cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монту-Беккария
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1801 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 115 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 27040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Бельга агенттігі
Бельга агенттігі (Agencc Belga -Agence Telegraphique Beige de Presse, SA: Agentschap Belga Belgisch Pers-telegra afagentschap, NV) – Бельгия ақпараттық агенттігі атауы.
Бельгияның күнделікті газеттерін шығаратын АҚ. Үкімет тарапынан абоненттік ақы түрінде жәрдем көрсетіледі. 1920 жылы негізі қаланды. Брюссельде ораналасқан. Күнделікгі Бельгия газеттерін жаздырып алушыларға, радио мен теледидарға, үкімет мекемелеріне, шетел ақпарат агенттіктеріне және коммерциялық фирмаларға ішкі және халықаралық ақпарат береді.
Льежеде, Антверпенде, Шарлеруада, Генте мен Хасселтеде бөлімшелері бар. Шетелдік тілшілері жоқ, тек "қызу аймақтарда" өздерінің арнайы тілшілері бар. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат:Журналистика
Джово
Джово (Giovo) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2392 адамды құрайды. Халық тығыздығы 120 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 38030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Бақ редакциясы
БАҚ редакциясы – БАҚ-қа материалдар жинауды, дайындауды және шығаруды жүзеге асыратын  заңды тұлғаның  құрылымдық бөлімшесі болып табылатын  жеке тұлға немесе шығармашылық ұжым.
Игарапе (Минас-Жерайс)
Игарапе (Минас-Жерайс) (Igarapé (Minas Gerais)) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Белу-Оризонти агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Белу-Оризонти экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 31 524 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 110,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 286,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Эленд (Гарц)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 514 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 27,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 85 105. Муниципалитеттің басшысы — Карстен Брет.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Жануар дағдылары
Жануар дағдылары – жануарлардың өмірін бақылау көрсеткендей, тек туа біткен қылықтарының түрлері – интсинктеріне негізделе отырып, олар өзгерген ортаға бейімделе алмайды.
Жануарлар қылықтарының туа біткен түрлері өмірге жаңа келгеннен кейін қалыптасқан дағдылармен толықтырылады. Дағдылар деп көптеген қайталаудың және бекітудің нәтижесінде жануарлардың жеке тәжірибесінде қалыптасатын іс-әрекетін айтады. Жануарларда дағдыны қалыптастыру күнделікті өмірдің табиғи жағдайында, сонымен қатар арнаулы, үйрету арқылы іске асады. Бақылаулар көрсеткендей, дағдыны қалыптастыруға қабілеттілігі жоғары сатыдағы жануарларда ғана емес, төменгі сатыдағы жануарларда да болады. Бірақ неғұрлым ағза күрделі болып келсе, соғұрлым жануарлардың жүйке жүйесі дағдыны қалыптастыруға жоғары деңгейде қабілетті дамығандығын аңғаруға болады. Мәселен, үйретілген ит адамға аяғын береді, есікті табанымен немесе тұмсығымен ашады, билейді, артқы аяғымен жүреді, т.б. Жануарлардың осындай іс-әрекеті дағдылар деп аталады. Дағдының жүйке-физиологиялық қызметі шартты рефлекс болып табылады. Дағдыны қалыптастыру жануарларда шартты рефлексті немесе шартты рефлекстердің жүйесін қалыптастыру болып табылады. Жануарларда дағдылар соқыр сезімнің негізінде, жаңа іс-әрекетті бірнеше рет қайталау (инстинктерден айырмашылығы) арқылы қалыптасады, оның көмегімен жануарлар белгілі бір қажеттілігін қанағаттандырады. Жаңа іс-әрекетті қалыптастыру және бекіту ең алдымен жануарлар өмір сүрген барлық жағдайларға байланысты.
Адамдар үй жануарларын қолға үйретіп, көптеген дағдыларды қалыптастырады. Адамдардың жануарларға дағдыны қалыптастыруы дрессировка немесе қолға үйрету деп аталады. Қалыптасқан дағдылар жекелеген инстинктердің байқалуын жойып жіберуі мүмкін.
Жануарларда дағдылар байқап көру және қателесу әдісімен қалыптасады.
Дағды – жануарлардың қылықтарының өзгертілген түрі, сондықтан да әбден орнықпайынша ол бірте-бірте жойылуы мүмкін. Сонымен қатар дағдының өзгеруі ауысуынан аңғарылады. Дағдының ауысуы негізінен жоғары сатыда дамыған жануарларға тән. Дағдыларды қалыптастыру мүмкіншіліктері жануарлардың жалпы даму деңгейіне және қалыптасқан дағдының жануарлар мінезінің инстинктілік түрлеріне сәйкестік дәрежесіне байланысты. Тәжірибелі үйретушілер әр уақытта да осыны ескеріп отырады. Оны цирк аренасының білгірі Р.А.Дуров орынды пайдаланды.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар
Қопарылғыш шаң
Қопарылғыш шаң - ауамен қоспасы жылу және толқындық соққы әсер еткен кезде тұтануға бейім шаң. Қопарылғыш шаң кен өнеркәсібі кәсіпорындарында кез келген маркалы (антрациттен басқа) көмір, жанатын тақтатас, күкірт және оның қосылыстарынан пайда болады. Шаңның қопарылғыштық дәрежесі қопарылғыш шаңды пайда болдыратын заттың түрлеріне, шаңның дисперсиялық құрамына, оны қыздыру кезіндегі ұшпа (жанатын) заттардың бөлінуіне, ылғалдылығына, күлдің үлестік мөлшеріне, т.б. байланысты. Қопарылғыш шаңның қопарылғыштығы дисперсиялық дәрежесінің көбеюінен арта түседі; қопарылғыштық қасиеттің негізгі тасушысы 0,075 миллиметрден төмен мөлшердегі фракциялар болып есептеледі. Қопрылғыш шаң бөлшегінің көлденең қимасының ең жоғары (максимал) мөлшері 0,75 – 1 миллиметр. Көмірдің қопарылғыш шаңының қопарылу температурасы 575 – 850 градус. Көмір шаңының 1 м3 ауадағы мөлшері 300 – 400 г/м3 болғанда ол ең жоғары қопарылғыштық мәніне жетеді. Қопарылғыш шаң концентрациясын әрі қарай 900 – 1000 г/м3-ге дейін жоғарылатқанмен қопарылғыштық айтарлықтай күшеймейді. Шаңның қопарылғыштық концентрациясы шахталарда қопарылыс жұмыстары кезінде және шаңды басатын құралдармен жабдықталмаған кен комбайндарының жұмыстары барысында пайда болуы мүмкін.
Нәзір Төреқұлов мешіті
«Нәзір Төреқұлов» мешіті Түркістан қаласында Алматы-Қызылорда тасжолының бойында орналасқан. Ол қазақтың біртуар азаматы, тұңғыш дипломат Нәзір Төреқұлов атымен аталады. Мешіт 2003 жылы асарлатып салынған. Ғибадат үйінің жалпы көрінісі Түркиялық мешіттерді көзге елестетеді. Мешіт алаңы 50 сотық жерді алып жатыр. Ауласына тас кілем төселген және мешіттің сәулетіне сай оюланған темірлермен қоршалған.
Қопарылғыш шаң
Дереккөздер
Санат:Химия
Нәзір Төреқұлов мешіті
Мешітке 9 баспалдақпен кіреді. Мешіт екі қабатты, ауқымы 22х13 метр (286 шаршы метр), бір мұнара және екі күмбезі бар. Мұнараның диаметрі 3 метр, биіктігі 15 метр. Үлкен күмбездің диаметрі 9 метр, кішісі 4,5 метр. Күмбезі көк түсті. Мешіттің биіктігі 8,5 метр, қабырғасы күйдірілген кірпіштен қаланған. Іші және сырты еуро үлгіде әшекейленген. Мешіт 200-250 адамға арналған. Жылу жүйесі еден асты және қабырғаларымен электр энергиясы көзімен жылытылады.
Михрабы Құран аяттарымен безендірілген. Мешіт ішіне үш ұстын орнатылған. Мешіт еденіне ирандық жасыл түсті ковролан төселінген. Мешіттің есік, терезелері пластикалық металдан орнатылған. Сыртқы есіктері екі жаққа қарай ашылады. Бірінші қабатта үлкен намаз оқитын негізгі зал мен кіші қосалқы бөлме, екінші қабатта үлкен залды жартылай айнала орналасқан балкон және кіші қосалқы бөлме орналасқан. Медресеге арналған жер асты бөлігінде сабақ оқитын, жататын, асхана, имам бөлмесі және аяқ киім шешетін бөлмелер бар.
Дереккөздер
Санат:Түркістан мешіттері
Қойбай Қайыпов
Қайыпов Қойбай - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші. 1926 жылы Жамбыл облысы (қазіргі Оңтүстік Қазақстан), Луговой ауданы (қазіргі Меркі ауданы), "Қызыл-Шаруа" колхозында туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Челлоле
Челлоле (Cellole) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — Maria SS. di Costantinopoli.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Санта-Мария-де-Арнозу
Санта-Мария-де-Арнозу (Santa Maria de Arnoso) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Нова-де-Фамаликан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 824 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,38 км² шамасында. Халық тығыздығы — 539,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Ледовая (Махня тармағы)
Ледовая — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Махня өзенінің сол жағалауынан 117 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Қос нүкте
Қойылу жағдайлары
Қос нүкте мынадай жағдайларда қойылады:
Ледовая (Махня тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қос нүкте
Дереккөздер
Санат:Лингвистика Санат:Грамматика Санат:Тыныс белгілері
Ice Bucket Challenge
The Ice Bucket Challenge, кейде ALS Ice Bucket Challenge, мұзды суды басқа төгу арқылы латерлды амиотрофиялық склероз ауру жайында ақпаратты көпшілікке таныстыру және зерттеуге қажетті қаражатты жинауға бағытталған шара. Акция 2014 жылы шілде тамыз айлары арасында әлеуметтік желілерде вирустық танымалдыққа ие болды. АҚШ-та адамдар ALS қауымдастығына, Ұлыбританияда MND (Motor Neurone Disease) қауымдастығына ақша аударды. Қазақстанда Ice Bucket Challenge қаржылары жеке қорлар мен басқа да қайырымдылық мақсаттарына жіберілді.
Акция шарты бойынша адам өз басына мұздай суды құйып видеосын шығару керек. Сонымен қатар акцияға қатысушы басқа адамдарға шақырту жібере алады. Шақыртуға жауап беру үшін 24 сағат беріледі. Сол уақыт ішінде шақырылған адам мұзы бар суды құюы шарт. Одан бас тартқан жағдайда қайырымдылыққа ақша беру тиіс.
Пайда болуы
Суық суды басқа құя отырып қаражат жинақтау идеясы бірнеше жерде кезігеді. 2013 жылдың ортасы мен 2014 жылы "Cold Water Challenge" шаралары әлеуметтік желілерде АҚШ-тың солтүстік аудандарында кең танымал бола бастады. Шараға қатысушылар суық суға секірулері керек. Одан бас тартқан жағдайда ракты зерттеуге қаржы беру тиіс болатын.
Ережелері
Шақырту жіберілгеннен кейін 24 сағат ішінде акцияны жалғастыру үшін, өзі бар видео түсіруі керек. Біріншіден, шақыртуды қабыл алу үшін тұрған шелек суға мұз салады. Кейін қатысушы шелектегі суды басына төгеді. Содан соң басқа адамды шақыру құқығына ие болады. Шақырту жіберілген адам акцияға қатысады, не қайырымдылық жасауды таңдайды. Екі әрекетті де істеуге болады. Акцияның бір нұсқасында, шақырту алынған адам $10 беруі тиіс (басқа су құюмын қатар). Бас тартқан жағдайда $100 қосады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вирустық видеолар Санат:2014 жылғы трендтер
Квеш
Квеш — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Басмас тармағы өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сен-Ерве
Сен-Ерве (Saint-Hervé) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22300, пошта индексі — 22460.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Тукен
Тукен (Touquin) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77469, пошта индексі — 77131.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1095 адамды құрады. Халық тығыздығы — 96,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Әуедегі ядролық жарылыс
Әуедегі ядролық жарылыс (воздушный ядерный взрыв) — жер немесе су бетінен әр түрлі биіктіктегі жарылыс. Мұнда жарылыстың жаркыл бөлігі жер (су) бетіне тимейді. Жоғары биіктіктегі ядролық жарылыс және аласа әуе ядролық, жарылысы болады. Жарылыстың қасқағым сәтінде зор мөлшерде энергия бөлініп, көз қарықтыратын жарқыл пайда болады. Ол жүздеген километр жер мен аспанды жарықтандырып, найзағай ойнағандай қатты дыбыс шығады. Жарқылдан соң отты шар пайда болып, тез ұлғаяды да, бірнеше километрге көтеріліп, тоқтап, дөңгелек бұлтқа айналады. Соның салдарынан қуатты соққы толқын туады. Жерден көтерілетін шаң бірнеше минуттан соң дөңгелек бұлтпен қосылып, саңыраукұлак секілді түрге ие болады. Жарылыс бұлты 10-12 минут ішінде 10-15 километр биіктікке кетеріледі, ал термоядролық жарылыста 20-30 километрге көтеріліп, желмен қозғала отырып, өз тұлғасынан айрылып, бірте-бірте тарайды. Әуедегі ядролық жарылыс қаладағы өнеркәсіп орындарын талқандау үшін, ұрыс даласындағы адамдар мен техниканы, әуежайдағы ұшақтарды, сондай-ақ ушьт жүрген ұшақтар мен қанатгы ракеталарды талқандау үшін қолданылады. Әуедегі ядролық жарылыс кезінде жердің радиоактивтік зақымдануы төменгі әуе жарылысы эпицентріне жақын жерде ғана қауіпті. Радиоактивтік бұлт жолының зақымдауы айтарлықтай емес және әскер кимылдарына елеулі әсер ете алмайды.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Ядролық қару
Бокельнхаген
Бокельнхаген (Bockelnhagen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Айхсфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 466 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18.65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 61 011. Муниципалитеттің басшысы — Франк Хартман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Жанкент (ауыл)
Жанкент (2018 жылға дейін — Өркендеу) — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Өркендеу ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 22 км жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1580 адам (836 ер адам және 744 әйел адам) болса, 2009 жылы 1405 адамды (737 ер адам және 668 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
IC 2729
IC 2729 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1430330.
Сыртқы сілтемелер
IC 2729 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Торғай ісі
Торғай ісі – ашаршылыққа ұшыраған елге көмек ұйымдастырған ұлт зиялылары айыпталған тергеу-сот ісі (1922 – 1926). Ел шаруашылығын күйзелткен Азамат соғысы, “әскери коммунизм” саясаты 1921 жылғы құрғақшылыққа ұласты. Қазақ ауылы жұтқа ұшырап, мал саны күрт құлдырады. Қазақстанның бес губерниясы (Ақтөбе, Қостанай, Бөкей, Орал, Орынбор) және Адай уезі ашаршылыққа ұшыраған өлкелер қатарына жатқызылды. Кеңес өкіметі мен халықаралық ұйымдар тарапынан көрсетілген көмек шалғайдағы қазақ ауылдарына жетпеді. Аштық қырғынынан жұртын аман алып шығуды көздеген зиялы қауым “қазақты қазаққа жәрдем беруге кірістіруіміз керек” (М.Дулатов) деп шешті. Осы мақсатпен 1922 жылдың жазында Семей губерниясында Ж.Аймауытов, М.Әуезов, Дулатов, Ғ.Тоғжанов, Х.Ғаббасовтың жетекшілігімен уәкілдер елге шығып, халықтан жылу жинады. Жиналған 15 мың бас ірі қара малдың жартысына жуығын (7 мың) Аймауытов Қарқаралыдан бастап айдап Торғай уезіне жеткізеді де, ашыққан елге таратып береді. Артынша малдың бір бөлігі байлар мен байшыкештерге, орташаларға үлестірілді. Көп ұзамай тиісті құжаттар жасалынбаған деген айыппен Аймауытов бастаған зиялылар тобының үстінен қылмысты іс қозғалды. Үш жылға созылған тергеу шараларынан кейін 1926 ж. наурызда Қызылордада Торғай ісі бойынша РКФСР Жоғарғы соты Қазақ бөлімшесінің ашық сот мәжілісі болып өтті. Сотты ұйымдастырушылар аштыққа ұшыраған қазақтарға жәрдемдесуде ресми орындардың көрсеткен құлықсыздығы мен дәрменсіздігін жасыруға тырысып, ұлттық салт-дәстүрлерді ескішілдіктің сарқыншағы етіп көрсетуге ұмтылды. “Еңбекші қазақ” газеті 15 – 26 наурыз аралығында “Астанадағы сот” айдарымен сот мәжілісінен үздіксіз хабар беріп тұрды. Сотқа 37 адам тартылды. Сот (төрағасы – Н.Арықова, мүшелері – Н.Ашамаев, С.Бекбатыров) Қ.Бәйменов, А.Жүсіпов, Қ.Қарпықов, Ш.Құлжановтарды түрлі мерзімге бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. Алайда Қазақ АКСР-і ОАК-нің (төрағасы – Ж.Мыңбаев) араша түсумен оларға кешірім жасалды.
Саты (баспа)
Саты — үйдің төбесіне, қораның үстіне және басқа кез келген биік жерге шығуға арналған, екі таянышы бар ағаш құрал. Көне түркі тілінде тұрғы деп аталған. Сатының қарапайым түрі ұзындығы, көбінесе 2,5-3 метрге дейін екі қатар қойылған сырғауылға баспалдақ кағып жасалады. Әдетте мұндай сатыны шығатын биіктікке тіреп қолданады.
Торғай ісі
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Саты (баспа)
Қазақ елінің түрлі аймақтарында «саты» ұғымында қолданылатын көптеген атаулар қалыптасқан. Мәселен, сатыны Қазақстанның батыс өңірінде баспа, баспағаш, баспалдақ, сатыағаш, теппе деп атаса, Қызылорда аймағы мен Түркіменстан, Өзбекстан, Қарақалпақстан жерінде тұратын қазақтар зәңгі, сайбы, зәмбер деп, Шығыс Қазақстан өңірінде басқыш, шыққыш деген атаулары, оңтүстік-шығыс аудандарда тепкіш тәрізді атаулары кездеседі.
Торғай ісі
Сілтемелер
Санат:Заң Санат:Тарих
Саты (баспа)
Дереккөздер
Санат:Үй тұрмысы
Честэр (Мэриленд)
Честэр (Chester) — Мэриленд штатының Queen Anne округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3723 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.2 км² шамасында. FIPS коды — 24-16125.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Жетібай Жылқышыұлы
Жетібай Жылқышыұлы (1940 ж. т., Маңғыстау ауданы Таушық ауылы) – мәдениет қызметкері, шежіреші.
Өмірбаяны
Еңбек жолын есепшіліктен (1958) бастаған Жылқышыұлы Таушық поселкесі кеңесі атқару комитетінің хатшысы, Маңғыстау ауданы азаматтық қорғаныс штабының бастығы (1958 – 67), ауданы мәдениет үйінің директоры, «Жастар» вокалды-аспаптар ансамблінің жетекшісі (1967 – 74) болды.
Шығармашылығы
Аудандық халық театрының бірқатар қойылымдарына қатысып, Қыдыш (М.Әуезов, «Түнгі сарын»), Тұрсын Ходжаев (Ш.Құсайынов, «Біздің Ғани»), Қарпық, Мұса Байжанұлы (З.Ақышев, «Келіндер», «Жаяу Мұса»), Естай (М.Төлебаев, «Біржан – Сара» операсынан үзіндіде), Дүйсен (Қ.Аманжолов, «Досымның үйленуі»), т.б. рөлдерді шебер орындаған.
Б.Тәжібаевтың «Дойыр мен домбыра» атты повесі бойынша «Ән құдіреті» атты инсценировка жазып, республикалық байқаудың лауреаты (1978) атанды. Оның кейбір шығармалары «Жыр-дария» (Ақтау, 1995), «Аманат» (1996) жыр жинақтарына енген.
1997 жылдан «Адай шежіресін» жинақтаумен шұғылданады.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары Санат:Қазақстан жазушылары
Қуаныш Мұратұлы Қалмұратов
Қуаныш Мұратұлы Қалмұратов (27 тамыз 1996 жыл) — қазақ футболшысы, қорғаушы. "Атырау" клубында доп тебеді. Қазақстан кубогының екі дүркін финалисі (2017, 2018).
Клубтық
Карьерасын 2013 жылы "Атырауда" бастады. Ол маусымда 17 жасар футболшыға тек орынбасарлар сапында ғана ойнауға тура келді. 2014 жылы бірінші лигадағы "Астана-1964" клубына ауысты. Ол жылы астаналық клуб премьер-лигаға жолдама ала алмады да, жыл соңында тарап кетті. Қуаныш "Атырауға" қайта оралды да, бір маусымды туған клубында өткізді.
2016 жылы Қызылорданың "Қайсарына" барып қосылып, бір маусым доп тепті. "Қайсар" сапындағы тұңғыш ойынын 26 наурыз күні "Қыранға" қарсы өткізді.
2017 жылы тағы да "Атырауға" қайтып келді.
Халықаралық
2017 жылы Қазақстан жастар құрамасына шақырылып, бес кездесуде алаңға шықты. Соның екеуінде 90 минут толық ойнады.
2018 жылы тағы да үш кездесуде алаңға шықты. Бірақ әлі ұлттық құрамаға шақырылған жоқ.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Атырау ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Туртуарак
Туртуарак (Tourtoirac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,43 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24555, пошта индексі — 24390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 645 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Апас
Апас — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Аптрак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 95 адамды құрады. Пошта индексі — 453873, ОКАТО коды — 80241810002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Таунтон (Миннесота)
Таунтон (Taunton) — Миннесота штатының Лайон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 139 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-64264.
Сен-Марс-д'Егренн
Сен-Марс-д'Егренн (Saint-Mars-d'Égrenne) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,06 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 696 адамды құрады. Халық тығыздығы — 27,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Зимен (Бургас облысы)
Зимен (Зимен) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Карнобат қауымының құрамына кіреді.
Мазево
Мазево (Masevaux) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Танн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,21 км² шамасында.
Зимен (Бургас облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 196 адамды құрайды.
Мазево
Коммунаның INSEE коды — 68201, пошта индексі — 68290.
Зимен (Бургас облысы)
Пошта индексі — 8428. ЕКАТТЕ коды — 30853.
Мазево
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3278 адамды құрады. Халық тығыздығы — 141,23 адам/км².
Зимен (Бургас облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Мазево
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Қайша Миханова
Қайша Миханова (1907, бур. Жалпақтал ауданы - 1980) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері (29.3.1958). 1943 жылдан «Талдыапан» қой кеңшарында шопан, аға шопан болған. Қазақстанның мал шаруашылығының еңбек сіңірген шебері атанған. Жыл сайын малды шығынсыз бағып, төл алуда жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін оған ең мәртебелі атақ берілген. Миханова есімі бұрынғы шаруашынықтағы бөлімше орталығына, сондай-ақ балалар комбинатына беріліп, туған ауылына ескерткіш-мүсін қойылған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Рипсалидопсис
РИПСАЛИДОПСИС (RHIPSALIDOPSIS  РИПСАЛИДОПСИС) –  кірпігүлдер тұқымдасына жатады. Отаны - Бразилия. Рпсалидопсис  желтоқсан гүліне өте қатты ұқсас келеді. Бірақ желтоқсан гүлінен айырмашылығы, гүлдеу мерзімі наурыз-мамыр айларының аралығында. Жапырақтары етті, жалпақ, тікенекті,  буын-буын болып келген. Жапырағының соңғы буындарының ұшынан гүл жарады. Гүлдерінің күлгін, қызыл, қанық қызыл, ақ түсті түрлері бар. Гүлдерінің хош иісі болады. Гүл түйнегі  пайда бола бастағаннан бастап, өсімдікті бір орыннан екінші орынға қозғап, мазалауға болмайды, әйтпесе  түйнегін тастап жібереді.
Жарығы:
Алакөлеңкені ұнатады.
Жылуы:
Қазан айынан қаңтар айына дейін демалу кезеңінде 15 ºС салқындау жерде ұстаған жөн.
Суғарылуы:
Гүл бүршіктері пайда болғаннан бастап гүлдеп болғанға дейін молынан суғару керек. Гүлдеп болған соң суғаруды азайтады. Демалу мерзімінде салқындау жерде ұстағандықтан суды тек топырағы кеуіп кетпеу үшін ғана суғарып отырады.
Ылғалдылығы:
Құмды, шөлді жерлерде өсетін кірпігүлдерден айырмашылығы, бұл көлеңкелі тропикалық ормандарда өсетіндектен ылғалдылықты ұнататын өсімдік.
Қоректендірілуі:
Айына бір рет кірпігүлге арналған тыңайтқышпен қоректендіріп отыру қажет.
Аурулары:
Көбінесе саңырауқұлақ ауруларына шалдығып ауырады. Ондай жағдайда фунгицид препаратын қолданыңыздар. Ақ ұнтақ құрты, өсімдік битімен ауырған жағдайда инсектицидтер қолданыңыздар.
Көбейтілуі:
Қалемше арқылы көбейтеді.
Дереккөздер
Санат:Кактустер
Репертуар
Репертуар (франц. repertoіre, лат. repertorіom — тізім, хаттау) — театр, концерт эстрадасы, т.б. өнер ордаларында орындалатын драмалық, музыкалық, т.б. шығармалар жиынтығы, сондай-ақ актер ойнайтын рөлдердің бір тобы. Қазіргі Репертуар (қазіргі қоғам өмірін көрсететін шығармалар) және классик. Репертуар (ұлттық және дүние жүзінің классик. драматургиясы) деген түсінік бар. Сонымен қатар Репертуарды театрдың түріне (мыс., опер., эстрад.), стилі мен жанрына (комед., романтик.) қарай айырады. Репертуардан театрдың көркемдік және идеялық бағыт-бағдары да байқалады.
Дереккөздер
Санат:Терминология
Катафронт
Катафронт (грекше: kata - төмен қарай қозғалысты көрсететін қосымша, латынша: frontis — алғы жақ) — шептік беттің жылы ауаның төмен карай құлдилайтын атмосфералық шебі. Көптеген суық шептердің үстіңгі бөліктері. Кейде жылы шептер, сондай-ақ бос атмосферадағы инверсия беттері катафронт болып табылады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Вениамин Левитин
Вениамин Фаустович Леви́тин (1905—1966) —кеңес кинооператор,Сталин сыйлығының лауреаты.
Биография
Вениаамин Левитин Ленинград профтехникумды бітірген.1933 жылдан бастап оператор-қоюшы болып "Союзфильм" киностудиясында жұмыс істеген. (қазіргі «Ленфильм»). Вениамин Ұлы Отан соғысында қатысқан.
Атақтары мен марапаттары
Сталин сыйлығы(1950)
Қызыл жұлдыздың ордені(1943)
Медалдер
Фильмографиясы
1931 — Парень с берегов Миссури
1934 — Частный случай
1937 — Тайга золотая
1938 — Год девятнадцатый
1949 — Счастливого плавания
1952 — Навстречу жизни
Санат:1905 жылы туғандар Санат:1966 жылы қайтыс болғандар Санат:Қоғам қайраткерлері
Биосүзгі
Биосүзгі - ағынды суларды биологиялық одіспен тазалау үшін салынған ғимарат. Суды тазалау — оны белсенді микробиологиялық қабат жабылған сүзгі арқылы өткізу немесе қолдан жасалған тазалағыш — организмдер егілген кеңістік арқылы өткізумен жүзеге асады. Соңғысының міндетін қамыс өсірілген кеңістік атқара алады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Масарамброс
Масарамброс (Mazarambroz) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Монтес-де-Толедо ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1345 адамды құрайды. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 25 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Досмұхаммед Тілеуліұлы Досқожаев
Досмұхаммед Тілеуліұлы Досқожаев (1948 жылы туған, Жамбыл облысы, Тараз қаласы) – техника ғылымдарының докторы (1995), профессор (1997). <
Мәскеу технологиялық институтын (1971), аспирантураны (1977) бітірген. 1983 жылға дейін Жамбыл технологиялық институтында ассистент, аға оқытушы, доцент, 1983–94 ж. осы институттың Алматы бөлімшесінде декан қызметтерін атқарған. 1995–96 ж. Республикалық жеңіл өнеркәсіп ғылыми-техникалық инженерлік орталығының бас директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, 1996–2001 ж. Қазақ мемлекеттік басқару академиясында бөлім бастығы, проректор, стратегиялық даму орталығының бастығы болды. 2001 жылдан Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университетінің ректоры.
64 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 монография, 8 авторлық куәліктің иесі.
Ғылыми-техникалық кітапхана
Дереккөздер
Санат:Кітапханалар
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
Музейлік коллекциялар мен жинақтар. Еліміздің әр түрлі музейлерінің қорлары мен зкспозицияларында қазақтың төрт жүзден астам көне музыкалық аспаптары сақтаулы. Осы бай коллекциядан қазақтың музыкалық аспаптарын зерттеу үшін ғылыми құндылығы зор өте сирек кездесетін ондаған көне аспапты кездестіруге болады. Олардың арасында домбыра, қылқобыз, сыбызғы, шаңқобыз, шертер, шыңдауыл, даңғыра, дабыл, дауылпаз, асатаяқ бар. Ленинград пен Москваның музейлері қазақтың музыкалық аспаптарына бай, бұл аспаптар мұнда өткеп ғасырдың орта шенінен бастап түсе бастаған. Оларды жинауға алуан түрлі мамандық иелері: көрнекті ғалымдар, этнографтар, тарихшылар, дәрігерлер, суретшілер белсене ат салысқан. Орыс ғалымдары халық әндерін жазып алумен және музыкалық аспаптарды жинаумен айналысқан, сондай-ақ халық творчествосын зерттеуге көп көңіл бөлген. Этнографиялық заттарды іздеу үшін арнайы экспедициялар ұйымдастырылған.
Қазақ халқының көрнекті ағартушылары музыкалық этнографияға аса зор үлес қосты. Абай Құнанбаев өзінің досы, мамандығы бойынша дәрігер, Харьков университетін бітірген саяси жер аударылған Нифонт Долгополовпен бірге 1885 жыл мен 1893 жылдар аралығында бірыеше музыкалық аспап тапқан. 1885 жылдың жазында Долгополов Абай аулында қонақта болады. Ол Абай аулынан 50-ден астам этнографиялық зат жинаған. Абай әсіресе ең сирек кездесетін музыкалық аспаптарды жинауға назар аударады. Семей қаласындағы Абайдың республикалық әдеби-мемориалдық музейінде үш ішекті екі домбыра, қияғы тым қарапайым екі қылқобыз, сыбызғы және әсем безендрілген сілку арқылы дыбыс шығаратын аспап асатаяқ сақтаулы. Бұл аспаптар 1883 жылы ұйымдастырылған Семск өлкетану музейінің қорында 1964 жылға дейін сақталып келген.
1910 жыл Томскіде поляктың революционер ақыны Густав Зелинскийдің (1809—1881) орыс тілінде жазған «Қырғыз» атты дастаны басылып шықты. Жалпы алғанда әлі күнге дейін жұртқа оншалықты белгілі болмай келе жатқан бұл басылым тек әдеби шығарма ретінде ғана емес, сондай-ақ этнографиялық зерттеу ретінде де белгілі бір дәрежеде құнды дүние. Дастанда қазақтардың тұрмысы мен әдем-ғұрыптары кеңінен баяндалады. Суретшілер Г. Гуркин мен В. Белослюдовтың Абай музыкалық аспаптарын бейнелеген суреттері музыка зерттеушілер үшін бағалы материал. Олардың кейбірі сақталған.
Совет Одағының 60-тан астам халқы мен ұлтының тұрмысы менмәдениетін жан-жақты сипааттап көрсететін Ленинград КСРО халықтары этнографиясының, мемлекеттік музейі шын мәнінде дүние жүзіндегі аса ірі қазыналардың бірінен саналады. Бұл күнде музейде музыкалық аспаптардың мейлінше бай коллекциясы бар, онда тек қазақтардікінің өзі ғана 50-ден асады.
Алғашқы аспаптар музейге 1901 —1902 жылдары сурстші С. М. Дудиннен және қазақтың музыкалық фольклорын зерттеуші С. Г. Рыбаковтан келіп түседі. Олардың кейбірі бірнеше көне домбыра, қылқобыз бен шаңқобыздар болған.
Музейдің, архив документтерінде сирек кездесетін аспаптар іздестірілгені жөнінде мәліметтер бар. Өзінің қазақ жеріне жасаған саяхаты жөнінде Географиялық қоғам советінде есеп берген С. Г. Рыбаков бақсыдан көріп, өзі сатып алған аспап туралы баяндайды. Бұл аспаптың басында және мойнында мүйіз тәріздес сылдырмақтары бар төрт темір ілмек бекітіліпті.
Музей коллекцияларында бәрінен де домбыра көп кездеседі. Олардың кейбірі аса шебер жасалған. Көптеген домбылардың бітімі өзгеше, безендірілуі әсем, ою-өрнегі ғажап.
NGC 6791
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
КСРО халықтары этнографиясының мемлекеттік музейінде асатаяқтың өте сирек кездесетін бір данасы сақтаулы. Оның басына төрт металл сақина және төрт дөңгелек жалпақ металл пластинка ілінген. Асатаяқты көбінесе бақсылар пайдаланған, өйткені олар асатаяқты сермеп бақсылық жасаған кезде жацағы темір теңгешелер бақсының әр түрлі қимылына орай сылдырлап-сыңғырлап неше түрлі дыбыс шығаратын болған. Коллекциялық тізімде (№ 1062- 1112) айтылғандай, «алба-жұлба қырғыз билеп жүріп көмейінен дыбыс шығарады, қолындағы асатаяғын сермеп салдыр-гүлдір еткізеді». Көне асатаяқты алып келген адам Орыс музейінің этнографиялық бөлімінің тапсыруымен 1906 жылы Семей губерниясында болып қайтқан аспап жинаушы П. Бекетов. Металл сылдырмақтарды, қоңыраулар мен сақиналарды тек асатаяқтан ғана емес, қазақтың басқа да музыкалық аспаптарынан көруге болады. Кішкентай қоңыраулар қылқобыз бен домбыраның басына, сондай-ақ шанағының ішіне де ілініп қойылатын. Мұның өзі темір теңгешелерді тек бақсылар ғана емес, сондай-ақ халық арасындағы орындаушылар да пайдаланғанын көрсетеді.
КСРО халықтары этнографиясының мемлекеттік музейінде бірнеше шаңқобыз сақтаулы, оларды республикамыздың кейбір оңтүстік аудандарынан кездестіруге болады, бұл жақта олар шаңқауыз деп аталады. Аталмыш музейде шаңқобыздың жұқа ағаш пластинкадан жасалған бір данасы бар. Суреттеп жазуында шаңқауыз деп аталған бұл аспапты Сырдарияның сағасынан суретші С. М. Дудин 1902 жылы тауыпты. Шаңқобыздардың шашақ тағылған әрі өрнектелген әйел кебісіне ұқсас өзгеше әдемі қорабы болған.
NGC 6791
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Лира (шоқжұлдыз)
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
КСРО Ғылым академиясының Антропология және этнография музейінде (музейді 1714 жылы Петр I ашқызған) жиырмадан астам қазақ аспабы бар. Солардың бірі тұтас ағаштан ойып жасалған домбыраны аспап жинаушы К. Н. Делазари 1898 жылы Жетісудың Лепсі уезінен әкелген. Ою-өрнекпен әшекейлендіріп жасалған екі көне домбыра Ақмола облысынан әкелініпті. Бөлек тақтайшалардан құрастырылған шанағы үш бүрышты болып келген бірнеше домбыра да осында.
Қылқобыздың жасалу түрі де, үлкен-кішілігі де әр алуан әлденешеуі жиналыпты. Олардың ішіндегі бақсылардың пайдаланғандары жай адамдар тартқаннан едәуір өзгеше. Мысалы, бақсы қылқобыздың басына үкінің қағырсынын тақса, шанағына айна орнатқан, әр түрлі темір теңгешелер ілген. Бір қобыздың жасалуы өзгелеріне мүлде ұқсамайды, өйткені оның ожау сияқтанып жасалған қос панағы бар. Бұл аспапты этнограф Д. Д. Букинич 1925 жылы Торғай уезінен әкеліпті.
Музейде металдан жасалған көлемі әр түрлі үш шаңқобыз бар екен. Олардың ағаш қораптарының әдемілігі, ондағы нәзік ою-өрнек көз тартады.
КСРО Ғылым академиясыныц Антропология және этюграфия музейінде ұрып ойналатын аспаптар — асатаяқ пен шыңдауылдың бір-бір данасы сақтаулы. Темір сырқырмақтар тағылған, ағаш таяққа ұқсас асатаяқ Петербергте 1898 жылы Жетісу губерниясының Лепсі уезінен келінген. Шыңдауыл— шанағы металдап жасалынып, ұрып ойналатын аспап. Оны суреттеп жазғанда (№ 410- 12) литапра типіне жатқызып, бірақ барабан деп қате тапты.
Музейдің коллекциясы белгілі ғалымдардың, этнографартардың, музыка қайраткерлерінің сыйға тартқан музыкалық аспаптарымен толыға түскен. Мысалы, академик С. Берг 1902 жылы музейге өзі Қазалы уезінен әкелген домбыраны сыйлайды. Екінші бір домбыраны музейге кадемик Е. Н. Павловский тарту еткен. 1930 жылы музей бір тамаша қылқобызбен толығады, оның иесі белгілі тузыка зерттеушісі Н. Ф. Финдейзен болыпты.
Көрменің экспозициясында әр түрлі музейлердің коллекцияларынан алынған, сондай-ақ қазақтың халық музыкасын зерттеуші белгілі ғалым С. Г. Рыбаковтың, орыс халық аспаптарының тұңғыш оркестрін құраушы В. В. Андреевтің және тарихи-музыка зерттеушісі Н.Ф. Финдейзеннің жеке музейлерінен түскен аспаптар мол.
Көне домбыралар бір-біріне мүлде ұқсамайды. Олардың кейбірінің шанағы сопақша болса, кейбірінікі дөңгеленіп, ал енді бірі үш бұрышты болып келген. Домбыралардың бастары да әр түрлі әдемі жасалған. Мысалы, бір домбыранын, басына темір теңгешелер ілініпті, бұл тым сирок кездесетін жағдай, екіншісінде — екі ішекті (ішекті бұрап) күйге келтіру үшін бір ғана құлақ бар. Қылқобыздың жасалуы да ә түрлі. Мысалы, екі аспаптын, басыма және мойнына үлкендігі әр қилы темір теңгешелер тағылған. Екіншісінің шанағына салпыншақтар, айна және дөңгелек қаңылтырлар бекітіліпті, жиек-жиегін әдемілеп өрнектепті. Тағы бір қылқобыздың басы мен мойны сүйекпен әшекейленген. Барлық қылқобызға аттың қылынан екі ішек тағылыпты.
Экспозицияға көлемдері әр түрлі екі шыңдауыл қойылған. Олардың мыс шанағының бір жақ бетіне көн тері қапталыпты да бүйірлеріне аспапты іліп қоюға ариап қайыс тағылыпты.
Театр, музыка және кинематографияның Ленинград мемлекеттік институтыныц аға ғылыми қызметкері, өнер зерттеу ғылымының кандидаты A. М. Мирек қазақтың көне музыкалық аспаптарын алу үшін 1975 жылы Алматыға келді. Белгілі шебер О. Бейсембаев аспаптың бірнеше түрін жасаған еді, соның кейбірі A. М. Мирек арқылы музейге берілді. Олардың ішінде көне жетіген, әр түрлі етіп жасалған домбыралар, қылқобыз, әдемі қорапты сыбызғы, шертер, қамыс сырнай, саз сырнай, үскірік, асатаяқ, кіп-кішкентай әйел кебісіне ұқсатып жасалған қорабы бар темір шаңқобыз, ағаш шаңқобыз. Осының арқасында Ленинградтағы Тұрақты кәрмеде қазақтың музыкалық ао паптарыныц бірегей коллекциясы әжептәуір толыға түсті. Ал, Москвадағы М. И. Глинка атындағы музыкалық мәдениеттің орталык, музейінде музыкалық аспаптардың аса ірі коллекциясы бар. бұл музей 1934 жылы ұйымдастырылған. Оның қорында қазақтың музыкалық аспаптарының отыздан астам данасы сақтаулы. Көке музыкалық аспаптардан мұнда домбыраны, қылқобызды, сыбызғыны, даңғыраны және шыңдауылды көруге болады. Соңғысы коллекциялық сипаттап жазуда (№ 266) «даул» дегі аталыпты.
Квазигеоид
Квазигеоид — мұхиттар мен ашық теңіздерде геоид бетімен үйлесетін қосалқы бет. Квазигеоид беті геоид бетіне жақын, ауытқулар жазық аумақта сантиметрдің бөліктерімен білдіріледі және таулы аудандарда 2 м-ден аспайды.
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
Бұл аспаптардың кебін 1870 жылдары Орта Азия халықтарының музыкасын зерттеуші Август Федорович Эйхгорн жинаған. Бұл аспаптардың маңызы зор. Олардың кейбірі өте ертеде жасалған. Мұнда екі ішекті шертіп ойналатын аспапты көресіз, оның шанағына көн тері керілген, мойкында перне жоқ, ал басында жалғыз құлақ. KoAAeK" циялық суреттеп жазуда (№ 850) бұл аспап «қобыз» деп аталыпты, алайда құрылысына қарағакда ол кәне шертерге өте ұқсас. Оның көлемі: ұзындығы—74 см, шанағының ені— 12 см, тереңдігі—6 см. А. Эйхгорн сондай-ақ қылқобыздың темір сылдырмақтары бар сирек кездесетін бірнеше данасын тапқан.
Квазигеоид
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
А. Эйхгорн коллекциясында домбыралар ерекше қастерленіп қойылыпты. Бұл домбыралар жасалу түрі, безендірілуі, ою-өрнегі т.б. жағынан бір-біріне ұқсамайды. Кейбір домбыралардың шанағының бүйірінде де дыбыс шығаратын ойығы бар. Аталмыш коллекциядан ұрып ойналатын аспаптар шыңдауыл мен даңғыраны да көруге болады, олардың жасалғанына жүз елу жылдан асыпты. Коллекциялық сурет жазуда (№ 266) шыңдауыл жайында былай делініпті:
«Қазақтың ер басына іліп жүретін музыкалық аспабы— шыңдауыл, қол тоқпақпен ұрылады. XIX ғасырдың орта шенінде жасалған аспаптың шанағы, жезден болады.
1934 жылы Алматыда өткізілген халық ішінен шыққан әнші-күйшілердің республикалық бірінші слетіне қатысқан Ысқақ Уәлиевтің сыбызғысы музейде сақтаулы. Музыкалық, аспаптарды сақтауға қолайлы болуы үшін халық іпсберлері тұтас ағаштан ойып немесе былғарыдан қорап жагаган. Кейбір шеберлер өздерінің музыкалық аспаптарып жинамалы етіп жасапты: мысалы, аспаптың мойны мен басы оның шанағынан бөліп алынатын болған. Нақ осындай өте сирек кездесетін, Түркістаннан табылған қобызды Москва мемлекеттік университеті жанындағы Д. Н. Анучкин атындағы антропология музейінен көруге болады.
Осы қобыздың суреті А. Масловтың 1911 жылғы басылып шыққан «Дашков әтнографнялық музейінде сақтаулы музыкалық аспаптардың суреттері келтіріліп, түсіндіріліп жазылуы» атты кітабынан табылған.
Свердлов облысының Алапаевск қаласында П. И. Чайковский атындағы Музей үйде КСРОхалықтарының, соның ішінде қазақ халқының да музыкалық аспаптарының үлкен  де қызғылықты коллекциясы бар. Музей 1974 жылы ). Бейсембаев қолымен жасалған аспаптардың жаңа тобы тобымен толықты. Көне үлгілер бойынша он аспап жасалғаны, оның ішінде екі жетіген, шертер, домбыраның бірнеше үрі, сыбызғы, қылқобыз, екі түрлі асатаяқ бар. Осы еңбектің авторы музейге оның қызметкері В. Б. Городилина қылы екі көне аспап — XX ғасырдың басында белгісіз шебер жасаған шаңқобыз және формасы Шығыс Қазақстандағы үлгіге келетін, халық шебері Б. Шоқин жасаған домбыра сыйлады.
Қазақтың музыкалық аспаптарының анағұрлым толымды коллекцияларының бірі Қазақ ССР Орталық мемлекеттік музейінде жиналған. Онда жиырмадан астам музыкалық аспап сақтаулы. Олардың ішінде халық шеберлерінің қолынан шыққан көне домбыра, қылқобыз, сыбызғы, дабыл мен даңғыра бар. Әсіресе, Павлодар облысынан халық шебері Есалинов жасаған домбыра түрі мен ою-өрнегі жағынан ерекше көңіл аударарлық. Екінші бір домбыра өзінің құрылысы жағынан мүлде өзгеше—ол екі бөліктен тұрады. Музейге арналған бірнеше аспапты шеберлер Қ. Қасымов пен И. Романенко жасаған. Олардың арасында көрнекті қоғам қайраткерлері ұстаған домбыралар да бар. Мысалы, сүйекпен өрнектеліп, безендірілген домбыра Қазақстанда Совет өкіметін орнату жолындағы күрескер Әліби Жанкелдинге кезінде сыйға тартылған екен, ал ою-өрнегі әдемі екінші домбыраны КСРО халық артисі Күләш Бейсейітова сыйға тартқан көрінеді. бұл домбыра музейге 1960 жылы түскен. Осы секілді сыйға тартылған домбыра мен қобыздардың бірнешеуін Осакаровка музыка фабрикасы жасапты.
Су тұтқыш көкжиек
Су тұтқыш көкжиек — су өткізетін тау жыныстардың бір қабаты немесе бірнеше кабатының уақыт аралығында, жарылған және бос жерлер жер асты суларымен толтырылған.
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
Қазақ ССР республикалық Орталық музейінде металл сылдырмақтары бар көне қылқобыз сақтаулы. Оның ішіне айна орнатылған, шанағы жартылай көн терімен қапталған. Екінші қылқобызды 1960 жылы Жамбыл қаласындағы халық шебері Қырғызбай Қаңтарбаев сүйекпен безендіріп жасапты. бұл аспаптың өзі және сыртындағы қорабы әдемілігі жағынан теңдессіз десе боларлық. Осы музейде ұрып ойналатын, әрі сирек кездесетін екі аспап бар, олар — 1936 жылы Шымкент облысының Малыбай селосынан табылған дабыл мен даңғыра.
Су тұтқыш көкжиек
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Музейлік коллекциялар мен жинақтар
Ысқақ Уәлиевтің сыбызғысы мен тамаша әнші Әміре Қашаубаевтың домбырасы музей үшін аса құнды экспонаттар. Әміренің домбырасын A. В. Луиачарскийдің арнайы ұсынысы бойынша 1925 жылы әншінің өзіне арнап жасаған. Әмірені жақсы білген және оның дарынын жоғары бағалаған A. В. Затаевичтің ұсыкысымен атақты әншіміз Францияға гастрольге шыққан совет делегациясының құрамында болып, Париж театрларының сахналарында дүйім жұртты тамсандыра қол соқтырғаныи бәріміз білеміз.
Сондай-ақ Алматы музейінде халық әншісі, композитор Жаяу Мұсаның үш музыкалық аспабы бар. Қылқобыз бен домбыраны Жаяу Мұсаның өзі жасағаныи айту керек.Қылқобыздың құрылысы да өзгеше: шанағының беті көн тсрімен емес, ағаш қақпақпен қапталған. Ал скрипканы Жаяу Мұса 1912 жылы Петропавл қаласында сатып алыпты. Әншінің ұлы Салық аспаптарды музейге сыйға тартқан.
Гурьевтегі, Оралдағы, Ақтөбедегі, Өскемендегі, Қарағандыдағы, Павлодардағы, Шымкенттегі, Қызылордадағы облыстық өлке тану музейлерінде қазақтың көне музыкалы аспаптарын кездестіруге болады. Сөйтіп, Москва, Ленинградта және біздің республикамыздың түрлі қалаларында қазақтың музыкалық аспаптарының он бір түрі сақтаулы.
Біз халық аспаптарының коллекциясын, сондай-ақ халықтың әнші, күйшілерінің орыпдауында ән-күйлерді жазып алып, жинақтап зерттеуге кірістік. Жиналған экспонаттардың ішнде әр түрлі аудандардан табылған домбыралар,сыбызғы, жетіген, шертер, асатаяқ, үш және төрт ішекті қобыздар, екі ішекті қылқобыздар, ағаш және металл шаң-қобыздар, даңғыра, саз сырнай, үскірік, қамыс сырнайлар, қос сырнай, керней, қоңырау — барлығы 300-ден астам қазақ экспонаттары бар. Аспаптар шырша, қарағай, қарағаш, қайың, жаңғақ ағашы, бал қарағай, арша тәрізді әр түрлі ағаштан жасалған, олар бір-бірінен үні, формасының өзгешелігі, құрылысы, қайталанбас ою-өрнегі, безендірілуі жағынан ерекшеленеді.
Коллекііияға еиген бірінші экспоиат — тамаша күйлердім, аг/гпрііі халық композиторы Дина Нүрпейісованың добырасы. Динаның артында қалдырған күйлері бүгін де халық арасында жоғары бағаға ие болуда. Домбыраны 1938 жылы шебер Арыстан Ермеков жасаған.
Жеке өзіміз жинаған аспаптардың ішінде Жамбыл облысы, Мерке ауданы, «Краспый Восток» колхозынан халық шебері Әбіқүл Ақкөзев жасаған домбыра ерекше. Өзінің түрі мен құрылысы жөнінен бұл аспап Қазақстанның оңтүстік аудаьдарына тән. Ол бүтін ағашты ойып жасаған. Он бір перне тағылған. Шанағының сол жақ бүйірі мен сырты оң жағы түгелдей дерлік ою-өрнекпен әшекейленген. Үстіңгі қақпағы сәл иіліп, ағаш шегелермен бекітілген. Шанағының бүйірінде араб әрпімен жазылған түсініксіз жазу бар. Бұл аспапты Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының түлегі Шекер Ахметжанов әкеліп тапсырған.
Сүйекпен әдемі безендірілген, шайтан тиегі ескіше жасалған тағы бір домбыра Өзбек ССР-і, Бұхар облысы,Тамды ауданының, тұрғыны атақты шебер Бекжасар Есембаевтың иелігінде болған. Оның қолынан шыққан домбыралардың бәрі сүйекпен шебер безендірілген. Аспаптарды жасауға қажетті материал ретінде тал мен қарағай пайдаланылған, ал безендіру үшін түйенің жамбас сүйегімен жіліншігі қолданылған. Аспаптарды ою-өрнекпен безендірмес бүрын сүйекті ұзақ қайнатып, әбден кептіріп алады. Содан кейін ғана оны домбыраға ойып орнатып бекітеді.
Осы еңбектің авторы бірнеше рет Шымкент облысының аудандарын аралап, көне музыкалық аспаптар іздеген еді. 1975 жылдыц көктемінде жолы түсіп көптен бері іздеген қылқобызды табады. Сайрам ауданындағы «Коммунизм» совхозының тұрғыны Тастан Қаңлыбаев (1929 жылы туған) бізғе тапсырған қияқпен ойналатык, сирек кездесетін бұл аспап жақсы сақталған екен. Оны аса бағалы зат ретінде Тастанның арғы үлкен ата-бабалары сақтап, біріыен-бірі мұра етіп қалдырыпты. Тастанның әкесі Қаңлыбайдың айтуына қарағанда, бақсылардың кем дегенде бес ұрпағына мінсіз қызмет атқарса керек. Аспаптың түрі мен құрылысы экспедицияның біріне қатысқан суретші И. Борисовтың 1768 жылы салған суретіндегі қылқобыздан аумайды. бұл сурет белғілі саяхатшы И. Гмелиннін, 1776 жылы басылып шыққан «Ресей мемлекетін мекендеуші барлық халықтар хақында» деп аталатын кітапта бар.