Артур_Шопенгауэр
Метафизика
Шопенгауэрдің психологиялық ілімдерінде олар оның идеалистік таным теориясы мен физикалық және ақыл-ойдың өзара әрекеттесуінің материалистік сипаттамасы арасындағы қайшылықты жиі атап өтті (ми үшін ойлау асқазан үшін ас қорытумен бірдей;). Ерік ұғымын психоматерия ретінде мойындайтын болсақ, философқа айтылған бұл сөгістердің дәлелденуі екіталай. Адамдағы ең бастапқы, алғашқы, түбір – оның болмысын сипаттайтын нәрсе, бұл – ерік (Шопенгауэр когнитивтік процестерге қарама-қарсы сезімдер мен құмарлықты ерік концепциясына қосады). Интеллект – тағы бір негізгі психикалық қабілет – ерік-жігерге қатысты қызметтік рөл атқарады. Біз үнемі ерік-жігерді басшылыққа аламыз - ол өзінің ұмтылыстарына қайшы келген кезде интеллектке барлық мүмкін әсер етеді. Шопенгауэр құмарлық парасаттылық дәлелдерін қаншалықты жиі бұрмалайтынын көрсету үшін жеткілікті ашық түстерді таба алмайды (оның «Эристика» мақаласын қараңыз). «Көрмейтінді иығында көтерген сау соқыр» - бұл білімге деген ерік-жігердің көзқарасының белгісі. Ерік-жігердің интеллектке үстемдігі және оның мәңгілік наразылығы адам өмірінің үздіксіз азаптар тізбегі екендігінің қайнар көзі болып табылады: ақыл мен тойымсыз ерік арасындағы келіспеушілік Шопенгауэрдің өмірге деген пессимистік көзқарасының тамыры болып табылады. Шопенгауэр, Э.Гартманның пікірінше, пессимизм мәселесін әдіснамалық зерттеулерге бағынбайды, бірақ адамзаттың апаттары туралы бірнеше жарқын суреттерді, олардың бейнелерінің күшімен жиі таң қалдыратын, бірақ біржақты бейнелер береді. өмірді бейтарап бағалау сезімі. Оның ең маңызды дәлелдері нәзіктіктің белгісіне дейін қайнатылады,ләззаттың өткіншілігі және олардың иллюзорлық сипаты. Қанағаттанбау - ләззаттың негізгі астары. Біз қалаған нәрсеге қол жеткізгеннен кейін, қанағаттанбау қайтадан пайда болады және біз азаптан жалығуға және толық емес қанағаттанудың қысқа кезеңдері арқылы мәңгілікке көшеміз. Бірақ бұл жеткіліксіз, ләззаттың өзі шынайы емес - азап оң нәрсе, ләззат өткен азаппен қарапайым контрастқа дейін төмендейді, яғни азаптың қысқаша болмауы. Жастықтың сүйкімділігі, денсаулық пен еркіндік, өмірдің ең жақсы сыйлары олардан айырылғаннан кейін ғана бізде сезіне бастайды. Бұған апат, адамның эгоизмі, ақымақтық пен ашу-ыза әлемге әкелетін зұлымдықтың бүкіл массасын қосу керек. Адал, ақылды және мейірімді адамдар сирек кездеседі. Әдемі жан «төрт жапырақ» сияқты: өмірде өзін «қарапайым қылмыскерлердің арасында ауыр еңбектегі асыл саяси қылмыскер» сезінеді. Егер жеке өмірде шынайы бақыт болуы мүмкін болмаса, ондай бақытты бүкіл адамзат үшін күтуге болады.Тарих – апаттардың калейдоскопы: онда ілгерілеушілік, жоспар жоқ, адамзат қозғалыссыз. Шопенгауэр адамгершілікті айтпағанда, психикалық прогресске де қатты күмәнданады. Философия, ғылым және өнер, сондай-ақ басқа тіршілік иелеріне жанашырлық жердегі өмірде аз оазистер болып табылады. Шопенгауэрдің пікірінше, еріктің жеке болмыстардың көптігіне ыдырауы – өмір сүруге деген ерікті бекіту кінә, ал оның өтелуі қарама-қарсы процесте тұруы керек- өмір сүруге деген ерік-жігерін жоққа шығаруда. Шопенгауэр еврей дінін жек көрсе де, құлау тарихын жоғары бағалайды (бұл «жарқын нүкте»). Осы көзқарасқа байланысты Шопенгауэр жыныстық сүйіспеншіліктің өзіндік көзқарасын таба алады. Бұл құбылыста өмірдің метафизикалық негізі жарқырайды. Сүйіспеншілік - бұл басылмайтын инстинкт, ұрпақты жалғастыруға арналған күшті стихиялық қозғалыс. Сүйікті жанды идеализациялаудағы ессіздігінде ғашыққа тең келер ешкім жоқ, соған қарамастан, мұның бәрі ғашық қолында соқыр құрал, ойыншық болып табылатын отбасы данышпанының «әскери айласы».Бір жаратылыстың басқа біреудің көз алдында тартымдылығы жақсы ұрпақ шығару үшін қолайлы деректерге негізделген. Табиғат бұл мақсатқа қол жеткізген кезде, иллюзия бірден сейіледі. Жыныс арасындағы сүйіспеншілікке мұндай көзқарас, әрине, әйелді әлемдегі зұлымдықтың басты кінәлісіне айналдырады, өйткені ол арқылы өмір сүру ерік-жігерінің үнемі жаңа және жаңа растауы жүреді. Табиғат әйелді жарата отырып, театр жаргонында «сықырлау әсері» деп аталатын нәрсеге жүгінді.