cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хасен Әбішев
Хасен Әбішев(15.1.1902, қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы — 1981, Алматы) — ғалым, қазақ халқының жұлдыз және аспан әлемі жөніндегі ұғымдарын зерттеуші, Қазақстанның еңб. сің. мұғалімі (1962). Оның физика мен астрономия ғылымдарына арналған көптеген ғылыми, әдістемелік және көпшілікке арналған ғылыми-танымдық еңбектері жарияланған. Ә. — өзінің еңбектерінде қазақтың аспан шырақтары жөніндегі ертеден қалыптасқан ұғымдарына ғылыми талдау жасаған, қазақ тіліндегі астрономия мен физика терминдерін қалыптастыруға ат салысқан.
Дереккөздер:
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Хаустен
Хаустен (Hausten) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Майен-Кобленц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 369 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,56 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 034. Муниципалитеттің басшысы — Норберт Клапперих.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Тоңу
Тоңу — денеміздің тоңып, салқындауы кебінесе суықта ұзақ уақыт болғанымызда, дымқылды жерде көп уақыт тұрып қалғанымызда және қолайсыз ауа райы жағдайында сезіледі. Тоңу ағзаның әлсіреуіне, сууына, қажу, болдыру, шаршау, бір орыннан қимылдап жүрмей ұзақ уақыт түрып қалған жағдайда, әсіресе ашаршылыққа тап бол- ғанында көбірек кездеседі. Дененің тоңазытып әлсіреуі үсуге әкеп соқтырады. Дене тоңазығанында салқындық сезілмей, температурасы төмендей бастайды; қозғалыс қимылдары нашарлайды, сезімталдығы төмендеп әлсіздік, солғындық белгілері пайда болады. Босаңдылығы байқалып, үнемі ұйқысы қанбаған адамдай әлсіреп, үсік пайда болып, есінен танылуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Спорт
NGC 3433
NGC 3433 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 11 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3433 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 32605, UGC 5981, MCG 2-28-23, ZWG 66,48.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Куйбышевское (Солтүстік Қазақстан облысы)
Халқы
1999 жылы халық саны 218 адам болса, 2009 жылы 239 адамды құраған.
Дереккөздер
Санат:Петропавл қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Сәуле Тұрарқызы Рысқұлова
Сәуле Тұрарқызы Рысқұлова (2.6.1933 ж.т., Мәскеу қ.) – дәрігер, биол. ғыл. докт. (1986), Халықар. ақпараттандыру академиясының акад. (1993). Алматы мемл. мед. ин-тын (1957, қазіргі Қазақ ұлттық мед. ун-ті) және аспирантурасын (1961) бітірген. Алматы мемл. мед. ин-тында ассистент, бөлім меңгерушісі (1961–68), Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-тында аға оқытушы (1968–71), Қазақстан ғылым академиясының Эксперименттік биол. ин-тында аға ғыл. қызметкер (1971–81) және Зоол. ин-тында лаборатория меңгерушісі (1982–96); 1996 жылдан осы ин-тта бас ғыл. қызметкер болды. «Механизмы радиационного поражения плазматических мембран» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. Р. плазмалық мембраналар клетканың радиациялық сәуледен зақымдануында қандай рөл атқаратынын анықтап, радиобиологияда жаңа ғыл. бағыт қалыптастырды. 100-ден астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.
Санат:Тұлғалар
Саяси блок
Дереккөздер
Санат:Саясат
Бретенбак (Төменгі Рейн)
Бретенбак (Breitenbach) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67063, пошта индексі — 67220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 701 адамды құрады. Халық тығыздығы — 59,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Якынр
Якынр (Ниж. Ланкеть) — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Орловка өзенінің оң жағалауынан 232 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
II Қысқы олимпиялық ойындар 1928 жылы 11-19 ақпанның аралығында Швейцарияның Санкт-Мориц қаласында етті. Бұл ойындарға 25 мемлекеттен 491 спортшы (27-сі әйелдер) қатысты. Бағдарламаға спорттың 7 түрі енді. Ресми емес жалпыкомандалық есепте 5 алтын, 5 күміс, 5 қола медальдарға ие болып 93 ұпай жинаған Норвегияның құрамасы бірінші орынға шықты. АҚШ-тың құрамасы 45 ұпаймен екінші, Швецияның құрамасы 35 ұпаймен үшінші орындарға ие болды.
Дереккөздер
Санат:1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары Санат:Швейцариядағы спорт
Краков Республикасы
thumb|Краков Республикасы Краков Республикасы – Вена конгресінің (1814 – 1815) шешімімен 1815 жылы құрылды. Краков Республиканың құрамына (көлемі 1 мың км², халқы 96 мың адам, 1815) Краковтан басқа үш елді мекен және 244 деревня енді. «Қамқоршы» мемлекеттер (Ресей, Австрия және Прусия) 1815 жылы Краков Республиканың конституциясын белгілеп (1818 және 1833 жылдары өзгертілді), помещиктер мен ірі көпестердің үстемдігін жария етті. Шын мәнінде Краков Республикасында билік «Қамқоршы» Мемлекеттер президенттерінің қолында болды. Краков Республикасында эмигрант полык көтерілісшіерінің шоғырагуы және астыртын патриоттық ұйымдардың қызметі оны 1836-1841 жылы Австрия әскерлерінің оккупациялауына сылтау болды. Краков көтерілісі басылған кейін (1846 жылы 6 қараша) Краков Республикасы жойылып, оның жері Австрияға қосылды.
Лингвистикалық статистика
Лингвистикалық статистика — 1) кең мағынада тіл ғылымының статистикалық әдістерді қолданатын саласы; 2) тар мағынада тілге байланысты математиканың кейбір мәселелерін, атап айтқанда, мәтіндегі тілдік бірліктердің статистикалық жіктелуін зерттейді. Лингвистикалық статистиканың алғашқы материалы — мәтін және оның грамматикалық бірліктері (әріп, дыбыс, жалғау, жұрнак, сөз, сөзтұлға, сөз тіркестері, сөйлем). Лингвистикалық статистикада олардың тілдік тұлғасына сандық сипаттамалар жасалады, яғни мәтіндегі қолданысы, кездесу жиілігі, үлестірімдік зандылықтары, жалпы табиғи сипаты зерттеледі Лингвистикалық статистикада ең көп тараған әдіс Ципф заңына (АҚШ) негізделген талдау әдісі болып табылады. Ол бойынша F x i-const теңдестігі анықталады, мысалы, Ғ — жиілік сөздігіндегі сөздің жиілігін, i - сөздің раңгісін, яғни жиілігі төмендеуіне қарай реттелетін тізімдегі нөмірін білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Оразақын Асқар
Оразақын Асқар (16.05.1935, ҚХР, Іле аймағы, Мүкей-Қаратас ауылы — 24.01.2019, Алматы) — ақын.
Оразақын Асқар 1935 жылы 16 мамырда Шығыс Түркістан өлкесінің Іле аймағына қарасты Мүкей Қаратас деген жерде дүниеге келген. Суан руынан шыққан. Бастауыш білімді Сарыбұлақ мектебінде алып, Құлжа қаласындағы «Білім жұрты» деп аталатын гимназияда оқыған. 1951 жылы Үрімші қаласында ашылған Ұлттар институтының тіл және әдебиет факультетіне түсіп, оның екінші курсын аяқтағаннан кейін «Шыңжаң газеті» редакциясына қызметке тұрды. Бұл жылдары сол газетке және «Шұғыла» журналына өлеңдері жиі жариялана бастайды.
1955 жылы ата-мекені Қазақстанға көшіп келіп, 1961 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп шығады. 1955 жылы жарық көрген «Қос жүрек» атты жас ақындардың ұжымдық жинағына өлеңдері енген.
Біраз жыл Қазақ КСР Ғылым академиясының Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, этнография және археология институтында кіші ғылыми қызметкер, одан кейін Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында нұсқаушы, республикалық Кітап палатасында бөлім меңгерушісі, «Жалын» баспасында аға редактор болған. Қазақтың қара өлеңін жинап, екі томын бастырды.
«Балауса» баспасында «Әдеби мұра» бағдарламасына орай, «Әлем балалар әдебиетінің» қазақ тіліндегі елу томдығын шығару жұмысына атсалысты.
1996 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздіктің 10 жылы» медальдарының иегері. Мұқағали атындағы сыйлықтың иегері. Панфилов ауданының Құрметті азаматы.
Тау шаңғысы туризмi
Тау шаңғысы туризмi, туризмнің - қарлы өңірде немесе арнайы дайындалган трассадан тау шаңғысымен сырғанап, көбінесе таулы өңірде саяхат ұйымдастыру. Осындай жорықтарға қатысу үшін туристердің арнаулы дайындықтарының болуы қажетті жағдай. Олар таудан және т.б. құламалы жерлерден тау шаңғысымен биіктен төмен қарай сырғанап өтеді.
Оразақын Асқар
"Тұңғыш" (1964), "Мейірім" (1969), "Күнгей" (1975), "Ләйла" (1977), "Көкорай" (1979), "Балқарағай" (1981), "Сәулет" (1984), "Таудайбол!" (1984), "Белжайлау" (1985), "Өркеш" (1987), "Керімсал" (1991), "Баркөрнеу" (1992), "Орбұлақ" (2000), "Тәуелсіздік тартулары" (2001) атты жинақтары жарық көрді. Асқар қазақтың қара өлең түрлерін ұзақ жылдар бойы ел ішінен жинап, жиырма мың жолдық екі кітабын жариялады ("Қара өлең" (1989, 1997).
Тау шаңғысы туризмi
Дереккөздер
Санат:Спорт
Оразақын Асқар
Жетістіктері
1996 жылдан Қазақстан жазушылар одағы басқармасының мүшесі. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздіктің" 10 жылы» медальдарының иегері. Мұқағали атындағы сыйлықтың иегері.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1935 жылы туғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Қытайда туғандар Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері
Сарықұм көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы Калужский көшесі. Сарықұм көшесі Тайбурыл, Талғар көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 247 м.
Сарықұм - Сарыарқаның оңтүстігіндегі құм. Балқаш көлінің жағалауынан солтүстікке қарай, Жәмші өзенін бойлай 42 шақырымға созылып жатыр, ені 17 шақырымдай.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Қарабұлақ (Жақсытүкті тауы)
Қарабұлақ – Жақсытүкті тауының ортa бөлігінде орналасқан тау.
Географиялық орны
Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы Преображенка ауылының оңтүстік-шығысында 14 км жерде.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 584 м. Пішіні конус тәрізді. Ұзындығы мен ені 1 км-дей. Шығыс беткейі батысына қарағанда тіктеу келген, нашар тілімденген.
Геологиялық құрылымы
Элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан жоғарғы девонның интрузивті тау жыныстарынан түзілген.
Өсімдігі
Шымды, сәл күлгінді қара топырағында қарағай, қарағайлы-қайыңды орман қалыптасқан. Орман ішінде қына мен әр түрлі шалғынды шөптесіндер өскен.
Дереккөздер
Санат:Сандықтау ауданы таулары
Үлкен Ақжар
Географиялық орны
Аудан орталығы — Көктөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 107 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 843 адам (425 ер адам және 418 әйел адам) болса, 2009 жылы 615 адамды (316 ер адам және 299 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Май ауданы елді мекендері
Троицк ауылдық округі (Ақмола облысы)
Троицк ауылдық округі — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Троицкое, Кеңөткел, Қарсақ, Қошқарбай ауылдары кіреді. Орталығы – Троицкое ауылы.
Тарихы
Округ құрамында болған Новоефремовка ауылы 2006 жылы таратылған. 2009 жылы округ құрамына Зеренді ауылдық округінің Қошқар ауылы енді.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1402 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Зеренді ауданы ауылдық округтері
Санта-Крус-де-лос-Каньямос
Санта-Крус-де-лос-Каньямос (Santa Cruz de los Cáñamos) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Сьюдад-Реаль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Монтьель ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 593 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.72 км² шамасында.
Танк
300px|нобай|Т-72Б танкісі 300px|нобай|Т-34-85 танкісі Танк (tank) — түгелдей сауытты, шынжыр табанды соғыс машинасы. Танк снарядымен әртүрлі нысаналарды қиратады; сенімді сауыты мен арнаулы қорғаныш қалқандары қирату құралдарынан сақтайды және өзінің оралымдылығы арқылы бөгет-кедергілерден еркін өтеді. Сауытты соғыс машинасының бірінші жобасын (кейін танк деп аталды) Ресейде инженерлер В. Д. Менделеев (1911-15), А. А. Пороховщиков, А. Васильев, Англияда Де Моль (1912), Австрия — Венгрияда Г. Бурштың (1913) ұсынды. Пороховгциковтың соғыс машинасы («Вездеход») 1915 жылы мамыр айында жасалса да, онан әрі дамымады. Ағылшындар 1916 жылдың күзінде бірнеше ондаған «Марка-1» Танкісін жасап шығарды және 15 қыркүйекте (1-дүниежүз. соғыс  кезінде) бірінші рет Сомма өз. жағасындағы ұрыста (32 машина) қолданды.
Алғашқыда Танкілердің бір зеңбірегі немесе 1 пулеметі болды. Францияның «Шнейдер», «Сен - Шамон» Танкісі бірінші рет 1917 жылы 15 сәуірде қолданылды. Германияның A — 7-V, А — 7 — UU Танкісі 1918 жылы шықты. АҚШ өздері шығарған двигатель қойылған «Марка - V» және «Марка - VII» ағылшын ауыр Танкісін, Францияның «Реносын» соғыстың аяқ кезінде шығарды. Ол Танкілердің экипажы 8-12 адамға дейін болды. 1-дүниежүзілік соғыс кезінде Англияда 2900, Францияда 6200, АҚШ-та 1000, Германияда 100 Танк шығарылды. Бірінші Кеңес Танкісі 1920 жылы 31 тамызда сынақтан өтті. 1928 жылдан Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург) МС-1 жеңіл Танкісі шығарылып, 1929 жылы кеңес-қытай жанжалында қолданылды. 1931 - 39 жылы кіші (Т-27, Т-37), жеңіл (Т-26, БТ), үш мұнаралы орта (Т-28) және бес мұнаралы ауыр (Т-35) Т-ілері шығарылды. Жеңіл танкілер Хасан көлі мен Халкин - Гол көлдері маңындағы ұрыстарда, кеңес-фин соғысында және 2-дүниежүз. соғыстың алғашқы кезеңінде қолданылды. 1940 жылдары кіші Т-40, жеңіл Т-50, орта Т-34 және ауыр KB танкілерінің үлгісі жасалды. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде негізінен орта және ауыр Танкілер пайдаланылды. Соғыс кезінде (1943) Танк негізінде өздігінен жүретін зеңбіректік қондырғылар жасалды. 1939 жылы КСРО-да (1941 жылы 1 шілде - 1945 ж 30 маусым) 95099, Германияда 65100, АҚШ-та 103096, Ұлыбританияда 25160, Канадада 5815, Жапонияда 3648 танкілер мен өздігінен жүретін зеңбіректік қондырғылар шығарылды. Олардың экипажы 4-5 адам, зеңбірегі (75,76, 85, 88, 122 мм), 2-ден пулеметі болды. Жылдамдыгы сагатына 35-55 км, сауытының қалыңд. 45-тен 120 мм-ге дейін жетті. 1960-70 жылдардан бастап кең колемді әскери міндеттерді шеше алатындай бір типті танкілер шыгарылуда. Қазіргі кезде шыгарылатын танкілердің сауыты артиллерия огының және ядр. қарудың қирату факторынан біршама жақсы сақталады, экипаждың радиация сәулесінен зақымдануын азайтады. Сонымен бірге жау ядр. қаруды қолданған кезде де Танкілер соғыс қимылын ойдағыдай жүргізе алады. 300px|thumb|left|Британ танкісі 1919 ж.
Көптеген елдердің каруында негізінен бар- лауға арналған жүзетін жеңіл танкілер мен ракеталы-зеңбірекпен жарақтанған Танкілер бар (мыс., АҚШ-тың М-60 А-2 Танкісі). Жүзетін танкілер Кеңес армиясында алғаш рет 1932 жылы шығарылған. Қазіргі шынжыр табанды, сауытты, жауынгерлік жүзетін Танкілер су кедергілерінен өз бетімен өтуге бейімделген және суда да, құрғақта да соғыс жүргізе алады. Мұндай Танкілер тереңд. 2 м-ге дейінгі судан еркін өтіп шығады.
300px|thumb|left|Бт 7 жеңіл танкісі
Егер су астымен жүзетін құралдармен жабдықталған болса, тереңд. 4—5 м-лік судан бөгелмей өтеді. Герметизац. корпусының ішкі бөлігі оның жүзу қабілетін арттырады. Жүзу уақытында оның ескіш винттері, қалақты шынжыр табандары, водометтер, т.б. механизмдері іске қо- сылады.
Қазіргі кездегі Танкілер- дің экипажы 3 адамнан (жүр- гізуші-механик, нысанашы және Танк командирінен) тұрады. Негізгі қаруы - 105, 120, 152 мм-лік иір ойықты не- месе тегіс үңғылы зеңбірек. Зеңбірекке қосақталған 1-3 (калибрі 7,62 немесе 12,7 мм) зенит пулеметтері болады. Сауыттарының қалыңд. 100— 200 мм, түнгі көру аспапта- ры орнатылған. Ең жоғары жылдамдығы сағатына 65 км. Багына 1,5 т жанармай сыяды, ол қатқыл жолмен жүргенде 400-600 км-ге жетеді. Оқ-дәрі кешеніне сауыт бұзушы, эртүрлі калибрлі, кумулятивті және пластик, жарылғыш заты бар снарядтар кіреді. Ауа сүзгіш- вентилятор арқылы тазартыла- ды. Т-іге ауа салқындатқышы бар төрт немесе екі тактілі поршеньді двигательдер орна- тылады. Танк салмағына, сауыт- саймандарына, қару-жарағына және ұрыста қолданылуына байланысты: жеңіл танк  (кіші және  орта калибрлі артиллериялық қару- жарақты, салм. 20 т-ға дейін), орта танк (қуатты қару-жарақты, салм. 40 т-ға дейін), ауыр танк (салм. 40 т-дан жоғары) танкілер болып бөлінеді.
300px|thumb|left|Т-72Б грузин танкісі
Танк шығаруды дамытқан сайын (мыс., қазіргі заманғы ресейлік Т-90) ракеталық-зеңбіректік қаруды енгізу, басқарылатын снарядтар мен ракеталарды пайдалану, сауытты қалыңдату, оралымдылығын арттыру, куаттылығын күшейту, жанармайды үнемді жұмсайтын дизельді енгізу, әртүрлі отынды жаға алатын қозғалтқышпен жабдықтау, жанармай қүятын бактардың сыйымдылығын кеңейту еске алынып отырады.
Сыртқы Сілтемелер
Санат:Қарулар
Макроэкономикалық реттеу
Макроэкономикалық реттеу — экономиканы басқару тәсілі. Макроэкономикалық реттеу жалпы елдің экономикалық жүйесінің жұмыс істеуіне бағытталған. Макроэкономикалық реттеуде нарыққа қатысушылардың іс-қимыл ережелері белгіленіп, қажет болған жағдайда түзетулер енгізіліп отырады. Бұл мағынадағы нарықтық қатынаста макроэкономикалық реттеу мен шаруашылық жүргізуші субъектілердің өзін-өзі реттеуі ұштастырылады. Макроэкономикалық реттеу экономикалық жүйені межеленген бағытта ұстауды көздейді және екі түрге бөлінеді: межелі бағыттан ауытқу бойынша реттеу және қайсыбір параметр жол беруге болмайтын мүшкіл деңгейге жеткенде реттеу. Бірінші жағдайда белгілі бір макроэкономикалық көрсеткіштердің белгілі бір кезеңге арналып межеленген бағдардан ауытқығаны байқалғанда мемлекет ахуалды түзету үшін шаралар қолданады. Мысалы, инвестицияның жетіспеуі себепті белгілі бір өндіріс тым қожырап, құлдыраған кезде жалпы өндірушілерге немесе тек инвестицияға ғана салынатын салықтың төмендетілуі, шетелден несие тартылуы, әлсіз кәсіпорындардың неғұрлым тиімді меншіктенушілерге жекешелендіріліп берілуі, өнімге сұранымның ынталандырылуы сияқты макроэкономикалық реттеу нұсқалары қолданылуы мүмкін. Екінші жағдайда келешекке арналған жоспарда әлеуметтік дүмпу қатерін төндіретін жұмыссыздықтың белгілі бір күйзелістік шектегі деңгейін белгілеуге және осы көрсеткішке жақындаған кезде жұмыспен қамтылуды арттыру мақсатында шұғыл шаралар (жаңа жұмыс орындарын ашқаны үшін кәсіпкерлерді көтермелеу, шағын бизнестің қалыптасуына көмектесу, т.б.) қолдануға болады. Реттеудің макроэкономикалық құралдарына салықтар, үлестемелер, фирмалардың рыноктағы әрекетін құқықтық реттеу, жалақы мен зейнетақы саласындағы шектеулер жатады. Ал нарықтық экономика жағдайындағы макроэкономикалық реттеудің негізгі құралдарына ақша саясаты құралдары (қайта қаржыландыру мөлшерлемесі, орталық банктің несиелік эмиссиясы, коммерциялық банктерге қойылатын сақтық қор талаптары, бағалы қағаздар рыногіндегі алыс-берістер), қазыналық саясат (тікелей және жанама салық салу, бюджет тапшылығын басқару), ұлттық валютаның айырбас бағамы саясаты (айырбас бағамы жүйесі, валютаның айырбас бағамы) жатады.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Географиядағы орын
Географиядағы орын - аумақтың (айдынның) географиялық орнымен сипатталатын және Жердің барлық қалған бетіне қарама-қарсы қойылатын телімі; кеңістіктік ұғымдар арасында ең қарапайым жопе генетикалық бастапқы ұғым. Бұл жағдайда ол біртұтас, біртекті және бөлін- бейтін болып қаралады. Географиялық зерттеулерде Географиядағы орынның ішкі құрылысы ғана ескеріледі, оны орын ретінде басқа ғылымдар зерттейді. Мысалы, су басқан шалғын, машина жасау зауыты, қонақ үй кешенін шалғынтану, салалық экономика және еңбек пен демалу социологиясы зерттейді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Коровка (Пожва тармағы)
Коровка — Ресейдегі өзен. Рязань облысы,Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пожва өзенінің сол жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Рязань қаласынан Проня өзенін қоспағанда, Копоново ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жангызагашсай
Жангызагашсай (Джангыз-Агач-Сай) — Ресейдегі өзен. Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Урал өзенінің сол жағалауынан 1569 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Урал өзені Орск қаласынан Сакмара өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орынбор облысы өзендері
IC 4056
IC 4056 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан SBbc (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 44810, UGC 8126, MCG 7-27-12, VV 418.
Сыртқы сілтемелер
IC 4056 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Коротаиха-Юнко
Коротаиха-Юнко — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коротаиха өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Борго-Тоссиньяно
Борго-Тоссиньяно (Borgo Tossignano) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Болонья провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3010 адамды құрайды. Халық тығыздығы 104 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 29 км² шамасында. Пошта индексі — 40021.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Әрмен Жақсыбекұлы Рысмендиев
Әрмен Жақсыбекұлы Рысмендиев (13.8.1940 ж.т., Алматы облысы Райымбек ауданы Кеген а.) – мед. ғыл. докт. (1992), проф. (1993).
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
Алматы мемл. мед. ин-ты (1965, қазіргі Қазақ ұлттық мед. ун-ті) және Мәскеу қ-ндағы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-тын (1971) бітірген. Алматы облысы Кеген және Нарынқол (қазіргі Райымбек) ауданында дәрігер-терапевт (1965–66), бас дәрігердің орынбасары (1966–67), Ақтөбе мемл. мед. ин-тында аспирант (1997–70), ассистент (1971–73), Алматы (1976–79) мемл. мед. ин-тында ассистент (1973–77), доцент (1978–79), Қазақ кардиология ғыл.-зерт. ин-тында бөлім жетекшісі (1979–81); 1981 жылдан осы ин-ттың директоры қызметін атқарды. «Основные сердечно-сосудистые заболевания и их профилактика в условиях сельской местности Казахстана (На примере Уйгурского района Алма-Атинской области)» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 200-ден астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 7 монографияның авторы; 1 патент пен 5 авторлық куәліктің иегері.
Санат:Қазақстан медиктері
Тоғорыл хан
Тұғырыл хан  - (тарихи деректерде - Тоғрыл, Тогрул, Уан хан, шамамен 1140 – 1203). Керей мемлекетінің ұлы билеушісі, Керей ханы Бұйрықтың бес ұлының бірі, Шыңғыс ханның әкесі Есугеймен анда болған. Шыңғыс ханның тарих сахнасына көтерілуінде шешуші рөл ойнаған маңызды тұлға деп есептеледі.
Тұғырыл хан - Керей ханы Бұйрықтың бес ұлының бірі ретінде әкелері өлгеннен кейін, олар хан тағы үшін өзара қақтығысты. Билікке келген Тоғорыл ханды ағасы Ерке Қара наймандардың көмегімен тақтан тайдырды. Бірақ Тоғорыл хан моңғол қолбасшысы Есукейдің көмегімен билікті қайта қолына алды. Енді оған қарсы әкесінің інісі Гүр хан араласады. Қарауыл Қыпшақ деген жерде Гүр хан Тоғорыл ханды шапқан. Қашып құтылған Тоғорыл ханға тағы да Есукей көмекке келіп, билікті біржола қолына алып берді. Осы кезден бастап Тоғорыл хан – Есукей, керей мен моңғол, кейін Тоғорыл хан мен Темучин (Шыңғыс хан) арасындағы андаластық-достық қатынасы басталған. Тоғорыл хан билігі тұсында керей елі Моңғол үстіртіндегі елеулі әскери-саяси күшке айналды.
Тываның қара орманына ел ордасын тігеді. Сөйтіп, Керей ұлысы мемлекеттік сипатқа ие болды. Керейлердің күшейген кезеңінде Есукей батыр өліп, бөржігін ақсүйектері саяси күйзеліске ұшырады. Есукей батырдың үлкен ұлы Темучин әкесінің андалы достық жолын ескеріп, Тоғорыл ханға әке орнына әке болуын өтінді. Тоғорыл хан келісімін беріп, бұл оқиға Темучиннің саяси сахнаға көтерілуіне алғашқы бастама болды.
1179 ж. Темучин, Тоғорыл хан және Жамұқамен бірлесіп Бугур Кегер шайқасында меркіттерге күйрете соққы беріп, меркіттерге қолды болған қалыңдығы Бөртені қайтарды. Бұл оқиға Тоғорыл хан мен Темучин арасындағы қарым-қатынасты нығайта түсті. Темучин 1189 ж. өз әулетінің ханы сайланғанда Тоғорыл хан оны алғаш қолдап, ақ батасын берді.
1198 ж. Тоғорыл хан Темучинмен бірлесіп шүршіттерге көмекке аттанып, татар ханы Мэгужин Султінің басын алғаны үшін шүршіт ханы Вангин Чинсаннан Уаң (Ван) хан, яғни “ел, ұлыс билеушісі” деген лауазым алды. Осы кезден Тоғорыл хан тарихи әдебиеттерде Уаң хан (Ван хан) атана бастады.
Тоғорыл хан мен Темучин 1201 ж. Жамұқа бастаған Алақай Бұлақ одағына соққы берді. 1203 ж. Темучинмен бірлесіп, найман Бұйрық ханға шабуыл жасады.
Тоғорыл ханның Нилқа Сәңкүм және Ұйқы атты екі ұлы болған. Сәңкүм өзін Темучиннен кем санамаған. Осы жай ақыры Тоғорыл хан мен Темучин арасына сызат түсірді. Жамұқаның араласуымен бұл оқиға, тіпті Темучинді өлтіру әрекетіне ұласты. Ендігі жерде Темучин күшке көшті. Сөйтіп, екі жақ 1203 ж. ақтық шайқасқа шықты, керейлер жеңіліп, тарих тұғырынан тайды. Тоғорыл хан ұлы Сәңкүммен бірге найман шекарасына жеткен жерінен қолға түсіп, қаза тапты. Баласы қашып құтылып, Си Ся елі арқылы Тибетке жетіп, одан Қашқарға оралғанда Қашқар билеушісі оны өлтіріп, бала-шағасын Шыңғыс ханға қайтарды.
Өмірбаяны
thumb|400px|Тоғорыл хан мен Темучин Тұғырыл хан 1130 - 1203 жылдар аралығында Моңғолияның Қарақорым маңайында өмір сүрген. Керей мемлекетінің ұлы хандарының бірі Марқұз ханның ұрпағы. Әкесі - Құржақұз Бұйрық ханның бес ұлының бірі. Хандық билік құрған жылдары 1168 – 1203 ж.ж. Тұғырыл хан билік құрған жылдары Керей мемлекеті ұлы Монғол үстіртіндегі сайын далада өзіндің саяси бағыт бағдар ұстанған және Еуразия құрлығына аты жайылған іргелі елге айналды.
Орта ғасырлардағы тарихшыларының жазба деректері бойынша сол кезде Керей мемлекетінің халық саны оған бағынышты рулар мен тайпаларды қосқанда тоғыз жүз мыңға дейін жеткен. Енді бір тарихи құжаттарда екі жүз мың жан болған деп жазылады. Олар ақылды хандарының арқасында алтын шатыр тіктіріп, алтын кеседен су ішкені жайында тамсана жазды. Сол заманда өте қуатты әскери саяси күшке айналған Керей ұлысы мемлекеттік сипатқа ие болып қазіргі Монғолияның астанасы Улан Баторға таяу жердегі Қарақорымға ордасын тікті.
Тұғырылдың таққа келуі
ХІІ ғасырдың 50-ші жылдары қытай мен керей мемлекеттері арасында саяси ахуал нашарлап кетті. Көшпенділердің соғысын бастаған Марқұз хан тұтқынға алынып, қаза болды. Рашид-ад-динбұл жерде негізгі кінәны татар-дың басшысы Нар-Бұйрық хан деп есептеген:
Марғұз ханның ханымы Құттық-Херикчи (ол туралы деректерде ешкімді бейжай қалтыр­майтын дырмайтын аса сұлу болған деп жазады) ерінің кегін қайтаруға бел бай­лайды. Аңыз бойынша татар ханына жүз қой, жүз бие және жүз саба қы­мыз­дың ішіне жүз батырды жасырып алып барады. «Богатыри вышли наружу и с другими слугами жены государя [Кутуктай-Херикчи] схв­ати­ли татарского царя и убили его, а также большую часть эмиров татарс­ких племен, которые там были. Сущность сего известна тем, что эт­им способом жена Маркуз-хана взыскала кровь своего мужа».
Марғұз хан өлген соң оның тағына баласы Құршағұз (Грепариус) Бұйрық хан отырады. Оның інісі Горхан монғолдарды басқарады. Рашид-ад-дин Құрша­құздың Ерке-Қара, Теміртайшы, Бұқа Темір-Илқы, Сенкун-Жаға-Камбұ және Керейдің лақап аты бойынша Жақамбу таңғұттар тілінде «Әлемнің ұлы әмірі» деген ұлдары болғанын айтады. Соңғысына лақап ат таңғұт тұтқын­ын­да болғанда берілген Ол тіпті бала кезінде таңғұттарға тұтқынға түс­кен­нен кейін олардың билеушісімен жақындасып, өзінің қызын да берген.
Деректерде ханның өзінің Баласұғын ордасында өз жұрты болғандығы, Гурхан мен ұлы Тұғырұлға Яғ-Яғбан, басқа ұлдары Теміртайшы мен Юла-Магусқа Қарағұс-Бұрғыс жерін бергендігі айтылады «Егер олар бәрі бірге болса тыныштық болмайды, мен өлгеннен кейін олар керей ұлысын түн-нен таң атқанша, немесе таңертеңнен кешке дейін түк қалдырмайды»-деген екен ханның өзі.
Сонымен қатар деректерде Құршақұздың ол иеліктерінен басқа Сары хан басқарған керейлер жері болғаны айтылады. Ол «керейлердің ханы» бол­ған кезінде татарлардың алшы тайпасының шабуылы­на ұшырады. Қарсы­ластардың күші Сары ханнан артық болды, сондықтан да ол шегінуге мәжбүр болды, ал тонауға дағдыланып алғандықтан сақтықты ұмытты. Керейлер күт­пеген жерден татарлардың алдыңғы шебіндегі жаса­ғына шабуыл жасап, татар көсемі Күміс Синджанды тұтқынға алады. Бір сар­баз­дың сатқынды­ғының кесірінен татарлар керейлердің жоспарын біліп қояды да жеңіске қол жет­кізеді. Жеңілген Сарығ-хан Құрджақыз-ханнан кө­мек сұрап, құда болуға ұсыныс жасайды. Оның қызы Төре-Қаймыш Құр­джақыз ханға тұрмысқа шықты, ұлы Қадыр керейден әскер жинап, татарды тал­қандап, әкесінің «Керей ұлысын» қайтарып алды. Сол кезден бастап Сарығ хан Құрджақыздың иелігіне кірді.
1171 жылы билікті Құрджақыздың ұлы Тұғырыл хан иеленді. Ол бас кезінде билік үшін ағасы Гурханмен соғысты. Гурханды қорғау үшін Тай-Те­мір мен Бұқа –Темір ордаға бекінді. Тай-Темір мен Бұқа –Темір меркіттің бас­шысы Тоқтадан көмек сұрайды, бірақ ұсталып қалып, жазаға тартылады. Билік басына Тұғырыл хан мен Ерке Қара келеді. Бірақ олардың билігі ұзаққа барған жоқ, ағасы Гурхан Тұғырылды 100 сарбазымен қашып кетуге мәжбүр етеді. Ерке –Қара Тұғырылды қолдап, ағаларын биліктен кетіріп, тақты қай­тып алу үшін ағасымен келісім жасауға барады. Монғол көсемінің қолдау­ымен, ішінара Ясугей батырдың көмегімен  Гурханды қуып шығады. Бірақ, осыдан кейін керей билігі әлсірейді де, Ерке-Қара өз ұлысымен наймандар жеріне қоныс аударады.
Тұғырыл хан және Шыңғыс хан
ХІІ ғасыр бойындағы наймандар мен меркіттерге қарсы соғыста монғолдар әрқашанда керейлермен одақтасып отырды. Монғолдардың қи­­дан­дармен құдандалық жасап отыруды дәстүрге айналдырғанын атап өткен абзал. Олар қоңырат пен олқұн тайпаларынан қыз алып отырса, Ван хан қара-қытайдың гурханының сарайында бірнеше рет болған. Керей хандығының жері Селенгінің жоғарғы жағынан солтүстікте Хуанке өзенінің оңтүстік бас­тауына, Хангай тауынан батыстағы қоңырат пен татардың Бұйыр-нор мен шығыстағы Халкин-голға дейінгі жерді алып жатты. Солтүстікте керейлер мо­н­ғол тілді ойрат және меркітпен, батыста найманмен оңтүстікте Си-Ся мем­лекеті таңғұттармен және өздеріне бағынышты тоған немесе «аша» -мен ше­ка­ра­ласқан.
80-ші жылдардың басында Тұғырыл монғол Темүжінді қолдай отырып, өзінің монғолдар арасындағы ықпалын күшейткісі келді. Темүжін­нің әкесі Есугей Тұғырылдың одақтасы және (андасы) досы болды, бірақ ол өлгеннен кейін Есукей ұлысы ыдырады. Темучин әкесінің жолын жалғас­тыру үшін өзіне соғыста одақтас табу мақсатымен керейдің билеу-шісімен тығыз қарым-қатынас орнатады. «Құпия шежіреде» мындай жолдар бар «Шыңғыс хағанды хан болғыздық деп,Керейдің Тұғырылханына Тақай мен Сүкеқай екеуінжібергенде,Тұғырыл хан: «Темұжін сынды ұлымдыхан болғызған-дарың өте орынды. Моңғолдар хансыз қайтіп болады» депті.
Нәтижесінде Темүжін керейге тәуелді болады. Ол 1184 жылы Меркіттің күшті тайпалар одағынан қашқан кезінде көрінді. Тұғырыл керейлердің ұй-ымын олардың қол астындағы Жамұха басқарған жаржират пен қиат-бөр-жіген Темучинді де біріктіреді. 1185 жылы меркіттер талқандалады.
Осы кезден бастап керейлер бірте-бірте әлсіреп монғол Темүжін күшейе түседі. 1189 жылы Темүжін монғол тайпасының бір бөлігінің ханы болып сай­ланады да Тұғырыл оған батасын береді. Алайда өткен іс-шара монғол тайпалары арасында жаңа соғыс өртін тұтатты. Бірінші Темүжін мен Жамұха арасында жанжал пайда болады, бірақ жаңа хандық күшейе түседі.
Сол уақытта керей хандығы ордасында өзара қырқыс басталады. 1194 жылы наймандардың көмегімен билік басына Тұғырылдың інісі Ерке-Қара келеді, бірақ оның билігі ұзаққа бармайды. Екі жылдан соң 1196 жылы Тұғырыл Темүжіннің көмегімен қайтып оралады да, қайтадан керей-моғол бірлестігінің билеушісі болады.
1198 жылы Қытай мен татарлар одағының арасында соғыс өрті тұтанады. Керейлер Қытай жағына шығып, монғолдармен бірге жорыққа аттанады. Қытай мен керейдің біріккен әскері татарларды күл-талқан етеді. Сөйтіп Тұғырылға қытайша ван яғни «патша» атағын беріп, Орталық Азияның тәу­ел­сіз ханы деп мойындайды. Сол кезден бастап Тұғырыл Ван хан атанады
Рашид-ад-диннің «Жылнамалар жинағында» Ван ханның дәуіріндегі керейдің атақты адамдарының есімі аталады. Олар: «бас әмір» Тегін-Күрі және Итүрген-Юдак, Гүрін бахадүр, «құрметті әмірлер» Ала-Бұқа және Та­йыр, Санғұн нөкерлері Білге-бек жәнеТудан, Ван ханның атқосшылары Бодай және Қышлық, әмір Құйду, Күрі-Силиүн-тайшы, Кү-Темір.
Тұғырыл мен Жамұқа
Темужін Керуленнің жағасы Бүркей деген жерде Тұғырылханмен оның інісі Жақа Гәмбу бастаған екі түмен қолға жолығады. Осыдан тура тартып Жамұқаға жолығады, ол оларды тосқанына үш күн болыпты, жасағын қатарға тұрғызып қарсы алады, бірақ Тұғырыл ханға қатты өкпелепті.
Осы үш күнде не оқиға болды?
«Мұңғұлдың құпия шежіресі» және басқа кітаптарда мұның басы ашық айтылмаған, онда басты қаһарман Шыңғысханды көрнектілендіру басты орында болғанда оның кімнің көмегімен күш алғаны ашық айтылмаған. Меніңше осы үш күнде Тұғырыл хан қара бұлғын ішік алғандағы уәдесін орындап бұрын Шыңғысханды жұртқа тастап кеткен руластарын шауып, оларды шырқ иіріп, Темужіннің аяғына жыққан, себебі Тұғырыл келген жер сол қамағ Моғұл жері. Осы соғыста Тарғұтайдың аталмай, тек Шыңғысхан Жамұқадан бөлінгенде Шыңғысханнан қорқып қаша көшуі оның күші әлсірегенінің дәлелі. Тұғырыл осылайша уәдесін орындап андасына берген сертінде іске асырды. Шыңғысханды Тұғырылдың сүйеп оған түмен қол жинап беруі Жамұқаға ұнамағаны анық, ендігі жерде ақсүйек Темужін оның басты бақталасына айналары анық еді. Сол үшін ол Тұғырыл ханға өкпелейді, арасы бір жыл өтпей ол Темужіннен де, Тұғырыл ханнан да бет бұрады.
Меркітті шабу
40 мың атты жасақ бас қосады да, Қалқа өзенінен түнде сал буып өтіп меркіттерді қапыда басады, судағы балықшылар көріп қойғандықтан дер кезінде хабар жеткізіп меркіттер жанталаса қарсыласады, әйтпегенде ең жауынгер елді тепе-тең күшпен жеңу қиын еді. Түнімен болған сұрапыл соғыста меркіттер қалың әскерге төтеп бере алмайды, ақыры Қағатай Дармала қолды болады, Дерусүнмен Тоқтааға, Барғұжын Тоғымға қашады. Сушігіл жоғалып, Бөрте құтқарылады. Меркіттің көптеген мал жаны қолды болады, осылайша бес арыс елдің бірі әлсіреп бұрынғы орнынан айырылады, ендігі жерде тек басқа тайпалармен одақтасу арқылы ғана Тұғырыл ханмен белдесетін болады.
Моңғолдардың Керей хандығына бағынуы
Тұғырыл хан заманында Моңғолия даласында үш үлкен күш болды, шығыс оңтүстікте татар тайпалары, әскер саны 30000-4000, 70000 шаңырақ, онан батыста Керей хандығы әскер саны 50 мыңға дейін, батыста Найман хандығы олар екі ханға бөлінді, әр қайсысы 20-30 мыңдап әскер шығара алатын. Ал осы үш хандықтан басқа күштірегі қамағ моңғолдар (моғол) мен меркіттер болды. Осы тайпалар мен хандықтар сахараның ең жоғары билігі үшін бір-бірімен ұзақ жауласып көп соғысты. Тайпалар өз мүдделері үшін қажет кезде өзара одақтасты. 1168 жылы Иесукей батыр өлген соң қамағ моңғолдар бір тұтастықтан айырылады, Иесукейдің тұсында онсызда нирундар мен дарлекін моңғолдар тұтас бірікпеген болатын.
Иесукей өлген кезде Тұғырылдың не үшін андасының бала-шағасына көмектеспегені беймәлім. Сірә Керей хандығының ішкі бұлғағы мен сыртқы жаулардан шыға алмаған сияқты. Алғашында тайпа билігі тайшығұт Тарғұтай қырылдақтың қолына өтсе, Темужін ержетіп әйел алған кезде оның андасы Жамұқа елдің бір бөлігіне ие болып Тұғырылдың сенімді серігі болады. Осылайша моғолдар тұтас біріге алмады. Шыңғысханға қатысты оның ұрпақтары құрған ұлыс ордаларда жазылған тарихнамаларда Шыңғысхан обыразын тіктеуге баса мән берілгенде онымен тұстас әсіресе сахара билігіне таласқан үзеңгілестерін төменшіктету құбылысы кең етек алған. Десе де сырт ел тарихшыларының көзқарасы бөлекше. Бұнда біз Жуайни мен Марко Поло деректерін ұсынып отырмыз. «Қазір татарлардың мемлекет құру барысын таныстыра кетейік, татарлар алғашында шүржендермен көрші болып, олардың терістігінде отырған екен. Тұрақты қоныстары болмапты, былайша айтқанда қаласы мен қорғаны жоқ кең жазық пен сахара, жайылымда жасапты,ол алаптарда кең әрі мол болып ағатын өзендер бар екен, оларда өздерінің патшалары болмаған. Олар бір күшті патшаға бағынышты екен, біреулердің айтуынша оны татарлардың тілінде Оң хан деп аталады екен, біздің тілімізде Пустер Жохн.
Татарлар әр жылы өздері баққан малының оннан бірін Оң ханға салық ретінде төлейді екен. Оң хан, яғни Пустер. Жохнолардың құдыретін байқап, олардың бірлесіп қарсылық көрсетуінен үрейленіпті. Сонымен оларды көптеген тайпаларға бөлуге бұйрық беріп, мемлекеттің әр жеріне бытыратыпты. Егер кез келген жерде бүлік туса, ол осы тайпалардың әр жүз адамының төртте бес адамын әскерге алыпбүлікті жаныштайды екен. Осылайша татарлардың күші әлсірей бастапты. Осы кезде Оң хан оларды алыс жерлерге ұзақ жорық жасауға міндеттепті, әрі сенімді әмірлерін оларды бақылауға қойыпты...».
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы Санат:Алтын Орда хандары Санат:Тарихи тұлғалар
Аш-Люнсим-Сос
Аш-Люнсим-Сос — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лыраки өзенінің сол жағалауынан 49 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Вилар-де-Муртеда
Вилар-де-Муртеда (Vilar de Murteda) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Виана-ду-Каштелу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 247 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,16 км² шамасында. Халық тығыздығы — 47,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Райгольдсвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Райгольдсвиль (Reigoldswil) — Швейцарияның Базель-Ланд кантонында орналасқан коммуна. Вальденбург округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базель-Ланд елді мекендері
Сардар (фильм)
thumb Әртістер: - С. Шандыбаева, К. Қыстықбаев, Н. Ықтымбаев. Режиссер - Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов. Өндіріс - "Қазақфильм", 2003 ж. Жанр - тарихи драма.
Фильмдегі оқиға
Бұл – қазақ пен қытайдың аңыздарына құрылған дүние. Сценарийін жазған Адильша Огишев деген мәскеулік кинодраматургтың бір таныс қытайы бар екен. Содан естігендері бар, өзінің білетіні бар, сол негізде жазып шықты. Негізінде, басты кейіпкер қытай қызы болуы керек болған. Әуелде Қытаймен бірігіп түсіреді деп жоспарланған. Енді «бастаймыз» деген кезде Қытай киностудиясының басшылығы ауысты да келісім жайына қалды. Мұнда жалпы, қақтығыс сценасының өзі үшеу. Біріншісі – қалмақтар өкшелеп келе жатқан қазақтардың құзға келіп тірелген кезі. Әрі қарай жол жоқ. Сонда Құлжа «соғысамыз» дейді. Екіншісі – қалмақтардың кішкентай Бөлекті ат құйрығына байлап сүйреткен кезіндегі тұтқындағы қазақтардың ереуілі. Үшіншісі – Құлжаның қалмақтардың басшысы Шонаймен жекпе-жекке шығып, оны өлтіретін тұсы. Рас, қалмақтар – қалың қол. Қай көріністе де қазақтарды қырып жіберуіне болатын еді. Бірақ Шонай айтады ғой: «Біз де ата-бабаларымыздың салтын құрметтейміз» деп. Сөйтіп, өзі жекпе-жекке шығады. Мысалы, неміс екен деп немісті де жамандай беруге болмайды ғой. Сол сияқты, бұл да ірілігін көрсетіп тұр. Шындығында, Шонай – үлкен сарбаз. Құлжа бала болса да оны айлакерлігімен «алып» тұр. Оның «Сен нағыз сарбазсың. Бірақ маған құдай көмектесті» деп айтатыны да содан.
Мараппаттары
Және кинематографиялық туындыларға арналған «Бәйтерек – 2004» байқауында «Сардар» фильмі «үздік операторлық жұмыс», «үздік суретші» номинациялары бойынша және режиссер Болат Қалымбетовтың өзі әділқазылар алқасының арнайы жүлдесімен марапатталды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан фильмдері Санат:Қазақфильм Санат:Қазақфильм фильмдері Санат:2003 жылғы фильмдер
622 жыл
Оқиғалар
622 жылғы 16 шілде - һижра күнтізбесінің басталған күні.
Византия империясы
Византия - Сасанид соғысы: император Ираклий елу мыңдық әскерменен Константинопльден шығады. Император әскері Каппадокияда сасанид әскерін талқандайды.
Діни оқиғалар
622 жылғы 16 шілде - һижра күнтізбесінің басталған күні. Мұхаммед (с.ғ.с) мен бірінші мұсылмандарлың Меккеден Йасрибқа (Мединеге) қоныс аударуы. Мединеде бірінші мұсылмандар үмметі пайда болды.
Туғандар
Тағы қара: Санат:622 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:622 жылы қайтыс болғандар
Сётоку, жапон ханзадасы ( туған жылы 572 )
Түсініктемелер
*
Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай
Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабаев (1946 жылы 21 мамырда Қызылорда облысы Шиелі ауданында туған) — жазушы, драматург. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2013).
Дереккөздер
Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан драматургтері
Семен Матвеевич Сидорков
Семен Матвеевич Сидорков (1908-1950), гвардия кіші сержанты, Кеңес Одағының Батыры (1944). Ұлы Отан соғысына дейін Қарағандының № 1 шахтасында жұмыс істеді. 1942 жылдан Қызыл Армия қатарында. 1943 ж. 26 қыркүйекте Сидоровка ауылы түбіндегі (Орталық майдан) ұрыста 61- армияның 12 гвардиялық атқыштар дивизиясы, 37-ші гвардиялық атқыштар полкының, 76 мм-лік зеңбірек расчетінің командирі. Сидорков танкті, 2 броне машинаны, оқ-дәрілі автомашинаны қиратты, 30-дан астам неміс автоматшысын жойды, ал 1943 ж. 29 қыркүйекте Днепр өзенінен өтіп, зеңбірегімен жаудың бірнеше атыс ұясын жойды, сөйтіп Днепрдің жағалауындағы плацдармды басып алуды қамтамасыз етті. Қарағандыда Сидорковтың құрметіне көше аталған. .
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1908 жылы туғандар Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Барсук (Шаран ауданы)
Барсук — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Дюртюлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 302 адамды құрады. Пошта индексі — 452630, ОКАТО коды — 80258820001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сарыөзек көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы Элеваторный көшесі. Сарыөзек көшесі И.Гете көшесі мен Республика даңғылының қиылысқан жерінен басталады. Ұзындығы - 173,6 м.
«Сарыөзек» - жер атауына қатысты ұғым. Алматы облысында орналасқан өлке. Атаудың мағынасы «үлкен өзек, кең сай» деген мағынаны білдіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Қоңыр-көкше болысы
Қоңыр-көкше болысы - Абай заманындағы Семей облысының әкімшілік бөлігі. Тобықты елі 1824 ж. дейін бір ғана болыс болған. 1835 ж. Күшік тобықты, Мәмбетай тобықты болып бөлінеді де, кейінірек Күшік тобықтыдан Қоңыр-кекше болысы белініп шығады. Осы Күшік тобықты болысының басқарушысы Құдайберді Құнанбайұлы дүние салғаннан кейін, 1866 ж. Абай (Ибраһим) Құнанбаев болыс болады. Болысты Қоңыр-кекше аталған жылдары да осы Абай басқарады. Уезд бастығы Измаилов Абайдың ақыл-парасатын, әділдігі мен сауатты адам екендігін ескеріп, оны сайлауға түсірмей-ақ бірден тағайындайды. Абай Қоңыр-кекше елін басқарған екі жарымжыл ішінде жұмысты жақсы атқарып, 3-дәрежелі шапанмен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Семей облысы болыстары‎
Райновци (Габрово облысы)
Райновци (Райновци) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Габрово қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5347. Телефон коды — 06713. ЕКАТТЕ коды — 61902.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Географиялық атаулардың транскрипциясы
Географиялық атаулардың транскрипциясы - географиялық атауларды анықтау және оларды карталар мен мәтіндерде беру үшін әр ұлттық әліпби құралдарымен жазу. Географиялық атаулардың транскрипциясы көп ұлтты мемлекеттерде жиі кездесетін, белгілі бір географиялық нысанға қатысты бірнеше атаудан бір атау таңдауды қамтиды. Мұндағы қиындықтар екі тілдің фонетикалық және орфографиялық ерекшеліктерін ескере отырып, бір тілдегі географиялық атауларды графикалық құралдар аркылы екінші тілде берген кезде туындайды. Мұндайда жергілікті ресми, фонетикалық, транслитерациялық, достүрлік және аудармалық нысандар пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Крествью (Кентукки)
Крествью (Crestview) — Кентукки штатының Кэмпбелл округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 471 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-18424.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Жоғарғы Хайрузовка
Жоғарғы Хайрузовка — Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
Географиялық орны
Риддер қаласынан оңтүстікке қарай 3 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 120 адам (60 ер адам және 60 әйел адам) болса, 2009 жылы 108 адамды (50 ер адам және 58 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері
Базалуццо
Базалуццо (Basaluzzo) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1949 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 128 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Gioacchino.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Альфред пен Агата
Өндіріс: Франция, 1972 ж.