cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қарағанды облысынан Ұлы Отан соғысына қатысушылар
Сидорков Семен Матвеевич
Сапында Сидорков соғысқан 12-ші гвардиялық дивизия понтон көпірлері құрылғанына қарамай-ақ, өз бетімен дер-бес қимыл бастады. Қолда бар мүмкіндіктерді барынша, балықшы қайықтарын, шөп толтырылған жамылғыларды пайдаланып өзеннен өтуге қам жасалды.
Өзінің 76 миллиметрлік зеңбірегін судан алғашқылардың бірі болып өткізіп алған сержант Сидорков арғы жағада бірден ұрыс салды. Бұл Гомель облысы Глушец ауылының тұсы еді. Сидорковтың жігіттері танк шабуылына соққы бере отырып, бір танкті, екі бронемашинаны және оқ-дәрі артқан бір машинаны жағып жіберді. Сол жерде танк соңынан тасаланып келе жатқан 30 дұшпан жер жастанды.
Гвардияшы Сидорковтың тапқырлығы мен мергендігінің арқасында Днепрдің оң жағындағы бекініс алаңы кеңейіп, біздің дивизияның орналасуына қолайлы жағдай туды.
Бұрын омырауына "Ерлігі үшін" медалін таққан гвардия аға сержанты, Орталық майдан құрамындағы 61-Армия 12-гвардиялық атқыштар дивизиясы 37-гвардиялық атқыштар полкы 76 мм. зеңбірек батареясының командирі С.М. Сидорков осы жолғы асқан ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағын алды.
Батыр жерлесіміз 1950 жылы Комарево деген жерде қайғылы қазаға ұшырады.
Қарағандының бір көшесі Кеңес Одағының Батыры С.М. Сидорковтың есімімен аталады.
Спицын Василий Петрович
Василий Петрович Спицын 1922 жылы Тамбов (қазір Воронеж) облысының Краснянка деревнясында туды. Ұлты - орыс. Ұлы Отан соғысы алдында оның отбасы Балқаш қаласына көшіп келді, Василий осында мыс қорыту зауытында жұмыс істеді.
1941 жылы шілдеде В.П. Спицын Қызыл Армия қатарына шақырылды. Василий Петрович Қазақ КСР-і Ақмола (қазіргі Астана) қаласында құрылған 310-шы атқыштар дивизиясының құрамында жүріп соғысқа кірді. Жауынгерлік жолын Ленинград түбінде бастады. Артиллерия зеңбірегінің нысанашысы болды.
Ұлы Отан соғысы кезіндегі оның майдангерлік жолы ұзақ болды. Ол Ленинград қаласын қорғап, Псковты, Новгородты, Прибалтиканы, Польшаны, Пруссияны азат етуге қатысты.
1945 жылы 27 ақпанда Шығыс Померанияның Хаммерштейн қаласының маңайында жаудың ірі күші біздің әскерлерге тұтқиылдан шабуыл жасады. Жарылған артиллерия снарядтары мен қарша бораған пулемет оқтарының астында қала тұрса да сержант Спицынның расчеты батареяда бірінші болып жауға қарсы оқ жаудырды. Бүкіл батареядағылар олардан үлгі алып, жаудың екі танкісін, бірнеше атыс ұяларын талқандады. Жау шабуылы тоқтатылып, неміс тобы ыдыратылып жіберілді. Бұл ұрыс үшін Василий Спицынге II дәрежелі Даңқ ордені тапсырылды.
Орудие командирі В.П. Спицын ірі өнеркәсіп орталығы әрі порт Гдыня қаласын алудағы ұрыстарда да тайсалмай ба-тылдықпен қимылдады. Польшаның Бұл көне қаласын азат етудегі ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен аға сержант В.П. Спицын I дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
Василий Петрович Спицын Жеңістен кейін Балқаш қаласына оралып, мыс қорыту зауытында жұмыс істеді. Мұнда ол 30 жылдан астам уақыт еңбек етті. Өндірістегі жоғары көрсеткіштері үшін Василий Петрович Қазан Революциясы орденімен және бірнеше медальдармен марапатталды.
Балқаш қаласының құрметті азаматы Василий Петрович Спицын 1979 жылы қайтыс болды.
Сүлейменов Мүтәш
Мүтәш Сүлейменов 1921 жылғы 10 қыркүйекте Қарағанды облысы Нұра ауданының Казгородок ауылында шаруа отбасында туған.
Қазақ орта мектебінде оқып, 9 кластық білім алды. 1941 жылдың мамыр айынан Нұра ауданының Чкалов атындағы колхозында есепші болып еңбек жолын бастады.
Белорусь соғысында 1944 жылы Мүтәш ағамыз III дәрежелі Даңқ орденін иеленді.
Кнышин қаласы және оның маңындағы соғыста М.Сүлейменов басқарған орудие расчеты неміс фашистерінің үш пулемет орнын және жиырмаға тарта гитлершілерді жойып жіберіп, біздің жаяу әскерлердің одан әрі жылжуына мүмкіндік жасады. Осы соғыстағы ерлігі үшін сержант М. Сүлейменов II дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. Ол Польша жеріндегі ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін 1945 жылғы 29 маусымда I дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
1945 жылғы 9 мамырды, Жеңіс күнін М. Сүлейменов Берлин төңірегінде қарсы алды.
Мүтәш Сүлейменов үш рет жарақат алды. 1945 жылдың 25 қазанында денсаулығына байланысты әскер қатарынан босатылды.
1945 жылғы 24 маусымда Москвада Қызыл алаңда болған Ұлы Жеңіс парадына қатысқан.
Әскер қатарынан оралған М. Сүлейменов бейбіт еңбек жолын 1946 жылы Нұра ауданының қазақ орта мектебінде алғашқы әскери дайындық пәнінің мұғалімі қызметінен бастап, 1987 жылға дейін үздіксіз еңбек етті.
1968 жылы Қарағанды педагогикалық институтының тарих факультетін сырттай бітірді.
1990 жылғы 7-мамырда КСРО Президенті М.С. Горбачевтің Кремльдегі Ұлы Жеңістің 45 жылдығына арналған қабылдауында болды.
М. Сүлейменов Ұлы Жеңістің 40 жылдығына және 50 жылдығына арналған Москвада Қызыл алаңда өткен парадтарға қатысқан.
Қарағанды облысы Нұра ауданының Чкалов, Париж коммунасы колхоздарында 1954 жылдары тың игеруге белсене қатысты.
Мүтәш Сүлейменов қазіргі кезде құрметті еңбек демалысында. Қарағанды қаласында тұрады.
Сыртланов Муллаяр Исламгараевич
Муллаяр Исламгараевич Сыртланов 1923 жылы Башкирияда туған.
1941 жылдан бастап Қарағанды шахталарында жұмыс істеді. 1942 жылы майданға аттанды.
Днепр өзенінен өткендегі көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1944 жылы Муллаяр Исламгараевич қаза болды.
Токмаков Евгений Петрович
Евгений Петрович Токмаков 1916 жылы туған. 1939 жылы азаматтық әуе флотының ұшқышы мамандығын алып, Қарағандыдағы авиаотрядта ұшқыш болып жұмыс істеді. Соғыс басталған бойда әскер қатарына шақырылып, әскери ұшқыш машығына жаттықты. 1943 жылы майданға кіріп, жаудың төбесінен талай шүйілді. Барлаушы болғандықтан ол дұшпанның әскери күштері туралы мағлұматтар жеткізіп тұруға тиіс еді.
Орел қаласы аймағында капитан Токмаков ерекше тапсырма алып, жаудың аэродромын суретке түсірді. Сол кезде оған немістің екі бірдей "мессершмидт" самолеті тап берді. Алайда қанатына 18 жерден оқ тисе де қаһарман ұшқыш самолетін қыспақтан шығарып алып, аман-есен қайтып оралды.
129 мәрте барлау сапарына аттанып, мыңдаған метр фотопленкаға жаудың жағдайын суретке түсірген қаһарман ұшқыш Ұлы Жеңіске айтулы үлес қосты.
Соғыстан кейін Евгений Петрович Токмаков Львовта тұрып, еңбек етті.
Теряев Петр Иосифович
Петр Иосифович Теряев 1922 жылы Қарқаралыда туды. 1940 жылдың желтоқсанында Армия қатарына шақырылып, Орынбор әскери ұшқыштар училищесіне қабылданды. Петр 1943 жылдан бастап соғысқа қатысты. Ержүрек ұшқыш Донбасты, Қырымды, Севастопольді, Белоруссияны, Балтық бойын азат ету соғыстарына қатысып, сан рет ерлік көрсетті. Ол тек Донбасс пен Қырым аспанында ғана жаудың тоғыз самолетін атып түсірді. Әуеден шабуылдап 14 танк, 19 зеңбірек, 23 бронетранспортер, 43 автомашина, басқа да толып жатқан жау қаруын қатардан шығарды. Ол 154 рет жауынгерлік тапсырмамен аспанға көтеріліп, дұшпанға соққы берді.
Майдандағы алғашқы екі жылдың өзінде ол төрт мәрте жауынгерлік Қызыл Ту, Александр Невский, I дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды.
1945 жылғы ақпанның 15-де Кенигсбергке жойқын шабуыл басталды. Жиырма үш жасар командир, гвардия майоры Петр Теряевтің эскадрильясына ерекше тапсырма жүктелді. Осы жолы гитлершілер атқан оқ қаңғып келіп Петр Теряевтің ұшағына тиді. Ол өзінін, даңқты әріптесі Николай Гастелло және жерлесі Нұркен Әбдіровтің ерлігін қайталап, фашист танктері иіріліп тұрған алаңға қарай жанған ұшағын бұрып әкелді. Сөйтіп, қаза болса да, өшпес даңққа бөленді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасы 1945 жылғы сәуірдің 19-да III Белорус майданы 1-әуе Армиясы, 1-гвардиялық әуе шабуылы дивизиясының 76-шабуыл полкіне қарасты звено командирі, гвардия майоры Петр Иосифович Теряевке қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағын беру туралы Жарлық шығарды.
Үншібаев Жақсынбек Тілеуұлы
Жақсынбек Тілеуұлы Үншібаев 1922 жылы Қарағанды облысы Жезқазған ауданында туды. Ұлты - қазақ. 1941 жылдың желтоқсанында Армия қатарына шақырылды. Ол неміс басқыншыларына қарсы соғыста Воронеж, Степной, 2-ші жәше 3-ші Украина майдандарында болды. Үш рет жараланды. КОКП мүшелігіне майданда қабылданды.
1943 жылы 18 желтоқсанда Кривой-Рог қаласы маңындағы 142,2 биіктік үшін қиян-кескі арпалыс болды. Гвардия аға сержанты Үншібаев атуға қажетті мәліметтерді тез әзірлеп, атыс позициясын өзгерту жөнінде команданы мезгілінде беріп, көзге ілінген нысананы құртып отырды. Бұл күні Үншібаевтың расчеты минометпен дәл атып, жүк артқ-ан екі автомашинаны қиратып, жаудың екі взводқа жақын жаяу әскерлерін құртып, қалғандарын тоз-тоз етті.
1944 жылы күзде госпитальдан шыққан соң Ж.Т. Үншібаев барлаушылар взводы командирінің көмекшілігіне тағайындалып, талай рет батыл барлаулар жасады.
1945 жылғы 17 ақпанда жау екі сағаттық артиллериялық әзірлік жасағаннан кейін 150 танк пен өздігінен жүретін зеңбіректер сүйемелдеген екі дивизияға жуық жаяу әскерлерімен Будапешттің солтүстік-батысынан шабуылға шықты. Үншібаев бастаған бір топ барлаушылар Грон өзенінен өтетін жерді жауып тұрған Кеменди хуторына аттанды. Гвардияшылар алғы шепке жетісімен-ақ жаудың 30-ға жуық танкі мен екі батальон жаяу әскері оларға қарсы жүрді. Күш тең емес еді. Жақсынбек жауды жақындатып алып, бұлтартпай ұруға бұйрық берді.
Жау екі жүз-үш жүз метр қалғанда барлаушылар оларға пулеметтен оқ жаудырды. Гитлершілдер алдымен жата қалды, содан кейін тайқып кетті. Бұл кезде қираған үйлерді тасалап тұрған гвардиялық танкистер жаудың танктерін атқылады. Гвардия старшинасы Үншібаев бастаған взвод жаудың 200-ге жуық солдаты мен офицерін құртып, 17 гитлершіні қолға түсірді.
Бұл ерлігі үшін Жақсынбек Үншібаев КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1946 жылғы 15 мамырдағы Жарлығымен I дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
Даңқ орденінің толық иегері Ж.Т. Үншібаев соғыстан кейін үзақ жылдар Сәтбаев қаласында тұрды. Ленин орденді Қ.И. Сәтбаев атындағы Жезқазған кен-металлургия комбинатында азаматтық қорғаныс бойынша аға инженері болып қызмет атқарды. Одақтық дәрежедегі дербес зейнеткер, Сәтбаев қаласының құрметті азаматы, қалалық соғыс және еңбек ардагерлері кеңесінің төрағасы болды.
Ж.Т. Үншібаев 1994 жылы қайтыс болды.
Ульянин Федор Иванович
Федор Иванович Ульянин 1915 жылы Саратов облысындағы қазіргі Ульянино, бұрын Болтуновка деген жерде туған. 1935 жылы оның әке-шешесі Қарағандыға көшіп келеді. Әкесі мен ағасы Василий сияқты Федор да №17 Калинин атындағы шахтада көмір қазды. Бір жылдан кейін Федор Иванович әскер қатарына шақырылды.
Отан соғысы басталған кезде Ф.И. Ульянин Мурманск қаласында туратын еді. 1941 жылғы тамыз айының өзінде-ақ ол соғысқа енді. Атқыштар батальонын бастап Карель, Орталық, Белорус майдандары қурамында жауға қарсы күресті. Москва түбіндегі алапат шайқастарға қатысты.
Ерлігі мен тапқырлығы үшін Қызыл Жұлдыз, Қызыл Ту ордендерін омырауына таққан Ф. Ульянин 1943 жылы Белорус жеріндегі жан алып, жан беріскен соғыстарға қатысты.
1944 жылғы маусымның 24-не қараған түні майор Ульянин өз батальонын Друть өзенінен шығынсыз өткізді. Близнецы деген жерде жауға қарсы кездесіп, соғыс салды. Артиллерияның қолдауын пайдаланып, дұшпан ұясына бірінші болып кірді де, бүкіл дивизияның жеңіске жетуіне үлкен көмек көрсетті.
Майор Ульянин басқарған батальон жаудың қанды шеңгелінен кіші Пласкиня деревнясын азат етіп, Кеңес әскерлерінің Бобруйск қаласы бағытына қарай шабуыл жасауына жағдай жасады. Сол ұрыста ауыр жараланған Ф.И. Ульянин жарасы жанына батса да саптан шықпады. Ақырында қансырап қаза тапты... Батырдың серіктері аяулы командирі үшін жаудан кек алды.
Біздің әскерлер жаудың орасан күшік талқандап, жүк және қару-жарақ тиеген 2500 автомашинаны, өздігінен жүретін "Фердинанд" деген он зеңбірегін қолға түсірді, 400 солдаты мен офицерін тұтқынға алды.
КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1944 жылғы тамыздың 23-дегі Жарлығымен 170-ші атқыштар дивизиясы 422-ші полкінің батальон командирі, майор Ф.И. Ульянинге қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Қарағанды кеншілері өздерінің Батыр әріптестерін қаланың құрметті кеншілері қатарына жазып, облыс орталығындағы көшелердің бірін оның есімімен атады.
Хоружая Вера Захаровна
Вера Захаровна Хоружая 1903 жьшы 27 қыркүйекте Белоруссияның Бобруйск қаласында туды. Он жеті жасынан комсомол мүшесі болып, 1921 жылы Коммунистік партияның қатарына өтті. Ол 1924-32 жылдары жасырын істеген Батыс Белоруссия Коммунистік Жастар Одағы Орталық Комитетінің хатшысы және Польша Коммунистік Жастар Одағы Орталық Комитетінің мүшесі болды. 1941 жылдан Витебщинадағы жасырын партия ұйымы басшыларының бірі болып істеді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1960 жылғы 17 мамырдағы Жарлығы бойынша революциялық қызметке белсене қатысқаны және Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресте ерлік көрсеткені үшін Вера Захаровна Хоружаяға (қаза тапқаннан кейін) Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Батыс Двина жағасында, Витебскінің дәл ортасында турған станок жасау зауыты алыстан-ақ көзге түседі. Зауыттың әкімшілік корпусының астыңғы қабатына облыстық өлкелік мұражайдың филиалы орналасқан. Бұл жертөледе қалыңдығы бір метрден астам қабырғалармен бөлінген аласа да ұзын тас қаптал бар. Олардың бұрыш-бұрыштарындағы қараңғылықты электр шамының жарығы да сейілте алмайды. Түскен көлеңке қабырғадан төбеге жылжып, бажырая зораяды.
Міне, осы бір тас қапасқа белорусь халқының даңқты қызы, ержүрек революционер, жалынды патриот Вера Захаровна Хоружая қамалды. Осындағы ондаған адам әркімге үңіле қарайды. Төбеге таяу жерге "Хоруж..." деген сөз жазылған. Көрініп тұрғандай, сөз аяқталмаған. Бәлкім ол жазылып жатқанда жер асты карцерінің жендеттері есік алдына келіп тұрған болар. Адамдар бұл жазудың алдында бас иіп тұрып, Вера Захаровнаның және неміс-фашист басқыншыларына қарсы тайсалмай өзімен бірге күрескен оның достарының жарқын бейнелеріне тағзым етеді.
Вера Мозырьдағы әйелдер гимназиясында оқыды. Ақ поляктардың әскері 1920 жылы наурызда Мозырьды басып алды. Сондықтан гимназист Вераға Рогали деревнясындағы диірменшіге батрак болып жалдануына тура келді. Бұл кездегі жағдайды жақсы біліп қалған Вера жастар арасында саяси-үгіт жұмысын жүргізді. Қызыл Армия 1920 жылы маусымда Мозырьды азат еткеннен кейін ол селолық мектепке мұғалім болып орналасты.
Вера Захаровна 1935 жылы Қазақстанға келіп, жаңа құрылыс орны Балқашқа орналасады. Оның Балқашта болған жылдары туралы Балқаш кен-металлургия комбинатын алғашқы салүшылардың бірі, "ЖЭОқұрылыс" басқармасының бастығы Алексей Тимофеевич Хведанцевич былай деп жазады: "Вераны аудандық партия комитетіне нұсқаүшы етіп тағайындады және көп уақыт өтпей-ақ оның есімі ыстық жүректі принципті партия мүшесі, сергек те сезімтал жолдас ретінде бүкіл "Прибалхашстрой" коллективіне белгілі болды".
ВКП(б) Прибалқаш аудандық комитетінің бұрынғы нұсқаүшысы П.И. Малышев: "Оның өмірде қандай қиын жолдардан еткенін, жүрегінің партиялық іске терең берілгендігімен жалындағанын сонау алыс күндерде кім біле білген. Мақсаткер, өзінің мінезі жағынан қайсар, ол сөйлеген кезде қатал бола алатын, сонымен бірге көңілі сергек еді. Кімді болса да моральдық жағынан қолдай алатын" деп еске түсіреді.
