cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Смерш
Құрылымы
Шекара аймақтарындағы ІІХК бұрынғы арнайы бөлімдері, соғысушы Әскер тылын қорғау жөніндегі ІІХК әскерлері, ІІХК ішкі әскерлерінің аймақтары және оларға бағынысты органдары ІІХК «Смерш» қарсы барлау бөлімшелері болып: шекара аймақтарында, жасақтарда, полктарда, жекелеген комендатураларда — бөлімдерге, бөлімшелерге және «Смерш» топтарына; ішкі әскерлерде, ұқсас құрылымдар — атқыштар дивизиялары мен бригадаларында қайта құрылды. Бұл бөлімшелердің барлығы тек жоғары тұрған ІІХК «Смерш» қарсы барлау бөлімшелеріне бағынды.
Бұл ретте одақтық және автономиялық республикалардағы, өлкелер мен облыстардағы ІІХК — ІІХКБ «Смерш» қарсы барлау бөлімдері-бөлімшелері тиісті ішкі істер халық комиссарлары мен ІІХК бөлімдерінің бастықтарына тікелей бағынышты болды.
Әскердегі жедел жұмыстан басқа, ІІХК «Смерш» ҚББ және ІІХК– ІІХКБ «Смерш» бағынышты бөлімшелері ІІХК мекемелеріне қарсы барлаумен қамтамасыз етуді жүзеге асырды. Бұл ретте аппараттың барлық құрылымдық бөлімшелерінің, соның ішінде шаруашылық және қызмет көрсетуші (асханалар, әскери сауда дүкендері, қосалқы шаруашылықтар, шеберханалар, гараждар және т.б.) қызметкерлерді іріктеуге, зерделеуге және тексеруге ерекше көңіл бөлінді. Олардың ішінде милиция бөлімшелері, өрттен қорғау, жергілікті әуе шабуылына қарсы қорғаныс, мұрағаттар және т.б.
ІІХК «Смерш» ҚББ штат санына дейін жеткізу үшін ІІХК әскерлерінің әскери қызметшілерінен 500 адам іріктелді.
Қауіпсіздік органдарына жұмысқа 21 мен 30 жас аралығындағы үздік офицерлер мен сержанттардың, БК(б)П мүшесі мен кандидаты, БЛКЖО мүшесі, кемінде 7 кластық білімі бар, дені сау адамдар кандидат болып қаралды.
КСРО ӘТФХК «Смерш» ҚББ орталық аппаратының құрылымы келесідей болды:
Дереккөздер
Санат:Смерш Санат:Қарсы барлау
Қарсылықты кезең
Қарсылықты кезең - төмендеу жоғарылауында айтылған қарама-қарсы мәнді білдіретін кезең. Бұл кезеңнің төмендеуі және жоғарлауы бір-біріне қарама- қарсы.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Орегон (Миссури)
Орегон (Oregon) — Миссури штатының Холт округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 29-54848.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 935 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Холт округы (Миссури)
Аш ішек
Аш ішек (intestinum jejunum; Латын іntestinum — ішек; jejunum — аш) — адам мен жануарлар ащы ішегінің ілмекгі келген ең ұзын бөлігі. Ол құрсақ куысындағы ұзын ішек шажырқайына ілініп, көптеген ішек ілмектерін түзеді. ішектің ұзындығы жануарлардың қоректену сипатына тікелей байланысты. Адам мен етпен қоректенетін жыртқыш жануарларда аш ішек — қысқа, талғаусыз жануарларда (мыс. шошқада) — орташа, шөппен қоректенетін жануарларда — ұзын болып келеді. Мысалы, аш ішектің орташа ұзындығы: итте — 2-7 м, сиырда — 40 м, жылқыда — 20-30 м, қойда — 30 м-ының негізін — кемік сүйек заты құрайды. Кемік сүйек затының сүйектік арқауын, жілік бастарына сырттан түсетін күш бағытгарына сәйкес бір-біріне әртүрлі бұрыштар жасап орналасқан сүйектік тақташалар құрайды. Олардың аралықтарындагы ұяшықтарда организмдегі қан түзілу процесінің орталық мүшесі — сүйектің қызыл кемігі майы болады. Жілік бастарының буын қуысы жағындағы буындық беттері гиалинді шеміршекпен қапталған.
Сызған
Сызған — Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл, Сызған ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 56 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1535 адам (776 ер адам және 759 әйел адам) болса, 2009 жылы 697 адамды (360 ер адам және 337 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы елді мекендері
NGC 238
NGC 238 — Феникс шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 2 қазанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 238 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2595, ESO 194-31, FAIR 663, AM 0041-502.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Феникс (шоқжұлдыз)
Ла-Кокий (Дордонь)
Коммунаның INSEE коды — 24133, пошта индексі — 24450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1364 адамды құрады. Халық тығыздығы — 60,97 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Кеңес Нұрпейісов
Кеңес Нұрпейісов (15 наурыз 1935 жыл, Алматы облысы Райымбек ауданы — 10 желтоқсан 2007 жыл) — ғалым, тарих ғылымының докторы (1973), профессор (1980), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан Ұлттық ғылыми академиясының академигі (2003; 1987 жылы  — корреспондент мүшесі).
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
Дереккөздер
Санат:1935 жылы туғандар Санат:15 наурызда туғандар Санат:Райымбек ауданында туғандар Санат:2007 жылы қайтыс болғандар Санат:10 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Еркін Асанұлы Бейсембаев
Еркін Асанұлы Бейсембаев (1950 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы, Семей қ.) – медицина ғылымдарының докторы (1996).
Дереккөздер
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары Санат:Семей мемлекеттік медицина университеті түлектері Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:Харьков медицина институты тұлғалары Санат:Семей мемлекеттік медицина университеті қызметкерлері Санат:Қазақстан иммунологтары
Импликация
Импликация (Implication) - егер бірінші операнд «жалған», ал екіншісі «ақикат» мәнге ие болса, онда нәтиже «жалған» мәнге ие болатын екі орынды буль операциясы.
Импликацияны терістеу (Отрицание импликации; Implication) — тек А ақиқат, ал В жалған болғанда ғана ақиқат мәнді қабылдайтын А және В екі айнымалының логикалық функциясы.
Дереккөздер
Санат:Логикалық операциялар Санат:Бульдік алгебра
Мемлекеттік неміс драма театры
Мемлекеттік неміс драма театры — 1975 жылдың 6 ақпан күні ресми ашылған алғашқы неміс театры.
