cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Құрбан айт
Әрбір мұсылман Аллах разылығы үшін мүмкіндігі болса құрбан шалады, мал сояды (жылқы малынан басқасын). Аллаһның бұйыруы бойынша бірінші құрбандық Ибрагим Пайғамбардың сүйікті баласы – Исмаил болуы керек болды. Не әкесі, не баласы қарсы болған жоқ. Аллаһ әкесі мен баласының өзіне берілгендігіне көз жеткізіп, оларды құрбандыққа шалған жұмақтан аспан түстес көк қошқарды түсіріп, оларға мейірім түсірді. Содан бері дәстүр жалғасын табуда. Оны орындау – әрбір мұсылманның міндеті. Құрбандыққа қой, ешкі, сиыр және түйе малын шалады. Басқа жануарлар қолданылмайды. Ауру, соқыр мал құрбандыққа шалынбайды. Мұсылмандар үшін Құрбан айттың бірінші күні маңызды болып саналады. Бұл күні мешіттерде айт намазы оқылады. Айттың осы бірінші күнінде адамдар бір-бірін құттықтап, бір-бірінің үйінен дастарқаннан дәм татады, бұл күні әр мұсылманның үйінде дастарқан жайылады. Құрбан айтта бауырсақ, шелпек пісіру, дастарқан мәзірін дайындау үшін жұмыстан сұрану керек еді.
Құрбан айт күні ертерек тұрып, ғұсыл алып, таза киім киіп, хош иісті әтір сеуіп, көшеде жолыққан адамға ашық жүзбен қарау, құрбандық етімен ауыз ашу үшін намаздан алдын ештеңе жемей, намазға бара жатқанда тәкбір айту – хазіреті Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың сүннеті. Аллаһ Тағала әмірі мен пайғамбарлар сүннетін орындау Жаратушы Иеміздің ризашылығына жақындатып, ақиретте сый-сияпатына кенелтеді. Сондықтан да айтқа ниеттеніп, дайындалушы немесе ынта-ықыласымен құрбандық шалушының Тәңірі мейіріміне бөленіп, о дүниеде жүзі жарық, мол сауапқа ие болары сөзсіз. Қажылыққа барған тәуап етушілер мен оған себепті жағдаймен бара алмағандарға айт күндері ортақ ғибадат – құрбандық шалу. Бұл – айтулы мерекенің ең маңызды амалы. Құрбандық деп құрбан айт күндерінде ғибадат ниетімен шалынатын малды айтады. Сондықтан бұл құрбандық шалу мерекесі, яғни Құрбан айт деп аталады. Қасиетті Құран Кәрім және Ислам тарихы бойынша бұл мереке мен оның шежіресі сонау адамзаттың атасы Адам (ғ.с.) ата және дәстүрлі діндердің түп атасы Ибраһим (ғ.с.) мен оның ұлы Исмайыл (ғ.с.) пайғамбарлармен тығыз байланысты. Құрбан айт күндері шариғат бойынша нисап мөлшеріндегі, яғни 85 грамм алтынға тең ақшасы бар, бас бостандықтағы, ақыл-есі бүтін, жолсапарда емес мұсылманға кем-кетіксіз бір жастағы қойды немесе ешкіні немесе бір адамнан жеті адамға дейін ниеттерін біріктіріп, екі жастағы сиыр немесе бес жастағы түйені құрбандыққа шалу уәжіп. Құрбандықтың уәжіпті қасиетті Құранда: «Раббың үшін (айт намазын) оқы, құрбандық шал», – деп бұйырылған. Ал әз Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Кімде-кім мүмкіндігі бола тұра құрбандық шалмаса, біздің намаз оқитын жерімізге жақындамасын!»
Құрбан айттың бірінші күні
Құрбан айттық бірінші күні (Зилхиж-жаның 10-ыншы күні) таң атқаннан кейін Муздәлифәда таң намазы оқылады. Таң намазынан кейін Муздәлифә уақфасы жасалады. Жерге жарық түскенге дейін дұға етіліп, тілек тіленеді. Сосын қажылар күн шықпай Минаға қарай бет алады. Минада шатырларға орналасқаннан кейін шайтанға тас лақтыру үшін Үлкен шайтанға (Ақаба жәмрасына) барады. Құрбан аиттың бірінші күні Үлкен шайтан тасқа (Ақаба жәмрасына) жеті тас лақтырылады. Әр тасты: «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбар, рағман лиш-шайтани уа хизбиһ» деп айтып, лақтырады. Мағынасы: «Аллаһтың атымен' Аллаһ ұлы, шайтан және оған ергендер каламаса да». Алғашқы тас лақтырылғанда тәлбия айту тоқтатылады. Үлкен шайтанға жеті тас лақтырғаннан кейін тәматтуғ немесе қиран Қажылығын орындаушылар Харам аумағының кез келген жерінде мойындарына уәжіп құрбандарын шалады немесе басқа біреуді өкіл жасап шалдырады. Ифрад Қажылығын орындаушыларға құрбан шалулары уәжіп болмағандықтан нәпіл құрбан шалуларына болады.
Ифрад Қажылығын орындаушылар Үлкен шайтан таска (Ақаба жәмрасына) тас лақтырғаннан кейін, ал, тәматтуғ және қиран Қ-ғын орындаушылар құрбандарын шалғай соң, шаштарын алғызып немесе кысқартып ихрамиан шығады. Ихрамда харам болған нәрселердің бәрі қайтадан халал болады. Тек қана әйелдерімен барғандар зиярат та-уабын жасағанға дейін жыныстық қатынас жасай алмайды.
Ихрамнан шыққаннан кейін, Меккеге барып, зиярат тауабы жасалады. Бұл тауап былай жасалады: Жақсылап дәрет алып, бар ықыласпен Мәсжидул-Харамға қарай зікір айтып, баяу жүріспен барады. Ер кісілер тауапты бастамас бұрын ридаларын (дененің үстіңгі жағына оралатын их-рам матасы) оң қолтықтарының астынан өткізіп, сол иықтарының үстінен тарта орайлы. Тауапқа байланысты осы әзірліктерді істегеннен кейін «Аллаһым, мен сенің ризалығың үшін зиярат тауабын жасауды ниет еттім. Зиярат тауабын маған жеңіл ет және менен қабыл ал» - деп ниет етіп, Рукнул-Йәмани жағынан қара тастан қарсысына барады. Мүмкіндік болса, тәкбір және таһлил айтып, қара тасты сүйеді. Ал егер мүмкін болмаса, қолмен ишарат етіп, сәлемдеседі. Қара тастың орналасқан бұрышында тауаптың баста-латын жерін білдіретін қоңыр сызық бар. Міне, осы сызықтық тұсынан тауап басталады. Егер тауап бұл сызықтық яғни, қара тастың дәл карсысынан емес кішкене алдыңғы жағынан басталынған жағдайда айналым толық болмай қалады. Қағбаны сол жағына алып, оң жағымен тауапты бастайды. Әр айналымның басында қара тасқа сәлем береді. Барлық айналымдар-да Рукнул-Йәмәни мен Рукнул-Хажа-рул-Әсуәдтің арасында мына дұға оқылады: «Раббәна әәтина фид-дуниәә хасанатан уа фил-әәхирати хасәна, уа қина а'азабәннар. Уа адхилнал-жәнната ма'ал-абрар, Иа А'азизу на Ғаффар. Иа раббал-а'аламин». Мағынасы: «Раббымыз бізге бұл дүниеде де, ақыретте де тек жаксылығыңды беріп, бізді от азабынан сақта' Бізді жақсы, игі кұлдарыңмен бірге жәннатқа кіргіз. Уа, А'азиз, уа, аса кешірімді Ғаффар, уа, бүкіл әлемнің Раббысы».
Алғашқы үш айналымда ер кісілер адымдарын жиі-жиі алып иықтарын сілкіген бойда, жылдам-жылдам жүреді. Бұлай істеу «рәмәл» делінеді. Рәмәл істеу - сүннет, істелінбеген жағдайда тауаптың дұрыстығына зиян келтірмейді. Тауап аяқталғаннан кейін мүмкін болған жағдайда, Ибраһим мақамында, болмаса, мешіттің кез келген жерінде екі рәкат намаз оқып, дұға жасалады. Сосын зәмзәм суын ішеді. Егер арафа күнінен бұрын Қ. сағиі жасал-маған болса, зиярат тауабынан кейін жасалады. Зиярат тауабының құрбан аштың үшінші күні ақшам уақытына дейін жаса-луы Имам Әбу Ханифа бойынша - уәжіп, ал Имам Әбу Юсуп және Имам Мұхам-мед бойынша - сүннет. Жалпы Ханафи мазһабында бұл тауапты Құрбан айттық бірінші күні жасау - абзал. Зиярат тауабын жасаған соң Минаға қайта қайтып, шайтанға тас лақтыру күндерінің түн-дерін сол жерде өткізу Ханафи мазһабында -сүннет, ал басқа мазһабтарда - уәжіп. Қазақстанда Құрбан айттың бірінші күні демалыс болып табылады.
Құрбан айттың екінші, үшінші және төртінші күндері
Құрбан айттық екінші, үшінші және төртінші күндері (Зилхижжаның ІІ, 12, 13-ші күндері) күн тас төбедей ауғаннан кейін бірінші - Кішкентай; екінші - Орта; Үшінші Үлкен шайтан тастарға жеті-жетіден тас лактырады. Кішкентей және Орта шайтан тастарға тас лақтырып болғаннан кейін дұға жасалады. Үлкен шайтан тасқа тас лақтырған соң дұға жасамай, дереу ол жерден кетеді. Құрбан айттық екінші және үшінші күндері күн тас төбедей аумай шайтан тастарға тас лактырмайды. Құрбан айттық төртінші күні шайтан тастарға тас лақгырмайтындар (бұл күні лақтыру абзал, бірақ уәжіп емес) төртінші күні таң атпай Миналан қайтулары шарт. Әйтпесе, төртінші күні де тас лақтырулары уәжіп боп қалады. Яғни, Минала қалғандар үш шайтан тастың әрқайсысы жеті-жетіден тас лақтырып, Меккеге қайтады. Миқат шекараларының сыртынан кел-гендер Меккеден шығар кезде қоштасу тауабын жасайды. Бірақ одан да бұрын жасауларына болады. Егер бұрын жасалын қойса, Меккеден шығар кезде қайта жасау шарт емес. Қоштасу тауабын жасағаннан кейін Қағбаға барып, намаз оқып, нәпіл тауап жасауға болады. Мұндай жағдайда ең соңғы жасаған нәпіл тауабы -уадағ (қоштасу) тауабы деп есептеледі. Хайыз және нифас жағдайындағы әйелдер қоштасу (уадағ) тауабын жасамайды. Мәсжидул-Харамның есігіне дейін барып, Қағбамен қоштасып кайтады. Ибну Аббас бұл турасында «Әйел адам хайыз жағдайында болса, қоштасу (уадағ) тауабын жасамастан жолға шығуына рұқсат етілді» (Бухари, Хайыз, 27/Хаж, 144; Муслим, Хаж, 382 (1328),- деп риуаят еткен. Міне, осылайша Қ. амалдары тә-мамдалады.
Дереккөздер
Санат:Ислам мейрамдары Санат:Қазақстан мейрамдары Санат:Қазақстан мейрамдары
Құрама провинциялар
Құрама провинциялар, Құрама провинциялар республикасы — 16 ғ-дағы Нидерланд бурж. революциясының нөтижесіндө 1579 ж. (шындығында 1572) құрылған конфедеративтік республика; Бат. Европадағы түңғыш бурж. республика. 7 Нидерланд провинциясын: Голландияны, Зеландияны, Утрехты, Гелдернді, Оверэйселді, Фрисландияны, Гронингенді, сондай-ак, Дренте обл-н және кепінірек қосылған Солт. Брабантты біріктірді. 1581 ж. Қ. п. өзінің Ис-паниядан тәуелсіздігін жариялады (бүл тәуелсіздікті Испания таныды және бұл 1618 ж. халықар. ауқымда танылды). Голландияның жетекші провинциясы бойынша Қ. п. республикасы 17—18 ғ ларда Голландия республикасы деп те аталды. Қ. Нидерланд.
Береборн
Береборн (Bereborn) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вульканайфель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 103 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 33 202. Муниципалитеттің басшысы — Йоханнес Шу.
Нәдір Шапағатұлы Нұрғалиев
Нәдір Шапағатұлы Нұрғалиев (1917, Маңғыстау ауданы Сарқамыс қыстағы – 2002, Ақтау қаласы) – белгілі қоғам қайраткері. Мұғалімдер даярлайтын курсты (1931), Гурьев педагогика техникумын (1939), ҚазҰПУ-ды (1951), ҚКП жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын Аралды ауылында сауат ашу мектебінде мұғалімдіктен бастады. Кейін балалар үйінің және орта мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1942 – 47 жылдары Шевченко аудандық партия комитетінің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, 1947 – 53 жылдары облыстық партия комитетінің ақпарат бөлімінің меңгерушісі, 1969 – 73 жылдары облыстық мәдениет басқармасының бастығы, облысы кино кеңесінің төрағасы, 1973 – 76 жылдары Маңғыстау облысы тұтынушылар одағы басқарма төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған. 1976 жылдан республикалық дәрежедегі зейнеткер. Бірнеше медальдармен, мақтау грамоталарымен марапатталған.
Юс (Лыпа тармағы)
Юс — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лып өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері
Василий Владимирович Филоненко
Филоненко Василий Владимирович (1930 жылы туған, Украина, Полтаво облысы Чернигов ауданы Васкивцы селоссы) – еңбек ардагері, механизатор. Социалистік Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1945 ж. қазіргі Бурабай ауданы Совет ұжымшарында комбайн жүргізушісі болып бастаған. 1965 жылдан осы ауданыдағы «Золотой колос» кеңшарында комбайн жүргізушісі болып жұмыс жасады. Медаль, бағалы сыйлықтармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Вильфред Дальма
Вильфред Дальма (Wilfried Dalmat; 17 шілде 1982, Тур, Франция) — франциялық және сен--мартендік футболшы, жартылай қорғаушы.
2019 жылы Сен-Мартен құрамасында ойнап, КОНКАКАФ Ұлттар лигасына қатысты.
Ағасы Стефан Дальма да футболшы, Франция құрамасында ойнаған.
Командалық
«Нант»
«Стандард»
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Сен-Мартен футболшылары Санат:Сен-Мартен Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Нант ФК ойыншылары Санат:Лечче ФК ойыншылары Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары Санат:Брюгге ФК ойыншылары Санат:Гренобль ФК ойыншылары
Кёрхов
Кёрхов (Körchow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Людвигслуст ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 822 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,00 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 54 057. Муниципалитеттің басшысы — Бруно Херзель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Долгое өзені
Қазіргі таңда «Озеро Долгое» саябағында Маршал Новиков көшесі мен Королев даңғылының арасында орналасқан.
Өзеннің атауы өзінің созылыңқы пішініне байланысты қойылған. Топонимі сонау Петрге дейінгі заманнан белгілі: финн карталарында бұл өзен Питкяярви (Pitkäjärvi — «ұзын өзен») деген атпен аталған. 1980- жылдардағы тұрғын үйлердің құрылысына байланысты Долгое өзені айтарлықтай саязданып, ауданы кішірейе бастады. 2012 жылдың жазынан бастап ГУП «Ленводхоз» өзенді тазалау барысында жұмыстар жүргізіп жатыр.
Санат:Ленинград облысы өзендері
Тері жегіш қоңыздар
Тері жегіш қоңыздар (Dermestidae) - талғаусыз қоңыздар отряд тармағына жатады. Ұзындығы 1,3-12 мм., денесі сопақ, мұрттары шоқпар тәрізді. Қоңыздар қоныр, қара, кейде арқалары әртүске боялған. Дернәсілдері ұршыққа ұқсас, жұмыр. 900-ден астам түрлері белгілі, оның 130-дайы ТМД кеңістігінде таралған. Кепкен мал шикізаттарынан жасалған бұйымдармен шикі заттарды жеп қоректенеді. Муражай қоңыздары зоологиялық коллекцияларды құртады.
Дереккөздер
Санат:Қатты қанаттылар
Пес, алапес
Пес, алапес. Бұл сөз жұқпалы тері ауруының аты — «алапес» қүрамында ғана кездеседі.
«Алапес ерте заманнан белгілі, ол тері ауруларының тобына жатады» (С. Сұбханбердин, Дәрі-дауа.).
Тілімізде «алапес» сөзінің ауыспалы, туынды мағынасы да бар. Оған тоқталмадық. Сөз төркінін іздестіруде оның алғашұқы «ала» түбіріне талдау жасауды артық көрдік. Өйткені оның мағынасы әркімге де аян. «Пес» сөзінің төркіні — парсы тілі. Оларда «пис» тұлғалы сөз, біздің тіліміздегі «терідегі даұқ» дегенді ұғындырады. Бұл тілде оның осыдан туындаған екінші мағынасы — есек жем, кышыма (экзема) сияқты ауру түрі. Сөйтіп, «алапес» дегеніміз «ала дақ» мағынасымен бірдей болып шығады.
Мүйіз
Мүйіз (рог); (лат. cornu — мүйіз) — мүйізді жануарларда болатын, маңдай сүйегінің мүйіз өсіндісін қаптап тұрған тері туындысы. Мүйіздің терісі екі қабаттан: сыртқы тері эпидермисінен және оның астындағы дерма (нағыз тері) қабатынан тұрады. Дерманың торлы қабаты мүйіз өсіндісінің сүйекқабымен берік байланысқан. Мүйіз эпидермисі түтікше мүйізден түзілген. Мүйіз мүйіз түбірінен, мүйіз денесінен және мүйіз ұшынан тұрады. Мүйіз сақиналары арқылы жануарлардың жасын анықтауға болады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Русский
Мьяльяно
Мьяльяно (Miagliano) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 587 адамды құрайды (2008). Алып жатқан жер аумағы 1 км² шамасында. Пошта индексі — 13060.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
IC 273
IC 273 — Кит шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 11156, UGC 2425, MCG 0-8-52, ZWG 389.52, IRAS02546+0234.
Сыртқы сілтемелер
IC 273 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Географиялық орта
Географиялық орта — адамды қоршаған табиғат, қоғамдық өмірдің қажетті әрі тұрақты шарты; географиялық қабықтың бір бөлігі.
Географиялық орта түсінігі табиғаттың қоғам өміріне әсер ететін құбылыстары мен процестерін де қамтиды. Қоғам дамыған сайын оның материалдық қажеттерін қамтамасыз ететін табиғат ортасы да кеңейе береді. Географиялық қабықтың географиялық ортаға енбейтін бөліктері де ондағы табиғат жағдайларының қалыптасуына әсер етеді. Мысалы, Гималайдың биік шыңдары географиялық ортаға енбегенімен көршілес аймақтардың климатын қалыптастыруға қатысуы арқылы олардың географиялық ортасына да күшті ықпал етеді. Осы тұрғыдан алғанда, географиялық қабық тұтасымен географиялық орта болып табылады. Географиялық ортаның қоғам дамуындағы рөлі жөніндегі мәселе ойшылдар назарын ежелден-ақ аударып келеді. Қазіргі кезде табиғат пен қоғам арасындағы өзара қарым-қатынастар біртұтас жүйе аумағындағы қарым-қатынас ретінде қарастырылады. Географиялық орта — қоғам дамуының материалдық қайнар көзі. Адамзат қоғамы табиғатты өзгертетін сыртқы фактор бола тұра, осы өзгерістер жүретін географиялық ортаның айрықша құрамдас бөлігі болып есептеледі. Сондықтан географиялық ортаның қоғамдық элементтері мен табиғи элементтерінің қарама-қайшылықтары қоғамдық өндірісті дамытушы фактор ретінде айқындалады. Адамзат тіршілігін табиғат пен қоғамның ұдайы өзара әрекеттесуі ретінде бағалауға болады. Адамзат өз әрекеті нәтижесінде табиғи ортаға тән емес жаңа элементтерді (қалалар мен жолдар, егістіктер мен бау-бақшалар, бөгендер мен каналдар, т.б.) географиялық ортаның құрамына енгізеді. Қоғамның табиғи ортаға әсері қарқындаған сайын географиялық ортаның біртұтастығы да арта түседі. “Адамданған табиғат” ретіндегі географиялық ортаның күрделі сипаты оны танып-білу процесін де күрделендіре түседі. Бұл таным процесі географиялық ортаның үш құрамдас бөлігі (өлі табиғат, тірі табиғат және адамзат қоғамы) арасындағы аса маңызды сапалық айырмашылықтар мен ортақ заңдылықтарды және олардың жеке ерекшеліктерін ескергенде ғана мүмкін болады.
Қосымша
Географиялық орта - адам қоғамын қоршаған жер бөлігі; географиялық қабықтың адам белгілі бір дорежеде игеріп, қоғамдық өндірісте пайдаланып жүрген бөлігі; адам қоғамының өмір сүруінің материалдық негізін құрайтын табиғи және антропогендік құрамбөліктердің құрылымдық және кеңістіктік жағынан күрделі үйлесімі. Географиялық ортаның адам іс-әрекетінің осерінен ұдайы өзгеріп отыруы, оның антропогендік элементтермен қорлануы адамзаттың бүкіл өмір бойында болады. Әр түрлі елдер мен аудандардың табиғат жағдайларының (ресурстармен қамтамасыздығы, климаты, бедері, тағы да басқалары) әр қилы болуына саятын географиялық ортаның ерекшеліктері кейде қоғам өміріне едәуір әсер етеді, оның дамуын тездетеді немесе баяулатады.
Дереккөздер
Санат:География
Б. з. д. 561 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 561 жылы туғандар
Биоинженерия
Биоинженерия және биологиялық инженерлік - биология мен медицинада инженерлік принциптердің қолданылуын дамытатын ғылым мен техниканың бағыты.
Биоинженерия (биологиялық жүйелердің инженерлігін қоса алғанда) - инженерлік аналитикалық және синтетикалық әдістемелерді пайдалана отырып, тірі организмдер немесе олардың ғылымдарымен байланысты өзекті мәселелерді шешу үшін тұжырымдамалар мен биология әдістерін (және, екінші, физика, химия, математика және информатика) қолдану болып табылады. Сондай-ақ, табылған шешімдердің құны мен тиімділігіне дәстүрлі сезімталдығы. Дәстүрлі инженерлік, жансыз құрал, құрылымдар мен процестерді жобалау, өндіру және талдауда физика мен математиканы пайдаланса, биологиялық инженерлік негізінен тірі организмдерді пайдалану, үйрету мен дамыту үшiн тез дамитын молекулярлық биология саласын пайдаланады. Биоинженерия өнеркәсібі жасанды ағзаларды техникалық құралдардың көмегімен құрудан бастап, регенеративті медицина әдісімен ағзалар мен тіндерді өсіру жолдарын төмендеген немесе жоғалған физиологиялық функцияларының орнын толтыру үшін табу, және осындай ауыл шаруашылығы, өсімдіктер мен жануарлар сияқты генетикалық түрлендірілген организмдердің (гендік инженерия) дамуына дейінгі, құрамында инженерлік энзимологиясы бар қосылыстар. Биоинженерия медицинадан тыс асппектілерде биотехнологиямен тығыз байланысты. Әсіресе, биоинженерияда адамдардың денсаулығына байланысты проблемаларды тиімді қолдану және талдау маңызды, алайда, тек ол нәрсе ғана емес: биологиялық инженерлік білім әлдеқайда көп өрісті қамтиды. Мысалы, биоимитации - биоинженерия филиалы машиналар мен материалдарды әзірлеу және өндіру үшін үлгі ретінде тірі организмдердің құрылымдары мен функцияларды қолдану жолдарын іздейді.
Хосокава Тадаоки
Хосокава Тадаоки (細川 忠興?,1563 жыл 28 қазан - 1646 жыл 18 қаңтар) - Эдо дәуірінің басында, Сэнгоку дәуірінің аяғында өмір сүрген жапон даймесі. Кокура-хан (1602—1620) жерінің бірінші басшысы.
Өмірбаяны
Хосокава Фудзитаканың үлкен ұлы әрі мұрагер3. 15 жасында Ода Нобунага жағында болып, өзінің алғашқы шайқасына қатысқан.
1580 жылы Тадаоки Танго ауданындағы жерлерді иелігіне алған. Осыдан кейін ол Акэти Мицухидэ атты адамның Грация атты қызына үйленген. 1582 жылы Акэти Мицухидэ Ода Нобунага атты басшысына қарсы көтеріліске шығып, оны астанадағы Хонно-дзи ғибадатханасында қоршауға алған. Ода Нобунага харакири жасауға мәжбүр болған. Акэти Мицухидэ өзін сегун ретінде жариялап, билік үшін басқа да үміткер қолбасшыларға қарсы күресті бастаған. Ол Фудзитака атты адамнан және оның Тадаоки атты ұлынан көмек сұраған.
Хосакава Тадаоки 1584 жылы Тоетоми Хидэеси жағында Комаки және Нагакутэ шайқастарында соғысқан. 1590 жылы Го-Ходзе тегіне қарсы өткен соғысқа қатысқан.
Қазасы
1620 жылы Хосокава Тадаоки кейін Кокура-хан жерінің екінші даймесі атанған Тадатоси атты баласының пайдасына орай биліктен бас тартқан. 1623 жылдың қаңтар айында 82 жасар Хосокава Тадаоки жан тапсырған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Самурайлар Санат:1563 жылы туғандар Санат:1646 жылы қайтыс болғандар
Күрестен әлем чемпионаты 1997
1997 жылғы Күрестен әлем чемпионаттары: еркін күрестен Красноярс, Ресейде, ал грек-рим күресі бойынша Вроклав, Польшада және әйелдер жарысы Клермонт-Ферранд, Францияда өтті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Күрестен әлем чемпионаттары Санат:1997 жылғы күрес спорты Санат:Франциядағы күрес спорты Санат:Ресейдегі күрес Санат:Польшадағы күрес спорты
Монтроус (Миссисипи)
Монтроус (Montrose) — Миссисипи штатының Jasper округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 127 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-48640.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Каргалка (Сока тармағы)
Каргалка — Ресейдегі өзен. Самара облысы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сок өзенінің оң жағалауынан 110 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сок өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Самара облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері
Жалтау
Жалтау – Ұлытау тауының батысындағы тау.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Ақтас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 22 км жерде орналасқан.
Жер бедері, геологиялық құрылымы
Абсолюттік биіктігі 542 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 6 км-ге созылған, енді жері 2–3 км шамасында. Оңтүстігінен Дулығалы өзені, солтүстігінен Ащылы өзендері ағып өтеді. Архей мен протерозойдың тақтатас, кварцит, кварцитті парфириттері мен туфтарынан түзілген. Төменгі палеозойдың эффузивті тұнба жыныстары да кездеседі. Таудың етегінен бұлақтар бастау алады.
Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырағында изен, қарағаш, жусан, бидайық, боз, сораң өседі.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы таулары
Куамер
Куамер (Coimères) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,91 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33130, пошта индексі — 33210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 856 адамды құрады. Халық тығыздығы — 66,31 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Самюэль Юмтити
Самюэль Юмтити (фр. Samuel Umtiti; 14 қараша 1993 жыл, Яунде) — Камерун елінде туған, Франция футболшысы, «Барсеона» командасының және Франция Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. Самюэль центрбек болып немесе сол қорғаушы ретінде ойнай алады.
Карьерасы
2012 жылдың 8 қаңтарда «Дюшер» командасына қарсы "Лион" сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Матч 3-1 шотпен аяқталды.
2016 жылы "Барселонаға" ауысты.
Францияның 17-21 жас аралығындағы құрамаларының бәрінде ойнады. Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2016 жылы өткізіп, сол жылы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды.
2018 жылы әлем чемпионы атанды. Жартылай финалда Бельгия қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. 2018 кейін сүренсіз ойын көрсетіп, жарақат алып мансабын құртып алды және Барселона фк сапындағы негізгі құрам ойынышысынан да айырлып қалды. Соған қарамастан келісім шартын 2026 жылға дейін ұзартты.
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Ольянико
Ольянико (Oglianico) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Отуга
Отуга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кепина өзенінің оң жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Ольянико
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1410 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 235 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 10080.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Feliciano.
Отуга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері
Ольянико
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Мұса Ғайсинұлы Гареев
Мұса Ғайсинұлы Гареев (Муса Ғайса улы Гәрәев; 1922 жыл 9 шілде, Башқұрт АССР Белебеев ауданы Илякшиде ауылы — 1987 жыл 17 қыркүйек, Уфа, Башқұрт АССР) — кеңестік әскери ұшқыш, полковник, екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, Ұлы Отан соғысының қатысушысы.
Өмірбаяны
Мұса Гареев 1922 жылы 9 шілдеде Башқұрт АКСР Белебеев ауданындағы (қазіргі Башқұртстанның Илишев ауданы) Ильякшиде ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Әкесі Ғайса Ахмедгареев Ильякшиде ауылынан, анасы Гүлнафиса Имянликулева ауылынан, башқұрт иелігінде болған. 1929 жылы Гареевтер отбасы Ташчишма ауылына көшіп келді. 1937 жылы Бишкураево ауылындағы мектепті бітірген.
1940 жылы Темір жол халық комиссариатының Үфі теміржол техникумын бітірген. Сол жылы техникумдағы оқуын үзбей, башқұрт ОСОАВИАХИМ Уфа ұшқыш клубын бітірді. .
1942 жылы 25 қыркүйекте Энгельс атындағы әскери авиация училищесін бітіргеннен кейін майданға жіберілді.
1942 жылдың 25 қыркүйегінен - ​​944 полк құрамында сержант шенімен әрекеттегі армияның ұшқышы.
Дереккөздер
Санат:Сталинградты қорғағаны үшін медалінің иегерлері
Сондушка
Сондушка — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шиченск өзені - Шиченга көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — теңіз Кубен және Сухона өзендері бастауынан Кубен су торабына дейін. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Көшен Елеуов
Көшен Елеуов - 1892 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Бесоба ауылында туған. Арғын тайпасының Қуандық руының Мойын-Байболды руынан шыққан. .
ЕЛЕУОВ Көшен (27.4.1892, Қарағанды облысы Қарқаралы ауд. Бесобаа. - 3.9.1971, сонда)- ақын. 1916 ж. қара жұмысқа алынып, Ресейдің батыс шекарасында болады. 1917 - 27 ж. Қызыл Ту ауылдық кеңесінің төраға орынбасары, төрағасы қызметін аткарған. 1938 ж. Алматыда Қазақстан Жазушылар одағының халық ақындарына арнап ашқан қысқа мерзімді курсында оқыған. Елеуов өлеңдерін жазып та, ауызша да шығарган. "Елге сәлем" (1916), "Туысканға", (1927), "Торғайға тарату" (1941), "Жас батыр" (1944), "Қандай қызык тамаша" (1949) өлеңдерімен, "Баян", "Қорқыт", "Бозінген", "Сарыарқалық жігіт", "Екі дос", "Қарағанды", "Жылқышы" дас- тандарымен елге танылған. 1943 - 1962 ж. ауд, облысы, респ. айтыстарға катысқан. Айтыстары мен топтама өлендері "Акындар жыры" (1963), "Пернедегі термелер" (1965), "Айтыс" (3-т, 1966), "Қаһарлы сөз қамал бұзады" (1969), "Ленин деп халық жырлайды" (1969) жинақтарына енген.
Шығармашылығы
Алғашқы өлеңі — «Елге сәлем» (1916). «Баян», «Қорқыт», «Бозінген», «Сарыарқалық жігіт», «Екі дос », « Қарағанды », « Жылқышы » дастандарын шығарды.
1943—1961 жылдары аудандық, облыстық, республикалық халық талаптарының жиындарына қатысып, онда Шашубай, Ілияс, Маясар, Жолдыкей тәрізді ақындармен айтысқа түсті.
Айтыстары мен топтама өлеңдері. «Ақындар жыры» (1963), «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-т., 1966), «Ленин деп халық жырлайды» (1969) жинақтарында жариялайды.
Қытай қазақтарының әдет-ғұрыптары
Әдет-ғұрыптары
Қазақ ұлты, мейлі кім болсын, қонақтарын «құдайдай күтіп», мал сойып қызу қарсы алады. Абыройлы қонақтар келгенде ауыл болып жиналып, «көк қасқа тай», «ақсарбас қой» сойып күтеді. Малы жоқтары барын аямайды, өздері жемей сақтаған қымбатты тағамдарын меймандарының алдына қояды. Ал жатарда: «қонақты қондырма, қондырғансоң тоңдырма»,-деп ең жақсы көрпе-тондарын соларға жабады, аттарын отқа қояды. Бұларға жамбас ақы тілемейді. Кетерінде хош айтып, қолтығынан алып аттандырып салады. Тіпті, қазақтардың тары-талқан жеп отыратын тақыр кедейлері де қонақтарын ренжітіп көрген емес. Бұл ғадеттер әлі де бар. Қазақтың дәстүрлі де, даңқты осы ұлттық салты жөнінде шетелдік бір саяхатшының: «егер экватор сызығын бойлап ылғи қазақ ауылдары қонып отырған болса, мен жер шарын бір тиын ақша жұмсамай айналып шыққан болар едім»-деген сөзі өте дәл айтылғаң. Жер бетіндегі қазақтар ішінде «кең қолтық керей» атанып осы қонақжайлықты күні бүгінге дейін сақтап отырғандар Қытайдың Алтай аймағы мен Моңғолияның Баян-Өлгий, Қобда аймақтарынан көбірек кездеседі, мүбәдә жолыңыз түсіп сондай үйдің біріне түсе қалсаңыз, олар сіздің кім екеніңізді сұрап жатпай-ақ ақсарбас ала жүгіреді. Үйіне қонақ түскеніне мәз болса, қонақты ыразы етіп аттандырып салғанына екі мәз болады. Қазақтар тамақтың алды-артында қол жуып бата жасайды. Тамақтану үстінде көп сөйлемейді, ренжімейді. Қақырынып-түкірінбейді, құлақ-мұрынын шұқымайды. Ырымы жасалып кесілген басты үй иесіне, құлағын баласына ұсынады. Табақ келіндерге қайтарылады. Келіндер сәлем етіп қабылдайды. Әңгіме- кеңес тамақ артынан шертіледі. Түнде сақал-мұртын, шаш-тырнақ алмайды. Шаш-тырнақтарын күн ашық күні, ас- тамақ, ішіп-жем, ыдыс-аяқ, орын-көрпеден аулақ жерде алып, өртеп жібереді немесе көміп тастайды. Көп санды қазақтар жұма күні кір жумайды, сейсенбі күні жолаушы шықпайды. Қазақ әйелдері алғашқы жаңбыр жауып, күн күркіреген күні: «сүт көп, көмір аз»,- деп белдеу айлана бір шөміш сүт шашып шығады. Мұнысы табиғаттан құлшылық тілегені болса керек. Сыпыртқымен бала ұрмайды, оның «әр талында бірден шайтан тұрады»,- деп есептеп, сібірткімен бала ұрғандарды өте жек көрген. Бұл ғадет олардың аурулардан сақтанып, тазалықты қастерлейтіндігін, әсіресе, балалар денсаулығына өте көңіл бөлетіндігін көрсетеді. Қазақ малшылары таң сәріден тұрып, тамақтанып малын өрістетіп, кешке дейін мал соңында болады. Кеште мал сауып, малдарын қоралайды. Мұны «ел орынға отырған уақыт» деп атайды. Кешкі ас-суларын ішкен соң, қора (қотан депте атайды) шетіне қарақшы тігіп күзет қойып барып ұйқыға жатады. Шопандар жаз мезгілі түстерде қойды қорада жусатады. Ал, күздің қысқарған күз мезгіліндегі түстерде қойды қораға әкелмейді. Мұндайда олардың түскі қорегі – «қорықтық» болады. «Қорықтық» дегеніміз-үлкен ағаш саптаяққа (қойшылар мұны қанжығаға байлап жүреді) екі-үш кесек, қатты қыздырылған ақ тасты салып пысырған қой-ешкі сүті.
Түндерде дала және киіз үй ішінде жағылған оттарды сөндіріп, немесе көміп барып жатады. Мал күзетіндегілер кештерде «Бастанғы» жасап ән айтып, «Алтыбақан» теуіп сауық құрған күндері болмаса, бет алды от жақпайды. Сөйтіп олар тек өз қоралары ғана емес, айнала төңіректің өрт апатының кетіп қалмауынан ежелден сақсынып отырған. Шынжаң қазақтары адамдар ара бауырмалдық, ар-ұят дегендерді де басты орынға қояды. Күн көріс нашар жанұяларға аудан, ауыл, туыс-туған болып көмектесіп, оның «торқалы той мен топырақты өлімін» бірге көтеріседі. Қытай қазақтарының ішінен «қайыршы, тілемші» атауын естімейсіз. әрі көрмейсіз. Адамдар ара шындықты айту өте жоғары орында тұрады. Өтірік айту, ұрлық істеу – кешірілмес күнә саналады. Біреу уағдасына жете алмаса басқалар оған «ұят болады» десе, бұл үлкен мін саналады. «Ұят» атты бір ауыз сөз-ақ талай жанды көрге сүйрейді.
Қазақ жаралмыштан ауыл үйге ылаң салатын барлық қылмыскерлерді жек көріп оларға қарғыс жаудырып келген. Осылардың ішінде, әсіресе өз күшіне сүйеніп жан бақпайтын, адал қауымның қан-терін сүліктей соратын- ұрлықшы қиянатшы, өтірікші, зинақор, арсыз-намыссыз, содыр-сойқандарды тіпті де жек көрген. Оларда адамгершілік, махаббат, достық, талап-талант атаулы болмайды деп есептеген. Қазақ ауылдары әлмисақтан қазірге дейін көрші қонған елге «Ерулік» көшетін елге «қонақасы» берсе, ал, шаршап-шалдығып көшіп келе жатқан елге арнаулы адамдар жол сусынын ұсынып келген. Қазақтың ежелден келе жатқан береке-бірлігінің бейнесі сияқты бұл ғадет қазірден жалғасып келеді(101). Шынжаң қазақтарының көшпелі тұрмысының әлі аяқталмауына байланысты ежелгі әдет-ғұрыптарымыздың көбі қаз-қалпында сақталуда. Кейде Алматы қаласындағы қазақтың мемлекетінің Орталық мұражайын аралап жүріп, қазақтың малшаруашылығына байланысты әр түрлі жәдігерлерінің Шынжаңда әлі күнге қолданылып жүргенін байқаймыз, содан Шыңжаңды «қазақ этнографиясының тірі музейі» дегіміз келеді.
Торқалы той, топырақты өлім
Қазақ халқының бүкіл өмірі той-думанмен өтеді. Адам өмірге келгеннен о дүние құшағына аттанғанға дейінгі тұтас бір өмірінің тойсыз өтетін сәттері аз болса керек. Шілдехана, жарысы қазан, ат қою салты, ат тергеу, сүйінші, ит көйлек, бесікке салу, тыштыма, қырқынан шығу (қарын шаш), тұсау кесу, байғазы, атқа мінгізу, сүндетке отырғызу, баланы оқыту, құдалық, қарғы бау, құдаласу, ұрын бару, жыртыс той, қоржын той, қыз танысу, қыз ұзату тойы, келін түсіру тойы, әмеңгерлік, аужар, беташар, көрімдік, өлі-тірі, отау той секілді дәстүрлердің көбі тоймен өтеді. Соның ішінде Шынжаң қазақтарында баланың өмірге келгеннен кейінгі барлық салттары қазақ дәстүріне сай атқарылып келеді. Шілдехана, ат қою, бесікке салу, қырқынан шығару, тұсау кесу салттары дерлік шағын той түрінде өтеді. Қытай қазақтарының балаға ат қою дәстүрі заман ауқымына қарай әр мезгілде әртүрлі болып отырған. 18-19-ғасырларда ислам дінінің ықпалындағы аттар көбірек қабылданса, 20-ғасырға келгенде «хан», «бек» жалғанған аттар көбірек қойылатын еді. Хан, бек қосымшасының жалғануы ерте заманнан келе жатқан дәстүр болса да, қазақ хандықтарынан кейін біршама кең қолданысқан енген. Әсіресе, Қытай, Моңғолия қазақтарының қазақ хандығының аумағынан алыстап Қытай хандықтарына бағынышты болған дәуірінде қазақ хандарының ұрпағын төрелікке әкелумен «Хан» қосымшасы тіпті де көп жалғанатын болған. Атап айтқанда «қыйыр қонып шет жайласақ та қазақ хандығына бағыныштымыз» дейтін ішкі арман-тілегінің бейнеленуі еді. Мысалы: сол тұстағы белгілі адамдардың атын айтар болсақ, Қасымхан, Жеңісхан, Сейілхан, Шәріпхан, Есімқан Иманбайұлы, Дәлелхан, Бөкейхан секілділер. Соңғы кездері «сүндетке отырғызу» үлкен той түрінде атқарылып келеді. Қытайдағы жоспарлы туу саясаты бойынша әр отбасында 2-3 баладан артық бала болмайтындықтан олар баланың бесікке шыққан мезгілін үлкен белес санайы. Ал қыз баласы ғана барлар сүндет тойдың орнына «сырға салу» тойын жасап, сүндет той жасаушыларға кеткен қаржысын қайтарып алады. Кейінгі кезде Шыңжаң қазақтарында «оқуға аттану тойы», «қоныс тойы» деген тойларда өткізілетін болды. Оқуға аттану тойы-баласы университетке түсетін болғанда немесе шетелге оқуға аттанса жасайтын алысқа аттандыру, ақ жол тілеу тойы, Қоныс тойы-жаңадан үй салып кірерде немесе жаңа отауға арнап үй салып соның босағасын аттарда жасалатын шаңырақ тойы. Қыз бен жігіттің некеленуі төңірегіндегі тойларда белгілі салтанатпен өтеді.
Өлім- жітім салты
Қазақ «Ажалдан қашып құтылмақ жоқ», «Қарыс жерден қаза бар», «Тумақ – сүннәт, өлмек - парыз» деп қарайды. Ажал діни жолмен айтқанда, Алла тағаланың пенденің маңдайына жазған дәмінің таусылуы. Күллі адам одан қашып құтыла алмайды. Ал, өлген адамның соңғы парызын өтеу, яғни бақиға аттандыру тірілерге сын. ҚХР қазақтарында көбінесе ислам шарттары негізге алынып, жергілікті әдет-ғұрып, ырым-жосындар да бірге жүреді. Оымен қоса ежелгі шамандық діннің кейбір жоралғылары да ілесіп келген. Ескерте кетер жәй – Қытай қазақтарының өлім шығару салты өзге елдердегі қандастарымыздағы үрдістермен ұқсас, бәлкім, басқаша шығар. Оны оқырман өзі пайымдар. Жалпылай алғанда бұл жоралғы төмендегідей ретпен жүргізіледі.
Адам қатты қиналып ауырғанда, ажал қаупі төнгенде оның басында отырған адам немесе өзі «Лайілолла Мұхаммед Расулалла» деп әлденеше рет қайталап, «иман» айтады. Бұл «Бір Алладан басқа жаратушы жоқ, Мұхаммед Алланың елшісі» деген мағынадағы сөз. Адамның ажалға қарсылығының жоқ екенін айтып, өлімнің иманды болып, ұжымаққа баруы үшін тілеген дұға іспетті. Алдымен қайтыс болған марқұмның көзін уқалап, жауып аузын жұмдырады. Ақтық бұлмен иегін төмен түсірмеу үшін төбесінен орай таңады. Қол – аяғын бесікке бөлеген балаша, жазады. Марқұмның барлық жақын туыстарына, жанашыр дос-жарандарына «хабар» айтылады. Хабар айтуды жақын туыстарына ат үсті немесе төтелей айта салмайды. Ауыл ақсақалдары бас қоса барып, жұбату сөздерімен жеткізеді.
Мақаладағы дереккөздер
1. Әлем тайпаларының тұрмысы кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2009ж.
2. Қазақ халқының тарихы, Атамұра 2010ж.
3. http://baq.kz/kk/diaspora/772
4. http://adyrna.kz/?p=2039
Санат:Қытай қазақтарының тұрмысы
Б. з. д. 562 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 562 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 562 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ұйықтатын дәрілер
Ұйықтататын дәрілер, ұйқы тудыратын заттар — адамда табиғи ұйқыға жуық жағдай туғызып, оның тереңдігі мен ұзақтығын қамтамасыз ететін дәрілік заттар. Ұйықтататын дәрілерді көп мөлшерде қабылдаса, наркоз жағдайына әкеледі. Мұндай дәрілік заттар организмге жүйке жүйесінің қызметін тежеу арқылы әсер етеді, бауырдың әсерімен өзгеріске түсіп жойылады, ал артық мөлшері бүйрек арқылы организмнен шығады. Ұйықтататын дәрілерге барбитур қышқылының хим. құрамы әр түрлі препараттары — барбитал, фенобарбитал, барбитал-натрий, барбамил, этаминал-натрий, циклобарбитал; пиперидин туындылары (ноксирон) және алифатты дәрілік препараттар (хлоралгидрат, бромизовал, т.б.) жатады. Тыныштандыратын дәрілік заттар (бромидтер, шүйгіншөп препараттары, т.б.) да ұйқыны қалпына келтіруге әсер етеді. Бұл дәрілер адамның эмоц. қозуын, мазасыздануын басып, терең ұйқыға кетуіне жағдай жасайды. Ұйықтататын дәрілердің көмегімен ұйықтау мен табиғи ұйқының арасында үлкен айырмашылық бар. Ұйқы келтіретін дәрілік заттар ұйқының арнайы бір фазасына әсер етуі нәтижесінде, оның физиол. ауысу мезгілдерін бұзады. Мыс., барбитураттар ұйқыны тез келтіргенмен, ұйқының ұзақтығын қысқартады. Егер Ұйықтататын дәрілерді ішпесе, адамның тез ұйықтап кету фазасы ұзарады, осыған байланысты адамда ұйқысыздық сезімі күшейіп, әр түрлі жаман түстер көру көбейеді. Ұйықтататын дәрілерді пайдаланудан бұрын ұйқының бұзылу себебін анықтау қажет. Егер науқас тез ұйықтап, бірақ өте ерте оянатын болса, ұзақ мерзімге әсер ететін барбитал, фенобарбитал; қиналып, көпке дейін ұйықтай алмаса, бірақ ұйықтап кеткеннен кейін ұйқысы қалыпты болатын науқастарға барбамил, этаминал-натрий, ноксирон, т.б. беріледі. Ұйықтататын дәрілерді күн сайын қабылдау оның организмде жиналуына себеп болып, тұрақты ұйқышылдықпен қатар жүреді (қ. Кумуляция). Ұйықтататын дәрілерді ұзақ уақыт бойы қолдануға әбден дағдыланған адам дәрі ішпей ұйықтай алмайтын болады. Сондықтан қажетті тиімділікке қол жеткізу үшін дәрі мөлшерін көбейтуге тура келеді. Ал бұл Ұйықтататын дәрілерге патол. дағдылануға алып келуі мүмкін (қ. Нашақорлық). Ұйықтататын дәрілерді тек дәрігер белгілейді. Мұндай дәрілерді ішкенде өте сақ болған жөн, дәрінің мөлшерін өз бетінше көбейту улануға әкеп соғуы мүмкін. Ұйықтататын дәрілерді ішкенде түсініктемедегі ережелерді бұлжытпай орындау қажет. Ұйықтататын дәрілер дәріханаларда тек қана рецепт арқылы беріледі; қ. Транквилизаторлар.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Дәрілер
Иволандия
Иволандия (Ivolândia) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Орталық Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ипора экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2976 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1262,837 км² шамасында. Халық тығыздығы — 2,4 адам/км².
Санат:Гояс елді мекендері
Бәсеке режімі
Бәсеке режімі (Режим конкуренции; contention mode) — бір арнаға жалғастырылған екі немесе одан да артық сыртқы құрылғылардың орталық процессорға бір мезгілде мәлімет беруге тырысу кезіндегі қалып-күй.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Виньевьей
Виньевьей (Vignevieille) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,72 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11409, пошта индексі — 11330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 104 адамды құрады. Халық тығыздығы — 6,22 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Ведран Чорлука
Ведран Чорлука (Vedran Ćorluka; 5 ақпан 1986 жыл, Модран, Югославия) — хорват футболшысы, қорғаушы.
2018 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.
Клубтық
Ведран қазіргі Босния аумағындағы Модран елді мекенінде дүниеге келді. Тоқсаныншы жылдардағы тынышсыздықтан соң отбасы Хорватияға көшіп өтті. Сегіз жасында "Динамо" (Загреб) клубының мектебіне қабылданды.
2003 жылы тұңғыш рет кәсіпқой футболшы ретінде "Динамо" сапында алаңға шықты. Бір маусымнан соң Запрешич қаласының "Интер" клубына жалға берілді. Бұл клубта ол Лука Модрич және Эдуардо да Сильвамен бірге доп тепті. 2005 жылы жазда "Динамоға" қайта оралды да, негізгі құрам ойыншысына айналды.
2007 жылы жазда оған бірнеше белді клубтар қызығушылық танытты. Солардың арасынан Англияның "Манчестер Сити" командасына ауысты.
2008 жылғы Еуропа біріншілігінен соң "Тоттенхемге" ауысып, төрт маусымдай ойнады. 2012 жылы Мәскеудің "Локомотивінің" қатарын толықтырды.
2021 жылы жазда карьерасын аяқтады.
«Динамо» (Загреб)
«Локомотив» (Мәскеу)
Халықаралық
Хорватия құрамасы
Сілтемелер
Санат:Хорватия футболшылары Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Күшті қираулар болуы мүмкін аймақ
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Өзгермелі айырбас бағамы
Өзгермелі айырбас бағамы — халықаралық есеп айырысу жүйесі, валюталардын еркін толқымалы бағамдарының тәртібі, ол валютаны реттеудің нарықтық тетігіне негізделген, мұнда елдердің ішкі нарықты теңдестіру мақсатымен айырбас бағамын өзгерту құқығы болады. Өзгермелі айырбас бағамы қазіргі заманғы дүниежүзілік валюта жүйесінің құрылымдық қағидатының бірі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Аяқ салу
Аяқ салу - дәстүрлі ортада перзент көре алмай жүрген байдың өзінің «есіктегі күңімен» көңіл қосу жосыны. Мұндай сирек кездесетін көңілдестік некелі әйелі ұзақ уақыт бала көтермей жүрген жағдайда кездескен. Бай күңнен бала сүйсе, әйелдің күң аты жойылып, әлеуметтік мәртебесі басқа әйелдермен теңестіріледі.
Сафага қаласы
Сафага қаласы (Порт-Сафага немесе Бур-Сафага, Египет) – Египеттегі Қызыл теңіз губернаторлығындағы шағын курортты қала. .Халық саны 34 221 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Сафага көп жылдан бері маңызды сауда порты болып саналады. Қала кайтсерфинг және виндсерфингпен айналысатындардың арасында жақсы танымал. 1993 жылы осында виндсерфингтен әлем чемпионаты өтті. Сонымен қатар қалаға балық аулаумен айналысатындар және сирек кездесетін теңіз өнімдерін ұнататын адамдар көп келеді. Сол себепті қалада қонақүйлер мен мейрамханалар ісі жақсы дамыған.
Дереккөздер
Санат:Мысыр қалалары
Б. з. д. 563 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 563 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бадамша ауылдық округі
Бадамша ауылдық округі – Ақтөбе облысы Қарғалы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Бадамша ауылы кіреді. Орталығы – Бадамша ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5359 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарғалы ауданы ауылдық округтері
Крийон
Крийон (Crion) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54147, пошта индексі — 54300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 87 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Тоқтағұл атындағы көше (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Мүйізді жасуша
Мүйізді жасуша (кератиноцит) — тері эпидермисінің жоғарғы мүйізді қабатын құрайтын мүйізделген эпителий жасушаларыкератиноциттерге айналады да, тері эпидермисінің қалың мүйізді қабатын құрайды. Эпителиоциттер көпқабатты жалпақ мүйізделген тері эпителийінің төменгі қабатынан жоғарғы қабаттарына жылжыған сайын, қатты мүйізді зат — кератинмен қорланып, мүйізделген жасушалар кератиноциттерге айналады да, тері эпидермисінің қалың мүйізді қабатын құрайды.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Русский
Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья
Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья (Joan Enric Vives i Sicília, 24 шілде 1949 жылы, Барселона, Испанияда туылды) — испандық шіркеу дін қызметшісі, Урхель архиепископы. Андорраның қос (Франция президентімен бірге) мемлекет басшыларының бірі.
Мансабы
1974 жылғы 24 қыркүйектен бастап діни қызметкер.
Оқытушылық қызмет
1983-1993 жылдары Каталониядағы теологиялық философия философиясының профессоры.
1988-1993 жылдары «Ramon Llull» университетінің рухани философия факультетінде профессор болды.
1989-1993 жылдары «Ramon Llull» университетінің философия факультетінің деканы,
1991-1994 жж. «Ramon Llull» жеке университетінің Қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды.