cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қап, бәлем, тұра тұр! (мультфильм)
Шығу тарихы
Кеңестік «Союзмультфильм» киностудиясының режисерлері бұл жобаны алғаш тұтымы жоқ дәмсіз сценарий көрген. Қасқыр мен қоянның бітпейтін айқасы көрерменге өтпейді деп ойлаған. Бірақ осы мультфильмді қалай да жарыққа шығаруға тырысқан тек Вячеслав Котеночкин ғана болды.
Ол сценарист Курляндскийге мултьфильмді өмірге әкелу үшін ат салысуын сұрады да, бірден іске көшті. Олар сценарий жазу арқылы өздері де осы кейіпкерлермен бірге өмір сүріп, бірге күн кешкендей болды. Кейіннен Курляндский сценаристердің осы дүниені өмірге әкелу барысында әбден күлкіден ішектері түйілгенін айтады.
Алдымен қасқырдың даусын дыбыстау үшін Высоцкийді, сосын Анатолий Папановты шақырған.
Оның даусы да, қуанышқа орай, қасқырдың жексұрын образына дәл келе қалған. Ал қоянды Клара Румянова дыбыстаған. Мультфильмнің туу тарихы жайында сценарий авторларының бірі Александр Курляндский былай дейді: "40 жыл бұрын бізді "Союзмультфильм" киностудиясына шақырып, күлкілі туынды жасауымызды сұрады. Біз екі жұп болдық. Курляндский - Хайт және Камов - Успенский. Біз жас әрі танымал сықақшылар едік. Хайт екеуміз сюжет ойластырдық. Ойлана келе, бұл қуғын фильмі болуы керек деп шешіп, кімнің кімді қуатынын таңдадық. Сөйтіп, өзіміздің халық ертегілерімізге лайықты екі жұпқа тоқталдық.
Менің ойымша, біздің ойлап тапқанымыз - диснейлік жыртқыш емес, өзі қазған орға өзі түсіп жүретін аңқау қасқыр болды. Басында бізге бейне шебер жағынан Камов көмектесті. Бірақ кейіннен Хайт екеуміз жұмыс істедік. Бастапқыда көптеген режиссерлер біздің "түкке тұрмайтын" ойымыздан бас тартқан болатын.
Содан режиссер Вячеслав Котеночкин ғана "бұдан бірдеңе шығады" деп үміттенді.
Мультфильмнің ресми режиссері Котеночкин болған. Бірақ алғашқы шығарылымының суретшісі әрі режиссері Сокольский екенін көпшілігі біле бермейді. Өкінішке қарай, Сокольскийдің қасқыры мен қояны цензураға ұшырайды. Басшылыққа қасқыр мен қоян образдары жауыз болып көрінгендіктен, кейіпкерлердің имиджін өзгерту ұсынылады. Себебі, кеңес балаларына мейірімді қаһармандар керек еді. Қайта жасауға суретші Сокольский келіспей, әрі қарай жұмыс істеуден бас тартады.
Сөйтіп, Сокольскийдің орынына Котеночкин іске кіріседі. Котеночкин қасқырды өз икемінен және өз жүріс-тұрысынан жасап шыққандығын жасырмайды. Ол қасқыр дауысын Высоцкийдің дыбыстағанын қалап,оның қырылдаған дауысымен сынақ жасап көреді. Бірақ, Высоцкийдің дыбыстағаны да басшылыққа ұнамайды. Сосын, Высоцкийдің орнына Анатолий Папанов тағайындалады.
Высоцкийден "Қап, бәлем, тұра тұрге" "Вертикаль" фильміндегі қасқырдың әуенді ысқырығы ғана қалған еді.
Дереккөздер
Санат:КСРО мультсериалдары
Майкөтов Әділбек
Майкөтов Әділбек
Майкөтов Әділбек (1870, Атбасар уезі, Сарышөп ауылы – 1919, Атбасар қаласы)– Казақстандағы революциялық қозғалыстарға белсенді қатысушы. Атбасардағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебін (1887), Омбыдағы фельдш. мектепті (1981) бітірді. Омбыда оқып жүрген кезінде саяси жер аударылған – революция жасауға ұмтылған көтерілісшіл жастармен танысқан. Мектепті бітіргеннен кейін Майкөтов Атбасар уезінің Теріссаққан және Теңіз болыстарында фельдшер болып жұмыс істеді. 1905 – 07 жылдары төңкеріске қатысып, қазақ еңбекшілердің наразылық бас көтерулерін ұйымдастырған. 1916 жылы ұлт-азаттық көтерліске қатысып, Ақпан буржуазия-демократиялық төңкерісінен кейін 1917 жылы кедейлердің арасында үгіт-насихат жүргізді. 1918 жылы Майкөтов пен С.Н. Царевтің басшылығымен Атбасарда Кеңес үкіметі орнады. Осы жылы Кеңестердің уездік съезінде (17 – 20 ақпан) Майкөтов Жұмысшы, солдат, шаруа және мұсылман депутаттардың уездік кеңесінің мүшесі, 1919 жылы Атбасар уездік кеңесі төрағасының орынбасары болып сайланды. Колчак тылында партизан қозғалысын ұйымдастырып, Атбасар уезіндегі көтеріліс басшыларының бірі (1918 – 19) болды. 1919 жылы маусымда Колчак армиясы әскерлерінің қолынан қаза тапқан. Атбасарда Майкөтов атында көше бар және ескерткіш орнатылған. Астана қаласындағы педагогикалық училищеге, облыстың бір шаруашылығына есімі берілген.
Дереккөздер
«Ақмола облысы» энциклопедиясы.
ҚР ПА 811-қор, 1-тізбе, 7-іс, 1-5 парақ; 9-іс, 27-28 парақ; Нүрпейісов К., Алаш һәм Алашорда, А., 1995.
Кизганбаш
Кизганбаш — Башқұртстанның Балтачев ауданындағы ауыл, Төменгі Карышев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 219 адамды құрады. Пошта индексі — 452995, ОКАТО коды — 80208819009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Жексенбай Қондышев
Жексенбай Қондышев (1883-1982) - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда алғашқы ауыл шаруашылығы артелін, колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі, ауыл шаруашылығы озаты. 1883 жылы Ресей империясы, Орынбор-Торғай губерниясы, (ҚазССР кезіндегі Торғай облысы, қазіргі Қостанай облысы), Жангелді ауданы, Бастау ауылында туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Агонсильо
Агонсильо  (Agoncillo) — Испаниядағы муниципалитет. Риоха автономды бірлестігіне қарасты Риоха провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Логроньо ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1102 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34,73 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 14 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Риоха елді мекендері
Ройха Дегаг
Руао Дегаж (Roihau Degage; 12 желтоқсан 1988) — таитилік футболшы, шабуылшы. Бүкіл карьерасында тек "Тефана" клубында ойнаған.
Жетістіктері
Санат:Таити футболшылары Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Тефана ФК ойыншылары Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Кеуде
Кеуде — көкірек, (жануарларда) алдыңғы немесе (адамдарда) жоғары дене бөлігі. Кеуде пішіні омыртқалыларда қаңқамен-көкірек қуысы, иық белдеуі мен кеуде қуысы бұлшық еттерінің орналасуымен байланысты. Буынаяқтылар кеудесі 3 бөліктен құралған, алдыңғы, ортаңғы және артқыкеуделік; әрқайсысында 2 жұп аяқ орналасқан, ал қанатты жәндіктердің ересектерінде ортаңғы және артқыкеуде бөліктерінде бір, жұп қанаттары бар.
Салобо-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Биденкопф
Биденкопф (Biedenkopf) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Гиссен әкімшілік округіне бағынады. Марбург-Биденкопф ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 219 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 90,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 5 34 004. Қаланың басшысы — Joachim Thiemig.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Карнэйс Пойнт Тауншип (Нью-Джерси)
Карнэйс Пойнт Тауншип (Carneys Point Township) — Нью-Джерси штатының Сэйлем округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 8049 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 46.0 км² шамасында. FIPS коды — 34-10610.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Амфиболиттену
Амфиболиттену - магмалық және шөгінді жыныстардың аймақтық метаморфизм процесінде амфиболитгерге айналуы.
Орман қоры
Орман қоры – мемлекет аумағындағы барлық ормандар мен орман шаруашылық қажетіне арналған жерлер. Орман қоры меншік түрі мен пайдаланушысына орай мемлекеттік және жекеше болып бөлінеді. Мемлекеттік орман қорына ерекше қорғалатын табиғи аумақтағы ормандар, табиғи және қолдан өсірілген ормандар, орман шаруашылық қажетіне берілген ормансыз жерлер, халықаралық және республикалық маңызы бар ортақ пайдаланудағы темір жолы, автомобиль жолы, канал, магистралдық және басқа да желілік құрылыстардың белдеуіндегі ені 10 м-ден кем емес, алаңы 0,05 га-дан үлкен қорғаныш екпелері жатады. Жекеше орман қорына орман өсіру үшін нысаналы мақсатта жеке және мемлекеттік заңды тұлғаларға жеке меншікке немесе ұзақ мерзімді пайдалануға берілген жерлердегі, солардың қаражатына жасалынған, ені 10 м және одан кеңірек, алаңы 0,05 га-дан астам қолдан өсірілген ормандар, агромелиорация және арнаулы плантация екпелер жатады.
Дереккөздер
Санат:Орман шаруашылығы
Ромовица
Ромовица — Ресейдегі өзен. Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сизма өзенінің оң жағалауынан 6,4 км қашықтықта Сизма орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка Вятка қаласынан Котельнич қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Банкс (арал)
thumb|left|Closer look at Banks Island Банкс немесе Бэнкс (Banks Island) — Канаданың Арктикалық архипелагының батысындағы ең ірі аралы, 73°N, -121.5°W. Канаданың Солтүстік-Батыс аумағындағы Инувик округінде орналасқан.
Канада территориясының бір бөлігі. Жері 64 мың кm². Жері жазық, үстіртті (биіктігі 762 м-ге дейін) келеді. Мұнда тундра өсімдіктері өседі. Банкста талдар өспейді, ең биік өсімдік - арктикалық ақ тал, биіктігі 10 см-ден кішкентай.
Аралдың солтүстігінде Олавик ұлттық паркі орналасқан.
Банкс аралында ақ қазы, қошқарөгіз, тундралық карибу, ақ аю, т.б. тундралық жануарларды кездестіруге болады. Бэнкс аралдарында алғашқы рет ақ аю мен қоңыр аюдың буданы табылған.
Ең ірі қаласы - Сакс-Харбор.
Санат:Канадалық Арктикалық топарал Санат:Солтүстік-Батыс аумағы аралдары
Күкіртсутекті су
Күкіртсутекті су. Құрамындағы күкіртсутек (күкірт) мөлшері 10 мг/л-ден кем емес су.
Дереккөздер
Санат: География Санат: Геология Санат: Геофизика
Вера-Мендис
Вера-Мендис (Vera Mendes) — Бразилиядағы муниципалитет, Пиауи штатында орналасқан. Оңтүстік-шығыс Пиауи мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алту-Медиу-Канинде экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 995 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 310,368 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,6 адам/км².
Санат:Пиауи елді мекендері
Бөкеұлы Көжасар Жолдас
«Бөкеұлы Көжасар Жолдас» - жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің очеркі.
1930 жылдары жазушыларға социалистік құрылыс, мал шаруашылығы, ауыл мәдениетін көркейту тақырыбында шығармалар жазу жөнінде қаулы қабылданған. 1935 жылы 2 наурызда болған кеңес Жазушылар одағы басқармасының 2-ші пленумында Горький көркем әдебиетті көркейтіп, шындықты дәріптеген саналы шығарма жазу үшін «Жазушылар әр жерде бәрін көріп, бәрін білетін болуы керектігі», халықпен бірге ауыл шаруашылығы арасында, егіс басында, құрылысшылар мен жұмысшылар арасында жүріп жазу керектігі туралы үндеу тастады. 16 наурызда Қазақстан өлкелік партия комитетінің 3-ші пленумында «Ауыл шаруашылығы мен ауыл мәдениетін көтеру» қаулысы қабылданды. 1935 жылы Қазақстанның 15 жылдық мерекесіне орай ленинградтық жазушылар ұйымынан арнайы топтастырылған, Леонид Соболев бастаған жазушыпар құрамы іссапарға шықты. Арасында М. Әуезов те болған бұл топ Қазан төңкерісінен бұрын ашылған Шығыс Қазақстанның Жарма ауданындағы «Ақжал» кен өндірушілер ұжымында болады. Очеркте «Ақжал» кен руднигінің байырғы жұмысшысы, бұрғышы Бөкеұлының өмірі мен жұмысы және кеншілер еңбегінің жетістігімен танысқандығы жайлы сөз әдеті. Мақала «Социалды Қазақстан» газетінің 1935 жылғы 28 қазандағы санында «Мұхтар» деген атпен шықты. Қолжазбасы сақталмаған және еш жерде жарияланбаған. Жазушының 1972, 1984 жылдары басылған библиографиялық көрсеткіштерінде берілмеген. Шығарма жазушының елу томдық жинағының 13-кітабына енгізілді (10—11-беттер, 2004 ж.).
Дереккөздер
Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары Санат:Жарма ауданы Санат:Егемен Қазақстан
Ақсай-қарғалы суғару жүйесі
Ақсай-Қарғалы суғару жүйесі, Алматы облысы Қарасай ауданында Ақсай және Қарғалы аудандары аумағында орналасқан. Жалпы ұзындығы 33 км. Су жүйесі 2,5 мың га жерді суғарады және суландырады. Ақсай-Қарғалы суғару жүйесі бірімен-бірі байланысқан бірнеше шағын каналдардан тұрады. Бастылары: Аққарғалы (ұзындығы 23,7 км, су шығымы 1,77 м³/с), Қаскелең (су шығымы 0,88 м³/с), Бесоба (0,07 м³/с), Көкөзек (0,5 м³/с) және суды таратып реттеп отыратын Мыңжылқы каналы (0,6 м³/с). Су жүйесі Қарасай ауданының және Алматы қаласының маңындағы елді мекендер шаруашылықтарын сумен қамтамасыз етеді.
Дереккөздер
Санат:Алматы облысы Санат:Қазақстан суару жүйелері
Коппок (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 57 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Хенри округы (Айова)
Маңғыт (қала)
Маңғыт (Manǵıt, Маңғыт, Mangʻit) — Өзбекстандағы қала (1973 жылдан), Қарақалпақстан Әмудария ауданының әкімшілік орталығы.
Тарихы
Маңғыт өзбек-түрікмен шекарасына жақын, Түркіменстанның Құбадақ қаласына жақын жерде орналасқан. Қалада мақта иіру және мақта тоқыма фабрикалары бар. Маңғыт 1873 жылы орыс әскерінің Хиуа жорығы кезіндегі шайқастардың орны болды. Бірінші шайқас 1873 жылы 20 мамырда таңертең оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан генерал Николай Александрович Веревкин басқарған орыс әскерлеріне түрікмен йомуттарының әскерлері шабуыл жасаған кезде Маңғыттың сәл солтүстігінде болды. Бірнеше рет кескілескен ұрыс-керістерден кейін орыстар Маңғытқа қарай шегінген түрікмен атты әскерін қуып жібереді. Сол күні орыс әскерлері йомуттардың кеткеніне көз жеткізу үшін Маңғытқа 15:00-де кірді. Орыс әскерлері қалған бірнеше өзбектерді өлтіріп, қаладағы үйлердің терезелерінен басқыншыларға оқ жаудырды. Кеңестік Маңғыт 1957 жылы 18 желтоқсанда ресми түрде құрылып, 1973 жылы қала мәртебесін алды. Аймақтың көп бөлігі сияқты, экономикасы мақта өсіру мен өңдеуге негізделген. Негізгі жұмыс берушілер – мақта тазалау зауыты, тұрмыстық қызмет көрсету, иіру және тігін цехтары, Маңғыт су электр станциясы, газ ауданы, баспаханалар. Маңғытта жалпы білім беретін мектептер, кітапханалар, клубтар мен мәдениет орталықтары, ауруханалар және басқа да медициналық мекемелер бар.
Тұрғындары
1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы бойынша қалада 22949 адам (11199 ер және 11750 әйел) тұрған. 2004 жылғы мәліметтер бойынша қалада 30,7 мың адам тұрады.
2016 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Әмудария облысындағы халық саны 185,3 мың адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарақалпақстан қалалары
Каттау
Каттау (Kattau) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Хорн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 955 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 35.45 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HO, ресми идентификациялық коды — 3 11 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Даниль (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Богаш-де-Байшу
Богаш-де-Байшу (Bogas de Baixo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Фундан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 275 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33,90 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8,1 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Венья-Вер
Венья-Вер (Venha-Ver) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Батыс Риу-Гранди-ду-Норти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Серра-ди-Сан-Мигел экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Рябинка (Шексна тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері
NGC 5716
NGC 5716 — Үшарқар-Таразы шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 7 мамырда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5716 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52458, MCG -3-37-4, IRAS14383-1715.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үшарқар-Таразы (шоқжұлдыз)
Майкүбі қоңыр көмір алабы
Майкүбі Қоңыр Көмір Алабы
Майкүбі Қоңыр Көмір Алабы, Павлодар облысында Баянауыл ауданында, Павлодар қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 160 км жерде. Алап Сарыкөл, Шөптікөл, Талдыкөл, Тасқұдық және Тамды кен орындарына бөлінеді. Мұндағы қоңыр көмір туралы мәлімет 19 ғ-дың басында алынған. Алғаш А.А. Краснопольский зерттеді. Төменгі-ортаңғы юра көмірлі қабатының қалыңдығы 1850 м. Майкүбі Қоңыр Көмір Алабы 4 свитаға: Олардың ішінде талдыкөл мен шөптікөл свиталарының 500 — 650 м қимасында негізгі көмір қабаттары мен горизонттары орналасқан. Шөптікөл свитасында қалыңдығы 25 — 30 және 15 — 25 м болатын екі көмір горизонты, ал талдыкөл свитасында 4 көмір горизонты бар. Қалғандары бір-бір қабаттан (қалыңд. 5 — 6 м) тұрады. Алаптың көмірі гумустық, күлділігі орташа (25 — 28%). Көмір шамалы күкіртті (0,5 — 1%) және фосфорлы (0,1%). Жанғыш массасының жылу бөлгіштігі 7 — 7,5 мың ккал/кг. Шайырдың шығымы 4 — 7%, кейде 10%, шөптікөл свитасында құрғақ көмірге шаққанда гумин қышқылы 5% және битум 2,5% шамасында. Көмірді газға айналдырғанда жылу бөлгіштігі 1000 ккал/м3 болатын 3,5 м3/кг газ алынған. Сапалық көрсеткіштері бойынша алаптың көмірін жоғары сапалы энергетикалық отын, газға айналдыруға, кокстегенде Қарағанды алабындағы долинка свитасының көміріне қоспа ретінде пайдалануға болады.
Виженер шифры
Виженер шифры (фр. Chiffre de Vigenère) — мәтінді сөздер арқылы берілген кілт көмегімен шифрлау әдісі. Бұл әдіс көпалфавиттік алмасу тәсілінің ең қарапайым түрі болып табылады. Виженер шифры бірнеше рет жаңартылған. Бірінші рет бұл криптография жүйесін 1553 жылы Джовани Баттиста Беллазо (итал. Giovan Battista Bellaso)  La cifra del. Sig. Giovan Battista Bellasо кітабына енгізсе де, XIX ғасырда бұл әдіс француз дипломаты Блез Виженердің атына жазылған. Криптоанализдің кейбір түрлеріне ақиық болса да,бұл әдіс түсінуге әрі іске асыруға өте жеңіл.
Тарихы
1518 жылы Германияда пайда болған криптография кітабы арқасында шифрлау саласының дамуына алғашқы қадамдар жасалады. Вюрцбург шіркеуінде жұмыс істейтін Аббат Иоганнес Тритемий, бірсаран шифрларға сипаттама берілген “Полиграфия” кітабын жазады. Осы шифрлардың біреуінде Тритемий кестесімен қатар (бастапқы Виженер кестесі) көпалфавиттік орын алмасу идеясы да жүзеге асырылған. Шифрлау жүйесі осындай ретте орын алған: ашық мәтіннің бірінші әрібі бірінші жол бойынша шифланады, екінші әрібі екінші және т.б. Соңғы жол қолданылғаннан кейін, шифрлау барысы қайтадан бірінші жолға өтеді. Тритемий шифрында кілт қолданылмайды, сондықтан шифрлау әдісінің өзі құпия болып саналады.
Тритемий ұсынған әдістің келесі даму қадамы итальянец Джовани Белазомен жасалған еді. 1533 жылы оның "Шифр синьора Белазо" атты кітапшасы жарық көреді. Бұл шифрда кілт ретінде сөз немесе қанатты сөйлемдер қолданылған. Құпиясөз кейбір кезде ашық мәтіннің астына да жазылады. Ашық мәтіннің астында тұрған кілт сөз әрібі, Тритемий кестесіндегі ретке көрсетеді. Сол рет бойынша әріпті алмастыру қажет. Джованни Батиста Порта Тритемий мен Белазо идеясын одан әрі дамытқан Белазоның жерлесі. Ол бірінші жолы алфавиттік ретпен орналасқан Тритемий кестесінен бас тартып, оны шифрдың кілті болатын кез-келген әріп ретімен алмастырды. Ал кестенің басқа жолдары циклді түрде қозғалып отырады. Порта биграммды шифрды, сонымен қатар биграммдық алмасуды жүзеге асыратны механикалық диск сипаттамасын өзінің "О тайной переписке" кітабында жария еткен.
Дж. Карданоның "О разных вещах" қосымшасымен бірге "О тонкостях" кітабы Италияда XVI ғасырдың жартысында пайда болады. Бұл кітап мазмұнында криптографияның жаңа идеясы өз орнын тапқан. Ашық мәтіннің бөліктері кілт ретінде қолданылған (өзіндік кілт идеясы). Бұл әдіс тарихта "Кардано торы" деп аталынған. Франция елшісі Блез де Виженер Тритемий, Белазо, Кардано, Порта, Альберти жұмыстарымен танысқаннан кейін, өзі де криптография саласына қызыға бастады. Криптографияның іргетасы 1585 жылы шыққан Виженердің "Трактат о шифрах" кітабында мазмұндалды. Ол өзінің еңбегінде бір заңдылықты байқайды: "Әлемдегі бүкіл заттар шифр көрінісі. Бүкіл табиғат шифр мен құпия хаттардан тұрады". Бұл ой ықтималдықтар теориясының авторы Блез Паскальмен қайталанса, қазіргі уақытта оны Норберт Винер кибернетика ғалымы да қолдайды.
Негізінен Виженер жұмысы 3 ғалымның Тритемий, Беллазо, Порта еңбектерінің қосындысынан тұрса да, "Виженер шифрі" деген атау "Тритемий кестесі" және т.б. атаулардың орнын басқан. Осы мәселеге орай Дэвид Кан «Взломщики кодов» кітабында өзінің наразылығын білдірді: "бұл шифрды ойлап табуға бірнеше авторлар қатысқанымен, көбісі Виженердің бұл әдіске мүлдем қатысы жоқ екендігін елемеген". Виженер шифры қолмен оңай бұзыла қоймайтындығымен танымал. Атақты жазушы, математик Чарльз Лютвидж Доджсон (Льюис Кэрролл) өзінің «Алфавитный шифр» мақаласында Виженер шифрын бұзылуға келмейтін шифрлардың бірі ретінде жариялаған. 1917 жылы Scientific American журналы да Виженер шифрының төзімділігі жайлы сөз қозғайды. Дегенмен бұл қалыптасып кеткен ой өз қарсылығын табады. Шифрды XIX ғасырда Касиски толық бұзады, бірақ тәжірбиелі криптоаналитиктер бұл критограмманы бұзу жолын XVI ғасырдың басында тапқандығы одан кейін айқындалады. Виженер шифры жолдар және шифрлық дисктер арқылы жүзеге асатындықтан өте қарапайым болып келеді. Мысалға, «конфедераттар»  Азаматтық соғыс барасында мыстан жасалған шифрлық дискті қолданған. Конфедерация жолдауы құпиялылықтан алшақ болғандықтан, олардың қарсыластары жүйелі түрде шифрды бұзып отырған. Соғыс уақытында Конфедерация сөз тіркестерінен тұратын 3 кілтке сүйенген: «Manchester Bluff», «Complete Victory» және-соғыс соңына жетейін дегендіктен-«Come Retribution».
Сипаттамасы
Шифрлау және дешифрлауға арналған Виженер шаршысы, Виженер кестесі (tabula recta). Цезарь шифрында алфавиттің әрбір әрібі бір позициялық орынға жылжиды. Мысалға, Цезарь шифрында ауысым 3-ке тең болса A=D, B=E және т.б. Виженер шифры әртүрлі ауысымды Цезарь шифрынан тұрады. Шифрлау үшін Виженер шаршысын (кестесін) қолдануға болады. Латын алфавитіне сүйене отырып жасалған Виженер кестесі 26 таңбадан тұрады, сонымен қатар әрбір жол бірнеше позицияға жылжыған. Яғни бізде 26 әртүрлі Цезарь шифры пайда болады. Кілт сөздің таңбасына орай әрбір шифрлау кезеңіне әртүрлі алфавит қолданылады. Мысалға, ашық мәтін келесідей деп алайық: ATTACKATDAWN Хат жіберіп жатқан адам кілт сөздің (LEMON) ұзындығы мәтін ұзындығына тең болғанша циклді түрде қайталап жазады LEMONLEMONLE Ашық мәтіннің бірінші таңбасы A-L кілтіне сәйкес келеді. Жабық мәтіннің бірінші таңбасы L, Виженер кестесіндегі L жолы мен A қатарының қиылысуында жатыр. Тура осындай жүйеде біз екінші әрібі, Е жолы мен Т қатарының қиылысуында жатыр. Ашық мәтіннің келесі бөлігі осылай шифрланады: Ашық мәтін:       ATTACKATDAWN Кілт:                     LEMONLEMONLE Дешифрлау процесі келесідей жүреді: Кілт таңбаларына келетін жолды Виженер кестесінен табамыз. Жол бойынан жабық мәтінге тән бірінші таңбаны іздейміз. Бірінші таңба тұрған қатар, ашық мәтіннің бірінші әрібіне сәйкес келеді. Келесі әріптерді дешифрлау дәл осындай әдіспен жүреді. Егерде n – алфавиттегі әріптер саны; mj-ашық мәтін әріптері; kj-кілт әріптері болса, Виженер әдісін келесідей формуламен беруге болса: cj=mj+kj (mod n) Дешифрлау: mj=cj-kj (mod n) Компьютерде бұндай операция ASCII кодтарын қосу операциясына сәйкес келеді. Дегенмен де, егер Виженер кестесі циклдік араласудан ғана тұрмаса, оның беріктігі артатындығына нық сенімдімін. Әріп қатар мен жолда бір рет қана кездесетіндей кесте жасау өте қиын. Оны тек электрондық компьютерлік құрылғыларда ғана байқап көрген жоқ. Күнделікті өмірде қолдануда Виженер кестесі ешқандай қиындық көрсетпейді. Ол тек шифрлау мен дешифрлауды жеңілдетеді.
Криптоанализ
Виженер шифры мәтіндегі әріптер жиілігі мәселесін шешкенімен, кейбір дербес жағдайларда таңбалар қайталанады. Кілттің жиі қайталанатындығы осы шифрдың басты кемшілігі болып табылды. Сондықтан шифрдың қарапайым крпитоанализі 2 кезеңнен тұрады: Фридман мен Касиски сынақтары бізге кілт ұзындығын табуға көмектесе алады.
Касиски әдісі
UTPDHUG NYH USVKCG MVCE FXL KQIB. WX RKU GI TZN, RLS BHZLXMSNP KDKS; СЕВ IH HKEWIBA, YYM SRB PER SBS, JV UPL О UVADGR HRRWXF. JV ZTVOOV УН ZCQU У UKWGEB, PL UQFB Р FOUKCG, TBF RQ VHCF R KPG, 0U КЕТ ZCQU MAW QKKW ZGSY, ЕР PGM QKETK UQEB DER EZRN, MCYE, MG UCTESVA, WP KFT ZCQU MAW KOIJS, LCOV                                                                                                       NTHDNV JPNUJVB IH GGV RWX ONKCGTHKFL XG VKD, ZJM VG CCI MVGD JPNUJ, RLS EWVKJT ASGUCS MVGD; DDK VG NYH PWUV CCHIIY RD DBQN RWTH PFRWBBI VTTK VCGNTGSF FL IAWU XJDUS, HFP VHSF, RR LAWEY QDFS RVMEES FZB СНН JRTT MVGZP UBZN FD ATIIYRTK WP КЕТ HIVJCI; TBF BLDPWPX RWTH ULAW TG VYCHX KQLJS US DCGCW OPPUPR, VG KFDNUJK GI JIKKC PL KGCJ lAOV KFTR GJFSAW KTZLZES WG RWXWT VWTL WP XPXGG, CJ EPOS VYC BTZCUW XG ZGJQ PMHTRAIBJG WMGEG. JZQ DPB JVYGM ZCLEWXR:CEB lAOV NYH JIKKC TGCWXE UHE JZK. WX VCULD YTTKETK WPKCGVCWIQT PWVY QEBFKKQ, QNH NZTTWIREL IAS VERPE ODJRXGSPTC EKWPTGEES, GMCG TTVVPLTEEJ; YCW WV NYH TZYRWH LOKU MU AWO, KEPM VG BLTP VQN RD DSGG AWKWUKKPL KGCJ, XY GPP KPG ONZTT ICUJCHLSE KET DBQHJTWUG. DYN MVCK ZT MEWCW HTWE ED JL, GPU YAE CH LQ! PGR UE, YH MWPP RXE CDJCGOSE, XMS UZGJQJL, SXVPN HBG!
WX биграммасы қайталануы арасындағы арақашықтықты есептеп көрейік. Кейбір арақашықтықтар 9,21,66 және 30 тең. Басқа бөліністер кездейсоқ шықса, басқалары кілт ұзындығы жайлы ақпаратты сақтайды. Жұп-жұп бойынша осы сандардың ең үлкен ортақ бөлгішін табайық: ЕҮОБ (30,66) = 6, ЕҮОБ (3,9) = ЕҮОБ (9,66) = ЕҮОБ (9,30) = ЕҮОБ (21,66) = 3. Кілт ұзындығы 3 әріптен тұратындығы мүмкін емес. 9 бен 21 арқашықтық кездейсоқ түсті деп есептеп, кілт ұзындығын 6 ретінде аламыз.
Фридман сынағы
Фридман сынағы (кей-кезде каппа-тест деп аталады) Вильям Фридманмен 1920 жылы ойлап табылды. Фридман шифрды бұзу үшін қайталанатын таңбалар жиілігін есептейтін ұқсастық индексін қолданған. 2 кездейсоқ таңдалған мәтін таңбаларының КР ықтималдығын (ағылшын әрібі үшін  0,067-га тең), сонымен қатар 2 кездейсоқ таңдалған мәтін таңбаларының КТ  ықтималдығын біле отырып, кілттің ұзындығына баға беруге болады: Ұқсастық ықтималдықтар тәсіліне жүргізілген бақылаудан шығады: Бұл жерде С-алфавит көлемі (ағылшын тілінде 26 таңба бар), N-мәтін ұзындығы, nj-бақылаудағы шифрланған мәтін таңбаларының қайталану жиілігі. Дегенмен, бұл тек жуық мән, бұл мәннің дәлдігі мәтін көлемі ұлғайған сайын өсе береді. Практикада бұл тәсіл әртүрлі кілттерді анықтай жүріп, соңғы, нақты мәнге келуге көмектеседі.
Нұсқалар
Көпалфавиттік жүйенің іргетасы ретінде алынатын Виженер кестесі секілді қарапайым шаршылар әрине көп. Ең танымал кестелердің бірі Бьюфорд кестесі болып табылады. Бұл кестенің жолдары Виженер кестесінің жүйелілігі бойынша, бірақ керісінше ретпен орналасқан. Бұл шифр желдің жылдамдығын өлшейтін құралды ойлап тапқан Френсис Бьюфорттың құрметіне орай аталған. Виженер жүйесінің бірінші жолы мен бірінші бағанасы, сәйкесінше кестенің қатары мен колоннасына көрсетсе, Бьюфорт шаршысында бұл мақсатта бірінші жол мен соңғы бағана жұмыс істейді. Виженердің Running key (істегі кілт) нұсқасы бұрында бұзылуға келмейтін болған. Бұл версияда кілт негізгі мәтіннің ұзындығына тең блок мәтінге қолданылады. Кілт мәтіннің ұзындығына тең болғандықтан, Фридман мен Касискидің тәсілдерін біз бұл жерде қолдана алмаймыз(себебі кілт қайталанбайды). 1920 жылы Фридман бірінші болып бұл варианттың кемшілігін байқаған. Виженердің running key шифры проблемасы криптоаналитиктерде қолында кілт жайлы ақпарат болуы(блоктың таныс тілде жазылуын ескерсек). Ал бұл ақпарат шифрланған мәтіннің өзінде көрініп тұрады. Егерде кілт шынымен де кездейсоқ, әрі мәтін ұзындығына тең болса, сонымен қатар ол бір рет қана қолданылса, онда Виженер шифры теориялық түрде бұзылуға келмейді. Ендеше бұл жүйе факт түрінде төзімділікке жауап беретін Вернам-Виженер шифрына сәйкес келеді. Айқын төзімділігіне қарамастан Виженер шифры Еуропада кең қолданылмағанымен, Гронсфельд шифры бұл жерлерде танымал бола бастады. Граф Гронсфельдттің құрметіне аталған шифр 10 әртүрлі алфавитті (0-ден 9-ға дейінгі сандарға сәйкес келеді) қолданғанынан басқа, құрылымы Виженер шифрына сәйкес келеді. Гронсфельд тәсілінің артықшылығы мәтін ұзындығына сәйкес болғанша қайталанатын, әрі әріптен емес цифрадан тұратын кілтте жатыр. Гронсфельд тәсілі өзінің кемшілігіне қарамастанбүкіл Германия мен Еуропада танымал болған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Классикалық шифрлер Санат:Ағымдық шифрлер
Ақжайық ауылдық округі (Атырау облысы)
Ақжайық ауылдық округі — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжайық, Құмшығанақ (2007 жылы Ақжайық ауылының құрамына енгізілді) ауылдары кіреді. Орталығы – Ақжайық ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1179 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Махамбет ауданы ауылдық округтері
Мен кіммін – Ешбір жүйе қауіпсіз емес
Мен кіммін – Ешбір жүйе қауіпсіз емес – 2014 жылғы неміс триллер фильмі. Режиссері – Баран бо Одар. Фильм желісі жаһандық танымалдылыққа ұмтылған Берлиндегі бір топ хакерлер туралы өрбиді..
