cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ахмедияр Дәуленұлы Хұсайынов
Ахмедияр Дәуленұлы Хұсайынов (8.5.1924, Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Орда ауылы - 5.5.1986, Орал қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, минометші, қатардағы жауынгер. Қазақ.
Өмірбаяны
1943 жылдан 4-Украина майданы 51-армия 116-қорғаныс полкі 167-жеке пулемет-артиллериялық батальон құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Мелитополь қаласын (Украина) азат етуде Xұсайынов жаудың 40-қа жуық әскерін жойған. Осы ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1.11.1943). Соғыстан кейін Xұсайынов ҚазПИ-ді (қазіргі Қаз¥ПУ) бітірді. 1949- 72 жылы халық ағарту саласында жұмыс істеді. 1972 жылы Батыс Қазақстан облысы Фурманов ауданы (кейіннен Жалпақтал ауданы) атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.
Есте қалдыру
Орда атындағы мектепке Хұсайыновтың есімі берілген.
Марапаттары
Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Луис-Антониу
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 136 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 611 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1892 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Сен-Сирг-ла-Лутр
Сен-Сирг-ла-Лутр (Saint-Cirgues-la-Loutre) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Тюль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,41 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19193, пошта индексі — 19220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 193 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Зоб Ахан
«Зоб Ахан» — Иран футбол клубы, Исфаханда ойнап тіргелген. Команда Футболдан Иран чемпионатында ойнайды. Компания спонсоры баскетбол компаниясының спонсырымен аттас Esfahan Steel Company компаниясы.
Клуб 1969 жылы құрылған. Ең үлкен жеңіс ол Футболдан Иран кубогі болып табылады 2003 және 2009жылдар аралығында.
Сілтемелер
Санат:Иран футбол клубтары
Кетлох
Кетлох — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мулымья өзенінің оң жағалауынан 215 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Үлкен (Сарёда тармағы)
Үлкен  — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сарёда өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Көксу көшесі (Алматы)
thumb|right|200px Көксу көшесі Көшеге Балқаш алабындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген. Көксу Алматы облысының Ескелді би, Көксу аудандарының жерімен ағып өтеді. Ұзындығы - 205 шақырым, су жиналатын алабы 4670 текше шақырым. Көшенің ұзындығы - 780 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев
Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев (20 қараша 1947 жыл, Атырау - 14 қазан 2015 жыл, Атырау) — мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі (1997-1999).
Білімі
1992-1993 жылдары Массачусетс университетінің тыңдаушысы болды.
Қызмет жолы
Еңбек жолын Атырау (қазіргі Маңғыстау облысының Құрық кентінде бұрғылаушының көмекшісі (1964) болып бастаған.
1973—1977 жылдары “Маңғышлақмұнай” бірлестігінде жерасты жөндеу операторы, мұнай шығару жөніндегі оператор, скважиналарды жерасты жөндеу шебері.
1977 — 1992 жылдары Атырау облысындағы Аққыстау өндірістік қызмет көрсету базасы бастығының орынбасары, “Ембімұнай”, “Ақтөбемұнай” бірлестіктерінің бас инженері, КСРО Мұнай және газ өнеркәсібі министрігінің Бас басқармаларында бастықтың орынбасары қызметтерін атқарды. Одан кейін АҚШ-тың Массачуссетс университетінде оқып, мұнай өндірісінің әлемдік озық тәжірибелерін іс жүзінде меңгеру үшін “Шеврон” компаниясында жұмыс істеді.
1994—1997 жылдары ҚР Мұнай және газ өнеркәсібі министрі, “Қазақойл” ұлттық мұнай-газ компаниясының президенті болды.
1997 — 1999 жылдары Қазақстан Республикасы премьер-министрі ретінде қызметін атқарды.
1999 жылдан “Қазақойл” ұлттық мұнай компаниясының президенті, Қазақстан үкіметінің мүшесі.
2002 жылдан - «Қазақстандық мұнай инвестициялық компаниясы» АҚ президенті.
2007 жылдан - ҚР Президентінің кеңесшісі, Каспий теңізі ресурстарын пайдалану мәселелері жөніндегі Қазақстанның арнайы екілі.
2009 жылдың желтоқсанынан бері - «ҚазМұнайГаз» салынып жатқан кәсіпорындарының әкімшілігі» ЖШС бас директоры.
Марапттары
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Қазақстан премьер-министрлері Санат:2015 жылы қайтыс болғандар
Шемонаиха қалалық әкімдігі
Шемонаиха қалалық әкімдігі – Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Шемонаиха қаласы кіреді. Орталығы - Шемонаиха қаласы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 19127 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Шығыс Қазақстан облысы қалалық әкімдіктері
Арнольд Борисович Мальцев
Арнольд Борисович Мальцев (1938-1992)- суретші.
Кітап графикасы саласында жұмыс істеген. 2 томдық жинақ мұқабатысы, бір келкі фронтис пистерден (әр томдығы үшін жеке-жеке) 4 тұтас беттік суреттерден (әр томда екіден) және қорытыңдыдан (аяқтамадан)тұрады.
Тұпнұсқалары қағазға тушпен, қаламушпен салынған. Фронтиспистер мен түтас беттік суреттерде Абай бірде жұмыс үстінде, бірде жерлестерімен әңгіме үстінде бейнөлеңген. Барлық безендіруде шығыс оюлары қолданылған.
916 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:916 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:916 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Эккерсдорф
Эккерсдорф (Eckersdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Франкония әкімшілік округіне бағынады. Байройт ауданының құрамына енеді.
Дьйон
Коммунаның INSEE коды — 30102, пошта индексі — 30190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 575 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,8 адам/км².
Эккерсдорф
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 20 қалалық ауданға бөлінеді.
Дьйон
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Эккерсдорф
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сидди (Сардиния)
Сидди (Сардиния) (Siddi) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Медио-Кампидано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 799 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 73 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 9020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 4233 адам (2084 ер адам және 2149 әйел адам) болса, 2009 жылы 3509 адамды (1701 ер адам және 1808 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Ярче-Яга
Ярче-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің оң жағалауынан 180 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Мань-Щарк-Я
Мань-Щарк-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Щарк-Я өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Нефмезон
Нефмезон (Neufmaisons) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,63 км² шамасында.
Мань-Щарк-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Нефмезон
Коммунаның INSEE коды — 54396, пошта индексі — 54540.
Мань-Щарк-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Нефмезон
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 228 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,54 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Заңды тұлғаның әрекет қабілеттілігі
Заңды тұлғаның өз әрекеттерімен азаматтық құқықтарды иемденуге және азаматтық борыштар мен жауапкершілігін орындауға қабілеттілігі. Заңды тұлғаның әрекет қабілеттілігі заңды тұлғаны тіркеу уақытынан басталады.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Түркеш Қалқаұлы
Түркеш Қалқаұлы(1832, қазіргі Батыс Қазақстан облысы - 1875, сонда) -халық күйшісі. Түркеш жасынан ән-күйге бейім болды. Байбақты, Баламайсан, Байжұма, Есжан күйлерін орындаған домбырашыларды тыңдап, олардың өнерінен үлгі-өнеге алды. Өз өмірін, өнерін әділетсіздік пен озбырлықка қарсы күрес жолына жұмсады. Сол үшін атқа мінерлердің қудалауына үшырап, Орал, Астрахан түрмелеріне қамалды. Түркеш шығармаларының негізгі арқауы азаттықты аңсаған халық өмірі болды. Оның "Қарабас", "Қоңыр ала", "Салық өлген", "Аңшылық", "Теріс какпай", "Көңіл ашар", "Байжұма", "Аксақ құлан" т.б. күйлері бар. Түркештің күйлері Қазақ академия халық аспаптар оркестрінің репертуарынан берік орын алды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Пропердин
Пропердин — сүтқоректілер қан сарысуының белогы электрофорездегі жылжымалылығы ү-глобулинге жақын, м. с. 220 000. 1954 ж. Пиллемер ашқан. Зимозанмен, бактериялық эндотоксиндермен, кобра уымен және т. б. заттармен активтенген пропердин бактерияларды, карапайымдылар мен вирустарды ыдыратуда қолданылады. Пропердин сарысу белоктарының ерекше жүйесініц басты құрамы боп табылады, бұл жүйенің құрамында бұдан баска тағы 4 компонент пен М^2+ ионы бар.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Түркебаев Едіге Айтжанұлы
Түркебаев Едіге Айтжанұлы(1929 жылы туған, Алматы облысы Райымбек ауданы Жалаңаш ауылы — 2016) – экономика ғылымының докторы (1976), профессор (1982), Қазақстан Республикасы ғылым академиясының академигі (2003), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1979).
Қысқаша өмірбаяны:
1951 жылы Мәскеу болат және қорытпа институтын бітірген; 1957 жылы осы институттың аспирантурасын бітірген; 1951–1954 жылдары Қазақ металлургия зауытында болат қорытушы шебер, цех бастығы, мартен цехы бастығының орынбасары; 1957–1961 жылдары Қазақстан ғылым академиясының Металлургия және кен байыту институтында кіші ғылыми қызметкер, Қарағанды химия-металлургия институтының ғалым-хатшысы; 1961–1965 жылдары Қарағанды металлургия комбинатында бас инжинердің орынбасары, бас металлургі; 1965–1977 жылдары Қазақ КСР-і Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының жанындағы Экономикалық ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары; 1977–1988 жылдары институт директоры; 1988–1996 жылдары Қазақ ұлттық техникалық университетінде кафедра меңгерушісі; 1996 жылдан профессор қызметтерін атқарды;
1974 жылы «Технико-экономические проблемы повышения эффективности развития и размещения цветной металлургии Казахстана» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 2 рет «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
Сарыбөрік
Сарыбөрік – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік жоталары тобына жататын асу.
Географиялық орны
Көкжота тауынан оңтүстік-батысқа қарай, Қызылтентек және Шақырты өзендерінің шатқалдары айырығында, Қазақстан (Жетісу облысы Алакөл ауданы) және Қытай аралығындағы шекарада орналасқан.
Жер бедері
Биіктігі 4107 м. Асудың солтүстік жағы мен беткейлері өте тік. Өзендері ірілі-ұсақты сарқырамаларға бай. Жылдық жауын-шашын мөлшері 800-1000 мм.
Топырағы, өсімдігі
Топырағы таулық-шалғындық. Шатқалдарында шырша, самырсын, ақ терек, көктерек аралас орман өседі. Жануарлар дүниесінде таулық ортаазиялық эндемиктер басым. Арқар, тауешкі, барыс, ұлар, гималай тазқарасы, т.б. кездеседі. Туристік мәні зор. Жазда жайлау ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы асулары Санат:Қытай асулары Санат:Жетісу Алатауы
Көкшоқы көшесі (Алматы)
thumb|right|200px Көкшоқы көшесі Көшеге Көкшоқы атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 № 115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзыңдығы - 250 метр.
Балдақ
thumb|100px| Балдақ.
Көкшоқы көшесі (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Балдақ
Балдақ: 200px|thumb|left|Балдақ Ежелгі Мысырда мөрлі Балдақ кең тараған, оның көзінде оюлап салған сурет не жазу болған, қол қою орнына соны басқан. Мөрлі Балдақ бұдан кейін эгейліктерде, гректерде, этрусктерде, римдіктерде пайдаланылған. Мұндай Балдақтың көзше көбінесе тас орнатылған. Ежелгі Римде сенаторлар мен білікті азаматтар алтын Балдақ, қарапайым халық темір Балдақ салған. Ежелгі Русьте қала әйелдері алтын, күміс Балдақ, шаруа әйелдер геометриялық өрнектері бар мыс Балдақ таққан. Бүдан кейінгі дәуірлерде Балдақ көбіне алтыннан, күмістен жасалып көзше кейде асыл тас салынған. Қазақ дәстүрінде алтын, күміс Балдақтарды қыз-келіншек, бозбала, сал-серілер салған. Балдақты ертеде мөр, қолтаңба орнына қолданған.
Сілтемелер
Санат:Білім Санат:Киіз үй
Моимента-да-Серра
Моимента-да-Серра (Moimenta da Serra) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Говейя муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Касталья
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10513 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 114,6 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Моимента-да-Серра
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 707 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,75 км² шамасында. Халық тығыздығы — 123 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Гельфинген
250px|thumb|Картада орналасуы Гельфинген (Gelfingen) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан коммуна. Хохдорф округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 774 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.86 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1027, пошта индексі — 6284.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Элксне Ария
Элксне Ария (1928-1984) - латыш ақыны, аудармашы. Латыш ССР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Шығармалары 1956 жылдан жарияланып келеді. Оған «Тыныштық жағалауында», «Тағы бір өзен-өткел» жинақтары үшін Латвия Мемл. сыйл., Э. Вейденбаум атындағы сыйл. берілген. Абайдың«Күз», «Қараша, желтоқсанмен сол бір-екі ай...», .«Қыс» өлеңдері мен «Масғүт», «Ескендір» дастандарын латыш тіліне аударған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
917 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:917 жылы туғандар
(1099) Фигнерия
(1099) Фигнерия — Негізгі белдеу тобының астероиды.
917 жыл
Түсініктемелер
*
(1099) Фигнерия
Оны 1928 жылы 13 қыркүйекте Г. Н. Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.
Революционер Вера Фигнер құрметіне орай аталды.
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Есі дұрыстық
Қылмыстық құқықта дені cay адамның психикалық қалыпты жағдайы; өзі жасаған іс-әрекеттеріне есеп бере алуы және оларды басқаруға қабілетті болуымен көрінеді. Есі дұрыстық қылмыстық кінәлілік пен жауапкершіліктің қажетті шарттары болып саналады. Қажет болған жағдайда, соттық-психиатриялық жолмен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Қылмыстық құқық Санат:Психология
責任能力
Нью Хэвн (Кентукки)
Нью Хэвн (New Haven) — Кентукки штатының Нельсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 849 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 21-55758.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
NGC 3595
NGC 3595 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Пужава
Пужава — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сундовик өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Ока өзені сағасынан Сура және Ветлуга өзендерін қоспағанда Чебоксар су торабына (Чебоксар суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мерана
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 182 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 19 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 15010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Қазақ ғылыми-зерттеу институттары
Қазақ ғылыми-зерттеу иституттары және академиялары
Қазақ астық және оның өнімдерін өңдеу ғылыми-зерттеу институты
Қазақ астық және оның өнімдерін өңдеу ғылыми-зерттеу институты агроөнеркәсіп кешені және нан өнімдері жүйесі салаларында ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге бағытталған зерттеулерді жүргізетін мекеме. . Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігі қарамағында. Бүкілодақтық астық және оның өнімдерін өңдеу ғылыми-зерттеу инститтының Қазақ бөлімшесі болып 1958 жылыЦелиноград (қазіргі Астана) қаласында құрылған. 2002 жылдан Астық шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталығына қарасты мемлекеттік еншілес кәсіпорын. Құрамында: элеватор кәсіпорнының техникасы мен технологиясы, астық кептіру техникасы мен технологиясы, астық өңдеу өнеркәсібінің техникасы мен технологиясы, астық және астық өнімдерінің сапасы, астық және астық өнімдерінің микробиологиясы лабораториялары; өндіріске енгізу, маркетинг және патенттік іздеу секторы; жобалау-тәжірибелік базасы болды (2003). Институттың негізгі мақсаты – агроөнеркәсіп кешені және нан өнімдері жүйесінде ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге бағытталған іргелі және қолданбалы зерттеулерді жетілдіру. Негізгі ғылыми бағыттары: жиналған астықты өңдеу, ұқсату техникасы мен технологиясын және астық сапасын бағалауды жетілдіру, астық өңдеуге қажетті арнаулы жабдықтардың жаңа түрлерін жасау, қолданылып жүрген жабдықтарды жетілдіру; шағын қуатты диірмендер жасау; Қазақстанда өсірілетін астықтың сапасын зерттеу, оның технол. және тағамдық қасиеттерін бағалау; өсімдік шаруашылығының диверсификациясына (өзгеруіне) орай, республика аймақтарының нақты жағдайларына бейімдеп, астық дақылдарын қайта өңдеу технологиясын жасаудың теориялық негіздерін әзірлеу; астық және оның өнімдерін микроорганизмдермен (олардың метаболиттерімен) араласуын (контаминация) анықтау бойынша экспресс тәсілдерді жасау және негізгі дақылдардың дәндері мен оның өнімдерін микробиологиялық ластанудан сақтандыру және микротоксиндерді залалсыздандыру; биотехнология үшін маңызды микроорганизмдер штаммдарының бірегей коллекциясын жиыстырып, оларды сақтау тәсілдерін әзірлеу. Институт бір технологиялық Оралым барысында кез келген дәрежедегі астық дәнін кептіріп әрі оны өзге қоспалардан тазартып шығаратын «Целинная» дән кептіргішін жасады. Оның 40-тан астам түрлері республиканың кәсіпорындарында өндіріске енгізілді. Астық қоймаларында атқарылатын жұмыстарды кешенді механикаландыру мақсатында аэрогравитациялық және аэродинамик. құрылғылардың сериясы әзірленіп, іске қосылды. Астық дәніндегі белоктық затты (клейковина) ажыратуға арналған МОК-1 және МОК-2 құралдары, астық сапасын бағалауға арналған отандық инфрақызыл сәулелік талдағыш жасалды.
Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
А.И.Бараев атындағы Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты – республиканың астық өндіретін аудандарында дәнді дақылдар егу жөніндегі ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестіріп отыратын мекеме.Ол егістіктердегі топырақ қорғау жүйесін жасау ісіне басшылық етеді. Қазақстан Республикасы Астық шаруашылығының министрлігінің қарамағында. Целиноград (қазіргі Ақмола) облысындағы Шортанды астық шаруашылығы тәжірибе станциясы негізінде 1956 жылы құрылған. 1961–92 жылдары Бүкілодақтық астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, 1992–2002 жылдары Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты болып қайта құрылды. 1998 жылдан институттың құрамына Көкшетау бөлімшесі (бұрынғы Көкшетау астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты) беріліп, 2002 жылдан Астық шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталығының құрамына енді. Институт құрамына: егіншілік (ауыспалы егіс, танапты дақылдар агротехникасы және өсімдік өсіру диверсификациясы, топырақ өңдеу, дақылдарды өсіру технологиясын модельдеу, өсімдік қорғаудың химиялық және агротехникалық әдістері лабораторияларын біріктіреді), агрохимия; топырақ құнарлылығы және топырақты химиялық талдау (топырақ химиясы, топырақ құнарлылығы лабораториялары), жемшөп өндіру (шалғындық жемшөп және мал азығын егістікте өндіру лабораториялары), механикаландыру (топырақ өңдеу және тұқым себу машиналары, жиналған астықты өңдеу, тұқым өсіру және сұрыптауды механикаландыру лабораториялары) және агроландшафттық технология бөлімдері бар. Институттың селекциялық орталық құрамына жұмсақ бидай, қатты бидай мен жемдік дақылдар селекциялары, тұқым шаруашылығы бөлімдері кіреді. Институттың құрамында бұдан басқа дербес бөлімдер: дәрілік өсімдіктерді егіп өсіру технологиясы мен интродукциясы, өсімдіктер биохимиясы және астық шаруашылығының экономикасы лабораториялары, тұқымның технол. сапасын бағалау тобы бар. Институттың негізгі ғылыми бағыттары: егіншіліктің аймақтық (Солтүстік және Орталық Қазақстан агроландшафттарының) топырақ қорғау жүйесін жетілдіру; топырақ құнарлылығын арттыру; дәнді және жемшөп дақылдарын өсіру жұмысын механикаландыру; жемшөп дақылдары мен дәрілік өсімдіктердің жаңа түрлерін интродукциялау; орманды-далалық, далалық және құрғақшылық аймақтарға арнап дәнді, бұршақты, жармалық, майлы және жемшөп дақылдарының жаңа, өнімді мол беретін сорттарын шығару. Институтта егіншіліктің топырақ қорғау жүйесін жасап, өндіріске енгізгені үшін 1972 жылы академик А.И.Бараев бастаған бір топ ғалымдарға Лениндік сыйлық берілді. 1988 жылы эрозияға қарсы машиналар кешенін жасағаны және өндіріске енгізгені үшін инженерлер мен ғалымдар тобына КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. Институттың ғылыми-зерттеу жұмыстарына үлес қосқан ғалымдар: Бараев, Э.Ф.Госсен, В.П.Кузьмин, М.Қ.Сүлейменов, т.б. Институт ғалымдары Ресейдің бірнеше ғылыми орталықтарымен, Калифорния – Дэвис (АҚШ), Токио және Киото (Жапония) университеттерімен бірігіп ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Институт Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1967).
Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институты
Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институты – ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін бас мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығының министрлігінің қарамағында. 1948 жылы Алматы қаласында құрылған. 1978 жылы қарамағына Аймақтық конструкторлық бюро мен тәжірибелік з-т беріліп, Қазақ ауыл шаруашылығын жарақтандыру ғылыми-өндірістік бірлестігі болып құрылды. 2002 жылдан Ауыл шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталықтарының құрамындағы республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын. Институт құрамында: ауыл шаруашылығы дақылдарын егу және жинауды механикаландыру, қой шаруашылығы жұмыстарын механикаландыру, мал фермаларын жобалау, жемшөп дайындау жұмыстарын механикаландыру, ауыл шаруашылғында электр қуатын пайдалану, ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеуді механикаландыру, табиғи қуат көздерін (жел, су, күн сәулесі) пайдалану, ауыл шаруашылығы нормативтерін жасау және машина-трактор станцияларын құруды ғылыми-зерттеулермен негіздеу, ауыл шаруашылғы машиналарын сынақтан өткізу лабораториялары және тәжірибелік машиналарды жобалап жасайтын цех, сынақтан өткен машиналарды шығаратын тәжірибелік з-т, Ақмола облысы Ақкөл қалаларында бөлімшесі бар. 1950 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Негізгі ғылыми бағыты – ауыл шаруашылығын өнімдерін өндіруде жаңа технологиялар мен техникалық құрал-жабдықтарды ұсынып, техниканың ғылыми-әдістемелік негіздерін жасау арқылы еңбек өнімділігін арттыру, өнім түсімділігін көбейту. Институтта топырақты жел эрозиясынан қорғау бағытындағы технологиялар жетілдіріліп, машиналар кешені жасалды. Дәнді дақылдарды және жүгері дақылын жинау, шөпті желдеткіш арқылы тез кептіру, шөл және шөлейт аймақтардағы жайылымдардың құнарлылығын арттырудың технологиялары ұсынылды. Жер өңдеу механикасының теориялық негіздері жетілдірілді. Ірі қара мал, қой фермаларында қолдануға арналған мал азықтарын ұсақтайтын, көп құрамды қоспа жем әзірлейтін азық цехтары, қаракөл өнімдерін өңдеудің қалдықсыз технологиялары мен түрлі құрал-жабдықтан тұратын машиналар кешені жасалды. Жаңа техниканы жасап, өндіріске енгізуде қол жеткізген табыстары үшін институт Қазақ КСР-інің «Алтын кітабына» жазылған (1976). Институт мамандары жасаған жаңа машиналар мен қондырғыларға 450-ден астам авторлық куәлік, Қазақстан Республикасының 32 патенті берілді. Институт ғалымдарының 30-ға жуық ғылыми басылымы, 50-ден астам ұсынысы, ауыл шаруашылғын механикаландыру және электрлендіруге арналған 22 ғылыми жинағы жарық көрді. Институтта академиктер М.Р.Алшынбаев, В.А.Голиков, А.П.Грибановский, Л.Сейітбеков, т.б. ғалымдар жұмыс істеді.
Қазақ бассәулет-құрылыс академиясы
Қазақ бассәулет-құрылыс академиясы – жоғары оқу орны. Құрылыс инженері мен сәулет өнері мамандарын, салалық ғылым магистрларын даярлайды. 1980 жылы Қазақ политехникалық институтының және Бүкілодақтық сырттай оқытатын инженерлік-құрылыс институтының сәулетшілік және инженерлік-құрылыс факультеттерінің негізінде Алматы сәулетшілік-құрылыс институты болып құрылған. 1992 жылы Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясы болып өзгертілді. 2001 жылдан қазіргі атымен аталады. Академияның сәулетшілік, құрылыс, инженерлік-экологиялық, технологиялық, экономиялық факультеттері бар. Академияда 12 ғылыми доктор, 49 проффессор, 16 ғылыми кандидат, ҚР Ұлттық ғылым академиясының 5 академигі мен корреспондент мүшесі қызмет істейді. Тиісті құралдармен, жабдықтармен, қондырғылармен жабдықталған арнаулы ғылыми-өндірістік кешені, жалпы көлемі 31 мың шаршы метрді құрайтын оқу-тәжірибелік ұстаханалары бар.
Қазақ білім академиясы
Қазақ білім академиясы, Ы.Алтынсарин атындағы – республикалық ғылыми-педгогика және ғылыми-әдістемелік мекеме. 1998 жылы 24 наурызда құрылған. 20 ғасырдың 30-жылдарының басында «Жалпыға бірдей бастауыш білім беру» туралы Заң қабылданып, Қазақстан мектептерінде пәндік оқу жүйесіне көшу басталды. Оқу бағдарламаларын жасау үшін білім беру, тәрбие мәселелерін жетілдіру ісімен айналысатын арнайы ғылыми-әдістемелік орталығы қажет болды. Сөйтіп, 1933 жылы қаңтарда Республикалық Халық ағарту комиссариаты жанынан Педагогика ғылыми-зерттеу институты құрылды.
Алғаш оның құрамында не бары 3 сектор (бағдарламалық-әдістемелік, педагогикалық, политехникалық) болды. Арнайы бағдарламалар жасалып, қазақ тілінде оқулықтар жазу ісіне Ш.Әлжан, І.Кеңесбай, С.Балаубай, І.Жансүгір, М.Әуез, М.Қалыбай, С.Аспандияр, т.б. ат салысты. Оқулықтармен бірге әдістемелік құралдар даярлау ісі қатар жүргізілді. 1938 жылдың аяғында институт Мектептер институты болып өзгерді. Институтта Е.Бекмаханұлы, С.Жиенбай, Ш.Кәрібаай, Р.Лемберг, Н.Сауранбай сияқты белгілі ғалымдар еңбек етті. Халық ағарту комиссариаты мен институт ғалымдарының белсене араласуымен 1940 жылға дейінгі 5–6 жыл ішінде ұлт мектептері төл және аударма оқулықтар кешенімен толық қамтамасыз етілді. Жиенбаевтың «Орыс мектептерінің 6–8-сыныптарына арналған қазақ тілі» (1932–37), Қ.Жұбановтың «Қазақ тілінің грамматикасы» («Синтаксис», 1938), Е.Кротевичтің орыс тіліндегі оқу кітабы (2-сынып), А.Воскресенская мен Л.Головородконың «Орыс тілі» (4-сынып), т.б. оқулықтар жарық көрді. Институт жанынан КСРО Конституциясы, география, физика, математика, жаратылыстану, химия, ән-күй, сурет, дене шынықтыру секторлары ашылды.
50-жылдары институт сегіз жылдық және жалпы білім беретін политехникалық орта мектептердің жаңа оқу жоспарлары мен оқу бағдарламаларын, оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдарын даярлау ісімен айналысты. 20 ғасырдың 50–60-жылдары Бекмахановтың басшылығымен орта мектептің 8–10-сыныптарына арналған Қазақстан тарихының оқу құралы жазылды. 1950 жылдың соңында институт педагогика ғылымдары ғылыми-зерттеу институты болып аталды. Ы.Алтынсариннің туғанына 125 жыл толуы құрметіне институтқа оның есімі берілді (1966). 1992 жылы Алтынсарин атындағы педагогика ғылымдары ғылыми-зерттеу институты мен КСРО педагогика ғылым академиясының педагогикалық ғылыми-зерттеу институтының Қазақ бөлімшесі қосылып, Қазақтың білім мәселелері институты болып, кейіннен қазіргі атауымен аталды. Қазір Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясы құрамында Мектеп және мектепке дейінгі білім институты, Жоғары білім институты, Кәсіптік білім институты бар. 12 жылдық оқу жүйесіне көшу мәселелері, оқулықтар мен оқу кешендерін сараптау және болжам жасау, жаңашыл сараптама орталықтары жұмыс істейді.
Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институты
Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институты – малдәрігерлік және мал-дәрігерлік-профилактикалық, санитарлық және зоогигиеналық ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестіретін басты мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығының министрлігінің қарамағында. 1905 жылы 14 қаңтарда Губерниялық ветеринарлық-бактериологиялық лаборатория негізінде Орынбор қаласында құрылған. 1925 жылы Қазақ аймақтық ветеринарлық-бактериологиялық институты деп аталды (Орынбор қаласы). 1928 жылы Алматы қаласына ауыстырылды. 1934 жылы Алматы ғылыми-зерттеу ветеринария тәжірибелік станция болып қайта құрылды. 1940 жылдан қазіргі атымен аталады. 2002 жылдан институт – Мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-өндірістік орталықтарының еншілес кәсіпорны. Институт құрамында: сарып, туберкулез аурулары, төл, жылқы және түйе ауруларын зерттеу, вирусология, паразитология ғылыми-техникалық бөлімдері; мал өнімдері мен олардан алынатын шикізатты ветеринарлық-санитарлық сараптау және патоморфология, құс және бал арасы аурулары лабораториялары, сондай-ақ аспирантурасы (1940 жылдан) бар. 1994 жылдан докторантура ашылды. Институттың негізгі ғылыми бағыттары: малдың жұқпалы, жұқпайтын және инвазиялық ауруларын анықтау, олардан сақтану және оларды емдеу әдістерін іздестіру; ветеринарлық-профилактикалық, санитарлық және зоогигиеналық шаралар жүйесін жасау; қоршаған ортаны ластанудан, сондай-ақ мал шаруашылықтары мен фермаларында, құс фабрикаларында тұрақты ветеринарлық тазалықты сақтауға, малдан алынатын өнімдердің ветеринарлық-санитарлық жағынан сапалы болуын қамтамасыз етуге бағытталған іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізіп, олардың нәтижесін өндіріске енгізу. Институтта малдың әр түрлі ауруларымен күресуге арналған 15 диагностикум, соның ішінде өндірістік көлемде туберкулез, сарып, лейкоз ауруларын анықтаудың диагностикумы, 14 вакцина (топалаң мен қарасанға, қой энтеротоксемиясына, т.б.), 8 қан сарсуы (көп валентті иммундық сарсу, қойға арналған иммундық глобулин, мал токсоплазмасы, т.б.) және 28 емдік препарат («Этобиц», «Дезоксан», «Экофор», «СКЖ-туберкулин», т.б.), әдістемелік көрсеткіштер мен нұсқаулар дайындалып, өндіріске ұсынылды. Институтта Қазақстан ғылым академиясының академиктері С.Н.Вышелесский, С.Н.Боев, корреспондент мүшесі Я.И.Клейнбок, ветеринария ғылыми кандидаты С.К.Кожакин болды. Қазір институтта ветеринария ғылыми докторлар, проффессорлар: А.Сансызбай, А.Сұлтанов, Г.И.Диков, ветеринария ғылыми докторлар А.Жұмаш, А.Бижанов, В.Б.Тен, т.б. қызмет етті.
Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институты
Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институты, В.Р.Вильямс атындағы– егіншілік және өсімдік шаруашылығы бойынша аймақтық мәселелермен айналысатын жетекші үйлестіруші орталығы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығының министрлігінің қарамағында. 1934 жылы құрылған. 2002 жылдан Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-өндірістік ортлығының республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны. Алматы облысы Қарасай ауданы Алмалыбақ ауданында орналасқан. Құрамында 19 бөлім мен лаборатория бар. 1961 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Институттың негізгі ғылыми бағыттары: аймақтық топырақ және су, т.б. ресурс қорларын сақтай отырып, кез келген шаруашылық құрылым жағдайына лайықтап, экология жағынан таза әрі жоғары өнімді агроландшафтық егіншілік жүйесін құру; астық, бұршақ тұқымдастарының техникалық және жармалық дақылдарының, дәрілік өсімдіктердің құрғақшылыққа, өсімдік аурулары мен зиянкестеріне төзімді, мол өнімді жаңа сорттары мен будандарын шығару, сондай-ақ оларды тұқымынан өсіру тиімділігін арттыру; әлемдік ғылыми жетістіктер мен озат тәжірибені өндіріске енгізу. Институт суғарылмалы, суғарылмайтын және тәлімі жерлер үшін аймақтық егіншілік жүйелерін және негізгі танаптық дақылдарды өндіруде топырақ құнарлылығын сақтауға, шикізаттық және энергетикалық қорларды тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін қолайлы әдістерді жасады; минералдық және органикалық тыңайтқыштарды қолдану, суғару мерзімі және қолдан суғарудың әдістері мен технологиясы, республиканың оңтүстік-шығыс аймағын гидромодульді аудандастыру жұмыстары жүргізіліп, оның қорытындылары республиканың 9 облысында өндіріске енгізілді. Қазақстанның батыс, шығыс және оңтүстік-шығыс аймақтарында аумағы 0,4 млн га жердің биоклиматтық қорларымен егіншілік жүйелерді сәйкестендірудің нәтижесінде астық тұқымдас дақылдарды агроэкологиялық аудандастыру іске асырылды. Институт ауыл шаруашылығының дақылдарының 250-ден астам сорттары мен буданын шығарып, оның 88-ін аудандастырды. Ғылыми жаңалықтары мен өнертабыстары үшін институт ғалымдары 24 патент алған. Институт Киото (Жапония), Гессен (Германия) университеттерімен, «Земун поле» (Югославия), Кембридж (Ұлыбритания), т.б. институттармен, бірнеше шетелдік фирмалармен бірлесіп жұмыс істейді. Ғылыми жұмыстар жинағын, анықтамалықтар, монографиялар, нұсқау кітапшаларын шығарып тұрады. Институтта академиктер А.И.Бараев, Қ.Әбуғалиев, З.Бияшев, Ю.Д.Зыков, т.б. ғалымдар еңбек еткен.
Қазақ ет-сүт өнеркәсібі ғылыми-зерттеу және конструкторлық институты
Қазақ ет-сүт өнеркәсібі ғылыми-зерттеу және конструкторлық институты – ғылыми-тәжірибелік мекеме. Қазақстан Республиксы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында. 1958 жылы Семей қаласында Бүкілодақтық ет өнеркәсібі ғылыми-зерттеуинститутының қазақ бөлімшесі болып құрылған. 1992 жылдан қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының қарамағында қазіргі атымен аталады. 1996–2002 жылдары ғылым және білім министрлігінің ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталық құрамында болды. 2002 жылдан Қайта өңдеу және тамақ өнеркәсібі ғылыми-өндірістік орталығының еншілес мемлекеттік кәсіпорны. Институт құрамында: ет және ет тағамдары технологиясы (консервілеу бөлімімен бірге); сүт және сүт өнімдері технологиясы; балаларға арналған арнайы тағамдар; сүт және ет өнеркәсібінің технологиялық құрал-жабдықтарын жасайтын конструкторлық-тәжірибелік лаборатория; маркетинг және экономикалық зерттеу; стандарттау және нормативтік-техникалық жетілдіру бөлімі; тәжірибелік-механикалық цех бар. Негізгі ғылыми-зерттеу бағыттары: мал шаруашылығы өнімдерін кешенді түрде өңдеу және оларды сақтау технологиясы мен техникалық құралдарды дамыту; бағалы ет өнімдерін өндірудің ғылыми негізделген технологиясын жасау; сүтті қайта өңдеу және сүт өнімдері қосылған тағамдар өндірісінің технологиясы мен оның ғылыми негіздерін дайындау; бағалы биологиялық құнды өнімдерден бала тағамы мен арнайы тағам өндірісінің технологиясын жасау. Шұжық, сүт өнімдері мен макарон жасап шығаратын құрал-жабдықтар дайындалып, олар Ақмола, Алматы, Шығыс Қазақстан облыстарының және кейбір шет елдердің өндіріс орындарына енгізілді. Институт 13-Халықаралық «Сапа белгісі» сыйлығымен марапатталды (1999).
Қазақ жеміс-жидек және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақ жеміс-жидек және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты – бақ, жидек, жеміс, жүзім, көшет шаруашылықтарын бір-бірімен үйлестіретін бас мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында. 1959 жылы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының Жеміс бөлімі, Бүкілодақтық шарап жасау және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының («Магарач») Қазақ жүзім шаруашылығы ғылыми-зертеу станциясы негізінде Алматы қаласында құрылған. 2002 жылы Қайта өңдеу және тамақ өнеркәсібі ғылыми-өндірістік орталықтарының құрамына енді. Институт құрамында 14 ғылыми бөлімше, 4 өндірістік-тәжірибелік шаруашылық және 2 тәжірибелік егістік, аспирантура (1961 жылдан) бар. Ғылыми-зерттеулерінің негізгі бағыттары: жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің генетикалық қорын құру және сақтау; биотехнологиялық әдістерді қолдана отырып, бағалы жаңа сорттарды шығару; еңбек шығынын азайтатын және егістіктердің өнімділігін арттыратын жеміс-жидек дақылдары мен жүзім өсіру технологиясын жасау; техногенді ластанған және сортаң жерлерде топырақ құнарлылығын арттыру жүйесін енгізу арқылы экологиялық таза өнім алу; механикаландыру құралдарын, өсімдіктерді қорғау жүйелері мен суғару және сапасы жоғары өнім алу үшін жеміс-жидек пен жүзімді өңдеу технологияларын жасау; био- және өсімдік препараттарын қолдана отырып, жемістердің ұзақ сақталу технологиясын жетілдіру. Институтта шекілдеуікті, сүйекті, жидекті дақылдар мен жүзімнің әлемдегі ірі коллекцияларының бірі (4 мыңға жуық сорт үлгілері) жиналған. Гибрид қоры 40 мыңға жуық. Ал жиналған гендік қоры негізінде осы дақылдардың 100-ден астам сорттары шығарылды. Дүние жүзінде алғаш рет сүректенген қалемшелерден телінушілерді өсірудің; жеміс-жидек дақылдарының вирус дарымайтын таза сорттарын («іn vіtro» биотехнологиялық әдісін пайдаланып) өндірудің; бағалы сорттар мен дақылдардың өнгіштік коэффициентін бірнеше есе көбейтудің және екпе ағаш өнімдерін 1,6–2,5 есеге арттырудың тиімді технологиясы жасалды. Жеміс пен жүзім өңдеудің технологиясы жетілдіріліп, шараптың кейбір айрықша түрлерін («Меруерт», «Ер-Су», «Керемет», т.б.) жасаудың ғылыми-техникалық құжаттамасы даярланды. Инфрақызыл сәулені қолданудың негізінде, жемістерді кептірудің өнім сапасын едәуір жақсартатын (витаминдерін сақтау) технологиясы жасалып, өндіріске енгізілді. ТМД елдерінің арасында алғаш рет ішіндегі ауаның газ құрамы реттеліп отыратын, жеміс сақтайтын қойма іске қосылды. Институттың құрылуына және оның дамуына ғалымдар А.Жанғалиев, Ш.А.Хабибулин, т.б. үлкен үлес қосты.
Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының (ҚазККШҒЗИ ) негізі 1946 ж. құрылған.
Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты
Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты– ғылыми-тәжірибелік мекеме, республикадағы офтальмологиялық қызметтің басты орталық Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің қарамағында. 1933 жылы Алматы облысы көз аурулары ауруханасы негізінде өлкелік ғылыми-тәжірибелік офтальмология институты ретінде құрылды. 1974 жылдан қазіргі атымен аталады. Құрамында: офтальмологиялық қызметті ұйымдастыру; көз тамырлары ауруларын зерттеу; балалар мен жасөспірімдердің көз ауруларының алдын алу; көз жарақатын емдеу бөлімдері; глаукома және арнайы көз патологиясы лабораториялары бар. Негізгі ғылыми бағыттары: көз ауруларының таралуын тежеу және одан сақтандыру, диабеттің салдарынан болатын көз ауруларының мед. әлеум. аспектілерін айқындау; көз тамырлары ауруымен ауырған науқастардың көз жанарын қалпына келтіру; амблиопия (көрудің нашарлауы), миопия (алыстан көрмеушілік), іштен туа біткен көз ауруларын консервативті және хирургиялық жолмен емдеу; глаукома және катарактаның асқынуынан пайда болатын көз ауруларын емдеу және хирургиялық жолмен көздің көруін қалпына келтіру, т.б. Институт қазіргі заманға сай техникалық құралдармен (ультрадыбысты факоэмульсикатор, компьютерлік периметр, контактісіз тонометр, диагностикалық эхосканер, т.б.) жабдықталған.
Қазақ көлік және коммуникация академиясы
Қазақ көлік және коммуникация академиясы, М.Тынышбаев атындағы (ҚазККА) – жетекші жоғары оқу орны. Республиканың көлік-коммуникация кешеніне жоғары білімді мамандар даярлайды. Алматы темір жол көлігі институты Ташкент темір жол көлігі инженерлері институтының Алматы бөлімшесі негізінде 1976 жылы 20 мамырда ұйымдастырылды. ҚазККА 1996 жылы 7 мамырда Алматы темір жол көлігі инженерлері институты мен Алматы автомобиль жолы институты негізінде құрылған. 2000 жылы академияға М.Тынышбаевтың есімі берілді. Академияда көлік техникасы мен құрылысы, өндірісті ұйымдастыру және экономикалық институттары, магистратура, аспирантура, докторантура, біліктілікті арттыру, компьютерлік-ақпараттық технологиялар, тілдерді дамыту, мемлекеттік тілде іс жүргізу, ғылыми-зерттеу инновациялық орталықтары «Салауатты өмір салты» кешені бар. Академияда 23 кафедра мен 100-ден астам лаборатория жұмыс істейді. Онда 18 мамандық бойынша жоғары білім берудің мемлекеттік стандарттары, көптеген мамандық пәндері бойынша бағдарлама жасалып, бекітілген.
Қазақ қой шаруашылығы технологиялық ғылыми-зерттеу институты
Қазақ қой шаруашылығы технологиялық ғылыми-зерттеу институты – ғылыми-тәжірибелік мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында. Мүйізді ірі қара шаруашылығы институты мен Алматы облысы Қастек аймақтық қой шаруашылығы тәжірибе станциясы негізінде 1933 жылы ұйымдастырылған. 1974 жылы қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты болып құрылып, 1975 жылдан қазіргі атымен аталады. 2002 жылдан мал шарушылығы және ветеринария ғылыми-өндірістік орталығының бөлімшесі. Құрамында 16 бөлім, лаборатория, 2 тәжірибе шаруашылығы, аспирантура (1974 жылдан) бар. Негізгі ғылыми бағыттары: қой, ешкі, түйе және жылқы түліктерінің қолда бар тұқымдарын асылдандырып, жаңа тұқымдарын, тұқымдық топтарын, типтері мен тектес туыстарын шығару; қой басын көбейту биотехнологиясы, малды өз төлінен өсірудің және қолдан ұрықтандырудың тиімді әдістерін тауып, өндіріске енгізу; мал азықтарын дайындау және азықтандыру технологиясын жетілдіру; жүн, ет, қымыз, шұбат өндіру мен оларды стандарттау. Институт ғалымдары малдың жаңа тұқымдарын: қазақтың биязы жүнді қойын (КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1948), қазақтың оңтүстік мериносын (КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1970), қазақтың солтүстік мериносы мен биязылау жүнді дегерес қойын, көшім жылқысын (Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1977) шығарды; қой бордақылаудың өнеркәсіптік технологиясын жасап, өндіріске енгізді (Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1974); сондай-ақ қазақтың құйрықты ұяң жүнді қойы, сарыарқа құйрықты қойы, мұғалжар жылқысын шығарып, мемлекеттік сынақтан өткізді. Қой азықтандыру нормаларын, белок-витамин-минералды тұз қоспасын, премикстер (биологиялық активті қоспалар) мен түйіршікті азық рационының рецепттерін жасады.
Қазақ құс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақ құс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты – құсты жемдеу, өсіру және күтіп-бағудың технологиялық жаңа ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестіріп отыратын мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында. Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мен солтүстік мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының құс ш.аруашылығы бөлімдері, сондай-ақ қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының «Қаскелең» тәжірибе шаруашылығына қарасты құс фермасы негізінде 1966 жылы құрылған. Алматы облысының Қарасай ауданындағы Қазақ КСР-інің 50 жылдығы ауданында орналасқан. 1992–2002 жылдары қазіргі атымен аталды, ал 2002 жылдан мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-өндірістік орталығының құс шаруашлығы мәселелері бойынша бөлімшесі. Құрамында жемдеу және оның технологиясы, селекция және генетика секторлары, жемшөпті сараптау өндірістік лабораториясы бар. Негізгі ғылыми бағыттары: ауыл шаруашылығы құстарының қолда бар линияларын жетілдіру және жаңа кросс шығару; құс өнімдерін өндірудің энергияны үнемдейтін технологиясын әзірлеу; құс тағамының құрамына енгізілетін заттардың ғылыми негізделген нормаларын жасау және оның биологиялық тиімділігін зерттеу; құс шаруашылығы үшін селекциялық-технологиялық бағдарлама даярлау. Институтта құс жемдеу, оның тұқымдарын жақсарту және өсіру технологиясын жасау жөнінде ұсыныстар енгізіліп, құсқа берілетін құрама жем мен витаминді-минералдық қоспалардың экономикалық тиімді рецептурасын және жемдеу мөлшерін даярлау жұмыстары жүргізілді; лазер сәулесі мен үйектелген (поляризацияланған) қызыл жарықты пайдаланудың нәтижесінде құстардың жұмыртқалағыштығы мен балапандардың өміршеңдігі артатындығы анықталды. Институтта жұмыртқа өндіру бағытында өсірілетін тауықтың «Алатау», үйректің «Медеу», «Арман» кросстары шығарылып, Орталық Азия республикаларының көптеген шаруашылықтарына таратылды.