Уильям_Блейк
Блейктің әдеби шығармашылығы
Уильям Блейк ағылшын жазушыларының тізімінде алғашқылардың бірі ретінде орын алады. Оның шығармаларын лирикалық және философиялық (немесе мистикалық) деп екі топқа бөлуге болады. 1783 жылы Блейктің «Поэтикалық нобайлар» атты алғашқы кітабы жарық көрді. «Поэтикалық нобайларға» енген оның ең алғашқы өлеңдерінде еліктеудің белгілері байқалады. Алты жылдық үнсіздіктен кейін Блейктің алғашқы жазған жинағы «Айдағы арал» деп аталды. Кітап Блейк шығармашылығының мистикалық кезеңінің басталуын белгілейді. Блейктің «Пәктік өлеңдері» 1789 жылы жарық көрді. Бұдан кейін «Тэль өлеңдері» басылып шықты. Екі кітап та түрлі-түсті поэтикалық требниктер болып табылады. Олардың әр беті Блейк ойлап тапқан «әшекейлі басылыммен» иллюстрацияланған және безендірілген. 1784-1789 жылдар аралығында жазылған «Пәктік өлеңдер» өз алдына жеке дара шығармалар ретінде ойластырылып, туындаған. Блейктің «Жұмақ мен Тозақтың некелесуі» атты үшінші кітабы 1790 жылы жарық көрді. Аяқталмаған «Төрт Зоа» (1805), «Мильтон» (1809), «Иерусалим» (1820) сияқты ақын шығармаларының кейбіреуі күрделі әдеби криптограммаларға ұқсайды. Блейк «Пәктік өлеңдерді» жазуды 1789 жылы аяқтады. Сол кезде ол бұл циклды біртұтас, аяқталған туынды ретінде қарастырды. 80-шы жылдардың аяғы мен 90-шы жылдардың басында әлемді дүр сілкіндірген саясат саласында да, рухани өмірде де болған оқиғалар ақын назарынан тыс қалған жоқ. 1793 жылы Блейктің бес кітабы: «Альбион елестері», «Америка», «Еуропа», «Жұмақ қақпасы» және «Уризен кітабы», ал 1794 жылы рухани дағдарыстың нәтижесі болып табылатын «Тәжірибе өлеңдері» басылып шықты. Блейктің осы кезеңде жазған өлеңдерінің арасында «Рухани жолмен» (шамамен 1800 жылы) деп аталатын шығармасы ерекше орын алады. Бұл ақынның әрі рухани автобиографиясы, әрі бүкіл адамзаттың рухани автобиографиясы болып табылады. Ақын және суретші Уильям Блейк ағылшын өнері тарихында ерекше орын алады. Ол барлығын өз бетінше үйренген данышпан, ұлы фантазер және философ болды. Басқа сурет және сөз өнерінің шеберлеріне қарағанда, оның шығармашылық шеберлігі жасы ұлғайған сайын шыңдала түсті. Ол өмірінің соңында нағыз өнер туындысын жасады. Оған «Лаокоон» шығармасы мен Дантенің «Құдіретті комедиясына» жасаған иллюстрацияларын жатқызуға болады. XIX ғасырдағы Еуропа өнері үшін Блейктің стилі ерекше болып табылады. Ол суретшінің арнайы білімінің жоқтығын дәлелдейтін архаикалық белгілерді шығармашылық фантазия, композициялық тапқырлық және жалпы символикалық бейнелерге деген талпыныспен ұштастырды. Блейктің өз замандастарынан қаншалықты озып кеткенін түсінеміз. Тек екі жүз жылдан кейін ғана Уильям Блейкті ұлы ақын, суретші, философ ретінде тани бастады. Мысалы, Ұлыбританияда оның «Иерусалим» атты поэмасы екінші ұлттық әнран болса, ал 2001 жылы Американың Нью-Йорк мұражайы «Метрополитенде» өткен оның сурет саласындағы жұмыстарының көрмесі үлкен табысқа ие болды. Бүгінгі таңда Блейк кітаптары көптеген елдерде үлкен тиражбен басылып шығып жатыр. Аудармалардың да саны көбеюде. 1863 жылдан бастап Уильям Блейк тұлғасына қызығушылық пайда болды. Осы уақытта Александр Гилкристтың «Блейк өмірі» атты биографиялық еңбегі жарық көрді. 1893 жылы Иитс пен Эллис У.Блейк шығармаларының үш томдық жинағын жариялады. Ақынның шығармашылығы мен тұлғасына деген нағыз қызығушылық XX ғасырда ғана басталды. 1966 жылы «Уильям Блейк шығармаларының толық жинағы» жарық көрді. Блейк әлемге тек апокалиптикалық көріпкел ретінде ғана емес, сонымен бірге өткір ойлы эпиграммалар мен афоризмдер авторы, ерекше ойшыл, сыншы ретінде танылды. Ал ТМД елдерінде Блейк есімі тек 1957 жылы бүкіл әлем ақынның туғанына екі жүз жылдығын тойлағанда ғана белгілі болды. Сол кезде оның туындылары мерзімді басылым беттерінде жарияланды және жеке жинақ болып та жарық көрді.