Тарихы
1974 жылдың 2 шілдесінде Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы орталық комитетінің «КСРО халқы арасында неміс ұлтының жұмысын жақсарту туралы» шешімі қабылданды. 1975 жылдың 6 ақпанында Қазақ ССР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен қазақ жеріндегі алғашқы неміс театрының іргесі қаланды. Бес жылдан кейін Мәскеу қаласындағы Кіші театрдың М. Щепкин атындағы мектеп-студиясының 29 жас түлегі Теміртау қаласына келіп, шығармашылық тобын құрады. Театр 1980 жылдың 26 желтоқсанында неміс жазушысы Александр Райменгтің "Алғашқылар" ("Первые") пьесасымен ашылды. Пьесада неміс ұлтының қазақ жеріне көшіп келгендегі алғашқы күндері, қазақ халқымен қарым-қатынасы көрсетілді. Театр репертуарынан орыс, неміс классиктерінің шығармалары орын алды. Сол кездегі неміс, орыс ақын-жазушылары мен драматургтары театрдың көркеюіне сүбелі үлес қосты. 1987 жылы бас режиссер болып қызметке келген Болат Атабаев Германия Федеративтік Республикасына байланыс орнатып, театр труппасының кадр мәселесін шешті. Осыдан кейін ансамбль біліктілік деңгейін көтеру үшін Ульм және Мюнхен қалаларына шақырту алды.
Қойылымдар
Алғашқыда театрдың репертуарына неміс авторлардың пьесалары енді — А. Закстың «Свой очаг», П. Варкентиннің «Народные гулянья», И. Лангеманның «Как часто в кругу друзей», К. Шиффнердің «Баллада о матери», К. Эрлихтің «Отзвуки тех лет», В. Гейнцтің «На волнах столетий», «Люди и судьбы», «Годы надежд», «Мы — не пыль на ветру» қойылымдары. Қоюшы-режиссерлері Б. Атабаев, А. Гаан, Д. Вардетский, Э. Шмидт, А. Осипенко, О. Белов, Г. Клейманн, В. Михаэлис болды. Актерлік құрамында П. Варкентин, В. Больц, Д. Шварцкопф, Э. Шварцкопф, В. Брестель, П. Цахариас, Л. Иммель, Л. Гензе, еңбек сіңірген артистері К. Шмеер М. Альберт жұмыс істеді.
Неміс драма театры (DTA) кеңінен танылып, гастрольдік сапарларға шыға бастады. Уақыт өткен сайын, театр труппасының құрамы толығып, Теміртаудағы шағын ғимарат оларға тарлық етті. 1989 жылы театр Алматы қаласына көшірілді. Осы кезде республикадағы неміс халқының тарихи Отанына көшу науқаны жүріп жатты. 1993 жылы Германияға театрдың соңғы әртісі көшіп кетіп, театрда Лидия Ганн ғана қалды. Театрдың актерлер тобын толықтыру мақсатында Т. Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясының құрамында Неміс театр өнерінің академиясы ашылды, театр труппасы өзге ұлт өкілдерінің азаматтарымен толыға бастады. Бұл театр бағыты мен болмысына үлкен өзгерістер енгізді. Неміс драма театры (DTA) тәжірибелер пен пікірталастар орнына айналды.
Өзге мемлекеттерден режиссерлер шақырылып, олар өз кезегінде театрдың дамуына ат салысты. Театр репертуарынан жаңа шығармалар орын алды:атап  айтқанда, Джеффри Черч (Англия) «Макбет», Фредерике Фельбек (Герма-ния) «Немецкий как иностранный» (Арна Арлейдің (Литва) пье-сасы), Кристоф Фетрие (Франция) «Миры в переходах» (Джеймс Джойстың «Уилисс» романы), Катарина Шмеер (Германия) «Дай жару»,  Х. Ганым (Германия) «Войцек» (Г. Бюхнер  пьесасы), Ирина Симонова (Қазақстан) «Девушка и Смерть» (М.Горький шығармасының  желісімен  жазылған А.Курелланың ересектерге арналған ертегісі) қойылымдары көрермендердің назарына ұсынылды.
Театр репертуарында «Оскар и Розовая Дама» (авт. Э. Э. Шмитт, реж. Игорь Гонопольский), «Дон Жуан приходит с  войны» (авт. Э. фон Хорват, реж. Борис  Преображенский), «Счастливый Ганс» (авт. М. Бартенев, реж. Дмитрий Скирта), «По одежке протянешь ножки» (авт. Х. Бергер, реж. Андрей Во-ронин), «Свобода» (авт. С. Мрожек, реж. Ирины Симонова) т.с.с. отандық және шетелдік режиссерлердің қойылымдары бар. Қазіргі таңда  республикалық  неміс  драма  театры  түрлі тәжірибелердің  арқасында неміс  халқының  мәдени мұрасын сақтауды көздейді. Жыл сайын театр репертуары жаңартылып, оған өзге елдердің сазгерлері мен режиссерлері тартылады. Театр қойылымдары орыс және неміс тілдерінде жүргізіледі. Неміс тілін меңгермеген көрермендерге неміс тілінен орыс тіліне тікелей синхронды аударма ұсынылады. 2000 жылы театр гастрльдік сапарымен Германия мен Швейцарияға барып В. Сорокинның «Очередь атты» қойылымын көрсетті.
2004 жылы режиссер Болат Атабаев «Алматыдағы леди Мильфорд» қойылымда Германияға көшкен оралмандардың қиын тағдыры суреттеледі.
Аталған қойылымдардан тыс 2006 жылы театр М. Горькийдің «Девушка и смерть», Г. Бюхнердің «Войцек», А. Володинның «Деректив каменного века», Р. Шиммельпфеннингтің «Рыба за рыбу» атты қойылымдарды көрермендерге тарту етті.
2006 жылы Неміс драма театры Мюльхем қаласында (Германия) «Жібек жолы» атты халықаралық фестивальге барып қайтты.
Актерлері
Бүгінгі таңда театрдың директоры әрі бас режиссері – Наталья Дубс. Бас әртістер – "Сахнагер" ұлттық театр жүлдесінің лауреаты Ирка Абдулманова, актриса Светлана Скобина, Юлия Тейфель, Оксана Тяменко, Александр Дар, Тимур Бонданк және т.б.
Дереккөздер
Санат:Алматы театрлары Санат:Қазақстан театрлары
Кен инженерлері (кітап)
Кен инженерлері - кітап. Мәскеу қаласындағы «Наука» баспасынан 1981 жылы шыққан, көлемі 272 бет. Авторы - академик Н.В. Мельников. Кітап үш бөлімнен («Кен инженерлері», «Тау-кен өндірісі» және «Таукен ғылымы»), жалпы кен инженерлерінің арасынан шыққан айтулы инженер-ғалымдардың және кен оқу орындары мен кен өндірісінің аса көрнекті өкілдерінің ғылым өмірбаянынан құралған очерктер жинағынан тұрады.
Автор кітабының алғашқы бөлімінде 17 аса көрнекті ғалымдар мен профессорлар, әйгілі кен инженерлерінің ғылым һәм өндірістік үздік өмірлеріне тоқталады. Сол кездегі кеңестік тау-кен ғылымының көшбастар корифейлері А.А.Скочинский, А.М.Тернигорев, Л.Д.Шевяков, Г.И.Маньковский, И.Н.Плаксин, А.О.Спиваковский, тағы басқалары жайында сөз етілсе, сол ат төбеліндей ардақтылар қатарына қосып, шығыс халықтарынан тек қана академик Қаныш Сәтбаевтың өмірі мен тылдық және ұйымдастырушылық еңбегінің көптеген қыры мен сырын ашатын мазмұнды очерк жазылған. Бұл очеркте Сәтбаев туралы кен инженері-геолоттардың қатарынан шыққан аса көрнекті ғалым, тау-кен тылымы мен геология ғылымының, өз заманының озық білгірі, ойшыл оқымысты ретінде сипатталады. Сәтбаевтың ұстазы болған профессор М.А.Усовтың жас Қанышқа деген әсерін өзінше ашық айтады. «''М.А.Усов қазақтан шыққан жас студентке ерекше назар аударып, оның тамаша қабілетін таныды. Усов шәкіртіне геологияға құштарлықты үйреткен жоқ. Ол тек қана осы қасиетін дамыта білді»'' - деп жазады автор. Шынында да Сәтбаев институттағы оқуына дейін, Семей қаласындағы мұғалімдер училищесінде оқып жүргеннің өзінде әдебиетпен де, мәдениетпен де айналысып, қатарлас өскен досы М.О.Әуезовтың әсер етуіне де қарамай нақтылы ғылым, әсіресе табиғат зерттеу жүйесіндегі істе болуды өз тұжырымымен ертеректе болжаған еді. Усовпен кездесудің маңызы осы ойын жүзеге асыруға түрткі болды. Академик Мельников Сәтбаевтың соғыс жылдары «Жезді марганецін» ашып, оны іске қосудағы зор еңбегін ашып, дұрыс бағалайды әрі оның ғалымдығымен бірге адамгершілік қасиеттерін, қиындықта қайыспас қажырлылығын да сипаттаған.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
Синитово (Пазарджик облысы)
Синитово (Синитово) — Болгариядағы ауыл. Пазарджик облысына қарасты Пазарджик қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 985 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4442. Телефон коды — 03523. ЕКАТТЕ коды — 66559.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пазарджик облысының елді мекендері
Недзвецкий кекіресі
нобай|оңға|Недзвецкий кекіресі НЕДЗВЕЦКИЙ КЕКІРЕСІ (Охуtrоріs піеdzweckіana) — бұршақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауы нда ғана кездесетін эндемик. Биіктігі 35 см-дей, сұр - жасыл түсті, сабақсыз өсімдік. Қысқа жер үсті өркендері шымқабат түзеді. Ұзындығы 15-20 см болатын жапырақтары ұзындығы 5-10 см, ені 2-3 мм 28-дей жұп қандауыр жапырақшалардан тұрады. Гүлсидамы жапырақтарымен бірдей, гүлдері қысқа гүлшоғырда орналасқан. Тостағаншалары түтікті қоңырау пішінді, ұзындығы 7- 8 мм, күлтесі ашық көк, күлгін түсті, ұзындығы 20 мм-дей. Мамыр- маусымда гүлдейді. Жемісі - бұршаққап. Тұқымынан көбейеді. Өте сирек кездесетін болғандықтан Қазақстанньң “Қызыл кітабына” енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Ақтөбе атындағы көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы №32 көше. «Көктал» тұрғын алабы. Ақтөбе көшесі Ұлытау көшесінен басталып, Мойылды көшесінде аяқталады. Тарбағатай, Моншақты, Қарасу, Қайнар көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 571,1 м. Ақтөбе - Ақтөбе облысының орталығы, Қазақстанның ірі өнеркәсіп және мәдени орталықтарының бірі. Теміржол, әуе және автомобиль қатынастарының маңызды торабы. Мұғалжар тауының оңтүстік-батысында Елек өзенінің сол жағалауында орналасқан қала.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Орташа Ляга
Орташа Ляга — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Печора өзенінің оң жағалауынан 1371 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Санта-Луче
Санта-Луче (Santa Luce) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Пиза провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1465 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 22 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 66 км² шамасында. Пошта индексі — 56040.
Елді мекеннің қамқоршысы — Қасиетті Лючия.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Сүндет Әбдірахманұлы Байғожин
Шығармашылығы
Сүндет Байғожинның репертуарында көптеген опералар бар: Марсель («Богема» Дж. Пуччини), Онегин («Евгений Онегин» П. Чайковского), Малатеста («Дон Паскуале» Г. Доницетти), Леско («Манон Леско» Дж. Пуччини), Шарплес («Мадам Баттерфляй» Дж. Пуччини), Алеко («Алеко» С. Рахманинова), Анет баба («Калкаман-Мамыр» Б. Кыдырбек), Оспан («Камар сулу» Е. Рахмадиева), Кокбай («Абай» А. Жубанова, Л. Хамиди), Ризничий («Тоска» Дж. Пуччини), Кожагул, Жиенкул («Біржан-Сара» М. Тулебаева), Креспель, Лютер («Сказки Гофмана» Ж. Оффенбаха), Доктор Гренвиль, Барон («Травиата» Дж. Верди), Граф Чепрано («Риголетто» Дж. Верди) және т.б көптеген шығармалар бар.
Ресей, Австралия, Франция, Корея Республикасы, Италия және т.б шетелдерде гастрольдік сапарларда болды.
Сан-Мамеде
Сан-Мамеде (São Mamede) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Баталья муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты  Пиньял-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3513 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 40,38 км² шамасында. Халық тығыздығы — 87,0 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Бурго-де-Осма-Сиудад-де-Осма
Бурго-де-Осма-Сиудад-де-Осма (El Burgo de Osma) — Испаниядағы қала. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Тьеррас-дель-Бурго ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5287 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 289,35 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Нонбур
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі
1867—1868 жылдары Қазақстан үш генерал-губернаторлыққа бағынды. Орынбор генерал-губернаторлығына — Орал, Торғай облыстары; Батыс Сібір генерал-губернаторлығына — Семей, Ақмола облыстары; Туркістан генерал-губернаторлығына — Жетісу, Сырдария облыстары мен Орал және Сібір казак-орыс әскери округтерінің кейбір аудандары кірді. Әрбір облыстың басында әскери губернатор мен оған бағынышты облыстық басқарма болды.
