cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Байдалы Бекшеұлы
Өнегелі өмірі
Байдалыдан басқа билер бас шұлғып мақұлдайды. Байдалы: "Тақсыр хан ием, есік алдында сіздің торы төбел тұлпарыңыз байлаулы тұр. Соның төбеліндегі түгі көп пе, жоқ, тұла денесіндегі түгі көп пе?" - депті. Абылай: "Әрине, тұла денесіндегі түк көп", - дейді. Байдалы би сөзін жалғап: "Олай болса төре түқымы ат төбеліндей аз. Мен жаңа тетелес інім Жөнекеңе (Бөйне мен Аралбай бір әкеден, Байдалы Бекшеден, Бәйтелі Аралбайдан туған. Байдалы тетелес немере інісін Жөнекең деп еркелетіп атаған. Содан Бәйтелі аты ұмтылып, Аралбайдан тарайтын бір тайпа ел Жөнекең руы атанып кеткен): "Бауыздайын деп жатқанда лақ та бақырады ғой, бақыр", - дедім. Ол бақырып аруақ шақырса, ұранға шаппайтын ел болмайды. Сізге қамтуыңыздағы қалың бұқара қарсы шығады. Арғысы Арғын, берісі Мейрамның бес баласы дүрліксе, хан болып тұүра алмайсыз. Сондықтан адамнан адамның артықшылығы жоқ, төре тұқымына екі құн төлей алмаймыз. Бір кісінің қүнын төлейміз, ал құн даулап отырған адамыңыз нағыз төре болса, талша мойнымыз қылша. Ал, бірақ Бөйтелінің жалалы болған адамы күңнен туған, түбі шикі. Сондықтан жарты құн төлейміз", - деген екен. Сонда Абылай "Сегіз биім,сегіз биімнің ішіндегі семіз биім" деп Байдалының кесіміне тоқтапты. Сол даудан кейін Байдалы "Абылай аспас сары бел" атанып кеткен екен.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері
Әділжан Кәрібайұлы Хангельдинов
Әділжан Кәрібайұлы Хангельдинов (5. 12.1946, Жамбыл облысы Қопа аулы), ХДСШ-і. Қаз КСР-інің ЕСЖ- сы. Күресті жаттықтырушы В.Кукушкинның қолында бастады. Әлденеше рет жасөспірімдер, жастар, ересектер арасындағы республиканың чемпионы атанды, КСРО чемпионаттарының жүлдегері болды. Көптеген халықаралық жарыстарда жеңіске жетті.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Санат:Тұлғалар
Шеп құру
Шеп құру (көне.) — қарсыласты өткізбеу үшін жасалған бөгет. Шеп құру (шабуылдау, ұрыс жүргізу, жою, реттеу, ұстау, оқ ату, іздеу, алыстату секілді түрлерге бөлінеді. Тарихтан сарматтардың шебі қолдың шыбық сүйегі секілді, ал Әмір Темір әскері жаңа туған ай секілді шеп құрғаны белгілі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Вюрцбурлық мектеп
Вюрцбурлық мектеп — сана психологиясын зерттеген бағыттардың бірі. Бұл мектептің негізін салушылар — ''О. Кюльпе және К. Бюлер'', ал өкілдеріне жататындар - Н. Ах, А. Марбе, О. Зельц және т.б. Вюрцбурлық мектеппен зерттелінген негізгі мәселелер: Сәйкес әдістемені шығара отырып, ''Н. Ах'' ұғымдарды қалыптастырудың тәсілдерін тандау процесі мен қолдану сипаты субъектімен шешілетін нақты міндеттерге байланыстылығын атап өтті. Осылайша, вюрцбурлық мектептің негізгі қосқан үлесі — "Міндет" ұғымын енгізуі (В. Уайт). Вюрцбурлық мектеп өкілдері интроспекция әдісін өзгертті. Субъектінің өзінің ішкі ойлары, елестері, күйзелістepi жөніндегі есебі белгілі бір қойылған сұраққа жауапты іздеу, белгілі бір міндетті шешу жолымен жүрді. О. Кюльпе "Ойлау психологиясы" еңбегінде ойлау мен ерікті зерттеуде итроспекциялық әдісті қолданды. Зерттеген мәселелері: "эмпирикалық ойлау" деп аталатын және формалдық логика заңдарына сүйенетін" таза ойлаудың" нақтылы жүзеге асуын көрсететін психикалық актілер мен күйлер. Н. Ахтың тағы бір қосқан үлесі — "детерминациялық тенденциялар" тұжырымдамасын шығарып, негіздеуі. Басқаша айтқанда, бұл — себептендіру теориясы. Адамның бойындағы осындай детерминациялық тенденциялары адамды түртіп отыратын, санадан тыс процестерге жатады. Ойлау өзінен-өзі пайда болып қалыптаспайды. Ол тікелей сыртқы орта әсерінен пайда болады. Сезімдік елестер мен ойлаудың арақатынасын түсіндіруде бұлар мынадай пікірде болды. Өз-өздігінен сезімдік елестер мен олардың кез келген үйлесімі тіпті оңай логикалық есепті шешіп бере алмайды. Себебі, есепті шешу үшін берілген міндеттің сезімдік көрінісінен тыс, одан еркін болатын, есептің (міндеттің) шарттары мен талаптары арасындағы қатынастарды ашу мен саналау маңызды болып табылады. Вюрцбурлық мектеп өкілдері ойлаудың басқа психикалық процестерден өзіндік ерекшеліктерін көрсетті: тұтастылығы, белсенділігі, бағыттылығы, бейнесіздігі және т.б. Вюрцбурлық мектептің негізгі идеялары О. Зельцтің еңбектерінде жалғасын тапты. Ол ойлауды интеллектуалдық операциялардың қызмет етуі ретінде анықтады. ''О. Зельц'' өз алдына ойлау іс-әрекетінің қандай да бір нәтижесінің жүзеге асуындағы интеллектуалдық іс-әрекеттің әрбір сатысының қызметін анықтау мақсатын қойды. Қатынастарды саналау әрекеті ретіндегі ойлауды түсіндіру үшін оның міндетті шешуде жүзеге асырылатын әрекет немесе операция ретінде қарастыру керек. ''О. Зельц'' міндетті шешу барысы мен тәсілдерін сипаттауда үш ұғымды енгізді: арнайы реакция, яғни берілген жайтта қойылған мақсатқа сәйкес келетін объективті қажетті жауап.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Шробенхаузен
Шробенхаузен (Schrobenhausen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Нойбург-Шробенхаузен ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 984 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 75,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 85 158. Қаланың басшысы — Карлхайнц Штефан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ақырсыз үлкен шама және ақырсыз aз шама
Ақырсыз үлкен шама - кері шамасы ақырсыз аз шама болатын шама.
Ақырсыз aз шама- шегі нөлге ұмтылатын шама. Егер х—>а жағдай осында f(x) -> 0 болса, онда х=а нүкте аймағында f(x) функция ақырсыз аз шама деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Математика теоремалары
Пруд На Реке Гза
Пруд На Реке Гза — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ2231/87/326/120 орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Орехово-Зуево қаласынан Владимир қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Үндемес
Үндемес (шын аты Құдайберген) (1826, қазіргі Түркістан қаласы маңы — 1914, Төбеқұм қыстауы) — байырғы Қоңырат тайпасының маңғытай руынан. Даналығымен, әділ билігімен, тапқырлығы және байлығымен аты шыққан. Сөзге сараң болғандықтан Құдайберген аты ұмытылып, Үндемес атанған. Ел аузындағы аңызда Үндемеске жол көрсетіп отырган киесі — қызыл түлкісі болған екен дейді. Үндемес сонымен қатар, ауылда молда ұстап, бала оқытқан, оның сондай молдаларының бірі Уәйіс Мамырайымұлы Отырар өңіріндегі алғашқы ағартушылардың қатарынан саналады. Өзінің тапқырлығымен де танымал болған Үндемес күннің ыстығында үйір-үйір жылқы мен малдан алынатын сүт пен азықты сақтау үшін тоңызытқыш та жасатқан. Ол үшін төбе құмның күн сәулесі түсе бермейтін жерінен терең, үлкен ор қазып, соған кыста қар жинап (нығыздап) бастырады. Үстін сексеуілдің шырпысымен, оның үстін киізбен жауып, киіздің үстіне биік төбе секілдендіріп құм үйген. Терең ордың шетінен бір адам сиярдай есік болған.
Гаитидегі жер сілкінісі (2010)
2010 жылдың 12 қаңтарында, жергілікті уақыт бойынша сағат 16.53 -те Гаити елінде жер сілкініс болды. Гаити Үкіметі 7 балл мөлшерде болған зілзаладан 100000-нан 200000-ға жуық адам қаза тапқан десе, Халықаралық қызыл крест ұйымы зілзаладан 3 млн адам зардап шеккен дейді. Үш рет тіркелген дүмпудің алғашқысы – 7, соңғы екеуі 5,5 баллды құрады.
Алғашқы дүмпудің эпицентрі ел астанасы Порт-о-Принс қаласынан 16 шақырым жерде болды. 2000 жылдардағы ең үлкен зілзала апатында Біріккен Ұлттар Ұйымының ғимараты, Елбасшысының сарайы, ауруханалар, қонақ үйлер және жұмыс орындарын қамтыған мыңдаған ғимараттар қиратылды.
Гаити елінен келіп түскен ақпаратқа сәйкес осы елдің жолдары көптеген қаза тапқан және жарақат алған адамдармен толы, және кейбір азаматтар қиратылған ғимараттар қалдықтардың астында қалған адамдарды өз бетімен құтқаруға талпынуда.
Құлаған Біріккен Ұлттар Ұйымының ғимаратында қызмет атқаратған 52 түрік полициясының жағдайлары жақсы екені хабарланды. Жалпы БҰҰ 36 қызметкері мерт болған.
Гаитидің Хеди Аннабиде орналасқан Біріккен Ұлттар Ұйымы өкілінің құлаған ғимаратының астында 250 адам қалған.
10 миллион тұрғыны бар елдің Президенті Рене Преваль және оның жұбайы Елбасшысы сарайының құлауына қарамастан аман қалған.
7 балл зілзала Доминикан Республикасы мен Кубада да сезілді.
Түсініктемелер
Санат:Табиғат апаттары Санат:Жерсілкініс
Люк-Армо
Люк-Армо (Luc-Armau) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64356, пошта индексі — 64350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 110 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,8 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Альгорфа
Альгорфа (Algorfa) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-Баха ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4537 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,78 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Димитров атындағы көше (Алматы)
thumb|150px Көшеге Болгар және халықаралық жұмысшылар қозғалысының қайраткері Георгий Михайлович Димитровтың (1882-1949) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 Ма28 шешімі) берілген. Димитров Георгий Михайлович (1882-1949) Коваценцы селосында дүниеге келген.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 2-ші Ленин көшесі. Кешенін ұзындығы - 900 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Байдарка
thumb| alt=A.| Байдарка. thumb| alt=A.| Байдарка.
Байдарка — жеңіл қайық. Спорттық Байдарка — ағаш діңгегінен немесе пластмассадан тұтас етіп жасалады; туристік Байдарка — жиналмалы болады, қаңқасы ағаштан, пластмассадан, металдан жасалып, сырты су өткізбейтін материалмен қапталады.
Дереккөздер
Санат:Спорт жабдықтары Санат:Қайықтар
Фигейро-да-Серра
Фигейро-да-Серра (Figueiró da Serra) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Говейя муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 303 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,31 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Дамно
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Авиациялық-техникалық мүлік
Авиациялық-техникалық мүлік — авиациялық мүліктің түрі. Оның құрамына агрегаттар, қондырғылар, ұшу аппараты мен қондырғылардың қосымша бөлшегі, жанармай бактары, радио-электрондық, аэронавигациялык,, электрфото, сәулетехникалық, өртке қарсы және оттек құралдары, бақылау-тексеру аппараты, ұшу аппараттарын жер үстінде қолдану жабдықтары, парашюттік-десанттык мүлік және жүзу-құтқару құралдары, арнайы шатырлар, жаттығу аппараттары кіреді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Қаден Балапанұлы Бопаев
Шығармалары
1. "Устойчивость разностно-динамических систем в критических и близких к критическим случаях. (При отсутствии и наличии резонанса)", (62 Бопаев Каден.Балапанович. Автореф. дисс. на соиск.учен. степ. докт.физ.-математ.наук: 01.01.02 - Дифференциальные интегралы.-Алматы,2000.-30 с.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қазақстандағы дзю-до күресі
Республикалық чемпионаты 1973 ж. бастап өтіп келе жатыр. Алғашқы жылдары М.Әзімбаев, В.Ярославцев, А.Қамқоев, К.Мысықбаев, Б.Жаңбырбаев, И.Вешагуров, ағайынды Жабраил және Исраил Кодзоевтар республиканың атын шығарды. Біраз жылдардан бері республикалық дзю-до күресінің тұңғыш төрағасы С.Жандосов атындағы халықаралық турнир өтуде. 1995 ж. Үндістанның Дели қаласында өткен халықаралық дзю-до бірлестігінің конгресінде қазақстандық жаттықтырушы Р.Байбосынов дүниежүзілік дзю-до бірлестігінің вице- президенті болып сайланды.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Бұташық
Бұташық (Кустарничек) — діңі анық байқалмайтын (қаражидек, мүкжидек, итбүлдірген және т.б.), өркендері күшті бұтақталған тырбық (биіктігі 5—60 см) көпжылдык өсімдік. Тундраның өсімдік жамылғысында басым, кейде қылқан жапырақты ормандарда, биік тауларда тұтас белдеу кұрайды.
Дереккөздер
Санат:Өсімдіктер
Қоқан бектеріне қарсы шу бойы қазақтарының көтерілісі
Қоқан бектеріне қарсы шу бойы қазақтарының көтерілісі - 1858 жылы болған көтеріліс. Бұл көтеріліске белсене қатысып, жетекшілік етіп көзге түскендердің арасында Амангелді Серікбайұлы, Бөлтірік Әлменұлы, Жаужүрек Қойшыұлы, т.б. болды. Көтеріліс өзінің жалғасын басқа өңірлерден де тапты. Өкінішке орай, Қоқан әскерін толық қуып шығуға мүмкіншілік болмаған. Дегенмен, бұдан былайғы жерде жаудың біржолата сағы сынып, 1864 – 1865 жылдары аралығында қазақ жерінен түгелдей қуылды. Амангелді мен Жаужүрек батырлардың жерленген жері Шу аудан«Мойынқұм» елді мекенінің шығыс жағындағы Шу өзенінің бойы. Ағайындарының ұйғарымымен батырлардың басына күмбез тұрғызылған. Бөлтірік Әлменұлының кесенесі Талас ауданында.
Дереккөздер
“Тараз энциклопедиясы”
Санат:Тарих
Эвелине Видмер-Шлумпф
Эвелине Видмер-Шлумпф (Eveline Widmer-Schlumpf; 16 наурыз 1956, Фельсберг, Граубюнден кантоны, Швейцария) — Швейцарияның Швейцарияның федерация кеңесінің мүшесі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швейцария саясаткерлері
Манап Исенұлы Толымбеков
Манап Исенұлы Толымбеков. 1968 жылы 5 наурызда Жамбыл облысы Қордай ауданы Красногорка ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Толымбеков Исен, марқұм, зоотехник болған. Анасы - Нақысбекова Роза, зейнеткер, оқытушы болған. Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс училищесінің «Радиациялық қауіпсіздік құралдары» факультетін (1991), инженер-химик; «Тұран-Астана» университетін бітірген (2010), мамандығы - «Ақпараттық жүйелер». 1985 жылдан - Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс училищесінің курсанты. 1991 жылдан - ҚазКСР Ғылым академиясының ядролық физика институтының радиациялық қауіпсіздік қыметының дәрежелі инженері. 1993 жылдан - ҚР ¥ҚК органдарі ие қызмет (Астана қаласы). 2008 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімінің меңгеруші. Мерейтойлық медальдармен марапатталған.
Әскери атағы - полковник.
Үйленген. 2 қызы мен ұлы бар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сергей Николаевич Глинка
Глинка Сергей Николайұлы (16.07.1775, Смоленск губерниясы – 17.04.1847, Петербург) – орыс жазушысы, журналист. Дворян отбасында туған. 1812 жылғы Отан соғысына қатысушы. Франц. ықпалына қарсы «Русский вестник» (1808- 24) журналын шығарған. Глинка – тарихи тақырыпқа жазылған пьесалардың («Наталья, бояр қызы», 1806; «Минин», (1809), 144 бөлімді «Орыс тарихының» және көптеген өлең, повесть, анекдоттардың авторы ). Оның "1812 жыл туралы жазбалары" (1836) назар аударарлық.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1775 жылы туғандар Санат:Жазушылар Санат:Журналистер Санат:1847 жылы қайтыс болғандар
Бизяр
Бизяр (Баяска) — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тюй өзенінің оң жағалауынан 119 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Торғай қоңыр көмір алабы
Торғай қоңыр көмір алабы – негізінен Қостанай облысының, ішінара Солтүстік Қазақстан, Қарағанды, Ақмола облыстары жерін қамтитын көмірлі аймақ. Ауданы 150 мың км2. Алаптың кейбір кен орындары 19 ғасырдың соңында белгілі болды, қалғандарының көпшілігі 1942–1952 жылдары ашылған. Алапты әр жылдары М.М.Пригоровский, И.С.Яговкин, К.Я.Бабич, А.П.Тюрин, А.С.Богатырев, А.М.Сульман, Е.И.Новиков, М.В.Бунина, Р.В.Шулятникова, И.В.Орлов пен Е.Г.Буковскийлер т.б. ғалымдар зерттеген.
Геологиялық құрылымы
Көмірлі шөгінділер табанында палеозой тау жыныстары орналасқан жас платформалық формацияға жатады. Алап свиталары литологиялық құрамы жағынан аргиллиттерден, алевролиттерден, гравелиттерден, конгломераттардан тұрады. Торғай қоңыр көмір алабының кен орындары мен көмірлі құрылымдары аумақтық белгісі және құрылымды-геологиялық ерекшеліктері бойынша алты топқа біріктірілген. Олардың ішіндегі ең бастылары: Обаған, Есіл, Байқоңыр топтары.
Құрамы
Санат:Қостанай облысы кен орындары Санат:Қазақстан көмір кен орындары
Ричард Бах
Ричард Дэвид Бах (Richard David Bach 23 маусым, 1936 жыл) - америкалық жазушы мен философ.
Өмірбаяны
Ричард Бах 23 маусымда, 1936 жылы Оук-Парк қаласында, Иллинойс штатында дүниеге келген. Кейбір дереккөздерге сенетін болсақ, Ричард Бах композитор Иоганн Себастьян Бахтың алыс ұрпағы болып келеді. Ол Калифорния штатындағы Лонг-Бич университетінде оқыған. АҚШ әуе күштерінде F-84F - тың пилоты болып қызмет еткен. Кейінірек ол әуеде әр-түрлі трюктер орындаған. Бұл жазушының көптеген шығармалары ұшу тақырыбында жазылған. Жазушыға әдеби даңқ әкелген 1970 жылы жарық көрген «Чайка по имени Джонатан Ливингстон» шығармасы. Бұл шығарма 1974 жылы ҚСРО - да «Шетел әдебиеті» журналының 12 басылымында халық назарына ұсынылған. Бах бірнеше рет жанұялы болған. Бірінші некеден ол алты баланың әкесі атанды. 1970 жылы ажырасқан. «Jonathan Livingston Seagull» фильмінің түсірілімінде Бах Лесли Пэриш атты актрисамен танысып, 1981 жылы үйленді. Лесли жазушының «Мост через вечность», «Единственная», «Бегство от безопасности» атты кітаптарында басты кейіпкер атанды. 90 жылдарда олар ажырасып, 1999 жылдың сәуір айында Бах Сабрина Нельсон-Алексопулос атты әйелге үйленді. 2012 жылдың 31 тамызында шағын ұшаққа мініп, шөп қапталған ҰҚЖ-ға қонуға тырысты, бірақ электр желілерін зақымдап алып, қона алмады. Үзілген сымдар от туғызды. Ричард Бахты ұшақ құлаған жерде туристтер тауып алды. Бахты әрең үзілген сымдардан құтқарып алды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:23 маусымда туғандар Санат:1936 жылы туғандар Санат:Оук-Паркте (Иллинойс) туғандар Санат:Ричард Бах Санат:XX ғасырдағы АҚШ жазушылары Санат:XXI ғасыр жазушылары Санат:АҚШ ұшқыштары
Богдан (Добрич облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 164 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9348. Телефон коды — 05719. ЕКАТТЕ коды — 4580.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Алтын джин
Алтын джин - ағаш бөшкелерде сақталғанда сарғыш немесе сары түске енетін құрғақ джин.
Туынды кварциттер
Туынды кварциттер - вулканогендік-гидротермалық ерітінділердің әсерінен қышқыл және орта эффузиялық таужыныстар бойынша қалыптасқан метасоматиттер. Поствулкандық газгидротермалармен Ғ, С1, В, Р, Н25, 802, 80,, С02 келіп, Са, М§, Ғе, N8, аздап А1, К кетеді. Негізгі минералдары — кварц пен серицит. Т.к-ге корунд, андалузит, диаспор, алунит, пирофиллит, каолинит тон. Бұл минералдар бойынша Т.к-дің түрлері бөлінеді. Түсі — сұрлау ақ, ашық қызғылт, кейде ашық сұр, көгілдір. Бітімі — шомбал, тандақты, жолақты, кейде кеуекті. Құрылымы — ұсақ, майда түйірлі, көбінесе гетеробластық, порфиробластық, реликтілік. Қалыптасу температурасы — 200—400°С аралығында. Т.к-мен корундтың, мыстың кендері кездеседі, кейбір түрлері алюминий кені.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Химия
Автотүзеу
Қосымша қызметтере екі бас әріппен басталатын сөздерді түзеу (мысалға: ҮЛгі), жаңа сөйлемнің басына бас әріп қою және Caps Lock батырмасын байқамай басып қойғанда түзеу кіреді.
Автоматты түрде түзеуге арналған сөздер тізімін қолданушының өзгертуіне болады және белгілі сөздердің орнына арнайы ярлыктар қолдануға болады. Мысалға адам өнеркәсіптік революция жайлы эссе жазып жатса, «ир» деген жазуды «индустриалды революция» деп өзгертілетін қылып қойып, қолданушының уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді.
Кейбір автономды бағдарламалар бір мәтін редакторымен шектелмей, операциялық жүйенің барлық бөлігінде мәтіннің автотүзетуін жүзеге асыра алады.
Санат:Компьютерлік бағдарлама
Жарақтандыру
Жарақтандыру - технологиялық әбзелмен жабдықтауды қамтамасыз ету.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
807 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:807 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:807 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кибург-Бухег
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Валлигиер
Валлигиер (Valliguières) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,25 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 30340, пошта индексі — 30210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 501 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Құрметті қараул
Құрметті қараул — гарнизон бастығының, құрама немесе жеке бөлім командирлерінің бұйрығымен әскери құрмет көрсету үшін тағайындалатын әскер (взводтан ротаға дейін). Ол мемлекеттік ескерткіштер ашу кезінде, мемлекет басшыларын күтіп алу немесе шығарып салу, мемлекеттік қызметте айрықша еңбек еткен азаматтарды жерлеу, т.б. аса маңызды мемлекеттік шаралар кезінде қызмет етеді.
Карман-Актау
Карман-Актау — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Воядин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 77 адамды құрады. Пошта индексі — 452827, ОКАТО коды — 80259820005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Торғай таңы
Торғай таңы — газет, Қазақстан КП Торғай облыстық Арқалық қалалық партия комитеті мен еңбекшілер депутаттары облыстық Кеңесінің органы. 1970 жылы Қазақ КСР құрамында жаңадан Торғай облысының құрылуына байланысты Арқалық ауданы газетінің негізінде ашылған.
Дереккөздер
Санат:Қостанай облысы газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер
NGC 3534B
NGC 3534B — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1869 жылы 18 наурызда Отто Васильевич Струве астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3534B деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33782, UGC 6193, MCG 5-26-63, ZWG 155,74.
Гичка
Гичка (ағыл. gig) – 1) шапшаң жүзетін 6 - 8 ескекті жеңіл шлюпка. Ол, негізінен, әскери-теңіз флотында команда құрамы пайдаланатын қайық. Гичка ағаштың қымбат түрінен (көбіне қызыл ағаштан) жасалып, лакпен сырланады. Мыс не никель бекітпелермен бекітілді. 20 ғасырдың басынан бері әскери - теңіз флотында қолданылмайды. 2) 2 – 10 ескекшіге арналған енсіз ұзын спорттық кеме. Гичкалар жаядай әскери кемелерде адмиралдың және командирдың разъездтері үшін Ресей, Еуропа және АҚШ флоттарында XX ғасырдың соңына дейін пайдаланылды.
Дереккөздер
Санат:Қайықтар
Дхаулагири
350px|нобай|солға|Дхаулагири тауы Дхаулагири- «Ақтау» деген мағынаны білдіреді. Бұл Непалдың солтүстік орталығында орналасқан. Дхаулагири Гималайдағы ірі таулы массив болып табылады. Тау жотасы 46 шақырымға созылып жатыр. Дхаулагириге алғаш рет 1808 жылы батыстықтар көтерілді. Сол кезден бастап аталған тау әлемдегі ең биік тау ретінде танылған. Дхаулагири тау қырқасы 30 шақырымға созылып жатыр. Оның құрылымы түрлі жоталар және мұздықтармен ерекшеленеді. Дхаулагиридің биіктігі - 8167 м. Қазіргі кезде бұл тау әлемдегі ең биік таулардың қатарында жетінші орында тур. Дхаулагири Гималайдың бір бөлігін алып жатыр. Аталған тау маңызды туристік орталық болып саналатын Покхара қаласының солтүстік-батысында орналасқан. Дхаулагиридің маңында бірнеше тегіс алқаптар бар. Дхаулагири қырқасында бірнеше пирамида тәріздес шыңдар бар. Соның бірі — Кали Гандаки алқабы. Бұл алқап Дхаулагири мен Аннапурнаның арасында орналасқан. Ол қатар орналасқан тегіс алқаптардың ең үлкені болып табылады. 1950 жылы француз экспедициясының ұйғаруымен шығыс жақтағы алқап Кали Гандаки деп аталған. Аталған алқапта I Дхаулагири шыңы орналасқан. Ол әлемдегі ең биік шыңдардың қатарында алтыншы орынды иемденеді. Қазіргі уақытта Дхаулагири аймағында Джомсом әуежайы бар. Дхаулагириге Муктинатх сиынушылары жиі барады.
Дереккөздер
Санат:Непал Санат:Азия таулары
Дженкинс (Кентукки)
Дженкинс (Jenkins) — Кентукки штатының Летчер округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2 401 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-40312.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Петр Филиппович Матущак
Матущак Петр Филиппович (7.11.1927 ж. т., Қамысты ауд. Ливановка а.) — палуан, проф. (1994). Қазақстанның еңб. сің. мәдениет қызметкері (1990), Қаз. КСР-інің (1961) және КСРО-ның (1962) еңбек сіңірген жаттықтырушысы. 1954 ж. Қазақ дене тәрбиесі ин-тын (қазіргі Қазақ спорт және туризм академиясы) бітіріп, осы институтта ғылыми-педагогикалық жұмыстармен (1954 — 1978) және жаттықтырушылық қызметтермен айналысқан. Матущак еркін күрестен КСРО құрама командасын Индонезияға (1973), Үндістанға (1965), Қазақстанның құрама командасын Германияға (1961), Моңғолияға (1962 — 63), Кубаға (1972, 1974) бастап барды және осы елдердің арнайы шақыруы бойынша қысқа мерзімдік практикалық көмек көрсетті. Ұстаздық еткен жылдарында еркін және грек-рим күресінен 103-тен астам КСРО спорт шеберлерін даярлады. Матущак “Еркін күрестің 100 сабағы”, “Қазақша күрес”, “Қажымұқанның ізбасарлары”, “Қазақстан спортшылары Олимп шыңында”, “Тұрлыхан ұрпағынан шыққан батыр”, “Қабден Ақтамберді батырдың ұрпағы”, “Жақсылық — Қажымұқанның ізбасары”, “Қазақстанның олимпиадалық мақтанышы”, “Жетісудан шыққан чемпиондар” атты әдістемелік оқулықтардың авторы. 1998 жылдан Респ. спорт және олимп. даңқ мұражайының директоры.“Парасат” орденімен (2000) марапатталған. ''Ж. Хисымов''
Дереккөздер
Санат:КСРО жаттықтырушылары Санат:Грек-рим күресі жаттықтырушылары
Алексей Аселдерович Атаев
Алексей Аселдерович Атаев (01.03. 1941, Дағыстан, РФ), СШ-і. ҚазКСР інің және КСРО- ның ЕСЖ-сы. 1979-84 жылдары Дзю до күресінен республиканың аға жаттықтырушысы болып қызмет істеді. Ол дайындаған команда КСРО чемпионаттарын да және КСРО халықтарының спартакиадаларында жүлделі орындарға ие болды. Құрама команда мүшелерін дайындаған үшін Атаев "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.
Итапесерика-да-Серра
Итапесерика-да-Серра (Itapecerica da Serra) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итапесерика-да-Серра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Алексей Аселдерович Атаев
Дереккөздер
Санат:КСРО дзюдо жаттықтырушылары
Итапесерика-да-Серра
Тарихы
Қала 1562 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Сейнорога-Яга
Сейнорога-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің оң жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Селарджус
Селарджус (Selargius) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 28 548 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 1027,33 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26,71 км² шамасында. Пошта индексі — 09047.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Теленор Арена
оңға|250px «Теленор Арена» (Telenor Arena) — универсалды, жабық стадион, Норвегияның Осло қаласы маңында, Форнебуда орналасқан. Стабек футбол клубының стадионы. 2009 жылдың 8 наурызында ашылды. Стадионның сиымдылығы 15.000 (футбол жарысы кезінде) және 25.000 (концерт кезінде) көрермен. Стадионда әлемге танымал әншілердің, музыканттардың концерттері өтті. Мысалы: AC/DC және Тина Тернер.
2010 жылдың 25-29 мамыр күндері стадионда «Еуровидение 2010» өтті.
Дереккөздер
Санат:Норвегия стадиондары
Темір Бейісұлы Бейісов
Темір Бейісұлы Бейісов - (1911, Батыс Қазақстан облысы Қамыссамар ауылы - 12.4.1995, Орал қаласы) - ғалым, филология ғылымының кандидаты (1953). Орал педагогика техникум (1932), Саратов педагогика институтын (1937) бітірген. 1932 - 33 жылдары облысы оқу бөлімінде бөлім меңгерушісі, партия қызметкерлері мектебінде оқытушы, 1937 - 39 жылдары Шымкент мұғалімдер институтында аға оқытушы, 1941 - 42 жылдары Орал қаласында орта мектепте мұғалім, оқу бөлімінің меңгерушісі. 1942 жылы облысы оқу бөлімінің инспекторы, 1942 - 45 жылдары Фурманов ауданындағы орта мектепте оқу ісінің меңгерушісі, директоры болған. 1945 - 54 жылдары Орал педагогика институтында аға оқытушы, сырттай оқу бөлімі директорының орынбасары, 1954 жылдан зейнеткерлікке шыққанша оқу ісі жөніндегі проректоры қызметін атқарған.
Шығармалары:
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сен-Медар-д'Еран
Сен-Медар-д'Еран (Saint-Médard-d'Eyrans) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бордо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,7 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33448, пошта индексі — 33650.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2743 адамды құрады. Халық тығыздығы — 215,98 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Аурольцмюнстер
Аурольцмюнстер (Aurolzmünster) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Рид-Инн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2952 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — RI, ресми идентификациялық коды — 4 12 03.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Вальтер Шнайдербауэр (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Дазинг
Дазинг (Dasing) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Айхах-Фридберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5359 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 40,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 71 122. Муниципалитеттің басшысы — Эрих Нагль.
Россошь (Палатовка тармағы)
Россошь — Ресейдегі өзен. Белгород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Палатовка өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оскол өзені Старооскольск су торабынан төмен, РФ мен Украина шекарасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жасыл революция
"Жасыл революция" ("Зеленая революция") — XX ғасырдың 1950-60 жылдарында Оңтүстік Азияның дамушы елдерінде (Үндістан, Пәкістан, Филиппин), Мексикада және т.б. елдерде жүзеге асырылған, өнімділігі жоғары жаңа сорттарды шығару есебінен ашаршылық проблемасын шешу мақсатында ауыл шаруашылық дақылдарының, әсіресе дәнді дақылдардың (бидай, күріш, жүгері және т.б.) түсімділігін арттыру жөніндегі шаралар жиынтығы. Бұларға агротехниканың прогресті әдістерін, минерал тыңайтқыштарды, ирригациялық жүйелерді жасау, өсімдіктерді қорғаудың биологиялық әдістерін қолдану және т.б. шаралар қамтылды.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Кусь-Усь-Юган
Кусь-Усь-Юган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шоган-Юган өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
808 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:808 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:808 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Валентин Лаврентьевич Сотников
Валентин Лаврентьевич Сотников (1939 ж. т.) - суретші.
Сәндік керамика саласында жұмыс істейді. Абай әуендері ізімен 3 паннокерамикалық триптих (1975, ағаш, шмот, Алматы көркем керамика заводының музейі қоры) жасаған. Софокл (б. з. д. 496-406 ж. ш.) - ежелгі грек ақыны әрі драматургі.
Көне грек трагедиясының аса көрнекті үш өкілінің бірі. Шығармашылығының үндестігі мен өмір сүрген кезеңіне қарай Эсхил мен Эврипидтің қатарынан орын алады. Сотников трагедиялары («Эдип патша», «Антигона», «Электра» т. б.) бүл жанрдың классик. үлгілері болып есептеледі. Сотников есімі Абайдың «Жиырма жетінші сөзінде» Номерден кейін трагедиясы көпшілікке белгілі драматург ретінде аталады.
Дереккөздер
Санат:1939 жылы туғандар Санат:Қазақстан мүсіншілері Санат:Абай Құнанбайұлы
Швабах
Швабах (Schwabach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 38879 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 40,80 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 65 000. Қаланың басшысы — Маттиас Тюрауф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сергей Семенович Аширов
Сергей Семенович Аширов (23.03. 1965, Карағанды облысы, Ақадыр станциясы), ХДСШ-i. Жасөспірімдер және жастар арасындағы КСРО-ның, республиканың әлденеше дүркін чемпионы. КСРО кубогінің жеңімпазы. Көптеген шетелде еткен турнирлерді ұтқан балуан.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:КСРО балуандары
Рпень
Пруд На Реке Рпень — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/87/285 орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Футболдан құрлықаралық кубок 1977
Футболдан құрлықаралық кубоктың 17-ші маусымы.
Зелинский атындағы көше (Алматы)
thumb|200px Зелинский атындағы көше. Көшеге орыс ғалымы, химик, академик, Социалистік Еңбек Ері - Николай Дмитриевич Зелинскийдің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1963 №402 шешімі) берілген.
Рпень
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Орехово-Зуево қаласынан Владимир қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Зелинский атындағы көше (Алматы)
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Ленин көшесі. Кешенін ұзындығы -1030 метр.
Рпень
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зелинский атындағы көше (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Анар Сәдуқызы Рақышева
Анар Сәдуқызы Рақышева (19.7.1956 ж.т., Алматы қ.) – медицина ғылымының докторы (2002), профессор (2004). ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2001).
Ғылыми еңбектер
«'Медико-социальные и клинико-эпидемиологические аспекты туберкулеза в пенитенциарных учреждениях''» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 200-ге жуық ғыл. жарияланымның авторы.
Депутаттың дербес құқықтылығы
Депутаттың дербес құқықтылығы (immunity of a deputy; Deputiertenimmunitatf; deputatus — посланный) - Өзінің өкілеттік мерзімі кезінде тұтқындауға, алып келуге, сот тәртібідіен салынатын әкімшілік жаза шараларын қолдануға, қылмыс жасаған орында тұтқындау немесе ауыр қылмыс жасаудан басқа жағдайларда, тиісті Палатаның келісімінсіз қылмыстық жауапкершілікке тартылуға болмайтын Парламент депутатының ерекше жағдайы.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Майлар
thumb| alt=A.| Триглицеридтердің структурасы Май қышқылының R1, R2 и R3 радикалдарын ажырату мүмкін Майлар, триглицеридтер — органикалық қосылыстар; негізінен глицерин мен бір негізді май қышқылдарының (триглицеридтердің) күрделі эфирлері; глицерин мен жоғарғы карбон қышқылдарының күрделі эфирлері. Липидтерге жатады. Табиғи майлар молекуласындағы қаныққан май қышқылдары стеарин, пальмитин, ал қанықпаған май қышқылдары олеин, линол, линолен қышқылдарынан тұрады. Тірі организмдердің жасушалары мен тіндерінің (ткандерінің) негізгі құрамды бөліктерінің бірі; организмдегі энергия көзі; таза майдың калориялылығы 3770 кДж 100 г. Табиғи Майлар жануар және өсімдік Майлары болып бөлінеді. Триглицеридтер құрамына С8-ден С24-ке дейінгі қалыпты құрылысты, негізінен жұп санды көміртек атомдарының қаныққан және қанықпаған қышқыл қалдықтары кіреді. Барлық Майлардың тығыздығы 1-ден аз. Тек жоғары вакуумда қайнайды. Суда ерімейді. Бензинде, керосин мен бензолда ериді. Алкоголиз, ацидализ реакцияларына түседі. Қышқылдардың қос байланысы бойынша сутекті (гидрогендеу), галогенді, галогенсутекті қышқылдарды, т.б. қосып алады. Аса қызған бумен, минералды қышқылдармен және ферменттермен әрекеттескенде глицерин және май қышқылдарын түзіп гидролизденеді. Ауадағы оттекпен тотыққанда пероксидті қосылыстар, оксиқышқылдар, т.б. түзеді. Құрамында биол. активті заттар (қанықпаған май қышқылдары, фосфатидтер, витаминдер, токоферолдар) болады. Майлар техникалық мақсатта қолданылады.
Майлардың табиғатта кездесуі мен маңызы
Барлық өсімдіктер мен жануарлар организмдерінде майлар болады. Көмірсулар мен ақуыздар сияқты майлар тағамның негізгі құрам бөлігі (1-кесте). Өсiмдiк жасушаларында заттың құрғақ массасының 5-15% май болады. Жануарлар мен адам жасушаларындағы майдың мөлшерi 90% -ға жуық болу мүмкiн. Майлы тағамдарға сары май, мал майы және өсімдік майы жатады. Адамға тәулігіне 50—70 г май қажет. Үнемі майсыз тағаммен қоректену жүйке жүйесі қызметінің бұзылуына, иммунитеттің төмендеуіне әкеліп соқтырады. Адамның азықпен қабылдайтын майының кемінде үштен бірінің құрамында қанықпаған май қышқылдары бар сұйық майлар болуы керек. Сұйық майдың биологиялық белсенділігі басқа майлармен салыстырғанда жоғары болады. Адам организмі қанықпаған май қышқылдарын өздігінен синтездей алмайтын болғандықтан, оларды дайын күйінде тағаммен қабылдауы керек. Мысалы, сұйық майдың құрамында витамин Е және қан тамырларында холестериннің жиналуына кедергі келтіріп, атеросклерозды болдырмайтын зат — β-ситостерин кездеседі. Сары майда көздің көруі мен адамның бойы мен шашының өсуін қолдайтын зат β-каротин болады. Тазартылмаған (рафинадталмаған) майда организмге аса қажет фосфолипидтер болады. Организмде майлар асқазан асты безі мен ішек сөлі құрамындағы ферменттердің әсерінен гидролизденіп, глицерин мен карбон қышқылдарына ыдырайды. Май ыдырағанда бөлінетін өнімдер ішек бүрлері арқылы сіңеді де, басқа биологиялық процестерге қатысады, организмге қажетті жаңа майлар синтезделеді. Синтезделген май лимфа жүйесі арқылы қанға сіңіп, қан мен организмнің басқа мүшелеріне тарайды. Жасушалар да зат алмасу процесіне қатысады. Майлар гидролизденіп, өнімдері біртіндеп тотығады. Ең соңында олар көміртек (IV) оксиді мен суға айналады. Бұл процестер экзотермиялық — организмнің тіршілігіне қажетті энергия бөледі. Осылайша май биологиялық отын, тірі организм үшін энергия көзі болып табылады. Май қорытылғанда бөлінетін энергияның мөлшері көмірсулар мен ақуыздардан бөлінетін энергиядан екі еседей артық (2-кесте). Қорытылған май шығыны қоректену процесінде қайта толықтырылады. Басты энергия көзі болуымен қатар суық климатты ортада тіршілік ететін жануарлардың тері асты май қабаты дене жылуын сақтап, қорғаныш қызмет атқарады.
Майлардың құрамы мен құрылысы
Майдың құрамын француз ғалымдары М. Шеврель мен М. Бертло анықтады. XIX ғасырдың басында Шеврель майға су қосып, сілті қатысында қыздырғанда, глицерин жәнө карбон қышқылдары (стеарин және олеин) түзілетінін тапты. Ал Бертло кері реакция жүргізді (1854 ж.) Глицерин мен карбон қышқылдарының қоспасын қыздырып, майларға ұқсас зат алды. Майды түзуге глицерин және карбон қышқылдары (біртүрлі немесе әртүрлі) қатысады:
center|350px
Майдың құрамына кіретін көп таралған қышқыл қалдықтарында (ацилдер) көміртек атомдарының саны 12-ден 18-ге дейін болады. Глицеридтер қарапайым және аралас болып бөлінеді. Қарапайым глицеридтердің радикалдары бірдей қышқыл қалдықтарынан, ал аралас глицеридтер әртүрлі қышқыл қалдықтарынан тұрады. Мысалы:
Глицеридтерді түзуге, негізінен, қаныққан қышқылдардан пальмитин С15Н31СООН мен стеарин С17Н35СООН қышқылдары, қанықпаған қышқылдардан — олеин С17Н33СООН, линол С17Н31СООН, линолен С17Н29СООН қышқылдары қатысады. Кейбір майлардың құрамына төменгі қышқыл қалдықтары кіреді. Мысалы, сары майда май қышқылының (С4Н9СООН) қалдығы болады. Сиырдың сары майы құрамына май қышқылымен қатар пальмитин және олеин қышқылдарының қалдықтары кіреді. Кейбір майлардың құрамында қаныққан және канықпаған қышқыл қалдықтары аралас болады (3-кесте).
Алу жолдары
Майларды жануарлар мен өсімдіктерден алады. Тиімсіз болғандықтан, майлар синтездік жолмен алынбайды.
Химиялық қасиеттері
center|350px Сілті қатысында гидролизденгенде, глицерин мен карбон қышқылының тұзы (сабын) түзіледі. Бұл реакция майдың сабындану реакциясы деп аталады: center|350px Гидролиз процесін жүргізу үшін майларды сумен қосып, автоклавта (қысымда) қыздырады. Егер майларды сода немесе сілті қосып қыздырса, сабын түзіледі. Сабынды бөлу үшін натрий хлоридін қосады. Сабын алу үшін қатты майлар қолданылады. Қатты майлар бағалы тамақ өнімдері, сондықтан құрамында қанықпаған қышқылдары бар сұйық майларды қатты майларға айналдырады. center|350px немесе реакция теңдеуін ықшамдап былай жазуға болады: center|350px Сұйық майларды гидрлеп алған қатты майлар өнеркәсіпте маргарин және сабын алуға жұмсалады. Маргарин жасау үшін саломасқа аздап сары май, сүт, витаминдер, сонымен қатар дәм және түс беретін қоспалар қосады. Сары майдан маргариннің дәмі өзгеше, ал калориясы және сіңімділігі жағынан кем емес. Сары майға қарағанда маргаринде қанықпаған глицеридтердің көбірек болуы қан тамырларында майдың жиналуына кері әсерін тигізеді. Құрамында майы бар дәмді тағамдардың бірі — майонез. Ол, негізінен, өсімдік майынан (65%) тұрады. Майонезді майға су (25%), жұмыртқа ұнтағын (5-6%), құрғақ сүт (2-3%), қант, сіркесуын және дәм беретін заттар қосып дайындайды. Сонымен қатар майларды техникалық мақсаттарға да пайдаланады. Мысалы, олардан сабын жасайды. Дүние жүзінде жылына ондаған миллион тонна май өндіріледі. Оның шамамен үштен екісі азық ретінде, ал қалғаны техникалық мақсатта қолданылады. Біздің елімізде Алматыда, Өскеменде, Шымкентте май өндіріп өңдейтін зауыттар бар. Жылдан-жылға майды қолданудың өсуіне байланысты соңғы кезде табиғи майды пайдаланумен қатар мұнай өнімдерінен жасанды май алу ісі қолға алынуда. Табиғи майларды ұзақ сақтаған кезде жарықтың, ауаның және микроорганизмдердің әсерінен ашып кетеді, иісі және дәмі бұзылады. Сақталу мерзімін ұзарту үшін майға ас тұзы сияқты консерванттар қосады және тоңазытқышта сақтайды. Жылудың, жарықтың және ылғалдың әсерінен майлар гидролизге ұшырайды және тотығады. Ауадағы оттектің әсерінен тотыққан кезде гидропероксидтер түзіледі, одан әрі тотығып, олар альдегидтерге, карбон қышқылдарына (құрамында көміртек атомы аз) айналады. Көбіне бұл жағдайда иісі жағымсыз май қышқылы (бутан қышқылы) түзіледі. Майлар — триглицеридтер, глицерин мен жоғары май қышқылдарынан түзілген күрделі эфирлер. Радикалдың табиғатына байланысты қаныққан және қанықпаған болып бөлінеді. Қатты майлар құрамында қаныққан карбон қышқылдары, ал сұйық майлардың құрамында қанықпаған карбон қышқылдарының қалдықтары болады. Майлар гидролизденеді және гидрлеу реакциясына түседі. Май — маңызды биологиялық отын, жан-жануар үшін энергия көзі, қажетті тағам, зат алмасу процесіне қатысатын маңызды қосылыс.
Дереккөздер
Санат:Органикалық заттар Санат:Майлар
Бооцайм
Бооцайм (Bootzheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,91 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67056, пошта индексі — 67390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 620 адамды құрады. Халық тығыздығы — 104,91 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Чернявка (Раменка тармағы)
Чернявка — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Раменка өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Тверь қаласынан Иваньков су торабына (Иваньков суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қаһар
Романда Кенесары ханның 1837-1847 жылдар арасындағы Ресей империясының қазақ жерінің отаршылығына қарсы күрес туралы айтылады. Онымен бірге, шығармада басқа да ұлы қайраткерлер мен үлкен рөл ойнаған тұлғалар туралы айтылады.
=Қысқаша мазмұны=
Кенесары Қасымұлы - қазақ халқының дербес мемлекеттілігін қалпына келтіру, халқын бодандық тан құтқарып, басын біріктіру, азаттық пен бостандыққа қол жеткізіп, тәуелсіз ел ету мұратын көздеген сұңғыла саясатшы, қайраткер, ірі мәмілегер, дарынды әскери қолбасшы ретінде ел есінде қалды.