cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вольфисберг
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 190 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.4 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 996, пошта индексі — 4704.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Виэ
Виэ (Wiehe) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Кифхойзер ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2051 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 65 081. Қаланың басшысы — Дагмар Диттмер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
NGC 2985
NGC 2985 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 3 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2985 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28316, UGC 5253, MCG 12-10-6, ZWG 333.4, ZWG 332.67, IRAS09459+7230.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Аскаты
Аскаты — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ануй өзенінің сол жағалауынан 275 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Альто
Альто (Alto) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 122 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 16 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 12070.
Елді мекеннің қамқоршысы — Архангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Бардынский банк
Бардынский банк — Ресейдегі өзен. Астрахань облысы, Қалмақ  Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы тармақталу орналасқан. Өзен ұзындығы 4 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ (саға); Су өлшеу посты Жоғарғы Лебяжьеден сағасына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дэйвилл (Орегон)
Дэйвилл (Dayville) — Орегон штатының Grant округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 138 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 41-18300.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Пала (Мортагуа)
Пала (Мортагуа) (Pala (Mortágua)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Мортагуа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 042 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 49,1 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Декалитр
Декалитр — 10 литрге тең сұйықтық өлшемі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
NGC 7489
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 14 қыркүйекте Lassell William астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7489 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70532, UGC 12378, MCG 4-54-28, ZWG 475.38, IRAS23050+2243.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Дәуренбек мекені
Дәуренбек - Қазақстандағы төменгі палеолит дәуірінен сақталған аңшы тайпалар мекені. Талас ауданының Ақкөл  ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 59 км жерден,  Дәуренбек төбешігінің  үстінен табылған. Дәуренбекті 1959 ж. Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнография  институтының  палеолит отрдяы. зерттеген.Дәуренбек-1 және Дәуренбек-2 мекендерінен  тас құрал жабдықтар табылған. Шикізат кқзі ретінде жергілікті шақпақтас пайдаланған. Оларды негізі алты топқа бөлуге болады:
Дереккөз
Санат:Ескерткіштер Санат:География
Капоря
Капоря — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Турея өзенінің оң жағалауынан 5,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Гратвайн
Гратвайн (Gratwein) — Аустриядағы жәрмеңкелік кент. Штирия федералды жеріне қарасты Грац округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3587 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 4.55 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GU, ресми идентификациялық коды — 6 06 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Адольф Эггер (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Жеглица (Видин облысы)
Жеглица (Жеглица) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Видин қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 183 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Мази
Мази  (Masi) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1803 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 132 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 35040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Этникалық көші-қон
Этникалық Көші-Қон – белгілі бір этникалық топқа (ұлтқа) жататын адамдардың қоныс аударуы. Халықар. ауқымда мұндай Этникалық көші-қон ұлыстың (ұлттың) бір елден екінші елге көшіп кетуі кезінде көрініс табады (мыс., португалдардың Бразилияға қоныс аударуы). Сонымен қатар халықар., ішкі Этникалық көші-қон елдің түкпір-түкпірінде мекендейтін халықтардың әркелкі әлеум.-экон. және мәдени дамуынан (орыстардың Сібірге қоныс аударуы), ұлттық езгіден немесе құқықтық теңсіздігінен, жекелеген халықтар арасындағы қарулы қақтығыстардан, діни қудалаушылықтан, т.б. жағдайлардан туындайды. 20 ғ-дың 2-жартысындағы ең ірі Этникалық көші-қонға еврейлердің Израильге қоныс аударуы, армяндардың Әзірбайжаннан Арменияға және әзербейжандардың Армениядан Әзірбайжанға босып, қоныс аударуы, КСРО тарағаннан кейінгі кезеңдегі орыстардың таяудағы шетелдерден Ресейге, Қазақстаннан немістердің және орыстардың, т.б. халықтардың өздерінің ата-мекендеріне, отандарына көшіп баруын жатқызуға болады (қ. Көші-қон). Алыс қашықтыққа, шетелдік ұлттардың ортасына Этникалық көші-қон. адамдардың негізгі этн. ұйысқан ұясынан ажырауына апарып соқтырады. Басқа халықтармен араласуына себепші болып, олардың арасындағы байланыстарды күшейтеді, этн. үдерістерді дамытады.
Жол көрмек, жоба білмек, жиһан кезбек...
«Жол көрмек, жоба білмек, жиһан көзбек...» - Абайдың кейін табылған өлеңі, 4 тармақты 2 шумақтан  тұрады. Өлеңде Абайдың ой-қиялы шарықтап, әбден асқар биігіне жеткен шағындағы байсалды да байыпты, байырғы ойларын түйіндеген. Адам жан-жақты есейіп, қабілет-күші марқайып, ақыл-ойы толығып, өмірді, салт-дәстүрді, жол-жобаны біліп толысады, шындық іздеп шыңдалады. ЖиҺан кезіп: «Көре-көре көсем болады, сөйлей- сөйлей шешен болады». Жастық шақ, жігіттіктің аласұрған екпінді қызуы енді бойды жеңіп, ақылға, иман-салауаттылыққа ауыспақ. «Тағдырдың маңдайға жазғанын хақтан біліп» жақсылық тілемек, игілік ұстанбақ. Ол үшін өзіңнен озған өнер иесінің соңына ер, жөнін жақтап, жыртысын жырт, көшелі кісі бол дейді ақын. Бұл қиын нәрсе ме? Әрине, қиын. Әсіресе өзім білем, менде кем емеспін дейтін тоң мойын, бір бет, қисық мінезді адамға қиынның қиыны. Алдымен құдай жаратқан пенденің ниеті түзу, көңілі аппақ, пейілі кең болуы ләзім. Түзу, адал, таза жүрген мақұл. Өсек айтпа, өтірік, жалған сөйлеме, біреуді сыртынан ғайбаттама. «Екі елі аузына үш елі қақпақ қой», былапыт, бос даурықпаға үйірсек болма деген уағыз халық тәрбиесінің негізгі принциптерімен ұштасып, ұрандасып, үндесіп жатыр. Шын әрекет, шын өмір - ғылым мен өнерде. Ерінбейтін еңбекшіл, таусылмайтын талапкер, жалықпайтын жанкешті еңбек қана жігіттің абырой-беделін асырмақ, елінің ері атандырмақ. Өлеңнің айтпақ ойы осы. Туынды 10, 11 буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Алғаш 3. әл-Жауһаридің Уфа қаласында басылған «Насихат қазахия» рисаласында жарияланған. Шығарма ой сарыны мен өлең өрнегі жағынан алғанда Абайдың 1886 жылғы «Қартайдық, қайғы ойладық, ұйкы сергек»деген өлеңіне жақын келеді. Тіпті осы аталмыш өлеңнің бесінші шумағының екінші жолы : «Ақыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек», -деп берілсе, «Насихат қазақиядағы» екінші шумақтың соңғы жолы: «Ғылым, өнер, мал таппақ, жұртқа жақпақ», - деген жолмен ой жағынан да, сөз жағынан да үйлес шығып жатыр. Басылымдарда өлеңнің алғашқы шумағының үшінші жолындағы бір сөз толық анықталмағандықтан, оның орны көп нүктемен берілген.
Этникалық көші-қон
Дереккөздер
Санат:Этнология
Мәскеу мемлекеттік тау-кен институты
Мәскеу мемлекеттік тау-кен институты - Мәскеудегі мемлекеттік тау-кен өндірісті жоғарғы оқу орны.
Негізі 1918 жылдың 4-қыркүйегінде Мәскеу тау-кен академиясы ретінде қаланған (1918-1929 жж.), кейінірек Сталин атындағы Мәскеу тау-кен институты (1929-1930 жж.), Мәскеу тау-кен институты (1930-1962 жж. және 1966-1993 жж.), Мәскеу радиоэлектроника және тау-кен электромеханикасы институты деген атауларға ие болған. 2012 жылдың 14 мамырында РФ Білім және ғылым министрлігі жоғарғы оқу орнын Ұлттық Ғылыми зерттеуге бағытталған техникалық университетке қосу жайлы қаулы қабылдайды.
Ридбах
Ридбах (Riedbach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Хасберге ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1685 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 31,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 74 153. Муниципалитеттің басшысы — Биргит Байер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ел (өзен)
Ел — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лаут өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Балқаш тамыржегіш қоңызы
Балқаш тамыржегіш қоңызы (Politodorcadion balchashense) – қатты қанаттылар сабының сүген қоңыздар тұқымдасына жататын, табиғатқа сән беретін, сирек кездесетін әдемі қоңыз. Таралу аймағы өте шағын. Солтүстік Балқаш маңында анда-санда кездеседі. Долинка маңынан (Қарағанды облысы), Бектау-Ата тауынан (Балқаш қаласы маңы) табылған. Тау етегі аңғарларындағы жусанды-астық тұқымдасты жерлерде тіршілік етеді. Дернәсілдері көпжылдық астық тұқымдастың және қияқөлең өскіндерін кеміреді. Туыстың басқа өкілдері сияқты малдың шектен тыс жайылуы мен жер жыртылуын көтермейді.
Дереккөздер
"Ғажайып омыртқасыздар. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен" - Алматы: Алматыкітап баспасы, 2009
Санат:Қатты қанаттылар
Шавкат Рахмонов
Шавкат Бақтыбайұлы Рахмонов (23 қазан 1994 жыл дүниеге келген, Шурчи, Өзбекстан) — жартылай орта салмақта UFC демеушілігімен өнер көрсететін қазақ аралас жекпе-жек шебері. Кіші жүздің Алшын руының Шекті руынан шыққан. Бұрынғы жартылай орта салмақтағы M-1 чемпионы. Ол UFC жартылай орта салмақтағы ресми рейтингінде 6-шы орында тұр.
Мансабы
Әуесқой бола отырып, Рахмонов WMMAA әлем чемпионы мен Азия чемпионы атағын жеңіп алды.
Рахмоновтың кәсіпқой мансабы 2014 жылдың қазан айында басталды, онда  Шавхат  M-1 Challenge 52 турнирінде  Адам Цуровпен бірінші раундта  тұншықтыру әдісімен жеңіске жетті.
2013 жылы Рахмонов WMMAA нұсқасы бойынша әуесқой MMA-де әлем чемпионы болды.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша спортшылар Санат:Қазақстанның аралас жекпе-жек жауынгерлері
Линкольн
Ли́нкольн (Lincoln):
Вадим Баян
Өмірі
Таврия губерниясы, Бердянск уезі, Нововасильевка ауылында агрономдар отбасында дүниеге келген. Мелитопольск уезіндегі училищені тәмамдаған.
Қызметі
1906 жылы Симферопольге көшіп келіп, типографияда корректор болып жұмыс істейді. «Вселенная на плахе» (1919—1920), «По мостовой тысячелетий» (1922), «Маяковский в первой олимпиаде футуристов» атты еңбектерімен атағы шыққан. 1908 жылы Мелитопольде оның «Сжатая лента» Роман (өлең) кітабы жарық көреді (1905—1908).
1917 жылғы революция және азамат соғысы кезінде әдеби қоғамның негізін құрайды. Жас ақындарға, соның ішінде Борис Поплавскийге көмектеседі. 1919 жылы «Радио» атты кітабы жарық көреді. Өмірінің соңғы 15 жылында суретші-көркемдеуші болып қызмет атқарады.
1966 жылы Мәскеуде қайтыс болады, Ваганьков зиратында жерленген.
