Мұнайгаздылықты_бағалау_критерийлері
Қосалқы палеогеографиялық критерийлер қатарына шөгінді қимадағы қызыл түсті түзілімдердің өзіндік үлесін, терригендік және карбонатты түзілімдердің бір-бірімен ара-қатынасын, терригендік қималардың құмдылығын, анықтау шаралары жатады. Литологиялық критерийлер қиманың көлбеу және тік бағыттардағы әркелкілігін оларды құрайтын тау жынысытардың сүзбелеу мүмкіндігі тұрғысынан бағалауға мүмкіндік береді. Тік бағыттағы әркелкілікті саралау қиманы өтімді және қалқалаушы кешендерге жіктеу мүмкіндігін қамтамасыз етсе, кешеннің аталған элементтерінің көлбеу бағыттағы әркелкілігі флюидтердің тік және көлбеу бағытта жылыстау жағдайын, көмірсутектердің жатындарға жинақталу және олардың сақталу мүмкіндіктерін анықтайды. Литологиялық критерийлер басты-басты екі топқа бөлінеді. 1) Жабындардың құрамы, құрылыс керекшелікгері және тығыздалу дәрежесі. Бұл критерий нысан өңіріндегі жекелеген кешендердің және бүкіл шөгінді қиманың тік бағытта дербестелу дәрежесін бағалауға, сөйтіп нысан қойнауының байлығын, ондағы мұнайдың, газдың және таушайырдың бір-біріне үлес-салмағын, көмірсутектердің ірі жатындары қалыптасуы мүмкіндіктерін, әр түрлі көмірсутектер қорының өзіндік үлесін, анықтауға мүмкіндік береді. 2) Кешеннің көмірсутектерді өткізетін шіктерінің құрамы, құрылыс ерекшелігі және тығыздалу дәрежесі. Бұл критерий нысанның сиымдылық потенциалын анықтау мүмкіндігін қамтамасыз етеді, сөйтіп көмірсутектердің ірі жатындарының қалыптасу мүмкіңдігін және олардың қорын анықгауға, көмірсутектер қорыньщ қима ауқымында таралу ерекшеліктерін нақтылауға көмектеседі. Мүнайгазды нысандарды жіктемелеу деңгейіне байланысты (аймақтық, белдемдік және жергілікті жіктемелер) аталған литологаялықкритерийлер әр түрлі мазмұнды иемденуі ықгимал. Литологиялық критерийлер көмірсутектердің болжамдық ресурстарын көлемдік әдістермен есептеу барысында қолданылады. Геохимиялық критеоийлер мүнайгазды нысандарды аймак^ық, сирегірек белдемдік деңгейде көмірсутектерді тудыру потенциалы, көмірсутектердің болжамдықресурстарындағы мүнай мен газдың үлес салмақтары түрғысынан жіктемелеуге мүмкіндік береді. Геохимиялық критерий — күрделі критерий, ол ьиашыранды органикалық заттардың массасын, үйірімділігін, типін және өзгермелену дәрежесін түгелімен ескеруді қажет етеді. Геохимиялық критерийлер мүнай мен газдың болжамдықресурстарын көлемдік- тектік әдіспен анықгау барысында қолданылады. Гидрогеологиялық критерийлер көмірсутектер жатынының жинақталу, жылыстау және бүзылыстарға үшырау процестеріне әсерін тигізетін мұнайгазды нысандардағы флюидтердің көрініс беру жағдайын бағалауға мүмкіндік береді. Олар гидрохимиялық және гидродинамикалық критерийлер болып екіге бөлінеді. Гидрохимиялық критерийлер жерасты суларының түздық құрамын, суда еріген газдардың және органикалық заттардың құрамын, гидрохимиялық қалыпсыздықтардың мөлшері мен жарқындылығын ескереді. Гидродинамикалық критерийлер жер қойнауының жабықтық дәрежесін, суалмасудың сипаты мен ұзақтығын, гидродинамикалық қалыпсыздықтардың сипатын, мөлшерін және жарқындылығын анықтауға көмекгеседі. Мұнай мен газ кірікгіру мүмкіндігін бағалау барысында шешілетін мәселелерге орай және бағаланбақ геологиялық нысанның масштабына байланысты Мұнайгаздылықты бағалау критерийлері ретінде мұнай және газ кіріктірудің әр түрлі белгілерінің жиынтықтары қолданылады. Міндет ауқымы азайған сайын және нысан масштабы кішірейген сайын мұнай және газ кіріктірудің жекелеген белгілерінің рөлі арта түседі. Ірі нысандар үшін сандық көрсеткіштері бүкіл жер жүзіндегі мұнайгазды алаптардың белгілі деректерін есепке ала отырып жасақталынады. Белгілі болған критерийлердің сапалық және сандық көрсеткіштерінің жиынтығы негізінде бағаланбақнысанды электроңдық-есептеу машиналары көмегімен даралау мақсатында дискриминантты тексерулер мен шешуші ережелер жасақталуы мүмкін.