cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самыркеш
Самыркештер, самырсындар (Nucifraga caryocatactes) — торғайтәрізділер отрядының қарға тұқымдасына жататын құстар туысы. Қазақстанның оңтүстік-шығысында (Алтайдан Тянь-Шаньға дейін) таудағы қылқан жапырақты орман алқаптарын мекендейді. Дене тұрқы 35 см-дей, салм. 160 — 180 г. Қауырсыны ақ дақты, күңгірт қоңыр, тұмсығы қара, ұзын, құйрығы қысқа болады. Самырсын құс — отырықшы құс. Орманның қалың жеріндегі ағаш басына ұялайды, түсі теңбіл 2 — 7 жұмыртқа салады да, оны мекиені мен қоразы 20 күндей кезектесіп басып, балапан шығарады. Самырсын құс — пайдалы құс, негізінен самырсын қарағайы мен шырша бүрінің дәнін жейді. Ол дәнді жемдік қор ретінде топырақ арасына көміп қояды, ал бұл орман өрттері болған жағдайларда ағаштардың қайта өсуіне жағдай туғызады.
Дереккөздер
Санат:Торғайтәрізділер
Барнхарт (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 6631 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Джефферсон округы (Миссури)
Мұрат Ерғалиев
Руы: Кіші Жүз, Жетіру, Тама.
Қазіргі әл-Фараби атындағы мемлекеттік университеттің филология факультетін бітірген. 1972 жылдан бастап Қарағанды университетінде ұстаз, «Ауыл шаруашылығы ғылымдарының жартысы» атты журналдың аға редакторы болған. 1980 жылдан бері Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрліғінде жауапты қызметкер.
Шығармашылығы
Шығармашылық жүмысы негізінде драматургия мен көркем аудармаға арналған. Ол тәржі-малаған Ғ.Мүсіреповтің «Үлпаны», В.Розовтың «Соққысы», М.Әуезовтің «Хан Кенесі» және «Қарагөз!» орыс драма театрлары сахна-ларында қойылған. Отызға жуық аудармалары мен сын мақалалары әр түрлі басылымдарда жарық көрді. Сонымен қатар ол әкесі, әйгілі ақын Хамит Ерғалиевтің соңғы жазған өлеңдерін орыс тіліне аударып, кітаптарын шығаруға күш салысып келеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Алматыда туғандар Санат:1946 жылы туғандар
Центрлейтін қадалық
Центрлейтін қадалық (Штырь центрирующий) — қалыптың екі қорамын біріктіру үшін бағыттаушы болатын қадалық.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Голографиялық сақтауыш құрылғы
ГОЛОГРАФИЯЛЫҚ САҚТАУЫШ ҚҰРЫЛҒЫ  (Голографическое запоминающее устройство; holographic storage) — дискрет ақпаратты кеңістік жазуға сақтауыш құрылғы ретінде голограмманы пайдалануға негізделген компьютер жады.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Протозоология
thumb|right|200px| Протозоология — зоологияның бір клеткалы жануарларды — қарапайымдарды зерттейтін бөлімі. Протозоологияны кейде протистология деп те атайды.
D-Link
D-Link Corporation (қытайша: 友訊科技) 1986 жылы наурыз айында Тайпей қаласында негізгі атауы Datex Systems Inc. болып құрылған компания Компания өз жұмысын жүйе адаптерлерін сатушы ретінде бастайды, уақыт өте келе жүйе адаптерлерінің дизайдарын жасау, дамыту, өңдеп шығару істерін меңгере бастайды.
Антон Антонович Дельвиг
Дельвигтің өліңдерін Абай жақсы білген. Оның «Сұрғылт тұман дым бүркіп, барқыт бешпент сулайды» атты өлеңін еркін аударған және оған ән жазған. Абай өлеңдерінің 1957 жылғы Әуезов жетекшілік еткен басылымында ғана бұл өлеңнің Дельвигтікі екені айтылған. Онда бұл шығарма «Не осенний мелкий дождичек» деп басталатын орыс халық өлеңінен (сөзі А. Дельвигтікі, музыкасы М. И. Глинканікі) жалпы мағынасы сақталып өте еркін аударылғанын, бүтіндей алғанда, өлең аударма көлемінде қалмай, тың, жаңа шығармаға айналғанына түсініктеме береді (Абай Құнанбаев. Шығармаларының екі томдық толық жинағы, 1957, 232-бет).
Дереккөздер
Санат:17 тамызда туғандар Санат:1798 жылы туғандар Санат:Мәскеуде туғандар Санат:26 қаңтарда қайтыс болғандар Санат:1831 жылы қайтыс болғандар Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар Санат:Орыс ақындары Санат:XIX ғасыр ақындары
Шалдай
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шарбақты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 75 км-дей жерде, Бесқарағай орманының орталық бөлігіндегі табиғаты әсем жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1484 адам (736 ер адам және 748 әйел адам) болса, 2009 жылы 1474 адамды (734 ер адам және 740 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1927-28 жылы ағаш өңдеу зауытытын салуға байланысты қаланған. 1988 жылдан Шалдайда орман шаруашылығы өндірістік кәсіпорны жұмыс істейді. Ол республикадағы ағаш кесу және өңдеу жөніндегі ірі өнеркәсіп орындарының бірі.
Адмирал
Адмирал (admіraal, әмір-Әль-бахр — теңіз әміршісі) — әскери-теңіз флотында жоғары дәрежедегі офицерлерге берілетін әскери шен. Еуропа елдерінде 12 ғасырда теңіз ұрыстарында адмирал — негізгі әскер күштерді (кордебаталия), вице адмирал — алдыңғы шепті (авангард), контр. Адмирал — қорғаныс күштерін басқарды. 1706 жылы І-Петр Ресейде 4 түрлі адмирал атағын енгізді: генерал адмирал (құрлықтағы әскери күштердің генерал-фельдмаршал дәрежесіне сәйкес), адмирал (толық дәрежелі генерал), вице адмирал (генерал-лейтенант) және контр адмирал (генерал-майор). Адмиралдық атақ Кеңестік ӘТФ-ында КСРО Жоғарғы Советі Президумының 1940 жылы 7 мамырдағы қаулысымен еніп, бекітілді. 1955 жылы 3 наурыз, 1962 жылы 28 көкек және 1971 жылы 18 ақпандағы қаулылар негізінде енгізілген қосымшалар мен нақтылауларға сәйкес адмирал атағының 5 түрлі дәрежесі болды: контр адмирал, вице адмирал, адмирал, флот адмиралы және Кеңестер Одағы флотының адмиралы, сонымен қатар инженерлік кеме құрамы үшін контр-адмирал-инженер, вице адмирал-инженер және адмирал-инженер. Кеңестік ӘТФ құрамында: адмирал Владимирский Л.А., вице-адмирал Усатов М.А., контр-адмиралдар Хорошкин Б.В. мен Порошин В.А. сияқты қазақстандықтар болды.
Сілтемелер
Санат:Әскери іс
Мұратбаев ескерткіші
Мұратбаев ескерткіші – монументті өнер туындысы. 1975 жылы Қызылорда қаласында Қазақстан мен Орта Азиядағы жастар қозғалысының көрнекті қайраткері  Ғ. Мұратбаевқа орнатылған. 2002 жылы маусым айында 100 жылдығына орай қайта өңделіп, темір жол вокзалы алдындағы алаңға ауыстырылды. Ескерткіштің жалпы биіктігі – 5 м. Мүсіннің биіктігі – 2,5 м, тұғырдың биіктігі – 1,85 м. Тұғыры бетоннан жасалып, оның сырты ақ мрамор плиталармен қапталған. Авторлары: сәулетшілер: Сапарғалиев, Ускова.
Сілтемелер
"Сыр елі энциклопедиясы"
Санат:Ескерткіштер
Ассоциативтік жад
Ассоциативтік жад (Ассоциативная память; associative memory) — ақпаратты оның мағынасы (ассоциативтік белгісі) бойынша іріктеуге мүмкіндік беретін жадтың бір түрі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Дина Ахметжанқызы Аманжолова
Дина Ахметжанқызы Аманжолова (1957 жылы, Шығыс Қазақстан облысы, Бородулиха ауылы) - тарихшы-ғалым, тарих ғылымдарың докторы, профессор. Белгілі алаштанушы ғалым, Мәскеу мемлекеттік университінде еңбек етеді.
Өмірбаян
1957 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы Бородулиха ауылында, жұмысшы отбасында дүние келген. Семей мемлекеттік педагогикалық институтының тарихи-педагогикалық факультетін 1980 жылы тәмәмдаған. 1986 жылы "Қазақстан Компартиясының жалпыға білімберу мектептерін дамытуда қоғамдық ұйымдардың рөлін арттыру (1971-1980 жж.)" атты кандидаттық диссертацияны, ал 1994 жылы "Ресей және Қазақ автономиясы. Алаш қозғалысының тарихы (1905-1920 жж.)" атты докторлық диссертацияны қорғаған.
Еңбектері
Сын сағатта: Қазақстан этно-саяси тарихындағы Алаш қозғалысы
Дереккөздер
Санат:Алаш Орда қайраткерлері Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Алаштанушылар
Безек
Безек - бұйымның, заттың бет жағына айшықталып салынған көркем өрнек. Текеметке қондырылған өрнекті шыт немесе басқа матаға мәнерлеп айшық түсіруді де безек деп атаган. Безекті арнаулы аспаптар арқылы жұмсақ (мата, былғары), қатты материалдар (ағаш, күміс, мыс) бетіне ойып, қашап яки сызып түсіреді. Шеберлер оны безек түсіру деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
IC 384
IC 384 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2816418.
Алғашқы қауымдық тәрбие
Алғашқы қауымдық тәрбие - алғашқы қауымдық кұрылыс шарттарында іске аскан өсіп келе жатқан ұрпаққа қоғамдық тарихи тәжірибені табыстау. Балалар мен жасөспірімдер алғашқы еңбек және соғыс кұралдарын жасау және қолдану дағдыларын игерді, бірге өмір сүру ережелерін меңгерді. Олар әртүрлі ырымдарды орындауға және барлық мүмкін «арнау» мен «сынаулардың» жүргізілуіне қатысты. Бала өмірінде өз орнын ойын да тапты.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Төменгі Силезия шабуылы
Төменгі Силезия шабуылы — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі.
1945 жылдың ақпан айының басында 1-ші Украин майданының әскерлері Одер өзеніне қарай шықты және сол жағадағы бірнеше плацдармды жаулап алды. Енді сәтті аяқталған Висла-Одер шабуылының жалғасы ретінде Қызыл Армияның Берлин жаққа алға басуын қамтамасыз етерлік операцияны ұйымдастыру керек болды.
Операция барысы
8 ақпанда 50-минуттық артиллериялық дайындықтан кейін 1-ші Украин майданының әскерлері шабуылға шықты. Әскери шептің оң жағы екі күнде 60 шақырымға алға жылжыды, ортаңғы бөлігі Бреслау бекінісін алуға тырысты, ал сол жағы қорғану қалпына ауысты.
13 ақпанда Бреслау қоршауға алынды.
14 ақпанда 4-ші танк армиясы Нейсе өзеніне келді.
16 ақпанда операцияның жоспары жаңартылды, оның басты мақсаттары: Нейсенің батыс жағалауындағы плацдармдарға шығу және Бреслауды 6-шы армия күштерімен жаулап алу.
22 ақпанда шептің сол жағында 3-ші гвардиялық танк армиясы мен 52-ші армия күштері фашистерді оңтүстікке қарай ығыстырды.
24 ақпанда Қызыл Армия Нейсе сағасындағы Пенциг елді мекеніне шықты. Бұл — операцияның аяқталған күні.
Нәтижелері
Нәтижеде Кеңестер батысқа қарай 150 шақырымға жылжыды.
Нацистік Германия өндірістік жағынан маңызды аймақтан айырылды.
Б. з. д. 805 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 805 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 805 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Сент-Фер
Сент-Фер (Sainte-Feyre) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Гере округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 29,99 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23193, пошта индексі — 23000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2278 адамды құрады. Халық тығыздығы — 75,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Хибин тауы
Хибин тауы — Ресейдің еуропалық бөлігінде, Кола түбегіндегі ең ірі тау массиві. Ауданы 1300 км², ең биік жері — Часначорр тауы, 1191 метр. Массивтің сыртқы бөлігі негізінен хибиниттен, ішкі бөлігі нефелинді сиениттерден құралған. Шыңы үстірт тәрізді, беткейлерін мұздықтар жапқан, қар көшкіні болып тұрады. Тау басында тау тундрасы, етегінде қылқан жапырақты және қисайып өскен қайың орманы таралған. Вудъеврчорр қаласында полюстік-альпілік ботаникалық бақ ашылған. Хибин тауы — апатит кентасының дүние жүзіндегі аса ірі кен орны.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:География Санат:Таулар
Карантуар
Карантуар (Carentoir) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Ванн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 59,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 56033, пошта индексі — 56910.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2751 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Эварист Галуа
thumb|Эварист Галуа
Эварист Галуа (26.10.1811, Париж маңындағы Бур-ла-Рен-30.5.1832,Париж)- француз математигі. Республиканы жақтаушы революционер. 1830 жылы Жоғары нормальдық мектепте оқып жүріп, саяси күреске араласқан. Мектеп директорының екі жүзділігін әшкерелегені үшін 1831 жылы онан шығарылған. Түрмеден шығысымен 21 жасында дуэльде қайтыс болған. Оның математика мұрасы өз дәуірінен озық болды. Ол негізінен шектеулі өрістің теориясынан жасап, алгебр. функцияға тәуелді интегралдардың теоремаларын баяндаған, бұл кейін Б.Риман еңбектерінде қайтадан қаралған.Оның басты еңбегі Ж.Лангранж бен Н.Абель бастаған алгебр. теңдеулердің радикал арқылы шешілетіндігі туралы зерттеулердің негізінде жасалған. Осының нәтижесінде Галуа теориясы шыққан.
Жан-Клод Ван Дамм
Жан-Клод Ван Дамм (Jean-Claude Van Damme, толық аты — Жан-Клод Камиль Франсуа Ван Варенберг, Jean-Claude Camille François Van Varenberg; 18 қазан 1960 жыл, Беркем-Сент-Агат, Бельгия) – америка актері, режиссер, сценарийші, монтаж жасаушы және продюссер.
Rodin Entertainment кинокомпаниясының негізін қалаушы. Бұрынғы атақты каратист, мәдениеттанушы әрі кикбоксер.
Шамамен 47 фильмге, 7 музыкалық клипке және 25 жарнама ролигіне түскен. Ең сәтті актерлік жұмыстары: «Қанды спорт» (1988), «Кикбоксшы» (1989), «Қос соққы» (1991), «Әмбебап сарбаз» (1992), «Қиын нысана» (1993), «Уақыттың шолғыншысы» (1994), «Ж.К.В.Д.» (2008). 2010 жылы Канн кинофестивалінде оның өзі түсірген «Бүркіт жолы» атты фильмінің көрсетілімі өтті. Фильм DVD және Blu-ray форматында 2012 жылы шықты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каратешілер Санат:Кикбоксшылар
IC 4814
IC 4814 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62749, ESO 141-23, IRAS19006-5839.
Сыртқы сілтемелер
IC 4814 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Ату сызбасы
Ату сызбасы (Схема огня) - артиллерия, танк, атыс қаруы және тағы басқа атыс құралдарының атыс міндеттері картада немесе қағазда шартты белгілермен көрсетілген графикалық жауынгерлік құжат. Картага берілген түсінік сөздерде нысаналардың координаттары, олардың нөмірлері мен атаулары көрсетілуі мүмкін. Егер Ату сызбасы қағаз бетінде орындалса, онда оған координаттық тор жүргізіледі.
Қазуар
Қазуар - өте ірі құс, оның салмағы 85 кг дейін жетеді. Салмағы жағынан одан тек африкалық түйеқұс қана озық тұрады. Өзге түйеқұстар секілді қазуар да ұша алмайды, бірақ желаяқ болып келеді. Қазуардың мойны секілді, үлкен үш бармақты сирақтары да жалаңаш мамықсыз, қауырсынсыз болады. Аяғы да, мойны да ашық түсті бояулы - көк, сары, қызыл, ақ болып келеді. Қазуардың басында мүйізді өскіні болады, оның көмегімен ол ұйыса өскен қалың нуға басын еркін тығып, жемістерді алып жейді. Сонымен қатар ұсақ жәндіктермен де қоректенеді. Ұяны қоразы салады,жерден ұя қазып оған мүктер мен жапырақтар төсейді. Олардың мекиендері 3 - тен 8 - ге дейін жұмыртқа табады. Жұмыртқаны жарып шыққанда балапандардың үстінде қоңырқай ұсақ қауырсындары болады.
Дереккөздер
Санат:Түйеқұстәрізділер
Андреас Перейра
Андреас Хогельбаум Перейра (Andreas Hoelgebaum Pereira; 1 қаңтар 1996 жылы, Дюффеле, Бельгия) — бразилиялық футболшы, «Манчестер Юнайтед » футбол клубының жартылай қорғаушысы.
Клубтық мансабы
Бала кезінде «Ломмел Юнайтед» и «ПСВ Эйндховен» клубтарында ойнаған. 2011 жылдын қараша айында «Манчестер Юнайтед» командасының академиясыңа түсті.
Өзінің ең бірінші кездесуін 26 тамыз 2014 жылы «Милтон Кинс Донс» командасыңа қарсы өткен кездесуде өткізген. Премьер-лигада бірінші ойынын 15 наурыз 2015 жылы «Тоттенхэм Хотспур » командасыңа қарсы өткен кездесуде ойнаған.
2015 года 23 қыркүйекте «Юнайтед» сапында Футбол лигасының кубогінде «Ипсвич Таунға» қарсы өткен кездесуде соққан.
2016-18 жылдары Испанияның "Гранада", "Валенсия" клубтарында арендада ойнады.
Ұлттық құрамадағы мансабы
Ең алдымен Андреас Бельгияның бірнеше жастағы командасында ойнаған, бірақ уақыт өткен соң ойланып өзінің тарихи Отаны Бразилия құрамасында ойнауға шешім қабылдады.
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:1 қаңтарда туғандар Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бельгия футболшылары Санат:Гранада ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Ножаль-е-Клотт
Ножаль-е-Клотт (Nojals-et-Clotte) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,80 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24310, пошта индексі — 24440.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 201 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,57 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Гильгамеш
Гильгамеш туралы хикая
Күшті,батыл,өткір мінезді Гильгамештің бойы да еңгезердей екен, өзі жауынгерлік өнерді жақсы көріпті. Урук тұрғындары құдайлардан тілеп, соғысқұмар Гильгамешті ақылға келтіруді өтінеді. Сол кезде құдайлар алыптың арынын басар деген үмітпен Энкиду деген жабайы адамды жаратады. Энкиду Гильгамешпен жекпе – жекке шығады, бірақ батырлар күштерінің тек екенін бірден байқайды. Олар достасып, көптеген ерен ерліктерді бірге жасайды. Бір күні олар самырсын еліне аттанады. Алыстағы бұл елде бір таудың шыңында Хувава дейтін зұлым дәу тұрыпты. Ол адамдарға көп зардап шектіріпті. Батырлар дәуді жеңіп, басын кесіп алады. Бірақ құдайлар олардың бұл қылықтарына ашуланып, Инаннаның ақылымен Урукке құбыжық бұқаны жібереді. Инанна әрдайым көңіл білдіріп жүрсе де, назар аудармай қойған Гильгамешке бұрыннан ызалы еді. Алайда Гильгамеш Энкидумен бірге бұқаны өлтіріп тастайды да, бұл іс құдайларды одан әрмен күйіндіреді. Батырдан кек алу үшін, құдайлар оның досы Энкидуды өлтіреді. Гильгамеш үшін бұл ең сұдық қасірет болды. Досының өлімінен кейін Гильгамеш Ут – Напишти деген ажалсыз адамнан мәңгі өмірдің құпиясын білуге аттанады. Ол қонағына бүкіләлемдік су тасқынынан қалай тірі қалғанын айтып береді. Қиындықтарды жеңудегі дәл осы табандылығы үшін, құдайлар оған мәңгілік өмірді сылағанын баяндайды. Ажалсыз адам Гильгамешке ақыл беруді құдайлар қолдамайтынын білді. Бірақ, бақытсыз батырға көмектескісі келіп, оған мәңгі жастық гүлінің құпиясын ашты. Гильгамеш құпия гүлді тауып алады. Оны енді жұлып алайын дей берген сәтінде, гүлді жылан қақшып алып, дереу жап – жас жыланға айналып кетеді. Салы суға кеткен Гильгамеш Урукке қайтып оралады. Бірақ қаланың жақсы бекінгендігі мен гүлденіп жатқандығы көңіліне медеу болады. Урук тұрғындары оның келгеніне қуанады. Гильгамеш туралы хикая адамның мәңгі өмірге ие болуға ұмтылуы бос әурешілік деген ойды аңғартады. Адамның игілікті істері мен ерліктері туралы жұртшылық балалары мен немерелеріне айтып отырғанда ғана, ол тек халықтың жадында мәңгі өмір сүре алмақ.
BigSher
Әлішер Мақсатұлы Бұрханов, BigSher (4 тамыз 1993 жылы туған, Қызылорда, Қазақстан) — қазақстандық рэпер. Бүгінгі таңдағы қазақ тілінде ән айтатын жас әншілердің бірі.
Өмірбаяны
Әлішер 1993 жылдың 4 тамызында Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Түгіскен ауылына дүниеге келген. Қазіргі таңда Алматы қаласында тұрады. 2009 жылдан бастап рэпке қызығушылығы басталды.
Білімі
Қазақ спорт және туризм академиясы бітірген. Спорт шеберіне кандидаты. 10 жылдан аса спортпен айналысқан.
Шығармашылық жолы
2012 жылы Самрұқ әні DeeRoom мен бірге алғашқы әні болды. 2013 жылы Казахстан әні жарық көрді. Сосын Құрмаш Қуанышбаев және Серік Ибрагимов пен бірге Дем бересін әні. Серік Ибрагимов пен бірге «Бір дана», «Тойхана», «Девочки», «No love» әндерін орындады. Тағыда Мухтар Ханазада мен «Жаңа жыл» әнін дуэт айтты. Alihan, Arenbey мен орындауындағы «Жаңа жыл» әні 2020 жылы жарық көрді. 2021 жыл 21 желтоқсанда Қазақстан Ұлттық арнасыдағы Таңшолпан бағдарламасыда «No love» әнін айтты. «Девочки» әнін 2021 жылы Қызық Премия жобасының 2021 қорытынды концертіне және 2022 жылы 11 наурызда Біздің шоу бағдарламасына Серік Ибрагимов пен бірге әнді орындады. 2022 жыл 3 тамызда Zhuldyz LIVE жобасында Серік Ибрагимов пен кіші концерт берді.
Дереккөздер
Санат:Жаңақорған ауданында туғандар Санат:Қазақстан рэперлері
Черимойя
Черномойя - Колумбиядан Перуға дейінгі Анды алқаптарында теңіздің деңгейінен 1500 м биіғінде өсетін (Annona cherimola) ағаштың ең жиі пайдаланатын сауда аталымы. Ол аласа жерлердің температусынада өседі, сондықтан Сіз черимойяны дүниежүзінің талай жылы аймақтарында кездесе аласыз, мысалы, Израилде, оңтүстік Испанияда. Осы тұқымдасқа мөлшері 120 түр жатады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жемістер Санат:Ағаштар
Коломбье (Алье)
Коломбье (Colombier) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Монлюсон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03081, пошта индексі — 03600.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Баудойнхам (Мэн)
Баудойнхам (Bowdoinham) — Мэн штатының Саджадахок округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2612 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.4 км² шамасында. FIPS коды — 23-06365.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Арментерос
Арментерос (Armenteros) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 467 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 38,93 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 52 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Даман
Даман, Нигю Чуло-хан Даман (т.ж.б. – 618) – Батыс Түрік қағандығының қағаны. Д. Таң императорымен ымыраға келіп, оның әскери жорықтарына да қатысып тұрған.
Санат:Тарих
Жаңатұрмыс (Мақтаарал ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мырзакент кентінен оңтүстікке қарай 5 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 295 адам (155 ер адам және 140 әйел адам) болса, 2009 жылы 311 адамды (160 ер адам және 151 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Южное (Тайынша ауданы)
Южное — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Краснополян ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан солтүстік-батысқа қарай 67 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 369 адам (176 ер адам және 193 әйел адам) болса, 2009 жылы 221 адамды (113 ер адам және 108 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
Жасылша
Жасылша, купырь (Anthriscus) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын бір және екі жылдық өсімдіктер туысы. Еуразияда кездесетін 20-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда Солтүстік, Батыс Тянь-Шань тауларының шыршалы ормандарында, тау беткейлерінде, өзен бойларында, таудың мәңгі мұз жататын шыңдарында өсетін 2 түрі (мұзшыл жасылша, ұқсас жасылша) бар. Бұлардың биіктігі 1 м-ден асады. Сабағы тік, қырлы, бұтақтанған. Жапырақтары екі, үш кейде бірнеше рет қауырсынды тілімденген, екі жағы да түкті болады. Гүлдері ақ түсті, күрделі шатырша гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамызда жемістенеді. Жемісі ұзынша, екі бүйірінен қысыңқы. Кейбір түрін тағамға пайдаланады, балды өсімдіктер.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер
Өзін-өзі қаржыландыру
Өзін-өзі қаржыландыру – кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыру тәсілі. Мұнда тек ағымдағы кезеңдердің шығындары ғана емес, сонымен бірге күрделі жұмсалым да, болашақ кезеңдердің шығыстары да меншікті қаражат көздерінен өтеледі. Басқаша айтқанда, Өзін-өзі қаржыландыру – кәсіпорындардың, фирмалардың, компаниялардың ішкі қаражат көздері есебінен қаржыландырылуы. Пайда, амортизациялық аударым Өзін-өзі қаржыландыру көздері болып табылады. Алынған таза табыс өндірісті ұлғайтуға және жетілдіруге, жұмыскерлерді көтермелеуге, дивидендтерге және еңбек ұжымының әлеуметтік мәселелерін шешуге, өзге де мақсаттарға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономикалық терминдер
Анализ
Анализ  (Analysis - зерттеу) —
Дереккөздер
Санат:Электроника
Санат:Компьютерлік техника Санат:Лингвистика Санат:Физика
Бейэлектролиттер
Бейэлектролиттер – ерітінділері электр тогын өткізбейтін, ерігенде иондарға ыдырамайтын полюссіз байланысы бар бейорганикалық және органикалық қосылыстар. Мыс., оттек, азот, қант, эфир, спирт, глицерин, т.б. Ерітінді қасиеті құрамындағы жекеленген бөліктердің қасиетінен өзгеше болады. Ерітіндіні сипаттайтын қасиеттерге: осмостық қысым, қату және қайнау температуралары, бу қысымы, т.б. жатады. Бейэлектролиттердің сұйық ерітінділері мен заттардың газ күйінің арасында ұқсастық барын алғаш рет голланд ғалымы Я. Вант-Гофф байқаған (1887). Ол газ күйге арналған теңдеуін ерітінділер үшін де қолданған. Бейэлектролиттердің қату және қайнау температураларындағы өзгеріс Рауль заңымен сипатталады.
Анализ
Дереккөздер
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Терезополис-ди-Гояс
Терезополис-ди-Гояс (Terezópolis de Goiás) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Орталық Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гояния экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Бейэлектролиттер
Дереккөздер
Санат:Химия Санат:Химиялық қосылыстар
Терезополис-ди-Гояс
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6266 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106,976 км² шамасында. Халық тығыздығы — 58,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1993 жылы құрылған.
Санат:Гояс елді мекендері
Геодезиялық көрінушілік
Геодезиялық көрінушілік - 1) көздеу сәулесін жауып тұратын кедергінің болмауы; 2) аспаптың кору дүрбісімен қараған кездегі көздеу нысаналары бейнесінің сапасына әсер ететін атмосфера жағдайының жай-күйі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Бескес
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Лаба бастауынан Чамлык өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Обервиль-ла-Рено
Обервиль-ла-Рено (Auberville-la-Renault) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Авр округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,96 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76033, пошта индексі — 76110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 390 адамды құрады. Халық тығыздығы — 78,63 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Безеуші
Тіліміздегі безеу, безендіру, тілін безеу деген сөздер мен сөз орамдары аталған шебер құралдары мен онымен жасалатын өрнекке байланысты деуге негіз бар.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Бурновка
Бурновка — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Ленинград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Колпь өзенінің сол жағалауынан 90 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Суда бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Ленинград облысы өзендері
Б. з. д. 806 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 806 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 806 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Анри Камара
Анри Камара (Henri Camara; 10 мамыр 1977, Дакар) — сенегалдық футболшы, шабуылшы.
Сілтемелер
Санат:Сенегал футболшылары Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Диараф ФК ойыншылары Санат:Страсбур ФК ойыншылары Санат:Ксамакс ФК ойыншылары Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары Санат:Седан ФК ойыншылары Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары Санат:Селтик ФК ойыншылары Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары Санат:Уиган Атлетик ФК ойыншылары Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Шеффилд Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Атромитос ФК ойыншылары
Даму
250px|нобай|оңға|Жемістің дамуы Даму — қайталанбайтын, заңды және бағытты өзгерістерді білдіретін философиялық ғылыми категория. Ол қалыптасу категориясымен салыстырғанда анағұрлым нақты.
Санат:Әлеуметтану Санат:Философиялық терминдер Санат:Экономикалық терминдер
Александр Евгеньевич Голованов
Александр Евгеньевич Голованов (7. 8. 1904) — Совет әскері қайраткері, Авиацияның бас маршалы (1944). 1929 жылдан КОКП мүшесі. Ол 1904 жылы жұмысшы сөмьясында туған. 1919 жылы майданға өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, Азамат соғысына қатысқан. ЦАГИ-дің жанындағы ұшқыштар даярлайтын мектепті (1932), Бас штабтың Жоғары әскери академиясын (1950) бітірді. 1933—41 жылдары Азаматтық әуе флотында жұмыс істеді. Халхын-Гол ұрысына (1939) және совет-финляндия соғысына (1939—1940) қатысты. Голованов 1941 жылы  шалғайлық бомбалаушы авиаполктің, кейін авиадивизияның командирі. 1942 жылғы февральдан шалғайлық авиацияның қолбасшысы, 1944 жылдан 18-әскери-әуе армиясының қолбасшысы. Шығыс Пруссия және Берлин операцияларына қатысты. 1946 жылдан шалғайлық авиацияның қолбасшысы. Бас штаб әскери академиясын бітірді (1950). 1953 ж. денсаулығына байланысты запасқа шықты. 2-сайланған КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. 2 рет Ленин орденімен, З рет Қызыл Ту, 3 рет І-дәрежелі Суворов Орденімен, Қызыл Жұлдыз, шетелдің 2 орденімен және басқа да медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:КОКП мүшелері
Кивано
Кивано ұзындығы 10–15 см қызғылт-сары (оранж түсті) асқабаққа ұқсас. Оның тікендері бар болған соң, орта ғасырлар кезіндегі қару-жарақ секілді. Ішкі жұмсағы жасыл, ішінде көптеген 5–10 милиметрлік ұрықтар бар. Жеміс піспеген болса, тікендерінің қасында жасыл сурет болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Асқабақтар Санат:Жемістер
Кіші Торожма
Кіші Торожма — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ақ теңіз орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Капреццо
Капреццо (Caprezzo) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Вербано-Кузьо-Оссола провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 174 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 28815.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Варфоломей.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Колыон
Колыон — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яя өзенінің оң жағалауынан 142 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Старейшино (Кырджали облысы)
Старейшино (Старейшино) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кирково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 83 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6880. ЕКАТТЕ коды — 68895.
Щугор (Печора тармағы)
Щугор — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Печора өзенінің оң жағалауынан 1037 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 300 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Николай Федорович Гамалея
Гамалея Николай Федорович [5.(17).2.1859, Одесса, - 29.3.1949, Москва] – совет микробиологы, КСРО ғылым академиясының Мғылым академиясының академигі (1940), 1948 жылдан КОКП мүшесі, Одессада Новороссия университетін (1880), Петербургте Әскери медицина академиясын (1883) бітірген. Гамалея түйнеме, туберкулез, құтыру, оба, тырысқақ, бөртпе сүзек, қайталама сүзек ауруларын зерттеген. 1898 жылы организмдегі бактериялар тіршілігін бұзатып зат – бактериолизин болатынын ашқан. Тырысқақ ауруларына қарсы ваксина ұсынған. «Этиолгоия холеры с точки зрения экспериментальной патологии» деген тақырпта 1892 жылы докторлық диссертация қорғаған. 1912-28 жылдары Қызылша ауруына қарсы егу институтының (Ленинград), 1930-38 жылдары Орталық эпидемиология және микробиология институтының ғылми жетекшіс. 1938 жылдан өмірінің аяғына дейін Москвадағы 2-медицина институтының микробиология кафедрасында профессор, КСРО Мғылым академиясының эпидемиология және микробиология институтында лаборатория меңгерушісі.
Марапаттары
КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1943). 2 рет Ленин Орденімен, Еңбек қызыл ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1859 жылы туғандар Санат:1949 жылы қайтыс болғандар Санат:Тұлғалар
Ень-Ю-Вож
Ень-Ю-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Енью өзенінің сол жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Касен
Касен (Cacém) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Синтра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ень-Ю-Вож
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Касен
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22 271 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында.
Ауданның қамқоршысы — Корасан-Имакуладу-де-Мария (Coração Imaculado de Maria).
Тарихы
Аудан 2001 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Геодезиялық құрылыс торы
Геодезиялық құрылыс торы - құрылыс алаңындағы бөлу және түсіру жұмыстарын жүргізетін құрылыстық координаталық тор. Геодезиялық құрылыстың тор қабырғалары 10 м-ден 20 м-ге дейінгі шаршылардан немесе тіктөртбұрыштардан тұрады және олардың қабырғалары болашақ құрылыстың негізгі өсьтеріне параллель болып құрылады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі
Ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі (ағыл. common /joint property of conjoints; нем. Ehegesamteigentum n) - Ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде жинаған мүлік.
Олар: ақ арнаулы нысаналы мақсаты жоқ өзге де ақшалай төлемдер (материалдық көмек сомалары, мертігу не денсаулығының өзге де зақымдануы салдарынан еңбек кабілетін жоғалтуына және баскаларына байланысты залалды өтеуге теленген сомалар) жатады.
Сондай-ақ ерлі-зайыптынын ортақ кірістерінің есебінен сатып алынған жылжымалы және жылжымайтын мүліктер, бағалы қағаздар, жарналар, салымдар, несие мекемелеріне немесе өзге коммерциялық ұйымдарға салынған капиталдағы үлестер және ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезеңде тапқан басқа да кез келген мүлік ол ерлі-зайыптылардың қайсысының атына сатып алынғанына не ақша қаражатын ерлі-зайыптының қайсысы салғанына қарамастан, ерлі-зайыптынық ортақ мүлкі болып табылады.
Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлікке құқығы некеде тұрған кезеңде үй шаруашылығын жүргізуді, балаларды бағып-күтуді жүзеге асырған немесе басқа да дәлелді себептермен жеке кірісі болмаған жұбайғада тиесілі.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Мона Лиза
Мо́на Ли́за (Mona Lisa) — бұл шамамен 1503 жылдары итальяндық суретші Леонардо да Винчидің салған суреті. Бұл сурет әлемдегі ең танымалы көркем суреттердің бірі болып табылады. Қайта өркендеу заманына жатады. Луврда (Франция, Париж) қойылған.
Суреттің толық атауы итал. Ritratto di Monna Lisa del Giocondo — Лиза Джокондо ханымның суреті.
Тарихы
Басқа ешбір суреттерде Леонардо тұманды және тереңдікті («сфумато») “Моно Лизадағыдай” соншалықты дәл бейнелемеген. Бұл орындалуы бойынша ең озық шығарманың бірі болып есептелетін секілді. «Мона Лизаның» бүкіл әлемдік атаққа ие болуы көркем қызығушылар мен мамандарды сүйсіндіретін Леонарданың сапалы жұмысына ғана байланысты емес. Сурет тарихшылар зерттеуінен өтті және суретшілермен көшірмесі жасалды. Бірақ ол ұзақ уақыт бойына тек өнер білгірлеріне ғана танымал болды (знаток), егер оның ерекше тарихы болмағанда. 1911 жылы «Мона Лиза» ұрланып, үш жылдан кейін кездейсоқ жағдайлардың әсерінен музейге қайта оралды. Осы уақыт аралығында «Мона Лиза» бүкіл әлемдегі газет пен журналдардың бірінші бетінен түспеді. Сондықтан басқа суреттерден қарағанда «Мона Лизаның» көшірмесінің көп болуы таң қаларлық жағдай емес. Сурет әлемдік классиканың шедеврі ретіндегі объектке айналды.
Үлгінің ұқсастығының проблемалары
thumb|left|«Мона Лиза», жеке бөлігі
Суретте бейнеленген тұлғаны ұқсасын салу өте қиын. Осы күнге дейін осыған байланысты талас, тіпті ақылға сыймайтын пікірлер айтылып келді:
1517 жылы кардинал Луи Арагонский Леонардоға оның Франциядағы ательесіне келді. Бұл кездесудің сипаттамасын кардиналдың көмекшісі Антонио де Беатис қалдырды: “1517 жылдың 10 қазанында монсиньормен бірге Амбуаздың бөлек бір алшақтанған жерінен флорентиялық, бурыл сақалды қария, жасы 70-тен асқан – біздің заманымыздың ең үздік суретшісі мессир Леонардо да Винчидімен кездесуге бардық. Ол өзінің үш суретінің кереметтілігін көрсетті: бірі Лоренцо Великолепныйдың ағасы Джулиано Медичидің өтінішімен салынған флорентиялық әйелдің бейнесі, екіншісі - Иоанн Крестительдің жас шағы және үшіншісі – Қасиетті Анна Мариямен және нәресе Христоспен; барлығы жоғары дәрежеде керемет болды. Іскер өзінен сол уақытта оның оң қолы жасамайтындықтан жаңа жақсы жұмыстар күту мүмкін емес еді”. нобай|[[Рафаэль Санти|Рафаэль дің суреті (1505 ж.)]] Зерттеушілердің пікірі бойынша, «флорентиялық әйел» деп «Мона Лизаны» айтқан болулары керек. Бірақ, бұл суреттің не көшірмесі, не куәгерлері қалмаған мүлде басқа сурет болуы мүмкін, бұның салдарынан Джулиано Медичи «Мона Лизаға» ешқандай қатысы жоқ болып шығуы мүмкін.
Итальяндық суретшілердің өмірбаяндарының авторы Джорджио Вазаридің (1511—1574) жазбалары бойынша Мона Лиза (мадонна Лизаның қысқартылуы бойынша) Франческо дель Джокондоның (итал. Francesco del Giocondo) әйелі болған, оның портретіне Леонардо төрт жыл уақыт жұмсаған, сонда да жұмысы аяқсыз қалған.
Вазари бұл портреттің сапасы жөнінде өте жақсы мақтаулар айтады: “Өнердің табиғатты қалай дәл сипаттайтындығын көргісі келген әрбір адам, бұны баc мүсінінің кескініне қарап-ақ байқауына болады, өйткені Леонардо бұл жерді өте дәл бейнелеген. Көзінде тірі жандікіндей ұшқын мен ылғал бар... Нәзік мұрыны шын сияқты. Аузының алқызыл реңі бет әлпетімен әдемі үйлеседі... Оның мойнына назар салып қараған адамның бәрі тамыр соғысын байқағандай болады...” Ол сонымен қатар сәл күлімсіреген бейнесін былай деп түсіндіреді: “Леонардо әдейі әншілер мен сайқымазақтарды шақырып, ұзақ уақыт қозғалыссыз отырған әйелді көңілдендірмек болған сияқты ”.
Мүмкін бұл мағлұмат шындыққа жанасатын да шығар, бірақ Вазари бұны Леонардоның өмірбаянына оқырмандарды қызықтыру үшін қосқан секілді. Вазари түсініктемесінде суретте бейнеленбеген оның қасына да тоқтала кеткен. Бұл сәйкессіздік егер автор ойынан немесе біреулердің айтуы бойынша жазғандығынан болуы мүмкін. Леонардо суретті алып 1516 жылы Италиядан Францияға кетіп қалғанына қарамастан, бұл сурет өнерге қызығушылардың арасына өте танымал болған. Италияндық деректерге сәйкес сурет содан бері фрацуз каролі Франциска I жинағында болған, алайда қашан және қалай оларда пайда болғаны және Леонардо неліктен оны тапсырысшыға қайтармағаны түсініксіз болып қалды.
«Мона Лиза», жеке бөлігі
Композицияны талдаудың нәтижесі Леонардо жеке тұлғаның портретін салуға талпынбағанын көрсетеді. «Мона Лиза» суретшінің ойының іске асуы болып табылады, ол туралы жазбасы туралы трактатында айтылған. Леонардо жұмыстарына әрдайым ғылыми тұрғыдан қарады. Сондықтан оның бірнеше жыл жұмсаған жұмысы «Мона Лиза» әдемі, сонымен қатар қолжетпес және сезімсіз бейнеге айналды. Ол біруақытта жағымды да суық болып көрінеді. Джаконданың назары бізге бағытталғанына қарамастан, біз бен оның арасында визуалды кедергі - өткел секілді әсер ететін столдың тұтқасы бар. Осыған ұқсас концепция сұхбаттасу мүмкіндігін жоққа шығарады. Мысалы, Рафаэлдің он жылдан кейін жазған Балтазар Кастильон портреті (Лувр, Парижде қойылған) секілді. Соған қарамастан, біздің назарымыз оның ашық бетіне, түссіз фатаның астында жатқан қара шашына, мойнындағы көлеңкеге және артқы жағындағы қараңғы түтінделген пейзажға еріксіз түседі. Алыстағы таулардың фонында фигура монументалды болып көрінеді, алайда картинаның форматы үлкен емес (77х53 см). Бұл монументалдылық, жоғары күш иесіне ғана тән, қарапайым біз сияқты ажалды халықты қолжетпеске ұмтылуға мәжбүр етеді. Леонардо үлгіні ХV ғасырдағы италияндық суреттерегі құдай-анаға ұқсас етіп бекер таңдамаған. Қосымша алшақтық мінсіз сфумато-эффекттің (қанық түстерден бас тартып, “қалқымалы”сезім тудыру) әсерінен пайда болады. Леонардо іс жүзінде портреттің ұқсастығынан толық босатылып, жазықтық, бояу және қылқаламың көмегімен атмосфера мен жаны бар тіршілік иесін бейнелеуді таңдады. Біз үшін Джаконда мәңгілік Леонардоның шедеврі болып қалады.
Джакондоның жүзінің мәнерлілігінің құпиясы - сурет өнеріндегі көпқабатты "лессировкалау" техникасына байланысты – кепкен бояу қабаттарының үстінен жұқа бояу қабаттарын түсіру. Бұл неге әкеледі? Сәуленің бояулардың түссіз қабаттарынан кенепке дейін өту кезінде ол шағылысып кенепке қатысты көру бұрышының түсуіне байланысты не Күн қозғалысы кезінде сәуленің түсу бұрышына байланысты мүлдем әртүрлі тарайды. Сондықтан оның бет-әлпеті әрдайым өзгеріп отырады, ол шынымен тірі жан іспеттес. Бірақ бұл – күшті әсердің бастамасы ғана, көзқарасты сәл өзгертудің нәтижесінде оның жүзі кенеттен анық бас сүйегіне айналады, самай ойықтары тереңдеп, көздері де шүңірейе бастайды... Біздің алдымызда күлімсіреген әйел емес, қандай да бір ажалдың мазағы секілді, бұл түпнұсқадан өте анық байқалады, ал көшірмелеріне бұл ғажап берілмеген. Өте күшті психологиялық әсер пайда болады, қайшылық әсері, бір бейнеге екі мүлдем өзгеше бейнелердің бірігуі. Қайшылық неғұрлым жоғары болған сайын, соғұрлым әсер күштірек, бірақ өлім мен өмірден артық қайшылық мүмкін емес... Бұнда адам болмысының нанғысыз бейнелері біріктірілген, Леонардоның кереметтілігі де осында. Ең шешілмес жұмбақ, оның әдемі әйел бейнесінің артынан ажалдың, бас сүйекті бейнелеуі, бұл деген тіпті мүмкін емес жағдай ғой, бірақ бұл – ұлы суретші және философтың рухы мен ойлау деңгейі.
“Мона Лизаның” деректі тарихы
Мона Лиза ұзақ уақытқа дейін тек сурет өнерінің білгірлеріне ғана танымал болушы еді, егер оны әлемге танытқан ерекше тарихы болмағанда.
XVI жүз жылдықтың басынан сурет Леонардо өмірден өткеннен кейін Франциск I дің патшалық жинағында болды. 1793 жылдан бастап Луврдегі Орталық өнер музейіне ауыстырылды. Луврдағы Мона Лиза әрқашан ұлттық жинақтың бір байлығы болып қалады. 1911 жылдың 11 тамызында суретті Луврда жумыс істейтін айналар бойынша іскер Винченцо Перуджей (итал. Vincenzo Peruggia) ұрлап кетті. Бұл ұрлықтың мақсаты әлі түсініксіз. Мүмкін, Перуджей «Джоконданы» тарихи отанына қайтармақшы болған шығар. Сурет екі жыл өткеннен кейін ғана Италиядан табылды. Оған кінәлі ұрлықшының өзі болды, ол газеттегі хабарландыруға жауап жазып «Джоконданы» сататындығын айтқан. Ол көшірмелерін жсап түпнұсқа ретінде сатпақшы болған деп пайымдалады. Ақырында, 1914 жылы 1 қаңтарда сурет Францияға оралды.
Жиырмасыншы жүзжылдықта сурет Луврдан кеткен жоқ, 1963 жылы АҚШ-та және 1974 жылы Жапонияда болып келді. Жапониядан Францияға қайтар жолында сурет Мәскеудегі А. С. Пушкин атындағы музейге қойылды. Бұл сапарлар суреттің жетістігі мен даңқын нығайта түсті.
“Мона Лиза” туралы қызықты ақпарат
Суреттің итальян тіліндегі толық атауы – Ritratto di Monna Lisa del Giocondo, қазақ тіліне аударғанда бұл Лиза Джоконда ханымның суреті дегенді білдіреді. Суретте флоренциялық жібек мата сатушының әйелі Франческо дель Джоконда бейнеленген деген мәлімет бар. Леонардо да Винчи өзін әйел бейнесінде салған немесе анасы Кристинаны салған деген алып-қашпа әңгімелер де бар. Бұл күнде сурет Луврда тұр. 7 миллион АҚШ доллары жұмсалып суретке оқ өтпейтін әйнек пен қазіргі заманға сай қауіпсіздік жүйесі орнатылған.
Көптеген зерттеулерден кейін суреттің қайта өнделіп салынғаны белгілі болып отыр. Сарапшылар суреттің түпнұсқасы әлдеқайда әдемі деген пікір айтады.
1911 жылы Лувр жұмысшылары суретті ұрлап әкетіп, ол сурет 2 жылдан соң қайта табылды.
Леонардоның ең бір ерекше мұрасына көз алартқандар қаншама. Салынған суретке тас лақтырып, түрлі түсті сиялар жаққан адамдар да болған. Бүгінгі таңда бұл суреттің бағасын анықтау мүмкін болмай тұр. Алайда Луврдағылар оны 3 миллиард долларға бағалап отыр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Суреттер Санат:1519 жыл картиналары Санат:Мона Лиза Санат:Лувр жинақтары картиналары Санат:XVI ғасыр портреттері Санат:1505 жыл картиналары Санат:Ұрланған картиналар
Владимир Иванович Даль
thumb|right|200px|Даль Владимир Иванович Владимир Иванович Даль (22.11.1801, Украина, Луганск қаласы – 4.10.1872, Мәскеу қаласы) – дәрігер. Ресей ғылым академиясының корресподент мүшесі (1838).