cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тірі қазындылар
Tіpі қазындылар (Живые ископаемые) — бір геологиялық дәуірден басқасына елеулі өзгеріссіз өтетін әр түрлі бері тіршілік етіп келеді. Бұндай тектік реликт түрлердің сақталуына мекен ету орнының физикалық-химиялық және биоталық жағдайларының тұрактылығы популяцияның шамалы тығыздығы кезіндегі көбею механизмінің жоғары болуы, тағы басқа жағдай жасайды. Өсімдіктер өлемінің тіpі қазындыларына ерте заман реликті — 130 млн жылға жуық тіршілік етіп келе жатқан гинкгоны, Америка мен Азияның қоңыржай ендіктерінде сөңенәдә кең таралған, құрып біткен (шамамен 60 млн жыл бұрын) деп есептелген ағаш — метасеквойяны жаткызуға болады. Дегенмен, 1941 жылы Сычуань (Қытай) провинциясында метасеквойяның өсіп түрған 4 ағашы табылды. Tіpі қазындылардың ей маңызды мысалына гаттерия (немесе туатара) жатады. Гаттерия — осы заманға дейін тіршілік еткен қабыршакты бауырымен жорғалаушылардың (тұмсық бастылардың) мезозойлық отрядының жалғыз өкілі. Гаттерия тек Жаңа Зеландияда сақталған. Өйда елдің 30 аралында болжам бойынша 300-дей ғана ересек дарақ қалған деп есептеледі. Өте сирек кезедесетін жануар 1895 жылдан бастап заң жүзіңде қорғалады.
Дереккөздер
Санат:Физика
Окабэна (Миннесота)
Окабэна (Okabena) — Миннесота штатының Jackson округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 188 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-48184.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Лывлей
Лывлей — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нельменга өзенінің оң жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Шынболат Дербісәліұлы Дәленов
Дәленов Шынболат Дербісәліұлы (28 наурызда 1943 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қожабақы ауылы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1999), профессор. Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1971, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.
Ақмола облысы «Образцовый» кеңшарында жұмыс істеген (1959–62). Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтында аспирант, ғылыми-педогогика жұмыстарымен айналысты (1971–79). Зооинженерлер факультеті деканының орынбасары, деканы (1979–83), дайындау бөлімінің (1983–89), зооинженерлер факультетінің деканы (1989–96) болды. 2001 жылдан бастап кафедра меңгерушісі қызметінде. Дәленовтың негізгі ғылым жұмыстарының бағыты Қазақстандағы сүтті ірі қара тұқымдарының селекция-генетика жолдармен және технологиялық тәсілдермен мал өнімдерін арттыру мәселелеріне арналған. Әулиеата сиыры тұқымының жоғары өнімді жаңа типін шығарды. Дәленовтың тоқсаннан астам ғылым еңбектің, 4 авторлық куәліктің, тағы да басқалардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Михаил Федорович Карпов
Михаил Федорович Карпов (1914, Әзірбайжан). Баку мұнай институтын бітірген (1933).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Токмыш
Токмыш — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шайтанка өзенінің сол жағалауынан 3,9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені бастауынан Тагил өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Пермь өлкесі өзендері
Конфинс
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 680 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42,008 км² шамасында. Халық тығыздығы — 138,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1995 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Камено (Бургас облысы)
Камено (Камено) — Болгариядағы қала. Бургас облысына қарасты Камено қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 411 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8120. Телефон коды — 05515. ЕКАТТЕ коды — 35883.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Табаған
«Табаған» кешені — тау шаңғылауына арналған Бесқайнар кентіне жақын (бұрынғы Горный Садовод) Шыбынсай (Іле Алатауы) шатқалында салынған курорт, спорт және ойын-сауық кешен.
Атауы
Кешеннің атауы «Тобогган» (Toboggan) сөзінен шыққан. Солтүстік Америка үндістері тайпаларының тілінде бұл сөз "ағаштан жасалған жалпақ қыстық шаңғы " дегенді білдіреді. Қазіргі ағылшын тілінде «түсу, таудан сырғанау» деген сөзді білдіреді. Сонымен қатар, «табаған» — адамдар төмен қарай арнайы шанамен сырғанайтын науа түріндегі ұзын иілген түсу жолын білдіретін батыстық аквапарктер мен қыстық парктердегі танымал аттракцион.
Тарихы
Кешен 2005 ж. салынған. Осындай ірі көлемді жобаның іске асырылуы қазақстандық туризм нарығының, сондай-ақ қыстық спорт түрлерінің тарихында жаңа кезең болды.
«Табаған» кешені осындай дәрежелі тау шаңғыларына арналған курорттарға қойылатын қазіргі заманғы әлемдік стандарттарға сәйкес салынды. Кешен Австриядан, Голландиядан және Ресейден әкелінген техникамен жабдықталған. Аспалы жолды құрастыруды және карточкалық кіру жүйесін енгізуді ресей мамандары жүзеге асырды, қалған жұмыстарды жергілікті компаниялар жасады.
Кешеннің арқасында ауданның инфрақұрылымы мен экономикалық ахуалы елеулі жақсарып, отандық туризм индустриясын дамыту талаптарына да жауап берді. «Табағанда» жақын жатқан Бесқайнар поселкесінің жүздеген тұрғындары еңбек етуде. Оның ресми тұсаукесері 2006 жылғы қаңтардың аяғында болды. Екі күннен кейін осы жерде Алматы қаласының сноуборд пен экстремалды спорт түрлері Федерациясының (СЭСТФ) Кубогы алғаш рет ойнатылды. 2006 жылғы сәуір айында осы жерде ірі отандық және шетелдік БАҚ өкілдерінің қатысуымен, Дәриға Назарбаеваның басшылығымен Еуразиялық Медиа-форум өтті.
Ресми торбеті
Біздің Табаған
Санат:Тау спорты Санат:Қазақстан спорт кешендері
Хорионэпителиома
Хорионэпителиома (Сһоrіоnеріtһеlіоmа - хорион эпителиінің ісігі) - Ұрық жұмыртқасының бүрлі қабығынан дамитын ісік. Кейде еркектің енінде, аралық қуыста, қуықтың қабырғасында өседі. Эктопиялық хорионэпителиома тератоманың варианты.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
IC 2564
IC 2564 — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2080857, NPM1G +36.0208.
Сыртқы сілтемелер
IC 2564 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Астрономия
thumb|right|400px|Омега Небула, [[Хаббл телескопымен түсірілген сурет]] Астрономия (ἄστρον «жұлдыз» + (номос), «заң» ) —  ғарыштық денелердің құрылысы, дамуы, олар құрайтын ғарыштық жүйелер және тұтас Ғалам туралы ғылым. Астрономия ғарыш кеңістігіндегі жекелеген денелерді немесе денелер жүйелерін, олардың құрылысын, пайда болуын және динамикасын, сондай-ақ, оларда болып жатқан құбылыстарды зерттейді. Аспан денелеріне жұлдыздар (соның бірі - Күн), планеталар (соның бірі - Жер), планеталардың серіктері; мысалы, Жер серігі - Ай, сондай-ақ кометалар, метеориттер жатады. Сондай-ақ, ғаламшараралық, жұлдызаралық ортаны, пульсарларды, қара құрдымдарды, тұмандықтарды, галактикаларды, квазарларды және тағы да басқа ғарыш объекттерін зерттейді.
Астрономияның зерттеу бағыттары
thumb|left|200px|Күн жүйесі Қазіргі заманғы астрономия аспан денелерін зерттеудің тәсіліне қарай бірнеше бөлімге бөлінеді. Астрометрияда аспан объектілерінің орындары мен қозғалысы анықталады, Жердің айналу заңдылықтары зерттеледі, астрономиялық тұрақты шамалардың мәндері анықталады. Сфералық астрономияда аспан нысандарының орны мен қозғалысы математикалық тәсілдермен анықталады. Ал тәжірибелік астрономияда бұрыш өлшейтін аспаптардың жаңа теориялары жасалып, уақытты, географиялық координаттарды (бойлық пен ендікті), белгілі бір бағыттағы азимуттарды анықтау әдістері жүйеленеді. Аспан механикасында бүкіләлемдік тартылыс күшінің әсерінен болатын аспан денелерінің, соның ішінде жасанды денелердің қозғалысы, сондай-ақ аспан денелерінің тепе-теңдік жағдайы зерттеледі. Жұлдыздық астрономияда біздің Галактиканы (Жұлдызаралды) құрайтын жұлдыздар жүйесі, ал галактика сырты астрономиясында басқа галактикалар және олардың жүйелері қарастырылады. Құрамына астрофотометрия, астроспектроскопия, т.б. бөлімдер енетін астрофизика аспан денелерінде, олардың жүйелерінде және ғарыштық кеңістікте болып жататын физикалық құбылыстар мен химиялық процестерді зерттейді. Радиоастрономияда ғарыштан келген радиотолқындардың қасиеттері және олардың кеңістікте таралуы зерттеледі. Жердің жасанды серіктері, ғарыштық кемелер мен ғарыштық телескоптардың (мысалы, америкалық «Хаббл» телескопы) жасалуы астрономиялық зерттеулерді атмосферадан тыс жүргізуге жол ашты. Космогонияда жеке аспан денелерінің, сондай-ақ олардың жүйелерінің, атап айтқанда Күн жүйесінің пайда болу мәселелері, ал космологияда жалпы Ғаламның құрылысы мен заңдылықтары қарастырылады.
Астрономияның негізгі бөлімдері
thumb|left|200px Қазіргі астрономияның зерттеу ауқымы кеңейіп, көпсалалы ғылымға айналды. Қазіргі астрономия келесі бағыттарға бөлінген:
XX ғасырдың екінші жартысында көне астрономиялық зерттеулерді, ежелгі астрономиялық құрылыстарды зерттейтін археоастрономия ғылымы қалыптасты.
Астрономияның даму тарихы
thumb|right|200px Астрономия - табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Оның дамуына ертедегі адамдардың тұрмыс тіршілігіне байланысты қажеттілік себеп болды. Ол кезде уақытты, бағыт-бағдарды дәл көрсететін құралдар мен жабдықтар болмаған. Сондықтан да адамдар Күн мен Айға, аспандағы жұлдыздарға қарап жыл мерзімі мен уақытты айыратын болған. Ал мұндай жұмыс аспан денелерінің қозғалысын үнемі бақылап отыруды талап етті. Аспан денелерінің қозғалысын бақылау қажеттігінен туындаған ежелгі құрылыстардың орны Қазақстанда көптеп кездеседі. Сөйтіп практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына ең басты түрткі болды.
Әлемнің геоцентрлік жүйесі'
thumb|right|400px Астрономияның алғашқы жетістіктерін б.д. ІІ ғасырда Александрия астрономы Клавдий Птоломей қорытындылады. Ол жасаған дүниенің геоцентрлік жүйесі бойынша қозғалмайтын Жерді айнала Ай, Меркурий, Шолпан, Күн, Марс, Юпитер, Сатурн мен «жылжымайтын жұлдыздар сферасы» қозғалып жүретін болды. Көптеген ғасырлар бойына шіркеу дүниенің геоцентрлік жүйесін қолдап келді, өйткені шіркеу оқуының өзінде Жер «Ғаламның орталығы» болып саналды. Птоломейдің дүние жүйесі Ғаламның құрылымы жөніндегі мүлдем қате түсінікке негізделгенімен, қанше дегенмен де ол аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысының көптеген ерекшеліктерін, соның ішінде ғаламшарлардың тұзақ  тәрізді қозғалысының мәнісін  түсіндірді. Бұған Птоломей әрбір ғаламшардың  қозғалысын  бірнеше бірқалыпты қозғалыстар  үйлесімі ретінде қарастыра  отырып, көз жеткізді. Мысалы, ғаламшар Жерді айнала қозғалып қана қоймайды, оның өзі де Жерді айнала қозғалатын нүктенің маңайында қозғалады деп есептелді. Птоломей жасаған кестелер аспандағы ғаламшардың орындарын алдын ала анықтауға мүмкіндік туғызды. Бірақ уақыт өте келе астрономдар бақыланып отырған  ғаламшардың орындары мен оның алдын ала есептелген  орындарында айырмашылық  бар екенін байқады. Ғасырлар бойы астрономдар Птоломейдің жүйесі қажетті деңгейге дейін жетілмеген деп, оны жетілдіре түсу  жолында әрбір  ғаламшар  үшін дөңгелектік  қозғалыстардың  жаңа үйлесімдерін енгізді. 9 ғасырда Халиф Мамунның нұсқауы бойынша Бағдат маңындағы Жер меридианы доғасының ұзындығы өлшенген. 11 ғасырда Әбу Райхан әл-Бируни Жердің қозғалуы мүмкін деген идея айтқан. 13 ғасырда Әбу Жафар ат-Туси Оңтүстік Әзірбайжанда обсерватория салдырып, планеталар қозғалысының жаңа кестесін жасады. Осы ғасырда Пекинде де обсерватория салынды. 1428-29ж. Ұлықбек Самарқанда салдырған обсерваториясын үлкен мәрмәр секстантпен жабдықтатып, 1019 жұлдыздың каталогын  және планеталар  қозғалысының кестесін түзді.
Дүниенің гелиоцентрлік жүйесі
Өзінің  дүние жүйесі туралы поляктың  ұлы астрономы  Николай Коперник (1473-1543) ол өзі қайтыс болған жылы  жарық көрген «Аспан сферасының  айнала қозғалысы жөнінде» деген еңбегінде жазған еді. Оның ілімі бойынша, дүние орталығынде Жер емес, Күн тұр. Жерді айнала Ай ғана қозғалып жүреді. Жердің өзі Күннен қашықтығы бойынша (Меркурий мен Шолпаннан кейін) үшінші ғаламшар болып саналады. Ол Күнді айнала және өз осінен айналады. Жер орбитасының сыртында Марстың, Юпитердіңжәне Сатурнның орбиталары орналасқан. Коперник «жылжымайтын жұлдыздар сферасын» Күннен өте қашыққа орналастырды. Коперник ұсынған дүние жүйесі гелоиоцентрлік деп аталды. Ол ғаламшарлардың тұзақ тәрізді қозғалысын біздің Күнді айнала қозғалатын ғаламшарларды қозғалмайтын Жерден емес өзі де Күнді айнала қозғалатын Жерден бақылайтындығымыздан бізге солай көрінеді деп қарапайым және табиғи түрде түсіндірді. Коперник астрономияда алғаш рет Күн жүйесі құрылымының схемасын құрып қана қоймай, сонымен бірге ғаламшарлардың  Күннен салыстырмалы қашықтықтарын  (Жердің Күннен қашықтық бірлігімен  көрсете отырып) анықтады және олардың Күнді айналып шығу периодын есептеп шығарды.
Гелиоцентрлік дүниетанымның қалыптасуы
Коперниктің ілімі бір дегеннен мойындалып қабылданған жоқ. Мысалы, 1600 жылы инквизицияның үкімімен Римде Италияның ұлы философы, Коперниктің ізін қуушы Джордано Бруно (1548-1600)  өртелді. Бруно Коперниктің ілімін дамыта отырып, Ғаламда центр жоқ және болуы мүмкін емес, ал Күн - бұл Күн жүйесінің ғана орталығы деп пайымдады. Ол сондай-ақ жұлдыздар - біздің Күн сияқты басқа жүйедегі «Күндер», сонымен бірге сансыз жұлдыздарды айнала ғаламшарлар айналып жүреді, олардың көпшілігінде саналы өмір бар деген данышпан ой-болжам жасады. Инквизицияның ешқандай от-жалыны Джордано Бруноның жігерін жасыта алмады, оны жаңа ілімінен бас тартқыза алмады. 1609 жылы Галилео Галилей (1564-1642) тұңғыш рет телескопты аспанға бағыттап, Коперниктің ілімін көрнекі түрде дәлелдейтін жаңалық ашты. Ай бетінен ол тауларды көрді. Айдың беті Жер бетіне біршама ұқсас және «Жер» мен «аспан» арасында принциптілік айырмашылық жоқ. Галилей Юпитердің төрт серігін ашты. Олардың Юпитерді айнала қозғалысы аспан денелері қозғалысының орталығы тек Жер болуы керек деген қате түсінікті жоққа шығарды. Галилей Шолпанның да Ай сияқты өз фазаларын өзгертетінін байқады.Шолпан - Күннің сәулесіне шағылысып жарық шығаратын шар тәрізді дене. Шолпан көрінісі өзгерістерінің ерекшеліктерін зерттей келе, Галилей ол Жерді ғана емес, Күнді де айнала қозғалады деген дұрыс тұжырым жасады. «Аспан тазалығын» көрсететін Күн бетінен Галилей дақтарды көрді, оларды бақылай жүріп, Күннің өз осінен айналатынын анықтады. Ендеше, әр түрлі аспан денелеріне, мысалы, Күнге, осьтік айналу тән екен. Ақырында ол, Құс жолы  - жай көзбен ажыратуға келмейтін мың-сан көмескі жұлдыздар екенін анықтады. Олай болса, Ғалам ертеде ойлағандағыдан әлдеқайда ғаламат екен, ал ол кішкентай Жерді айнала бір тәулік ішінде толық айналым жасап шығады деп болжау мейлінше аңғырт түсінік еді. Галилейдің ашқан жаңалықтары дүниенің гелиоцентрлік жүйесін қолдаушылардың санын көбейтті және сонымен қатар шіркеуді коперникшілдерді қудалауын күшейтуге мәжбүр етті. 1616 жылы Коперниктің «Аспан сферасының айнала қозғалысы жөнінде» атты кітабы оқуға тыйым салынған кітаптар тізіміне енгізілді, ал ондағы ілім Қасиетті Жазбаға қайшы келеді деп жарияланды. Галилейге Коперниктің ілімін насихаттауға тыйым салынды. Солай бола тұрса да 1632 жылы оған өзінің «Дүниенің екі ең басты жүйелері - Птоломей және Коперник  жүйелері жөніндегі диалог» атты кітабын жариялаудың мүмкіндігі туды, онда ол гелиоцентрлік жүйенің ақиқаттығын нанымды көрсете білді, сөйтіп ол католиктік шіркеудің оған деген ашу-ызасын күшейтіп алды. 1633 жылы Галилей инквизиция сотының алдына шақырылды. Жасы келген ғалымды өзінің көзқарасынан «бас тартуға» қол қоюға мәжбүр етті және өмірінің соңына дейін инквизицияның бақылауында ұстады. Тек 1992 жылы ғана католиктік шіркеу Галилейді біржолата ақтады.
Бруноның қазасы, Коперник іліміне ресми тыйым салыну, Галилейдің сот алдында тұруы коперникандықтың  таралуын тоқтата алмады. Австрияда Иоганн Кеплер (1571-1630) ғаламшарлардың қозғалу заңдарын аша отырып, Коперниктің ілімін дамытты. Ежелгі уақыттан бері аспан денелері «идеал қисық» - шеңбер бойымен қозғалады деп есептеліп келді. Коперниктің теориясында да айнала қозғалу күмән туғызған жоқ.17 ғасырда аспан денелерінің орбиталары шын мәнінде шеңберден өзгеше екені анықталды. Бұл маңызды жаңалықты Иоганн Кеплер ашты. Англияда Исаак Ньютон (1643-1727) өзінің әйгілі бүкіләлемдік тартылыс заңын жариялады. Ресейде Шолпан атмосферасының бар екенін ашқан М.В.Ломоносов (1711-1765) Коперниктің ілімін батыл қолдады, тіршілік әлемдері көп екені жөніндегі идеяны қоғады және өзінің мазмұны терең өлеңдерінде геоцентрлікті жақтаушыларды мұқатты. 1755 ж. И.Кант және 1776 ж. П.Лаплас Күн жүйесінің пайда болуы туралы алғашқы гипотезаны ұсынды. 19 ғасырдың ортасынан аспан физикалық табиғаты жүйелі түрде зерттеле бастады.
Қазақстанда Астрономияның дамуы
thumb|left|300px Қазақстанда Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсын біздің заманымыздан бұрынғы 5 ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылды. Батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік жазық қысқы күн тоқырауы сәтіндегі Күн сәулесіне сәйкес келеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.
Республикамызда 1942 жылы Алматыға жақын жердегі теңіз деңгейінен 1500 м биіктікте алғашқы отандық обсерваторияның негізі қаланды. 1950 жылы Астрономия және физикалық институтынан Қазақстан Ғылым академиясының Астрофизика институты бөлініп шықты. 1957 жылдан бастап ғарыштық аппараттардың координаттарын анықтау мақсатында жүйелі бақылаулар жүргізіліп келеді. Тұмандықтардың каталогы (1968) жарияланды. Бұл каталогта галактикадағы 120 нысанның жарқырауы, морфологиясы және олардың ғарышта тарала орналасуы жөнінде жаңа деректер қамтылды. Осы жылы диффузиялық тұмандықтар спектр фотометриялық әдіспен зерттеліп, 100-ге жуық диффузиялық тұмандық спектрлерінің каталогы жасалды. Алынған спектрлерді талдау барысында иондалған сутектің спектрлік сызықтары инфрақызыл және радиодиапазонда ғана емес, спектрдің оптикалық аймағында да болатыны анықталды. 800-ге жуық актив галактикадан тыс объектілердің спектрлері зерттелді, 50-ге жуық Сейферт галактикасы табылды. «Жұлдыздардың жинақталған спектрфотометриялық каталогы» (1978) басылып шығарылды. 1000-нан астам жұлдыздардың абсолюттік спектрлері туралы мәліметтер жарияланды (1985). Алғаш рет Юпитердегі қызыл дақтың газ-тозаңнан құралатыны жөніндегі болжам бақылаулар негізінде расталды және сол планета атмосферасындағы процестердің аксиметриясы байқалды. Соңғы жылдары астрономиялық зерттеулер ҚР Ғылым министрлігі Ғылым академиясының Астрофизика институтының Асы-Түрген обсерваториясында қарқынды түрде дамытылып келеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астрономия
I Мехмет
I Мехмет (1389 – 26 мамыр 1421) — Осман империясының 5-ші сұлтаны, қолбасшы.
I Мехметтің замандастары оны әділ, момын, бейбітшіл мінезді билеуші екенін мінездеді. Сұлтан діни еріктілікті ұстанды, яғни мұсылман емес османлыларға сабырмен қарады, сауданы дамытуға тырысты, ғимараттар салды (мысалы, Адрианополь мешіті), әдебиетті сүйді, әсіресе поэзияны.
Өмірбаяны
I Мехмет 1387 жылы османлы елордасы Бурса қаласында османлы сұлтаны I Баязиттің шаңырағында дүниеге келді. Әкесі өте қуатты билеуші болатын. Алайда Анадолыға басып кірген Тұран әмірі I Темір Анкара шайқасында I Баязитті жеңіп, Османлы мемлекетін едәуір әлсіретті.
1402 жылы тұтқынға алынған I Баязит анықталмаған себеппен қаза тапты. Осыдан кейін Османлы мемлекетінде сұлтанаралық заман болды (1402-1413). Тақ үшін күреске I Баязиттің төрт ұлы қатысты: Иса, Мұса, Сүлеймен және Мехмет. 1402 жылы Сүлеймен шаһзада Румелияда, Иса шаһзада Батыс Анадолыда, ал Мехмет шаһзада Шығыс Анадолыда өздерін сұлтан деп жариялады. Басында Мұса шаһзада Мехмет шаһзадамен бірге болған, алайда соңғысы Мұса шаһзаданы Сүлеймен шаһзадамен соғыстырғанда, Мұса шаһзада жеңіске жетіп, Сүлеймен шаһзаданың орнына өзін сұлтан етіп жариялады. Мехмет шаһзада өз ағасын жазалау мақсатымен Румелия үшін күреске түседі. Сондықтан ол византиялық император II Мануил көмегімен Анадолыдан Фракияға кемелермен өтеді. Бірақ сол кездегі шайқастар екі жаққа да пайда әкелмеді, оның үстіне Мехмет шаһзада Айдын бейінен қорғану үшін Анадолыға қайтып келуге мәжбүр болды. Соңғы шаруаны тындырып алғаннан кейін, ақыры, 1413 жылы Мұса шаһзаданың әскерін талқандап, османлылардың барлық жерлерін өзіне бағындырды.
Билеген жылдары
Сұлтан болғаннан кейін I Мехмет бар күш-жігерін Османлы сұлтандығын бұрынғы қалпына келтіруге жұмсады. Сондықтан сұлтан барлық көрші елдермен жақсы қарым-қатынаста болып, бар қуатын тек он жыл бұрын тәуелсіздігін алған бейліктерге шоғырлайды. 1415 жылы I Мехмет Қараман Бейлігінен басқа жуырда тәуелсіз алған бейліктердің барлығын бағындырды. 1416 жылы османлы форты Венеция фортына қарсы соғыс жүргізді, алайда венециялықтар Гелиболу түбегіне жақын жерде жеңіске жетіп, османлылардың 25 кемесін алды. Сол жылы Анадолыда Бадреддин Махмұт Симауи бастаған кең ауқымды төңкеріс басталды. Бұл төңкерісті сұлтан Смирна шайқасында басты. Өмірінің соңғы жылдарында да I Мехмет тағы бір төңкерісті басты. Бұл төңкерісті жетекшісі өзіне сұлтанның ағасы Мұстафа шаһзада деген жалған есім алды.
Садрағзамдары
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Лениншіл Рүстемов
Лениншіл Рүстемов (8.8. 1932, Сарыағаш ауданы – 15.12. 1993)Оңтүстік Қазақстан облысы : энциклопедия. – Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2005. – ISBN 9965-9746-1-6 – ғалым, филология ғылым кандидат, профессор Орта Азия Мемлекеттік университетінде оқыған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Тұлғалар
Море (Барселуш)
Море (Барселуш) (Moure (Barcelos)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 949 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,26 км² шамасында. Халық тығыздығы — 419,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Жаңа циклон
Жаңа циклон - дамуының алғашқы сатысында тұрған, Жер бетінде жылы бөлігі бар, алдыңғы жағынап жылы, ал сырт жағынан суық шептермен шектелген шептік циклон. Оның орталығы жылы бөліктің төбесімен тура келеді. Жаңа циклонның алдыңғы бөлігінде жылы шептің бұлттары мен жауын-шашыны, жылы бөлігінде тұман, қабатты бұлттар, сіркіреме; суық шептің сыртында оған тән бұлттылық, одан кейіп циклон тылының тұрақсыз ауа массасына тән бұлттар мен конвекция жауын-шашындары байқалады. Оның сирек қолданылатын синонимі: идеалдық циклон.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Мезгілсіз сезім
«Мезгілсіз сезім» (Aşk-ı Memnu) — Ay Yapım компаниясы түсірген түрік телесериалы. Осы телесериал Halit Ziya Uşaklıgil жазылған романды түсірілді.
Тарихи
Бихтер мен Бехлүл атты екі жастың бір-біріне деген құпия сезімдері туралы сыр шертетін бұл хикая түрік киногерлерінің соңғы жылдағы ең үздік шығармасына айналды. Романтикалық махаббат оқиғасы көптеген елдерде көрермендер көңілінен шығып, кино саласындағы 18 марапатқа ие болды. Телетоптаманың Қазақстанда алғашқы рет 31 арнада қаңтар айында болған еді.
Ыстамбұлдағы сыйлы да, дәулетті жандардың бірі Аднан жұбайының қазасынан кейін, қызы Нихал, ұлы Бюлентпен бірге өзгелерден оқшау, мамыражай тірлік кешіп жатады. Бір күні ол жас сұлу Бихтермен танысады. Бойжеткенмен кездескен сәттен бастап, ол өмірге қайта келгендей болады. Ал, жақында ғана әкесінен айырылған жас қыз Аднаннан қорғаныш табады. Осылайша, жаңа өмір бастамақ ниетте Бихтер Аднанның жекежайына көшіп келеді. Алайда, мұнда ол күйеуінің жиені Бехлүл атты сымбатты жігітті кездестірді. Осы сәттен бастап, Бихтердің өмірі өзгеріп шыға келді. Бақытты да, тыныш және қауіпсіз өмір бастамақ болған сұлу аяқ астынан туындаған құштарлық сезімінің құрсауында қалады...
Бір-бірінен қаншалықты қашқақтаса да, Бихтер мен Бехлүл жекежайда кездеспей тұра алмайды. Ал, құштарлық сезімі жанға тыным берер емес. Бихтердің анасы Фирдевс екі жастың арасында туындаған алауды байқап қалады. Бұған алаң болған ол, қызының некесін сақтап қалу үшін Аднанның қызы Нихал мен Бехлүлді бір-бірімен жақындастырмақ болады. Алайда, Фирдевстің бұл ойыны Бихтердің шынайы сезімін мойындауға итермеледі. Ол енді Нихал мен Бехлүлдің жақындасуына кедергі жасамақ болады. Бұл ойынның соңы Бехлүл мен Бихтердің бір-бірінен алшақтауына алып келді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түрік телесериалдар
Ренате
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3731 адамды құрайды. Халық тығыздығы 1866 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 2,84 км² шамасында. Пошта индексі — 20055.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Тумская (Березовка тармағы)
Тумская — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты; су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Құрғақ Сыня
Құрғақ Сыня — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сыня өзенінің сол жағалауынан 217 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лайвес
Лайвес (Laives) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — Антоний және Николай. Жыл сайынғы мерекесі — 5 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
NGC 2177
NGC 2177 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 13 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2177 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 57-SC66, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Аламо (Нью-Мексико)
Аламо (Alamo) — Нью-Мексико штатының Socorro округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1085 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102.7 км² шамасында. FIPS коды — 35-01710.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
КХДР мәңгі президенті
Корей Халық Демократиялық Республикасының мәңгі президенті (조선민주주의인민공화국의 영원한 주석) — 1998 жылдың 5 қыркүйегінде КХДР Конституциясына түзету енгізілгеннен бері пайда болған формальды лауазым. Ұйымдастырылған кезден бастап лауазымға Ким Ир Сен «иелік етуде». . Бұл формальды өкілетсіз құрметті титул.
Бұл конституцияның қабылдануы лауазымды қайтыс болған адамның иелік етуіне әкеліп соқтырды: Ким Ир Сен 1994 жылдың 8 шілдесінде қайтыс болды.
Нарықтың құрылымы, түрлері және сегментациясы.
Нарықтың құрылымы, түрлері және сегментациясы. Нарықтың құрылымы өте күрделі болады және ол экономиканың барлық сферасында әсерін жүргізеді. Нарықтың экономикалық құрылымы мынадай жағдайлармен белгіленеді:
Нарықты құрылымы жағынан жіктеу
1. Нарық қатынастары объектілерінің атқаратын экономикалық, қызметі бойынша:
Нарықтық көп түрлілігі кәсіпорындардың өзара өсер етуінің барлық жүйесіне күрделі өзгерістер енгізуді талап етеді, тауардың өткізілуін тікелей байланыс негізінде жүргізуді, сату-сатып алудағы бейнелеп-есептеу сипатын нақты сату-сатып алумен алмастыруды, шаруашылық байланыстарындағы серіктестерді еркін таңдауды талап етеді. Осындай нарықтың құралдарына тауар және қор биржалары, маманданған қоймалар, коммерциялық орталықтар, көтерме сауда орындары, т.б. жатады.
2. Нарықтарды тауарлық топтар бойынша жіктеуге болады:
Ауылшаруашылық шикізаттары нарығында азық-түлікке және ауыл шаруашылық шикізаттарына қажеттіліктерді қамтамасыз ететін, ауылшаруашылық өнімдер қоры жасалады. Тұтыну тауарлары нарығының қалыптасуы осы тауарлардың өндірілу көлемінің елеулі дәрежеде өсуін тілейді, сатып алушылық сұранысты қанағаттандыру үшін бәсекеліктің кең пайдаланылуын, фирмалық дүкендердің көбейуін тілейді.
3. Кеңістік (территориялық) критериі бойынша мынадай нарықтар болады:
Осындай нарықтардың қалыптасуы республиканың мемлекеттік егемендігін қамтамасыз етеді.
4. Бәсекенің шектелуі дәрежесі бойынша мынадай нарықтар болады:
5. Нарық қатынастарының субъектілері бойынша мынадай нарықтар болады:
Көтерме сауданың екі түрі болады. Бірінші түрі — жабдықтаушы (жеткізуші) мен тұтынушылар арасында тікелей байланыс жасау. Бұл түр еңбек кооперациясы тұрақты байланыста болғанда пайдаланылады (тоқыма және тігін комбинаттары, автомобиль және шина жасайтын зауыттар). Бұндай байланыстарда келісім шарт нарықты қалыптастырудың басты және белсенді құралы болады. Көтерме сауданың екінші түрі — коммерциялық орталықтар, биржалар. Бұл түр өніммен қамтамасыз етушілерді көптеген ұсақ тұтынушылар пайдаланғанда орын алады. Көтерме сауда тек белгілі экономикалық және әлеуметгік жағдайларда мүмкін болады.
6. Экономикада заңдылықты сақтау жағынан мынадай нарықтар болады:
Нарықтың түрлері бойынша жіктеу
Нарықтардың құрылымын зерттеу, оларды негізгі түрлерге бөлуге мүмкіндік береді. Тауарлар мен қызметтер нарығы. Бұл топқа жататын нарықтар: Өндіріс факторларының нарығы. Бұған жататындар: Қаржылар нарығы:
Интеллектуалдық өнімдер парығы — инновациялардың, ойлап табулардың, информациялық кызметтердің, әдебиет және өнер еңбектерінің нарықтары.
Жұмыс күні парығы. Бұл еңбек ресурстары қозғалысының экономикалық формасы. Бұнда нарық экономикасы зандарына сәйкес жұмысшы күші миграция жасап отырады.
Аймақтық нарықтар: жергілікті, ішкі, ұлттық, сыртқы, халықаралық нарықтар.
Нарықты сегменттеу
Нарықтарды сегменттеу. Нарықтың негізгі түрлері әртүрлі субнарықтарға, нарықтық сегменттерге бөлінеді. Нарықты сегменттеу — тауарларға бірдей емес талаптар қоятын осы тауардың тұтынушыларын жеке-жеке топтарға бөлу болып табылады. Нарықтың сегменті — бұл нарықтың бір бөлімі, белгілі ортақ көрсеткіштер негізінде құрылған тұтынушылар, өнімдер, немесе, кәсіпорындардың тобы болып табылады. Сегменттеу әртүрлі жолдармен, әртүрлі факторларды (көрсеткіштерді) қолдану арқылы жүргізіледі. Осылардың негізгілері:
1. Географиялық:
2. Демографиялық:
3. Психографиялық:
4. Мінез-құлықтық (тауарларды таңдауда):
Дереккөздер
Санат:Экономика
Сандугач
Сандугач — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/240/121 орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Буй өзені бастауынан Карман су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сайрагүл Сауытбай
thumb|right|250px|Сайрагүл Сауытбай Сайрагүл Сауытбай 1977 жылы Қытайдағы Іле Қазақ автономиялық облысында дүниеге келген. Кейін медициналық университетті аяқтаған соң дәрігер, мұғалім, білім беру саласында директор болып қызмет атқарған. 2016 жылы Сайрагүл Сауытбай отбасымен бірге Қазақстанға көшкісі келеді. Бірақ Қытайдың коммунистік партиясы Сайрагүл Сауытбайдың құжаттарын тартып алып, өзін Қазақстанға жібермей қойған. 2017 жылғы қарашадан 2018 жылғы наурызға дейін Сайрагүл Сауытбай лагерьде тұтқындалған этникалық ұлттарға қытай тілін үйретуге мәжбүр болды. 2018 жылдың наурыз айында Сайрагүл Сауытбай Қазақстанға қашып кетеді. Кейін ол Қытайдың мұсылмандарға жасаған репрессиясының құрбаны болғанын мәлімдейді. Ол Қытайдың мұсылмандарға қысым жасағанын алғашқылардың бірі болып дәлелдейді.
Шекарадан өту себебі
Ерлі-зайыпты Уәли Сләм мен Сайрагүл Сауытбай екі баласымен бірге Қазақстанға 2016 жылы көшіп келмек болған. Бірақ 2017 жылы Қазақстан азаматтығын Уәли Сләм мен екі баласы ғана алған. Сайрагүл мемлекеттік қызметкер болғандықтан Қытай тарапы оның сыртқа шығуына рұқсат бермеген. Күйеуі мен балалары Қазақстанға кеткеннен кейін Қытай полициясы оны қысымға алып, “Қытай ақпараттарын Қазақстанға жеткізуші” деп айыптай бастаған.
“Шетелдіктермен байланысы бар адам деп қылмыскер қатарына жатқызды. Қытай төлқұжатын алып қойған, ал компартиядан шығу сатқындық болып есептеледі. Балабақша директоры болған, ол мемлекеттік қызмет болып саналады. 2018 жыл басында тау арасындағы саяси тұтқындар лагеріне еріксіз қызметке қойған. “Саяси лагерьдегі жайды сыртқа шығарсаң, мемлекеттік құпияны ашпау туралы заңды бұзсаң, өлім жазасына кесілесің” деп қағазға қол қойдырған. Өмірін сақтап қалу, отбасына қосылу үшін заң бұзуға мәжбүр болғанын, атамекенімнен пана іздеп келгенін айтты.
Нұрсұлтан Назарбаевқа жазылған хаттар
20 маусым күні Талдықорғандағы тергеу изоляторында отырған тұтқын Нұрсұлтан Назарбаевқа хат жазды. Хат мәтіні журналист Сәуле Әбединованың Facebook парақшасында жарияланды. Хатта Қытайдағы қазақтардың “жағдайы ауыр” екенін хабарлап, өзінің “заңсыз əрекеті үшін атамекенде жауапқа тартылуға дайын” екенін және Қазақстан азаматтығын беруін сұраған.
5 шілде күні Германияның Society for threatened peoples (қауіпті жағдайдағы халықтарды қорғау) адам құқықтарын қорғау ұйымы Қазақстан Президентіне хат жолдап, Қытайдан заңсыз өтті деген айыппен қамауға алынған Сайрагүл Сауытбайды Қытайға қайтармау туралы өтініш жасап, араша сұрады. 17 шілде күні Сайрагүл Сауытбайдың адвокаты Абзал Құспан Facebook парақшасында Мемлекет басшысына жазған ашық хатын жариялады. Хатта ол Нұрсұлтан Назарбаевтың Халықаралық шарттар нормаларының орындалуын қамтамасыз етіп, Сайрагүл Сауытбайды ҚХР-ға бермеуге ықпал етуін сұраған.
Сайрагүлдің лагерде көргендері
Сайрагүл Сауытбайдың сөзінше, лагерьде шамамен 2 500 адам болған. «Мен көргендердің ең үлкені – 84 жастағы кейуана. Ал ең кішісі – 13 жастағы ұл бала», - дейді ол. Айтуынша, лагерьдегі бір кішкентай камерада 20 адам қамалған. Олар үнемі кісенмен жүреді. Сондай-ақ әрекеттерін бақылау камералары арқылы бақылап отырады екен. Ал дәретхананың орнына бөлменің бір бұрышына шелек қойылған. Лагерде күн қытай тілінен сабақтан басталады. Мұнан кейін адамдар жасамаған күнәларын мойындайды екен. Тұтқындалғандардың барлығы үнемі таблетка қабылдап, ине салынады. Ресми нұсқа бойынша, осылайша аурулардың алдын алмақ екен. Алайда шындығында тұтқындалғандарға осылайша медициналық тәжірибе жасалатын көрінеді. Салдарынан көбінің ақыл-есі ауысып, ер адамдар белсіз болып қалады, дейді. Сонымен қатар зорлап, тырнағын жұлып, тоқ және шегемен қинайды екен.
Сайрагүл Сауытбай бұл лагерьге 2017 жыл мәжбүрлікпен келгенін айтады. Оған лагерьде қытай тілінен сабақ беретінін айтқан. Ол қол қойған құжатта ереже бұзып немесе берілген міндеттерді орындай алмаған жағдайда, өлім жазасына кесілетіні көрсетілген. «Құжатта тұтқындағандармен сөйлесуге, күліп, жылауға, өзгелердің сұрағына жауап беруге тыйым салынғаны көрсетілген», - дейді ол. Сайрагүлдің айтуынша, оған форма беріп, кішкентай бөлмеге жіберген. Ондағы төсектің өзі бетоннан жасалған. Десе де әйел тұтқындағыларға жасалған жағдай мұнан да нашар дейді. «Әр бөлмеде дәретхана орнына пластик шелек қойылған. Әр адамға дәретке отыру үшін күніне 2 минут беретін. Ал шелектегі нәжіс күніне бір-ақ рет төгіледі. Ол толып кеткен күннің өзінде, ертеңге дейін күту керек», - дейді Сайрагүл Сауытбай.
Лагерьде Сайрагүл тұтқындағыларға қытай тілін, сонымен қатар коммунистік партиялардың насихат әндерін үйретуге міндеттелген. Тұтқындағылар «Мен Қытайды жақсы көремін», «Коммунистік партияға рахмет», «Мен – қытаймын», «Мен Си Цзиньпинді жақсы көремін» деген сөздерді қайталауға мәжбүр көрінеді. Оның сөзінше, әнді дұрыс шырқамағандар және тілді меңгере алмағандарды арнайы «қара бөлмелерде» жазалайды. Онда адамдарды электр таяқтармен ұрып, шегелерге отыруға мәжбүрлеген. Кейбірі мұндай бөлмеден тырнақсыз оралатын, дейді.
Бірде Сайрагүлдің өзін жазаға тартыпты. «Түнгі уақытта лагерьге жаңадан тұтқындалғандарды алып келді. Олардың арасында қазақ әйел бар еді. Ол менің қазақ екенімді танып, көмек сұрап, құшақтап алды. Мен оған жауап бермедім. Сонда да мені жазалады. Ұрып-Соғып, екі күн тамақсыз қалдырды», - дейді. Оның сөзіне қарағанда, лагерьде бәрінен бұрын әйелдерге қиын. Себебі полицейлер көзіне түскен кез келген әйелді зорлап тастауы мүмкін, дейді. Тіпті, топтық зорлау жағдайлары да болған.
Ал күндізгі уақытта тұтқындағыларға «жасаған күнәлары туралы» ойлануға уақыт беріледі екен. Мұнда қытай тілін білмегеннен бастап, діни ғұрыптарды сақтамауына дейін күнә санайды. Сонымен қатар Сайрагүл лагерьде күніне 3 рет тамақ берілетінін айтады. Беретіндері - күріш немесе көкөніс сорпасы және бір тілім нан. Ал жұма күндері тұтқындағыларға доңыз етін береді. Кейбірі діни көзқарасына байланысты оны жей алмайды. Алайда тамақтан бас тартқаны үшін жазалайды, дейді.
Сот процесі
9 шілде күні Жаркенттегі Панфилов аудандық сотында Қытай қазағы Сайрагүл Сауытбай мәселесі қарала бастады. Сот орыс тілінде жүре бастаған соң Сауытбай сотты қазақ тілінде өткізуді сұрады. Судья айыпталушының өтінішін қанағаттандырып, сот отырысын 13 шілдеге қалдырды.
13 шілде күні сот отырысында Сайрагүл Сауытбай ҚР Қылмыстық кодексінің 392-бабы (“Шекараны заңсыз бұзып өту”) бойынша айыпты деп танылды.
Сот тергеуі кезінде Сайрагүл Сауытбай өзіне тағылған айыпты толық мойындайтынын айтты. Өзіне Қытайда саяси қысым жасалғандықтан шекарадан заңсыз өтуден өзге жолы қалмағанын да мәлімдеді. Ол Қытайда өзін өлім жазасы күтіп тұрғанын, Қазақстанда кез келген жазаға келісетінін жеткізді. Судья Динара Құйқабаева Сайрагүл Сауытбайдың прокурормен процессуалдық келісімге келу туралы өтінішін қабылдап, келесі сотты 23 шілдеге қалдырды.
23 шілде күні сот процесінде прокурор Арзыгүл Имярова адвокат Абзал Құспанның процессуалдық келісім жасасу туралы ұсынысынан бас тартты. Келіссөз кезінде адвокат Абзал Құспан Сайрагүл Сауытбайдың жазаны мойындайтынын, оны Қазақстанда қалдырса, кез келген жазаға дайын екенін айтып ұсыныс жасаған. Прокурор келісімнен бас тарту себебін түсіндірмеді.
Судья Динара Құйқабаева тергеу амалдары аяқталғанын, жарыссөздің басталатынын хабарлады. Жарыссөз 1 тамызға қалдырылды.
1 тамыз күні Жаркентте өтіп жатқан сотта прокурор Арзыгүл Имярова бірнеше себепке байланысты айыпталушыға Қазақстаннан шығару жазасын қолданбауды сұрады. Ол себептер: Сауытбайдың балалары – Қазақстан азаматы, заң оның балаларымен кездесуін қамтамасыз етуі керек. Оның үстіне, айыпталушы қылмысын мойындап отыр.
Прокурор алты ай пробациялық бақылауға алу жазасын тағайындауды сұрады. Сот Сайрагүл Сауытбайды Қазақстан шекарасын заңсыз кесіп өтті деп айыптап, алты ай мерзімге бас бостандығынан шартты түрде айыру туралы үкім шығарды.
Швецияға қоныс аудару
Сайрагүл Сауытбайдың босқын мәртебесін беруді сұраған арызын қараған Алматы облыстық полиция департаментінің жанынан құрылған «босқын мәртебесін беру» жөніндегі комиссия оның өтінішін қанағаттандырудан бас тартты.
2019 жылы 3 маусымда Сайрагүл Сауытбай отбасымен бірге Швецияға қоныс аударды.
Швеция Сайрагүлге жол жүру шығынын берген. «Бұл саяси пана емес, ол бұл жерде босқын мәртебесін алған жоқ. Ел билігі Сайрагүл Сауытбайдың отбасымен бірге Швецияға кетуіне тосқауыл болмаған. Этникалық қазақтың күйеуі мен екі баласы Қазақстан азаматтығынан бас тартпаған, туристік виза арқылы кеткен.
Сайрагүл Сауытбай Азаттыққа Швецияға жетіп, құжаттарын рәсімдеп жатқанын айтты. Сауытбайдың сөзінше, қазіргі мақсаты - Швеция азаматтығын алу, деп жазады Азаттық.
Осы күнге дейін біз Қазақстаннан үмітімізді үзбеген болатынбыз. Ендігі мақсатымыз – Швеция елінің азаматтығын алып, Қытайдың қаупінен толық арылып, балаларымды жақсы оқытып, келешекте өз отанына барып, халқы үшін қызмет етуге тәрбиелеу. Швеция мемлекеті бізді өте жылы қабылдады. Бұл жерде заң кемелденген, жұмыстар жақсы атқарылады екен. Біздің барлық жағдайымызды толығымен жасап берді, - деді ол.
Сайрагүл Сауытбай АҚШ-тың "Батыл әйелдер" халықаралық сыйлығының иегері
thumb|right|200px|Сайрагүл Сауытбай - халықаралық сыйлықтың лауреаты. Шыңжаңдағы саяси тәрбиелеу лагерьлері жайлы алғаш болып айтқан Қытай қазағы, қазір Швецияда тұратын Сайрагүл Сауытбай АҚШ мемлекеттік департаментінің "Батыл әйелдер" халықаралық сыйлығын (Annual International Women of Courage) алды. Сауытбайға марапатты 4 наурызда Вашингтонда АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео мен АҚШ-тың бірінші ханымы Мелания Трамп табыстады.
Помпео марапаттау рәсімі кезінде "Сайрагүл Сауытбайға бас иеміз. Ол бұрын дәрігер болған. Ол шындықты айтқаны үшін отбасынан ажырап, қамалып, қысым көрді, өлім жазасына кесілуі де мүмкін еді. Ол – Қытайдың Коммунистік партиясының Шыңжаңдағы мұсылмандарға қарсы қысымы жайлы ашық айтқандардың бірі. Сайрагүл Сауытбай қорықпай Шыңжаң лагерьлері туралы ақпараттарды айтты және қазір де лагерьде қамалып шыққандар мен олардың туыстарына қамауда көргендерін ашық айтуға жігерлендіріп жүр" деді.
Дереккөздер
Санат:Қытайдағы қазақтар Санат:Қытай мұсылмандары Санат:Шыңжаңдағы саясат Санат:Тәуелсіздік белсенділері Санат:1977 жылы туғандар
Нұркен Қалдыбекұлы Мәзбаев
Нүркен Мазбаев – Қазақстан футболшысы (шабуылшы). Қазақстан футболының тарихындағы ең үздік ойыншы.
Нүркен Мазбаев 4 маусымда 1972 жылы Тараз қаласында дүниеге келген.
Клубтық карьера
Нүркен де клуб ауыстырып, «Қайсар» клубының сапына өтеді. Қайсар клубында 1998-1999 жылғы маусымда 33 ойын өткізіп, 25 рет гол соқты. Әрі еліміздің ең үздік шабуылшысы атанады.
Ұлттық құрама карьерасы
13 ойын өткізіп 2 гол салды. Жарақат алып ұлттық құрамадағы ойынын тоқтатты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары Санат:Тараз ФК жаттықтырушылары
Жаңа акбаш
Жаңа акбаш — Башқұртстанның Кушнаренк ауданындағы ауыл, Ескі гумер ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 47 адамды құрады. Пошта индексі — 452251, ОКАТО коды — 80240870002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Стожа (Благоевград облысы)
Стожа (Стожа) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Сандански қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 86 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2800. ЕКАТТЕ коды — 69290.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Футболдан Қазақстан Кубогы 2015
2015 жылғы Футболдан Қазақстан Кубогы — кубоктың жиырма төртінші мәрте ойнатылуы. Турнирдың алғашқы кезеңі 2015 жылдың 29 наурызында өтті. Финалдық ойын 21 қарашасында өтеді. Кубок жеңімпазы Қазақстан атынан 2016/17 жылғы УЕФА Еуропа Лигасына қатысады.
Жарыс күнтізбесі
2015 жылғы Қазақстан кубогының күнтізбесі ресми түрде осылай құрылған:
Бірінші кезең
5 наурыз 2015 жылғы Қазақстан Кубогының бірінші кезеңінің жеребесі тартылды. Турнирдің осы кезеңіндегі жеңімпазы бір ойын арқылы анықталады. Бірінші кезең ойындары 2015 жылдың 29 наурызында өтті. Премьер-Лига клубтары бірінші және екінші кезең ойындарынан босатылған. Премьер-лига клубтары турнирді 1/8 финалынан бастайды.
Екінші кезең
Екіші кезең ойындары 2015 жылдың 12 сәуірінде өтті. Спартак-Қызыл-Жар СК арасындағы ойын Семейдегі стадионның дайын болмағандығынан Өскеменге және 11 сәуірге көшірілді.
1/8 финал
1/8 финал ойындары 2015 жылдың 29 сәуірінде өтті. Қайсар-Спартак ойыны басқа ойындарға қарағанда бір күн алда өтті.
1/4 финал
1/4 финал ойындары 2015 жылдың 20 мамырында өтті. Тобыл-Жетісу ойыны ауа-райы салдарынан Қостанайдан Затобол қаласына көшірілді.
1/2 финал
1/2 финалдың алғашқы ойындары 2015 жылдың 2 маусымында өтті. Жауапты ойындар 23 қыркүйекте өтті.