cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Құдіретті Стефан соборы
1359 жылдың 7 сəуірінде Рудольф IV оңтүстік ғимараттың орнына жаңа, готтық стильде жасалған шіркеудің алғашқы тасын орналастырды. Архитекторлардың XIV ғасырдағы жоспарлары бойынша жаңа собордың қабырғалары бұрынғы шіркеудің сыртынан қапталды, тек содан кейін ғана ескісін бұзу керек еді. (ол тек 1430 жылы орын алды). Альбертов хоры кең болды, әлі күнге дейін сақталды. 1433 жылы оңтүстік жағының құрылысы аяқталды. (1446—1474). Солтүстік ғимарат, 1450 жылы құрылып, 1511 жылы тоқтатылған, солайша құрылысы аяқталмай қалған. недостроенной.
=Интерьерлері=
Үш ғасыр бойы Құдіретті Стефан шіркеуі келушілердің храмы болып саналды. Австрияның Маркграфтары Венада епископтық кафедра ашқысы келді, ал Пассау епископтары бұған қарсы болды. Император Фридриха III қысымымен Веналық епархия тек 1469 жылы бекітілді. Осылайша Құдіретті Стефан шіркеуі кафедральді соборға айналды. Бұл оқиғалардан соң, 1476—1487 жылдары, скульптор және композитор Вильгельм Роллингер собордың ішінде кесінді хорлар орнатты, ал 1513 жылы соборда орган орнатылды.
Діни және австриялық-түрік соғыстарына толы VI—XVII ғасырларда, бұл собор аз өзгерістерге ұшырады. Бұл кезеңде Австрияда Pietas Austriaca идеологиясы орнады, рухы бойынша католиктік, формасы бойынша барочтық. Собордың интерьерасы да барокко стиліне өзгертілді. Реконструкция 1647 жылы басталды —Йоганн Якоб және Тобиас Покк (1647) жұмыстары арқасында. 1693 және 1697 жылдары Қыз Марияның екі образы жасалды, 1700 жылы екі жақтан екі алтарь құрылды. Соңында, түріктердің Венадан қуылғанынан 40 жыл өткенде, 1722 жылы, собор мен епархияның дәрежесі — архиепископтыққа дейін көтерілді. =Көлемдері=
•	Солтүстік мұнарасының ұзындығы — 68,3 м
•	Орталығының ұзындығы — 60 м
•	Жер деңгейіндегі кеңістігі мен енінің ұзындығы - 198,2×62 м
Габсбургтер кезеңінде Австро Венгрияның бір де бір шіркеуі Құдіретті Стефан соборынан асып түсе алмады. =Дереккөздер=
•	Bermann, Moriz. Der Wiener Stefans-Dom und seine Seenswürdigkeiten in Geschichte, Kunst, Legenden- und Sagenbilde. Wien, Pest, Leipzig., 1878.
•	Kurt, Hielscher. Österreich. Landschaft und Baukunst. Berlin-Zürich., 1928.
Марта (өзен)
Марта — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кубани өзенінің баяу ағысы орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кубань өзені Усть-Лабинск қаласынан Белая және Пшиш өзендерін қоспағанда Краснодар су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.
Әлішев Әлмәмбет
Әлішев Әлмәмбет (14.04.1939 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Аранды ауылы) - жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген (1966). Газет редакцияларында, аудандық партия комитетінде қызмет атқарған. 1992 жылдан аудандық газет редакторы, баспа редакторы болып жұмыс істеген. 1957 жылдан өлең, әңгіме, очерктері баспасөз беттеріне жариялана бастады. Оның әр жанрда біраз кітаптары шықты. "Батыр болып тумайды" повесі латыш тіліне аударылған.
Жетістіктері
"Құрмет белгісі" орденімен, Қазақстан Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталган.
Лучк (Лоза тармағы)
Лучк — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лоза өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері
NGC 3904
NGC 3904 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан E2 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
IC 195
IC 195 — Тоқты шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 7846, UGC 1555, MCG 2-6-17, ZWG 438.19, KCPG 53A, ARP 290, VV 309.
Сыртқы сілтемелер
IC 195 Санат:Тоқты (шоқжұлдыз)
Бузовский қызғалдағы
Бузовский қызғалдағы
Бузовский қызғалдағы - лалагүлдер тұқымдасына жататын, өсімдіктің шөлдік түрі. Бема қызғалдағына қарағанда кең тараған. Қазақстанда Арал маңынан бастап Балқаш Алакөлге дейінгі аралықта және Жоңғар Алатауында кездеседі. Құмды, сазды қиыршық тасты шөлдерде, аласа таулардың құрғақ беткейлерінде өседі. Пиязшығы айтарлықтай ұсақ, диаметрі 1см, терлі қабыршағы қошқыл түсті, сабағының биіктігі 30 см - ге дейін ,кейде 40 см - ге дейін жетеді. Екі бір - бірінен алшақ орналасқан ұзын, жапырағы жіңішке таспа тәрізді. Гүлдері жалғыздан түпте екі - үштен немесе сегізге дейін, гүлсерігінің жапырақтары ұсақ (ұзындығы 1,5-3 см), үшкір, ішкі жағы ақ, түп жағында сары дақтар бар. Сыртқы шеңбер жапырақшаларының сырты сұрғыш - сия түске боялған. Сол себептен жабық тұрғанда гүлдердің түсі Алатау бәйшешегіне ұқсайды. Көптеген тұрғындар қызғалдақтың бұл түрін басқа ұсақ гүлді түрлер сияқты бәйшешек деп есептейді. Өте ерте гүлдейді (наурыздың соңы, сәуірдің басы тек тауда мамырдың басына дейін), жемісі мамырдың соңы маусымда піседі. Тұқымымен көбейеді, сирек түрде вегативті жолмен. Топтаса өскен түрінде өте тартымды өсімдік.
Дереккөздер
Санат:Қызғалдақтар Санат:Лалагүлдер
Асакты
Асакты — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Курт өзенінің сол жағалауынан 6,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Форнуш (Каштелу-ди-Пайва)
Форнуш (Каштелу-ди-Пайва) (Fornos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Каштелу-ди-Пайва муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Николай Павлович Александров
Николай Павлович Александров (15.12.1924 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Шемонайха ауданы Верхубинка а.) - монументті өнер шебері, мүсінші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Алматы көркемсурет (1951) жөне Санкт-Петербургтің көркем өнеркәсіп училищесін (1957) бітірген. Ол "Түбіт шәлі" (1967), "Қымыз" (1968), т.б. график. жұмыстардың және "Жарық ебелегі" (1978), "Бостандык жан тебірентер жаксы сөз" (1985), т.б. мүсіндік еңбектердің авторы. Әр түрлі монументті өнер туындылары бар. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1958) 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Бурити-Алегри
Бурити-Алегри (Buriti Alegre) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Мея-Понти экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8700 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 897,394 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1927 жылы құрылған.
Санат:Гояс елді мекендері
Крушевска (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 133 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6744. ЕКАТТЕ коды — 40169.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Грязновка (Кулой тармағы)
Грязновка — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кулой өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендеріВоронов мүйісінен (Мезень өзенін қоспағанда) Канин Нос мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Поттенштайн (Төменгі Аустрия)
Поттенштайн (Төменгі Аустрия) (Niederösterreich) — Аустриядағы жәрменкелік коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Баден округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2945 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 33.4 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — BN, ресми идентификациялық коды — 3 06 27.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Манфред Швайгер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Штефанскирхен
Штефанскирхен (Stephanskirchen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Розенхайм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9930 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,51 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 87 177. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Ауэр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Молинс-де-Рей
Молинс-де-Рей (Molins de Rei) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Баш-Льобрегат ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 24236 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,91 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 37 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Каравино
Каравино (Caravino) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Дзёля-Терехевей
Дзёля-Терехевей — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лыжа өзенінің сол жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 51 км-ді құрайды.
Каравино
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1009 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 92 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 10010.
Дзёля-Терехевей
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Каравино
Елді мекеннің қамқоршысы — Giacomo il Maggiore.
Дзёля-Терехевей
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Каравино
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Дзёля-Терехевей
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева
Дереккөздер
Санат:Қазақстан педагогтары Санат:КСРО педагогтары Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:КСРО білім беру ісінің үздіктері Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Ыбырай Алтынсарин медалінің иегерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімдері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары Санат:Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері
Сергей Михайлович Абрамов
Сергей Абрамов (25 наурыз, 1957 жылы туған, Мәскеу) - Профессор, физика-математика ғылымдарының докторы, Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, К. Айламазян атындағы УГП ректоры.
Жанұясы
Үйленген, үш баласы бар. Переславле-Залесскомда тұрады.
180px|right|thumb| доктор дипломын алуда
Сыртқы сілтемелер
Санат:25 наурызда туғандар
Құдайды іздеушілік
Құдайды іздеушілік - «халық арасында дінді жаңадан бекітуге» ұмтылған Ресейдегі діни-философиялық ағым.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Квакерлер
Квакерлер -  (ағылшынша quake  -дірілдеу, қалтырау)  Англияда 17 ғасырда пайда болған протестанттық секта. Сектаның негізін қалаушы қолөнерші Дж. Фокс (1624-1691) болды. Квакердің дін ілімінің ерекшелігі, діни ақиқат қайсы бір шіркеу ілімінде емес, қандай да, "қасиетті рухпен нұрлану" актісінде "ішкі сәулемен" пайда болды дегенді саяды. Ол әрбір дінге сенушінің жанында Христың мәңгі болатынын дәлелдейді және адамгершілікті жетілдіруге жол көрсетеді. "Қасиетті жазба" діннің бірден - бір және сөзсіз қайнар көзі деп есептеледі. Діннің нұрлану актісінде жоғары дәрежеде көрінуін мойындау Квакерлерді салт-жораларды жасаудан бас тартуға итермеледі. Олар сиынатын орындарда алтарьлар, бейнелер сияқты ешқандай діни атрибуттар болмайды. Квакерлер діни уағыз қауымның кез келген мүшесінің нұрлануының еркін көрінісі деп есептей отырып, дін басының қажеттігін теріске шығарады. Квакерлер барлық ұйым мүшелерінің теңдігін жариялайды, басшылықтың сайлану принципін ұстанады. Адамның рухани табиғатының үнемі жақсаруына және дамуына сенім бір-бірінің қарым-қатынасында сөзсіз адалдықты талап етуді, міндетті түрде еңбек етүді, неке қатынасын қатаң сақтауды, үлкенді сыйлауды және т.с.с. моральдық принциптеріне ізін түсірді. Квакерлердің моральдық уағызында тақуалық әуендер байқалады. Квакерлердің діни уағызы айқын бейнеленген пацифистік сипатта болады. Қайырымдылық жасау кеңінен қолданылады. Квакерлердің әлеуметтік уағыздары көбіне социал-реформизмнің идеяларымен сай келеді және іс жүзінде  әлеуметтік тартыстарды- "інжілдің мәңгілік ақиқатының" көмегімен бейбіт жолмен шешу мүмкіндігі туралы дәлелдеуге саяды. Қазіргі кезде Квакерлер қауымы Англияда, АҚШ-та, Канадада, Шығыс Африка елдерінде бар  және бұл жолды қуушылардың саны 200 мыңға жуық
Бүркірек Марқадамұлы
Бүркірек Марқадамұлы (1646, Қызылорда облысы Арал ауданы Ақшатау ауылы – 1726, Бұланты) – батыр. Кіші жүздегі Әлім тайпасының шекті руынан шыққан. Жоңғарларға қарсы күресте қазақ жасағының бір бөлігін басқарған. Ел арасындағы аңыздарға қарағанда, Бүркірек қалмақ ханы Аюкенің қазақтарға жасаған жорығын тоқтатқан. 1717 жылы Бекович-Черкасский экспедициясын талқандауға қатысқан. Бүркірек батыр Бұланты – Білеуті шайқасында қаза тапқан.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 - том
Санат:Қазақ батырлары Санат:1646 жылы туғандар Санат:Арал ауданында туғандар Санат:1726 жылы қайтыс болғандар Санат:Ұлытау ауданында қайтыс болғандар Санат:Қазақ-жоңғар соғысына қатысушылар
Никеа
Никеа (Νίκαια) — қазіргі түрік Ізнік қаласының орнында орналасқан Кіші Азиядағы ежелгі және ортағасырлық қала.
Қала Ізнік көлінің жағасында және құрлықтан биік төбелермен шектеледі, бұл қоршау кезінде қаланы қорғауға ең жақсы жағдай жасады. Қабырғалардың биіктігі шамамен 10 м, қабырғаның алдында қазылған терең ор және 100-ге жуық бекініс мұнарасы сенімді қорғанысты қамтамасыз ететін. Никеа тарихындағы, сондай-ақ бүкіл Кіші Азия тарихындағы ең күрделі және бірмәнді емес кезең XI—XV ғасырларға тиесілі болды, сол кезде бұл аймақ гректіктен түріктікке ауыр өзгерістерге ұшырады, ал тұрғындардың көпшілігі тілін, дінін және сана-сезімін мүлдем өзгертті.
Дереккөздер
Санат:Түркияның археологиялық нысандары Санат:Византия қалалары Санат:Бурса (ил)
Ной-Дархау
Ной-Дархау (Neu Darchau) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Люхов-Данненберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1457 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 54 019. Муниципалитеттің басшысы — Ральф Хиннеберг.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Маңғыстау мешіті
Толықтай мәлімет
Мешіттің жалпы аумағы 2810 шаршы метр, бас мұнарасының биіктігі 50 метр. Бір мезгілді мұнда 1000 ер, 300 әйел, 200 шәкірт намазға жығыла алады. Неке қиюға арналған 100 кісілік бөлме де бар. Сондай-ақ мәжіліс залы, кітапхана, 20 ер және 20 қыз балаға лайықталған бөлмелер де бар. Мешіт қабырғалары Алла тағаланың 99 есімі мен сипаты, Құран сүрелері жазылған финнің ақмаржан кірпіштері. Мешіттің «мен мұндалап» тұрған биік мұнарасы мен әдемі күмбезі де бар. Мешіттің бірінші қабатында киімілгіш, қосжарықты вестибюль, фойе орналасқан, ол арқылы үлкен намаз бөлмесіне, діни салт-дәстүрлер залына, имам кабинеті мен жұмыс бөлмелеріне, мұнараға өтуге болады. Үлкен намаз бөлмесінің орталық осі михрабқа бағытталған, оның төбесінде аспан тоғыспасын бейнелейтін күмбез орнатылған. Үлкен намаз залының жобадағы нышаны – төртбұрышты, опырылма бұрыштарымен, орталық үлкен күмбезі бар. Залда мінбер орналастырылған. Үлкен залдың екінші қабатында кіші намаз залы бар, ол да михрабқа бағытталып, үстінде төрт кіші күмбездер орнатылған. Діни салт-дәстүрлер залы – қосжарықты, екі кіші күмбезі бар, үлкен залдың оң жағында, михрабқа бағытталған. Әйелдер залы – қосжарықты, екі кіші күмбезі бар, өзінің михрабы бар. Залға бөлек есіктен кіруге болады. Онда киімілгіш, холл бар. Вестибюль арқылы екінші қабатқа көтерілуге болады. Онда фойе, қосжарықты күмбез, оқу залы мен кітапхана орналасқан. Фойенің үстімен кіші намаз залына және оқу кластары мен имам кабинеттеріне өтуге болады. Оқу бөлмелерінің аралығына орналасқан мұнара мешіт ғимараты үстінен 49,5 метр биікте тұр. Михрабтың, күмбездердің беттері сырланбаған сылақта көркем керамикамен қапталған. Қабырғалар мен арақабырғалар декоративті-көркем өрнектеумен қапталған. Үлкен зал, әйелдер залы және кіші залдардың едендері жылумен қамтамасыз етілген, өрнектермен әшекейлендірілген жәйнамаз-кілемдер төселген. Бас кіріс есіктері жаңғақты ағаштан ойып жасалынған. Ғимараттың қасбеті финдік ақ клинкер кірпішімен қапталған, галереялық арка артындағы қабырғалар – ақ түспен сырланған сылақ. Баспалдақтарға гранит төселген. Үлкен күмбездердің беті, кіші күмбездер көгілдір мозаикалық тақтайшалармен беттелген. Бас порталдың кіріс қуысының қабырғасы – фибробетондық өнім, оған қасиетті Құран аяттары жазылған және мешіт атауы мен Ислам дін өнеріне сәйкес тақырыпта әрленген. Шаруашылық-қызмет үйі мешіт ғимаратынан бөлек салынған. Онда гараж, демалыс бөлмелері, дәретхана бар. Ғимарат аумағына тас төселген, көгалдандырылған, кіріс жол салынған, сыртқы жарықтандыру өткізілген.
Сілтеме
http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/786-eislam
Санат:Маңғыстау облысы мешіттері
Фотограмметрия
Фотограмметрия (Фото, gramma — жазу және …метрия) — әр түрлі объектілердің фотосуреттегі кескіні бойынша олардың кеңістіктегі орналасу қалпын, пішінін, мөлшерін анықтау әдістерін зерттеумен айналысатын техникалық пән.
Фотограмметрия өңдеулер үшін қажетті фотосуреттер арнаулы фотоаппараттардың көмегімен жер бетінде, ұшақтан, тікұшақтан, ғарыш кемесінен, т.б. түсіріледі. Жазық объектінің мөлшері мен конфигурациясын анықтау үшін жеке фотосуреттерді пайдалануға болады. Ол үшін суретте кескінделген объектінің кем дегенде үш нүктесінің (тірек нүктелері) координатасын білу қажет. Бұл жағдайда суретті оптикалық немесе графиктік тәсілмен түрлендіруге және көлденең не тік координаталық жазықтықта түсірілген объектінің ортогонал проекциясына сәйкес келетін кескінді алуға болады. Объектінің әр түрлі нүктелерінің кеңістіктік орналасу қалпын анықтау үшін олардың әрқайсысы кеңістіктің әр түрлі нүктелерінен кем дегенде екі рет суретке түсіріледі. Бұл жағдайда екі суреттің де ішкі және сыртқы бағдарлау элементтерін не ішкі бағдарлау элементтері мен үш тірек нүктесінің кеңістіктік координаталарын білу қажет. Аэрофототүсірім кезінде қажетті тірек нүктелерін фотограмметрия тор (фототриангуляция) құру жолымен анықтауға болады. Фотограмметрия топография карталарды жасауда, орман шаруашылығында, геология іздеу жұмыстарында, архит. ескерткіштер мен ғимараттардың деформациясын зерттеу кезінде, жол оқиғаларын, мұздықтар қозғалысын, топырақ эрозиясын, теңіз толқуын, тау жыныстарының жатысын зерттегенде, т.б. кеңінен пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Пәндер
I Қажы Герей
І Қажы Герей（I Hacı Geray, ١ حاجى كراى; Melek Hacı Geray, ملک حاجى كراى; шам. 1397 — 1466) — Қырым хандығының әрі Герейлер әулетінің негізін қалаушысы.
Шығу тегі
Ол Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы ханның 13-ұлы, көптеген жорықтарға қатысқан Бату ханның інісі Тоқа Темірдің ұрпағы. Кейбір деректерде Қажы Герей бастаған Қырым хандарының арғы атасы Шыңғыс хан заманындағы Керей ханы Тұғырыл ханның (Оң хан) ұрпағы делінеді. Қажы Герейдің билік құрған кеңістігі қазіргі Қырым түбегін негіз етіп, Қара теңіздің солтүстік жағалауын алып жатыр. 1238 жылы Бату ханның моңғолдары Қырымдағы көне билікті талқандады. Содан былай Қырым Моңғол империясының маңызды орталықтарының бірі болған еді. Заман өте келе татарлардың дербестікке талпынысы күшейді.
Өмірбаяны
Қажы Герей Литва кінәздігіне қарасты Лида шаһарында туған. Ол жастайынан Литва кінәздігінің Алтын Ордаға қарсылығын қолдады және 1428 жылы Қырымды басып алып, өз хандығын орнатты және ұзақ уақыт бойы Алтын ордаға қарсы күресіп, тәуелсіз, егеменді ел құруға талпынды. Бұл күрестің өте шиеленісті болғаны сондай, аралықта бір мезгілі хандық тақтан түсіп (1434), тек 1441 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін (1466 ж.) билікте болды және дербес Керей ақшасы алғаш рет 1441 жылдан бастап шығарылды. Сөйтіп Қырым Алтын ордадан бөлек дербес хандық болып өмір сүрді.
I Қажы Герей өз патшалығын қалыптастыру үшін елордасын Бақшасарайда жайғастырады. Сол уақыттан бастап Қырым хандары осы орталықта қоныстанды.
Билік етуі
1428 жылы Литва ұлы кінәзі Витовттың қолдауына ие болған Қажы Герей Қырым ұлысын басып алды. 16 мың әскердің басында Қажы Герей Ескі Қырымды басып алды. Қажы Герейдің жағына Шырын руынан шыққан ірі Қырым мырзалары өтіп кетті. Жаңа ханның билігіне Қырық Ор және Солхат қалалары өтті. Сол жылы Алтын Орда ханы Ұлық Мұхаммед Қырымды өзінің жоғарғы билігіне бағындыру туралы шешім қабылдап, Қажы Герейге қарсы жорық ұйымдастырды. Шырын руының басшысы Тегене бей Ұлық Мұхаммедтің жағына өтіп, татар әскерінің басында Қырымға басып кірді. Ақсүйектердің қолдауынан айрылған Қажы Герей, Қырымнан Дешті Қыпшақ даласына қашып, сол жерден Литва иеліктеріне жетті. Литваның ұлы кінәзі Витовт Қажы Герейді мұрагерлік Қырым ұлысы үшін күресте қолдауға уәде берді.
Литва иеліктерінде Алтын Ордадағы аласапыран кезінде сол жаққа қашып кеткен көптеген татарлар өмір сүрді. 1431 жылы Литвада жиналған жаңа әскердің басында Қажы Герей Қырымға қарсы жорық жүргізіп, берілуге ​​мәжбүр болған Солхат қаласын қоршауға алды. Осы кезде Шырын мырза Тегене бей Алтын Орда ханы Ұлық Мұхаммедпен жанжалдасып, Қырымға оралды. Перекопта Қажы Герей оны өзінің қожайыны деп таныған Тегене беймен кездесті. Алтын Орданың хан тағына таласқан Ұлық Мұхаммед пен Кіші Мұхаммед хандар Қырым ұлыстарын өз билігіне бағындыруға тырысты. Алайда, Қырым ханы Қажы Герей олардың әскерлерін жеңіп, ата-баба ұлыстарын сақтап қала алды.
Витовтпен ынтымақтастық Қажы Герейдің 1429 жылы Лутскідегі христиандық Еуропаның түріктерге қарсы бірлескен жорықтың жоспарлары талқыланған Халықаралық Еуропалық конгреске қатысуына әкелді. 1460 жылдардың аяғынан бастап оңтүстіктегі орыс жерінің бейбітшілігін қорғаушы болған Қырым хандығы Осман империясының билігіне өтті, содан бері Литва кінәздігі мен Қырым арасындағы қатынастар түпкілікті өзгерді.
1433 жылы Қырым ханы Қажы Герей Феодоро кінәздігімен одақтық келісім жасады. Сол жылдың күзінде готтық кінәз Алексей өзінің одақтасы Қажы Герейдің қолдауына сеніп, Қырымдағы генуялық иеліктерге қарсы жорық жасады. 1433 жылдың күзінде Алексей генуэздік Чембало (Балықлава) бекінісін қоршауға алып, басып алды. Бұған жауап ретінде Генуя бүлікшіл Қырым Феодоро кінәздігіне жазалау экспедициясын ұйымдастырды. Генуялықтар Корсика билеушісінің ұлы Карло Ломеллиноның бастаған алты мың сарбазы бар жиырма галлериядан тұратын эскадрилияны Қырымға жіберді. 1434 жылы 4 маусымда генуялықтар Чембалоны (Балықлава) басып алып, тонап, Феодоро кінәзі Алексейді тұтқындады. Содан кейін генуялықтар осы кінәздіктің жалғыз теңіз портын күзеткен феодоралық Каламита бекінісін қоршап, басып алып, жойды. Содан соң генуялықтар әрі қарай жылжыды, бірақ 22 маусымда Солхат қаласы түбінде, Қаракөз маңында оларды Қырым ханы Қажы Герейдің бес мыңдың жасақ талқандады. Оның әскері Кефеге жақындап, қаланы қоршап алды. 1434 жылы 13 шілдеде бейбітшілік келісімшартына қол қойылды, оған сәйкес генуялықтар Қажы Герейді Қырым ханы деп танып, тұтқындаған солдаттары мен азаматтарының оралуы үшін оған үлкен төлем төледі.
1434 жылы Алтын Орданың ханы Ұлық Мұхаммед Қырым ұлысында қайтадан өзінің жоғарғы билігіне бағындыру үшін үлкен әскерін бастап жорыққа шықты. Шырын мырзалары Қажы Герейге опасыздық жасап, Ұлы-Мұхаммед жағына өтіп, Қырым ханына тыл жағынан соққы берді. Қажы Герей дұшпаннан жеңіліп қалды. Қалған әскерімен Қажы Герей Қырымнан Днепрдің арғы жағына шегінді. Қажы Герей Литва шекарасындағы иеліктерге келіп, көп ұзамай жаңа әскер жинап, Қырымға қарсы жорыққа дайындалды. Сол кезде, Ұлы Литва кінәздігінің өзінде бөлелер Свидригайло Олгердович (1430-1432) пен Сигизмунд Кейстутович (1432-1440) арасында Ұлы кінәздіктің тағы үшін қиян-кескі және қанды феодалдық соғыс болды. Алтын Орда ханы Ұлық Мұхаммед Қажы Герейдан сескеніп, Свидригайломен одағын бұзып, Сигизмундты қолдай бастады. Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд Кейстутович (1432-1440) алдымен Қажы Герейді жақсы қабылдады және оған қолдау көрсетуге уәде берді, бірақ содан кейін Қырымға қайтармас үшін оны кідіртуге шешім қабылдады. Қажы Герей Вилноға шақырылып, онда құрметті кепіл ретінде өмір сүре бастады. Литваның Ұлы кінәзі Сигизмунд Лида қамалы мен оның айналасын Қажы Герейге берді.
Алтын Орда ханы Ұлық Мұхаммед Қырымды басып алып, өз өкілін Солхатқа орналастырды. 1437 жылы тағы бір хан, Ұлық Мұхаммедтің қарсыласы, Кіші Мұхаммед Қырымды өз билігіне бағындырып, өкілді қуып жіберді. Көп ұзамай, Тоқтамыстың немересі, Сейітахмет хан Қара теңіз даласында орнығып, Ұлық Мұхаммедті Алтын Орданың солтүстік шекараларына қуып, Қырымды басып алды. Қырымда бүліншілік орнады. Көшпелі татарлар түбекті бірнеше рет қиратты. Сейітахмет тағайындаған шенеуніктер мен қазылар халықтың наразылығын тудыратындай салықты күрт арттырды.
1430 жылдардың соңында сол кездегі Литва кінәздігінің аумағындағы Лида (қазіргі Беларус) қаласында, Ұлы Литва кінәзі Сигизмунд Кейстутовичтің вассалы ретінде өмір сүрді.
1440 жылдар шамасында Шырын мен Барын бастаған қырым татар ақсүйектері Литваның жаңа ұлы кінәзі Касимир Ягеллончикке (1440-1492) Қажы Герейді хан тағына көтеру үшін Қырымға босату туралы өтінішпен жүгінді. Казимир Қажы Герейді Лидадан Киевке шақырды, сонда ол бейлердің өкілдерімен кездесіп, содан соң олармен еріп Киевтен Қырымға кетті. Қажы Гереймен бірге татар шонжарларынан басқа Литва қолбасшысы Радзивилл де ілесті. Тегене Шырын бастаған қырымдық бейлер мен мырзалар Қажы Герейге өздерінің билеушісі ретінде ант берді, ал Литва маршалы Радзивилл оны Литва Ұлы кінәзі Касимир Ягеллонның атынан хан тағына бекітті. Қажы Герей Қырымға келді, ал 1441 жылы наурызда генуялық деректерде Қажы Герей Қырымның жаңа билеушісі ретінде аталған. Қажы Герей Қырық Ор қаласында шығарған алғашқы тиындары да 1441 жылдан басталады.
1441 жылы Қажы Герей Қырымға әскерімен кіріп, оны өз билігіне бағындырып, Сейітахметтің өкілін қуып жіберді. Келесі 1442 жылы Қажы Герей мен генуялық Кефе колониясы арасында әскери қақтығыс болды. Кефе консулы Ұлы Орда ханы Сейітахметпен келіссөздер жүргізіп, оған Қырымға басып кіру кезінде қолдау көрсететінін уәде етті. Генуялықтар Қажы Герейге тиімсіз жағдайлармен жаңа бейбітшілік келісімін жасауды Қырым ханына ұсынды. Генуя республикасы Кефеге үлкен әскери жасақ жіберді. Шешуші шайқаста Қырым ханы Қажы Герей айлакерлікті пайдаланып, жауды талқандады. Кефе тұтқындарды алмастырып, жеңілдіктер жасады. Сол уақытта Сейітахмет хан көп әскермен Қырымға басып кіріп, Қажы Герейді Солхаттан ұрыссыз қуып шықты. Шырын мырзалары Сейітахметтің жағына өтіп, оны Қырым ханы деп таныды. Қажы Герей Қырымнан Днепрге қашып кетіп, сол жерде күресті жалғастыру үшін әскер жинай бастады. Ұлы Орданың ханы Сейітахмет алым-салық жинап, Солхатты өртеді, сол арқылы өзін Қырым ақсүйектерінің қолдауынан айырды.
Сейітахмет Қырымнан шегінгеннен кейін Қажы Герей Орқапыда өзінің жағдайын нығайтып, Ұлы Ордаға қарсы күресті жалғастырды. Сейітахмет Дондағы соғыспен айналысып жатқанда, Қажы Герей Дешті Қыпшақтағы оған бағынушыларының көшпелі қонысын жаулап алуға тырысты. Қажы Герейге тойтарыс беріліп, Орқапыға шегінді. Хан өкілі Қажы Герейдің жеңіліске ұшырағанын естіп, Орқапыны басып алып, Сейітахметке өтпек болды. Қажы Герей оны жеңді, бірақ артынан қуған жоқ. Ол Орқапыны күшейтіп, Сейітахметтің шабуылына дайындала бастады.
1445 жылы Ұлы Орданың ханы Сейітахмет қарсыластарын жеңіп, үлкен әскерімен Қажы Герейге қарсы бағытталды. Сейітахмет Орқапыны қоршауға алды, бірақ ала алмады. Жаудың шегінуі кезінде Қажы Герей Сейітахметке ауыр соққы жасады. Ұлы Орданың ханы көптеген адамдар мен жылқыларынан айырылып, Доннан әрі шегінді. Шырын және Барын мырзаларының жасақтарымен бірге Қажы Герей Қырымға келіп, сол жерде хан болып жарияланды.
Хан тағына оралған соң Қажы Герей Кефеге қарсы бағытталған Феодоро кінәздігімен одақтастықты жаңартып, кінәз I Алексеймен (1410-1447) хат жазысады. Хан ұлдары бастаған татар жасағы готтық кінәзға Каламита порт қаласын генуялықтардан қайтарып алуға көмектесті. Қырым ханы Феодоро кінәздігіне қаржылық және саяси қолдау көрсетті. Кінәздіктің жас мұрагері Қажы Герейдің балаларымен бірге Солхатта тәрбиеленді, ал ханның кенже ұлы Меңлі Герей феодоралық кінәз Алексейдің сарайында тұрды.
thumb|right|300px|[[Қажы Герей дүрбесі]] Алтын Ордаға тәуелділіктен бас тартқан Қажы Герей Қырым Ұлысының алғашқы тәуелсіз билеушісі атанды. Орданың соңғы билеушілері бұл тәуелсіздікті мойындамады, сондықтан Қажы Герей олармен күрес жүргізуге мәжбүр болды. Қажы Герейдің Ордамен күресі Ұлы Литва кінәздігінің (Литва Украинасы) далалық шетіндегі шабуылды тежеді, сондықтан XV-XVI ғасырлардағы поляк тарихнамасында Қажы Герей Украина шекараларының қорғаушысы және Литваның адал одақтасы ретінде бейнеленген.
Қажы Герей Алтын (Ұлы) Орда хандарын екі ірі шайқаста жеңді. Днестрден Донға дейінгі далаларды басқарған Сейітахмет хан Литва мен Польша шекараларына көптеген шапқыншылықтар жасады.Сейітахметтің шабуылы кезінде Польша королі және Литва ұлы кінәзі Касимир Ягеллон көмек сұрап Қырым ханы Қажы Герейге жүгінді. 1452 жылы Сейітахмет Литваның оңтүстігіндегі иеліктерге тағы бір шабуыл жасап, Подольск жерін Львовқа дейін қиратты. Тұтқындардың көптігімен және бай олжасымен Сейітахмет хан өзінің ұлыстарына қайта кетті. Қырым ханы Қажы Герей әскер жинап, Сейітахметке жетіп, Днепрден өткеннен кейін оған шабуыл жасады. Қырым ханы кенеттен шабуылдап, қоршап алып, Ұлы Орданың әскерін талқандады. Сейітахмет хан аз ғана әскерімен қоршаудан шыға алды, ал оның көпшілігі Қырым ханы жағына өтті. Жеңілген Сейітахмет көмек сұрап Литваның ұлы кінәзі Касимир Ягеллончикке жүгініп, Киевке қашты. Киевте Сейітахмет қамауға алынып, Ұлы Литва кінәздігінің астанасы Вильноға жіберілді. Литваның ұлы кінәзі Казимир текті тұтқынды өмірінің соңына дейін өмір сүрген Ковноға жіберді. Сейітахметтің тоғыз ұлы Литва татарларының арасында қоныстанды.
1465 жылы Ресейге қарсы жорыққа шыққан Ұлы Орда ханы Махмұтты Қырым ханы Қажы Герей Дондағы шайқаста (1459-1465) жеңді. Донды кесіп өту кезінде Қырым ханы ордалықтарға шабуыл жасап, оларға ауыр соққы жасады. Тақта отырған Махмұт хан жеңілістен кейін інісі және қарсыласы Ахмет билікті тартып алған соң, Астраханға (Қажы Тархан) қашып кетеді. Ордалықтардың көп бөлігі Қырым ханы Қажы Герейдің қызметіне кірді, ал Қажы Герей оларды өз иелігіне қоныстандырып, өзінің әскери күшін одан әрі көбейтті. Алтын Орданың түпкілікті ыдырауын Қажы Герейдің жеңістері және оның кейінгі билеушілерін 1502 жылы Қажы Герейдің ұлы I Меңлі Герейдің талқандауы жақындатты.
1454 жылдың жазында Демир-кяхя бастаған Османлы эскадрильясы (56 кеме) генуялық сауда қоныстарын тонау үшін Қырым жағалауында пайда болды. Шілденің басында түрік кемелері Кефеге жақындап, әскерлерді жағаға қондырды. Түрік жасағы бекіністі басып алмақ болды, бірақ бұл шабуыл тойтарылды. Үшінші күні Қырым ханы Қажы Герей алты мыңдық татар әскерімен Кефеге жақындады. Қажы Герей түрік қолбасшысы Демир-кяхямен келіссөздер жүргізді. Олардың әңгімесінің мазмұны белгісіз болып қалды. Келесі күні түріктер Кефеден шегінді, содан кейін генуялықтандан азық-түлік талап етіп, алып, теңізге шықты.
Хан тағында бекінген, Қырым ханы Қажы Герей Қырым астанасын оның ата-әмірлерінің ескі резиденциясы - Қырым қаласынан Қырық Орға көшірді, бұл жерден І Меңлі Герей кезінде Салашыққа, содан кейін I Сахиб Герей кезінде Бақшасарайға көшірілді. I Қажы Герей халық арасында өте танымал болды, сондықтан періште (Melek) деген лақап ат алды.
Б. з. д. 379 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 379 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 379 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Тұзбайыр
Тұзбайыр – Ақтау жотасының Батыс Үстіртпен шектесетін тұсындағы тұзды көл.
Орналасқан жері
Маңғыстау ауданында орналасқан.
Сипаттамасы
Ендік бағытта созылып жатқан көлдің ұзындығы 20 – 22 км, енді жері 5 – 6 км. Көлдің Ақтау жотасына қараған жағы жарқабақты келген. Осындағы ең биік қырқалар Қаратөрткіл (285 м) және Қаратөбе (272 м) деп аталады. Олардан батысқа қарай Қасқыржол жотасы жатыр. Қайдақ сорына қараған жағында көл деңгейінен көтеріңкі келген аңғар орналасқан.
Гидрографиясы
Көктемгі және күзгі жауын-шашын кезінде көл суға толады. Жылдың қалған кезінде көл табанын әр түрлі қалыңдықтағы ас тұзы шөгіп жатады.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау ауданы көлдері
Прокофьев атындағы көше (Алматы)
thumb|200px|Сергей Сергеевич Прокофьев Прокофьев атындағы көше (Алматы) — орыс композиторы, Ресей халық әртісі, пианист, дирижер, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Сергей Сергеевич Прокофьевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген Алматы қаласында орналасқан көше. Прокофьев Сергей Сергеевич (1891—1953ж.) Украинаның Красное Донецк облысында Сонцовка селосында дүниеге келген. Ол — «Игрок», «Любовь к трем апельсинам», «Ромео және Джульетта», «Золушка», «Александр Невский», «Петя мен қасқыр» т.б. шығармалардың авторы. Көше Алмалы ауданында орналасып, Брюллов көшесінен басталып, Сәтбаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Төле би, Шәкәрім, Абай көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Ушаков; Алматы-1 көшелері. Көшенің ұзындығы - 2400 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Алтындалған жіп
Алтындалған жіп (зерліжіп)- дәстүрлі ортада құнды металл жіп талшықтарымен араластырып жасаған жіп түрінің атауы. Бұл тәсіл шығыс елдерінде мәдени алмасу, технология түрлерін шеттен алып пайдалану арқылы көптеген елдерге ортақ игілікке айналды. Алтындалған жіп жасау үшін ең алдымен алтынды мейлінше жұқартып, таптап алған соң құстың қауырсынын бір-біріне үйкеп, өңдегеннен кейін (электростатикалық кұбылысқа негізделген) алтын пластинканы іліп алады да, оны алмас жүзді өткір кездікпен жіңішке етіп ұзыннан тіледі. Осылайша тілініп дайын болған жұқа алтын пластинка тізбегін жібек жіп талшықтарымен біріктіріп иіріп, алтындалған жіп жасайды.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Орман байғызы
Оның аяғына саусақтарына дейін қауырсын өскен. Еуразия және Солтүстік Американың таулы және жазықтықтық қылқан жапырақты ормандарында мекендейді. Қазақстанда Тәңіртау, Алтай, Ертіс маңының қылқанды ормандарында және Көкшетау көтерілімінің шыршалы ормандарында өмір сүреді. Қысты ұялау маңында, кейде аздап оңтүстікке қарай ығысып тіршілік етеді. Сирек кездесетің бұл құстың жасырын өтетін түнгі тіршілігі оны бұрынғыдан да сиректете түсті. Көбінесе түссіз болғанымен бәбісектің үніне ұқсас уп-уп-уп-уп деген дауысы кейде күйттеу кезеңде ғана естіледі. Тышқан тәріздес ұсақ кемірушілермен қоректенеді, ал қыста ұсақ құстрады аулайды. Ұясын ағаштың қуысына салады, кейде арнайы жәшіктерге де орналастырады. Салындыда ақ түсті 4-8 жұмыртқа болады, оны аналығы басады. Балапандар айға жуық ұяда өмір сүреді.
Дереккөздер
Санат:Жапалақтәрізділер
Химия монополиялары
thumb| BASF logo.svg thumb| Химия монополиялары — бұл монополиялар дүние жүзіндегі капитализмдік шаруашылық жүйесіндегі неғұрлым қуатты топтардың қатарына жатады.
Компаниялар
Xимия монополияларының ішінде шешуші ықпалға 30-дан астам ірі Xимия монополиялары ие болды, олардың он бесінің әрқайсысы жылына 1 млрд. доллардан астам өнім өткізеді. Бұл компаниялар өндірістік базасы мен ғылыми зерттеу аппаратының қуатымен ерекшеленеді. Олар капиталистік дүниенің аса ірі өнеркәсіп орындарының қатарына кіреді. Мысалы: «Дюпон де Немур энд компани» (АҚШ)—ең қуатты хи­мия компаниясы, ол өзінің айналым мөлшері жөнінен АҚШ-тың 500-ден астам жетекші өнеркәсіп корпорацияларыныц ішінде 12-орын алады. Дүние жүзінде Xимиялық монополиялары ішінде жетекші орынды американ компаниялары ала­ды. Олар өндіріс колемі және бәсеке қабілетініц жалпы дәрежесі жөнінен Батыс Европалық және жапон Xимия монополияларынан асып түседі. Бұған кәсіпорындарды өнімділігі жоғары техникамен жарақтандыру есебінен қол жетті. 1966 ж. АҚШ-тың 6 ірі химия компанияларының өнімді сатып-өткізу сумасы («Дюпон де Немур энд компани», «Юнион карбайд», «Монсанто», «Истмэн кодак», «Доу кемикл» және Элайд кемикл») 11,4 млрд. доллар, ал Батыс Европаның ең ірі химия компаниясының сомасы («Империэл кемикл индастриз», «Монтекатинн Эдисон СпА», «Банер», «Хейхст», «Рон-Пу- ленк» жопе «БАСФ») 9.6 млрд. долларға жетті. АҚШ-тың және Батыс Ев­ропаның асa ipi Химия монополиялары әскери-өнеркәсіптің концеридерінің тобына кіреді. Олар импералистік елдер әскери ведомстволарынвң заказы бойыншы өнім өндіріп, қыруар пайда табады. Қазіргі кезеңдегі дүние жүзіндегі капиталистік шаруашылықтың жүйесінде Xимия монополиялары маңызының өсуі ғылыми-техникалық прогрестің ықпалына байланысты Химия саласындағы манызды техникалық жетістіктерді негұрлым ірі монополиялар басып алып пайдаланады. Осының арқасында олар пайдаға шаш етектен батып, дүние жүзіндегі капиталистік шаруашылық жүйесіндегі өз ықпалын күшейтті.
Дерекөз
Санат:Компаниялар
Эйзель трагедиясы
thumb|right|280px|Қызыл — Ливерпуль жанкүйерлерінің секторы. Ақ — Ювентус. Эйзель трагедиясы — 1985 жылғы Еуропа Чемпиондары кубогының финалдың ойынында болған оқиға. Матчта "Ювентус" және "Ливерпуль" клубтары өзара ездесті. Ойын 1985 жылы 29 мамырда Брюссельдегі "Эйзель" стадионында өтті.
Қақтығыс
Мақаланың авторы — Тұрсынбек Раушанұлы
Ойын басталмай жатып-ақ екі жанкүйерлер арасында кішігірім қақтығыстар орын алды. Бір топ бұзақылар әшекейлер дүкенінің терезесін сындырып ішіндегі 10 миллион франкқа жуық қымбат бұйымдарды ұрлап кетті. Оларға ешқандай полияция өкілі кедергі келтірмеген. Ойын кезіндегі екі команда жанкүйерлерінің қақтығысын болдырмау үшін олардың арасындағы трибунаға жергілікті көрермендерді орналастырады. Бірақ сол аймаққа имгрант италиялықтар яғни "Ювентус" жанкүйерлері де кіріп кетеді. Ойын басталуына аз уақыт қалғанда ливерпульдік жанкүйерлер де осы сектордан табылады.
Бұдан бөлек осы секторға жалғасып кеткен Х, Z және Y секторлары да арзан болып, отыратын орындықтар жоқ болатын. Табиғи түрде ағылшын жанкүйерлерімен лық толды. Ойын басталуына 45 миинут қалғанда екі жақ жанкүйерлері қауіпсіздік үшін қойылған секторлар арасындағы ағаштарды сындырып, нәтижесінде екі сектор арасындағы жергілікті көрермендер отырған аймақ төбелес майданына айналады.
Одан шошынған италиялық жанкүйерлер трибунамен төменге қарай қаша бастаған. Бельгия полициясы тағы қателесіп, жанкүйерлерді бұзақылармен шатастырып, шығатын есікті жауып тастайды. Керісінше барлық есікті ашып, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында эвакуациялап, қауіптің бетін қайтару керек еді. Төбелестің қызғаны сонша, одан қашқан көрермендер төменге түсіп, бұзақылармен сектор арасын бөліп тұратын бетон мен темір торларға қысылып қалады. Нәтижесінде 39 адам көз жұмған.
Бұл кезде футболшылар киім ауыстыру бөлмесінде болып, төбелестен бейхабар еді. Ал білген кезде ойнауға мәжбүр болады. "Қақтығыс өршімеуі үшін біз ойнауға мәжбүр болдық. Жанкүйерлер біз үшін қаза тапты, ал біз кек алдық", – дейді матчқа қатысушы және кейін УЕФА президенті болған Мишель Платини.
"УЕФА ойынды тоқтатпады, қақтығыстың одан әрі өршуін, көрермендерді сыртқа алып шығу кезіндегі қиындықтар нәтижесінде құрбандар саны артып кетуінен сақтанды", – делінген УЕФА баяндамасында.
Қайғылы оқиға нәтижесінде 39 адам қайтыс болды. Олардың 32-сі италиялық, 4-еуі бельгиялық, 2-еуі француз және 1-еуі ирландия азаматы еді. 600 көрермен түрлі дене жарақатын алды. Осы қақтығыстың орын алуына жанкүйерлерден бөлек УЕФА-ның да кінәсі бар. Себебі, қауіпсіздік шаралары мүлдем қарастырылмаған "Эйзель" стадионында ойын өткізуге өз келісімін берген.
Ал Брюссель полициясы бұл оқиғаның алдын алуға мүмкіндігі болған. Олай дейтініміз, финал ойынынан бірнеше күн бұрын оларға ағылшын әріптестерінен факс келген. Ол жерде Англияда бұзақылығымен танылған, арнайы тізімде тұрған жанкүйерлердің тізімі болған. Дәл осындай мазмұндағы хатты Римде болып өткен "Рома" – "Ливерпуль" финалы алдында да жергілікті полицияшылар алған екен. Олар мәліметтерді дұрыс пайдаланып, кездесуді қауіпсіз ұйымдастыра алған. Брюссель тәртіп сақшылары бұл мәліметтерді пайдаланбай, ағылшын мен италиялық жанүйерлерді бір-біріне көрші етіп орналастырған.
УЕФА тексеру кезінде ағылшын жанкүйерлерін ресми түрде кінәлі деп тапты. Алғашында "Ливерпуль" әкімшілігі еурокубоктарға қатыспайтынын мәлімдеді. Көп өтпей Ұлыбритания үкіметі барлық ағылшын клубтарын еурокубоктарға қатысуына тыйым салды. Ал FIFA басқа елдің клубтарына ағылшын клубтарымен жолдастық кездесу өткізу және басқа да кез келген келісім шарт жасасуға тыйым салды. УЕФА алғашында "Ливерпульді" 3 жылға кейін барлық ағылшын клубтарын 6 жылға ойыннан шеттетті.
"Тіпті қазір арада бірнеше жыл өтсе де осы оқиғаның болғанына сенгім келмейді. Сол күннен бастап құрбан болғандар үшін күнде дұға жасаймын. Осы қайғылы оқиғадан соң УЕФА кубогының мен үшін ешқандай маңызы қалған жоқ. Мен әлем чемпионы атандым, скудеттоны жеңдім, мұнымен мақтана аламын. Бірақ, Чемпиондар лигасы кубогын жадымнан мүлде өшіріп тастадым. Осы ойыннан кейін де мен доп тептім. Бірақ "Миландағы" мансабымда мен емес, көлеңкем ойнаған секілді. Жас кезімдегідей көп жарақат алдым және бұрынғы формама қайта оралмадым. Осы финалдан кейін менің футболдағы мансабым бітті десе де болады", – дейді Паоло Росси.
"Сол күнгі оқиғаны тоқтату мүмкін емес болатын. Сол уақытта мұндай қақтығыстар тек ағылшын командалары арасындағы ойындарда емес, барлық Еуропада өршіп тұрған еді. Бұл машинисті жоқ пойызды тоқтатумен бірдей. Кезі келіп оны тоқтату керек болды. "Эйзельден" кейін мұндай қақтығыстар азайды. Бірақ, бұл бізге қымбатқа түсті", – дейді "Ливерпуль" фан клубы жетекшілерінің бірі Джералд Маккинли.
Себептері
Арада 30 жылдан аса уақыт өтсе де қанды қырғынның нақты себебі анықталған жоқ. "Эйзель" трагедиясы себебінің бірнеше болжамы бар:
Кейін
Матч 1:0 есебімен "Ювентустың" жеңісімен аяқталды.
1985 жылдан кейін қос клуб тек, 2005 жылы Чемпиондар Лигасының жартылай финалында кездесті. Энфилдтегі бірінші ойында жергілікті жанкүйерлер алаңдағы таблоға "Достық" деп жазды, өз кезегінде туриндік жанкүйерлер қос команда алаңға шығып жатқанда кері бұрылып, арқасындағы достық жазуын көрсетті. Қарымта ойында италиялықтар қақтығыс қаупі жоқ болса да, қатаң қауіпсіздік шараларын қарастырды.
Англия клубтары бес жылға еурокубоктерден шеттетілді.
1995 жылы стадион бұзылып, орнына "Бодуэн Падища" стадионы тұрғызылды.
Сілтемелер
Санат:1985 жыл оқиғалары Санат:1985 жылғы футбол Санат:Бельгиядағы футбол Санат:Ливерпуль ФК Санат:Ювентус ФК Санат:29 мамыр оқиғалары Санат:Футбол трагедиялары
Кенжеш Түктібайұлы Түктібаев
Түктібаев Кенжеш Түктібайұлы (1920, Қима ауданы Кіндікті ауылы) – соғыс және еңбек ардагері, полковник. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Еңбек жолын 1938 ж. ұжымшарда қойшы болып бастаған. Ташкент пулеметшілер училищесін бітірген соң (1942), майданға жіберілді. 1943 жылдың аяғына таман жараланып, еліне оралды. Қима ауданы ішкі істер бөлімінде инспектор (1943 – 56), Жақсы ауданы ішкі істер бөлімінде бөлім бастығы, басқармасы бастығының орынбасары, бастығы (1957 – 61; 1966 – 83), Қорғалжын ауданы ішкі істер басқарма бастығы (1962 – 66). І-дәрежелі «Отан», Қызыл Жұлдыз ордендері, медальдармен марапатталған.
Қырлау
Қырлау, қырлылық (Огранка) — дөңгелектіктен ауытқудың бір түрі; бұл кезде нақты пішін көп жақты фигура тәрізді болады.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Байқоңыр көшесі (Алматы)
thumb Байқоңыр көшесі (Алматы)
Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Гагарин көшесі. Көшенің ұзындығы - 2220 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Редукционизм
Редукционизм — (лат. қайта оралу) — біртектес құбылыстың сапалық деңгейін басқа құбылысқа телитін әдістеме нің бір түрі. Редукционизм бұл психология ның өзіндік заңдылықтар мен тетіктерін ескермей, тіпті оларды шығаруға тырысып, оның ғылымдағы орнын елемеушілік. Психикалық құбылыстарды жанама эпифеномендік құбылыс ретінде қарастыруы жеке адамның сана-сезімі мен әрекетінің ерекшелігімен есептеспеу ғылыми тұрғыдан дұрыс болмайды.
Дереккөздер
Санат:Психология
Бенойт (Миссисипи)
Бенойт (Benoit) — Миссисипи штатының Bolivar округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 611 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 28-05220.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Б. з. д. 380 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 380 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 380 жылы қайтыс болғандар
Бонбоньерка
Бонбоньерка(bon-bon — кәмпит) — кәмпиттерге арналған түрлі түсті қағазбен оралған қорапшалар.
Биоцид
Биоцид - адамзатқа қарсы халықаралық қылмыс. Экоцидтен айырмашылығы биоцид тек адам мен басқа тіршілік иелеріне қарсы бағытталған, қасақана және адамдар мен тірі табиғатты жаппай зақымдау қаруын (нейтрондық, биологиялық, химиялық, т.б.) қолданудың көмегімен қарсыласы алдында әскери басымдыққа кол жеткізу және қарулы қақтығыста жеңіске жету мақсатында жоюды білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Ащы науа
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Рақыш Әміреев
Әміреев Рақыш (12.3.1939 жылы туған, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы Жаңаталап ауылы) – ғалым, химия ғылымдарының докторы (1987), профессор(1987).