cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Султан Фатих Али Типу
Султан Фатих Али Типу – Майсур князьдігінің билеушісі. «Майсур жолбарысы» деген атпен де белгілі. Майсур армиясының офицері – Әли Хайдер мен оның екінші әйелі Фатимадан туған ұл. Билікке 1782 жылы әкесі қайтыс болған соң келіп, елді 1799 жылға дейін, яғни князьдік құлағанша басқарды. Ол билеуші ғана емес қолбасшы, ғалым және ақындығымен де танылды. Урду, каннада, парсы және араб тілдерінің білгірі болған. Типу Сұлтан өз халқының бай, қуатты және сауатты болуын қалады. Осы ойын іске асыру мақсатымен елін келімсектерден тазартты. Ол діндар мұсылман болғанымен, құзырындағы көбі үнділер болатын. Типу Сұлтан алғаш болып ақша соғу, күнтізбе жасау, өлшем мен таразыға тартуда жаңа жүйелер еңгізген. 1766 жылы 15 жасында британдықтарға бірінші соғыста ол әкесі Хайдар Алидің қасында болды. Типу басқарған Майсур әскерлерін үнді басшылары жасақтарына үлгі етіп, өздерінің әскери білім беру саласына енгізді.
Дереккөздер
1100 қызықты деректер. Калыбай Салтанат (талқ) 21:54, 2014 ж. сәуірдің 19 (ALMT)
Бригадалық-лабораториялық әдіс
Бригадалық-лабораториялық әдіс - 20-30 жж. КСРО оқу орындарында оқушылардың жеке зерттеу жұмысы бастауларына негізделген дальтон-жоспар ықпалымен қалыптасқан оқытуды ұйымдастыру формаларының бірі.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Виктор Пас Эстенссоро
Виктор Пас Эстенсоро (Paz Estenssoro) (2.10.1907 ж. т., Тариха - 7.6.2001, Тариха) — Боливияның мемлекеттік және саяси қайраткері.
Дереккөздер
Санат:2 қазанда туғандар Санат:Тарихада туғандар Санат:7 маусымда қайтыс болғандар Санат:Тарихада қайтыс болғандар Санат:ГФР алдындағы еңбегі үшін орденінің айрықша дәрежедегі Үлкен крест иегерлері Санат:Изабелла Католичка шынжырлы орденінің иегерлері Санат:Боливия президенттері Санат:Боливия саясаткерлері Санат:Боливия заңгерлері Санат:Боливия революционерлері Санат:Боливия қаржы министрлері
Рутали
Рутали (Rutali) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Бастия округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,11 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 334 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Цайзенхаузен
Цайзенхаузен (Zaisenhausen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Карлсруэ әкімшілік округіне бағынады. Карлсруэ ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1711 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 2 15 094. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Братцель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Нүрғали Қошқарбайулы
'Нүрғали Қошқарбайулы Семей қаласында турып, қымызхана устаған кісі.
Нүрғалидың үйі мен қымызханасына Абай балаларымен, жақын- дарымен келіпжүрген.
Біржолы Абай қымызхана алдында қасына әнші, домбырашы Әлмағанбет ҚапсәлемҰлы мен скрипкашы Тұсіпжанды алып суреткетұскен. Бұл суреттіңтупнүсқасын Нүрғалидың келіні Көшенқызы Бижамал Абайдың мемл. әдеби-мемориал. музейіне тапсырды. Ақынның бұл сирек фотосы музей экспӨзициясына уздіксіз қойылып келеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Априори
Априорлық білім, априорлық таным — өмір тәжірибесіне тәуелсіз, оған дейін танылатын ұғымды, түсінікті, мағлұматты білдіретін философиялық термин. Неміс философы И.Кант танымның қарама-қарсы екі жағы — таза (табиғи) таным және амал-әрекет арқылы келетін тәжірибелік таным болатынын атап көрсетеді. Канттың пайымдауынша, тәжірибелік таным адамда оның сезім мүшелері көмегімен қалыптасады да, таза таным — ақыл-ойдың жемісі болып табылады. Таза танымды (табиғи ақыл-ой арқылы жалпы және нақты ақиқат қағидаларды тану) Кант тәжірибелік танымнан жоғары қояды. Бірақ ол таным процесінің “ұйымдастырылу” тәсілін ғана “априорлық” деп есептейді. Кейін ол апостериорлық (тәжірибелік) таныммен толықтырылады деп білді. Декарт пен Лейбниц пікірлерінше ең терең таным өмірлік тәжірибеден тыс “жан қабілетінің” және оның құрамдас бөлігі — интеллектуалдық интуиция арқылы ашылады. Кантша А.б. таным-білімнің мазмұны емес, формасына қатысты ұғым. Ол сезім мен парасаттың априорлы формалары туралы түсінік бере отырып, осы тұжырымының мәнін ашады. Сезімнің априорлы формалары — уақыт және кеңістік. Ал парасаттың априорлы формалары субстанция, себептілік, қажеттілік секілді 12 категориядан тұрады. Өздігінше бұл категориялар мазмұнсыз, ойлау формасы ғана. Априорлы формалар ғыл. танымға қажетті жалпылама сипат беріп, апостериорлы мазмұнмен толықтырылады. Канттың бұл тұжырымдары, шынтуайтына келгенде, танымның екі түрін — априорлық және апостериорлықты бір-бірінен бөлек қарастыратындықтан ойлау жүйесінің бастау көздері мен формаларына қатысты мәселелерді дұрыс түсіндіре алған жоқ. Кейінірек априоризмнің өзі сынға алынды. Диалектикалық материализм таным белсенділігі мен оның әлеум. табиғаты туралы пайымдауларына байланысты априоризмді жоққа шығарды. Диалектикалық материализм бойынша, қандай түсінік болсын, ол шынайы болмыстың көрінісі болып табылады; бірақ ол таным субъектісіне тікелей емес, өмір тәжірибесі арқылы беріледі, сана бұл процесті жай қабылдап қана қоймайды, оларды творчестволықпен өңдейді. Демек нақты мағлұмат тікелей амалдар арқылы ғана емес, сонымен бірге өзге бір ұғым, түсінік, мағлұматтар арқылы да туындауы мүмкін. Мұнда априоризм белгілері байқалады. Бірақ оның апостериорлы қасиеті перспективалық сипатта ғана. Батыстың 20 ғ-дағы философиясы мен ғыл. әдістемелерінде априорлықтың функционалдық (немесе прагматикалық) тұжырымына қатысты шарттылық, конвенцияшылдық ұшырасады. Бұл жағдайда априорлық өзінің бастапқы практикаға тәуелсіз гносеолог. маңызын жоғалтады. А.б-нің көрнекті мысалы — Канттың бұлжымайтын императиві. Әдеб.: Карнап Р., Философские основания физики, пер. с анг. М., 1971; Кант И., Критика чистого разума М., 1994.
