cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ричард Гордон
Гордон Ричард - АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, Әскери-теңіз флотының сынау және метеологиялық бөлімшелерінде қызмет етті. 1961 жылы континет аралық ұшу кезінде жылдамдық рекордын жасады. 1963 жылы АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі басқармасының космонавтар тобында болды. 1966 жылдың 12-14 қыркүйегінде «Джемини-11» корабль – спутнигінің екінші ұшқыш ретінде Ч.Конрадпен бірге  ғарышқа ұшты. Космоста болған 71 сағат уақыт ішінде олар  1,8 млн км қашықтыққа ұшып, жерді 44 рет айналып шықты. Ашық ғарышта жұмыс істеу мүмкіндігін байқау мақсатында Гордон екі рет ғарыш кеңістігіне шықты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Карвоэйра (Мафра)
Карвоэйра (Мафра) (Carvoeira) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Мафра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1432 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,32 км² шамасында. Халық тығыздығы — 172,1 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — MFR-carvoeira.png.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Б. з. д. 847 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 847 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Адуандық
Адуандық — адам мінезіне тән сипат, оның өзгелерге жеткізбек болған ой-пікірі, іс-әрекеті мен қарым-қатынасында өктемдік байқалатын қасиеті. Адам мінезіндегі мұндай ерекшелікті халық азулылық деп те атайды. Адуандықтыңтың екі жағы бар. Адуандық бір жағынан — істің мән-жайын білмей жатып байбалам салушылық, үстемдік пен өркөкіректікті білдіретін жағымсыз әрекет деп бағаланады. Екінші жағынан — адамның ойы мен сөзі жүйелі келіп, іс-әрекеттің ақиқаттығын білдіретін болса, сөйлеушінің айтқандарын тыңдаушы дұрыс қабылдап, әсерленеді. Пікірі мен сөзіне иланып, сөйлеушінің батылдығын сыйлап құрметтейді. Оның ісі мен әрекетіне қолдау көрсетеді. Мұндай адуандылық батылдық әрекет деп саналады. “Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том
Санат:Адам қасиеттері
Дегенерация
Дегенерация(лат. degenero – біртіндеп жойылу) – табиғаттағы тірі организмдердің эволюциялық даму бағытының бірі. Кейінгі кезде дегенерацияны катагенез және регресс деп те атап жүр. Табиғаттағы кейбір түрлердің көбейіп, таралу аймағының ауқымды болуы – сол түрлердің құрылымдық деңгейінің қарапайымдала түсуіне әкеліп соғады. Жалпы дегенерация биологиялық прогреске жол ашады. Бұл көп жағдайда паразитті немесе бір орында бекініп тіршілік ететін түрлерге тән. Мысалы, паразитті тіршілік ететін өсімдіктердің тамыры, жапырақтары болмағандықтан, фотосинтез процесі жүрмейді. Мұндай өсімдік түрлері тек өздері бірге тіршілік ететін иесінің есебінен өсіп, көбейеді. Паразитті тіршілік ететін таспа құрттардың (өгіз және шошқа цепендері) сезім, ас қорыту мүшелері жойылған, ал жүйке жүйесі қарапайымдала түскен, оның есесіне өзіне ғана тән сорғыштары, тісшелері, бекитін қармақшалары, т.б. жақсы дамыған. Сол мүшелері арқылы олар өз иесінің ішегіне бекініп тіршілік етеді. Мұндай құрттардың жыныс мүшелері өте жақсы дамыған. Мысалы, өгіз цепені өзінің 18 – 20 жылдық тіршілік ету кезеңінде 11 млрд-қа жуық жұмыртқа береді. Соның нәтижесінде олар табиғатта кеңінен таралып, өз түрін сақтап қалады. Дегенерация нәтижесінде организмдердің дербес дамуында жеке ұлпалардың және мүшелердің құрылым деңгейі қарапайымдала түседі. Мысалы, бақаның дернәсілінің (шөмішбалықтың) құйрығы бірте-бірте жойылып, ересек бақаға айналады; қ. Регресс. Морфологиялық-физиологиялық кері кету. Бұл ағзалардың отырған күйде өмір сүру немесе паразиттік тіршілікке көшуіне байланысты жекелеген мүшелері мен жүйелерінің жойылуы (редукция). Осы қайшылық жағдайларға қарамастан, дегенерация дегеніміз - бұл да биологиялық алға басу табыстарына жету жолы. Көбінесе паразиттер, жоғары жаралымды иеде паразиттік жолмен тіршілік етсе, өркендей алады. Мәселен, арамтозғанақ (повилика) өсімдігі тек мүшелері: тамыр және жапырақтарын ғана емес, тіпті хлорофилін, сонымен бірге фотосинтезге бейімділігін де жойды. Өзге паразиттер тәрізді арамтозғанақ иесінің сөлімен қоректенеді. Алайда ол жақсы бейімделген гүлді өсімдіктерде паразиттік етеді. Соған қоса арамтозғанақ та биологиялық алға басуды бастан кешеді.
Паразиттік жолмен тіршілік ететін таспа кұрттар жүйке, бұлшық ет және тіпті асқорыту мүшелері жүйесін де жойған. Ол қоректі заттарды жабыны арқылы алады. Өзге жануарлардың ішегінде мекендейтін болғандықтан, олардың денесі соруға даяр қорытылған асқа батып жатады. Оның есесіне паразиттерде көбею мүшелері өте күшті дамыған. Бекінген, отырған күйде өмір сүретін формалардың да жүйке және тірек-қимыл жүйелері редукцияға ұшырайды (шала дамиды немесе толық жойылады). Өзгеріс дәрежесінің әр түрлі болуы мүмкін, алайда себебі әрқашан біреу ғана болады. Тіршілік етуі сылбыр болған кезде «тез өзгеретін» мүшелер қажет болмай қалады. Мысалы, сылбыр сүзетін қосжақтаулы ұлулар миын ғана емес, басың да жойды. Ал олардың белсене жүзетін туыстасы - басаяқтылар класына жататын сегізаяқ миының және көзінің өте жоғары дамығаны үшін «жәндіктер өлемінің приматы» деп аталған. Күндердің күнінде ароморфоз, жаңа ортаға орнығатындай жаралым деңгейін жалпы көрсе де орасан көп әр алуан ортаға беймделушілікке орын береді. Олар жаңа орталарға толығырақ орналасуға жәрдемдеседі. Дегенерация сирек кездессе де, аромор- фоздан жиірек кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Биология
Даяна Александровна Ястремская
Даяна Александровна Ястремская (Даяна Олександрівна Ястремська; 15 мамыр 2000 ) — украиналық теннисші. 2020 жылғы Олимпиадаға қатысқан. Жасөспірімдер арасында әлемнің алтыншы ракеткасы атанды (2015).
2020 жылы қарашада допингпен айыпталып, біраз уақыт спортттан шеттетілді.
Сілтемелер
Санат:Украина теннисшілері
Аресавож
Аресавож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сюзью өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Алтынтөбе (Ордабасы ауданы)
Халқы
Тұрғыны 998 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Ордабасы ауданының таратылған елді мекендері
Саяси іс-әрекетті жіктеу
Саяси іс-әрекетті жіктеу - топтық тұрғыдан таптық, аумақтық және корпоративтік болып бөлінеді. Кез келген саяси іс-әрекет әлеуметтік топтар мен жеке тұлғалардың нақты мүдделері мен мақсаттарына негізделеді. Осыған орай, екі түрін көрсетуге болады: "жоғарыдан" зорлық, "төменнен" зорлық. "Жоғарыдан" зорлық - саяси іс- әрекет билік органдарымен занды және қалыптасқан құқықтық тәртіпті бұзудан көрінеді; "төменнен" зорлық - әлеуметтік топтармен, саяси партиялармен саяси жүйені күшті қолдану арқылы өзгертуге үмтылуы. Сонымен бірге, саяси іс-әрекеттер заңды және заңсыз, позитивті және теріс, тиімді және тиімсіз, стратегиялық және тактикалық, инерциялық және шығармашылық болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Футболдан Ресей кубогы 2019/20
Футболдан Ресей кубогы 2019/20 — 2019 жылы басталып, 2020 жылы мамырда мәреге жетеді.
Жартылай финал
20 шілде 2020
Дереккөздер
Санат:Футболдан Ресей кубогы Санат:2019 жылғы футбол Санат:2020 жылғы футбол
Мұнайлардың және табиғи таушайырлардың микроэлементтері
Мұнайлардың және табиғи таушайырлардың микроэлементтері - Мұнайлар мен таушайырлардағы ұйірімділігі 0,5 %-дан аз химиялық элементтер. мұндай элементтердің 40-қа жуық түрлері белгілі, олар металдар (V, Ni, Ғе, Сu, Мn, Ті, Co, Cr, Ва, Sr, Pb, Hg, Mo, U, т.б.) және бейметалдар (Br, I, CI, т.б.) болып табылады. Кейбір микроэлементтердің ауыр Мұнайлар мен таушайырлар құрамындағы мөлшері оларды игеруге жеткілікті болуы да ықтимал (мысалы, V, Ni, Hg, U, т.б.). мұндай кенорындар кешенді кенорындар, яғни Мұнайлы-металды кенорындар санатына жатқызылады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
IC 406
IC 406 — Лаушы шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Сыртқы сілтемелер
IC 406 Санат:Лаушы (шоқжұлдыз)
Зия Аташұлы Мұқашев
Зия Аташұлы Мұқашев (1925 жылы 12 қыркүйек, Алматы қаласында дүниеге келген) – философия ғылымдарының докторы (1989), профессор (1991). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. ҚазМУ-ды (1954, қазіргі Қазақ ұлттық университеті), ҚазПИ-ді (1963, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген. ҚазПИ-де оқытушы, аға оқытушы (1954–63), Алматы халық шаруашылық институтында (1964–67 қазіргі Қазақ экономика университеті доцент, Алматы жоғары партия мектебінде (1977–94) «Әділет» жоғары мектебінде (1994–2004) кафедра меңгерушісі, 2004 жылдан ҚазҰПУ-да профессор қызметтерін атқарды. Негізгі ғылыми еңбектері мәдениет философиясы, философиялық-антропология, дінтану, ғылым философиясы мен тарихы, әлеуметтік философия, жаратылыстанудың философия мәселелеріне арналған. атты тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
Сілтемелер
Зия Аташұлы Мұқашев
Санат:Ғылым
Ұзынтам
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шонжы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км жерде, 599 метр абсолюттік биіктікте орналасқан. КАТО коды — 196659200.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 321 адам (154 ер адам және 167 әйел адам) болса, 2009 жылы 272 адамды (136 ер адам және 136 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұйғыр ауданы елді мекендері‎
Фань Бинбин
Фань Бинбин – Қытай актрисасы, әнші.
1981 жылы 16 қыркүйекте Шаньдун провинциясының Циндао қаласында дүниеге келген. Сол провинцияның Яньтай қаласында өскен. №1 Яньтай орта мектебін, Се Цзинь шанхай жұлдыздар мектебін және Шанхай театр академиясын тәмамдаған.
1997 жылы Тайван телевизиялық «Принцесса Жемчужина» комедиясындағы рөлі арқасында жұлдыз дәрежесіне ие болды. 2007 жылы өз студиясын ашады. Сонымен қатар өнер мектебін де ұйымдастырады. Мектепті ата-анасының басқаруына береді. 2004 жылы «Сто цветов» сыйлығында ең үздік әйел рөлі үшін марапатталады. 2007 жылы екінші кезекті ең үздік рөл үшін «Алтын жылқы» кинофестивал сыйлығын иеленеді.
Степанида Демидовна Виштак
Виштак Степанида Демидовна (17.10.1918 жылы туған.,Киев облысы,Васильков ауданы)- дәнді дақылдар мен қант қызылшасын өсірудің әйгілі шебері. УССР, Киев облысы, Васильков ауданы «Ряданська Украина»колхозының жетекшісі.1950 жылдан КОКП мүшесі. Соц. Еңбек Ері атағын 2 рет алған (1949, 1952). Виштактың звеносы 1948 ж. бидайдың әр гектарынан 33,6 ц, 1949 ж. 38,3 ц, жүгеріден 1950ж. 76,9 ц, 1951 ж. 78ц өнім жинады. 1950ж. қант қызылшасынан рекордтық өнім(гектарынан 683 ц) алды. В-тың звеносы 1965-67 жылдары әр гектардан 370-460 ц қант қызылшасын жинады. В.- 4-8 сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Украин КП ОК-нің мүшесі (1966 жылдан), КОКП 20-23-съездерінің делегаты. Ол 6 рет Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:1918 жылы туғандар Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Нина Леонидовна Жмеренецкая
Нина Леонидовна Жмеренецкая (1948 жылы 22 маусымда Молдовада туған) — актриса. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты. М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрының әртісі (1971 жылдан).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Қурайлы ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қурайлы, Георгиевка, Елек, Өрлеу ауылдары және №39-темір жол айрығы кірген. Орталығы – Қурайлы ауылы болған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 6509 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
NGC 4095
NGC 4095 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E? типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 26 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4095 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38324, MCG 4-29-22, ZWG 128,25.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Вье-Конде
Коммунаның INSEE коды — 59616, пошта индексі — 59690.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10529 адамды құрады. Халық тығыздығы — 951,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Селебе
Селебе Қазір бұл сөзді біз тек пышақ ұғымында түсінеміз. Соңдықтан да болар, түсіндірме сөздікте — ұшы үшкір, үлкен өткір пышақ деген анықтама берілген. «Ол беліндегі күміс белбеуіне былғары қынды селебе таққан» (I. Есенберлин, Қаһар).Сөздің алғашқы тұлғасы мен тұңғыш мағынасы жөніндегі деректерді моңғол тобындағы тілдерден кездестіреміз. Моңғол тілінде сэлэм — қылыш (Мон.-қаз. сөз., 1954, 170), Қалмақтарда біздегі «Қылыш» мағынасы — «селм» сөзі арқылы түсіндіріледі (Рус.-кал. сл., 1964, 624). Түркі тілдері ішінен туваларда «селеме» сөзі «қылыш» ұғымын береді (Рус.-тув. сл., 1980, 516). Мұның мағына жағы болмаса, дыбыстық құрамы жағынан біздегі «селебе» сөзінен айырмасы жоқ. Шамалауымызша, сөз тұлғасы ертеден түркі, моңғол тобындағы тілдерге ортақ та, мағынасы қазіргі біздегі «қылыш» ұғымын меншіктенген болса керек.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Гомогенді мультиплекстеу
ГОМОГЕНДІ МУЛЬТИПЛЕКСТЕУ (Гомогенное мультиплексирование; һоmegeneous multiplexing) — ақпаратты таситын арналардың жеткізу жылдамдықтары бірдей мәліметтерді жеткізу арналарын мулътиплекстеу құрылымы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Кэмбридж (Мэн)
Кэмбридж (Cambridge) — Мэн штатының Сомерсет округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 492 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50.3 км² шамасында. FIPS коды — 23-09655.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Атыс дайындығы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Кетбұға
Кетбұға (1185 — 3 қыркүйек 1260) – жырау, күйші, аңыз кейіпкер, қазақтың ұлы жырауы, сазгер-күйшісі және халықтың тарихи аңыздарының кейіпкері. Көне дәуірдегі қазақ әдебиетінің негізін қалаушы, қазақ көшпелі жыраулық өнердің негізін қалаушы. Кетбұға жыраудың өмірі мен шығармашылығы туралы деректер "Шаджарат ат-түрік" (Түркі шежіресі) кітабінда кездеседі. Шыққан тегі – Найман.
Тұлға
Орта жүз құрамындағы Найман тайпасының Терістаңбалы руының бағаналы руы. Сонымен қатар - Ұлы Жыршы, би, жырау, күйші, тарихи аңыздардың кейіпкері ретінде белгілі. Кетбұға мен інісі Келбұға әкесі — Домбауыл болып келеді. Кетбұғаның жалғыз ұлы - Батыл болған.
861 жылы (=1457) белгісіз автор құрастырған «Шаджарат әл-Атрак» («Түріктердің шежіресі») кітабында аң аулау кезінде Шыңғыс ханның ұлы Жошының қайтыс болғандығы туралы ешкімнің батылы жетпеген кезде нөкері және Шыңғыс хан әмірлерінің бірі лақап аты «Ұлы жыршы» («Аталық жырау» — жыршылардың ұлы әңгімешісі) болған Кетбұға осы ауыр жүкті арқалап, бірінші болып «Ақсақ құлан» күйін орындай тұңғышы Жошының қайтыс болғандығы туралы хабарлады.
Исмаилиттерге қарсы әрекеттері
Хулагудың өзі 1253 жылдың күзінде Моңғолиядан әскерлерімен аттанып, 1256 жылдың басында Әмудариядан өтті. Бірақ 1252 жылдың тамызында Кетбұға ирандық исмаилит-низариттерге қарсы 12 мың адамнан тұратын алдыңғы жасақпен жіберілді. Ол 1253 жылы наурызда өзеннен өтіп, Кохистан аймағын жаулай бастады. Бес мың ат және жаяу әскермен Кетбұға исмаилиттік Гирдкух бекінісіне жақындады. 1253 жылдың мамырына қарай моңғолдар бекіністен ешкім қашып кетпес үшін ормен және үймекпен қоршады; моңғол әскерінің артында сыртқы шабуылдардан қорғау үшін тағы бір ор мен үймек жасалды. Кетбұға Бөрі қолбасшысын Гирдкух түбінде қалдырды, ал өзі Михрин бекінісіне барып, тасатқыштарды қойып қоршауға алды. Тамыз айында Кетбұға Шаһдизге жақындап, «көптеген адамдарды өлтірді», бірақ бекіністі ала алмай шегінді. Осы уақытта Гирдкухтың қорғаушылары ерлікпен қорғанып, жау әскерлерін жойып, қарсы шабуылдар жасады. Кетбұға Гирдкухқа тағы бір шабуыл жасады, бірақ сәтсіз аяқталды; бекініс қорғанысы көптеген жылдар бойы тұрып, Илхан Абағаның (1265-1282) кезінде ғана алынды. Кетбұға Түн, Туршиз, Дис-и Михрин, Дис-и Кемал және үш күндік шайқастан кейін Дис-и Шалды басып алды.
Парсыға келген соң Хулагу исмаилиттерге қарсы кең ауқымды шабуыл дайындай бастады, өйткені олардың имамы Рукн ад-Дин Хуршаһ өзінің негізгі бекіністері Меймундиз, Аламут және Лүмбесерді тапсыруға асықпады. Кетбұға мен Негудер оғылдың әскерлері Хара мен Семнаннан жылжып, әскердің сол қанатын құруы керек еді. 1256 жылы қарашада әскерлер Меймундизге жақындағанда, Хулагу әскери кеңесін ұйымдастырып, онда бекіністі қоршауға алу керек пе немесе қыста азық-түлік жетіспеушілігіне байланысты келесі жылға дейін шегіндіру туралы шешім қабылданды. Кетбұға кейбір әскери басшылармен бірге қоршауды жақтады. Қарсылық көрсете алмайтынын түсінген Хуршаһ 20 қарашада бекіністі ұрыссыз тапсырды.
Бағдатқа шапқыншылық
Бағдат үшін шайқас (1258)
Палестинадағы соғыс
Хулагу Мөңкенің өліміне байланысты Сириядан Персияға кетуге мәжбүр болғаннан кейін, Кетбұға әскердің қалған бөлігінің қолбасшысы болды (10-20 мың ). Христиандарға достық қарым-қатынас көрсетіп жатқанда, Сидон сеньоры, Жюлиен Грение өзінің Бофорт сарайынан Марж Айюнға шабуылдап, бай олжаны тартып алды. Моңғолдар бақылауындағы жерлердегі тонауға шыдай алмаған Кетбұғаның жиені тонаушылардың соңынан түсті, бірақ оның шағын жасағымен бірге жойылды. Бұған жауап ретінде Кетбұға Сидонды қоршауға алды. Жюлиен тұрғындардың қашып кетуіне мүмкіндік беру үшін қала алдында шайқасып, содан кейін теңіз қамалын паналады. Моңғолдар төменгі қаланы, бекініс қабырғаларын қиратты, бірақ құрлықтағы және теңіздегі қамалдарға шабуыл жасамады.
Шыңғыс ханға естірту
14 ғасырда жазылған “Шаджарат әл-атрак” (“Түрік шежіресі”) атты кітаптағы деректер мен ел аузындағы аңыздар бойынша иісі Дешті-Қыпшақты аузына қаратқан Жошы хан аңда жүріп, мерт болғанда, осынау қаралы хабарды Шыңғыс ханға естіртуге ешкімнің батылы бармаса керек. Сонда Кетбұға жырау: "Хан ием, қайнар көзі лайланған теңізді кім тазартар?", "Түп-тамырымен қопарылған ағашты орнына кім қондырар?" — деген сауалдар қою арқылы әміршіні қаралы хабарға іштей дайындап алып, оның ұлы Жошының өлімін "Ақсақ құлан — Жошы хан" күйін орындау арқылы жеткізген дейді аңыз. Күй тартылып біткен соң, қаһарына мінген хан Кетбұға жырауды жазалауға шешім қабылдайды. Алайда қайғылы хабарды домбыра жеткізгендіктен, оған ыстық қорғасын құюды бұйырады. Осылайша домбыраның беткі жағында кішкентай саңылау пайда болыпты-мыс. Бұдан домбыра іске аспай қалған жоқ, керісінше, оның үні нақышты болып, көркейе түсті.Кетбұғаның "Ақсақ құлан — Жошы хан" күйі мен оның орындалуы алдында оқылған өлең жолдары бізге жетті. Сол кезеңде халық арасында кеңінен таралса да, Кетбұға жыраудың басқа рухани мұрасы, әдеби шығармалары біздің заманымызға жеткен жоқ. Ол қарапайым халықтың өмірін өзекті мәселелері туралы жыр жолдарымен беруге ұмтылды, сондықтан да халық оны "Ұлы жырау" деп атап кетті.
Халық қамқоршысы
Кетбұға сөз өнерінің дамуына да өзіндік үлес қосты. Ол көптеген қазақ жырауларының шығармашылығы мен стиліне игі ықпал етті. Мәселен, ХV-ХVӀ ғасырлар шегінде өмір сүрген Доспамбет жырау бір толғауында: "Кетбұғадай билерден, кеңес сұрар күн қайда?!" — деп жырлайды, оның сөздерімен таныс екендігін білдіреді.Халық Кетбұғаны "Ұлы жыршы" деп те атаған. Орта жүз құрамындағы найман тайпасының бағаналы тармағынан шыққан. Халық аңыздары мен өлеңдерінде ол халық қамқоршысы мен даланың дана биі бейнесінде сипатталған.Кетбұға жырау туралы аңыздар қырғыз фольклорында да кездеседі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Күйшілер Санат:Қазақ жыраулары
Арки
Арки (Archi) — Италиядағы қала, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Кьети провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2325 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 83 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28,18 км² шамасында. Пошта индексі — 66040.
Елді мекеннің қамқоршысы — Николай Чудотворец. Жыл сайынғы мерекесі — 9 мамыр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Алье
Алье (Allier) — Францияның орталық бөлігінің оңтүстігіндегі департамент, Овернь аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 3. Әкімшілік орталығы — Мулен. Халық саны 343046 адам (департаменттер арасында 63-шы орын, 2009 ж.).
Атауы
Департамент өзінің атауы Алье өзеніне қатысты қойылған. Бұл өзен Алье аумағын басып өтеді.
Географиясы
Алье департаменті Овернь аймағының құрамына кіреді және Шер, Ньевр, Сона және Луара, Луара, Пюи-де-Дом, Крёз департаменттерімен шекаралас. Жер аумағы 7340 км².
Гидрографиясы
Департамент аймағын келесі өзендер кесіп өтеді. Батысында — Шер, орталығында — Алье және оның тармағы Сиуль, шығысында — Луара и оның тармағы Бебр.
Әкімшілік бөлінуі
Департамент 3 округ, 35 кантон және 320 коммунаны қосады.
Тарихы
Департамент тарихының көп бөлігін Бурбон герцогствасы алады, себебі Алье байырғы Бурбон герцогствасының территориясында орын тепкен.
Алье департаменті 1790 жылы 4 наурызда Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған департаменттерінің бірі.
Экономикасы
Департаменттің басты шаруашылықтарына орман өнеркәсібі, азық-түлік секторы, химия өндірісі, металлургия, каучук, машинажасау және электротехника, бальнеология жатады.
Сілтемелер
*
Ярослав Голл
Ярослав Голл (11.7.1846 Хлумец – 8.7.1929 Прага) – чех тараихшысы, чех тарих ғылымындағы Голл мектебі деп аталатын позитивті бағытының негізін қалаушы. Бұл мектеп тарихи дамудың заңдылығын танып білудың мүмкін емес екендігін ашық увғыздады. Сондықтан тарихтың кейбір мәселелерін ғана зерттеуге шақырды. Ярослав Голл Прага университетін бітірді. (1870). 1875-1880 жылдары Прага уиверситетінің доценті, 1885-1895 жылдары профессор болды. Ол Чеияның орта ғасырлық тарихына арналған бір қатар монографиялық еңбектер жазды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Б. з. д. 848 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 848 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Көпей Ерқасов
Көпей Ерқасов - 1952 жылы 4 қаңтар да Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданына қарасты Тесікүя ауылында туған. 1968 жылы Марқакөл ауданындағы Горный (қазіргі «Ақбүлац») орта мектебін бітірген соң Майтерек ауылдық клубында меңгеруші болып жұмыс істеген. Өскемен ауыл шаруашылық техникумын, 1979 жылы ҚазМу-дің журналистика факультетін тамамдаған.
Марқакөл аудандық «Шамшырақ» газетінің редакциясында, 1998 — 2001 жылдары Өскемен қаласындағы НТК-Восток телеканалында қызмет еткен. Қазір Шығыс Қазақстан облыстық төтенше жағдайлар жөніндегі басқармасында бас маман-аудармашы болып қызмет атқарады.
Шығармашылығы
Ақын өлеңдері «Қарлығаш» (1984), «Төрткүл дүние» (1998) ұжымдық жыр жинақтарында жарияланған. 2003 жылы «Ағажай Алтай» атты кітабы жарық көрген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Шығыс Қазақстан облысы Санат:1952 жылы туғандар
Ұлтабарұшы бездері
Ұлтабарұшы бездері (дуоденальные железы); (glandula duadeni, лат. glandula — без, duadenum — ұлтабар ұшы, 12 елі ішек) — ұлтабар ұшы (күйіс қайтаратын жануарларда осылай аталады, басқа жануарлар мен адамда 12 елі ішек деп аталады) ішегі кілегейлі асты негізде орналасқан құрылыс жағынан қабырғалық асқорыту безі. Олар күрделі түтікше немесе көпіршікше-түтікше бездер. Без қабырғасы секрет бөлу кезеңіне байланысты биік немесе аласа эпителий жасушаларынан тұрады. Без өзектері 12 елі ішек кілегейлі қабығының ішкі бетіне, бүрлер аралығына ашылады. Бездің кілегейлі сөлі көмірсуларды ыдыратуға, асқазан сөлінің қышқыл реакциясын бейтараптандыруға қатысады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Кальцеель
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вальверде-де-Вальделакаса
Вальверде-де-Вальделакаса (Valverde de Valdelacasa) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Франсия ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,59 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 63 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Нидерхоллабрун
Нидерхоллабрун (Niederhollabrunn) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Корнойбург округінің құрамына енеді.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Леопольд Виммер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Селитралар
thumb|right|[[Калий селитрасы]] thumb|right|[[Магний селитрасы]] Селитралар (sal — тұз, nіtrum — сілті, табиғи сода) — аммоний, натрий, калий мен сілтілік жер металдардың нитраттары.
Ең маңыздысы және көп тарағаны — натрий селитрасы (Чили селитрасы). Оның ең көп қоры Чилиде, аз мөлшерде АҚШ, Колумбия, Африка, Аргентина, Орта Азияда кездеседі. Селитралар табиғатта бактериялар әсерінен органикалық қалдықтардың шіруі нәтижесінде түзіледі. Селитралар көбіне азотты тыңайтқыштар ретінде, оқ–дәрі жасауда, химия өндірісінде, медицинада, аммиак (аммоний) селитрасы техникада қопарғыш заттар алуда кеңінен қолданылады.
Toyota Hilux
Toyota Hilux ("Хайлакс" ) — Toyota Motor Corporation компаниясы шығаратын орташа өлшемді пикап.
Машина қарапайымдылығына (рамалық дизайн, қозғалтқыштың бойлық орналасуы, қосылатын төрт доңғалақты диск), функционалдығы мен тұрақтылығына байланысты бүкіл әлемде үлкен танымалдылыққа ие болды. Автомобильдерді баптаумен айналысатын көптеген компаниялар әдеттегі пикаптардан нағыз жолсыз жаулап алушыларды жасайды. Қазіргі уақытта Hilux-тің 8 ұрпағы бар.
2017 жылы Халықаралық автоэксперттер тобы Toyota Hilux-ты жылдың ең үздік ұсталған пикапы деп жариялады.
1 буын (1968-1972)
1 буынның құрастырмасы 1968 жылдың наурызында басталды. Hilux RN10 шағын доңғалақ базалы және 1,5 қозғалтқышы бар версиясымен шығарылды, ал 1971 жылы ақпанда қозғалтқышты 1,6 14-ке өзгертті. Содан екі жыл бұрын 1969 жылы доңғалақтың үлкейген базасы қосылып, бұрынғы кіші өлшем базасы қолданыста қала берді. Ұзын базалы версия Солтүстік Америкада 1972 жылға дейін сатылымға шықпады.
Ғажайып төсемесі
"Ғажайып төсемесі" - америкалық телесериал.2004 жылы «Fox» каналының эфиріне шықты. Шоу Джей Тайлер деген қыз туралы айтады. Джей Тайлер спирттік керемет сый иегері. Ол сол спирт арқылы жануарлардың бейнелеріне кіре алады. Джей "Ғажайып төсемесі" атты сый дүкенінде жұмыс істейді. Ол Нигара сарқырамасынан алыста орналаспаған болатын.
Toyota Hilux
2 буын (1972–1978)
1972 жылы мамырда Hilux 1973 жылғы моделі RN 20 деген атпен таныстырылып жайлы кабина мен жаңартылған ішкі және сыртқы келбетке ие болды. 2,3 метрлік ұзартылған қорап таңдау ретінде Солтүстік Америкада қолжетімді болып, артынан, 1969 жылдан бастап толық сатылымға шықты.
6 буын (1997–2005)
Бұл буын моделінің жасалуы 1997 жылдан бастап 2005 жылға дейін жалғасып, кабинаның 3 және қозғалтқыштың 4 түрімен (3 бензин және 1 дизель) жабдықталды. Такома – бұл американдық нарықтағы аталған модельдің өзіндік аты.
7 буын 2005 жылы таныстырылған Тойотаның 7 буын моделінің өндірісі бір уақытта Тайланд, ОАР, Аргентина және Индонезияда басталды. Тайландта турбодизель, Индонезияда бензинді мотор, Үндістанда беріліс қорабы жинағымен айналысты
Санат:Toyota автокөліктері
Генопатия
Генопатия (Genopathia  - нәсілдік тұқымдық- түрлік+ ауру)—Патологиялық мутацияның нәтижесінде тұқым қуу аппаратының (геннің) бұзылуын сипаттайтын жалпы ұғым. Генопатия тұқым куу ауруларының (энзимопатиялар, туа болған иммунодефицит, даму кемістіктері) себебі болады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Карвоэйра (Торриш-Ведраш)
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1610 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,28 км² шамасында. Халық тығыздығы — 112,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария (Nossa Senhora da Luz).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Каре (халық)
Каре  (бакаре, акхале, акари) — банту тобына жататын халық. Саны 150 мың адам. Негізінен Конго Демократиялық Республикасы (90 мың адам) мен Орталық Африка Республикасында (60 мың) тұрады.
Карвоэйра (Торриш-Ведраш)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Каре (халық)
Тілі
Тілі - акаре тілі.
Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.
Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, таро және жержаңғақ, көкөністер, тау күріші). Учаскелерді тазарту жұмыстарын ерлер, егу, өңдеу, жинауды – әйелдер жүргізеді. Жеке учаскелерде қарқынды бау-бақша формалары басым. Темірден құрал-саймандар мен қару-жарақ жасау, керамика, ағаш ою, тоқыма өнері дамыды. Зергерлік бұйымдар әрлеудің нәзіктігімен ерекшеленеді.
Өмір салты
Қоғамдық қатынастар рулық ұйымға және ақсақал басқаратын ауылдық көпбалалы қауымдарға негізделген. Туыстық есеп – патрилиналды, неке патрилокалды. Карелер музыкалық және би фольклорына бай. Музыкалық аспаптар – барабандар, ксилофондар, ішектілер.
Қонстары шашыраңқы, конустық саман төбесі бар цилиндрлік үйшіктер топтары басым, оңтүстігінде қабырғалары бұтақтардан жасалған төртбұрышты қаңқалы қоныстары кең таралған.
Бұрынғы белге оралған маталардың орнын, қазір еуропалық костюмдер мен көйлектер алмастыруда.
Негізгі тағамдары - бұқтырылған тағамдар, бәліштер, жарма, банан, балық, көкөністер тұтынылады.
Дереккөздер
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары
Буффонада
Буффонада - (buffonata-сайқымазақтық) - актерлік ойын тәсілі (көбінесе комедиялық). Буффонадада орындаушы өзі ойнайтын сахналық кейіпкерлерінің мінез ерекшелігін тым әсірелеп, оны баса көрсетуге тырысады. Буффонада халықтық мим өнері, скоморохтардың алаң театрында туған. Кезінде итальяндардың дель арте комедиясында қолданылды. Буффонада жанрында Ж.Б. Мольер, К.Гольдони, А.В. Сухово Кобылин, В.В. Маяковский, т.б. шығармаларында бар. Орыс театрында Б. шеберлері Я.Д. Шумский В.И. Живоқини, Г.М. Ярән, т.б.; қазақ театрында М.Сүртібаев, т.б. болған. Буффонада әсіресе циркте кең тараған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мәдениеті
Судың жалпылама минералдануы
Судың жалпылама минералдануы - Судағы минералдық заттардың жалпылама мөлшері; г/л, г/кг, г/1ООг т.с.с. бірліктермен енеді. бұл мөлшер тәжрибе көмегімен анықталған кұрғақ (шымыр) қалдық мөлшері, иондар жиынтығы, минералдық заттар жиынтығы, есептеліп шығарылған құрғақ қалдық мөлшері түрінде анықталады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Пележма
Пележма — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солза өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендері Золотица өзеннің солтүстік шығыс шекарасынан Солтүстік Двина өзенін қоспағанда Воронов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Қазақстан мәдениеті
XX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті
Кеңес өкіметі орнауымен бір мезгілде мәдениетті қайта құру шаралары жүзеге асырыла бастады. Елде ағарту ісін дамытуға аса назар аударылды. Қазақтың ұлт зиялылары шығармашылық тұрғыда табысты еңбек етіп, мәдени құрылыс барысын жеделдетуге зор үлестерін қосты.
XX ғасырдың бас кезі қазақ әдебиеті тарихындағы ерекше кезең болды. Қазіргі заманғы қазақ әдеби тілінің негізі қаланып, жаңа стильдік формалар пайда болды, қазақ жазушылары жаңа жанрларды меңгере бастады. Осы кезеңге Спандияр Көбеевтің шығармашылығы тән. С. Көбеевтің шығармашылық жолы орыс жазушыларының шығармаларын қазақ тіліне аударудан басталды. С. Көбеевтің И. Крыловтан аударған мысалдар жинағы 1910 жылы жарық көрді. 1913 жылы басылған «Қалың мал» романы қазақ әдебиетінің тарихындағы елеулі оқиға болды.
XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің көрнекті тулғаларының бірі Сұлтанмахмұт Торайғыров еді. Ол ауыл мектебінде және Троицк медресесінде оқып, білім алды. 1913-1914 жылдары С. Торайғыров «Айқап» журналында өзінің негізінен әлеуметтік теңсіздік тақырыбына арналған алғашқы өлендері мен әңгімелерін жариялады. Ол сол кезде «Қамар сұлу» романын жаза бастады.
Қазақ әдебиетінде көрнекті қазақ ақыны, журналист, қоғамдық қайраткер Мұхаметжан Сералин елеулі із қалдырды. Ол атақты ақынның отбасында дүниеге келіп, медреседе, екі сыныптық орыс-қазақ училищесінде оқыды. 1900-1903 жылдары «Топжарған», «Гүлкашима» поэмаларын жазды. 1914 жылы М. Сералин Фирдаусидің «Шахнамасынан» «Рүстем-Зұхраб» поэмасын қазақ тіліне аударды. Оның кызметіндегі негізгі сала - журналистік кызмет еді. Ол «Айқап» журналының бас редакторы болды. Журналдың шыға бастауы сол кездегі Қазақстанның мәдени өміріндегі елеулі құбылыс саналады.
XX ғасырдың бас кезіндегі аса танымал әрі көрнекті әдебиет қайраткерлерінің бірі ақын, түркітанушы-ғалым, аудармашы, педагог, көсемсөзші, қоғам қайраткері - Ахмет Байтұрсынұлы болды. Өз уақытында ол әділетсіздік пен сталиндік қуғын-сүргіннін құрбаны болып, жарты ғасырдан астам уақыт бойы есімі еске алынбай, Қазақстан тарихындағы лайықты орнын ала алмай келді. Ол отаршыл әскерге қарсы күреске қатысқаны үшін қаторғалық жұмыстарға айдалған ықпалды ру басшысының отбасында дүниеге келді. Әкесіз қалған Ахмет Торғай училищесін бітіріп, білімін жалғастыру үшін Орынборға аттанды. 1895 жылдан бастап А. Байтұрсынов педагогикалық және әдеби қызметпен айналысады. Оның бүкіл шығармашылығы өз халқын өнер-білімге баулуға бағытталды. Оның өзі қазақ қоғамының ой-өрісі терең, зиялы бөлігінің өкілі еді. Оның тұңғыш ақындық еңбегі - қазақ тіліне аударылған И. А. Крылов мысалдарының жинағы — «Қырық мысал» болды. Жинақ 1909 жылы Санкт-Петербургте жарық көрді, бірнеше рет қайта басылып шығып, қазақтардың арасында кең тарады. Бұл жинақ оны халқына бүкіл жантәнімен берілген ақын, аудармашы, азамат ретінде танытты. 1911 және 1914 жылы Орынборда «Маса» атты өлеңдер жинағы жеке басылып шықты.
А. Байтұрсынов мәдениеттің көтерілуін жалпыға бірдей ағарту жұмысын жүргізу мен жалпы адамзат мәдениетінің жетістіктерін меңгеру арқылы жүзеге асыруға болатынын терең түсінді. Қазақ тілінің табиғатын зерттей отырып, ол тілтану жөнінде мақалалар мен оқулықтар, кейінірек ғылыми жұмыстарын жазды. Қазақ тілі туралы мақалаларында тілдің тазалығын сақтау, оны әр түрлі шұбарланудан тазартуды жақтады. А. Байтурсыновты қазақ тілтану ғылымының негізін салушы деуге болады, ол қазақ тілінің ерекшеліктеріне араб жазуын бейімдеді. 1913-1917 жылдар - А. Байтұрсыновтың өміріндегі маңызды кезең. Ол сол кезде қазақ тілінде Орынборда шығып тұрған жалғыз Қазақ газетінің редакторы болды. Мүнда ол окырмандарды халықтың бай рухани мұрасымен таныстыра отырып, оны білім жарығына, рухани жағынан кемелденуге шақырды. Халық ағарту, әдебиет пен тілтану мәселелеріне арналған көптеген мақалаларын жариялады.
Мемлекет және қоғам қайраткері Әлихан Бөкейханов қазақ халқының мәдениетінің дамуында маңызды рөл атқарды. Оның қызметі сан кырлы болды. Ол орман ісі, экономика, тарих, мал шаруашылығы, этнография, ауыз әдебиеті жөнінде бірқатар ғылыми мақалалар жазды. Еуропа мәдениетімен көңіл қойып айналысқан ол ез мақалаларында М. Лермонтов, А. Чехов, В. Короленко, Л. Толстой, А. Пушкиндермен катар В. Скотт, У. Теккерей, Ч. Диккенс т. б. есімдерін жиі еске алып отырды. Оның шығармаларында осы жазушылардың ой-пікірлері кеңінен қамтылып, шығармаларынан кейбір үзінділер де келтірілді.
Әлихан Бөкейханов Абай шығармашылығын терең зерттеді, бірінші болып Абайдың өлеңдері мен қара сөздерінің жинағын жарыққа шығарды.
XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетіндегі ірі тұлғалардың бірі - Міржақып Дулатов. М. Дулатов бастапқыда ауыл мектебінде, соңынан білімін орыс мектебінде жалғастырды, өздігінен білім алды. Қажырлы еңбегінің арқасында ол орыс тілін кемеліне келтіре меңгерді, орыс және шетел жазушыларының шығармашылығын зерттеді. М. Дулатов ақын әрі жазушы, өлең жинақтары мен бірінші қазақ романы - «Бақытсыз Жамалдың» авторы ретінде көпке танылды. Роман орыс сыншылары мен қазақ қоғамы тарапынан жоғары бағаланды. М. Дулатов А. Пушкин, М. Лермонтов, И. Крылов, Ф. Шиллердің шығармаларын қазақ тіліне аударды. Ол қазақ әдеби тілінің тынымсыз жаңашылы әрі реформаторы болды, өз шығармаларында жаңа сөздер мен түсініктер енгізді.
XX ғасырдың бас кезінде талантты қазақ жазушысы әрі драматургі Жүсіпбек Аймауытовтың шығармашылық жолы басталды. Ол ауыл мектебін бітіріп, білімін орыс-қазақ мектебінде жалғастырды, 1914 жылы Семейдегі мұғалімдер семинариясына түсті. Оның негізгі шығармалары кеңестік уақытта жазылды. Дегенмен Ж. Аймауытов 1917 жылдың өзінде «Абай» журналының жұмысына да араласты.
Мағжан Жүмабаевтың шығармашылығы қазақ поэзиясында ерекше орын алады. М. Жұмабаев казак ағартушылык ойының неғұрлым белсенді әрі жарқын идеологтарыньщ бірі болды. Ол 1925 жылға дейін Кеңес өкіметіне карсы болып, ұлттык рухты оятуға, бостандыққа үмтылуға бағытталған шығармалар жазды. Мағжан өлең жазуды 14 жасынан бастады, оның шығармалары қазақ жөне татар тілінде шығатын барлық газеттер мен журналдарда жарияланып тұрды. 1912 жылы Қазанда оның өлеңдерінің «Шолпан» атты жинағы шықты. М. Жумабаев - еуропалық мәдениет биігіне жеткен талантты ақын. Қазақ өлең өнеріндегі жаңа поэзиялык формаларды енгізу оньщ есімімен тікелей байланысты. Ңазақ, араб, парсы, түрік тілдерін, басқа да түркі халықтарының тілдерін терең меңгерген ол бозбала кезінен бастап-ақ Абай мен Махамбет поэзиясының мектебінен өтіп, өзінің ақындық өнерін дамытуда кол жеткен табыстарымен тоқталып қалған жоқ. Сталиндік баскарудың каһарына мінген жылдары оның шығармашылығына тыйым салынды. М. Жүмабаев түтқын- далып, алдымен Беломорканал, соңынан Соловкидегі лагерьге жіберілді. 1938 жылы ату жазасына бүйырылды.
Қазақ баспасөзінің қалыптасуы.
Оқу ағарту мен білім идеяларын бұқара арасында насихаттау мен бастауыш білім беру жүйесін кеңейтуде «Айқап» журналы, «Киргизская степная газета», «Степной край», «Қазақ» газеттері елеулі рөл атқарды. 1911 жылы Троицкіде «Айқап» журналының бірінші нөмірі жарық көрді. Журналдың редакторы мен идеялық дем берушісі Мұхаметжан Сералин болды. Журнал өдебиеттің дамуы мен қазақ әдеби тілінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Онда ауыз әдебиеті, этнография, тарих жөніндегі зерттеу мақалалар жарияланды. Сол уақытта «Айқап» журналы далада мектептер мен медреселер ашу, ескі мектеп- терге реформа жасауды насихаттады. Журналда түрік және парсы тілдерінен аударылған шығармалар, мысалы: Фирдаусидің «Шахнамасы» жарияланды. 1911 жылдан бастап редакторы Сағынгерей Бөкеев болған «Қазақстан» газеті шыға бастады. Газетте саяси мақалалардан басқа қазақтар мен ноғайлардың халық әдебиеті жөніндегі зерттеу мақалалары да жарияланды. Ұлттық баспасөздің дамуында Орынбор мен Торғайда 1913-1918 жылдар аралығында Ахмет Байтұрсынұлының редакторлығымен шығып тұрған «Қазақ» газеті ерекше рөл атқарды. Газеттің негізгі міндеттері қазақ халқының мәдениетін көтеру, қазақтың әдеби тілі мен әдебиетін дамыту болды. Газет беттерінде Ә. Бөкейхановтың ауыз әдебиеті мен А. Байтұрсыновтың қазақ тілі мен қазақ әдебиеті жөніндегі еңбектеріне көп орын берілді.
Деградация
Деградация (degradatio – біртіндеп нашарлау, құлдырау) - біртіндеп жағымды қасиеттердің нашарлауы, төмендеуі немесе жойылуы.
Қазақстан мәдениеті
Қазақ баспасөзінің қалыптасуы.
1913 жылы қыркүйектен Петропавловскіде татар және қазақ тілінде «Есіл даласы» атты газеті шыға бастады. Оған жылдың соңында «революциялық идеяларды таратқаны» үшін тыйым салынды. 1916 жылдан 1917 жылдың соңына дейін Ташкентте К. Тоғысов басшылық жасаған апталык «Алаш» газеті шығып тұрды. 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін әр түрлі бағыттағы бірқатар газеттер мен журналдар шыға бастады: маусым айынан бастап Семейде «Сарыарқа» апталық басылымы, «Абай» әдеби журналы мен «Халық сөзі» газеті, Оралда - «Ұран» газеті, Ташкентте пантүріктік жене жәдит бағытындағы екі басылым - бас редакторы Мұстафа Шоқай болған «Бірлік туы» мен «Жас алаш» газеті, Ақмолада «Қазақ газетіне жақын позиция ұстанған «Тіршілік» газеті шыға бастады.
Бабино (Кюстендил облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 282 адамды құрайды.
Қазақстан мәдениеті
Қазақ баспасөзінің қалыптасуы.
20-30-шы жылдардағы оқу-ағарту ісімен мәдениет мәселесі тарихымызда әлі толық анықтала қоймаған күрделі мәселе. Мұның басты себебі, осыған байланысты ресми мәліметтердің өзара кайшылықта болуы дер едік. 20-30-шы жылдардғы ұлт зиялылардың ағартушылық қызметі арқылы тоталитарлық жүйесі қарсылығының ерекше түрі болғандығын көрсетуі біздіңше құптарлық пікір деуге болады. Кеңес заманында қазақтарда қазан революциясына дейін оқығандар болған жоқ деген тезис белең алып келгені баршаға мәлім. Ал шын мәнінде тарихи шындық басқаша болған. Профессор Х.Әбіжановтың статистикалық мәлім еттеріне сүйеніп жасаған мына мәліметгеріне сүйенсек, XX ғасырдың басында қазақ өлкесінде қазақтардан 3000-дай мұғалімдер, 600-ге жуық ауыл шаруашылық мамандары, ал 30-ға жуық қазақ азаматы жоғарғы медицина мамандық алған. Қазақтың ұлттық интелегенциясынын өсіп-өркендеуі қиын тарихи жағдайда жүрді. Бір жағынан уақыты өткен ескі қоғамдық қатынастар аяқтан тартып, мешеуліктен шығуға кедергі жасаса, екінші жағынан отарлық езгі, патшалықтың «әскери-полицейлік» тәртібінің күшейуі қазақ елінің алдағы болашағын күмәнді етті. Ақыры 1917 жылы Ақпан төңкерісі жеңіп, патша тақтан түсті. Қазақ демократиялық зиялылары бұл хабарды қуанышпен қарсы алып, ендігі жерде қазақ халкының бостандығын қамтамасыз ететін сәт жақындады деп сенді. Осыған байланысты, сол кездегі халықтың көңіл күйін А.Байтұрсынов былайша сипаттайды; «Қазақтарға Ақпан Төңкерісі қаншалықты түсінікті болса, Қазан (әлеуметтік) Төңкерісі оларға соншалықты түсініксіз көрінді». Олар алғашқы революцияны қандай қуанышпен қабыл алса, тура сондай үреймен екіншісін қарсы алуға мәжбур болды. Қазақ халқымен таныс адамдар үшін қазақтардың бұл төңкеріске деген мұндай қатынасы әбден табиғи және түсінікті болатын. Алғашқы төңкерісті қазақтар тура түсініп, қуанышпен қарсы алса, ал бірініден бұл төңкерістің оларды патша үкіметінің қанауы мен зорлығынан құтқаруына және екіншіден, олардың өзімізді өзіміз басқарсақ деген ескі үмітін нығайта түсуінде еді. Міне осылайша қазақ зиялылары Ақпан төңкерісінің нәтижесінде ұлттық-азаттық қозғалыстың негізі мәселелері - ұлттық мемлекеттік дербестік алуға, мәдениетті өркендетуге және басқа мәселелерді шешуге мүмкіндік туады деген сенімде болды. Осы орайда оқу-ағарту саласына ерекше көңіл бөлген ең алдымен Түркістан Республикасы Халық комиссарлар Кеңесінің төрағасы Тұрар Рысқұловтың, сонымен бірге Сұлтанбек Қожанов, Нәзір Төреқұлов, Санжар Асфендияровтардың атқарған қызметтерін атап өткен орынды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мәдениеті
Деградация
Деградация, құлдырау режимі. Бұл режимдегі саяси практика саяси жүйенің қоғамның тұрақты дамуын қамтамасыз ете алмайтын ерекше қалпын көрсетеді. Онда биліктің ықпалына берілмейтін деструктивті, қиратушы күштер үстемдік етеді. Билік дағдарысы, саяси жүйенің дағдарысы қоғамның демократиялық саяси мәдениетінің әлсіздігін, дамымағандығын көрсетеді. Тек охлократиялық тенденцияларға арандататын сөз жүзіндегі демократия дағдарысты тереңдете түседі, саяси күштердің қақтығысты қайшылықтарын тудырады.
Бэвиер (Миссури)
Бэвиер (Bevier) — Миссури штатының Мэйкон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.2 км². FIPS коды — 29-05266.
Рожкао
Рожкао — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Лаба өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Бэвиер (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 718 адамды құрады.
Рожкао
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Лаба бастауынан Чамлык өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Деградация
Осындай жағдайда саяси процестің мазмұны өзгереді. Саяси күштердің қарсы тұру тенденциясы пайда болып, қақтығыстар мен әлеуметтік жарылыстарға алып келетін конфронтация күшейеді. Осы ретте қоғамның саяси жаңаруының демократиялық формаларын іздеу, жағдайдың әлеуметтік жауапты бағасының дамуы, саяси күштер арасындағы диалогтардың әр түрлі формаларының жолға қойылуы, компромисс, консенсус принциптерінің басымдығын қамтамасыз ету дағдарыстық жағдайдан шығудың тиімді жолын қалыптастырады. Осы жағдайда барлық саяси күштер, мемлекеттік билікті қоса алғанда, конституцияны, құқықтық нормаларды сақтауға міндетті және мемлекеттік билік органдары мен күштік құрылымдар ғана мемлекеттің тұтастығы мен қоғамның тұрақтылығын сақтау үшін қажетті күш қолдану функциясын заң жүзінде қолдана алатындығын ескеру қажетті.
Алайда, саяси практикадағы деградация мен құлдырау режимі басқа бағытты ұстануы да мүмкін. Бұл демократиядан бас тарту, тәртіпті сақтаудың күш қолдану методтарына өту, күш қолдану мәдениетін жандандыру мен дамыту.
Сол себептен деградация мен құлдырау режимінің саяси практикасы аса күрделі. Мұнда көп нәрсе саяси күштердің нақты қарым-қатынастарына, халықтың менталитетінің ерекшеліктеріне, оның тарихи тәжірибесіне және байланысты болады.
Саяси практиканың маңызды проблемасы саяси қатынастар субъектілерінің саяси процестердегі өкілдігін қамтамасыз ету. Өкілдікті қамтамасыз ету формасы саяси партиялардың, партиялық жүйелердің, биліктің сайланбалы өкілдік органдарының құрылуына негізделеді. Демократиялық саяси мәдениеттің құндылығының өзі сонда, ол осы қалыптасқан әлеуметтік жағдайда саяси процестегі саяси қатынастар субъектілерінің толықтай өкілеттілігін қамтамасыз ететін тетіктерге ие. Осы тетік үздіксіз жетіліп отыру мүмкіндіктеріне ие. Саяси процестегі белгілі бір тенденцияларды көрсететін азаматтар ұйымдасқан түрде өздерінің мүдделерін жүзеге асыру үшін саяси ықпалдың методтары мен құралдарын жасақтай алады.
Саяси процестің ақырғы кезеңі саяси қатынастар субъектілері қабылдаған шешімдердің жүзеге асуы болып табылады. Мұнда да саяси мәдениет саяси процестің мазмұнын анықтайды, шешуші түрғыда субъектілерге ықпалын тигізеді, олар қолданатын формалар, методтар мен құралдарды және олардың әрекеттерінің нәтижелілігін анықтайды.