cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қысқы Универсиада 2011
Спорт кешендері
The Kiremitlik Hill Ski Jumping Facility is situated north of Palandöken Ski Resort and south of the athletes' village. It consists of two jumping towers and two take-off ramps for large hill (K125) and normal hill (K95) competitions, as well as three more ramps (K65, K40 and K20) for training.
The Erzurum Ice Skating Arena, opened in наурыз 2009, is a 30 x indoor ice rink situated in Palandöken neighborhood of Erzurum. The arena, having a seating capacity of 2000, hosts short-track speed skating and figure skating events. The newly built Erzurum Universiade Ice Arena consists of two ice rinks of 30 x different in audience capacity. The men's ice hockey matches are played in the 3000 ice rink and the women's matches in the 500 ice rink.
The Milli Piyango Curling Arena is an indoor ice rink consisting of five curling sheets. Opened in September 2010, it has a seating capacity of 1,000 people.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қысқы Универсиадалар Санат:Түркия спорты
Джулия Робертс
Джулия Фиона Робертс (Julia Fiona Roberts; 28 қазан 1967 жылы, Атланта, АҚШ) – американ актрисасы. «Оскар» сыйлығының иегері («Эрин Брокович» фильмі, 2000), әлемдегі жалақысы ең жоғары актрисалардың бірі.
Балалық шағы
Джули Фиона Робертс 1967 жылы 28 қазанда АҚШ-тың Джорджия штатындағы Смирна қаласында дүниеге келген. Отбасындағы үшінші бала. Өзінен үлкен ағасы – Эрик және әпкесі – Лиза бар. Джулияның әкесі, Уолтер Грэйди Робертс, су матрастарының саудагері, сонымен қатар ирланд, шотланд, вал және ағылшын тегінен шыққан актер әрі жазушы болған. Анасы, Бетти Лу Бредемас, шіркеу приходында хатшы болып жұмыс істеген. 13 жасынан бастап Джулия даяшы болып жұмыс істейді. Мектеп қабырғасында жүріп ағасының актерлік талантымен шабыттанған ол, жергілікті қойылымдарға қатыса бастайды.
Мансап жолы
thumb|left|1990 жылдардағы Робертс Мектеп бітіргеннен кейін Джулия Робертс актерлік жолын бастау үшін Нью-Йоркке әпкесінің үйіне көшіп келеді. Осы жерде ол «Click» модель агенттігімен шарт жасасып, актерлік курстарға қатыса бастайды. Үлкен экрандағы алғашқы тәжірибесі «Пожарная служба» фильміндегі эпизодтық рөлі болған. Алайда 1986 жылы шыққан бұл комедия сәтсіз болады. Кейінірек Робертсті сол кездері танымалдыққа ие болған ағасы Эрик «Кроваво-красное» шытырман фильмінде кішігірім рөлді сомдауға шақырады. Алайда фильм экранға шыққанға дейін үш жыл өтеді, бұл уақыт аралығында Джулия бірқатар картиналарға түсіп үлгереді. Осылайша ол сыншылардың көзіне түсіп, болашағы бар актрисалардың біріне айналады. Келесі түскен «Стальные магнолии» фильміндегі екінші пландағы рөлі үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ие болады. Бұл фильм АҚШ экранына 1989 жылы шығады. Осыдан кейін ол актер Ричард Гирмен бірге ойнаған «Красотка» фильміне түседі. Фильм экранға 1990 жылы шығып, сыншылардың суық қабақ танытқанына қарамастан, ол прокатта 180 млн доллар жинаған. Бұл Робертстің екінші жетістігі болатын.
Бірқатар сәтті фильмдерден кейін ол гонорарын жоғарлатуға мүмкіндік алады. Осылайша «В постели с врагом» фильмі үшін бір миллион доллар алған. 1990 жылдары ол бірқатар фильмдерге түсіп, уақытша экраннан кетеді. Баспасөздер оның мансабының сөнгені жайлы айтады. Алайда Джулия 1997 жылы «Свадьба лучшего друга» фильмімен киноға қайтып оралады. Осыдан кейін де бірқатар кассалық фильмдер шыққан. «Улыбка Моно Лизы» картинасындағы рөлі үшін оның гонорары 25 млн долларды құраған. Алайда Джулия Робертстің триумфты болған фильмі - «Эрин Брокович» (2000) Стивен Содербергтің фильмі. Бұл фильм көрермендердің көз айымына айналып қана қоймай, «Оскар» сыйлығының бес номинациясына ие болып, оның біреуін Джулия алады. Осыдан кейін оныі есімі Голливуд киножұлдыздарының арасында берік орнығады.
Жеке өмірі
1990 жылдары актриса тек өзінің сәтті шыққан фильмдерімен ғана емес, сондай-ақ жеке өмірімен де танымал болған. Ол мынадай танымал актерлермен кездескен: Кифер Сазерленд, Мэтью Перри, Лиам Нисон, Дэниел Дэй-Льюис, Бенджамин Брэт. 1993 жылы ол актер және кантри-әнші Лайл Ловетке күйеуге шыққан. Екеуінің отбасылық өмірі екі жылға созылған. 2002 жылы 4 шілдеде Джулия кинооператор Дэниел Модерамен тұрмыс құрады. 2004 жылдың 28 қарашасында екеуі егізді болады - Хэзел Патриша атты қыз және Финнеас Уолтер атты ұл. 2007 жылы оларды Генри Даниэл Модер атты екінші ұлдары дүниеге келеді. Джулия отбасымен бірге өзінің Нью-Йорктегі пентхаусінде және Таходағы ранчосында тұрып жатыр. Сонымен қатар оның Малибуда және Калифорнияда жеке үйі бар. Робертстің өзінің «Om Red Films» кинокомпаниясы бар. Қайырымдылық шараларымен де айналысады.
Свети-Никола (Добрич облысы)
Свети-Никола (Свети Никола) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Каварна қауымының құрамына кіреді.
Джулия Робертс
Дереккөздер
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері Санат:Оскар сыйлығының иегерлері
Свети-Никола (Добрич облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 230 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9662. Телефон коды — 05744. ЕКАТТЕ коды — 65543.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Рамзау (Төменгі Аустрия)
Рамзау (Төменгі Аустрия) (Ramsau) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Лилинфельд округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 826 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 54,69 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — LF, ресми идентификациялық коды — 3 14 09.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эвальд Карер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Сент-Етьенн-Естрешу
Сент-Етьенн-Естрешу (Saint-Étienne-Estréchoux) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,58 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34252, пошта индексі — 34260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 245 адамды құрады. Халық тығыздығы — 68,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Сазеш-да-Бейра
Сазеш-да-Бейра (Sazes da Beira) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Сейя муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Дірілдік қажу
Дірілдік қажу (Вибрационная усталость) — күш бергенде дірілдің өсерінен пайда болатын қажу.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Люцерн (кантон)
Люцерн (Luzern; Lucerne; Lucerna; Lucerna) — Швейцарияның орталығындаында орналасқан кантон. Астанасы — Люцерн қаласы. Халқы 351 мың адам.
Географиясы
thumb| Аумағы 1493 км² (кантондар арасында 9-шы орын). thumb|
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швейцария
Сауранбеков атындағы көше (Алматы)
Сауранбеков атындағы көше(Алматы). Көшеге белгілі ағартушы Тілеуберді Сауранбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 21.10.1997 № 621 шешімі) берілген. Сауранбеков Тілеуберді (1910-1975) Алматы облысында дүниеге келген. Ол - Түрксіб теміржолшыларының балаларын тәрбиелеуде қажырлы еңбек еткен ұстаз. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Тынышбаев көшесінен басталып, Аймауытов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Шолохов, Спартак, Молдағалиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Спортивная көшесі. Көшенін ұзындығы - 1300 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Иштван I
ИШТВАН I, Қасиетті Стефав X (970 ж. ш.— 15. 8. 1038) — 997 жылдан кпязь, 1001 жылдап Вепгрняныц тұц-ғыш королы. Ол билеген тұста Венгрияда ертедегі феод. мемл. біржолата қалыптасты. И. I елдің ескі тайпалық бөлінуін жойьга, оны террпторнялық әкімш. округтарға — королъдық комн-теттерге бөлді, оларды испандар бас-қарды. И. I. феод. құрылысты нығайту мақсатымен елте католнк дінін күштеп енгізді. Ірі жер иелерінің пайда болуы-на жағдай жасады. 1030 ж. И. 1-нің басқаруымен неміс феодалдарының Венгрияға шабуылы тойтарылды
Түнгі ұрыс қимылдары
Түнгі ұрыс қимылдары (ночные боевые дейетвия) — қарсыласқа кенеттен немесе үздіксіз әсер ету мақсатында жүргізілетін ұрыс түрі. Түнгі ұрыс қимылдарын ұйымдастыруда жарықпен қамтамасыз етуге, сондай-ақ, түнде көру аспаптарын кеңінен колдануға бағытталған шаралар қарастырылады. Шабуылға (қарсы шабуылға) шығу бағыты табиғи кедергілері барынша аз, ең төте қашықтыкқа белгіленеді, әскерлер (күштер) үшін ең қарапайым маневр қарастырылады. Әдетте, қозғалыс азимуты көрсетіліп, бағыттаушы бөлімше бекітіледі. Түнгі ұрыс қимылдарыын басты күштерыен қатар, әскерлердің (күштердің) бір бөлігі де жүргізе алады. Қорғаныста атыс құралдарын түнде атыс жүргізуге дайындайды, барлау, күзет, ұрыстық реттегі қапталдар мен аралықтар, сондай-ақ басқару пункттері мен тыл объектілерінің күзеті мен қорғанысы күшейтіледі. Жарықты бүркемелеу амалдары колданылып, қарсыластың түнде көру құралдарына қарсы шаралар ұйымдастырылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Қайрат Мифтахұлы Жантикин
Қайрат Мифтахұлы Жантикин (29.10.1961, Алматы қаласы.), 1983 жылдан. ҚазТВ-ның әскери-спорттық бағдарламасы Бас редакцияның комментаторы. Спорт журналисі есебінде ірі Бүкілодақ және халықаралық жарыстардан хабар береді. 1990 жылдан бастап ҚазКСР Мемлекеттік спорт ко¬митеті төрағасының көмекшісі, кейін жастар ісі, туризм және спорт министрінің көмекшісі. "Пас от Озерова" футболдан тележурналистер арасындағы ХТ- дің жеңімпазы (1992, М.).1993 жылы бастап хаттама қызметінің жетекшісі, ҚР ҰОК-нің атқарушы директоры О.о-дағы ҚР-сы спорт делегациясының (1996, Атланта, 1994, Лиллехаммер, 1998, Нагано, XXV Азия ойындарының (Хиросима, Жап. Олимпиядалық атташесі 1999 жылдан ҚР-дағы "Сорос-Қазақстан" қор жобасының жетекшісі.
Вильро (Нор)
Вильро (Villereau) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,52 км² шамасында.
Қайрат Мифтахұлы Жантикин
Дереккөздер
Санат:Спорт
Вильро (Нор)
Коммунаның INSEE коды — 59619, пошта индексі — 59530.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 932 адамды құрады. Халық тығыздығы — 168,84 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов
Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов — құрылыс саласындағы қазақ ғалымы, жаңа құрылыс материалдарын өндірудің энергия ресурстарын үнемдейтін технологияларын әзірлеу және жетілдіру жөніндегі ғылыми мектептің негізін қалаушы, «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2012ж.). Қызылорда политехникалық институтының ректоры (1996-1998 жж.), Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректоры (1998-2007 жж. және 2011-2017 жж.).
Техника ғылымдарының докторы (1995 ж.), профессор (1992 ж.), Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (2017ж.), Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті ректоры   (2019ж.), Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы (2019 жылдың қыркүйегінен бастап).
Өмірбаяны
Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы — 1957 жылы 21 шілдеде Қызылорда облысы, Жалағаш ауданында дүниеге келген. 1974 жылы Қызылорда қаласындағы №4 орта мектепті алтын медальмен бітірген. 1974 жылы Қазақ политехникалық институтына түседі. В. И. Ленин (КазПТИ), Қазақстандағы техникалық білім мен ғылымның флагманы болып табылады. Ғылыми-зерттеу жұмыстарымен белсенді айналысып, ЖОО-ның қоғамдық өміріне қатысқан. 1979 жылы ҚазПТИ үздік бітірді. В. И. Ленин «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс» мамандығы бойынша, 1985 жылы КСРО азаматтық құрылыс және сәулет жөніндегі мемлекеттік комитетінің бетон және темір бетон ғылыми-зерттеу институтының (Мемқұрылыс) аспирантурасы, Мәскеу қаласы. 2006 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша, 2010 жылы Ресей стандарттау, метрология және сертификаттау академиясын (оқу) «Ұйымды басқару сапасы бойынша менеджер» мамандығы бойынша бітірген, Мәскеу қаласы.
Еңбек жолы
01.11.1979-24.01.1980 жж. – стажер-зерттеуші, темірбетон конструкциялары кафедрасы, В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты, Алматы қаласы; 25.01.1980-10.12.1982 жж. – ассистент, оқытушы, жалпы техникалық пәндер кафедрасы, Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының Қызылорда филиалы, Қызылорда қаласы; 30.12.1982-30.12.1985 жж. – аспирант, КСРО МемҚұрылыс оқу ғимараттарын эксперименталды жобалау Орталық ғылыми-зерттеу институты; КСРО МемҚұрылыс бетон және темір бетон ғылыми-зерттеу институты, Мәскеу қаласы; 31.12.1985-16.11.1986 жж. – аға оқытушы, Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының Қызылорда филиалының, жалпы техникалық пәндер кафедрасы, Қызылорда қаласы; 17.11.1986-09.05.1989 жж. – Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты Қызылорда филиалының құрылыс факультетінің деканы, Қызылорда қаласы; 10.05.1989-14.11.1990 жж. – Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары, Қызылорда қаласы; 15.11.1990-03.01.1996 жж. – оқу ісі жөніндегі проректор, Қызылорда агроөнеркәсіптік өндіріс инженерлері институты, Қызылорда қаласы; 04.01.1996-22.05.1996 жж. – бірінші проректор, Қызылорда агроөнеркәсіптік өндіріс инженерлері институты, Қызылорда қаласы; 23.05.1996-24.03.1998 жж. – ректор, И. Жақаев атындағы Қызылорда политехникалық институты, Қызылорда қаласы; 25.03.1998-27.08.2007 жж. – ректор, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы; 27.08.2007-07.09.2011 жж. – IV сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, Астана қаласы; 12.08.2011-13.08.2017 жж. – ректор, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы; 04.09.2017-17.10.2017 жж. – «Сәулет және құрылыс өндірісі» кафедрасының профессоры, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы; 17.10.2017 – 25.01.2019 жж. – ректордың міндетін атқарушы, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы; 25.01.2019 ж бастап. – «Сәулет және құрылыс өндірісі» кафедрасының профессоры, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы; 05.09.2019 ж бастап. – Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы
Ғылыми атағы
1985 жылы техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Ячеистые бетоны на основе отходов обогащения флюоритевых руд и шлака»,1995 жылы Ресей Федерациясының Томск мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясының жанындағы - 05.23.08 «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс технологиясы және ұйымдастыру» мамандығы бойынша 064.41.01 Мамандандырылған Кеңесінде «Технология ячеистого бетона с использованием барханных песков и отходов обогащения флюоритовых руд с учетом факторов жаркого климата» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Диссертанттың ғылыми кеңесшісі Ресей инженерлік академиясының академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор Роман Леонидович Серых болды. 1992 жылы Ресей Федерациясының ғылым, жоғары мектеп және техникалық саясат министрлігінің Жоғары Мектеп комитетінің шешімімен профессор ғылыми атағы берілді.
Ғылыми еңбектері
260-тан астам ғылыми еңбектердің авторы, оның ішінде 35 патент, 12 монография, 3 оқулық, 20 ғылыми және оқу-әдістемелік құрал. Ол 3 ғылым докторы, 7 ғылым кандидаты, 4 философия докторы (PhD) дайындады. Қ. А. Бисенов білім мен ғылымның ұлттық жүйесін жетілдіруге, әлеуметтік-экономикалық дамудың, елдің қоғамдық-саяси және рухани өмірінің өзекті мәселелеріне арналған 280-ден астам мақала, 100-ге жуық сұхбат шығарды.
Қоғамдық қызметі
Президенттікке кандидат Н. Ә. Назарбаевтың сенімді өкілі, «Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевты қолдау жөніндегі қоғамдық штаб» ҚБ Қызылорда филиалының төрағасы (1998-1999), Қазақстан Республикасы; Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевтың Республикалық қоғамдық штабының Қызылорда облыстық бөлімшесінің басшысы (2005 ж.қыркүйек-желтоқсан); 2011 жылдан бастап Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі; 1996 жылдан бес рет Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды; Қызылорда облыстық мәслихатының әлеуметтік-мәдени мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы; «НұрОтан» Партиясының «Тұран» филиалының төрағасы, 2012 ж.; 2013 жылдан бастап «НұрОтан» партиясы Қызылорда облыстық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі, саяси кеңес Бюросының мүшесі; 2016 жылдан бастап «НұрОтан» партиясының сайлауалды бағдарламасының «Білім» бағыты бойынша өңірлік комиссияның басшысы; 2017 жылдан бастап Қызылорда облыстық прокуратурасы жанындағы заңдылықты қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі Консультативтік кеңестің төрағасы; 2018 жылдан бастап Қызылорда облысы бойынша қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі өңірлік сараптамалық кеңестің төрағасы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Профессорлар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Ильяс Орынбекұлы Жолдас
Дереккөздер
Санат:Спорт журналистері
Transport Tower ғимараты
Transport Tower ғимараты немесе Оттық немесе Зажигалка — Астана қаласында орналасқан əкімшілік ғимарат. Ол Қазақстандағы 10 биік ғимараттар тобына кіреді.
Архитектурасы
2003 жылы қолданысқа берілген ғимарт 36 қабаттан тұрады, биіктігі 155 метр. Жоғарғы қабаттарға көтерілетін адамдар ағынын реттеу үшін ғимаратта 10 лифт жұмыс істейді. Ғимаратта 150 адамдық дәмхана, 300 орындық конференц-зал бар.
Ғимаратта болған төтенше жағдайлар
Халық арасында «оттық» аталып кеткен ғимарат өз тарихында екі рет өртке оранды. Қолданысқа берілгенге дейін 2003 жылы құрылыс жұмыстары барысында жоғарғы қабаттардың бірінен өрт шыққан. Ресми деректерге қарағанда өрттің шығуына дәнекерлеу жұмыстары себеп болған. 4 техникалық және 32 қолданыстағы қабаты бар ғимараттан 2006 жылы тағы да өрт шықты. Өрт сөндіруге 148 адам және 32 арнайы техника қатсысқан. Нәтижесінде 6 өрт сөндіруші шыны сынықтарынан зардап шегіп, екі қызметкерге иіс тиген.
Эдгартаун (Массачусетс)
Эдгартаун (Edgartown) — Массачусетс штатының Дюкс (Dukes) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3 920 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 317.9 км² шамасында. FIPS коды — 25-21150.
Хиджаз
Хиджа́з (الحجاز) — Араб түбегінің батысында орналасқан Сауд Арабия ауданы. Осы ауданда Мекке және Медине қалалары орналасқан. Джидда — аудан орталығы.
Сілттемелер
Санат:Сауд Арабиясы
Сарыағаш
Сарыағаш — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы қала, аудан және Сарыағаш қалалық әкімдігі орталығы, темір жол бекеті.
Йиржи Поливка
Поливка Йиржи (6. 3.1858, Австрия, Энс,—21. 3. 1933, Прага) — чех фольклорисі, лингвист, әдебиет тарихын зерттеуші. Чех ғылым және өнер академиясының корр. мүшесі (1895), Петербург ғылым академиясының корр. мүшесі (1901). Фольклорды салыстырмалы-тарихи әдіс арқылы зерттеу мектебі бағытында болды. Орыс ғалымдары А. Н. Пыпин, Н. С. Тихонравов, А. Веселовскийдің тәжірибелерін сынап көрді. Славян халықтарының ертегілері туралы күрделі еңбектер жазды. Әсіресе словак, оңтүстік македон ертегілері жайлы зерттеулері құнды. Поливка Йиржи өмірінің соңғы кезінде славян ертегілерінің көркемдік жағын зерттеді («Славян ертегілері», 1932).Ол орыс фольклоры мен этнографиясы жайлы үнемі рецензиялар жазып, өз пікірін жариялап тұрды. Поливканың лингвистика мен әдебиет тарихынан да бірсыпыра еңбектері бар.
Сарыағаш
Географиялық орны
Облыс орталығы – Түркістан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 274 км-дей жерде, Келес, Құркелес өзендерінің алабында.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 25914 адам (12553 ер адам және 13361 әйел адам) болса, 2009 жылы 38848 адамды (19036 ер адам және 19812 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1870 жылдары қаланған. 1904 – 05 жылдардан Сарыағаш аталады. 1926 жылдан Сырдария губерниясы, Ташқазақ уезінің, 1928 – 39 жылдары Келес ауданының, 1939 жылдан Сарыағаш ауданының орталығы болды, 1968 жылдан қала атанды.
Кәсіпорындары
Шипалы минералды су құятын «Алекс» ЖШС, «Әсем-ай» ЖШС, «Курорт – Барс –2030» ЖШС бар. «Сенім» ЖШС – тігін, тоқыма, жіп тоқитын бұйымдарын өндіретін фабрика, «Айша бибі» ӨК мақта тазарту зауыты, тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Жалпы білім беретін, музыка, спорт, кәсіптік-техникалық мектептері, Қабыланбек мал дәрігерлік колледжі, кітапханалар, мәдениет сарайы, клуб, кинотеатр, аурухана, диспансерлер, фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Қала минералды суларымен және курорттарымен белігілі. Асқазан, зат алмасу, нерв жүйесі сырқаттарын емдейтін «Сарыағаш шипажайы» АҚ – Сарыағаш минералды суына негізделген. ҚазМұнайГаз "АҚ"-ның "Алтын-Бұлақ" шипажайы емделушілерге өз қызметін сапалы түрде орындауда. Қала арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Шымкент – Шардара автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Сарыағаш ауданы елді мекендері Санат:Түркістан облысы қалалары Санат:Қазақстан шипажайлары Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Байрактар тактикалық UAS
Байрактар ​​Тактикалық UAS (Bayraktar Tactical UAS, немесе Bayraktar TB1) — бақылаушы және барлаушы ұшқышсыз әуе соғыс аппараты (UAV) болып, ол әуелде Түрік қарулы күштері үшін жасалған болатын. Оны Kale Group пен Baykar Technologies бірлескен кәсіпорны - Kale-Baykar 2009 жылы дамытты. Байрактар ​​Тактикалық UAS (Bayraktar TB1) негізінде 2014 жылы Bayraktar TB2 жаңа моделі дамытылды.
Сен-Жермен (Мёрт және Мозель)
Сен-Жермен (Saint-Germain) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,68 км² шамасында.
Байрактар тактикалық UAS
2014 жылы Bayraktar төзімділігі мен биіктігі бойынша ​​Түркияның ұшқышсыз әуе соғыс аппараттарының (UAV) ұлттық рекордын жасады. Ол автономды ұшу төзімділігі рекордын 2014 жылдың 5 тамызында 5486.4м биіктікте 24 сағат 34 минут ұшқан кезде жасады. Сондай-ақ, 2014 жылдың 14 маусымында ол өзінің толық жүктемемен ұшуында ең жоғарғы биіктік 8238.744м-ді тіркеді. Ал, 2015 жылдың желтоқсан айында Bayraktar TB2 дроны ROKETSAN өндірген MAM-L Мини Ақылды Оқ 100% дәлдікпен атуды сәтті көрсетті.
Сен-Жермен (Мёрт және Мозель)
Коммунаның INSEE коды — 54475, пошта индексі — 54290.
Байрактар тактикалық UAS
Түрік Қарулы Күштері Байрактарды TAI Anka UAV-ға бәсекелес болуына жол бермеу үшін оны "Тактикалық UAV" санатына жатады деп сипаттаса, халықаралық стандарттар оны орташа биіктікте ұзаққа шыдайтын UAV ретінде жіктеді. Іштен жану қозғалтқышымен жұмыс жасайтын, 650 кг MTOW платформасымен және 12 метрлік қанат жаймасы платформасымен Байрактар ​​6858 м биікте ұша алады, әрі әуеде 24 сағаттан артық жүре алады.
Сен-Жермен (Мёрт және Мозель)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 150 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,53 адам/км².
Байрактар тактикалық UAS
Дереккөздер
Санат:Ұшқышсыз ұшу аппараттары Санат:Орташа биіктікте ұзаққа шыдайтын ұшқышсыз ұшу аппараттары Санат:Түркияның ұшқышсыз ұшақтары
Сен-Жермен (Мёрт және Мозель)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
IC 4322
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 48635, ZWG 131.30, NPM1G +25.0327.
Сыртқы сілтемелер
IC 4322 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Картинг
Картинг, Картиң (kart racing) - арнайы миниавтомобиль-карттарда ұйымдастырылатын жарыс. Карт - спорттық шағын машина. Оның ұзындығы жиі 1.6 м, ені 70 см, биіктігі 50 см болып келеді. Жарыс асфальт жолдарда өткізіледі. Карттар сағатына 100 км жүреді.
Картиң(картинг) спорты адамды машинаны жақсы жүргізе білуге, батылдық пен ер жүректілікке баулиды. Картиң(картинг) спорты Қазақстанда 1967 ж. басталды. Ол кезде не бары 3 машина болатын. Картиң(картинг) Алматы, Шымкент, Қарағанды, Петропавл қалаларында біршама жақсы дамыған. 1972 ж. Картиң(картинг) тұңғыш ДОСААФ-шылардың республикалық жарыс бағдарламасына енді.
Дереккөздер
Сурет:enduros.jpg| Сурет:Ben Willshire GP1.jpg|
Санат:Көлік Санат:Автоспорт
Тыним
Тыним — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавинский Сор көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Джеймс Бетчеллер Самнер
Джеймс Бетчеллер Самнер - (James Batcheller Sumner) (19.11.1887,Кантон (Массачусетс) — 12.08.1955,Буффало,Нью-Йорк ) — америкалық биохимик. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының әрі Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі.
Өмірдерек
1910 ж. Гарвард университетін бітірген.
Тыним
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Түнгі шабуыл
Түнгі шабуыл (наступление ночью) — бөлімшелер мен бөлімдердің түнгі уақытта жүргізетін шабуьілы. Ол қарсыластар қорғанысын бұзьіп өтуден басталуы немесе күндізгі ұрыс әрекетінің жалғасы болуы мүмкін. Түнгі шабуыл әдетте, атыс дайындығынан соң немесе күшті атыс шабуылынан кейін, немесе қарсыластар корғанысына ядролық соққы берілуінен соң басталады. Бөлімшелер шабуылын түнде жалғастыру кезінде оларға көрсетілген бағытты дәл ұстап, жергілікті жерді жарықтандыру құралдарын дұрыс қолдана білу керек. Түнгі қараңғылық тұтқиылдан шабуыл жасауға мүмкіндік береді, қарсыластың атыс қаруынан, артиллериясы мен авиация соққысынан болатын шығынды азайтады, бірақ сонымен бірге бөлімдер мен бөлімшелердің маневр жасау мүмкіндігін шектеп, жергілікті жерде бағдарлануына қиындык келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Джеймс Бетчеллер Самнер
Өмірдерек
1914 ж. философия ғылымың докторы болды.
1914-29 ж. Корнелл университетінде (Итака) биохимиядан сабақ берді.
Ғылми еңбектері
Ғылми еңбектері ақуыз бен ферменттер химиясына арналған. Алғаш рет кристалл түрінде фермент (уреаза) алып, ферменттердің белоктық табиғатын дәлелдеді.
Нобель сыйлығы
Самнерге (У.Стенли және Дж.Нортроппен бірге) 1946 ж. химиядан Нобель сыйлығын берді.
Дереккөздер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ биохимиктері Санат:Гарвард университеті түлектері
Пайдалы қазба қорларын есептеу
Пайдалы қазба қорларын есептеу. Жер қойнауындағы минералдық шикізаттың мөлшерлік және сапалық шамасын анықтау; төмендегі шараларды жүзеге асыруды қажет етеді: кенорынды жиектеу; кенорын қорын оның шаруашылықтағы маңызы, барлану дәрежесі, астасу ерекшеліктері, пайдалы қазба сапасы және өндірілу сипаты түрғысынан жүйелеу; кенорынның қоры есептелген блоктарын олардағы кен қабатының қалындығы, пайдалы құрамбөлік мөлшері т.с.с. ерекшеліктері тұрғысынан оқшаулау және осы оқшауланған блоктардың әрбіреуіндегі кен қорының мөлшерлік көрсеткішін өзіндік кескін-келбетін анықтау. П.Қ.Қ.Е. шаралары жалпымемлекеттік маңыздағы әрекеттер жиынтығы болып табылады, бұл әрекеттер іздеу-барлау жұмыстарымен орайлас жүргізіліп отырады; әсіресе кенорынды алдын ала және тиянықты барлау барысында жүргізілген есептеу жұмыстарының маңызы өте зор.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Фототелеграф
Фототелеграф (фото… және телеграф) — кескіндер (фотография, сызба, сурет) мен әр түрлі мәтіндік мәліметтерді (мыс., газет) қашықтыққа электрлік тәсілмен беретін байланыс түрі. Қабылдау орнында берілген кескіннің көшірмесі кейбір бөлшектердің пішіні мен реңі сақталған күйінде алынады."Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Терминология
Telegrafia
Педру-ди-Толеду
Педру-ди-Толеду (Pedro de Toledo) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу штатының оңтүстік жағалауы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итаньяэн экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 186 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 671,113 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,2 адам/км².
Тарихы
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Pedro de Toledo
Лиственничная (Чирка тармағы)
Лиственничная — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чирка өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Либертадорес кубогы 2014
Либертадорес кубогының 55-ші жарысы.
Финал
Бірінші матч
Қарымта матч
Хейдар Әлирзаұлы Әлиев
Ерте жылдар
Хейдар Әлиев 10 мамыр 1923 жылы Нахшыван қаласында дүниеге келді, үйде, Пушкин ағыны ретінде белгілі орналасқан Әлиев теміржолшы отбасында дүниеге келген Олар отбасындағы сегіз баланың төрттен бірі болды. Әлиевтің отбасы Әзірбайжан Джомартли кенті Зангезур уезі (Кейінірек Сисан аймағы, қазір Арменияның Сюникск ауданының Танаат ауылы), бірақ Гейдар туған кезіне дейін ол Нахичеванға. Әжемнің әкесі Урд ауылынан болатын (қазір Армениядағы Воротан кенті). Оның ата-бабаларының арасында керфаланың құрметті атағына ие болғандар, негізінен Шиит Мұсылмандары берген, Кербала қажылыққа жасады. Гейдар Алиев сұхбатында былай деді: «Мен тамырларым бойынша мұсылман дініне жатамын. Мен ұлты бойынша әзірбайжанмын, мен оны мақтан тұтамын» Отбасында төрт бауыры бар: Хасан, Гусейн, Агиль және Жалал; сондай-ақ, үш сіңілім - Сура, Шафига және Рафига.
left|thumb|220px|Әлиевтің отбасы. Хейдар екінші сол жақтан, 1930 жыл. 1939 жылы Нахичеван педагогикалық колледжін бітіргеннен кейін, Хейдар Әлиев Әзірбайжан Индустриалдық Институтының Баку сәулет факультетіне түсті. Соғыс өршуі оның білімін аяқтауға мүмкіндік бермеді. 1941 жылдан бастап Гейдар Алиев Нахичеван Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының НКВД және Нахшыван Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының Халық Комиссары Кеңесінің бөлім бастығы, ал 1944 жылдан бастап мемлекеттік қауіпсіздік жүйесінде қызмет етті. 1945 жылы СССР-дің МГБ бас офисінің қайта даярлау мектебінің біліктілігін арттыру мектебін бітірді сол жылы КОКП-қа қосылды(b). 1948 жылдан бастап - Әзірбайжанның Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің 5-ші басқармасының бастығы. 1949-1950 жылдар аралығында Ленинградтағы КСРО МГҚ жетекші жедел қызметкерлері үшін қайта даярлау мектебінде оқыды.
thumb|220px|left|Гейдар Алиевтің Шахтуз қаласында мектептік куәліктің көшірмесі. КСРО КГБ төрағасының көмекшісі Игорь Синициннің айтуынша, Әлиев Ирандағы, Түркиядағы КГБ-да жұмыс істеген, Пәкістан және Ауғанстан. Сыртқы барлауда ол осы елдердің бірінде резидент ретінде қызмет етті. 1956 жылы ол КГБ Баку бөлімінің бастығының орынбасары болып тағайындалды. Осы уақытта, оның басшылығымен және тікелей қатысуымен, жедел іс-шаралар жүргізілуде «Дуэль», «Алагёз», «Натуралист» және басқалар. 1957 жылы тарих факультетін бітірген Әзірбайжан мемлекеттік университеті. С.М Киров ат. 1960 жылы Әлиев Әзірбайжан КСР-нің СҚ-дағы КГБ-ның Қарулы-барлау бөлімінің меңгерушісі болды, ал 1964 жылы - Әзірбайжан КСР Министрлер Кеңесі жанындағы КГБ төрағасының орынбасары, содан кейін С.К. Цвигун болды. КСРО КГБ төрағасының бірінші орынбасары, Армия генералы Филип Бобков еске түсірді, бұл Әлиев Цвигунға, Әзірбайжан Орталық Комитетінің бірінші хатшысының лауазымына келгеніне қарамастан, Әлиев жемқорлықпен күреске кірісті. Әлиевтің мәлімдемесі, бірінші хатшы лауазымында ол «режимге қарсы соғысқан», Бобков өзін-өзі лакировка деп сипаттаған, 1966 жылы Ф.Э. Дзержинский атындағы КГБ Жоғары мектебінің аға кадрларының қайта даярлау курстарын бітірді. 1966 жылдан бастап Әзірбайжан Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің мүшелігіне үміткер.
Кеңес Әзірбайжан басшысы
thumb|left|Хейдар Әлиев жастық шағында 1969 жылы Әзірбайжанда, Вели Ахундовтың кезінде, іс жүзінде барлық лауазымдар мен атақтар ашық сатылған жағдай болды - академиктер, аудандық комитеттердің хатшылары, министрлер. Номенклатура кландары Әзірбайжан билігі мен экономика жүйесін жекешелендіріп, ол Мәскеуді Ахундовты алып тастап, Әзербайжан басшысын жіберді «Күшті тұлға» бұрынғы Әзірбайжан КГБ басшысы, Хейдар Әлиевтің. Хейдар Әлиев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте бірқатар жетістіктерге жетті, өте көп адамдар түрмеде мерзімге сотталды; 1975 жылы колхоздардың бес жетекшісі мен зауыт директорлары сыбайлас жемқорлық үшін көп мөлшерде өлім жазасына кесілді. Оның келісімімен КГБ мен Әзірбайжан ІІМ Республика Сауда министрлігінің мемлекеттік сауда инспекциясымен 24 адамнан толық көлемде тұтқындалды. Республика басшылығының алғашқы бес жылында министрлердің үштен екісі, Орталық Комитет Бюросының 10 мүшесінің 8-і, аудандық комитеттердің 45 хатшысының 37-і. КСРО КГБ Төрағасының бірінші орынбасары Ф.Бобковтың айтуынша, лауазымға кіргеннен кейін үш жыл өткен соң, «сіз көп нәрсе істей алдыңыз ба», Әлиев жауап берді: «Мен бір ғана нәрсеге кепілдік бере аламын» - пара пара алмайды Әзірбайжан Орталық комитетіне». Кейіннен, алайда, сыбайлас жемқорлық әкімшілік және командалық жүйеде әртүрлі позициялар Отандастар мен Нахичеванның тұрғындарын басып алған кезде үлкен пропорцияға жетті. Әзірбайжанға сәйкес айтарлықтай тазалаудан кейін «Мәндер жүйесі», Әлиев барлық туыстарына өз туыстарын және Нахчыванның мекен-жайларын отырғызды. Ахундовская «Жекешелендіру» Әзірбайжан бір топтың топтық топтарының жалпы үстемдігімен алмастырылды. Жазушы Шыңғыс Абдуллаев «Аян уақыты» мақаласында Әлиевтің дамуы жағдайын сипаттайды:
Зардут Әлизаде, 1980-1990 жылдардағы Әзірбайжан ұлттық-демократиялық қозғалысының белсенді қатысушысы, Әлиевтің Әзербайжанға берген жауабы:
1988 жылға дейін әзербайжандар КСРО-ға адал болды,«Социалистік жүйе, Ресей. Бұл ыдырау болғанымен, сыбайлас жемқорлық толықтай институционализацияланған, көлеңкелі экономика мемлекеттік аппаратпен жүктеліп, бірақ тұрғындар осы шарттарға бейімделген табиғи пластиктің арқасында және наразылық пен диссиденттерге қарсы органикалық бөтен ... Соңғы жиырма жылда билеуші партия-экономикалық бюрократияның қалыптасуы Әлиевтің Хейдар Әлиевичтің бақылауында болды, партияның беделді «шебері» толығымен толы — КСРО бұл бұрышында. Партиялық комитеттер хатшылары мен аудандық атқарушы комитеттердің төрағалары, министрлер, депутаттар. министрлер, командирлердің бастықтары және төменде, әдетте, пара үшін сатылды ... Парадан басқа, рөл ойнады және непотизм және аймақтық сияқты фактор. Республиканың тікелей басшылығының он үш жылында Хейдар Әлиев көптеген туыстарын және жерлестерін ең маңызды лауазымдарға — мемлекеттік басқарудағыдай, экономика, мәдениет және білім салалары. Идеологиялық фактор рөл ойнады, немесе, керісінше, ресми коммунистік идеологияның факторы емес, бірақ нақты идеология факторы — Г.Алиевке адалдық идеологиясы және қолданыстағы тәртіппен келісу. Осылайша, партиялық-экономикалық элитаның негізгі жақтаушысы қалыптасты.
80-жылдардың басында Гейдар Алиев республиканың заң мектебін жауып тастады, Сыбайлас жемқорлыққа негізделген элитаның өсуін тоқтату. Во время своего управления советским Азербайджаном он не выполнял обязательство по модернизации социальных структур, но его усилия привели к значительному экономическому росту в Азербайджанской ССР. Әзербайжан Кеңес Әкімшілігінде Әзірбайжанның әлеуметтік құрылымдарын жаңғырту бойынша міндеттемелерін орындамады, бірақ оның күш-жігері Әзірбайжан ССР-нің маңызды экономикалық өсуіне әкелді. Евгений Примаков, Әлиевтің Кеңес Әзірбайжанның басшылығындағы қызметін бағалады: «Оның басшылығымен Әзірбайжан ең кеңестік республикалардың бірі болды. Жылдам дамыған экономика, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы. Әзірбайжан киносы өте танымал болды» Эксклюзивті сұхбаттың бірінде Хейдар Әлиев еске түсірді:
Бұл мүмкін болатын «алдаушылық» жомарт сыйлықтар мен Леонид Брежневтің Әзірбайжан КСР-ге жасаған үш сапары кезінде бай қабылдаулары. Мұндай жағдайда Әлиев оны ортасында бір үлкен таспен алмас сақинасымен таныстырды, - Брежнев, - 15 кішкентайлармен қоршалған, құрылтайшы кеңестік республикалардың символы, құны 226 000 рубль болды. В период с 1974 по 1979 годы являлся заместителем председателя Совета Союза Верховного совета СССР. 1976 жылғы 5 наурыздан бастап 1982 жылғы 22 қарашаға дейін КОКП ОК-нің Саяси бюросының мүшелігіне үміткер.
Мәскеудегі іс-шаралар
thumb|left|Хейдар Әлиевтің Социалистік Еңбек Ері екі реті Юрий Андроповтың келуімен, 1982 жылдың 24 қарашасында Хейдар Әлиев КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. Әлиев өзі бұл газетке берген сұхбатында айтты «Новые Известия»: «Біз жақын, тіпті достық қарым-қатынастарымыз болған еді, бірақ мен: Юрий Владимирович, Бакуде тұруға рұқсат етіңіз дедім. Андропов талап етті, мен КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары болдым». Өзінің жаңа лауазымында инженерлік, жеңіл өнеркәсіп және көлік; оның міндеті мәдени-ағартушылық салалар болды. 1982 жылғы 22 қарашадан 1987 жылғы 21 қазанға дейін КОКП ОК-нің Саяси бюросының мүшесі. 1983 жылдың маусым айында Әлиев мемлекеттік комиссияны басқарып, кеме апатының зардаптарын жою жөніндегі жұмысты ұйымдастырды «Александр Суворов», ол Сімбір маңындағы Еділ өзенінің бойындағы көпірдің сегізінші кеме емес кемелеріне құлады. соның нәтижесінде әртүрлі бағалаулар бойынша 176-дан 600-ге дейін адам қаза тапты, 1984 жылдан бастап Әлиев Совет мектебін реформалау жөніндегі комиссияны басқарды, Кейінірек, 1986 жылғы 31 тамызда ол кеме апатының тергеуіне арналған үкімет комиссиясын басқарды. «Адмирал Нахимов», Новороссийск кентінде құйын көтергішпен соқтығысып, батып кетті «Питер Василов», олардың құрбандары 423 адам болды. Сол жылдың қазан айында КСРО Министрлер Кеңесі Бюросының төрағасы болды әлеуметтік даму.
Әлиев сондай-ақ Байқал-Амур магистралі (БАМ) құрылысы мен дамуы бойынша Министрлер Кеңесінің комиссиясын басқарды. 1987 жылдан бастап 1988 жылға дейін - КСРО Министрлер Кеңесінің мемлекеттік кеңесшісі. Әзірбайжан ССР-нің 8-11 шақырылымдарында (1970-1989 жж.) Кеңес Одағы Кеңесінің депутаты ..
Отставка және отставкаға оралу
Саяси бюроның 1985 жылғы 11 наурыздағы отырысында Әлиев Михаил Горбачевті қолдауымен жаңа бас хатшыны сайлау туралы мәселені талқылады. Алайда, Горбачев билікке келгенде, Хейдар Әлиев масқараға кетті. Ассистент Горбачев А.С. Черняева 1987 ж. 9 қазандағы күнделіктерінде: ''Содан кейін ол Әлиевтің ісін есіне алды. Біз оны қазып жатырмыз, дейді ол, және Рашидовқа қарағанда бәрі таза''.
Кейінірек Әлиев Кремльдегі аурухананың дәрігерлері оған ұзақ өмір сүрмейтінін айтты:
1988 жылдан 1990 жылға дейін Әлиев кәсіподақтың жеке зейнеткері болды. 1990 жылғы 20 қаңтардағы совет әскерлері Бакуге келген қайғылы оқиғаларға байланысты Гейдар Алиев Әзірбайжан КСР-нің Мәскеудегі (қазіргі Әзірбайжан елшілігі) тұрақты өкілдігінде баспасөз мәслихатын өткізді, онда ол Бакудегі әскерлерді енгізуді айыптады Горбачевты Конституцияны бұзған деп айыптады. Біраз уақыттан кейін, 4 ақпанда, «Правда» газетінде медицина ғылымдарының докторы В. Ефендиевтің «Әлиевичина немесе тәтті уақытта жалаңаш» деген мақаласы жарық көрді. 9 ақпанда Гейдар The Washington Post газетіне сұхбат берді, онда ол Горбачевке қарсы айыптауларын растады және Эфендиевтің телеграммасын оқып берді. Ол бұл мақаланың «фантастика және жалған сөздер болатын, оған ешқашан қол қойған жоқпын». Осы шарттарда Әлиев өз Отанына оралуды шешеді.
1990 жылдың шілдесінде Әзірбайжанға оралған Хейдар Әлиев алғаш Бакуде қалды, бірақ жергілікті билік Әзербайжан астанасынан кетуін талап етті, сосын Нахичеваға барды. Сол жылдың күзінде Әзербайжан ССР-нің депутаты болып Нахшыванан сайланды. 1991 жылдың шілдесінде ол Совет Одағының Коммунистік партиясының қатарынан шыққан (басқа дереккөздер бойынша, Әлиев Таулы Карабахта өткір қақтығыс жағдайына байланысты КСРО басшылығының саясатына наразылық білдірді).
Нахшываннның басында
1991 жылдың 3 қыркүйегінде Хейдар Әлиев Нахшыван ӘССР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болып сайланды. Оның айтуынша, оның сайлануымен құттықтаған жалғыз лауазымды тұлға Армян Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Левон Тер-Петросян болды. Қыркүйектің 8-інде ел президенттік сайлау өткізді, онда жалғыз кандидат Айаз Муталибов жеңіске жетті. Нахшыван Автономиялы Жоғарғы Кеңесі сайлауды бойкот жариялады. 10 қыркүйекте «Время» бағдарламасында Мұталибов ''Мәжілісті өмірге әкелуге» уәде берді. Әлиев Бакудегі қарулы шабуыл болған жағдайда, Нахшыванның 330 мың тұрғыны меджлисті қорғауға дайын, себебі төңкерілген күндерде орыстар Ақ үйді қорғады» деп жауап берді''.
1992 жылдың 24 наурызында Хейдар Әлиев пен Түркия Премьер-Министрі Сүлеймен Демирел Түркия мен Нахшыван арасында әуе кеңістігін ашуды қарастырған экономика, көлік және байланыс саласында ынтымақтастықты нығайту туралы хаттамаға қол қойды, сондай-ақ Нахчыванға 100 млн. Үйге оралғаннан кейін Әзірбайжан Жоғары Кеңесінің кезектен тыс сессиясы Әзербайжан Конституциясының 112-бабының тұжырымдамасын мақұлдады, оған сәйкес Нахичеван Жоғарғы Меджлисінің төрағасы Әзірбайжан Қарулы Күштері төрағасының орынбасары ретінде қалпына келтірілді, нәтижесінде Әлиев Әзірбайжан Жоғары Кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарған.
Автономия жетекшісі көршілес Иран мен жақсы қарым-қатынас орнатып, Нахшыванға қаржылық көмек көрсетті. Тамыз айында Хейдар Әлиев Иранға барып, «Нахшыван автономиялық республикасы мен Иран Ислам Республикасы арасындағы түрлі салалардағы ынтымақтастық туралы» Хаттамаға қол қойды. Тегеранға жасаған сапарларының бірінде Алиевтің айтуынша, «Шайтан ешқандай Шайтанмен қарым-қатынасымызға зиян келтіре алмайды».
Мамыр айында Нахшыванда армян әскерлері (армян тарапының айтуынша, олар тұрақты емес әскерлер болған) армян-әзірбайжандық қақтығыстардың сахнасына айналды. Бұл өңірдегі ең ауыр шайқас 18 мамырда болған. Хабарланғандай, армян әскерлері Задар мен артиллерияны пайдаланып, Садарак қаласының айналасындағы төбені басып алды. 23 мамырда Әлиев біржақты атысты тоқтату туралы жариялады. Нахичеван аймағында армян-әзірбайжандық шекарада шиеленісті азайту үшін Әлиев күн сайын ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Ашот Манучарянмен телефон байланысын сақтап қалды, ол кейде оны Нахичевандан Баку арқылы Армения арқылы ұшуға арналған әуе дәлізін қамтамасыз етті.
Нахшывандағы шайқас Әзірбайжандағы төңкеріспен тұспа-тұс келді, нәтижесінде Президент Мұталибов құлатылып, Елулепи бастаған халықтық фронт билікке келді. Муталибов сияқты, Эльчибей Нахшыван анклавыны бағындыра алмайды. Қазан айында Әзірбайжан Ішкі істер министрі Ескендір Хамидов автономиялық республиканың Ішкі істер министріне Сиявуш Мұстафаевты тағайындауға тырысты, бірақ Нахичевань парламенті оны ІІМ басшысы етіп бекітуден бас тартты. 24 қазанда Нахшыван Ішкі істер министрі С.Мұстафаевтың қызметтік міндеттерін орындау үшін жағдайын қамтамасыз ету үшін Әзірбайжан Халықтық майданының екі жүз жақтастары Ішкі істер министрлігі мен Нахичеван телеарнасының ғимараттарын жеті сағат бойы басып алды. Хейдар Әлиевтің ультиматумды ұсынғаннан кейін, Халық майданының жақтастары Ішкі істер министрлігінің ғимаратын тастап кетіп, келесі күні Халық майданының жақтастарының «төңкеріс әрекеті» деп аталатын сөздерін шақырып алды. «Свобода» газеті НАТО-ның басшысы дін қызметкерлерінің фанатикалық бөлімін оның митингілеріне шақырғанын және газет 26-27 қазанда Нахичевандағы митингтерде Ираннан келген молдалардың сөйлегенін айтты. Алайда, Әлиевтің өзі мұндай фактілерді жоққа шығарды. Ескендір Хамидов Бакудегі студенттермен кездесуде Гейдар Әлиевке «күніне бес рет Армения президенті Левон Тер-Петросянға сөйлесіп, Әзірбайжан президентін тіпті бір рет шақырмады» деп айыптады. Ол сондай-ақ: Егер Әлиев республикада хаос құруға немесе Нахшыванда Әзірбайжаннан бөлуге ниет білдірсе, мен оның біреуіне емес, маңдайында екі пулға жол берер едім деді.
Нахшыван қаласында 21 қараша Сол жылы Хейдар Әлиевтің төрағалығымен Жаңа Әзірбайжан партиясы, сайланды құрылды. Партияны құру бастамашысы деп аталатындар болды. «Тоғызыншы топ» тобы Әлиевке осы жаңа ұйымды басқаруға өтініш білдірді.
Билік оралу
1993 жылғы 28 мамырда Ресей әскері, белгілі мерзім өткенге дейін, Гәнжәдан шығарылып, орыс бөлімшелерінен кеткен қарулы полковник Сурет Гусейновтың жауынгерлері болды. 4 маусымда үкімет күштері жеңіліске ұшыраған және өлімге ұшыраған бүлікші полковникді құрту үшін Тайфун Операциясын іске қосты. Сурет Гусейновтың жақтастары Бас прокурор Ихтияр Шириновты ұстады. Ең алдымен, Гусейнов Бас прокурорға Абульфаз Ельчибейді тұтқындауға кепілдеме жазуды бұйырды, ал 10 маусымнан бастап оның бөлімшелері Баку қаласына көшеді. Елде болған ішкі саяси дағдарыс аясында Әлиев Эльчибейдің шақыруымен Бакуге келеді. Сол кезде елордалық кештерде өмір үзілді - әртүрлі топтардың қарулы жасақтары ғана еркін сезінді. Кейінірек Әлиев: «... ''Бұл жерде Азаматтық соғыс болды, олар бір-бірін атып тастады. Олардың әрқайсысында өздерінің қарулы жасақтары болды. Мен тәртіпті қалпына келтіру үшін екі жарым жыл алдым''...» Кездесуде Эльчибей оған премьер-министр лауазымын ұсынды, алайда Әлиев қарастыруды шешті
Хейдар Әлиевтің тапсырысы бойынша Сүрт Гусейновпен келіссөздер ештеңеге айналды. Милли Меджлисінің төрағасы Иса Ғамбар 10 маусымда қызметінен босатылып, 15 маусымда Хейдар Әлиев парламенттің жаңа басшысы болып сайланды. 17-18 маусым түні Эльчибей күтпеген жерден Нахшыванға ұшып, өзінің Келелек ауылына қоныстанды. Көп ұзамай, 25 маусымда Әзірбайжанның Милли Меджлисі президенттік өкілеттіктерді Эльчибейден айыруға және оларды парламент спикері Әлиевке беру туралы шешім қабылдады, бірақ мұндай шешім елдің Конституциясына сәйкес келмегендіктен, парламентшілер Елбасының жалпыхалықтық референдумға сенімін беру туралы шешім қабылдады. Сонымен бірге Әзірбайжандағы ішкі саяси жағдай турбулентті болып қалып, кейде азаматтық соғысқа ұласуы үшін қауіп төндіреді.
21 маусымда Әзірбайжанның Талыш әскері полковнигі, Қорғаныс министрінің орынбасары Алакрам Гумматов пен 704-ші бригада офицерлері Әзірбайжанның жеті аймағында Талыш-Муган автономиялық республикасын жариялады. Гумматов отставкаға кетуді талап етті. туралы Президент Хейдар Әлиев пен бұрынғы президенті Аяз Мұталибовтың Бакуге оралуына байланысты. Гумматовтың әрекеттері Әлиевтің билікке келуіне қарсы болды. Дегенмен, оның сөзі талыш тұрғындарының айтарлықтай қолдауына ие болмады, ал екі айдан кейін 1993 жылдың 23 тамызында автономиялық республика құлап, қашуға мәжбүр болды. Қыркүйек айында «Коммерсант» газетінің тілшісімен телефон арқылы әңгімелесуінде, ол «Әлиев режиміне қарсы ең күрделі жолмен күресуді» айтты, себебі ол оны Легитимация деп санамады, бірақ соңында қамауға алынды.