Санат:Логика Санат:Эпистемология
Лимбеко-Ю
Лимбёко-Ю (Лимбеко) — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кожим өзенінің сол жағалауынан 103 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 54 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Қартқожа Жананұлы Тоғанбаев
Қартқожа Жананұлы Тоғанбаев (1896, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы – 28.2.1938, Алматы) – қоғам қайраткері. Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. Ауыл мектебін, орыс-қазақ мектебін (Баянауыл), мұғалімдер курсын (Павлодар), Омбы рабфагын (1927), Томск технологиялық институтын (1931) бітірген. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан, 1-дүниежүзілік соғыстың қара жұмысына алынған.
1917 – 20 ж. Алаш қозғалысының қайраткері, Баянауылда кеңес қызметкері, ревком мүшесі болды. 1920 – 26 ж. Далба, Қызылтау болыстарында мектеп мұғалімі, Қызылжарда мұғалімдер курсының оқытушысы (1926), 1931 – 33 ж. “Қазақ” баспасының жауапты редакторы, зоотех.-малдәрігерлік институтында оқытушы, 1933 – 37 ж. Алматыдағы жоғары ауыл шаруашылық мектебінің оқытушысы, Қазақтың марксизм-ленинизм ғылыми-зерттеу институтының аудармашысы, редакторы қызметтерін атқарды. “Халық жауы” деп айыпталып, саяси қуғын-сүргін құрбаны болды. 1958 ж. ақталды.
Тоғанбаев қоғамтану, геометрия, физика, ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру оқулықтарын, ауыл шаруашылық машиналары жөніндегі ғылыми-техникалық әдебиеттерді аударған. Тоғанбаевтың өмірі мен қызметі Ж.Аймауытовтың “Қартқожа” (1926) романында суреттелген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1896 жылы туғандар Санат:Баянауыл ауданында туғандар Санат:28 ақпанда қайтыс болғандар Санат:1938 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Алаш Орда қайраткерлері Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар қатысушылары Санат:Сталиндік репрессия құрбандары
1911 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1911 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1911 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ақша суррогаттары
Ақша сурротаттары— ресми ақша бірліктерінің жеткіліксіздігіне байланысты жекелеген кәсіпорындар немесе ұйымдардың айналысқа шығаратын ақша белгілері.
Матвей Михайлович Гутермахер
Матвей Михайлович Гутермахер 1939 жылы 18 қазанда ҚХР Құлжа қаласында туған.
Дереккөздер
<References/>
Санат:Тұлғалар Санат:Металлургия
Санат:1939 жылы туғандар
Абыралы таулары (Сарыарқа)
Абыралы таулары – Сарыарқаның шығыс бөлігіндегі тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы мен Абай облысы Абай ауданы аумағында орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Абыралы таулары негізінен девон мен силур жыныстарынан тұрады.
Климаты
Климаты тым континенттік. Қаңтар айындағы орташа температура -15°С, шілдеде 19°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 мм. Суға тапшы.
Өсімдігі
Беткейлерінің қиыршық тасты қоңыр топырағында қараған, тобылғы, сұлыбас, қызғылт селеу, қылқан боз, бетеге, жусан т.б. өсімдіктер өседі. Беткейлері мал жайылымы ретінде пайдаланылады.
Магниттік механикалық қатынас
Магниттік механикалық қатынас
Магниттік механикалық қатынас, гиромагниттік қатынас — элементар бөлшектердің (және олардан тұрған атом, молекула, атом ядросы жүйесінің) магниттік моменттерінің оның қозғалыс мөлшері моментіне (механика моментіне) қатынасы. Нөлден айрықша механика моменті (спині) бар әрбір элементар бөлшекке Магниттік механикалық қатынастың белгілі бір мәні сәйкес келеді. Әр түрлі күйдегі атом жүйенің Магниттік механикалық қатынасы: мұндағы Бұл жағдайда Магниттік механикалық қатынас бірлігі ретінде атомдағы электронның орбиталдық қозғалысы үшін — Магниттік механикалық қатынас магнит моменті бар жүйеге магнит өрісі тарапынан болатын әсерді анықтайды.
Лаутока (футбол клубы)
Лаутока — Фиджидің Лаутока қаласындағы футбол клубы.
Маңғыстау облысы әскери комиссариаты
Тарихы
Осы уақыттан бастап жергілікті әскери басқару органдары қорғаныс істер жөніндегі бөлімдер мен басқармалар, басқару-жұмылдыру даярлығы, аумақтық қорғаныс, келісімшарт бойынша іріктеу және шақыру, құпия, қаржы-шаруашылық міндеттерін ұйымдастырып өткізеді. Облыс аймағында халықаралық және республикалық деңгейде «Батыс-2003», «Каспий – Антитеррор-2005», «Рубеж- 2006», «Каспий – море дружбы-2006» және т.б. жаттығулар өткізілді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Транс
Транс (лат. trans – өткін, арқылы, артында) – күрделі сөздің алғашқы бөлімі:
Сілтеме
Trance
Асуан бөгеті
thumb|Асуан бөгеті (ғарыштан түсірілген сурет Асуан бөгеті — Мысырда Ніл өзенінде Асуан қаласының маңында орналасқан бөгет. Ескі Асуан плотинасы 1898 – 1902 жылдарда салынып, 1908 – 12, 1929 – 33 және 1960 жылдары қайта жаңғартылған. Оның ұзындығы 2 км, биіктігі 54 м, ені 8 м шамасында болды. Су қоймасының көлемі 5,5 млрд куб метр. 1960 жылы ескі Асуан плотинасы қатарынан қуаты 350 Мвт (2,7 млрд квт:сағ) СЭС іске қосылды.жаңа, ең биік Асуан плотинасы ескі Асуан плотинасының оңтүстігінде 6 км жерде орналасқан. Ұзындығы 5 км, биіктігі 111 м, ені табаны бойынша 1 км, ал судан көтеріліп тұрған жалы бойынша 40 м. Су қоймасының көлемі 130 млрд куб метр шамасында. Оң жағасында су өтетін канал бар. каналдың плотина осін қиып өтетін жерінде 6 туннель жасалған. СЭС-тің барлық 12 агрегатының ең жоғарғы қуаты 2,1 Гвт, жылына 10 млрд квт: сағаттан артық энергия береді. Энергияның жалпы ұзындығы 2500 км жоғары вольтты линия арқылы Каир, Александрия және басқа да БАБ орталық қалаларына беріледі. Гидроэнергетикалық комплекс (плотина, СЭС және ток жүргізу линиялары) құрылысы 1960 жылы басталды. 1958 жылдың 27 желтоқсанындағы және 1960 жылғы 27 тамыздағы келісімге сәйкес КСРО финанс және техника, сондай-ақ маман кадрлар жағынан көмек көрсетті. Құрылыс жұмысына кеңес алып экскаваторлар мен бульдозерлер, көтергіш крандар мен автокрандар, автомобильдер және басқа да техника түрлері берілді. Ұлт мамандарын даярлау мақсатында Совет Одағының тікелей жәрдемімен Асуан қаласында арнаулы оқу орталығы ашылды.
