cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәбит Мұқанұлы Мұқанов
Халық ауыз әдебиеті үлгілерінің ықпалы
Дүниеге осылай келген шығарма жөнінде мақтаған, даттаған әр түрлі пікірлердің болғаны мәлім. Бір кезде айтылған сындарға назар аударсақ, көпшіліктің фольклорлық эпостан реалистік шығарма жасаудың мәніне жете түсінбегенін көреміз. Ауыз әдебиеті материалы негізінде жаңа заман, жарқын дәуір идеясын жырлау мүмкіндігін жете пайымдамаған. Уақытында әр қилы пікір тұғызып, әдеби айтысқа себепкер болған роман жайлы пікір одан бері де айтылып келеді. Бұл – шығарманың өміршендік сипатын танытса керек. әлі де бұл романды әдебиеттің әр түрлі мәселелеріне орайластыра зерттеу қажет.
Рас, лиро-эпостық сюжетті пайдаланған автор аңыздық, фольклорлық сарындардан тысқары тұра алмады. Көптеген портреттерде, майдан сахнасында эпостық бейнелеу тәсілдері қолданылған. Алтайдың ата-анасының Тезек, Шұнақ аталуында да фольклорлық шартылық жатыр. Бірақ, сол кездегі эпикалық жанр табиғатын барлайтын болсақ адам характеріне нақты деталь негізінде назар салудан, идеяның образдар жүйесінде айтылуынан гөрі авторлық концепцияның ашық публицистік сарынға шығып кететінін байқар едік. Сондықтан романның жеке образдың жүйесіндегі фольклоризм элементтерін автордың саналы түрде барған әдеби тәсілі деп қарау жөн. Аға буын орыс әдебиеті мен ұлт әдебиеттерінің отызыншы жылдардағы даму тенденциясына назар аударғанда мұндай тәсілдің ортақ сипат алғанын байқаймыз.
Содан соң автордың оқырманына қарайлайтыны болады. Сол кездегі оқырман ой-санасы, психологиялық көңіл күйін, аңсарын көркем әдебиетті қабылдау мүмкіндігін ескергенде, автор фольклорлық сарындарға әдейі барған. Бұл орайда да фольклорлық әуен-мотивтер әдеби тәсіл ретінде өзін-өзі ақтайды.
Абай Құнанбаев, Владимир Маяковский, Максим Горький шығармашылықтарының әсері.
Сәбит Мұқанов отызыншы жылдары көптеген сын мақалалар, әдебиет зерттеу еңбектерін жазды. Қазақстан жазушыларының II-III съездерінде әдебиет сыны, проза, поэзия жанрларының даму процестері жайында баяндамалар жасап, қазақ Совет әдебиетінің негізгі салаларынан теориялық мәселелер көтерді. Эпостық жырлар, ақындар айтысы жөнінде зерттеу жұмыстарын жүргізіп көлемді мақалалар жазды. Абай мұралары жөнінде көптеген еңбектер берді. Жазушы «XVIII-XIX ғ.ғ. қазақ әдебиеті тарихының очерктері» атты кітапта кейбір мәселелерді жаңсақ топшылап, қателіктер жіберді. Автор Абай творчествосы туралы жазылған еңбектерінде ертеректе жіберген ағат пікірлерін түзеп, өзінің «Жарқын жұлдыздар» атты еңбегінде ұлы ақынның мұрасын дұрыс бағалады. Әдебиет зерттеу мәселесінде теориялық жағынан тың пікірлер ұсынды.
Отызыншы жылдардағы шығармаларында жазушы Владимир Маяковскийдің жалынды жырларынан, Максим Горький дәстүрінен үйрене отырып, оны өзінше меңгеріп, қазақ совет поэзиясына жаңалықтар енгізді, саяси лирикаларының идеялық-көркемдік сапасын жаңа белгі көтерді; поэзиялық шығармаларында жаңалықтар тудырып, түр мен мазмұн тұтастығын жетілдіре түсті.
Сәбит Мұқановтың 1937 жылғы Семейге сапары Абайды жазаша ұғынуына бетбұрыс жасады. Абай шығармаларының 1939 жылы бірінші томы, 1940 жылы екінші томы шыққан академиялық басылымына жазған кіріспе сөзде Сәбит Мұқанов Абайды «халықтың ақыны» деп, өзінің бұрынғы пікірлеріне түбірлі түзетулер жүргізді. Мұның алдында біраз уақыт бұрын, 1934 жылы жазушылардың бірінші съездегі баяндамасында Абайды «қазақ феодализмінің либерал беті» деген болатын. 1940 жылы Сәбит Мұқанов Семейге екінші рет келеді. Абайдың туғанына 95 жыл толуына арналған мерекелік шараларға қатынасып, ұйымдастыру, жұмыстарына басшылық етіп, баяндамалар жасайды. Абайтанудағы көзқарасының өзгеруі мен дамуы сапалана түседі және жеделдейді.
1945 жылы Абайдың туғанына жүз жыл толу мерекесіне арналып шығарылған академиялық толық жинақтың кіріспе сөзін Сәбит Мұқанов «Абай – қазақ халқының ұлы кеменгері» деп атап жазды.
Осы жылы, Сәбит Мұқанов өзі Абай шығармаларының 1939 жылғы бірінші томына жазған алғы сөзінде ескерткеніндей, абайтанумен тиянақты шұғылданып, қалың кітап арнамақ жоспарын орындайды. 1945 жылғы толық жинақтағы кіріспе сөз сол «Абай Құнанбаев» атты монографияның арқауы екен.
1947 жылы Ғылым академиясының мерекелік сессиясында «Қазақтың ұлттық әдебиеті туралы» баяндама жазған Сәбит Мұқанов түпкілікті шешуші пікірін біржола қалыптастырады: «Абай қазақтың көлемдегі ғана ақын емес. Ол өз тұсындағы қазақ поэзиясын дүниежүзілік ең мәдениетті жазба поэзияның дәрежесіне түр жағынан да, мазмұны жағынан да жеткізген ақын».
Әр ұлттың өнерлі иелерімен оның ішінде орыс әдебиетінің талантты қаламгерлерімен, белді зерттеушілерімен арадағы қарым-қатынас Сабит Мұқановтың жазушылық қаламының ұштаса түсуіне, көркемдік танымының кеңейе түсуіне әсері баса айтқан жөн сияқты. Сәбит Мұқанов үшін орыс әдебиеті қазақ әдебиетінің көркемдік талап-мұраттар тұрғысынан жаңа биіктерге көтерілуіндегі мектебіне айналды. Осы орайда -дейді Т.Кәкішев.
Сәбиттің ең алғаш рет қарым-қатынасқа түскен орыс әдебиетінің қаламгері В.Маяковский болды. Сәбит Маяковскийді ең алғаш рет 1924 жылы тарих музейдің клубында әдебиеттік диспутта көреді. Маяковский онда өзінің творчесволық әдісін түсіндіре отыра, Пушкиннің «Чернь» өлеңін және өзінің «В. И.Ленин» атты поэмасынан үзінді оқиды. Соның бәрін тыңдап отырған Сәбит Мұқанов «Маяковскийдің кім екенін мен сонда ғана толық таныдым. Одан бұрын да, талай оқығышты көре жүре, мен өлеңді мұндай шебер оқушыны көрген мен «міне қайда оқу!»-дедім мен ішімнен,... оқыған поэманың бар сырын түгел түсініп. Оның оқу шеберлігі, дауыс қуаты, сөз мазмұны мені ғана емес, бүкіл залды билеп ап, қашан оқып болғанша жақтаушылары түгіл қарсылары да дыбыссыз тым-тырыс бола қалды»-деді.
Сәбит Мұқановқа В.Маяковскийдің орыс поэзия әлеміндегі өзіндік ақындық үні, өзгеше қолтанбасы ерекше әсер етеді. Осы орайда Сәбит Мұқанов Маяковскийге еліктей, оны үлгі ете отырып қазақ поэзиясына жаңа тақырып, Маяковскийше соны ырғақ әкелді.
Маяковский жаңашыл ақын ретінде орыс поэзиясының өлең құрылысының ырғағына жаңалық енгізгені мәлім. Онымен тұтас кезең ақындарының біразы оның ішінде оған Сәбит Мұқанов та айналып өте алмады. Оған Сәбиттің мына өлең жолдары куә:
Бұл өлеңдегі тағы бір ерекшелік ретінде Маяковскийдегі өлең жолдарындағы паузаны көбірек қолдануды атауға болады. Қазақ өлең формасындағы жаңалықтардың бірі есебінде де атап өтуге тұрарлық..
Маяковский әдісін өз поэзиясында қолданған Сәбит «Гүл бағындай Отаным», «Н-тысяча», «Колхозды ауыл осындай», «Сөз-Советтік Армия», «Поэзия маршалы» шығармаларында пікір байлығын, көркем образды сөз мағынасын көтереді.
Сәбит Мұқановтың осы өлеңдері мен поэмалары – қазақ совет поэзиясында Маяковский дәстүрін кеңейте түскен және сол дәуірдегі әдебиетіміздің көркемдік амал-құралдарын молайта түскен шығармалар.
Маяковскийден үйрену, әсер алу-дәл Маяковский болу емес. Әсер ала отырып өзінің күшін, қасиетін, қабілетін көрсету басым. Сәбит Мұқанов орыс әдебиетімен қарым-қатынасын еске алған кезде Горькийді айта кету керек. Горькийді Сәбит Мұқанов алғаш рет 1928 жылы Ленинград вокзалында көрген. 1930 жылы Москвадағы Марр атындағы Тіл білімі институтына түскен Сәбит Мұқанов келер жылы ИКП-ның әдебиет бөліміне ауысады. Сол жылы Горькийге барып жолығады. Горькийден алған әсерін былайша түйіндейді: «Горькийге кеңес ақын-жазушылары екі жақтан қызығу керек. Бірінші, Горькийдің барлық еңбегін бойына түгел сіңіріп, білімін Горькийше көтеріп, досқа да, дұшпанға да Горькийше қарай біліп, дәуірді Горькийше сүю, жазуды Горькийше жазу. Екінші, Горькийдің образын өз шығармаларында беруге тырысу»-деп өзінше түйіндейді.
Қазақ әдебиетінде Горький дәстүрін қалыптасуын айтқанда Мұқановтың «Өмір мектебі» атты трилогиясын айрықша атаймыз. «Менің мектептерім» дейтін романында революция кезіндегі қазақ ауылының бейнесін көрсетуден басқа бір үлкен маңыз бар. Ол – жазушының проза жанрында Горький мектебінен оқып өскендігін көрсететін творчестволық жаңалық.
Сәбит Мұқанов шығармаларында жазушы Маяковскийдің жалынды жырларынан Горький дәстүрінен үйрене отырып, оны өзінше меңгеріп қазақ совет поэзиясына жаңалықтар енгізді, саяси лирикаларының идеялық-көркемдік сапасын белге көтереді, поэзиялық шығармаларында жаңалықтар тудырып, түр мен мазмұн тұтастығын жетілдіре түсті.
Осындай орыс әдебиетінің тұлғаларымен кездесіп, қарым-қатынас жасап жүрген Сәбит Мұқанов орыс әдебиетінің озық үлгілерінен, тәжірибесін өзінің шығармаларынан байқауға болады.
Мысалы, Сәбит Мұқановтың «Ботагөз» романында қазақ халқының жаңа өмірі үшін әрекет еткен революциялық күрес көрсетіледі. Орыс әдебиетіндегі жетістіктерді тани білген, танып қана қоймай оны өз шығармашылығына шеберлікпен пайдалануға тырысқан Сәбит Мұқанов халқының тіршілігін, онда ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүр мен әдет-ғұрыпты өз туындыларына арқау еткен тұстарда ұлттық мінезді негізге ала отырып бере білді.
Басынан бәлен дәуір өткерген, өсу мен дағдарысты кешірген орыс әдебиетінің тарихына үңіле қарап, көп мағлұмат алып қана қойған жоқ, жаңа қалыптасып келе жатқан қазақ әдебиетінің тарихына жаңалық енгізуге тырысты.
Қорыта келгенде орыс ақын-жазушыларының шығармашылығындағы озық дәстүрлерінен үйреніп қана қоймай, оқыған мен тоқығаннан қазақ әдебиетіне жаңаша сипат дарыта білген Сәбит Мұқановтың әдебиет әлдеміндегі қаржылы еңбегі қай уақытта өз құнын жоймайтыны анық.
Еңбектері
Сәбит Мұқанұлы қазақтың 19 ғасырдағы ойшыл-ғалымы Ш.Ш.Уәлихановтың өмірі мен шығармаларын ұзақ жылдар бойы терең зерттеді. Осы жөнінде шығарма жазу мақсатын жүзеге асыру үшін Қытайда, Шыңжаң өлкесінде болып, Шоқанның сонда өткізген өмір кезеңдерін, бастан кешірген оқиғаларын зерттеп білді. Омбы және Ленинград қалаларының мұрағаттары мен кітапханаларында болып‚ Шоқан өміріне қатысты материалдар жинады. Соның нәтижесінде оның қаламынан «Жарқын жұлдыздар» атты зерттеу еңбегі туды.
Ол сонымен қатар қазақ ауыз әдебиетін зерттеді, фольклор және көне жазба мұраларды жинап бастырды. Қазақтың батырлық және ғашықтық жырларының жанрлық ерекшеліктері мен композициялық‚ сюжеттік ұқсастықтарын салыстыра отырып‚ олардың халық шығармашылығындағы орнын анықтады. Эпикалық жырлардың жанрлық тарихи сипаттары мен әдебиеттегі орнын белгілеуде фольклорлық мұраны жариялау‚ зерттеу ғылымына өзіндік үлес қосты.
18-19 және 20 ғасырларлардағы әдебиет тарихы және ақын-жыраулар шығармашылығы туралы зерттеу еңбектер жазды. 1929 жылы «Еңбекші қазақ» газетінде «Әдебиет туралы ашық хат» жариялап‚ онда "Қазақстанда әдебиетті зерттеу жөнінде істелген іс атымен жоқ‚ сондықтан біздің міндетіміз аздап болса да‚ әліміз жеткенше осы істелмей жатқан іске атсалысу" деген пікірін білдірді.
Сәбит Мұқанұлы есімі қазақ әдебиетінің «алыптар шоғыры» қатарында аталады. Оның шығармалары әлемнің 46 тіліне аударылды. 1956-66 жылдары Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болды. 2-8-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты‚ КСРО Жазушылар одағының басқарма мүшесі болып, сондай-ақ Дүниежүзілік Бейбітшілікті қорғау комитетінің мүшелігіне қабылданып (1958-69)‚ Араб елдерімен достық және мәдени байланыстар қоғамы Қазақ бөлімшесінің төрағалығына да (1965-69) сайланды. ҚР Мемлекеттік сыйлығының 1-лауреаты атанды. Сәбит Мұқанұлы 2 рет Ленин, 2 рет Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталды. 100 жылдық мерейтойы қарсаңында қаламгердің есімі Алматы қаласы көшесіне, туған ауылына, ондағы мектепке, облыстық кітапханаға, облыстық драма театрына берілді. Алматы қаласындағы Сәбит Мұқанұлы атындағы көшеде ескерткіш мүсіні орнатылған (2000).
Мұқановтың әдеби-мемориалдық мұражай үйі
С.Мұқановтың әдеби мұрасын сақтап, насихаттауға арналған тарихи-мәдени мекеме. Алматы каласында, Төлебаев көшесі 125/3, С.Мұқановтың өзі 1965-1973 жылы тұрған үйінде 1978 жылы 21 қарашада ашылған. Мұражай үйі әдеби және мемориалдық бөлімдерден тұрады. Мұражайдың әдеби бөлімінде жазушының зерттеулері мен сын мақалалары, монографиялары, ҚР ғылым академиясының Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық дипломы және тағы басқы құжаттар бар. Оның 1922-1935 жылы Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург), Мәскеуде оқыған кезіндегі суреттер мен кұжаттар рет-ретімен орналастырылған. Мұнда Тәттімбет пен Үкілі Ыбырайдың фотосуреттері бар. Суретші Ү.Әжиевтің С.Мұқанов пен орыс жазушысы М.Горькийдің достығын бейнелейтін "М.Горький және С.Мұқанов" атты картинасы да осы залда. Жазушы наградалары - екі Ленин ордені, екі Еңбек Қызыл Ту," Құрмет белгісі" ордендері, КСРО медальдары, сондай-ақ оның Қазақстан Жоғары Кеңесінің депутаттығына бірнеше рет сайланған куәліктері қойылған. Мұражай экспозициясында түрлі қолжазбалар, жазушының поэзиялық, прозалық және әдеби сын шығармаларының басылымдары бар. Жазушының "Сұлушаш" (1928), "Адасқандар" (1931), "Жұмбақ жалау" (1938), "Балуан Шолақ" (1941), "Сырдария" (1948) романдары мен "Шоқан Уәлиханов" (1953), "Қашқар кызы" (1958), "Сәкен Сейфуллин" (1964) атты драмалық шығармалары туралы мол мәліметтер берілген. "Адасқандар" (1931) романының басты кейіпкері - Бүркіт (Сұлтанбек) пен Бәтестің (Бәтима) түпнұсқа суреттері, махаббат хикаясына байланысты көне күнделіктің мұқабасы, Қызылорда қаласындағы сотқа (1927) қоғамдық айыптаушы ретінде қатысқан С.Мұқановтың куәлігі қойылған. "Балуан Шолақ" романының (ҚХР, Шыңжаң) араб әрпімен басылған нұсқасы, Шәкәрімнің 1933 жылы Сәбитке жазған хаты мен фотосуреті, М.Жұмабаевтың "Шолпан" өлеңдер жинағы (1913), М.Дулатовтың "Бақытсыз Жамал" (1914) романы, Ж.Аймауытовтың "Мансапқорлар" (1925), т.б. Мұқановтың жеке мұрағатында сақталған кітаптар бар. Мұражайдың мемориалдық бөлімінде жазушының қабылдау бөлмесі, жұмыс орны, демалыс бөлмесі толық сақталған. 4 мыңға жуық кітабы бар кітапханасы да осы бөлімде. Тұрмыстық заттары, үй жиһаздары, шетелдерден келген түрлі сыйлықтар, картиналар, т.б. экспонаттар қойылған. Мұражайда түрлі дәрістер оқылып, кинофильмдер көрсетіледі. Кейін С. Мұқанов пен Ғ.Мүсірепов мұражай-үйлері әкімшілік басқару жағынан біріктіріліп (8.2.1999), "С.Мұқанов пен Ғ.Мүсіреповтің мемлекеттік әдеби-мемориалдық мұражай кешені" деп аталды. Мұқановтың 100 жылдық мерейтойы қарсаңында ғимарат күрделі жөндеуден өткізіліп, экспозициясы жаңартылды, 8 мыңнан астам экспонат жинақталды. (2000).
Әдебиеттер тізімі
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Қазақ жазушылары Санат:1901 жылы туғандар Санат:1973 жылы қайтыс болғандар Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) туғандар Санат:18 сәуірде қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Қазақстан ақындары Санат:КСРО жазушылары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Британдық Колумбия
Британдық Колумбия (БК) (British Columbia (BC) ) — Канаданың батысында, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан провинция, 1871 жылы конфедерацияның құрамына қосылған алтыншы провинция.
Британдық Колумбияның экономикасы табиғи ресурстарға негізделген. Бұл трансқұрлықтық көлік және темір жол жолдарының соңғы нүктесі, осы жерде белсенді халықаралық тауар айналымды жүргізуге мүмкіндік беретін Тынық мұхитының ең ірі порттары орналасқан. Тек қана 5 %-дан аз жері ғана егістікке жарамды болса да, өзінің қолайлы климатының арқасында провинцияда дамыған ауыл шаруашылығы бар, әсіресе Фрейзерде және Окаган алқабында. Климат табиғат аясындағы демалыс пен туризмнің дамуына ықпал етеді, бірақ баяғыдан провинцияның экономикасының тірегі ағаш өңдеу мен пайдалы қазбаларды табу.
Сөз төркіні
1858 жылы Британдық Колумбия колониясы британдық болғанда, провинцияның атауын Виктория патшайым таңдаған болатын. Провинция атауы өзінің бастауын Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысынан алатын Колумбия өзенін бойлап орналасқан Колумбия ауданынан пайда болды. Британдық Колумбия деген атау Орегон келісіміне дейін Гудзон Шығанағы компаниясына тиесілі болды. Виктория патшайым Британдық Колумбия деген атауды 1848 жылы орнатылған келісімнен кейін Орегон штатының құрамына қосылған АҚШ-тағы Колумбия округінен («Америкалық Колумбия» немесе «Оңтүстік Колумбия») ажырату үшін таңдады.
География
thumb|right|200px|Британдық Колумбияның [[географиясы оның физикалық рельефінің алуан түрлілігімен және қарқындылығымен ерекшеленеді, ол отарлау кезеңінен бастап қоныстану мен өнеркәсіптің заңдылықтарын анықтады.]] Британдық Колумбия солтүстігінде Юконмен және Солтүстік-Батыс территорияларымен, шығысында Альбертамен, оңтүстігінде АҚШ-тың Вашингтон, Монтана, Айдахо штаттарымен шектеседі. Батысында провинция жері Аляска штатымен шектеседі және Тынық мұхитының суын жағалайды. Провинцияның жер аумағы — 944,735 км² немесе 364,800 квадрат миль (Канада бойынша бесінші орын), Британдық Колумбияның жағалау сызығы 27,000 километрге (немесе 17,000 мильге) созылған, Британдық Колумбияның құрамында 6,000 жуық арал бар, олардың көбісін елсіз аралдар құрайды. Бұл Тынық мұхитымен шектесетін Канаданың жалғыз провинциясы. Провиинцияның 12,5 %-ын қорғалатын аумақтар алып жатыр.
Британдық Колумбияның астанасы - Ванкувер аралының оңтүстік-шығысында орналасқан Виктория қаласы. Ванкувер аралының тек Кемпбелл өзенінен Викторияға дейінгі тар жолағы едәуір қоныстанған. Ванкувер аралының батыс бөлігі және жағалаудың қалған бөлігі қоңыржай белдеуінің тропикалық ормандарымен қапталған.
Провинцияның ең көп қаныстанған қаласы - Ванкувер қаласы, ол Фрейзер өзені мен Джорджия Бұғазының түйіскен жерінде, материктің оңтүстік-батысында (көбінесе Төменгі материк деп аталатын) аймақта орналасқан. Жер аумағы жағынан Абботсфорд ең үлкен қала. Вандехуф провинцияның географиялық орталығына жақын орналасқан.
Жағалау жоталары және Пассаждың ішкі кіреберістері Британдық Колумбияның кейбір әйгілі және керемет көріністерін қамтамасыз етеді, олар ашық аспан астындағы шытырман оқиғалар индустриясын және экотуризмді дамытады. Провинцияның 75%-ын биіктігі 1000 метрден (3300 футтан) асатын таулы аймақтар; 60%-ын орманды аймақтар алып жатыр, және тек 5%-ы егістікке жарамды жерлер.
Жағалау аудандарынан алыс орналасқан құрлық аймақтарын Тынық мұхиты жұмсақтатады. Жер бедері құрғақ ішкі ормандардан және жартылай құрғақ аңғарлардан Орталық және Оңтүстік аймақтарында орналасқан жоталар мен шатқалдардан, Солтүстік ішкі аймақтарындағы бореалды ормандар мен субарктикалық прериялардан тұрады. Солтүстіктегі де, оңтүстіктегі де биік таулы аймақтар субальпілік флорасы және субальпілік климаты бар.
Верноннан АҚШ шекарасындағы Осоайосқа дейінгі Оканаган шарап аймағы - Канададағы бірнеше шарап және сидр өндіретін аймақтардың бірі. Британдық Колумбияның басқа шарап аймақтарына Ванкувер аралындағы Ковичан алқабы және Фрейзер алқабы жатады.
Климат
Тынық мұхитының солтүстігін кесіп өтетін Куросио жылы ағысының ықпалынан провинцияның жағажай аймақтарында жылы, жаңбырлы теңіз климаты бар. Таулы жоталар ылғалды ауаны ұстап тұрғандықтан провинцияның ішкі аймақтарында құрғақ климат бар, кейбір жерлерде жылына 250 мм-нан кем жауын-шашын түседі. Провинцияның көп қоныстанған аймақтарындағы орташа жылдық температура — 10 °C жоғары, бұл Канаданың кез-келген басқа нүктесіне қарағанла жылы. Ванкувер аралында орналасқан Хендерсон көліне жыл сайын орташа есеппен 6,903 мм жауын-шашын жауады. Викториядағы орташа жылдық температура 11.2 °C (52.2 °F) құрайды, Канададағы ең жоғарғы температура.
Провинцияның ішкі және солтүстік аймақтарында қыс өте қатты болуы мүмкін. Мысалы, қаңтар айында Принс Джордж қаласындағы орташа түнгі температура −13 °C құрайды. Британдық Колумбиядағы ең төмен температура Блю-Риверде тіркелді, температура бағамы −59 °C-қа дейін құлаған. Бұл Солтүстік Америкада тіркелген ең төмен температуралардың бірі. Оңтүстіктегі ішкі аңғарларда суықтың қысқа түрімен келетін қысқа қыс болады. Жағалауда қар көп жауады, және Сеңгір таулары шаңғышылар үшін қолайлы орынмен қамтамасыз етеді.
Тының мұхитының солтүстік бөлігіндегі төмен қысымның әсерінен жағалауда қыста көп жаңбыр жауады. Кей жағдайда (әрбір қыста емес) арктикалық ауа жағалау аймақтарына келген кезде көп қар жауатын, температура нөлден төмен түсетін кездер болады, бірақ бұл әдетте өте қысқа мерзімге созылады. Жаз мезгілінде оңтүстіктегі ішкі аңғарларда, мысалы, Осойоста шілдеде орташа максимум 32 °C-қа жетеді, кейде ыстық ауа-райы жағалауға немесе Шеткі Солтүстікке жылжиды.
Жаздағы құрғақшылық орман өрттерінің пайда болуына мүмкіндік жасайды, немесе найзағайдың немесе Антропикалық фактордың кесірінен. Жазда жағалау аумақтары құрғақ және жұмсақ климатқа ие, бұған көбіне тұрақты антициклондық жоғары қысым әсер етеді. Шуақты жазға қарамастан провинцияның көп аудандары қыста қалың бұлт жамылғысымен және төмен тұманмен жамылған. Жылына шуақты сағаттар саны Кранбуркке жақын жерде 2300-ден Алясканың оңтүстігінде орналасқан Принс Рупертте 1300-ге шуақты сағаттарға дейін азаюы мүмкін.
Саябақтар мен қорғалатын табиғи аумақтар
Провинцияда 14 саябақтар мен қорғалатын табиғи аумақтар бар, олар қазіргі заманғы контекстте осы аймақтарды әр түрлі басқару мен құруды бейнелейді. 141 экологиялық қорықтар, 35 провинциялық теңіз саябақтар, 7 провинциялық мұра орындар, Канаданың 6 ұлттық тарихи ескерткіштер, 4 ұлттық парктер және 3 ұлттық резервациялар бар. Провинцияның 12.5% (114,000 km2 немесе 44,000 шаршы миль) 800-ден астам әр түрлі аймақтарды қамтитын, 14 әр түрлі мақсаттың бірімен қорғалатын аймақ ретінде есептелінеді.
Британдық Колумбияда Канаданың жеті ұлттық паркі мен Ұлттық Парк Резвациялар бар:
Британдық Колумбияда Қоршаған Ортаны Қорғау астындағы BC Parks көптеген провинциялдық парктер бар. Британдық Колумбияның провинциялық парктер жүйесі көлемі жағынан Канададағы екінші парктер жүйесі болып табылады.
Британдық Колумбиядағы тағы бір парктер деңгейі — бұл провинцияның аймақтық округтерінің қолдауындағы және басқаруындағы аймақтық парктер. Ормандар Министрлігі ормандағы демалыс орындарын басқарады.
Осы аудандардан басқа, 47,000 шаршы шақырым (18,000 шаршы миль) егістікке жарамды жерлер Егіншаруашылғына Арналған Жерлер Қорығының қорғауында.
Фауна
Провинцияның көп бөлігі игерілмеген, сондықтан Америка Құрама Штаттарының аумағының көп бөлігінде саны сиреп қалған сүтқоректілер Британдық Колумбия аумағында әлі гүлденіп жатыр. Жануарлардың әр түрлі түрлерін, соның ішінде әр түрлі құстарды тамашалау баяғыдан танымал болды. Бұл жерде аюлар (гриззли, қара аю, соның ішінде Кермод аюы немесе елес аю) осы жерде тіршілік етеді, сондай-ақ бұғылар, вапити, бұландар, солтүстік бұғылары, сабау қойлар, тауешкілер, суырлар, құндыздар, ондатрлар, шалғын қасқырлары, қасқырлар, сусарлар тұқымдасы (мысалы құнулар, борсықтар), пумалар, бүркіттер, тұйғындар, құтандар, Канада қаздары, аққулар, маймаққаздар, ақтұйғындар, жапалақтәрізділер, қарғалар, арлекин үйректері, және де үйректердің көптеген түрлері. Кішкентай құстардың да көптеген түрлері бар. Муррелдар Хайда-Гуай жағалауындағы кішкентай аралдардың ішіндегі Фредерик аралынан танымал.
1547 жыл
Оқиғалар
1547 жылы - орыстың ең алғашқы патшасы, 1533 жылдан Бүкіл Русьтің ұлы князі Иван IV Грозный (1530 - 1584) таққа отырған.
Туғандар
Тағы қара: Санат:1547 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1547 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Британдық Колумбия
Фауна
Балықтардың көптеген сау популяциялары бар, албырттарды да қосқанда, сондай-ақ албырттардың бірнеше түрлері, бақтақ балықтары. Албырт пен бақтақтан басқа, Британдық Колумбияның тәжірбиелі балықшылары палтус, құбылмалы бахтах, бекірелерді аулайды. Жағалауда әдетте, итбалықтар және Канада кәмшаттар. Теңіз жағалауларында тұратын киттәрізділерге косаткаларды, өркешті киттерді, сұр киттерді, тынықмұхиттық ақ-бауырлы дельфиндерді жатқызуға болады.
Британдық Колумбиядағы жойылып кету қаупі бар кейбір түрлер: Ванкувер Аралының суырлары, дақты үкі, Америкалық ақ түсті бірқазан және борсықтар.
Ормандар
Ақ шырша немесе Энгельман шыршасы және олардың будандары Британдық Колумбияның 14 биогеоклиматтық аймағының 12-сінде кездеседі (1994). Британдық Колумбияның ормандарында кездесетін ағаштардың жалпы түрлері мыналардан тұрады: Бүрлі Туя, Кипарис нуткандық, Таулы шырша, Бүктелген қарағай, Сары қарағай, Ақ сабақты қарағай, Жұмсақ қарағай, Батыстық ақ қарағай, Батыстық балқарағай, Америкалық балқарағай, Лайэл балқарағайы, Ақ шырша, Энгельман шыршасы, Ситхин шыршасы, Қара шырша, Abies grandis, Abies amabilis, Abies lasiocarpa, Батыстық Тсуга, Таулық Тсуга, Жағалаулық Тсуга тәрізді, Taxus brevifolia, Cornus nuttallii, Үлкен жапырақты үйеңкі, Жалаңаш үйеңкі, Жүзімді үйеңкі, Arbutus menziesii, Crataegus douglasii, Каскара, Quercus garryana, Тынықмұхиттық алма ағашы, Виргиниялық мойыл, Пенсильвандық мойыл, Ашты мойыл, Қызыл қандыағаш, Сұр қандыағаш, Қағаз қайың, Сулы қайың, Populus trichocarpa, Populus balsamifera, Populus tremuloides.
Бурдмэн (Орегон)
Бурдмэн (Boardman) — Орегон штатының Morrow округіне жататын АҚШ қаласы.
Британдық Колумбия
Демография
thumb|right|Британдық Колумбияның халық тығыздығы
Карамалы-Губе
Карамалы-Губе — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Карамалы-Губеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1083 адамды құрады. Пошта индексі — 452786, ОКАТО коды — 80251830001.
Бурдмэн (Орегон)
Қала тұрғындарының саны 3220 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.2 км² шамасында. FIPS коды — 41-07200.
Британдық Колумбия
Ұлты
Британдық Колумбия Канададағы ең алуан түрлі провинция. Ең көп тараған нәсілдер бестігіне Еуропоидтар (64%), Шығыс Азиялықтар (15%), Оңтүстік Азиялықтар (8%), Аборигендер (6%), Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар (4%) кіреді.
Бурдмэн (Орегон)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Британдық Колумбия
Діні
2011 жылғы санақ бойынша ұстанушылар саны бойынша ең үлкен конфессиялар — Христиандар 1,930,415 (44.6%); Дінсіздер (атеистар, агностиктер және тағы басқалары) 1,908,285 (44.1%); Сикхтар 201,110 (4.7%); Буддистар 90,620 (2.1%); Мұсылмандар 79,310 (1.8%); және Индустар 45,795 (1.1%).
Карамалы-Губе
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Hyperloop
Hyperloop ( МФА:, ) — вакуумдық пойыз жобасы, 2012-2013 жылдары америкалық венчурлық капиталист Илон Маск ұсынған. Осы сәтте іске асырылмаған. Жобаны өмірге әкелуді іске асыруда ең жоғары белсенділік SpaceX,  және  (Дирк Алборн) компаниялары танытуда.
Карамалы-Губе
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Дмитрий Васильевич Сивухин
Дмитрий Васильевич Сивухин (18-тамыз 1914, Новосибирск қаласы - 25-қараша 1988) - кеңестік физик, "Жалпы физика курсы" деп аталатын әйгілі кітаптың авторы. Физика-математика ғылымдарының кандидаты, МФТИ-ның профессоры.
Нылқы ауданы
Нылқы ауданы  (қыт. 尼勒克县 Nilka ) - Қытай Халық Республикасы  Іле Қазақ автономиялық облысының Іле аймағына қарасты әкімшілік-аумақтық құрылым. Тянь-Шань тауының орта бөлігінде орналасқан, Іле өзенінің жоғарғы ағысында. Халық саны 186900 адам, аумағы 10375 к.к., 1931 жылы негізі қаланған. 10 ауылдық округ, 1 қалашықтан тұрады. Аудан аумағында қазақ, хань, ұйғыр қатарлы ұлттар тұрады, оның ішінде 71 % қазақтар құрайды. Халқы негізінен мал шаруашылығы және егін шаруашылығымен айналысады, Үрімжі қаласынан 516, облыс орталығы Құлжа қаласынан 112 шақырым қашықтықта орналасқан. Аудан туристік ресрустарға бай табиғатының сұлулығымен ерекшеленеді, Қас өзені Нылқы ауданының дәл орта бөлігін кесіп өтеді. Ауданда әйгілі Таңбалы жайлауы бар. Бұл жайлау осы өңірдің туристік орталығы болып табылады.
Дмитрий Васильевич Сивухин
Гидродинамика, статикалық физика, физикалық оптика, плазма физикасы мен электродинамикадан көптеген ғылыми мақалалар жазған. 9 медальмен марапатталған, соның ішінде "Еңбегіндегі ерлігі үшін" медалі бар. Ғалым Мемлекеттік сыйлықтың лауреты болған.
Нылқы ауданы
Санат:Іле Қазақ автономиялық облысы
Дмитрий Васильевич Сивухин
Өмірбаяны
1914 жылы, 18-тамызда дүниеге келген. Ұлты - орыс. Әкесі - қарапайым шаруа, 1914 жылы тамызда патша әскеріне шақыртылып, солдат ретінде соғыс алаңына жіберілген, Қазан төңкерісінен кейін Қызыл әскер қатарында азаматтық соғысқа қатысады, осында 1919 жылы сүзек ауруынан дүние салады. Анасы - бастауыш сыныптарының мұғалімі. 1914 жылы Сібірден қайтып келгеннен кейін, Иванов губерниясының Юрьев-Польск ауданында жұмыс істеген, өмірінің соңғы жылдарында Афинеевтің бастауыш мектебінде білім берген. 1943 жылы анасы да өмірден қайтады. Әйелі - Геся Соломоновна Крейнин, кейінірек МФТИ-ында онымен бірге сабақ берген. Дмитрий Васильевич Юрьев - Польск ауданында 2-сатылы мектепті аяқтайды. Мектепті бітіргеннен кейін осы аудандағы "Никольская" мектебіне мұғалім ретінде жіберіледі. 1931 жылы мектептің көшірілуіне байланысты, Калинин ауылының мектебіне дәл осы қызметінде жіберіледі. Екі жылдан кейін ММУ-нің физика факультетіне оқуға түсіп, оны 1939 жылы "теориялық физика" мамандығымен бітіреді. Аспирантураға түсіп, оны Ұлы Отан соғысының басталуына байланысты аяқтай алмайды.
Соғыс кезінде офицер-артиллерист болып қызмет етіп, Мәскеу үшін күреске қатысады. Дмитрий Васильевичтің соғыс жайлы естеліктерін өзінің құрдасы әрі әріптесі болған теоретик Борис Трубников жазып алады.
1953 жылы Сивухинге елдің Физикалық Мәселелер Институтына қосқан үлесі үшін КСРО-ның Үшінші дәрежелі Мемлекеттік Сыйлығы берілді.
Курчатов атындағы Атомдық Энергия Институтында жұмыс істеген. 1946 жылдың ақпан айынан 1986 жылдың қазан айына дейін алғашында ММУ-нің физика факультетінде, содан кейін Мәскеу Физика Техникалық Институтында жалпы физика курсынан сабақ берген.
Hyperloop
Тарихы
нобай|[[Илон Маск, идея авторы (-те)]]
"Альфа-нұсқасын" құру
Hyperloop идеясы үкіметтік жоғары жылдамдықты темір жол жобасына жауап ретінде туындады, ол 2029 жылы Лос-Анджелес және Сан-Францисконы біріктіруге тиіс. "Жоғары жылдамдықты" желі поездар қозғалысы жылдамдығы, сағатына 200 миль-ден астам (322 км) болатынын болжайды, жобаның құны 2012 жылғы сәуірде жарияланғанған "бизнес-жоспарында" $68,4 млрд-қа бағаланды. Осы мәселе бойынша Илон Маск, калифорниялық жол әлемде жүрдек теміржол магистралдары арасында ең баяу және бір мильге есептегенде бұл ретте ең қымбат жолдардың алды болмақ, - деп мәлімдеді.
Дмитрий Васильевич Сивухин
Өмірбаяны
Кең таралған әрі әлі күнге дейін мойындалатын бес томдық жалпы физика оқулығының авторы. 20 ғасыр басында О. Д. Хвольсон жазған жалпы физика курсы ғасыр ортасына қарай жедел түрде ескіре бастады, себебі, кванттық механика мен салыстырмалылық теориясында ашылған жаңалықтар оның тұжырымдарына қарсы болатын. 1977 жылы сол кезеңде дайын болған еңбектің үш томы Халық шаруашылығы жетістіктерінің көрмесінде алтын медальмен бағаланды. Ғалым дүниеден өткеннен кейін жаңадан ашылған заңдар енгізілген кітап қайта басып шығарылды, өзбек және француз тілдеріне аударылды.
Hyperloop
"Альфа-нұсқасын" құру
Алғаш рет Маск Hyperloop туралы сұхбатында айтты, ол сұхбатын 2012 жылғы шілде айындағы  іс-шарасында Санта-Моникада берген болатын. Кәсіпкер бұл жаңа көлік құралы ұшақтан 2 есе және жылдам жүрдек пойыздан 3-4 есе жылдам болатына уәде берді, Лос-Анджелестен Сан-Францискоға (арақашықтығы 561 км тікелей алғанда), барлығы 30 минут уақыт алады. Кейінірек Маск тағы да бірқатар аты шулы мәлімдемелер жасады: жоба California High-Speed Rail салыстырғанда мөлшерінен 10 есе арзан; көлік аварияға ұшырамайды; жол күн энергиясымен жұмыс істеуі керек; жолаушыларға кестегге бейімделудің қажеті жоқ, өйткені көлік  метро сиақты қысқа интервалмен қозғалады; барлық ерекшелігі еркін қолжетімділікте болады. Ақыр соңында, 2013 жылдың тамыз айында жобаның 58-беттік "альфа-нұсқасы" жарияланды.
Дмитрий Васильевич Сивухин
Өмірбаяны
1986 жылы зейнетке шығуына байланысты ағартушылығын тоқтатты, кафедрада профессордың көмекшісі ретінде жұмыс істеді. 1988 жылдың 25-қарашасында дүниеден озды.
Дереккөздер
Санат:КСРО физиктері Санат:18 тамызда туғандар Санат:25 қазанда қайтыс болғандар Санат:Ресей физиктері Санат:Новосібір облысында туғандар
Hyperloop
HTT
Маск бұл өзі Hyperloop-пен айналыспайтынын жария еткен соң, жобасы өмірге өз бетінше жүзеге асыру үшін бірнеше топ энтузиастар шешті пайда болды. Енді "альфа-нұсқасы" жарияланғаннан кейін араға бір ай салып Сандип Совани (Sandeep Sovani) бастаған Ansys мамандар тобы компьютерлік модельдеуін жасады, ол көрсетті идеяларын жүзеге асыру принциптік мүмкіндігін көрсетті. Модельдеу нәтижелері жобаға қолдау көрсетуге краудсорсингтік платформа тарапынан жәрдем көрсету ұсынылды, дауыс беру барысында жоба 300-ден астам дауыс жинады.
идеяларды Іске асыру үшін (HTT) компаниясын құру туралы шешім қабылданды, негізгі тұлғалары, JumpStartFund құрушысы, SpaceX президенті  еді. Компанияның бизнес-үлгісі тіпті де әдепкі емес: ол еріктілерді біріктіреді, тегін еңбек етіп жүрген, жоба табысты болған жағдайда пайдадан үлес алуға мүдделі адамдар. Бүгінде жобаға Cisco Systems, Boeing, Гарвард университеті және 200 астам еріктілерді жинаған. Мұндай сандағы адамдардың ынтымақтастығы бұл жоба ұсақ міндеттерге бөлінгендігіне негізделген. Қатысушылар Google Docs және апта сайынғы топтық бейнеконференциялар көмегімен өзара қарым-қатынасын көмегімен қамтамасыз етіледі.
2015 жылдың ақпан айында HTT девелоперлік атты эко-қаласымен онда  бірінші 8-километрлік трасса туралы келісімге жетті деп жарияланды, құрылысты салу 2016 жылы  Калифорния штатының Кингс округінде басталуы тиіс. Қажетті құрылыс үшін компания IPO арқылы $100 млн тартудан үміттенеді.
2016 жылғы наурызда Дирк Алборн Словакия үкіметімен Братиславамен Венаны және Будапештті байланыстыратын құрылыстың шартына қол қойғаны туралы жариялады. Сапар ұзақтығы сегіз минут болуы тиіс. Бұл ретте жобаны іске асыру мерзімі Алборн айқындап бермеді.
2017 жылғы шілде айында Алборн, компания далалық сынақтар үшін Carbures испан авиациялық фюзеляждерді өндірушісіне бірінші капсулаларды жасауға тапсырыс бергенін және құрылыс үшін Тулузадағы (Франция) ғылыми-зерттеу орталығының аумағынан жер алғанын хабарлады. Капсула 2018 жылы салынады, содан кейін тулузаны жол инфрақұрылымына бейімделту басталады. Бірінші жолақты қайда салынатыны туралы ресми түрде 2017 жылдың екінші жарты жылдығы ішінде хабарлайтынына уәде берді. Бірінші болудың ең көп мүмкіндігі Біріккен Араб Әмірліктері және Оңтүстік Кореяда (HyperTube Express желісі Сеул және Пусан арасында) бар.
Hyperloop One
қалыптастырған басқа команда Uber'дің бірінші инвесторы, Sherpa Ventures венчурлік қорының негізін қалаушы, АҚШ Демократиялық партиясының ірі демеушісі. конференцияда 2013 жылдың мамыр айында Пишевар Масктан Hyperloop толығырақ мәлімет жариялауды сұрады. Жарияланғаннан кейін 3 айдан кейін, жоба туралы толығырақ ақпарат алу үшін Пишевар президент Обаманың аудиенциясына қол жеткізді, содан кейін президент өз әкімшілігінің идеяны зерделеуді тапсырды. Бірте-бірте Пишевар компанияға тартып, оны Hyperloop Technologies Inc. (Hyperloop Tech) деп атады, серіктестері келесідей: {{аударылмаған2|en|Palantir Technologies|Palantir]] бірге негізін салушы және {{аударылмаған2|Formation 8||en|Formation 8}} венчурлік қорының иесі {{аударылмаған2|Джо Лонсдэйл||en|Joe Lonsdale}}, Обаманың жеңіспен аяқтаған {{аударылмаған2|2012 жылғы президенттік кампаниясының||en|Barack Obama presidential campaign, 2012}} басшысы {{аударылмаған2|Джим Мессинге||en|Jim Messina (political staffer)}}, Space Adventures негізін қалаушы және X Prize қорының басшысы Питер Диамандис,"PayPal мафиясының" мүшесі {{аударылмаған2|Дэвид Сакс||en|David O. Sacks}}. Соңғысы компанияның тең төрағасы болды, жобаға "гуру SpaceX"-тің инженері Кевин Броганды тартты, ол бұрын атын Броган Бемброган ({{Lang-en|Brogan BamBrogan}}) деп өзгерткен еді{{Sfn|Апбин|15 сәуір 2015}}.
Hyperloop Tech Бемброганнның гаражында {{аударылмаған2|Лос-Фелис||en|Los Feliz, Los Angeles}} деген жерде басталды, содан кейін бұрынғы балмұздақ фабрикасының көшіп келді. Компанияның жоспарында тәжірибелік трассаны салу бар, оны $8,5 млн инжиниринг және дизайнға кететін шығындарды  санамағанда $80 млн-ға бағалап отыр. Пишевар талап етілетін соманың жартысын дербес тауып беруге уәде етті. Толыққанды трассаларды құрылысы үшін учаскесіні таңдау тақырыбына Энтони Марнелл III ({{Lang-en|Anthony Marnell III}}) келіссөздер жүргізілді, ол {{аударылмаған2|Marnell Corrao Associates||en|Marnell Corrao Associates}} иесі — бұл компания ең ірі американдық казино құрылысшы. Марнелл Лас-Вегасті жоғары жылдамдықты темір жол желісімен АҚШ-тың Батыс жағалауын қосу бұрыннан ниеті бар,  осындай жолдар  тұрғызу  құқығы тиесілі {{аударылмаған2|XpressWest||en|XpressWest}} жобасы инвесторларының бірі{{Sfn|Апбин|15 сәуір 2015}}.
Екі раундтық инвестициялар барысында компания $92,6 млн тартты.{{Sfn|Краузова|2 маусым 2016}} Инвесторлардың арасында Sherpa Ventures, EightVC, ZhenFund, Француз темір жолдары ұлттық компаниясы, {{аударылмаған2|Oerlikon Leybold Vacuum||en|Oerlikon Leybold Vacuum}} (акционерлерінің бірі Виктор Вексельберг), сондай-ақ ресейлік Caspian VC Partners венчурлық қоры (Зиявудин Магомедовтың мүддесін білдіреді) бар.
2016 жылғы 11 мамырда компанияның өмірінде екі таңбалы оқиға болған. Біріншіден, HTT шатастыруға жол бермеу үшін, {{аударылмаған2|Hyperloop One||en|Hyperloop One}} деп аталды. Екіншіден, Норт-Лас-Вегас (Невада) қаласында таза ауада Hyperloop қозғалтқышының сынағы өткізілді. Дегенмен, қазір Hyperloop One жағының ең басты жаңалықтары, Бемброганның - Пишеварға, Лонсдэйлдің және CEO компанияның Роберт Ллойдтың жұмыстан қуылуы. Сол мезетте жобаның акционерлерінің бірі Caspian VC Partners, екінші Шығыс экономикалық форумына Владивостокта ұзындығы шамамен 65 км маршрут бойынша Хуньчунь (Қытай) — Зарубино портын жалғастыратын Hyperloop бұтағын құрылыс жоспары таныстырды. Қозғалыстың орташа жылдамдығы шамамен 740 км/сағ құрауы тиіс, инвестициялар 30-40 млрд. рубльге бағаланады, іске асыру мерзімі — 5 жыл.
Британдық Колумбия
Тілі
2016 жылғы санақ бойынша есептелген 4,648,055 халықтың ішінен, 4,598,415 адам тіл туралы бөлімін толтырған. Олардың ішінен 4,494,995 адам ана тілі туралы сұраққа нақты жауап берді. Ең көп айтылған тілдер:
Жібек жолы (Алматы облысы)
Жібек жолы (2019 ж. дейін — Шамалған ) — Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл, темір жол стансасы, Жібек жолы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстікке қарай 23 км-дей, Алматы қаласынан батысқа қарай 27 км-дей жерде, Алматы — Шымкент темір жол бойында орналасқан.
Британдық Колумбия
Қалалар
thumb|Британдық Колумбияның танымал қалалары көрсетілген карта.
Жібек жолы (Алматы облысы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 8923 адам (4281 ер адам және 4642 әйел адам) болса, 2009 жылы 15163 адамды (7454 ер адам және 7709 әйел адам) құрады.
Британдық Колумбия
Экономика
thumb|[[Ванкувердің орталығындағы Canada Place]] thumb|right|[[Ванкувердің орталығы, 2007 жыл.]] Британдық Колумбияның экономикасы алуан түрлі, қызмет өндіретін салалар провинцияның ЖІӨ-нің көп бөлігін құрайды. Британдық Колумбия екі трансқұрлықты темір жолдың соңғы аялдамасы және 27 ірі теңіз жүктері мен жолаушылар терминалдары орналасқан жер. Провинцияның үлкен 944,735 шаршы шақырымдық (364,764 шаршы мильдік) жерінің тек 5%-нан азы ғана егістікке жарамды болғанына қарамастан, провинция егін шаруашылығына бай (әсіресе Фрейзер және Оканаган алқаптары), өйткені жағалауға жақын жерлердің ауа-райы жұмсақ және кейбір оңтүстік алқаптары қорғалған. Провинцияның климаты провинцияда ашық аспан астындағы демалыстар мен туризмнің дамуына мүмкіндік береді, бірақ экономикалық тірегі ұзақ уақыттан бері пайдалы қазбалаларды табу, орман шаруашылығы, егін шаруашылығы тау-кен өндірісі болды. Ванкувер провинцияның ең ірі қаласы, табиғи ресурстарды табумен айналысатын көптеген батыстың компанияларына штаб-пәтер ретінде қызмет етеді. Ол сондай-ақ мықты тұрғын үй нарығынан және орташа республикалық деңгейден асатын жан басына шаққанда табыс көлемінен пайда көруде. Британдық Колумбияның жағалауларында және провинциянығ оңтүстік-ішкі бөліктерінде ауа-райы жұмсақ болғанымен, Канаданың қалған бөліктеріндегідей, құрлықтың көп бөлігінде суық климат. Провинцияның солтүстік бөлігі субарктикалық климатқа ие, сондықтан ол жерлер де өте суық қыс болады. Ванкувердің климаты қазіргі таңда канадалық ірі қалалардың ішіндегі ең жұмсақ қысқы климат болып табылады, мұнда қаңтардың түнгі температурасы орташа қату температурасынан жоғары болады.
Hyperloop
Hyperloop One
2017 жылғы мамыр айында бірінші толыққанды далалық сынақтарын өткізді. Сынақтар DevLoop атты тестілік учаскесінде өткізілді, құрылысы ай бұрын Лас-Вегастың маңында аяқталды. Учаскесінің ұзындығы 500 м, құбырдың диаметрі - 3,3 м. Жолаушылар капсуласын 113 км/сағ жылдамдыққа дейін үдете алды, келесі кезеңде жылдамдықты 400 км/с жеткізу міндеті қойылады.
Үлкен сүйелшөп
Үлкен сүйелшөп - (Chelidónium majus) - көкнәрлер тұқымдасына жататын улы көпжылдық шөптесін өсімдік.
Hyperloop
SpaceX
Сөйтсек, Илон Маск да жобаны іске асырудан мүлдем бас тартуға дайын емес екен. 2015 жылдың қаңтар айында ол Техас көлік форумында ұзындығы 5 миль Hyperloop сынақ жолын салайын деп жатқанын, және құрылыс үшін әлеуетті учаскелердің тізімінде көшбасшылық орында Техас тұрғанын айтты.
Сол жылдың маусымында SpaceX жолаушылар капсуласының дизайнына байқау жариялайды. Капсула компанияның штаб-пәтері орналасқан калифорниялық  тас сынақ трассасында жарыс барысында сыналатын болады. Жарыс атауына ие болды. 2016 жылғы қаңтарда Техас университетінің А&M базасында (Колледж Стейшен) бірінші кезеңі өткізілді, онда 22 үздік команда іріктеліп алынды. Олардың барлығы жазда өз моделінің осы тас жолда сынақтан өткізуге құқығына ие болды. Бас жүлде Массачусетс технологиялық институтының командасына бұйырды. Қорытынды кезеңді жүргізу тамыз айының ортасында күтілген, бірақ нәтижесінде 2017 жылғы 27-29 қаңтарға ауыстырылды. Қыркүйек айының басында SpaceX ақырында ұзындығы 1,5 км және құбырлар диаметрі 1,8 м сынақ трассасының құрылысын бастайтыны туралы жариялады.
Бірінші тұжырымдамасы (тамыз 2013)
нобай|Жүйенің сыртынан көрінісі. Шатырына күн батареялары орналасқан. И. Маск өз идеясын поезд, ұшақ, автомобиль және кемеден кейін көліктің бесінші түрі берді. Оның айтуынша, бұл "Конкордпен", рельсотрон мен аэрохоккей үшін үстел арасындағы орташа нәрсе. Hyperloop тіректерінде орналасқан жерүсті құбыр ретінде ойластырылған, оның ішінде 480-нен 1 220 км/сағ (ландшафтқа байланысты) жылдамдықпен, бір бағытта арасы 30 секунд интервалмен жылжиды, жеке көлік капсула ұзындығы 25-30 м. Жүйенің екі нұсқасы көзделген: 2013 жылғы 12 тамыздағы жарияланған тұжырымдаманың шешуші факторы жүйені арзандатуға ұмтылыс болды. Сондықтан Маск вакуумдық пойыз моделін негізге алды, оның артықшылығы тірек және қарсы ауаның кедергісіндегі үйкелісті еңсерудің қажетінің болмауы. Алайда кәсіпкер жетілдірілген идеясын ұсынды: оның пікірі бойынша, құбырда толық вакуумге ұмтылу қол жеткізудің қажеттілігі жоқ. Форвакууммен қамтамасыз ету жеткілікті, ал қысым болса 100 Па (бұл атмосфералық қысым 1/1000-і) — одан әрі қысымды төмендету тиімсіз, өйткені шығындардың экспоненциалдық өсуіне әкеледі. Сол уақытта форвакуумды орташа қуатты сорғылардың көмегімен ұстап тұруға және құбырлар қабырғаларын кәдімгі қалыңдығы 20-25 мм болаттан жасауға болады. солға|нобай|Жолаушылар капсуласының схемасы. Алдыңғы жағынан желдеткіш компрессоры орналасқан. Олар орналасқан жерде 28 жолаушы отырады, соңында аккумуляторлар орналастырылған. Алайда, жобамен көзделген көлік құралының жылдамдығы бәрібір қарсы бағытта келе жатқан ауа массаларымен ұшырасады. Маск оларды әуе жастығын жасау үшін пайдалануды шешті: арнайы бағыттаушы мұрында орналасқан көлік капсулалары және желдеткіштер түбінің астында ауа ағынын қарсы  бағыттауға тиіс. Форвакуум жағдайында әуе жастығын құру үшін 9,4 кПа қысымды қамтамасыз ету жеткілікті, барлығы  ауаның жылдамдығы секундына 200 г талап етеді. Осылайша Маск әлдеқайда қымбат магниттік жастық жүзеге асырудан идеядан бас тартты.
Жібек жолы (Алматы облысы)
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Hyperloop
Бірінші тұжырымдамасы (тамыз 2013)
Капсула қозғалысқа сызықтық электр қозғалтқыш арқылы келуі тиіс. Статор ретінде едендегі құбырлар ұзындығы 15 м алюминий рельс болады, ол тек әрбір 110 км сайын қажет. Ротор әрбір капсулада болады, бұл ретте талап етілетін тұрақты қуаты 100 кВт құрайды. Өйткені жүйе электр қуатымен қозғалысқа келеді, энергияны күн батареяларының көмегімен алу қарастырылған. Олар, жүйенің қажеттілігі тек 21 МВт болған жағдайда 57 МВт электр энергиясын тұжырымдауға тиіс. Өйткені статор жеделдетуді ғана емес тежелуді де іске асырады, соңғы жағдайда капсуланың кинетикалық энергиясы сондай-ақ электр энергиясына өзгертіледі. Артық энергиясын сатудан жыл сайын $25 млн жоспарлануда, бұл пайдалану шығыстарын жабуға  қосымша қаржыландыру көзін жасайды. Нәтижесі ретінде, жалпы $7,5 млрд жүйе құны жағдайында бір бағыттың құны $20 болуы тиіс, жоба өзін-өзі 20 жылда ақтайды.
Үлкен сүйелшөп
Латынша атауын екі сөзден құраған: грек сөзі "χηλιδων" — қарлығаш, лат. major, majus —үлкен. Ертеден келе жатқан аңыздарда қарлығаш өзінің көзі көрмей қалған балапандарын сүйелшөптің нәрсуымен емдейді депті.
Британдық Колумбия
Экономика
Британдық Колумбияның экономикалық тарихы драмалық көтерілістер мен құлдырау туралы ертегілермен толы болды, және бұл серпіліс пен құлдырау көрінісі провинцияның саясатына, мәдениеті мен іскерлік климатына әсер етті. Шикізат бағасының өзгеруі пайдалы қазбалаларды табу өндірісіне байланысты болған экономикалық қызметке қатты әсер етті.
Hyperloop
Бірінші тұжырымдамасы (тамыз 2013)
Авариялық жағдайлар туындаған жағдайда мыналар көзделген:
Үлкен сүйелшөп
Ал қазақша "сүйелшөп" деп аталғаны - ол халықтық медицинада сүйелді кетіруге пайдалғадықтан.
Британдық Колумбия
Экономика
2017 жылы Британдық Колумбия 282 миллиард Канадалық Доллар ЖІӨ-мен және 57,335 жан басына шаққанда ЖІӨ-мен Канада провинцияларының ішінде ЖІӨ көлемі бойынша төртінші орынды алды. 2019-20 жылдары Британдық Колумбияның қарызы ЖІӨ-ға қатынасы 15.0% дейін өседі, және 2021-22 жылдары 16.1% дейін өседі деп күтілуде.. Британдық Колумбия экономикасы 2017 жылы қарқынды өсуі байқалды, оның жылдық көрсеткіші төртінші жыл қатарынан Канаданың орташа көрсеткішінен асып түсті. 2017 жылы Британдық Колумбияның ЖІӨ-нің нақты 3,9% өсімі канадалық провинциялар арасында екінші орынды иеленді.