cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Феминизм
Нью-Йорк. «Әйердердің бүлігі»
Осындай әйел шығармашылығына байланысты пікірталастың ішінде бірнеше негізгі ойлар пайда болды. Сол ойларды Линда Нохлин өзінің 1971 жылы «Арт ньюзде» және «Қазіргі заманның 25 суретші әйелдері» каталогында шыққан «Неге әйгілі суретші әйелдер жоқ?» атты эссесінде нақты жеткізе алған. Нохлиннің пікірі бойынша, әйелдердің қатарынан Микеланджело секілді суретшілердің шықпауы қоғамдағы институт жүйелерімен, әсіресе, білім беру жүйесімен байланысты.
Ленда Бенглис суретшісі 1974 жылы наразылық көрсетіп, еркектер қауымына қарсы шықты. Ол еркектің көзқарасын күлкіге айналдырып, бой түзеп, бірнеше рет суретке түсті. Ең соңғы суретінде қолына фалоимитаторды алып, жалаңаш түсті.
Батыс қоғамына әсері
Феминистік қозғалыстың нәтижесінде батыс қоғамында көптеген өзгерістер пайда болды. Сонын ішінде, әйелдерге дауыс беру құқығы, ажырасу сұранысын жасау құқығы, жеке мүлік құқығы, әйелдердің өз денесіне ие болу және өз еркімен қалаған медициналық араласуды, соның ішінде аборт және бала көтертпейтін дәрілерді қолдану құқығы берілді [31].
Азаматтық құқықтар
1960-жылдардан бастап әйелдердің босату қозғалысының басты назары әйелдерге еркектермен бірдей жалақы алу құқығына және отбасы құру еркіндігіне ауысты. Сол әрекеттердің бәрі бірнеше нәтижелер берді [32].
Қоғаммен бірлесу
Қазіргі таңда әйелдерге дауыс беру құқығын, жеке мүлік құқығын және жұбын өз бетінше таңдау құқығын беру секілді феминизмнің идеялары батыс қоғамында ешкімді таң қалдырмай, оңайлықпен қабылданады. Алайда жүз жыл бұрын бұл идеяларды көпшіліктің сана-сезіміне жетуі қиынға соққан. Сол үшін қазіргі таңда феминистік көзқарастар саяси ойдың біртұтас бөлігі болып қарастырылады.
Тілге әсері
Батыс елдерінің тілінде (әсіресе, ағылшын тілінде) феминисттер гендерлік нейтралды тілді (ағыл. gender-neutral language) қолдануды жақтайды. Мысалы, Ms. деген сөзді тек тұрмысқа шыққан әйелдерге қолданумен шектелмей, бүткіл әйелдерге қолдануды ұсынған. Оның үстіне, феминисттердің ұсынуы бойынша егер сөз бір ұғымның, заттың немесе құбылыстың мағынасын білдірсе, алайда тек еркектерге байланысты деп тілде қолданылса, онда ол сөздерді ортақ, екі жынысқа бірдей қолданылатын сөздермен ауыстыру қажет. Мысалы, «күйеуге шығу» деген ұғымның орнына «зайыптылық» деген сөзді қолданғанды жөн деп қарастырған.
Пычас (Вала тармағы)
Пычас — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Удмуртия Республикасы, Марий-Эл Республикасы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вала өзенінің оң жағалауынан 148 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Феминизм
Тілге әсері
Тілдегі сексизмді жою үшін осындай және тағы басқа өзгерістерді тіл қолдануына енгізу қажет, себебі феминистердің ойы бойынша адамның өмірді аңғаруы және өз орнын өмірде түсінуі тілді қолдауы арқылы келеді.
Пычас (Вала тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка қала типті ауылдағы Аркуль су өлшейтін посттан Вятка Алаңқайы қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Феминизм
Өнегелі білімге әсері
Феминизмнің қарсыластарының ойы бойынша, әйелдер қозғалысының «сыртқы күштерді» бағыну мақсаты адамгершілік пен өсиетті дамытатын «ішкі күштерге» қарсы келеді. Себебі, кезінде өсиет пен тәрбиеге әйел қауымы жауапты деп есептеген, ал әйелдің қоғамдағы өзгерген рөлі сондай құндылықтарды дамыту жолында кедергі болады деп қараған. Ал феминисттердің ойынша, тәрбие мен білім беру саласы тек әйелдің жауапкершілігі болу міндетті емес.
Өзгежыныстық құштарлық қарым-қатынастарға әсері
Негізінде, феминистік қозғалыс тек батыстағы емес, басқа да феминизм дамыған елдердегі өзгежыныстық құштарлық қарым-қатынастарға әсерін тигізді. Көбінесе, феминизмнің әсері жақсы өзгерістер алып келді, алайда жаман жақтарын да жасырмауға тиіспіз. Әйел мен еркектің қарым-қатынасында бірталай өзгерістер енгізілген соң еркектер де, әйелдер де жаңа жағдайларға бейімделуге тура келді. Бұл әйелдерді де, еркектерді де абыржытып жіберді, себебі ғасырлар бойы қалыптасқан көзқарасты өзгертіп, дәстүрлі емес жағдайларға үйрену оңайға соқпады.
Әйелдер енді өз еркімен алдына ашылған мүмкіндіктерді қолдана алады, дегенмен кейбір әйелдер жұмыс пен үйдің арасында теңгерім жасаймын деп, «алып әйел» рөлінен қысым ала бастады. Сөйтіп, жаңадан құрылған қоғамның ішінде жақсы ана болу әйелге қиынға түсе бастады. Соны көрген еркектер, бала бағу және тәрбиелеу жауапкершілігін тек әйелдердің мойнына ғана аспай, өздері сол үдеріске қатыса бастады. Еркектер өздерінің жауапкершілігін мойындай бастады.
Пычас (Вала тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Феминизм
Өзгежыныстық құштарлық қарым-қатынастарға әсері
Бұл жетістіктердің болуына қарамастан, феминисттердің ойынша, сексуалды көтеріліс еркектерге ғана қолайлы болды. «Зайыптылықтың басты міндеті әйелдерді қысымда ұстау ма жоқ па?» деген тақырып алі өзекті болып келеді. Зайыптылықты әйелдердің қысымы деп ойлайтын адамдар, «қонақ некесі» деген қарым-қатынасты таңдайды, яғни, бұл қарым-қатынастардың басты айырмашылығы еркек пен әйел бір-біріне деген міндеттерден босатылады.
Дінге әсері
Феминизмнің әсері діннің біраз жақтарына тиді. Протестант хрестиандығының либералды ағымдарында әйелдердің дін басылары болуға құқығы пайда болады. Христиандық реформизм арқылы әйелдер бірте-бірте еркектермен тең болып, басқа жоғары діни қызметтерге жолы ашылып, енді кейбір нанымдарды жаңадан, басқа жақтан, қарастыруға мүмкіншіліктер пайда болды.
Алайда бұл тек протестант христиандығында ғана байқалды. Ислам, католицизм және православияда бұл даму бағыт дамымады. Әсіресе, ислам дінінде, әйелдердің қандай болсын дін басылардың өкілі болуға тыйым салынса, әйткенмен ислам ішіндегі либералды қозғалыстар феминистік өзгерістер жасауға біраз талпыныс жасап жатыр.
Дереккөздер
1-	↑ Толкование термина феминизм 2-	↑ Kenneth E. Maxwell. A Sexual Odyssey: From Forbidden Fruit to Cybersex. — New York: Plenum Press, 1996. — ISBN 030645405X.«[…] they would like the elimination of men» 3-	↑ Маскулинизм и феминизм как разновидности гендерного экстремизма 4-	↑ Gayle Graham Yates. What Women Want: The Ideas of the Movement. — Cambridge: Harvard University Press, 1975. — ISBN 9780674950795. «[…] man is anachronism and destroy him before he destroys the rest of humankinds (women). […] Otherwise, like the dinosaur, man is no longer suited to or needed in the balance of nature» 5-	↑ Krolokke, Charlotte; Anne Scott Sorensen. Gender Communication Theories and Analyses: From Silence to Performance. — Sage Publications, 2005. — Гл. 1. Three Waves of Feminism: From Suffragettes to Grrls. — ISBN 0-7619-2918-5 6-	↑ Феминизм в общественной мысли и литературе. — М.: «Грифон», 2006. — С. 76 7-	 ↑ Психологическое здоровье женщин, реализующих рентно-промискуитетное поведение Психологическая помощь. Системные расстановки. 8-	↑ Freedman, Estelle B. No Turning Back: The History of Feminism and the Future of Women. — Ballantine Books, 2003. — С. 464. —ISBN 0-345-45053-1 9-	↑ Перейти к:1 2 Echols, Alice. Daring to be bad: radical feminism in America, 1967—1975. — Minneapolis: University of Minnesota Press, 1989. — С. 416. — ISBN 0-8166-1787-2 10-	↑ К. Ханиш. Личное — это политическое (1969) (рус.) 11-	↑ Hinckle, Warren; Marianne Hinckle. «Women Powe». — Ramparts, № 8, февраль 1968 12-	↑ Fox, Margalit. «Betty Friedan, Who Ignited Cause in 'Feminine Mystique', Dies at 85'». — Журнал «The New York Times», 5 ақпан 2006 13-	↑ Фридан Б. Загадка женственности. — М., 1994. — Сс. 44—50 14-	↑ Ф. Вилдинг (Faith Wilding). Чудовищная семейная жизнь (2007) (ағылш.) 16- ↑ Б. Эренрайх. Что такое социалистический феминизм? (WIN Magazine, 1976) (ағылш.) 17-	↑ Ф. Энгельс. Происхождение семьи, частной собственности и государства. — Глава 9. Варварство и цивилизация. — В книге: К. Маркс и Ф. Энгельс. Избранные произведения. Т. 3. — М.:Госполитиздат, 1981. — С. 354.
18-	↑ Lynne Segal, Michele Barrett, Beatrix Campbell, Anne Phillips, Angela Weir, Elizabeth Wilson. «Feminism and Class Politics: A Round-Table Discussion». — «Feminist Review», № 23 «Socialist-Feminism: Out of the Blue», лето 1986. 19-	↑ Alcoff, Linda. «Cultural Feminism Versus Post-Structuralism: the Identity Crisis in Feminist Theory». — Signs, вып. 13, № 3, весна 1988. 20-	↑ Hoagland, Sarah. Lesbian Ethics. — Venice, CA: LE publications, 1997. 21-	↑ Frye, Marilyn. «Some Reflections on Separatism and Power». — В книге: Meyers, Diana T. Feminist social thought: a reader. — New York: Routledge, 1997. — ISBN 0-415-91537-6. 22-	↑ hooks, bell. «Feminist Theory: From Margin to Center». — Cambridge, MA: South End Press, 1984 23-	↑ В. Брайсон. Политическая теория феминизма. Введение. — М.: «Идея-Пресс», 2001. — Глава 2. Либерализм: ведущее феминистское направление XIX века, сс. 42—73. 24.	↑ П. Хилл Коллинс. Защищая «чёрную» феминистскую мысль (ағылш.) 25.	↑ Walker, Alice. In search of our mothers' gardens: womanist prose. — San Diego: Harcourt Brace Jovanovich, 1983. — С. 397. —ISBN 0-15-144525-7. 26.	↑ Mills, S. «Postcolonial Feminist Theory». — В книге: Jackson, Stevi; Jones, Jackie. Contemporary feminist theories. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 1998. — ISBN 0-7486-0689-0. 27.	↑ Bulbeck, Chilla. Re-orienting western feminisms: women’s diversity in a postcolonial world. — Cambridge Cambridgeshire: Cambridge University Press, 1998. — С. 282. — ISBN 0-521-58975-4. 28.	↑ Greenwald, Andy. Postcolonial Feminism in Anthills of the Savannah (2002) 29.	↑ Narayan, Uma. Dislocating cultures: identities, traditions, and Third-World feminism. — New York: Routledge, 1997. — ISBN 0-415-91418-3. 30.	↑ Mohanty, Chandra Talpade. Introduction. — В книге: Mohanty, Chandra Talpade; Russo, Ann; Torres, Lourdes. Third World women and the politics of feminism. — Bloomington: Indiana University Press, 1991. — С. 49. — ISBN 0-253-20632-4. 31.	↑ Butler, Judith. Feminism in Any Other Name. — Differences, вып. 6, № 2-3, март 1992. 32.	↑ Jo Freeman. From Suffrage to Women’s Liberation: Feminism in Twentieth Century America — В книге: Women: A Feminist Perspective. — Mountain View, Calif: Mayfield, 5th edition, 1995. — Сс. 509—528.
Санат:Феминизм Санат:Саяси философия бағыттары Санат:Әлеуметтік философия
Диатез (ауру)
Диатездер
Организмнің ауытқыған дене бітімінің бір түрі болып диатездер (грек. Diathesis-бейімділік) есептеледі. Диатез- әдеттегі немесе ауру туындататын әсерлерге организмнің бұрынғы қалпынан ауытқып жауап қайтаруымен сипатталатын жас балалардың дене бітімінің өзгеруі. Бұл кезде балалардың кейбір дерттік үрдістерге бейімділігі байқалады. Диатездің бірнеше түрлері белгілі.Олардың бастапқы кезеңдері байқалмауы мүмкін. Ал, баланың қоректенуі бұзылудан, қоршаған ортаның басқа ықпалдарының әсерлерінен олар айқын түрлеріне ауысады.
Жалқықты-шырышты (экссудациялық-катаралдық) диатез
-Жалқықты-шырышты (экссудациялық-катаралдық) диатез екі жасқа дейінгі 40-60% балалардың арасында кездеседі. Бұл диатез кезінде тері мен шырышты қабықтар қайта-қайта қызарып, базданып қабынады, одан көп шырышты жалқық (экссудат)бөлінеді, жиі аллергиялық қабыну дамуына бейімділік байқалады. Даму жолдарына қарай бұл диатез иммундық және иммундық емес болып ажыратылады. Көпшілік жағдайларда ол иммундық емес, жалған аллергиялық, жолмен дамиды. Бұл кезде аллергияның бірінші иммундық серпілістер сатысы болмайды. Диатез дамытқан түткінің әсерінен лаброциттерден биологиялық белсенді заттар (гистамин т.б.) босап шығып, ағзалар мен тіндердің қан тамырлары қабырғаларының өткізгіштігін көтеріп, қабыну дамытады. Лаброциттерден гистаминнің босап шығуы оның артық өндірілуінен немесе жеткіліксіз әсерсізденуінен болуы мүмуін. Гистаминнің артық өндірілуінен туындататын заттарды гистаминнің либераторлары дейді. Оларға: антиген-антидене кешендері, пептидтер, протеазалар, уыттар мен улар, моноаминдер, кейбір тағамдық заттар (мәселен, сиыр сүті, жқмыртқа, құлпынай, шоколад, лимон, апельсин, банан т.б.) жатады. Емшектегі балалардың қанында протеолиздік ферменттердің, соның ішінде гистаминазаның, мөлшері аз және белсенділігі төмен болудан артық гистамин дер кезінде ыдыратылып әсерсізденбейді. Сонымен бірге, жас балалардың тіндерінің гистаминге сезімталдығы жоғары болады. Осыдан гистаминнің әсерінен тері мен шырышты қабықтардың талаурап қабынуы дамиды. Бұл кептірілген жағдайларда жалқықты- шырышты диатез иммундық емес жолдармен дамиды. Егер жалқықты-шырышты диатез аллергенді тым мардымсыз аз мөлшерде қабылданғаннан кейін дамыса, онда ол иммундық жолмен дамығанын көрсетеді.Бұл кезде баланың бүкіл денесіне тараған ауыр аллергиялық серпілістер байқалады.Бұл диатездің даму жолдарын қарай: атопиялық, аутоаллергиялық және инфекциялық-аллергиялық- деп ажыратады. атопиялық жалқықты-шырышты диатезге: Гистамин мен ацетолхолиннің әсерінен кеңірдекшелердің қатты жиырылуы т.с.с құбылыстар тән болады. Сондықтан оларда жиі демікпе, есекжем, Квинке ісінуі, анафилаксиялық сілейме дамиды.
Аутоаллергиялық жалқықты-шырышты диатез
Аутоаллергиялық жалқықты-шырышты диатездің даму жолдарында аллергиялық серпілістердің цитотоксиндік түрі маңызды орын алады. Бұл кезде терінің ультракүлгін сәлелерге сезімталдығы көтеріледі, клиникалық ешқандай көріністері болмауына қарай, балалардың қанында IgM мөлшері қалыптыдан біршама жоғары болады. Осыдан бұл балалардың ішкі ағзаларының аутоиммундық бүліністері байқалуы ықтимал.
Инфекциялық-аллергиялық жалқықты-шырышты диатез
Инфекциялық-аллергиялық жалқықты-шырышты диатез кезінде тыныс алу жолдарының жіті вирустық жұқпаларынан және жұтқыншақ пен көмекейдің қабынуларынан эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ) ұзақ уақыт жоғары деңгейде ұсталып тұрады. Бұл аурулар буындардың сырқырауымен және жүрек қызметтерінің бұзылыстарымен қабаттасады. Аллергиялық диатездердің болуы әлі аллергиялық ауа емес.Олар соңғыларыны дамуына бейімділік қана.Сондықтан аллергиялық ауруға ауысу үшін, аллергенмен түйісуден басқа, тыныс алу жолдары  мен ішек-қарын жолдарында жұқпалардың жергілікті ошақтары, тері мен шырышты қабықтардың  әртүрлі ықпалдармен тітіркендірілуі, бауырдың уытсыздандыру қызметінің әлсіреуі, қоректенудің бұзылыстары сияқты көптеген ықпалдардың болуы қажет.
Лимфоидтық-гипоплазиялық диатез
Бұл диатез жас балалрдың арасында 3,2-6,8% жиілікпен кездеседі.Балалардың жұқпалы-уытты, әсіресе дұрыс емделмеген, аурулары, нәруыздары немесе көмірсулары тымартық тамақпен тиімсіз қоректендіру т.с.с нәтижелерінде дамиды. Оның даумында тұқым қуалаушылыққа бейімділіктің маңызы зор. Ұзақ мерзім жұқпалы-уыттардың әсерлерінен айырша без бен лимфоидтық тіндердің қызметтері бұзылады. Артынан бүйрек үсті безлдерінің гипоплазиясы дамиды. Сондықтан оларда катехоламиндер мен глюкокортикоидтық гормондардың түзілуі азаяды. Осыдан минералокортикоидтық гормондардың үлесі артып кетеді де, лимфоидтық тіндердің салдарлық гиперплазиясы дамиды, натрий мен хлоридтер және су денеде тұтылып қалады. Дененің ісінуі жиі байқалады. Мұндай балалардың бет пішіні домбыққан, бозарған, бұлщық еттері әлсіз, лимфалық түйіндері ұлғайған болады. Лимфоидтық тін қатты өсіп кеткеніне қарамай оның жеткіліксіздігі байқалады жыныстық дамуы кешеуілдейді. Бұл балаларда баспа және фарингит жиі дамиды, көкбауыры ұлғайып, қанында лифоциттердің саны көбейеді.Аутоаллергиялық аурулар дамуына бейімділік артады. Бұл жағдайды тимиколимфатикус жағдайы деп атайды. Өйткені бұл адамдарда айырша бездің кері дамуы баяулайды, бүйрек үсті бездерінің жеткіліксіздігі дамиды. Содан организмнің көптеген, тіпті жеңіл, әсерлерге төзімділігі төмен болады.
Жүйкелік-буын қабынулық (нервтік-артриттік) диатез
Бұл диатез кезінде жүйке жүйесінің қозымдылығы көтеріледі, зат алмасуларынынң бұзылыстарынан кетоацидоз дамуына бейімділік пайда болады, артынан семіруге, нефрит, нефрокальциноз, подагра т.б. артриттер дамуына бейімділік байқалады. Оның дамуында тұқым қауалаушылыққа бейімділіктің маңызы бар. Организмде зәр қышқылының түзілуі артуынан оның деңгейі қанда көтеріліп кетеді. Қанда глюкоза азаюынан, қайта-қайта құсудан, ұзақ уақыт тамақ қабылдамаудан, әртүрлі ауыртпалықтардан, жіті жұқпалардан майлардың ыдырауы артып, кетондық денелрдің өндірілуі көбейеді. Осыдан кетоациоздық кома дамиды. Емшектегі балалардың өздерінде жүйке жүйесінің қозымдылығы көтереліп, жасы өсіне қарай ол арта береді. Сондықтан жандүниелік дамуы ерте ерте байқалып, олар барлығын білуге ұмтылады, айтқан сөзді немесе оқып бергенді есінде оңай сақтайды. Бұл балалар мектепте жақсы оқиды, көпшілігі өнерге, іргелі ғылымдарға бейім болып келеді. Бірақ бұндай балаларда себепсіз дене қызымының көтерілуі, бас сақинасының ұстамалары, мезгіл-мезгіл іші және арқасы ауыруы, денесінде есек-жем, Квинке ісігі, демікпелік бронхит дамуы мүмкін. Оларда зәр қышқылының тұздары несеппен көп шығарылудан бүйрек қызметі бұзылады. Осындай жағдайды урикозуриялық нефропатия деп атайды. Содан протеинурия, микрогематурия, лейкоцитурия, цилиндурия дамиды, бүйректің несепті қоюландыру-сұйылту қызметі әлсірейді. Артериалық гипертензияға, пиелонефритке, несепте тас байлануына бейімділік байқалады. Астениялық диатез кезінде адамның жалпы әлсіздігі, қан тамырлары серпілістерінің құбылмалылығы болады. Оларда жиі ішкі ағзалардың қалыпты орнынан төменге ығысуы байқалады. Осы көрсетілгендермен бірге диатездің араласқан түрлері де кездеседі.Сонымен қорыта келгенде диатез ауру емес, оған бейімділік қана. Ол кезде кейбір ауруларға бейімділік міндетті түрде болмайды. Ол ауруға бейімділіктің жүзеге асуы немесе аспауы, былайша айтқанда сырқаттану немесе сырқаттанбау, қоршаған ортаның жағдайларына байланысты болады. =Дерек көздер=
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің табиғи-ғарыштық негіздері
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің табиғи-ғарыштық негіздері
250 px|thumb
Қазақ халқы мөдениетінің ерекшеліктерін анықтаудың басты шартының бірі оның әлемдегі орнын айқындаумен қатысты. Алайда мәдени кеңістік тек бос қуыс орта емес, ол мәдениет тұлғасымен іштей бірігіп, оның дүниетанымы арқылы көрініс табады. Бұл жерде көне философиядағы макроғарыш пен микроғарыштың тұтастығы, үйлесімдігі, гармониясы туралы идеяның танымдық маңызы зор. Қоршаған орта, адамдық әлем мәдениеттің өрістеу аймағы болып табылады. Қазақ және басқа да көшпенді халықтардың мәдениетін зерттеушілер оның ғарыштық сипатына басты назар аударады. Ғарыш деген не? Оның құрылымы қандай? Ол қалай пайда болды? — сияқты сұрақтарды қойғалы отырғанымыз жоқ. Біздің мақсатымыз ғарыш пен табиғат туындыларының нақтылы бір мәдениеттегі көрінісін бейнелеумен байланысты. Яғни, мәдени кеңістікті іштен қарастырып өтейік. «Қазақтың ата тегінің болмыс шындығына тікелей жақын болуы, — деп жазады М. Орынбеков, — олардың бақылайтын, қабылданатын дүниеге сезімдік тұрғыдан жақын болуы ішкі дүниесін, тіршілік етудің ождан бастауларын түсінуінен өз көрінісін тапты».
Егер батыстық өркениет үшін ғарыш пен табиғат адамдық мақсатқа сәйкес әрекеттің объектісі және сол себептен тұлғадан тыс тұрса, онда ол көшпелілер үшін әрекеттенуші тұлға болып табылады. Ғарыш суық әрі шексіз кеңістік емес, адамдық дүниенің мәңгілік кепілі ретінде түсіндіріледі. Адам ғарыштың бір бөлігі болғандықтан, ол қоршаған ортаның түрлі қасиеттері, кескін келбеті, болмысы туралы ой толғамай, бейтарап қала алмайды. Ғасырлар бойы сұрыпталған халық даналығында барша ғалам біреу ғана деп есептеледі, ал адамдар тұтас табиғаттың құрамдас бөлігі деп танылады. Шексіздікті жеңу мәселесі сонау шумерлік өркениеттегі «Гильгамеш туралы жырдан» келе жатқан мотив. Шексіз далаға көз салған номада ең алдымен үлкен шеңбер — көкжиекті көрген. Оның өзі аспандық күмбезбен көмкеріліп тұрған. Шексіздікті ақылға сыйымды парасатпен қабылдау мүмкін емес. Ол — тылсым дүние, белгісіздіктің, қараңғылықтың, қаратүнектің таңбасы. Шексіздікті игеру үшін тұрақты бағдар қажет. Сахара тұрғыны бағдар іздеп аспанға көз салады, Темірқазықты тауып, ол арқылы Жетіқарақшы жүлдыздарының орналасуынан, Шолпан мен Үркерге назар салуынанан аспанды жақындатады. Жорыққа шыққан әскер, сапардағы жолаушы, мал баққан бақташы түндегі бағдарын жұлдыздарға қарап айыратын болған.
Түрік халықтарының мифологиясында ғарыштың құрылымы былай бейнеленеді: жеті қат Жер бар, онда Көктөбе тұр, Көктөбеде Көктерек өсіп тұр, ол Көккүмбезді тіреп тұр. Бұл бейне киіз үйдің құрылымына да ұқсас. Қазақтың әлем туралы түсінігінде әсерлі бейненің бірі — алып бәйтерек. Дүниежүзілік ағаш таңбасы өрлемелік қозға- лысты, Жер мен Аспанның тығыз байланысын білдіреді. Осы биік бөйтерекпен эпос батырлары аспан денелеріне өрмелеп жете алатын болған. Әлемдік ағаштың тағы бір атқаратын қызметі оның жоғары және орта дүниені үшінші әлем — төменгі дүниемен байланыстыруында. Тірілер әлемі өткен кезбен, аруақтар аймағымен қатынасын үзбейді. Көктеректің тамырлары жер астында орналасқан. Жасыл-желек өмірлік ағаш күш-қуат пен нәрді төменгі дүниеден алады.
Аңыздар
Сонымен, қазақтың рухани мәдениетінде аспанды тәңірі- құдай ретінде қадірлеу осы мәдениеттің маңызды бір қасиетіне жатады. Аспанды құдай деңгейіне көтеру, одан қорқу емес, бұл көне мифтер мен ежелгі діндердің дүниетанымдық ерекшелігі екені ғылымға белгілі. Қазақтардың ата-тегі түріктердің басты құдайы — Көк Тәңірі. Оның рақымымен елді билеген қағандар «Аспанда туған және Күнмен, Аймен безендірілген» деп аталған. Түрік жазуларында көшпенділердің барлық жеңістері Көк Тәңірімен байланыстырылған. Аспанды және оның шырақтарын қадірлеу түрік өркениетіне жататын барлық халықтардың дүниетанымының маңызды белгісі. Мысалы, «Оғызнама» эпосында Оғыз қаған өз балаларының атын Көк, Күн, Ай, Жұлдыз, Тау, Теңіз деп қойғаны мәлім. Табиғи күштерді пір тұтудан тәңірілік дін көп құдайылық деген түсінік тумауы керек. Исламға дейін қазақтарда нақтылы «құдай» ұғымы болған жоқ деген пікір шындыққа онша жанаса қоймайды. Себебі Көк Тәңірін көшпенділер жалғыз жаратушы деп түсінген, кейін қазақтарда Тәңірі мен Алла синонимге айналған. Аспан мен Жердің үйлесімдік идеясы туралы Ш.Уәлиханов былай деп жазды: Мифтік кеңістік жоғары-төмен тәртібімен құрылған. Мысалы, мифтік кейіпкер тындаушы көбінесе жер астында болып жатқан оқиғаны қадағалайды, ал Жоямерген жер астындағы жылан патшасының қызына үйленеді. Аспанда пері, дию сияқты кейіпкерлер ұшып жүргенімен, миф қаһарманы олармен көбіне жер үстінде ұшырасады. Аспан әлеміне қатысты ұғымдар көне жырларда алып бәйтерек, жеті басты айдаһар мекендейтін тау түріндегі символдық мәні бар түсініктермен шектелген.
Ислам
Мұсылмандық діннің еуроазиялық Далада таралуына байланысты көшпелі халықтардың ғарыш туралы түсінігі де өзгерістірге ұшырады. Бұрынғы ескі мұра жоғалып кетпей, ислам космогониясымен синкреттік түрде тұтасты. Бұл түсініктер бойынша әлем екі дүниеден: фәни (белгісіздік) және бақидан (мәңгілік) тұрады. Осыған сәйкес адам өмірі шексіз. Фәниден бақиға өту, бұл дүниеден кету дегеніміз жанның бір формадан екінші формаға ауысуы, оның нұрға айналуы. Қазақ мөдениетінде бұрыннан келе жатқан идея — жанның мәңгілігі. Әл-Фараби мен Қожа Ахмет Иссауи, Абай мен Мағжан, жалпы Шығыс ғұламалары бойынша, адамның дүниедегі тіршілік ету мағынасы жанның мәңгілігімен айқындалады. Әйтпесе өмір мазмұны жануарлық күнкөрістен алыс кетпек емес. Әлем мен адамға бағыт беретін жол көрсетуші, мәңгілік пен шексіздіктің кепілі — Нұр. Оған адамның жай ақылы жетпейді, оны аңғару, түсіну, жан дүниеңмен қабылдау қажет. Әлем мен Нұр ұғымдары қазақтың төл мәдениетінде Дүниені дұрыс түсіну арқылы нақтыланады. Дүние дегеніміз заттар мен құбылыстардың біріктірілген жинағы емес. Бұл дүние — біртұтас, яғни ол адаммен іштей қосылған.
Адам орасан зор Әлеммен жеке қалса, онда тұлгада күйкілік сезім, жатсыну, бағыныштылық қатынас тууы мүмкін. Сондықтан халықтық дүниетаным ғарышты жат күш ретінде емес, қайта өзіне етене жақын табиғилық шарт түрінде қабылдайды. Қазақтың рухани мәдениеті әлемді меңгерудің бірнеше тәсілдерін қолданған: оны тіршілікке қолайлы шексіздік ретінде бейнелеу (Бұқар жырау), оның асқақтығын, адамдық көңіл-күйді баспай, оған көтеріңкілік туғызатын дүние ретінде мадақтау (Қазтуған), әлем бөліктерінің сазды ырғақтарын аңғару (әл-Фараби). Көшпелі мәдениет ғаламат Әлемнің ішінде өз орнын таба білген. Шексіз кеңістікте адам өзімен өзі және табиғатпен жеке қалып, оңаша сұхбаттасу, сырласу үстінде болған. Ол өзінің бүкіл рухымен, табиғатпен шынайы жақын екендігін сезінген. Асқақтық сезім мен ғарышқа қарай самғауға ұмтылу тек жеке адамды емес, сонымен бірге бүкіл елді, Гумилевтің тілімен айтқанда, «пассионарийлерге» айналдырған. Табиғат аясындағы адамның белсенділігі де ерекше. Онда асығу деген болмаған. Далада кездескен жолаушылар бір-бірімен тез амандасып, жөнімен кету дегенді теріс қылық түрінде бағалаған. Олар үшін ең басты мәселе бір-бірінің көңіл-күйін сұрау арқылы ерекше бір жылы адамдық түсінісу еді. Қ.Нұрлановаатап өткендей, қазақтың ұлттық идеясы — адамның көңілін табу. Оған қарым-қатынастың жоғары формасы іштесу арқылы жетуге болады. .
Жарық дүние жайлы түсінік
Біртұтас дүние адамды жатсынбай өзіне қосып алғаннан соң, нұрға жетудің дәнекеріне айналғаннан кейін, Жарық Дүние бейнесі дүниетанымдық принцип қызметін атқарады. Жарық дүние логикалық ой қорытудың негізінде емес, ерекше бір типологиялық бейне бітімінде қалыптасады. Бұл — көркемдік жағынан абстрактылық ұғымдардан жоғары тұрған бейне. Типологиялық бейненің символикалық (таңбалық-рәміздік) мазмұны бірінші қатарға шығады.
Жарық Дүние адам үшін тұрақты және қуатты арқа сүйеу болып табылады. Арқа сүйеу бола алатын Жарық дүниені халық қастерлеп Жарқын Дүние деп көтерді. Қазақтың дәстүрлі космогониясында Әлем-Дүниенің мынадай сипаттамалары бар: жарқын дүние, шіркін дүние, шексіз дүние, болжаусыз дүние, аруана дүние... яғни, әлемге адамдық қасиеттердің бәрі тән, олар (адам мен әлем) егіз болып табылады. Әрине, халықтық дүниетаным әлемнің, дүниенің толымсыздығын, кемдігін, төмендігін де аңғарды. Оның негізінде бұл дүниеде адамның өмірінің шектілігін түсіну жатыр. Қазақ өлеңінде: «Қарасам, бұл дүние — шолақ екен, адам деген бір- біріне қонақ екен», — дейді. Осы тұрғыда дүниеге теріс қасиеттер де қосылады: қоңыз дүние, жалған дүние, сұм дүние, өткінші дүние.
250 px|thumb
Түрік халықтарының мәдениетінде Аспанмен қатар оның шырақтары да құдай деңгейіндегі құдіретті, қасиетті құбылыс деп танылған. Бұл мағынада, әсіресе, Күннің атқаратын рөлі ерекше. Ертедегі миф-аңыздардың, ертегілердің кейіпкерлерін Күнсұлу, Күн астындағы Күнікей ж.т.б. деп бекер атамаған. Бұл мәдениетті солярийлік (күндік) деп атауға негіз жеткілікті. Археологиялық және этнологиялық деректер Күн және Адамның тығыз байланысын көрсетеді. Мысалы, Саймалы-Таш, Тамғалы, Ешкі өлмес аңғарларында көптеген басы күн тәрізді құдайлар мен адамдардың петроглифтік суреттерін ғалымдар тапқан. Күннің нұры сияқты ұшқын шашқан дөңгелек басты антропоморфтық кескіндер тасқа қашап салынған. Күнді құдай ретінде бейнелеу Шығыстағы көне өркениеттерге тән құбылыс. Қазақстан жерінде табылған солярийлер (күн тәрізділер) Ирандағы Бехистун жартасындағы Ахура-Мазда мен Митраның кескіндеріне ұқсас. Шумер өркениетінен бастап азиялық мәдениеттерге тән тағы бір бейне басы жұлдызды аспанға ұқсас антропоморфтық бейнелер екендігі ғылымға белгілі. Арыс өзенінің бойындағы Алтынтөбеде көптеген «алтынбастылардың» кескіндері бейнеленген. Кейінірек бұл бейне аспан құдайы — Көк Тәңірінің негізі болды. Ерте заманнан бұл құдайлар магиялық мақсаттарда қолданылған. Күнбасты адамдарды бейнелегенде олардың рәміздік мазмұны алдыңғы қатарға шығады: Бұл сипаттаманы ары қарай жалғастыра беруге болады. Қазақстанның елдік таңбасы — «Алтын адамның» бас киімінде нұрын шашып тұрған күн бейнеленеді.
Азиялық өркениетте Күнмен қатар қастерленген аспан шырағы Ай болған. Ай көне түрік мәдениетінде Күннің орынбасары, сұлулықтың таңбасы, көп мұраларда әйел құдай ретінде танылған. Көшпенділер үшін де Айдың маңызы зор болған. Даладағы малшылар қараңғы түнде айдың тууы мен батуын бақылаған, одан өздерінше қорытынды жасап, жыл мезгілдерін айыру есебін шығарған. Олар жаңа туған айдың күн сайын көлемінің кемитінін, ақырында «таусылып» —«өліара» келетінін білген. Бұл кезде ауа райы өзгеріп, ғылыми тілмен айтқанда циклон басым болады. Халықтық дүниетаным айдың климатқа тигізетін әсерін жақсы білген.
Алайда, Айдың басты рәміздік ерекшелігі оның күн мен түннің арасындағы алатын орнына қатысты. Күн батып кеткенмен, Нұр (ізгілік, жылулық, сөуле) жеңілмейді. Аспанға Күннің ізбасары (дублері) Ай нұрланып көтеріледі. Жақсылық пен зұлымдықтың арасындағы тартыс ғарыштық сипатқа ие болады. Шоқан Уәлихановтың пікірі бойынша, қазақтар айды құдай тұтқан. Бұл көне дәуірден келе жатқан дәстүр. Мысалы, Қаратау тауларындағы жартастағы суреттер көзәйнек тәріздес қосылған жұп адамдарды бейнелеген. Осындай таңбалар ішкі Монғолиядан да табылған. Сондағы адамдардың бастары дөңгелектің бірінен сәуле шашып тұрса, екіншісі ондай емес. Бұл белгілі бинарлық оппозицияны (Күн және Ай) білдіреді. Ай мен Күнді қосып тұрған сызық адамдардың «қасиетті жолы» деп аталды. Күн мен Айдың қатарласуы әлемдік мәдениетте кең таралған идеяның бірі.
IC 1206
IC 1206 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан Sab (жинақы галактика) типті галактика.
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің табиғи-ғарыштық негіздері
Жарық дүние жайлы түсінік
Мұсылмандық әлемде Ай діни таңбаға айналған. Бұл жерде ескеретін бір жайт бар. Ай символикасы мәдени гомогендік дәстүрімен тығыз байланысты. Ол аруақтар дүниесімен жалғастыратын белгі болып табылады. Мұсылман зираттарына Ай белгісін қою ұрпақтар, дәстүрлер сабақтастығын көрсетеді. Жоғарыда атап көрсеткеніміздей, Ай әдемілік пен сұлулықтың үлгісі болып табылады. Қазақ эпосында сұлулық, нәзіктік, арулық Аймен теңестіріледі: «Туған айдай толықсып, бұралып кетіп барады» (Қыз Жібек), «Жалғыз қызы Гүлбаршын — он бесте толған ай еді» (Алпамыс), «Жақсы Ай Күндей, жарығы әлемге бірдей» (мақал). Қазақтың дәстүрлі мәдениетінде Кантты таң қалдырған жұлдызды аспанның алатын орны ерекше. Егер нұрланған Ғарыш Хаос (ретсіздік) пен Гармонияның (үйлесімдік) мәңгілік күресі нәтижесінде адамдықтың, ізгіліктің, тәртіптің ұтуы арқылы қалыптасса, онда осы тәртіптің (жұлдыздардың орналасу ретгілігі) бұзылуы үлкен бақытсыздықтың белгісі ретіңде есептелген. Тұрақтылық пен төртіптің таңбасы болған әрбір жұлдыз адам тағдырына тікелей қатысты. Аққан жұлдыз өшкен шаңырақпен, бұл дүниеден кеткен тұлғамен теңестірілген.
Нгынянсе-Яха
Нгынянсё-Яха (Нгарко-Нгынян-Сё) — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Гыдан шығанағы орналасқан. Өзен ұзындығы 237 км-ді құрайды.
IC 1206
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57623, UGC 10293, MCG 2-41-23, ZWG 79.87, KCPG 491A.
Сыртқы сілтемелер
IC 1206 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің табиғи-ғарыштық негіздері
Жарық дүние жайлы түсінік
Әркімнің жұлдызы — бақытының көрсеткіші. Бұл жерде адам өмірінің шектілігін аңғарып қайғырудан, мәңгілікке қарай ұмтылыс мүмкіндігін жариялау басым тұр. Дәстүрлі мәдениет тұлғасы өлімнен қорықпаған. Оны ғарыштық күштердің өзіндік заңдылығы деп байсалды қабылдаған. Сонымен, кеңістік аясындағы мәдениет ғарыш пен дүниені жатсынбай, өзіндік ерекшеліктерін адамдық әлемге қоса білді. Макрокосмос пен микрокосмостың үйлесімдігі идеясы тек антикалық мәдени өңірмен шектелмеді. Көшпелілердің ғарышты игеру тәжрибесі адамзаттық рухани қозғалыстың терең бір арнасы болып табылады. Бұл мәдениеттің типтік негіздерін қарастырғанда, оның ғарыштық сипатын ескеру қажет.
Нгынянсе-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің табиғи-ғарыштық негіздері
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Мәдениет
Нгынянсе-Яха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Фенакит
Фенакит (грек. Phenakos – алдамшы деп кварцқа ұқсастығынан аталған) — силикаттар класына жататын минерал. Химикалық формуласы: Be2[SіO4], құрамы (%): BeO – 45,5; SіO2 – 54,5, қоспалары: Al, Fe, Mg, Ca, Ge, B, TR, Na2O. Тригондық сингонияда кристалданып, ромбоэдр, призма, ине тәрізді кристалдар түзеді. right|thumb|250px|Фенакит Агрегаттары друза түрінде болады. Көбіне түссіз немесе ақ, кейде қызғылт және сарғыш түсті (жарықта түссізденеді), шыны немесе май тәрізді жылтыр.
Қатт. Моос шкаласы бойынша 7,5 – 8, тығызд. 2,9 – 3,0 г/см3.
Пегматиттерде, гидротермалдық, пневматолиттік түзілімдерде ұшырасады. Фенакиттен бериллий алынады. Фенакиттің мөлдір кристалдары зергерлік бұйымдар жасауда қолданылады. Қазақстанда Қарағайлы, Ақтас кен орындарының грейзендерінде ұсақ кристалдар түрінде кездесі.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Химия Санат:Минералдар
Иридодиктиум
Иридодиктиум (Iris subg. Hermodactyloides немесе Iridodictyum) – құртқашаштар тұқымдасына жататын құртқашаш туысының кіші тегі.
Дереккөздер
Санат:Құртқашаштар
Метрия
Метрия (грек. metrйō – өлшеймін) – күрделі сөздің “өлшеу” деген мәні бар бөлігі (мысалы, геометрия, фотометрия).
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Метрикалық геометрия
Аурелиа (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1062 адамды құрады.
Онсе Кальдас
«Онсе Кальдас» (Corporación Deportiva Once Caldas) — Колумбияның Манисалесс қаласындағы футбол клубы, 1930 жылы құрылған. Колумбияның төрт дүркін чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Колумбия футбол клубтары Санат:Онсе Кальдас ФК
Фьястра
Фьястра (Fiastra) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Мачерата провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 591 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 10 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 57 км² шамасында. Пошта индексі — 62033.
NGC 448
NGC 448 — Кит шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Фьястра
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
NGC 448
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 2 қыркүйекте Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 448 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 4524, UGC 801, MCG 0-4-60, ZWG 385,51.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Фирхерренборн
Фирхерренборн (Vierherrenborn) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Трир-Саарбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 203 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 35 140. Муниципалитеттің басшысы — Франц Мерш.
Дереккөздер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Футболдан Англия кубогының финалы 2022
Футболдан Англия кубогының финалы 2022 (2022 FA Cup final) — 2021/22 жылғы Англия кубогының финалдық матчы.
Иностранцев Константин Александрович
Иностранцев Константин Александрович (1876 – 1941) – Ресей тарихшысы. И. – Шығыс елдерінің материалдық мәдениеті тарихының маманы ретінде ғұндардың шығу тегін, Орт. Азия халықтары ежелгі тарихының жеке кезеңдерін, араб-иран қарым-қатынасының кейбір мәселелерін зерттеген.
Түсініктемелер
Санат:Тарихшылар
Динамикалық метеорология
Динамикалық метеорология — тропосфера мен төменгі стратосферадағы атмосфералық процестерді зерттеумен айналысатын метеорологияның бөлімі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Уот Тайлер көтерілісі
Уот Тайлер көтерілісі (1381) - орта ғасырдағы Англияда (және 14 ғасырдағы бүкіл Батыс Еуропада) феодалдарға қарсы ең ірі шаруалар көтерілісі. Тауар-ақша қатынастарының дамуы шаруалардың, негізгі халық бұқарасының тұрмыс-жағдайларының төмендеуіне, қауымдық жерлерді феодалдардың басып алуына, жалдамалы еңбектің пайдаланудың өрістеп-кеңеюіне, тәуелділіктің күшеюіне, барщинаға қайта оралуға әкеліп соқтырды. Міне осының барлығы Уот Тайлер көтерілісінің туына себеп болды.
Көтеріліс 1381 жылы мамыр айында Англияның оңтүстік-шығысындағы Эссекс және Кент графтықтарында басталды. Ауыл қолөнершісі Уот Тайлер, шаруалар түрмеден босатқан «кедей священник» Джон Болл көтерілісшілердің көсемдері болды. 14-інші маусымда Лондон маңындағы Майл-Энд қаласында көтерілісші шаруалар мен король арасында келіс сөз жүргізілді. Көтерілісшілер басыбайлық құқықты, барщинаны жоюды, сауда еркіндігін және көтерілісшілерге кешірім беруді талап етті. Уот Тайлер көтерілісі ағылшын шаруаларының басыбайлықтықтан босау процесін, барциналық жүйені жоюды жылдамдатты.
Қарғалы (Жайық алабындағы өзен)
Қарғалы, Жақсы Қарғалы – Жайық алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақтөбе облысының Алға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 114 км, су жиналатын алабы 5130 км2.
Бастауы
Қарғалы Жылантау етегіндегі бұлақтардан бастау алатын Қуағаш, Көкпекті өзендерінің қосылуынан пайда болған. Ақтөбе қаласы тұсында Елек өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Аңғары жоғарғы ағысында 0,2-0,3 км, қалған бөлігінде 1-1,2 км. Жайылмасының ені жоғарғы ағысында 10-15 м, орта ағысында 40-60 м, төменгі ағысында 60-100 м. Арнасы ирелең, айқын қалыптасқан, ені жоғарғы ағысында 20-50 м, төменгі ағысында 80-200 м, сағасына жақын жерде 40-60 м. Көп жылдық орташа су ағымы Жаман Қарғалы өзені сағасында 9,18 м3/с, Питомник ауылы тұсында 12,2 м3/с.
Шаруашылықтағы қолданысы
Өзен бойында бұталы шалғын, кей жерлдерде бау-бақша өсіріледі. Суы елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етуге, егін, бау-бақша, мал суаруға пайдаланылады. Өзен балыққа бай.
Дереккөздер
Санат:Жайық су алабы өңірі Санат:Алға ауданы өзендері
Гравитация
thumb|200px|[[бүкіл әлемдік тартылыс заңы.]] Гравитация (латынша: gravitas— ауырлық) — материяның кез келген түрлері арасындағы тартылыс күш әсері. Егер бұл өзара әрекеттестік біршама босаң болып, денелер баяу (жарық жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалатын болса, Ньютoнның бүкіл әлемдік тартылыс заңы қолданылады. Жалпы жағдайда А.Эйнштейін шығарған жалпы салыстырмалылық теориясы қолданылады.
Гравитация - массасы бар кез келген денелер арасында болатын өзара тартылыс.
Дереккөздер
Санат:Гравитация Санат:Физика
Кеменің ұйымдастырушылық құрылымы
Кеменің ұйымдастырушылық құрылымы (Организационная структура корабля) — ұрыс уақыттында да, күнделікті өмірде де кеменің біртүтас құрылымда болуы. Кеменің басында командир, оның саяси бөлім жөніндегі орынбасары мен көмекшілері тұрады. Кеме экипажының бөлімшелерін жауынгерлік бөлім командирлері мен қызмет басшылары, дивизиондар мен топ командирлері басқарады. Олар ұрыс кезінде қарамағындағы жеке кұрамды басшылық пункітінен басқарады. Ең төменгі ұйымдастыру бөлімшесі — ұрыс кезінде өз міндеттерін жауынгерлік поста тұрып атқаратын бөлімше. Бір тектес бөлімшелер командаға бірігеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Тражану-ди-Морайс
Тражану-ди-Морайс (Trajano de Morais) — Бразилиядағы муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатында орналасқан. Орталық Рио-де-Жанейро мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санта-Мария-Мадалена экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 706 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 589,397 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1892 жылы құрылған.
Керка (Мокша тармағы)
Керка — Ресейдегі өзен. Пензен облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мокша өзенінің сол жағалауынан 553 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Беспішен
Беспішен — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы, Тереңкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Казталовка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 312 адам (165 ер адам және 147 әйел адам) болса, 2009 жылы 229 адамды (125 ер адам және 104 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Казталов ауданы елді мекендері
Балғабек Әбдіқайымұлы Мырзаев
Балғабек Әбдіқайымұлы Мырзаев 10 қаңтар 1971 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы - танымал дінтанушы, елімізде білім алған алғашқы дінтанушы маман. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университетінің Шығыстану факультетін дінтану мамандығы бойынша бітірген.
1995 жылы Түркия Республикасы Анкара қаласы Анкара университетіне магистратураға түсіп, Дінтану магистрі академиялық дәрежесін алды.
1997 жылы Түркия Республикасы Анкара қаласы Анкара Анкара университетіне Ислам тарихы мамандығы бойынша докторантураға түсіп 2002 жылы бітірген.
1995 - 2002 жылы Түркия Республикасының Анкара қаласындағы А. Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті, Анкара филиалының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, біліктілікті көтеру курстары бойынша 2001 жылы Түркия Республикасы Башкент университетінің Сапа мененджментінің басқару курсын, 2002 жылы Түркия Республикасы Халықаралық қатынастар және Қоғамдық Басқару Орталығының арнайы құрсын бітіріп, диплом алды.
2002 жылы Қазақстанға оралып, Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Президентінің көмекшісі лауазымына тағайындалды.
2003 жылғы қыркүйек айынан қазан айына дейін Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Халықаралық қатынастар бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді.
2003 жылдың қазан айынан бастап Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті «Дінтану» кафедрасының меңгерушісі.
2006 - 2010 жылдары Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Діни істер комитеті ұйымдастыру және талдау бөлімінің бас маманы, сарапшысы қызметтерін атқарды.
2008 жылы мамыр айынан бастап Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Діни істер комитетінің діни бірлестіктермен байланыстар басқармасының бас сарапшысы қызметін атқарды.
2010 жылы сәуір айынан бастап ҚР Мәдениет министрлігі Діни істер комитетінің діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі Басқарма бастығы лауазымына тағайындалған. 2010 жылдан бері Ислам мәдениетін қолдау білімі мен қорының атқарушы директоры қызметін атқарып келді.
2011 жылдың қараша айы - 2013 жылдың ақпан айы аралығында ҚМДБ-ның Аппарат басшысы қызметін атқарды.
2013 жылдың ақпан-маусым айлары аралығында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының сараптама бөлімінің меңгерушісі лауазымында қызмет атқарды.
2013 жылы Қазақстан Республикасының Дін істерi агенттігінің Исламдық діни бірлестіктермен жұмыс басқармасының бас сарапшысы болып тағайындалды.
2014 жылы Қазақстан Республикасының Дін істерi агенттігінің Исламдық діни бірлестіктермен жұмыс басқармасының басшысы болып жұмыс атқарды.
2015 жыл Қазақстан Республикасының Дін істерi агенттігінің Дінтану сараптамасы басқармасының басшысы  лауазымына тағайындалып, осы қызметті 2017 желтоқсан айына дейін атқарды. 2017 жылдың желтоқсан айында Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі Дін істері комитеті төрағасының орынбасары лауазымына тағайындалды.
2018 жылын Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Дін істері комитетінің төрағасы орынбасары лауазымына қайта тағайындалып, осы лауазымды 2019 жылдың апрель айына дейін атқарды.
2017 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалiмен, 2018 жылы "Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл" мерекелік медалімен, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына 30 жыл медалімен, Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетінің 30 жылдығына орай медалімен марапатталған.
"Мемлекет және Дін" кітабының авторы, "Ислам дінінің негіздері", имам Матуриди "Китап ат-Таухид", 7 томдық "Хадистер аясында Ислам Тарихы" атты кітаптарды түрік тілінен қазақ тіліне аударған авторлардың бірi болып табылады.
2008 жылы «Діни терминдер» сөздігін құрастырып, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Діни істер комитетінен 1000 данамен басылып шықты. Дінтану, Ислам тарихы, Ислам философиясы, мемлекеттік-конфессиялық қатынастар, халықаралық саясат, діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер, Қазақстан Республикасындағы діни ұйымдардың қызметтері мәселелері бойынша 100-ге жуық мақалардың авторы.
Қазақ, орыс, түрік, араб, өзбек, әзербайжан және қырғыз тілдерінде еркін сөйлейді. Ағылшын тілін "Интермедиед" деңгейінде меңгерген.Сонымен қатар, шағатай, парсы және неміс тілдерінде сөздікпен еркін жұмыс жасайды.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Ауқымды бұғаттау
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1993
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1993 Германия, Мюнхен/Дортмунд қалаларында өтетін 57-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл Германияда алтыншы рет (1930,1964,1967,1977,1987) өткізілетін чемпионат.
Унгуз қазаншұңқыры
Унгуз қазан шұңқыры — Орталық Қарақұмның солтүстігіндегі қолатты ойпаң. Әмудария өзені аңғарынан солтүстік-батысқа қарай созылған. Ұзындығы 470 км. Солтүстігінен қырқалы Унгуз сырты Қарақұмымен, оңтүстігінен жалды құммен қоршалған. Аралары үрмелі құм кезеңдерімен бөлінген. Ені 1-4км, ұзындығы 15 км-дей бірнеше кең ойыстар тізбелерінен тұрады. Унгуз қазан шұңқырының пайда болуы жөнінде тұрақты тұжырым жоқ. Зерттеушілердің бір тобы оны Әмударияның көне арнасы десе, екіншілері оны қарст-суффозиялық ойысқа жатқызады.
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1993
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Григорий Анисимович Аредаков
thumb|right|200px|Григорий Анисимович Аредаков Григорий Анисимович Аредаков (1944 жылы 18 қаңтарда Улан-Удэде дүниеге келген) – орыс театр және киноактері, ұстаз.
1991 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. Григорий Аредаков 1964 жылы Слонов атындағы Саратов театр училищесін бітіреді. Ұстазы – Андрей Василевский болған. Қазіргі уақытта ол И.А. Слонов атындағы Саратов драма театр академиясында актерлік және көркемдік жетекші қызметін атқарады. Л.В. Собинов атындағы Саратов консерваториясында театрлық факультет курсын жүргізеді. Аредаковтың шәкірттерінің арасынан танымал болған көптеген: Эльвира Данилина, Владимир Назаров, Григорий Алексеев, Екатерина Ледяева және Андрей Казаков сияқты талантты шеберлер шыққан.
Дереккөздер
Санат:18 қаңтарда туғандар Санат:1944 жылы туғандар Санат:Улан-Удэде туғандар Санат:Саратов драма театры актерлері Санат:КСРО актерлері Санат:Ресей актерлері Санат:XX ғасыр актерлері Санат:XXI ғасыр актерлері Санат:КСРО театр педагогтары Санат:Ресей театр педагогтары Санат:РКФСР халық әртістері Санат:Саратов театралдық мектебі түлектері Санат:Алтын арлекин сыйлығының иегерлері
Қарағали
Қарағали – Мешітқұм құмының оңтүстік-шығысындағы құмды алқап.
Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Хан Ордасы ауылының оңтүстік-шығысында 31 км жерде орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Ортаңғы және жоғарғы төрттік кезеңі мен неоген жыныстарынан түзілген.