В.З. Хоружаяны Балқаштың бірінші құрылысшысы, комсомол ардагері Иван Волков және басқалар жақсы біледі. Гитлершіл басқыншыларды жеңуге балқаштықтар да үлес қосты. Бірақ олардың бәрі бірдей өз зауытына, өз ошағына оралмады. Вера Хоружая да оралмады. Белорусь партизандарының қатарында болған ол партияның жауынгерлік тапсырмасын орындай жүріп, 1942 жылдың күзінде жау тылында қаза тапты.
В.З. Хоружаяның есімі мәңгі есте қалдырылды. Минск мен Балқашта, Брест пен Қарағандыда, Бобруйск мен Гроднода, Быховка мен Пинскде, Могилев пен Тульчинде, Мозырь мен Вольскде, Гомель мен Новогрудкада, Витебск мен Коесоведа, Телеханы мен Бычихада көше аттары В.З. Хоружаяның есімімен атапады. В.З. Хоружаяның ескерткіш бюсті, оған арналған мемориал тақталар Мозырь, Бобруйск, Прудана, Балқашта, көптеген мектептер мен кәсіпорындарына және жоғары оқу орындарына қойылған. Вера Хоружаяның есімі балқаштықтарға өте қымбат, олар Вераны "Өзіміздің жерлесіміз" деп орынды мақтан етіп, айрықша қадір тұтады.
Шиляев Федор Федорович
Ғасыр құрдасы Федор Федорович Шиляевтің туған жері қазіргі Свердлов облысындағы Верхотура станциясы еді. Теміржолшының баласы Федя 14 жасынан еңбекке араласты. Ол Азамат соғысына қатысты, бронепоездың от жағушысы болды. 1929 жылы Қиыр Шығыс теміржолындағы қақтығысты басуға ат салысты.
1942 жылы Қазақстанда жасақталған әскер құрамында ол басқыншыларға қарсы күреске аттанды. 1944 жылы, жалпыға мәлім, жаудың беті қайтып, Батысқа қарай ығып бара жатқан кезі. Қанқұйлы дұшпан әрбір сүйем жерді тірек етіп, жан таласа соғысты. Осындай бір жолы старшина Шиляев басқарған шабуылшы саперлер тобы Шумилинс маңындағы жау бекінісіне қарай ұмтылды. Оларға қарсы танк күшіне сүйенген неміс ротасы бас көтерді. Осы кезде старшина Шиляев бұғып жатып, жауды жүз метрдей жерге таяп келтірді де, қырып салды.
Маусымның 25-іне қараған түні Батыс Двина өзенінің Витебск тұсында арғы жағаға өтуге бұйрық алған Шиляевтар судан өту үшін сал байлап, дайындық жасады. Жауып тұрған оқтың астымен жүзіп өткен қаһарман топ арғы жағаға өтуі мұң екен, дұшпан жанталаса атқылай бастады. Бірақ Шиляев тобы қайтпады, жауға қарсы ұмтылды. Дұшпанның қарқынын басып, біздің жауынгерлердің өзеннен шығынсыз өтуіне мүмкіндік берді. Шиляев белімшесі бір түнде алты сал жасап, суға түсірді. Арғы жағаға өткен атқыштар жауға аяусыз соққы берді.
Түнімен соғысқан Шиляев ертеңінде өзінің қандай ерлік жасағанын ойлаған да емес еді. Әуелден сыпайы да қарапайым жігіт өз борышын ақтағанын ғана білді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 22-шілдедегі Жарлығымен 1-ші Балтық майданы 43-ші Армияның 5-ші шабуылшы инженер-саперлер бригадасы батальонының бөлімше командирі, старшина Федор Федорович Шиляевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Соғыстан кейін Федор Федорович Қарағандыда тұрды. 1969 жылы қайтыс болды. Михайлов зиратына жерленген.
Щербаков Олег Николаевич
Олег Николаевич Щербаков 1925 жылы Украинаның Винница облысында село мұғалімінің отбасында туды.
Ұлы Отан соғысы алдында Одесса қаласында тұрып, оқу оқыды. Мектеп оқушысы Олег 1941 жылы Балқаш қаласына эвакуацияланып, М. Горький атындағы мектептің 9-10 сыныптарында оқыды. Олег жазғы каникул кездерінде Балқаш мыс зауытының байыту цехында слесарь болып істеді. Ол фашистік басқыншыларға қарсы күреске өз үлесін қосқысы келіп, майданға жөнелту жөнінде Балқаш қалалық әскери комиссариатына бірнеше рет өтініш жасады. Бұл мақсаты да орындалды. Олег 10 сыныпта оқып жүргенде, 1943 жылы наурызда Армия қатарына шақырылып, Ташкент қаласындағы танк мектебіне жіберілді. Танк мектебін үздік бітірген соң Ленинград қаласына жіберіліп, мұнда жаңа құрылып жатқан 152-ші Ленинград танк бригадасы құрамына кіріп, Карель мойнағында алғаш рет соғысқа араласты.
Олег Николаевич, әсіресе кеңестік Эстонияны азат етуде ерекше көзге түсті. "Т-34" танкісінің командирі, кіші лейте-нант О. Щербаков Эстонияда болған бүкіл жорық кезінде өзінің бригадасымен әрдайым барлауда болды. Тарту қаласының солтүстігіндегі жаудың бекінісін бұзғаннан кейін, Щербаков өзінің танкісімен 1944 жылғы 19 қыркүйекте Ка-ривере елді пунктіне келіп, біздің танкілеріміздің жүруіне кедергі келтіріп тұрған екі зеңбіректі жойды. Мұнан кейін Рействере жолының қиылысына шыққанда бір "Фердинандты" талқан етті. Расику станциясы ауданында жаудың қал-қанын бұзып, шегіне бастаған обозын баса көктей, кеңестік Эстонияның астанасы - Таллиннге қарай екпіндете жүрді. Таллиннің шетіндегі жаудың екі орудиесін жойып, қалаға бірінші болып кірді. Мұнан соң ол Таллинн портына барып, жаудың кеткелі жатқан екі көлігін суға батырды.
1944 жылғы 24 қыркүйектегі Ристи станциясы үшін болған ұрыста жаудың екі орудиесін және эшелонды әкетпек болған паровозды талқандады. Сондай-ақ Олег Хаапсалу қаласы мен портына бірінші болып кірді.
Эстониядағы соғыс жорығы кезінде кіші лейтенант Щербаков жаудың "Фердинанд" типті екі өздігінен жүретін орудиесін, екі бронетранспортерін, түрлі калибрлі 8 зеңбірегін, 150 солдаты мен офицерін жойып, әскер мен жүк тиелген екі көлікті суға батырды және бір өзі 50 солдат пен офицерді тұтқынға алды.
Эстония аумағында неміс фашистеріне қарсы ұрыстарда көрсеткен үздік соғыс қимылы үшін, батырлығы мен ерлігі үшін кіші лейтенант Олег Николаевич Щербаковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 24 наурыздағы Жарлығы бойынша Кеңес Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді.
Олег Жеңіс күнін көре алмай кетті, ол 1945 жылы наурызда Германия жерінде қаза тапты. Батыр аз өмір сүрсе де, өзінің есімін мәңгі есте қалдырды.
Оның есімі Эстонияның астанасы - Таллиннде мәңгі сақталған. Мұнда батырдың ерлігіне арналған ескерткіш тақта қойылған.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы Санат:Екінші Дүниежүзілік соғыстағы Қазақстан Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Мельсайм
Мельсайм (Melsheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Страсбур-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67287, пошта индексі — 67270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 585 адамды құрады. Халық тығыздығы — 112,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Бальцерович бағдарламасы
Бұл шараларды жүзеге асыру өндіріс көлемін 10 — 15%-ке кемітеді деп күтілді. Ал, 6 — 7 айдан кейінгі (1989 жылы күзі — 1990 жылы маусым) нарықтық экономиканың өз негізінде дамуының екінші кезеңінде (8 — 10 жыл) түбегейлі өзгерістер өндіріс тиімділігін арттыруға, халықаралық еңбек бөлінісіне кіруге мүмкіндік беріп, әлеуметтік жағдай нығаяды деп болжанды. Сөйтіп, бағдарламаға сәйкес, аталмыш шаралар бірнеше бағытта жүргізілді: 1) Бағаны ырықтаныру саясаты. 1989 жылдың күзінен стихиялы түрде жүре бастады. 1990 жылдың 1 қаңтарынан Мазовецкий үкіметі ресми түрде өнеркәсіп өнімдеріне бағаны бірнеше есе көтерді. 1990 жылы қаңтар — наурыз айларында бағалардың күрт өсуі және халық табысының шектелуіне байланысты дүкен сөрелері тауарларға “толып” тұрды, сұраныс “шектелді”, рыноктық тепе-теңдік барлық секторларда тұтынудың төм. шектерінде орнықты. 2) Еңбекақы және әлеуметтік саясатта Халықаралық валюта қоры ұсынысы бойынша шектеулі механизм енгізілді (еркін баға және шектеулі табыс). Жалпы баға өсімі мен еңбекақы өсімі арақатынасы 1990 жылдың қаңтарында тиісінше, 79 және 20% шамасында болса, ақпанда 20 және 12, наурызда 6 — 9% болды. Жұмыссыздық деңгейі күрт өсті. 3) Бюджеттік саясатта, ақша-несие жүйесінде, валюта курсын тұрақтандыруда да елеулі табыстарға қол жетті. 4) Шаруашылық байланыстарын жаңа негізде құру саясаты белгілі дәрежеде жүзеге асырылды. Бұрынғы салалық жабдықтау орнына сауда саласын бақылайтын Ішкі рынок мин. құрылды. 5) Шетелдік инвестициялар тартуға бағытталған саясатта да ілгерілеушіліктер байқалды. 1990 жылы сырттан 1 млрд. доллар, ал, 1990—1993 жылдары 10 млрд. доллар көлемінде көмек алу көзделді. Польша бұл көмекті, негізінен, портфельді инвестиция түрінде алып, шет ел қаржысына тікелей бірлескен кәсіпорындар құру бағытын ұстанды. Бальцерович бағдарламасы өзінің тиімді жақтарының болуына қарамастан, өндірістік қатынастарды шұғыл өзгертуден, әсіресе, халық тұтынатын өнім шығаратын салалар, ауыл шаруашылығы, өндіріс салалары көп зардап шекті. Сондай-ақ, мемлекеттік кәсіпорындарға рыноктық тұлға құқығын толық бермей тұрып, бағаны ырықтандыру және табысты шектеу саясатын жүзеге асыру шаралары да оларды күйретуге алып келді. Сол сияқты, өндірістік құрылымдық саясат толық айқындалмай тұрып, жұмыссыздық жүйесін қалыптастыру да оң шешімге жатпады. Ақыр аяғында ішкі инвестиция көздерінің тапшылығынан шет ел капиталына иек арту, фискальды салық саясаты, экспорттағы кейбір келеңсіздіктер елдің экономикасын ауыр жағдайға ұшыратты. Сөйтіп, 1993 жылы экономикалық сәтсіздіктер реформалардың парламент сайлауында жеңіліске ұшырауына алып келді. КСРО-ның ыдырауы, ТМД елдерінде экономикалық дағдарыстың орын алуы ғана Польша реформасының тағдырына тиімді сыртқы ахуал қалыптастырды. ТМД елдері тарапынан 1991 — 1994 жылдары Польша өнеркәсібіне сұраныс туды да, оның тығырықтан шығуына біршама жағдай жасалды.
Сілтемелер
Санат:Польша тарихы Санат:Жекешелендіру Санат:Реформалар
Вассенберг
Вассенберг (Wassenberg) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Хайнсберг ауданының құрамына енеді.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Әулие Валентин күні
thumb Валентин күні, әулие Валентин күні немесе ғашықтар күні — 14 ақпанда әлемнің көптеген елдерінде ғашықтарға орайластырып тойланатын мереке.
Тарихы
Деректерде «Әулие Валентин күнін» Батыс Еуропа ХІІІ ғасырдан бері, АҚШ 1777 жылдан бастап мерекелеуде. Оның Қазақстанға және басқа да ТМД келген кезі — тоқсаныншы жылдардың басы. Христиан діндарларының аңыздарында үш Валентин туралы айтылады. Біріншісі — Рим императоры Юлий Клавдийдің сарбаздардың үйленуіне тыйым салған заңын бұзып, некелескені үшін өлім жазасына бұйырылған адам. Ал осы оқиғадан 200 жыл өткеннен кейін екінші император Геласиустің шешімімен «Әулие Валентин» күні мерекеленген. Екінші бір діни аңызда Валентиннің дін қызметкері екендігі, христиандарға көмектескені үшін түрмеге қамалғаны, осында жатып оның түрме қызметкеріне ғашық болғаны, оның жазаға тартылып, басының шабылғандығы айтылады. Ал енді үшінші Валентин ешкімге ғашық болмаған. Христиан дінінің қызметкері болған оның не үшін жазаланғаны белгісіз. Тек ол өлім жазасына кесілгеннен кейін «Әулие» деп жарияланған.
Қазіргі заман
1797 жылы британдық баспа компаниясы "Жас жігіттің Валентин өлеңшісін" шығарды, мұнда жас ғашық жігітке ұсынылған көптеген сентименталды өлеңдер болды. Баспаханалар поэзия мен эскизді ашықхаттардың шектеулі санын шығара бастады. 1835 жылы Ұлыбританияға пошта арқылы 60 000 Валентин ашықхатын жіберілді. Сэр Роулэнд Хиллдің 1840 жылы почта маркасын ойлап тапты, пошта реформасы жүргізілді, пошта тарифтерінің төмендеп, Валентина күніне орай жіберілген ашықхаттар саны арта түсті: пошта маркасы ойлап табылған соң бір жыл өткеннен кейін 400 000 ашықхат жіберілді, сөйтіп, валентин ашықхаттарын жіберудің жеңіл тәжірибесі бастау алды. Бұл карточкалармен алғаш рет анонимді түрде алмасуға мүмкіндік берді, мұның өзі дәуірде кенеттен құлақты елең еткізетін өлеңдердің пайда болуына себеп болды, ал басқа жағдайларда тәкаппар викториандық өлеңдер орын алды. 19 ғасырдан бастап қолмен жазылған хаттардың орнын жаппай құттықтау ашықхаттары жаулап ала бастады. 19 ғасырдың ортасында Валентин күні сауда жасау АҚШ-тағы одан әрі коммерцияланған мерекелердің жаршысы атанды. 1868 жылы британдық Cadbury шоколад компаниясы Валентин күніне арналған Fancy Boxes — әшекейленген жүрек пішінді кәмпит қорабын жасап шығарды. ] Салмасы бар кәмпит қораптары тез арада мерекемен үйлестіріле бастады. 20-шы ғасырдың екінші жартысында карталарды айырбастау тәжірибесі қымбат бұйымдарды сыйға тарту сияқты барлық ықтимал сыйлықтарға қолданылды. АҚШ-та Валентин күндеріне жұмсалатын орташа шығындар жыл сайын 2010 жылы бір адамға 108 доллардан 2013 жылы 131 долларға дейін өседі. Мыңжылдықтар тоғысында Интернеттің танымалдылығының артуы жаңа дәстүрлерді қалыптастырып келеді. Жыл сайын миллиондаған адамдар Валентин күніне арналған құттықтау хабарламаларын жасау және жіберу үшін цифрлық құралдарды пайдаланады. Кейбіреулер Валентин күнін оның коммерциялануына байланысты өзгеше мереке деп санайды. Қазіргі дәуірде литургиялық тұрғыдан Лютеран мен Англикан шіркеуінде Әулие Валентин күніне арналған қызмет бар, оған неке серттерін жаңартудың міндетті емес рәсімі кіреді.
Дереккөздер
Санат:Мейрамдар
Б. з. д. 101 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 101 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 101 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Таволожка
Таволожка — Ресей өзендері:
IC 81
IC 81 — Кит шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 4127, MCG 0-4-15, ZWG 385.10.
Сыртқы сілтемелер
IC 81 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Көне суармалы жер
Көне суармалы жер (Земли древнего орошения) — бұрын суармалау барысында топырақ бетінде қалыңдығы 35 сантиметр және одан артық агросуландыру текті қабат жиналған жер ауданы.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Еклеб
Еклеб (Éclaibes) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,89 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 283 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,87 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Бойлық
Бойлық — жер бетіндегі нүктелердің орнын анықтайтын географиялық координаттардың бірі.
Тағы қараңыз
Санат:Навигация Санат:Геодезия
Еклеб
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Хайролла Мүдебаев
Хайролла Мүдебаев (1927 жылы туған, Маңғыстау ауданы Жыңғылды ауылы) – ауыл шаруашылығы саласының маманы. Алматы финанс техникумын бітірген (1957). 1943 – 1987 жылдары Маңғыстау ауданы ауыл шаруашылығы саласында әр түрлі қызметтер атқарды. 1988 – 2000 жылы аудандық әскери комиссариатта қызметкер болды. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1945) медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Антон Борисович Чичулин
Антон Борисович Чичулин (27 қазан 1984, Целиноград, КСРО) — қазақстандық футболшы, «Шахтер» командасының қорғаушысы. Қазақстанның екі дүркін чемпионы.
Карьерасы
2007 жылы 17 шілде күні тұңғыш рет еурокубоктерде ойнады. "Астана" Грузияның "Олимпи" (Рустави) командасымен ойнап, Чичулин матчқа толық қатысты.
2008 жылғы маусымнан соң "Ақтөбеге" ауысты. Алғашқы ойынын 2009 жылы 25 сәуір күні "Каспийге" қарсы өткізді. Осы маусымда "Ақтөбе" Еуропа Лигасының плей-офф сатысына дейін жетіп, "Вердерден" ұтылды. Бремендік клубқа қарсы екі ойында да Чичулан алаңға шықты. Маусым соңында Чичулин екінші рет Қазақстан чемпионы атанды.
2012 жылы Чичулин "Ертіске" ауысты. Екі маусымдай ойнап, Түркияның "Гиресунспор" клубында бақ сынады. 2015 жылы Қазақстанға қайта оралып, "Атырауда" үш маусым доп тепті (2016 жылы "Оқжетпеске жалға берілді).
2018 жылы "Шахтер" футболшысы атанды.
Ұлттық құрамада
2004-11 жылдары Қазақстан құрамасы сапында ойнаған. Тұңғыш рет 2004 жылы 8 қыркүйек күні Украинаға қарсы ӘЧ-2006 іріктеуі ойынында алаңға шықты. Бұл ойында Қазақстан 1:2 есебімен ұтылып қалды.
Құрама сапындағы жалғыз голын 2007 жылы 7 наурыз күні Қырғызстан қақпасына енгізді. Бұл Шымкентте өткен АЛМА-ТВ турнирінің матчы болатын.
Құрамадағы соңғы ойынын 2011 жылы 26 наурыз күні Германияға қарсы өткізді (0:4).
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Ертіс ФК ойыншылары Санат:Атырау ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Косвож (өзен)
Косвож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кочмас өзенінен 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Айғыржал
Елді мекендер:
Таулар:
Ван
Ван (қала) (Van, Վան, Wan) – Түркияның шығысындағы қала. Ван көлінің шығыс жағалауындағы Ван илінің әкімшілік орталығы мен ең ірі елді мекен. Көне атауы – Тушпа. Халық саны 381 163 адам (2010 жыл). 1893 жылы Осман мемлекеті кезінде жүргізілген халық санағында Ванда өмір сүретін тұрғындар саны 51 149 адамды құрады. Бұлардың көбісі армяндар еді (64,6 % - 33 053 адам). Сол кездері Вандағы Күрт және Түрік тұрғындарының жалпы саны – 18 096 адам. Халықтың 35,4 % мұсылман дінін ұстанатын.
Дереккөздер
Санат:Қалалар Санат:Түркия
Жазықтықтық
Дереккөздер
Жазықтық (геометрия)
Бозторғайлар
Бозторғайлар (Alaudіdae) – торғайлар отрядына жататын сайрағыш құстар тұқымдасы. Жер шарында кең тараған, тек Антарктида кездеспейді. 15 туысы, 75 түрі анықталған (1 түрі – Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілген). Қазақстанда 6 туысқа жататын 13 түрі бар. Бозторғайлар шөл, шөлейт және қиыршықтасты жазық далада, тау жайылымында, елді мекен маңында, кейде орман алаңында кездеседі. Дене тұрқы 12 – 23 см. Қанаттары ұзын, аяқтары қысқа. Артқы бармағында ұзын тырнағы бар. Әдетте, түсі бозғылт, көбінесе мекендеген жерінің түсіне қарай өзгеріп отырады. Бұл қасиеті құсты жерде жүргенде жасырып, бірден көзге байқатпайды. Ұя салмаған кезде, топтасып ұшады. Бұлардың ішінде ең көп кездесетіні – бозторғай (Alauda arvensіs). Оның қанатының ұзындығы 8,5 – 14 см, салмағы 30 – 48 г. Ол Қазақстанның шөлді даласынан басқа аумағында кеңінен тараған. Бозторғайлар жердегі шұқырларға ұялап, оған 2 – 6 тарғыл жұмыртқа салады, кейбір түрлері жылына 2 рет жұмыртқалайды. Балапандарының денесін, әсіресе, жонын қалың мамық жапқан. Бозторғайлар – жыл құсы. Олар қыстау үшін күзде оңтүстіктегі жылы аймақтарға ұшып кетеді, қысы жұмсақ жылдары Қазақстанның оңтүстік аудандарында қыстап қалады. Бозторғайлар өсімдік дәнімен және жәндіктермен қоректенеді. Арамшөптердің де дәнін жеп, ауыл шаруашылығына пайда келтіреді.
Құстардың көбі бұтақта қонақтап отырып сайрайды. Ал бозторғайлар ұшып жүріп сайрайды. Оны "ұшқыш әнші" дейді.
Денесі 12-23 см, қанаттары ұзын. Түсі топырақ тәрізді. Көпшлік түрлерінін еркектері ұя маңында ән салып ұшады. 15 туысы белгілі. Олардың 75 түрі бар, (Оңтүстік Америкада, 1, Австралияда, 2). ТМД-да 7 туысы 14 түрі таралған. Олар бозторғай, (Alanda arvensis), далалық, (Melanocozypha calandra), құлақты бозторғай, (Eremorphila alpestris), шөлді жер бозторғайы, (Ammomanes deserthi) және ТМД-да эндемик қара (М. yeltoniensis) және ақ бозторғай, (М. leucoptera). Бозторғайлар тундрадан бастап далалық және шөлді аймақтарды мекендейді. Көпшілік түрлері жылы жақта қыстайды. Ұяларын жерге салады. 2-6 жұмыртқа табады. Қоректері, жәндіктер мен өсімдік дәні. 1 түрі ХТҚО Қызыл кітабына енген.
Мәдениеттегі орны
Бозторғай тыныштықты ерекше сүйетін құс, ұясына өзгелер жолп кетсе кейде құт ұясын да, бауыр ет балапанын да тастап өзге жаққа мәңгілік маңып береді, осының айғағы ретінде Қазақ тілінде мамыражай жақсы заманды қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман деп атасады.
Дереккөздер
Санат:Торғайтәрізділер
Б. з. д. 102 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 102 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 102 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Қалкен Шәкенұлы Әділшінов
Қалкен Шәкенұлы Әділшінов (15.10.1913 Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 23.5.1980 Алматы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1945). Актерлік өнерге ол жас кезінен әуес болып, ән салуға, тақпақ айтуға шебер болатын. Ол көркемөнерпаздар үйірмесінің жұмысына белсене қатысып, ауыл сахнасында қойылған шағын қойылымдарда өнер көрсете бастады. 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ академиялық драма театрының актері қызметін атқарған. 1935 жылы режиссер М.Г. Насоновтың жетекшілігімен осы театрдың студиясын бітірген. Оқып жүрген кезінде-ақ театр спектакльдеріне қатыса бастады. Ұлы Отан соғысына қатысқан, үш жыл бойы Қызыл әскерде зеңбірек батареясының командирі болған. 1956 жылдан бастап киноға түскен. 1958 жылы Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. Әділшінов өзі ойнайтын рөлінің әлеуметтік, тұрмыстық, психологиялық жағына ден қоюмен қатар, оның мінез-кейпін әсерлеп көрсететін өткір мінезді актер болатын.
Театрдағы рөлдері
Таңдаулы рөлдерінің қатарында
Марапаттары
Қызыл Жұлдыз және "Құрмет белгісі" орденімен, медальдарымен марапатталған.
Қарақылыш
Қарақылыш, құсбегілер сұңқар, ителгі, жағалтай үшеуін бір туысқа, лашын, тұрымтай екеуін бір туысқа бөліп жіктейдіде, осы жеті қыранды сұңқар тектестілерге жатқызады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Сұңқарлар
Сұңқарлар (Falconidae) — сұңқартәрізділер отрядының (Falconiformes) жыртқыш құстар тұқымдасы.
Тұқымдаста 11 тек пен 58 биологиялық түрі бар. Ең кішкентайы - ергежейлі сұңқар, дене тұрқы 15-19 см.
Таралуы
Антарктидадан басқа жерлерде тундрадан тауға дейін (шөлді аймақтарда да) кең таралған. Қазақстанда 7 (ителгі, бөктергі, тұрымтай, жағалтай, лашын, ақтырнақ, бөктергі, күйкентай) түрі бар.
Сипаттамасы
Жұптасып тірлік етеді. Мекиені үш-төрт жұмыртқа табады. Көбіне тасқа ұялайды. Жұмыртқасын бір ай мөлшерінде басып, балапан шығарады. Балапаны бір жарым ай мөлшерінде ұядан ұшады. Сұңқарлар өз ауын (жемін) күндіз аулайды, ұшқан құстың көбіне қожа. Сұңқар өз жемін көбіне аспанда теуіп түсіреді. Кішігірім құстарды жерге жеткізбей, қайта оралып, іліп әкететін кездері де болады. Қонақтаған құстарды өздері үркітіп барып, теуіп түсіретін сәттері де жиі, Қоян сияқтыларды қашып бара жатқанда-ақ тебеді.
Жіктелуі
Тұқымдаста 11 тек бар:
Дереккөздер
Санат:Сұңқарлар Санат:Сұңқартәрізділер
Бүркітті
Ауылдар:
Басқа мағыналар:
Санат:Айрық беттер
Тау-кен компасы
Тау-кен компасы – геологиялық түсіру кезінде тау жыныстары қабаттарының жатыс элементтерін: созылу, құлау азимуттары, құлау бұрыштарын анықтауға арналған аспап. Аспап алюминийден жасалған, ұзын жағы Солтүстік пен Оңтүстік бағытына параллель пластинадан және оған бекітілген ішкі және сыртқы лимбадан тұрады. Лимбаның ортасындағы металл инеге магнитті тілше бекітілген. Тілшенің солтүстік бөлігі ақ немесе көк түспен, ал оңтүстік бөлігі қызыл түспен боялған. Оның көмегімен азимуттар, ішкі лимба тіктеуіші құлау бұрыштарын анықтайды. Тау-кен компасының ерекшелігі жұмыс істеуге ыңғайлы болу үшін лимба сағат тілінің қозғалысына кері бағытта 360-қа бөлініп, Батыс пен Шығыс орындары ауысқан. Сол себепті өлшенген созылу мен құлау азимуттары картаға еш өзгеріссіз түсіріледі.
Куксу
Куксу (кор. 국수) – Корей асханасының тағамы. «Куксу» сөзінің синонимі - «мён». Азия аумағында кеспені шамамен 6000-5000 б.з.б. қолданған. Бидай кеспесі кезінде Кореяда қымбат болатын және ол тек 1945 жылдан бастап күнделікті өмір тағам қатарына енді. Сонымен қатар, куксу тағамын қазірде де белгілі бір мейрамдарда, тойларда дайындайды. Аңыз бойынша кеспе адамның өмір сүру ұзақтығын арттырады.
Онмён (куксу чанъгук) (ыстық түссіз сорпа ішіндегі кеспе), нэнмен (суық қарақұмық кеспе), пибим куксу (көкеніспен суық кеспе), кхалькуксу (соя дәмқосары қосылған кеспе) корей асханасының кеспемен жасалатын ұлттық тағамдары болып табылады. Сарайдағы корей асханасында пэкмен тағамы ерекше орын алатын. Нэнмен тағамына бай адамдар тонъгимчхи және сиыр етін қосып жаз мезгілінде жейтін.
Түрлері
мемиль куксу(кор. 메밀국수) — қарақұмық кеспе;
ольчхэнъи куксу (кор. 올챙이국수) — Корей тауларының аумағында көп қолданылады, жүгері ұнынан жасалатын кеспе;
камджа куксу (кор. 감자국수) — картоп крахмалы, күріш ұны, жабысқақ күрішпен араласқан кеспе;
камджанонъма куксу (кор. 감자농마국수) — Хванхэдо аймағында жиі дайындалатын тағам, картоп крахмалынан тұратын қаттылау келген кеспе;
тотхори куксу — емен жаңғағы ұнынан жасалатын кеспе;
чхик куксу (кор. 칡국수) – қарақұмық пен кудзудан дайындалатын кеспе;
ссук кхалькуксу (кор. 쑥칼국수) — жусан және бидай ұнының араласуынан пайда болатын кеспе;
хопак куксу (кор. 호박국수) – асқабақ және бидай ұнынан тұратын кеспе;
ккольтту куксу (кор. 꼴뚜국수) — қарақұмық және бидайдан тұратын кеспе;
чхонсачхэ — сорпа ішінде комбу қайнаған соң, қалған қалдығынан дайындалатын кеспе.
Панчхандар
чапчхэ — қуырылған сиыр еті мен көкеністер қосылатын кеспе.
Қытай кеспесі
чаджанъмён — қара бұршақ пастасы қосылып жасалатын жуан бидай кеспесі;
ччамппон (짬뽕) — ашты кеспе.
Ыстық сорпамен кеспе
кхальгуксу (칼국수) — балдыр сорпасына салынатын кесілген бидай кеспесі;
комгуксу (кор. 곰국수) — комкука сорпасына салынатын бидай кеспесі.
Кеспемен жасалатын суық тағамдар
Маккуксу (막국수) — сорпаға салынатын қарақұмық кеспе.
Дереккөздер
Орыс википедиясынан.
Бойтұмар
Бойтұмар – дұға, аят, астрологиялық ишаралар немесе қасиетті кітаптардан алынған сөздер жазылған, мойынға тағылатын қастерлі зат. Бойтұмар ретінде түрлі бұйымдар (ұлутас, тас, сүйек, т.б.) немесе арнайы жасалған ішінара қымбат зергерлік заттар да қолданылады. Бойтұмарды алқаға, кішкене қорапшаға немесе былғарыдан, шүберектен жасалған қалташаға тігеді. Үлкендігі мен пішіні әртүрлі болады. Ол көз тиюден, пәле-жаладан, апаттан қорғайды деп сенген.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Әйтиев атындағы көше (Алматы)
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің тұңғыш Конституциясы авторларының бірі Әбдірахман Әйтиевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 15.01. 1970 №11 шешімі) берілген. Әйтиев Әбдірахман (1886-1936) Орал уезінде Теректі болысында дүниеге келген.
Көше Алмалы ауданында орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Гоголь көшесінен басталып, Сәтпаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Төле би, Гоголь, Жамбыл көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 4-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 2600 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Үн
Үн — ауадағы тербеліс процесінен пайда болатын дыбыс; жиілігі тұрақты, өзара әдемі үйлесім тапқан музыкалық дыбыстар қатары. Дыбыстың биіктігін анықтайтын Үнмен музыка теориясында дыбыстарды жағымды үндер мен шуларға бөледі, яғни белгілі бір биіктіктегі және биіктіксіз дыбыстар деп ажыратылады. Ең кішкентай негізгі жиілік музыкалық үннің биіктігін, ал оның еселенген жиілігі дыбыс тембрінің, яғни обертондардың қайталану биіктігін анықтайды. Тербеліс жиілігі көбейген сайын дыбыс биіктігі де жоғарылайды. Көптеген музыкалық аспаптарда (мысалы, скрипкада, виолончельде, әсіресе, домбырада, сондай-ақ қазіргі электрондық музыкалық аспаптарында) кез келген жиіліктегі үнді алуға болады. Әрбір ұлттың мінез-құлқына, ой-санасы мен салт-дәстүріне, өмір сүрген табиғи ортасына, айналысқан шаруашылық кәсібіне байланысты муз. әуен-сазы туады. Әл-Фараби адамның аузы-мұрнынан, өңеші мен жұтқыншағы арқылы шығатын үнді табиғи, ал музыкалық аспаптардың дыбысын жасанды үн деп атаған; қара Тон.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Физика Санат:Терминология