Дереккөздер
Санат:5 қаңтарда туғандар Санат:1880 жылы туғандар Санат:29 наурызда қайтыс болғандар Санат:1966 жылы қайтыс болғандар Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар Санат:КСРО жазушылары Санат:XX ғасырдағы Ресей жазушылары Санат:Орыс ақын-футуристері Санат:КСРО ақындары Санат:XX ғасырдағы Ресей ақындары Санат:Әдеби кейіпкерлер прототиптері Санат:Лақап атымен танымал әдебиетшілер Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары Санат:Орыс авангарды прозаиктері Санат:Орыс авангарды драматургтері Санат:Орыс авангарды мемуаршылары Санат:Ваганка зиратында жерленгендер Санат:Бердянскде туғандар
Керімқұл Баярысов
Баярысов Керімқұл (16.5.1927, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауд. Майлыкент а.) - еңбек ардагері. 1943-48 ж. Түлкібас темір жол стансасында жұмысшы, машинистің көмекшісі,  1948-51 ж. Кеңес Армиясының қатаырында болды. 1951-58 ж. паровоз магинисінің курсын бітіріп, Шу тнмір дол стансасында жұмыс істеді,  Сарышаған стансасындағы и темір дол депосын салып,  оны іске қосуға тікелей  басшылық етті. 1958-70 ж. Жамбыл темір жол стансасының депосында жұмыс істеп,  жолауышалр аоезін таситын  тепловозды алғаш жүргізушілердің бірі болды. Ленин орденімен, медальдармен марпатталған. Тараз қаласының құрметті азаматы.
Шоңай Қожамқұлұлы
Шоңай Қожамқұлұлы немесе Ер Шоңай, Матай Шоңай батыр(1700-1760) — атақты батыр, әйгілі қолбасшы. Орта жүз Найман тайпасының Матай руынан. Аңырақай шайқасында асқан ерлік көрсетті.
Керімқұл Баярысов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Шоңай Қожамқұлұлы
Шоңай Жастай жетім қалып Бөрібай батырдың тәрбиесінде болған. Жоңғарлармен болған алғашқы ұрыстарда Матай қолын басқарды. Кейіннен Найман жасағын басқарған Қабанбайдың оң қолы болды. Шоңайдың бірінші әйелінен Назар, Нартайлақ, екінші әйелінен Елшібай, Атан есімді ұлдар тараған. Назар мен Нартайлақ жоңғарлармен шайқаста шамамен 1750/55 ж. мерт болып, Шоңай екі ұлының сүйегін қазіргі Алматы облысы Ақсу ауданы Қарашілік ауылы маңына өз қолымен жерлеген. Ол жер қазір «Қос батыр» деп аталады.
Шоңай батырға берілген жер аты
Алматы облысы Ақсу ауданының орталығы Жансүгіров кентінде және Талдықорған қаласында Шоңай батырдың атында көше бар.
1594 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1594 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1594 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Қалымқожа
Қалымқожа – Ақмола облысы Ерейментау ауданының оңтүстік-шығысындағы тау. Абсолюттік биіктігі 697 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жуық.
Жер бедері
Солтүстік пен оңтүстік беткейлері көлбеу, батысы мен шығысы тіктеу келген. Тасты жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батыс беткейінің етегінде көптеген көлдер бар (Шуақбай, Бозайғыр, т.б.).
Геологиялық құрылымы
Девон кезеңінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын коллювийлі және коллювийлі-делювийлі кесектас аралас қиыршықтасты шөгінділер жапқан.
Өсімдігі
Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында бетеге, селеу, сұлыбас, қараған, тобылғы өседі.
Дереккөздер
Санат:Ерейментау ауданы таулары
Роза Қунақова
right|thumb Роза Қунақова(1937-1993) - 14 желтоқсанда Жамбыл облысының Красногор ауданындағы Бірлік ауылында туған.
1960 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген.
Еңбек жолын «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде бастап, «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газеті мен «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында, 1978 жылдан өмірінің ақырына дейін «Қазақстан әйелдері» журналында бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болып қызмет істеді. «Менің достарым» атты өлеңдер жинағы орыс тілінде 1983 жылы «Жазушы» баспасынан жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Красногор ауданы Санат:1937 жылы туғандар Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Электрондық зеңбірек
Электрондық литография (ЭЛ) — ең жоғары ажырату қабілеті бар, елшемдері 1 мкм-ден кіші суреттер элементтерін алуға мүмкіндік беретін литография түрі. Сондықтан "Субмикрондық Л" деп те аталады. Жарықтандыру сеулеленуі ретінде энергиясы 10 — 30 кэВ үдетілген электрондардың фокустелген шоғы пайдаланылады. Электрондардың да бройльдық толқын ұзындығы АӘ-нің белігіндей болғандықтан (1д6 <0,1 нм), ФЛ-да ажырату қабілеттілігін шекгейтін дифракция қүбылыстарын ЭЛ-де ескермей-ақ қоюға болады. Іс жүзінде сканирлейтін ЭЛ кеңінен қолданылады.
Оның мынадай артықшылықтары бар: жіңішке сызықтарды алу мүмкіндігі (=0,2 — 0,3 мкм) үлкен; интегралдық схемалардың қажетті топологиясын алу үшін арнайы шаблондардың қажет емес және электрондар шоғының айқындыгы терең. Бұлар профильдік бетттерде анық кескін алуга жагдай жасайды. Электронорезисті жарықтандыруды компьютердің немесе микропроцессордың жадында орналастырылган бағдарлама бойынша электронды сәулелік қондырғыларда жүргізеді. Сәуле мен шалаөткізгіш пластина бар үстелдің орналасуын анықтау және дәлдеу үшін автоматты сәйкестендіру құрылғылары (электронды-сәулелік жүйелер, лазерлік интерферометрлер және т.б.) қолданылады, олар арнайы реперлік белгілер арқылы сәйкестендірудің 0,1 мкм дәлдігін қамтамасыз етеді. Бейнелеп жарықтандырушы сәулелену ретінде энергиясы 10—30 кэВ үдетілген электрондардың фокустелген шоғы пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Розенвиллер (Төменгі Рейн)
Коммунаның INSEE коды — 67410, пошта индексі — 67560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 671 адамды құрады. Халық тығыздығы — 122,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Жошыхан Мағауин
Жошыхан Мағауин (1924-43) - Абайдың шөбересі. Ақынның Мағауия деген баласының Жағыпарынан туған. Жошыхан ақын болған. Ұлы Отан соғысы жылдарында майдан даласынан қарындасы Ғазелге өлеңмен хат жазып тұрған.
«Бір теңіздің тамшысы едік екеуміз, Ұласамыз, бір мұратқа жетеміз...» - деп, өздерінің Абай ұрпағы екенін мақтаныш тұтатынын, сондықтан ақын атына кір келтіруге хақысы жоқ екенін, қашанда өзгелерге үлгі болуы керектігін қарындасының есіне салып отырған. Оның майданнан жазған хаттары Абай музейінің қорында сақтаулы. Бір топ өлеңі майданда қаза тапқан азаматтардың хаттарынан топтастырылған. «Жыр аманат» атты кітапқа енген. Семейдегі Абайдың әдеби-мемориалдық музейінің «Абай ұрпақтары – майдан шебінде» деп аталатын бөлімі Жошыхан өмірі жайындағы деректермен басталады.
Дереккөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы Санат:Қазақ ақындары
Қызылжұлдыз (Көкпекті ауданы)
Қызылжұлдыз — Абай облысы Көкпекті ауданы, Теректі ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Көкпекті ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 69 адам (2009).
Санат:Көкпекті ауданының таратылған елді мекендері
Руе (Эро)
Руе (Rouet) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Монпелье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 24,77 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34236, пошта индексі — 34380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 58 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2,34 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Рудниктегі көтергіш қондырғы
Рудниктегі көтергіш қондырғы - шахтада қазылған кендерді шығаруға, жер асты жұмыстарына қажет материалдарды тасымалдауға мүмкіндік беретін қондырғы.
Дереккөздер
Санат:Құралдар
Балалар бөлмесі
Балалар бөлмесі thumb|350px|right
Бөлменің сабаққа дайындалатын бөлігі
Бөлменің сабаққа дайындалатын бөлігін дұрыс жиһаздаудың маңызы зор. Мектеп оқушылары сабаққа дайындалуы үшін жазу столын, секретерді пайдаланады; төменгі класс оқушылары үшін парта сияқты кішкентай столдар қолайлы. Столдың үстіңгі беті терезенің астыңғы жақтауымен беттесуі йфрек (Жатын бөлме деген мақаланы қараңыз) Табиғи және жасанды жарықтық дұрыс түсуі — аса маңызды талап: табиғи жарық сабақ оқып отырған бал аның сол жағынан түсуге тиіс, ал столға қойылатын шырағдандар столдың бүкіл бетіне жарысты жеткілікті және біркелкі түсіріп тұруы керек [Жарық деген мақаланы қараңыз). Сабақ оқуға арналған бөлік екі жазу столы қойылғанда барынша қолайлы болуы үшін оларды бір-біріне тақап тығыз орналастырады. Бұл ретте жұмыс креслоларын (орындықтарды) терезеге қаратыл қойған қолайлы. Балаларға арналған жазу столдарының басқа жасалымдары да болуы мүмкін. Бөлмедегі киім-кешекке, іш киімдерге, ойыншықтарға арналған мебельге балалардың қолы жетерліктей болуға тиіс. Кереуеттің астына немесе әбдірелердің төменгі қабатына' қоюға болатын дөңгелекті сырғыма жәшіктер қолдануға қолайлы. Сырғымалы жәшіктер әрі ойыншықтарды сақ-тайтыи орын болады, әрі әртүрлі ойынға пайдаланылады.
Балалар спорт жарақтары
Балалар бөлмесінде балаларға арналған шағын көлемді спорт жарақтары —«швед керегесі», есіктің жақтауына бекітілетін турник орналастырылуы мүмкін. Төменгі кластағы оқушыларға арнай бермен сурет салу және жазу үшін шағын тақта іліп қоюға болады. Мұндай тақтаға шкафтың қара түске боялған немесе қоңыр линолеуммен қапталған жарма қақпағы да жарайды. Оның астына бор мен сүрткіш қоюға арналған жіңішке тақтай қағу қажет. Балалар бөлмесінің жабдығын майлы сырмен, түрлі-түсті эмальмен бояуға болады. Бөлмені жиһаздау, сырлау барысында алуан түстердің астасқаны, оның ішінде мебель мен қабырғаның, мебель мен перделердің әр түсте болғанын ескерген мақұл. Мұның өзі бөлмені сәнді де жарасымды етіп көрсетеді. Балалар бөлмесін безендіру үшін түрлі-түсті пуакаттарды, фотосуреттерді, географиялық карталарды, календарьларды, сәндік емес, танымдық роль атқаратын суреттерді пайдалануға болады.
Дереккөздер
Санат:Үй тұрмысы Санат:Тұрмыс
Стар (Айдахо)
Стар (Star) — Айдахо штатының Эйда округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.2 км². FIPS коды — 16-76870.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1795 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Эйда округы (Айдахо)
Тюрсак
Тюрсак (Tursac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,71 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24559, пошта индексі — 24620.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 319 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Калиньи
Калиньи (Caligny) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,97 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61070, пошта индексі — 61100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 848 адамды құрады. Халық тығыздығы — 56,65 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Сочча
Сочча (Soccia) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 28,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A282, пошта индексі — 20125.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 143 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Неотектоника (кітап)
Неотектоника — 2011 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — С. А. Құсайынов, Д. М. Боранқұлова, Р. Т. Бексейітова, ғылыми редакторы — Н. С. Сейітов. Беттер саны — 410.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-29-674-X.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
IC 3500
IC 3500 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41751, ZWG 70.171, VCC 1526.
Сыртқы сілтемелер
IC 3500 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Химиялық токсикоз
Химиялық токсикоз – ол көптеген химиялық улы заттармен уланумен болады.
Эсплегарес
Эсплегарес  (Esplegares) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Серрания ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 44 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 37,33 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Қызыл-Буляк
Қызыл-Буляк — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Ескі туймазин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 79 адамды құрады. Пошта индексі — 452775, ОКАТО коды — 80251855004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Терминатор
Терминатор (terminare — шектеу, аяқтау):
Евгеньевка (Павлодар облысы)
Евгеньевка — Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Евгеньев ауылдық округі орталығы.
Файлдарды көшіру
Файлдарды көшіру (Копирование файлов; file copying) — операциялық жүйенің стандартты құралдарымен жасақталатын сыртқы құрылғылардың арасында файлдар алмасу процедурасы.
Евгеньевка (Павлодар облысы)
Географиялық орны
Ақсу қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1838 адам (922 ер адам және 916 әйел адам) болса, 2009 жылы 1950 адамды (971 ер адам және 979 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақсу қалалық әкімдігі елді мекендері
Марина Юрьевна Ганцева
Марина Юрьевна Ганцева 1962 жылы 4 тамызда Павлодар қаласында туған. Орыс. Әкесі - Ганцев Юрий Геннадьевич, зейнеткер, теміржолшы болған. Анасы - Ганцева Тамара Михайловна, зейнеткер, телефоншы болған. М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры жанындағы мектеп-студиясын театр актері мамандығы бойынша (1982); Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының актерлік V факультетін (1996) театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген. Орыс, итальян және неміс тілдерін біледі. 1984 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрында актриса. «Мужской род, единственное число» (Жасант), «Нахлебник» (Ольга Петровна), «Таланты и поклонники» (Смельская), «Эзоп» (Мелита), «Балкон» (Женщина), «Все в саду» (Дженни), «Когда лошадь теряет сознание» (Корали), «Вальс одиноких» (Далия) спектакльдерінде рөлдер орындайды. П. Назаровтың «Крестная мать» әнінің бейнеклипіне, «Астана - махаббатым менің» телехикаясына, А. Ганцевтің «Мәміле», «Алтын балық» фильмдеріне түскен. «Между нами, девочками» бағдарламасының (КТК), ақпараттық жаңалықтардың (КТК) жүргізушісі. Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: «Ощущение театра», «Аплодисменты» (Хабар), «Между нами, девочками» (КТК) телебағдарламалары.
«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2002). Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты (1994). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2008). Діни көзқарасы - православиелік христиан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, В.В. Путин. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жақын болашақта Қазақстан Орталық Азиядағы қаржылық және мәдени інжу қазынаға айналады». Хоббиі - саяхат жасау, кітап оқу, шешендік өнер. Сүйіп оқитын әдебиеті - психологиялық әдебиет, П. Коэльо. Түрмыс құрған. Жұбайы - Марко Ауджелло, Итальяндық мәдени орталықтың директоры. Ұлы - Ганцев Артем (1983 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1962 жылы туғандар Санат:Павлодар облысында туғандар Санат:Орыстар Санат:Қазақстан актрисалары
Депоэ Бэй (Орегон)
Қала тұрғындарының саны 1174 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.7 км² шамасында. FIPS коды — 41-18850.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Балуан Шолақ
Өмірбаяны
Әкесі Баймырза ағаш шебері болған. Әкесіне қарағанда, шешесі Қалампыр қарулы кісі болған дейді. «Алып – анадан» деген ғой, Балуан Шолақ та осы анасына тартып, теңдессіз алып күштің иесі болған.
14 жасынан бастап күреске түсіп, ат құғында ойнаған спортшы болған, шауып келе жатқан ат үстінде әр түрлі күрделі жаттығуларды шебер орындаған. Мысалы: жүйткіп келе жатқан ат үстінде түрегеліп, не басымен тұруы, аттың бауырынан өтуі, бір аяғын үзеңгіге қыстырып, шалқалап жатып шабуы бойындағы жойқын күшті, ептілікті шебер игере алатындығын, қазақтың далалық цирк өнерінің іргетасын қалағандығын айғақтайды. Көкшетау қаласындағы үлкен жиындарда 51 пұт (830кг-дай) кірдің тасын көтеріп, дүйім жұртты таң қалдырған. 1899 ж. Орыс палуаны Иван Кореньмен күресіп, оның қабырғасын сындырғанда Балуан Шолақ 35-те еді.
Коростница
Коростница — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Луза өзенінің сол жағалауынан 160 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Балуан Шолақ
Өмірбаяны
Мұның үстіне Балуан Шолақ ән-күйге жасынан құмар болады. Бертін келе, жігіт шағында Балуан Шолақ осы екі өнерді қатар дамытады. Әке-шешесі қайтыс болған соң, Ғаникей деген қызға үйленген Балуан Шолақ ел аралап, салдық құрады және жалғыз-жарым жүрмей, маңына әнші-күйші, палуан, өнерлі жастарды жинайды. Топ құрып, «ансамбль» болып сауық құру Балуан Шолақтың дәстүріне айналған.
Коростница
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Балуан Шолақ
Өмірбаяны
Өзі ұстаз тұтқан Біржан сал, Ақан сері әндерінің тамаша орындаушысы әрі насихатшысы болады. Олардың әнші-композиторлық дәстүрін берік ұстанып, кейін өзі де ән шығарады. Бұл тұрғыдан алғанда, Балуан Шолақ қазақтың әншілік өнерін өрістетуге үлкен үлес қосқан композитор. Көкшетау, Қарқаралы, Қараөткел, Сарысу бойындағы елдерді түгел аралаған. Балуан Шолақ Баян-ауыл, Семейде болады, Арқаның әндерін Жетісуға жеткізеді. Осы сапарында Кенен Әзірбаев Балуан Шолақтың көптеген әндерін үйреніп, халыққа таратады.
Коростница
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Балуан Шолақ
Өмірбаяны
Балуан Шолақтың «Ащылы-айырық», «Балуан Шолақ», «Желдірме», «Дікілдек», «Көкшетау», «Қосалқа», «Қос барабан», «Қос перне», «Құлан кісінес», «Кенже қоңыр», сияқты әндері бар. Оның халық арасына кеңінен тараған әндері – «Ғалия» мен «Сентябрь». «Ғалия» нәзік сезім дүниесін, мөлдір махаббатты шеберлікпен сыршыл әуенде жырлаған ғашықтық лирикасы болса, Балуан Шолақтың әндерін шебер орындаушылар Ж.Елебеков, М.Көшкімбаев, М.Тырбаев, Ж.Кәрменов, Қ.Байбосынов, т.б. болды.
Коростница
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Балуан Шолақ
Өмірбаяны
Белгілі музыка зерттеушісі А.В.Затаевич ел арасынан Балуан Шолақтың бірнеше әндерін жазып алып, оны «Қазақ халқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 әні мен күйі» жинақтарына енгізеді.
Сан өнерімен халқын риза етіп, Сарыарқасын сазды әуенімен тербеткен, заманының айтулы сал-серісінің бірі болған Балуан Шолақ Баймырзаұлы 1916 жылы өзінің өскен өңірі Өзектісайда қайтыс болады.
Дереккөздер
Санат:1864 жылы туғандар Санат:1919 жылы қайтыс болғандар Санат:Ақмола облысында қайтыс болғандар Санат:Қазақстан әншілері Санат:Қазақстан сазгерлері Санат:Қазақстан балуандары
Үй шаруашылықтары қаржысының ұғымы және функциялары
Капиталдың толық айналымы өндіріс үдерісінің едәуір бөлігін қамтып отырған рыноктық қатынастар жағдайларында қаржы жүйесінің дербес буынына үй шаруашылығының қаржысын бөліп көрсету бір қатар факторларға байланысты болып отыр.
Үй шаруашылықтары экономикалық қызметтің маңызды субъектілерінің бірі болып келеді, олардың нәтижелерінен жеке шаруашылық бірлігінің ғана емес, жалпы елдің бүкіл халқының әл-ауқаты тәуелді болады. Экономиканың аса ірі субъекті бола отырып коммерциялық кәсіпорындармен және мемлекетпен бірге үй шаруашылықтары барлық макрореттеуші үдерістерге қатынасады. XXI ғасырдың басында экономиканың жандана түсуі үй шаруашылықтарын белсенді тіршілік етуге жеткізді:
Үй шаруашылықтары экономикалық агенттер ретінде негізінен отбасы мүшелерінің тіршілік әрекетін қолдауға қажетті игіліктерді тұтыну туралы шешімдер қабылдайды. Ақыр аяғында барлық экономикалық ресурстар үй шаруашылықтарына жатады, бірақ бұл ресурстар олардың арасында өте әркелкі бөлінген. Үй шаруашылықтарының басым көпшілігі жұмыс күшін иеленіп, басқарады. Рыноктық экономикада жұмыс күші үй шаруашылығы шеңберінде жасалатын және өндіріс факторлары рыногында ұсынылатын негізгі тауар болып табылады. Өзінің ресурстарын сатудан табыс ала отырып, үй шаруашылықтары әр түрлі тұтыну игіліктерін сатып алу үшін шектелімді табыстарды бөлу туралы шешімдер қабылдайды. Үй шаруашылықтарының басты экономикалық мүддесі сатып алынатын игіліктердің пайдалылығын барынша көбейтуде болып келеді. Үй шаруашылықтарының тұтыну игіліктерін таңдауы рыноктық экономикада сұранымды қалыптастырады.
Экономикада үй шаруашылықтары мен кәсіпорындардың (фирмалардың) арасында айырбас болып жатады. Үй шаруашылықтары ресурстарға иелік етеді және оларды ресурстар рыноктары арқылы фирмаларға береді. Фирмалар ресурстарды пайдаланады, өнімдер өндіреді және тауарлар мен қызметтер рыноктарына жеткізеді. Үй шаруашылықтары мен басқа субъектілер арасындағы өзара іс-қимылдар нәтижесінде экономикада өндірістің жалпы көлемі қалыптасады (18.1 сызбаны қараныз).
Үй шаруашылығын жүргізу отбасының өндірістік қызметінің нысаны болып табылады. Үй шаруашылығында осы отбасының мұқтаждарын қанағаттандыруға арналған қызметтер мен өнім өндіріледі. Рынокта сату және өткізу үшін үй шаруашылығында үздіксіз енім өндіру дара еңбек қызметімен шұғылданатын отбасын, ал ауыл шаруашылығы өнімін өндіру тауар бағыттылығы бар жеке қосалқы шаруашылықты сипаттайды.
«Үй шаруашылығы» термині жиі экономикалық әдебиетте «отбасы» терминіне ұқсас термин ретінде пайдаланылады. Бірақ отбасынан айырмашылығы үй шаруашылықтары туған-туысқандарды ғана кіріктірмейді, бір, екі және одан көп мүшелерден де тұра алады.
Үй шаруашылықтарының қаржысы, тұтас алғанда қоғам қаржысы сияқты, шаруашылық мүшелерінің материалдық және әлеуметтік жағдайларын және олардың ұдайы өндірісін қамтамасыз ету мақсатында ақшалай қорларды қалыптастыру және пайдалану жөніндегі экономикалық ақшалай қатынастар болып табылады. Жеке отбасы деңгейінде қаржы жүйесінде буын бола отырып, ол қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымының бастапқы әлементі болып келеді. Ішкі жалпы өнім мен ұлттық табыстың құнын жасауда, алғашқы бөлуде және пайдалануда шешуші маңызы болатын коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысынан айырмашылығы үй шаруашылықтарының қаржысы қаржы жүйесінің басым буыны болған емес және қаржылық қатынастардың жалпы жиынтығында маңызды болғанымен бағынышты рөл атқарады.
Үй шаруашылықтары қаржысын «адами капиталдың» дамуы тұрғысынан қарастырған маңызды. «Адами капитал» тұжырымдамасы өткен жүз жылдықтың 60-жылдарының басында тұңғыш рет Т.Шульц ұсынды. «Адами капитал» деп жұмыскерлердің қабілеттілігін, білімін және іскерлігі түсініледі, олар жұмыскерлерге әлеуметтік және экономикалық салаларда белсенді іс-әрекет етуге мүмкіндік береді. Бұл сапалар, бірінші кезекте, ұлттың білім және денсаулық деңгейімен айқындалады. Адами капиталдың негізгі әлементтеріне, Г.Беккердің ұсынылымына сәйкес мыналар жатады: Осыдан «адами капитал жұмсалатын инвестиция» яғни адам дамуына қаражаттар жұмсау, қызметтің таңдамалы сферасында шеберлікті арттыру, адами тұрмысының рухани және табиғи жақтарын жетілдіру ұғымы дамыды. Адами капиталға жұмсалатын инвестициялардың жалпы экономикалық сипаттамасы олардың рентабелділігі нақты капиталдағы пайдалылықтан әлдеқайда көп болып табылатындығына. Бұл тұжырымдар дамыған капиталистік елдерде ағарту және кадрлар даярлау сферасынын теңдесті дамуы үшін теориялық негіздеу болды. Адами капиталдың бірнеше қағидатты маңызды қағидаларын бөліп көрсетуге болады:
Үй шаруашылықтары қаржысының мәні өзінің көрінісін функцияларда табады. Г.Б. Поляктың " пікірі бойынша ол екі негізгі функцияларды орындайды: отбасының қажеттіліктерін ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету; бөлу.
Бірінші функция бұл отбасы мүшенің өмір сүруінің нақтылы жағдайларын жасайды. Рыноктық қатынастардың дамуы бұл функцияның көріну нысанына айтарлықтай әсер етті. Тауар-ақшалай қатынастардың, рыноктың пайда болуының, онан кейін оның ұлғаюының нәтижесінде мыналар болды:
Үй шаруашылықтары қаржысының бөлгіштік функциясы ұлттық табысты алғашқы бөлуді және отбасының алғашқы табысының қалыптасуын қамтиды. Үй шаруашылығының қаржылық қатынастары мынадай екі топты кіріктіреді: Бұл функция үш дәйекті баспалдақты кіріктіреді: ақшалай қорларды қалыптастыру, бөлу және пайдалану. Үй шаруашылығы қаржысының екі функциясы өзара байланысты және бірін-бірі толықтыра отырып бір уақытта іс-әрекет етеді.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Этникалық қауымдастық
Этникалық қауымдастық, этнос - бір-бірімен әлеуметтік-экономикалық байланыстағы, өзара түсінікті тілде сөйлейтін адамдар арасындағы белгілі бір аумақта қалыптасады. Олар өмір сүру жолында белгілі бір мәдени тұтастықты сақтайды және өздерін жеке дербес топ ретінде сезінеді.
Этникалық көші-қон тайпа, халық және ұлт жатады. Оның қалыптасуында ең алдымен аумағы мен тілі маңызды рөл атқарады. Кейде топтасқан сан алуан халықтардан да тұруы мүмкін (мыс., АҚШ, Австралия, Үндістан, т.б.). Этникалық көші-қонтардың қалыптасуында дін, нәсілдік жақындық қосымша рөл атқарады. Этногенез барысында, әсіресе белгілі бір табиғи жағдайлар әсерінен жүргізілген шаруашылық қарекеттер нәтижесінде Этникалық көші-қонтың рухани және заттай мәдениеттері, тұрмысы мен топтық психол. келбеті қалыптасады. Қауымдастық мүшелерінің ортақ таным-түсініктері орнығады. Ортақ сана арасынан ең алдымен қауымдастықтың қалыптасуы жайындағы таным-түсініктері ерекше байқалады. Мұның сыртқы көрінісі тікелей этнониммен байланысады. Қалыптасқан Этникалық көші-қон әлеум. ағза ретінде ұрпақ жалғастығы арқасында сақталып отырылады әрі дамиды, неке, мәдениет, тіл, дәстүр, т.б. арқылы беріледі. Тарихи үрдістер нәтижесінде ол өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Этникалық көші-қон теориясы туралы пікір таластар әлі күнге дейін толастаған жоқ. Әсіресе этн. топтарды түрге бөлуде көмескі мәселелер жеткілікті. Әзірге Этникалық көші-қонтың тарихи түрлері – тайпа, халық, ұлт деп есептелінеді. Сондай-ақ белгілі бір жерде (аумақта) тұратын тұтас және әлеум. ұйымы бар Э. қ-тар да, терр. жағынан бөлек-бөлек (әр жерде) Этникалық көші-қондар да кездеседі.
Аталмыш термин кейде бірнеше халықты, яғни этно-лингвистик. топтарды атау үшін қолданылады (мыс., орыс, украин, поляк, т.б. “славян этникалық қа-уымдастығына”, ал қазақ, қырғыз, түрікмен, т.б. түркі халықтарының Этникалық көші-қон тобына енеді). Сонымен қатар, бір халықтың ішіндегі этногр. топтарды белгілеу үшін де Этникалық көші-қон термині қолданыла береді (мыс., орыс ішінде – поморлар, кержактар; қазақта – үйсін, қыпшақ, т.б.). Бұл айтылған екі жағдайдың екеуі де “этнос” деп аталады.С. Борбасов
Дереккөздер
Санат:Этнография терминдері
Шақшам
Ежелгі Үйсін жерінде
Жетінші ғасырдан бастап қытай жылнамалары арқылы бізге жеткен деректерге сәйкес, Жетісу мен Жоңғар өлкеcінде «Алты шу елі» деген атаумен белгілі болған ірі алты тайпадан тұратын бірлестік Батыс түрік қағанаты тарихында мәртебелі орын алған. Олар шымыр (шуми), шимойын (шумиғұнь), суан (шубань), албан (шубань), сіргелі ( шуюйе) және шақшам (шато, шуато). Бұл тайпалар атауы Шу өзеніне байланысты пайда болған. Ғасырлар тұңғиығы, арадағы ұзақ жылдар қазақ халқында, жалпы көшпенді түркі халықтары арасында, арнайы зерттеулер аз жүргізілгендіктен және бабаларымыз жазып қалдырған тарихи жылнамалар болмағандықтан, өткен ғасырлар тізбегі оқиғалар ширегін бір бірінен алыстатып, ажыратып жіберген. Зерттеуші ғалымдар көне замандағы тарихымызды ертеден келе жатқан қытайдың Таншу, Ганму деп аталған көне жылнамалары арқылы, ерте замандағы персілер мен гректердің жазба деректерінен және тастарға сына жазумен ескерткіштер түрінде қалдырған «Көк түріктер» қағанатының ел тұтқалары Күлтегін, Тоныкөк, Йоллықтегін жазбалары арқылы зерттеп білу мүмкіндігіне ие болды. Бұрынғы сақ тайпалары мекендеген өңірде үш ірі тайпалық одақ : үйсіндердің, қаңлылардың, аландардың тайпалық одақтары жарыққа шықты. Сақ тайпалары осы одақтардың арасына сіңіп, солардың атымен аталатын болды.
Осы тайпалар одақтарының ішіндегі ең ірісі - үйсіндердің тайпалық одағы еді. Онан бұрын жасаған ғұн тайпалары да тарих алаңынан кетіп сақтар мен үйсіндердің арасына сіңген. Шежіреші батыр Қазыбек бек Тауасарұлы сіргелі мен шақшамды бірге қатар жасаған туысқан тайпалар дейді, ал көне қытай деректері шатоны(шақшамды) шуюйе(сіргелі) тайпасымен бір одақта болып, соңынан бөлініп шыққан, бірақ түп тұқияннан шыққан түбі бөлек деп көрсетеді.
Сонымен, бүгінде «шақшам» деп аталатын тайпаның тарихы ежелгі сақ-ғұн дәуірінен басталады, ал тайпаға қатысты нақты деректер бізге VII ғасырдан қытай жылнамалары арқылы белгілі болды.
Шато тайпасының ұрпақтары «шақшам» деген атаумен біздің заманымызға алты аталық рулы ел болып жетті. Шато (шуато ) деген шақшам тайпасының қытайша аталуы, ал көне түркі тіліндегі өзатауы үш сөзден құралған- «Шу оқ шам». Ескіден бізге келіп жеткен «шам» деген сөз елдің бір бөлігі немесе құрамы дегенді білдіреді. Қазақта жанұяның, үйлердің, халық пен рулардың санын анықтайтын: түтін, ошақ,уй, шам, ел, арыс деген ұғымдар кеңінен тараған. Сонымен «Шу оқ шамның» әлеуметтік мағынасы: Шу бойын мекендеген жауынгер ел болып шығады. Шу- өзен, оқ- әскери әкімшілік белгісі, ал шам - елдің бір бөлігі.
Ганму, Таншу аталған көне қытай жылнамаларында" шато"(шуато) тайпасы туралы көптеген деректер бар. Сол жылнамалардағы құжаттарға сараптама жасап анықтағаным: ескі қытай тілінде" р" әрпі сирек пайдалынады және сөз ортасында айтылмайды (мысалы қытайлар «түрік» сөзін «тукю» деп айтқан). Дауыссыз дыбыстар сөздің соңына келсе, ол да айтылмайды немесе соңынан жіңішкерту белгісі қойылады. Қытайлықтар тіл ерекшеліге сәйкес, айтуға ыңғайлап «шақшам» сөзіндегі " қш "әріптерін " т " әріпіне айналдыруы олардың грамматикалық ерекшеліктеріне байланысты. Бізге жеткен деректерді салыстырып, сараптама жасағанда, шақшам тайпасының атауын қытайлар жұмсартып, өз тілдеріне ыңғайлап, оңай айтылатын түрде шато деп атағаны анықталды.
«Алты шу елі»
Бірде бір халық немесе ру, тайпа із - тұзсыз тарих алаңынан жоғалып кетуі мүмкін емес. Уақыт өте олар атауларын, мекендерін өзгертуі мүмкін және бір елдің құрамынан басқа халыққа сіңіп кетуі ықтимал. Елдің түбі түпкілікті жоғалмайды, ал ұзақ жылдар мен арадағы ғасырлар олардың ізін іздеген ұрпақтарын жаңылыстырады, адастырады.
Жетінші ғасырдан қытай жылнамалары арқылы белгілі «Алты шу елі» одағындағы тайпалар шымыр (шуми), шимойын (шумиғұнь), суан ( шубань), албан (шубань), сіргелі ( шуюйе) және шақшам (шато, шуато). Бұл тайпалардың аталуы, әрине сөз жоқ, Шу өзені атауымен байланысты.
«Алты шу елі» деген атаумен белгілі болған ірі алты тайпаға талдау реттік саны кәзіргі қазақша аталуы көне ханзу тілінде аталуы түркіше - қазақша мағынасы қосымша түсініктемелер
Тайпалар атауы, біріншіден олардың жайласқан жерлері, пайдаланған өзен- сулары және олардың тұрмыс жағдайын білдіретін әлеуметтік сипаттарына байланысты болады. Шуды мекендеген тайпалардың арасында екі бөлімнен тұратын шуюйе (сіргелі) «Шу жер елі» тайпасынан шато (шуато)- шақшам тайпасы бөлінген. Бұл деректер қазақ шежіресінде сіргелі мен шақшам ерте заманда бір тайпа болған деген мәліметті растайды. Сондықтан шақшамдар сіргелінің құрамында алғашқыда бір шамы болып, ал соңынан «оқ шамы» болып бөлінгені айқын көрініп тұр. Көне түркі заманынан белгілі «оқ»(жебе) белгісі тайпаларға ерекше сенім артып берілетін жауынгершілік пен қатар әскери әкімшіліктің де белгісі. Қысқаша айтқанда, Шақшам Сіргелінің өз алдына әскери әкімшілік міндетін алып бөлініп шыққан бір бөлігі немесе «бір шамы», яғни «оқ шамы», ал толық атауы «Шу оқ шамы»-ықшамдалған түрде шақшамы.
Байдулу (Бахадыр Дулу, Бақтияр), Айшыкел - Ашына қойлы ( Ашина хэлу) есімдері ұлы жүз шежіресінен бүкіл қазақ халқына белгілі. Бізге ғасырлар тұңғиығынан жеткен шежірелерде олар өздері басқарған тайпалардың түп аталары есебінде көрсетіліп кеткен.
Осыған байланысты: «Қазағымыз әдетте есімі ұранға айналған адамдарды арғы атасына санайды», - деген белгілі қазақ жазушысы С. Мұқанов, ал белгілі батыр, шежіреші Қазыбек Тауасарұлы :«Қашанда жұрт бабасына әке етіп бірнеше ұрпақ өтіп кеткен әлдеқандай бір батырлықпен, әлде байлықпен, тағы қандай бір ел алдындағы беделімен атағы шыққан бабасының бабасын әке етіп бере салады » - деген.