, тұрақтылар және амалдар, химияда органикалық қосылыстарды белгілеу және т.б.
Дереккөздер
Санат:Грекия тілдері
Ингаляторий
250 px|thumb
Ингаляторий — дәрілік заттардың аэрозолын тыныс жолдарына мөлшермен енгізуге арналган аппараттармен жабдықталған мекен-жай. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі
Футболдан Еуропа чемпионаты 1964 — 1964 жылы Испанияда өткен Еуропаның екінші футбол чемпионаты. Финалда Испания құрамасы КСРО құрамасын 2:1 есебімен ұтып, алғаш рет Еуропа чемпионы атанды.
Ингаляторий
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Айғыркөл
Айғыркөл – Атырау облысы Қызылқоға ауданы Қарабау кентінен оңтүстікке қарай 19 км жерде орналасқан көл.
Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі
Мергендер
2 доп
Айғыркөл
Гидрографикасы
Аумағы 16,1 км2. Ұзындығы 5,1 км, ені 1,7 км. Суы тұщы. Көлді Жарыпшыққан өзені кесіп өтеді. Табан балық өседі. Қараша айының аяғында мұзы қатып, сәуір айының бас кезінде ериді.
Ингаляторий
Дереккөздер
Inspir
Айғыркөл
Дереккөздер
Санат:Қызылқоға ауданы көлдері Санат:Ойыл су алабы
Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі
Мергендер
Санат:Футболдан 1964 жылғы Еуропа біріншілігі
Йақұт Әл-Хамауи
Йақұт Әл-Хамауи (1178 – 1229) – араб тілді грек ғалымы, тарихшы, филолог, географ. Жас кезінде Бағдадта сириялық көпеске құлдыққа сатылған. Көпес оны мұсылманша оқытып, өзінің сауда агенті етіп тағайындайды. Сауда жұмысымен Парсы шығанағы жағалауын және аралдарын, Араб түбегінің оңтүстігін, Сирияны, ПалестинаПалестинаны, Египетті аралады. Шииттермен қақтығысып, 1216 жылы Дамаскіден қашты. Біраз жылдар бойы Орта Азияның бірқатар қалаларында: Мервте, Ниса мен Хорезмде тұрды. Шыңғыс хан шапқыншылығы кезінде, 1220 жылы Ираққа, одан соң Халебке қашып кетті. Ғұмыр бойы ғылым материалдар жинаған Йақұт Әл-Хамауи 1224 жылы Мосулде “Мужам әл-бүлдан” (“Елдер сөздігі”) атты тарихи-географиялық сөздік жазып шығарды. Мұнда тарихи, этнографиялық, филологиялық және географиялық түрлі материалдар жинақталған. Йақұт Әл-Хамауи сөздігінде 16 мыңдай мақалалар беріліп, 8 – 13 ғасырларға жататын түрлі жазба деректемелер пайдаланылды. Сөздікке Араб халифатындағы елдермен қатар Үндістан, Қытай, Қиыр Шығыс, Батыс елдері жөнінде қызықты мәліметттер бар. Ортағасырлық Қазақстанның территориясы, оның қалалары мен түрлі халықтары туралы, ежелгі түріктер, оғыздар, кимектер, қыпшақтар, қарлұқтар, башқұрттар, хазарлар, т.б. туралы құнды деректер, олардың рухани мәдениеті, шаруашылығы, сауда жолдары, аймақтарының тарихи географиясы туралы маңызды мағлұматтар жинақталған. Йақұт Әл-Хамауи еңбегін 1866 – 70 жылы неміс арабтанушысы Вюстенфельд 6 том етіп басып шығарды.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат:Тұлғалар
Зеленобалков ауылдық округі
Зеленобалков ауылдық округі – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Доскей, Трудовое ауылдары кіреді. Орталығы – Доскей ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4348 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Түріктердің Астраханға жорығы
Түріктердің Астраханға жорығы – 1569 ж. Түркия сұлтаны Қасым мен Қырым ханы Дәулет Гирейдің бұрынғы Астрахан хандығы аумағын орыстардан азат ету мақсатында ұйымдастырған әскери іс-әрекеті.
Мәскеу патшасы Иван Грозныйдың 1552 ж. Қазан қаласын, 1556 ж. Астраханды басып алуы түркі әлемінің бірлігіне сызат түсіріп, келешегіне қатер төндірген уақиға еді. Азиялық және еур. түріктер арасындағы көпір іспеттес маңызды стратег. нүкте – Астрахан қаласын кері қайтарып алу көзделді. Ең алдымен Қырым билеушісі Дәулет Гирей хан Грозныйдан Қазан, Астрахан қ-ларын қайтаруды талап етті. Сонымен қатар Мәскеуді өртеп жіберетінін мәлімдеді. өйткені бұған дейін де орыс астанасы бірнеше рет қырымдықтардың шапқыншылығына ұшыраған болатын. Ал Түркия билеушісі Еділ бойында татар хандығын құрып, түркі әлемін Алтын Орда кезеңіндегідей ықпалды күшке айналдыруды мақсат етті. Міне, сондықтан олар орыстарға қарсы жорыққа ұзақ әрі мұқият дайындалып, Стамбұлдан Қырымға, Азау (Азов) т-нің маңына зеңбірек, азық-түлік жеткізе бастады. Қалаға солт.-батыс қапталдан шабуылдау үшін шұғыл соғыс кемелерін жасауға кірісті. Түріктер өзен флоты мен әскерін Дон арқылы Еділге жеткізу үшін екі аралыққа канал қазуды жоспарлады. Он мыңдаған күрек, қайла, кетпенмен қаруланған құлдар тобы жасақталды. Түріктердің жорық жоспарын Ноғай Ордасы қолдады, түрік сұлтаны Қасым Қазақ хандығына хат жолдап, әскери көмек беруге үндеді. Бірақ Ақназар хан бұл іс-әрекетке ат салыспай, бейтарап қалды.
1569 ж. қару-жарақ, азық-түлік тиеген түрік флоты Азау т. арқылы Донға шықты, олар құрлықпен шеру тартқан Дәулет Гирей жасақтарымен Переволок түбінде кездесуге тиіс еді. Тамыз айының ортасында екі жақтың әскері (жалпы саны 150 мың адам) канал қазуға кірісті, бірақ күрек, кетпенмен ауыр кеме жүзетін су арнасын қазып шығу оңай орындала қоймайтын іс еді. Кемелердің астына тақтай төсеп, сүйреу әрекеті де тиімді нәтиже бермеді. Осы жорық барысын қадағалап отырған орыстар әскер ішіне іріткі салып бақты. Оның үстіне айналасына ат ойнатып, тұтқиылдан шабуыл жасаумен олжаға кенеліп үйренген қырымдық әскерлерге бір жерде аялдап қалу азап шеккенмен бірдей еді. Мұның бәрі түрік әскерлерінің арасындағы тәртіпсіздікті өршітіп жіберді. Қыркүйек айына таман ескі Астрахан түбіне жетіп, қос тіккен жорықшылар орыстардың берік бекінісіне тап болды. Оқ-дәрі тұтандырып, қанша әрекет етсе де, қала қамалын бұза алмады. Күн суытып, далада қыстауға мәжбүр болған әскерлердің ұнжырғасы түсіп, өзара кикілжің күшейе берді. Ақырында Дәулет Гиреймен келісе алмаған Қасым сұлтан 26 қыркүйекте әскерлеріне Донға шегінуге бұйрық берді. “Жеңілмейтін түрік армиясының” осы сәтсіз жорығы күллі Еуропа мен Азияға жайылып, түріктердің өзі жорық жетекшісін “Бақытсыз Қасым” деп атады. 1570 ж. билік басына келген түрік сұлтаны Селим Астрахан жорығынан бас тартты. Бұл уақиға Қырым ханы Дәулет Гирейдің намысына тиді. 1571 ж. 120 мың әскермен шабуыл жасап, Мәскеуді өртеп жіберді. 1580 ж. ноғайлармен одақтасып, орыс жерін шабуылдаудан тынбады. Сәтсіздікке ұшырағанына қарамастан Туріктердің Астрагаға Жорығы түркі тектес халықтардың бір кездегі туысқандық, ынтымақтастық ниетінің айғағына айналған тарихи уақиға болып қалды. Кеңестік дәуірде жарық көрген әдебиеттер түркі халықтарының тегі мен тарихы бір, тағдыры ортақтығын аңғартатын бұл уақиғаны айналып өтті. Тіпті, Кеңес өкіметі Волга (Еділ) – Дон каналын салу идеясын ортағасырлық түріктерден алғаны беймәлім еді.
Дереккөздер
Санат:Орыс-түрік соғыстары Санат:1569 жыл
Әзиза Нұрмаханқызы Нұрмаханова
Әзиза Нұрмаханқызы Нұрмаханова (15.12.1924, Мойнақ қаласы, Қарақалпақстан) — тіл білімі маманы, филология ғылымы докторы (1966), профессор. Төрткүл қаласындағы екі жылдық мұғалімдер дайындайтын институтты (1942), Нүкіс педагогикалық институтын (1949) бітірген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ тілі
Жұптық буферлеу
Жұптық буферлеу (Буферизация двойная; double buffering) — әрбір сыртқы арнаға екіден буфер белуге негізделген буферлеу.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Кипапа
Кипапа (Quipapá) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Мата-Пернамбукана мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Мата-Меридиунал-Пернамбукана экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 728 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 225,6 км² шамасында. Халық тығыздығы — 83,02 адам/км².
Тарихы
Қала 1879 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Музыкалық құрылым
Дереккөздер
Санат:Музыка
Бүйірлік
Бүйірлік - бұрылыс бұрылыс механизмінің немесе сол жақ және оң жақ борттардың беріліс қорапшасы арқылы қамтамасыз етілетін доңғалақтардың немесе оң жақ борт шынжыр табанының жылдамдығынан айырмашылығы бар доңғалақтардың немесе сол жақ борт шынжыр табанын еріксіз жылжыту есебінен болатын көліктік құрал бұрылысы.
Дереккөздер
Санат:Физика
Федор Дзабоевич Ногаев
Фёдор Дзабоевич Ногаев (Ногъйаты Дзабойы фырт Федыр) (1930 жыл, Орджоникидзе, РКФСР – 2010 жыл) — Кеңес Одағының қоғам қайраткері, «Магнит» зауытының жоңғылау білдегіші, Социалистік Еңбек Ері.
Өмірбаяны
1930 жылы Солтүстік Осетин Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының Орджоникидзе қаласында (қазіргі Владикавказ, Солтүстік Осетия) дүниеге келген.
1952 жылы Орджоникидзедегі қозғалтқыштарды жөндеу зауытында жоңғылау білдегінің операторы болып жұмыс істеді, кейін ол «Магнит» зауыты деп аталды.
55 рационализаторланған ұсыныстың авторы. 1956 және 1957 жылдары - оның енгізген өзгерістері КСРО-ның экономикалық жетістіктер көрмесінде қойылды.
1964 жылы қалалық партия комитетінің кешкі университетінің екі жылдық журналистика факультетін бітірді. Республикалық газеттерде және «Правда» газетінде жарияланған.
Ол депутат болып сайланды - алдымен Өнеркәсіптік округ кеңесінің, содан кейін бірнеше шақырылымдағы Орджоникидзе қалалық кеңесінің, және ақырында Х шақырылымдағы КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1979-1984) және КОКП Солтүстік Осетин облыстық комитетінің бюро мүшесі болды. 1985 жылдан - ХІ шақырылған Солтүстік Осетия Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты атанды.
Владикавказдың Красногвардейский саябағында Даңқ аллеясында жерленген.
Висоза (Риу-Гранди-ду-Норти)
Висоза (Риу-Гранди-ду-Норти) (Viçosa) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Батыс Риу-Гранди-ду-Норти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пау-дус-Феррус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 678 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 37,905 км² шамасында. Халық тығыздығы — 44,3 адам/км².
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Уксюм
Уксюм — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Удмуртия Республикасы, Марий-Эл Республикасы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сырчан өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.