cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вергас
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ранштедт
Ранштедт (Rannstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Веймар ауданының құрамына енеді.
Вергас
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Ранштедт
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 181 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,96 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 71 077. Муниципалитеттің басшысы — Рита Кроккер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Бойлық толқын
thumb|right|200px| Бойлық толқын (Longitudinal wave) — бөлшектерінің тербелісі толқынның таралуы бойында жүзеге асатын толқын. Бұл толқынның пайда болуын бір ұшы тірекке бекітілген серіппенің көмегімен бақылауға болады. Егер серіппенің юос ұшы жағынан соғатын болсақ, онда серіппе бойымен сиреулер мен шоғырланулардан тұратын толқын жүгіріп өтеді.
Санат:Физикалық процестер Санат:Тербеліс
Ұшақтар: От және құтқару
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша мультфильмдер Санат:2014 жылғы мультфильмдер Санат:АҚШ мультфильмдері
IC 2068
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 15106, ESO 303-17, MCG -7-10-4, FAIR 408, AM 0425-421.
Сыртқы сілтемелер
IC 2068 Санат:Кескіш (шоқжұлдыз)
Жігіттің зары
Жігіттің зары-Рысбек Жәкеновтің өз айтуынан жазылып алынды. Дүниеден өткен адамға арнап  шығарылған осы  тәрізді әндер жоқтаудың бір түріне жатады.Бірақ олар Балқаш өңірінде "Жоқтау","Дауыс  қылу"сияқты  ешқашан да копшілік алдында     айтылмйды. Зарлы әндерді ер адам ен далада шөп шауып немесе мал іздеп жүрген кезде айтады.Ал,мұнды әндерді әйелдер де айта береді.Қазақта оны мұнын шағу  дейді .Мұнды әндер-жоқшылықтың  тауқыметін әбден тартқан кезде қолғабысын тигізсін деген мақсатта ең жанашыр адамының алдында ғана жылап отырып айтатын,халық фольклорында өте сирек кездесетін  шығармалар.
Дереккөздер
Қазақ музыкасы кітабы, 2005 жыл алматы, 455 бет
Брайслин (Миннесота)
Брайслин (Bricelyn) — Миннесота штатының Faribault округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 365 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-07678.
Мариенталдік сұлу Амми мен қырғыз Михел
«Мариенталдік сұлу Амми мен қырғыз Михел» — XIX ғасырдың екінші жартысында алғаш рет басылған әдеби өңдеудегі Еділ немістерінің халықтық аңызы. Аңыз немістердің Еділ бойындағы отарлауының алғашқы кезеңін көрсетеді, бұл кезде қоныс аударушылар Қырғыз-Қайсақ Ордасының көшпенділерімен әрдайым бейбіт байланысқа түсуге мәжбүр болды. Кейде 1776 жылы 15 тамызда Мариентал (сол кезде Пфанненштил) колониясына ерекше жойқын шабуылмен байланысты.
Немісше атауы
Аңыздың әр түрлі басылымдарында және оның айтылулары, атауының бірнеше нұсқалары жазылған, олар стилистикалық айырмашылықтарды да, ескі мен қазіргі емле арасындағы айырмашылықты да көрсетеді:
Желісі
Мариенталдік Михел (басқа нұсқаларда Ханна-Михел), жас жігіт «қырғыздардың» (қырғыз-қайсақ) шабуылы кезінде тұтқындалып, бай қожайынның құлдығына түсті. Михел өзінің тыныш мінезі және еңбекқорлығымен қожайынының ықыласына ие болады. Ол оған тегін ру мүшесінің құқығын беріп, қызы Сүлейкеге үйлендірмек болады. Сүлейке Михелге ғашық, бірақ ол Мариенталдағы сұлу Аммиға (Анна-Мариядан қысқартылған) деген сүйіспеншілігіне адал. Жақын адамның бақыты оның оған деген сезімінен гөрі маңызды болып шығып, Сүлейке, өмірін құрбан ете Михелді үйге қашуына көмектеседі.
Жариялау тарихы
Фридрих Дзирненің әдеби бейімдеуінде аңыз 1868 жылы неміс тілінде «Schön Ammi von Mariental und der Kirgisen-Michel» деген атаумен жарық көрді.
Аңыз орыс тілінде 1875 жылы Т. И. Герольдовтың өңдеуінде «Прекрасная Амми из Мариенталя и „Киргиз-Михэль“» деген атаумен жарық көрді.
Аңызға деген жаңа қызығушылық 1914 жылдың басында, Еділ немістері Еділ бойын немістердің отарлауына 150 жылдығын тойлауға дайындалып жатқан кезде болды. Оның ішінде Готлиб фон Гобель (Gottlieb von Göbel, пастор Готлиб Берацтың әдеби лақап аты) және мектеп мұғалімі Александр Хунгер (Alexander Hunger) аңызға сүйене отырып, «Қатал және шын, немесе Қырғызын-Михел және Пфанненштилден шыққан сұлу Амми» (Fest Treu, oder, der Kirgisen-Michel und die Schön Ammie aus Pfannenstiel) атты екі актілі пьеса жазды. Атауында, оның үлкен «жасандылығымен» қатар, ықтимал анахронизм де жойылды: аңызда айтылған дәуірде Мариентал бұрынғыдай өзінің атауымен болған болар еді.
Жазушы Антонина Шнайдер-Стремякова, Антон Шнайдердің шөпшегі, зерттелген мұрағаттарға сүйене отырып, аңызды алғаш XIX ғасырдың ортасында оның бабасы жазып алған деп мәлімдейді. Сондықтан, 2018 жылы Антон Шнайдер авторлық еткен және өзін орыс тіліне аудармашы ретінде көрсететін аңыз нұсқасын жариялады.
Туындының талдауы
Тарихшы Виктор Кригер өзінің көзқарасы бойынша аңызды қазіргі зерттеушілер дұрыс түсіндірмегенін атап өтті. Бұл, ең алдымен, өздерін Германиядан алыс, мүлдем басқа этномәдени жағдайда тапқан немістер жасаған романтикалық оқиға. Кейбір зерттеушілер мұны, мысалы, жаңа жеке этностың: Еділ немістерінің қалыптасу кезеңдерінің бірі ретінде ұсынады.
Жазушы Ингмар Бранч 1914 жылғы пьесаның авторлары XVIII ғасырдың архаизмі мен классицизмін қосуға тырыспақ болған диалогтардың жалпы ойшылдығы мен статикалық сипатын атап өтті. Онымен салыстырғанда тілдің қарапайымдылығы мен мәнерлілігі сақталған 1868 жылғы нұсқа тиімді көрінеді.
Этнограф және лексиколог Г.Г.Дингес бізге жеткен нұсқалардың тілін орыс және татар тілдерінен әртүрлі лексикалық кірме сөздер, мысалы: Kaftan (шекпен), Ambar (қамба), Pferdetabun және Tabunenhirte (жылқы табыны) еніп алған Екатериненштадт диалектісінің мысалы деп санайды.
Дереккөздер
Санат:Неміс фольклоры Санат:Еділ немістері
Шекті ауытқу
(ор. предельное отклонение) - шекті өлшемдер мен номинал өлшемдердің алгебралық айырмасы.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Еділ сырты-Орал алды мұнайлы-газды облысы
Еділ сырты-Орал алды мұнайлы-газды облысы геологиялық тұрғыдан Каспий маңы ойысының динамикалық тұрғыдан өте белсенді және негізінен инверсиялық шеткі бөлігі болып табылатын Бозащы көтерілімінің солтүстік баурайынан Орал алды өңіріне дейінгі аралықты қамтиды. Бұл облыс та әркелкі зерттелген. Мұндағы кунгурға дейінгі палеозой бойынша ең жақсы зерттелген аймақ Жаңажол-Төрткөл ауданы болып табылады, осы өңірде төменгі карбонның визе жікқабатынан төменгі пермнің арт жікқабатына дейінгі аралық ұңғымалар көмегімен тиянақты зерттелген. Осы ауданда қойылған бірді-екілі аса терең ұңғымалар қиманы турон жікқабаты түзілімдеріне дейін аршыған. Ең толық зерттелгенi карбонатты таскөмірлік кешендер, негізгі мұнайгаздылық осы кешендермен байланысты. Оларды төсейтін төменгі таскөмірдің терригендік таужыныстары әлдеқайда нашар бұрғыланған, ал бұлардың мұнайгаздылығы облыстың батыс шеткі бөлігінде дәлелденген. Платформалық тыстың төменгі секциялары қазіргі таңдағы сейсмикалық зерттеулермен жеткіліксіз дәрежеде зерттелген, мұның өзі жергілікті іздестіру нысандарын нақтылау мәселесін табысты шешуді қиындатады. Қиралып отырған облыстың тұзасты түзілімдерін құрайтын құрылымдарды қалыптастыруға жекелеген горизонталь қозғалыстардың шешуші рөлі болғандығын уағыздайтын жаңадан құрастырылған геологиялық моделді ескерер болсақ, олардан, шегінді тыстың төменгі секцияларын қоса есептегенде, жаңа кенорындар іздеу перспективасы арта түседі. Бұл тұрғыдан алғанда облыстың Жаңажол-Төрткөл бөлігінің батыс аудандары айырықша қызғылықты. Қиманың карбонатты таскөмірлік секциясындағы күрделі құрылысты жергілікті нысандармен байланысты іздестіру бағыты перспективалы бағыттардың бірі боп қала бермек, алайда бұл нысандармен байланысты ашылулар өздерінің масштабы жағынан шағын болатындығы даусыз. Облыстың Бозащы және Жаңажол-Төрткөл аудандары аралығын қамтитын Сазтөбе-Сарыбұлақ бөлігі өзінің ең шеткі оңтүстік-батыс өңірінде ғана қанағаттанарлық дәрежеде зерттелген, сондықтан оның палеозойлық қимасының карбонатты да, терригендікте секцияларын одан әрі зерттеу қажеттілігі күмән туғызбайды. Облыстың Бозащы бөлігіндегі құрпық ауқымындағы палеозойлық түзілімдер қарқынды деформацияланған және алуан түрлі бұзылыстармен бөлшектенген, алайда оның теңіз табанындағы бөлігі айтарлықтай іздестіру нысаны ретінде бағаланады. Девон, таскөмір және төменгі пермь түзілімдерінде мұнайгаздылықтың тікелей белгілері талай рет анықталған Орал алды ауданы мүлдем зерттелмей қалып отыр десе де болады.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ Санат:Геология
Николь Шерзингер
Биография
Николь 1978 жылы 29 маусымда Гонолулуда дүниеге келген. Әкесі Альфонсо Валиенте — филиппиндік болса, ал анасы Розмари — жартылай украйындық, жартылай гавайлық. Анасы Розмари 1981 жылы Никольдің әкесінен үш жасар қызын алып, кетеді. Олар Кентукки штатындағы Луисвиллге көшіп келіп, арада біраз уақыт өткеннен соң Розмари Гарри Шерзингермен танысып, тұрмыс құрады. Гарри мен Розмаридің некесінен екінші қызы Кеала дүниеге келеді. Гарри Никольдің әкесінің орнын басып, Николь «консервативті католиктік отбасыда» тәрбиеленді. Луисвиллде актерлік шеберлігі Өнер мектебіне бару мен жергілікті театрда ойнау кезінде жетіледі. Кейін ол Райт университетінің актёрлік бөлімшесіне түседі, алайда «Days Of The New» группасының бэк-вокалисті болу үшін 1999 жылы оқуын тастап кетеді. .
Дереккөздер
Санат:A&M Records орындаушылары Санат:Interscope Records орындаушылары Санат:Сопрано
Ломоватка (Подъедомка тармағы)
Ломоватка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Подъедомка өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кіші Арыстан
Кіші Арыстан (Leo Mіnor) – аспанның солтүстік жартышарындағы шағын шоқжұлдыз. Жетіқарақшы (Үлкен Аю), Сілеусін және Арыстан шоқжұлдыздарының аралығында орналасқан. Қазақстан жерінде күзде, қыста және көктемде көрінеді.
Дереккөздер
Санат:Жаңа шоқжұлдыздар Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
NGC 6220
NGC 6220 — Ophiuchus шоқжұлдызында орналасқан Sab типті галактика.
Әуезқан Қанафин
Әуезқан Қанафин (1928 жылы туған), қоғам кайраткері, ағартушы. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі (1979). Ақтоғайдың түлегі. Қарқаралыдағы Абай атындағы педагогикалық училищесінде оқыды, ҚазМУ-ді бітірді. Ақтоғай орта мектебінің директоры, Балкаш к-нда мектеп директорының орынбасары, директоры, қалалық оқу бөлімінің бастығы, Қазақ КСР Оқу  министрінің орынбасары. 1989 жылдан Одақтық дербес зейнеткер, 1989-1995 жылдары Ы. Алтынсарин атыңдағы ғылыми педагогикалық институтта аға ғылыми қызметкер. Қ. халықка білім беруге, республика мектептеріндегі оқу -тәрбие жұмыстары мөселелеріне арналған 60-ка жуык ғылыми еңбек пен бірнеше оқу құралдарын жазған. Негізгілері: «Трудовая подготовка и профориентация учащихся» (1981), «О повышении роли шқол и библиотек в интернациональном воспитании и преобразовании учащихся» (1984), «Қазақ әдебиеті», 9-сыныпқа арналған(1984), «Абайтанудан жарияланбаған материалдар» (1988), «Қазақ әдебиегі», 10-11-сыныптарға арналған (1991), «Түркі халықтары әдебиеті» (1996), ''«Народное образование Қазахстана 19171985 г. г»'' (1998) т. б. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.
NGC 6220
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Әуезқан Қанафин
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Мәдениет Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімідері
Хаймбухенталь
Хаймбухенталь (Heimbuchenthal) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Ашаффенбург ауданының құрамына енеді.
NGC 6220
Ашылуы
Бұл нысанды 1887 жылы 19 маусымда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6220 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 58979, UGC 10541, ZWG 25.4, NPM1G -00.0524.
Хаймбухенталь
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2155 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 71 127. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Штенгер.
NGC 6220
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Ophiuchus (шоқжұлдыз)
Хаймбухенталь
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Радио-пульмонография
Радио-пульмонография (радиоактив арқылы өкпедегіні зерттеу) — радиоактив арқылы өкпедегі ауаны зерттеу, радиоактив арқылы ауа жіберуді зерттеу, өкпеге қатысты радиоактивті зерттеу) — өкпедегі ауа тазартқыш пен өкпедегі тіршілік сыйымдылығын зерттеудің радиоактивті зерттеу әдісінің жалпы атауы, радиоактивті ксеконнан тұратын әуе-ксеконды қоспамен тыныс алу үшін қолдануға негізделген.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Гагарин мұздығы
Гагарин мұздығы – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық. Сарқан өзені алабындағы Ақшығанақ өзенінің бастауында орналасқан. Мұздыққа тұңғыш ғарышкер Ю.А. Гагариннің есімі берілген.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы мұздықтары Санат:Жетісу Алатауы
Жәнібек Майлыбайұлы
Жәнібек Майлыбайұлы (1859 жылы шамамен, Жамбыл ауданы, Самсы ауылы — 1924 жылы шамамен, сонда) — діндар. Тегі Дулат руының Ботбай тармағынан шыққан. Белгілі жазушы С.Бегалиннің "Жамбыл" атты өмірбаяндық хикаятында: "1911 жылы Самсыда бірсыпыра ел құралып, Жәнібек деген молда мешіт салады, өзі қажыға барып келеді. Жәнібекті ел пір тұтып, қадірлеп отырады" деп жазған (А., 1996). Сол мешіт үйі Кеңес өкіметі кезінде, 1961 жылға дейін ауыл балаларын оқытатын мектеп болған. Кейін оған байланыс бөлімшесі, мед. пункт орналасқан. 1916 жылы Самсы көтерілісі кезінде Жәнібек қажы қарусыз, бейбіт халықты қырғыннан сақтап қалу үшін көтерілісшілер мен патша әкімшінің арасына түсіп, басу айтқан. Жамбын ақынның осы уақиға туралы "Зілді бұйрық" деген елеңінде Жәнібек қажының бітімгерлік әрекеті, текке қан төгіп, қырғын шақырудан сақтанып, Отар приставы Гилевті өз руластарының қаһарынан құтқарып жібергені айтылады. Көтеріліс басылғаннан кейін, 20 тамызда Жәнібек қажы Верный қаласында куөгер ретінде тергеліп, қысым жасалса да Тоқаш Бокинді Самсы көтерілісінде көргенін мойындамай қояды (ҚР ОМА, 797қор, 1-тізім, 36-іс). Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Жәнібек қажы саяси қуғын-сүргінге ұшырап, бірнеше ретжазықсыз түрмеге қамалады. 1920-жылдардың басында қайтыс болған қажының зираты Самсы ауылы ндағы қорымда.
Санат:Тұлғалар Санат:Тарих
Тарченто
Тарченто (Tarcento) — Италиядағы коммуна, Фриули-Венеция-Джулия әкімшілік аймағына қарасты Удине провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 9114 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 260 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 35 км² шамасында. Пошта индексі — 33017.
Елді мекеннің қамқоршысы — Пётр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фриули-Венеция-Джулия елді мекендері
Камышка (Том тармағы)
Камышка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Томск облысы, Новосібір облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта (Кижиров тармағы) орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Кемерово қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ипира
Ипира (Ipira) — Бразилиядағы муниципалитет, Санта-Катарина штатында орналасқан. Запад штата Санта-Катарина мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Конкордия экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 281 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 023,66 км² шамасында. Халық тығыздығы — 35,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Санта-Катарина елді мекендері
Байки-Юнус
Байки-Юнус — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Байкибашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 438 адамды құрады. Пошта индексі — 452386, ОКАТО коды — 80234812005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Келес Әлімханұлы Дүйсенбаев
Келес Әлімханұлы Дүйсенбаев (1940 жылы туған, Түркістан ауданы, Бабайқорған ауылы) – ғалым, педагогика ғылымының докторы (1997), профессор, Халықаралық педагогика академиясының академигі. Шымкент педагогикалық институтын бітірген (1963). 1962 жылдан бүгінге дейін техника пән кафедрасының лаборанты, оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, ғылыми істер жөніндегі проректор, республикалық ғылыми-әдістемелік бірлестік проректоры, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде әлеуметтік-гуманитарлық факультеттің деканы болды. Кеңестік мақтау қағазымен марапатталған, «КСРО ағарту ісінің үздігі» және «КСРО жоғарғы мектебінің үздігі».
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1940 жылы туғандар
Шекті мөлшерлегіштер
(ор. предельные калибры) - жаппай мол және үлкен сериялы, өндірістерде дәлдік шегі ІТ6 IT17 болатын тетіктерді бақылауға арналған мөлшерлегіштер. Бүл мөлшерлегіштер тегіс цилиндрлік, конустық, бұрандалы жәнс оймакілтекті тетіктердің өлшемдерін, беттердің орналасуын, тереңдікті, биіктікті және т.б. параметрлерді тексереді.
Кәлам
Бұл ілім 8 ғасырда пайда болып, 9 ғасырда Орта Азия мен Қазақстанға кең тараған. Кәлам жолын ұстанушыларды мутакәллимдер дейді. Кәлам ілімі Алла тағаланы антропоморфологиялық (яғни адамзатқа сай) сипаттарға ие деп есептейді. Құран ережелеріне сүйеніп Кәлам: “Жаннат не дозақ ежелден бар, адам еркіндігінен тыс, бірақ адамзат өз күнәсі үшін Алла алдында жауап береді”, – деп санайды. Сол үшін де Құранды “Кәламу Алла” (“Алланың сөзі”) дейді;
Шекті мөлшерлегіштер
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Кәлам
Дереккөздер:
Санат:Дін
Автоклавты силикат материалдары
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Міндеттеме-хат
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Копакабана
250px|нобай|оңға|Копакабана жағажайы Копакабана (Copacabana) — Рио-де-Жанейродағы жағажай, сонымен қатар әкімшілік аудан, әлемдегі ең әйгілілердің бірі.
Гуанабара шығанағына кірісте, қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ұзындығы — 4 шақырым. Атауы сол жерде бұрында орын тепкен, атауын боливиялық қала Копакабанадан алған балықшылар ауылынан бастау алған. Рио-де-Жанейродағы карнавал өтетін орын.
Камкульская
Камкульская — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Андреев көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пава Владимирович Королев
Пава Владимирович Королев (1968, Павлодар қ-сы.), Спорт шебері. Республиканың әлденеше дүркін чемпионы. 1992 ж. Лиллехаммердегі (Норвегия) қысқы Олимпиадалық ойындарына қатысып 4x10 км. Эстафетада 9-шы орынға ие болды.
Дереккөздер
Санат:1968 жылы туғандар Санат:Павлодар облысында туғандар Санат:Қазақстан спорт шеберлері Санат:Қазақстан чемпиондары Санат:Қазақстан шаңғышылары
NGC 1748
NGC 1748 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан EN (эмиссиялық тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 11 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1748 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: IC 2114, ESO 56-EN24, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Мур-ам-Зе
Мур-ам-Зе (Muhr am See) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вайссенбург-Гунценхаузен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2205 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 77 114. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Фицнер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Евгений Иванович Боярский
Евгений Иванович Боярский (1929 жыл, қазіргі Павлодар облысы, Шарбақты ауданы, Богословка ауылы) — ғалым, филология ғылымдарының кандидаты (1966), доцент (1969).
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-н (1954), аспирантурасын (1964) бітірген. Шортанды орта мектебінде мұғалім (1949 — 51), Атырау педагогикалық институтында аға оқытушы (1954 — 60), «Қазақстан мұғалімі» газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі (1960 — 64), Өскемен педагогикалық институты ректорының оқу ісі жөніндегі орынбасары (1964 — 71), Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің ректоры (1971 — 90) қызметтерін атқарған. Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздігі (1976), КСРО Оқу-ағарту ісінің үздігі (1979), КСРО Азаматтық қорғаныс ісінің үздігі (1980). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Қарлығаш тұқымдасы
Қарлығаш тұқымдасы
Қарлығаш тұқымдасы(hirudinidae) – торғайлар отрядына жататын құс тұқымдасы. Басқа құстардан бір ерекшелігі – жемін ұшып жүріп ұстайды, сулы да ұшып жүріп ішеді.
Сипаттама
Қанаты ұзын, жіңішке, құйрығы екі айыр. Бауыры ақшыл, арқасы қоңыр, жасыл жылтыр. Арктика мен Антарктикадан басқа жердің бәрінде мекендейтін 80, ТМД елдер аймағында 9, оның ішінде Қазақстанда 4 туысқа жататын 5 түрі кездеседі. ТМД–да ұя басатын қарлығаштардың бәрі жыл құсы, Африка мен Оңтүстік Азияға қайтады.
Ұрпақ беруі
Жылына бір рет қыста түлейді. Екніші жылы ұрпақ береді. Екі-екіден, кейде таптанып шыңға, тікжарға, құрылыстарға, кейде ағашқа жапсыра топырақ пен саздысілекеймен араластырып ұя салады, ішіне майда шөп, қауырсын, мамық төсейді. Кейбір түрлері тік жарларға ін қазады. Ұяны тостаған тәрізді, жоғарғы жағын ашық етіп те, қап, дорба тәрізді кіріп – шығатын тесік қалдырып та жасайды. Ашық ұядағы жұмыртқа қара теңбілді шұбар, жабық ұядағы жұмыртқа ақ түсті болады. 2 – 8, көбіне 4 – 6 жұмыртқа басып, жылына 1 – 2 рет балапан шығарады. Зиянды жәндіктерді, әсіресе шыбында өте көп жеп үлкен пайда келтіреді, сондықтан оны қорғау алынған.
Дереккөздер
Санат:Қарлығаштар
Ананьевка (Қостанай облысы)
Ананьевка — Қостанай облысы Сарыкөл ауданы, Веселоподол ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен солтүстік-шығысқа қарай 31 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 286 адам (146 ер адам және 140 әйел адам) болса, 2009 жылы 258 адамды (135 ер адам, 123 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Сарыкөл ауданы елді мекендері
Альвеолдың клеткалы қатерлі ісік
Альвеолдың клеткалы қатерлі ісік (өкпенің аденоматозды альвеолдық клеткалы ісік, өкпедегі цистопапиллярлы ісік) — кеңірдек тарамының терминальды бөліктеріндегі кілегей тканьмен дамиды.
Квадво Асамоа
Квадво Асамоа (Kwadwo Asamoah; 9 желтоқсан 1988 жыл, Аккра, Гана) — ганалық футболшы, Гана Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. Жартылай қорғаныста да, қорғаныста да ойнай беретін әмбебап футболшы.
Ұлттық құрама сапында 2008-14 жылдары ойнап, екі әлем чемпионатына (2010, 2014) қатысқан.
Жетістіктері
«Ювентус»
Сілтемелер
Санат:9 желтоқсанда туғандар Санат:1988 жылы туғандар Санат:Аккрада туғандар Санат:Гана футболшылары Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Либерти Профешионалс ФК ойыншылары Санат:Беллинцона ФК ойыншылары Санат:Торино ФК ойыншылары Санат:Удинезе ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Шентук
Шентук — Ресейдегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белая өзенінің сол жағалауынан 140 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Белая. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Келіссөздер
Келіссөздер - Алашорда үкіметінің, жетекшілерінің кеңес үкіметімен, Уақытша Сібір үкіметімен, Колчак үкіметімен, Қазақ революциялық комитетімен (Қазревком) келіссөздері. 1918 жылы Ә.Бөкейхан мен Х.Ғаббасов И.Сталинмен келіссөздер жүргізді. Мұнда И.Сталин Алашорда үкіметін мойындай отырып, оның кеңес үкіметін мойындауы қажеттілігін айтты. 1918 жылдың сәуір айының басында Ж.Досмұхамедов бастаған Алашорда делегациясы Мәскеуге келіп, Халық комиссарлар кеңесінің төрағасы В.И.Ленинмен жәве Ұлт істері жөніндегі халық комиссары И.В.Сталинмен келіссөздер жүргізді. Осы уақытта Х.Ғаббасұлы Семейден телеграф арқылы Кеңес үкіметінің басшысы В.И.Ленинмен және ұлт істері жөніндегі халық комиссары И.В.Сталинмен келіссөздер жүргізді. Алашорда делегациясы Халық комиссарлар кеңесінің кіші коллегиясында сәуір айының ортасына дейін жұмыс істеп, автономия жөнінен келісімге келе алмағанымен, шаруашылық бағытында екі жақты келісімшартқа қол қойылды. Осы келіссөздер негізінде Алашорда жетекшілері «Кеңес өкіметін Ресейдегі барлық автономиялы халықтардың кіндік өкіметі» деп тануға мәжбүр болды. 1918 жылы жаз айларында Ә.Бөкейхан, Ә.Ермеков, Алашорданың әскери бөлімінің бастығы Х.Тоқтамышев Уақытша Сібір үкіметімен Алашорда әскерін құруға көмектесу жөнінде келіссөздер жүргізді. Алаштың әскери құрамалары ақ гвардияшылардың көмегімен қызыл армияға қарсы согыс қимылдарын жүргізді. Осындай келіссөздерді Жанша және Халел Досмұхамедовтер Комучпен де жүргізді. Осы келіссөздердің нәтижесінде олар Самарадағы Комуч үкіметінен едәуір көлемдегі қару-жарақ алды. 1919 жылы ақпан айында Ә.Бөкейхан қызыл армияға қарсы бірігіп соғысу мақсатында Колчак үкіметімен келіссөздер жүргізді. А.Байтұрсынұлының ұсынысымен 1919 жылдың екінші жартысында Қазревком мен Батыс Алашорда арасында келіссөздер жүргізу мәселесі қаралды. Осы жылдың желтоқсан айында Қазревком өкілдері Жанша және Халел Досмұхамедовтермен келіссөздер жүргізуге барды. Бұл келіссөздер барысында Алашорда жағы Қазревком тарапынан қойылган ұсыныстарға нақты жауап айтпағанын байқаймыз.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы
Сван (Айова)
Сван (Swan) — Айова штатының Мэрион округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.7 км². FIPS коды — 19-76665.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 121 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Мэрион округы (Айова)
Жолаушы тасымалы
Жолаушы тасымалы – көлікпен жолаушылар тасымалдау жұмысы.
Жолаушы тасымалы магистральдық (темір жол, азаматтық авиация, автобус, теңіз, өзен қатынастары) және қала (метрополитен, трамвай, троллейбус, жеңіл автомобиль) көліктерімен жүзеге асырылады. Жолаушы тасымалы қашықтығы мен жылдамдығына және көлік түрлерінің ерекшелігіне қарай ажыратылады. Темір жол көлігінде тасымалдау қашықтығына байланысты ол жергілікті жолаушы тасымалы, қала маңындағы жолаушы тасымалы, алыс қашықтықтық жолаушы тасымалы, болып, жылдамдығына қарай жай жолаушы тасымалы және жүрдек жолаушы тасымалы болып бөлінеді. Автомобиль көлігімен жолаушы тасымалы қала ішіндегі, қала маңындағы, қалааралық және халықаралық болып бөлінеді. Әуе көлігінде алыс қашықтықтық жолаушы тасымалы, жергілікті жолаушы тасымалы, халықаралық жолаушы тасымалы деп, теңіз көлігінде жай жолаушы тасымалы, жүрдек жолаушы тасымалы, экспресс жолаушы тасымалы болып ажыратылады. Өзен көлігімен жолаушы тасымалының қалааралық, қала маңындағы, жергілікті және транзитті түрлері бар. Жолаушы тасымалы жұмысының көлемін жолаушы айналымы дейді. Ол жолаушы-километрмен өлшенеді, яғни жолаушыларды 1 км қашықтыққа тасымалдау жолаушы айналымының өлшем бірлігі болып табылады. Ол көлік түрлері, тасымал бағыты, т.б. бойынша бөлек-бөлек есептеледі. Қазақстанда 1999 жылмен салыстырғанда жолаушы тасымалы 2000 жылы 7%-ға көбейді. Жалпы пайдаланудағы көліктің жолаушы тасымалы 2000 жылы 20 млрд. жолаушы/км болды. Жолаушы тасымалдайтын барлық көлік түрлерінің ішінде автомобиль көлігімен жолаушы тасымалы ерекше орын алады. Қазақстанда 2000 жылы оның үлесі 74% болды. 2001 жылдың соңғы 9 айында темір жол көлігінде 21,3 млн. адам, автомобиль көлігінде 664,5 млн. адам, өзен көлігінде 0,1 млн. адам, әуе көлігінде 0,8 млн. адам тасылды. Қазақстанды ТМД елдерімен және Батыс Еуропа мемлекеттерімен байланыстыратын 100-ден астам тұрақты маршруттар ашылды. Жолаушы тасымалының халықаралық желісін ұлғайту бағытында белсенді жұмыс жүргізілуде.
Андрей Афанасьевич Овчинников
Андрей Афанасьевич Овчинников (1739, Батыс Қазақстан облысы, — 1774, Ресей, Черный Яр) — әскери қайраткер, Е.И.Пугачевтің серігі. Ол казак- орыстарының Жайық қаласындағы 1772 жылғы көтерілісіне белсене қатысты, 1773 ж. қыркүйекте Е.И.Пугачев отрядына қосылды. Жайық казак-орыстарынан жорық атаманы болып сайланды, сөйтіп Пугачевтің ең жақын көмекшісі әрі кеңесшісі болды. Ол Гурьев (Атырау), Қазан, Саратов, Царицын, т.б. үшін болған шайқастарға қатысқан. 1774 ж. тамызда Пугачев Овчинниковке генерал-фельдмаршал атағын берді. Ол Еділ бойындағы шайқаста қайтыс болған. Овчинников — Жайық казактарының өзі аттас әулетінің арғы ата-бабасы.
Кутып-Ягун (Тром-Юган тармағы)
Кутып-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тром-Юган өзенінің сол жағалауынан 480 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ханкок (Нью-Гэмпшир)
Ханкок (Hancock) — Нью-Гэмпшир штатының Хиллсбороу округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1654 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 80.9 км² шамасында. FIPS коды — 33-33700.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Тирзее
Тирзее (Thiersee) — Аустриядағы коммуна. Тироль федералды жеріне қарасты Куфштайн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2773 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 108.61 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — KU, ресми идентификациялық коды — 7 05 27.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Ханнес Юффингер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тироль елді мекендері
Кәдімгі суықторғай
Кәдімгі суықторғай, бозшымшық (Pyrrhula pyrrhula) – құнақтар тұқымдасына жататын құс. Дене тұрқы 16 см, салмағы 32 – 34 г; төбесі, қанаты, құйрығы қара, мойнының үсті мен арқасы сұрғылт, бауыры (аталығында) қызғылт, ал аналығында қоңыр, сұр түсті. Бозшымшық Батыс Алтайдың қылқан жапырақты ормандарында кездеседі. Қыстап шығу үшін Орта Азияға, Қырымға, Қазақстанның оңтүстік аудандарына ұшып кетеді. Ағаш басына ұялап, бір жазда екі рет 4 – 7 жұмыртқа салып, оны мекиені 13 – 15 күн басып балапан шығарады. Олар 15 – 16 күнде ұядан ұшады. Бозшымшық әр түрлі ұсақ жәндіктерді, ағаш тұқымын, бүршігін, жас жапырағын жейді. Үні әуезді, сондықтан оны үйде де ұстайды.
Санвинь-ле-Мин
Санвинь-ле-Мин (Sanvignes-les-Mines) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Сона және Луара департаментінде орналасқан. Шароль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 35,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 71499, пошта индексі — 71410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4353 адамды құрады. Халық тығыздығы — 122,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сона және Луара департаментінің коммуналары
Малиновский Евгений Дмитреевич
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:КСРО шаңғышылары
Қарабас құрылыс тас кен орны
Қарабас құрылыс тас кен орны - Қарағанды облысы Абай ауданы жерінде орналасқан. 1949, 1954-1955, 1962 жылдары барланған. «Абай» темір-бетон бұйымдары зауыты пайдаланады.
Кіші Аю
Кіші Аю, Кішіқарақшы (Ursa Mіnor) – аспанның солтүстік жартышарындағы полюс маңында орналасқан шоқжұлдыз.
Қарабас құрылыс тас кен орны
Жатыс сипаты
Қалыңдығы 8 м-ге дейін жететін кен кабаты үгілуден құмды-сазды материалға айналған негізгі жыныс болып табылады. Шағылып ұсақталған тас 300, 400 маркалы бетондарды дайындау шикізаты есебінде қолданылады.
Кіші Аю
Дереккөздер
Санат:Кіші Аю (шоқжұлдыз)
Люси (фильм, 2014)
Люси (Lucy) — 2014 жылы француз режиссері Люк Бессон түсірген фильм. Басты рөлдерде: Скарлетт Йоханссон, Морган Фриман , Чхве Мин Сик , Амр Вакед , Джулиан Райнд-Татт , Йохан Филип Асбек , Анали Типтон , Ян Оливер Шрёдер , Лука Анджелетти. Сценарийді жазған: Люк Бессон, продюсеры: Виржини Силла, Марк Шмугер. Фильм бюджеты:$40 000 000, әлемдік табысы:$313 407 000
Қысқаша сюжеті
Фильмде заңмен тыйым салынған есірткі затын тасымалдаумен айналысуға мәжбүр болған қыз туралы баяндалады. Бірде осы препарат Люсидің қанына түсіп, осының арқасында ол ерекше қабілеттерге ие болады: ол заттарды ойдың күшімен орнынан жылжыта алады және ауруға шыдамды болып шығады. Енді ол құрбандықтан қауіпті жауға айналып шыға келед.
Брук Парк (Миннесота)
Брук Парк (Brook Park) — Миннесота штатының Pine округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 139 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-07984.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Боснек (Перник облысы)
Боснек (Боснек) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Перник қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 215 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2345. Телефон коды — 07715. ЕКАТТЕ коды — 5760.
Шоппер
Дален аспабы (ор. прибор Шогшер-Далена) – қағаздың немесе картонның тесілуге беріктігін анықтайтын аспап. Ол тұрқыдан, индикаторлық бастиектен, микрометрлерден және редукциялық вентилі бар ауа баллонынан тұрады. Тесілуге беріктік тексерілетін қағаздың жыртылуына әсер ететін ауаның қысымымен анықталады.
Боснек (Перник облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Шоппер
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Медициналық генетика
Медициналық генетика — тұқым қуалайтын аурулар, олардан сақтану, оларды анықтау және емдеу туралы ғылым, генетиканың бір саласы. Медициналық генетиканың дамуына молекулалық генетика ашқан ғылыми жаңалықтардың тигізетін әсері зор. Осы заманның молекулалық генетиканың негізгі шешетін мәселесі — тұқым қуалаушылықтың молекулалық негізін анықтап, оның механизмін зерттеу.
Бұл — жасуша тіршілігін және тірі жүйедегі организмдердің барлық деңгейдегі биологиялық бағыну тәртібін анықтайды. Бүгінгі таңда тұқым қуалайтын 1 мыңнан аса ауру түрлері бар, соның 400-ден астамы бір ғана ген мутациясының себебінен болады. Жаңа туған нәрестелердің орта есеппен 5%-ындағы кемтарлық олардың генетикалық материалына тікелей байланысты. Гендік терапия ауру адамның соматикалық немесе ұрықтық (алғашқы дамуы стадиясында) клеткасындағы кемістікті түзетумен байланыстырыла жүргізіледі. Бірақ мұндай емдеудің қиыншылығы — геннің жеткізілу механизмімен тығыз байланысты, яғни ген қажетті жасушаға дұрыс жеткізіліп, организмнің жұмыс істеу қабілеті жақсарып, оған ешқандай қауіп-қатер төнбеуі керек.
Қазіргі уақытта гендік терапия тұқым қуалайтын ауруларға бейім адамдарды, жұқпалы, тағыда басқа ауруларды емдеуде жиі қолданылады. Мысалы, меланома, гемофилия, анемия, гиперхолестеринемия, Паркинсон ауруы, Дюшени бұлшық ет дистрофиясы, атеросклероз. Болашақта молекулалық генетиканың жетістіктерін тек тұқым қуалайтын ауруларды ғана емес, қатерлі ісік және созылмалы вирустық инфекция ауруларын емдеуде қолдану көзделіп отыр. Мысалы, осы күні меланоманы емдеуде лимфоцитті пайдаланады, себебі, зақымданған органға лимфоцит енгізу — жақсы нәтиже беруде. Қазақстандағы медициналық генетика саласындағы зерттеулер 20 ғасырдың басынан басталады. Қазір медициналық генетикамен Ана мен баланың денсаулығын қорғайтын ғылыми-зерттеу орталығы, ҚазҰМУ, Ақмола, Семей, Қарағанды, Батыс Қазақстан медицин академиялары, Жалпы генетика және цитология, Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институттары, тағыда басқа мекемелер шұғылданады.
Криогендік құрылым
Криогендік құрылым - мұз керішпен бекітілген тоңған дисперсиялық тау жыныстарына және органогендік - минералдық түзілімдерге тон. Қуыстарды толтыру дәрежесіне байланысты мұз керіштін жарғақты, кеуекті және базалық түрлері ажыратылады. Түйірлердің пішіні мен бағдарланғандығы бойынша: бұрыс түйірлі, призмалы, аралық және бағаналы мұз құрылым түрлеріне бөлінеді. Кірінділер түрінде сұйық пен газдардың жарғақтары кездеседі. Көмір кіріктіруші қабаттардың сол көмірмен қанығу дәрежесін көрсететін маңызды шама; көмір алабының жалпылама қорын есептеу барысында анықталады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Бөгембай
Бөгембай сөзі келесі мағыналарға ие:
Медициналық генетика
Тұқым қуалайтын аурулар
Моногенді аурулар генетикалық ақпарат жазылған құрылымдық гендердің мутацияға ұшырауынан туындайды. Бұл аурулардың ұрпақтарға берілуі Г.Мендельдің тұқым қуалау заңдылықтарына сәйкес жүретіндіктен мендельденуші тұқым қуалайтын ауру деп аталады. Моногенді түрі аутосом.-доминантты (арахнодактилия, брахидактилия, полидактилия, т.б.дерттер), аутосом.-рецессивті (екі, кейде үш немере ағайынды некелескен адамдар арасында жиі кездеседі; агаммаглобулинемия, алкаптонурия, т.б. дерттер) және жыныстық Х- және У-хромосомалармен тіркескен (генге байланысты еркек ауырады, ал ауруды әйел адам тасымалдайды; гемофилия, т.б. дерттер) тұқым қуалайтын аурулар болып бөлінеді.
Хромосомалық аурулар геномдық (хромосомалар санының өзгеруі) және хромосомалық (хромосомалар құрылысының өзгеруі) мутацияларға байланысты қалыптасады. Жиі кездесетін хромосома ауруларының қатарына трисомиялар жатады. Бұл кезде хромосома жұптарының бірінде қосымша 3-хромосома пайда болады. Мысалы, Даун ауруында аутосом. 21-жұп бойынша трисомия болса, Патау синдромында 13-жұпта, Эдварс синдромында 18-жұбында болады. Гаметогенезде мейоздық бөлінудің бұзылуына байланысты әйелдерде жыныстық Х – хромосомалардың біреуі болмаса, Шерешевский-Тернер синдромы, керісінше бір хромосом артық болса – трипло-Х (ер адамдарда Клайнфельтер) синдромының қалыптасуына әкеледі. Жасы 35-тен асқан әйелдердің бала көтеруінде нәрестелердің хромосом. аурумен туу қауіптілігі жоғары болады.
Мультифакторлық аурулар бірнеше геннің мутацияға ұшырауы мен өзара әрекеттесу нәтижесінде, ауруға бейімделуі артқан кезде және қоршаған орта факторларының әсеріне байланысты туындайды.
Мұндай ауруларға:
Тұқым қуалайтын аурулардың бұл түрінің пайда болу себебі әлі толықтай анықталған жоқ. Тұқым қуалайтын ауруларды клиникалық жіктеу патологиялық өзгерістерге ұшыраған органдар мен жүйелер бойынша жүргізіледі. Мысалы, жүйке және эндокриндік жүйенің, қан айналым жүйесінің, бауырдың, бүйректің, терінің, т.б. органдардың тұқым қуалайтын аурулары деп жіктеледі. Республикада тұқым қуалайтын ауруларды анықтау, емдеу жұмыстарымен неврология, терапия, хирургия клиникалар мен ауруханалар айналысады.
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу
Медициналық генетика адамда болатын түрлі тұқым қуалайтын ауруларды, оларға диагноз қоюдың және емдеудің жолдарын зерттейді. Бүкіл дүниежүзілік статистика бойынша дүниеге келіп жатқан сәбилердің шамамен 7—8%-ы түрлі тұқым қуалайтын аурулармен ауырады. Сондықтан сол ауруларды жан-жақты зерттеу, олардан алдын ала сақтандыру және емдеу жалпы адам генетикасының, соның ішінде, медициналық генетиканың негізгі проблемасы болып табылады. Генетиканың бұл саласы бойынша зерттелетін келесі маңызды бір мәселе — адамда тұқым қуалайтын өзгерісті қандай факторлардың тудыратынын және адамзатты көптеген ауыр зардаптардан құтқару үшін оларға шара қолданудың жолдарын зерттеу.
Медициналық генетиканың негізінде хромосомалардың өзгеруіне байланысты болатын бірнеше тұқым қуалайтын аурулар анықталды. Олар хромосомалық арулар деп аталады. Ондай ауруларға Клайнфельтер, Шершевский-Тернер, Даун аурулары және т.б. жатады. Клайнфельтер ауруымен тек ер адамдар ауырады. Оның белгісі: жыныс бездері дұрыс жетілмейді, ақылы кем болады және аяқ-қолы шамадан тыс ұзын, денесіне сәйкес келмейді. Бұл аурудың болу себебі жыныстық хромосомаға бір Х-тың артық қосылуына байланысты. Ауру адамның хромосомаларының жалпы диплоидты жиынтығы — 47, жыныс хромосомасы — ХХУ. Дүниежүзілік санақ бойынша 1000 ер баланың екеуі осы аурумен ауыратындығы анықталды.
Шершевский-Тернер ауруы әйелдерде кездеседі. Мұнда жыныстық жағынан пісіп-жетілуі баяулайды, сондықтан бедеу болады, әрі бойы тапал келеді. Ақыл-есі кем, ашуланшақ, жұмысқа қабілеттілігі төмен болады. Аурудың хромосомаларының диплоидты жиынтығы — 45, жыныс хромосомасы біреу — ХО. Дүниежүзілік санақ бойынша 1000 қыздың төртеуі осы аурумен ауыратындығы дәлелденді. Жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде бұл екі аурудың да гаметалардың даму барысында жыныстық хромосомалардың дұрыс ажырамауына байланысты болатындығы анықталды.
Сол сияқты, Х хромосоманың артық қосылуына байланысты әйелдер арасында трисомия ауруы кездеседі. Жыныс хромосомасы — ХХХ, ал жалпы хромосомалардың саны — 47. Ауруды “алып әйел” деп атайды.
Ауру белгілері: жыныстық жағынан пісіп-жетілуі баяулайды, ақыл-есі кем болады. Артық У хромосоманың қосылуына байланысты, жыныс хромосомалары ХУУ болып келетін ауру кездеседі. Оны “алып еркек” деп атайды. Бұл аурудың белгісі: адамның бойы шамадан тыс ұзын, әлсіз, жүйке жүйесінің дамуында үлкен кемістік болады.
Тамара Яковлевна Малиновская
Малиновская Тамара Яковлевна (12.02.1939, Семей қ-сы., LLIKO), СШ-і, түрлі қашықтықтарда шаңғымен жарысуда респ-ның әлденеше дүркін ч-ны, КСРО халықтарының қысқы I, II спартакиадаларына (1962 және 1964, Свердловск (қазіргі Екатеринбург) қатысушы. Шаңғы үйірмесіне арналған көптеген әдістемеліктердің авторы.
Медициналық генетика
Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу
Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу. Медициналық генетиканың алдында тұрған негізгі мәселелердің бірі — тұқым қуалайтын аурулардың биохимиялық механизмдерін анықтап, соның негізінде оларды емдеудің жолдарын іздестіру. Мысалға, қантты диабет ауруын алайық. Бұл ауру ұйқы безінің гормоны — инсулиннің түзілмеуіне байланысты болады, оны рецессивті ген анықтайды. Қантты диабетті организмге инсулин енгізу арқылы ғана емдейді. Бұл жағдайда тек ауру ғана, яғни “зиянды” геннің фенотиптік көрінісі емделеді. Емделіп жазылған адам ол генді өзінде сақтап, келесі ұрпағына береді. Қазіргі кезде көптеген тұқым қуалайтын аурулардың биохимиялық механизмдері анықталған. Соның бірі шизофрения ауруының бір түрі — фенилкетонурия. Бұл аурудың биохимиялық негізін зерттегенде белок құрамына кіретін фенилаланин аминқышқылы триптофанға айналуы керек. Оған арнайы фермент қатысады. Ал ол ферменттің қызметін белгілі бір ген бақылайды. Егер ол ген өзгеріске ұшыраса, аталған биохимиялық алмасулар дұрыс жүрмейді, яғни фенилаланин триптофанға айналмайды. Сондықтан оның концентрациясы артып кетеді. Мұндай жағдайда адамның миы мен жұлыны зақымдалып, психикалық ауруға ұшырайды. Осындай механизмдері анықталғаннан кейін фенилкетонурияны емдеудің де жолдары табылды. Ол үшін құрамында фенилаланин аминқышқылы аз тағамдармен тамақтану керек немесе қажетті ферментті организмге егу қажет. Адамда жақсы зерттелген мәселелердің бірі — қан топтарының тұқым қуалауы. Соның ішінде резус-факторды алайық. Резус-фактордың қанның құрамында болуын анықтайтын ген екі түрлі жағдайда болады: біреуі оң резус “+”, екіншісі теріс резус “—”. Резусы “теріс” әйел, резусы “оң” ер адаммен некелескенде оң резус болуды анықтайтын геннің доминантты болуына байланысты ұрық әкесінен осы қасиетті алады. Сөйтіп анасының қанына ерекше зат — антиген жасап шығарады. Ал анасының организмінде оған қарсы антиденелер түзіледі. Олар ұрықтың қан жасалу жүйесін бұзады. Нәтижесінде ана организмі мен ұрық уланады. Бұл ұрықтың өліміне апарып соғады.
Тамара Яковлевна Малиновская
Дереккөздер
Санат:1939 жылы туғандар Санат:Семейде туғандар Санат:КСРО шаңғышылары Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Медициналық генетика
Туыстық неке
Кейбір географиялық, әлеуметтік, экономикалық және т.б. себептерге байланысты тұрғын халықтың саны кеміп, оқшауланып қалады. Адамдардың ондай шағын популяциясында амалсыздан туыстық неке көбейеді. Соның салдарынан тұқым қуалайтын кемістіктер мен сәбилердің өлімі артады. Тіпті ондай халық жер бетінен жойылып кетуі де мүмкін.
Медициналық-генетикалық кеңес
Болашақ ұрпақты тұқым қуалайтын түрлі ауыр зардаптардан сақтандыру үшін адам генетикасы мен медициналық генетикада жүргізілген зерттеулер қолданылады. Дүниеге ауру ұрпақты келтірмеу үшін ата-ананың екеуінің де дендері сау болу керек. Кейде ерлі-зайыптылардың екеуінің де дендері сау болғанымен, олардың тегінде тұқым қуалайтын ауру болса ол келесі ұрпаққа беріледі. Мысалы, жігіттің шешесі эпилепсия (қояншық) ауруымен ауырса, ал әкесі сау болса, ол жігіт эпилепсик болмайды. Себебі оның әкесінен алған доминантты гені эпилепсияны анықтайтын шешесінен алған рецессивті генді жеңіп шығады. Егер дәл осындай жағдайдағы қыз жоғарыда келтірілген жігітке тұрмысқа шықса, өздері ауру болмағанымен, олардан ауру балалар дүниеге келуі мүмкін. Себебі оларда эпилепсияның гені бар.
Жалпы ауру немесе кеміс ұрпақтың дүниеге келуі отбасы мен ата-ана үшін үлкен қайғы-қасірет. Сондықтан отбасын құратын, әсіресе, тегінде тұқым қуалайтын кемістіктер бар адамдар медициналық-генетикалық кеңес алғаны жөн. Мұндай кеңес беретін орталықтар қазір Қазақстанның көптеген қалаларында бар.