cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тілеу Айтұлы
Күлтөбеде Тәукені хан сайлауға, Сұпы Әжіні пір сайлауға қатысқан. Тілеудің Есіркеміс Тілеуұлы, Алдаберді Тілеуұлы, Жолдыаяқ Тілеуұлы, Жақсымбет Тілеуұлы, Мөңке би есімді балалары болған. 1681 – 84 жылдары жоңғарлармен болған Сайрам соғысына 17 мың қол жинап, қасына баласы Жолдыаяқ Тілеуұлы, інісі Қалдыбай Қангелдіұлы батырларды ертіп барып, соғысқан. 1684 жылы Сайрам қаласынан қорғаудағы шешуші ұрыста өзі де, баласы Жолдыаяқ та опат болды. Екеуінің сүйегі Қожа Ахмет Иасауи кесенесіне жерленген. Есімдері кесенедегі ескерткіш-тақтада жазулы. Түркістан қаласында Тілеу, Жолдыаяқ батырлар атындағы көше бар. Кіші жүздегі рулы ел Тілеу есімімен аталады. “Тілеу Қабақ” әні Айттан туған ағайынды Тілеу мен Қабаққа арналған. Тілеудің тікелей ұрпақтары: Қаражігіт молда Бектауұлы, Мырзағұл би Шыманұлы, Достан Тәңірбергенұлы, Сарышолақ шайыр, Сары Батақұлы, Таразы ақын, жазушы Тахауи Ахтанов, саясаткер Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин, т.б.
Жарылқасын Бикенов
Дереккөздер
Санат:Қазақстан экономистері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Тілеу Айтұлы
Сілтемелер
Санат:1630 жылы туғандар Санат:1684 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ би-шешендері Санат:Қазақ батырлары
IC 1008A
IC 1008A — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан P (пекулярлық галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 51414, IC 4414A, MCG 5-34-27, ZWG 163.35.
Сыртқы сілтемелер
IC 1008,1 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Ірі ақ шошқа
нобай|330px|Көп ет беріп, жақсы төлдейтіндіктен шаруашылықтарда танымалдылыққа ие Ірі ақ шошқа – тез жетілетін тұқым.
Тұқымның пайда болуы
Жергілікті кеш жетілетін шошқаны қытай және көп торайлы неаполитан, португалия шошқаларымен күрделі будандастыру арқылы 19 ғасырда Англияда шығарылған. КСРО-ға Англиядан әкелінген бұл тұқым селекция нәтижесінде түбегейлі өзгеріп, отандық ірі ақ шошқа тұқымы пайда болды.
Қасиеттері мен пайдаланылуы
Мұның тегінен айырмашылығы – сүйегі мықты, торайды көп табады, әр түрлі табиғи жағдайға көнбісті. КСРО-да өсірілетін шошқа санының 86%-ы осы тұқымның үлесіне келеді. КСРО-да Ірі ақ шошқаның етті, етті-майлы және майлы түрі өсіріледі. Сүйек бітімі ірі, тұрқы ұзын, аяғы етсіз тік, жоны жұмыр әрі жалпақ, кеудесі кең әрі омыраулы, терісі мен түгі қалың әрі жылтыр, түсі ақ. Әр түрлі табиғат жағдайына көнбісті, тез жерсінеді. Қабаны 300 – 350 кг, мегежіні 200 – 250кг тартады. Бір торайлағанда салмағы 1,2 – 1,4 кг 10 – 12 торай табады. Екі айлығында енесінен бөлінген торайдың салмағы 18 – 19 кг болады. Бұл тұқым бордақылаудың қай түріне де жарамды. Ет үшін жеделдетіп бордақылағанда 6 айға дейін әр торай ота есеппен тәулігіне 770 г қосып, 100 кг тартады. Қосқан салмағының әр килограмына 3,9 – 4 азық өлшемі жұмсалады. Ұрпағына өз қасиетін жақсы береді. КСРО-да таза күйінде өсірілген және басқа шошқа тұқымдарын жақсартуға пайдаланады. Қазақстанның шошқа өсіретін шаруашылықтарында көбіне мұның будандары өсіріледі.
Дереккөздер
Санат:Селекция Санат:Шошқа тұқымдары
NGC 4622
NGC 4622 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 5 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4622 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42701, ESO 322-57, MCG -7-26-31, AM 1239-402, DCL 142.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Центавр (шоқжұлдыз)
Қаймана
Қаймана. Бұл сөздің мағынасын түсіндірме сөздікте — еш қатысы жоқ, көлденең, бөгде қалпында ұғындырады. «...өзге қаймана қазақтың бұнымен ісі жоқ» (Б. Аманшин, Көкжар). Сөз төркіні — араб тілі. Онда бұл тұлғалас сөздің мағынасы — құпия, жасырын. Біздің тілімізде, көп жағдайда, «қазақ» сөзімен тіркесіп келсе, қырғыз тілінде басқа да сөздермен қосарланып айтыла береді (қаймана сөз, қаймана болу сияқты). Қазақ тіліне енген арабтардың бұл сөзінде мағына өзгерісі болғандығы жоғарыда көрсетілген түсініктен көрініп тұр. Шынында да, сырын білмейтін көлденең адамның құпия көрінетіні де белгілі.
Колле-ди-Валь-д'Эльса
Колле-ди-Валь-д'Эльса (Colle di Val d'Elsa) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Сиена провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 21 314 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 230 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 92 км² шамасында. Пошта индексі — 53034.
Елді мекеннің қамқоршысы — Марциал Лиможский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Балашейка (Сызранка тармағы)
Балашейка — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Самара облысы, Пенза облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сызранка өзенінің сол жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сызранка өзені бастауынан Сызрань (қаладан жоғары) қаласына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Самара облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері
Пылема
Пылема — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мезень өзенінің оң жағалауынан 221 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Брагаду
Брагаду (Bragado) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Вила-Пока-де-Агиар муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 640 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22,70 км² шамасында. Халық тығыздығы — 28,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Күкірт қышқылы
Күкірт қышқылы — күкірттің маңызды қосылыстарының бірі. Ол екі негізді күшті қышқыл, орта және қышқыл тұздар түзеді.
Физикалық қасиеттері
Концентрациялы күкірт қышқылы — түссіз, ұшпайтын, май тәріздес, суда жақсы еритін, сұйық зат. Тығыздығы 1,84 г/см3, массалық үлесі 98%. Ол 280°С-та қайнайды, ал 10,4°С-та кристалданады. thumb thumb thumb
''Күкірт қышқылы суда ерігенде көп жылу бөле отырып, онымен химиялық реакцияға түсіп, құрамы әр түрлі гидраттар түзеді. Олар: H2SO4*2O, H2SO4*2H2O, H2SO4*4H2O. Сондықтан да қышқылды суда еріткенде мынадай қауіпсіздік ережесін мұқият сақтау қажет: ауыр сұйықтықты (қышқыл) жеңіл сұйықтыққа (суға) шыны таяқшамен араластыра отырып, жайлап құю қажет. Сонда ауырлау күкірт қышқылы судың астыңғы қабатына дейін жетіп, бөлінген жылу біркелкі тарайды, ал керісінше суды қышқылға құйса, су қышқылдан жеңіл болғандықтан бөлінген мол жылу суды қайнау температурасына дейін жеткізіп, қышқыл жан-жаққа шашырауы мүмкін.'' Күкірт қышқылы күшті су тартқыш зат. Егер концентрациялы қышқыл толтырылған стақанды біраз уакыт ашық калдырса, ауадағы су буын бойына тартып сіңіреді де, қышқыл ыдыстан асып төгіледі. Осы қасиетіне бола күкірт қышқылын түрлі газдарды ылғалдан құрғату үшін пайдаланады.
Концентрациялы күкірт қышқылы адам терісіне, матаға, ағашқа тисе, оны қарайтып күйдіреді. Сол себепті, күкірт қышқылымен жұмыс істегенде өте сақ болу керек. Теріге немесе матаға тиген күкірт қышқылын тездетіп сумен жуып, содан соң ас содасы ерітіндісімен шаю қажет.
Химиялық қасиеттері
Концентрациялы күкірт қышқылына күшті тотықтырғыштың қасиеті тән. Сұйылтылған күкірт қышқылы басқа күшті қышқылдарға тән қасиеттерді көрсетеді.
Қалыпты температурада өте концентрациялы 80—90%-тік күкірт қышқылы көптеген металдармен: мысалы, темір, алюминий, хроммен әрекеттеспейді. Оның себебі, металл бетінде енжар қабат пайда болады.
''Концентрациялы күкірт қышқылы H2SO4 металдардың кернеу қатарында сутектің оң жағында орналасқан металдармен де әрекеттеседі. Бұл жағдайда сутек бөлінбейді. Күкірттің тотығу дәрежесі +6 болатын сульфат-ионы SO4 есебінен тотықтырғыш болады, нәтижесінде SO2 түзіледі. Концентрациялы күкірт қышқылының мыспен әрекеттесуін қарастырайық.''
BaSO4 тұнбасы суда да, азот қышқылында да ерімейтіндіктен, күкірт қышқылын және оның тұздарын сипаттайтын реактив ретінде ерімтал барий тұздары пайдаланылады.
''Концентрациялы күкірт қышқылына батырылған ағаш және қағаз қарайып, көмірге айналады. Қантқа әсер еткенде, күкірт қышқылы одан сутек пен оттекті бөліп алады, ал көміртек кеуекті көмір түрінде бөлініп шығады. Мысалы, оған тәжірибе жасап көз жеткізуге болады. Шамамен 30 г ұнтақ қантты 100 мл-лік стақанға салып, шыны таяқшамен араластыра отырып, 26 мл концентрациялы H2SO4 қосу қажет. Қышқыл қосқан соң көп жылу бөліне отырып, гидраттану тез жүреді де қант қарайып, кеуекті көмірге айналып, стақаннан асып төгіле бастайды ''.
Қолданылуы
Күкірт қышқылы — химиялық өндірістің көбінде қолданылатын негізгі өнім. Басқа қышқылдармен салыстырғанда, химия өнеркәсібінде кең көлемде қолданылуына сәйкес күкірт қышқылы бірінші орында тұр. Ол басқа бейорганикалық қышқылдарды HCL, HN0 3, Н 3 Р0 4 және минералдық тыңайтқыштарды алуда кеңінен пайдаланылады. Металлургияда түсті металдар алу үшін мұнай еңдеуде түрлі өнімдерді тазартуға, қопарылғыш заттар, жасанды талшықтар, бояулар, дәрі-дәрмектер парфюмерия өндіруде, тері илеуде және пластмасса синтездеуде алатын орны ерекше.
Күкірт қышқылының тұздары
Күкірт қышқылының тұздары 2 типті болады: орта және қышқыл тұздар. Орта тұздар — сульфаттар, қышқыл тұздар — гидросульфаттар. Көпшілік сульфаттар суда жақсы ериді, ал ерімейтіндерге және аз еритіндерге BaSO4, SrSO4 жатады. Kөп қолданылатын тұздары: натрий сульфатының кристал-гидраты Na2SO4*10H2O, оның минералын мирабилит деп атайды.
Осы тұз медицинада дәрі ретінде "глаубер тұзы" деген атаумен қолданылады. Натрий сульфатының негізгі қоры Арал, Балқаш көлдерінің маңында кездеседі. Кальций сульфаты CaSO4 табиғатта минерал CaSO4*2Н2O түрінде таралған. Оны қыздырып алебастр алып, құрылыста байланыстырғыш зат ретінде пайдаланады. Тотияйын, яғни мыс кристалгидраты CuSO4*5H2O жасанды жібек, талшық алуға, өсімдік зиянкестерімен күресуге қажет. Темір (II) сульфатының кристалгидраты FeSO4*7H2O ауыл шаруашылық зиянкестерімен күресуде, мата бояуда, фотографияда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Бейорганикалық қышқылдар Санат:Күкірт қосылыстары Санат:Тағам қоспалары Санат:Сульфаттар Санат:Жоғарғы қауіпті заттар
Күл
thumb thumb|left thumb Күл– түрлі отындардың толық жануы кезінде олардың құрамындағы минералдық қосылыстардан түзілетін жанбайтын қалдық. Химикалық құрамы жағынан күл SіО2, Al2О3, CaO, MgO, Fе2О3, т.б. оксидтерден тұрады. Тас көмір мен қоңыр көмірдің 1 – 45%-ы, жанғыш тақтатастың 50 – 80%-ы, шымтезектің 2 – 30%-ы, ағаш отынның 1% мөлшері күлге айналады. К. қазандық агрегаттардың оттығында, т.б. бөліктерінде қож (шлак) түрінде тұтылып, ластайды да қыздыру беттерінің жылу беруін нашарлатады әрі қазандықтың аэродинамикалық кедергісін арттырады. Ұшпа күлдер қазандық түтіктері мен түтін тартқыш құбырларын үйкелеп мүжиді және түтінмен бірге сыртқа шығып, қоршаған ортаны ластайды. Күл құрылыс материалдары өндірісінде бетонның кейбір түрлерін дайындауға, а. ш-нда тыңайтқыш ретінде пайдаланылады. Көмір Күлінен сирек кездесетін элементтер (галлий, германий) алынады.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Динамикалық үлестіру
ДИНАМИКАЛЫҚ ҮЛЕСТІРУ (Динамическое распределение; dynamic allo-cation) — тек жүмыс барысында орын-далатын үлестіру.
Натаров атындағы көше (Алматы)
right|thumbКөшеге 28 гвардияшы-панфиловшылар дивизиясының жауынгері, Кеңес Одағының Батыры[[Натаров Иван Моисеевич|Иван Моисеевич Натаровтың есімі (1956 жылы) берілген. Натаров Иван Моисеевич (1910-1941) Ставропольск облысында дүниеге келген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Бөлтірік шешен көшесінен басталып, Потанин көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Почтовой, Бондоренко, Сидиркин көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 1860 метр.
Хильдегард Бинген
Хильдегард Бингенская|right|thumb
Хильдегард фон Бинген (Hildegard von Bingen; 1098-1178) - неміс монах әйел, Рейн өзенінің алабында орналасқан монастырьде қызмет еткен. Дәрігер және натурфилософ, мистикалық, ортағасырлық схолостикасының өкілі. Сезіну қабілетінмен ойлаудың өзінің табиғатты қарастырғанда үлкен өзгерістерді сезінген.
Дереккөздер
Санат:1098 жылы туғандар Санат:1178 жылы қайтыс болғандар
Тойлок (Балахтон тармағы)
Тойлок (Тайлок) — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Балахтон өзенінің оң жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Сабан
Сабан — дәнді және ірі бұршақты дақылдарды бастырғаннан кейін қалатын құрғақ сабағы. Сабанның химиялық құрамы өсімдіктің түріне, климатқа, топыраққа және жинау тәсіліне, сақталу ұзақтығына, т.б. факторларға байланысты. Барлық өсімдіктердің сабанының құрамында клетчатка (38 — 45%) және де басқа қорытылуы қиын күрделі көмірсулар көп, ал суда еритін көмірсулар жоқтың қасы. 100 кг арпа сабанында 33 азықтық бірлік және 1,3 кг қорытылатын протеин, сәйкесінше сұлы сабанында 31 және 1,7; жаздық бидайдікінде 22 және 1,0; бұршақты дақылдардың сабанында 20 — 38 және 2,2 — 2,8; тарынікінде 40 және 2,3; жүгерінікінде 38 және 1,4 болады. Қорытылуының қиындығына байланысты сабанның барлық түрлерінің жұғымдылығы төмен. Сондықтан оларды балласт азық ретінде құрамында сөлі мол азықтарға қосып береді. Сабанды көбіне малдың астына төсеніш ретінде, топыраққа қосып илеп кірпіш, сылақ қоспасын жасауда, кейде отын ретінде пайдаланады.
Гравойс Миллс (Миссури)
Гравойс Миллс (Gravois Mills) — Миссури штатының Morgan округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 208 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-28828.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Ысқақов Сұлтанбек
Ысқақов Сұлтанбек (07.02.1947, Жангелдин ауданы, Торғай – 07.11.2012, Астана) – құрылысшы-инженер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2008). Қазақ политехн. интернатын (1970), Алматы жоғары партия мектебін (1984) бітірген. Еңбек жолын 1970 жылы Торғай боксит пен басқармасында прораб болып бастаған. 1973-75 жылдары ҚЛКЖО Арқалық қаласы к-ті жанындағы Бүкілодақтық екпінді комсомол құрылысы штабының бастығы болды. 1975 жылдан партия қызметіне ауысып, Арқалық қ., Торғай облысы партия к-ттерінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1984 жылы Жоғары партия мектебін бітіріп келген соң Торғай облысы партия к-тінің құрылыс бөліміндегі қызметін жалғастырып, 1986-90 жылдар аралығында Қазақстан компартиясы Арқалық, Жетіғара қаласы к-ттерінің екінші хатшысы болып істеді. 1990-4 жылдары Торғай облысы к-тінде бөлім меңгерушісі қызметін атқарды. 1994 жылы халық депутаттары Торғай обылысы мәслихатының хатшысы болып сайланды. 1997 жылы Арқалық қаласы әкімінің кеңесшісі болып істеп, 1998 жылы Астана қаласындағы Орталық мемлекет мұрағатта бас маман, 2001-2011 жылдары аралығында басқарма бастығы, директоры қызметтерін атқарды.
Альтлусхайм
Альтлусхайм (Altlußheim) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Карлсруэ әкімшілік округіне бағынады. Рейн-Неккар ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Бағыныңқы сөйлем
Бағыныңқы сөйлем - басыңкы сөйлемге грамматикалық тұрғыдан бағынып тұратын, сабақтас құрмаласқа енген, жай сөйлемнің тиянақсыз бөлігі. Бағыныңқы сөйлем басыңқылары тұтас ойды анықтап, толықтап, пысықтап тұрады. Бағыныңқы сөйлем мен басыңкы сөйлем арасындағы байланыс жалғаулықтар, жалғаулык сөздер, қатысты сөздер және интонациямен беріледі. Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемнің компоненті қызметін атқарады, мысалы, Ешкім үндемеді, өйткені бұндағы кісілердің бәрі де қарт әйелдің дауысын білетін (М. Әуезов) - Бұндағы кісілердің бәрінің де қарт әйелдің дауысын білетіндіктен ешкім үндемеді. Басыңкы сөйлеммен байланысының сипатына қарай бағыныңқы сөйлем анықтауыштық түсіндірме, пысықтауыштық (мекен, мезгіл, себеп т.б.) түрлерге бөлінеді.
Бағыныңқы сөйлем — сабақтас құрмалас сөйлемнің тиянақсыз тұлға аякталған алғашқы компоненті. Ол езінен кейінгі тиянақты түрде аяқталған басынқы сөйлемді әр түрлі мағыналық ылғайда айкындау мақсатында жұмсалып, соған тәуелді болады. Бағынынқы сөйлем сабақтас құрмалас сөйлемде байланыстырғыш компонент кызметін атқарады. Бұл кызмет бағынынкы сөйлемнің көсемше, есімше, шартты рай тұлғалы тағы басқа етістіктерден жасалған баяндауышына жүктеледі. Бағыныңқы компонент сөйлем деп аталғанымен, онда қалыпты сөйлемге тән қасиеттердің бәрі бола бермейді. Дербес жай сөйлемдер формалық жағынан да, мағынасы жағынан да тәуелсіз, тиянакты бір бүтін болып айтылса, ал бағынынқы сөйлемде ондай тиянақтылық, дербестік жоқ, ол шын мәнісінде күрделі сөйлемнің бір бөлшегі болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Лингвистика
Жаңа тимашкино
Жаңа тимашкино — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Исмагил ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 187 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Александр Александрович Шавров
Александр Александрович Шавров (1882 жыл 19 наурыз, Алматы - 1919 жыл 22 шілде, Жансүгіров селосы, Талдықорған облысы, Қазақстан) – Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1905 жылдан РСДЖ (б) П мүшесі.
Өмірбаяны мен еңбек жолы
Сол жылы Мәскеуде қарулы көтеріліске қатысты. Верный қаласындағы ерлер гимназиясында оқыды. Сонда ұйымдасқан «Верный оқушылары» атты революцияшыл жастар ұйымының мүшесі. Шавров – гимназия оқушыларының 1907 жылғы ереуілін ұйымдастырушылардың бірі болды. Жетісудан шыққан тұңғыш ұшқыш. 1909 жылы Мәскеудегі Шанявский атындағы халық университетіне түсті. 1914 жылы Ташкенттегі әскери мектепте оқыды. 1915 жылы Новороссийскіде 21-Сібір батальонының прапорщигі, 1917 жылы Севастополь әскери ұшқыштар мектебіне қабылданды. Шавров Қазан революциясын табанды большевик ретінде қарсы алды, Қырымда Кеңес өкіметін орнатуға, Ростовта неміс басқыншыларына қарсы күреске белсене қатысты. 1918 жылы әр жердегі авиация құрамаларының бастығы. 1919 жылы Түркістан Кеңестерінің төтенше 7-съезінің делегаты. Жетісу майданы Революциялық әскери кеңесінің председателі. Анархист кулактардың қолынан қаза тапты.
Дереккөздер
Санат:Саясаткерлер Санат:Әскерилер Санат:Тарихи тұлғалар Санат:1882 жылы туғандар Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Алтынемел ұлттық паркі
Алтынемел мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — Жетісу Алатауының оңтүстік сілемдерінің арасында орналасқан ұлттық табиғи саябақ.
Жер көлемі - 520 мың гектар. Саябақ аумағында туристерді қатты қызықтыратын бірегей табиғи құрылымдар және байырғы тарих ескерткіштері орналасқан. Шатқалдарында ежелгі адамдардың тасқа қашап салған суреттерін көруге болады. Қапшағай мемлекеттік аңшылық шаруашылығы негізінде 1996 жылы құрылды.
Географиялық орны
Жетісу облысы Кербұлақ және Панфилов аудандарында орналасқан.
Жер бедері
Аумағы 469620 га. Бақтың құрамына Қапшағай бөгенінің солтүстігі бөлігі мен Іле өзенінің оң жағалауы, Жетісу (Жоңғар) сілемдері: Кіші және Үлкен Қалқан, Ақтау, Қатутау, Дегерес, Матай, Шолақ, Қояндытау таулары және өте сирек кездесетін табиғат ескерткішінің бірі – «Әнші құм» («Айғай құм») кіреді. Қапшағай бөгенінің оң жағалауындағы тау етегі жазықтығында көптеген қорғандар (мысалы, сақ хандарының қабірі – Тигрхауда, 7 – 4 ғасырлар), тау сайларында әр түрлі жануарлардың суреті салынған жартас көрмесі бар.
Климаты
Бақтың климаты қатаң континенттік, қысы суық, жазы ыстық. Жылдық жауын-шашын мөлшері 330 мм-ден аспайды. Қаңтардың орташа температурасы – 8,6°С, шілденің орташа температурасы 26°С. Қар аз түседі, ол жабайы жануарлардың қыстап шығуына қолайлы жағдай туғызады.
Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Бақ флораға бай, онда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 1500 түрі, «Қызыл кітапқа» енген 22 түрі (мысалы, Мүсілім сылдыршөбі, Қопал таспашөбі, Іле бөріқарақаты, т.б.) бар. нобай|солға|200px| Бақ жануарлар әлеміне де бай. Омыртқасыздардың ішінде ең көп кездесетіні – өрмекшітәрізділер мен жәндіктер. Жәндіктердің 5000-нан аса түрі белгілі, оның 25 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Мысалы, Галузо отынкескіш қоңызы, Сольский барылдауық қоңызы, дала сколиясы, жолақты тораңғы көбелегі, т.б. Омыртқалы жануарлар фаунасы да бай. Балықтың 20 түрі, оның ішінде 3 түр эндемиктер (балқаш алабұғасы, балқаш шармайы, бір түсті салпыерін) болып саналады. Қосмекенділерден жасыл құрбақа, қызылаяқ бақа және көлбақа бар. Бауырымен жорғалаушылардың 25 түрі кездеседі. Мысалы, қалқантұмсық жылан, дала тасбақасы, жалтырауық жармасқы, оқжылан, т.б. Құстардың 200 түрінің 174 түрі саябақта ұялайды. 18 түрі «Қызыл кітапқа» енгізілген, мысалы, қара дегелек, балықшы тұйғын, жұртшы, үкі, т.б.
Сүтқоректілердің 70-тен астам түрі мекендейді, олардың ішінде ортаазия тас сусары, шұбар күзен, ортаазия өзен құндызы, Тянь-Шань арқары және бозтүсті ергежейлі қосаяқ қорғауға алынған. Саябақта 1976 – 77 жылдардан бері ақ бөкендер, 400-ден аса құлан мекендейді. Табиғатта сирек кездесетін бір түр – Пржевальский жылқысы дүние жүзінде бірнеше зообақта ғана сақталған. 2003 жылы саябаққа Германиядан бірнеше жылқы әкелініп, жерсіндірілді. Саябақта табиғат шежіресі жүргізіліп, жан-жақты жабдықталған бірнеше туристік маршруттар жұмыс істейді.
Саябақ археологиялық ескерткіштер мен ежелгі таңбалар және суреттер салынған үңгірлермен тастарға бай. Сақ дәуірінде салынған «Бесшатыр» обаларының маңызы үлкен. Ш.Ш.Уәлихановтың тарихи-мемориалдық мұражайы осында орналасқан. Саябақта өсімдіктердің 1800 түрі: балқаш сексеуілі, баялыш, шырша, үйеңкі, тораңғы, қызыл тал, жиде, жыңғыл, сексеуіл, қылша, т.б. өседі. Саябақтың жануарлар әлемі де алуан түрлі: сүтқоректілерден құлан, қарақұйрық, арқар, түлкі, тас сусары, қоян; құстардың 15 түрі: бүркіт, тазқара, ителгі, кекілік, қырғауыл, бұлдырық; балықтардан сазан, көксерке, ақмарқа, табан балық, т.б. кездеседі. Омыртқасыз жануарлар дүниесі толық зерттелмеген. Саябақта 17 қорықша бекеті және бірнеше туристік маршрут жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ұлттық парктері Санат:Кербұлақ ауданы географиясы Санат:Панфилов ауданы географиясы
Хальмер-Яха (Сядор-Яха тармағы)
Хальмер-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сядор-Яха өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Добрич (Ямбол облысы)
Добрич (Добрич) — Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Елхово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 99 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8724. Телефон коды — 04726. ЕКАТТЕ коды — 21542.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
Мұхамеджанов Байғоныс
Мұхамеджанов Байғоныс (1914, бұрынғы Торғай оязы Наурызым ауданы, Қайғы ауылында – 1994, Наурызым ауданы, Қайғы а.) – мәдениет қызметкері, әнші. Балалық шағынан белгілі өнерпаз әкесі Мұхамеджан әншінің өлеңдері мен әндеріне бауыр басып өскен. 1936 жылы әнші-ақын Н.Ахметбеков Амангелді көшесінде ұйымдастырған ауданаралық халық театрына алғашқылардың бірі болып келіп, ірге тасын қаласқан. Кейін Қостанай филармониясын басқарды. Әнші 1938 жылы Алматыда өткен әншілер байқауында ақын Н.Ахметбековтен кейінгі екінші орынды иеленді. Халық әндерімен қатар әнші-сазгер әкесі Мұхамеджанның шығармаларын насихаттауға, өлкеде ән-күй, театр өнерінің дамуына көп еңбек сіңірді. Әр кездерінде Торғай өлкесінен халық әндері мен күйлерін жинаған музыка зерттеушілері А.Затаевич пен Т.Бекхожинаға өз әкесінің әндерін де жаздырған.
Пауэрсвилл (Миссури)
Пауэрсвилл (Powersville) — Миссури штатының Путнэм округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 29-59420.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 86 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Путнэм округы (Миссури)
Қойлыбай Аңғышбаев
Қойлыбай Аңғышбаев (1905 жылы, Қызылту ауылы, Семей облысы, Ресей империясы — 1991 жылы, Күршім ауылы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданының «Қызылту» ұжымшарының аға жылқышы. Социалистік Еңбек Ері (1948).
Өмірбаяны
1905 жылы Семей облысында шаруа отбасында дүниеге келген (қазіргі — Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы). Он екі жасынан бастап батырақтық жұмыстарымен айналысты. 1923 жылдан Құйған ауылындағы кірпіш зауытында жұмыс істеді. 1930 жылы Күршім ауданының Қызылту ұжымшарына кіріп, онда жылқышы болып жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысына 204 атқыштар дивизиясының құрамында қатысты. Әскерден қайтқаннан кейін туған ұжымшарына қайтып, онда аға жылқышы болып тағайындалды.
1947 жылы Қойлибай Анқышпаевтың тобы 20 биеден 20 құлын өсірді. 1947 жылы мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін, ұжымшар ауылшаруашылық өнімдерін міндетті түрде жеткізуді және мал шаруашылығын дамытудың жоспарын алған кезде, оған Жоғарғы Президиумының жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1948 жылы 23 шілдедегі КСРО Кеңесі Ленин ордені және Орақ пен Балға ордені берілді.
Күршім ауылдық депутаттар кеңесінің депутаты болып сайланды.
1949 жылдан Ворошилов атындағы ұжымшарда аға шопан, 1957 жылдан Күршім ауданы «Марқалы» кеңшарында аға шопан болып еңбек етті.
1991 жылы дүниеден өтті.
Күршім ауылының көшелерінің біріне оның есімі берілген.
Вильдпольдсрид
Вильдпольдсрид (Wildpoldsried) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Жоғарғы Альгой ауданының құрамына енеді.
Муриси
Муриси (Murici) — Бразилиядағы муниципалитет, Алагоас штатында орналасқан. Шығыс Алагоас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Мата-Алагоана экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Вильдпольдсрид
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2531 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 80 147. Муниципалитеттің басшысы — Арно Ценгерле.
Муриси
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 28 842 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 425,8 км² шамасында. Халық тығыздығы — 51,3 адам/км².
Вильдпольдсрид
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Муриси
Тарихы
Қала 1872 жылы құрылған.
Санат:Алагоас елді мекендері
Үлкен Есентучек
Үлкен Есентучек — Ресейдегі өзен. Ставропольск өлкесі, Карачаев-Черкесск Республикасы, Кабардин-Балқар Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Подкумок өзенінің сол жағалауынан 93 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Подкумок Кисловодск қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек, Дон және Еділ өзендері аралықтарындағы ағынсыз аудандар.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Күлен
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Қарағанды облысы географиясы
Рытыв-Вож (Оңтүстік Мылва тармағы)
Рытыв-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік Мылва өзенінің оң жағалауынан 113 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Идиотиптер
нобай| Идиотиптер (идиотиптік антигендік детерминанттар) — өз алдына бөлек және тәнді антидене детерминанттары. һ және Н-тізбектерінің өзгермелі жерлерінің құрылысымен танылады. Идиотиптер антигендер детерминанттары Гав-үзінділерінде және антиденелердің рецепторлық аймақтарында орналасады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика
Күлқұдық
КҮЛҚҰДЫҚ– Дарбас құмының орт. бөлігіндегі құдық. Қызылорда облысы Қазалы ауданы Ақсуат а-ның солт.-шығысында 55 км жерде орналасқан. Тереңд. 3 м, су шығымы 400 л/сағ. Солт-нде Дарбас құдығы, шығысында Құлдан құдығы мен Қызған төбесі, оңт-нде Қосшыңырау жайлауы мен Үшқызыл қонысы, батысында Қойындық, Ащытелі құдықтары бар. Құдық мал суаруға пайдаланылады.‎
Суды хлорлау кезіндегі қауіпсіздік техникасы
Рұқсат етілмейтін жағдайлар
Суды хлорлау жұмыстарын орындаған кезде 3-қосымшада көрсетілген қауіпсіздік техникасы бойынша шаралар сақталады. Хлор мен аммиактың қорларын сақтау шарттары қолданыстағы Санитарлық ереже мен Хлорлы шаруашылықты ұйымдастыру қауіпсіздігі ережесінің талаптарына жауап беруі тиіс. Бұл ретте аммиак хлордан оқшау тұрып сақталуы тиіс. Хлорлы әктің қорларын тек зақымданбаған қалыпты орамада, құрғақ, қараңғы және жақсы желдетілетін, жабық қоймалы үй-жайларда, ауаның 20°С аспайтын температурасында сақтауға рұқсат беріледі. Хлорлы әкпен жарылғыш және тұтану қаупi бар заттарды, жағар майларды, тағам өнімдерін, металл бұйымдарын және газды баллондарды сақтауға рұқсат берілмейді. МСЭҚ органдары су құбырларын жоспарлы зерттеу кезінде, сондай-ақ бекітілген кестеге сәйкес су құбырының зертханасында анықталатын су сапасының санитарлық-эпидемиологиялық параметрлерін талдау бойынша кәсіпорынның судың сапасын зертханалық-өндірістік бақылау ережесінің сақталуын, оның ішінде кәсіпорында қабылданған зарарсыздандыру технологиясының орындалуын тексереді. Су құбырының бас құрылыстарының санитарлық жай-күйін жақсарту жөніндегі, суды өңдеу және оның сапасын жақсарту әдістемесі жөніндегі барлық ескертулер мен ұсыныстар белгіленген нысандағы арнайы журналға енгізіледі, ол су құбырының станциясында сақталады. Станцияның жұмысын өндірістік бақылау үшін ведомстволық зертхана болмаған кезде (шағын су құбырларында) лаборанттың штаттық лауазымы қарастырылған, ол хлорлаудың дұрыстығына бақылауды жүргізеді және жеңіл талдауларды орындайды (хлорлы әкте, дайындалған хлорлы ерітінділерде белсенді хлордың болуы, судағы қалдық хлорды анықтау және басқа).
Дезинфектанттар
Белгілі дезинфектанттардың (хлор, хлор диоксиді, озон) ең жақсы қаситтерін қамтитын суды зарарсыздандырудың әдістері де белгілі. Оларға электролизді құрылғылар шығаратын оксидант қосылысының ерітіндісімен суды зарарсыздандыру технологиясы жатады. Алайда осы технологияны пайдаланған кезде қосылыстың құрамына кіретін залалсыздандыратын агенттерге тән жоғарыда жазылған теріс жақтарын ескеру қажет.
Уытты хлор тасымалдау қаупі
Уытты хлорды тасымалдау, сақтау және дайындау қиынған соғатын су тазарту станцияларында суды хлорлау үшін натрий гипохлориті NaClO пайдаланылады. Оны станцияда ас тұзының ерітіндісін электролиз процесінде алады. Электролизді қондырғы тұздың шоғырланған ерітіндісінің багінен (ерітінді бак), электролизді ваннадан (электролизёр), гипохлориттің ерітіндісін жинақтаушы-бактен, тегістегіштен және басқару блогынан тұрады. Ерітінді бактер кемінде екеу болуы тиіс, олардың жиынтық көлемі 24 сағат бойы қондырғының үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуі тиіс. Тұзды дымқыл күйінде сақтау кезінде ерітінді бактердің көлемі 1 т тұзға 1,5 м3 есебімен қабылданады. Қоймада тұзды құрғақ күйінде сақтауға рұқсат беріледі, бұл ретте тұздың қалыңдығы 2 м аспауы тиіс. Ерітінді бакте қоюлығы 200-310 г/л жақын ерітінді дайындалады. Оны араластыру үшін механикалық құрылғылар және циркуляциялық сорғылар қолданылады. Электролизёрлер ағынды және ағынсыз үлгіде болуы мүмкін, соңғылары кеңінен қолданылады. Олар ішінде қатпарлы электродтар орнатылған ванна болып келеді. Электродтарды, әдетте графиттілерді тұрақты тоқтың желісіне қосады. Электролизді ваннада тұз, сондай-ақ су диссоциацияланады. Ащы натр NaOH хлорноватистті қышқыл HclO реакциясы нәтижесінде натрий гипохлориті NaClO пайда болады. Ағынсыз үлгідегі электролизёрдің электродаралық кеңістігінде электролиттің тығыздығы ваннаның қалған көлеміне қарағанда оның газды көбіршіктермен толуы нәтижесінде азырақ болады, сондықтан ерітінді айналады - электродтар арасында жоғары көтерілетін, ал қалған ваннада - электролиттің төмен ағатын ағыны. Айналу ас тұзының барлық ерітіндісі толық электролизденгенше дейін жалғасады. Кейін электролизді ванна босатылады және NaCl ерітіндісінің жаңа мөлшерімен толтырылады. Электролизёрдің жұмысы кезінде пайда болған NaClO ыдырауын азайту қажет. Ол үшін электролиз процесін ваннада электролитті араластырмай төмен температурада және анодтағы тоқтың көп берілу жиілігімен жүргізіледі.
Жүру процесі
Электрохимиялық жандандыру жүйесінің негізгі элементі электрохимиялық реактор (ЭХР) болып табылады. ЭХР-де жүретін химиялық процестер судың физикалық және химиялық қасиетін өзгертеді. Катодты камерада суда жоғары активті қалпына келтірушілер көбейеді, бұл металдардың ерімейтін гидроксидтерінің пайда болуына алып келеді. Бұдан басқа катодты камерада көп зарядты катиондар тікелей қалпына келтіріледі. Бұл процестер ауыр металдар иондарының болуынан туындайтын судың уыттылығын біршама азайтады. Катодты судың қышқылдандыратын-қалпына келтіретін әлеуеті (ҚҚӘ) 800 мВ мәніне жетуі мүмкін. Сонымен, қандай да бір химиялық қосылыстарсыз толық биоүйлесімділігін сақтаған кезде су тиімді антиоксидантқа айналады. Анодтық камерадағы суда тиімділігі жоғары тотықтырғыштар көбейеді. Органикалық заттардың суда бұзылуының барлық белгілі процестерінің ішіндегі ең пәрмендісі анодтағы электролитті тотығу болып табылады. Фенолдар, микробті уыттар және басқалар сияқты зиянды органикалық қосылыстар жай және қауіпсіз заттарға ыдырайды. Анодта пайда болатын және тотығу реакциясына қатысатын анодты судың жоғары ҚҚӘ (+1200мВ) және белсенді хлор қосылыстарының ерекше нысандары уытты хлорорганикалық заттардың пайда болу мүмкіндігін болдырмайды және диоксиндердің толық тотықтырғыш деструкциясын қамтамасыз етеді. Электродтарда суды электролиздеу кезінде судың молекулалары тотығады және қалпына келеді. Барлық түрлер мен нысандардағы микроорганизмдер суды анодты өңдеу кезінде тотықтырғыш деструкциядан өтеді (жойылады) және жай, уытсыз құрамдас бөліктерге, атап айтқанда суға және көмір қышқыл газға ыдырайды.
Істі сырттай қарау
Істі сырттай қарау – 1) қылмыстық істе: соттың істі сотталушы адамның қатысуынсыз қарауы. Істің мән-жайларын жан-жақты, толықтай және дәйекті түрде зерттеу, ақиқатты айқындап, айыпталушының өзін қорғау құқы-ғын қамтамасыз ету мақсатында заң сотталушының сот мәжілісіне қатысуы міндеттілігін мойындайды. Егер ақиқатты айқындауға кедергі келтірмесе, тек ерекше жағдайларда ғана І. с. қ-ға рұқсат етіледі. Мыс., сотталушы елден тысқары жүрсе, сотқа келуден жалтарса, сондай-ақ қылмыстық іс бойынша бас бостандығынан айыру түрінде жазалау шарасын қолдану мүмкін болмаса, І. с. қ. жөнінде сотталушының өзі қузаса, т.с.с. Алайда мұндай ретте сотталушының келуі міндетті деп тануға соттың құқы бар. Дәлелсіз себептермен келмеген жағдайда сот оны күштеп әкелуге, сонымен қатар оған қатысты қолданылатын бұлтартпау шарасын таңдап алуға немесе өзгертуге құқылы. Егер сотталушы адам сот мәжілісі кезінде қайталап тәртіп бұзғаны немесе төрағалық етушіге бағынбағаны үшін соттың ұйғарымымен мәжіліс залынан шығарылып жіберілсе, сот мәжілісі оның қатысуынсыз өткізілуі мүмкін, бірақ мұндай ретте де үкім оның қатысуымен жарияланады немесе жарияланғаннан кейін оған дереу хабарланады; 2) азаматтық істе: соттың істі талапкердің не жауапкердің немесе екеуінің де қатысуынсыз қарауы. Егер талапкерден не жауапкерден немесе екі тараптан да өздерінің қатысуынсыз істі қарай беруі туралы өтініш түссе, онда І. с. қ-ға рұқсат етіледі. Дәлелсіз себептермен мәжіліске келмеген, І. с. қ. туралы өтініш түспеген жағдайда, сот істі талқылауды кейінге шегеріп, оларға ақшалай айып салуға құқылы. Екінші шақыруға да тараптар дәлелсіз себептермен келмесе, егер қолдағы материалдармен істің шешімін табу мүмкін емес деп есептесе, сот талапты қараусыз қалдыруға құқылы. Заңда көзделмеген реттерде І. с. қ. үкімді, шешімді міндетті түрде бұздыратын елеулі заң бұзушылық болып табылады.
Пайдаланылған cілтемелер
С. Рахымжанұлы
Ырысбайұлы Әбіш
Ырысбайұлы Әбіш (1867, қазіргі Амангелді ауданы, 7-а. Жалдама бойы – 27.08.1937) – 1916 жылғы Торғай көтерілісі басшыларының бірі, сарғаскер. Көтерілісшілердің алғашқы тобымен бірге қолына қару алып, патша үкіметінің жазалаушы отрядтарына қарсы барлық қимылдарғы қатысқан. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін өлкеде серіктестіктер мен ұжымшарлар ұйымдастыру жұмыстарына белсене араласып, Шиаяқ а-нан «Құмкөл» серіктестігін құрған. 1931-1932 жылдарындағы аштық кезінде Жалдама өзенін бөгеп, суармалы егіншілікті дамытуға мұрындық болды. 1935 жылы «Жасбуын» мектебінің негізін қаласып, 60 балалық интернат үйін салдырған. 1937 жылы «халық жауы» деген жаламен ұсталып, атылды.
Мирный көшесі (Астана)
Мирный көшесі (Астана)-Мирный көшесі Марғұлан, Тобылғысай, Толағай, Маржансу көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 457 метр.
Мирный - «бейбіт, тыныштық» деген мағынаны білдіреді. Осы аттас елді мекендер де кездеседі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Препозиция
Препозиция (рrае- алдында, алда + positio – тын орын) - басқа единицалардың (морфема, сөз) алдында тұратын тілдік единицаның орны (аффикс, артикль т.б.).
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Кастельмола
Кастельмола (Castelmola) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Мессина провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Жағалық қайраң
Жағалық қайраң  — теңіз немесе көл жағалауларының саяз бөлігі, өзен арнасындағы тосқындар жиынтығы. Ол жағадан теңізге қарай тереңдей береді.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:География
Глохидий
thumb|right|250px Глохидий - перловиц тұкымдасының тұщы су қос жақтаулы рулардың тоғышар дернәсілдері. Қос жаппалы бақалшағының құрсақ жақ жиектерінің әр жармасында тікенегі бар - күшті жаппа бұлшық еггері - сезімтал қылтанақтары және балаңқұрттың ұзын жіпшесі болады - ол ерекше без бөліп шығарады. Глохидий аналық дарақтарының желбезегіне салынған жұмыртқалардан дамиды. Көктемде глохидийлер суға түседі де тікендерімен немесе дернәсіл жіпшелерімен балықтардың желбезектеріне, терісіне жабысып, олардың эпителиясымен қапталып қысым өзгерісі арқылы қоректенеді. Бірнеше аптадан соң толық дамуын аяқтап жас ұлулар цистадан бөлініп, су түбіне түседі. Ұлулардың бұлай дамуы олардың зоохронды таралуына мүмкіндік береді.
Лантияк
Лантияк (Lantillac) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Понтиви округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,72 км² шамасында.
Әлдебек Сатайұлы
Әлдебек Сатайұлы (1720-1800 жылдары) Абылай хан заманында өмір сүрген атақты би әрі шешен.
Лантияк
Коммунаның INSEE коды — 56103, пошта индексі — 56120.
Әлдебек Сатайұлы
Өмірбаяны
Әлдебек шешен 1720 жылы Ертіс бойында туған. Би 80 жас ғұмыр кешкен. Әлдебек бидің зираты қазіргі Омбы облысындағы Тавричанский ауданына қарасты Байтұяқ ауылына жақын жерде тұр. Әлдебектің әкесі Сатай Алтайұлы. Руы Ашамайлы Керейдің он үшінші буыны Тарышы. Ол Танаш бидің Балға, Балта, Көшебе, Тарышы болып таралатын төрт ұлының кенжесі. Тарышы Танаш бидің екінші әйелі Әлимадан туған. Тарышының да және оның ұлы Смайылдың да есімдері шежіреде болмаса, көпшілікке танымал емес. Оның есесіне Смайылдан туған ұлдары Ақсары мен Күрсары есімдері ру атына айналып, шежіреге ғана емес, тарихи айналымға да енді. Ақсарыдан әлемге әйгілі ақын-композитор Біржан сал Қожағұлұлы өрбісе, Күрсарыдан он екі мың жылқы біткен Сағынай, ұлы әнші Ермек Бекмұханбетұлы Серкебаев тағы басқалары өрбіді.
Лантияк
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 303 адамды құрады. Халық тығыздығы — 39,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Әлдебек Сатайұлы
Өмірбаяны
Әлдебек шешеннің әкесі Сатай Алтайұлының төрт әйелінен алты ұлы болған. Әлдебек би Сатайдың бәйбішесінен туған тұңғышы әрі бір анадан жалғыз, екінші әйелінен Үкі, Жандос, Боқбасар, үшінші әйелінен Шонақа, төртінші әйелінен Жолбарыс. Жолбарысты ел арасында кейде "Естек" дейді. Өйткені оның шешесі башқұрт қызы екен. Бұл жерде Күрсары керей Сатай Алтайұлын шапырашты Сатай Текеұлымен, қыпшақ Сатай Көбегенұлымен, табын Сатай Жақсыбайұлымен шатастырмауды өтінемін. "Әке балаға сыншы"-дейді ғой. Сатай Алтайұлы ұлдарының бала күнінде оларға мынадай сипаттама беріпті: "Әлдебекті-дуалы ауыз, Үкіні-береке, Жандосты-үндемес, Боқбасарды-төбелес, Шонақаны-битбермес, Жолбарысты-қонақасы" -депті.
Сатай Алтайұлы патшалы Ресей армиясының капитаны И.Г. Андреевтің 1789 жылы басылған, одан соң екінші рет 1998 жылы Алматының "Ғылым" баспасынан шыққан "Описание средней орды киргиз-кайсаков" атты кітабінің 102-бетінде:"Волость Кульсары-кирейская, в которой старшина Шатай-мурза и Мурзагул-мурза. Подвластных оных почитается кибиток 70. Лучших людей кроме и жен до 250 человек. кочевье свое имеют смешано с прочими волостями по реке Иртыш от станцы Пяторыжского до крепости Железинской. Лошадьми и скотом весьма богаты", деп жазды.
Әлдебек би Сатайұлы жастайынан билікке араласып, ағайынның жоғын жоқтаған, бірақ үнемі әділ болған, сондықтан елі ерекше құрметтеп сыйлаған. Сатай Алтайұлынан туған Әлдебек мықты адам болмапты. Әлдебек шешен айтты деген өткір уытты, кесімді-шешімді шешен сөздер кезінде хатқа түспеген. Оның ел аузынан жазып алынған кейбір нұсқалары ғана бізге жетіп отыр. Әлдебек бидің "соқыр" атануына оның жасында бір бетіне аса қатерлі дерт күйдіргі шыққандықтан бір көзі тыртықтау екен. Хан сайланбаған Қасымның бір ызалы сөзінен кейін Әлдебек би Сатайұлының "соқыр" деген лақат аты қоса аталатын болыпты.
Әлдебек бидің Қасымды хан сайлануына қ болуы
Абылай хан қартайған шағында, яғни шамасы 1779-1780 жылдары би, болыс, ақсақалдарды ордасына шақыртыпты. Ондағы мақсаты өзінің қалмақ әйелінен туған баласы Қасым төрені орнына хан сайлатпақ еді. Сөйтіп, Бурабайда арнайы үй тіктіріп, исі қазақтың игі жақсыларын жинаған көрінеді. Сонда Әлдебек би шақырылғандардың ең соңынан келеді. Ол есіктен кіре жиналғандарға оң жағынан бастап қол беріп төрге жетеді. Төрде Қасым шалқасынан түсіп жатқан көрінеді. Әлдебек би қолын ұсынғанда Қасым басын көтерместен саусақтарын созыпты. Би үміткердің қолын қағып жіберіп, қатарға отырып әңгімеге кіріседі. Сонда тәкаппар әрі әкесі Абылайханның өзі ұсынғандықтан болар мейманасы тасыған Қасым төре:
-Уай, мынау: "Аттыға жол, жаяуға сөз бермей отырған соқырың кім өзі?-дегенде Әлдебек би бөгелместен:
Әлдебек бидің мына сөзіне қатты ашуланған ханзада садағына жармасқанда, көпшілік Қасымды тоқтатыпты. Қасымның мұндай өрескелдігіне шыдамаған Айтбай батыр:
Сөз өтіп бұрында ашуланып отырған Қасым одан сайын түтігіп: - Басына темір телпек киген мына тазың кім өзі? - дейді. Сонда Айтбай батыр:
- дегенде Қасым орнынан атып тұрып, қылышын суырады. Көпшілік тағыда қойдырады. Осы жәйттен соң көп кешікпей-ақ хан Абылай жиналғандарды ордасына кіргізіп, Қасымды хан сайлау үшін келген ру басыларының, билер мен батырлардың пікірін білу үшін олардың сөзін тыңдайды. - Уа, жұртым, не дейсіңдер? - деп көпшілікке сөз бергенде, алдымен Айтбай шешен ортаға шығыпты:
Қанша айтқанмен "Ханда қырық кісінін ақылы бар" демекші Абылай бұл сөзге онша шамданбайды. Мәжілісті одан әрмен жалғастыра беріпті. - Тағы кім сөйлейді? - дегенде, енді Әлдебек шешен, қамшысын бүктеген күйі алға шығыпты:
Әлдебек шешен осылай дегенде, өзге би, шешен, байлар, батырлар Айтбай мен Әлдебекті қуаттап, Қасымды хандыққа сайламай қояды. Абылайдың орнына сол жолы хан болып, онын үлкен баласы Уәли сайланып кетеді.
Әлдебек бидің соқыр атануының себебі
Әлдебек би Сатайұлының "соқыр атануының негізгі себебі мынада: алдымен Әлдекеңнің көзі қитарлау болған. Көшпенді қазақтың күнкөрісі, әрі байлығының өлшемі мал болғаны аян. Сол малға жұғатын ауыр індетті ветеринария тілінде: "Сибирьская язва" деп екі-ақ сөзбен атаса, қазақша бұл індет төрт түлік малға ғана емес, адамға да жұғып зақымдайтын болғандықтан: адамға жұқса-"күйдіргі", ірі қарада -"қараталақ, тоғалаң" жылқыда -"жамандат", түйеде -"ақшелек, қарабез", қой мен ешкіде "ылаң, ұшпа" деп аталған. Жасында осындай ауыр дертке ұшырап, әупірімдеп әрең жазылған Әлдебек би қисайыңқырап бітсе керек. Сөйтіп, "Турасын айтқан туғанына жақпайды" дегендей, Әлдебек бидің әділ шешіміне разы болмағандар, оның өткір тіліне іліккендер, оны өздерінше мұқатып, "соқыр" атаған.
Әлдебек би туралы тарихи шындықты бұрмалаушылық
Шешендік сөздері көптеген жинақтарға енгізілген Әлдебек бидің есімі бір кітапта: "Қаракерей соқыр Абыздың баласы Әділбек", екіншісінде "Қаракерей соқыр Абыздың немересі Алдабек", үшінші кітапта: "Әлдебек Абызұлы", деп алуан түрлі жазылып жүр. Қазақ тарихында Найманның Қаракерей руынан шыққан ақылгөй қарт соқыр Абыздың болғаны рас. Кезінде Арғынның тобықты руынан шыққан жігіт Кебек пен Найманның Матай руынан шыққан қыз Еңліктің арасындағы сүйіспеншілік пен трагедиялық жағдай тарихта 1740 жылы болғаны анық. "Еңлік-Кебек" поэмасының желісінде қазақтың ұлы жазушысы Мұхтар Әуезов өзінің тырнақалды шығармасы "Еңлік-Кебек" пьесасын жазған. Пьесадағы басты бейненің бірі халқымыздың ақылгөй данасы Соқыр Абыз екені аян. Бірақ, бұлардың Әлдебек би Сатайұлына ешқандай қатысы жоқ.