Алғаш рет 2014 Торонто Халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Қазақстандағы және Ресейдегі премьерасы 2015 жылдың 15 тамызында болды.
Фильм Берлин және Росток қалаларында түсірілді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:2014 жылғы фильмдер Санат:Германия фильмдері Санат:Берлинде түсірілген фильмдер
Жак Хако
Жак Аэко (Jacques Haeko; 23 сәуір 1984) — жаңа Каледониялық футболшы, шабуылшы. Бүкіл картерасында тек "Лосси" клубында ойнады.
2012 жылғы ОФК кубогының финалисі.
Санат:Жаңа Каледония футболшылары Санат:Жаңа Каледония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Лосси ФК ойыншылары
Зәмзәгүл Нүсіпбайқызы Шәріпова
Зәмзәгүл Нүсіпбайқызы Шәріпова (1931 жылы 31 тамызда Алматы облысы Жамбыл ауданында туған) — көрнекті театр актрисасы. Қазақ КСРнің xалық артисі (1966). Отан, Құрмет белгісі және Халықтар достығы ордендерінің иегері. ҚР мемлекеттік стипендиясының лауреаты.
Өмірбаяны
1948 жылы Алматы театр училищесін бітірді. Сол жылдан бастап "Қазақфильм" студиясында және Қазақ радиосында қызмет етіп, дубляж бен радиоқойылымдарға қатысты. 1953ж. М.Әуезов театрының актерлік құрамына қабылданды. Сол уақыттан бері үзіліссіз осы театрда қызмет ететін, актерлік диапазоны кең актриса ұлттық драматургия бен дүниежүзілік классикадан сан қырлы 100-ден аса бейне сомдады.
Театрде ойнаған рольдері
Қазақ мемлекеттік академия драма театрыда алғаш ойнаған рөлдерінің бірі — Ә.Әбішевтің “Кім менің әкем?” атты драмасындағы Лағыл (1957). Бұдан кейін Ақтоқты (Ғ.Мүсірепов, “Ақан Сері - Ақтоқты”), Айман (М.Әуезов, "Айман - Шолпан"), Айжан (С.Мұқанов, "Шоқан Уәлиханов"), Дездемона (У.Шекспир, "Отелло") сияқты арулар бейнесін жасап, лирикалық сезім-бояуы мол актриса екенін танытты. Әсіресе, Шәріпованың шығармалық өнер ғұмырнамасында Қарагөз (Әуезов, “Қарагөз”) рөлі үлкен орын алады. Бұл рөлі арқылы актриса жас ару Қарагөздің борыш пен сезім арасындағы аласұрған жан қайғысы мен трагедиялық тағдырын психологиялық-эмоциялық тұрғыдан зор шеберлікпен ашып, ұмытылмас толыққанды сахналық бейне жасады. Шәріпова драмалық, өткір мінезді, комедиялық рөлдерде де ойнап, өзінің сан қырлы сахна суреткері екенін байқатты: Қарлығаш (Әуезов пен Л.С. Соболев, "[[Абай"), Дәмеш (Ә.Тәжібаев, "Көңілдестер"; Ш.Хұсайынов, "Қилы-қилы тағдырлар"), Нұрсұлу (Қ.Байсейітов пен Қ.Шаңғытбаев, "Беу қыздар-ай" мен "Ой, жігіттер-ой"), Пүліш (Б.Майлин, “Майдан”), Ажар, Валентина Николаевна (С.Жүнісов, “Ажар мен ажал” және “Кемеңгерлер мен көлеңкелер”), Айша (Т.Ахтанов, “Сәуле”), Назгүл, Гүлзар, Фариза (Әбішев, “Күншілдік”, “Белгісіз батыр” мен “Кәусар”), Бикеш (Қ.Мұқашев, “Парторг”), Айнаш (Ш.Құмарова, “Кімнің тойы?”), т.б. Ш. әрбір рөлімен өзіне тән әдемі де әрлі, баурап алар тартымды, ашық та айқын дикциясы, әсерлі де әуезді әншілік пен эмоц. тебіреніске толы дауыс үні мен пластик. қимыл-әрекеті арқылы көркем сахналық бейнелерді шынайы кескіндеді. ТМД және шет ел драматургиясының туындылары бойынша қойылған спектакльдерде де ерекше көзге түсті: Саттыхан, Бахри (С.Ахмад, “Келіндер көтерілісі” мен “Күйеу”), Үкібала (Ш.Айтматов, “Ғасырдан да ұзақ күн”), Эллен (И.П. Куприянов, “Вьетнам жұлдызы”), Каплан (А.Я. Каплер, “Ленин 1918 жылы”), Ганна (А.А. Дударев, “Кеш”), Елена (А.М. Горький, “Күннен туғандар”), Анита (В. Дельмар, “Өкінішті өмір”), Әкім әйел (Ф.Эрве, “Түлкі бикеш”), т.б. Кезінде ол көптеген дубляжға және радиоқойылымдарға қатысып, көркем сөз оқумен де (Әуезов, Мүсірепов, С.Сейфуллин, т.б. жазушылардың шығармалары) шұғылданды.
Кино рөлдері
Нұржамал (“Өжет қыз”, 1955), Дина (“Біз осында тұрамыз”, 1957), Хадиша (“Өмір жолы”, 1961), Прокурор (“Шыңдағы шынар”, 1965), Қарлығаш (“Абай” телефильмі, 1976), Бәлзия (“Заман-ай”, 1997), т.б. 1958 ж. Мәскеу қ-нда өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты.
