cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қанат Әуесбайұлы Әуесбай
Қанат Әуесбайұлы Әуесбай (Kanat Auyesbay, журналистикадағы имидждiк есiмi Әуесбайдың Қанаты ; 14 қаңтар 1982 жылы, Тараз қаласы, Жамбыл облысы) — халықаралық журналист, педагог-ғалым, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының кандидаты, ҚР Президентінің "Болашақ" халықаралық стипендиясы стипендиаты. "Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен - Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain" кітабының авторы, Қазақстан журналистер Одағы сыйлығының лауреаты, Қазақстан жастар Одағы «Серпер» сыйлығының лауреаты. Қазақ, орыс, ағылшын тiлдерiн еркін бiледi.
Өмірбаяны
Журналист болуына өзінің айтуы бойынша нағашы атасы Сақыпкерей түрткі болған. Атасының көз жанары көруден қалған. Өз ауылына келген сайын газет оқыттырып, хат жаздырған. Атасының көңілін аулау үшін басылымдарда жарық көрген әңгімелерді, тартымды мақалалардың қызықты жерлерін оқып беретін. Сөйтіп атасының газеттерінің арқасында қолына қалам алған. 1996 жылы республикалық «Ұлан» балалар газетінде Жамбылдың 150 жылдығына орай мектебінде өткен кеш туралы «Ғасырдың қарт бұлбұлы» атты тұңғыш мақаласы басылды. "Ұлан" балалар газетінің тұрақты авторы болып, кейінірек "жас тілшісі" атанды.
Қанат Әуесбай қазақ тележурналистикасында тұңғыш болып Әуесбайдың Қанаты имидждік есімін қолданды. Сонымен қатар, ол ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясымен оқыған тұңғыш журналист. «Болашақ» бағдарламасының түлектері арасында тұңғыш болып  қазақ және ағылшын тілдерінде "Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен - Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain"  кітабын Ұлыбританияда шығарды. Кітаптың тұсаукесері 2016 жылдың 15-ші желтоқсанында Кэмбридж университетінде өтті. Тұсаукесер рәсіміне Кэмбридж университетінің профессор ғалымдары, Британиядағы қазақ студенттері қауымдастығы мен Қазақстан елшілігінің өкілі қатысты. Осыған байланысты ҚР Ұлттық Академиялық кітапханасында тұсаукесердің онлайн көрсетілімі ұйымдастырылды. Кітаптың Қазақстандағы таныстырылымы 2016 жылдың ҚР Тұңғыш Президенті — Елбасы кітапханасында өтті. Кітапта автор шетелдегі түрлі өмір салаларына өзінің публицистикалық көзқарасын суреттейді және Қазақстанмен салыстырады. Кітапта сонымен қатар тұрмыс ерекшеліктері, өмірлік қағидалары, жаһандану кезінде ағылшын тілін білудің маңызы, білім саласы мен БАҚ, жастар мәселесі және т.б. суреттеледі.
Білімі
1999-2004 жж. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін «халықаралық журналистика» мамандығы бойынша бітірді.  2004-2008 жылдары білімін осы университеттің аспирантурасында (күндізгі бөлім) жалғастырды.2010 жылы «Қазақ телеарналарындағы қазіргі ақпараттық бағдарламалар табиғаты» тақырыбында диссертация қорғады, Ғылыми жетекшісі филол. ғыл. докторы Намазалы Омашұлы ;
2013-2014 жж. ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» бағдарламасымен Ұлыбританияның Норвич қаласындағы Шығыс Англия университетінде оқыды (University of East Anglia, Norwich);
2014-2016 жж. Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университетін «экономика» мамандығы бойынша бітірген;
2007 жылы Иран Ислам Республикасында өткен «Телевизиялық бағдарламаларды жасаудағы заманауи технологиялар» семинарында «ISESCO» халықаралық ұйымының сертификатын иеленді;
2008 жылы Алматы қаласында өткен «Internews network» халықаралық ұйымының «Жаңалықтар қызметінің жұмысын ұйымдастыру» атты дистанционды семинарына қатысты;
2012 жылдың 2-3 желтоқсан аралығында Астанада өткен «Ақпараттық тарату және жаңалықтар командасын жасақтау» тренингіне қатысып, «Автограф» продюсерлік орталығының (Екатеринбург, Ресей) сертификатын иеленді.
Қызмет жолы
thumb|270px|Еуразия телевизия және радио Академиясының мүшелік сертификатын Академия президенті Валерий Рузиннің тапсыру сәті
Қоғамдық қызметі
thumb|270px|Қанат Әуесбайдың «Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабының ҚР Тұңғыш Президенті-Елбасы кітапханасындағы таныстырылымы (24 желтоқсан, 2016 жыл) Франция, АҚШ, Швейцария, Грекия, Біріккен Араб Әмірлігі, Сауд Арабиясы, Қытай, Түркия, Марокко, Моңғолия, Ауғанстан, Иран, Пәкістан, Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Малайзия сияқты елдерге барып, қоғамдық-саяси маңызы бар репортаждар дайындады. 2011 жылы 14 наурыздан бастап, 14 күн бойы Қазақстанның 14 облысының тәуелсіздік тұсындағы жетістіктерін қамтыған "Қазақстан. Менің елім" телекөрсетілімін жүргізді. "Қазақстан" телерадиокорпорациясы төрағасының бірінші орынбасары болған Ляззат Мұратқызының сенім білдіруінің арқасында Астанаға ауысып, "Апта.KZ" бағдарламасын қолға алды. Актерлікке талпыныс жасап, бір рет тұңғыш қазақстандық "SitCom" форматындағы "Айналайын" сериалына тележурналисттің рөлін ойнаған. 2012 жыл қорытындысы бойынша "Айқын" газетінің ұйғарымымен "үздік тележүргізуші" атанды. 2011 жылдың желтоқсанында Сүлеймен Демирель университетінің Алматы қаласы жоғарғы оқу орнының студенттері арасында өткізген "тәуелсздік ұрпағы - тәуелсіздік көзімен" шығармашылық байқауында үздік шыққан білімгер Гүлбақыт Асылбек "Қанат Әуесбай" атындағы Дипломмен марапатталды. 2013-2014 жылдар аралығында Ұлыбританиядағы Норвич қаласында Шығыс Англия университетiнің қазақстандық студенттер қауымдастығының вице-президентi болды.
2014 ж. Сочидегі қысқы олимпиадаға қатысып жатқан қазақстандық спортшыларды қолдау мақсатында әлеуметтік желіде #LikeKazakhstanInSochi халықаралық фотоакциясын ұйымдастырды.
ҚР Президенті жанындағы жастар саясаты жөніндегі Кеңес мүшесі (2017 ж.), Қазақстан бас редакторлары клубының мүшесі (2017 ж.), ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясы стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2016 ж.), Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2018 ж.).
2018 ж. «Тараз түлегі – online bell» халықаралық шеберлік дәрісінің авторы, ұйымдастырушысы. Оның аясында әлемнің әйгілі университеттері – Massachusets Institute of Technology (қысқарт. MIT, АҚШ), Cambridge University, Bristol University (Ұлыбритания)  бітірген Жамбыл облысы түлектерімен әлемнің әр түкпірінен онлайн байланыс орнатылды.
Арнайы репортаждары
thumb|270px|Қанат Әуесбайдың «Апта.KZ» бағдарламасын жүргізген кезі
Имидждік аты
нобай|544x544 нүкте|Қанат Əуесбай, дүниежүзілік журналистер конференциясының Қазақстан атынан қатысушысы, 2018 ж. Қанат Әуесбай өз имидждік аты ретінде «Әуесбайдың Қанаты» дегенді қолданады, бұл туралы республикалық қоғамдық-саяси «Айқын» газетіне сұхбатында айтады:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан журналистері Санат:Қазақстан музыканттары Санат:Жамбыл облысында туғандар Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары
Оризари (Пловдив облысы)
Оризари (Оризари) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Родопи қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 380 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4214. Телефон коды — 03128. ЕКАТТЕ коды — 53833.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Жылдам (фильм)
Әлемде тұсаукесер 2010 жылы 4 қарашада өтті. Ресейде бұл фильм үлкен экрандарға шыққан жоқ, бірақ 2011 жыл ы 14 сәуірде ол DVD-де пайда болды.
Сюжет
Ұрлықты сәтті аяқталған бандаға басқа банда шабуыл жасайды. Ағаларының біреуінің басына тапаншаны қойып, олар ақшаның қайда екенін біледі де, Геридің, басты кейіпкердің ағасынын бауыздайы, ал өзіне желкесіне оқ атады. Өлер алдында ол ағасын өлтірушілерінен кек алуға уәде береді. Алайда оқ тесіп өтіп, ол тірі қалады және 10 жыл түрмеде отырады. Азаттықа шыққанда, ол 5 адамнан тұратын тізімді алып, оларды бір-бірден өлтіре бастайды. Іздестірумен зейнетке дейін екі аптасы қалған полиция қызметкері және оның жолдасы айналысады. Бұл уақытта жалдалмалы қанішер басты кейіпкерді өлтіруге тапсырыс алады.
Сілтемелер
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері Санат:АҚШ триллер фильмдері Санат:АҚШ драма-фильмдері Санат:TriStar Pictures фильмдері Санат:Castle Rock Entertainment фильмдері
Қорқыт ата кітабы
ҚОРҚЫТ АТА КІТАБЫ (“Китаб-и дәдем Коркут ғали лисан таифа оғузан”) – қаһармандық эпос үлгісі, оғыз-қыпшақ дәуірінің жазба мұрасы. ғылымда оның он екі нұсқасы мәлім: Дрезденде (12 нұсқа) және Ватиканда (6 нұсқа) сақталған. 19 ғ-да бұл жазба ескерткішті зерттеп, аудару ісімен акад. В.В. Бартольд айналысып, жеке тармақтарын жариялады. Кейін бұл аударма “Деде Горгуд” (Баку, 1950), “Книга моего деда Коркута” (М.–Л., 1962) деген атпен жарық көрді. Ә.Қоңыратбаевтың аударуымен қазақ тілінде 1986 ж. тұңғыш рет басылды. Әдеби әрі тарихи этник. мұра ретіндегі “Қорқыт Атаның кітабында” қазақ эпосына тән көркемдік кестелермен қатар қазақ тарихы мен мәдениетіне қосатын деректер де мол. Сондай-ақ жазбада оғыз тайпаларының этник. тегі, этнографиясысы, мекені, әлеуметтік жағдайы, т.б. мәліметтер көп сақталған. Осы деректерден оғыздардың бірде Сыр бойындағы қыпшақтармен, бірде Кавказ шегіндегі гәуірлермен жауласқаны көрінеді. Жырдағы ерлік сарындары аса елеулі. Қара Бодақ бірде қыпшақ ханына қан құстырған қара күш иесі (3-жыр), енді бірде Хамид, Мардин қамалдарын қиратқан батыр.
Тарихы
Қорқыт ата кітабы тұңғыш зерттеушісі неміс ғалымы Н.Ф.Диц өзінің "Аталар сөзі" атты түркі мақалдардың жинағында Қорқыттың Оғыз ұрпағынан шыққан, көп халықтардың әулие тұтатынын ескертеді. Зерттеушілердің айтуынша Қорқыт ата кітабы бір жылда жасалған не бір ғана оқиғаға байланысты пайда бола қалған шығар емес,ол халықтардың ауыз әдебиетінде ғасырлар бойы айтылып келген аңыздар мен жырлар негізінде қалыптасқан,ұзақ жылдар қамтитын, тарихи ерлік кезеңдердің туындысы.Ол ертеде жыр, ертегі,әңгіме түрінде өмір сүріп келген, кейін біріктіріліп,үлкен бір эпосқа (жырға) айналған.Қорқыт ата кітабы 12 жырдың қосындысы десек,онда оң шақты ғасыр ішінде өмір сүрген, оң шақты ру, тайпа ұлытарының өткен дәуіріндегі оқиғалар суреттеледі. Жыр оқиғасының бірі Алтайда болса, енді бірі Орта Азия, Жетісу өңірінде немесе Сыр бойында, Сардала мен Кавказда өтіп жатады. Бұлай болуы оғыздардың бір кездерде сол өлкелерді жайлап өткендігіне байланысты еді. Сондықтан Қорқыт ата кітабына бір ел, не бір ғана халық ие боп меншіктей алмайды,онда бірнеше хаықтың үлесі.
Кейіпкерлер
Қазан – оғыз елінің көсемі. Кітап кейіпкерлеріне Бәмсі-Бейрек, Қара Көне, Қара Бодақ, Қан Төрәлі, Қазан-Салор,Құлбаш, Оқшы, Ораз, сондай-ақ Аруз, Әмен, Әмран Бекіұлы, Бисат, Дүлек Боран, Дондаз,Қиян Селжүк, Қаңлы, Қанық хан, Рүстем|Рүстемдер жатады. “Қорқыт Атаның кітабында” оғыз тайпаларының қонысына қатысты Тана (Танаис – Сырдария), Бану Шешек (Баршын-салор-Гүлбаршын, Баршындария, Баршынкент), Камбура (Байбөрі) секілді атаулар да сақталған. Олар қазақ эпосынан да елеулі орын алған. Жырдың бас кейіпкері – Қорқыт. Ол оғыз елінің ақылшысы, данасы, үлкен жырауы. Оның есімі көптеген түркі тайпаларына ортақ, тарихи-этник. атауы да айқын. Бір кездері Қорқыт жинақталған фольклорлық бейне деп ұғынылса, бертін келе оны тарихи тұлға ретінде тани бастады (қ. Қорқыт ата). “Қорқыт Атаның кітабында” Қазақстанда М.Әуезов, Ә.Марғұлан, Ә.Қоңыратбаев, Р.Бердібаев, Х.Сүйіншәлиев, Н.Келімбетов, М.Жолдасбеков, Ш.Ыбыраев, Т.Қоңыратбай, т.б. еңбектерінде зерттелді. Кітаптың 1300 жылдығы 1999 ж. ЮНЕСКО тарапынан халықараралық деңгейде атап өтілді, “Қорқыт ата” энциклопедиялық жинағы жарыққа шықты (1999).
Дереккөздер
(Т. Қоңыратбай)
Аблаев Бауыржан
Санат:Мәдениет
Башкирка (Үлкен Кинель тармағы)
Башкирка — Ресейдегі өзен. Оренбург облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Кинель өзенінің сол жағалауынан 319 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Кинель бастауынан сағасына дейін, Кутулук өзенін қоспағанда бастауынан Кутулук су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Людесс
Людесс (Ludesse) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63199, пошта индексі — 63320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 447 адамды құрады. Халық тығыздығы — 52,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Ла-Рош-Маби
Ла-Рош-Маби (La Roche-Mabile) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61350, пошта индексі — 61420.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 154 адамды құрады. Халық тығыздығы — 29,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Су айдаһары
Су айдаһары немесе Жасыл анаконда (Eunectes murinus) – жалғанаяқтылар тұқымдасының анакондалар туысына жататын өте ірі жылан.
Биологиялық сипаттамасы
Орташа ұзындығы 3-4,6 метр ал салмағы 30-70 кг-дай. Кейбір аса үлкендері 5 метрден асып түсіп, 100 кг-дай болады. Ең алып жасыл анаконданың ұзындығы 5,21 метр болған, ал оның салмағы 97,5 кг-ға жуық. Кейбір деректердің пайымдауынша су айдаһарлары 10 метрден асып түсіп салмағы 250 кг, әрі кетсе 400 кг-дай бола алады. Бірақ бұл тұжырымдар ғалымдардың пікірінше сенімсіз ақпарат. Бұның себебі - анаконданың терісінде. Ол жылан мерт болғанда немесе ескі терісін тастағанда бірнеше есе ұзарады. Соның кесірінен анаконданың нақты ұзындығы көп деректерде дұрыс берілмейді, ал тірі су айдаһарын өлшеу - өте қиын жұмыс.
Қабыршағының беті тегіс, жылтыр. Денесінің үстіңгі жағы сарғылт сұр, арқасы екі қатарлы қоңыр дақты, танау тесігі қалқаншалы. Өте жақсы жүзеді ,сүңгиді, су астында ұзақ бола алады және бұл кезде қалқаншасы танауын жауып тұрады. Су тартылғанда басқа суға мекен ауыстырады, не су түбі тұнба топырағына көміліп, жаңбырлы маусымға дейін қозғалмай жатады.
Қоректенуі мен көбеюі
Асына балықтар, жас аллигаторлар, құстар мен сүтқоректілер кіреді. Соңғы деректерге сене келетін болсақ, онда су айдаһары өз олжасының сүйегін, омыртқасын сындырмайды немесе тұншықтырмайды. Керісінше, анаконда оған аз қысым береді. Оның басты мақсаты - ішкі органдарына зақым келтіру. Бұл тиімді тәсіл жыланға күшін экономдауға әрі олжасын тез өлтіруге көмек теседі. Адамға сирек шабады.
Қолданылуы
Су айдаһары - кәсіптік жылан, терісі, еті, майы пайдаланылады.
Вер (Дордонь)
Вер (Vergt) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 32,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24571, пошта индексі — 24380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1710 адамды құрады. Халық тығыздығы — 52,58 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Еттеншлаг
Еттеншлаг (Hettenschlag) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Кольмар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,71 км² шамасында.
Волковка (Қостанай облысы)
Волковка — Қостанай облысы Фёдоров ауданы, Костряков ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Еттеншлаг
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 338 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Волковка (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы — Фёдоровка ауылынан солтүстікке қарай 23 км-дей жерде.
Еттеншлаг
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Волковка (Қостанай облысы)
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 254 адам (121 ер адам және 133 әйел адам) болса, 2009 жылы 187 адамды (93 ер адам және 94 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Фёдоров ауданы елді мекендері
Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова
Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова – қазақстандық дизайнер, суретші, стилист, «Құралай» сән үйінің басшысы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Сән Палатасының атқарушы директоры. Kazakhstan Fashion Week және Мәскеу мен Екатеринбург қалаларында өтетін сән апталығының тұрақты қатысушысы.
Өмірбаяны
1992 жылы Алматы мемлекеттік университетінің көркем-сурет және графика факультетін бітіріп шықты. Алғашқы шығармашылық қызмет жолы 1990 жылы «Азия Дауысы» ән байқауында режиссердің көмекшісі қызметінен басталды. Алғашқы киім топтамасын 1992 жылы  «Сымбат» сән үйінің негізінде дайындап шықты. Мұнда ол бір жыл бойы сән үйінің авторлық бөлімдегі суретші-модельер қызметін атқарған болатын.
1994 - 1995 жылдары – Құралай Нұрқаділова тек киім тігімен ғана емес, сонымен қатар стилист ретінде таныла бастады. Ол Дала TV телекомпаниясының стилисті ретінде қызмет атқарды..
1994 - 1998 жылдары – төрт жыл бойы «Хабар» және «Қазақстан-1» телеарналарында стилист ретінде қызмет етеді.
1995-1997 жылдары – «Мемориал» қайырымдылық қорының вице-президенті ретінде қызмет атқарады. Бұл қызметімен қатар Алматы қаласының бет бейнесін дайындау жұмысымен, «Алматы жарнама» компаниясына арнап жобалар дайындайды.
1995 жылы – Құралай Нұрұаділова өзінің жеке кәсібін бастайды. Осы жылы Авторлық Сән Үйінің негізі қаланды.
1996 жылы – «Қазақстан іскер әйелдерінің ассоциасы» республикалық қоғамдық бірлестігіне мүше болады. Бұл ұйымда Құралай ең жас кәсіпкер әйел болатын.
1997 - 2000 жылдары – «Азия Дауысы» және  «Жас Қанат» ән байқауларындағы қызметін жалғастырады.
2006 жылға дейін әртүрлі қалаларды өзінің жеке сауда дүкендерін ашады. Халықаралық сән байқауларында Қазақстанның атынан қатысады.
2007 жылы – Құралай Нұрқаділова Қазақстан Республикасының Ұлттық Сән Палатасының атқарушы директоры қызметіне бекітілді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан дизайнерлері
Мұрат Дүйсенбіұлы Қалматаев
Мұрат Дүйсенбіұлы Қалматаев(8 қыркүйек 1936, Мариновка ауданы Жарма, Шығыс Қазақстан облысы - 16 маусым 2016, Қазақстан Алматы) – әскери және қоғам қайраткері, генерал-майор (1986), журналист. 1983 жылы республика ІІМ-нің жаңадан ұйымдастырылған саяси бөлімінің бастығы болып тағайындалып, 1986 жылы генерал-майор атағы берілді.