Санат:Бөгеттер Санат:Мысыр ғимараттары мен құрылыстары Санат:Ніл
Валеологиялық білім және тәрбие
Валеологиялық білім және тәрбие (vale - caу бол) - окушылардың денсаулыққа қажеттілігін тәрбиелеу, салауатты өмір салты мәнінің ғылыми түсініктерін және тиісті тәртіптерін қалыптастыру.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Патом таулы қыраты
Патом таулы қыраты — Ресейдің Иркутск облысындағы территориясындағы қырат. Витим және Чара, Лена өзендері аңғарларының аралығында орналасқан. Көпшілік бөлігінің биіктігі 1200-1300 м (ең биік жері 1924 м). Гранит және кварц желілері қиып өткен протерезойдың кристалдық тақта тас, құм тас және кварциттерінен түзілген. 900-1100 м биіктікке дейін — қарағайлы, май қарағайлы тайга, одан жоғарыда тау тундрасы өседі. Патом таулы қыраты өңірінен алтын (Бодайбо т. б.) және құрылыс материалдары өндіріледі.
Ауыл тілі
Ауыл тілі — газетті РК(б)П ОК-тінің 1925 жылы наурыз айындағы қазақ баспасөзі туралы қаулысына орай Қызылорда қаласында (27.07.1926-12.02.1929) шығып тұрды.
Құрылтайшылары: Қазақ өлкелік партия комитеті, ҚАКСР ОАК-і, кәсіпшілер одағы, Сырдария губерниялық партия комитеті мен атқару комитеті. Алғашқы редакторлары — Жалау Мыңбаев, Елтай Ерназаров, Бейімбет Майлин.
Газеттің негізгі бөлімі “Ауыл тұрмысында” ауылдағы өзгерістер, шаруалар жайы, жұмысты жақсарту шаралары жазылды. С.Сейфуллиннің “Ауыл байғұс, мінекей”, С.Мұқановтың “Қысқы кіреші” өлеңдері, Б.Майлиннің “Рахиланың көк тұсағы” әңгімесі, І.Жансүгіровтің “Қонақтар мен қожайын” сықағы ең алғаш осы газетте жарияланды. “Ауыл тілі” елді кеңестендіру, шаруаларды өкімет ісіне қатыстыру, жұмысшылар мен шаруалар одағын күшейту саясатын насихаттады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер
Тампонаждау ерiтiндiлерi
Тампонаждау ерiтiндiлерi - бұл тампонаждау үшiн пайдаланылатын арнайы материалдар немесе құрамдардың комбинациясы. Тампонажды қоспалар уақыт өтуімен тампонаждау тасы құрылған кезде қатая алады немесе тұтқыр немесе тұтқыр-илемдi жүйе ретінде қоюланып, қатая алады.
Тампонаждау түрлері
Тампонаждау ерiтiндiсi мен тасының функциясы тампонаждаудың мақсатымен шартталған. Осыған байланысты тампонаждау ерітіндісіне әртүрлі талаптар қойылады. Тампонаждау ерітінділеріне қойылатын талаптар:
Тығыздығы бойынша тампонаждау ерітінділері былай бөлінеді:
Ұсталу ұақытына байланысты :
Тампонаждау ерітінділерінің негізгі технологиялық параметрлері
Цементтік қоспа – цемент пен су қоспасы. Цемент алдын ала 80 мкм електен өткізіледі. Цементтік қоспа сфера тәрізді ыдыста 3 мин бойы қолмен араластырылады, арнайы араластырғыштарда 5 мин. Су цементті қатынас – су көлемінің цемент салмағына қатынасы
Дереккөздер
Санат:Геология
Инесүзгі
Инесүзгі (Иглофильтр) - су ағыншасының көмегімен гидравликалық тәсілмен грунтқа батыруға мүмкіндік беретін, төменгі жағына арнайы сүзгі мен сүйір ұштық жалғанған құбырлар тізбегінен тұратын құдық. Инесүзгі грунт сулары деңгейін төмендету және кен орындарында ашылатын сулы тау жыныстарды құрғату үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Поммери-ле-Виконт
Поммери-ле-Виконт (Pommerit-le-Vicomte) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 33,03 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22248, пошта индексі — 22200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1825 адамды құрады. Халық тығыздығы — 55,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
1912 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1912 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1912 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бингхам Фармс (Мичиган)
Бингхам Фармс (Bingham Farms) — Мичиган штатының Oakland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1111 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.1 км² шамасында. FIPS коды — 26-08460.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Сент-Орс
Сент-Орс (Sainte-Orse) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,54 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 381 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,19 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Орловка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Орловка — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Володар ауылдық округіне жатады.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 194 адам (97 ер адам және 97 әйел адам) болса, 2009 жылы 124 адамды (68 ер адам және 56 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Сити оф Варрэн (Мичиган)
Сити оф Варрэн (City of Warren) — Мичиган штатының Macomb округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 134056 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 88.9 км² шамасында. FIPS коды — 26-84000.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Ауыл шаруашылығы ғылымдары
Ауыл шаруашылығы ғылымдары  — ауыл шаруашылығын зерттейтін ғылым салалары. Ол агрономия, зоотехника, егіншілік, агрохимия, ветеринария, тұқымтану, орман өсіру, өсімдік өсіру салаларына бөлінеді.
Азғыр
Азғыр — Атырау облысының Құрманғазы ауданындағы ауыл. Азғыр ауылдық округіне қарайды. Облыс орталығынан 600 шақырым, аудан орталығы Құрманғазы селосынан 310 шақырым, округ орталығы Балқұдықтан 30 шақырым жерде орналасқан. 1924 -1930 жылдары Азғыр аудан орталығы болса, одан кейін қой өсіретін ферма орталығына айналды.
Орналасуы
Теңіз деңгеінен 13 м биіктікте, құм төбелер арасында орналасқан.
Тарихы
1928-1930 жж. арасында Азғыр Орал округінің Азғыр ауданының орталығы болды. Ертедегі атауы Арзагер немесе Бесшоқы, Азғыр аталудың бастауы төңкерістен кейінгі кезеңге келеді. Бұл ең ірі ішкі қырғыз-қайсақ ордасының «қалмақ қисымының» жері. Әкімшілігі Торғайда орналасқан. Ағылшындардың тұз шахталары жұмыс жасаған. 1918 жылы комиссар Бисен Жәнекешовтың ауылды ақтардан тазартудағы алғашқы шабуылы сәтсіз аяқталып, күш жинап, қайта шабуылдап жеңіске жетіп, тұрғындармен кездесу жиынында: «Қалыптарың қисық, ұстанымдарың теріс, жаман, азған ауылсыңдар» дегені де осы жердің Азғыр атануына себепші болды дейтіндер жоқ емес.
