cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вьетнамдықтар
Тұрғын үйлері
Ауылдары жол бойында, өзендердің бойында, төбелердің етегінде бамбук қоршауларымен қоршалған көшелерде орналасқан. Ауылдың орталығында әдетте коммуналдық үй (динг), халық жиналысы өтетін орын бар. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары сабан, тақтай, тоқылған бамбук және т.б. араласқан саздан жасалған, төбесі күріш сабанынан немесе пальма жапырақтарынан жабылған. Қазіргі қала үйлерінде әр үйдің бірінші қабаты бір мезгілде дүкен, автотұрақ, қонақ бөлме және ас үй. Кез келген вьетнамдық үйінде бірдей ұқсастықтарды көруге болады: Әрбір тұрғын үйде отбасылық бизнестің қандай да бір түрі бар, спа-салон, кафе, шеберхана, дүкен, шаштараз. Ал түнде мотоциклдер үйге кіргізіледі, нәтижесінде бұл тұрғын үй (қонақ бөлме/зал/асхана) түнде гаражға айналады (қарапайым вьетнамдықтардың гараж салуға мүмкіндігі және қажеттілігі де жоқ). Көбінесе бірінші қабаттарда әйнек есіктер бар, ал кешке адамдардың диванда қалай отырып, тамақ ішіп немесе теледидар көріп отырғанын көруге болады. Жоғарғы қабатта су ыдыстары, кір жуатын бөлме немесе ескі заттар қоймасы жиі кездеседі. Кейбір жоғарғы қабаттардың верандалары иттерді серуендету үшін қолданылады. Күн сәулесінен қорғау үшін вьетнамдықтар күндіз үй ішін қараңғылайды, олар терезелерге әйнек салынған ағаш жапқыштар іледі.
Дәстүрлі киімдері
Вьетнамдық ерлердің көпшілігі қарапайым қоңыр көйлектер мен ақ шалбар киеді. Аяқтарға сандалдар киіледі. Орта ғасырларда қарапайым адамдарға ашық түсті киім киюге тыйым салынды, бұл дворяндардың артықшылығы болды. Сондықтан қарапайым адамдардың киімдері қара, ақ немесе қоңыр болған. Ұлттық вьетнамдық костюмнің жасалуына Қытай әулеттерінің ұзақ уақыт билігі қатты әсер етті, оның элементтері қытайлық ерекшеліктерге ие. Қазіргі әйелдер костюмі ер адамға қарағанда әдемірек. Вьетнамдағы ең танымал киім түрі - аозай. Бұл бүйір тігістерінде саңылаулары бар ұзын, тар көйлек. Ол шалбардың үстіне киіледі. Мерекелерде, салтанатты іс-шараларда олар бақыт пен сәттілікті білдіретін қызыл көйлек киеді. Олар бастарына конустық сабан қалпақ киеді. Ерлер де, әйелдер де аозай киіп, оны хандонг (оралған мата жолағы) деп аталатын бас киіммен толықтыра алады. Ауылдарда аяқ киімсіз, кейде тоқылған сандалмен жүреді. Еуропалық киімдер таралуда.
Тағамдары
Негізгі тағам – күріш, көкөніс, балық өнімдері, балық тұздықтары. Мереке күндері ет жейді. Негізгі сусын - шай. Вьетнамдықтардың тістерін қарайту, бетель жапырағын шайнау дәстүрі болған. Тағамдары ерекше және талғампаз дәмімен танымал. Вьетнам асханасы қытайға да, корейге де, жапонға да ұқсамайды. Жалбыз жапырақтары, кориандр, лемонграсс, асшаяндар, Nam Mom балық соусы, зімбір, қара бұрыш, сарымсақ және насыбайгүл вьетнам тағамдарына ерекше дәм береді. Ерекше дәмдеуіштер, майларды аз мөлшерде қолдану, жаңа ингредиенттерге баса назар аудару, күріш, көкөністер мен теңіз өнімдерінен жасалған түрлі тағамдар вьетнамдықтардың арасында өте танымал. Дәстүр бойынша, жергілікті тұрғындар арасында вьетнамдық тағамдарға балық, тауық еті және шошқа еті, сонымен бірге пісірілген көкөністер мен күріш немесе кеспе кіреді. Сонымен қатар, Вьетнамда олар бамбуктың жас өскіндерін жейді, бұл - өте пайдалы және дәмді өнім.
Отбасы
Ежелден бері Вьетнамда ошақ ең жоғары құндылық болып саналды. Отбасына адалдық, өлген ата-бабаға тағзым, үлкенге құрмет – Вьетнамның сансыз ұрпақтары осы қағидалар бойынша тәрбиеленген. Вьетнамдағы отбасы дәстүрлі түрде патриархалды. Соңғы кезде, тіпті өз отбасылары бар ересек ұлдары да бағынатын дәуірлер кейінге шегінді. Әйелдер туралы - дәстүрлі вьетнамдық қоғам «феминизм» және «эмансипация» ұғымдарын білмеді. Ауылда бір әулеттің бірнеше ұрпағы, әдетте, бір меншікте өмір сүрді. Ру басшысының жетекшілігімен ерлер отбасы өрісінде бірге жұмыс істесе, әйелдер патриархтың әйелінің бақылауымен үй шаруашылығын жүргізіп, балаларды бірге өсірді. Ру басшысы өз үйіндегі теріс қылықтарға билік алдында толық жауап беріп, тіпті діни қызметкер қызметін атқарып, ата-бабаларының рухына және ошақ басындағы Тәңірге табыну рәсімдерін жасаған.
Тіпті қазіргі Вьетнам қоғамында отағасы – ер адам. Оның жоғары лауазымы кейде ұсақ-түйек нәрселерден көрінеді. Мысалы, әйел жай ғана ... күйеуіне пальто беріп, бір жерге кіргенде алға өтіп кете алады. Ерлі-зайыптылар кездескенде, ер адамдар бірінші болып сөйлейді. Вьетнамдық отбасы бейтаныс адамдардың алдында сезімдерін сирек көрсетеді, сонымен қатар, жұбайы көпшілік алдында «жартысымен» қасақана қатал тонмен сөйлесе алады. Дегенмен заман өзгеріп жатыр. Бүгінде Вьетнамдағы тұрмысқа шыққан әйелдердің жартысынан көбі тұрмыстық емес жұмыстармен айналысады. Әйел ер адаммен тең құқыққа ие және ажырасудың бастамашысы бола алады - ескі Вьетнамда бұл мүмкін емес еді.
Өмір салты
Бүгінгі вьетнамдықтар қазіргі әлемдік қоғамға интеграциялануда, бірақ халықтың көпшілігі үшін олардың ішкі дәстүрлері мен құндылықтары үлкен мәнге ие. Мұнда олар ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптарды сақтауға тырысады, көбінесе өмір салты өзгеріссіз қалады. Олар сабырлы, ақкөңіл, күлімсірейді, сөйлескенде сіздің көзіңізге қарамауға тырысады, ол ұялшақтық емес, бұл жерде үлкендерге лауазымы немесе жасы бойынша құрмет көрсетуі. Мәдениеттердің айырмашылығы сөйлеуде сезіледі. Еуропалықтар эмоционалды және ашық, көбінесе қуаныш немесе қайғы олардың жүзінде көрінеді. Вьетнамдықтар біреудің өтінішінен бас тартса да күліп, бас изеді, олар қандай да бір қысыммен уәде берсе де ештеңе жасамай, сүйіспеншілікпен келіседі. Вьетнамдықтар арасындағы қызу пікірталастар жоқ.
Көптеген вьетнамдық әйелдер қолмен амандаспайды, олар алақандары кеуде деңгейінде қосып сәл иілуге ​​үйренген. Вьетнамдықтардың бүкіл өмірі әртүрлі ырымдар бірге жүреді. Сонымен қатар, халықтың 80 пайызға жуығы өздерін атеистпін деп санайды, бірақ мұны әртүрлі рәсімдерді өткізумен сәтті үйлестіреді. Вьетнамдағы осындай тыйымдар мен ырымдардың арасында мыналар бар:
Вьетнамда балалардың басынан сипауға болмайды. Осылайша бала зұлым заттардан қорғанудан айырылады деп есептеледі. Сол сияқты балаларды мақтауға да болмайды.
Дереккөздер
Санат:Вьетнам халықтары
Адамгершілік саясаты
Адамгершілік саясаты - адамдардын саясат өміріне толық құқықтық қатысуының заңды мүмкіндіктерін, адамзат мүдделері мен құндылықтарын, құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға бағытталған саясат.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
IC 4951
IC 4951 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан SBd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64181, ESO 143-10.
Сыртқы сілтемелер
IC 4951 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Пикттер корольдерінің тізімі
Пикттер королі — қазіргі Шотландия жерінде болған корольдіктің басшысының титулы.
Пикттер корольдері
Кеннет мак Алпин Пикттер мен Скоттарды сәтті біріктіріп, Альба корольдігін құрды, алайда «пикттер королі » атағын оның ұрпақтары IX ғасырға дейін қолданды.
Дереккөз
Санат:Шотландия королдері
Пампа
thumb|right|250px Пампа (pampa, кечуа тілінде - жазық, дала) – Оңтүстік Америкада Аргентина мен Уругвайдың едәуір бөлігін алып жатқан лесстен құралған субтропиктік жазық дала; Оңтүстік Американың қоңыржай белдеуінде Аргентинаның территориясын түгелімен дерлік алып жатқан кең байтақ жазық дала; солтүстігіңде – тропиктік ормандармен, Гранчако саванналарымен, шығысында – Атлант мұхитымен, оңтүстігінде – Патагония шөлейтімен, ал батысында – Анд тауларымен шектеседі. Пампаның шығыс аймақтары ылғалды, жауын-шашынның жылдық мөлшері - 800- 1000 мм.
Пампа бұрын мал шаруашылығына кең пайдаланылып келді, соңғы уақытта көптеп егін шаруашылығына да игерілді. Оның шығыс жағында Оңтүстік Американың ең ірі бидай өндіру ауданына айналған құнарлы қара топырақты алқап орналасқан.
Дереккөздер
Санат:География Санат:География және геодезия
IC 529
IC 529 — Керік шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26295, UGC 4888, MCG 12-9-35, ZWG 332.38, IRAS09134+7358.
Сыртқы сілтемелер
IC 529 Санат:Керік (шоқжұлдыз)
Балықты (Қостанай ауданы)
Балықты — Қостанай облысы Қостанай ауданы, Белозёр ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Қостанай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 47 км жерде орналасқан. КАТО коды — 395435200.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 345 адам (173 ер адам және 172 әйел адам) болса, 2009 жылы 297 адамды (141 ер адам және 156 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қостанай ауданы елді мекендері
Жаштық-Ақ-Алтын
Жаштық-Ақ-Алтын — Қырғызстанның Қара су қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын 6000 адам сыятын Орталық стадионда өткізген.
Тарихы
Клуб 1992 жылы "Ақ алтын" деген атаумен құрылды. 1998 жылы "Жаштық-Ақ-Алтын" деп өзгертілді. 2010 жылы елдегі саяси тұрақсыздыққа байланысты мемлекеттің түстігінде бірнеше клубпен бірге чемпионаттарға қатысудан бас тартты да, тарап кетті.
Клуб екі рет Достастық кубогына қатысты (2001, 2004), екеуінде де топтан шыға алмады.
Қырғызстан кубогының финалына жеті рет шығып, жетеуінде де жеңілді.
2015 жылы клубтың ізбасары ретінде "Қара су ФК" клубы пайда болып, Қырғызстанның төменгі лигаларында ойнай бастады. Ал 2018 жылғы Қырғызстан кубогына "Жаштық Ақ Алтын" деген атпен тағы бір қарасулық клуб қатысты.
Сілтемелер
Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары Санат:Қырғызстан футбол клубтары
Гандизм
Гандизм осы ілімнің негізін салушы М.К. Гандидің есіммен аталған. Философиядағы Гандидің ұстаған жолы – объективтік идеалистік бағыт. Оның түпкі негізі құдайдың хақтығын мойындау, оны ақиқатпен қатар қою. «Мен үшін ақиқат – ең басты принцип. Ол ақиқат - құдай» дейді Ганди Оның пікірінше, ақиқат гносеологиядан гөрі діни адамгершілік категориясына жатады. Оған қол жеткізу тек адамның өз бетімен жетілуі, «ізденуі» және ақиқатты өз ісінде жүзеге асыруы арқылы болмақ. Ақиқатты жақын білу құдайды танып білу дей келіп, ол: «Құдайдың алуан түрлі анықтамасы бар, себебі оның көрінуінің өзі алуан түрлі... Мен тек ақиқат түріндегі құдайға бас иемін» дейді.
Ганди ақиқатты абсолютті және относительді деп екіге бөледі. Егер біріншісі мәңгілік принцип «құдай» болса, екіншісі адам санасында болады дейді. Ізденудің мақсаты – абсолюттік ақиқатты, құдайдың мәнін білу. Ол мистикалық «ішкі ой» арқылы аян береді деп біледі. Ақиқатты идеалистік түрде баяндауынан Гандидің көзқарасында релятивизм мен скептицизм элементтерінің барлығы байқалады. Ал реалдылықтың қайшылық арқылы, заңдылық нәтижесінде іске асатынын теріске шығаруына қарағанда Гандидің метафизикалық бағытта екендігі анық көрінеді. Оның этикалық қағидасы джайнизмнен алынған: «тірі жанды зәбірлеуге болмайды» дейтін ахимса идеясына негізделген; ахимсаны сақтау үшін «шыншыл және жау жүрек» болу керек, ол тек сүйіспеншілік, бауырмашылдық арқылы іске асады, дейді Ганди. Гандизмде «сүйіспеншілік заңы» моральдық өзгертуші күшке айланып, «жапа шегу заңдылығымен» толықтырылады. Бұл ілім ахимсаны жақтаушылардан саналы түрде азап шегіп, әр уақытта жанын пида етуге даяр болуды талап етеді. Гандизм қоғамдық-саяси проблемаларды адамгершілік тұрғысынан қарауға көп көңіл бөледі. Ганди ұсынған ұлт бостандығы үшін күрестің негізгі тактикасы «Сатьяграхани», осы зәбірлемеу принципіне сүйенеді. Үндістанның ағылшын үстемділігінен босанып, тәуелсіз болуы («Свардж» - өзін-өзі басқару) тек зәбірлемейтін шаралар арқылы іске асырылуы керек деп үйретеді Ганди. Зәбірлемеу концепциясы Гандизмде біраз өзгерістерге ұшырағаны да белгілі. Гандидің өзі «зәбірлемеуді» күнделікті мәселелерді шешудің жан-жақты құралы деп білгені мәлім. Солай бола тұрса да Үндістанды Жапонияның басып алу қаупі туғанда, оған тойтарыс беру үшін қарулы күш жұмсауды қажет деп білген де осы Ганди болатын. «Сатьяграханы» іске асырудың мықты шартының бірі – Үндістан қауымдағы барлық таптардың достық ынтымағында деп білді Ганди. Ол «қамқорлық» теориясын жақтап, капиталистердің жұмысшыларға, помещиктердің шаруаларға көмектесіп, қоғамдасуына шақырған. Әрине бұл тап күресінің заңдылығын түсінбеуден болған. Гандизм үнділер мен мұсылмандың бірлігі үшін табанды күрес жүргізіп, ұлт бостандығы қозғалысына үнділермен қатар мұсылмандардың да қатысуын қамтамасыз етті. Ганди буржуазия идеология болғандықтан, қоғамды қайта құруға шақырмайды. Себебі, ол «дүниені қозғаушы күш және оны қозғалысқа келтіретін құдайдың өзі белгілеген заң» деп ұққан. Гандидің этикалық көзқарасындағы кедейлікке мейірімділікпен қарау, жапа шегу, тақуалық (аскетизм) принциптері қоғамдағы прогресс адамның өсімпаз мұқтажын қамтамасыз ету арқылы емес, оны саналы түрде тежеу арқылы іске асырылуы керек деген жаңсақ тұжырымға әкеліп соқты, бұның өзі былық пен кедейлікті бүркеушілік болатын. Гандизм философиядағы бұл мистикалық элементтер мен этикадағы тақуашылық, зәбірлемеу принципін асыра бағалап, оны догмаға айналдырып жіберді. Ол Үндістанның әлеуметтік, экономикалық және саяси өркендеу кезеңінде, оның мұрагерлері арасында талас, қайшылықтар тудырмай қойған жоқ.
Дереккөздер
Санат:Үндістан саясаты Санат:Саяси идеологиялар Санат:Махатма Ганди
Advanced Composition Explorer
Күнді айналу периоды 1 жылға жуық.
Құрылғылары
Аппараттың бортында 9 ғылыми құрылғы бар:
Сілтемелер
Санат:Explorer бағдарламасы Санат:Ғарыш телескоптары
Атыс теориясы
Атыс теориясы (Теория стрельбы) — атыс кезінде болатын құбылыстарды зерттейтін және әр қару түрі бойынша атуды үйрету әдісін жетілдіретін әрі тиімділігін бағалайтын ғылым саласы. Атыс теориясы зандылықтары ішкі және сыртқы баллистиканың математикалық тәуелділіктерінде, ықтималдық теориясында, қателер теориясына, статистикалық және есептегіш математикада бейнеленеді.
Ашы
'''Ашы. Жаны ашыды.''' Біз бұл тіркестің мағынасын — есіркеді, мүсіркеді, аяды қалпында түсінеміз. «Шын жаның ашыса, Нұржанды құтқарып алудың қамын ойла» (Сәбит Мұқанұлы Мұқанов).
Тілімізде «ашы» етістігінің басқа да сөздермен тіркеске түсетіні бар: миы ашыды; удай ашыды сияқты. Бірақ мына «жанмен» тіркесіп келген «ашы» етістігінің жөні басқа, мағынасы өзгеше болса керек. Әрі түркі тілдёріне, оның ішінде қазақ тіліне моңғол тілінен ауысқан деген жорамалдамыз. Өйткені моңғол тілінде: ачих — қамқор мағынасында қолданылады. Шынында да, жанын сала қамқор болған адам ғана есіркей, мүсіркей, аяй білмек. Осы жорамал дұрысқа сайса, «жаны ашыды» тіркесіміз «жанымен қамқор болу» дегенді ұғындырмақ.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Баришано
Баришано (Barisciano) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Л’Акуила провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1787 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 22,75 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 78,56 км² шамасында. Пошта индексі — 67021.
Жыл сайынғы мерекесі — 24 қараша.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Липидтер
Липидтер — (λίπος, lípos — май) — барлық тірі жасушалардың құрамына кіретін және тіршілік процестерінде маңызды рөл атқаратын май тәрізді заттар. Липидтер – табиғи заттар тобы. Олар іс жүзінде суда ерімейді, бірақ полярсыз еріткіштерде (хлороформ, эфир,этанол) ериді. Липид гректің lipos – май деген сөзінен шыққан. Липидтер молекуласында полярсыз (көмірсутекті) және полярлы (–СООН, –ОН, –NH2) аймақтар болады. Липидтер химиялық құрамы мен құрылымы жөнінде үш топқа бөлінеді: қарапайым липидтер, күрделі липидтер, стероидтар.
Қарапайым липидтерге май қышқылдары мен спирттердің күрделі эфирлері жатады. Бұл топты триацилглицеролдар мен балауыздар құрайды. Триацилглицерол – бұл үш атомды спирт глицерол мен май қышқылының үш молекуласынан құралған күрделі эфир.
Күрделі липидтерге фосфолипидтер жатады. Фосфолипид биологиялық мембрананың негізгі құрамдас бөлігі болып саналады. Барлық жасуша мембранасы құрамына фосфодиацилглицерин кіреді. Ол күрделі эфир, молекуласы глицерин қалдығынан, май қышқылының екі қалдығынан, фосфор қышқылының қалдығынан және азотты негіздерден тұрады.
Стероидтар биологиялық белсенді қосылыстардың үлкен тобы, құрылым негізін қаныққан полициклді спирт пергидроцикло-пентанофенантрен құрайды. Стероидтар сабындалмайтын липидтерге жатады, сілтілі гидролизде сабын түзілмейді. Олар жануарлар, өсімдіктер ұлпаларында және микроорганизмдерде кездеседі. Стероидтарға холестерин және олардың туындылары жатады.
Құрылысы
Липидтерге майлар және май тәрізді заттар — липоидтер жатады. Липидтердің молекуласының құрамына C, H, O атомдары кіреді. Құрамындағы элементтердің байланысына және құрылымына қарай липидтер алуан түрлі болып келеді. Барлық липидтерге тән жалпы қасиет — олардың молекулаларының полюссіздігінде (гидрофобтылығында). Сондықтан липидтер полюссіз сұйықтықтарда: бензинде, эфирде, хлороформда жақсы, ал суда нашар ериді. Липидтердің гидрофобты (грекше hydor — су және phobos — қорқыныш) қасиет көрсетуінің жасуша тіршілігіндегі маңызы зор. Себебі жасуша мембранасының ортаңғы екі қабаты фосфолипид молекуласынан тұрады. Фосфолипид молекуласы жасушаға сырттан қажетсіз заттарды өткізбейді және сыртқы ортаға жасушадағы заттарды шығармайды. Осының нәтижесінде жасушаның химиялық ортасы тұрақты болып сақталады. Липидтердің ішінде көп таралғаны және ең негізгісі — майлар. Майлардың химиялық құрылымы күрделі болып келеді. Оның молекуласы үш атомды спирт — глицерин мен жоғары молекулалы май қышқылдарынан тұратындығы мынадай формулада бейнеленген: 500px|солға R1, R2, R3 радикалдарының орнына кез келген пальмитин, стеарин, олеин және т.б. қышқылдары болуы мүмкін. Майлар: жануар ,өсімдік майлары және т.б. болып бірнеше топқа бөлінеді. Майлардың бір-бірінен айырмашылығы — олардың құрамына кіретін май қышқылдарының сипатына байланысты. Май кышқылдары: қаныққан және қанықпаған больп екі топқа бөлінеді. Қаныққан май қьшқылдары бір байланысты, оларга пальмитин, стеарин қышқылдары және т.б. жатады. Ал қанықпаған май қьшқылдары қос байланыс түзеді, оларға олеин, линол және т.б қышқылдар жатады. Жануар майларының құрамында қаныққан қышқылдар көп, сондықтан олар бөлме температурасында да қатты күйде болады. Мысалы, сиыр майының құрамында глицерин, пальмитин және стеарин қышқылдары бар. Пальмитин қышқылы 43°С-та, ал стеарин қышқылы 60°С-та ғана ериді. Яғни, су қайнағанда глицерин су молекуласымен байланыс түзеді де, ал май қышқылдары сұйықтықтың беткі қабатында қалықтап, гидрофобты қасиет керсететіндігін күнделікті түрмыстан аңғаруға болады. Өсімдік майының құрамында канықпаған май қышқылдары көп болады. Осыған байланысты олар жеңіл ериді және бөлме температурасында сұйык күйін сақтайды. Мысалы, зәйтүн майы глицеринмен байланысқан олеин қышқылының қалдығынан тұрады. Көптеген жасушалардағы майдың мөлшері құрғақ зат массасының 5—-10%-ын құрайды. Алайда құрамының 90%-ға жуығы майдан тұратын жасушалар да болады. Мысалы, жануарлардың тері астындағы май қабаты, май бездері, шарбы (қарынның сыртындағы жұқа май), түйенің өркеші жөне дельфин сүтінің 40%-ы майдан тұрады. Липидтердің гидрофобты қасиет көрсетуінің жасуша тіршілігіндегі рөлі ерекше. Себебі жасуша мембранасының ортаңғы екі қабаты фосфолипид молекуласынан тұрады. Фосфолипид молекуласы жасушаға сырттан қажетсіз заттарды өткізбейді, керісінше іштен сыртқы ортаға жасуша заттарын шығармаудың нөтижесінде, оның химиялық ортасы тұрақты болады. Сол сияқты липидтер жүйке ұлпасында, мида көп мөлшерде бар. Сонымен қатар жүйкенің миелинді қабықшасын зерттеудің нәтижесінде фосфолипидтердің маңызы айқындала түсті. Май төрізді заттарға: холестерин, майда еритін А, D витаминдері және кейбір гормондар жатады.
Липидтердің қызметтері
Липидтер барлық тірі жасушаларда болады, осыған орай организмде мынадай маңызды қызметтер атқарады: құрылыс, энергия көзі, қоректік зат, қорғаныштық, метаболизмдік және т.б.
Липидтер— энергия көзі
Липидтердің ішіндегі табиғатта көп таралғаны—майлар. Майлар — организм тіршілігіндегі негізгі энергия көзі. Организмге қажетті энергияның 25—30%-ын липидтер береді. Майдың 1 грамы толық ыдырағанда, 38,9 кДж энергия бөлінеді, ол нәруыз бен көмірсудан бөлінетін энергиядан екі есе көп.
Май — қоректік қор заты
Организмдер денедегі майды қоректік зат ретінде жинақтайды. Мысалы, бунақденелілер, сүтқоректілер және адамның тері асты қабатында, шарбыда, көптеген өсімдіктердің тұқымдарында және т.б. мүшелерінде май қоры жинакталады. Жануарлар мен өсімдіктер осы әртүрлі мүшелерде жинақталған май корын тіршілік барысында біртіндеп жұмсайды, әсіресе май қорының қысқы ұйқыға кететін организмдер үшін маңызы ерекше.
Майдың қорғаныштық қызметі
Май жылуды нашар өткізеді. Сондықтан жануарлар тері астындағы май қабатының есебінен дене температурасын тұрақты сақтайды. Мысалы, киттің тері астындағы май қабатының қалыңдығы 1 м-ге дейін жетеді, бұл оның солтүстік теңіздердегі суық суда үнемі тіршілік етуге бейімділігін арттыра түседі. Өсімдік түқымдарында майдың көп болуы — жаңа дамып келе жатқан өсімдікке, оның тамыр жүйесінің бекініп, өзіне тиісті қызмет атқара бастағанша энергиямен қамтамасыз ету үшін қажет.
Май — су көзі
1 кг май тотығып ыдырағанда, 1,1 кг су түзіледі. Мұндай суды “метаболит су” деп атайды. Қыста ұзақ ұйқыға кететін, сол сияқты сусыз шөлді жерлерде тіршілік ететін жануарлар (кейбір кемірушілер, бөкендер, түйелер және т.б.) организміндегі тотығып, ыдыраған майдың суын пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Липидтер
Плоу
Плоу (Plou) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Куэнкас-Минерас ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
ҚазҰУ Студенттік құрылыс жасағы
Тарихы
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты Қазақстан халқына жолдауын және Алматы қаласы Әкімдігінің 2005 жылдың 17 маусымындағы №3/358 «Алматы қаласы студенттік құрылыс жасақтарының штабы туралы» қаулысын орындау мақсатымен Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде студенттік құрылыс жасақтары өз міндеттерін атқарып келеді. Жалпы елімізде студенттік құрылыс жасақтары өз жұмыстарын 1969 жылдары бастаған, ал ҚазҰУ-да алғашқы СҚЖ 1963 жылы құрылған. Олар еліміздің қалалары мен ауылды елдімекендер құрылысына белсенді үлес қоса отырып, Ресей, Украина, Молдова, Белоруссия, Қырғызстан, Өзбекстан, Моңғолияда еңбек етті. Ал 1973 жылы ҚазҰУ қалашығында комсомолдық құрылыс жарияланған. Ендеше, қалашығымыздың, қалаларымыздың көркеюінде қашанда студенттер үлесі зор болған. Кезінде СҚЖ барлық жоғары оқу орындарында болды. Тарих деректеріндегі мұндай үрдіс біраз жыл үзіліске ұшыраған. Кейіннен университет басшыларының қолдауымен дәстүр жалғастығын тапқан. СҚЖ-ның кемелденген кезі қарашаңырақтың 75 жылдық мерейтойына дәл келген. 2009 жылдың 1-маусымында студенттік құрылыс жасақтары ҚазҰУ қалашығын абаттандыруға кірісті. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Cтуденттік құрылыс жасақтары штабының бастығы Жұмағали Есенбек. ҚазҰУ-дағы СҚЖ тарихына үңілетін болсақ, сол кездегі белсенділердің барлығы осы құрамда болған. Бұл мектептен университеттің танымал түлектері тәжірибе жинады. Олардың қатарында Төтенше және өкілетті елші К.Жигалов, А.Волков, сенатор Б.Мұхамеджанов, бұрынғы Әділет министрі З.Бәлиева, Мәдениет министрі М.Құл-Мұхаммед, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Қ.Мәми, ҚР Білім және ғылым министрі Б.Жұмағұлов және тағы да басқа профессорлар, ғалымдар, мемлекет қайраткерлері бар.
Жұмысқа қабылдау талаптары
Жазғы жұмыс маусымы 1 маусым мен 20 тамыз аралығын қамтиды. 2011 жылғы жаз маусымында Студенттік құрылыс жасақтары штабы құрамына жұмысқа үміткерлер өте көп өтініш білдіргендіктен студенттер «байқау» негізінде таңдалған. Байқау қорытындысын Тәрбие жұмысы және тілдерді дамыту жөніндегі департаменті, Студенттердің өзін-өзі басқару ұйымдары мен Студенттік құрылыс жасақтары жасаған. Байқау университеттің барлық факультеттері арасында жүргізіліп, нәтижесінде оқуда үздік, әлеуметтік жағдайы төмен және қоғамдық шараларға белсенді қатысқан 120 студент-жасақ таңдап алынды. Оның 55-і ұл, ал 65-і қыз бала.
СҚЖ студентіне жасалынған жағдай
Барлық жоғары оқу орындарының көш басшысы болып саналатын Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті студенттерді жұмыспен қамтамасыз етуде де алда екендігін мақтанышпен айтуға болады. ҚазҰУ-дың Студенттер құрылыс жасағына енген 120 студент жұмыс маусымы барысында университет тарапынан үш уақыт тегін тамақпен, арнайы киім формасымен қамтамасыз етіліп, жатақханада тегін тұрды. СҚЖ студентінің айлық жалақысы орта есеппен 40 000 теңгені құрайды. Білім ордасынан барлық қажетті жағдайды сезінген жасақтар да «біз университетке не береміз?» деген ұранмен қарқынды жұмыс атқарады.
СҚЖ-ның атқарған жұмыстары
СҚЖ атқарған жұмыстарын 10 бағытта қарастыруға болады. Олар барлық бағыттар бойынша университеттегі өндірістік департамент қызметкерлерімен бірігіп жұмыстар атқарды. Нақты тоқталар болсақ, СҚЖ ҚазҰУ қалашығы аумағын тазарту, абаттандыру жұмыстарын атқарды. Студенттік кампустағы барлық 13 жатақхана мен оқу ғимараттарында және Ректорат ғимаратының бөлмелеріне ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізді. Физика техникалық, химия және химиялық технология, механика-математика факультеттерінің ескі оқу ғимараттарында жұмыстар атқарды. Халықаралық қатынастар факультетінің оқу ғимараты босатылып, оқу жиһаздары, техникалық құралдар шығарылды. Эксперименталды өндірістік орталыққа жиһаз жасау жұмыстарына атсалысты, биология және биотехнология факультетінің жер төлесінде құрылыс жұмыстары жүргізілді. Тізбектеп айтар болсақ, Мәселен 4 маусым ҚР Рәміздер күніне байланысты жасақтар арасында интеллектуалды сайыстар ұйымдастырылды. СҚЖ-да театр күні аталып, жасақтарымыз бірігіп Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрындағы қойылымдармен жіті танысып тұрдық. Сонымен бірге түрлі спорттық ойындар ұйымдастырылды. Жақында ғана журналистика, биология және биотехнология, филология, әдебиеттенау және әлем тілдері, шығыстану, химия және химиялық технология, философия және саясаттану, физика-техникалық, механика-математика факультеттерінде құрылыс жасақтарының ұйымдастыруымен ораза ұстаған студенттерге ауызашар берілді.
Абсолют көнелiктi анықтаудың қорғасындық-изотоптық әдiсi
Абсолют көнелiктi анықтаудың қорғасындық-изотоптық әдiсi — уранның 238-інші және 235інші (iя38; iі235), сол сияқты торийдің 232-інші (тп232) изотоптарының қорғасынның тұрақты үш изотопына (ръ206, рь207 және рь208) айналу мөлшерін анықтауға негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Зерттеу нысаны ретінде өте жақсы сақталған радиоактивті немесе акцессорлы уран яки торий минералдары алынады. Бүл әдісті кейде жай ғана қорғасындық әдіс деп те атайды.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Лавера
Лавера (Лауза) — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аткара өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица бастауынан Терса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 4190
NGC 4190 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан Im/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 1 мамырда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4190 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39023, UGC 7232, MCG 6-27-30, ZWG 187.24, VV 104, KUG 1211+369.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Қарағанды хайуанаттар бағы
Түсініктемелер
Қарағанды хайуанаттар бағы — Қазақстандағы Қарағанды қаласындағы мемлекеттік хайуанаттар паркі. Қазақстан Республикасының ең алғашқы зоологиялық парктерінің бірі.
Хайуанаттар бағындағы хайуандар
thumb|солға|200px thumb|солға|200px thumb|солға|200px
Тағы қараңыз
Санат:Қазақстан хайуанаттар бақтары
Тұмсықты жанаттар
Тұмсықты жанаттар (Nasua) — жанаттар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі туысы. АҚШ-тың оңтүстігіндегі тропикалық және субтропикалық жерлерін мекендейді. Оның денесінің ұзындығы 67 см, оның құйрығы да сол шамада. Олар топтанып та, жеке де жүре береді. Әр топта 5 - 6, кейде 40 шақтысы бірігеді. Олар жердегі ұсақ жәндіктермен, шөптермен қоректенеді. Әр балалағанда 2 - 4 - тен табады.
Дереккөздер
Санат:Жанаттар
Хабуб
ХАБУБ (араб. — сұрапыл дауыл) — Африканың солт.-шығысындағы (негізінен Судан мен Египет жерінде) және Арабия түбегіндегі шаңды немесе құмды дауыл. Шөлден келетін суық атмосф. шептің тез араласуынан (жекелеген ұйтқыма желдің күші 60 км/сағ) қалың бұлт пайда болып, кейде биікт. 1,5 м және ені 30 км-ге жететін “қалың қою шаң” қабаты түзіледі. Әдетте бірнеше сағатқа созылады, кейде найзағайлы қатты нөсер жауынның бастамасы болады. Көбіне мамыр — қазан айларында (Хартумде жылына 24 рет) соғады.
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:География Санат:Терминология
Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев
Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев (1900-1984), ақын, фольклоршы, шежіреші, ұстаз. Шәкәрімнің кенже ұлы. Ұзақ жылдар бойы Жидебайдағы Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайының меңгерушісі, одан кейін Абайдың Семейдегі қорық - мұражайының ғылыми қызметкері болды. Құнанбай мен Абайдың, Шәкәрімнің өміріне қатысты орасан мол деректер жинастырып, Абай мұражайының ғылыми қорына тапсырды. Мақалалары, естеліктері, өлендері мерзімді баспасөздерде жарияланды. М. Әлиакпаровтың құрастыруымен Ахаттың естеліктері мен өлеңдері 1997ж. жарықкөрді. М. Әуезов Ахатқа әкесі Шәкәрімнің суреттерін сыйлаған және ақынның қолжазбаларын жинап, ретке келтіруді тапсырған. Жазушының тапсырмасы бойынша, Шәкәрімнің өлеңдері мен дастандарын 2 том етіп құрастырып, М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазба бөліміне өткізді. Ақын шығармаларының кейінгі басылымдары сол қолжазбаның негізінде жүзеге асырылды.
Біртуған
Біртуған - түйе тұқымының бір түрі, үлек пен інгеннің бірінші ұрпағы. Біртуған тұқымы айыр түйе мен нардың барлық жақсы қасиеттерін өз бойына дарытқан. Нарға қарағанда кішілеу болғанымен, суыққа төзімді, жүн өнімін көбірек береді.
Халық арасында таза асыл тұқымды үлек пен айыр інгеннің ортасынан туған біртуғанды құлпатша, айыр бура мен аруанадан туғанын бекпатша деп атайды. Айыр түйе мен біртуғанды будандастырғанда қоспақ туады. Қоспақ түйе өркеші ұшы ғана айыр болып келеді. Өркешінің айыры кең болса оны мырза қоспақ деп атайды. Қоспақ айыр түйеге қарағанда әлді болады. Бірақ нар мен біртуғанға қарағанда әлсіз.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Хаузен (Айхсфельд)
Хаузен (Айхсфельд) (Hausen (Eichsfeld)) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Айхсфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 426 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,28 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 61 043. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Бартель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Төменгі Паю-Яха
Төменгі Паю-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Собет-Яха өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Тромсдорф
Тромсдорф (Tromsdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Бургенланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 392 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 510. Муниципалитеттің басшысы — Ортруд Сциманек.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Гемме
Гемме (Ghemme) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3668 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 178 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 28074.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Beata Panacea.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Құрылымдық материалдар
Құрылымдық материалдар, күш түсетін құралымдарды жасауға арналған. Материалдардың тегіне сәйкес құрылымдық материалдар металл, бейметалл және осы екеуінің басты сапалы қасиеттерін біріктірген композициялау; жасалу технологиясына байланысты деформациялау (қақталған, штампыланған, т.б.), құймалық, пісірмелік, т.б.; жұмыс шарты бойынша төменгі температуралық, ыстыққа, коррозияға, т.б. төзімді; беріктік шарттарына байланысты пластиктік шегі кең, беріктігі аз және орташа, пластикалық шегі шағын, бірақ өте берік құрылымдық материалдар болып ажыратылады.
Әр топ өз алдына бөлінеді. Мысалы, металл қорытпалары қорытпа жүйелері бойынша (алюминийлі, магнийлі, титанды, мысты, темірлі, т.б. қорытпалар), құрылымына сәйкес (мысалы, аустенитті және ферритті болат, альфа-жез, т.б.), қатаңдығына қарай (мысалы, шыңдалған, цементтелген болат, т.б.) топталады. Бейметалл құрылымдық материалдар изомерлік құрамы, жасалу технологиясы, т.б. ерекшеліктері бойынша жіктеледі. Материалдардың сыртқы күш әсеріне төзімділігі (мысалы, серпімділік модулі, беріктілігі, пластикалығы, т.б.) құрылымдық материалдардың сапа көрсеткіші болып есептеледі.
Металл құрылымдық материалдарға негізінен болат заттар жатады. Құралымдық болат конвертерлерде, мартен және электр пештерінде қорытылады. Шойыннан тотықтандырғыш ортада 1200С температураға дейін жұмыс істейтін тетіктер, іштен жанатын қозғалтқыштардың цилиндрлері, иінді біліктері, тісті доңғалақтары, т.б. бөлшектер жасалады. Никельді және кобальтты қорытпалар 1000 — 1100 С0 температураға дейін өздерінің беріктігін сақтай алады. Бұлар вакуумдық-индукциялық және вакуумды-доғалық пештерде қорытылады. Ол авиация және ракета қозғалтқыштарын, бу турбинасын жасауға пайдаланылады. Магнийлі қорытпалардың меншікті көлемі жоғары болғандықтан құйма түрінде ұшу аппараттарында, машина жасауда, тоқыма және полиграфия өндірісінде пайдаланылады. Бейметалл құрылымдық материалдарға пластика, полимер, керамика, әйнек, резина, ағаш, отқа төзімді материалдар, т.б. жатады.
Термореактивті, эпоксидті шайыр және фторопласт негізді пластикалар ұшақ, ракета құралымдарында, көлікте, энергетикада пайдаланылады. Шыны (силикатты, кварцты, органикалық) негізді материалдар әйнек ретінде пайдаланылса, керамикалық материалдардан жоғары температурада жұмыс істейтін тетіктер жасалады. Композиялық құрылымдық материалдарға пластикалық негізден (матрицалар) тұратын байланыстырғыш материалдар (ұнтақтар, талшықтар, т.б. түріндегі құраушылар) жатады. Мұндай материалдар негізінен ұнтақты металлургия әдістерімен, сонымен қатар кеуекті каркастарға еріген металды сіңдіру, қысым арқылы құю, т.б. жасалады. Композициялық материалдар машина жасау, аспап жасау, авиағарыштық өндірісте, т.б. техниканың салаларында қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Материалдар
Мырводол (Кюстендил облысы)
Мырводол (Мърводол) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Невестино қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 51 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2655. Телефон коды — 07915. ЕКАТТЕ коды — 49566.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Мальч-Ахка
Мальч-Ахка (Мелчу-Аьхка) — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тайсун-Эн-Ахки өзенінің оң жағалауынан 2,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Аргун өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері
Дуае
Коммунаның INSEE коды — 03104, пошта индексі — 03170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1241 адамды құрады. Халық тығыздығы — 45,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Кайо
Кайо (Cailhau) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,76 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11058, пошта индексі — 11240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 253 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,92 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Бірдің айы
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Айман Қожабекқызы Мұсақожаева
Айман Қожабекқызы Мұсақожаева (15 наурыз 1958 жыл, Алматы) - скрипкада ойнаушы. Қазақстанның халық артисі, Қазақстанның Еңбек Ері (2014), “Әлем артисі” (ЮНЕСКО, 1998 ж.), Халықаралық шығармашылық Академиясының академигі.
Өмірбаяны
Шыққан руы қожа.
Балалық шағы
Әлемге әйгiлi Айман Мұсақожаеваның ән-күйге деген әуестiгi бала кезiнен басталды. Анасы Рахила балаларының жан-жақты бiлiмдi, жiгерлi болып өсуiне көп күш салды.
Әкесi Қожабек Мұсақожаев әр жерде түрлi жауапты қызметтерде жүрдi, облыстық партия комитетiнiң хатшысы болды. Үйдегi төрт бала Алматыдағы интернатта тұрып оқыды. Шешесi Қаскелең ауданынан қалаға келгенде төрт қызды жетектеп, опера және балет театрына алып баратын. Айман Күләш Байсейiтова атындағы республикалық музыка мектебiнде профессор Н.Патрушеваның сыныбында оқыды. Оны ойдағыдай бiтiрген соң Мәскеудегi П. Чайковский атындағы мемлекеттiк консерваториясында Кеңес Одағының әртiсi, профессор В. Климовтың сыныбында оқуын жалғастырды. Айман Мұсақожаева 1976 жылы Югославияда, Белград қаласында өткен халықаралық конкурста лауреат атанды. Небары 18 жастағы қыздың халықаралық сайыста Қазақстан атынан жасқанбай өнер көрсетiп, жеңiмпаздық тұғырдан көрiнуi жиналғандарды айрықша таң қалдырған едi. Бұл оның алғашқы шыққан биiгi болатын.
Осыдан кейiн Айманның өсiп, өрлеу жолдары басталды. 1981 жылы Генуядағы Паганини атындағы, 1983 жылы Токиодағы, 1985 жылы Хельсинкидегi Я.Сибелиус атындағы, 1986 жылы Мәскеудегi П.Чайковский атындағы VIII халықаралық конкурстардың лауреаты атанды. Таңдаулы техника, түрлi әуендердi терең түсiну оның ең қиын скрипкалық туындыларды икемге келтiрiп, әлемнiң тамаша концерт залдарында нақышына келтiре орындауына мүмкiндiк бердi. Концерттiк қызмет жылдарында Айман Мұсақожаева скрипкалық музыканың бай репертуарын жинақтады. Соның iшiнде Йоганн Себастиан Бах, Гайдн, Моцарт, Бетховен, Паганини, Брамс, Чайковский, Сибелиус секiлдi жарқын тұлғалардың, осы заманғы сазгерлердiң, Қазақстан сазгерлерiнiң шығармалары бар. 1992 жылы ол «Солистер академиясы» Мемлекеттiк Камералық оркестрiн құрды және қазiр де оның көркемдiк жетекшiсi болып саналады. Алғашқы құрылған күннен оркестр классикадан бастап бүгiнгi композиторлардың туындыларына дейiн игердi. Ол XVII-XVIII ғасырлардағы көне де әспеттi, сондай-ақ осы заманғы озық үлгiдегi музыкалық құралдармен қамтамасыз етiлген. Оркестр ұжымының жоғары орындаушылық шеберлiгiн Ресейде, Америкада, Жапонияда, Германияда, Австрияда және басқа да елдерде лайықты бағалады.
1993 жылдан берi Айман Қожабекқызы Ресейдегi Петр Чайковский атындағы, Абрам Ямпольский атындағы (Дубна) Халықаралық скрипкашылар конкурсының, Италиядағы Милан қаласында өтетiн Микеланжело Аббадо атындағы Халықаралық скрипкашылар конкурсының қазылар алқасының мүшесi. Мәскеу, Алматы, Бiшкек консерваторияларының профессоры ретiнде белсендi, әрi педагогикалық қызмет атқарып келедi.
Қазақ Ұлттық Музыка академиясы
Шәкiрттерiнiң арасында халықаралық және республикалық конкурстардың лауреаттары аз емес. Бiрақ Айманның орындаушылық және педагогикалық қызметiнiң шыңы 1998 жылы Қазақ Ұлттық Музыка академиясының ашылуы болып табылады. Бұл астананың Алматыдан Целиноградқа ауысып жатқан кезi болатын. Қазақ Ұлттық Музыка академиясы Айман Мұсақожаеваның ұсынысы бойынша сол жылдың 31 наурызында Қазақстан Президентiнiң бастамасымен ашылды. Ол республикадағы жас оқу орындарының бiрi болып саналады.
Айман Мұсақожаева басқаратын академия өзiнiң қысқа тарихы кезеңi iшiнде Қазақстанның барлық аймақтарынан шығармашылық күштердi өзiне тарта бiлетiн және қазақ музыкасы мен әлемдiк өнердi кең көлемде насихаттайтын перспективалы бiлiм мен мәдени-ағарту орталығы бола бiлдi. Музыка академиясы Қазақстан үшiн бiрегей оқу жобасын ұсынды, оның негiзi етiп бiр оқу орны қабырғасында үздiксiз кәсiби бiлiм беру идеясы алынған. Мұнда бастауыш (1-9 сыныптар), орта (10-12 сыныптар), жоғары бiлiм (I-IV курстар), ассисентура мен аспирантура тоғысқан. Музыканттарды алғашқы қадамынан бастап жоғары кәсiби шеберлiктi толық игерiп шыққанға дейiн жүйелi тәрбиелеу идеясының авторы да Айманның өзi. Академияның мiндетi — республиканың барлық өңiрлерiнен келген дарынды балаларға көңiл бөлу, жан-жақты бiлiмдi өнер шеберлерiнiң жаңа ұрпағын тәрбиелеп шығару үшiн барлық қажеттi жағдай туғызу. Отандық педагогиканың озық дәстүрi мұнда әлемдiк бiлiм беру үрдiсiнiң қазiргi заманғы жетiстiктерiмен шебер ұштасқан. Академияның оқытушы-профессор құрамы жаңа оқу бағдарламаларын және кәсiби музыканттарды тәрбиелеу жөнiндегi әдiстемелердi жасайды, оқу-бiлiм беру базасын кеңейту жолында жұмыс iстейдi, оқу жоспарына бүгiнгi күннiң өзектi тынысына жауап беретiн жаңа пәндердi енгiзiп отырады. Қазақ Ұлттық Музыка академиясы халықаралық фестивальдар мен конкурстарда Қазақстан атынан лайықты өнер көрсетiп жүр. Осындағы шәкiрттердiң Италияда, Австрияда, Ресейде өтетiн музыкалық сайыстарда жеңiстерге жетулерi дәстүрге айналды. Өткен кезеңде шынайы талант иелерi Венада, Зальцбургте, Сан-Бартоломеода, Сенигаллияда, Брешиада, Генуяда, Ватиканда өздерiн көрсете бiлдi. Олардың орындаушылық шеберлiгi Еуропа жұртшылығы үшiн шын мәнiсiнде жаңалық болды. Италияда скрипкашылардың «Айсәуле», «Каприччи» ансамбльдерiнiң, студенттiк симфониялық оркестрiнiң концерттерi таңданыс туғызды. Түркияда өткен фестивальда «Ели-гай» балалар хоры үлкен табысқа жеттi. Академия музыканттарының үнiн Лондонда, Берлинде, Брюссельде естiдi. Қазақстан тәуелсiздiгiнiң онжылдығына арналған «Айман-Гала» концерттiк сапары өттi. Музыка академиясы Еуропа консерваториялары, академиялары және жоғары музыкалық мектептер қауымдастығына кiредi, П. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттiк консерваториясымен ынтымақтастық туралы шартқа отырды, Париждiң, Хельсинкидiң, Хорватияның музыкалық академияларымен өзара тиiмдi келiсiмдер жасады.
Академия жұмыс iстей бастаған алғашқы күндерден шығармашылық тыныс тамыры белсендi соғады: «Руханият» газетi үнемi шығарылады, ұжымның ғылыми қызметiн дамытуға қолайлы жағдай жасайтын ғылыми-әдiстемелiк конференциялар өткiзiлiп тұрады, алғашқы мақалалар жинағы жарық көрдi.
Шығармашылық қабiлеттi дамыту, қазiргi заманғы композиторлық техниканы игеру үшiн жанында «Форманта-күй» ансамблi жұмыс iстейтiн Шығармашылық орталық ашылды. Астанадағы мектеп оқушылары мен балалар үшiн абонементтiк дәрiс-концерттер қою дәстүрге айналды, студенттер, оқытушылар мен музыкалық ұжымдардың концерттерi көпшiлiкке танымал бола бастады.
Академияда жас орындаушылардың республикалық конкурстары ұдайы өткiзiледi. Халықаралық «Shabyt-Inspiration» конкурсы барған сайын көпшiлiкке белгiлi бола түстi. Оның жұмысына бүкiл дүние жүзiне белгiлi орындаушылар қатысады. Олар студенттердiң шеберлiгi деңгейiне баға берiп қана қоймайды, сонымен бiрге шеберлiк сыныптарын өткiзедi, концерттер қояды.
Солардың арасында Милан консерваториясының профессоры, Микеланджело Аббадо атындағы Халықаралық конкурстың негiзiн қалаушы Марчелло Аббадо (фортепьяно), Гентедегi музыка академиясының профессоры Михаил Кугель (альт, Израиль), Стефан Метц (виолончель, Франция), профессор Аркадий Севидов (фортепьяно, Ресей) және басқа да көптеген өнер майталмандары бар.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> — Бiр үйде төрт қыз туып, өстiк. Төртеуiмiз де музыка жолын таңдап алдық. Бәрiмiз де бiр ұядан шыққан балапандардай жұбымызды жазбай, бiр жерде жұмыс iстеп жатырмыз. Үлкен апам Раиса скрипкада ойнайды, академияның оқу-тәрбие жұмыстары жөнiндегi проректоры. Екiншi апам Раушан қылқобызда ойнайды, қазақ халық аспаптары кафедрасының меңгерушiсi. Сiңлiм Бақытжан виолончель және контрабас кафедрасының доцентi. Өнерге баулып, тәрбиелеген анам мен әкеме мәңгiлiк борыштармыз. Қазiргi жеткен жетiстiктерiмнiң бәрi де солардың арқасы деп бiлемiн.
Бойындағы өнерiн шынайы талант иесi өзгелерге үйретуден жалықпайды. Еуропада, Америкада, Оңтүстiк Кореяда шеберлiк сыныптарын жүргiзедi.
Атақтары
Музыка саласындағы жоғары жетiстiктерi үшiн оған
Сыртқы сілтемелер
Санат:15 наурызда туғандар Санат:1958 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан скрипкашылары Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері Санат:Отан орденінің иегерлері Санат:Астана медалінің иегерлері Санат:Дружба (Ресей) орденінің иегерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Астананың құрметті азаматтары Санат:ЮНЕСКО Әлем әртiстері Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Батыр (піл)
Батыр (1970-1993) - Қарағанды хайуанаттар бағындағы әйгілі піл атауы.
Тағы қараңыз
Санат:Қарағанды Санат:Қазақстан хайуанаттар бақтары
Памперо
Памперо (pampero — сөзбе-сөз: пампаға қатысты) – Аргентина мен Уругвайда болатын дауыл түріндегі суық жел; пампа далаларында соғатын оңтүстік румбалық суық дауыл жел. Бұл жел соққан уақытта күн күркіреп, нөсер жаңбырлар жауады да, температура тез суынады.
Андыны басып Антарктикалық ауаның өтуіне байланысты Пампа арқылы Атлант мұхитының жағалауынан оңтүстік, оңтүстік-батыстан, солтүстік, солтүстік-шығысқа қарай соғады. Памперо соққан кезде температура күрт төмендеп (тәулігіне 20-30°с- қа дейін), нөсер жаңбыр жауады. Қысқа және ұзақ мерзімді (3 тәуліктен 20 тәулікке дейін) түрлері бар.
Сантьягу-душ-Вельюш
Сантьягу-душ-Вельюш (Santiago dos Velhos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Арруда-душ-Виньюш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.