cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Экоцид
Қазақстандағы экологиялық дағдарыстар
Жайық өзенінің ластануы: 2018 жылы Қазақстан мен Ресей шекарасына жақын Орал өзеніне мұнай төгілді. Төгілу құбырдағы апатқа байланысты болды, бұл өзен мен қоршаған ортаның ластануына әкелді. Бұл өзен бойындағы балық ресурстарына, өсімдіктерге және жануарлар әлеміне айтарлықтай зиян келтірді.
"Ақбөкен" полигонындағы экологиялық апат: 2015 жылы Қызылорда облысындағы "ақбөкен" полигонында өрт болып, нәтижесінде медициналық техника қалдықтары мен басқа да қауіпті қалдықтар өртенді. Өрт бірнеше күнге созылды, нәтижесінде қоршаған ортаға және халықтың денсаулығына қауіп төндіретін улы заттар атмосфераға шығарылды.
Ақтаудағы химия зауытының жарылысы: 2018 жылы Ақтау қаласындағы химия зауытында өртпен қатар жүретін қуатты жарылыс болды. Жарылыс атмосфераға қауіпті химиялық заттарды, соның ішінде аммиак пен күкірт қышқылын шығарды. Бұл ауаның ластануына және халықтың денсаулығына қауіп төндірді, сонымен қатар қоршаған табиғи ортаның жойылуына әкелді.
Батыс Қазақстандағы мұнай құбырындағы апат: 2016 жылы Батыс Қазақстандағы мұнай құбырында апат болды, нәтижесінде мұнай төгілді. Мұнайдың үлкен көлемі қоршаған су ресурстарына, соның ішінде өзендер мен көлдерге түсіп, экожүйе мен балық ресурстарына үлкен зиян келтірді.
Теміртаудағы металлургиялық кәсіпорындардан атмосфераның ластануы: Қарағанды облысында орналасқан Теміртау қаласы Қазақстанның ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі болып табылады. Теміртаудағы металлургия кәсіпорындарынан ауыр металдар мен басқа да қауіпті заттардың шығарындылары атмосфераның айтарлықтай ластануына алып келеді, бұл халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаға теріс әсер етеді.
АҚШ-тағы бизонды жою
19 ғасырдың аяғында Америка Құрама Штаттарында Үкіметке тиімді болатын бизондарды мақсатты түрде жою басталды. Бұл экоцидтің негізгі мақсаты Солтүстік Американың далалық үндістерін негізгі азық-түлік базасынан айыру болды (бизон олардың негізгі қоректену көзі болды). 50 жылдан астам уақыт ішінде Солтүстік Америкадағы бизон популяциясы 80 миллионнан бірнеше жүзге дейін азайды. нобай|300x300 нүкте|C-123 provider ұшақтарынан дефолиант бүрку. Оңтүстік Вьетнам, 1966 ж АҚШ-тың Вьетнамдағы әрекеті
ХХ ғасырдың ортасында Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Қарулы Күштері Камбоджа мен Вьетнам территориясына 100 мың тоннадан астам дефолиант шашып жіберді. Осы экоцид актісінің нәтижесінде 2 миллион гектардан астам тропикалық ормандар, сондай-ақ Вьетнамның ауылшаруашылық жерлерінің шамамен 43% жойылды. Ластанған аумақта орман іс жүзінде қалпына келтірілмейді, құстардың 160 түрінің 20-дан азы қалды.
Ирактың Кувейттегі әрекеттері
Парсы шығанағы соғысы кезінде 1200-ден астам мұнай ұңғымалары жарылды. Тәулігіне 1 миллион тоннадан астам мұнай жанып, атмосфераға 80 тоннадан астам көмірқышқыл газы, 100 мың тонна күйе және 50 мың тонна күкірт диоксиді шығарылды. Кувейт танкерлерін су басу салдарынан Парсы шығанағына 400 тоннадан астам мұнай құйылды. Іргелес аумаққа үлкен зиян келтірілді. нобай|300x300 нүкте|2012 жылғы [[Сібір|Сібірдегі өрт]]
Амазонкадағы орман өрттері
Амазонкадағы орман өрттері-бұл жергілікті тұрғындар ауылшаруашылық жерлеріне орманды және бұталы жерлерді тазарту мақсатында әдейі ұйымдастырған, сондай-ақ бұрын қол жетімсіз (заңды және іс жүзінде) орман алқаптарын пайдалануды жеңілдету мақсатында жасалған өрттер. Бүкіл Бразилиядағы экологиялық жағдайдың нашарлауы 2019 жылы болды.
Сібірдегі орман өрттері
2019 жылғы орман өрттеріне тікелей байланысты Ресей Федерациясы 2006 жылы Орман кодексін қабылдады, ол ағаш кесу және тау-кен өнеркәсібінің басқа секторларына бұрын қол жетімсіз орман учаскелеріне кіруге мүмкіндік берді, сонымен қатар іс жүзінде ормандарды өртегені үшін ешқандай жазаның болмауы.
Сібірдегі орман өрттерінің едәуір бөлігі кеңестік ауылшаруашылық жерлерін қайта пайдалануға беруді ынталандыратын қолданыстағы заңнаманың шарттарынан туындайды, әдетте нақты жағдайларда жабайы өсімдіктердің жаппай заңсыз өртенуімен бірге жүреді. Жалпы Ресей Федерациясының аумағында ауылшаруашылық сарайлары барлық маусымдық сипатқа ие, тек терең қысты қоспағанда
Біріккен Ұлттар ұйымының көзқарасы
нобай|400x400 нүкте|Конвенцияға қатысушы елдер жасыл түспен, қол қойған елдер сары түспен, ал Конвенцияға қол қоймаған мемлекеттер қызыл түспен белгіленген әлем картасы Табиғи ортаға әсер ету құралдарын әскери немесе кез келген өзге де дұшпандық пайдалануға тыйым салу туралы Конвенция - Ол соғыс құралы ретінде табиғи ортаны дұшпандық пайдалануға тыйым салады. Оған өте маңызды қосымша-қарулы қақтығыс кезінде табиғи ортаға зиян келтіруге тікелей тыйым салатын 1949 жылғы Женева конвенцияларына 1977 жылғы Қосымша I Хаттаманың ережелері. Қарулы қақтығыс жағдайында табиғи ортаны қорғау тікелей нысанда болмаса да, халықаралық гуманитарлық құқықтың басқа да нормалары мен қағидаттарында көзделеді:
Халықаралық қылмыстық сот
Халықаралық заңгерлер тобы бұл қылмыстың анықтамасын және "экожүйелерді жаппай, жүйелі немесе кең көлемде жою жағдайында" құқық бұзушыны қудалайтын құқықтық нормаларды әзірлеуде. Жоба Еуропа елдерінің қолдауына ие болды.
2019 жылдың желтоқсанында Гаагадағы Халықаралық қылмыстық сотта Еуроодақтағы Вануату елшісі радикалды ұсыныс енгізді: қоршаған ортаға зақым келтіруді қылмыс деп тануды ұсынды.
Вануату – Тынық мұхиттың оңтүстігіндегі кішігірім аралтекті мемлекет. Бұл елде теңіз деңгейі көтерілу қаупі өте жоғары. Климат өзгерісі елдегі шарасыз және экзистенциалды дағдарыс болып есептеледі, алайда теңіз температурасының көтерілуіне әсер еткен факторлар. Мәселен, пайдалы қазбаны өртеу, өзге штаттардың рұқсатымен басқа елдерге қызмет көрсету үшін жасалған еді. Вануату сияқты кіші аралдық мемлекеттер әлдеқашан ірі, алпауыт елдерді өз қалдықтарын қысқартуға шақырған, алайда өзгеріс тым баяу жүрген. Сол себепті елші Джон Лихт мұны тек сөз жүзінде айып қоймай, заңдастырудың кезі келген шығар деп есептейді. Оның сөзінше, Халықаралық қылмыстық сот қабылдаған Рим статуты келісіміне экоцид құраушы әрекеттерді криминалдастыруды енгізу керек.
Егер Рим статутына экоцид қылмысы қосылар болса, қоршаған ортаға зиян келтіріп, кінәлі деп танылғандар қамау, сот ісі, түрмеде отырумен бетпе-бет келеді.
Ресей
Ресейдің Қылмыстық кодексі экоцидті "өсімдіктер мен жануарлар әлемін жаппай жою, атмосфераны немесе су ресурстарын улану" немесе экологиялық апатқа әкелетін басқа әрекеттер ретінде анықтайды. 12 жылдан 20 жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
АҚШ
АҚШ-та экологиялық қылмыстар айыппұлмен немесе бас бостандығынан айырумен жазаланады. Мексика шығанағындағы 473 миллион литр мұнайдың төгілуі үшін 2010 жылы британдық British Petroleum мұнай компаниясы 20,8 миллиард доллар төледі.
Германия
Германияда су объектілерінің, ауаның және топырақтың ластануы сияқты қоршаған ортаға қарсы қылмыстар үшін 5 жылға дейін, ал аса ауыр жағдайларда 10 жылға дейін жаза қарастырылған. Абайсызда жасалған қылмыстар 3 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.
Жапония
Жапонияда 2011 жылғы апаттан кейін Фукусимадағы атом электр станциясында жер сілкінісі мен цунами реакторы жарылған кезде экологияны бақылау шаралары айтарлықтай күшейтілді. Ластануды және радиоактивті заттардың құрамын анықтау үшін күн сайын су, топырақ және ауа талдауы жүргізіледі.
Қытай
2015 жылы Қытайда мемлекетке экологиялық ортаны бұзғаны үшін кәсіпорындарға шектеусіз айыппұл салуға мүмкіндік беретін заң күшіне енді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Канаш-де-Санта-Мария
Канаш-де-Санта-Мария (Canas de Santa Maria) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Тондела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 020 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 143,5 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Фредерик (Оклахома)
Фредерик (Frederick) — Оклахома штатының Tillman округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3 940 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.78 км² шамасында. FIPS коды — 40-27800.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Штадтильм
Штадтильм (Stadtilm) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Ильм ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4920 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,27 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 70 048. Қаланың басшысы — Йоахим Гюнзель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Бен-де-Бретань
Бен-де-Бретань (Bain-de-Bretagne) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Редон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 64,77 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35012, пошта индексі — 35470.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7266 адамды құрады. Халық тығыздығы — 112,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Люббекке
Люббекке (Lübbecke) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Детмольд әкімшілік округіне бағынады. Минден-Люббекке ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 25796 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 7 70 020. Қаланың басшысы — Зузанне Линдеман.
Жүннің түсуі
Жүннің түсуі  - (облезть, облысение) - жүн талшықтары өсуінің тоқтауына байланысты дене түгінің теріден өздігінен бөлініп түсуі. Малдың ж.т.-нің 4 түрін ажыратады: жасына байланысты ж.т., маусымдық ж.т., патологиялық (кеселді) ж.т. және тұрақты (үздіксіз) ж.т. Жасына байланысты Ж.т. көбінесе малдың төлінде алғашқы 4-6 айлығында болады. Мысалы, биязы жүнді қой қозыларында іштен туа кездесетін ұзын да ірі қылшықтар олардың 4-6 айлығында өздігінен теріден ажырап, түсіп қалады. Маусымдық ж.т. мал түгінің көктемде ауысуы - ескі жүннің түсіп, жаңа түктің шығуы жатады. Бұл жануарларда ауа-райының маусымдық өзгерістеріне қарай денесіндегі жылудың тұрақтылығын сақтау үшін бейімделуге байланысты қалыптасқан табиғи құбылыс. Түгі бағалы үй жануарларында бұл қүбылыс адамның мақсатты сұрыптау мен жүн тандауы, қолайлы бағып күту жағдайларын туғызуы нәтижесінде толық тежелген. Малдың патологиялық ж.т. белгілі бір аурудың салдарынан болуы мүмкін. Мысалы, қойда патологиялық ж.т. қотыр түскенде пайда болады. Тұрақты ж.т. жекелеген жүн талшықтары өсуінің малдың жасына, жыл мезгіліне байланыссыз өздігінен толық тоқтауына байланысты жүріп тұрады. Бұл сырт көзге білінбейді. Салалы да мол жүн өндіру үшін малды бағып күтуді, қырқуды аталған ж.т. түрлерінің себептерін ескере отырып ұйымдастыру қажет.
Люббекке
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Жүннің түсуі
Дереккөздер
Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Мал шаруашылығы
Кастелло-ди-Ростино
Кастелло-ди-Ростино (Castello-di-Rostino) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Корте округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,4 км² шамасында.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Галина Викторовна Попова
Галина Викторовна Попова (12.6.1928 жылы туған, Ресей, Саратов облысы Петровск қаласы) – дәрігер. Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері (1965). Саратов мемлекеттік медицина институтын бітірген (1952). 1952 – 83 жылдары Төменарық ауылдық ауруханасының бас дәрігері, 1983 – 2003 жылдары, осы ауруханада терапевт қызметін атқарған.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:1928 жылы туғандар Санат:Қазақстан дәрігерлері
Экрандау
Экрандау – кино тәсілдері арқылы әдеби (проза, драматургия, лирика) немесе театр (спектакль, опера, балет) туындылары негізінде фильм жасау өнері.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Терминология
Кендердің қайтадан қалыптасуы
Кендердің сеппелік бітімі
Негізгі кенді емес массадағы кенді минералдар түйірлері немесе олардың агрегаттарының шашырандылары болуымен сипатталатын бітім. Магмалық, жапсарлы литсөматиттік, шөгінді және гидротермалық кен орындарда кездеседі.
Кендердің сферолитті құрылымы
Радиалсәулелі құрылысты, әр түрлі мөлшерлі сферолиттен тұратын кен құрылымы. Әдетте, коллоидтердің кристалдануы кезінде пайда болады. Шөгінді карбонатты, марганецті кейбір уранды-күмісті-көбальтты және т.б. кендерге, марказитке, молибденитке, графитке және т.б. минералдарға тән. Синонимі: радиалды сәулелі кен құрылымы.
Кендердің торлы құрылымы
Соңғы түзілген жіңішке кенді желілер минералдарының одан бұрынғылармен қиылысып торлама дамуымен сипатталатын құрылым.
Кенді ерітінділердің тереңдік тектілігі гипөтезасы
Қыртыс асты ошағында терен жарылымдарды бойлап көтерілген ерітінділер кентүзілу атырабындағы кенденудің көзі болып саналады. Терең қабаттардан аса терең жарышымдармен көтерілетін жылу энергиясы тау жыныстарын балқытып, металдардың қайта топтасып шоғырлануына себеп болады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Мәңгі қарлар
Мәңгі қарлар - полюс атыраптарында және тауларда қар сызығынан жоғары жатқан қар мен мұздың көп жылдық жиынтықтары. Қатты атмосфералық жауын-шашынның жылдық балансы оң атыраптарына тән. Мұнда қардың кейбір бөлігі жылдан-жылға сақталып қалып отырады.
Мәңгі тоң
Мәңгі тоң - қалындығы 1-2 метрден жүздеген метрге дейін болатын, жазда ерімейтін жер қыртысының қатқан қабаты.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Альторф
Альторф (Altorf) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,19 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67008, пошта индексі — 67120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1242 адамды құрады. Халық тығыздығы — 121,88 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
IC 3340
IC 3340 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40708, MCG 3-32-37, ZWG 99.52, VCC 918, IRAS12240+1707.
Рыбкин
Рыбкин — Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы қыстақ, Рязан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 13 адамды құрады. Пошта индексі — 453162, ОКАТО коды — 80249880006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Майкоп
Майкоп (Мыекъуапэ) — Ресейдің оңтүстігінде орналасқан қала, Адыгея Республикасының орталығы. Белая өзенінің оң жағасында орналасқан.
Халқы 122 мың (1973). 1857 жылы іргесі қаланған. Тамақ (ет, сүт комбинаттары, шарап заводтары), жеңіл, ағаш өңдеу, машина жасау кәсіпорындары, Майоп СЭС-і, педогогикалық институтын, 6 арнаулы орта оқу орны, тарихи-өлке тану музейі, драма тетры бар.
Дереккөздер
Санат:Адыгея қалалары
Мантьель
Мантьель (Mantiel) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 75 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,11 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Сен-Жуст (Эро)
Сен-Жуст (Saint-Just) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Монпелье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,08 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2785 адамды құрады. Халық тығыздығы — 458,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Чизон-Ди-Вальмарино
Чизон-Ди-Вальмарино (Cison di Valmarino) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Тревизо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2553 адамды құрайды. Халық тығыздығы 91 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 31030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Жалпы химия
Жалпы химия — 2011 жылы Алматы қаласы «Дәуір» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Батырбек Ахметұлы Бірімжанов. Беттер саны — 752.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Дәуір баспасының кітаптары
Жүннің ұйысуы
Жүннің ұйысуы - (сваляемость шерсти) - жүннің шикізаттық құнын төмендететін ақауларының бірі. Жүннің ұйысуы деп жүн талшықтарының бір-бірімен оңайлықпен ажыраспайтындай шатысып бірігіп, байланысуы. Жүннің ұйысуы әсіресе қылшық жүнді және кейбір биязылау жүнді қой тұқымдарында жиі кездеседі. Жүннің ұйысуы қойдың бағып күтуі, азықтандыруы нашар болғанда, ауруға шалдыққанда пайда болады. Сонымен қатар малдың Жүннің ұйысуына бейімділігі тұқым қуалайтын қасиет екенін де ескеру керек.
Дереккөздер
<Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6>
Мал шаруашылығы
Экситон
Экситон (латынша excіto – қоздырамын) – электрон-кемтік жұбының түзілуіне сәйкес шала өткізгіштер мен диэлектриктердегі пайда болатын электрлік бейтарап элементар қозған күй. Э. ұғымын ғылымға 1931 ж. кеңес ғалымы Я.И. Френкель енгізген. Э. молек. және атомдық, сондай-ақ иондық кристалдарда да байқалады. Валенттік белдемдегі қозған электрондар өткізгіштік белдемге ауысқанда, валенттік белдемде оң зарядталған кемтік пайда болады. Кулондық өзара әсердің нәтижесінде электрон мен кемтік бір-біріне тартылады. Егер қоздыру энергиясы (Е) тиым салынған белдемнің енінен артық болса (ЕЕ), онда кристалдағы қозған электрондар мен кемтіктердің өзара байланысы үзіліп, олар еркін квазибөлшектерге айналады, яғни кристалда фотоөткізгіштік пайда болады. Ал егер Е<Е болса, онда электрон мен кемтік өзара байланысқан күйде, яғни электрлік бейтарап күйде болады. Кристалдағы осындай қозған күй (квазибөлшек) Э. деп аталады. Бұл квазибөлшек кристалл ішінде өз орнын ауыстыра алады (мұны Э-ның миграциясы дейді) не бір орында тұрады (локалданады), бірақ электр зарядын тасымалдай алмайды. Оның энергет. спектрінің белдемдік құрылымы бар. Э. бүтін спинді квазибөлшек болғандықтан Бозе-Эйнштейн статистикасына бағынады. Э-ды тәжірибе жүзінде алғаш рет кеңес ғалымдары Е.Ф. Гросс пен Н.А. Каррыев (1952) дәлелдеді. Э. кристалдарда энергия тасушы квазибөшекке жатады.
Санат: Физика Санат: Техника
Алтыншы Адай болысы
Алтыншы Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.
Тарихы
1920 жылға дейін Закаспий облысының (орталығы Ашхабад қаласы) Красноводск уезінде болды. 1920 жылдан бастап Адай уезі құрамына кірді.
Әкімшілік бөлінуі
5 әкімшілік ауыл, 1000-ға жақын үй бар. Бұлардан басқа 200 үй Красноводск қаласын жыл бойында тұрақты мекендейді.
Халқы және көшу жолдары
Болыс қарауындағы шаруалар түгелге дерлік жазда Ойыл, Темір өзендеріне дейін көшеді де, қыста Красноводск қаласының маңына келеді. Есен, Бегімбет — 150 үй, Қоңыр — 50 үй, барлығы 200-дей үй Қоңыратқа дейін көшеді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның болыстары
Хоседа-Ю
Хоседа-Ю (Хоседа) — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Адзьва өзенінің оң жағалауынан 58 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 167 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Назым Мұратханова Мұратханқызы
Биші ретінде қатысқан спектакльдері:
Экскаватор
thumb|Драглайн Экскаватор (лат. excavo — түйгіштеймін, оямын) — топырақты қазып, жанындағы үйіндіге төгу немесе көлік құралдарына тиеу үшін қолданылатын жер қазатын мәшине. Бір шөмішті және көп шөмішті болып бөлінеді. Әскерде, негізінен, бір шөмішті Экскаватор окоп, блиндаждық шұңқыр, бойтаса пана, әскери техниканы жасыратын орындар, жол, аэродром салу үшін және т.б. міндеттерді орындау үшін пайдаланылады.
NGC 2838
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 18 наурызда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 2838 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26434, MCG 7-19-61, ZWG 209.55, NPM1G +39.0203.
1317 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1317 жылы қайтыс болғандар
NGC 2838
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
1317 жыл
Түсініктемелер
*
NGC 7346
NGC 7346 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 7 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7346 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69430, ZWG 429.17, NPM1G +10.0556.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Кенжеғұл Қашақов
Кенжеғұл Қашақов (1924, бұрынғы Гурьев облысының Шевченко ауданы– 1973, Ақтау қаласы) – милиция қызметкері.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы триатлон
2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы триатлон 18 тамыз бен 20 тамызда өтеді. Спортшылар екі комплект медальдары үшін жарысады.
Сэм (Коса тармағы)
Сэм — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коса өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Нидерстоккен
250px|thumb|Картада орналасуы Нидерстоккен (Niederstocken) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Нидерзимменталь округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 280 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.5 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 764, пошта индексі — 3632.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Кремона
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 72415 адамды құрайды. Халық тығыздығы 992 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 70 км² шамасында. Пошта индексі — 26100.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Шижма (Ветлуга тармағы)
Шижма (Үлкен Шижма) — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ветлуга (старица) өзенінің сол жағалауынан 224 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аугусту-Пестана (Риу-Гранди-ду-Сул)
Аугусту-Пестана (Риу-Гранди-ду-Сул) (Augusto Pestana (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ижуи экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 273 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 347,439 км² шамасында. Халық тығыздығы — 22,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1965 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Көрмелік басымдық
Көрмелік басымдық- өнертабыстың, пайдалы модельдің, өнеркәсіптік үлгінің, тауар белгісінің Парижде өткен өнеркәсіп меншігін қорғау жөніндегі конференцияға қатысқан елдердің мәлімдеушілері үшін көзделген басымдығы. Ол мэлімдеушінің талабы бойынша (тиісті күжаттарын көрсеткен жағдайда) экспонат халықаралық көрмеге қойылған күннен бастап белгіленеді.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
Жабай Қарабиұлы
Жабай Қарабиұлы (1697, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Қарағайлы кент жағалауы — 1770 жылдары, сонда) — батыр. Орта жүз құрамындағы керей тайпасының абақ руынан шыққан.
Жоңғар шапқыншылығына қарсы ұрыстарға қатысып, ерлігімен көзге түскен. Жабай Қарабиұлы батыр туралы Дәстем салдың “Қаһармандар” дастанында айтылады. Оның ерліктерін Бұқар жырау, Үмбетей, Жанкісі, Тәтіқара, Көтеш, Шал ақындар жырлаған.
Жабай Қарабиұлы батырдың Тоқсан, Сексен, Мыңжасар есімді ұлдарынан тараған ұрпақтар бүгіндері Ресейге қарасты Түмен облысы мен Солтүстік Қазақстан аумағында тұрады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1697 жылы туғандар Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) туғандар Санат:1770 жж. қайтыс болғандар Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) қайтыс болғандар Санат:Қазақ батырлары Санат:Қазақ-жоңғар соғысына қатысушылар
Тасөткел (Ескішу ауылдық округі)
Тасөткел — Жамбыл облысы Шу ауданы, Ескішу ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Төле би ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей, округ орталығы - Белбасар ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде, Тасөткел бөгенінің солтүстік-батысында орналасқан.
Халқы
Санат:Шу ауданы елді мекендері
Амариллис
Амариллис (Amaryllis) – амариллистер тұқымдасына жататын көп жылдық пияз тектес өсімдік.
Кейбір түрінің отаны — Оңтүстік Америка. Жапырағы қос қатарлы, ұзынша, жылтыр; бір түсті не теңбіл жолақты 3—6 ірі гүлі жуан гүл сағақта өседі.
Амариллис жарықты сүйеді, бөлмейін оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағындағы терезе алдын ұнатады. Түйнек салып кө-бейеді, оны қыркүйек-октябрьде құмыраға түйнек биіктігінің 2/3 бөлігіндей тереңдікке бір талдан отырғызады.
Топырақ құрамы бір үлес жапырақ аралас топырақ, бір үлес шым топырақ, бір үлес қарашірік және бір үлес құмнан тұрады. Бой алып өскен кезде қалдырыл суарыл, тыңайтқышпен қо-ректендіреді. Отырғызғаннан кейін 2—3 жыл өткен соң гүлдейді.
Гүл сағағы жапырақ түзілгенге дейін өседі. Гүлдегеннен кейін тыныштық кезеңі басталады; осы кезде амариллисті температурасы 8—10оС қараңғы қоңыр-салқын бөлмеге орналастырыл, суаруды сиретеді. Желтоқсан айында қайтадан жарық жерге шығарыл, өсуін жеделдету үшін суаруды жиілете бастайды.
Жабайы жүзім
Жабайы жүзім  (Vіtіs vіnіfera) — жүзім тұқымдасына жататын, ағаштанып қатайып кеткен көп жылдық шырмауық. Қаратау жотасында (Боралдай тауы, Бозторғай қонысы, Бөген, Көкбұлақ, Қиыршықты өзендері алабында), Талас Алатауының сілемдерінде және Іле Алатауының батысында кездеседі. Биікт. 20 — 30 м. Тамыры тереңге жайылады. Жапырақтары дөңгеленіп келген, жиектері тілімденген, кезектесіп орналасады. Сабағының ұшындағы ширатылған мұртшаларымен басқа өсімдіктерге шырмалып өседі. өсақ гүлдері қос жынысты, қалың сыпыртқыгүл гүлшоғырына топталған. Ж. ж. тұқымынан және вегетативтік (өсімді) жолмен көбейеді. Мамыр — маусымда гүлдеп, тамыз — кыркүйек айларында жеміс береді. Жемісі — ұсақ, қанық қызыл, сарғыш-жасыл, жасыл түсті. Дәмі тәтті не қышқылтым болады. Ж. ж-нің шипалық және емдік маңызы зор. Оның құрамында А1, В1, В2, РР витаминдері бар. Ж. ж. — өте сирек кездесетін өсімдік болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Жүзімдер
Болат Мәзімбайұлы Әбділманов
Болат Мәзімбайұлы Әбділманов (1960 жылы 12 қарашада Талдықорған облысы, Ақсу ауданы, Қаракөз ауылында туған) — кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2001). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері. "Құрмет" Орденінің иегері.
Өмірбаяны
Әкесі - Әбділманов Мәзімбай, марқұм, қойшы болған. Анасы - Әбділманова Шарбану, марқұм, қойшының көмекшісі.
Канаш-де-Сеньорин
Канаш-де-Сеньорин (Canas de Senhorim) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Нелаш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 555 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25,66 км² шамасында. Халық тығыздығы — 138,5 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Иса Мәсіх.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Қырғауылды
Қырғауылды — Алматы облысы Қарасай ауданы Райымбек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде, Іле Алатауының бөктерінде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2581 адам (1272 ер адам және 1309 әйел адам) болса, 2009 жылы 3642 адамды (1799 ер адам және 1843 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ауыл 1963-1997 жылдары Алматы мал дәрігерлік институтының “Ақсай” оқу-тәжірибе шарасының орталығы болып келді. 1997 жылы Қырғауылдыда бірнеше шаруа қожалықтары құрылған.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Молекулалық орбитальдар теориясы
thumb|right|200px| Молекулалық орбитальдар теориясы — молекула ядролар мен электрондардан тұратын тұтас жүйе деп қарап, орбитальдарында электрондар теориясы атомдарға қолданылатын кванттық механиканың заңдылықтарын күрделірек жүйе–молекулаларға қолданылады. Әрбір элементтің атомы бір ядродан тұрады, ал атомдардан түзілген молекула көп ядродан тұрады. Сондықтан молекуланың орбитальдарындағы электрондарға көп ядролар өрісі әсер ететіндіктен атомдардан молекула түзілу кезінде жүйенің энергиясы азаяды.
Атомдардағы сияқты әрбір молекулалық орбитальға квант сандарының белгілі бір мәндері сәйкес келеді. Атомдық орбитальдар s, p, d, f әріптерімен белгіленетіні сияқты молекулалық орбитальдар σ, π, δ, υ әріптерімен белгіленеді.
Молекулалық орбитальдар теориясы бойынша молекуланы сипаттау үшін, оның орбитальдарының типін (σ, π, δ, υ) сол орбитальдардың энергияларының өсуіне байланысты электрондардың орналасу ретін анықтау керек. Атомдардың орбитальдарындағы сияқты, молекулалық орбитальдарда электрондардың орналасу реті Паули принципі мен Гунд ережесіне бағынады. Молекулалық орбитальдар көп ядролы болғандықтан, атомдармен салыстырғанда, олардың пішіндері күрделірек болады. Сондықтан молекулалық орбитальдар әрекеттесетін атомдық орбитальдарды қосудың және алудың нәтижесінде түзіледі. Егер әрекеттесетін υА екі атомдардың орбитальдарын немесе толқындық функциялары υА және υВ деп белгілесек, олардың әрекеттесуінен екі типті молекулалық орбитальдар немесе функциялар түзіледі. АО қосудан υ+, ал оларды алудан υ- МО түзіледі.
Байланыстары
Электрондық бұлттардың қайта жабылу сипаты бойынша мына байланыстарды ажыратады: Пи байланыстар сигма байланыспен түйіскенде қос байланыс түзеді. Екі пи байланыс бір сигма байланспен үш байланыс түзеді. Қос және үш байланысты еселі байланыстар деп атайды. Ал атомдар арасндағы байланыстар санын байланыстың еселігі деп атайды.
Молекуланың кеңістіктегі құрылысы
Молекулалардың кеңістіктегі құрылысын түсіндіру үшін Л.Полинг енгізген атомдық орбитальдардың будандасуы туралы ттүсінікті пайдаланады. Будандасу, гибридтену деп түрпішіні және электрондық бұл энергиясы бойынша бірдей еместерді түрпішіні мен бұлт энергиясы бойынша бірдейй жғдайға қайта құру процесін айтады. Мұндай орбитальдарды буданды деп те атайды. Будандық орбитальдар саны бастапқы орбьитальдар санына тең, ал түрпішіні өзгешелеу.
Будандық орбитальдағы электрондық тығыздылық ядродан басқа жаққа ығысады. сондықтан басқа атомның аттомдық орбиталімен әрекеттескен кезде максималды қайта жабу жүреді. Байланыс энергиясының бұл жоғарылауы будандық орбитальдың түзілуіне керекті энергияны теңестіреді. Нәтижеінде будандық орбитальдар түзген химиялық байлансытар беріктеу, ал алынған молекулалар берік болады.
Дереккөздер
Санат:Химиялық байланыс Санат:Кванттық химия Санат:Химиялық теориялар Санат:Молекулалық физика
Хор-Юган
Хор-Юган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 2-Лямин өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дубоис (Айдахо)
Дубоис (Dubois) — Айдахо штатының Кларк округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.8 км². FIPS коды — 16-22960.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 647 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Кларк округы (Айдахо)
Шашырау амплитудасы
Шашырау амплитудасы - квантық теорияда микро-бөлшектердің соқтығысуын сандық сипаттайтын шама.
Дереккөздер
Санат:Физика
Мегабедер
Мегабедер - жер беті бедерлерінің ең ірі элементтері - материк көтерілімдері, мұхит ойпаңдары, таулы және жазық атыраптар, бедерде айқын көрінетін ұлы планеталық жарылымдар. Мегабедердің пішіндері эндогеңдік және экзогендік сипаттағы барлық басқа күштер мен жалпы планеталық күштердің өзара әрекетінен туындайды.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Тасөткел
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Гарбэр (Оклахома)
Гарбэр (Garber) — Оклахома штатының Garfield округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 845 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 40-28500.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Кәрім хан Зенд
Ұлы Кәрім хан Зенд 1760-1779 жылдар аралығында, яғни өмірінің соңына дейін Иранның шахы болған. Зенд әулетінің негізін қалаушы. Ол ешқашан "шах" деген атақты пайдаланбағын және бұл патшалық дәрежені қабылдаудан бас тарқан. Кәрім хан Надир шах Афшардың генералдардың бірі болды. 1747 жылы Надир хан қайтыс болғаннан кейін Парсы елінде азаматтық соғыс орын алды. Кәрім хан, Абдолфат хан мен Әли Мардан хан үшеуі таққа үшінші Исмайылды отырғызып, мемлекетті өзара бөлісіп алу туралы келісімге қол жеткізді. Кәрім хан Әли Марданды өлтіріп, бүкіл Иранды өз бақылауына алды.Кәрімнің тұсында Парсы елі 40 жылға соғыстың салдарынан болған бүліншіліктен қайта қалпына келтіріліп, бейбішілік пен қауіпсіздік, татулық пен гүлдену қайта жаңғырды. Британ империясымен арадағы қарым-қатынас қайта қалпына келтірілді. Ол Шираз қаласына мешіттер мен базарлар, моншалар және бақтар салдырып, бұл қаланы Иранның астанасы етті. Сондықтан да Кәрімнің есімі әлі күнге дейін ұмытылмаған.
Дереккөздер
Санат:Иран тұлғалары
Минералды тыңайтқыш
Қазақстандағы минералды тыңайтқыштар өндірісі
Қазіргі уақытта Қазақстан бұрынғы Кеңес Одағының шығысындағы фосфор тыңайтқыштары өнеркәсібінің маңызды шикізат базасы болып табылады және маңызы жағынан Ресейдегі Қола түбегіндегі «Апатит» комбинатынан кейін екінші орын алады. Қоры бойынша Қаратау фосфорит бассейні Марокко, АҚШ және Тунис кен орындарымен бір қатарда тұр. Оның қоры 2,6 млрд тоннаға бағаланып отыр. Қаратау фосфориті сапасының жоғары болуы, біз үшін экономикалық жағынан тиімді. Онда 26%-ке дейін, ал кейбір кен орындарда 36%-ке дейін фосфор ангидриді болады. Егер 1979 жылы Қаратау фосфорит кендерін өндіру, негізінен, Жаңатас, Ақсай, Көкжой, Шолақтау, Түйесай кендерінің карьерлерінде жүргізсе, қазір Ақтөбе облысындағы фосфориттер екінші фосфатты шикізат базасы болып отыр. Оның жалпы қоры 1,5 млрд т-ға жетеді. Оларды ашық әдіспен өңдеуге болады. Қос суперфосфат, аммофос, т.б.сияқты концентрленген және күрделі тыңайтқыштар едәуір тиімді. Тараз суперфосфат зауытында республикамызда бірінші рет тыңайтқыштың күрделі түрі-құрамында азот(12-13 %) және фосфор(P2O5-47 %)бар тыңайтқыш алынды.
Минералдық тыңайтқыштар оларды тиімсіз пайдаланудың экологиялық зардаптары
Қазіргі таңда ауыл шаруашылығы қажеттілігі үшін әлемдік өндіріс жылына 125 млн. тонна минералдық тыңайтқыш түрлерін өндіреді. Минералдық тыңайтқыштардағы негізгі қоректік элементтер – азот, фосфор, калий элементтері.
Минералдық тыңайтқыштардың сіңірілу тиімділігі қоректік элементтердің арақатынасымен және есімдіктер сортының биологиялық ерекшеліқтерімен анықталады. Азот тыңайтқыштарының нитраттары есімдіктерге тез әсер ететін азот кезі болып табылады. Осыған байланысты нитраттар түріндегі азот тыңайтқыштарын біркелкі пайдаланбаған жағдайда азық түлік құрамына нитраттардың артық мөлшері жинақталып, оның сапасын нашарлатады. Нитраттарды тиімді пайдалану үшін әрбір өсімдік түрінің азотқа қажеттілігінің, оның топырақтағы қорын, климаттық факторларын ескере отырып, ЭЕМ-да дәл есептеулер жасау арқылы жүргізу керек. Алюминий тыңайтқыштарынан нитраттың топырақтарға және өсімдіктерге түсуі топырақтағы микроорганизмдер белсенділігі мен ауа райы жағдайларына байланысты.
Азот тыңайтқыштарының суда ерігіштігіне жауын-шашын мөлшері және суару нормасы біршама әсер етеді. Ылғалдылық жоғары болған жағдайда нитраттар тамырдан тыс аймақтарға таратылып, өсімдіктегі мөлшері азаяды. Құрғақ климат жағдайларында ылғалдылық аз болуынан топырақтың беткі қабаты кеуіп, нитраттардың жоғарғы қабатына көтерілуіне және өсімдіктерде оның концентрациясының көбеюіне мүмкіндік  туады. Топырақ пен өсімдіктерге нитраттардың  жинақталуына топырақ, климаттық жағдайлар және пайдаланылған тыңайтқыштар түрі мен мөлшері әсер етеді. Құрғақшылық кезде қоректік өсімдіктердегі нитраттар мөлшері азот алмасу процестерінің ферменттерінің активтілігі төмендейтіндіктен артады. Бұл ферменттердің активтілігі сол сияқты топырақта К, Мо, S элементтері жетіспеген жағдайда да төмендейді. Жер бетілік және жер астылық сулардың нитраттармен ластануы тазартылмаған тұрмыстық және өндірістік сулармен, табиғи органикалық заттардың минералдануы, сол сияқты азот тыңайтқыштарын шамадан тыс пайдаланған жағдайда байқалады. Отандас және шетелдік ғалымдар мен практиктердің еңбектері нәтижесінде азот тыңайтқыштарын интенсивті пайдалану ауыл шаруашылық өнімдерінің сапасы мен қоршаған ортаға зиянды әсерін тигізетіні  дәлелденді.
Ауыл шаруашылық өсімдіктері сіңірген нитраттардың белгілі мөлшері өнім түзілуге жұмсалатыны белгілі. Бірақ, кейбір экологиялық факторлар әсері күшті жағдайларда (жарық жеткіліксіз, су режимі бұзылған, т.б.) өсімдіктер топырақтан алған азоттың барлығын сіңірмей, оның артық мөлшері адам мен жануарлар үшін зиянды әсерін тигізеді. Жануарлар жемі рационындағы нитраттың артық мөлшері сүттің азаюына себеп болады. Жалпы алғанда, нитраттар барлық тамақ өнімдері мен мал жемі үшін ең қажетті қосылыстар, бірақ оның артық мөлшері адам мен жануарлар организмін улайды, организмдегі зат алмасу процестерін бұзып, оның иммунологиялық қасиеттерін төмендетеді, т.б. Адам организмі үшін әсіресе құрамында нитраттардың жоғарғы мөлшері жинақталған көкеніс, бақша дақылдары қауіпті болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Минерал тыңайтқыштар
1318 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1318 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1318 жылы қайтыс болғандар
Жүннің шайыры
Жүннің шайыры - (жиропот шерсти) тері ішіндегі тер мен май бездерінен бөлінген заттардан (тер мен жүн майынан) түзілген жаңа химиялық қосылыс. Ж.ш. жүнді қоршаған орта әсерлерінен сақтайды. Бұл қызметті негізінен жүннің шайырының құрамыңдағы жүн майы атқарады. Ж.ш. қойдың тұқымына, өзіндік ерекшелігіне, жынысына, қоректенуіне және ауа-райына байланысты. Биязы жүңді қойларда ж.ш. көп, биязылау жүнді қойларда - орташа, ал қылшық жүнді қойларда - аз болады. Ж.ш. пайдасы көлемінен гөрі, сапасына байланысы. Сапалы ж.ш.-ның түсі ақ және ақ құрамындағы жүн майының йодтық саны және балқу температурасы жоғары болады. Мұндай ж.ш. аз көлемде болса да, жүннің сапасын сақтап, таза жүн шығымының жоғары болуын қамтамасыз етеді. Сапасы төмен ж.ш.-ның түсі сары, қошқыл сары болып келеді. Шамадан тыс көп бөлінген ж.ш. малға зиянды, ондай қойлар суыққа шыдамсыз, таза жүн шығымы өте төмен болады. Қой тұқымын асылдандыру ісінде Ж.ш. сапасына үлкен мән беріледі. Ж.ш.-ының ланолині құнды медициналық косметикалық шикізат болып табылады.
Дереккөздер
Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Мал шаруашылығы
Бұралатын жұдырық
Бұралатын жұдырық - көлік құралының алдыңғы өсінің немесе белдігінің, бөлігі онымен басқарылатын доңғалақтың бұрылысын қамтамасыз ететін бөлігі.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Аполлон Николаевич Майков
Аполлон Николаевич Майков (04.06.1821, Мәскеу, - 20.03.1897, Санкт-Петербург) - орыс ақыны.
Суретшінің отбасында туған. Mәскеудің Румянцев музейінде, кейін Санкт-Петербургте шетел цензурасында қызмет істеді. Алғашқы өлеңдері 1840 ж. басылды. Тұңғыш жинағы - "Өлеңдер" 1842 ж. жарық көрді. В.Г.Белинский "Аполлон Майковтың өлеңдері" атты мақаласында ақынның өнерін ерекше бағалады. Майковтың көптеген өлеңдері өнер жайында, тарихи тақырыптарда жазылған. Оның "Екі тағдыр", "Машенька" поэмалары мен "Бикеш" атты өлеңі өмір құбылыстарын нақтылы бейнелеп көрсетуде ақынның шеберлігін танытады. М.Шоқан Уәлихановтың пікірлес достарының бірі болған.
Дереккөздер
Санат:1821 жылы туғандар Санат:КСРО тұлғалары
Пошта бекеттері
Пошта бекеттері жазба хабарларды көлік арқылы таратуды қамтамасыз ететін байланыс орындары. 1858 – 59 жылдары Орынбор генерал-губернаторлығы Қазалы, Перовск уездері жеріндегі пошта қатынасын реттеу мақсатымен салған. Әрбір пошта бекеттерінің орналасқан орны, бір-бірімен арақашықтығы, оны ұстауға кететін бір жылдық шығындар, ұстайтындардың әр түрлі 41 талап-ережелері бекітілген. Сырдария желісінің бастығы – генерал-майор Дензелге жолдаған хаттар мен қатынастардан әр пошта бекеттерін ұстау үшін жылына 1278 сом 60 тиын қаржы бөлу көзделген. Әр пошта бекеттеріне ең кем дегенде үш пар жылқы болуы міндетті саналды. Перовск уезі бойынша 1863 – 64 жылдары қолға алынған бұл жұмыс 1868 жылдың 1-қаңтарынан жұмыс істей бастады. Перовск уезінде 11 пошта бекеттері, Қазалы уезінде 13 пошта бекеттері ашылып, олардың бастықтары белгіленді. Пошта бекеттері басшылығына ел мен жерді жақсы білетін, халық алдында беделді адамдар бекітілді және оларға 175 – 180 сом айлық қаражат төленді.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Тарих
Тюрюшля
Тюрюшля — Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл, Тюрюшлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1066 адамды құрады. Пошта индексі — 453144, ОКАТО коды — 80249888001.
Патреш (Велико Тырново облысы)
Патреш (Патреш) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Павликени қауымының құрамына кіреді.
Тюрюшля
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Патреш (Велико Тырново облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 519 адамды құрайды.
Тюрюшля
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Патреш (Велико Тырново облысы)
Пошта индексі — 5225. Телефон коды — 061306. ЕКАТТЕ коды — 55573.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Моңғолия Ұлттық футбол құрамасы
Моңғолия Ұлттық футбол құрамасы (моңғ. Монгол улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг) — Халықаралық жарыстарда Моңғолияның атынан сынға түсетін құрама. ФИФА және АФК мүшесі. Басқарушы орган — Моңғол Футбол федерациясы.
Тарихы
Әзірше әлем және Азия чемпионаттарына қатыспаған.
Моңғолияда футбол өткен ғасырдың 20-жылдарынан бері бар. Соған қарамастан құрама алғашқы ойынын 40-шы жылдары ғана өткізді, 1942 жылы Манчжурияда Жапония құрамасынан 0:10 есебімен ұтылды. Бірақ бұл ойын ФИФА қаттамаларына тіркелмегендіктен, алғашқы ресми ойыны 1960 жылы өткізді.
Алғашқы жеңісін 1990 жылдары ғана тойлады. 1993 жылы Макао құрамасымен жолдастық кездесу өткізіп, 4:3 есебімен жеңіске жетті.
1993 жылы АФК-ға, 1998 жылы ФИФА-ға мүше болды.
SM-62 Snark
Нортроп SM-62 «Снарк» - АҚШ-тың стратегиялық, құрлықаралық, қанатты ұшағы. Бұл – бірінші рет әскери қару қатарына қабылданған құрлық аралық қанатты зымыраны. 1958 – 1961 жылдары Америка Құрама Штаттарының әскери-әуе күштерінің қаруы қатарында болды. Бұдан кейін «моральдық тұрғыда ескірді» деген желеумен қолданыстан алынды. Алыс қашықтыққа ұшатын қанатты зымыран құру бағдарламасы 1946 жылы басталды. Осы мақсатта Льюис Кэрролдың кейіпкерлері құрметіне аталған екі жоба тұрды: бірі MX775A «Снарк» ұшақ-снаряды мен дыбыстан шапшаң MX775Ф «Буджум» ұшақ-снаряды болатын. АҚШ әскери-әуе күштері бұл жобаға күмәнмен қарады. Себебі басшылық ұшқышсыз бомбалаушыларға сенім танытпады. Соның нәтижесінде бағдарлама жабылуға таяп қалған болатын.
Дереккөздер
1100 қызықты деректер.
Санат:Зымырандар
Чимадольмо
Чимадольмо (Cimadolmo) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Тревизо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3327 адамды құрайды. Халық тығыздығы 196 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 31010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Удиндер
Удиндер — (өзд. атауы уди, ути) Шығыс Кавказдағы ең ежелгі халықтардың бірі. Тарихи тұрғылықты жері қазіргі Әзірбайжанның аумағы болып табылады. Қазіргі уақытта олар Ресейде, Грузияда, Арменияда, Қазақстанда, Украинада және басқа да көптеген елдерде тұрады. Жалпы саны 10 мыңға жуық адам.
Тілі
Удин тілі иберий-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады, эргативті және номинативті құрылыстарының үйлесімімен сипатталады. Удин тілі екі диалектіге бөлінеді: нидж және варташен-октомбери.
Діні
Қазіргі удиндер, көне христиандықтың миофизиттік бағытын (Армян Апостолдық шіркеуі) ұстанады. нобай|оңға|200px|Удин әйелі