Жалпы, әскери билік пен азаматтық билік бір адамның қолына жинақталды. Сот жүйесінде әскери-сот комиссиялары мен уездік соттар құрылды. Олар жалпы империялық заңдар негізінде жұмыс істеді. Облыс → уезд → болыс → ауыл → түтін (шаңырақ) әкімшілік бөлінісі ру бөлінісімен санаспай, аумактық принцип бойынша құрылды. Сол арқылы ру ақсақалдары мен билерінің ықпалын кеміту көзделді.
Қазақстандағы әкімшілік-сот реформалары Ресейдің экономикалық даму талаптарына сәйкес, Қазақстандағы өздерінің өктемдігін баянды ету үшін ел басқарудың жүйесін түбірінен қайта құруға кірісті. 1868 жылғы «Уақытша Ереже» бойынша түтін салығы жылына әрбір шаңыраққа салынатын бұрынғы 1 сом 50 тиын орнына 3 сом мөлшерінде көбейді. Салықтың бүкіл ауыртпалығы еңбекші қазақтардың мойнына түсті. Оның үстіне старшындар мен болыс басқарушылар өздерінің билігін пайдаланып, кейде салықты бірнеше рет жинайтын болды. Болыс бастықтарына түрлі қоғамдық қажеттіліктер мен «игілікті мақсаттар» үшін салық белгілеуге құқық берілді, халық бұл салықты «қарашығын» деп атады, өйткені мұны жинағанда болыстар мен ауыл старшындары халықты әбден тонайтын. Халық земстволық салық төлеуге міндетті болды. Яғни, ауылдық-болыстық әкімшілікті асырау, көпір, жол, пошта бекеттерін ұстау мен жөндеуге қажетті қаражат, көліктермен қамтамасыз етуге тиіс болды.
Кіші жүз қазақтары 1868—1869 жылғы «Уақытша Ережені» енгізуден көп бұрын табиғат байлықтарынан: жерден, орманнан, өзен-көлдерінен айырылған болатын. Тұз кендері, аң аулайтын жер Орал, Орынбор казак әскерлері және генерал-губернаторлық меншігінде болды.
Қатал қанау көшпелілер мен жартылай көшпелілерді жоқшылыққа ұшыратты. Қазақ кедейлері жұмыс іздеп казак шептеріне шұбырды. 40—50-жылдары Орал, Орынбор шептерінде, орыс-казак билеушілері топтарында, саудагерлерде, балық және тұз кәсіпшіліктерінде жалданып жұмыс істейтін қазақ жұмысшыларының саны 40 мыңнан асты. Бірақ 1868 жылғы «Уақытша Ережені» енгізу қарсаңында шептің ішкі жағындағы жерде еңбек етуге ерік беретін билет ақылы (10—12 сом) етіліп, оларға егіншілікпен айналысуға, тұрақты мекендеп қалуға шектеу қойды.
Қазақтардың бүкіл азаттық үшін күресінің негізгі көкейкесті мәселесі — жер. 1868 жылғы «Уақытша Ереже» бойынша қазақтардың ата-қонысы мемлекет меншігі деп жарияланды. Жер қауымдық пайдалануға берілді. Кіші жүз қазақтары мен Жайық казактары арасындағы жер жөніндегі қатынастар бұрынғыдан да шиеленісе түсті. Малдың тебінде болғаны үшін әскер атаманының пайдасына қой басы — 15 тиын, ірі қара мал — 18 тиын, жылқы — 23 тиын, түйеге — 38 тиыннан ақы алынды. Бұдан басқа станицалық қоғамдар «өздерінің жеріне» көшіп Келген әрбір үй үшін қазақтардан 4 сомнан ақша алып отырды.
Жерге зәруліктің, жайылым жетіспеуінің салдарынан XIX ғасырдың 60-жылдарында рулар арасында, жартылай отырықшы және көшпелі қазақтар арасында күрес күшейді. Жер дауы көшпелі қоғам бірлігіне нұқсан келтірді. Оны дағдарысқа ұшыратты.
Қазақстанның оңтүстігінің Ресейге түпкілікті қосылуы 1867—1868 жылдардағы «Уақытша Ереженің» жасалуына тікелей байланысты. Бұл заң Ресейдің империялық пиғылының арта түскендігінің көрінісі. «Уақытша Ереженің» түпкі астары—қазақтардың әлеуметтік-мәдени және этностың тұтастығынан айыру еді. Көшпелі қоғамның тірегі — рулық құрылымды бұзып, әкімшілік басқаруды оларға түсініксіз, сан алуан сатылы билік иерархиясымен ауыстырды. Орал облысы қазақтарының жері Орал казак әскерлері жерімен біріктіріліп, оны басқару казак атаманының қолына берілуі де қазақтардың наразылығын туғызды. Қазақтар дүниетанымы мен көшпелі өмір салтына қайшы келетін сырттан күшпен таңылған жаңа реформаны қабылдамады.
=Көтерілістің басталуы=
Қазақтар 1868 жылғы «Уақытша Ережені» «жаңа штат» деп атаған. Міне, осы «жаңа штат» туралы алып қашты хабар оны жариялаудан көп бұрын және ұйымдастыру комиссиясы елге шықпай тұрып-ақ тарады.
Ұйымдастыру комиссиясы, ең алдымен, үй есебін алуға, онбасы, елубасылардың сайлауын өткізуге, олардың арасынан ауыл старшындарын, болыс билеушілерін сайлауға, елді ауыл-ауылға бөлуге, жаңа мөлшерде үй басы салығын жинауға тиіс болды. Бірақ бұл комиссиялар ауылдардың табанды қарсылығына кездесті. Қазақ еңбекшілері «Уақытша Ереженің» негізгі мәнін дұрыс ұғынып, оны қабылдаудан үзілді-кесілді бас тартты.
Жаңа әкімшілікке бөлу жайылымдарды пайдаланудың ғасырлар бойы келе жатқан тәртібіне үйлеспеді: бір рудың жайлауы, қыстауы басқа уездер мен болыстардың қарамағына ауысып кетті.
«Уақытша Ережені» жүзеге асыру үшін шыққан комиссия 1868 жылдың қаңтарында жұмысын тоқтатып, шеп бойына қайтуға мәжбүр болды.
Орал облысында 1869 жылы 12 қаңтарға дейін 11 болыс шеп бойындағы қазақтардан ғана құрылды. Торғай облысында 1 ақпанға дейін 9 болыс құрылды. Алайда көп ұзамай ұйымдастыру комиссиясы өз жұмысын бірінші Орал облысында, кейіннен Торғай облысында тоқтатып, шепке кейін қайтуға мәжбүр болды. Комиссия сөзіне қарағанда, «Уақытша Ережені» қабылдамауды қазақтардың барлығы бірігіп шешкенге ұқсайды. Ал комиссияның бетін қайтарған қазақтардың қатары толыға түсті. Өздеріне орыс бастықтарының тағайындалуына, түтінге санақ жүргізуге наразылардың қатары өрши берді.
1869 жылы ақпанда комиссия күзетші жасақ пен бұрынғы сұлтандарды ертіп қайта шықты. «Уақытша Ережені» қабылдамай қайсарлық көрсетушілерге қарсы әрі Елек комиссиясына көмекке Ембі постындағы күшке қоса екі зеңбірегі бар 200 казак жіберілді. Орынбор генерал-губернаторы Н.А.Крыжановский мен Орал облысы әскери губернаторы Н.А.Веревкин қарсылық көрсетушілер Жем өзені бойындағы жайлаудан айырылатындығын ескертіп, қорқытумен болды.
Комиссия Елек өзенінің бастауы тұсындағы 30-дистанцияға қарасты қазақтардың күштірек қарсылығына кезікті. Бұған басқа да дистанцияларға қарасты халықтың көтеріліске шыққан бөлігі қосылды. Комиссия қоршауға түсіп, оның төрағасы Плотниковты «енді қайтып келмеймін» деген тілхатын алғаннан кейін ғана босатады.
Бірінші кақтығыс 1869 жылы 21 қаңтарда Гурьев уезін ұйымдастыру комиссиясына қарсы болды. Адайлардың, 400 ысық руы қазақтарының Тентек, Сағыз өзендері бойында көрсеткен қарсылығынан Жемнен әрі қарай өте алмаған комиссия мүшелері Каспийдің қатқан мұзы үстімен кейін қайтты.
1869 жылдың көктемінде жекелеген ауылдардың ашынуы көтеріліске ұласты. Қазақ ұлықтарына жалданған бақташылар, батырақтар және басқа еңбеккерлер қырға жиылып, 600—700-ден бөлініп, жасақтар құра бастады.
Қазақтар топ-топ болып бірігіп, жасақ ұйымдастырды. Олар күндіз-түні жан-жақтан комиссияны мазалаумен болды. Шеп бойындағы казак-орыстардың малдарын айдап әкетіп, әскери жасақтарға шабуыл жасады.
=Көтеріліс ошақтары= Торғай облысы Ырғыз, Елек уезі осылайша көтерілістің бір ошағына айналса, екінші ошағы Орал облысының Орал, Калмыков уезінде қалыптасты. Калмыков уезінде Тайпақ деген жердегі Азнабай елді мекенінде алаша, байбақты рулары көп топтасты. 1869 жылғы наурыздан бастап стихиялы түрде шыққан наразылықтар белгілі формаға ие болып, ұйымдасқан сипат алды. Тіпті комиссия мүшелерімен келіссөз жүргізілді. Олар тұрақты жасақ құрып, алдыңғы шепке күзет қойды, ұсақ топқа бөлініп, үздіксіз шабуыл жасады. Өз іштерінен хан, әмір сайлап, дербес билік жүйесін құрды.
Халық арасында беделді азаматтар мен ақсақалдар бас қосып, «Уақытша Ережеге» байланысты кеңес өткізді. Торғай облысы Елек уезіндегі Қобда бойында Белқопа деген жерде Мұңайтпас Бөтенбеков деген бидің ауылына 500-дей ру ақсақалдары жиналады.
Наурыздың соңы мен сәуірдің басында белгілі ақын Шәңгерей Бөкеев Орал облысына келіп, «Уақытша Ереженің» күмәнді тұстарына тоқталып, жер сатуға рұқсат берудің зиянды жақтарын түсіндіреді.
Елек, Қобда бойындағы көтеріліс ошағында 6 мың отбасы қарсылық көрсетті. Көтерілісшілерге бұрын сұлтан-басқарушының көмекшісі болған Ханғали Арыстанұлы басшылық етті. Олар Ырғыз уезінде Орал-Ор пошта бекеттерін тонады.
Шекті руы қазақтары «комиссияны қабылдамаймыз, одан Хиуаға кеткеніміз артық» деп мәлімдейді. Бір бөлігі Сырдария облысына қарай қоныс аударуға бел буады. Патша үкіметі дистанциядағыларды жазалауға әскери жасақ шығаруға шешім қабылдайды. Ембі постына шыққан Новокрещенов жасағына 18 наурызда Бестамақ деген жерде 700 адам шабуыл жасайды. Жеңілген қазақтар жаппай Жем бағытына қоныс аударды.
Орал мен Торғай облысында комиссиялар өз міндеттерін орындай алмады. «Уақытша Ереже», негізінен, қыстаулары мен жайлаулары шеп аудандарының ішінде қалған, казак әскерлерінің іргесіне орналасқан, көші-қон жөнінен оларға түгелдей тәуелді қазақтарға ғана енгізілді. Бірақ бұл Кіші жүздегі үй санының ⅓ бөлігінен де аз еді.
1869 жылғы наурызда толқу бүкіл Орал облысын, Торғай облысының батысы мен оңтүстігін түгел қамтыды. Шалқар көлінің маңайына Ханкөл, Азнабай, Тайпақ, Өлеңті, Құрайлы, Шідерті, т.б. өңірлерін мекендеген рулардың көтерілісін Сейіл Түркебаев пен Беркін Оспанов басқарды. Көтерілісшілер найза, қылыш соғып, қару-жарақ, оқ-дәрілер іздестірді. Ең маңызды жерлерге салт атты шолғыншылар қойылды.
Қазақ арасындағы күрестің қайсысын болсын, әдетте, барымтаға әкеліп саятын патша әкімшілігінің өзі де бұл жолғы күрестің саяси мәні бар екенін мойындауға мәжбүр болды. Орынбор генерал-губернаторы Н. Крыжановский үкіметке ресми түрде хабар берді. 27 наурызда соғыс министрі Милютин оған патшаның көтерілісшілерге қарсы шараларды құптағанын, Бас штаб тарапынан барлық шаралар қолданылатындығын жазады. Көтерілісті қарулы күшпен басып-жаншу үшін өкімет орындары үш айдай дайындалды.
=Фон Штемпель жасағына шабуыл= Көктем түскен соң комиссия жеткілікті қаруымен екінші рет қырға аттанды. Көтерілісшілерге қарсы Торғай облысында Ақтөбе бекінісін, Орал облысында Ойыл бекіністерін салу көзделді. Көтерілісті біржола басу үшін олардың негізгі күші шоғырланған жер — Ойыл өңіріне соққы беруге Орал облысының әскери губернаторы Веревкин 400 солдат, 4 зеңбіректі бір рота, т.б. күштермен Ойыл бойына аттанды.
Торғай облысындағы Ойыл, Сағыз, Жем өзендерінің өңірінде орналасқан көтерілісшілер фон Штемпель жасағына қарсы шықты. Ойыл өзенінен 20 шақырым жердегі қақтығыста 20 мың көтерілісшілер 7 күн шабуылдап, фон Штемпельді Калмыков қамалына кетуге мәжбүр етеді. Ал Орал облысына екінші рет шыққан комиссия қайта қайтып кетті.
Көтерілісшілердің фон Штемпель жасағына жасаған шабуылы 1869	жылы Орал, Торғай облыстарындағы көтерілістің ең бір шарықтау кезі болды.
Шабуыл сәтсіз аяқталғанымен, көтерілісшілер көлге баратын жолды кесіп өтіп, фон Штемпель жасағын сусыз қалдырады.
Орыс әскери мамандары қазақ даласындағы бұл шабуылды ең күштісі деп бағалады. Шынында, саны жағынан 20 мыңдай қалың қолдың жиналуы бұрын соңды болмаса керек.
Патша үкіметі негізгі күштердің басын қосып көтеріліс ошағына бағыттау үшін біріктіруді ұсынды. Маусым айында Орал казак әскери атаманының өзі келе жатыр деген хабар, сондай-ақ патша үкіметінің барлық күштерді бір бағытқа көшіруі, қарулы отрядты жеңуге деген үмітті су сепкендей басты.
Көтерілістің жеңілуіне феодалдардың опасыздығы ғана емес, сонымен бірге кейбір рулардың арасында ауызбірліктің жоқтығы да себеп болды. Олардың ынтымақтаса қимылдауына жер дауы да бөгет болған еді. Казак шептері маңындағы ауылдар отаршылдарға қарсы белсене күреске шыға алмады. Майдан мен тыл бір жерде болып, көтерілісшілер қимылын өте-мөте қиындатты.
=1870 жылғы Маңғыстау қазақтарының көтерілісі=
Басқару реформасын жүзеге асыру Маңғыстау аймағында да қарсылыққа кезікті. Реформаны енгізгенде патша үкіметі қазақтардың, жекелей алғанда адайлардың, қоғамдық-экономикалық даму деңгейімен тарихи ерекшеліктерімен (санаспады. «Уақытша Ереже» Орал облысына қарасты Маңғыстау түбегіндегі адайларға кешірек 1870 жылы енгізілсе де, «Уақытша Ереже» бойынша түтін салығын 2 жылға қатар төлеу міндеттелді.
1868 жылғы «Уақытша Ережеге» сәйкес жоғарыда аталған екі жылдың ауыр алым-салық түрлерін қарулы жасақтың көмегімен жинау басталды.
Маңғыстау приставы подполковник Рукин Баймұхамбет Маяев пен Ғафур Қалбин сияқты би шонжарлардың көмегімен салықты 1869—1870 жылдарға бірақ жинамақ болады. Мұның өзі әрбір шаруашылықтан, әл-ауқатының қандай екеніне қарамастан бірден 8 сом күміс ақша төлеуге міндетті деген сөз. Адайлардың көпшілігінің мұндай ақша төлейтін жағдайы жоқ еді. Рукин 1870 жылы 15 наурызда 40-тан астам казак-орыс және 60-ка жуық адай билері мен старшындарын алып, қару-жарақтарын 35 түйеге артты да, салық жинауға шықты. Бұл хабарды естіген халық Досан Тажиев пен Иса Тіленбаев, Алғи Жалмағамбетовтың бастауымен Рукин жасағына қарсы көтерілді. Көтерілісшілер Рукин жасағымен 22 наурызда кездесті. Көтерілісшілердің тегеурініне төтеп бере алмай жасақ кейін шегінді.
Көтерілісшілерге Ұсақ құдығы маңында Бозащы көтерілісшілері қосылды, Рукиннің жасағы біржола талқандалды. Рукин қолға түсіп, өзін-өзі атты. Көтерілісшілер саны 10 мың салт атты адамға жетті. Көтеріліс бүкіл түбекті қамтыды. Олар патша өкіметінің Маңғыстаудағы барлық тірегін, кәсіпкерлердің кәсіпорындарын, құрылыс-жайларын талқандады. Балықшылар, жүк тиейтін жұмысшылар өздерін қанаушы кәсіпкерлер мен саудагерлерге қарсы күресті. Сармытас шығанағында жұмысшылар кәсіпшілерге шабуыл жасап, олардың қайықтарын тартып алды. Бұл қайықтардан кіші флотилия құрып, оны патшаның ең мықты соғыс қамалдарының бірі — Александров фортын қоршау үшін пайдаланды.
Көтеріліс жергілікті өкімет орындарымен қатар Санкт-Петербургтегі Бас штабты да үрейлендірді. Себебі, бұл кезде Каспий теңізінің оңтүстік жағалауындағы Иранда ағылшындардың ықпалы едәуір күшейген болатын. Онымен қоса, патша үкіметі Хиуаға қарсы жорыққа даярланып, әскерлерін Красноводск қаласына шоғырландырып жатқан еді. Маңғыстау көтерілісінің орталығы осы әскер тобының тылында болды. Көтерілісті басу патшаның Кавказдағы уәкіл-әкіміне тапсырылды. Мамыр айының соңында Маңғыстауға Кавказдан Апшерон полкінің бip батальоны, екіатқыштар ротасы, шептік батальонның екі ротасы және Терек казак-орыстарының 4 зеңбірекпен қаруланған екі жүздігі келді. Көтерілісшілер Ұсақ құдығында, Үшауыз шығанағында, Александров фортында күшті қарсылықтар көрсеткенімен, патшаның жақсы қаруланған тұрақты әскер бөлімдерінен жеңіліс тапты. Көтеріліс қатал жанышталды. Көтерілісшілер мамыр айының соңында Үстірттен солтүстікке қарай ығысып, көше бастады. Бірақ Орынбордан шыққан Н.Крыжановский мен генерал-майор Биязнов бастаған жазалаушы жасақтармен кездесіп, шығынмен Үстіртке қарай кейін шегінуге мәжбүр болды.
1870 жылдың соңында патша үкіметі түбекті әскерге толтырды. Сам, Бозащы, Бестамақтыда 11 рота жаяу әскер, 1400 атты әскер болды.
Жазалаушылар халықты «Уақытша Ережеге» күшпен көндірді. Патша үкіметі адайларды әлсірету мақсатымен 6 мың үйді Маңғыстаудан бөліп алып, күшпен Орал облысына қосты. Көптеген отбасылар Үстіртке қашып бой тасалады. 1874 жылға дейін адайларды Дағыстаннан келген әскери өкімет басқарды. Содан кейін бір айдың ішінде 9 мың адай отбасынан екі жылғы салық бірден өндірілді. Салықты өтеу үшін қазақтар соңғы малдарын сатуға мәжбүр болды. Көтерілістің нәтижесінде «Уақытша Ережеге» өзгерістер енгізіліп, түтін салығын ақшалай емес, малмен өтеуге рұқсат етілді.
Сонымен, 1870 жылғы көтеріліс салықтың өсуіне, жайылымды пайдалануға шек қоюға қарсы болған стихиялы көшпелі шаруалар көтерілісі болды. Көтеріліс Ережені енгізер кез бен оған дейінгі отарлық езгінің ауыртпалығынан шықты, патша өкіметінің озбырлығы халықтың ыза-кегін туғызды, халық бұқарасының күресі патша үкіметіне қарсы бағытталды. Маңғыстаудағы көтерілісте өз билеушілеріне қарсы күрес баяу көрінді. Рулық белгілер әлі де күшті еді. Көтерілісшілер патша үкіметімен ауыз жаласқан билерді ғана жазалады.
Көтерілістің негізгі ерекшелігі — халықтың еңбекші бұқарасы: кедейлер, жатақтар, батырақтар, балықшылар, орыс кәсіптеріндегі жұмысшылар, егіншілер, малшылар, молдалардың қатысуы. Мақсаты мен міндеті жағынан көтеріліс отаршылдық езгіге қарсы бағытталған болса, әлеуметтік құрамы жағынан, басым түрде қазақ шаруалары мен балықшылардың қатысуымен ерекшеленеді.
XVIII—XIX ғасырлардағы Қазақстандағы көптеген бас көтерулерден айырмашылығы да осында. Салыстырмалы түрде айқын көрінетін батыл қимылдар, үлкен ұйымдасқандық белгілерін көреміз. Көтерілістің нағыз ұйымдастырушыларының бірі малшы шаруа Досан Тәжиевті халық батыр ретінде мойындады.
Көтерілістің жеңілу себептері: көтерілісшілердің мықты тылы, экономикалық базасы болмай, көпке дейін өз ауылдарынан қол үзіп кете алмай отырды. Олар тек шөлді сусыз дала Үстіртке ғана шегіне алатын жағдайда еді. Қалған жерде жан-жақтан анталаған орыс әскері тұрды. Көтерілісшілерде алдын ала ойластырылған саяси жоспар болмады, болуы да мүмкін емес еді. Іс-қимылдар оқиғаның даму барысымен ғана анықталды. Әлеуметтік-экономикалық қатынастардың артта қалғандығы халық бірлігіне кедергі болды.
=Дереккөздер=
Санат:Қазақстан-Ресей қарым-қатынасы Санат:Қазақстан тарихы
Анатолий Владимирович Афанасьев
Анатолий Владимирович Афанасьев ─ орыс жазушысы.
1942 жылы 6 маусымда Мәскеуде дүниеге келген. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу Гуманитарлық университетін бітірген.
1975 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі болады. 1987 жылы «Литературная Россия» апталық газетінің редакция алқасы болады. 1966 жылдан бастап шығармалары жариялана бастайды. Бірнеше повестер, роман және пьесалардың авторы. 1990 жылдары қазіргі Ресейдің қылмыстық өмірі жайлы шығармаларын жазады.
Дереккөздер
Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Жолаушы айналым
Жолаушы айналым - белгілі бір уақыт көлемінде орындалуға тиіс көлік жұмысын жолаушы километр санымен анықтайтын көліктік өнім өлшеуіші. Жолаушы-километр - жолаушылардың жүрген жолы мен санын анықтайтын көліктік жұмыс бірлігі. Жолаушы ағымы - белгілі бір уақыт көлеміндегі бір бағытта тасымалданған жолаушылар санын анықтайтын көлік өнімінін өлшеуіші.
Дереккөздер
Санат:Көлік бөлшектері
Зебра
Зебра немесе Алай – жылқының бір туысы. Негізгі мекені Африканың ашық далалы алқаптары болып саналады.
Түрлері
Зебралар басының құрылысы мен денесіндегі жолақтарының орналасуына қарай 4 түрге бөлінеді:
Ұрпақтары
Зебраның жаңа туылған баласы құлыншақ деп аталады. Зебра биелері бір туғанда тек бір құлынды дүниеге әкеледі. Жас зебралар туылған соң бір сағаттан кейін аяқтарына тұрып, бірнеше аптадан соң-ақ жайыла береді.
Жолақтары
Әр түрлі зебра түрлерінің өздеріне тән жолақты терілері болады, тіпті бір түрдің ішіндегі зебралардың жолақтары ерекше болып келеді. Зебралардың жолақтары адамның саусақ іздері секілді. Екі зебраның бірдей болуы еш мүмкін емес. Зебралардың қара және ақ жолақтары камуфляж рөлін атқарады. Олардың толқынды жолақтары өздерін қоршап тұрған биік шөптермен бірге араласып, көрінбей қалуына көмектеседі. Көп жағдайда зебралар топ болып көшіп жүр генде олардың терілерінің жолақтарынан көп жырт-қыштар айыра алмай, соңдарына онша түспейді.
Қоректенуі
Зебралар күндерінің үштен екі бөлігін қоректенумен өткізеді. Негізінен, олар шөптермен қоректенеді, кейде құрғақшылық кездерінде ағаш діңдері мен жапырақтарын да жей береді. Кейбір зебралар сусыз бес күнге дейін шыдайды. Олар су іздеп бірнеше километр қашықтықтарға жиі кетеді. Зебра биелері құлындары үш-төрт айға жеткенше балаларымен судың көзіне жақын жерлерді мекендейді.
Дереккөздер
Санат:Зебралар
Каслей-Кадада
Каслей-Кадада — Ресейдегі өзен. Пенза облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/724/91 орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура өзені бастауынан Сура су торабына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Гистологиялық бояғыштар
Гистологиялық бояғыштар (гистологические красители) - адам мен жануарлар мүшелері мен ұлпаларынан алынған гистологиялық препараттардағы жекеленген құрылымдарды анықтау үшін қолданьшатын бояғыш заттар.
Гистологиялық бояғыштар — ұлпалар мен мүшелер құрылымдарының боялу сипатына қарай: қышқылдық, негіздік және арнайы бояғыштар болып үш топқа бөлінеді. Қышқылдық бояғыштар (пикрин қышқылы, эозин, флоксин, азокармин т.б.) — гистологиялық құрылымдарды — қызғылт, негіздік бояғыштар (гематоксилин, сафронин, пиронин, тионин) — көкшіл түске бояйды. Арнайы бояғыштарға май және май тәріздес заттарды анықтайтын бояулар (осмий қышқылы, судан -III) жатады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Сентртаун (Миссури)
Сентртаун (Centertown) — Миссури штатының Cole округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 257 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 29-12664.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Сижи-ан-Бре
Коммунаның INSEE коды — 76676, пошта индексі — 76780.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 685 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Жіңішке бұғазы
Жіңішке бұғазы (Генічеська протока) — материк пен Крячиный аралының (Қырым түбегі Арабат белінің жалғасы) арасындағы бұғаз.
Бұғаз Азов теңізінің екі шығанағын: Үтлік көлтабаны (шығысында) Сываш шығанағының Үлкен Гирло арнасымен (батыста) байланыстырады. Ұзындығы шамамен 4 км, ені 80-150 м, тереңдігі 4,6 м дейін жетеді. Бұғаздағы ағыс тұрақты емес, желдерге байланысты.
Жіңішке бұғазы арқылы қатынас 1875 жылы Ақиар теміржолы салынғанға дейін үлкен маңызға ие болды.
Бұғаз арқылы екі көпір: Шоқрақ ауылының оңтүстігіндегі Шоқрақ-Жанкөй-Ақмешіт газ құбырындағы компрессорлық станцияға апаратын тас жолдағы автомобил көпірі, сондай-ақ қазір Жіңішкеден Азов теңізіне шығатын бұғаздың оңтүстік жағалауындағы Жіңішке балық порты бекетіне дейін келетін автомобиль көпірі ретінде пайдаланылатын бұрынғы теміржол көпірі салынған.
Бұғаздың жағасында Жіңішке порты орналасқан.
Атырауы
Әрбір атырау сияқты, Жіңішке бұғазы да олардан құралған тармақтар мен аралдар жүйесі болып табылады. Тарихи тұрғыдан Жіңішке атырауының тармақтары (Днепр, Қобан, Дунай немесе Дон атырауларының тармақтарындай) «гирла» (гирла — «тамақ») деп аталады. Сонымен, Жіңішке бұғазының негізгі кемежолының тарихи атауы «Үлкен тармақ» болып табылады, одан төмен қарай (батысқа қарай) Кручёное тармағы тармақталады, екі тармақтың арасында олар түзген Верблюдка аралы жатыр. Азов теңізі мен Сивашты байланыстыратын тағы бір тармақ - Арабат бұғазы, алайда ол арқылы су алмасу оның таяздығына байланысты шамалы деп саналады. Жіңішке және Арабат тармақтарының арасында олар құрған Крячиный аралы жатыр.
Дереккөздер
Санат:Азов теңізі бұғаздары Санат:Херсон облысы бұғаздары
Көк өгіз
250 px|thumb
Көк өгіз – мифтік бейне. Орталық Азия халықтарының ежелгі түсінігі бойынша, тәңірінің әмірімен ең әуелі жер жаралды, одан соң көк жаратылды, жер мен көкті мүйізімен көтеріп тұрған бір алып Көк өгіз бар, ол өзіндей бір үлкен балықтың үстінде тұрады. Көк өгіз шаршап, жерді бір мүйізінен екінші мүйізіне ауыстырғанда жер сілкінеді, екі мүйізі сынса ақырзаман болады. Мұндай наным Еділден Кавказ, Қырымға дейінгі аралықтағы халықтардың арасында ертеден таралған. Осы тәрізді ежелгі дүниетанымдық миф іздері әлем халықтарының көпшілігінде сақталған, тек оларда жерді көтеріп тұрған хайуан әр түрлі: кит, балық, тасбақа, т.б.
Дереккөздер
Санат:Аңыздар
Кен орындарын қазып алудың тиімді әдістерін таңдау және оларды экономикалық тұрғыдан салыстырып бағалау (монография)
Еңбекте 5 сурет, 3 кесте және 94 әдебиеттер тізімі берілген. Авторы - техника ғылым доктары А.Е.Ерғалиев. Кітап кіріспеден, 4 тараудан, әдебиеттер тізімінен тұрады. Алғашқы бетінде көрнекті кеңес ғалымы, академик Қаныш Сәтбаевтың жарқын бейнесіне арналады деп жазылған.
Монографияда кен-геологиялық факторы бойынша тиімді әдістерді таңдап алуға қысқаша шолу және жер асты кен орындарын қазып алудың техника-экономикалық салыстырмалы әдістеріне толық талдау беріледі. Кен орындарын қазып алуды таңдау мен оларды экономикалық тұрғыдан салыстыра бағалаудың ғылым негізі, сондай-ақ автордың жер асты кен орындарын қазып алудың тиімді әдістерін таңдауы мен оларды экономикалық тұрғыдан салыстыра бағалаудың жаңа критерийге негізделген жаңа әдістемесі де көрсетілген. Кітап инженер-техникалық жұмысшыларға, кен ісі мамандарына, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен студенттеріне арналған.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
Қыршын
Қыршын. «Өте жас» мағынасында қолданылады. «Қыршыныңнан қиылып кетесің ғой!» (Қырық өтірік.). Мысалдағы тіркесте де, сондай-ақ «қыршын жас» тіркесінде де бұл сөз буыны қатпаған, жас өспірімді бейнелейді. Алайда бұның алғашқы мағынасы басқаша әрі түркі тілдеріне тән болған. Хакас тілінде «хырчын», қырғыз тілінде «кырчын» тұлғасындағы сөздер «жіңішке шыбық» немесе «тал» мағыналарында қолданылады. Біздіңше, алғашқы мағынасы жас, жіңішке талға арналса, кейін ұқсату нәтижесінде ол сөз жас адам өмірін бейнелеуге арналған. Мұны қырғыз тіліндегі «кыршын» сөзінің екінші, туынды мағынасы —«жас өспірім» дәлелдейді.
Геоқұрылымдық атырап
Геоқұрылымдық атырап - Жер қыртысының материктік және мұхиттық платформаларды, геосинклиндік атыраптарды, таужаралу (орогенді) атыраптарын біріктіретін ең басты құрылымдық элементі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Абштат
Абштат (Abstatt) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Хайльбронн ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4486 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,66 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 25 001. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Браун.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Шорох
Шорох — Башқұртстанның Аскин ауданындағы ауыл, Петропавл ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 144 адамды құрады. Пошта индексі — 452880, ОКАТО коды — 80204842003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Финалиссима 2025
Финалиссима 2005 — турнирдің төртінші матчы. 2025 жылы өтеді.
Санат:Финалиссима Санат:2025 жылғы футбол
IC 964
IC 964 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.