cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Піспек
Піспек — қымыз, іркіт пісу үшін пайдаланылатын үй құралы. Піспек кепкен ағаштан жасалады. Піспек негізгі екі бөліктен құралады. Олар — піспектің басы және сабы. Піспектің басы көбінесе дөңгелек және төрт бұрыш (крест пішінді) болып келеді. Дөңгелек басты піспекті жасағанда қалыңдығы шамамен екі-үш елідей болатын кепкен тақтайды дөңгелектен ойып алып, оның бір бетін ыңғыру мен кеулеп шұңқырлап қояды, шетін сәл жұқартады. Дөңгелектің дәл ортасынан төрт бұрыштан тесіп, оған сап орнатады. Піспек басының ойық беті сабаның не күбінің түбіне қарап тұрарлықтай етіп сапталады. Піспек басының бүйірінен айналдыра тар тесіктер тесіледі. Ол піспектің қозғалысы кезіндегі кедергісін кемітеді. Төрт бұрышты піспек көбінесе екі жұқа тақтайдан айқастырылып жасалады. Оның сабы екі тақтайшаның айқасқан бөлігіне орнатылады. Піспектің сабы әрі түзу, әрі ұзын ағаштан жасалады. Қымыз бен іркіт пісетін піспектің саптары саба ның не күбі нің аузынан кемінде 20 сантиметрдей шығып тұруға тиіс. Іркіт пісетін піспек жеңіл болғаны, қымыз пісетін піспек неғұрлым ауыр болғаны жақсы. Салмақты піспек түйіп піскенде қымыздық іртігін тез жазады. Қазақ халқы қымыз сабаның піспегін жай тұтыну құралы деп қана есептемейді, оны кәдімгі сән беретін үй жиһаз ы қатарына қояды. Сондықтан, қымыз сабаның піспегінің сабының ұшына жуан ағаштан «дулыға» кигізуді дағдыға айналдырған. Дулығаның жалпы пішіні садақтың жебесіне ұқсас келеді. Оның сыртын кейде әр түрлі ою-өрнек салып сырлайды, кейде терімен қаптап, күміспен әйтекейлейді. Жалпы алғанда піспектің үлкендігі ыдыстың (саба не күбі) мөлшеріне байланысты.
( Қымыз мақаласын қараңыз ).
Ван көлі
thumb|200px
Ван көлі (Van Gölü) - Түркияның шығысындағы тұйық көл. Армения таулы үстіртіндегі тектоник. қазаншұңқырда орналасқан. Абсолютiк биіктігі 1720 м. Аумағы 3,7 мың км², ең терең жері 145 м, тұзд. 19‰. Жағасын мекендеген халық балық аулаумен, тұз қайнатумен айналысады. Кеме жүзеді. Көлдің шығыс жағалауында Ван қ. орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Түркия көлдері
Репетиция
Репетиция  (лат. repertіtіo — қайталау) — спектакль (концерт, эстрадалық ойын-сауық пен цирк бағдарламасын) дайындаудың негізгі бір түрі. Ол орындаушылар арқылы драма театрында режиссердің, сондай-ақ музыкалық театрда дирижердің, балет театрында балетмейстердің жетекшілігімен жүргізіледі. Қоюшы мен орындаушылар шығарманың жеке актісі, көріністері бойынша, тіпті тұтас күйінде бірнеше рет қайталап орындаудың нәтижесінде сол шығарманың идеялық мазмұнын дұрыс ашу мен бейнелі шешімін табу мүмкіндігіне ие болады. Репетицияның “үстел басында” (драм. шығарманы талдау арқылы әңгіме өткізу), дайындық бөлмесінде (сахналық жасау-жиіазсыз) және ақтық сахнада (толық киім-кешек, декорациясымен көпшілік алдында) өткізілетін түрлері бар. Муз. театрда оркестрлік, концертмейстерлік, хореогр., т.б. Репетициялар болады.
Голенькое
Голенькое – Есіл алабындағы көл.
Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Архангелка аулынанан оңтүстік-батысқа қарай 10 км жерде орналасқан.
Гидрографикасы
Аумағы 3,6 км2, теңіз деңгейінен 99,1 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 5,1 км, енді жері 1,1 км, жағалау бойының ұзындығы 15,7 км. Қар суымен толысады. Қарашада қатып, сәуірде мұзы ериді.
Жағалау сипаты
Жағалауы аз тілімденген. Батысы мен шығысы тік, оңтүстігі аласа және жайпақ келген. Түбі құмдауытты-батпақты, тұнбасының қалыңдығы 0,3 – 0,4 м. Суы ішуге жарамсыз. Көл жағалауында қамыс, жусан, боз, бетеге, шығысында шоқ қайың ормандары өседі.
Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) көлдері Санат:Есіл су алабы көлдері
Санта-Мария-де-Оливейра
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 091 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,64 км² шамасында. Халық тығыздығы — 666,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Торғауыт сауыт
Торғауыт сауыт – бұрынғы батырлар киген сауыттың бір түрі. Моңғол тайпасы торғауыттың атымен аталып кеткен. Көшпелі түркі, моңғол халықтарында кең тараған. Моңғолдар арасында 12 – 15 ғасырларда кең қолданыста болған. Торғауыт, қалмақ тайпаларымен соғысқан қазақ батырлары да осы сауытты киген. Торғауыт сауыт қалың, тұтас тері таспаларды бір-біріне қайыс баумен байланыстыру арқылы жасалады. Кейде Торғауыт сауытта тері және металл таспалар аралас немесе екі түрлі металл қолданылады. Әр түрлі металл түрлі түске боялып, оюланып әшекейленген терілер қолданылатындықтан сыртқы түрі әдемі болып келеді. Сыртқы формасы жағынан Торғауыт сауыт қысқа жеңді, ұзын етекті “бешпент пішіндес” болып жасалады.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Санат:Киім
Араб жазбалары Қазақстан туралы
Араб тіліндегі Қазақстан туралы жазбалар
Араб тіліндегі Қазақстан туралы жазбалар — 8-15 ғасырлардағы Қазақстан жерін мекендеген халықтар мен тайпалардың тарихын, әсіресе, Шыңғысхан шапқыншылығы кезеңін зерттеуге қажетті деректемелері мол араб тіліндегі тарихи-географиялық әдебиет. Араб халифаты заманында арабтардың шығысты жаулап алып, мұсылман синкретик. мәдениеті мен ислам дінін таратып, мұсылман дүниесінен шалғайдағы кейбір аймақтармен сауда қатынасын дамытуының нәтижесінде көрші және алыс елдерден жан-жақты мәліметтер жиналды. Орта ғасырлардағы араб тарихнамасында Қазақстан аймағының ерекше орын алуын, біріншіден, арабтардың Орта Азиядағы жаулап алған жерлеріне билігін нығайтуға, екіншіден, қазақ даласын мекендеген көшпелі жауынгер тайпалардың шабуылынан сақтануға тырысқан әрекеттерімен түсіндіруге болады. Қазақстан халықтары туралы ертеректегі деректер араб тіліндегі классик. тарихи шығармалардан белгілі. 9 ғ-да өмір сүрген әл-Белазуридің “Китаб футух әл-бұлдан” (“Жорық кітабы”), әт-Табаридің “Тарих әр-русул уә-л-мулук” (“Пайғамбарлар мен патшалар тарихы”) атты шығармаларында 7-8 ғ-дағы арабтардың Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның кейбір аймақтарына жасаған жорықтары айтылады.
әт-Табаридің замандасы, бағдаттық әл-Жаһиздың (9 ғ.) “Манақиб әл-атрак” (“Түркілердің лайықты қасиеттері”) кітабында Қазақстандағы көшпелі түркі тайпаларының этнологиясы жөнінде тұңғыш мәліметтер берілген, Аббас әулеті халифтары ұландарының қатарындағы түрік сарбаздары жайлы, араб қалалары тұрғындарын таңдандыратын түркілердің жауынгерлігі, олардың әдет-ғұрпы туралы баяндалған. Тамим ибн Бахр 9 ғ-дың 1-жартысында Ертіс бойындағы (Солт.-Шығыс Қазақстан) қимақтар елі арқылы тоғыз-оғыз қағанының астанасын басып өтіп, Шығыс Түркістанға саяхат жасады. Тамим ибн Бахр қимақтардың мекен-жайы, шаруашылығы жайында мәлімет бере отырып, Тараз қ-нан қимақ патшасының сарайына дейінгі көрген-білгені жайлы әңгімелейді. Қазақстан жерін мекендеген тайпалар туралы деректер 9 ғ-дағы араб тілінде жазылған геогр. шығармаларда да ұшырасады. Мұндай ерте кезден сақталған еңбекке почта мен тыңшы қызметінің бастығы ибн Хордадбектің “Китаб әл-масалик уә-л-мамалик” (“Жолдар мен мемлекеттер туралы кітап”) атты әкімш.-геогр. анықтама еңбегі жатады. Онда Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуды басып өтетін Ұлы Жібек жолы, оның бойындағы қалалар мен қоныстар жайлы айтылып, түрлі елді мекендердің ара қашықтығы көрсетілген. ибн Хордадбек, көбінесе, халифаттың ерте кездегі байланыс қызметі архивіне сүйенген. Тарихшы-географ әл-Йақубидің (9 ғ.) “Китаб әл-бұлдан” (“Елдер кітабы”) атты геогр. шығармасында Қазақстан түркілері жайындағы тарихи этногр. кең ауқымды материал қамтылған. Бұл еңбекте түркілер туралы деректер анағұрлым нақты берілген. Әсіресе, оғыз, қарлұқ, қимақ, қырғыз, тоғыз-оғыз тайпаларының бірлестіктері туралы мәліметтері аса маңызды.
Қазақ жері жайлы жазған араб кітаптары
Араб географы, филолог Құдама ибн Джафар (10 ғ.) “Китаб әл-харадж уә сан(ат әл-китаба” (“Харадж және хатшылық өнер жайлы кітап”) деген ресми құжаттар мол пайдаланылған геогр.-әкімш. шығармасында халифаттың әкімш. бөліктері, ірі қалалары, таулары, өзен-көлдері және жеті климат (ықылым) туралы деректер береді. Мұнда аймақтардағы жол қатынасы, жер жағдайы, алым-салық мәселесі туралы айтылады. Шығармада көршілес мұсылман елдері жөнінде мағлұмат беріліп, онда қарлұқ, қимақ, оғыз тайпалары, Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу шебіндегі жол қатынасы, қалалар мен елді мекендер, олардың ара қашықтығы жөнінде нақты мәліметтер жинақталған. Араб географы ибн әл-Факих (9 ғ-дың соңы — 10 ғ-дың басы) “Китаб ахбар әл-бұлдан” (“Елдер туралы әңгіме кітабы”, 903 ж.) атты тарихи шығармасында, көбінесе өзіне дейінгі авторлардың (әл-Жаһид, ибн Хордадбек, әл-Жейхани) мәліметтеріне сүйенеді. Шығармада Азия мен Батыс Еуропа елдері туралы тарихи-геогр. материалдар мол. Түркі тайпалары (қарлұқ, қимақ, қыпшақ, оғыз, тоғыз-оғыз т.б.) жайлы, олардың орналасуы, шаруашылық және мәдени өмірі, елдер, қалалар, сауда жолдары туралы деректері аса құнды. 10 ғ-дың басында ибн әл-Факихпен бір мезгілде ибн Русте көп томдық энциклопед. шығарма жазды. Бұл еңбектің аймақтардың тарихи-геогр. сипаттамасы жазылған бір ғана томы сақталған. Ибн Рустенің түрлі саяхташылар мен географтардың шығармаларының негізінде түркі тілдес тайпалар туралы жазған “Китаб әл-алақ ән-насифа” (“Қымбат алқа туралы кітап”) атты еңбегінің Қазақстан тарихы үшін үлкен маңызы бар. 10 ғ. — араб геогр. әдебиетінің кемелденген кезі. Бұл дәуірдегі арабтың көрнекті географ-саяхатшысы ирандық әл-Истахридің (10 ғ.) “Китаб масалик уә-л-мамалик” (“Жолдар мен мемлекеттер туралы кітап”) атты еңбегі әл-Балхидің бізге жетпеген геогр. шығармасының өңделген және толықтырылған нұсқасы болып табылады. Кітапта Парсы теңізі, Мағриб, Египет, Сирия, Румдар теңізі, Ирак, Үндістан, Хазар теңізі, Армения мен Әзірбайжан, Хорасан мен Мауераннахрға геогр. сипаттама берілген.
300px|thumb|Хорезм Империясы 1190—1220 жылдары
14 ғ-дың басында Сирияда болып, соңғы жылдарын Каирде өткізді. “Китаб әл ибар...” (“Ғибрат пен тәлімдік тәрбие кітабы”) деп аталатын еңбегі 3 кітаптан құралған. Оның 1-кітабының 1-бөлімінде немесе “Мұқаддимде” (Кіріспе) өзінің әлеум., филос. және саяси-экон. көзқарастары, қоғам мен мемл-тің дамуын, адамдардың мәдени және шаруашылық өмірін қамти отырып, адамзат мәдениетіне қатысты пікірлері жазылды. 1-кітап ежелгі халықтардың тарихы мен автор заманындағы шығыс мұсылман мемл-тері, оның ішінде Қарахан, Салжұқ, Хорезмшах, Мәмлүк мемл-тері, Таяу Шығыс пен Орта Азияда билік жүргізген моңғол әулеттерінің тарихын қамтиды. Ибн Халдунның еңбегінде түркі тайпаларының (оғыз, қимақ, қыпшақ) ерте ортағасырдағы тарихы жөнінде деректер мол.Египет тарихшыларының ішіндегі көрнектілері: ибн әл-Фурат (14 ғ.), әл-Қалқашанди (14-15 ғ-дың басы), әл-Махризи (14-15 ғ-дың басы), ибн Тагриберди (15 ғ.). Бұлардың еңбегінде Алтын Орда мен Египеттің қарым-қатынасы, түркі халықтары, әсіресе, қыпшақтар жөнінде қызықты деректер бар. Египет тарихшыларының ішінде ибн Арабшаһтың (15 ғ.) деректері ерекше құнды. Дамаскіде туған, бірақ бала кезінде тұтқындалып, Самарқанға әкелінген ол Хорезм, Астрахан, Сарай, Қырым, Түркістанда болып, Дамаскіге қайтып оралады. Кейін Каирге қоныс аударып, қалған өмірін сонда өткізеді. Ибн Арабшаһтың “Аджаиб әл-мақдур фи нәуаиб ахбар Тимур” (“Темірдің тағдырын шешкен ғажайыптар”) атты тарихи шығармасында Темірдің тонаушылық, басқыншылық жорықтары, Алтын Орданың саяси тарихы және тарихи геогр. жағдайы Оңт. және Батыс Қазақстан жерін мекендеген халықтар мен тайпалардың тарихы, этногр-сы жайында деректер берілген.
Әдебиеттер тізімі
1.Тизенгаузен В.Г., Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды, т. 1, СПб., 1884; 2. Крачковский И.Ю., Арабская географическая литература, Избр. соч., т. 4, М.-Л., 1957; 3. Brockelmann C., Geschіchte der arabіschen Lіtteratur, B. 1, Weіmar, 1898; 4.Арабская литература, Классический период, М., 1960; Кумеков Б.Е., Арабские и персидские источники по истории кыпчаков VІІІ-XІV вв., А., 1987.
Санат:Қазақстан тарихы Санат:Ислам Қазақстанда Санат:Араб жазуы
Герцог
thumb|Дон Фернандо Альварес де Толедо, 3-ші Альба герцогі Ежелгі германдардағы Герцог, герцогиня (нем. Herzog, фр. duc, ағылш. duke, итал. duca, лат. dux) — рулық ақсүйектер сайлаған әскери жетекші; Батыс Еуропада, ерте орта ғасырларда — тайпалық көшбасшы, ал феодалдық бытыраңқылық кезеңінде — вассальдық иерархияда корольдан кейін бірінші орын алатын үлкен аумақтық иесі.
Франк мемлекетінің құрылуымен және кеңеюімен неміс герцогтері корольдің шенеуніктеріне айналды, оларға жеке аймақтардың билеушілері - графтар бағынышты болды. Император Ұлы Карл (768-814) тайпалық алауыздықты тоқтатқысы келіп, герцогинялық билікті жойды.
Әрі қарай, Еуропаның әр түрлі елдеріндегі герцогтық биліктің тарихы әр түрлі.
Германияда, ол ешқашан біртұтас болмады, қайтадан 5 ірі территориялық формациялар пайда болды - шамамен бірдей дәуірдегі герман тайпаларының зұлмат дәуірінің басында қоныстану аумағында құрылған тайпалық герцогтықтар. Олардың басындағы тайпа герцогтары Германия королі мен Қасиетті Рим империясының императорына бағынышты болды және бір-бірінің империя тағына ие болу құқығына мезгіл-мезгіл қарсы тұрды.
Францияда мемлекет ретінде қалыптасу кезеңінде герцогтар (бастапқыда төртеуі - Аквитания, Бретон, Норман, Бургундия) француз тәжінің ірі вассалдары болды, алғашқы кезеңде корольден билігі мен байлығы жағынан да жоғары болды оған іс жүзінде номиналды бағынады. Француз корольдері кейбір жағдайларда өздерінің ең үлкен вассалдарынан қорқып, адалдықтарын негізінен корольдік және герцогиялық отбасылардың өкілдері арасындағы некеге тұру арқылы сақтады. Уақыт өте келе корольдік доменнің біртіндеп кеңеюі нәтижесінде оның аумағында көптеген графтар құруға мүмкіндік туды, олардың көпшілігінің мәртебесі Валуа әулеті кезінде герцогтықтарға көтерілді. Бұрынғы төрт «ұлы» герцогтықтың құрамына кірген көптеген уездер - Аквитания, Бретань, Нормандия, Бургундия да герцогтық дәрежеге көтерілді, өйткені олардың жерлері біртіндеп тәжге қосылды.
Санат:Титулдар Санат:Дворяндық
Атырау облысының баспасөзі
Атырауда үш облыстық — «Атырау», «Прикаспийская коммуна», «Ар-Честь», бір қалалық «Ақ Жайық» және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), «Мақат тынысы» (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), « Қызылқоға » (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады.
Тарихы
Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келді. Олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері.
20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды.
Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді.
Тәуелсіздік жылдары
Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стилінің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы thumb|оңға|600px|Атырау ақпараттақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды.
Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «Қазақстанкаспийшельф» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға аудандық газеттері және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік баспаханасында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де өз баспаханалары бар.
Аудан газеттері
«Кең Жылыой» - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов.
«Мақат тынысы» - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ.Берікқұлақов болды.
«Серпер» - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков.
«Жайық шұғыласы» - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов.
«Дендер» - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев.
«Нарын таңы» - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы
Қазақстандағы су айдындарының экологиялық жағдайлары
Қазақстандағы су айдындарының экологиялық жағдайлары
Арал теңізі, Балқаш көлі сияқты үлкен тұйық су айдындары антропогендік әсерге ұшырап жатыр. Нәтижесінде олар ластанып, деңгейлері төмендеп, ақыр соңында біртұтас табиғи кешен болудан қалады. Бұл балық шаруашылығына, климаттық өзгерістерге алып келеді. Бұған Арал теңізі мысал бола алады. Арал теңізінің апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі - 1066 км², тереңдігі 30-60 метр, тұздылығы 10-12% болған. Сол кезде жылына 50-150 мың тонна балық ауланып, теңіз жағасынан едәуір мөлшерде бұлғын терісі игерілген.
Арал өңірінің тұрғындары 1970 жылдарға дейін әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан жақсы қамтамасыз етілген болатын. Теңіз өңіріндегі елді мекендерде 17 балық колхозы, 10 балық өңдейтін зауыт және 2 балық комбинаты тұрақты жұмыс істеген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алынды. Осы аймақтағы игерілген жер көлемі бұрынғыдан Өзбекстан мен Тәжікстанда 1,5 есеғе, Түрікменстанда 2,4 есеге, Қазақстанда 1,7 есеге өсті. 1971-75 жылдары суғарылатын жер көлемі Ферғана жазығында 1,1 млн гектарға дейін, Түркістан облысында - 427 мың, Қызылорда облысында - 228 мың гектарға үлкейді. Сырдария өзенінің су ағысы 1950-70 жылдары Қайраққұм (4,2 км³), Шардара бөгені (5,7 км³), Шарбақ (2,0 км³), Әндіжан (1,7 км³) су қоймаларымен реттеліп отырды. Ал Амудария мен Сырдария бойындағы халықтың саны 1960-87 жылдар аралығында 2,2 есеге артты. Игерілетін жер көлемінің артуымен, халық санының өсуімен суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай 1970-80 жылдар аралығында Аралға құйылатын су мөлшері азайды. Екі өзен бойындағы суды мол қажет ететін күріш пен мақта өсіру ісі қарқындап дамыды. 1960-65 жылдары Арал теңізіне жылына 44 мың м³ су құйылса, 1990 жылдары бұл екі есеге азайды. Нәтижесінде теңіз деңгейі кей жерлерде тіпті 23 метрге дейін төмендеп, су айдыны 30-200 км-ге қысқарды. Судың тұздылығы 40%-ға артып, екі өзен бойындағы шаруашылықтарда тыңайтқыштар мен химиялық препараттарды қолдану бұрын болмаған дәрежеге жетті. Тыңайтқыштарды пайдалану 10-15 есеге өсті. Осындай антропогендік факторлар Арал өңірін экологиялық апатқа ұшыратты. Құрғап қалған теңіз түбінен жыл сайын қоршаған ортаға зияндылығы өте жоғары 2 млн тонна тұзды шаңдар көтеріліп, желмен тарайды.
Арал теңізінің апатқа ұшырауына себеп болған факторларға: Арал өңіріндегі туындап отырған қазіргі экологиялық апаттар әсерінен оның өсімдіктер және жануарлар әлемі жойылып бітуге жақын. Топырақтың тұздануы өте жылдам жүруде. Топырақтың тұздануы Өзбекстанда - 60%, Қазақстанда - 60-70%-ға артып отыр. Мұның өзі жалпы шаруашылыққа зиянын тигізуде. Арал теңізінде тоқталып қалған балық шаруашылығы тек соңғы жылдары ғана қайта қолға алынуда.
Арал өңіріндегі тұрғындардың денсаулығы күрт төмендеп кетті. Бұл өңірде мәліметтер бойынша туберкулез, бүйрекке тас байлану, сарысу, өкпе-тыныс жолдарының қабынуы, жұқпалы аурулар республиканың басқа өңірлерімен салыстырғанда жоғары болып отыр.
Арал теңізін құтқару жөнінде бірнеше ғылыми болжамдар мен жобалар бар. Олар:
Балқаш көлінің көлемі - 501 мың км², ұзындығы - 605 км, ені - 9-74 км аралығында. Балқашқа Іле, Қаратал, Ақсу, Лепсі өзендері құяды. Көл шөл және шөлейтті аймақта орналасқандықтан, су айдынының булануы өте жоғары. Сондықтан судың деңгейі тез өзгеріп отырады. Соңғы жылдары Балқаш көлінің экологиялық жағдайы өзгере бастады. Оған себеп - Қаратал, Ақсу, Лепсі өзендерінің мол суының көлге жетпей, суармалы егістіктерге жұмсалуында. Оның үстіне бұрын Аягөз, Биен, Сарқан, Басқан өзендері Балқашқа құйып, оның табиғи су деңгейін сақтап отырған. Ал қазір бұл өзендер Балқашқа құймайды.
Ауыл шаруашылығында Іле-Балқаш алабын барынша пайдалануымен 1965-90 жылдар аралығында Балқашқа құятын судың көлемі 25%-ға азайды. Іленің орта ағысы мен төменгі сағасында Шарын күріш, Шеңгелді көкөніс, Ақдала күріш алқаптары пайда болды. Осының бәрі Іле-Балқаш су алабының табиғи жүйесінде қалыптасқан тепе-теңдікті бұзды.
Іле-Балқаш экожүйесіндегі өзгерістер өте сирек кездесетін Іле тоғайын, өзен жағасындағы шұрайлы жайылымдар мен оның жағасындағы қамыс-қоғаның жойылуына себепші болды. Көлдің жағалаулары кеуіп, тұзды шаң жиі көтерілді. Ауа райы өзгеріп, қуаңшылық пен аңызақ желдер үдеді.
Балқаш көлі соңғы жылдары 20 метрге төмендеп отыр. Көл жағалаулары батпақтанып, сорланып, тақырлар мен шөлдерге айналуда.
Іле-Балқаш өңірінің өсімдіктер мен жануарлар дүниесі де зардап шегуде. Балық аулау 50 есеге төмендеп, уылдырық шашу (Қапшағай су қоймасы) тіпті азайды. Сонымен қатар балықтарды Іленің бойындағы егістік, көкөніс алқаптарында пайдаланған пестинидтер, минералды тыңайтқыштар қалдықтары да улауда.
Бұрынгы кезде Іле-Балқаш алабы қалың тоғайлар, кішігірім көлдер, аралдар және әртүрлі аңдар мен құстар мекені болатын. 1960 жылдары жылына 1,5 млн-ға жуық бұлғын терісі дайындалатын болса, бұл шаруашылық қазір жойылған.
Іле бойында және Балқаш көлі жағасында тіршілік ететін құстардың түрлері де азайып кеткен. «Қызыл кітапқа» енген аққу, бірқазан, көкқұтан т.б. құстар қазірдің өзінде өте сирек кездеседі.
Іле-Балқаш алабы Қазақстандағы тарихи-табиғи ескерткіштерге бай өлке. Бұл өңірде Шарын тау өзені мен оның бойындағы Шарын тауларындағы тастағы таңбалар мен тас мүсіндер және көне қорғандар жүйесі, Әнші құм атты табиғат туындысы, Алтынемел ұлттық саябағы, Кербұлақ сияқты қорыққорлар бар.
Бұл өңірдегі экологиялық ірі мәселелер қатарына Балқаш көлі бойындағы Балқаш мыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендерін жатқызуға болады. Ал Сарышаған полигоны және Текелі қорғасын-мырыш комбинаттары осы аймақтар тұратын тұрғындардың денсаулығына өз зардабын тигізіп отыр.
1999 жылы «Балқаш көлін құтқару, оның бүгіні мен болашағы» атты халықаралық деңгейдегі экологиялық форум өтіп, онда көлді құтқару мәселелері қаралып, мынадай шешімдер қабылданды:
Каспий теңізі - жер шарындағы бірден-бір тұйық су айдыны. Оның көлемі - 380 мың км². Каспий теңізі солтүстіктен оңтүстікке дейін 1030 км, батыстан шығысқа дейін 196-435 км аралықты қамтиды.
Мұнда «Қызыл кітапқа» енген өсімдіктер мен жануарлар көптеп кездеседі. Тұйық су айдыны болғандықтан мұндағы организмдердің көпшілігі эндемиктер. Теңіздің құнды байлықтарының бірі - бекіре тұқымдас балықтар. Олардың 5 түрі тіршілік етеді. Бекіре тұқымдастардың дүниежүзілік қорының 70% осы теңіздің үлесіне тиеді. Каспий ойпаты өзінің табиғи ескерткіштерімен, өсімдіктер және жануарлар әлемінің көптүрлілігімен ерекшеленеді. Мұнда өсімдіктердің 945, балдырлардың 64, фитопланктондардың 414, зоопланктондардың 100-ден астам түрі тіршілік етеді.
Каспий теңізі кәсіптік балықтарға да бай. Теңізде балықтың 76 түрі, жағалауларында 3-3,5 млн құстар қыстап қалса, ал жыл құстарының саны 10-12 млн-ға жетеді.
Соңғы жылдары Каспий теңізінің экологиялық жағдайы су деңгейінің көтерілуімен, мұнай өнімдерін көптеп өндіру арқылы теңіздің ластануымен байланысты.
Каспий теңізінің бірде көтеріліп, бірде төмендеуі жердің табиғи-тарихи эволюциясына байланысты. Оның себептерін ауа райының құбылысымен және антропогендік факторлармен түсіндіруге болады. Еділ өзені теңізге құятын барлық судың 80%-ын құрайды. Сондықтан теңіз суының толысуы Еділ өзенімен тығыз байланысты. Соңғы жылдары теңізден Қарабұғазкөл шығанағын бірде бөліп, бірде қосу адам әрекеті арқылы Каспий экожүйесіне араласу болып отыр. Теңіз суының ырғақты өзгеруі табиғаттың заңдылығы екенін адам баласы кейін түсінді. 1978 жылдан бастап теңіз деңгейі өздігінен көтеріле бастады. XX ғасырдың аяғында оның деңгейі 3 метрге жуық көтерілді. Судың көтерілуінен жүзден аса мұнай ұңғылары, мұнай қоймалары, 6 мұнай-газ кешені, жүздеген елді мекендер, коммуникациялық желілер, өнеркәсіп орындары су астында қалды. Мұнай мен басқа да ластағыш заттар теңіз суына араласып, оның аумағы 300 000 гектарға жетті.
Каспий теңізінің көтерілуі оның маңындағы мемлекеттерге көптеген проблемалар туғызып отыр. Біріншіден, су деңгейінің көтерілуі теңіз жағалауындағы табиғи жайылымдардың көлемін тарылтып, құстар мен жануарлардың мекенін басып қалды. Суға тосқауыл үшін соғылған бөгеттер жағалаудың фаунасы мен флорасына зор шығын келтірді. Балықтардың уылдырық шашу аясы мен құстардың ұя салу тығыздығы кеміп, биологиялық алуантүрліліктің азайып кету проблемасын туғызып отыр.
Екіншіден, су деңгейінің көтерілуі ауа мен топырақтың ластануына апарады. Судың мұнай өнімдерімен ластануы 80-ші жылдан бастап күшейе түсті. Су құрамындағы пестицид және ауыр металдардың көбеюі бекіре тұқымдас бағалы балықтар, теңіз мысығы, құстардың жаппай ауруларға ұшырап, қырылып қалу фактілеріне алып келуі жиілеп кетті. Соңғы мәліметтер бойынша бекіре балықтарын аулау 40%-ға азайды.
Үшіншіден, судың көтерілуі теңіз жағалауларындағы мұнай ұңғылары, мұнай қоймаларын, мұнай өңдейтін өнеркәсіп орындарын, балық комбинаттарын, елді мекендерді су басып, орасан зор шығын келтіре бастады.
Төртіншіден, мұнай игеруге шетелдік инвесторларды тарту Каспий теңізінің экологиясын одан әрі шиеленістіре түсуде. Теңіз жағалауларының тозуы техногендік процестерді жылдамдатып, аймақтың шөлге айналуына себепші болып отыр. Ең бастысы Каспий теңізінің фаунасы мен флорасының алуантүрлілігін сақтап қалу. Каспий проблемасы БҰҰ деңгейінде көтерілуде. Ол проблема тек Қазақстан ғана емес Ресей, Әзірбайжан, Түркіменстан және Иран мемлекеттерінің де ортақ ісі.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Арал теңізі
Сомелье
Сомелье — кәсіпорындағы сусындарды жіберуді қадағалайтын және шарап туралы толық ақпарат бере алатын қызметкер. Шарап картасын құрастыруда сомелье үлкен рөл атқарады. . Сомелье кез келген мейрамханада маңызды рөл атқарады. Оның қызметне тек шараптың түрлерін жақсы ажырату кірмейді, ол сонымен қатар шараптар картасын да дайындайтын маман болып келеді.
Сомелье́ (sommelier ) — мейрамхана қызметкері, ол шараптарды сатып алу, сақтау және оларды клиенттерге ұсынуға жауапты болады. Сомелье өзінің қызметі барысында арнайы "сомелье бұрандасын" пайдаланады. Сомельені оқыту арнайы сомельеге арналған мектептерде жүзеге асырылады, онда шараптың тарихы мен шарап жасайтын өңірлер жайлы теориялық мағлұматтардан басқа, сомелье шараптардың құрамын анықтау мен алынған мағлұматтарды дұрыс пайдалануды да үйретеді. Нәтижесінде, профессионалды сомелье шараптың иісінен-ақ, сусынның сапасын, жүзімнің сортын, тіптен шараптың пайда болу аймағы мен оның жасын да анықтай алады.
Шығу тарихы
Сомелье кәсібінің пайда болу тарихының сан қилы нұсқалары бар. Олардың бірақ екі негізгі түрі бар.
- Итальяндық нұсқасы бойынша, ХVII ғ.Герцог Пьемонттың бұйрығы «Cомильере ди Бокка э ди Корте» шықты. Somigliere осы уақыттан жай қамалдағы дегустатор ғана емес, қызметінің маңыздылығы өсіп, ең қымбат та жақсы шараптарды таңдау қызметін атқарады. Оның міндеті ретінде шараптарды бағалау мен оларды зерттеу, үстелді безендіру барысындағы кезектілікті сақтау болып табылады.
- Француз тарихшыларның деректері бойынша, "sommerier"  сөзінің ең түбірі Прованстан болған. Және де бұл сөз басқа сөзден "bete de somme" -ден пайда болған. Оның мағынасы - "жүк артатын мал". Басында бұл сол "жүк артатын малдарды айдаушы" болған. Сол заманда "saumeliere" сөзінің басқа да мағынасы кең тараған, сол "жүк артатын малдарды айдаушының әйелі" ретінде. 1316 жылдан бастап, сомелье азық-түліктер мен сусындардың бүтіндігіне, көші-қон кезіндегі ыдыстардың түгендігіне жаап беретін. Уақыт өте келе, оның рөлінің маңыздылығы өсіп, сомелье ең бағалы деген шараптар мен азық-түліктерді ғана емес, олардың дұрыс сақталуына да, үстел басын дұрыс безендіруге де жауапты тұлға болған. Бұл 1690 ж. дейін созылды.
Бірталай уақыт өте келе, "сомелье" sommelier термині профессионалдық термин ретінде ХІХ ғ. ортасында, Францияда бекітілді. Бұл оқиғаның болуына сол кездері кең етек жайған мейрамханалық бизнестің дамуы, қонақүйлердің жаппай ашылуы түрткі болды. Дәл осы уақыт аралығында сомелье үшін өте маңызды уақыт болды. Тарихта бірінші рет оның міндеттеріне тек шараптарды үстелге әкелу ғана емес, оларды дұрыс дайындау мен шарапты безендіру қызметі де кіре бастады.
Өкінішке орай, XX ғ. сомелье қызметі үшін танымалдылық ғасыры ғана емес, танымалдылықтың сөну уақыты да болды. Тек Еуропадағы соғыстың аяқталғанынан кейін, сомелье қызметін қайта жандандыру мен дамыту қолға алынды. 1969 ж. Францияда «ASI» атты халықаралық сомелье ассоциациясы ашылады. Ол ұйым сомельелер арасында сан қилы жарыстар, байқаулар өткізіп тұрады. Осындай іс-шаралар негізінде сомелье қызметінің маңыздылығы өсе түсуде.
Негізгі міндеттері
Келген клиенттерге жоғары деңгейде қызмет көрсету, оның барысында профессионалдық аксессуарларды қолдану.
Түрлері мен бағаларына. Әрдайым шараптар, алкогольді сусындар, темекі және темекі өнімдерінің жабдықтаушыларының арасында іріктеу жасап отыру. Ол әдетте, сатып алу мақсатында, іріктеуді түрлері мен бағалары бойынша жүргізіледі.
Таңдап алынған үлгілердің арасында алдын-ала іріктеу, зерттеу жүргізу, негізгі мақсаты ретінде олардың сапаларын анықтау болып табылады.
Шараптардың дұрыс сақталуын білімді түрде ұйымдастыру.
Мекеменің келушілеріне тағамдар мен алкогольді сусындардың кең ассортименті жайлы толық ақпарат беру. Сонымен қатар, олардың үйлесімділігі туралы толық ақпарат беру.
Әрдайым мекеменің персоналының арасында безендіру мен ұсыну мәдениеті туралы оқытушылық процессті жүргізіп отыру.
Сомелье қызметі үшін адам ұқыпты, сыпайы, тәртіпті, мекеменің ішкі ережелерін қатаң сақтайтын болуы керек.
Басшылықпен белгіленген киім үлгісін қатаң ұстану, егер де ондай болса. Егер болмаған жағдайда, кешкі "ДК" үлгісін ұстану.
Дереккөздер
Санат:Халықтар Санат:Шараптар
Георгий Валентинович Плеханов
Георгий Валентинович Плеханов (желтоқсанның 11, 1856 – мамырдың 30, 1918; ескі стиль: қарашаның 29 1856 – мамырдың 17 1918) — Ресей революционері және марксизм теоретигі. Ол Ресейдегі социал-демократиялық қозғалыстың негізін қалап, алғашқы орыс марксисі болған.
Плеханов марксизмге философия саласында және өнер мен діннің қоғамдағы рөлі туралы көп үлес қосқан. 1876 жылы Қазан кафедральды шіркеуінің сыртында патша билігін айыптап, Чернышевскийдің идеяларын қорғап сөз сөйлегеннен кейін Плеханов жасырынуға мәжбүр болды. Саяси қызметін ол Волгин деген бүркеме атпен атқарды. Кейбір зерттеушілер осы есім атақты революционер Владимир Ильич Ульяновтың Ленин деген бүркеме атты Плехановтың саясатына қарсы болуының бедгісі ретінде қабылдауына себеп болды беп ойлайды. Бірақ аттардың пайда болу уақыты бойынша бұл пікір негізсіз болып көрінеді. Ленин атын ол Плехановпен келіспеушіліктер пайда болғанға дейін қолдана бастады. Тарихқа деген монистік көзқарас деген атақты еңбегін Плеханов Бельтов деген бүркеме атпен жазған.
Плеханов басында халықшыл әрі халықшылдардың Жер және бостандық деген ұйымының жетекшісі болатын. 1880 жылы Ресейден шет елге кеткен соң ол батыс Еуропадағы социал-демократтық ұйымдармен байланыс орнатып, Карл Маркс пен Фридрих Энгельстің еңбектерін зерттей бастады. Соның нәтижесінде ол халықшылдықтан бас тартып, марксизмге бет бұрды.
1883 жылы ол Лев Дойчпен және Вера Засуличпен бірге «Еңбекті азат ету тобы» деген орыс революционерлерінің арасында марксизмді насихаттауға арналған топты құрды. Ол топ ыдыраған соң Плеханов Ресей социал-демократтық жұмысшы партиясына (РСДЖП) мүше болып, Ленинмен істес болды.
Келіспеушіліктеріне қарамастан, Ленин тіпті Плехановтың көзі тірісінде-ақ оның марксист философиясы мен әдебиетіне зор үлес қосқанын мойындаумен болды. Ол Плеханов туралы былай деп жазды: «Оның сіңірген еңбегі орасан зор. 1883 жыл мен 1903 жылдар аралығындағы 20 жыл ішінде ол өте терең, әсіресе оппортунистер, махистер және халықшылдарға қарсы бағытталған мақалалар жазды». Тіпті Қазан революциясынан кейін де Ленин Плехановтың еңбектерін қайта басып шығарып, оны болашақ коммунистерге оқыту керек деп талап етті.
Плеханов Ақпан революциясынан кейін Ресейге қайта оралып, Единство ұйымын құрды. Алайда большевиктер ұйымдастырған Қазан революциясына ол қарсы болып, Ресейден шетелге кетті. Ол Финляндияның Терийоки қаласында қайтыс болды (қазір Ресейдегі Зеленогорск қаласы). Ол Волково зиратында Белинский мен Добролюбов қабірлерінің маңында жерленді. Ленинмен алауыздықтарына қарамастан кеңестік коммунистер оның есімін ардақтап, екі жоғары оқу орнын оның атымен атады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1856 жылы туғандар Санат:1918 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей философтары Санат:Марксистер Санат:Меньшевиктер Санат:Орыс революционерлері Санат:Туберкулезден қайтыс болғандар
Доспат (Смолян облысы)
Доспат (Доспат) — Болгариядағы қала. Смолян облысына қарасты Доспат қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2434 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4831. Телефон коды — 03045. ЕКАТТЕ коды — 23025.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Смолян облысының елді мекендері
Чьюсвилл (Мэриленд)
Қала тұрғындарының саны 293 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.2 км² шамасында. FIPS коды — 24-16800.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Малуи
Малуи (Malouy) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27381, пошта индексі — 27300.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Зима (Савичева әні)
Бұл ән үшін оған «Қазақстандағы Алтын граммофон» сыйлығы берілді.
Әнге бейнеклиптің тұсаукесері 2008 жылдың 13 наурызында өтті. Режиссёрі Алексей Андрианов болды.
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша әндер
Димаро
Димаро (Dimaro) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1237 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 43 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 38025.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Лаврентий.
Гүлнұр Бүркітбаева
Гүлнұр Бүркітбаева (6. 6.1981 жылы, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы) - тележурналист. .
Паунцхаузен
Паунцхаузен (Paunzhausen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Фрайзинг ауданының құрамына енеді.
Гүлнұр Бүркітбаева
Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін (2002), Қызылорда Гуманитарлық университетін бітірген (2004).
Паунцхаузен
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1555 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,73 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 78 150. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Даниль.
Гүлнұр Бүркітбаева
Қызметі
Еңбек жолын 2003 жылы "Құқықтық Қазақстан" газетінің Қызылорда облысы бойынша меншікті тілшілігінен бастап, 2004-2005 жылдары облыстық "Кімге Не?" газетінің тілшісі, бас редакторы, 2006-2007 жылдары "Қызылорда" қоғамдық телерадиокомпаниясының редакторы. Облыс және қала көрермендеріне танымал "Жедел жәрдем" проблемалық хабарының авторы және "Аптаның алты ауызы" ақпараттық-сараптамалық бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі.
Паунцхаузен
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Гүлнұр Бүркітбаева
Қызметі
2008 жылы республикалық "Рахат" телеарнасының Қызылорда облысы бойынша тілшісі.
Сурагүл
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Гүлнұр Бүркітбаева
Марапаттары
Халықаралық "Шабыт" VI шығармашылық жастар фестивалінің лауреаты (2003), облыстық имандылық бәйгесінің (2005), республикалық "Қызыл Ай" қоғамының бәйгесінің жеңімпазы (2005), Қызылорда облысының "Ең жас журналисі" номинациясының (2009), "Қызылорда қаласына-190 жыл" мерекелік төсбелгісінің иегері (2009).
Сурагүл
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Гүлнұр Бүркітбаева
Дерекөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Теннэй (Миннесота)
Теннэй (Tenney) — Миннесота штатының Wilkin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.052153 км² шамасында. FIPS коды — 27-64426.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Лиственная (Егол-Ях тармағы)
Лиственная — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Егол-Ях өзенінің оң жағалауынан 115 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Емен жапырақты құмсәлбен
Емен жапырақты құмсәлбен (Chamaesphacos ilicifolius, Хамесфакос падуболистный) - тауқалақайлар тұқымдасы құмсәлбен туысына жататын бір жылдық өсімдік.
Таралу аймағы мен өсетін жері
Қазақстанда Торғай қолаты, Арал теңізі маңында, Қызылорда облысында, Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқұм шөлдерінде, Жетісу (Жоңғар) және Теріскей Алатауларында, Шу-Іле тауларында өседі. Өсетін орны - құмды шөлдер, далалар, құмды жарлар, құрғақ жерлер.
Дереккөздер
Санат:Еріндігүлділер Санат:Қазақстан флорасы
Жүйенің қозғалыс мөлшерінің центрге қатысты бас моменті
Жүйенің қозғалыс мөлшерінің центрге қатысты бас моменті - механикалық жүйенің барлық нүктелерінің қозғалыс мөлшерінің центрге қатысты моментгерінің қосындысына тең шама.
Дереккөздер
Санат:Механика
Оденган
Коммунаның INSEE коды — 62054, пошта индексі — 62179.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 584 адамды құрады. Халық тығыздығы — 44,61 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Исмаиылов Садырбай
Исмаиылов Садырбай (1956 жылы туған) - қарақалпақ ақыны, журналист. Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. 1990 ж. «Қарақалпақстан» баспасынан жарық көрген Абай шығармаларының толық жинағына Абайдың соңғы жылдары табылған өлеңдерін аударған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Аджерола
Аджерола (Agerola) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7392 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 374,6 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19,62 км² шамасында.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant' Antonio abate.
Сингониум
Сингониум (Syngonium) – шаяноттар тұқымдасының Araceae 113 тегінің бірі. 30-ға жуық түрі бар.
Таралуы
Негізгі отаны Орталық және Оңтүстік Американың: Белиз, Коста-Рика, Сальвадор, Панама, Гватемала, Гондурас, Никарагуа, Мексика, Францмялық Гвиана, Гайана, Суринам, Венесуэла, Боливия, Колумбия, Эквадор, Перу, Бразилияның тропикалық аймақтары.
Биологиялық сипаттамасы
Сингониум шөптесін, жұқа сабақты, шырмауық өсімдік. Ол филодендронның туысы болғанымен, оған қарағанда ерекше әдемі.
Дереккөздер
Санат:Шаяноттар
Балағұл Рзиев
Балағұл Рзиев (1910-1982, Атырау облысы). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген геолог барлаушысы (1961). Еңбек Қызыл Ту орденімен және медалдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1910 жылы туғандар Санат:1982 жылы қайтыс болғандар Санат:Атырау облысында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Қазақстан геологтары
Ажарлау
Ажарлау (Шлифование) — дайындама беттерін қажақты аспаптармен тазалай өндеу операциясы ; дайындаманы қайрақ іспетті кұралмен тазалап өңдейтін ең соңғы операция. АЖАРЛАУ - қолөнершіліктегі жасалған бұйымды сәндеу, әрлеу, әдемі етіп құлпырту.
Ажарлаудың тәсілдері
Затты көз тартатындай етіп құлпыртудың тәсілдері көп болған. Кең таралған тәсіл ағаш, темір сияқты материалдан жасалған бұйым дайын болғанда, оның бетін зімпарамен, егеумен тазалап, ағаш көмірімен, былғарының астар жағымен, киізбен, шұғамен ысқылап жылтырату, өңін ашу т.б. болған. Ағаш пен металл бұйымдарға жұқалап май жағып, жұмсақ матамен ысып, сүртіп алғанда, ол жылтырап әдемі көрінетін болған. Ажарлаудың ендігі бір тәсілі - бұйымның бетін сырлау немесе бояу. Шеберлер сырлау, бояу арқылы бұйымның, мәселен, түсті металдардан жасалған заттардың табиғи түсін әртүрлі (қоңыр, қара, сарғыш қызыл, қара сүр) түске айналдырған. Заттың бетіне белгілі бір түс, рең беру үшін алтынмен аптау яғни алтынмен булау (алтын жалату), күміспен күптеу (қақталған жұқа күміспен жабу), лажылау тыныкелеу (көгілдір шыны түстес ерітіндімен бояу) тәрізді тәсілдерді және өсімдік бояуларын да пайдаланған. Ажарлаудың бір түріне заттың бетіне ою-өрнек жүргізіп әшекейлеу жатады. Ою, өрнек салу - қолөнердің қай саласында болмасын, өте жиі қолданылатын көркемдеу тәсілдерінің бірі. Арнаулы аспаптармен бұйымның бетіне ою-өрнек түсіріп aжарлаудың халық арасында оюлау, лақыштау, шимайлау, бедерлеу, безеулеу бағдар жүргізу ою бастыру, шыжбайлау тәрізді атаулары мен түрлері болды.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Механика
Schleifmaschine Grinding machine Rectifieuse דיסק חיתוך Smerigliatrice グラインダー Szlifierka
Фригана
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау