cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шіңгіл (аудан)
Тарихы
Бөке батыр - Керейдің молқы руынан шыққан Қытай қазақтарына әйгіл батыр. Атамекеніне қайта оралған қазақ ауылдары бұрынғы қоныстарына моңғолдар орнығып алғандығы себепті қиыр қонып шет жайлап бір-бірін аңдумен күн кешіп жатады, бірде моңғолдың Сары уаң деген мәнсаптысы Қазақ ауылдарының 30 атан түйесі мен малға деп алып бара жатқан тұздарын тарып алып кетеді. Артынан 30 түйе орынына 100 жылқысын айдап алады, Бұл шіңгіл елінің моңғол ұлықтарына көрсеткен үлкен қарсылықтарының бірі болып, адам шығыны болғандықтан Бөке артынан қудалау жайлы бұйрық түседі. Бұны естіген Бөке батыр 1882 жылы өз руын бастап, Көктоғайдағы Қазымен (руы қарақас) бірлесіп мыңнан астам түтінмен Шіңгілден көшіп Боғда тауына қоныс аударады. Артынан қытаймен соғысып тибет үстіртіне шығып кетеді. Сол жерде ауырып қайтыс болады, Бөкенің басы Атақонысы Шіңгілге денесі Тибетте жерленеді. (Қытай әскерлері зиратты қазып алып Мәйіттің басын кесіп алып кетеді.[])
Өр Алтай қазақтары 1911 жылы орыс үкіметі Алтайға әскер кіргізуінен кейін, Қытай мен Орыс қыспағында қалады, 1912 жылы Алтайға моңғылия (Орыс үкіметі бұйрығы) үкімет армаиясы Алтайға шабуыл жасады, 1912 жылы Шіңгілде Күпібай батыр бастаған қазақ жағы моңғылдарға қарсы соғысты, қазақ жақтан көп шығын болды, Осы соғыстан бір ай өткен соң ел күзеуде отырғанда моңғыл шеріктері ойламаған жерден елді басып қалып елді қанға бояды. Бұдан кейінде қазақ жақ қытай моңғыл екеуімен қатар соғысып көп шғынға ұшырайды, Сол қырғынның ең көрнектісі Стамбол қажының ауылының шабылуы, осы бірнеше қанды жылдар «Стамбол шабылған заман» деген атпен қалды. Мынадай жағдайлардан кейін Қазақтар тағы бір мекенінен ауып Мори, Баркөл, Шонжы жақтарға көшіп кетіп, Бір-Екі жыл салып қайта көшіп келеді. 1910 жылдарға дейін моңғылдың ұраңқайы мен қазақ ауылы аралас, қойы қоралас бірге өмір кешіп келген. 1911 жылға келгенде моңғылия ХР - сы әскері шіңгілге басып кіріп, ұраңқайларды көшіріп, қазақ ауылдарын қырғындауды бастап елді қызыл қанға бояйды, бұл ел ішінде "Барған Дән қырғыны"-деп аталады, осы жолы ұзын саны 800 дей ұраңқайлар мен бірге бір бөлім қазақ ауылдары да моңғылияның Қобыда өңіріне қоныстанады. 1930 жылға дейін сол кеткен елден қашып келушілердің қатары үзілмейді.
1924-жылы ел жайлаудағы кез, моңғылиядан Мұқыр толғай (Моңғылша тақырбас, айдарсыз деген мағанада) жау келіпті деген хабар таралады. Мұқыр толғай шеріктері мен қытай әскерлері Үш жақтан келіп қырғын жүргізеді. Керген обадан асып келген шеріктер үрке көшіп өзен бойына түскен қалың елді қуа, Кіщі Шіңгілді аралап, Секпілтай, Шаңқан жерлеріне дейін кіріп елді шауып малдарын айдап әкетеді. Бұл жыл қатты қырғынымен есте қалып "МҰҚЫР - ТОЛҒАЙ ОҚИҒАСЫ" болған жыл болып халық жаднда мәңгі сақталады.
Бұл қанды қырғынды кейбірі «Кенжебек өлген заман» кейбірі «Қанкелді-Секел қырылған заман» деп атайды 1933- жылы моңғылия үкіметі мен қытай үкіметі Шіңгілге әскер аттандырып,екінші реткі көлемді шабулын жасайды.бұл жолғы соғыстың мақсаты қалған және Қобыдадан қашқан ұраңқайларды қайтарып басшысы Сұлтым-даламаны тұтқындап іргелес қазақтарды ауылдарын қырғындап малын айдап әкету болатын. Бұл қырғында Орта жүз руының бірі керей елінің Жәнтекей руының ішіндегі Секел руы мен Қанкелді руларынан 800-900 адам қырғынға ұшыраған.Осы қырғындарға қарамастан Қазақ рулары үкіметке қарсылығын тоқтатпай,қаруын тапсырмай қояды. 1945-жылы Алатай қаласындаУәли мекемесі құрылады, Қолына қару алып үкіметке бағынбаған қазақ батырларына билік беріп, жұмсақ тәсілмен ұзын арқан кең тұсау салып ұстап отырмақ болып ,Қазақ қосынының бастығы Оспан батыр Исламұлын уәлилікке, Дәлелхан қатарлылар орынбасар уәлилікке тағайындалады да,Шіңгіл ауданына Ырысқан батырдың ұлы Әсен әкім болып тағайындалады.1946 жылы Оспан уәлилікті тастап бұрынғы азаттық жолындағы ұлы күресіне қайта кіріседі.1947-жылы Ырысханның ұлы Әсен әкім елді бастап Бәйтікке көшеді,алдын тосуға келген қытай жасақтарына Оспанның жер шолуға жіберген Рхым бастатқан 20 қазақ жасағы 100 дің үстіндегі машинамен ауыр қаруланып келген қытай жасағын қырып тастайды.Бұл тарихы ұзақ әңгіме болып жазабесе том-том кітап болар ұлы азаттық үшін күрес еді.
нобай
Акротерий
Акротерий (грек. akroterion — шың, фронтон)— қадым заман (антик) ғимараттары фронтонының орта түсы мен бұрыштарындағы мүсін немесе мүсіндеп жасалған ою-өрнекті әшекей.
Шіңгіл (аудан)
География
Шіңгіл ауданы Жоңғар ойпатының шығысы және Алтай тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан.Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 1500 м., ең биік жері 3700 м., Шығысы мен солтүстігі Моңғолия Республикасындағы Баян-Өлгей аймағымен шектесетін болса, батысы Көктоғай ауданымен, оңтүстігі Санжы Дүңген автономиялық облысы Шонжы ауданымен шекараласады. Жалпы жер ауданы 15 мың 579 шаршы км., теңіз деңгейінен шамамен 1200 метрден жоғары таулы өңірдің жер ауданы 9098 шаршы метр болып, жалпы жер ауданының 58,4%-ын, теңізі деңгейінен 100-1200 м. арлығындағы адырлы өңірдің жер ауданы 6310 шаршы километр болып, жалыпы жер ауданының 40,5%-ын ұстайды. Теңіз деңгейінен 1000 м. ден төмен жазық өңірдің жер ауданы 170 шаршы километр болып, жалпы ауданның 1,1%-ын ұстайды. Облыс орталығы Үрімжі қаласынан 608 км. қашықтықта орналасқан. Шіңгілде Моңғолия мен Қытай арасындағы Тайкешкен (Куәан) (塔克什肯) кеден бекеті орналасқан. Жерінің солтүстігі биік, оңтүстігі аласа батысқа қарай көлбеу келеді де, негізі бөлігін биік таулар мен күрделі адырлардан тұрады. Аудан көлемінде Үлкен шіңгіл өзені, Кіші шіңгіл өзені, Шағанғол өзені, Бұлғын өзені сияқты төрт үлкен өзеннен және он шақты үлкенді-кішілі өзендерден және Үшкөл, Таушағанғол көлдері сияқты мемлекеттік саяхат орындары бар. Жылдық орташа темперетурасы 0°C. Тіркелген ең төмен температура -53℃. Ең жоғары температура 36.5℃, жауын шашын мөлшері 160 мм, Қыраусыз мезгілі 100 күнге жетпейді. Жер асыты су қоры 8 млн. m³,
Акротерий
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Тарих Санат:Өнер
Саға немесе кіреберіс
Саға немесе кіреберіс (преддверие); (vestibulum — саға, кіреберіс) — пішіні қуысты шар тәрізді ішкі құлақ бөлігі.
Коста-Рика университеті
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша университеттер
Кутшеба Станислав
Кутшеба (Kutvzeba) Станислав (15. 11. 1876, Краков — 07. 01. 1946 сонда) — поляк тарихшысы. Ягеллон (Краков) yниверситетінің заң факультетiн бiтiрдi (1898). 1908 жылдан осы yниверситеттің поляк правосы тарихының профессоры. Бiлiмдер академиясының корр. мүшесi (1914), толық мүшесi (1918), бас секретары (1926), президентi (1939) болып сайланды. Кутшебаның еңбентерi негiзiнен поляк мемлекетi мeн правосына арналды: «Польшаның мемлекеттік және қоғамдық құрылысы тарихының очеркі», 1-4-т., 1905-1920 жылдары. Ол қазіргі тарих пен ағымдағы саясат мәселелерімен де («Жаңарған Польша», 1921; «Бiздiң шетелдiк саясатымыз», 1923) шұғылданған.
Дереккөздер
Санат:1876 жылы туғандар Санат:1946 жылы қайтыс болғандар
Банктердің кепілдік міндеттемесі
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Курвиметр
Курвиметр (лат. curvus қисық) — карта мен жоспар бойынша қисық сызықтар арқылы қашыктықты аныктауға арналған құрал.
Ол, әсіресе, карта бойынша қатпарлы және ұзын сызықтарды, мысалы, қозғалыс маршрутын өлшеуге ыңғайлы. Құралдың төменгі жағында меңзері бар беріліс жүйесіне қосылған доңғалақтары болады. Курвиметр қашықтығын өлшеуде доңғалақтарды маршрут бойымен жүргізіп, оның сантиметрмен өлшенген есебін масштаб келеміне кебейтіп, нәтижесінде жергілікті жердің нақты қашықтыгын анықтайды.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Топография
Саға немесе кіреберіс
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Шіңгіл (аудан)
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Шіңгіл ауданы 2 кентке және 5 болысқа бөлінеді :
Дереккөздер
Санат:Алтай аймағы
Б. з. д. 192 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 192 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 192 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Меронн
Меронн (Mayronnes) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11227, пошта индексі — 11220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 35 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2,95 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Таясу
Таясу (Taiaçu) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Рибейран-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жаботикабал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 065 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106,932 км² шамасында. Халық тығыздығы — 56,7 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
IC 4519
IC 4519 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 53311, MCG 6-33-7, ZWG 193.9, NPM1G +37.0457.
Тассай (Абай ауылдық округі)
Тассай — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Абай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 114 адам (63 ер адам және 51 әйел адам) болса, 2009 жылы 80 адамды (41 ер адам және 39 әйел адам) құрады.
Бейнаско
Бейнаско (Beinasco) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 18 095 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 2677 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 10092.
Елді мекеннің қамқоршысы — Giacomo il Maggiore.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Наото Тадзима
Наото Тадзима(田島 直人; — 4 желтоқсан 1990) —  жапониялық жеңілатлет. Ұзындыққа секіруден 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы және қола жүлдегері.
Өмірбаяны
Наото Тажима 1912 жылы Осака префектурасында дүниеге келді, бірақ көп ұзамай ата -анасымен Ямагучи префектурасының Ивакуниге көшіп өтті. Киото империялық университетін бітірген.
1932 жылы Наото Лос -Анджелестегі Олимпиада ойындарына қатысты, бірақ ұзындыққа секіру жарысында ол 6 -шы орынмен аяқталды.
1936 жылы Наото Берлиндегі Олимпиада ойындарына қатысты, онда ол үш қарғып секіруде алтын медаль (жаңа әлемдік рекорд орнатқан), ал ұзындыққа секіруде қола медаль жеңіп алды.
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Жапония Олимпиада чемпиондары Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:Жапония жеңіл атлеттері Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ахмет Қалықов
Найман тайпасы Бағаналы руының Бабас бөлімінен шыққан.
Еңбекке 15 жасынан араласқан. 1941 – 59 жылдары қазіргі Түркістан облысы "Көксу" кеңшарында шопан болып жұмыс істеген. 1959 жылы Қызылорда облысы Сырдария ауданы «Комсомол» кеңшарына көшіп келді. 1962 жылдан "Қараөзек" кеңшарында қой шаруашылығы бригадасының бригадирі. 1965 жылы әр 100 саулықтан 185-тен қозы, әр қойдан 3,1 кг жүн, елтірінің 82%-ын бірінші сортпен өткізгені үшін Социалистік еңбек ері атағы берілді. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
Сілтемелер
Санат:1926 жылы туғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Қызылорда облысында туғандар Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Тұрғынбаева Ботагүл Алтайқызы
Тұрғынбаева Ботагүл Алтайқызы (1 Қаңтар 1953 жылы туған, Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Бірлік ауылы) – педогогика ғылымының докторы (2006). Қазақстан Республикасы Оқу ісінің үздігі (1995), Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздігі (2005).
Қысқаша өмірбаяны:
1978 жылы Жамбыл педогогикалық институтын (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) бітірген; 1972–1981 жылдары Жамбыл облысындағы мектепте мұғалім, директордың оқу-тәрбие ісі жөніндегі орынбасары; 1981–1983 жылдары Алматы облысы Жамбыл ауданы оқу бөлімінде әдіскер; 1983–1986 жылдары Алматы облысы мұғалімдер біліктілігін жетілдіру институтында әдіскер, кабинет меңгерушісі, Білім беру жүйесіндегі басшы және ғылыми-педогогикалық мамандардың біліктілігін арттыратын республикалық институтта әдіскер, кабинет меңгерушісі, доцент, кафедра меңгерушісі болды. 2008 жылдан ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
Виталий Владимирович Евстигнеев
Виталий Владимирович Евстигнеев (8 тамыз 1985, Тараз, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.
Карьерасы
2017 жылы "Қайсар" футбол клубында азырақ уақыт доп тепті. Тараз футболының түлегі. Карьерасында "Қайсарға" дейін "Тараз", "Ордабасы", "Ақтөбе" клубтарында ойнаған.
2011 жылы Қазақстан құрамасы сапында үш кездесуде алаңға шықты. ЕУРО-2012 турнирінің іріктеуінде сырт алаңда Әзірбайжан қақпасына ұлттық құрамадағы жалғыз голын соқты. Бұл ойында Қазақстан 2:3 есебімен ұтылып қалды.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Андроновка (Печора тармағы)
Андроновка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Печора өзенінің сол жағалауынан 1043 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ғаламтор
250px|thumb|CERN ұйымында [[Тим Бернерс-Ли пайдаланған NeXTcube компьютері тұңғыш ғаламтор сервері болды.]] Ғаламтор (World Wide Web, WWW) — компьютердегі мәліметтер мен құжаттарды, мультимедиа элементі бар гипермәтінді жүйелерді байланыстыратын ғаламдық тор.
Ең жаңа және көпшілікке кең тараған Интернет қызметін алады. WWW гипермәтін принципіне негізделеді және мультимедиа ресурстарын (бейне, аудиографика т.б.) мүмкіндігінше пайдалана отырып, ақпарат беруге қабілетті. SLIP, РРР немесе интернетпен тікелей қосылуды, сондай-ақ арнайы бағдарлама Интернет навигаторларымен (Mosaic немесе Netsape типті) қамтамасыз етуді талап етеді. Интернетке берілген орны жоқ, бірақ Интернетке тікелей қосылған пайдаланушылар мәтіндік Lynx навигаторымен жұмыс істей алады. WWW ақпараттық ізденістерді гипермәтін мүмкіндіктерімен біріктіретін жүйе. Бұл жүйеде әрбір құжат, ақпараттық кеңістікте өз ізденісін шексізге дейін тереңдете және кеңейте алуының арқасында өзге құжаттармен көптеген байланысы (айқас сілтеме жүйесі секілді) бар. Жүйе әсіресе үнемі жаңартылатын файлмен және сақталу орнына қарамастан құжаттар арасында байланыс жасау үшін жұмыс істеуге ыңғайлы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану
Дядовци (Кырджали облысы)
Дядовци (Дядовци) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Добрич қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6764. Телефон коды — 03691. ЕКАТТЕ коды — 24788.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Маретто
Маретто (Maretto) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Асти провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 387 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 80 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 14018.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Ист Бриджуатэ (Массачусетс)
Ист Бриджуатэ (East Bridgewater) — Массачусетс штатының Плимаус (Plymouth) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 12 974 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.3 км² шамасында. FIPS коды — 25-18455.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Қауық
Қауық (бұрынғы атауы — совхоз Бірлік 3-ші ферма) — Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы, Кейден ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақорған кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 64 адам (2009 жылдың мәліметі). Код КАТО — 434043300.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жаңақорған ауданының таратылған елді мекендері
Зальмзах
250px|thumb|Картада орналасуы Зальмзах (Salmsach) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Арбон округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1305 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4441, пошта индексі — 8599.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Кіші Коряжемка
Кіші Коряжемка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Коряжемка өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 8 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Поркера
Поркера (Porquera) — Испаниядағы муниципалитет. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Оренсе провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Лимия ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1079 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 43,4 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
Шёнау-ам-Кёнигсзе
Шёнау-ам-Кёнигсзе (Schönau am Königssee) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Берхтесгаден ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5326 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 131,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 72 132. Муниципалитеттің басшысы — Штефан Курц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Шома-Я
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Төменгі Обь су алабы өңірі өзендері
IC 119
IC 119 — Кит шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5465, UGC 1047, MCG 0-4-157, ZWG 385.149, DRCG 7-1, NPM1G -02.0040.
Сыртқы сілтемелер
IC 119 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Б. з. д. 193 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 193 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 193 жылы қайтыс болғандар
Бюджеттен тыс қорлаp
Бюджеттен тыс қорлаp — мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі қаржыландыру органдарынын қаржы ресурстарының оқшауландырылған бөлігі; қолданыстағы зандарға сәйкес нысаналы мақсатқа пайдаланылатын арнаулы көздердің есебінен құралады. Кейбір қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыру үшін тартылады және ұйымдық дербестік негізінде кешенді түрде жұмсалатын қаржы ресурстарын қайта бөлу мен пайдалану нысаны болып табылады. Бұл ең алдымен әлеуметтік сақтандыру қоры, зейнетақы қоры, жұмыспен қамту қоры, басқа да мақсатты қорлар (инновациялық, табиғат қорғау қорлары). Оларды республикалық және жергілікті билік орындары басқарады, бірақ бюджеттерден бөлектелген және белгілі бір дербестікке ие. Олардың басты мақсаты — арнаулы мақсатты аударымдар мен басқа да көздер есебінен мақсатты шараларды қаржыландыру.
Дереккөздер
Санат:Экономика
NGC 3839
NGC 3839 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sd типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1882 жылы 19 сәуірде Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3839 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36475, UGC 6700, MCG 2-30-24, ZWG 68.48, IRAS11413+1103.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Ламазьер-Басс
Ламазьер-Басс (Lamazière-Basse) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Юссель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 44,04 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19102, пошта индексі — 19160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 290 адамды құрады. Халық тығыздығы — 6,58 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Бернау-ам-Кимзее
Бернау-ам-Кимзее (Bernau am Chiemsee) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Розенхайм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7129 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,70 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 87 118. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Дайбер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сенсорлық ec
Сенсорлық ec — сезім органдарына түсетін ақпаратты сенсорлық өңдеудің өнімдерін өте қысқа уақыт бойында (әдетте, бір секундтан азырақ) есте ұстауды қамтамасыз ететін гипотезиялық ес жүйесі стимулдардың түрлеріне қарай: көру, есту естері және т.б. сараланады. Сенсорлық есте ақпараттың физикалық белгілері ұсталады деп ұйғарылады; оның тиісінше вербалдық-акустикалық және семантикалық кодтау тән болатын қысқа уақыттық ес пен ұзақ уақыттық естен айырмашылығы осы. Алайда бұл айырмашылықтың шартты сипаты бар, өйткені физикалық (перцептивтік) белгілердің ұзақ уақыт сақталуы мүмкін, семантикалық сипаттамалардың материалды өңдеудің біршама ерте кезеңдерінде-ақ саралануы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Трафария
Трафария (Trafaria) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сетубал округінің құрамына кіреді. Алмада муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сетубал округінің елді мекендері
Қуаныш Шәкірұлы Баймағамбетов
Қуаныш Шәкірұлы Баймағамбетов(1895, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Аманкелді атындағы кеңшар-1973)- ақын.
Ерте сауатын ашқан. Темір жол жұмысшысы (1919—1925), бастауыш мектеп мұғалімі (1925 — 1945), кітапхана меңгерушісі (1945—1960) болып істеген.
Дереккөздер
Санат:1895 жылы туғандар Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар Санат:1973 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Айтыс ақындары
Силикаттар
Силикаттар (sіlex — шақпақ) — кремнийлі қышқылдардың тұздары. Силикаттардың құрамында [SіO]4 тетраэдрлік иондар немесе тетраэдрлардың бір-бірімен қосылуының нәтижесінде түзілген күрделі иондар болады. Силикаттар — табиғатта кең тараған, жер қыртысы массасының шамамен 3/4 бөлігі мен барлық белгілі минералдардың шамамен 1/3 бөлігін құрайды (дала штаттары, слюдалар, саз, сирек кездесетін берилл, бертрандит, поллуций, циркон, т.б.). Силикаттар — керамика, цемент, әйнек, асбест, содалар, кейбір металдарды алудағы негізгі шикізат;
Химиялық тұздар әдісі бойынша барлық силикаттарды әр түрлі кремний қышқылдарының тұздары деп қарайды. Соған байланысты силикаттарды оттекті кремний тұздарының топтарына беледі.
Кристалдық құрылыс әдісі бойынша силикаттарды ішіндегі [SiО4] бөлшектерінің өз ара байланысқан құрылысына қарай бөледі.
1. Химиялық тұздар әдісінің негізі
Кремний тотығына (кремнеземге) әр түрлі мөлшерде су молекуласы қосылатын болса, соған сәйкес әр түрлі кремний қышқылдары шығады. Сол қышқылдардыц түздары әр түрлі силикат минералдардың топтарын құрайды. Мысалы, судың бір ғана молекуласы қосылса, ол метакремний қышқылы (SiО2 + H2О = H2SiО3) болады. Бұл қышқылдың тұзы метасиликат деп аталады. Мысалы, волластонит минералы осы метасиликатқа жатады. Өйткені оның химиялық формуласы — CaSiО3.
Егер екі бөлік кремний тотығына үш бөлік су қосылса, ол пирокремний қышқылы (2SiО2 + 3H2О = H6Si2О7) деп аталады. Оның тұздары пиросиликат тобын құрайды. Мысалы, тортвейтит (Sc,Y)2 ( Si2O7) минералы соған жатады. Бұл айтылғандардан басқа силикаттардың құрамында алюминий тотығы болса, оны алюмосиликаттар тобына жатқызады. Алюмосиликаттардың түрі өте көп және олардың барлығын тұз түріндегі формулаға келтіруге болмайды. Оларды кейде күрделі тотықтардың жиындары ретінде қарауға да тура келеді.
Кейінгі кездегі зерттеулерге қарағанда силикат ішінде алюминий екі түрлі қасиетке ие болады екен. Бір жағдайда ол кремниймен қатар комплексті анион кұрса, екінші жағдайда ол өз алдына тотық құрады. Сондықтан да олардың барлығын бір формула түріне келтіруге болмайды.
Осы айтылған екі түрлі тұзды4 өз ара араласуынан тағы бірнеше қорытпа минералдар пайда болады. Мысалы, соның ішінде үздіксіз аралас қорытпа минералдар құраушы альбит пен анортит.
Біз жоғарыда алюмосиликат ішінде алюминийдің екі түрлі жағдайда болатынын айттық. Алюминий кремниймен катар комплексті анион құрамына кіретін болған жағдайда ғана алюмосиликатты минералдарға жатқызу керек. Олай болмаған күнде, яғни алюминий катион ретінде өз алдына силикат құратып болса, ол басқа бір силикат түріне жатады. Сондықтан бұрынғы алюмосиликат деп жүрген минералдардың көбісін енді оған жатқызбау керек деген пікір айтылып жүр. Бұл пікір шынында да дұрыс. Осыған бір мысал келтірелік. Жоғарыда айтылған анортит минералын ортосиликатқа жатқызып, оның формуласын былай жазуға болады: CaAl2 (SiО4 )2. Осы ретпен қарағанда анарлар атты минералдар тобы — альмандин Fe3 Al2(SiO4)3, гроссуляр Са3 АІ2(SіO4 )3 т. б.— түгелдей ортосиликатқа жатады.
2. Силикаттaрды кристалдық ішкі құрылысы бойыншатоптaудың негізі
Кейінгі кезде кристалдардың ішкі құрылыстарын рентгендік әдістермен зерттеу нәтижелеріне қарағанда силикаттар ішінде [SiО4] бөлшегі ерекше орьш алады. Бұл бөлшекте кремний ионы ортада болады да, оның айналасында төрт оттек иондары төрт бұрышты тетраэдр формасында орналасады. Бұл тетраэдрда кремний мен оттек иондарының арасы көбінесе тұрақ ты (1,6 А) және байланысы басқа катиондардан гөрі әлдеқайда берік келеді. Сонымен, барлық силикат атаулыда комплексті анион [SiО4]4- - ең негізгі құрылыстық бөлшек болып табылады. Осы кремний-оттек (қысқаша силот) тетраэдрлерінің өз ара қүрылыс туріне карай силикаттардың да әр түрлі қасиеттері болатыны анықталған. Басқаша айтқанда силикаттардың барлық физикалық жоне химиялық қасиеттері силот тетраэдрлерінің бір-бірімен жалғасу түріне (құрылысына) байланысты болатыны байқалған. Мысалы, силот тетраэдрі жеке түрде болса, опан берік жұмыр кристалдар түзіледі. Тетраэдрлер бір сызық бойыпда тізбектеліп келсе, онан талшық ты минералдар пайда болады. Тетраэдрлер жалпақ жазық бойынша қабаттасып тіркесетін болса, онан жұқа қабыршақты слюда сияқты минералдар шығады.
Силот тетраэдрлері өз ара тіркескенде де, басқа бөлшектермен жалғасқанда да тек бұрыштары арқылы, яғни оттек иондары арқылы қосылатыны айқын. Тетраэдрдің өзі оңаша сол қалпында болса, оның оттек ионыныц саны кремний ионы санынан 4 есе кеп болады. Егер тетраэдрдің төрт бұрышы бірдей ортақ оттек арқылы төрт тетраэдрге жалғасатын болса, онда оттек ионы кремний ионынан 2 есе кеп болады, яғни ол кәдімгі кварц (SiCb) кристалына жатады.
Сонымен, комплексті анионда О : Si қатысы 4 : 1-ден 2 : 1-ге дейін өзгереді. Осы қатынастың мөлшеріне қарай бұл әдіс силикаттарды химиялық тұздар түрінде қарап әдісіне байланысады. Жоғарыда айтылған «жұп», «тақ» тұздар деген түсініктердің өзі осы тетраэдрлердің «жұп» және «тақ» санына байланысты алынған.
Алтай большевигі (газет)
Алтай большевигі - қоғамдық-саяси газет. Шығыс Қазақстан облысы және Өскемен қаласы партия комитеттерінің және еңбекшілер депутаттары облысы Кеңесінің органы ретінде 1941-52 жылы аралығында қазақ тілінде шығып тұрған. Газеттің негізгі бағыты - кенді Алтайдың халық шаруашылығы мен өнеркәсіп орындарын өркендету, ұлттық жұмысшы табын қалыптастыру, еңбекшілерді «Бәрі майдан үшін» деген ұранға жұмылдыру, соғыстан кейін халық шаруашылығын қалпына келтіру, тағы басқалары мәселелер. Газеттің 1947 жылғы 1 тамыздағы санында Қаныш Сәтбаевтың «Үлкен Алтай байлығы» деген мақаласы жарияланған.
Мақала өлке өндіргіш күштерін зерттеу жөніндегі конференция карсаңында жазылғандықтан, ғалым Алтай кен көздерін ашу және кен өндіру мәселелеріне байланысты ойларын ортаға салады. Құрамынан қорғасын мен мырыштан басқа, бай мыс, асыл және сирек кездесетін металдар табылып отырған Алтай полиметалл кендерін игеріп, халық шаруашылығына пайдаланудың кезек күттірмейтін мемлекеттік міндет екенін ескертеді.
Газетте сонымен қатар ғалымның Қазақ КСР Ғылым Академиясының Гурьевте (қазіргі Атырау) өткен көшпелі сессиясын ашардағы сөзі (1949,9 ақпан) және Қазақстан компартиясының 4-съезіндегі жарыссөзде сөйлеген сөзі (1949,2 наурыз) берілген. Оның Гурьевтегі сөзі «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің 1949 жылғы 28 қаңтардағы санында және облыстық газеттерде, ал съездегі сөзі республикалық және облыстық газеттерде жарияланған.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Газеттер‎
Флебит
ФЛЕБИТ (грек. phleps; phlebos — көк тамыр) — адам организміндегі көк тамырдың (венаның) қабынуы. Флебит негізінен инфекцияның аяқтың көк тамыр қабырғаларын зақымдауынан болады. Инфекция ошағы әр түрлі жаралар, бітеу жара, флегмона болуы мүмкін. Аурудың қоздырғыштары әр түрлі микроорганизмдер, негізінен стрептококк болып саналады. Флебит қалыпты жағдайда аяқтағы вена қан тамырларының кеңейіп түйінделуінің (қ. Варикоз) немесе вена қан тамырларында тромбоздың (қ. Тромбофлебит) пайда болған жерінде кездеседі. Сонымен қатар вена қан тамыры қабырғасынан Флебит оның айналасындағы тіндерге ауысып, перифлебит ауруын тудыруы мүмкін. Флебиттің жедел және созылмалы түрі бар. Бірінші түрінде аяқ ісініп, көк тамыр үстіндегі тері қабаты қызарып, дене қызуы жоғарылайды. Сол жерді саусақпен басқанда, көк тамырдың түйінделгені байқалады. Ауру асқынып, ірің пайда болып, ұзаққа созылғанда екінші түріне ауысады. Флебит басталғанда аяқты көп қозғалтпай, тыныштық сақтау керек. Емді дәрігер белгілейді, аяққа салқын басып, антибиотиктер, тромб ерітетін дәрі-дәрмектер береді. Егер қабыну ошағында ірің пайда болса, хирург. жолмен сылып тастайды.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Медицина Санат:Аурулар
Болат Шарахымбай
Дереккөздер
Санат:3 маусымда туғандар Санат:1960 жылы туғандар Санат:Қазығұртта туғандар Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Қазақстан журналистері Санат:Қазақстан ақындары
Макинск құйма-механикалық зауыты
«Макинск құйма-механикалық зауыты», жауапкершілігі шектеулі серіктестік. 2004 жылы «Мәтен» ЖШС негізінде, автомобиль және ауыл шаруашылығы машиналарына, станоктарға, темір жол көлігіне қосалқы бөлшектер жасап шығаратын «Макинск құйма-механикалық зауыты» ЖШС кәсіпорны құрылды. Кәсіпорын отандық өнім өндірушілер ассоциациясының мүшесі болып табылады.
Дереккөздер
«Ақмола облысы» энциклопедиясы
Әлеуметтік стратификацияны көпмөлшерлi талдау
Әлеуметтік стратификацияны көпмөлшерлi талдау - әлеуметтік стратификацияны және тапты талдау жолы, толық әлеуметтік экономикалық статусты немесе адамның таптық деңгейі немесе адамдардың спецификалық категорияларын ерекшелендіретін көптеген факторлар мағынасын атап көрсетеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Мұнайға қанығу коэффициенті
Мұнайға қанығу коэффициенті (мұнайға қанығу). Бойына жиналған мұнайдың мөлшерін сипаттайтын тау жыныстарының кеуектілік қасиеті. Мұнайға қанығу коэффициенті қабат жағдайында мұнаймен қаныққан тау жыныстарының ашық қуыстары көлемінің осы қуыстардың жалпы көлеміне қатынасымен өлшенеді. Түпкілікті мұнай беру коэффициенті мұнайдың қорын бағалау үшін анықталады және кенішті барлау жұмыстарының соңғы сатысында, сонымен қатар оның өндірістік пайдалану жобасын жасақтағанда қолданылады. Ұңғыманы бұрғылау барысында тасбағанды жер бетіне көтергенде, жуғыш сұйықтың сүзбесі тасбаған үлгісінің кеуекті кеңістігіне еніп кетіп, одан қабат суы мен мұнайды ығыстырып шығаратындықтан, Мұнайға қанығу коэффициентін анықтау күрделі тәжірибе жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Сондықтан Мұнайға қанығу коэффициенті ұңғыманы бұрғылағанда мұнай негізінде дайындалған жуғыш сұйықты пайдаланып, одан жер бетіне көтерілген соқ тез арада ауа кетпейтіндей етіп бітелген тасбаған үлгісінің суға қанығуы жөніндегі деректерін пайдалана отырып анықталады. Тау жынысының барлық кеуекті көлемі тек қана мұнай мен суға толған деп есептеледі, сондықтан олардың ара қатынасын өрнектейтін Км = 1 — Кс теңдеуі шындыққа жанасады. Мұндағы Км және Кс — зерттелетін тасбаған үлгісінің мұнайға және суға қанығу шамаларын көрсететін коэффициенттер. Тұтқыштың немесе белгілі бір ірі нысанның өне бойындағы қабаттың мұнай (газ) көлемінің соған сәйкес келетін қуыс кеңістігінің көлеміне қатынасы. Көмірсутектерінің қорын көлемдік әдіспен есептегенде пайдаланылады.
Болжамдық ресурстарды бағалаудағы мұнай беру коэффициенті. Төлнұсқа үлескі аумағындағы қаралып отырған литологиялық-стратиграфиялық кешеннен табылған шоғырлар тұрғысынан анықталатын мұнай беру коэффициенті. Бұл коэффициент шоғырлардың геологиялық қорлары мөлшерлерін салмақтау нәтижесінде анықтала отырып, сол орташа салмақтану мөлшері болжам аумағынып есептеу үлескісіне шығарылады.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
IC 4520
IC 4520 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 4520 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Халифакс (Массачусетс)
Халифакс (Halifax) — Массачусетс штатының Плимаус (Plymouth) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7 500 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 44.9 км² шамасында. FIPS коды — 25-27795.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Дандана
Дандана - дәстүрлі қазақ сәулет өнеріндегі құрылыс салу әдісі. Ғимарат қабырғасының, тепкішектердің жиектеріне кірпішті тігінен қойып, көлбеу бағыттал, қатарынан, біркелкі қалау. Ол ғимарат құрылыстың аяқталғанын көрсетеді. Дандана әсемдікпен қатар ғимараттың берік болуына да ықпал етеді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.
«Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.» — Қазақстандағы мұнай өнеркәсібін дамыту үшін Қарашығанақ жобасын жүзеге асыру бойынша біріккен компаниялар консорциумы.
Қазақстандық ұлттық компания акцияларының бір бөлігін беруден кейін акциялар келесі түрде бөлінеді: «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» әлемдегі ірі мұнайгазконденсат кен орындарының бірі болып табылады. КПО (1997 жылғы қарашада) Қазақстан Үкіметімен халықаралық консорциумда серіктестер қол қойған Ақырғы Өнім Бөлісу Келісіміне (АӨБК) сәйкес жұмыс істейді. Келісім шарттарына сәйкес ҚПО Қарашығанақ жобасын 2038 жылға дейін басқарады. 1997 жылы қол қойылған АӨБК шарттарына сәйкес оның қатысушыларына жаңа салықтар мен алымдар салынбаған.
ҚПО - Қарашығанақ-Атырау мұнай құбырының иесі. 2007 жылы «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» компаниясы Қазақстанда 5,7 млн. тонна мұнайды (9%) және 14,2 млрд. текше метр газды (47%) өндірді (Қазақстандағы өндірілген газдың және мұнайдың жалпы көлемінен пайызбен көрсетілген).
Дереккөздер
Санат:1997 жылы құрылған компаниялар Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары
Қызылжар (Бәйдібек ауданы)
Қызылжар — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 165 адам (85 ер адам және 80 әйел адам) болса, 2009 жылы 80 адамды (43 ер адам және 37 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Типаж
Дереккөздер
Санат:Физика
Сенсорлық изоляция
Сенсорлық изоляция — адамның ұзақ уақыттық, толық немесе жартылай сенсорлық әсерлерден айырылуы. Осы тұрғыдан сенсорлық ақпарат алуды шектеу бойынша жүргізілген эксперименттік зерттеулердің нәтижелері өте көрнекті болып табылады. Бұл эксперименттерде зерттелушіні арнайы камераларға орналастырып, толық сенсорлық изоляцияға дейінгі жағдайға жеткізген. Бірнеше сағаттан кейін-ақ зерттелуші мазасыздық күйіне жетіп, экспериментті доғаруды сұраған. Ал ұзақ мерзімдік эксперимент жағдайына түскен зерттелушілер, алдымен, уақыттық бағдардан, ал одан кейін, тіптен, ойлау қабілетінен айырылған. Олар тіпті оңай есептерді шеше алмай, көбісінде ес процесінің бұзылысы байқалған. Зерттелушілердің 80% жуығында көру галлюцинациялары пайда болған. Осындай эксперименттерге адамдар 2-3 күннен артық шыдамаған. Осы және басқа да мысалдар адамның түйсіну түріндегі қоршаған дүние жөнінде ақпаратты алу қажеттілігінің күшті екендігін көрсетеді.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Кіші Леч
Кіші Леч — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Леч өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Б. з. д. 194 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 194 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кіші Леч
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Таюва
Таюва (Taiúva) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Рибейран-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жаботикабал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Аранец (Үлкен Аранц тармағы)
Аранец — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Аранецөзенінің сол жағалауынан 75 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Кеннет Уайлд
Кеннет Уайлд (Kenneth Whyld) – шахмат журналисі, тарихшы, 1926 жылы 6 наурызда Ноттингемде дүниеге келген. Шахмат жайлы көптеген кітаптардың авторы. Дж.Гилкристпен бірігіп, Эм.Ласкер жайлы үш томдық жинақ жазған. 1984 жылы Д.Хупермен бірлесіп шахмат энциклопедиясын жарыққа шығарған. Еңбектері: «The Oxford compasion to chess» Oxf., 1984 (автормен бірлесе); «Chess, the records, Enfield» (Middlesex), 1986. Кеннет Уайлд 2003 жылы 11 шілдеде қайтыс болған.
Санат:Тұлғалар
Аранец (Үлкен Аранц тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Антропосоциогенез
Антропогенез
thumb|right Антропогенездің ерте кездегі кезеңдердегі қозғаушы күштері сол бұрынғы факторлар: тіршілік үшін күрес, табиғи сұрыпталу, тұқым қуалау (негізінен алғанда мутациялық және үйлесімді) өзгергіштігі болып саналады. Жылдам және жақсы аң аулағыштар, жауынан қорғанып, қорегін аулап, құралдар мен от жаға білгендер артықшылығы болғандықтан, сұрыптауда сақталып қалды және ұрпақ берді. Австропитектерде, ішінара питекантроптарда бүкіл тіршілік еткен өмірде одан әрі осылай жалғасты. Кейінірек еңбек барынша үлкен рөл атқара бастады. Сәбилер әр түрлі заттармен неғүрлым көп ойнаса, олардың ақыл-ой қабілеті, миының дамуы тез және жақсы қалыптасатыны белгілі.Психологтар түйме немесе өзге ұсақ заттарды іріктеп ойнайтын балалардың ертерек сөйлей бастайтынын дәлелдеді. Бұл физиологиялық көзқарас тұрғысынан да түсінікті, өйткені миға әр түрлі сыртқы сақтандыру белгілері туралы жүйкелік серпіндер түседі және оның жасушалары желеу алып, тезірек дамиды. Сөйтіп алғашкы архантроптардың (ежелгі адамдардың жиынтың атауы) қолы ғана машықтанып қоймай, колға тас немесе таяқ ұстаған кезде миы да жаттықты.
Антропогенездің екінші күшті факторы - қарым-қатынас, ужымдасып өмір суру. Гориллаға қарағанда үйірлесіп өмір сүретін шимпанзенің ымдасуы едәуір дамиды. Бұл бірін-бірі дұрыс түсініп, жанжалдасудан құтылуға жәрдемін тигізеді. Ал алғашқы адамдарға адамдармен мақсатка сәйкес бірлесіп әрекет жасау үшін ғана емес, сондай-ақ келесі ұрпақка ақпарат беру үшін де қажет. Мұнда тағы бір әлеуметтік фактор - тәрбие беру пайда болды. Өйткені адамдар іс жүзінде тұмысынан ешқандай дағды ала алмайды. Жүлдызқұртқа қуыршак жасауды, ал балараға көрез (соты) жасауды үйретудің қажеті жоқ, алайда адам үйретпей, ештеңе істей алмайды.
Бозбаланың ақылды және тапқыр-пысық болып, жануарлар әлемінен адами қоғамға оңай өтуі тек Киплингтің Мауглиінде ғана кездеседі. Тарихта адам баласының табиғат тауқыметіне тап болып, өмір сүргендігі туралы деректер бар. Бірақ олар ешқашан да адам бола алмаған! Бұл тіршілік иелері біздің қоғамға бейімделе алмады, қалыпты адами өмір сүруге орала алған жоқ. Адам қоғамы мен тәрбиесінде болмаған балаларға қарағанда, тіпті қолда өсірілген маймылдар адам ортасында өмір сүруге бейімірек болды.
Сондықтан адамның қалыптасуын тек биологиялық үдеріс ретінде зерттеуге болмайды. Сөйтіп, маймыл сияқты ата тектерден эволюция алшақтаған сайын даму деңгейі жоғарырақ болып, биологиялық факторлар соғұрлым аз рөл атқарып, қоғамдъщ факторлардың үлкен рөл атқарганын ұмытпау керек. Бөлкім питекантроптардан бастап қогамдық факторлар: еңбек, қарым-қатынас, тәрбие беру, ұжьшдасып өмір сүру маңыздырақ бола бастаған шығар.
Адам эволюциясы қазіргі кезде де жалғасуда ма? Ол да мүмкін.Мысалы, осы заманғы адамдарға тез өсу (акселерация - балалар мен жасөспірімдер бойының өсу және жыныстық пісіп жетілу) үдерісі тән қасиет. Қазіргі кезде биологиялық факторлар қандай болса да рөл атқара ала ма? Біздің қоғамда іс жүзінде сұрыптау және тіршілік үшін күрес жоқ. Мысалы, туа біткен әлсіз иммунитет күшті дәрі-дөрмекпен теңгеріледі. Солай болғанмен өзгергіштіктің рөлін жоқка шығаруға болмайды. Өйткені адам геномында қандай мутация (өзгерістер) болу мүмкіндігін және олардың физиологиясы мен кұрылысында қандай өзгерістерге ұшырайтынын ешкім біле алмайды. Әсіресе техниканың ластандырылуы нәтижесінде қазіргі кезде мутагендер деңгейі шындап өсті.
Адам қоғамындағы тіршілік үшін күрес
Бұл биологиялық емес,таптық табиғаттағы тартыс пен соғыс қарама-қарсылығын түсіндіру және ақтау кезіндегі ғылымға және қоғамдастықка қарсы амал.
Мұндай пікірлердің мүлде үйлесімсіздігін көру үшін ғалым болу қажет емес, қарапайым дұрыс ойлайтын адам болу қажет. Қазіргі заман адамдарына <<жақсы бейімделгеи» деп анықтама беру жасанды қолданыс болады. Ғалымдар - бұл қоғамның ең зерделі мүшелері. Олар жаңалық ашып, тіршілік ұзартуды, сондай-ақ бүкіл адамзаттың тірі қалу пайызын арттырады. Бірақ «тіршілік үшін күресте» олардың, мысалы, кұрылысшылар немесе әскери адамдар, немесе жүргізушілер,немесе сантехниктердің ұтылып қалуы мүмкін. Егер бейімделгіштік көрсеткіші ретіндегі байлық туралы айтатын болсақ,ғаламшардағы ең бай 100 адам - мүлде Нобель сыйлығының лауреаты емес.
Адамзат топ ішінде - тайпада өзара бір-біріне көмектесе әрекет етуінің арқасында тірі қалғандығы күмән келтірмейді. Атап айтқанда адамдар өзара біріне-бірі көмектесе әрекет етіп, бірін-бірі жауынан құтқаруы нәтижесінде қоршаған қатал өлемге қарсы тұруға мүмкіндік алды. Классиқалық дарвинизмде «тіршілік үшін күрес» ұғымының өзіне және жұртқа өзара пайдалы селбесе қарым-қатынас жасауды камтиды.
Ф. Берньенің ізінше (XVII ғ.) Карл Линней (1740) өз жіктеуіне қазіргі адамдарды ұсынды. Ол 4 негізгі 4 формаға (нәсіл сөзі кейінірек пайда болды): азиаттық, африкалық, америқалық, еуропалық формаларға бөлді. Осы және келесі жүйелер көрегендік бағаға негіз болды. Кейінірек адам кұрылысының ерекшеліктері есептеле бастады.
Нәсілдер
Қазіргі заман адамдарының барлығы саналы адам homo sapiens бір түрге жатады. Нәсілдер бұдан 30-40 мың жылдар шамасында ғана қалыптаса бастады. Еуразия аумағынан табылып, айы-күні бұдан 25-40 мың жыл бұрын белгілі болған кроманьондықтар түрінің өкілдерінде нәсілдік ерекшелік әлсіз, комескі түрде білінді. Сірә, нәсілдер бұдан 10-20 мын,жылдар бұрын біржолата қалыптасса керек. Үдеріс ортаға бейімделгіштік (идиоадаптация) деңгейінде жүріп, бейімделгіштік мәнге ие болды. Мәселен, негроидты нәсілдің қара қоңыр терісі ультракүлгін сәуленің артық әсерінен қорғады, бұйра шаш күн етіп кетуден сақтандырды, ал бойдың биік болуы дененің қызып кетпеуіне (үстіңгі бетколем) мүмкіндік туғызды. Монголоид нәсілі көзінін. шүңғыл, қысыңқы орналасуы жиі соғатын шаңды дауылда көзге қоқым, Қытай жазығында - құм, шаң,Аляскада мұз ұшқынын түсуден сақтандырды.
Қазіргі кезде 3 ірі нәсілге бөлінеді. Олар: монголоид, еуропеоид және негроид. Тағы бір жіктеу бойынша австралоид және американоид дербес нәсілдер болып топтастырылады. Нәсілдердің әркайсысының өзіне тән сыртқы белгілері болады. Алайда әр алуан нәсіл адамдарының өзіне тән жалпы түрлік өлшемдері бар. Мәселен,бүкіл нәсіл өкілдерінің, дербес ерекшеліктерден өзге, ішкі мүшелер құрылысы мүлде бірдей. Физиологиялық үрдістерінде де айырмашылық жоқ. Әр түрлі нәсілдердің дені сау адамдарында дене температурасы, қан қысымы, тағамға төбеті (тәуліктік калория мөлшері) және су тұтынуы бірдей болып келеді. Тек қан құю немесе эмбриондарды алмастыру ғана емес, сондай-ақ мүшелерді ауыстырып орналастыру мүмкіндігі бар. Әр түрлі нәсіл өкілдерінің отбасында белгілі бір нәсіл отбасылары тәрізді дәл сондай тіршілікке бейім және өсімтал ұрпақ тууда.
Нәсілдердің барлығы генетикалық, биологиялық және әлеуметтік жағынан бірінен-бірінің артық-кемдігі жоқ. Олардың кез келген өкілдері ғылымда, спортта немесе өнерде үлкен биіктікке көтеріле алады. Кертартпа нәсілшілдік ілім нәсілшілдік еуропеоид нәсіл негроидты нәсілден зерделі болады десіп дәлелдемек болды. Бұл салада XX ғасырда фашистік Германия «биологияға жанаспайтын», дүмбілез іздестіруді қаржыландырды. Нәсілшілдік теориясы адамдарды қанап,отарланған мемлекеттердің табиғи ресурстарын пайдаланудың айыбы жоқ деп тану үшін мемлекеттерге, отаршыларға қолайлы болды.Ал казіргі уақыттағы мүлде адамгершілікке жатпайтын ілім ретіндегі фашизм ізгілікке қарсы және табиғи емес әр түрлі теорияларды өзіне тартады. Солар арқылы жеке адамдар мен тұтас халықты жою саясатын ақтау қолайлы болған.
Осы заманғы өркениетті адам белгісінің бірі нәсілшілдік және ұлттық. төзімділік болып табылады. Егер адам өзін кадірлейтін болса, онда ол оның нәсіліне немесе ұлтына қарамастан, өзге адамдарды да сыйлай білуі қажет. Бұл ой өркениетті барлық елдердін, конструкциясының негізі болып табылады.