cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қалдыбай Асанов
Қалдыбай Асанов 1892 жылы Жымпиты уезінің 4-ауылында туған. Алашорданың Батыс Қазақстан бөлімшесіндегі белді мүшелерінің бірі. Мамандығы - экономист. Әкесі кедей адам болған, оның үстіне жастайынан жетім қалып, ағаларының қолында өседі. Жас кезінде көп оқи алмаған. Жымпиты ауылындағы орыс-қазақ мектебінен үш сыныптық білім алған ол кейін өздігінен ізденіп, білім жолын қуады. 1909-1914 жылдар арасында Саратов университетінің экономика факультетін бітіреді. 1916 жылы майданның қара жұмысына алынады, 1917 жылы елге оралады. Елге келген соң, Жымпиты уездік атқару комитетінде, уездік земство басқармасында қызметтер істеген. Оқыған, білімді, жұмысқа белсенді жігіт бірден көзге түседі. 1918 жылы мамырда К.Жәленовпен бірге Орал облыстық төртінші қазақ сиезінің хатшылық міндетін атқарады. Сиезде Жайық сырты қазақтар облысы құрылады да, Асанов «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің мүшесі болып сайланады. Екінші жалпықазақ сиезінің шешіміне сәйкес «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің және әскери бөлімнің бастығы Ж.Досмұхамедұлының бастауымен «Ойыл уәлаяты» жігіттерінен халық әскерін құру ісінде белсенді жұмыстар жүргізген. Ол халық әскерін ат-әбзел, азық-түлік, киім-кешекпен қамдауға жауапты болады. Ермұхамет Қоқанов, Құмай Байтөлеков, Нұрым Қабышов, Сатыбалды Асанов сияқты дәулетті байларды үгіттеп, халық әскеріне көмектесуге көндіреді. 1918 жылдан кейін Батыс Алашорда әскерінің интенданты болады. 1920 жылы Қызылқоға деген жерде Батыс Алашорданың бірнеше белді адамдарымен бірге тұтқындалады. Ол тұтқыннан қалай босағаны туралы дерек жоқ. Кейін Жымпиты уездік атқару комитетінің мүшесі болған. Осы қызметте жүргенде «Алашшыл» деген айыппен тағы жауапқа тартылып, Орал концентрациялық лагеріне қамалады. Жазасын өтеп шыққан соң, 1930 жылдары қаржы саласында жұмыс істейді, Орал педагогикалық техникумында орыс тілінен сабақ береді. Алашорда үкіметі үшін адал қызмет еткен азаматтың кеңес үкіметі үшін қауіпті екені ескеріліп, «КСРО-ның жаңа конституциясын ұлтшылдық бағытқа бұрмалады, кеңестік демократия мен бас бостандығы принципін сынады, партия ұйымдарын, Сталинді тілдеді» деген айыппен 1937 жылы қайта тұтқындалып, алдымен үш жылға, одан соң алты жылға бас бостандығынан айырылады. Бірақ кешегі Алаштың күрескер азаматының жер басып жүруінің өзін артық көрген кеңес үкіметі оны тірі жүргізгісі келмеді, НКВД басқармасы «үштігінің» қаулысымен 1937 жылы15 қарашада атылды.
Дереккөздер
Санат:Алаш Орда қайраткерлері Санат:1892 жылы туғандар Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар Санат:1937 жылы қайтыс болғандар Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары
Мира Сорвино
Мира Кэтрин Сорвино (Mira Katherine Sorvino; 28 қыркүйек 1967, Тенафлай, Нью-Джерси, АҚШ) — америкалық  актриса. Вуди Алленнің «Қуатты Афродита» фильмі үшін «Оскар» және «Алтын глобус» марапаттарының лауреаты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оскар сыйлығының иегерлері Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Transparency International ұйымы
Transparency International ұйымы – жемқорлықпен күресуге және оның әлем бойынша деңгейін анықтауға бағытталған халықаралық үкіметтік емес ұйым.
«Трансперенси Интернешнл» 1993 жылы Берлин қаласында құрылған. Негізін салған Бүкіләлемдік банктің бұрынғы директоры Петер Айген. Бүгінгі күні әлемнің көптеген елдерінде ұйымның филиалдары бар. .
Дереккөздер
Санат:Журналистика
Нил Олден Армстронг
Нил Олден Армстронг, Neil Alden Armstrong (Тамыздың 5, 1930 – Тамыздың 25, 2012)— АҚШ ғарышкері (астронавты). Айға ең бірінші аяқ басқан адам. нобай|"Аполлон-11" экипажы Нил Армстронгтың айға ұшуы Джон Кеннедидің одан алты жыл бұрынғы берген уәдесі еді. КСРО-ның ғарышты зерттеуі, ғарышқа адамды ұшыруы оған себебін тигізді. Жас кезінде авиамоделдеу спортымен айналысқан. 1949 жылы әскери-теңіз училищесін (Флорида штаты), 1955 жылы Пердью атындағы университетті (Индиана штаты) бітірген. 1955 — 1962 жылдары Эдуардс авиация базасы (Калифорния штаты) мен АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі басқармасында (НАСА) сынаушы ұшқыш болды. 1962 жылы НАСА орталығындағы астронавтар құрамына қабылданды. 1966 жылы астронавт Д. Скоттпен бірге “Джемини-8” ғарыш кемесінің командирі болып Жер төңірегінде ұшты. 1969 жылы 16-24 шілдеде “Аполло-11” ғарыш кемесінің командирі ретінде адамзат тарихындағы тұңғыш Айға ұшу сапарына (астронавтар Э. Олдрин және М. Коллинзбен бірге) қатысты. Э. Олдрин екеуі Ай бетінде 21 сағат 36 минут болып, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Астронавтардың Айға сапары 8 тәулік 3 сағае 18 минутқа созылды. Ғарышқа Нил Армстронгпен бірге Эдуин Олдрин және Майкл Коллинз ұшты.
Ерте өмір
Армстронг 1930 жылы 5 тамызда Вапаконета, Огайо штатында дүниеге келді, Виола Луиза мен Стивен Кениг Армстронгтың ұлы. Ол неміс, шотланд-ирланд және шотланд тектес болған. Оның әкесі Огайо штатының ревизоры болған және отбасы штат бойынша бірнеше рет көшіп, келесі 14 жыл ішінде 16 қалада тұрды. Армстронгтың ұшуға деген сүйіспеншілігі осы уақытта екі жасында, әкесі оны Кливленд әуе жарысына апарған кезде басталды. Ол бес-алты жасында әкесі екеуі Форд Тримоторға мініп, Огайо штатындағы Варрэн өзінің алғашқы ұшақ рейсін басынан өткерді. Отбасының соңғы қадамы 1944 жылы болды және олар Вапаконетаға оралды, ол орта мектепте оқыды және Вапаконета аэродромында ұшу сабақтарын алды. 1947 жылы 17 жасында Армстронг Индиана штатындағы Вест-Лафайеттегі Пурду университетінде аэронавигациялық инженерия бойынша оқи бастады. Оның колледждегі ақысы Холлоуэй жоспары бойынша төленді. Сәтті үміткерлер екі жылдық оқуды, содан кейін екі жылдық ұшу дайындығын және АҚШ әскери-теңіз флотында авиатор ретінде бір жыл қызмет етуді, содан кейін бакалавриаттың соңғы екі жылын аяқтауды міндеттеді. Армстронг теңіз ғылымы курстарына қатысқан жоқ және Әскери-теңіз резервіндегі офицерлерді даярлау корпусына кірген жоқ.
Дереккөздер
Санат:5 тамызда туғандар Санат:1930 жылы туғандар Санат:Огайода туғандар Санат:25 тамызда қайтыс болғандар Санат:2012 жылы қайтыс болғандар Санат:АҚШ ғарышкерлері
Чарт
Чарт (ағыл. chart — график, кесте) — бағаны есепке алу және болжау үшін қолданылатын баға кестелері. Бағаналы Чарт пен айқыш нүктелі үлгідегі Чарт түрлеріне бөлінеді. Болжау кестелерде пайда болатын фигуралар мен басқа да кестелік дабылдарды бірдей ету арқылы жасалады. Алып-сатарлар неғұрлым кең қолданады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Graf
Аденоид
Аденоидтерге шалдыққанда мұрьшнан тыныс алу оқтын-оқтын немесе ұдайы қи ы нд айды, мұрыннан су ағуы күшейеді, кейде ол көмекейге ағып кетеді. Балалар аузын ашып ұйықтайды, қорылдайды, ұйқысы бұзылады, кейде демі жетпей булығып қалады. Аденоидтер күшейгенде баланың даусы көмескіленеді: дауыс күңгірттен, олар дауыссыз «м» және «н» әріптерін «б» және «д» әріптерінше айтады. Кейде, әсіресе тұмау асқынғанда, аденоидтер құлақ естуінің нашарлауымен ұштасады. Құлақ есту інің оқтыноқтын нашарлауы, селқостық пен асқа тәбеті шаппаушылық балалардың ұмытшақ, зейінсіз болуына әкеліп соғады да, мұның өзі кейде ақыл-ой жетілуінің бөгелуіне себепші болады. Жас шағында аденоидгерге ұшыраған балалардың ұзақ уақыт тілі шықпайды: мектеп оқушыларының сабаққа үлгеруі нашарлайды. Баланың ұдайы аузымен дем алуы салдарынан оның жағы салбырап, мұрын-ерін қыртыстары тегістеліп кетеді, тіс құрылымы бұзылады (жоғары тістері төменгілерінен едәуір алға шығыңқы болады), бет әлпеті өзгереді. Ересек балалардың бас ауруы байқалады, кейде рефлекторлық асқынулар болады — түнде қуығының несеп үстамауы, тұншығып бастырылуы және т. б. кездеседі. Мұрыннан әрең тыныс алудың ұзаққа созылуы кеуде сүйегінің дұрыс дамымауына («құс төс»), асқазан-ішек жүйесі мүшелерінің оңды жұмыс істемеуіне (асқа тәбеті шаппауы, қайта-қайта лоқсу, ұлы дәретінің қатуы немесе іш өтуі), қан азаюына және оттегі жетіспеуінен жүдеуіне («аденоидтік арықтау») әкеліп соғуы мүмкін.
Емдеу үшін операция жасалады. Операциядан кейін бала 5—7 күн ерекше күтімге алуды керек етеді: ыстық тамақ, сол сияқты қатты (нан қабықтары, кепкен нан), қышқыл тағам (ашы, тұзды, қышқыл) және шоколад бермеу керек; асыр сап ойнауға және күн көзінде жүруге болмайды. Бала жатқан бөлме ішін жақсы желдетіп, еденді дымқылдан сүртіп тұру керек. Аденоидтердің алдыналу үшін жоғарғы тыныс жолдарының ауруын дер кезінде емдеу, ал мұрыннан тыныс алудың қиындауы ұзаққа созылған жағдайда — оториноларинголог-дәрігермен кеңесу қажет.
Дереккөздер
Санат:Лимфа жүйесі
Падало (Кырджали облысы)
Падало (Падало) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Крумовград қауымының құрамына кіреді.
Шагабутдинов көшесі (Алматы)
right|thumb|Багаутдин Шагабутдинов Көшеге Түркістан мен Жетісудағы Қазан төңкерісіне қатысқан Багаутдин Шагабутдиновтың есімі (1956 жылы) берілген. Шагабутдинов Багаутдин (1893-1920) Тамбов облысының Азнево елді мекенінде дүниеге келген. Балалық, жастық шағын Верныйда (Алматы) өткізген. Ол Түркістан ОАК мүшесі, Жетісу әскери комиссары болған.
Падало (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 27 адамды құрайды.
Шагабутдинов көшесі (Алматы)
Көше Бостандық, Алмалы, Жетісу аудандарында орналасқан. Мақатаев, Гоголь, Қазыбек би, Төле би, Жамбыл, Шевченко, Құрманғазы көшелері, Абай даңғылымен қиылысады. Бұрынғы атауы - Кордонная көшесі. Көшенің ұзындығы - 2750 метр.
Падало (Кырджали облысы)
Пошта индексі — 6960. Телефон коды — 03641. ЕКАТТЕ коды — 55097.
Шагабутдинов көшесі (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Намаз оқу
Санат:Ислам
Наталья Григорьевна Яровая
Яровая Наталья Григорьевна (1930 ж.т.) - кескіндемеші, график. Пейзаж жанрында жұмыс істейді. Ол «Абай көшесі» (1953, қағаз, қарындаш) және «Абай ескерткіші» (1980, қағаз, пастель, екеуі де суретшінің жеке қоры) атты суреттердің авторы. Суреттер сәнділігімен, өмірдегі шынайы бейнені шамадан тыс үлкейтіп көрсету мәнерімен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Шахта Алабы
Шахта Алабы — кенді қазып алуға бөлінген кен орнының бір бөлігі. Кен орнының геологиялық құрылымына байланысты Шахта алабаның пішіні де әр түрлі болады. Егер кен орны жалпақ пішінде болса Шахта алабы ұзындығымен және енімен, ал жатысы көлбеу және тіктеу кен орындарында тек ұзындығымен сипатталады. Шахта алабаның ауданына кен орнының ашылу әдісі, қабаттың биіктігі, өнімнің мөлш., кенді ашуға және жер үсті ғимараттарын салуға жұмсалатын қаржы, т.б. әсер етеді. Шахта алабы кен денесінің ұзындық бойы бағытында бірнеше жүздеген метрден километрге, ал құлама бағыты бойынша ондаған метрден бірнеше километрге дейін жетеді.
Мұхамеджан Қарабайұлы Қарабаев
Қарабаев Мұхамеджан Қарабайұлы (1858, Торғай облысы, Николаев уезі, №4 ауыл, — 10. 01. 1928, Қостанай) — алғашқы қазақ дәрігерлерінің бірі. Троицк гимназиясын (1881), Қазан университетінің мед. факультетін бітірген (1887). Сол жылы Қазан және Орынборда клиника дәрігері. 1888-1899 жылдары Қостанайда қалалық аурухана дәрігері, Ырғыз уезінде дәрігер (1907-1911). 1911-1916 жылдары Якут облысына жіберіліп, онда ел арасында көп тараған алапес ауруын емдеді. Өзінің 40 жылдық дәрігерлік еңбегімен республикамыздың денсаулық сақтау ісін ұйымдастыру, дамытуға елеулі еңбек сіңірді. Найман тайпасының Ергенекті руынан шыққан.
Дереккөздер
Санат:1858 жылы туғандар Санат:1928 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:Қазан университеті түлектері
Гидроаэродром
Гидроаэродром — гидроұшақтардың ұшуы мен конуына арналған су айдынының учаскесі. Гидроаэродром ұзындығы 2 километрден кем емес, терендігі 1 метрден артық су айдынды жазғы бассейннен, гидроұшақтардың зәкірлік тұрақтарынан және әр түрлі құрал-жабдықтардан тұрады. Гидроаэродромға іргелес жағалық телімге гидроұшақтарға қызмет етуге арналған құрылыстар мен құрал-жабдықтар орналастырылды.
Дереккөздер
Санат:Аэродромдар
Франчайзор
Франчайзор - өзінің сауда таңбасын, сауда есімін, авторлық құқығын басқа фирманың белгілі бір шартпен пайдалануына рұқсат етуші меншік иесі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Тез балқығыш қорытпалар
Легкоплавкие сплавы — тез балқығыш қорытпалар. Бұлардан штамп, контр штамп, құрастырмалы үлгілер құяды. Металдан жасалған жасанды тіс сауытын, протез бөлшектерін, жақ сүйегі сынғанда оны байлап бекіту үшін каппа жасауға қолданылады. Қүрамы: қалайы, қорғасын, висмут, кадмий, сурьма т. б. заттар.
Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
IC 4688
IC 4688 — Ophiuchus шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61441, UGC 11125, MCG 2-46-6, ZWG 84.18.
Мелькерссон — Розенталь синдромы
Мелькерссон — Розенталь синдромы. Бүл аурудың өзіне тән белгісі бет нервісінің сал болып тартылуы, еріннің домбығуы, тілдің қатпарлануы. Бүл кейде бетке және ауыз ішінде де тарайды.
IC 4688
Сыртқы сілтемелер
IC 4688 Санат:Ophiuchus (шоқжұлдыз)
Мелькерссон — Розенталь синдромы
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Израэландия
Израэландия (Israelândia) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Орталық Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ипора экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2840 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 577,48 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,8 адам/км².
Атомдық тосқауыл
Атомдық тосқауыл (Атомный барьер) — қарсылас әскерінің маневріне кедергі келтіру, олардың материалдық және техникалық жабдықтау заттарын жеткізуіне жол бермеу мақсатында ядролық қарулар қолданылып жасалатын бөгет.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Халықаралық шет ел журналистеріне арналған орталық
Халықаралық шет ел журналистеріне арналған орталық (lang-en|International Center for Foreign Journalists (ICFJ)}}) – 1984 жылы құрылған коммерциялық емес еріктілер ұйымы.
.
Штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан. Орталық түрлі мемлекеттердің журналистика өкілдеріне қолдау көрсетуді өзінің негізгі мақсаты деп белгіледі және әлем журналистерінің кәсіби біліктілігін арттыру мақсатында көптеген семинарлар, тренингтер өткізіп отырады. Сондай-ақ Халықаралық орталық әлемдік БАҚ-қызметіне талдау жасап отырады.
Дереккөздер
Санат: Журналистика
Бельг
Бельг (Belg) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Рейн-Хунсрюк ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 138 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 40 007. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Шнайдер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Кондитер өнімдері
Қазақстанда кондитер өнімдерін шығаратын ең ірі кәсіпорындар: “Рахат” ААҚ (Алматы қ.), “Қарағанды кәмпиттері” ААҚ (Қарағанды қ.), “Баян сұлу” ААҚ (Қостанай қ.). Сондай-ақ барлық ірі елді мекендердегі кондитер цехтарында, шағын кондитер кәсіпорындарында дайындалады.
Кондитер өнімдерін жіктеу
thumb|right|250px|печенье thumb|left|250px|печенье thumb|right|250px|печенье thumb|left|250px thumb|right|250px thumb|left|250px
Барлық кондитер өнімдері қантты немесе ұнды болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Кондитер өнімдері
Lamín Llambionada Кандытарская прадукцыя Llaminadura Cukrovinka Golosina Gozoki Slatkiši Édesség Şîranî Bellaria മിഠായി Añaka Slaščica Kẹo
Жалпақжеміс
Жалпақжеміс (Meniocus) – орамжапырақ тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдіктер туысы. Қазақстанда далалық, шөлді, таулы аймақтарда өсетін 1 түрі – зығыр жалпақжемісі (М. lіnіfolіus) бар. Биіктігі 7 – 30 см. Сабағы жіңішке, тік өседі, жоғарылаған сайын бұтақтана береді. Жапырағы таспа тәрізді, жиектері тегіс. Гүлдері ұсақ, күлтелері ашық сары түсті. Наурыз – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – домалақ бұршаққын, оның қысқа және жіңішке мұртшалары болады. Тұқымы жұмыртқа тәрізді, жіңішке жиекті.
Дереккөздер
Санат:Орамжапырақтар
Мариэтта (Миссисипи)
Қала тұрғындарының саны 248 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.6 км² шамасында. FIPS коды — 28-45120.
Рон Аткинсон
Рональд Франклин Аткинсон (Ronald Franklin Atkinson - 1939 жылы 18 наурызда Англияның Ливерпуль қаласында дүниеге келген
Дереккөздер
Санат:Англия футболшылары
Б. з. д. 536 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 536 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Ровенский атындағы көше (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
NGC 3976A
NGC 3976A — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 13 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3976A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 37490, MCG 1-31-1A, ZWG 41.7, ARAK 333.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Эдгем Рахимович Тенишев
Эдгем Рахимович Тенишев (Әдһәм Рәхим улы Тенишев) (24.4.1921 жылы Пенза қаласында туған) — совет түркологы, филолог ғылми докторы (1969), профессор (1971). Түркологтардың совет комитеті председателінің орынбасары. КСРО ҒА Тіл білімі институтының түркі тілдері секторында (1960-1964 жылдары аға ғылми қызметкер, 1964 жылдан меңгерушісі) қызмет істейді. 1951 жылдан КОКП мүшесі.1949 жылы Ленинград университеті шығыс факультетін түркі тілдері бөлімін бітіріп, С.Е.Маловтың жетекшілігінде аспирантурада оқыды. 1956-1958 жылдары Бейжіңде аз ұлттар институтында түркі тілдерінен сабақ берді. Осы жылдары Шығыс Түркістан, Ганьсу өлкелерін аралап, ұйғыр, салар, сарыұйғыр тілдерін зерттеді.
Николя Саркози
Николя Поль Стефан Саркози де Надь-Боча (Nicolas Sarkozy, толық аты Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa; 28 қаңтар 1955 жыл, Париж) — Францияның мемлекеттік және саяси қайраткері, Франция Республикасының 23-ші президенті, Бесінші Француз Республикасының 6-шы президенті. Президент лауазымы үшін Андорра мемлекетінің князь атағына ие болды және Ардақты легион орденінің ұлы магистры болып атанды. 2007 жылдың 6-шы мамыр күні президент болып сайланып, ал 16 мамырда Жак Ширактың орнына мемлекеттік басшы қызметіне тұрды. «Oдақ халықтық қозғалыс үшін» (фр. Union pour un mouvement populaire, UMP) басқару партиясының лидері 2004 дан президент болғанына дейін, 1993-1995, 2002-2004 және 2005тен 2007-ге дейін Франция мемлекетінде министірлік қызметін атқарған. Және де таққа отырғанына дейін бас кеңес О-де-Сен департаментінің төрағасы болған.
Францияда «Сарко» (Sarko) деп танымалы, қолдаушылары да қарсыластары да осылай атайды.
Ата анасы
1959 Андре Саркози күйеуімен ажырасып кетті, балаларын асырау үшін жоғарғы білім алып, адвокат маманы болды.
Балалық шақ
Николя Саркози өмірінің бірінші жылдарын ақсүйектердің арасында Париждың 16-шы округінде атасы - Бенедикта Малланың үйінде өткізді. Ағалары Гийома және Франсуаға қарағанда сабақтарын орташа оқыған, сол үшін кейбір кездерде әкесінен сөгіс алатын. Палдың жекеменшік жарнама агенттігі болғанымен өз балаларыны көмек етпеген. Саркозиға ең қатты әсер ететін атасы еді, атасы дін бойынша католик, ал саяси көзқарас бойынша — голлист. Жанұясы балалар француздық қоғам арасында ассимиляцияланғандарын қалады. Саркозидың айтқаны бойынша кішкентай кезінде ол ақша жетіспеушіліктен және әлсіз болғаны үшін қатты қиналған. Әкесі болмағандықтан және де осы қиыншылықтарды көргеннің арқасында бүгінгі осы қалпына келді деп сенеді.
Кейін 1973 жылы Бенедикт Малла қайтыс болған соң Саркози жанұясымен көрші Нёйи-сюр-Сен қаласына көшіп кетті.
Оқуы, жұмысы, жанұясы
Білімді жекеше католиктік мектепте алды. Мектепте орташа оқыды. 1973 жылы мектепті бітірді. 1978 жылы Париж X - Нантер Университетін бітірді және магистр дережесіне ие болды. Бітірген соң саяси ғылым Институтына түсіп, мемлекеттік құқық және саяси ғылым факультетінде оқыды, алайда дипломын алған жоқ. Адвокат болып жұмыс істеді.
Қазіргі кезде Саркози және соңғы жұбайы ұл сәбиді күтүде. Ол Саркозидың төртінші ұлы, ал Карланың екінші ұлы болады.
Дереккөздер
Санат:Франция президенттері
Монтальто-Дора
Монтальто-Дора (Montalto Dora) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3465 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 495 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 10016.
Елді мекеннің қамқоршысы — S.Eusebio.
Генеалогия
thumb| right Генеалогия (грек. genealogіa — шежіре) — генетикада және селекцияда жеке өсімдіктер мен жануарлардың немесе олардың белгілі бір тобының шыққан тегі жайындағы мәліметтерді жинау туралы ілім. Мал ш-нда белгілі бір малдың ата-тегінің биол. қасиеттерін және өнімділігін білумен қатар оның алыстау туыстарының да ерекшеліктерін білу малды будандастыруда маңызды орын алады. Мыс., сиыр мен бұқаны шағылыстырудан бұрын, ол сиырдың өзімен және енесімен туыстас сиырлардың сүттілігі, сондай-ақ бұқаның қандай тұқымнан шыққаны, т.б. ескеріледі. Генеалогия негізгі үш генетикалық заңдылықтарға сүйенеді: Қандай да бір белгілердің, қасиеттердің тұқым қуалаушылығын зерттеуде Генеалогия кең көлемде қолданылады. Оның ғыл.-әдістемелік әдістері адам генетикасында да пайдаланылады; қ. Шежіре.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Трансферттік төлемдер
Трансферттік төлемдер мемлекеттік бюджеттен халыққа және жеке кәсіпкерлерге төленетін олардың мемлекеттік қызметті орындауымен байланысты, бірақ қаражатты оған неғұрлым мұқтаж азаматтардың пайдасына бюджет арқылы қайта бөлу тәртібімен жүзеге асырылатын ақшалай төлемақылар.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Асимметриялық қатынас
Асимметриялық қатынас (Асимметрическое отношение; rebflon) — А жиынындағы R бинарлық қатынас, ол сондай, ешқаңдай abe А үшін бір мезгілде aRb мен bRa-ға орын болмайды.
Дереккөздер
Санат:Математикалық қатынастар
Ай-Ю
Ай-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопь-Ю өзенінің оң жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Үлкен Халық
Үлкен Халық (Уьйкен Халк, Токтамыс авыл) — Қарашай-Шеркес Республикасының Ноғай ауданындағы ауыл.
Құрамындағы жалғыз елді мекен ретінде «Үлкен Халық ауылдық қонысы» муниципалды құрылымын құрайды.
Географиясы
Батысында Қызыл Тоғай, солтүстігінде Әділ Халық, солтүстік-шығысында Адығ-Хабыл және оңтүстігінде Абазакт елді мекендерімен шектеседі.
Елді мекен республиканың тау бөктерінде орналасқан. Жер бедері - таулы жазық. Текшеде батыстан шығысқа өзен аңғарына қарай жалпы еңіс бар. Ауылдың орташа биіктігі теңіз деңгейінен 476 метрді құрайды. Гидрографиялық желі негізінен Кіші Жіліншік өзенімен ұсынылған.
Климаты қоңыржай. Ауаның орташа жылдық температурасы +10 °С. Ең суық ай — қаңтар (орташа айлық температура -1,5 °С), ал ең жылы — шілде (+21,5 °С). Аяз желтоқсанның басында басталып, сәуірдің басында аяқталады. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері жылына 700 мм шамасындай болып келеді. Олардың көп бөлігі мамырдан шілдеге дейінгі кезеңде болады.
Тарихы
Қазіргі орнындағы ауыл 1858 жылы құрылып, бастапқыда Тоқтамыс ауылы деп аталған. 1870 жылдардың соңына қарай ауылда 225 түтін тұрды.
1929 жылы Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті Төралқасының қаулысымен Тоқтамыс ауылы Үлкен Халық болып өзгертілді.
1935 жылдан бастап Үлкен Халық ауылы Үлкен Халық ауданының құрамына кірді, ал 1935-1936 жылдары оның аудан орталығы болды.
1956 жылы Шеркес АО тікелей бағынуға өтті, ал 1957 жылы Адығ-Хабыл ауданына қайтарылды.
2007 жылы ауыл республиканың жаңадан құрылған Ноғай ауданына қосылды.
Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша :
Дереккөздер
Санат:Қарашай-Шеркес Ноғай ауданының елді мекендері
Массерано
Массерано (Masserano) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2254 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 86 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 13866.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Таман
Таман — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Таман ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 43 км-дей жерде, Ұзынкөл көлінің жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 727 адам (364 ер адам және 363 әйел адам) болса, 2009 жылы 592 адамды (292 ер адам және 300 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Байтермишка
Байтермишка — Ресейдегі өзен. Самара облысы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1429/259 орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сок өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Самара облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері
Кухельмис
Кухельмис (Kuchelmiß) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Гюстров ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 870 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 53 044. Муниципалитеттің басшысы — Петер Алленштайн.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Лун-Вож (Чикшина тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кира Касс
Өмірбаяны
Кира Касс Жағалық Каролина Университетінен ауысып, Рэдфордс Университетің бітірді. 2009 жылы ол «Сирена» романың жазды. «Іріктеу» трилогиясының бірінші романы, 2012 жылы HarperTeen баспасымен басылды. Осы роман, сыншылармен жөнді, көңілді қарсы алынған еді. 2013 жылы трилогияның жалғасы «Элита» романы шықса, 2014 жылы аталмыш кітаптар тобының соңғы бөлімі «Дара» басылды. Ол өзі туралы:Менің әкем Пуэрто-Рико, ал анам ақ. Менде испан немесе Оңтүстік екпін жоқ. Неге түсінік жоқ. Мен әрқашан Маймақ болдым. Мен сәнде ешқашан ештеңе түсінбедім (иә, содан бері ештеңе өзгерген жоқ) және ол шын мәнінде танымал болғанша ешқашан салқын, ал ештеңе жоқ. Бірақ мен оған үлкен мән бермедім,өйткені менің жақсы достарым мен әдемі киім дүкендері болды. Жоғары мектептің аяқталуына қарай мен тәжірибелі биші, театрдың жарқын фанаты және елдегі финалдың үштен бір бөлігіне жеткен хор қатысушысы болдым. Театр орта мектепті бітіргеннен кейін менің басты арманым болды. Менің ойнау. Мен семестрді оқыдым,жергілікті концерттерге жиі қатысып, театр лагерінде оқыдым, көктемде музыкалық театр мамандығы бойынша Каролина жағалауындағы университетке бардым - деген.
2013 жылдың мамыр айында Кира Касс жаңа кітап тобын жазып отырғаның жариялады. Осы кітаптар тобының жұмыстық аталуы «238» екендігі, тез арада белгілі болды.
Саяси символдар
Саясатта символдар әр түрлі сурет түрінде де кеңінен қолданылады: герб, плакаттар, көшбасшылар суреттері, т.б. Символикалық салт-жоралардың музыкалық бөлігінің ерекше саяси мәні бар. Саяси дәуірлер мен жүйелердің ауысуы саяси символдарды ауыстырудан басталады. Ескерткіштер ауыстырылады, көше, жер аттары өзгертіледі.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Прештиму
Прештиму (Préstimo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Агеда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Аустралия
Аустралия (Australia, ХФӘ:, austrālis — «оңтүстік» деген сөзден), ресми аталуы — Аустралия Одағы (Commonwealth of Australia , ХФӘ: ) — Аустралия материгі мен Тасмания аралында және көптеген кішігірім аралдарында орналасқан мемлекет. Аустралия Одағы Шығыс Тимор, Индонезия, Папуа — Жаңа Гвинея, Вануату, Жаңа Каледония, Соломон аралдары, және Жаңа Зеландия елдерімен теңіз арқылы шектеседі. Аустралияның астанасы — Канберра қаласы. Ірі қалалары — Сидней және Мельбурн. Аустралия Үлкен жиырмалық (G20), ЕЭЫДҰ, ДСҰ, АТЭЫ, БҰҰ, Британ достығы, АНЗЮС, Тынық мұхит аралдарының форумы ұйымдарының мүшесіне кіреді.
Атау этимологиясы
250px|нобай|солға|[[Порт-Джэксонның көрінісі, Terra Australis-ке саяхат. Бұл жерде Сидней құрылды]] "Аустралия" термині (Australia, аустралиялық ағылшын тілінде ) austrālis ("оңтүстік") сөзінен шыққан. Аустралиялықтардың ауызекі сөйлеуінде Аустралияға қатысты Oz сөзі қолданылады. "Аустралиялық" сын есіміне сілтеме жасау үшін австралиялықтар Aussie сөзін қолданады.
Белгісіз Оңтүстік жер туралы аңыздар (Terra Australis Incognita) - «оңтүстіктегі белгісіз жер» - Рим империясының кезінен бастау алады және құрлықтың өзі туралы ешқандай білімге негізделмегеніне қарамастан, ортағасырлық географияда кең таралған.
«Australia» атауы 1814 жылы Австралия континентін айналған бірінші адам капитан Мэттью Флиндерстің «Terra Australis саяхаттары» жарияланғаннан кейін танымал болды. Оны дайындау кезінде Флиндерс өзінің патроны Джозеф Бэнкске Terra Australis терминін көпшілікке жақсы белгілі болғандықтан қолдануға сендірді. Флиндерс мынаны айтты:
Егер мен өзіме қандай да бір жаңашылдыққа жол берсем, бұл құрлықтың атауын «Аустралияға» айналдыру болар еді, өйткені ол құлаққа жағымды және әлемнің басқа да ұлы бөліктерінің аттарымен үйлеседі.
Тарихы
270px|нобай|оңға|[[Джеймс Кук Аустралия материгінің жағалауын Endeavour кемесімен зерттеген]]
Ұлыбритания американдық колонияларынан айырылып қалған соң, олар Аустралияны айдалып келген қылмаскерлердің колониясы ретінде пайдалана бастайды. Аустралияның қазіргі кездегі көптеген ірі қалалары (Сидней, Порт Филипп, Брисбен) осы айдалып келген қылмыскерлердің колониялары ретінде қаланған. 1828 жылғы халық санауы бойынша Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты халқының тең жартысы қылмыскерлер болған.
1901 жылдың 1-ші қаңтарында доминион құқығы бар Аустралия федерациясы құрылады. 1931 жылы қабылданған (1942 жылы бекітілген) Вестминстерлік статусқа сәйкес Аустралия мен Ұлыбритания арасындағы жалғыс конституциялық байланысы ретінде британдық монарх болып қалады. Аустралия [[де-факто тәуелсіз мемлекетке айналады.
Географиясы
Аустралия - құрлықтың ішіндегі ең кішісі. Аустралия 10°41′ оңтүстік ендіктегі Йорк мүйісінен 39°11′ оңтүстік ендіктегі Оңтүстік-Шығыс мүйіске дейін және 113°05′ шығыс бойлықтағы Стип-Пойнт мүйісі мен 153°34′ шығыс бойлықтағы Байрон мүйісі аралығында орналасқан. Батысы мен оңтүстігін Үнді мұхиты, шығысы мен солтүстігін Тынық мұхиттың Тасман, Маржан, Тимор және Арафур теңіздері қоршайды. Жағасының су жырған жерлері аз кездеседі; ірі шығанақтары : солтүстігінде - Карпентария, оңтүстігінде Аустралияның Үлкен шығанағы; үлкен түбегі - Кейн-Йорк.
Оңтүстігінде Басс бұғазы (ені 224 км) бөліп жатқан Тасмания аралы бар. Шығыс жағалауын бойлай 2300 км-ге созылып, Үлкен Тосқауыл Рифі жатыр.
Климаты
[[Сурет:Australia-climate-map ru.svg|солға|нобай|300px|alt=Аустралияның климат аймақтары|Аустралияның климат картасы Кеппен жіктелуі бойынша. белдеулері: Аустралия жерлері көбіне тропиктік (18-30° оңтүстік ендік), солтүстігі субтропиктік ендікте жатыр. Шығыс жағалауының климаты (солтүстіктен 30° оңтүстік ендікке дейін) тропиктік, теңіздік.
Күн радиациясы үнемі жоғары болады: 590-750 кдж/сm³; сондықтан Аустралияның барлық аудандарында температура тұрақты болады. Аустралия түгелімен дерлік 20-28° С жазғы және 12-20° қысқы изотермалар аралығында жатыр. Солтүстік Аустралияның климаты ыстық болады: жаздың ең жылы айы - қаңтар мен қыстың ең суық айы - шілде температурасының айырмашылығы шамалы.
Тропиктік ішкі аудандар мен субтропиктік белдеулерде температураның маусымдық ауытқуы анық байқалады. Қаңтардың температурасы 40° С-тан жорғары болатын ең ыстық аудан солтүстік-батыста. Температураның абсолютті максимумы Клонкарриде (Квинсленд) 53,1°С, абсолютті минимумы -4°, -6° С-қа дейін. Тұрақты аяз (-22°С-қа дейін) тек оңтүстік-шығысындағы Аустралия Альпісінде болады.
Аустралияның жағалауының аз тілімденуі, құрлықтың батыстан шығысқа қарай созылып жатуы, Үлкен Суайырық жотаның Тынық мұхиттан соғатын ылғалды желге  бөгет жасауы орталық аймақта климаттың құрғақ болуына  әсерін тигізеді.
Аустралияның жерінің 38 %-нда жауын-шашынның жылдық мөлшері 250 мм-ден аспайды. Солтүстік пен оңтүстіктен соғатын ылғалды желге қарсы тұратын кедергінің жоқтығынан, Аустралияда ұзаққа созылатын қуаңшылық болмайды. Құрлықтан солтүстігі мен шығысындағы тауларда жауын-шашынның мөлшері 500 мм-ден 2000 мм-ге дейін жетеді. Солтүстігіне жауын-шашынды солтүстік-батыстан соғатын экваторлық ылғалды муссон, ал шығысына Шығыс Аустралия жылы ағысы үстінде пайда болатын ылғалды ауаны Тынық мұхиттан соғатын пассаттар әкеледі. Жауын-шашынның ең көп жері - Кэрнс қаласының маңы (2243 мм-дей). Үлкен Суайырық жотадан батысқа қарай жауын-шашын мөлшері құрт азайып, батыс жағалауда 250 мм шамасында ғана болады.
Гидрология, табиғаты
Аустралияда өзен, көлдер аз. Материктің 60%-ын қамтитын ішкі тұйық алапқа уақытша кебетін өзен арналары - криктер тән. Олар қалдық көлге құяды. Өте таяз, суы тұзды болып келетін, жағалаулары қалың тұз қабыршақтарымен жабылған көлдер – қалдық көлдер. Көлдер құрғақ кезеңде тартылып қалады. Қалдық көлдер материктің батысы мен орталығында көп. Ең ірісі – Эйр көліне бағытталған Куперс-Крик. Аустралия өзендері жаңбыр және жер асты суларымен қоректенеді.
Үнді мұхиты алабына Аустралияның ең үлкен өзені – Муррей жатады. Муррей мен оның ірі саласы Дарлинг Үлкен Суайрық жотасынан басталып, Үнді мұхитына құяды. Муррей өзені жыл бойы Аустралия Альпісінен келетін сулар есебінен толығады. Құрғақ кезеңде Муррейдің деңгейі күрт төмендейді, ал Дарлинг төменгі ағысында мүлде тартылып қалады.
Аустралияда 33 артезиан алабы (жер асты сулар) бар. Мұнда дүние жүзіндегі ең ірі Үлкен Артезиан алабы орналасқан. Жер асты суларының көпшілігі тұзды болып келеді. Қабат аралық жер асты сулары 2000 м-ге дейінгі тереңдікте жатқандықтан, оларды бұрғылап, жер бетіне шығару көп қиындық туғызады.
Халқы
2021 жылға Аустралия халқының саны 26 152 604 адам болған. Аустралияның негізгі халқы Еуропадан, Америкадан қоныс аударған ағылшын тілділер, оларды аустралиялықтар деп толық айтуға болады, өздеріне тән құндылықтары, өмір салты, мінез-құлқы, мәдениеті қалыптасқан. XX ғасырдың 70-жылдары демографиялық дағдарыс және экономиканың дамуы шетелдің жұмыс күшін пайдалануды талап етті. Аустралияға ағылып арабтар, вьетнамдықтар, қытайлықтар, басқалар қоныс аудара бастады. Оларға қойылатын басты талап – Конституцияны мойындау, ағылшын тілінде сөйлеу. Қоныс аударушылардың мәселелеріне байланысты мемлекет қыруар қаржы бөлді: ұлттық тілдерде кітапхана, мектеп, БАҚ жұмыс істеді. Бүгін Аустралияда радио 68 тілде, теледидар 60 тілде хабар таратады. Бұл аздық етіп, диаспораларға парламентте, үкіметте, оқу орындарында квота бөлінді, диаспора кәсіпкерлеріне салықтардан жеңілдік берілді.
Әкімшілік-аумақтық құрылымы
frame|left|Аустралияның картасы. 1 — [[Аустралияның астаналық территориясы, 2 — Жаңа Оңтүстік Уэльс, 3 — Виктория (Аустралия), 4 — Квинсленд, 5 — Оңтүстік Аустралия, 6 — Батыс Аустралия, 7 — Тасмания, 8 — Солтүстік территориясы]]
Аустралия алты штатқа, екі материктік және көптеген басқа да кішкентай территорияларға бөлінеді.
Әр штаттың және материктік территорияның өз заңшығарушы органдары (Парламент) бар. Солтүстік территориясыда, Аустралияның астаналық территориясында және Квинсленд штатында бірпалаталық ал қалған штаттарында екіпалаталық Парламенттері бар. Төменгі палата - Заңшығарушы Ассамблеясы (Оңтүстік Аустралия және Тасмания штаттарында - Заңшығарушы жиын) деп ал жоғарғы палата - Заңшығарушы Кеңес деп аталады. Штат басшылары - Премьер ал территория басшылары - Бас министр деген атақтарына ие.
Штат пен территория статустарының бас айырмашылығы - федералдық Парламент, территория Парламенттерінің кез келген шешімін өзгертуге немесе күшін жоюға құқы бар. Ал штат Парламенттерінің шешімдерін тек қана мемлекет Конституциясының 51 тармағына сәйкес келсе ғана өзгерте алады. Қалған жағдайларда штат Парламенттерінің қабылданған шешімдері өз күштерінде қала береді.
Мемлекеттік құрылымы
Аустралия Одағы |Достастық патшалықтарына кіретін мемлекет. 1931 жылы қабылданған Вестминстерлік статутқа сәйкес Аустралияның басшысы ретінде Ұлыбританияның монархы болуда. Алайда іс-жүзінде Аустралия тәуелсіз мемлекет ретінде есептелуде.
Аустралияда өкіметтің үш тарауы әрекет етуде:
Парламенті
Аустралия Парламенті екі палатадан тұрады: жоғарғысы - Сенат, төменгісі - Өкілдер Палатасы. Сенатта - 76 сенатор ал Өкілдер палатасында - 150 депутат бар. Өкілдер палатасына депутаттар бірмандаттық округтар арқылы 3 жылға сайланады. Парламентте әр штаттың кемінде 5 депутат өкілдері болуы тиіс. Сенаторлар партиялық тизім бойынша 6 жылға сайланады. Әр штаттың 12 сенатор және әр территорияның 2 сенатор өкілдері бар.
Жетекші саяси партиялары
Аустралияның Лейбористік Партиясы (Australian Labor Party) (1891 жылы құрылған), Аустралияның Либералдық Партиясы (Liberal Party of Australia) (1944) және Аустралияның Ұлттық Партиясы (National Party of Australia) (1916).
Либералдық және Ұлттық партияларының коалициясы 1996 мен 2007 жылдар аралығында үкіметті басқарды және 2004 жылдан бастап Сенаттыда бақылауға алған. Дегенмен 2007 жылы өткен парламенттік сайлауда, төменгі палатада көпшілік дауысты Лейбористер партиясы жеңіп алды. Сонымен қатар олар елдің бүкіл штаттардың мен территориялардың Парлменттерінде көпшілік дауысқа ие.
Сыртқы саясат
Соңғы онжылдықтарда Аустралияның халықаралық байланыстары АНЗЮС (Australia, New Zealand, United States Security Treaty) арқылы АҚШ пен Жаңа Зеландиямен, АСЕАН арқылы Оңтүстік-шығыс Азиямен және Тынық мұхит аралдарының форумы арқылы Океаниямен тығыз қарым -қатынасқа негізделген. Мемлекеттің негізгі күш-жігері сыртқы сауданы ырықтандыруға бағытталған. Аустралия көптеген дамушы елдерге көмек көрсетеді.
Шығыс Тимор
2006 жылдың қаңтар айының ортасында Аустралия мен Шығыс Тимор арасындағы Тимор теңізіндегі газ және мұнай кен орындары туралы бір жарым жылдан астам уақытқа созылған келіссөздер аяқталды. Тараптар келісімге қол қойды, нәтижесінде газ өндіруден түсетін пайда 50/50 схемасы бойынша бөлінетін болады. Кен орнын игеруде негізгі үлес аустралиялық «Woodside Petroleum» компаниясына тиесілі, сонымен қатар «ConocoPhilips» және «Royal Dutch/Shell» қатысады. Мемлекеттер арасындағы шекараны демаркациялау жүргізілмеді, сонымен қатар тараптар даулы аймақта орналасқан бірлескен кен орнын пайдалануды бастау үшін шекаралық келісімді елу жылға кейінге шегеруге келісті.
Экономикасы
нобай|250x250px|[[Брисбен — ең жылдам дамып келе жатқан штат астанасы. 1998 жылдан 2003 жылға дейін Брисбен халқының саны жыл сайын 2 % -ға өсті. .]]
Аустралия индустриялы-аграрлы ел. АҚШ, Ұлыбритания, Жапония, ГФР сияқты елдермен экономикалық қатынасы жақсы дамыған. Пайдалы қазбаларға бай. Көмір, қорғасын, темір, мырыш, мыс, боксит, алтын, күміс өндіріледі. Қара және түсті металлургия өндірістері, мұнай айыру өнеркәсібі дамыған. Өңдеуші өнеркәсіп салаларынан металлургия мен машина жасау, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, химия өнеркәсібі, қағаз және полигр., ағаш кесу және жиһаз өнеркәсібі, кеме жасау, электротехникалық приборлар құрастыру кәсіпорындары елдің әр түрлі аймақтарында орналасқан. Аустралия шаруашылығының маңызды саласы — қой шаруашылығы. Ол Аустралия шаруашылығының 60-70%-ін құрайды. А.ш. дақылдарынан бидай, арпа және сұлы өсіріледі. Жер көлемінің 61%-ын жайылымдар, жемшөп алқаптары алып жатыр. А-ның ұлттық табыс көлемі 228,1 млрд. ЖІӨ жан басына шаққанда 16 мың АҚШ долларынан келеді (1995). Экспортқа жылына 65 млн долларлық өнім шығарылып, 12 млн долларлық импорттық өнім әкелінеді.
Аустралия — жоғары дамыған постиндустриалды мемлекет. Экономикалық еркіндік индексі бойынша экономиканы басқаруда laissez-faire принципін барынша толық енгізген санаулы капиталистік елдердің бірі. Аустралияның жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімі Ұлыбританиядан, Германиядан және Франциядан сатып алу қабілетінің тепе-теңдігі бойынша сәл жоғары. «Экономист» журналының әдістемесі бойынша адами даму индексі бойынша ел 170-тен екінші (2009 жыл) және өмір сапасы бойынша алтыншы орынға ие болды (2005). 2011 жылы Аустралия қалаларының рекордты саны сол журнал бойынша әлемдегі ең жайлы қалалардың ондығына кірді, онда Мельбурн бірінші, Сидней — алтыншы, Перт — сегізінші, Аделаида — тоғызыншы болды.
Экономиканың өндіруші секторының өнеркәсіптік өндірістен едәуір басым болуы ресурстардың жоғары бағасының арқасында ғасырдың басында Аустралия экономикасының айтарлықтай өсуіне әкелді. Аустралияның төлем балансының теріс сальдосы ЖІӨ -нің 7 пайызынан асады, ал соңғы 50 жылда ағымдағы шоттың айтарлықтай тапшылығы байқалды. Соңғы 15 жылда Аустралия экономикасы орташа жылдық өсіммен 3,7% -ды құрады, ал әлемдік орташа экономикалық өсім сол кезеңде 2,5% құрады.
Аустралия доллары - Аустралия Достастығының, сонымен қатар Кристмас аралының, Кокос аралдарының және Норфолк аралының валютасы. Сонымен қатар, бұл валюта Океанияның тәуелсіз мемлекеттері Кирибати, Науру және Тувалуда айналыста. Аустралия қор биржасы - бұл елдегі ең ірі акциялар мен туынды құралдардың сауда алаңы.
1983 жылы ел үкіметі аустралиялық долларды еркін айырбасталатын валютаға айналдырды және экономикалық жүйені реттеуді ішінара жеңілдетті. Осыдан кейін еңбек нарығының ішінара реттелуіне және мемлекеттік кәсіпорындарды, ең алдымен телекоммуникация саласындағы жекешелендіруге әкелетін бірқатар реформалар жүргізілді. Жанама салық жүйесі 2000 жылдың шілдесінде Аустралияның арнайы қосылған құн салығын енгізумен айтарлықтай өзгерістерге ұшырады, бұл Аустралияның салық жүйесін осы өзгерістерге дейін сипаттайтын компаниялар мен жеке тұлғалардың табыс салықтарына тәуелділігін біршама азайтты.
2007 жылдың қаңтарында Аустралия экономикасының барлық секторларында жұмыспен қамтылғандардың жалпы саны болды, жұмыссыздық деңгейі 4,6 % жетті. Соңғы онжылдықта инфляция 2—3 %-дан аспады, ал базалық пайыздық мөлшерлеме 5—6 % аралығында өзгерді. 2008 жылдың басында жұмыссыздық деңгейі 3,9 % -ға дейін төмендеді, бірақ сол жылдың желтоқсанында қайтадан 4,4 % -ға жетті. Туризм, білім және банк саласын қамтитын қызмет көрсету саласы жалпы ішкі өнімнің 69 % -ын құрайды. Ауыл шаруашылығы мен табиғи ресурстарды өндіру жалпы ішкі өнімнің тиісінше 3 % және 5 % -ын құраса да, олар экспорттың едәуір үлесін құрайды. Дүниежүзілік банктің деректері бойынша, 2012 жылы Аустралия бидай экспорты бойынша АҚШ пен Франциядан кейін әлемде үшінші орынға ие болды (17,6 миллион тонна, құны 5,7 миллиард доллар). XX ғасырдың екінші жартысында елдің экономикасы Аустралияның негізгі сыртқы сауда серіктестеріне айналатын Жапония мен басқа Шығыс Азия елдеріне бағдарланды. Аустралия өнімдерінің негізгі сатып алушылары — Жапония, Қытай, АҚШ, Оңтүстік Корея және Жаңа Зеландия. Қазіргі уақытта Аустралия елдің Жапониядан кейінгі екінші сыртқы сауда серіктесі Қытаймен еркін сауда режимін орнату бойынша белсенді жұмыс жүргізуде.
Newsweek журналының мәліметі бойынша, бұл ел «Әлемдегі ең жақсы елдер» тізімінде 4 -ші орында. Бұл жиынтық көрсеткіш келесі рейтингтерден тұрады: білім — 13 орын, денсаулық — 3 орын, өмір сапасы — 6 орын, экономикалық динамизм — 6 орын, саяси орта — 9 орын.
Бүкіләлемдік экономикалық форумның (World Economic Forum) мәліметі бойынша, Аустралия 2010-2011 жылдарға арналған Дүниежүзілік бәсекеге қабілеттілік индексінде (Әлемдегі бәсекеге қабілетті елдердің тізімі) 16-шы орында.
Жан басына шаққандағы электр энергиясын өндіру бойынша әлемде бірінші орындардың бірін алады.
Ауыл шаруашылығы
нобай|250px|Аустралияның ауыл шаруашылығы картасы {{legend|#4169E1|Балықшылық}} {{legend|#1E90FF|Мүйізді ірі қара мал}} {{legend|#228B22|Орман шаруашылығы}} {{legend|#FA8072|Бақ шаруашылығы}} {{legend|#DEB887|Жайылым}} {{legend|#A0522D|Көкөніс өсірушілік}} {{legend|#FFFF00|Өңделмеген жер}} {{legend|#DDA0DD|Мал шаруашылығы}} {{legend|#32CD32|Аквамәдениет}} Ауыл шаруашылығы — Аустралия экономикасының негізгі секторларының бірі. Аустралияның ЖІӨ -дегі ауыл шаруашылығының үлесі 3%, егіншілік пен мал шаруашылығындағы жалпы қосылған құн 155 млрд аустралиялық доллардан асады. Ел аумағының 61% -ын суармалы жерлерді жаңбырлы алқаптармен біріктіретін 135996 шаруа қожалықтары мен мал шаруашылығы кәсіпорындары алып жатыр.
Аустралияда үш негізгі аграрлық аймақ бар:
Аустралия көп мөлшерде жемістер, жаңғақтар мен көкөністер шығарады. Негізгі өнімдер - апельсин, алма, банан, каштан, картоп, сәбіз және қызанақ. Квинсленд штаты мен Солтүстік аумақ манго мен ананас жеткізушілері.
Аустралия - апиын көкнәрін фармацевтикалық мақсатта өсіретін санаулы елдердің бірі. Тасмания аралындағы өндіріс мемлекеттің қатаң бақылауында.
Ет экспортынан түсетін жалпы кіріс шамамен 996,5 миллион аустралиялық доллар құрайды. Ірі қара мал экспортынан түсетін табыс шамамен 662 миллион аустралиялық долларды, қой етінің экспортынан 323 млн. аустралиялық долларды құрайды. Аустралиялық еттің ең үлкен тұтынушысы — Индонезия.
Аустралияның ауыл шаруашылығының маңызды өнімдерінің бірі — жүн. Аустралияның жүн өнеркәсібі ең жақсы мутон өндіру бойынша бүкіл әлемге танылды. 2001 жылдан бері аустралиялық жүн өндірісі әлемдік өндірістің 9 % -ын құрады. Сонымен қатар, Аустралия жұқа жүн секторында үстемдік етіп, әлемдегі мутонның 50 % -ын өндіреді. Аустралияда қой өсірілсе де, малдың 36 %-ы Жаңа Оңтүстік Уэльсте.
Аустралияның шөлді жерлерінің көптігіне, сондай-ақ жауын-шашынның тұрақты болмауына байланысты ауыл шаруашылығына жасанды суару қажет. Суарудан басқа, Аустралияның ауыл шаруашылығының алдында тұрған негізгі проблемалар — құрғақшылық, топырақ құнарлылығының төмендігі, арамшөптер, климаттың өзгеруінен туындаған жаһандық жылыну, биологиялық қауіпсіздік (импорттық өнімдер мен мал шаруашылығынан келетін биологиялық қауіптер), импорттаушы елдердегі (атап айтқанда, Еуропа мен Жапониядағы) аустралиялық экспортқа тарифтер, валютаның ауытқуы мен бағаның тұрақсыздығы.
Өнеркәсібі
Химия, электротехника, металлургия, автомобиль өнеркәсібі жақсы дамыған.