Әкесі Дүйсенбі Омбыдағы кадет корпусында оқып, әскери фельдшер мамандығын алған соң Жарма, Көкпекті аудандарында жаппай емдеу ісін ұйымдастырып, жергілікті тұрғындарды жұқпалы шешек, оба ауруларынан сақтап қалуға көп еңбек сіңірген. Шөптен дәрі жасап, дәріхана ашқан, суы мен батпағының емдік қасиеті күшті көлді тауып, санаторийлік емдеуді ұйымдастырған. Сол «Дүйсенбі көлі» қазіргі уақытта да халық емдеу ісіне пайдаланылып келеді.
Қалматаев 1959 жылы ҚазМУ (қазіргі Қазақ ұлттық университеті), 1967 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. 1959-65 жылдары Семей облысы Көкпекті ауданы комсомол комитетінің 1-хатшысы, осындағы аудандық «Жұлдыз» газетінің редакторы болды. 1967-75 жылы Семей облысы партия комитетінде нұсқаушы, партиялық-ұйымдастыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары (1967-75), Қазақстан КП ОК-нің инспекторы (1975-80), Орал облысы партия комитетінің хатшысы (1980-83) қызметтерін атқарды. 1983 жылы республика ІІМ-нің жаңадан ұйымдастырылған саяси бөлімінің бастығы болып тағайындалып, 1986 жылғы қарашада генерал-майор атағы берілді. Қалматаевтың азаматтық тұлғасы осы жылғы желтоқсан айында Алматыда өтіп, Кеңес Одағының әміршіл-әкімшіл басқару жүйесін, отаршыл империяның шаңырағын шайқалтқан оқиғалар кезінде айқын көрінді. Ол көтерілісші жастар жағына ашық пейіл танытып, жазалаушы отрядтардың қимылдарын тежеуге, жарақат алған қыздар мен жігіттерге медициналық көмек ұйымдастыруға барынша күш салды. Республика Бас прокурорына, Қазақстан КП ОК-нің 2-хатшысына кіріп, алаңда «заңсыздыққа жол беріліп жатқанын» айтып, бұл тағылықты тоқтатуды талап етті.
Әділдік жолындағы осы заңды әрекеттері үшін «өз қызметіне лайықсыз адам» ретінде дереу Ауғанстан соғысына жөнелтілді. Қалматаев 1988-89 жылдары Ауғанстан соғысында бірнеше жауапты операцияларға қатысып, басшылық етті. Майданнан аман-есен елге оралып, Семей облысы Ішкі істер басқармасын басқарды (1989-94). 1995 жылы ҚР ІІМ-нің кеңесшісі болып тағайындалды. Қалматаев 12-13 сайланған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланып, Құқықтық реформа және заңдылық жөніндегі комитеттің төрағасы болды. ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері, «Құрмет белгісі», «Қызыл Жұлдыз», «Халықтар достығы», «Отан күзетінде» ордендерімен, 8 КСРО және шетел медальдарымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан генералдары Санат:Желтоқсаншылар Санат:Ауған соғысының (1979-1989) қатысушылары
Пигменттену
Пигменттену (pigmentum - бояу). Меланин, гемосидерин сияқты пигменттердің көп бөлінуінен шырышты қабық пен тері бетінің белгілі бір түске боялуы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Плуневе-Кентен
Плуневе-Кентен (Plounévez-Quintin) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 42,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22229, пошта индексі — 22110.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Натаниэль Зихель
Натаниэль Зихель (Nathaniel Sichel; 8 қаңтар 1843, Майнц — 4 желтоқсан 1907, Берлин) — неміс, тарихи және портреттік кескіндемеші.
Биография
thumb|left|180 px|«Талғампаз бикеш» 1843 жылы 8 қаңтарда Майнц қаласында дүниеге келген. Берлин көркемөнер академиясында оқыды, онда оның бас тәлімгері Юлиус Шрадер болды.
Он тоғыз жасында «Филипп Великодушный өзінің зайыбының қабірінде» және «Иосиф өзінің түстерін фараонға айтады» сурет салды. Римде екі жыл өткізе отырып, ол онда «Филипп II Карлос Донын тұтқындайды» және «Мария Стюарттың Мельвилмен қоштасуы» төсемін жазды, содан кейін жыл бойы Парижде жұмыс істеді. Олардағы портреттік кескіндемені зерттеу мақсатында Германияның әр түрлі қалаларына барып, Зихель Парижде, кейін Берлинде қоныстанды. Броккауз және Ефрон энциклопедиясы Зихельдің «Франческу да Римини» (1876) және «Гиза кардиналдың, Римде, адмирал Колиньяның басының алдында» ең үздік шығармалары деп атаған, оларда «жағымды колорит, жарамды сурет және күрделі композицияларды драматургиялауды азайту» бар, — алайда, бүгінгі күні бағдарланған стильдегі Зихельдің әйел портреттері белгілі (ең танымал бірі - «Альмея »).
1907 жылы 4 желтоқсанда Берлинде қайтыс болды.
Сілтемелер
Санат:XIX ғасырдың Германия суретшілері Санат:Тарихи неміс суретшілері Санат:Майнцте туғандар Санат:Берлинде қайтыс болғандар
Плейоморфизм
Плейоморфизм, плеоморфизм - саңырауқұлақтың бір түрінің тіршілік циклінде белгілі-бір дәйектілікте болатын жыныссыз спора түзудін әртүрлі типтерінің болуы. Аскомицеттерде, базидиальды және төменгі сатыдағы саңырауқұлақтарда белгілі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Столыпин реформасы
thumb|right|200px|П. А. Столыпин. [[Репин, Илья Ефимович|И. Репин суреті (1910)]] Столыпиннің аграрлық реформасы – патшалық Ресейдегі шаруалар үлесіндегі жер иелігіне жасалған реформа. 1906 жылы 9 қарашада патша жарлығымен басталып, Уақытша үкіметтің 1917 жылғы 28 маусымдағы қаулысымен жойылды. Осы реформаны жүргізуге ұсыныс жасаған Министірлі Кеңесінің төрағасы П.А. Столыпиннің есімімен аталды. Стольпиннің аграрлық реформасында Ресейдің ішкі аудандарындағы жер тапшылығын шешумен қатар, орыс шаруаларын көшіру арқылы шалғайдағы отар аймақтарды игеру көзделді. Шалғайдағы отар аймақтарға қоныс аударған шаруаларға үкімет тарапынан көмек көрсетілетін болды. Бұл іс Қоныс аудару басқармасына жүктелді. Қо-ныс аударушыларға шет аймақтарда жер бөлу жұмыстары жүргізілді. 1906 – 15 жылдары аралығында Қазақстанда қо-ныс аударушылардың пайдасына қазақтардың иеліктеріндегі 21 млн. десятинадан астам шұрайлы жер бөлініп, қазақтар шөлейт, тастақты жерге қоныстана бастады. Стольпиннің аграрлық реформасы негізінде Қазақстанға 700 мыңнан астам орыс және украин шаруалар қоныс тепті.
XX ғасырдың басы Ресей империясында әлеуметік қайшылықтардың шиеленісуімен, Қазақстанда отарлық саясаттың күшеюімен ерекшеленді. Отарлық саясат, әсіресе аграрлық салада пәрменді жүргізілді. Өйткені аграрлық мәселе қоныстандыру саясатына тығыз байланысты еді. Қазақ өлкесі бірнеше қоныстандыру аудандарына бөлінді: Торғай-Орал, Семей, Сырдария, Жетісу. Патша өкіметі «Қоныс аудару қорын» (Переселенческий фонд) құру үшін Қазақ өлкесіндеп «артық» жерлерді анықтайтын қоныстандыру басқармаларын құрды. Қоныстандыру басқармалары әрбір казак отбасы 15 десятина жер үлесін алуға құқылы деген ереже енгізіліп, ал қалған жердің барлығы Мемлекеттік меншік министрлігі басқаратын қоғамдық жер қорына берілетін болды. Мұндай тәртіптер қазақ халқының дәстүрлі мал шаруашылығының күйреуне әкеп соқтырды. Агроном А. Кауфманның есебі бойынша, мал шаруашылығының қалыпты өмір сүруі үшін, әрбір көшпелі шаруашылыққа, мысалы, Сырдария ауданында 145 десятина жер, ал Жетісуда 110 десятина жер қажет еді. «Қоныс аудару қорына» қазақтардың жайылым, суат, мал айдау жолдарын, қыстақтарын тартып ала бастады. Сонымен бірге, Қазақөлкесінде Орын-бор, Орал, Сібір, Жетісу казак әскерлері де орналасқан болатын. XX ғасырдың басына қарай казактардың саны 1 миллион он бір мың адамға жетті және олар 15,6 миллион гектар ең құнарлы деген жерлерге иелік етті. Ресейде аграрлық саладағы езгерістердің жаңа кезеңі «Столыпин реформаларымен» тығыз байланысты болды. 1906 жылы Ресейдің премьер-министрі болып тағайындалған П.Столыпин елде аграрлық реформа жүргізуді қолға алды. Столыпиннің аграрлық реформасының түпкі мәні селоларда аграрлық буржуазияны, яғни орта дәулетті кулактар тобын қалыптастыру арқылы Ресейде аграрлық мәселені шешу болатын. Реформа бойынша шаруаларға әзіне тиесілі жер ұлесімен қауым құрамынан шығып, жеке хутор құруға рұқсат етілді. П. Столыпин Ресей империясының шеткі аймақтарына, соның ішінде астық өндіру үшін өте қолайлы Қазақ өлкесінде ерекше көңіл белді. Қазақ жеріне Ресейден келген шаруаларды қоныстандыру мен кулак шаруашылықтарын құру үшін оларға жеңілдіктер беру жүйесі енгізілді. Әрбір хуторға 45 десятина жарамды және 15 десятина егістік жер берілетін бол-ды. Жер бөлуші мекемелерге жергілікті көшпелі қазақтардың жерін тартып алып, олардың орнына орыс шаруалары мен кулактарды орналастыруға рұқсат берілді.
Осындай шаралар арқылы Столыпин орыс шаруаларын Қазақ жеріне қоныс аудару қозғалысына күшті серпін берді. Егер 1895-1905 жылдары Қазақ өлкесінің далалық облыстарына 294296 адам қоныстанса, ал 1906-1910 жылдар арасында қоныстанушылар саны 770 мың адамға жетп. 1897 жыл-ғы санақ бойынша Дала елкесінде орыстардың үлесі 20% құраса, ал 1917
жылы 1 қаңтардағы есеп бойынша олардың үлесі 42%-ға жетті. Түркістан өлкесінде орыс шаруаларының үлес салмағы 3,7%- дан 7,9% -ға дейін өсті.
1893-1905 жылдары қазақтардан 4 млн. десятина жер тартып алынса, ал 1906-1912 жылдары 17 млн десятинаға, 1916 жылы 40 млн десятинаға, 1917 жылы 45 млн десятинаға жетті. Тартып алынған жерлер непзінен Семей, Ақмола, Орал, Торғай облыстарында болды. Бүл облыстардан 40,5 млн десятина, Жетісудан 4 млн десятина, Сырдария облысынан 500 мың десятина ең құнарлы жер алынды.
XX ғасырдың басында Қазақ өлкесінде тау-кен өнеркәсібі даму үстінде болды. Өйткені, қазақ жерінің қазба байлығын игеруде жақсы жолға қойыла бастаған еді. 1902 жылы барлығы 18695 жұмысшы еңбек ететін 197 өндіріс орны жұмыс істеген. Тау-кен ендірісімен бірге өнім өңдейтін шағын кәсіп-орындар жүйесі де қалыптаса бастады. Бұл кезеңде өлкеде 690 кәсіпорын болса, ал онда 7297 адам жұмыс істеген. XX ғасырдың ең ірі деген өндіріс орындарына Қарағанды кемір шахталары, Қазақ өлкесінің шығыс және ор-талық аудандарындағы түсті металлургия, Орал-Ембі мұнай еңдеу кәсіп-орындары кірді. Ісжүзінде бұл өндіріс орындары шетел кәсіпкерлерінің, не-гізінен ағылшын, француз, американдықтардың қолында болды. «Спасск мыс кеніші» акционерлік қоғамының төрағасы ағылшын парламентінің мүшесі Артур Фелл, ал төрағаның орынбасары Франция президентінің жиені Эр-нест Жан Карно болды. Орыстық-Азиялық деп аталатын Риддер мен Екі-бастұз кеніштерінің корпорациясы ағылшын компаниясының иелігіне беріліп, оған болашақ АҚШ президенті Герберт Гувер мен ағылшын қаржыгері Уркварт қаржы салды.
Қазақ жері арқылы өтетін теміржолдарды салу нәтижесінде теміржол жұмысшыларының саны өсе бастады. Мысалы, Орынбор-Ташкент темір жолының ұзындығы 1656 км құраса, ал онда істейтін жұмысшылардың саны 30 мыңға жетті. Бұл теміржол 1901-1905 жылдары салынып, Қазақ өлкесінде ең негізгі магистральге айналды. Жол бойында Шалқар, Қазалы, Перовск, Түркістан сияқты ірі бекеттер жұмыс істеді.
XX ғасыр басында Ресейде болсын, Қазақ өлкесінде болсын жұмысшылардың әлеуметтік жағдайы өте ауыр еді. Әсіресе қазақ жұмысшыларының әлеуметтік жағдайы ешбір сын кетірмейтін дәрежеде болды. Олар жұмыстың ең ауыр түрлерін және жалақы аз төленетін беліктерінде істеді. Өйткені қазақ жұмысшыларының кәсіби мамандықтары болмады, көпшілігі маусым-дық жүмыстарға жалданды. Өндіріс басшылары мен жергілікті патша әкімшілігі қазақ жұмысшыларының орыс тілінде еркін сөйлей алмайтындықтарын пайдаланып, үнемі олардың азаматтық әрі әлеуметтік қүқықтарын бұзып отырды. Кәсіпорындар техникалық қауіпсіздік талаптарын орындамады, құрал­ жабдықтармен қамтылмаған күйде жұмыс істеді. Оның үстіне еңбекші халыққа шетел мамандары да астамшылық көрсетіп отырды. Мұның бәрі жұмысшылардың өз жағдайларын жақсарту үшін күреске шығуға итермеледі.
Пайдаланылған сілтемелер
Санат:1906 жыл Санат:Ресей экономикасы Санат:Ресей ауыл шаруашылығы Санат:Ресей экономикасы
Дәндібек
Дәндібек  – Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Тебез көлінің солтүстік шығысында 15 км жердегі қыстау. Талдықұм ауылынан солтүстікке қарай 11 км жерде орналасқан. Солтүстігінде тұзды Қамысты көлі жатыр, оңтүстігінде қырқалы төбешіктер, батысы тегіс жазықты. Шығысы ірілі-ұсақты, төбелі келген. Сортаңды, сұр, қоңыр топырағында жусан, күйреуік, баялыш, астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өседі. Қыстау мал жайылымы ретінде пайдаланылады.
Холланд (Миннесота)
Холланд (Holland) — Миннесота штатының Pipestone округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Судың дәмі
Судың дәмі — судың кұрамындағы еріген тұздар мен газдарға байланысты болып келетін физикалық қасиеті. Мысалы, хлорлы натрий тұзы суға тұздылық дәм, хлор мен күкірт қышқылының тұздары оған қышкылдық, күкірт қышқылды магний тұзы ащы дәм, органикалық заттар тәттілеу, ал кальций мен магний гидрокарбонаттары мен еркін көмір қышқыл газы бар сулар ішкенде ұнамды (жағымды) дәм береді.
Дереккөздер
Санат:Су
Борис Филипович Минаев
Борис Филипович Минаев (21 қыркүйек 1943 жылы, қазіргі Екатеринбург қаласында.) – химия ғылымдарының докторы (1984), профессор(1986).
Томск мемлекеттік университетін (1967) және аспирантурасын (1971) бітірген. Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы (1974–82) болды. 1984 жылдан кафедра меңгерушісі, профессор,
негізгі ғылыми еңбектері кванттық химия мен молекулалық спектроскопия мәселелеріне арналған. 150-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
Дереккөздер
Санат:21 қыркүйекте туғандар Санат:1943 жылы туғандар Санат:Екатеринбургте туғандар Санат:Қазақстан химиктері Санат:Химия ғылымдарының докторлары Санат:Томск мемлекеттік университеті түлектері Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің профессорлары
Мұқтар Жанайхан Ақуанұлы
Жанайхан Ақуанұлы Мұқтар (1955 жылы туған), заңгер, ақын, әуесқой сазгер. Бұқар жырау ауданының түлегі. КСРО Ішкі істер министрлігінің Қарағанды Жоғары мектебін бітірген (1976). Қарағанды облысының ішкі істер органдарында тергеуші, ҚазКСР Ішкі істер министрлігінде басқарма бастығы, ҚР Жоғарғы соты төрағасы 1-орынбасарының кемекшісі, Бас прокурордың аға көмекшісі — хатшылық бастығы болды. 1996 жылдан ҚР жоғарғы соты аппаратының басшысы, әкімшілік ғимараты директоры. Сазгерлік, ақындық шығармашылықпен айналысады. 30-дан астам ән-жыр авторы. Оның «Айналайын ауылым», «Алыстап барады жастық шақ», «Әжеме», «Анашым — аяулым», «Достар-ай», «Жайнай бер, туған жер», «Қос шырақ», «Жүрек сыры» және т. б. әндерін Н. Өнербаев, Д. Таңатаров, Қ.Бұғыбай, И. Расылхан сияқты белгілі әншілер орындайды. «Жүрек сыры» атты өлеңдер жинағы жарыққа шықты (2005).
Кэмбридж (Огайо)
Кэмбридж (Cambridge) — Огайо штатының Guernsey округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 11520 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.5 км² шамасында. FIPS коды — 39-10996.
Голем-Цалим (Благоевград облысы)
Голем-Цалим (Голем Цалим) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Сандански қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2800. Телефон коды — 0746. ЕКАТТЕ коды — 15549.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Рид (Ридмарк)
Рид (Ридмарк) (Ried in der Riedmark) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Перг округінің құрамына енеді.
Шики-Шики
Шики-Шики (Xique-Xique) — Бразилиядағы қала, Баия штатында орналасқан. Вали-Сан-Франсискану-да-Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Барра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Рид (Ридмарк)
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4100 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 32.6 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PE, ресми идентификациялық коды — 4 11 18.
Шики-Шики
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 47 887 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5 671,44 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1832 жылы құрылған.
Рид (Ридмарк)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Шики-Шики
Тарихы
Санат:Баия елді мекендері
Код
Код (франц. code) — үзілісті ақпарды сигналға айналдырғанда қолданылатын белгілер жиынтығы.
Үлкен Пай-Пудына
Үлкен Пай-Пудына — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Собь өзенінің сол жағалауынан 157 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Код
Код атаулы кодтау （encoding） мен декодтаудың （Decoding） бірлігі. Кодтау - мәлім ақпараттың коммуникациялық және сақтауға болатын таңбаларға айналуы. Ал, декодтау дегеніміз кері бағыт, яғни, кодталған таңбаның қайтадан қабылдаушы түсінетін ақпаратқа айналуы, түсіндірілуі.
Үлкен Пай-Пудына
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Код
Кодтардың түрлері
Қолданылатын орнына және көзделетін мақсатына байланысты кодалар бірнеше түрге бөлінеді.
Үлкен Пай-Пудына
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Код
Кодтардың түрлері
Мақсатына қарай кодалар үш түрге бөлінеді:
Кодалаушы белгілер жүйесіне қарай:
Хабардың бір бөлігіндегі белгілер санына байланысты: болып бөлінеді.
Хабардың бір бөлігін белгілейтін символдар саны онда I қолданылатын жүйенің негізіне байланысты болады.
Мысалы, екілік жүйедегі символдар саны көп болып, ал ондық немесе одан да көп жүйедегі символдар саны аз болады.
Бірінші ретті кодалар
Бірінші ретті кодалар. Бірінші ретті кодалар хабар көзінен берілетін ақпаратты байланыс арнасымен таратуға дайындап және хабар көзіндегі артық ақпараттан тазартып, ондағы сигналдың берілу жылдамдығын арттыруға арналған.
Морзе Әліппесі
Бірінші ретті коданың тарихы алғашқы қарапайым телеграфтық кодадан басталады.
Бірінші телеграфтық кода деп XIX ғасырдың бірінші жартысында ондық сандарды белгілеуге қолданылған Морзе кодасын айтуға болады.
Морзе кодасының кейінгі жетілдірілген түрінде нүктелер мен сызықшалардан тұратын символдар құрамы қолданылды. Жиі кездесетін әріптерге қысқа, аз символдар, ал сирек кездестін әріптерге ұзын, көп символдар беріліп, жалпы сигнал өткізу жылдамдығын арттырды.
Бодо кодасы
Құрамы бірдей болғандықтан, бірінші ретті кодалардың ішінде Бодо кодасының құрылуы ыңғайлы және кодадан шығару оңай, Бодо барлық әріпті төрт топқа (жолга) бөліп, әр топқа (жолға) жеті әріптен орналастырып, әр әріпке бес разрядты символдан берген (алғашқы екі разряд жолды, кейінгі үш разряд қатарды көрсетеді).
Кейінгі халықаралық стандарттарда және есептеу машиналарында осы Бодо кодасының негізінде жеті және сегіз разрядты кодалар жасалған.
Тиімді кодалар
Тиімді кодалар. Хабар көзінің статистикалық қасиетін пайдаланып, хабардағы әр түрлі әріпке келетін символдар санының орташа мәнін тауып, байланыс каналымен берілетін ақпараттың жылдамдығын арттыруға және коданы сақтау құрылғысының көлемін азайтуға болатын кодалау әдісін тиімді кодалау деп атайды.
Әріптер альфавитінен құрылған хабарды әрбір әріпке келетін символдардың орташа санын азайтып кодалауға болатынын ағылшын ғалымы Шеннон дәлелдеген. Өзара статистикалық байланысы жоқ өріптерден құрылған хабарды тиімді кодалау әдісін ең алғаш рет Шеннон және Фэно көрсеткен, сондықтан мұндай кода Шэннон - Фэно кодасы деп те аталады.
''Кода былайша құрылады: хабар жазылған алфавит әріптері өздерінің сол хабарда пайда болу ықтималдығының ретіне сәйкес, алдымен, ықтималдығы көп әріптер, содан кейін сол ықтималдық кему ретімен кестеге жазылады. Одан кейін оларды екі топқа бөліп (әр топтағы ықтималдықтар қосындысы мүмкіндігінше бірдей немесе жақын), оның жоғарғы тобындағы әріптердің бірінші символын "0" деп, төмендегілердің бірінші символын "1" деп алады. Содан кейін әр топ тағы екі топқа бөлініп, ондағы әріптерге екінші символ белгіленеді. Сөйтіп ең соңғы топтарда бір-бір әріп қалғанша бөлініп ең соңғы символ беріледі. Сонда хабардағы жиі кездесетін, яғни ықтималдығы жоғары әріптерге берілетін символ саны аз, ал сирек кездесетін, яғни ықтималдығы аз өріптерге берілетін символдар саны көп болады.''
Префиксті кодалар
Префиксті кодалар - кодадан шығарғанда қателікті азайту үшін, ұзын кодалық құрамдар қысқа кодалық құрамнан басталмайтын болуы керек.
Тиімді коданың кемшіліктері де бар: Сондықтан кодадан шығару кезінде біріне-бірі жалғасқан қателердің алынуы мүмкін.
Бөгеуілге орнықты кодалар
Бөгеуілге орнықты кодалар. Байланыс арналарында қосымша элементтерді пайдалану арқылы берілетін ақпараттың дәлдігін жоғарылату үшін қолданылатын коданы богеуілге орнықты кодалар немесе түзетуші кодалар деп атайды.
Егер байланыс арналарындағы қателер біріне-бірі байланыссыз, яғни корреляцияланбаған болса және бір элемент қатесінің ықтималдығы берілсе, онда қалған қателер мәліметтерін анықтау қиын емес. Тәжірибеде кездесетін байланыс арналарында кателер корреляцияланған болады. Қателердің бір түрі — қателердің топталып келуі. Мұндай топталып келетін қателерді "пакеттеліп келеді" деп те айтады. Қателер тобы немесе пакеті деп бірінші бұзылған элементтен бастап соңғы бұзылған элементке дейінгі элементтер тізбегін айтады. Осы элементтер санын пакет ұзындығы деп атайды. Екі пакет арасындағы бұзылмаған элементтер санын қорғаныс аралығы дейді. Қорғаныс аралығындағы элементтер саны пакет ұзындығынан бірнеше есе артық болу керек. Бөгеуілге орнықты немесе түзетуші кодалар қолданылуына жөне құрылуына байланысты бірнеше түрге бөлінеді.
Жүйеленген кодалар циклденген жөне циклденбеген хэмминг кодаларына бөлінеді. Циклденген кодада символдарды белгілі бір циклмен ауыстыру арқылы келесі комбинация алынады.
Топталған кода екі түрде кездеседі:
Жүйеленген кодалар
Информациялық m символдар мен текcеруші к символдар белгіленген орындарға орналасады. Жүйеленген кода өндіруші жөне текcеруші матрицалармен беріледі. m санды квадраттық матрицалар арқылы жасалған өндіруші матрицадан "екілік модульмен" қосу арқылы барлық мәліметтерді беруге арналған 2m комбинация алуға болады. Өндіруші матрицадан текcеруші матрица құрылып, ол кодалаушы және кодадан шығарушы құрылғыларды жасау үшін қолданылады.
Кодадан шығарушы құрылғы қабылданған символдарда қатенің бар немесе жоқ екенін анықтап, одан кейін егер қате бар болса, оның қай орында тұрғанын анықтап, оны түзетеді.
Циклді кодалар
Мұндай матрицаның барлық жолдарын осы коданың құрушы деп аталатын бір комбинациясын циклдік ығыстыру арқылы алуға болады. Осындай шартты қанағаттандыратын кодаларды циклдік кодалар деп атайды.
Ығыстыру, негізінен, оңнан солға қарай жүргізіледі. Мысалы: 0100101, 1001010,0010101, 0101010,1010100, т.е.с. Топталған әр түрлі кодалардың ішінде циклдіге жататындары көп болмайды. Сондықтан олармен берілетін мәліметтер көлемі жалпы топталған кодалармен берілетін мәліметтер көлемінен аз.
Циклді кодаларды жазғанда, оларды n дәрежесіндегі көпмүше түрінде жазу ыңғайлы.
Кенжебек оқиғасы
“Кенжебек оқиғасы” (1932) – қытай қазақтарының бір тобы басынан кешірген қанды қырғын. Алтай аймағының Шіңгіл ауданына келген Қытай ұлығы Ма Дарын Моңғолияға барып мал сатып әкелгендердің мал-мүлкін қазынаға жидырып, өздерін түрмеге қамаған. “Өкімет салығын төлемей, қарсыласты” деген желеумен кейбір азаматтардың басын кесіп, төбеге, ағаш басына ілдірді. Бұған бұқара қатты кектенді. Ел ашуынан сескенген Ма Дарын көмек-күш әкелуге төрт адамды қос-қос атпен Құмылға аттандырды. Жол тосқан қазақтар олардың ат, мылтықтарын олжаға алды. Халық бірігіп, Шіңгіл ауданының әкімшілігіне шабуыл жасады, ондағы қару-жарақтарды тартып әкетті. Ма Дарын Тұрпанға қашты. Ол жақтан қалың қол жинап, қайтып келе жатқан Ма Дарынның кәрінен шошынған 600 жүз үй 1932 ж. қазан айында Моңғолияның Бұлғын деген жеріне қашып өтті. 1933 ж. көктемде Моңғолия өкіметі оларды Қалқа өңіріне қарай әкетпек болып, Кенжебек деген полковникті 40 солдатпен шығарды. Олар елді жарты айда Ұландабадан асырып, Көкбешір деген жерге жеткізді. Моңғолия өкіметінің де, оның қызыл офицері Кенжебектің де қатыгез жау екеніне көзі жеткен ел Кенжебекті ұстап байлап алады да, Алтайға қарай қайта көшеді. Моңғолия әскерлері көшкен елді өкшелей қуады. Атыс, адам шығыны болады. Осы кезде ашынған біреу байлаулы Кенжебекті өлтіреді. Қалың ел күн-түн демей үдере көшіп, атамекендеріне оралады. Моңғолия өкіметі Кенжебекті іздестіреді. Істің мән-жайын білген соң жіберген қалың әскер Шағанғол өзенінің бойында отырған қазақтарды қырып салады. Сосын елді әскери ұшақпен бомбылап қанды қырғын жасайды. Осы оқиға “Кенжебек оқиғасы” немесе ”Жалғыз аэроплан қырғыны” деп аталып кеткен.
Код
Циклді кодалар
Мысалы,
10101 -ді G(x) = 1 * х4 + 0 * х3 + 1 * х2 + 0 * х1 + 1 * х0 = х4 + х2 + 1 деп жазуға болады.
Сөйтіп кодалық комбинациямен жасалатын жұмыс көпмүшемен жасалатын жұмысқа әкелінеді.
Кодалық комбинацияны құратын көпмүшені бір орынға ығыстырудың орнына оны х-ке көбейтеді.
Осы екі комбинацияны "екілік модульмен" қосқанда алынатын комбинацияны х3 + х2 + 1 көпмүшеcін (х + 1)-ге көбейтіп алуға болады.
(х3 + х2 + 1) • (х + 1) = х4 + х2 + х + 1.
Сонымен, кода құрушы көпмүшені белгілеп алғаннан кейін циклді коданың кез келген рұқсат етілген комбинациясын құрушы көпмүшені басқа бір көпмүшеге көбейту арқылы алуга болады.
Циклді коданың кез келген көпмүшесі құрушы көпмүшеге қалдықсыз бөлінуі керек. Циклді коданың осы қасиеті қатені табуға, ал егер қалдықсыз бөлінбесе, сол қалдықтың түріне қарап, қатенің орнын тауып түзетуге болады.
Көпмүшелерді көбейту мен бөлу кері байланысты ығыстырушы тіркегіштерде оңай орындалатын болғандықтан, циклді кодаларды қолдану өте кең тараған. Циклді кода туғызушы немесе өндіруші деп аталатын мүшелерімен беріледі. Барлық мәліметті таратуға арналған көпмүшелер осы өндіруші немесе туғызушы көпмүшеге қалдықсыз бөлінуі керек.
Кодалардың арақашықтығы
Кодалардың арақашықтығы. Бір кодалық комбинация екінші кодалық комбинациядан оларды құрайтын символдарының айырмашылығымен ерекшеленеді.
Осы символдар ерекшелігінің санын кодалардың арақашықтығы деп атайды.
Мысалы, 010010110 мен 100110100 кодаларының арақашықтығы оларды құрайтын символдарының ішінде сәйкес келмейтін символдарының санына, яғни 4-ке тең. Кодалардың арақашықтығын олардың комбинацияларын "екілік модульмен" қосып, сол комбинацияның ішіндегі "1" санымен анықтауға болады.
Үзіліссіз кодалар
Топталған кодалардан үзіліссіз кодалардың айырмашылығы — үзіліссіз кодалардағы кодалау және кодадан шығару үзіліссіз берілетін символдар тізбегімен жүргізіледі. Үзіліссіз кодалардағы тексеруші символдар ақпараттық символдарды тікелей байланысты түрлендіру арқылы алынады.
Барлық үзіліссіз кодалардың ішіндегі ең қарапайымы m/n = 1/2 болатын тізбектелген кода. Яғни, барлық символдардың жартысы ақпараттық, жартысы текcеруші кодалар. Осындай кодамен үзындығы l, элементтен тұратын қателер пакетін түзетуге болады. Бірақ ол үшін қателер пакетінің арақашықтыгы l элементтен артық болуы керек. Оны қорғаныстық аралық деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Кодтау Санат:Сигналдарды өңдеу
Дәнді бұршақ дақылдары
‎ Дәнді бұршақ дақылдары  – бұршақ тұқымдасына жататын өсімдіктер; белокқа бай, көбінесе дәні (тұқымы) үшін өсіріледі. Дүние жүзінде 17 туысқа бірігетін 60-тан астам түрі бар. Қазақстанда көп тарағаны: асбұршақ, қытайбұршақ (соя), сүмбілбұршақ (лобия), жасымық, ноғатық, сиыржоңышқа, бөрібұршақ (люпин), атбасбұршақ, майбұршақ, ноқат, үрмебұршақ, т.б. Дәнді бұршақ дақылдарының сабақтары тіп-тік (нұт), шырмалып (үрмебұршақ), өрмеленіп (сиыржоңышқа), төселіп (маш) өседі. Жапырақтары күрделі (бірнеше жапырақшалардан құралады), олар қауырсынды, үш бөлікті және саусақ тәрізді болып бөлінеді. Көбінесе кіндік тамырлы, жемісі бұршақ, онда 2 – 9 ұрық болады. Тұқымы ұсақ (жасымық), ірі (бұршақ), пішіні дөңгелек, қабысқан, бүйрек тәріздес болуы мүмкін. Дәнді бұршақ дақылдары тамырларында түйнек бактериялары болғандықтан, олар ауадан әр га-ға 100 – 400 кг бос азот жинап, топырақты азотпен байытады.
Дереккөздер
Санат:Ботаника
IC 2346
IC 2346 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2346 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)