Ұлы_отан_соғысы_жылдарындағы_КСРО-ның_адам_шығыны
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Кеңес Одағының адам шығыны сол соғыс жайлы жалған тарихтағы ең бір дау туғызатын алдамшы мәселелердің бірі болып отыр. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халықтың санасына Кеңес Одағы соғысты тек адам санымен, яғни жауларын «өлікпен көміп, жерді қанға бояп» жеңді және бұған кінәлі қарсыластар емес, қайта сол кездегі елдің басшылығы мен саяси режим, деп сенгізді. Халық арасында мұндай пікірдің қалыптасуына И. В. Сталиннің абыройын қандай жолмен болса да түсіргісі келген Н. С. Хрущев көп «үлесін» қосты. КСРО-ның адам шығыны немістердікінен аса көп деген жалған пікір қате деректер мен жаңылыс салыстырулардан туындаған, себебі екі жақтың шығындары әр түрлі әдістермен есептелген. Айталық, кеңес жағының шығынын сол уақыт арасындағы халықтың айырмашылығы және сол кезеңдегі туылғандар санымен айыруға болады деген жорамал бар. Яғни, соңғы мәліметтер бойынша, бұл тиісінше 195млн-170млн=25млн. Бұған сол уақыттағы дүниеге келген 13 млн қоссақ 38 млн. шығын болып отыр (А.И.Солженицын бойынша бұл сан тіпті 44 млн). Алайда, бұлай есептелген санақ жәй тұрғындардың табиғи өлім-жітімін (мамандардың есептеу бойынша-13,7 млн.), КСРО-дан көшкендерді (немістерге қызмет етіп, солармен бірге қашқандарды есептегенде), Розенбергтің нұсқауы бойынша жасы 15 пен 65 арасындағы ер азаматтарды әскери тұтқын санап (10 млн.) Германияға жұмыстарға алып кетіп, әр түрлі себептермен олардың оралмағандарын (жалпы тұтқындардың 15 – 20%-ы), соғыспен байланысты басқа да салдардан (бомбалау, артилериялық атыс, қоршаудағы Ленинградтағы аштық және т.б.) және жаудың жазалаушы отрядтарымен жергілікті тұрғындарды қыруын («Ост» жоспары бойынша КСРО-ның еуропа бөлігінің жергілікті тұрғындарының 30 млн. жою көзделген) есепке алмайды. Жоғары көрсетілген дәйектер, бұл есептеу әдісінің КСРО халқының жалпы шығынын есептеуге тиімді болғанмен, қайтусыз (қаза болғандар, тұтқынға түскендер, хабар-ошарсыз жоғалғандар, жарақаттарынан, ауруларынан және майданмен байланысты басқа да себептерден қаза болғадар) және санитарлық (эвакуациаланған жаралылар мен аурулар, тұрмыстық жарақат алғандар, уланып қалғандар мен үсік шалғандар) шығындардан құралатын әскери шығындарды есептеуге келмейді. 1993 жылы РККА мен РККФ-тің Бас штабымен жарияланған мұрағаттарының негізінде КСРО-ның бүкіл тарихындағы қарулы күштер қатарындағы адамдар шығыны жайлы жалпы статистикалық мәліметтер жарияланса, 1999 жылы ҰОС жылдарына қатысты толықтырулар жарық көрді. Аталған дереккөздерге сүйенсек КСРО-ның соғыс кезіндегі жалпы қайтусыз шығының саны 11,3 миллионды құрап, оның 4.3 миллионы тұтқындар болған. Кеңес Одағының шығындарымен салыстырылып жүрген немістер арсындағы шығындар вермахттың ресми деректері бойынша жүргізілетін. Алайда, немістердің бұл дереккөзі әскери-әуе күштерінің, әскери-теңіз күштерінің вермахт құрамындағы неміс тұрғындарының (тіпті австриялықтар мен фольксдойчтарды да), СС, СД, гестапо, далалық және қылмыстық полицияның, басқа да түрлі әскерилендіріліген қызметтердің, сондай-ақ одақтастарының (олардың қайтусыз шығыны 1.5 млн.), ұлттық легиондар мен КСРО-ның бұрынғы тұрғындарынан құрылған басқа да бөліктерінің шығындарын есепке алмайды. Соңғы жылдардағы герман жағының шығындарын (6,7 млн. адам) нақтылауға арналған бірқатар мәліметтер жариялануда. Бұл жаңа мәліметтер бойынша бұл шығындар 8,7 млн-нан кем емес, ал зерттелмей қалған басқа да мәліметтерді ескерсек немістердің ҰОС шығыны 10 млн-ға жетіп жығылады деуге болады. Сонымен бірге, Германия жағынан тұтқынға алынғандар саны капитуляцияға дейін 4.4 млн., капитуляциядан кейін 1.6 млн. болып, жалпы 6 млн. шамасында болған. Бұл сандардың шынайылыққа жақын екенін 1945 жылы ақпан айындағы гауляйтерлер мен рейхсляйтерлерден және СС жоғары шенділерінен тұратын мемлекеттік құпия кеңестегі Гитлердің, Германияның шығыны өлілей 6.5 млн, 3 млн. мүгедектер мен тұтқынға түсіп қалғандардан тұрады, деген сөзі дәлелдей түседі. Олай болса, немістер мен кеңестер шығындарының ара қатынасы былай болатын сияқты 1:1,35- тен 1:1,1-ге дейін. Бұлай болу себебі, тосыннан алғашқы соққы беруден. Айта кету керек, дәл осылай Германия тарапынан тосыннан шабуылға тап болып, қарсылық көрсеткен Польша, Югославия сияқты елдерде бұл ара қатынас бұдан да жоғары.