cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мақта маталары
Мақта маталарын   өңдеу
Қайнатып пісіру  ережесін  бұзу  төмендегідей  ақаулар  туғызады:  матаны  қазанда  дұрыс  жайғастырып  салмасақ,  күйдіргіш  натрдың  концентрациясы  дұрыс  болмаса,  қайнатқыш  сұйықтықтың  айналымын  жасамаса  толық  қайнап  піспейді;  суда  магний  мен  кальцийдің  тұздары  болса  матаның  бетінде  тұрса  да  дақ  пайда  болады;  қазандағы  ауа  оттегінің  артықтығы  матаны  босатады. Ағарту – мата үнемі  аппақ  шаңқаң  болып  тұру  үшін  тотықтырғыш  ерітіндімен  жасалатын  өңдеу. Ағарту  барысында  мақтаға  сарғыш  түс  беріп  тұратын  табиғи  бояғыш  пигменттер  тотығады. Ағарту үшін  натрийгипохлоридін, сутегі  пероксиді  тотығын,  натрий  хлоридін, асқын  оксидті  сірке  қышқылын  қолданады. Ағартуды ескі,  химиялық  әдіс  пен  жүргізуге  де  болады, бұл  жағдайда  мата  үздіксіз,  ұзақ  уақыт  жатады. Ағартуды классикалық  тәсілмен  іске  асырады, мұның  өзі  матаның  ұзақ  уақыт  жатуы  және  үзіліссіз  ағынды  әдіспен  жүргізіледі. Үзіліссіз ағынды  әдісте  шлихтовканы  кетіру, қайнатып  пісіру  және  ағарту  бірінен  соң  бірі  үзіліссіз  жүргізіледі. Мталарды толассыз  ағартуда  жоғарғы  өнімді  құрал-жабдықтары  пайдалану  өңдеу  уақытын  қысқартады  және  де  шыққан  өнімнің  сапасын  арттырады. Ағартудан болатын  ақауға  мыналар  жатады:  мақтаның  босауы, ағанрту  сапасынаң  төмендігі, қоспадан  нашар  тазартудың  салдарынан  матаның  сақтағанға  шыдамай  сарғайып  кетуі.
Мерсерлеу – керілген матаны  16 – 20оС-де  күйдіргіш  натрдың  концентрацияланған  ерітіндісімен  өңдеп,  ыстық  сумен, одан  кейін  суық  сумен  шаю. Мерсерлеу матаның  мықтылығын  20%-ке  көтереді, оған  жылтыр,  жібек  сияқты  түр  береді,  гигроскопиялық  қасиетін  арттырады  және  боялу  қабілетін  жақсартады. Түктеу – мата жұмсақ  үлпілдек  және  жылусақтағыш  болу  үшін  оның  бетіне  түк  салу. Матаға түктеу  - білтелерін  инелі  лентамен  қаптаған  түксалғыш  машиналарда  жүргізіледі. Түктеу кезінде  түкті  біліктермен  қапталған  жіңішке  металл  инелері  арқау  жіптен  талшықтарды  суырып  шығарады,  соның  нәтижесінде  матаның  бетінде  түк  апйда  болады. Бәйке, фланель, помази, мақтадан  тоқылған  шұға,  шибарқыт  және  тағы  да  басқа  қыстық  киімге  арналған  маталарға  түк  салынады.
Түк салғанда  туатын  ақаулар:  матаның  босауы, нашар  таралу.
Бояу – матаға түгелдей  бір  түр  беру  үшін  бояғышқа  қолдану.
Бояғыштар табиғи  көбіне  өсімдік  текті  және  синтетикалық  болуы  мүмкін. Маталарды бояу  үшін, негізінен,  тас  көмірден  алынатын  синтетикалық  бояғыштар  қолданылады. Бояғыштар майдаланған  құрғақ  ұнтақ  немесе  паста  түрінде  шығарылады.
Бояғыштың түсі, ашықтығы, күнге, терге,  ылғалға  жууға  және  үйкеліске  төзімділігі  бояғыштардың  химиялық  құрамы  мен  молекулаларының  құрылымына  байланысты. Матаны бояудан  бұрын  бояғышты  суға  ерітеді. Бояу процесінің  сатылары  манандай:  судағы  бояғыштың  матаның  бетіне  сіңуі;  бояғыштың  талшыққа  өтуі;  бояғыштың  талшыққа  бекуі. Бояудың кейбір  әдістерінде  бояғыш  зат  тікелей  талшықта  пайда  болады. Бояғыштың түрлері  мен  бояу  әдістері  әртүрлі. Бояғыштың түрі  мен  бояу  әдісін  таңдау  матаның  талшықтық  құрамына, бояғыштың  қасиетіне  және  матаны  бояуда  қойылатын  талаптарға   байланысты. Астарлық маталарды  үйкеліске, терге  шыдамды  бояғыштармен  бояу  керек. Сырт киімдік  маталар  күннің,  ылғалдың, құрғақ  және  дымқыл   үйкелістің  әсеріне  төзімді  бояғыштармен  боялады.
Бояу үшін – жазылып  керілген  немесе  бұралған  мата  бояғыш  ерітіндісі  арқылы  өтуге  тиіс. Үзідіксіз істейтін  бояғыш  аппараттар  кең  қолданылады.
Целлюлоза талшықтарын  бояу   үшін  мынандай  бояғыштар  қолданылады:  тікелей,  басылмылы,  күкіртті,  кубты, азобояғыштар,  қара  анилин  және  пигменттер. Тікелей бояғыштар  суда  жақсы  еріп  өсімдік  талшықтарын  бейтарап  немесе  әлсіз  сілтілі  ортада  бояйды. Матаның бояуы  ашық,  үйкеліске  төзімді, біпақ  жарықтың  әсеріне  шыдамсыз. Сондықтан тікелей  бояғыштарды  астарлық  маталарды  бояуға  жұмсаған  жөн. Тікелей бояғыштардың  кемістігі – олар  дымқыл  үйкеліске  шыдамайды. Бояудың дымқыл  үйкеліске  және  жарыққа  төзімділігін  арттыру  үшін  маталарды  ДЦМ  бекіткішімен  (күрделі  органикалық  қосынды)  өңдейді. Жарыққа шыдамды  тікелей  бояғыштардың  соңғы  маркалары  әр  мақсатқа  пайдаланатын  маталарды  бояуға  пайдаланылады. Басытқылы (протрвные)  бояғыштар  суда  ерігіш,  бірақ  матаны  алдын-ала  ауыр  металдардың  (темір,  алюминий,  хром)  тұздарымен  өңдеуді  керек  етеді,  соның  нәтижесінде  суда  нашар  еритін  лактар  қосындысы  түзіледі. Негізгі бояғыштар  суда  ерігіш,  бірақ  матаны  алдын-ала  танинно-сурьмалы  басыққымен  өңдеуді  қажет  етеді,  олар  да  суда  нашар  еритін  лактар  түзеді. Кубты бояғыштар  суда  ерімейді. Гидросульфит тотықсыздандырғы-шының  әсерімен  бояғыш  еритін  күйге  өтеді  де,  лейкоқосынды  түрінде  матаға  сіңеді. Бояу кубтарда,  сілтілі  ортада   жүргізіледі. Ауадағы оттегімен  тотыққаннан соң  лейкоқосынды  бастапы  қалпына  қайта  өтіп,  матада  мықтап  ұсталып  қалады. Кубтық бояғыштар  матада  ашық  бояу,  дымқыл  үйкеліске  өте  төзімді  мықтылық  береді.
Азобояғыштар талшықта  түзіліп  матаны  кетпейтін  ашық,  жылы  түске  бояйды  (күрең,  қызыл,  қызыл,  қызғылт,  қызғылт  сары  т.б.). бояу екі  ерітіндіден  тұратын  бояғышқа  матаны  малып  алған  соң  пайда  болады. Бояу процесі  төменгі  температурада  жүргізілетіндіктен  азобояғыштарды  суық  бояғыштар  деп,  ал  бояу  әдісін  суық  (мұзды)  деп  атайды.
Қара анилин  маталарды  шымқыл  қара  түске  бояйды. Матаны бояғанда  анилин  мен  тұз  қышқылының  қосындысына  салып,  ыстық  бу  толтырылған  зрельник  деп  аталатын  арнайы  аппарат  арқылы  өткізеді. Ауадағы оттегінің  әсерінен  матадағы  анилин  тотығып,  бояу  алдымен  жасыл,  күлгін  көк  сонан  соң  қараға  айналады.
Пигменттер – суда ерімейтін  органикалық  бояғыштар  мен  минералды  заттар. Бояу процесі  рнайы  байланыстырушы  синтетикалық  шайырдың  көмегімен  мата  талшықтарын  пигменттермен  қосу  арқылы  жүргізіледі. 100оС температурада  шайыр  ерімейтін  күйге  ауысады  да пигменттерді  мата  бетінде  мықтап  ұстап  қалады. Пигменттер жарықтың  әсеріне  шыдамды  неше  түрлі  бояулар  береді. Бояу кезіндегі  ақаудың  себебі – мата  құрылымының  біртекті  болмауынан,  қайнату  мен  ағартудың  дұрыс  жүргізілмеуінен,бояудың  рецепті  мен  режимін  бұзғандықтан,  құрал-жабдықтардың  бұзықтығынан. Толық болмау – мата  ақшыл,  бояу матаға  толық  өтпеген. Ақау матаға  бояуға  дұрыс  дайындамағандықтан,  бояу  режимінің  бұзылуынан  сонымен  бірге  пальтолық  қалың  матаны  қайта  бояғанда  болады. Толық боядмаған  мата  киімінің  сырт  көрінісін  бұзады. Әртүстілік – бояудың біртіндеп  ашық  түстен  қоңыр  түске  тарай  аусуы. әртүстілік матаның  бір  бөлігінде  немесе  бүкіл  партиясында  болуы  мүмкін. әртүстілік, әсіресе,  тігін  бұйымдарында  анық  байқалады. Кертпештер – дұрыс жайылмаған  (жазылмаған)  матаны  бояғанда  пайда  болатын  ашықтау  жолақтар. Бұйымның көрініп  тұратын  жерлеріне  таңбалар  жіберілмейді. Мата құрылымының  біртекті  болмауынан  негіз  бен  арқауда  толық  жолақтар  қалуы  мүмкін. Бұйымның көрінетін  жерінде  жолақ  болса  оның  сортын  төмендетеді. Кіршеңдік – бояғаннан соң  матаны  дұрыстап  шаймағандықтан  матаның  бояуының  үйкеліске  шыдамсыз  болуы. Бұл ақау  матаның  сортын  анықтағанда  ескеріледі. Қола түсті  бояу  күкіртті  бояу  күкіртті  натридің  жетіспеуі  салдарынан  немесе  бояғыштың  өте  көптігінен  болады. Бұл ақауды  түзету  үшін  матаны  қайта  бояйды.
Сызықтық тығыздығы 42х2 текс тарақты мақта иірім жібінен тоқылған маталардың қасиеттері, құрамы, ерекшеліктері
Өнімнің сапасын жақсартуға мүмкіндік туғызатын маңызды бағыттардың бірі кәсіпорынның барлық өткелдерінде өзін-өзі бақылау мен өзара бақылауды күшейту, шикізаттың, көмекші материалдардың, технологиялық процестер мен дайын өнімнің анық техникалық бақылауын ұымдастыру болып табылады. Жүнді алғаш өңдеу өнеркәсібінде техникалық бақылау кезінде жүнді сорттау мен жуу сапасын, дайын өнім мен көмекші материалдар сапасын орнатады, технологиялық процестер параметрлері мен жабдық жағдайын тексереді. Кәсіпорынға түскен көмекші материалдарды (мысалы, жуғыш заттар) бақылау оларды үнемді шығындауды қамтамасыз ететін қолдануға оларды дұрыс дайындауды ұйымдастырады және ерітінді дайындау үшін қажетті концентрация мөлшерін анықтайды. Соңында, жүнді жуудың технологиялық режимін бақылау процестің белгілі параметрлерін үзбеу және жақсы сапалы өнім шығаруды қамтамасыз ету. Қазіргі таңда, Қазақстанда мемлекеттік қолдауымен көптеген жеңіл өнеркәсіп саласындағы кәсіпорындар жұмыстарын жаңартты. «Almaty Cotton Plant» (АХБҚ) компаниясында мыңнан аса мамандар жұмыс істеуде, және де бұл компания жаңадан жабдықталып, өндірісінде модернизация жасады. Шымкент қаласында жаңадан тоқыма кәсіпорындары «Ю-Текс» ЖШС, «Қазақ- Орыс текстиль Альянсы» ЖШС, «Меланж» АҚ ашылып, жұмыс істеуде. Семейде жүнді алғашқы өңдеу фабрикасының негізінде былғары – үлбір кластері - «ҚазРуно» ассоциацияциясы құрылды. Еліміздің ұзақмерзімдік мамандардырылған экономикасын анықтайтын қазақстандық кластерлер жүйесінің дамуы, міндетті түрде тоқыма және жеңіл өнеркәсіптерінең дамуына қарқынды әсер етеді. Ал жеңіл және тоқыма өнеркәсіптері біздің еліміздігі шаруашылықтың және әлеуметтік кешеннің үлкен бөлігін құрайды.
Иіру өндірісі
Иіру өндірісі дегеніміз – табиғи және химиялық талшықтардан иірімжіптің қалыптасуын қамтамасыз ететін механикалық технологиялық процесстердің жиынтығы. Иірімжіпті дайындау үшін табиғи текстиль талшықтарын (мақта, жүн, зығыр талшықтары, табиғи жібек қалдықтары т.б.) штапельді химиялық талшықтар және элементарлы химиялық жіптердің жгуттарын қолданады. Мақта талшықтарын және оның химиялық талшықтармен қоспасын өңдеуге арналған мақта иіру өндірісінде, иірудің төрт жүйесі қолданылады – кардты, тарақты, меланжды және аппаратты. Иірудің меланжды жүйесінде иірімжіптерді сұрып және боялған талшықтар немесе әртүрлі түсті талшықтар қоспасынан өндіреді. Иірудің аппаратты жүйесі бойынша сызықтық тығыздығы жоғары төмен сортты мақтадан және қалдықтардан иірімжіптерді өндіреді. Иірудің кардты жүйесінде талшықты материалдарды тарау, қалпақшалы кардты тарау машинасында, ал өнімнің жұқаруы – созу аспаптарында жүзеге асырылады.Иірудің тарақты жүйесінде талшықтарды тарау мерзімді қозғалыстағы қалпақшалы кардты және тарақты тарау машиналарында, ал өнімнің жұқаруы - созу аспаптарында жүзеге асырылыды. Мақтаның шитті талшығы – шитті-мақта осы өсімдіктің беретін негізгі шикізаты болып табылады. Шитті мақтаны мақта тазартатын заводтарда шитінен ажырататын алғашқы өңдеу кезінде мақта талшығы, линт, мқта ұлпасы, шит бүршігі бірте-бірте бөлініп алынады. Шитті мақтада 30-40% талшық және 60-70% шит болады, ал шитте 22-29% мақта майы мен шит бүршігі болады. Шитті мақта – халық шаруашылығының тоқыма өнеркәсібі, май өңдеу, гидролиз, химия және басқа да салалары үшін қажетті шикізат.
Сызықтық тығыздығы 42х2 текс тарақты мақта иірім жібінен тоқылған маталардың қасиеттері, құрамы, ерекшеліктері дайындау процесі
Капронды маталар  мен  синтетикалық  талшық  қосылған  маталар  да  үйкеліске  төзімді. Сондықтан да  тозуға  төзімділігін  арттыру  үшін  жүн  маталарға  синтетикалық  штапель  талшықтар  араластырады. Жүн матаға  10%  штапельдік  капрон  қоссақ  матаның  мықтылығ  3  есе  артады.
Ылғал - жылумен өңдеу  режимін  бұзу - өте  қатты  қыздырып,  ұзақ  ақыт  өңдеу  де  матаның  тозуын  тездетеді. Күйгені көзге  зорға  көрінетіндей  қызған  жүн  матаның  мықтылығы  мен  тозуға  төзімділігі  50%-ке  кемиді.
Көп мәрте  қайталанған  тартудың,  мыжудың,  бұраудың  әсерінен мата  мен  жіптің  құрамы  бүлінеді. Киімнің иілу  формасының  өзгеруінен  мата  созылады,  бұйым  өзінің  формасын  жоғалтады. Талшық біртіндеп  түсе  бастайды,  матаның  тығыздығы  мен  қалыңдығы  кемиді,  мата  бүлінеді.
Көп мәрте  қайталанатын  механикалық  әсерге  беріктікті  матаның  төзімділігі  дейді. Әр матаның  төзімділік  шегі  болады,  одан  асқан  соң  мата  қайтып  қалпына  келмейтіндей  болып  өзгереді.
Пайдалану барысында  матаға  түскен  күш  оның  төзімділік  шегінен  артпаса  мата  көпке  шыдайды. Киімнің тозуы  сыртқы  ортаның  күрделі  ықпалы  мен  киімді  пайдалану  жағдайына  байланысты  болғандықтан  оның  тозуға  төзімділігін  анықтаудың  жан-жақты  бір  тәсілі  тағайындалған  жоқ. Жаңа тігін  материалдардың  тозуға  төзімділігін  киіс  тәжірибесі  арқылы  анықтауға  болады. Сыналатын материалдан  бұйымның  бір  партиясын  тігеді  де  белгілі  бір  адамдар  тобына  киюге  береді. Белгіленген уақыттан  соң  ол  киімдерді  жинап  алып  тиісті  киіс  тәжірибесін  жүргізген  орында  талқыланып,  тозу  себептерін  анықтайды,  бұл  матаны  жалпы  өндіріске  жіберу  қажеттігін  шешеді.
Матаны  тоздыратын  кейбір  факторларды  немесе  факторлар  жиынтығын  лабораториялық  жағдайларда  анықтайды:  үйкеліске  және  химиялық  тазартуға  беріктігін,  көп  мәрте  созғанға  бүктегенге  мықтылығын,  жарық  пен  ауа  райының  әсеріне  төзімділігін,  әртүрлі  қоршаған  ортада,  түрлі  температурада  материалдарды  созуды,  релаксациясын  размеріне  қайтып  келуі  (жан-жақты  зерттеу  үшін) – строграф  деген  электронды  аспап  қолданылады.
Жасанды былғары  мен  мех  сияқты  киімдік  жаңа  материалдарды,  үлпек  материалдар  мен  жабындыларды  сынауға  үлкен  көңіл  бөлінуде. Жасанды былғары  мен  жұқа  қабыршақ  материалдардың  бүктеп,  мыжығындағы  бүлінбейтін  тұрақтылығын  анықтау  үшін  МИРЦ  аспабын  пайдаланамыз,  жасанды  былғарының  қаптамасының  үйкеліске  тұрақтылығын  анықтау  үшін  ВНИИК  аспабын  пайдаланамыз. УМЗ-60-3 аспабы  жасанды  мехтың  қылшық  бетінің  үйкеліске  тұрақтылығын  анықтайды.
Маталардың беріктігі  мен  трикотаж  маталардың  үйкеліске  мықтылығын  конструкциясы  әртүрлі  аспаптарда  анықтауға  болады. Бірақ олардың  жұмыс  істеу  принципі  жалғыз – материалды  бетінде  бедері  бар  металға,  қайрақ  тасқа,  басқа  матаға  және  т.б. үйкейді. Тәжірибе жүргізілген  матаның  тесілгенінше  үйкейтін  беттің  қанша  айналғанын  аспап  санап  тұрады  немесе  белгілі  бір  айналғаннан  соң  материалдық  мықтылығының  кему  дәрежесін  анықтайды.
Материалдарды бүлдірмей-ақ  сынайтын  акустикалық  әдіс  жасалынды. Ол – ультрадыбыстың материалдың  тозуына  қарай  өшетіндігіне  негізделген.
Сызықтық тығыздығы 42х2 текс тарақты мақта иірім жібінен тоқылған маталардың қасиеттері, құрамы, ерекшеліктері сынау әдістері
Маталардың талшықтық  құрамын  органолептикалық  және  лабораториялық  әдіспен  анықтайды.
Органолептикалық әдіс  дегеніміз – матаның  талшықтық  құрамын  сезім  органдары  арқылы  анықтау:  көзбен  көру,  иісін  сезу,  түйсіну  (зрения,  обояние,  осязание). Бұл әдісте  матаның  құрамын:  матаның  сыртқы  көрінісі,  ұстап  көру  қыртыстанғыштығы  бойынша,  негіз  бен  арқау  жіптердің  түрі,  үзілу,  жану  жанған  сипаттарына  қарай  анықтайды.
Матаның талшықтық  құрамын  анықтағанда  ең  алдымен  оның  түсіне,  жылтырына,  жуандығына,  тығыздығына  назар  аудару  керек.
Өңделмеген мақта  маталардың  түсі  сарғыш,  ал  өңделмеген  зығыр  маталардың  түсі – сұрғылдау  немесе  жасылдау. Мақта маталарға  қарағанда  зығыр  маталар  жылтыр,  қолға  қатты  әрі  суық  болып  сезіледі. Иірілген зығыр  жіпті  үзгенде  ұшында  ұзындығы  әртүрлі  талшықтардан  шашақ  пайда  болады,  ал  мақта  жіптен — ұзындығы  бірдей  талшықтардан  мамық  шашақ  шығады. Егер тарқатса – зығыр  жіп  ұзындығы  әртүрлі  талшықтарға  бөлінеді,  ал  мақта  жіптің  бөлшектегендегі  талшықтарының  ұзындығы  бірдей  болады.
Таза жібек  мата  жұқа,  жұмсақ,  жасанды  талшықты  маталарға  қағанда  аз  қыртыстанады. Олардың жылтыры  көзге  жұмсақ,  ал  химиялық  талшықтардан  жасалған  матаның  жылтыры  бетінде,  көзге  ұрып  тұрады,  немесе  жылтыры  мүлде  болмайды  (матированные). Үзілгенде жібек  талшықтары  шашырамайды,  ал  құрама  вискоза,  ацетатты,  ширатылмаған  капрон  жіптер  шашырап  кетеді. Таза жібектің  мықтылығы  сулағанда  өзгермейді,  ал  вискоза  және  мыс-аммиакты  жіптердің  мықтылығы  сулағанда – 50%-ке,  ал  ацетат  жіптердің  мықтылығы – 30%-ке  кемиді. Жібек маталардың  талшықты  құтамын  білу  үшін  вискоза  ацетатты,  мыс-аммиакты  талшықтардың,  таза  жібектің,  капронның  жану  сипатын  білу  қажет.
Жүн маталарды  қолға  ұстап  көргенде  жүнді  сеземіз. Қолмен мыжғылап  көру  арқылы  да  маталардың  түрін  анықтауға  болады:  таза  жүнді  маталарға  қолмен  тегістегенде  кетіп  қалатын  майда  қатпарлар  түседі,  бірақ  өсімдік  тектес  талшықтар  араласқан  жүн  маталарда  ірі  қатпарлар  пайда  болады,  олар  қолмен  тегістегенде  кетпейді,  қолға  қатты  сезілетін  лавсан  араласқан  жүнді  маталарда  ірі  қатпарлар  пайда  болады,  бірақ  қолмен  тегістегенде  кетіп  қалады.
Жүн маталардағы  қоспаларды  негіз  және  арқау  жіптердің  жану  сипатына  қарай  да  анықтауға  болады. Таза жүнді  жіптің  талшықтары  жалынға  ұстағанда  біріне-бірі  жабысады,  жалыннан  шығарғанда  жануы  тоқтап,  ұшында  қолға  оңай  үгітілетін  қара  түйіршік  пайда  болады:  күйген қауырсынның  иісі  сезіледі.
Егер жіпте  10%-ке  дейін  өсімдіктік  қоспа  болса  балқыған  түйірде  жылтыраған  шоқ  көрінеді,  бірақ  ол  тез  сөнеді;  күген  мүйіздің  иісі  сезіледі. Егер жіпте  15-20%  өсімдіктік  қоспа  болса,  жіп  1,5-2 см-дей  жанады  да,  өшеді;  күйген  мүйіздің  иісі  сезіледі. Егер жіпте  өсімдіктік  қоспа  25%-тен  көп  болса,  жіп  түгел  жанып  кетеді,  борпылдық  сұр  түсті  күл  қалады  жүннің  бар  екендігін  тек  күйген  мүйіздің  иісінен  білуге  болады. Егер жіпте  лавсан  мен  нитрон  болса  сары  түстен  түтіндеп  жалындайды,  жіптің  қатты  қаңқасы  қалады,  күйген  мүйіздің  иісі  сезіледі. Егер жіпте  10%-ке  дейін  капрон  болса  жүн  сияқты  жанады,  бірақ  ұшындағы  қара  түйіршік  оңай  үгітілмейді;  күйген  мүйіздің  иісі  сезіледі.
Микроскоптар мен  химиялық  реактивтерді  пайдалану  арқылы  матаның  талшықтық  құрамын  анықтауды – лабораториялық  әдіс  деп атайды. Мата құрамын  бұл  тәсілмен  анықтау  үшін  талшықтардың  құрылымы  мен  олардың  химиялық  қасиеттерін  жақсы  білу  керек. Мысалы, талшықтардың  микроқұрылымын  қарағанда  оның  бетіндегі  қабыршақтарға  қарап  жүн  екенін,  жіңішке  өзекшесіне  қарап  зығыр  екенін,  ұзын  бойындағы  сызығына  қарап  вискоза  талшығы  екенін  ажыратады.
Ацетонның әсерімен  ацетатты  талшықтырды  вискоза  талшықтарынан  жеңіл  ажыратуға  болады:  ацетаттық  талшықтар  ацетонда  ериді,  вискоздық — ерімейді. Концентрацияланған сілтінің  әсерімен  лавсан  талшықтарын  капрон  талшықтарынан,  өсімдіктік  талшықтарды  малдардікінен  ажыратамыз:  лавсан  ериді,  ал  капрон  өзгеріссіз  қалады,  малдан  алынған  талшықтар  ериді,  ал  өсімдіктік  талшықтар  өзгеріссіз  қалады.
Мақта маталармен  вискоза  талшықтарынан  жасалған  маталар  хлорцинкиод  әсерінен  көкшіл-күлгін  немесе  қызғыл-күлгін  түске  боялады,  ал  капрон,  жүн,  ацетаттық  талшықты  және  таза  жібек  маталар  сары  түске  боялады.
Маталар мен  бұйымдағы  синтетикалық  талшықтарды  анықтау  экспресс-әдіспен  дүргізілу  де  мүмкін. Ол – Беларусь Республикасындағы  Жобалау-технологиялық  институттың  химия-технологиялық  лабораториясында  жасалған. Бұл әдіс – бір  индикаторы  бар  бояғыш  ваннаға  бір  уақытта  салғанда  әр  талшықтардың  әр  түске  боялатын  қасиетіне  негізделген. Индикатор есебінде  пайдаланылатын  бояғыштардың  қоспасы:  0,3-0,4 г/л  родамин  концентрациясы  мен  0,1-0,2 г/л  катионның  көк  концентрациясы. Зерттелетін матаның  немесе  талшықтың  үлгісін  осы  ерітінді  құйылған  ыдысқа  салады  да  2-3  минут  қайнатады. Сонан соң  үлгіні  суық  сумен  шаяды. Полиамидтік талшықтар  ашық  қызылдау-ақшыл  көк  түске,  полиакрилонитрильдер – ашық  көк - көгілдір  түске,  полиэфирлі  талшықтар – ашық  қызғылт  түске  боялады.
Бұл әдісті  пайдалану  тоқыма  және  тігін  кәсіпорындарына  талшық  құрамы  белгісіз  бұйымдар  үшін  өңдеудің  дұрыс  тәсілін  таңдауға  мүмкіндік  береді.
Лабораториялық таңдауды  өте  ұқыпты  жүргізудің  арқасында  бойынан  табылатын  күкірт  арқылы  жүнді  анықтауға,  мыс  арқылы  мыс-аммиакты  талшықтарды  анықтауға  кең  қолданылады.
Сызықтық тығыздығы 42х2 текс тарақты мақта иірім жібінен тоқылған маталардың қасиеттері, құрамы, ерекшеліктері дайындау әдістері
Майысқан белдікке  жанасқаннан  соң  жіп  ширатыла  бастайды. Жіпті қыздыру  арқылы  оның  бұралаңын  сол  күйінде  сақтап  қалуға  болады.
Жақсы созылатын  жіптер  (мэрон,  мэлан,  рилон,  гофрон)  сырттық,  спорттық  және  іш  киімдік  тоқыма  бұйымдарға,  маталарға,  тігін  жіптеріне  (гофрон)  жұмсалынады. Мэрон (ұрама  капрон  жіптерден ) және  мэлан (лавсан  жіптерден) жіптерін  бір  процесті  жалған  ширату  әдісімен  және  одан  соң  автоклавада  тиянақтау  нәтижесінде  аламыз.
Пластинкатың қызған  жиегімен  капронды  созу  әдісін  пайдаланып  рилон  алынады. Гофрон жіптерін  алғанда  беті  тегіс  құрама  капрон  жіп  арнайы  роликтер  мен  иректелген  тақтаның  ортасынан  өтіп  толқынданады  да,қызған  түтікті  камера  арқылы  өтіп  ол  өз  кейпін  сақтап  қалады.
Әдеттегідей созылатын   жіп  (аэрон) – текстурланған  жіптердің  арасындағы  ең  тығызы; құрама  капрон  жіптерге  қысыммен  ауа  ағының  бағыттағанда  олардың  бетінде  ілмектер  пайда  болады. Бұл ілмектер  қолға  жүн  жіптері  сияқты  сезіледі. Маталар, трикотаждар  және  жасанды  мех  өндіргенде  кең  қолданылады.
Флирет – көлденең қимасы  жалпақ  капронды  даражіп. Пластилекс – ауасыз кеңістікте  металл  тозаңын  бүріккен  полиэтилен  пленкаларынан  жасалған  ленталар. Квадранттар салмақтық  және  номерлік  болып  бөлінеді. Рычагтің ілгегіне  жүз  метрлік  пасманы  ілгенімізде  рычагтың  екінші  басындағы  стрелка  тиісті  массаны  не  номерді  көрсетеді.
Жуандығы бірдей  жіптерді  ширатқанда  олардың  сызықтық  тығыздығын,  текс-ін  және  номерін  мына  формула  бойынша  анықтайды:
Товарлы реттеуіш  жылжытып  тұратын  матаның  қозғалу  жылдамдығына  оның  тығыздығы  байланысты:  жылдамдық  ұлғайған  сайын  матаның  тығыздығы  кемиді.
Эксцентрикті станоктарда  тек  полотнолық  маталар  шығарылады. Майда тоқыма  өрнектерді  алу  үшін  ремиз  көтеретін  кареталары  бар   станоктар  пайдаланылады. Үлкенөрнекті тоқыма  маталар  беттік  (жаккардты)  машиналары  бар  станоктарда  шығарылады. Түкті маталарды  шығару  үшін  арнайы  түкті  тоқыма  станоктары  пайдаланылады.
КСРО-ның тоқыма  құрал-саймандардың   негізгі  дені  автоматты  тоқыма  станоктары,  олар  шөлнектегі  шпульді  арқау  жібі  біткенде  немесе  үзілгенде  автоматты  түрде  ауыстыратын  механизммен  жабдықталған.
Соңғы жылдары  арқауының  шағынгабаритті  металл  төсемі  бар  СТБ  станоктары  мен  шөлнексіз  станоктар  көп  шығарылып,  кең  пайдалануда:  пневматикалық, гидравликалық, рапирлі  және  пневморапирлі. Шөлнекті тоқыиа  станоктарына  қарағанда  шөлнексіз  станоктардың  шуы  аз,  жіпті  аз  үзеді, өнімділігі  жоғары.
Біздің елде  шығарылатын  шөлнексіз  тоқыма   станоктарының  негізгі  типтері – шөлнексіз   пневморапирлі  станоктар. Пневморапирлі станоктың  тоқыма  саңылауына  оң  жақтан, сол  жақтан  бір  мезгілде  екі  қатты  түтік – рапирлер  кіргізіледі. Олар батанның  ортасында  кездесңп  саңылау  жасайды, ал  одан  арнайы  механизммен  дәл  өлшенген  арқау  жібі  өткізіледі. Содан кейін  рапирлер  саңылаудан  шығып  кетеді, арқау  жіп  оң  жақ  қиекте  кесіледі  де  бердпен  матаның  шетіне  нықталады. Шөлнексіз станоктардан  шыққан  маталардаң  екі  жағында  жалпақтығы  1  см-дей  шашағы  болады. Чехославакияда шығарылатын  шөлнексіз  гидравликалық  тоқыма  станоктарында  арқау  жіптері  тамшы  сумен  өткізіледі.
Тоқыма өндірісінің  ақауы  жіп  үзілгенде  және  станок  механизмдері  бұзылғанда  болады. Мұндай  ақаулар  матаның  және  тігін  бұйымдарының  сортына  әсерін  тигізеді. Тігін бұйымдарының  көзге  көрінетін  детальдарында  тоқыма  ақауларының  болуы  олардың  сортының   төмендеуіне  немесе  жарамсыз  болуына  әкеп  соғады, Сондықтан  бұйымды  пішкенде  ақаусыз  матаны  пайдалануға  тырысады.
Ақаулы маталарға  төмендегілер  жатады:
Тігін бұйымдарының  сортын  анықтағанда  тоқыма  ақауын  есептеу  матаның  талшықтың  құрамы  мен  бұйымның  қандай  мақсатқа  жұмсалатындығына  байланысты  жүргізіледі.
Станоктың алынған, өңделмеген  матадан  (шуда  жіп)  дайын  мата  алу  үшін  жүргізілген   физико-химиялық  және  механикалық  процестердің  жиынтығын  матаны  өңдеу  деп  атайды.
Матаны өңдеудің  мақсаты – олардың  қасиетін  жақсарту, адам  қызығатындай  товарлық  түр  беру. Өңдеу жүргізгенде  мата  жасалған  талшықтардың  химиялық  құрамын  ескереді. Мысалы, өсімдік талшықтарынан  жасалған  маталарға  өңдеу  жүргізгенде  қышқыл  қолдану  керек  болса  ерітінді  концентрациясы  мен  өңдеу  уақытын  мұқият  қадағалау  қажет, себебі  матаның  мықтылығы  кеміп  немесе  бүлініп  кетуі  мүмкін.
Өңдеу операцияларының  жүйелілігі  әр  матаға  тағайындалған  технологиялық  желіге  байланысты. Өңдеу процесінде  кейбір  операциялардан  қайталануы  да  мүмкін. Мысалы, кейбір  қалың  барқыт  түкті  драп  артикулдерін  алу  үшін  түктеу  мен  қырқу  бірнеше  рет  қайталанады. Таза аппақ  зығыр  матасын  алу  үшін  қайнаті  мен  ағарту  кезекпен  4  рет  қайталанады.
Химиялық талшықтардың  кең  қолданылуына  байланысты  талшықтар  мен  жіптердің  әрқалай  отыруына  негізделген  өңдеудің  бірнеше  процестері  бар. Соңғы жылдары  өңдеу  өндірісінде  пайдаланылатын  тамақ  өнімдерін   (крахмал,  ұн және т.б.)  химиялық  заттармен  алмастыру  жүріп  жатыр. Жоғарғы өнімді  толассыз  жүйелер  орнатылуда:  маталарды  бұраулы  күйінде  ағартатын  толассыз  жүйелер,  бояйтын  бесаспап   жүйелер,  жазылып-жайылған   маталарды  үздіксіз  ағартыпотыратын  агрегаттар,  қыртыстанбайтын,  отырғызбайтын  өңдеу  жүйелері  және  т.б.
Құрал-жабдықтарды жетілдіру,  ағынды  жүйелерді  орнату, механикаландыру  мен  автоматтандаруды  кең  түрде  енгізу, химиялық  өнеркәсіптің  соңғы  жетістіктерін  пайдалану  - өңдеу  өндірісінде  еңбек  өнімділігін  арттырып, өнімнің  сапасын  жақсартуға  мүмкіндік  береді.
Харлоутон (Монтана)
Харлоутон (Harlowton) — Монтана штатының Wheatland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1062 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 30-34450.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Монтана қалалары
Жагуаруана
Жагуаруана (Jaguaruana) — Бразилиядағы муниципалитет, Сеара штатында орналасқан. Жагуариби мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Байшу-Жагуариби экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 32557 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 867,251 км² шамасында. Халық тығыздығы — 37,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1865 жылы құрылған.
Санат:Сеара елді мекендері
Аллен ережесі
Аллен ережесі (1877ж.) — 1877 жылы америкалық зоолог және орнитолог Джоэл Азаф Аллен шығарған экогеографиялық ереже.
Ереже бойынша дене температурасы тұрақты жануарлардың салқын климаттық белдеулерде денесінің шығынқы бөліктері кішірейеді. Мысалыға, экологиялық жағынан бір-біріне жақын жануарлардың құлақтарының мөлшерін салыстырсақ, тундрада мекендейтін поляр түлкісінің құлағы ең кіші, қоңыржай белдеуде мекендейтін кәдімгі түлкінің құлағы орташа, Африка шөлдерінде мекендейтін фенектің құлағы үлкен. Жануарлардың жылу режиміне бейімделуі денесінің жеке мүшелерінің қатынасының өзгеруінен де көрінеді. Мысалы, солтүстік аудандарда мекендейтін ақкістің жылы жерде мекендейтін осындай жануарлармен салыстырғанда жүрегі, бүйрегі, бауыры үлкен болады.
Дереккөздер
Санат:Биологиялық заңдар
Құрғақ Атьма
Құрғақ Атьма — Ресейдегі өзен. Мордовия Республикасы, Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Пензен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Атьма өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Алатырь өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ширатқы өсімдіктер
Ширатқы өсімдіктер  – құрамында илік заттар не таннидтер болатын өсімдіктер.
Қолданылуы
Өнеркәсіпте иліе экстракт және таза танин алынады. Бұл заттардың тері илеуде маңызы зор. Олар өсімдіктің барлық органдарында, ашып айтқанда қабығында, тамыр және тамыр сабақтарында, жапырақтарында, жеміс қабығында кезедеседі. Таннидтер көбіне қарақұмық, тал, шамшат, сумах гүлділер, томарбояу және раущшан гүлділер тұқымдастарында т.б. көп болады.
Сипаттама
Тропик және субтропикте эвкалипт және әр түрлі қарағаннан илік заттар алынады. Жиі кездесетін скумпия жапырағында 15-25%, сумах жапырағында 13-25,5%, ешкі тал қабығында 10,8%, кәдімгі емен қабығында 10-15%, қарағай қабығында 10%, сібір бал қарағай қабығында 9-12% таннид болады. Жабайы шөптесін өсімдіктерден ширатқы таран тамырында 25%, байқал таранында 22%, пирамидалы қымыздықта 18%, қалың жапырақты баданда 22,8% таннид бар. Қазақстанда өсетін тау қымыздығында 15-25%, тянь-шань қымыздығында 18-25%, тау таранд, татар рауғашында 14,5%, Гмелн кермегінде 17%-ке жуық иілік заттар болады. Бұл пайдалы өсімдіктер Қазақстанның тау алқаптарында және шөлді жерлерде жабайы өседі. Қазіргі таңда Қазақсанда, Өзбекстанда ширатқы таран өсіретін арнайы ауылдар ұйымдастырылып, бұл іс қолға алынған болатын. Қазақстанда егілетін ширатқы таран тұқымын кең қатарлы әдіспен ерте көктемде егеді. Тұқым себу нормасы гектарына 7-14 кг.
Бірінші жылы өсімдік өте баяу өседі, сондықтан оны арам шөптерден сатау және жақсы күтіп, топырақты қопсытып, тыңайтқыш шашу керек. Таннид мөлшері төртінші жылдан бастап көбейе бастайды. Суармалы жерде 1 гектардан 20 тонна көлемінде таран тамыры, немесе 3-4 тонна таннид алынады.
Дереккөздер
Санат:Өсімдіктер
Шаллан-Сент-Ансельм
Шаллан-Сент-Ансельм (Challand-Saint-Anselme) — Италиядағы коммуна, Валле-д’Аоста әкімшілік аймағында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 710 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 26 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 11020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Ансельм Аостский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валле-д’Аоста елді мекендері
Острогорское (Ақмола облысы)
Острогорское — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Айнакөл ауылдық округi құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 95 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 230 адам (102 ер адам және 128 әйел адам) болса, 2009 жылы 161 адамды (75 ер адам және 86 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Полк Сити (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3418 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Полк округы (Айова)
Симоне Дзадза
Симоне Дзадза (Simone Zaza; 25 маусым 1991 жыл, Поликоро, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Торино" клубының шабуылшысы. 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.
Ұлттық құрама
2014 жылы 4 қыркүйекте Нидерланд құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бес күннен соң ЕУРО-2016 іріктеуіндегі Норвегияға қарсы ойында тұңғыш голын соқты.
2016 жылғы Еуропа чемпионатында Италия ширек финалға дейін жетті. Дзадза үш кездесуге қатысып, гол соға алмады. Ширек финалда Италия мен Германия өзара кездесіп, матч соңы пенальтилер сериясына ұласты. Дзадзаның өзіндік мәнердегі дайындығы зая кетті (допқа жеткенше билеп, секеңдеп барады), соққысы қақпаға дарымады. Кейін Дзадзаның осы соққысына пародия жасаған бейнероликтер де пайда болды. Италия пенальтилер сериясында ұтылып қалды.
Командалық
«Ювентус»
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Аталанта ФК ойыншылары Санат:Сампдория ФК ойыншылары Санат:Асколи ФК ойыншылары Санат:Сассуоло ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Торино ФК ойыншылары
Кампаньян
Кампаньян (Campanhã) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Порту муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Үлкен Порту экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38 757 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,13 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4 767,20 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Тоғызқұдық ауылдық округі
Тоғызқұдық ауылдық округі (2010 жылға дейін – Кузнецкий ауылдық округі) – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік.
Дереккөздер
Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Баррингтон (Нью-Джерси)
Баррингтон (Barrington) — Нью-Джерси штатының Кэмден округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6983 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.2 км² шамасында. FIPS коды — 34-03250.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Ақтөбе (Байзақ ауданы)
Ақтөбе — Жамбыл облысы Байзақ ауданы, Сазтерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы Сарыкемер ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 км жерде орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 359 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Байзақ ауданы елді мекендері
Палестина Ұлттық футбол құрамасы
Палестина Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Палестина Республикасының атынан сынға түсетін құрама. ФИФА және АФК мүшесі. Басқарушы орган - Палестина футбол қауымдастығы.
Тарихы
1928 жылы елде футбол қауымдастығы құрылып, ұлттық құрама 1948 жылға дейін "Эрец-Израиль құрамасы" деп аталып келді. Кейін Израиль өз алдына кеткен соң, Палестина құрамасы пайда болды. Қазіргі құраманың 1928-48 жылдардағы құрамаға еш қатысы жоқ. Басқа да азиялық құрамалар секілді 50-жылдарлан бастап қана өз кездесулерін өткізе бастады.
2014 жылы Азияның деңгейі төмен ұлттық құрамалары қатысатын AFC Challenge Cup турнирінде финалға дейін жетіп, Мальдив аралдарынан 0:1 есебімен ұтылып қалды.
Сілтемелер
Санат:Палестина Ұлттық футбол құрамасы
Эттингхаузен
Эттингхаузен (Ettinghausen) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 299 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 220. Муниципалитеттің басшысы — Хорст Церфас.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Берцо-Демо
Берцо-Демо (Berzo Demo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Брешия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 123 адамды құрайды. Халық тығыздығы 364 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 25040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 1065
NGC 1065 — Кит шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 29 қыркүйекте астроном Льюис Свифт ашқан болатын және NGC каталогында 1065 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10228, MCG -3-7-59, NPM1G -15.0142.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Атабек тал
Атабек тал - жер атауы. Жамбыл облысы, Байзақ ауданы, қазіргі "Қарлығаш" пионер лагері орналасқан жерде Ұлы Отан соғысынан кейін бақша егіп, тал-дарақ еккен Байзақ ауылындағы Жаңабай руынан шыққан Атабек ақсақалдың атымен аталған.
Шырмалғыш өсімдіктер
нобай|180px| Шырмалғыш өсімдіктер — сабағымен бір тірекке оралып, жерден едәуір биікттікке дейін көтеріліп өсетін шөптесін не ағаш тектес өсімдіктер. Шырмалғыш өсімдіктердің бұл қасиеті көлеңкелі орманда, қалың шөп арасында өз жапырағын күн сәулесі түсетін жерге жеткізуіне мүмкіндік береді.
Атабек тал
Дереккөздер
Санат:Байзақ ауданы географиясы
Шырмалғыш өсімдіктер
Шырмалғыш өсімдіктер өркенінің басқа өсімдік сабағына оралған жерінің сырт жағы тезірек орала өседі. Шырмалғыш өсімдіктер солға қарай не оңға қарай шырмалып өсе береді. Шырмалғыш өсімдіктер шырмауық, бұршақ, түйе шырмауық тұқымдастары т.б. арасында көбірек кездеседі.
Жалпылама сипаттама
Кейде өрмелегіш өсімдіктерді Шырмалғыш өсімдіктер деп те атай береді. Дей тұрғанмен бұл атау ғылыми терминология тұрғысынан қате болып есетелінеді. Бұл екі топ лианалар деп аталады. Шырмалғыш өсімдіктерді үй қабырғаларын, терезе, балкон, аула, терраса т.б. көгалдандыру үшін өсіріледі. Тірек ретінде сырғауыл, сым, жіп қолданылады. Шырмалғыш өсімдіктердің кейбір түрі үйде, өндіріс орындарында әсемдік үшін өсіріледі. Гүл шаруашылығында жабайы жүзім, барқыт шөп, құлмақ, актинидия, батат, көп гүлді лобия, глициния, ұшқат, жұпар бұршақ т.б. өсіріледі. Көп жылдық Шырмалғыш өсімдіктер негізінде вегетативті әдіспен, бір жылыдықтарын тұқымынан, көшетінен өсіреді.
Дереккөздер
Санат:Өсімдіктер
NGC 5223
NGC 5223 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 1 мамырда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5223 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 47822, UGC 8553, MCG 6-30-40, ZWG 190,25.
Вайхаузен
Вайхаузен (Weyhausen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Гифхорн ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2636 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,98 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 51 039. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Георг Ранта.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Ценово (Стара Загора облысы)
Пошта индексі — 6222. Телефон коды — 041330. ЕКАТТЕ коды — 78375.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
IC 1935
IC 1935 — Horologium шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 12833, ESO 200-23.
Сыртқы сілтемелер
IC 1935 Санат:Horologium (шоқжұлдыз)
Инвестициялық банк
Инвестициялық банк – шаруашылықтың түрлі салаларын қаржыландыруға және ұзақ мерзімді несие беруге, негізінен, құнды қағаздар арқылы маманданған банктер.
Инвестициялық банктің негізгі түрлері, инвестициялық трест-компаниялар, инвестициялық тригер, холдинг-компаниялар, қаржы компаниялары, іскерлік банктер, өнеркәсіптік банктер, т.б. Әлемдегі ірі инвестициялық банктер: “Мицубиси траст энд банкинг корпорейшн”, “Морган гаранти траст компани оф Нью-Йорк”, “Банкерс траст компани”, “Сумитомо банк”.
Сілтемелер
Санат:Экономика
Бердіжылға
Бердіжылға (Бәрҙейылға, Бердыелга) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сақмар өзенінің сол жағалауынан 760 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сакмара бастауынан Үлкен Ик өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Избище (Гнилуша тармағы)
Избище — Ресейдегі өзен. Воронеж облысы, Липецк облысы, Белгород облысы, Курск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Гнилуша өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Дон Задонск қаласынан Лиски қаласына дейін, Воронежот өзен өзендерін қоспағанда (бастауынан Воронеж су торабына) және Тұнық Сосна өзеніне дейін. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақстан газеті
right|thumb| alt=A.|160 px «Қазақстан» – газет.
1911 жылғы 10 наурыздан 1913 жылғы шілдеге дейін Орда қаласында, 1913 жылғы 15 қарашадан жыл аяғына дейін Оралда шығып тұрған. Мақалалар қазақ, орыс, татар тілінде жарияланған. Газет демократиялық бағыт ұстанды.
“Қазақстан” 1913 жылы “Құрмет иесі оқушыларымызға” деген мақаласында (№1, 27 қаңтар) көрсетілгендей, қаржы мұқтаждығынан, 18 саны шыққаннан кейін жабылған. “Айқап” журналымен пікірталасқа барғанымен, түп мақсаттарының бір екенін түсіне білген.
Негізінен отырықшылық, оқу-ағарту, өнер-білім, мәдениет, тұтынушылар коперациясын құру мәселелерін көтерген. Редакторы - Елеусін Бұйрин. Газет білім, мәдениет, отырықшылық мәселесін жиі қозғаған. Мұнда Е.Бұйрин, Б.Қаратаев, Ғ.Қараш, Ш.Бөкейұлы, Ғ.Мұсағалиев, А.Мәметов, Ғ.Көпжасаров т.б.-лардың мақалалары жарияланған. Бұл газет те ұлттың оянуына, саяси қозғалыстарға жіті қарауына себепші болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер Санат:Орыс тілді газеттер Санат:Алаш қозғалысы Санат:Татар тілді газеттер Санат:1911 жылы шыққан газеттер