АҚШ_үкіметінің_экономикадағы_рөлі
Телекомуникациялар
1980-ші жылдарға дейін АҚШ-та телефон компаниясы деген термин Американың телефон және телеграф компания- сының синонимі болды. АТ&Т телефон бизнесінің барлық ас- пектілерін өз бақылауында үстады. Оның аймақтық бөлімше- лері ВаЪу Веііз деген атпен белгілі реттелген монополиялар келісілген аймақтарда айрықша құқыққа ие еді. Федералдық байланыс комиссиясы штаттар арасындағы байланыс бағала- рын реттесе, ал штаттық реттеу бөлімдер! жергілікті және штаттың ішіндегі байланыстың бағаларын мақүлдауға тиісті болды. Үкіметтің бұл саланы реттеуі телефондық компаниялар электр энергия көздері секілді табиғи монополия екен деген теорияға негізделді. Ал бәсекелестікті тудыру үшін қосымша кабельді сым тарту қажеттігі шығынды және пайдасыз деп есептелінді. Бұл көзқарас 1970-ші жылдардың басында күрт технологиялық дамудың жылдам табыс әкелуіне байланысты өзгерді. Тәуелсіз компаниялар өздерінің АТ&Т компанияға бә- секелес бола алатындығын сезінді. Бірақ олардың пікірінше те- лефондық монополиялар өздерінің көлемді желілеріне өзге- лерді жолатпау арқылы бәсекелестікті бөгел отыр. Телекоммуникаңиядағы реттеулі жою екі көлемді кезең- ге созылды. 1984 жылы сот АТ&Т-дің телефон монополиясын ыдыратыл, аймақтық бөлімшелерден бас тартуын талап етті. АТ&Т халықаралық телефондық қатынас бизнесінің әлі де үлкен бөлігіне ие болды, бірақ қайратты МСІ Сошшипісаііопз пен 8ргіп1 Сошшипіса1;іоп8 сияқты бәсекелестер бизнестің кейбір бөлігін жеңіп алды, олар өз істерімен қызметті жақ- сартыл, бағаны арзандатуға мүмкіндік бар екенін көрсете алды. Бір декададан кейін ВаЬу Ве1І8 монополиясын ыдырату үшін іс-әрекеттер күшейе түсті. Жаңа технологиялар, атап ай- тқанда, кабельді теледидар, телефонды үялы байланыс, интер- нет, жергілікті телефондық компанияларға балама бола ала- ды. Бірақ экономистердің пікірінше, аймақтық монополиялар- дың күш-қуаты байланыстың балама түрлерінің дамуына үлкен кедергілер келтірді. Атап айтқанда, бәсекелестер моно- полист^ желісіне ең болмаса уақытша қосылмаса мүлдем дамымай қалулары мүмкін. Мұндай бірлесіп, жұмыс істеу формасына ВаЪу Веіі әртүрлі сылтаумен кедергі етті. 1996 жылы Конгресс жаңа Телекоммуникациялар жөнін- дегі заң қабылдап, бұл мәселеге жауап берді. Заң бойынша АТ&Т секілді халықаралық байланыс компанияларына, ка- бельді теледидарға және басқа да істерін жаңа бастап келе жатқан компанияларға жергілікті телефондық бизнеске кірісе бастауға рұқсат берілді. Бұл шындығында бәсекелестердің ай- мақтық монополиялардың желісіне қосылуын талап етті. Ай- мақтық компанияларға бәсекелестікті қолдату үшін заң өз иелігінде бәсекелестік басталған мезгілде оларға халықара- лық байланыс бизнесіне кіруге рұқсат берді. 1990-шы жылдардың аяғында аталмыш жаңа заңның әсерін қорытындылау әлі ерте болар. Алайда, бірқатар оң өзгерістер орын алды. Көптеген шағын телефон компаниялары жергілікті, әсіресе түтынушылардың саны көп қалаларда, қыз- мет түрлерін арзан батаға үсынып, соның есебінен клиенттер қатарын көбейте алды. Үелы телефон абоненттерінің саны күрт өсіп жатты. Көптеген жаңадан ашылған интернет компа- ниялар отбасыларды интернетке қосу қызмет түрін ұсынды. Бірақ Конгресс күтпеген және қаламаған жайттар да орын алып жатты. Көптеген телефон компаниялары бірігіп, ал ВаЪу Веііз болса бәсекелестікті болдырмау үшін әртүрлі кедерг- ілерді қойды. Аймақтық фирмалар, өз ретінде, жұмыс істеу ауқымын халықаралық деңгейге ұлғайтуға асықпады. Деген- мен де, кейбір түтынушылар үшін - әсіресе, бұрыннан бері қа- лайық және бизнес-клиенттері есебінен субсидияландырылған ауылдық жердегі және тұрғын үйдегі байланысты пайдалана-тындарға - дерегуляция бағаның арзандауын емес, керісінше көтерілуін әкелді.