cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сайқын желі
Сайқын желі, Құбыла желі — жоғарғы қысымды аймақтан соғатын дауылды, суық жел; Сібір антициклонының Алакөл ойысы арқылы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа (Жоңғар қақпасын басып Орталық Азияға) қарай өтетін тармағы. Солтүстік-батыс бағыттан соғатын Сайқын желі Алакөл ойысына суық ауа массаларын алып келеді (температура –30— 37С-қа дейін төмендейді). Қатты соққан уақытта (күзде) Алакөл жүйесіне жататын көлдердің (Алакөл, Сасықкөл, Қошқаркөл, Жалаңашкөл) су деңгейі 1 м-ге жуық көтеріледі. Сайқын желі күніне бірнеше рет соғып, кейде 2 — 3 тәулікке созылуы мүмкін. Қыс айларында оңтүстік-шығыс бағыттан өзіне қарсы соғатын жылы Ебі желімен түйісіп, көп жағдайда үстем болады. Топырақ бетіндегі қар жамылғысын ұшырып кетіп, ылғалдылықтың кемуіне себеп болады. Жел ауыл шаpуашылығына, жол қатынасына үлкен зиянын тигізеді.
Вадим Владимирович Рифел
Вадим Владимирович Рифел (19 ақпан 1979, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық және неміс хоккейшісі, сол жақ шабуылдаушы. Қазіргі уақытта мансабын аяқтаған.
Өмірбаяны
Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі. Оның мансабының негізгі бөлігі Өскеменде «Қазмырыш-Торпедо» шайбалы хоккей клубының құрамында өтті. Ресей чемпионатында (жоғарғы лигада) «гол + пас» жүйесі бойынша 200-ден астам ұпай жинап, 300-ден астам ойын өткізді.
Германия чемпионатында (2 дивизион) 2 маусымды өткізіп, 104 ойында мұз айдынына шығып, 34 гол соғып, 35 нәтижелі пас берді.
Қазақстанның жастар құрамаларында әлем чемпионаттарында ойнады. Шайбалы хоккейден 5 әлем чемпионатының қатысушысы (2001, 2004, 2006, 2007, 2008).
2007 жылғы Қысқы Азия ойындарының күміс жүлдегері.
Сілтеме
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері Санат:Германия шайбалы хоккейшілері Санат:«Фрайбург» ХК хоккейшілері Санат:«Ертіс» ХК хоккейшілері Санат:«Арлан» ХК хоккейшілері Санат:«Оңтүстік Орал» ХК хоккейшілері Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
IC 2132
IC 2132 — Қоян шоқжұлдызында орналасқан Sa (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 17415, MCG -2-15-2, IRAS05301-1357.
Сыртқы сілтемелер
IC 2132 Санат:Қоян (шоқжұлдыз)
Могучаковка
Могучаковка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дуванка тармағының оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Клинтон (Миннесота)
Клинтон (Clinton) — Миннесота штатының Big Stone округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 449 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-11980.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Апанаиха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері
Кубия (Нена тармағы)
Кубия — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Неня өзенінің сол жағалауынан 74 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Жусара (Баия)
Жусара (Баия) (Jussara (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Иресе экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Баия елді мекендері
Күрделі жанартау
Күрделі жанартау - бірнеше шошағы мен кратері бар жанартау құрылысы. Ол таскөмейдің ығысуынан немесе ескі жанартау қалдығында, кальдерасында жаңа жанартау конусының көтерілуінен пайда болады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
Егер XVIII ғасырда қазақтармен еркін сауда-саттық негізінен шекара шебіне таяу бекіністерде жүргізіліп келген болса, енді XIX ғасырда оның сипаты мүлде өзгерді. Олар "әкімшілік реформаларының жүргізілуімен, сондай-ақ қоныс аударушы шаруалар арқылы отарлау әрекеттерімен байланысты болды. Сауда орталықтары бірте-бірте Қазақстанның ішкі аудандарына қарай ойысты. Олар округ орталықтарына, қоныс аударушы шаруалардың елді мекендеріне және жаңа қалаларға қарай жақындай түсті.
Солинья
Солинья (Solignat) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,07 км² шамасында.
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
Ресейдің қазақтармен сауда-саттығы негізінен татар көпестері мен приказчиктерінің көмегімен жүргізілді. Олар қазақ және орыс тілдерін жақсы білетін еді. Ресей көпестері қазақтардан мал және мал өнімдерін сатып алды. Ал дала тұрғындары ресейлік көпестерден шұға мен бөз маталар, тоқыма кенептер, өңделген былғары, темірден жасалған бұйымдар, шай, қант, темекі және ағаштан жасалған ыдыс-аяқ сияқты тауарлар сатып алатын. Сондай-ақ қазақтардың мал емдеуге қажетті дәрі-дәрмектерге деген сұранысы да күшті болды.
XIX ғасырдың бірінші жартысында Ресейдің қазақтармен саудасының басым көпшілігі тепе-тең баламасыз айырбас түрінде жүрді. Барлық нәрсенің бірдей баламалы эквиваленті қой (ісек) болды. Ресей көпестері түкке тұрмайтын арзан өнеркәсіп бұйымдарын бағалы мал өнімдері мен шикізаттарға айырбас жасап, шаш-етектен пайда тапты. Мәселен, Ірбіт жәрмеңкесінде 2 сом 70 тиыннан сатып алынған қазандар мұндағы қазаққа 50 сомға сатылды.
Солинья
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 461 адамды құрады. Халық тығыздығы — 41,64 адам/км².
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
Көпестер Қазақстанға сапасыз бұйымдарын шығарды. Өсімқорлық операциялары да кеңінен етек алды. Онымен көпестер де, қазақтар да айналысты. Олар қазақтарға өз өнімдерін малмен төленетін етіп берді, оның пайыздық өсімін де мал басымен алып отырды.
Солинья
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
1835 жылы Қазақстанға әкелінетін астық пен егіншілік құрал-саймандарына баж салығын төлеу алып тасталды. Бұл жағдай мен басқа да бірқатар шаралар Ресей көпестерінің Қазақстанмен сауда-саттық жасауды күшейтуге деген ынта-ықыласын арттыра түсті. XIX ғасырдың екінші жартысындағы неғұрлым ірі сауда орталықтары Ақмола, Павлодар, Қарқаралы, Баянауыл, Көкшетау, Қазалы және Жаркент қалалары болды. Сауда-саттық айырбас және ақшамен балама түрінде де жүргізілді.
Тынышгүл Сұлтанбердиева
Тынышгүл Сұлтанбердиева (4 ақпан, 1955 жылы Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданы, «98-ші разъезд» ауылында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2012). Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актрисасы (1993 жылдан).
Солинья
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
Жүк бұрынғысынша арбамен және түйемен тасылды. Әр түйеге 16 пүт жүк артуға болатын еді. Қазақ даласындағы сауда-саттыққа деген ынта-жігерді қолдау үшін түйе басына ешқандай салық салынған жоқ.
Тынышгүл Сұлтанбердиева
Марапаттары
Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
XIX ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі
Қазақ саудагерлерінің едәуір бөлігінің сауда айналымынан табатын табысы мардымды бола қоймады. Сондықтан да олар саудаға онша қызыға қойған жоқ. 1897 жылы, Ресейде өткізілген Жалпыға бірдей халық санағының деректері бойынша, Қазақстан аумағында сауда-саттықпен айналысатын адамдардың саны 40 мыңға жуық болса, соның ішінде қазақтардың саны небары 4,6 мың немесе 11 пайыздан сәл-ақ алатын еді.
Мырзакәрім Кәрімұлы Алшынбаев
Мырзакәрім Кәрімұлы Алшынбаев (5.6.1955 ж.т., Ташкент облысы Қарасу ауданы Жамбыл ауылы) – медицина ғылымдарының докторы (1995), профессор (1997).
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
Орта Азиямен жүргізілген керуен саудасы
XIX ғасырдың бірінші жартысында Қазақстан Ресейдің Орта Азиямен сауда-саттық жасауында аралық транзиттік маңыз алды. Орта Азия мен Қытайға баратын керуен жолдары Қазақстанның аумағын Орынбор, Троицк, Петропавл, Семей арқылы басып өтті. Орта Азиямен жүргізілетін сауда керуенінде жыл сайын 5, 6 мың түйеге артылған жүк тасылды. Патша үкіметі Орта Азиядан мақта, жібек мата, елтірі және түрлі кілемдер алып тұрды.
Мырзакәрім Кәрімұлы Алшынбаев
Алматы мемлекеттік медициналық институтын (1979, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) және Киев Урология және нефрология ғылыми-зерттеу институтының ординатурасын (1986) бітірген. Алматы облысының ауруханасының (1980–1983), №4-Бас басқарма Орталық ауруханасының урологы (1983–1984), Алматы қаласындағы клиникаларда аға ғылым қызметкер, бас дәрігердің орынбасары, 1996 жылдан Алматы қаласындағы Урология ғылыми орталығының директоры.
Негізгі ғылыми жұмыстары урологиялық ауруларды емдеу мәселелеріне арналған. Алшынбаев жедел пиелонефрит ауруының емдеу әдісін жетілдірді. Оның басшылығымен қуық түбі безінің қатерлі ісігінің алдын алу және оны ерте анықтаудың бағдарламасы жасалды. 400-ге жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 16 монографияның, 2 оқу-әдістемелік құралының, 1 оқулық пен 61 өнертабыстың авторы.
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
Орта Азиямен жүргізілген керуен саудасы
Сауда өзінің даму барысында бірте-бірте ақшалай түрге ене бастады. Мемлекеттік қазына Орта Азия көпестерінен алынатын алым-салық есебінен едәуір байыды. Көпестердің саны да арта түсті.
Мырзакәрім Кәрімұлы Алшынбаев
«Нарықтық жағдайларда жаңа тиімділігі жоғары технологияларды әзірлеу және енгізу негізінде медициналық жәрдем көрсету жүйесін реформалау және жетілдіру моделі» еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын алған (2005). «Құрмет» орденімен марапатталған.
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
Ел аралап жүріп жасалатын сауда
Ел аралап жүріп айырбас сауда жасаумен орыс, татар және ортаазиялық көпестер айналысты, Олар көшпелі және жартылай көшпелі халыққа күнделікті қажетті тауарлар сатты. Оны малға немесе мал өнімдеріне айырбастады. Ондай көпестер қазақ даласынан үйір-үйір жылқы айдап қайтып жүрді, Жүн мен майды қажетінше сатып алды. Бұл өнімдер Троицк, Орынбор, Ор, Петропавлдың және Омбының зауыттары мен базарларындағы алыпсатар саудагерлерге үстеме бағамен өткізілетін. Ал алыпсатар саудагерлер өз кезегінде ол өнімдерді Ресей базарларында сататын, тіпті шетелдерге де асырып жіберетін. Бұдан екі арадағы делдалдар мол табыс табатын.
Мырзакәрім Кәрімұлы Алшынбаев
Дереккөздер
Санат:1955 жылы туғандар Санат:Ташкент облысында туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:Профессорлар Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Өнертапқыштар
Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер
Жәрмеңкелік сауда
Жәрмеңкелік сауда мал өсірушілер мен отырықшы диқандардың екі арасында делдалдық сипат алды. Сауданың бұл түрі мал сатушы қазақтарға өте-мөте тиімді болды. Олар жәрмеңкеде өздерінің малдары мен мал өнімдерін көптеп айырбастай алды. Жәрмеңкелік сауданың кеңінен өріс алуына бірқатар себептер болды. Біріншіден, Қазақстанның негізгі халқы көшпелі және жартылай көшпелі өмір салтын кешті. Мұндай жағдайда олардың өз малдарын үлкен жәрмеңкелерде көптеп сатуы және егіншілікпен айналысатын отырықшы халықтан азық-түлік өнімдерін молынан сатып алуы өте қолайлы болды. Екіншіден, қазақтың кең-байтақ даласындағы жол жүйесі нашар дамыған еді.
1900 жылы қазақ өлкесінде 104 жәрмеңке бар еді. Олардағы сауданың жылдық айналымы 32,7 миллион сомға дейін жетті.
Жәрмеңкелерге әкелінетін тауарлар үш топқа бөлінетін. Қазақтардың тауарлары мал және мал өнімдері, тері-терсек, жүн-жұрқа, киіз, текемет сияқты заттар болатын. Жәрмеңкелерге Ресейдің еуропалық бөлігінен киім-кешек, ағаштан жасалған ыдыс-аяқтар, үн, шай, қант, білтелі шамдар, сабын, фарфордан және темірден жасалған тұрмыстық бұйымдар жеткізілетін. Ал Орта Азия саудагерлері ор түрлі шапан, кілемдер, жібек және мақта-мата кездемелерін, ертұрман әбзелдерін, сондай-ақ кептірілген жеміс-жидек өнімдерін сататын.
Жәрмеңкелік сауданың дамуы, сатылатын малдың құрамы да өзгеріске ұшырады. Орыс көпестері бұрын көбіне жылқыға құмар еді, енді мүйізді ірі қара-сиыр малына деген сұранысын күшейтті. Ресей қалаларының сиыр етіне деген қажеттігі арта түсті. Мұның өзі сиыр түлігін көптеп өсіруге алып келді. Сиыр малын өсіретін негізгі аймақтар Семей, Торғай, Ақмола және Орал облыстары болды.
Қоянды (Ботов) жәрмеңкесі
1848 жылы Қарқаралы қазақ стансасынан 52 шақырым Қоянды деген жерде айырбас сауда орталығы ашылды. Жәрмеңкенің негізін қалаушы ялуторлық көпес (Тобыл губерниясындағы Ялутор қаласының тұрғыны) В. Ботов болды. Жәрмеңке жыл сайын маусымның 15-інен шілденің 15-іне дейін өткізіліп тұрды. Алғашқыда оның аумағы 2 шаршы шақырым ғана еді. Кейіннен осындағы Талды даласы түгелдей қайнаған қызу сауда алаңына айналып кетті. Жәрмеңке ұзындығы 11 шақырым, ені 5 шақырым алқапты алып жатты.
1890 жылы мұнда 1 шіркеу, 199 сауда нүктесі, 42 тұрғын үй және 707 киіз үй болды. Жәрмеңкеде павлодарлық көпес Деровтың үлкен жеке дүкені ашылды. Қоянды пошта бекетінің ғимараты да, поштателеграф бөлімшесінің үйі де, мұсылмандардың намаз оқитын ғибадатханасы да осында орналасты. Жәрмеңкеге келушілер қымызханалардың қызметіне ерекше риза болды. Қазақтар жәрмеңкеге қымызды ағыл-тегіл, көл-көсір етіп жеткізіп тұрды. Қымыз үлкен ыдыста бес биенің сабасында сақталынды. Ресейдің қаржы министрлігі Қоянды жәрмеңкесінде Мемлекеттік банк бөлімшесінің ғимаратын салдырды.
Сауда қатарларының аяқ жағында «шенеуніктер орыны» деп аталатын квартал орналасты. Онда Мемлекеттік банк бөлімшесі, пошта-телеграф кеңсесі салынды. Қарқаралы уезі бастығына, бітістіруші судьяға, мал дәрігерлері мен адам дәрігерлеріне, сондай-ақ полиция қызметкерлеріне арналған қонақ үйлер де осы жерде еді.
Жәрмеңкедегі сауданың жылдық айналымы 2—3 миллион сом-ға дейін жететін.
Жәрмеңкеде қазақтардың болыстары бас қосып, жиын өткізіп тұратын. Сондай-ақ билердің төтенше болыстық съездері де осында өткізілетін. Алым-салық жинаушылар да осында бас қосатын. Қоянды жәрмеңкесі 1924 жылға дейін жыл сайын өткізіліп келді. Оның қазақ даласындағы сауданы дамытуда орасан зор маңызы болды.
Жәрмеңкелердің әлеуметтік-мәдени саладағы атқарған қызметі
Жәрмеңкелерде сауда-саттық жасалып қана қойған жоқ. Олар алуан түрлі рулар мен халықтардың өкілдері бас қосып, пікір алысатын, байланыс жасап тұратын орнына да айналды.
Қазақ және орыс халықтары өкілдерінің өзара тамыр-таныстығы да осындай жәрмеңкелерден басталатын. Жәрмеңкелерде ірі-ірі спорттық шаралар, ат жарыстары, ұлттық ойын түрлері өткізіліп тұратын. Қазақтардың әр түрлі руларының, кейде тіпті барлық жүздерінің өкілдері күш сынасатын жарыстар да өткізілетін. Жәрмеңкеге жиналғандар түрлі спорт ойындары мен жарыстарды тамашалайтын. Ақындар айтысқа түсіп, бақ сынасатын.
Ірі-ірі жәрмеңкелерде қазақтың бүкіл әлемге танылған атақты балуаны Қажымұқан Мұңайтпасұлы өнер көрсетті. Жәрмеңкелерде қазақтың Ақан сері, Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Майра Шамсутдинова, Әсет Найманбайұлы, Әміре Қашаубайұлы сияқты көптеген сал-серілері мен ақындары да жиі-жиі болып тұрған.
Саяси өмірдегі оқиғалар шиеленісіп қыза түскен кездері жәрмеңкелер өкімет билігінің жоғары органына жазбаша шағым түрінде петициялар жолдайтын орын да болып табылды. Мәселен, 1905 жылы Қоянды жәрмеңкесінде Әлихан Бөкейхановтың басшылығымен атақты Қарқаралы петициясы жазылды.
Тұрақты сауда
X1X-XX ғасырлар шебінде жәрмеңкелердің маңызы төмендей бастады. Оның мынадай себептері болды. Біріншіден, қазақтар барлық жерде бірдей жаппай отырықшылыққа көше бастады. Екіншіден, уездік және облыстық орталықтар аймағында тұрақты сауда кеңінен етек алды. Сауданың бұл түрі қалаларда барынша дамыды. Қалалар фабрика-зауыттар шығаратын өнімдердің тұрақты қоймаларына айналды. Қаладан қажетті бұйымдарын қазақтар мен қоныс аударушы шаруа, қазақтар емін-еркін сатып алатын еді.
Қалаларда кең көлемді сауда жасайтын дүкендер мен дүңгіршіктер ашылды. Олардың жылдық сауда айналымының мөлшері де өсе түсті. Мәселен, ірі қалалардың бір жылдық сауда айналымы Петропавлда 4 миллион, Омбыда 3,5 миллион, Семейде 1,5 миллион, Қостанайда 0,9 миллион сомға дейін жетті. Қалаларда тұрақты жүргізілетін сауданың күшейе түсуі ел аралап жасалатын сауда мен жәрмеңкелердегі сауданың жағдайын әлдеқайда әлсіретіп жіберді. Қазақ өлкесінде тауарлы-ақша қатынастары дами түсті.
Шетелдермен сауда-саттық қатынастар
Ресей Қытаймен және моңғолиямен сауда-саттық жасауы үшін Қазақстанды транзиттік аумақ ретінде пайдаланды. Бұл саудада қазақ көпестері көбінесе делдалдық қызмет атқарды. Қазақтардың арасында, біріншіден, қытай және моңғол тілдерін білетіндер аз болған жоқ. Екіншіден, қазақтар шекара шебіндегі жер жағдайларын жақсы білетін. Үшіншіден, қазақ саудагерлерінің иелігінде жүк көліктері көп болды. Сонымен 1860 жылы Ургада (Ұлан-Баторда) алғашқы орыс коммерциялық фирмасы ашылды. Сол фирманың құрамында Өскемен көпестері де жұмыс істеді. Ресей-моңғолия сауда-саттығы Зайсан, Өскемен және Семей арқылы жүзеге асырылды. 1881 жылы Қытаймен жасалған Петербург келісімшартының ережелеріне сәйкес патша үкіметі моңғолияның бүкіл аумағында баж салығын төлемей-ақ сауда-саттық жасау құқығына ие болған еді. Қобда және Улясутай қалаларында консулдық мекемелер ашылды. Міне, мұның бәрі де моңғолиямен сауда-саттықтың дамуына едәуір ықпал етті. Бірақ моңғолия Қытайға тәуелді ел болатын. Соның салдарынан ол өлкедегі сауда-саттық одан әрі дами алған жоқ.
XIX ғасырдың бірінші жартысында Қытаймен негізгі сауда-саттық мәмілелері Кяхта қаласында жүргізілді. Бірақ Цинь империясы мен Ресейдің арасындағы кикілжінді сыртқы саяси қатынастардың тұрақсыздығы салдарынан екі арадағы сауда-саттық қайта-қайта үзіліп қала берді. XIX ғасырдың екінші жартысында бұл екі мемлекеттің арасындағы сауда қатынасында елеулі өзгерістер орын алды. Батыс Қытайдың тұрғындары көрші жатқан мемлекеттермен, соның ішінде Қазақстанмен де, керуен арқылы сауда-саттық жасауға көбірек мүдделілік танытты.
Қазақстанның Цинь империясымен іргелес жақын жатуы және өзара сауда қатынастарының тиімді болуы Ресей мен Қытайды тығыз байланыс орнатуға итермеледі. Қытай аумағындағы сауда Шұғышақ, Құлжа, Үрімші, Гучен қалаларында жүргізілді. Қытайлардың ондағы саудаға шығаратын негізгі заттары күміс, тері-терсек, шай, сондай-ақ Қытайдағы қазақтардың мал өнімдері еді. Қазақстанның Қытаймен сауда-саттық жүргізуінде Семей, Зайсан, Бұқтырма және Петропавл сияқты қалалар мен ірі елді мекендер маңызды рөл атқарды. Қатонқарағай, Қорғас және басқа да кеден бекеттері сауда нүктелері ретіндегі маңызын сақтап қалды. XIX ғасырдың 50-60-жылдарында Ресей-Қытай сауда қатынасы Жетісу бағытындағы жолдармен де дамыды. Ондағы негізгі сауда-саттық нүктелері Қапая және Верный қалалары болды.
60-жылдардың екінші жартысынан 80-жылдардың бас кезіне дейінгі аралықта сауда қатынастары едәуір бәсендеді. Цинь империясының ішкі саяси жағдайы тұрақсыз болды. 1881 жылы қол қойылған Петербург келісімшарты бойынша Іле өлкесінің аумағы Қытайға қайтарып берілді. Осы келісімшартта Ресейдің бүкіл Батыс Қытай аумағында баж салығын төлемей-ақ сауда жасауға құқықты екені алдын ала келісіліп қойылған болатын.
XIX ғасырдың аяқ кезінде қазақ көпестері сауда-саттық операцияларына барынша белсене қатысты. Олар үсті-үстіне сауда керуендерін жөнелтумен болды. Көпестердің арасында Жандыбайұлы, Жетікұлы, Шаянбайұлы, Мақыпұлы сияқты саудагерлер көпке танылып, сый-құрметке бөленді, зор бедел алды.
Осы кезеңде сауда қатынастары Жетісу жері арқылы дами бастады. Ертіс және Іле өзендерінде пароход қатынайтын болды. 1883 жылы көпес Уәли Ахун Юлдашев Іле өзені арқылы тікелей су жолын ашты. Қазақ көпестерінің ерекше зор сұранысы шай, ал өздерінің шығысқа қарай шығаратын тауары баяғысынша мал болды. Дегенмен XIX ғасырдың аяқ кезінде Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық қатынастар бәсең тарта бастады.
Қазақстандағы көлік қатынасының дамуы
Біз сөз етіп отырған кезеңде Қазақстанда кәдімгі далалық қара жолмен қатар су жолы, темір жол қатынастары да дами бастады. Ол кезде тас жолдар әлі салына қойған жоқ еді. Сауда және қатынас жолдары Қазақстанның қай түкпірін болса да айқыш-ұйқыш шарлап жатты. Ол жолдармен қатынас жасау XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап күшейе түскен еді. Уақыт өте келе олар Ресей мен Қазақстан арасындағы сауда қатынасының күшеюіне ықпал етті. Мәселен, 1745 жылы Өскемен мен Омбы арасында қазыналық төте жол қатынасы салынды. Оның бес жерде бекеті болды. Пошта тасу, жәмшік қызметін атқару қазақтарға жүктелді. Дала төсіндегі бұл қызметті атқару қиын болатын. Кейіннен оған қоныс аударған шаруалар да қатыстырылды. Күре жолдардағы қатынас ат жегілген, кейіннен түйе жегілген көліктермен жүзеге асырылды. Ол көліктің түрлері тарантас, шыбықтан тоқылған қорап куйме, екі дөңгелекті ағаш арба және кәдімгі төрт дөңгелекті жүк арбасы болатын. Қазақ даласындағы барлық елді Мекендер бір-бірімен күре жолдар арқылы байланысып жатты. Ол жолдармен жүк тасушылар негізінен қазақтар еді. Осы кәсіпті бүкіл отбасымен меңгеріп, маманданып алғандар да кездесті.
Ертісте су жолы қалыптасты. Алғашқыда ол әскери міндеттер атқару мақсаттарын көздеген еді, кейінірек Қазақстан шаруашылық тұрғысынан отарланып болған соң бейбіт сипат алды, сауда-саттықты дамытуға пайдаланылды. Бy қозғағышының күшімен жүзетін алғашқы кемелер Ертіспен XIX ғасырдың 60-жылдарынан бастап жүзе бастады. 1862 жылы Омбыдан Семейге алғашқы пароход сапарға шықты. ХІХ-XX ғасырлар шебінде Семей мен Тобыл арасында осындай 40-қа жуық пароход қатынас жасады. Пароходтар Түмен қаласында жасалып, құрастырылды. Пароходпен тасылатын негізгі тауарлар тас көмір, астық, тұз, көкөніс және мал өнімдері болды. Өзенмен жүк тасу үшін кәдімгі салдар да пайдаланылды. Олар Ертістің бас жағынан Омбыға дейін жіберілді. Сал арқылы қауын-қарбыз, жарма өнімдері, балық, бал қарағай жаңғағы, тұз, әк, алебастр және охра (жер бояуы) тасымалданды. Ертістен басқа өзендерде, әсіресе Жайықта, иароходтардың жүзуіне балық қорын сақтау мақсатымен тыйым салынды. Ал бірқатар өзендер мен көлдердің тайыз болуы салдарынан оларда пароходтарды пайдалану кеңінен өріс ала алған жоқ.
Теңізде жүзу тек Каспийде ғана кең тарады. Онда Гурьев пен Астрахан арасында пароходтар қатынап тұрды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Нямты-Тяха
Нямты-Тяха — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ампута өзенінің сол жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Моултонбороу (Нью-Гэмпшир)
Моултонбороу (Moultonborough) — Нью-Гэмпшир штатының Кэрролл округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4044 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 193.2 км² шамасында. FIPS коды — 33-49380.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Радиокомпас
Радиокомпас — радиостанцияны пеленгілеуге және ұшақты жүргізуге, яғни ұшақтың орнын анықтап, жолына бақылау жасап, оның қорытындысын қабылдаушы радиостанцияға жеткізуге арналған ұшақтың автоматты радиопеленгтегіші.
Радиокомпас ұшақтың бойлама осі мен пеленгтенетін радиостанция бағытының арасындағы бұрышты өлшейді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Индира Жағыпарқызы Бабатаева
Бабатаева Индира Жағыпарқызы. СШ-і (2003), ш-т қайраткері, жаттықтырушы. Ш-тпен 11 жасынан бастап айналысқан. Кыздар арасындағы респ. біріншілігінің жеңімпазы (1995 және 1998). қыздар арасындағы Ә. біріншілігіне (1998-Майарка, Исп.), Испаниядағы халықар. турнирге (2003, 2-орын). Кәсіпкерлердің халықар. турнирін ( Алм. - 2002) ұйымдастырушы. Ж-сы: Б. Кеттебеков.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан шахматшылары Санат:Алфавит бойынша шахматшылар
Медиамагнат
Медиамагна́т — ықпалды, негізгі медиаресурстарға, яғни   БАҚ-қа  иелік ететін тұлғаларға қатысты айтылатын термин. Газет медиамагнаттары 19 ғасырда пайда болды. Ал 20 ғасырда термин ірі телекомпаниялар мен алып баспа үйлерінің иелеріне қатысты да айтыла бастады. Медиамагнаттар – БАҚ нарығында жұмыс жасайтын кәсіпкерлер. Көптеген елдерде бір медиамагнаттың қарамағында бірнеше газеттер, телеарналар, ақпарат агенттіктері, баспа үйлері болады. Мұны БАҚ нарығының монополиялануының бір көрінісі ретінде қарастыруға болады.
Санат:Журналистика Санат:Терминология
Примула тұқымдасы
Примула тұқымдасы (Prіmulacea) — қос жарнақтылар класына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер мен кейбір аласа ағаштар, бұталар, шырмауықтар. Жер шарында кең тараған 30 туысы, 1 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 10 туысқа бірігетін 33 түрі бар. Бұлардың жай жапырақтары сабақ түбінде шоғырланып орналасады. Сабақтары жай немесе бұтақтанған, гүлі қос жынысты, гүл шоғы жеке-жеке немесе сыпыртқы, кейде шашақ не шатыр тәрізді топтанған. Аталығы — 5, күлтенің түтігінде орналасқан, жатын түйіні жоғары, бір ұяшықты болады. Негізінен жәндіктермен (өздігінен сирек) тозаңданады. Жемісі — қорапша. Талқурай туысының тамыр сабағы сапонинге, табиғи бояуға бай. Көздәрі туысы — улы өсімдіктер. Бұл тұқымдастың ең маңызды туысы — примула.
Дереккөздер
Санат:Ботаника
Боткөл
Боткөл – Еділ-Жайық алабындағы көл. Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданы жерінде, Нарын құмында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2,1 м.
Гидрографикасы
Аумағы 32 км2, ұзындығы 9,6 км, ені 6,6 км. Қар және жер асты суымен толығады. Жағасы жайпақ, батыс жағы сәл көтеріңкі. Желтоқсан-наурыз айларында мұзы қатады. Суы ащы, көктемнің басында ғана мал суаруға жарамды.
Дереккөздер
Санат:Бөкей ордасы ауданы көлдері Санат:Еділ су алабы өңірі Санат:Ресей көлдері
Тременико
Тременико (Tremenico) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 243 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 30 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 23836.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Agata.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Сандық интегралдау
Сандық интегралдау - анықталған интегралдарды жуықтап есептеуге және дифференциалдық теңдеулерді жуық шешуге арналған математиканың бөлімі. Интегралдарды жуықтап есептеу формулалары квадратуралық формулалар деп аталады. Дифференциалдық теңдеулерді жуық шешудің көптеген аналитикалық әдістері бар. Олардың ішінде біртіндеп жуықтау әдістері, Чаплыгин әдісі, Риц әдісі, Галеркин әдісі т.б.
Дереккөздер
Санат:Есептеу математикасы Санат:Интегралдық есептеу
Қазақойл-Ембі
Қазақойл-Ембі — мұнай-газ өндірісі кәсіпорны. Тарихы 1911 ж. Доссор кәсіпорнының құрылуынан басталады. Ембімұнайгаз және Теңізмұнайгаз ААҚ-дары бірігіп, 1999 ж. Қ.-Е. ААҚ болып қайта құрылды. 2002 жылдан Қазмұнайгаз ұлттық компаниясының еншілес кәсіпорнына айналды.
Аталмыш қоғам республикадағы ең ірі мұнай компанияларының бірі. Құрамындағы 21 бөлімшенің алтауы негізінен мұнай өндіретін басқармалар. Олар: «Жайықмұнай», «Доссормұнай», «Мақатмұнай», «Қайнармұнай», «Құлсарымұнай», «Прорвамұнай» мұнай-газ өндіру басқармалары. Ал 15 бөлімше тікелей өндірісті қамтамасыз ету жұмыстарымен айналысады.
Бұған қоса акционерлік қоғамның 100% жарғылық қорымен он алты жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер құрылған. Олар өмірдің әр саласына өндіріске, құрылысқа, сауда т. б. бейімделген. Акционерлік қоғам еншісінде 45 кен орны бар, бүгінгі таңда олардың 33-і игерілу үстінде. Мұнай саласындағы мұнай іздеу, барлау жұмыстарында «Қазақойл—Ембі» ААҚ біршама сәтті жұмыстар жасады. Жарты ғасыр бойы ядролық сынау аймағы болған Тайсойған өңірі үкімет қаулысымен акционерлік қоғамға жалға беріліп, акционерлік қоғам осы өңірге ешбір инвестициясыз, өз күшімен барлау жұмыстарын жүргізді. Нәтижесінде Қондыбай, Қазанғап, Уаз мұнай алаңдары дүниеге келді.
Күрделі құрылыстан 80 км-лік Забұрын—Мартыши мұнай құбыры іске қосылды. «Қазақойл» мұнай компаниясының басшылығымен Жаңа Қаратон кенті дүниеге келіп, 420 орындық мектеп, тұрғын үйлер бой көтерді.
Дереккөздер
Санат:Мұнай Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Түсініктемелер
Санат:Мұнай
ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Мұрағаттар мен құжаттаманы басқару жөніндегі комитеті (1999-2003)
ҚР Үкіметінің 1999 ж. 29 сәуірдегі қаулысымен құрылды.
ҚР Президентінің﻿ 2003 ж. 13 қыркүйектегі Жарлығымен министрлік оны ҚР Мәдениет министрлігі мен ҚР Ақпарат министрлігіне бөлу жолымен ҚР Мәдениет министрлігінің Мұрағатты басқару және құжаттама жөніндегі комитет болып қайта ұйымдастырылды.
Талқайран
Талқайран — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты Қайыршақты ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Атырау қаласының солтүстікке 11 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1989 жылы елді мекенде 659 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 721 адам (374 ер адам және 347 әйел адам) болса, 2009 жылы 935 адамды (472 ер адам және 463 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
thumb|орта|650px|Талқайраң. Құрылыс алаңы
Санат:Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері
Альберсдорф (Гольштейн)
Альберсдорф (Albersdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Дитмаршен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3464 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,12 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 51 001. Муниципалитеттің басшысы — Манфред Трубе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Дмитрий Михайлович Карбышев
Дмитрий Михайлович Карбышев — кеңес әскери қайраткері, инженерлік әскер генерал-лейтенанты (1940), Совет Одағының Батыры (1946), ұлты татар.
Өмірбаяны
1940 жылдан КПСС мүшесі. 1918 жылдан Совет Армиясы қатарында. Сібір кадет корпусын (1898), Николаев инжинерлік училищесін (1900), Николаев инженерлік академиясын (1911) бітірді. Профессор, әскери ғылыми докторы (1941). 1904-1905 жылдардағы Азамат соғысы кезінде әскери инженер, қорғаныс ауд-ның құрылыс жұмыстарын басқарды, Шығыс майданының 5- армиясы инженерлерінің бастығы. Орал қорғанысына қатысты. Ұлы Отан соғысының бас кезінде (08.08.1941) майданда ауыр жараланып тұтқынға түсті. Фашистердің өлім лагерінде әскери тұтқындар арасында антифашисттік үгіт жүргізді. Неміс фашистеріне қызмет етуден үзілді-кесілді бас тартқан соң фашистер оны Маутхаузен лагерінде азаптап өлтірді.
Марапаттары
Ленин орденімен, басқа да орден, медальдармен марапатталған. Алматы көшелерінің бірі Карбышевтің құрметіне аталған.
Дереккөздер
Санат:1880 жылы туғандар
Алексей Николаевич Блинов
Блинов Алексей Николаевич (12.02. 1909, Пермь қ., РФ - 1990, Алм. қ-сы.), респ-ның ш-т қайраткері, шахмат журналисі. М-дығы құрылысшы-инженер, тех. ғыл. кандидаты. Ауыл шаруашылығы ин-тының кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеді. Көптеген респ-лық, бүкілодақтық, халықар. жарыстарға төрешілік етті.
Дереккөздер
Санат:КСРО шахматшылары
Себолиду
Себолиду (Sebolido) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Пенафиел муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Ауданның қамқоршысы — Апостол Павел.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Карбах (Төменгі Франкония)
Карбах (Төменгі Франкония) (Karbach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Майн-Шпессарт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1393 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 77 146. Муниципалитеттің басшысы — Курт Кнайп.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
NGC 1792
NGC 1792 — Көгершін шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 4 қазанда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1792 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 16709, ESO 305-6, MCG -6-12-4, AM 0503-380, IRAS05035-3802.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Көгершін (шоқжұлдыз)
Подъедомка
Подъедомка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ваймиш өзенінің сол жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Алмагеске қосымша кітап
«Алмагеске қосымша кітап» (араб. Китаб әл-лауахик) — Әбу Насыр Әл-Фарабидің грек оқымыстысы Птолемейдің «Альмагесін» өңдеуге арнаған «Альмагеске түсініктемеден» кейінгі екінші еңбегі.
Мұнда қарастырылған астрономия мәселелер арифметика есептеулерсіз таза геометриялық-алгебра әдістермен дәлелденіп, шешімін табады. «Альмагеске қосымша кітап» қысқа да нұсқа 58 тараудан тұрады. Әрбір тарау Евклидтің «Негіздері» үлгісімен геом. сөйлем теорема түрінде тұжырымдалып, дәлелденеді. Бастапқы 14 тарауы тригонометрияға арналған және онда негізгі тригонометрия функциялар (синус, косинус, тангенс, котангенс) бірлік дөңгелек ішінде қарастырылған. Кейбір тарауларында Күн теңдеуі, Айдың бірінші және екінші теңдеуі, география ендік, планеталар қозғалысы, Айдың және Күннің тұтылулары, т.б. мәселелер қарастырылып, шешімін тапқан.
Әл-Фарабидің бұл еңбегіндегі жаңа тұжырымдар атақты шығыс ғалымдары Әбу-л-Уафа, Әбу Райхан әл-Бируни, Ұлықбек еңбектерінде дамытылды.
Дереккөздер
Санат:Әл-Фараби Санат:Астрономия тарихы Санат:Астрономия кітаптары
Бас әріп
thumb|[[латынша әріптер жазылуы]] Бас әріп - сөйлемнің басында, географиялық атауларда, адам есімдерінде, мекеме аттарында, астрономиялық атауларында, тарихи дәуір немесе оқиға атауларында, көне ескерткіштерде, әдеби шығарма атауларында орфография және пунктуация ережелеріне сәйкес қолданылатын дыбыстың жазудағы таңбасы.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Majuskel Majuskel Маюскул Маюскул Majúscula Majuskule Majuskel Majuskel Capital letter Usklo Mayúscula Aakkoslaji Capitale et majuscule Maiúscula Verzal Kis- és nagybetűk Minuskulo Maiuscolo 大文字 대소문자 Majuskulai Мала буква Kapitaal (typografie) Majuskel Majuskel Majuskuła Caixa alta Majusculă Shkrimi verzal Верзал Versal อักษรตัวใหญ่ Маюскул Bahol nga agi 大寫字母
Жаңашар
Жаңашар — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл, Жаңашар ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде, жусан аралас астық тұқымдасты әр түрлі шөп өскен қоңыржай ылғалды белдемде орналасқан.
Инфрақұрылымы
Жаңашарда Қазақ ұлттық аграрлық университетінің оқу-тәжірибе шаруашылығы, шаруа қожалықтары мен өндірістік кооперативтер жұмыс істейді. Ауылда орта мектеп, аурухана, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Янбатыровка
Янбатыровка — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Подлуб ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 30 адамды құрады. Пошта индексі — 452387, ОКАТО коды — 80234864009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Апобиосфера
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Палеонтология
thumb|left Палеонтология (палео…, грек. ontos – тірі организм және logos – ілім) – жойылып кеткен өсімдіктер мен жануарлар және олардың тарихи даму заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Геологиямен тығыз байланысты. Палеомагниттілік палеоботаника және палеозоология болып бөлінеді. Қазақстанда Палеомагниттілік саласы бойынша жүйелі зерттеулер Қ.И. Сәтбаев және В.С. Бажановтың жетекшілігімен Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институтында палеобиология лабораториясы ашылғаннан кейін, 1946 ж. басталды. Қазақстанның палеонтолог ғалымдары Ақеспе (Арал теңізінің солтүстігінде), Шынтұзсай, Қараторғай, Шалқартеңіз, Күшік (Торғай ойпатында), Мыңескісүйек, Қызылқия, Шах-шах, Жәйрем, Асқазансор (Орталық Қазақстанда), “Қаздар қонысы”, Қарабастау свитасы, Зайсан ойпатынан 50-ден астам палеонтологиялық қазба орындарын тауып, зерттеулік жұмыстарын жүргізді. Соның нәтижесінде 750-ден астам өсімдіктер мен 600-ден астам жануарлардың қалдықтары табылып, оларға ғылыми сипаттама берілді. Бұрын белгісіз 150-дей жануардың және 200-ден астам өсімдіктің жаңа түрлері анықталды. Қазба өсімдіктер мен жануарлар коллекциялары Қазақстан Ғылым Академияның Геологиялық мұражайында және Қазақстан Ғылым Академисының Зоология институты жанындағы Табиғат мұражайында сақтаулы.
Организмдердің қазба қалдықтарын және олардың тіршілік іздерін зерттеу арқылы өткен геологиялық кезеңдер мен дәуірлерге тән өсімдіктер мен жәндіктер яки хайуандар әлемінің даму тарихын зерттейтін, ағзалардың филогендік қатынастарын қалпына келтіретін және олардың тіршілік ортасына сәйкес даму пішіні ерекшеліктерін саралайтын биология ғылымының саласы. Сөз болған ағза қалдықтарын жан-жақты зерттеу негізінде олардың тегі немесе биологиялық түрі анықталатын болады, ал мұның өзі сол қалдықтарды өз болмысына кіріктірген таужыныстардың геологиялық көнелігін анықтауға, сөйтіп стратиграфиялық бөлім иіелерді даралауға мүмкіндік береді.
Винтон (Айова)
Винтон (Vinton) — Айова штатының Бентон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 11.1 км². FIPS коды — 19-81210.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Бентон округы (Айова)
NGC 6276
NGC 6276 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
IC 2134
IC 2134 — Mensa шоқжұлдызында орналасқан GCL (кульове скупчення) типті шар тәрізді жұлдыздар шоғыры.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 33-SC19, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
IC 2134 Санат:Mensa (шоқжұлдыз)
Моиль
Моиль — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ертіс өзенінің сол жағалауынан 530 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Нярсин-Ягун
Нярсин-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Энтль-Ими-Ягун өзенінің оң жағалауынан 162 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кастровка
Кастровка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шереньга өзенінің оң жағалауынан 58 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Клизэрол (Миннесота)
Клизэрол (Clitherall) — Миннесота штатының Otter Tail округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 112 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-12088.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Нойендорф (Майн-Шпессарт)
Нойендорф (Майн-Шпессарт) (Neuendorf (Main-Spessart))) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Майн-Шпессарт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 865 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 77 164. Муниципалитеттің басшысы — Карлхайнц Альберт.
Ген инженериясы
Соңғы жылдардағы ғылымға енгізілген үлкен жетістіктердің бірі молекулалық биология мен генетиканың жаңа саласы гендік инженерияның дамуы. Гендік инженерия әдісі ағзаның бағалы қасиеттерін сақтап қалумен қатар, оған жаңа, сапалы қасиет береді. "инженерия" термині құрастыру деген мағынаны білдіреді.
Гендік инженерия әдістері түраралық кедергілерді болдырмай тұқым қуалайтын қасиеттері өзгеше, табиғатта кездеспейтін жаңа ағзалар жасауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар гендік инженерия әр түрлі ағзалар геномының бөлігінен рекомбинантты ДНҚ құрастыруымен қатар ол рекомбинантты молекулаларды басқа ағза геномына енгізіп, онда жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Демек бұл жерде зерттеуші гендерді бір ағзадан екіншісіне тасымалдағанда ағзалар арасындағы таксономиялық туыстық кедергі болмайды.
1972 жылы П.Бэрг әріптестерімен алғаш рет шыны түтік ішінде үш түрлі ұсақ ағзаның ДНҚ үзінділерінен жаңа будандық ДНҚ құрастырды. Будан немесе рекомбинантты ДНҚ -ның құрамында маймылдың онкоген вирусы SV-40 -тың толық геномы, бактериофаг- L геномының бөлігі және ішек таяқшасының галактоза гені болады. Осы уақыттан бастап гендік инженерия әдісі дүниеге келді деп есептелінеді.
1973-1974-жылдары С.Коэн мен Г.Бойер басқа ағзалардан бөліп алынған генді бактерия плазмидасының құрамына енгізді. Олар басқа ағза гендерінің жаңа ағза ішінде жұмыс істей алатынын көрсетті. Содан кейін дүние жүзінің көптеген зертханаларында жұмыс істеуге қабілетті әр түрлі плазмидалар алынды. Осындай әр түрлі бөтен гендері бар бактерия жасушаларының жиынтығы "гендер банкісі" деп атайды. Ол банкіден керек генді бөліп алуға болады. Гендер банкісі АҚШ-та, Батыс Еуропада және Ресейде жасалған. Жануарлар, өсімдіктер және микроағзалардың барлық гендерінің қызметін қолдан басқаруға, сондай-ақ жаңа гендер енгізу арқылы тұқым қуалайтын ауруларды болдырмауға, жоғары сапалы өнім алуға болады.
Гендік инженерия әдісі көп сатылы күрделі тәжірибелерден тұрады. Олардың негізгілері: 1)ДНҚ-ны белгілі жерден бөлетін ферменттер-рестриктазалардың ашылып, ДНҚ- рестрикция құбылысының анықталуы; 2)гендер синтезінің химиялық және химоферменттік әдістерінің ашылуы; 3)синтезделген генді басқа ағзаның жасушасына тасымалдап, онда геннің экспрессиясын қамтамасыз ететін ДНҚ-ның векторлық молекуласын анықтау; 4)ДНҚ-ның әр түрлі бөліктерін біріктіру әдісімен рекомбинантты ДНҚ-ны тасымалдайтын клондарды іріктеу.
Осы жетістіктер гендік инженерияның әдістемелік ілімінің негізі болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Арзас
Арзас — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің сол жағалауынан 457 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері