cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атырау облысының пайдалы қазбалары
Облыс жер қойнауынан табылған және әлемдік ғылымға ресми енген минералдар
Стронциоборит - Алғаш рет 1960 ж. Индер кен орнынан В. А. Лобанова тауып, баяндаған. Өте сирек минерал.
Сәтимолит - Сәтимола тұз күмбезінен табылғандықтан осылай аталған. Алғаш 1967 ж. В. М. Бочаров ашқан. Аса сирек минерал.
Курнаковит - Орыс химигі және минералогі Н. С. Курнаковтың құрметіне осылай аталған. Алғаш М. Н. Годлевский 1940 ж. Индер кен орнынан тапқан. Сирек минерал.
Преображенскит - Ашылғаннан кейін, көп зерттеген П. И. Преображенскийдің құрметіне солай аталған. Алғаш Индер кен орнынан 1953 ж. Я. Я. Яржемский ашқан.
Ивановит-Алғаш 1938 ж. Индер кенінде ашқан Е. И. Нефедов. Аса ірі тұз зерттеуші-ғалым А. А. Ивановтың құрметіне осылай аталған. Өте сирек минерал.
Волковскит - 1960 ж. ашқан А. И. Волковскаяның атымен аталған. Тұңғыш рет Индер кен орнындағы тас тұздарында ұсақ өскін, ұялар түрінде табылған. Аса сирек кездесетін минерал.
Облыс жер қойнауынан анықталған минералды шикізаттар.
Атырау аймағында басқа да көптеген бейрудалық материалдардың белгілері анықталып отыр. Қорлары жеткілікті зерттелмегендіктен олардың өнеркәсіптік маңызын қазір дәл айту киын, бірақ бұлардың экономикалық және ғылыми маңызының зор екендігінде дау жоқ.
Бұларға жекелеген әктас, ангидрит, қойтас, құм-қиыршык қосындылары, отқа төзімді, керамзитті және кірпіш саздары, теңіз ұлутасы, шипалық балшықтар, коңыр көмір мен минералды бояулар жасауға болатын саз шөгінділерінің алаңдарын жатқызуға болады.
Индербор кентінің солтүстік- шығысындағы Аққабақ дөңінде сұрғылт, сызатты, қуыстылығы төмен текстуралы, кристалды-түйіршікті құрылымды, кей жерлерінде айтарлықтай доломиттендірілген әктас жер бетіне шығып жатыр.
Индербор кентінің оңтүстік-шығысынан 4 км жердегі Қызылжар төбесінің баурайында қоңыр сұр түсті, қалындығы 1,5 м-ге дейін жететін әктастар жалаңаштанып жатыр. Индер көлінің солтүстік-шығыс жағалауын ала Индербор кентінің оңтүстік-шығысынан 27 км жерде жатқан Көктауда әктастар үш қатар болып орналасқан. Бұлар қазірдің өзінде жергілікті құрылыста кеңінен пайдаланылуда.
Отқа төзімді саз қоры Индербор кентінің оңтүстік-шығыс жағында 12 км жердегі Қаражыра учаскесінде. Кірпіш шикізатының Солтүстік кен орны Индербор кентінің солтүстік-шығысында 17 км жерге орналасқан. Минералды бояудың келесі кен орны Индербор түбіндегі 1-ауыл маңында жер бетінде ашық жатыр. Олифада ұсақтап ерітілген саз қоңыр сары бояу береді. Бұл жердің сазы бояу дайындау үшін ішінара қазылуда, дегенмен қоры толық бағаланбай отыр.
Облыс аумағында мол гипстер Индер, Қараөзен, Қарашүңгіл тұз күмбездерінде жер бетіне шығып жатыр. Индер және Қарашүңгіл күмбездерінің гипсі пайдаланылуда. Гипс қабатының мейлінше жақын учаскесі Индербор кентінен бір километр жерде. Мұндай гипстердің қоры кемінде 3 млрд т. Атырау қаласының жанындағы Қараөзен күмбезі аумағындағы гипстер жер бетінде жатыр (Ақ Ростошь кені, Қараөзен кені, Карашүңгіл кені т. б.).
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы
Гастарбайтер
Гастарбайтер (Gastarbeiter; қонақ жұмысшы) — қандай да бір елге ақша табу үшін келетін шетелдік азамат. Батыста гастербайтерлер еңбегі белсенді пайдаланылады. Олар жергілікті халық үшін сұранысқа ие болмайтын, мәртебесі төмен жұмыстарды атқарады.
Санат:Миграциялық құқық Санат:Әлеуметтану Санат:Еңбек
Щучинск қалалық әкімдігі
Щучинск қалалық әкімдігі — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамында Щучинск қаласы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша халық саны 44106 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Ақмола облысы қалалық әкімдіктері
Нан-ле-Пети
Нан-ле-Пети (Nant-le-Petit) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55374, пошта индексі — 55500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 86 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
АИВ
Адамның иммунтапшылық вирусы — ретровирустар тұқымдасына жататын лентивирустардың адамға жұғып, АИВ инфекциясын тудыратын вирус түрі.
Жіктелуі
АИВ Retroviridae тұқымдасының Lentivirus туысына жатады. Бұл вирустар қоздырған инфекция өте баяу дамып, инкубация кезеңі ұзаққа созылады. Вирустың бұл қасиеті атауында орын тепкен: Lentivirus атауы латын тіліндегі lente – баяу сөзінен шыққан.
Адамның иммунтапшылық вирусының геномына аса жоғары өзгергіштік тән. Репликацияның бір айналымында әр геномда қатенің орын алу жиілігі – 10−3 — 10−4. АИВ геномының мөлшері шамамен 104 нуклеотид. Бұл дегеніміз әрбір жаңа түзілген геномның ең болмаса бір нуклеотиді ізашар геномнан өзгеше болады. Ғылымда АИВтің екі түрі белгілі – АИВ-1 және АИВ-2. Бұлар бірі шимпанзеде, ал екіншісі ысты мангабейде болатын маймылдың иммунтапшылық вирусының адамға берілуінен пайда болуы мүмкін деген болжам бар.
АИВ-1 де, АИВ-2 де ауыр иммунтапшылық тудыра алады, алайда әрқайсының клиникалық ағымы өзгеше. АИВ-1 түріне қарағанда АИВ-2 вируленттігі мен жұқпалылығы төмен екені белгілі. Ғалымдар бұның себебі АИВ-2 инфекциясы кезіндегі вирус титрінің төмен болуында деп болжайды. АИВ-2 аздап АИВ-1 инфекциясын жұқтырудың алдын ала алады. Алайда екі вирустың да қатар жұққаны кездескен (кез келген реттілікте), ол жағдайды суперинфекция деп атайды. АИВ-2 инфекциясын жұқтырғандар ЖИТСке салыстырмалы түрде сирек шалдығады. Сондай-ақ АИВ-1/ЖИТСі бар адамдар Капоши саркомасына, ауыз қуысы кандидозына және созылмалы қызбаға жиірек шалдығатыны анықталған. АИВ-2/ЖИТСте көбіне энцефалит, созылмалы не бактерия тудырған диарея, ауыр цитомегаловирусты инфекциялар мен холангит дамиды. Бұдан бөлек Lentivirus туысына маймыл, мысық, жылқы, қой және тағы да басқа жануарларда АИВ/ЖИТСке ұқсас ауру тудыратын вирус түрлері жатады.
Вирион құрылысы
нобай|АИВ вирионының құрылысы АИВ вирионы – диаметрі 100—120 нанометр болатын сфера пішінді құрылым; қанның қызыл жасушаларынан 60 есе кіші. Жетілген вирион құрамында оң мәнді, бір жіпшелі РНҚ молекуласының екі көшірмесі болады. Оларды р24 нәруызының 2000 молекуласынан құралған, пішіні қиық конусқа ұқсайтын капсид қоршайды. Бір жіпшелі РНҚ молекуласы p7 нуклеокапсиді мен вирионның көбюіне қатысатын кері транскриптаза, протеаза, рибинуклеаза және интеграза сияқты ферменттермен берік байланысады. Бұдан бөлек капсидпен Nef, Vif (әр виронда 7—20 Vif молекуласы болады) және Vpr ( капсид сыртында да болуы мүмкін) нәруыздары да ассоциацияланған. Сондай-ақ вирион жасақталуына қатысатын пептидилпролилизомераза А ферменті де (циклофилин А) вирион капсидімен байланысады.
Капсидті p17 матрикс нәруызының 2000-ға жуық молекуласынан құралған қабықша қоршап, вирионның бүтін қалуын қамтамасыз етеді. Матрикс қабықшасын екі қабат липидті мембаранадан құралған вирустың сыртқы қабықшасы қоршайды. Ол вирус өзі түзіліп шыққан жасушадан бүршіктенген кезде қармап алған фосфолипид молекулаларынан құралады. Липидті мембранаға жетпіс екі Env гликопротеин кешені ене орналасқан, олардың әрқайсы кешен «тұғыры» саналатын үш gp41 (TM) трансмембраналық гликопротеин және үш gp120 (SU) беткей гликопротеин молекуласынан құралған. gp120 нәруызының көмегімен вирус адам Т-лимфоцитінің беткейіндегі CD4 рецепторына және корецепторға байланысады. Вириондағы p24 пен gp120 нәруыздарының стехиометриялық қатынасы 60–100:1 Вирустың сыртқы қабықшасы түзілгенде адам лейкоциті антигенінің (HLA) I және II классы мен адгезия молекулалары секілді жасушаның кейбір мембрана жасушалары да қармалады. Вирион нәруыздары қарқынды зерттелуде, себебі жасалып жатқан дәрілер мен вакцина дәл осы белоктарға әсер етеді.
АИВ-1 нәруыздарының қызметі
Геном құрылысы
нобай|400x400 нүкте|АИВ-1 РНҚ геномының құрылысы АИВ геномы оң мәнді (+)РНҚ молекуласының екі көшірмесі. АИВ-1 геномының ұзындығы 9000 нуклеотидтен құралған. Геномның әр ұшында ұзын терминал қайталанымдар (Long terminal repeats, LRTs) боларды, оларды вирус нәруыздары да, инфекция жұққан жасуша нәруыздары да белсендіре алады.
Дереккөздер
Санат:Вирустар
Атырау облысының топырағы
Атырау облысының топырақ жамылғысының құрылымы өзінің құрылу факторлары мен құрамының сан алуандығына байланысты өте күрделі болып келеді. Негізінен мұнда топырақ таралуының ендік зоналығы басым қалыптасқан. Теңізге жақындаған сайын топырақтың бір түрінің екінші түрге жиі ауысып отыруы байқалады. Облыс топырағының өзіне тән сипаты –оның геологиялық қалыптасу жасы мен тұз қоспаларының көп мөлшерде кездесуі. Топырақ құрамының өзгеруіне ауа температурасының жоғарылығы, ылғалдылықтың аздығы, өсімдіктер дүниесінің кедейлігі, булану коэффициентінің жоғары болуы әсер етеді. Осыған орай олардың жүйелік тізбегі төмендегіше:
Бұл көрсетілген топырақтар негізінен бір текті емес аралас түрінде кездеседі және олар өзара механикалық құрамы мен ащы дәмдік және жер асты суларының орналасу ықпалы етуі дәрежесіне байланысты ерекшеленеді.
Облыс топырағы жерді пайдалану және оны жақсарту шараларына қарай алты агроөндірістік және агромелиоративтік топқа біріктіледі.
І –топ. Дұрыс суару негізінде егіншілікке қолайлы жер. Оның көлемі 362 мың гектар. Бұл жерлер бозғылт түсті және шалғынды топырақты. Оларға жақсартуға көп мелиоративті шаралар талап етпейтін жерлер жатады.
ІІ-топ. Жайылымдық жерлер, шінара дұрыс суландыру арқылы егістікке жарамды жерлер. Оның көлемі 2736,5 мың гектар. Егіншілікке пайдалану үшін негізінен тұздануға қарсы шаралар алуды қажет етеді.
ІІІ-топ. Шабындық және жайылымдық шінара жайылмалы суландыру арқылы егіншілікке пайдаланатын жерлер. Оның көлемі 1032,6 мың. га. Бұл топқа негізінде шалғынды топырақты пар жатады. Бұл жерді пайдалану үшін жерді екінші рет тұздануына қарсы шаралар алуды керек етеді.
IV-топ. Егіншілікке жарамсыз, шабындық пен жайылымды жерлер. Жалпы көлемі 498,1 мың. га. Бұл топқа теңіз жағалауының батпақты ашқылтым топырақтары жатады. Бұл жерлерді егіншілікке пайдалануға керек жағдай да топырақты негізінен жақсарту, ащы жер асты суларының деңгейін төмендетпеуне басқа жаққа бұру шаралары іске асырылуға тиіс.
V-топ. Егіншілікке жарамсыз, бірақ жайылымға пайдалы жерлер. Оның көлемі 63,1 мың. гектар. Бұл топқа қоңыр және сұрғылт-қоңыр түсті, тас-құм, ащы топырақты жерлер жатады.
VI-топ. Ауыл шаруашылығына пайдалануға жарамсыз жерлер. Жалпы көлемі — 872 мың. га. Бұған сор, тақыр және су басқан сортаң топырақты жерлер жатады.
Облыста көбірек орын алатын қоңыр түсті топырақ. Олар облыстың барлық аудандарында кездеседі. Олардың құнарлылығы бозғылт каштандық топырақтан төмен. Жоғарғы қабаттарындағы қара шірік заттар 0,3-1,7 процентке дейін. Бұл жерлер шығымы төмен. Көбіне жайылысқа пайдаланылады. Өнімнің төмен болуы бұл жерлердегі су көздері маңында малдардың жиі шоғырлануынан жайылымдардың тозуы. Облыста әлі де суландырылмаған және тозған 1,5 млн. гектар жайылымдық жер бар. Бұл жерлер Индер ауданының территориясы мен Нарын құмында баршылық. Бұлар бұндағы жайылыстық жерлер, жайылысқа жарамсыз ащы, улы өсімдіктер әсерінен азайып келеді. Соңғы жүргізілген геоботаникалық зерттеу нәтижесі 1983 ж. салыстырғанда бұл өңірдегі шабындық жайылым мөлшері 79,6 мың гектардан 14,8 мың. га дейін азайып кеткен. Оның есесіне ласталған арамшөптер жайлаған жайылымдар мөлшері 44,4 мың гектардан 101,2 мың. гектарға дейін өсті.
Аймақтық сұрғылт қоңыр түстес топырақтар Үстірт қыраттарында кездеседі. Олардың көлемі көп емес, қоректілігі төмен 4,2—1,3 процент. Бұлардан басқа облыста молырақ кездесетін жайылмалы су жағалауларының шалғынды және шалғынды-батпақты топырақ болады. Олардың аймақтық топырақтан құнарлылығы жоғары, көбіне Орал, Қиғаш, Ойыл, Сағыз, Жем өзендері және басқа да уақ өзен көлдер алқаптарында кездеседі. Бұл жерлер шабындық және жер суландыруға пайдаланылады. Олардың көлемі өзен-көлдердің су тасқынынан, ауа ылғалдылығына байланысты.
Келесі топырақ аймағына жататын ащы, тақыр және батпақты Теңіз жағалауының топырақ құрамы. Бұлардың ішінде үлкен көлемі 2 млн. гектар алаңның ащы-ашқылтым, топырақтар. Бұл аймақ бұйырғынды, күзгі-қысқы жайылымға пайдаланады. Тиісті ылғалдылық жетпеуінен олар қатқылдыққа айналып, өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік бермейді.
Облыс топырағының біршама көлемдісі — құм. Оның көлемі 3 мың гектар. Негізінен Нарын, Тайсойған, Бүйрек, Қарақұм құмды аймақтарда орналасқан. Құм бедері әртүрлі деңгейде биіктігі 15 м. төбе-шағыл болып келеді. Өсімдік дүниесінде ерте көктейтін түрлері де болады. Құмдағы өсімдіктердің түсімін молайту үшін қырлық көп жылдық (аридных) шөптер егіп жерді негізінен жақсарту немесе бірнеше жылға демалысқа қалдыру керек.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы
Егризель-ле-Бокаж
Егризель-ле-Бокаж (Égriselles-le-Bocage) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Йонна департаментінде орналасқан. Сан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 89151, пошта индексі — 89500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1229 адамды құрады. Халық тығыздығы — 51,88 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Йонна департаментінің коммуналары
Монтре-Вье
Монтре-Вье (Montreux-Vieux) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68215, пошта индексі — 68210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 868 адамды құрады. Халық тығыздығы — 209,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Нантуа
Нантуа (Nantois) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,05 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55376, пошта индексі — 55500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 97 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Бюзе-сюр-Баиз
Бюзе-сюр-Баиз (Buzet-sur-Baïse) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47043, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1251 адамды құрады. Халық тығыздығы — 59,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Монтре-Жен
Монтре-Жен (Montreux-Jeune) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,36 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68214, пошта индексі — 68210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 333 адамды құрады. Халық тығыздығы — 99,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Етиньи (Йонна)
Етиньи (Étigny) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Йонна департаментінде орналасқан. Сан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 89160, пошта индексі — 89510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 757 адамды құрады. Халық тығыздығы — 110,35 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Йонна департаментінің коммуналары
Кобейр
Кобейр (Caubeyres) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,39 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47058, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 201 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,97 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Сент-Аман-сюр-Орнен
Сент-Аман-сюр-Орнен (Saint-Amand-sur-Ornain) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,06 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55452, пошта индексі — 55500.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Фамешон (Па-де-Кале)
Фамешон (Famechon) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Аррас округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,61 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62322, пошта индексі — 62760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 121 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Дамазан
Дамазан (Damazan) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47078, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1261 адамды құрады. Халық тығыздығы — 77,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Билл Скарсгорд
«Хемлок Гроув» телехикаясында «Роман Годфри» рөлі бойынша, сондай-ақ Стивен Кингтің «Ол» және «Ол 2» романының экранизациясындағы «Пенниуайз» деген сайқымазақтың рөлі бойынша танымал.
Биллдің жеңіл қылилығы бар. Егер ол көздің бұлшық етін босаңсытса, оның сол көзі ағып кеткендей көрінеді. Ол бұны фильмде қолдану тамаша болар еді деп ойлады, сондықтан Пенниуайздың көзі барлық таспада әр түрлі жаққа қарайды. Оның үстіне, актер шынымен Пенниуайз сияқты күле алады. Бұл компьютерлік графика емес, және бұл өте қорқынышты және шынайы.
Өмірбаяны
Билл – Швецияның Стокгольм қаласында актер Стеллан Скарсгорд пен дәрігер Мю Скарсгардтың отбасында дүниеге келген. Оның жеті бауыры бар: Александр, Густаф, Валтэр (барлығы актер), сондай-ақ Сәм, Эйя, Оссиан және Кольбёрн. Оссиан мен Кольбёрн - Стеллан Скарсгорд пен Мэган Эверетттің некесінен туылған ағайындылар. Отбасында бәрі ұзын бойлы. Ағайынды Скарсаргродтың орташа бойы 190 см-ден асады.
Мансабы
2011 жылы Билл «Ғарышта сезім болмайды» фильміндегі Саймон басты рөлі үшін «Алтын қоңыз» марапатына ұсынылды. 2012 жылы, 21 жасында Еуропалық киноакадемияның Берлин кинофестивалі аясында, «Shooting stars» марапатын жеңіп алды. 2013 жылдан бастап, Билл Netflix компаниясының Хемлок Гроув сериалында Роман Годфри рөлін ойнады. 2014 жылдың сәуірінде Билл "Хеди Слиман" түсірген «Hero» — екі-жылдық ерлер сәні мен мәдениеті журналының мұқабасында пайда болды. Бұл нөмірде, ол өз әкесінен сұхбат алады.
Билл «The Divergent Series:Allegiant (2016)» ғылыми-фантастикалық триллерінде Мәттью рөлін ойнады: Бұл оның алғашқы ірі американдық фильмі.
Жеке өмірі
2015 жылы Билл швед актрисасы Алида Морбергпен кездесіп жүрді. 2018 жылдың қазан айында ерлі-зайыпты қызды болды.
Сілтемелер
Санат:Швеция телевидениесі актерлері Санат:Скарсгардтар Санат:Швеция киноактерлері
Рецвиллер
Рецвиллер (Retzwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,1 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68268, пошта индексі — 68210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 639 адамды құрады. Халық тығыздығы — 155,85 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Грон (Йонна)
Грон (Gron) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Йонна департаментінде орналасқан. Сан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 89195, пошта индексі — 89100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1219 адамды құрады. Халық тығыздығы — 103,92 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Йонна департаментінің коммуналары
Басс-Ранжан
Басс-Ранжан (Basse-Rentgen) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Ест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,46 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57574, пошта индексі — 57570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 360 адамды құрады. Халық тығыздығы — 34,42 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Сальмань
Сальмань (Salmagne) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55466, пошта индексі — 55000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 308 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Бер-сюр-Мозель
Бер-сюр-Мозель (Berg-sur-Moselle) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Ест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,91 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57062, пошта индексі — 57570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 424 адамды құрады. Халық тығыздығы — 145,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Фарг-сюр-Урбиз
Фарг-сюр-Урбиз (Fargues-sur-Ourbise) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 44,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47093, пошта индексі — 47700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 366 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Ойконим
Ойконим — топонимнің түрі, кез келген елді мекеннің жалқы есімі. Елді мекендер атаулары жаратылыстану-географиялық сипатта және мәдени-тарихи сипатта болады.
Жаратылыстану-географиялық сипаттағы ойконмдерге елді мекеннің физикалық ерекшеліктерін көрсететін су көздері атаулары, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, жануарлар, өсімдіктер атауларынан туындаған елді мекендер жатады.
Мәдени-тарихи сипаттағы ойконимдерге белгілі бір елді-мекенге тұрған жеке тұлғаның есіміне, лақап атына, әлеуметтік, мәдени-діни шаруашылық жағдайларына байланысты атаулар жатады. Мысалы ойконим - антропонимдер (Сәтбаев, Сергеевка), мәдени-діни (Түркістан, Петропавл). Ойконимдер ішінде ерекше орын алатыны советонимдер - кеңестік дәуірде туындаған елді мекендер атауы.
Ойконимдер
Санат:Топонимдер Санат:Лексикология
Фонкевилле
Фонкевилле (Foncquevillers) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Аррас округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,3 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62341, пошта индексі — 62111.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Марсанжи (Йонна)
Марсанжи (Marsangy) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Йонна департаментінде орналасқан. Сан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 89245, пошта индексі — 89500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 843 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,43 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Ирланд тілі
Ирланд тілі (ирл. Gaeilge [ˈɡeːlʲɟə], ирландық гэлдік ирл. Gaeilge na hÉireann) — ирландықтардың тілі, кельт тілдерінің бірі; шотланд пен мэн тілдерімен қатар гойдел кіші топқа жатады.
Ирландия Республикасының екі (ағылшын тілімен қатар) ресми тілдерінің бірі. 13 маусымда 2005 жыл ирландық тілін 2007 жылы 1 қаңтардан бастап күшіне енген Еуропалық Одақтың жұмыс тілдері қатарына қосу туралы шешім қабылданды.
Ирландия үкіметінің ресми мәліметтеріне сәйкес (2004) Ирландия Республикасында ирланд тілінде сөйлейтін 1 570 894 адам бар. Оның ішінде 339 541 ирланд тілін күнделікті қарым-қатынаста қолданады; 155 039 аптасына бір рет оған жүгінеді; 585 300 - аз қолданады; 459 657 - ешқашан дерлік, ал 31 357 тілді қолдану жиілігі туралы сұраққа жауап берген жоқ. Алайда көптеген ирланд тілінің белсенділері мен кәсіби тіл мамандары бұл деректерге күмән келтіреді. Көптеген адамдар күнделікті қарым-қатынаста тілді қолданатындардың саны 65 000-ға жетеді деп санайды. Ирланд тілінде сөйлейтіндердің саны, бір дәрежеде, Солтүстік Ирландияда 167 487 және АҚШ-та 25 870 құрайды. thumb|right|200px|Ирланд тілінде сөйлейтіндер (2011)
Тарихы
Гойдел тайпалары Ирландияда қашан қоныстанғаны белгісіз. Ирланд тілінің алғашқы ескерткіштері (ежелгі авторлардың тиісті есімдерін есептемегенде) б.з. IV ғасырына жатады - бұл жазбалар, бәлкім, континенталды Еуропадан алынған, арнайы огамиялық жазумен жазылған.
Әулие Патрик Ирландияны шоқындырғаннан кейін ирланд тіліне латын тілінен (негізінен бритт тілдері арқылы) кірме сөздер ене бастайды, минускулға (аралдық үлгі) негізделген латын жазуы қолданыла бастайды. Көне ирланд дәуірінен ескерткіштер онша көп емес - көбінесе латын мәтіндеріне арналған глоссалар (қолжазбаның шетіне немесе ішіне жазылған ескерту, түсінік), оның ішінде құрлықтағы монастырларда ирланд монахтары жасалғандары да (Вюрцбург, Милан, Санкт-Галлен). Көне ирланд мәтіндерінің көпшілігі XI ғасырда басталатын және әсіресе скандинав тілдерінің әсерімен сипатталатын орта ирландық кезеңге қатысты қолжазбаларбен жетті. Сонымен, септеу жүйесі айтарлықтай жеңілдейді; етістік жүйесі қалпына келтіріледі; инфекцияланған есімдіктер жоғалады. Шамамен осы уақыт аралығында шотланд тілі ирланд тілінен бөлінеді.
Жаңа ирландиялық кезеңде ирланд тілінің таралуы азаяды, бірақ бардтық мектеп жүйесі бүкіл Ирландия стандартының сақтап тұрады. Ағылшындар Ирландияны жаулап алғаннан кейін, ағылшын және норман-француз тілдерінен кірме сөздер ирланд тіліне енеді.
ХІХ ғасырда ашаршылық және артынан болған ирландықтардың - негізінен ауылдық жерлерден қоныс аудару ирланд тіліне өте жағымсыз әсер етті. Ирланд тілінде сөйлейтіндер саны күрт төмендеді, бұған ағылшын тілінде жалпы білім беруді енгізу де ықпал етті. XIX ғасырдың екінші жартысында ирланд тілі мен мәдениетін қайта жандандыруға бағытталған ұйымдар пайда бола бастады (мысалы, Дуглас Хайдтың Гелдік лигасы).
thumb|left|200px|[[Гэлтахтар - ирланд тілінің ауызша сөйлеу тілі әлі күнге дейін Ирландияда сақталған аймақтар]] Ирландия тәуелсіздік алғаннан кейін барлық мектептерде міндетті түрде тілдік оқыту енгізілді; ирландық газеттер шығара бастады; ирланд тілінде теледидар және радио хабарлары пайда болды. Алайда, ирланд тілі ана тілі болып табылатын адамдардың саны тұрақты түрде азайып келеді. Қазір олар негізінен гэлтахтарда - аралдың батыс және солтүстік-батыс шетіндегі ауылдық жерлерде тұрады. Соңғы уақытта ирланд тіліне, оның ішінде қалаларда қызығушылықтың едәуір өсуі байқалады, алайда бұл тек ирланд тілінде сөйлейтін моноглоттық ирландтардың азаюына әсер етпеуде. Олардың көпшілігі Дингл түбегіндегі гэлтахтта сақталуда.
Ирланд тілі тарихының келесі кезеңдерге бөлінеді:
XVIII ғасырдан бастап ирланд тілінің төрт негізгі диалектке бөлінуі туралы сенімді түрде айтуға болады: оңтүстік (Манстер), батыс (Коннахт), солтүстік (Олстер) және шығыс (Ленстер, ХХ ғасырда жойылған). Кейбір диалектілер арасындағы өзара түсіну қиын. Негізінен Коннект диалектісіне негізделген ресми стандарт бар (An Caighdeán Oifigiúil), бірақ сонымен бірге диалектілік әдебиеттер де бар.
Тілдік сипаттама
Ирланд тілінің айрықша белгілерінің қатарына өзіндік орфография, алғашқы дауыссыз дыбыстардың мутациясы, VSO сөз реті, екі байланысқан етістіктің болуы, жіктелетін көмекші сөздердің болуы жатады. Көне ирланд тіліне сонымен қатар «абсолютті» және «конъюнктивті» қосылыстарға (сөйлемдегі етістіктің орнына байланысты таңдалған қосымшалар қатары) негізделген, сонымен қатар прототоникалық және дейтеротоникалық формалармен (тарихи тұрғыдан олар екпін жағдайында ерекшеленді, бірақ көне ирландық кезеңге дейін, бұл бірдей етістіктің формалары әртүрлі болуы мүмкін екендігіне әкелді) өте күрделі етістік жүйемен сипатталады,.
Жазу
Ирланд тілін жазу үшін латын әліпбиіне негізделген жазба - Cló Rommánach («латын қарпі») қолданылады. Бұрын олар өздерінің өсіңкі аралдың үлгісі жеке шрифттерін - Cló Gaelach («Гэлдік шрифт») қолданған. XX ғасырдың ортасына дейін ирланд тіліндегі кітаптар Cló Gaelach көмегімен жарыққа шыққан; бүгінде ол тек сәндік мақсаттар үшін қолданылады, мысалы, маңдайша жазуда.
Одан да ежелгісі огамиялық жазу деп аталады. Огам деп те аталатын бұл жазба IV-VI ғасырларда қолданылған; оның нақты пайда болған күні белгісіз. Огама әріптері түзу сызыққа салынған таяқшалар мен нүктелер болды (дауыссыздар мен дауысты дыбыстар). Огами жазбалары негізінен таста сақталып қалды. Дәстүрлі нұсқа огамаға ирланд әліпбиіндегі әріптердің ежелгі атаулары, ағаштар мен бұталардың атауларына сәйкес келеді.
Орфография
Бес қысқа дауысты дыбыстар (a, e, i, o, u) бес ұзын дауысты дыбысқа сәйкес келеді (á, e, í, ó, ú). Ұзақтық (акут) белгісі síneadh fada (көп.түр. sínte fada) немесе жай ғана fada;
13 дауыссыз дыбыстар қолданылады (b, c, d, f, g, h, l, m, n, p, r, s, t); қалған әріптер (j, k, q, v, w, x, y, z) кірме және шетелдік сөздерде қолданылады (мысалы, jip “джип”; Jab «Иов»; x-ghathú “рентген”).
Ирландия орфографиясының негізгі қағидасы - caol le caol agus leathan le leathan, яғни «қысаң қысаңмен, ашық ашықпен» (ирландтық дәстүрде қысаң деп, алдыңғы қатар дауысты дыбыстар i, í, e, é; ашық - артқы дауысты дыбыстар (дәлірек айтсақ, алдыңғы емес) а, á, o, ó, u, ú атайды). Осы қағидаға сәйкес, жіңішке (пальаталанған) дауыссыздар жазбаша түрде қысаң дауысты дыбыстармен; пальатализацияланбаған, тиісінше, ашықпен қоршалуы керек. Нәтижесінде, көптеген дауысты дыбыстар дауысты дыбысты емес, іргелес дауыссыз дыбыстың жұмсақтығын немесе қаттылығын білдіреді (мысалы, ea тіркесімінде алғашқы дауысты дыбыс ешқашан айтылмайды, тек алдыңғы дауыссыз дыбыстың жұмсақтығын көрсетеді: peadar [pʲadər]). Көбінесе бұл түсініксіздікке әкеледі: мысалы, anois «қазір» үшін [əniʃ] және [ənoʃ] оқу теориялық тұрғыдан мүмкін, дегенмен тек біріншісі дұрыс.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Шамас Далтун, Rannóg and Aistriúcháin (Ирландияның үкіметін аудару жөніндегі ресми бөлім) бұйрығымен ирланд грамматикасы мен орфографиясын стандарттау туралы өзінің нұсқауын шығарды. Кейіннен бұл стандартты мемлекет қабылдап, «Ресми стандарт» немесе Caighdeán Oifigiúil деп аталды.
Caighdeán Oifigiúil енгізу кейбір тарихи жазылу жолын өзгертіп (мысалы, bia орнына biadh «тамақ»), орфографияны шынайы айтылымға жақындады. Сонымен бірге, диалектілерге тән көптеген фонетикалық құбылыстар орфографияда байқалмайды (мысалы, дауысты дыбыстардың қосарланған дауысты дыбыстарды дифтонгке айналдыру, Мюнстерге тән болуы немесе келесі дауысты дыбысты мұрынға түсірумен [kr] -де [kn] сияқты олстердің ауысуы).
Дауысты дыбыс
Қазіргі заманғы әдеби тілде мынадай монофтонгтар кездеседі:
Екпінсіз буындарда көптеген дауысты дыбыстар [ə] құрамына енеді: anocht [əNʊxt] “бүгін кешке”; inniu [ə'Nʲu:] «бүгін»; cúigear ['ku: ğgar] «бесеу».
Т = жуан дауыссыз, М = жіңішке дауыссыз. Мысалы: maoin = «мынь», mín = «минь»; mion = «мин». Немесе: eo = «ё», ao = «ы», «iu» = «ю», «ea» = «я», «iX» = «Хь».
Дауыссыз дыбыс
Палатализацияланбаған дауыссыздар көбінесе қатты везаризациямен айтылады. Көптеген диалектілердегі қатаң дауыссыздар лепті болады. Олстер диалектілерінде жіңішке сәйкестіктер /t/ және /d/ [tʃ] және [dʒ] ретінде жүзеге асырылады. Барлық диалектілерде /s/ үшін жіңішке корреляты [ʃ] сияқты. «Күшті» дыбыстарда фонетикалық жүзеге асыру тұрақсыз. Кейбір диалектілерде олар ұзындықпен айтылады, басқаларында олар алдыңғы дауысты дыбыстың дифтонизациясын тудырады.
Зат есім
Көне ирланд тілінде атаулар үш тектің біріне тиесілі (аталық, аналық, орта), бес септікке септелді (атау, ілік, барыс, табыс және атауыш) және үш түрге ие болды - жекеше, көпше және екілік (негізінде, екілік түрді көне орыс немесе араб тілдеріне қарағанда dá «екі» сан есімімен бірге қолданылды). Көнекельт және көнеүндіеуропа тілдерінде әртүрлі негіздерге сәйкес келетін септеудің көптеген түрлері болды. Орта ирланд тілі кезеңінде септелу жүйесі айтарлықтай құлдырады, көптеген формалар сәйкес келді; жаңа ирланд тілі кезеңге сәйкес, тек екі септік сақталды: «жалпы» (атау) және ілік (сонымен қатар, атауыш сақталған). Барыс септік қатып қалған формулаларда ғана сақталады.
Ирланд тілінің грамматикасында септеудің бес түрін (тұрақсыз формаларды қоса) ажырату қабылданған. Зат есімнің септелуіне қатысты бірқатар жалпылауға болады.
Негізінде, төмендегі келесі септіктерге ажыратады.
I септік
Бір санның ілік септігі соңғы консенсустың жіңішкеруі, сондай-ақ түбірдегі бірқатар етістіктерді қолдана отырып қалыптасады, мысалы, iasc «балық», ілік с. éisc. Көпмүшелік әлсіз, яғни ілік септігі номиналды жекеше түрмен сәйкес келеді. Осы септікке қатысты көптеген атаулар үшін көпше түрдің атау септігі жекеше түрдің ілік септігіне сәйкес және керісінше. Мұндай «айқасқан» жүйе әдетте өте сирек кездеседі: бұндай сәйкестік тағы көне француз тілінде де кездеседі. I септігіне кейбір -а көпше түрі бар зат есімдер (қосымшасы бар көпше, бірақ әлсіз, яғни көпшенің ілік септігі жекешенің атау септігіне сәйкес келеді), сонымен қатар -ta, -cha, -anna күшті көпшелері бар есімдер және -ach /,-adh аяқталатын -і күшті көпшесі бар бірнеше есімдерді де қосады. I септікке зат есімнің еркек тегі ғана жатады. Мысалы:
II септік
II септікке (-а және -i көне ирланд тілінің негіздерінен басталады) тек дауыссыз жекеше түрдің атау септігіне аяқталатын және көбінесе соңғы дауыссызды (егер жіңішкермеген болса) жіңішкелеу арқылы -е қосымшсын қосып, көпше түрдің ілік септігі құрайтын анатық тектерді қамтиды. -ach (-each) аяқталатын осы септіктің зат есімдері -ch қосымшасының орнын басатын -aí (resp. -í) қосымшалары арқылы аяқталатын жекеше түрдің ілік септігін құрайды. Бұл септікте күшті және әлсіз көпшесі бар атаулар кездеседі. Еркек текке бұл септіктен тек қана есімдер im «май»; sliabh «тау»; teach «үй» жатады.
* Осы типтегі барлық атаулар бір буынды және жіңішкерген дауыссызбен аяқталады.
** Осы типтегі барлық атаулар көп буынды болып табылады және қысаң дауыссызбен аяқталады.
Осы септіктің бірнеше атауларында көпше түрдің ілік септігі арнайы формалары(мысалы, binn «тау шыңы» - beann, немесе deoir «көз жасы» - deor), сонымен қатар күшті көпше түрдің арнайы формалары бар (scian «пышақ», sceana; obair «жұмыс», oibreacha және т.б.). Сонымен қатар, bos «алақан» зат есімдерде бар; bróg «бәтіңке»; cluas «құлақ»; cos «аяқ» және lámh «қол» - мәтінде 2-ге және көмекші сөзге аяқталып, dhá «екі» сан есімінде қолданылатын, соңғы дауыссызы жіңішкерген (bois, bróig, cluais, cois, láimh) ерекше формалары бар (бұлар - ежелгі барыс септігінің қалдықтары). Колмогоров—Успенский ережесіне сәйкес бұл нысандарды бөлек септік (және саны жағынан) деп қарастырған жөн, бірақ бұл дәстүрлі түрде қабылданбайды. Ұқсас формалар екінші буынның барлық сөздері үшін ашық дауыссызда бар.
III септік
III септікке (көне ирландиялық негіздер -u) -а жалғау мен соңғы дауыссызды жуандау (егер ол жіңішкерген болса) арқылы жекеше түрдің ілік септігін құрып және дауыссызға аяқталатын зат есімнің екі тегі жатады. Осы қатардағы барлық дерлік атаулардың көпше түрі күшті. Бұл септіктің маңызды тармағы - көсемнің есімдерін білдіретін - тұлға атауларын білдіретін -aeir, -éir, -eoir, -óir, -úir аталық тектің атаулары (олардың барлығында күшті -i көпше бар).
** NB -t-ға үнемі түсіп қалады.
*** Бұл қатардағы барлық атаулар бір буынды, жіңішкермеген дауыссыздармен аяқталады және аталық текке жатады.
Монер
Коммунаның INSEE коды — 47177, пошта индексі — 47160.
Ирланд тілі
III септік
Сондай-ақ, бұл қатарда бірнеше кіші тармақтар бар, атап айтқанда, жекеше түрдің ілік септігінен көпше түрді (мысалы, cuid «бөлшек», ілік сеп. - coda, көп. т. - codanna) және басқа жұрнақтар арқылы құралатын көпше түрдің бірнеше атаулары құрайтын атаулар.
Монер
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 215 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,79 адам/км².
Ирланд тілі
IV септік
IV септікке (көне ирланд тілі негіздері -io және -iā дейін) екі тек атаулар жатады. Бұған дауыстымен аяқталатын есімдердің көпшілігі кіреді, -ín жұрнағы арқылы құралған атаулар (олардың барлығы дерлік аталық тек) және кейбір дауыссыз аталық текті есімдер. IV септікте номинатив пен генитатив жекешеде де, көпше түрде де айырмашылығы жоқ: тек екі құрылысы ғана ерекшеленеді.
Монер
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Ирланд тілі
IV септік
* Бұған -le, -ne аяқталғанжекеше түрдің атаулары кіреді; көпше түрі құралғанда, дауысты жалғау түсіп қалады.
V септік
V септік көне ирландық консонант негіздеріне - ең алдымен тіл алды, бірақ -n, -nt негіздеріненде басталады. Бұл септіктің барлық дерлік атаулар аналық текке ие және жіңішкерген сонант немесе дауыстымен аяқталады. Атаулардың жекеше түрдің ілік септікгі -(е)ach жұрнақтарын қосу арқылы жасалады (яғни, соңғы дауыссыздың жуандауымен немесе онсыз), ал дауыстылар -n немесе -d қосу арқылы жасалады. Бұл тұрпаттың барлық дерлік атауларда күшті көптік жалғауы бар. Барыс септік пен dhá формалары ілік септік соңғы дауыссыздың жіңішкеруі арқылы жасалады.
* NB: жекеше түрдің ілік септікгі жұрнақсыз соңғы дауыссыздың жуандауы арқылы қалыптасады.
** Жалғау жекеше түрдің ілік септігі формасына қосылады.
Осы септікке дәстүрлі түрде бірнеше ерекше атаулар қатысты болады, мысалы, cara «дос» (і. сеп - carad, көп. т. - cairde), Nollaig «Рождество» (і. сеп. - Nollag, көп. т. - Nollaigí) және тағы басқалар.
Сонымен қатар, көптеген етістік атаулар тұрақсыз септеледі (бірақ сонымен бірге олар бес септіктің біреуіне сілтей алады).
Сын есім
Ирланд тіліндегі сын есім предикативті (баяндауыштың атаулы бөлігі ретінде) және атрибуттық (зат есімге тәуелді) түрінде де кездеседі. Предикативті қолданыста сын есімдер бастауышпен қиылыспайды; атрибутивтік қолданыста тек, түр және септікпен қиылысады (егер сын есімнің алдында тікелей үстеу болмаса). Көпше түрде сын есімдер текке қарай ерекшеленбейді. Жекеше түрдің атау септігінде аталық тек пен аналық тек мутациямен ғана ерекшеленеді (жекеше түрдегі аналық тегінің есімдерінен соң сын есімдер аспирацияға душар болады).
Сын есімдердің көпшілігінің септелуі зат есімдердің септелуіне сәйкес келеді. Сын есімдердің мынадай кластар бар:
Сонымен қатар, бұл сұлбаға сәйкес келмейтін бірнеше кішігірім түрлер бөлінеді.
Атау септіктегі - (а) жалғауы әрдайым көпше түрде қолданылады. Егер анықталатын зат есімнің күшті көпше түрі болса, онда ілік септікте -а қолданылады (яғни, сын есімде де сондай күшті көпше түр бар), егер зат есімнің әлсіз көпше түрі болса, онда -а қосылмайды: na bhfear óg «жас жігіттер», бірақ na gcailiní óga «жас қыздар».
Сын есімнің вокативі әрқашан номинативпен сәйкес келеді, жекеше түрдің аталық тектің I/II септігін қоспағанда, бұл жерде генитивке сәйкес келеді.
Сын есімнің тоғыз негізгі септік түрлері кестеде көрсетілген (алғашқы мутацияны есептемегенде).
Кейбір сын есімдердің арнайы формалары бар, мысалы, gearr «қысқа», жек. түр. ана. тек, ілік сеп. - giorra; немесе te «ыстық» көп. түр - teo.
Екі буынды сын есімнің екінші буынындағы қысқа дауысты (өте сирек ұзын) дауысты жалғаудың алдында түсіп қалуы мүмкін: uasal «мәртебелі», көп. түр - uaisle; tirim «құрғақ», көп. түр - tiorma.
Ирланд тілінде сын есімнің салыстырмалы шырай ғана морфологиялық тұрғыдан өрнектеледі, ал асырмалы аналитикалық жолмен көрінеді (# Синтаксисті қараңыз). Әдетте салыстырмалы шырайдың форма аналық тек жекеше түрдің ілік септігіне сәйкес келеді: bán «ақ» — báine «ағырақ»; gearr «қысқа» — giorra «қысқағырақ». Сонымен қатар, ирланд тілінде салыстырмалы шырайдағы көптеген тұрақты емес формалар бар, мысалы, beag «аз» — lú «азырақ»; furasta «оңай» — fusa «оңайрақ» және т.б.
Салыстырмалы шырайдың бұрыс түрлерінің тізімі:
Етістік
Етістіктің аналитикалық және синтетикалық формаларының әр түрлі қолданылуы келесі парадигмаларда оңай танылады.
Соңғы дыбысы жіңішке (жұмсартылған) 1-қатар етістігі (бір буынды түбір): bris «сындыру».
Соңғы дыбысы жіңішкеленбеген (жұмсартылмаған) 2-қатар етістігі (көп буынды түбір): ceannaigh «сатып алу».
Ирландық тілдің етістігінде инфинитив жоқ; оның орнына арнайы ережелерге сәйкес септелетін етістікті есімдер бар.
Бейран-ле-Сьерк
Бейран-ле-Сьерк (Beyren-lès-Sierck) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Ест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,28 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57076, пошта индексі — 57570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 472 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,86 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Романьи (Жоғарғы Рейн)
Романьи (Romagny) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68282, пошта индексі — 68210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 195 адамды құрады. Халық тығыздығы — 67,47 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Сьймон
Сьймон (Silmont) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55488, пошта индексі — 55000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 181 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,26 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Наи
Наи (Nailly) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Йонна департаментінде орналасқан. Сан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,61 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 89274, пошта индексі — 89100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1223 адамды құрады. Халық тығыздығы — 56,59 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Йонна департаментінің коммуналары
Разиме
Разиме (Razimet) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47220, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 225 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,34 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Таннуа
Таннуа (Tannois) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55504, пошта индексі — 55000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 402 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Пюш-д'Ажене
Пюш-д'Ажене (Puch-d'Agenais) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47214, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 718 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Буст
Буст (Boust) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Ест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57104, пошта индексі — 57570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1083 адамды құрады. Халық тығыздығы — 154,49 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Сен-Косм (Жоғарғы Рейн)
Сен-Косм (Saint-Cosme) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,71 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68293, пошта индексі — 68210.