Физикадан_есеп_шығарудың_маңызы
Сандық есептерді шығару әдістемесі Сабақта күрделі сандық есептерді шығару әдетте мына элементтерден құралады: есептің шартын қысқаша жазу және оны қайталау, суретін, схемасын жәнесызбасын салу, есептің физикалық мазмұның талдау және шығару жолдарын (тәсілдерін) айқындау, шешу жоспарын құру және жалпы түрдегі шешуін орындау, шамалау және есептеулер, нәтиженің талдауы және шешуін тексеру. Күрделі есептерді шығарудың келтірілген схемасы оқушылардың оның мазмұны мен шешу барысын біртіндеп жан-жақты ойластырудын қамтамасыз етеді. Келтірілген схема үлгі ретінде алынған. әрбір есепті шығарған сайын барлық жалпы түрде үнемі орындай бермейді; сұрақ – есептердің шығарған кезде есептеулердің қажеттігі болмайды. Күрделі есепті шығару әдістемесінің кейбір кезеңдеріне қысқаша тоқталайық. Есептің шартың оқу. Текст анық, мәнерлі, асықпай оқуылуы тиіс. Көптеген жағдайларда есептің шартын мұғалімнің өзі оқыған дұрыс. Алайда тақтаға шақырылған оқушыларға да біртіндеп есептің шартын дауыстап оқуды үйреткен дұрыс. Мұғалім сыныпта шығаруға белгіленген есепті оқушылардың өздеріне зейін оқып шығып, соңынан өз сөзімен айтып беруді ұсынатын әдіс те нәтижелі. Есептің шартын оқыған соң, мұғалім жаңа терминдердің, қиын ұғымдардың мағынасын (қажет болған жағдайда) түсіндіреді. Кейде мұғалім оқушылардың жаңа терминдерді олардың қалай түсінетінін өздеріне түсіндіруді ұсынады. Талқылау нәтижесінде дұрыс түсінікке келеді. Осыдан кейін есептің шартының қысқаша жазылуын орындайды. Есеп шартының қысқаша жазылуы. Есептің толық мәтінің тақтаға да, оқушылардың дәптеріне де, әдетте толық жазбаған жөн. Есептің шартын қайталау. Есептің шартының қысқаша жазылуы бойынша оқушылар оны қайталайды. Оқушылар есепті біле ме, оның шартын дұрыс түсіне ме, соны айқындау мақсатында есеп шартын қайталау ұсынылады. Ол үшін мұғалім кейбір оқушыларға оның мағынасын дәл жеткізе отырып, есеп шартының мазмұнын қайталауды ұсынады. Осыдан кейін мұғалім, есептің шартын толық мағынасында түсінгендеріне көз жеткізу үшін, оқушыларға бірнеше сұрақтар қояды. Осыған байланысты оқушылар есепті шығару үшін суреттерді (схемаларды, сызбаларды) және кестелік мәліметтерді пайдалану қажет пе, соны анықтайды. Сызбаны, схеманы, суретті орындау. Көп жағдайларда есептерді шығарғанда сызбалар, схемалар, суреттер пайдаланылады. Бұл есептің шартын түсінуді және оны шешудің тәсілін табуды жеңілдетеді. Графиктік есептерді шығарғанда статика бойынша сызба есепті оқу барысында орындалуы мүмкін. Бірқатар басқа жағдайларда алдымен есептің шартына сәйкес жұмыстың сызбасын салып алады да, шығару барысында оны ұқыпты қарап, масштабы мен қажетті қатыстарды сақтай отырып орындайды. Оқушылар сызбаны дәптерлеріне салады. Шарттың талдауы. Есепті талдау кезінде ең алдымен оның физикалық мәніне, берілген қарастырылатын физикалық шамалар арасындағы тәуелділікке көңіл аударады. 7 сыныптан бастап, шыдамдылықпен есептің дұрыс шешімін табу үшін есептің талдауын жүргізу керек, өйткені бұл оқушылардың логикалық ойлауын дамытып, есептерді шығаруға саналы тұрғыдан қарауға тәрбиелейді. Сабақта есепті талдауды көбінесе ұжым болып мұғалімнің оқушылармен әңгімесі түрінде өткізеді, оның барысында мұғалім өзара логикалық байланыста болатын мәселелерді талқылау нәтижесінде біртіндеп оқушыларды есептерді шығарудың неғұрлым тиімді әдісін алып келеді. Кейде бір ғана есептің бірнеше нұсқаларын қарастыру пайдалы, оларды салыстырып және неғұрлым ұтымдысын алу керек. Оқушылардан өз бетінше жасалғансаналы және негізделген пайымдауларды талап ете отырып, есепті талдауға үнемі үйрету керек. Есеп шығару. есептін шартын талдаған соң оны шығаруға ауысады. Есеп шығаруды қысқаша түсіндірулермен қатар жүргізу керек. Есептеуде ұтымды әдістермен, ал жазудың атауларын мемлекеттік стандарт талаптарына сәйкес қабылданған белгілеулерін қолданып жүргізген дұрыс. Есептің жауабы айқын ерекшеленіп көрсетілуі керек. Жауабын тексеру және бағалау. Есептің шыққан жауабын тексеру қажет. Ең алдымен оқушылардың жауабының шындыққа сәйкес болуына назар аудару керек. Кейбір жағдайларда оқушылар есеп шығарғанда есептің шартына тіпті сәйкес келмейтін, ал кейде қисыны келмейтін нәтижелер (жауаптар) алады. Оның себебі – есептеу процесінде есептің нақты шартымен байланысты болмауында. Осыдан қате шыққан шалағайлығыоқушылар назарынан тыс қалады. Бұл кемшілікті болдырмау үшін оларды алдағы күтілетін нәтижені «болжауға» немесе алдын ала есептеуді пайдалануға, сондай-ақ шыққан жауаптың нақтылығы тұрғысынан сын-талдау жасауға үйрету пайдалы. Оқушыларды жауаптың тәртібін сақтай бағалауды, тек математикалық тұрғыдан емес, физикалық тұрғыдан да бағалай білуге үйрету қажет, мысалы, оқушылар мынадай жауаптардың мағынасыздығын бірден көру тиіс: қандай да бір механизмнің п.ә.к. 100%-дан артық, судың қалыпты жағдайдағы температурасы 0 С – тан аз немесе 100 С – дан көп, темірдің тығыздығы 78г/см. Оқушылар есептің шешуінің дұрыстығын тексеру үшін оны басқа тәсілмен шығарып,нәтижелерді салыстырып,сондай-ақ физикалық шамалардың атау бірліктерімен амалдарды орындай отырып ж/е жауабын есептеп шығуға тиіс атауларымен салыстыра отырып тексереді. Оқушылардың есепті шешудің атау бірліктеріне амалдар жасау жолымен тексеру әдісін қолдану дағдыларына машықтануына тиісті көңіл бөлу керек.Сабақта оны бірнеше қайтара пайдаланған соң тексерулдің осы әдісінің алгоритмін беруге болады. Табылған шешудің жалпы түрде дұрыстығын тексеру үшін,шешуінің өрнектейтін формулаға әріпті белгілеулердің орнына физикалық шамалардың атау бірліктерін қойып, оларға шамалармен орындалатын амалдарды жасаймыз. Есептің шартын және шешуін жазу тәсілдері Есептің шартын жазудың түрлі формасын қолдануға болады, бірақ олардың кез келгені негізгі талаптар – қысқалық және айқындылықты қанағаттандыруы тиіс. Физика есептерінің шешуін жазуға байланысты мұғалім оқушыларға түрілше талаптар қояды. Біреулер, мысалы, шешуді жазуды жоспармен қоса орындауды талап етсе, екіншілер – қысқаша түсінікпен, ал үшіншілері тек есептеулермен шектеледі.