"Азғыр" ядролық полигоны
Азғыр ядролық полигоны (әскери шартты аты «Галит») – бұрынғы КСРО Қорғаныс министрлігі мен Атом өнеркәсібі министрлігі және Бүкілодақтық эксперименттік физика ғылыми-зерттеулер институты («Арзамас-16») мамандарының басқаруымен ядролық жарылыстар сыналған құпия сынақ аймағы.
Халық саны
1989 жылы елді мекенде 647 адам тұрған. 1999 жылы ауылдың халқы 601 адамға тең болды (316 ер және 285 әйел адам). 2009 жылға қарай ауыл халық саны 580 адамға азайған (290 ер және 290 әйел адам).
Аватар (фильм, 2009)
«Аватар» (Avatar, ХФӘ: ) — 2009 жылы АҚШ-та түсірілген ғылыми-фантастикалық фильм. Сценарий авторы мен режиссері Джеймс Кэмерон, басты ролдерді орындаған Сэм Уортингтон және Зои Салдана. Фильм бюджеті 237 000 000 доллар, репрокатта 9 000 000 доллар болды. Түсімі 2 922 917 914 $. Фильм 12 жыл бойы "Титаник" жасаған рекордты жаңартты. Прокатқа шыққаннан бар болғаны 41 күннен кейін ең табысты фильм атанды. Фильм 19 күнде - 1 млрд. $,33 күнде - 1,5 млрд. $, 47 күнде - 2 млрд. $, 76 күнде - 2,5 млрд. $ табыс тапты.
Сюжет
Фильмнің сюжеттік желісі бойынша 2154 жылы адамзат Унобтаний (анобтаниум) атты құнды минералды алу үшін Альфа Центавра жұлдыз жүйесіндегі Полифем газды планетасының Пандора атты серігіне Жер шарының адамдары сапар шегіп барады. Пандора жергілікті тұрғындары үшін бұл әрекет өміріне қауіп келтіреді. Джейк есімді басты рөлдегі, бұрынғы жауынгер Аватардың кейіпінде Пандора планетасында жергілікті тұрғындардың қоластында қалып, сол жақта салт дәстүрлерін үйренеді.
Аватар деген сөз гендік инженерияның нәтижесі - адамдар мен на’ви гибридтерінің атауы. Бұл гибридтер арнайы Пандора серігінің тұрғындарымен қарым-қатынас құру үшін жасалған.
Сиквел
Фильмді жалғастыратын тағы екі сиквел шығады деп жоспарланды, кейін оны төрт фильмге дейін ұзартты. Аватар 2 мен Аватар 3 түсірілімі 2017 жылдың қыркүйегінде Жаңа Зеландияда басталды. Аватар 2 (2022) басқа бірқатар тілдермен қатар қазақ тілінде де жарық көреді.
Сілтемелер
Санат:Джеймс Кэмерон фильмдері Санат:АҚШ драма-фильмдері Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері Санат:20th Century Fox фильмдері
Рим республикасы өнері
Б. э. бұрынғы IV—I ғасырлар
thumb|right|Аппий жолы. Б. э. бұрынгы IV г.— III ғ.|300px Рим өз тарихының алғашқы ғасырларында ежелгі Италияның басқа қалалары арасында еш ерекшелігімен көзге түспеді. Археологтар қазбалары болашақ қаланың орнындағы ең ежелгі елді мекендер б. э. бұрынғы сонау X ғасырда пайда болғанын көрсетті. Кейінірек Тибр өзенінің бойындағы шоқыларды б. э. бұрынғы VIII ғасырда біртұтас қалалық қауымға айналған италиялық тайпалар — латындар мен сабиндердің қоныс-жайлары пайда болды. Б. э. бұрынғы VIII—VI ғасырларда, ежелгі тарихшылар мәлімдеуінше, Римді патшалар басқарған, олардың ең соңғылары этрустардың Тарквинийлер әулетінен шыққан. Этрустар қуылған соң б. э. бұрынғы VI ғасырдың аяғынан Рим республикасының кезеңі басталды. Құл иеленушіліктің өрістеуіне орай дүние-мүлік теңсіздігі күшейіп, еркін тұрғындардың негізгі екі тобының — бай, бекзада патрицийлер мен толық правосы жоқ плебейлер арасында күрес үдей түсті. Б. э. бұрынғы III ғасырда плебейлердің азаматтық толық правоға қолы жетіп, патрицийлер өз артықшылықтарынан айрылды. Бай плебейлер бірте-бірте патрицийлер қатарына қосылып бүкіл билік бір уысқа жинақталған нобилитет құрды. Римнің күшеюіне мықты да тәртіпті армиясы көмектесті. Б. э. бұрынғы IV—III ғасырларда Рим этрус қалаларын, бұдан соң бүкіл Апеннин түбегін бағындырды.
Рим мәдениеті этрустар мен гректердің пәрменді ықпалымен дамыды. Ерте дәуірде, әсіресе, этрустар едәуір әсер етті. Римдіктер этрустардан азаматтарды сословиеге бөлуді және мемлекеттік қызметті, діни ұғымдар мен әдет-ғұрыптарды, құрылыс тәсілі мен театр ойын-сауықтарын, әскерді ұйымдастыру мен гладиаторлық шайқастарды алды. Рим республикасының бүкіл тарихында дерлік б. э. бұрынғы II ғасырға дейін этрустардың мәдени тұрғыдан басымдығы сақталып келеді. thumb|left|«Бұқа базарындағы» дөңгелек храм. Мәрмәр. Б. э. бұрынғы I ғ. Рим|300px
Грекияның жаулап алынуы римдіктерге грек өркениетінің асыл қазынасымен жақсы танысуына көмектесті. Рим ақыны Гораций былай деген: «Тұтқындалған Грекия сұсты Лацийг өнер әкеліп, жабайы жеңімпаздарды баурап алды...» Бұл сөздерде ақындық асыра сілтеудің басымдығы күмән келтірмесе де, гректердің көркемдік кемеңгерлігі алдында римдіктердің бас игендігін Гораций бейнелі түрде баса көрсетіп отыр. Ежелгі Элладаның әдебиеті мен мифологиясы, театры, поэзиясы мен философиясы Рим мәдениетіне пәрменді ықпал жасап, тіпті б. э. бұрынғы II ғасырда грек тілі жоғары қауымның тіліне айналды. Римге Грекияның көрнекті философтары, тарихшылары мен шешендері келіп тұрды.
Б. э. бұрынғы III—I ғасырларда құл иеленушілік қатынастардың гүлденуі мен тәуелді елдерден тасқындай түскен байлық римдіктердің өмірін өзгертті. Рим тарихының бастапқы ғасырлардағы қатал да қытымыр салтының мезгілі өтті. Бай виллалар пайда болып, сән-салтанат жиһаздары — көрікті күміс ыдыстар, алтын зерден тоқылған кілемдер, асыл бұйымдар тұрмысқа енді. Б. э. бұрынғы III ғасырдың аяғынан бастап Римнің әскер басылары жаулап алынға грек қалаларынан өнер шығармаларын кемемен тасып әкетіп жатты. Бұл римдіктердің көркемдік талғамын дамытуға жол ашты. Римнің қоғамдық ғимараттары, храмдары мен алаңдары тамаша мүсіндерге толды. Олардың арасында Фидий, Мирон, Поликлет, Скопас, Пракситель, Лисипп сынды ұлы шеберлердің туындылары да болды. Рим ақсүйектері Ежелгі Эллада кескіндемелері мен мүсіндерінің үздік үлгілеріне қыруар қаржы жұмсады. Өнерді білу әрі ол туралы сыншылдықпен ой толғай алу — білімділік пен - өте мәдениеттілік белгісі есептелді. Жеке коллекциялардың өсуі грек мүсіндеріне зор сұраныс туғызып, б. э. бұрынғы I ғасырдан бастап Римге қоныстанған грек мүсіншілері эллин мүсіндерінің ең әйгілі ескерткіштерінің мәрмәр көшірмелерін көптеп дайындай бастады. Олардың көпщілігі біздің заманымызға дейін сақталған. Біз жоғалып кеткен грек түп нұсқасы туралы көбіне-көп осы көшірмелерге қарап түсінік аламыз. Шеберлер Рим бекзадаларының тапсырмаларын орындай отырып, өнерді тек сырттай түйсініп, жайбарақат ләззат алатын нәрсе деп ұғатын жеке адамдардың эстетикалық талаптарын қанағаттандыруға тырысты.
thumb|right|Фортуна Вирилис храмы. Травертин мен туф. Б. э. бұрынғы I ғ. Рим
Суретшінің қоғамдық жағдайы күрт өзгерді. Егер Грекияда құл иеленушілік демократияның гүлденген кезеңінде ол өзін мемлекет-қаланың полис мүддесін көздейтін және өз өнерінде қоғамдық биік мұраттарды бейнелейтін саналы кісісі, еркін азаматы есептесе, енді Римде ол саяси оқиғалардан шалғай, римдік азаматтық правосы жоқ, көбінесе еркіндік алған бұрынғы құл немесе ата тегі грек құл санатындағы адам еді. Рим әдебиеті римдік суретшілер мен мүсіншілердің есімдерін сақтамауы кездейсоқ жай емес.
Римдіктердің творчестволық даналығы сәулет өнері ескерткіштерінде мейлінше айқын көрінді. Рим сәулетшілерінің ғимараттары, ең алды мен, практикалық мақсатқа қызмет етті. Таңғажайып жолдар салынды. Оның ең ежелгісі және ең атақтысы — Аппий жолы — Римді оңтүстік Италия қалаларымен жалғастырды. Мұның құрылысын б. э. бұрынғы 312 жылы Аппий Клавдий бастаған. Римге таяу жерде жолға алып шаршы төлкелер, ал қалған жағына жанар тау тасқынынан шыққан қалқа тас төселген, жолдың ені 4,3 метрден 6 метрге дейін. Рим ақындарының бірі оны «қиянға тартқан жол патшасы» деп атаған. Осы жолмен Жерорта теңізі өңірінің халықтары мен мемлекеттерін жаулап алуға аттанған Рим легиондары өткен, осы жолдың бойында б. э. бұрынғы 71 жылы Спартак көтерілісіне қатысқан құлдар ашамайға таңылып, асып өлтірілген. Римдіктер ғасырлар бойы осындай тас төселген жолдар торабымен тек Италияны ғана емес, көптеген провинцияларды да жалғастырды.
Аппий жолының екі қапталына Рим ақсүйектерінің семьялық мазарлары орналасқан. Солардың арасында б. э. бұрынғы I ғасырда салынған Цецилия Метелланың монументтік мазары ерекше тұлғаланып тұр. Сәулеті жағынан ол ар жағы 23 м шамасында шаршы іргетастың үстінде тұрған алып цилиндр. Бейіт пішіні этрустар қорғанын еске түсіреді: ертеде ол конус түрінде біткен, бірақ орта ғасыр дәуірінде оны қорған мұнарасына айналдырып қайта салған. Бейіт конструкциясы Рим сәулет өнеріне өте-мөте тән, бұл — шебер қаланып, серек таспен жалтыратылған бетон шомбал.
Б. э. бұрынғы III—II ғасырлар аралығында Рим құрылысшылары римдік сәулеттің аса көрнекті жетістігі — берік те су өткізбейтін бетонды тұңғыш рет пайдаланды. Бұл материал сәулетшілерге ірі ғимараттар мен күмбезді шатырлар салуға мол мүмкіндік ашып берді. Б. э. I ғасыры қарсаңында бетон құрылысқа берік енді. Мұндай тәсілді қолданғанда алдымен кірпіш қорабының қалыбы жасалып, оған қиыршық тас пен ертінді лай қоспасы кезек қабаттастырыла нығыздай толтырылатын. Қабаттар көлденең жүргізіліп, бетон мейлінше тегіс, мызғымастай берік қатуы үшін белгілі бір ара қашықтықты сақтай отырып, бүкіл қабырғаның ұзын бойына бір қатар кірпіш қаланатын. Бетон қатқан кезде шегенделген кірпіш қалыбымен қоса біртұтас құймаға айналады да, барған сайын ширап, беки береді. Ғимараттың төбесін күмбездеп келтіру үшін әуелі ертіндімен ұстастырылған кірпіш арка жасалатын. Қат-қабат бетон құйылған осы аркалар сүйеніш, тірек қызметін атқаратын. Мұндай конструкция, қарапайымдылығы мен тиімділігін былай қойғанда, бұл ғимараттар беріктігін де орасан зор арттырып, Құрылысқа маманданбаған құл еңбегін кең пайдалануға мүмкіндік беретін. Ғимарат сырты тас блокпен, мәрмәр тақталармен көмкерілетіндіктен, бүкіл құрылыс түгел тастан қаланғандай болып көрінетін. thumb|right|Рим форумындағы Сатурн храмының колонналары Б.э. бұрынғы I ғ.
Римдіктер храмдар салуда гректер мен этрус сәулет өнерінің бай тәжірибесін пайдаланды. Тибр өзенінің жағасында тағдыр тәңіриясы Фортуна Вирилиске арналған храм сақталған. Ол б. э. бұрынғы I ғасырда Бұқа форумыдеп аталған, ертеде мал сатылатын алаңға салынған. Қарапайым да тап-тұйнақтай пропорциясымен көзге түсетін ғимарат биік тұғыр табанда — подиумда тұр, кең басқышы мен алты колонналы портигі оның қасбетіне өзгеше бір айбынды көрік береді. Ғимараттың көк тіреген кіндігі аумақты, кең портигі мен оған өтетін басқыш арқылы айқындай көрсетілген. Мұндай тәсіл этрус храмдарына тән. Ғимарат қабырғалары шаршы төлкеден қаланып, ал колонналары қатты серек тастан (травертиннен) қашалған. Подиум беті де сонымен көмкерілген. Материалдың ала-құлалығын байқатпау үшін ғимарат қабырғасы жұқалап сыланған.
Римдіктер ғимаратты әшекейлеуде гректік ордер жүйесін кеңінен пайдаланған. Фортуна храмында сымбатты иониялық колонналар портик арқалығын көтеріп тұр, ал жартылай колонналар ғимарат қабырғасын бірнеше бөлікке бөлген. Колонналардың байсалды ырғағы сәулеттік бейне тұтастығын аңғартады.
thumb|left|Брут дегеннің мүсіні. Қола. Б. э. бұрынғы І ғ. бірінші жартысы. Рим. Палаццо Консерватори|350px
Ежелгі Римнің іс бабындағы және қоғамдық тіршілік орталығы форум, Капитолий шоқылары мен Палатин аралығындағы ойпаңда орналасқан алаң болатын. Онда халық жиындары өтіп, мемлекетті басқарудың, соғыс пен бейбітшіліктің аса маңызды мәселелері шешілетін: ғасырлар бойы қаланың қызу саяси өмірі осы жерде қайнап жатты. Форумда мемлекеттік архив ғимараты, храмдар, шешендер сөз сөйлейтін мінбелер, сауда келісімі жасалып, соттар мәжіліс құратын екі базилика болды, даңқты римдіктердің қыруар мүсіндері, ал одан әрі Рим императорларының салтанатты ескерткіштері де сонда тұрған.
Италияның аса маңызды жолдары осы форумнан басталып, қаланың негізгі көшелері соған тоғысып жататын. Республикалық Римнің орталық алаңының пішіні бір қалыпты емес-ті, өйткені ол әр кезеңде салынған. Б. э. бұрынғы I ғасырда ұзындығы 160 м, ені 50—80 м жерді алып жататын. Оның айналасындағы қоғамдық ғимараттар мен портиктер келбеті талай рет өзгерді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдағы қазба жұмыстарының нәтижесінде форумды қоршаған ғимараттардың ескі жұрты табылды. Олардың арасында мемлекеттік қазына сақталған Сатурн храмының сегіз гранит колоннасы, б. э. бұрынғы I ғасырда Цезарь салдырған Юлий базиликасының жұрнағы, тәңірия Вестаның дөңгелек храмы мен Юпитердің балалары — Костор мен Поллукс храмының үш мәрмәр колоннасы бар.
Республика дәуірінде Рим сәулет өнерінің гүлденуі мен грек сәулет өнері жетістіктерін творчестволықпен пайдалану сәулет өнері теориясын дамытуға ықпал жасады. Б. э. бұрынғы I ғасырда инженер әрі сәулетші Витрувий «Сәулет өнері туралы он кітап» дейтін трактат жазған, бұл кітабі сол замандағы құрылыс тәжірибесінің шынайы энциклопедиясы еді. Витрувий кез келген заманның сәулет ғимаратына қолданылатын негізгі талаптардың: ғимаратта пайдалылық, беріктік пен сұлулық ұштасуға тиіс дейтін қағидасын тұжырымдады. Ежелгі Рим сәулетшілерінен климат, топырақтану, минералогия, акустика, гигиена, қолданбалы астрономия, математика, тарих, философия, сондай-ақ сәулет эстетикасы саласынан жан-жақты терең білім талап етілді. Ветрувийдің еңбегі Рим заманында кең тарап, итальян Өрлеу дәуірінде шынайы даңққа бөленді. Европаның барлық елдерінде сәулет өнерінің теориясы бойынша зерттеулер жазуға үлгі болды. Рим республикасы дәуірінде сәулет өнерімен қатар антик өнерінде ерекше орын алған реалистік мүсіндік портрет те дамыды. Оның өзіне тән өзгешелігі грек шеберлерінің портреттерімен салыстырғанда айрықша көзге түседі. Үлы жазушыларды, сардарларды, саяси қайраткерлерді бейнелей отырып, классика дәуіріндегі грек мүсіншілері мемлекет- қаланың барлық азаматтарына үлгі болатын асқан сұлу, жан-жақты жетілген, кемел адамның бейнесін жасауға ат салысты. Б. э. бұрынғы III—I ғасырлардағы грек шеберлері- нің шығармаларында бейнелерді қорыту, типтендіру сақталды, бірақ, сонымен қатар, портреттердің эмоциялық айқындығын, әсерін жетілдіре отырып, айрықша даралап көр- сету пайда болды.
thumb|right|Шешеннің мүсіні. Қола. Б. э. бұрынғы 100 ж. шамасы. Флоренция. Археологиялық музей
Осы тұста Италия топырағында, негізінен Этрурияда, портреттік өнерде адам келбетінің даралығын баса көрсетуге тырысқан жаңа бағыт орныға бастады. Бұл өнердің дәстүрлері римдік портрет стилі қалыптасуында шешуші роль атқарды.
Ең ежелгі римдік портреттерді жасаған этрус шеберлері. Б. э. бұрынғы III ғасырдың бірінші жартысында құйылған қола бюст — мүсін өнерінің шынайы маржаны болып есептеледі. Мұнда ат жақты, ірі бас бітімі келісті, сымбатты, өң-әлпеті ажарлы адам бейнеленген. Бет-жүзінің пропорциясы грек өнерінің игі мұраттарына бейімділікті аңғартқанымен, римдік типтегі қыран тұмсық профилі мен сәл білінетін бейнелік белгілерінің асимметриясы оған қайталанбас өзгеше бір өң береді. Шашы мен сақалы тамаша қырналған. Оймыштап қондырылған көзі жанарының өткірлігін байқататындай. Ішкі қуат, қайрат пен қадала ойланған бір беткей қалпы бейнеге ізгілікті айбар беріп тұр. Оның өн бойынан ақылдылық, өмір тәжірибесі, мінез тұтастығы сезіледі.
Бет әлпетті жинақтап, қорытып бере білу мен саналы түрде әдейі типтендіру тәсілі шеберінің шығармасын б. э. бұрынғы IV—III ғасырлардағы Грекия шешендері, саяси қайраткерлерінің портреттік мүсіндерімен мейлінше жақындастырады. Бұл бюст ұзақ уақыт бойы б. э. бұрынғы VI ғасырдың аяғында Римнің соңғы патшасы тәкаппар Тарквинийді қуып, республика құрған көтеріліс инициаторларының бірі, даңқты римдік Юний Бруттың бейнесі деп есептелді. Римдіктердің санасында және аңыздарында ол бостандықты шексіз сүйген зор ерлік- тің адамы, ер жүрек азаматтың үлгісі болды. Қола бюстің аңызға айналған римдік бейнесіне ұқсастығының таңданарлық түгі жоқ.
Республика өмір сүрген алғашқы ғасырларда римдіктер Этрурияда кең тараған ата-бабаларды құрметтеу дәстүрін қабылдап алды. Бай үйлердің қабылдау бөлмелерінде ақсүйектер ата тегінің мақтанышы болған үй иесі ата-бабаларының портреттік бейнелері тұратын. Ежелгі жазушылар көбінесе балауыздан құйылатын осындай портреттерді қаза тапқан атақты римдік табытының соңынан азалы шеруде алып жүргендігін баяндаған. Бұл портреттер бет әлпетті дәл беру жағынан ерекше көзге түскенімен, олардың көбісі, шындығында, діни-семьялық мәнін сақтап, әлі өнер шығармалары санатына қосылмайтын еді. Алайда, мұндай портреттердің жасалуы мүсіншілерге адам бет әлпетінің барша қайталанбас дара белгілерін дәл бейнелеу дағдысын дамытуға жол ашты. Бұл портрет бейнелердің көркемдік маңызын айтып жатудың қажеті жоқ, римдіктердің өздері олардан гөрі сұлу грек мүсіндерін көбірек ұнатқан.
Б. э. бұрынғы III—I ғасырлардағы Римнің рухи мәдениетін айқындайтын белгі адамның дара мінезі мен сезімдеріне назар аудару болды. Осы тұста өмірдің тура өзінен алынған таң қаларлық жанды да жасампаз бейнелердің тұтас галереясын көрсететін Рим комедиясының өзгеше жанры қалыптасты. Мемуарлық-өмірбаяндық әдебиеттің, сондай-ақ тарихи шығармалардың дүниеге келуі римдіктер ұлттық сана-сезімі өскендігінің куәсы еді. Азаматтың жеке басы мен оның қоғамдық өмірдегі ролі туралы түсініктің қалыптасуы заң туралы ойдың дамуына ықпал жасады. Жалпы алғанда, римдіктердің дүниетанымына, өмір шындығына сергек, ақылға жеңдіріп тиімділік тұрғысынан қарау тән. Бұл римдік діннің әдет-ғұрыпты дәлме-дәл орындауға ғана саятын прозалық сипатынан да айқьш көрінеді. Римдіктер құдайлар мен қаһармандар өмірі туралы поэтикалық аңыздар шығарған жоқ, тіпті олар мұны өзінше мақтан еткен де. Ақын Вергилий: «... бұл жерлерді танауынан от бүркіп бұқалар да жыртқан жоқ, ысқырынған жеті басты айдаһардың азу тістері де зәр шашпады мұнда,ер жігіттің қолында көк сүңгі де, көи найза ну-нөпір боп жайқалмады...» — деп жазды. Рим мәдениетінің өзінде адамды өнерде реалистік шындықпен бейнелеудің де алғы шарттары қалыптаса бастады. Әдебиет пен театрдағы адам даралығына назар аудару мүсіншілердің портрет өнеріндегі ізденістермен сабақтас та үндес болды.
Римдіктердің эстетикалық талғамы б. э. бұрынғы 100 жыл шамасында құйылған шешеннің қола мүсінінде келісті бейнесін тапқан. Этрус тілінде қашалған жазу мүсіннің саяси қайраткер Авл Метелл құрметіне тұрғызылғанын баяндайды. Шебер шешенді қарапайым да табиғи кейіпте бейнелеген. Ол жұрт алдында сөз сөйлеп тұрғандай. Аяқтары бір-бірінен сәл алшақ, қолымен ишарат етіп тынышталуға шақырады, жеңіл сулығын иығына іле салған, аузы сәл ашылып қалған. Көзі оймыштап қондырылған. Мүсінші шешеннің келбеті мен киіміндегі әр белгіні тәптіштеп көрсеткен. Ол өзінің қадір-қасиетін сезетін байсалды, іскер адамды бейнелеген. Шебер азаматтық жағдайы мен мәнді де мағыналы, ешқандай асыра дәріптеуді қажет етпейтін ерікті римдікті мүсіндейтінін түсіне білген.
Портреттің дамуына б. э. бұрынғы I ғасырда римдік чиновниктерге өз мүсіндерін қоғамдық орындарда қоюға берілген право едәуір ықпал жасады. Осы тұста римдіктер бұрын өздеріне тосын материал мәрмәрді өңдеудің әдіс-тәсілдерін гректерден алып пайдаланды.
Б. э. бұрынғы I ғасырдағы портреттік мүсін бағыттарының бірі сыртқы кейіптің ұқсастығын мейлінше дәл беруге тырысып, ескі римдік дәстүрді қолдады. Ватикан музейіндегі б. э. бұрынғы 80—70 жылдарға жататын римдік портретінде мүсінші сұрқы бұ дүниеден түңілген тақуаларша қатал, егде кісіні бейнелеген. Ол басын жамылғымен орай салған. Бәлкім, бұл бас тәңірілерге құрбандық шалу сәтіндегі римдік азаматты кейіптейтін мүсіннің бір бөлшегі болар. Шебер бастың ойқы-шойқы бітімін, әжім басып қыртыстанған биік маңдайын, кеңсірікте жиырылған соқталарын, шүңірек көзін, шығыңқы бет сүйегін, кәрілік қаусатқан жақ-ұртын, бәлкім, тісі жоқтықтан салпиған аузын, жымқырулы, кезеріңкі ерні мен салмақты иегін айнытпай жеткізуге ерекше назар аударған. Мүсінші бетті әдейі тәптіштей көрсетуге тырысып, өмірде қандай болса сондай күйде, әр нышанды мұқият айқындаған. Шебер мәрмәр өңдеу тәсілдерін әлі де жете игермеген: беттегі әжімнің қасаңдау, әрсіздеу, берілуі содан. Алайда, біз портреттен ескілік көзін — табанды, бір беткей, қайсар кісіні, ел ұғымындағы қарапайым, қатал мінезді, қажырлы тұлғаның типтік, ежелгі римдік өкілін танимыз.
Портреттік өнердегі келесі бағыт бет әлпетті бейнелеудегі римдік дәлдікті грек өнеріне тән қорыту, жинақтау тәсілдерімен ұштастыру болды. Б. э. бұрынғы I ғасырдың орта шенінде жасалған портреттерде эллиндік мүсіншілердің ықпалы ерекше байқалады.
Атақты сардар Помпейдің (б. э. бұрынғы 60—50 жж.) портретінде мүсінші назарын аударған жай — сыртқы сипаттың өзгешелігі ғана емес, сонымен қатар ажарсыз болса да — өзінше бір айбынды бет әлпет туғызатын жалпы әсер. Біздің көз алдымызға шашы ұйпаланған, май мұрын, бұғақты, мыртық мойын егде кісі елестейді. Басын тәкаппар ұстауынан мақтан сүйгіш өктемдігі мен доғалдау топтастығы да сезіліп қалады. Бет әлпеті — сығырайған шүңірек көздері мен жымқырылған ерніндегі қыңырлық арқылы шебер Помпей кескінін даралап көрсетіп, мінезінің алуан қырың ашқан. Ол қайратты да іскер қолбасшының, тәжірибелі шешеннің б. э. бұрынғы I ғасырдың орта шенінде Римде өкімет билігін алу жолында қым-қиғаш қанды қақтығыстарға белсене қатысқан әккі, салқын қанды, қатал саясатшының бейнесін жасаған. Мүсіншінің байқампаздығы мен шынайы шындықты айтқандығын замандастары да растайды. Солардың бірі Помпейді: «Сөз жүзінде адал боп көрінгенімен, жан дүниесі жалған адам» ,— деп сипаттаған. Оның мінезінің осы қасиеттері мүсіндік портретте келісімін тапқан. Римдіктерге тән ақылға жеңдірер терең рационалдық қатынас, өмір шындығын алуан қырынан қадағалап, сергек бағалау Помпейдің тамаша портретінен айқын көрінеді.
Дереккөздер
Санат:Рим мифологиясы Санат:Өнер
Тюсь
Тюсь — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ВОЛГА/1804/748 орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Айгүл Тілеубайқызы Забирова
Айгүл Тілеубайқызы Забирова(1962 жылы туған) - әлеуметтану ғылымдарының докторы, [http://www.enu.kz/kz/#.UKNmEIcz3JM Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің] әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі. 2003 жылдан Еуразия ұлттық университетінде жұмыс атқарады.
3абирова 1991 жылы Мәскеудегі Жастар институтын бітірген. 2003 жылы Ресей Ғылым академиясының Әлеуметтану институтында әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақтардың Астана және Алматыға миграциясының этноәлеуметтік факторлары және оның этносаяси салдарлары" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қоғамдық пікір және БАҚ мониторингі саласының маманы. 4-тен аса ғылыми жобаларға қатысқан. 2001 жылы Орта Еуропалық университетте (Варшава, Польша), 2002 жылы Индиан университетінде (АҚШ), Орта Еуропалық университетте (Будапешт, Венгрия) академиялық стажировкадан өтті. . "ЕҰУ-дың Әлеуметтану кафедрасының профессоры А.Т. Забирова Черчиль колледжінде өткен XII ESCAS биеннале-конференциясында баяндама жасады".
Шыршысу
Шыршысу — Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы, Айнабұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Зайсан қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Зайсан ауданы елді мекендері
Сызық
Сызық – геометриялық ұғым. Сызықтың әзірше мүмкін жағдайлардың бәрін қамтитын анықтамасы жоқ және ол геометрияның әр түрлі саласында түрліше тұрғыдан қарастырылады.
1) Элементар геометрияда түзу сызық, түзуден бөлінген кесінділер, кесінділерден құралған сынық сызық және кейбір қисық сызық қарастырылады. Әрбір сызық арнайы тәсілдермен анықталады (мысалы, шеңбер D орталығынен бірдей қашықтықта жатқан барлық нүктелердің жиынтығы арқылы анықталады).
2) Нүктенің траекториясы ретінде қарастырылатын сызықты параметрлік теңдеулер арқылы сипаттауға болады. Мысалы, жазықтықтағы тік бұрышты (х, у) координаттар жүйесінде радиусы R болатын, орталығы координаттар басында орналасқан шеңберді x = Rcost, y = Rsіnt теңдеулері арқылы енгізуге болады. Мұндағы t параметрі 0 ≤ t ≤ 2 кесіндісіндегі мәндерді қабылдаса, онда М(х, у) нүктесінің траекториясы шеңбер болады. Жалпы алғанда жазықтықтағы cызық x = ƒ(t), y = ƒ(t) теңдеулерімен, ал үш өлшемді кеңістіктегі cызық x = ƒ(t), y = ƒ(t), z = ƒ(t) түріндегі теңдеулерімен өрнектеледі. Бұл жерде t параметрі сан осінің шектеулі немесе шектеусіз аралығындағы мәндерді қабылдайды. ƒ(t), ƒ(t), ƒ(t) – осы аралықтағы үздіксіз функциялар.
3) Аналитикалық геометрияда жазықтықтағы сызық Ғ(х, у) = 0 теңдеуімен, ал үш өлшемді кеңістіктегі сызық Ғ1(х, у, z) = 0, Ғ2(х, у, z) = 0 теңдеулер жүйесімен беріледі. Егер Ғ(х, у) функциясы n=1 дәрежелі көпмүшелік болса, Ғ(х, у) = 0 теңдеуімен анықталатын сызық алгебралық қисық сызық деп аталады. n саны алгебрfks0 қисық сызықтың реті. Алгебралық қисықтардан өзгеше сызықтар трансцендент сызықтар (тригонометриялық, көрсеткіштік, логарифмдік, гиперболалық функциялардың графиктері, квадратриса, трактриса, т.б.) деп аталады. Сызылу әдісі жағынан біріне-бірі жақын бір топ сызық циклоидалық қисық сызықтар (астроида, гипоциклоидалар, эпициклоидалар, т.б.) деп аталады. Циклоидалық сызықтардың кейбіреулері алгебралық қисық сызықтарға, кейбіреулері трансцендент қисықсызықтарға жатады. Үшінші ретті сызықтардың 76 түрі (И.Ньютон), төртінші ретті сызықтардың 146 түрі (Л.Эйлер) бар.
6) Екінші ретті сызықтарды ежелгі заманның математиктері зерттей отырып, бірқатар жоғары ретті алгебралық қисықтарды және транцендент сызықтарды қарастырды. Алайда сызықтарды зерттеу және оларды кластарға бөлу аналитикалық геометрия қалыптасқаннан кейін ғана басталды.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Апта
thumb|upright| Күнтізбе, 2012 жылғы желтоқсан айы thumb|right| Итальян аппақ білезік төндіретін, апта күндері, олардың аттас тәңір (ортасына 19-шы ғасырдың, Уолтерс көркемсурет музейі) thumb|right| Шеңберлік диаграммаларды көрсететін бөлу күн және апта жылғы Каролинг ms. (Clm 14456 ТОБЖ. 71r) және аббатство Әулие Эммерама. Апта бөлінген жеті күн, мен күн сайын 96 puncta нүктесі (ширек сағат), 240 минут (оныншы үлесінің сағат) және 960 momenta (40-шы бөлімдерінде сағат). Апта – 7 тәулікке тең уақыт аралығы. Ол алғаш рет Шығыста пайдаланылған. Б.з.б. 1 ғасырда Римде қолданылды, кейінірек бүкіл Еуропаға таралды. Аптаны пайдалану Сатурн, Күн, Ай, Марс, Юпитер, Шолпан, Меркурий сияқты 7 аспан денесінің сол кезде белгілі болуына байланысты пайда болды. Сонымен қатар кейбір елдерде 5 тәуліктік және 10 тәуліктік апталарда пайдаланылады.
Апта күндері
Апта күндерінің қысқаша айтылуы — дс және дсн, сс(сейс) және ссн, сс(сәрс) және ссн, бс және бсн, жм, сб, жс және жсн.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Уақыт өлшем бірліктері