Дереккөздер
Санат:31 тамызда туғандар Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Порыщхумол
Порыщхумол — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Посыръя өзенінің оң жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Цестодатәрізділер
thumb|right|200px|Cestodarіa Цестодатәрізділер (Cestodarіa) — жалпақ құрттардың бір класы. Дене құрылысы жағынан таспа құрттарға өте ұқсас. Негізгі ерекшеліктері: денесі буындалмаған; жыныс жүйесі бір кешенді болып келеді; ұрығының он ілмешегі болады, сондықтан ол ликофора деп те аталады. Цестодатәрізділердің 2 отряды бар. Гирокотилида (Gyrocotylіdea) отрядының өкілдері химер балығының ішегінде паразиттік тіршілік етеді. Денесінің артқы жағында қатпарланған жапырақ тәрізді тіркелгіш дискісі, алдыңғы жағында сорғышы бар. Амфилинидтер (Amphіlіnіdea) отрядының негізгі өкілі — амфилина (Amphіlіna folіacea). Ол бекіре балықтарының дене қуысында тіршілік ететін паразит, ұзындығы 5 см, жапырақ тәрізді. Ликофора ұрығы аралық иесінің (шаянтәрізділердің) ішінде процеркоид дернәсіліне дейін дамиды. Аралық иесін жұту арқылы процеркоид бекіренің дене қуысына өтіп, ересек түріне айналады. Амфилина Еділ — Каспий атырабында және Сібір өзендерінде кең тараған.
Ciлтемелер :
Санат:Таспа құрттар‎
Снаряд-ұшақ
Снаряд-ұшақ немесе Қанатты зымыран — әдетте ядролық зарядпен және реактивті қозғалтқышпен, сондай-ақ ұшуды басқару және оны нысанаға туралау үшін арнайы құралдармен жабдықталған бір рет қолдануға арналган ұшқышсыз қанатты ұшу аппараты.
Снаряд-ұшақтың негізгі бөліктеріне жойғыш бөлік, басқару аппараты, қозғалтқыш және планер жатады. Снаряд-ұшақтың марштық қозғалтқыштары әуе реактивті класына жатады, яғни тотықтандырғыш ретінде атмосфералық оттегін қолданатын қозғалтқыштар қолданылады.
Снаряд-ұшақтың сыртқы пішіні жойғыш типтегі реактивті ұшаққа ұқсайды. Ол кез келген метеорологиялық жағдайда жер үсті жылжымалы старттық қондырғыларынан, кеменің және сүңгуір кайықтың (су үстіндегі жағдайында) ұшыру қондырғыларынан, сонымен қатар ұшақтардан ұшырылуы мүмкін.
Снаряд-ұшақ ірі және маңызды нысаналарды: әкімшілік және өнеркәсіп орталықтарын, темір жол тораптарын, теңіз базалары мен порттарды, әскерлер мен техникалардың шоғырлану аудандарын және т.б. жоюға арналады. Снаряд-ұшақты радиолокациялық құралдар аркылы байқап, зенитті ракеталармен, жойғыш ұшақтармен тосып алып, жоюга болады. thumb|alt=Бұл зымырандар өздерінің аса дәлдігімен (80 жылдардың ортасында шыққанына қарамастан)таңғалдырып келеді|Американдық Томагавк қанатты зымыраны
Қанатты зымыран (Крылатая ракета) — бір рет колданылатын, ұшқышсыз қанатты ұшу аппараты. Ол әдетте ядролық зарядты тасиды және ұшуды басқаратын, оны нысанаға бағыттайтын реактивті қозғалтқышпен және арнайы аспаптармен жабдықталады. Қанатты ракетаның негізгі бөліктері: ұрыс бөлігі, басқару аппараты, қозғалтқыш пен планер. Қанатты ракетаның қозғалтқышы әуе-реактивтік, яғни тотықтандырғыш ретінде атмосфераның оттегі пайдаланылатын қозғалтқыш түріне жатады. Сырт тұлғасы жағынан қанатты ракета жойғыш реактивтік ұшақ секідді. Оны жер үсті жылжымалы қондырғылардан, кемелер мен сүңгуір қайықтардың (су бетінен) ұшыру қондырғысынан, сондай-ақ ұшақтардан кез келген метерологиялық жағдайда ұшыруға болады. Нысанаға дейінгі өз жолының негізгі бөлігін қанатты ракета 15-30 км биіктікте көлденең, казіргі реактивтік жойғыштардың жылдамдығынан әлдеқайда төмен 900-1000 км/сағ жылдамдықта ұшады.Бұндай жылдамдық керемет болып көрінгенімен қазіргі заман талабында өте төмен себебі қазіргі жойғыштардың ең баяуы МиГ-19 жылдамдығы 1419 км/сағ. Алайда қанатты зымыранның негізгі көзірі оның өте төмен ұшуында. Өйткені кез-келген әуе қорғанысы радарлары 20 м ден төмен биіктіктегі нысандарды байқай ала алмайды. Осы себепті қанатты зымырандар қазіргі супер-күштердің қолшоқпарына айналды. Қанатты зымыран ірі де маңызды нысаналарды: әкімшілік және өнеркәсіптік орталықтарды, темір жол тораптарын, теңіз базалары мен порттарын, әскерлер мен ұрыс техникасының шоғырланған аудандарын, т.б. талқандауға арналады. Қанатты зымыран жоғарыда айтылғандай төмен ұшуына байланысты радиолокация құралдарымен анықталуы аса қиын бірақ мүмкін емес деп айтуға да болмайды. Оны жақын қашықтыққа арналған зенитті зымырандармен жоюға болады.
Қанатты зымырандардың жіктелуі
Қанатты ракеталар мынадай негізгі белгілеріне қарай бөлінеді:
alt=|нобай|Ресейлік Калибр қанатты зымыраны
Дереккөздер
Санат:Зымырандар Санат:Ұшақтар
Брее (Эссонна)
Брее (Breuillet) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Эссонна департаментінде орналасқан. Етамп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 91105, пошта индексі — 91650.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эссонна департаментінің коммуналары
Сусіңірмеушілік
Сусіңірмеушілік. Тау жыныстарының табиғи қысымдар жағдайында өз бойынан дербес су молекулаларын өткізбеу қасиеті. Мұндай жыныстар қатарына жататындар — сазтастар, жарықшақсыз ізбестастар, кейбір кристалды-шомбал жыныстар, әртүрлі жіктастар т. с. с.
Дереккөздер
Санат: География Санат: Геология Санат: Геофизика
Қостанай облыстық филармониясы
Қостанай облыстық филармониясы, Е.Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы – концерттік шығармашылық ұжым. 1944 жылы құрылған. 1980 ж. Қазақстанның халық артісі Е.Өмірзақовтың есімі берілді. Филармонияның құрамында Орыс ұлт-аспаптар оркестрі, “Ақжелең” ұлттық фольклорлық ансамблі, “Костанайские зори” би ансамблі, “Славян әндері” ансамблі, “Сахара сазы” музыкалық ән-би ансамблі, үрмелі аспаптар квинтеті, эстрада және джаз музыкасы оркестрі, балалар мен жасөспірімдерге арналған музыка, абонемент, “Тамаша” сатиралық театры, балаларға арналған музыкалық театр, “Акция” және “Дискотека” осы заманғы музыка ансамблі, “Обозрение” цирк клубы, “Ақ бидай” эстрадалық ансамблі, ардагерлер хоры бар.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Филармония Санат:Өнер Санат:Қостанай
УЕФА Кубогы (кубок)
УЕФА Кубогы — 15 килограмм тұратын күміс тостаған. Еуропа Лигасында жеңімпаз болған клуб өзінде бір жыл сақтайды. Мәрмәр тығыршығының түпнұсқасы Миланның Бертони ұстаханасында 1972 жылғы финалға арналып жасалған. Кубоктың ұстағышы жоқ, сондықтан кубок жай, әрі әдемі көрінеді. Допқа таласқан ойыншылардың фигурасы жай сәндік фигура ғана емес, конструкцияның орнықтылығын қамтамасыз етеді. Кубоктың жоғарғы жағында 8 граммдық УЕФАның белгісі орналасқан.
УЕФА Кубогының ыдысы тығыз орналаспаған, сондықтан оған сұйықтық құюға болмайды. Әдетте жеңімпаз команданың ойыншылары жеңіп алған Кубокқa шампан құю үрдісінен айырылған.
УЕФА Кубогы- - ауыспалы кубок. Турнир жеңімпаз оны 1 жыл сақтап, оны клубтың өзінде қалатын 4/5 көшірмесіне алмасырады. УЕФА Кубогын 3 рет қатарынан немесе 5 рет жеңіп алған командаға Кубоктың түпнұсқасы беріледі. УЕФА Кубогының жабылып қалуына байланысты түпнұсқа турнирдің соңғы жеңімпазы Донeцкнің Шахтерінде қалдырылды.
Сілтемелер
Санат:Футбол кубоктары Санат:УЕФА Еуропа Лигасы
NGC 570
NGC 570 — Кит шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1867 жылы 31 қазанда Searle George Mary астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 570 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5539, UGC 1061, MCG 0-4-162, ZWG 385.159.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Төссүйек
Төссүйек (немесе Төс, sternum) — құрлық омыртқалылары қаңқасының бір бөлігі, кеуде бөлігінің тірек сүйегі. Амниоттардың төс сүйектері қабырғамен қосылып, көкірек қуысын құрайды. Қосмекенділердің төс сүйегі сыңар, шеміршекті немесе сүйекті, бауырмен жорғалаушыларда, шеміршекті, мысалы: қолтырауында бөлімдерге жіктелген. Құстардың біртұтас төс қыры бар. Сүтқоректілерде төс үш бөлімнен тұрады:
Дереккөздер
Санат:Сүйек жүйесі
Мұсабек Рахманбердиев
left|250pxРахманбердиев Мұсабек (1951-1998) 10 қыркүйекте Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Шөл дала ауылында дүниеге келген. 1978 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Еңбек жолын жұмысшы болып бастаған. Жамбыл ауданының «Еңбек туы» газетінде әдеби қызметкер, Қазақ КСР Баспа, полиграфия және сауда істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, «Қазақстан» баспасында бас редакторлық орынбасары, республикалық «Телефильмде» директор, Жамбыл облыстық радиотелевидение комитетінің төрағасы болып жұмыс істеген. «Қайырлы жол», «Құз, қия», «Жылы жел», «Қарқаралы» секілді көркем және деректі кітаптарды авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары
Машиналық өңдеу
Машиналық өңдеу (Машинная обработка; machine processing) — компьютердің немесе мәліметтерді өңдеудің басқа құрылғылары арқылы мәліметтермен операциялар орындау. Машиналық өңдеу автоматтандырылған және автоматтық, жергілікті және қашықтық және т.б. болуы мүмкін.
Лили Джеймс
Өмірбаяны
Лили Хлоя Нинетт Томсон 1989 жылы 5 сәуірде Эшер, Суррей, Англияда дүниеге келді. Ол Тригтегі өнер мектебінде оқыған. 2012 жылы Лондондағы Гилдхолл музыка мен театр мектебін бітіреді. Мезгіл-мезгіл бірнеше ағылшын театрларында ойнайды. Лили Джеймс лақап атын қолданады.
Машиналық өңдеу
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
الحوسبة (عام) গণনা fa:محاسبات Komputaatio חישוב (מדעי המחשב) Računanje Komputasi Тооцоолол Computação Komputasi Berim
Лили Джеймс
Өмірбаяны
«Жай ғана Уилльям» сериалының төрт эпизодында 2010 жылы түсіп, Лили танымал болды. 2011 жылы «Қыздың жасырын күнделігі» атты сериалының 8 эпизодында 2011 жылы ойнады. 2012 жылы Корринаның рөлін «Титандардың ашуы» фильмінде сомдады. 2012 жылдан бастап «Даунтон аббатылығы» сериалында түседі. 2015 жылы «Күлше қыз» фильмінде басты рөлді ойнайды.
Ресейге баруы
Лили Джеймс және Ричард Мэдден 2015 жылы 17ақпанда «Күлше қыз» фильмінің Мәскеудегі  жабық тұсаукесеріне жобаның режиссері Кеннет Бранамен барады. Ал 27 ақпанда олар «Вечерний Ургант» шоуында қонақ болады.
Дереккөздер
Орыс уикипедиясынан аударылған.
Кирхвальзеде
Кирхвальзеде (Kirchwalsede) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ротенбург-на-Вюмме ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1228 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 36,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 57 031. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Лютенс.
Полобжа
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Кирхвальзеде
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Полобжа
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ақсай минералды суы
Ақсай минералды суы  – Алматы қаласынан батысқа қарай 13 км жерде, Төменгі Каменка ауданы маңында орналасқан шипалы жер асты суы. Ол 1900 – 2600 м тереңдіктегі палеоген және неоген сулы қабаттарында таралған. Ақсай минералды суының химиялық құрамы хлорлы натрийлі-кальцийлі келеді. Суы арынды. Нөмірі 5-Т ұңғымасынан атқылап шығатын судың секундтық мөлшері 11 л, температурасы 55,5°С, минералды 6,1 г/л. Суының құрамында бром (12,5 мг/л), фтор (2,9 мг/л), йод (1,34 мг/л) және кремний қышқылы (52 мг/л) бар. Суында еріген газ негізінен азоттан (80,5 – 84,0%) тұрады. Ақсай минералды суы Алматы қаласының төңірегінде орналасқан санаторийлер мен профилакторийлерде, ауруханаларда қол-аяқ буындарын, асқазан-ішек, жүйке, гинекология ауруларын емдеуде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан минералды сулары
Хабинтоин-Се
Хабинтоин-Сё — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрибей өзенінің оң жағалауынан 407 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 74 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Кралево (Хасково облысы)
Кралево (Кралево) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Стамболово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 177 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6362. Телефон коды — 03721. ЕКАТТЕ коды — 39400.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері