cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мақат тынысы (газет)
Мақат ауданының «Мақат тынысы» газетінің тұңғыш нөмірі 2001 жылдың 22 маусымында жарық көрді. Аудандық қоғамдық-саяси газеті мәртебесіне ие бұл басылым сол жылдың аяғына дейін айына екі рет, 2003 жылдан бастап төрт рет шығарыла бастады.
Газеттің редакторы-Гүлзада Есмырзақызы Саликова, газетке жауапты хатшы журналист Жәнібек Есқабылұлы Аманғали. Газеттің Доссордағы тілшісі Серік Жолмағамбетов.
Облыс әкімінің 2001 жылдың 28 желтоқсанындағы 358-інші нөмірлі «Аудандық газеттерді «Атырау-Ақпарат» коммуналдық кәсіпорнының еншілес мемлекеттік кәсіпорындарына қайта ұйымдастыру туралы» шешіміне орай, «Мақат тынысы» 2002 жылғы наурыздан бастап аталған кәсіпорынның еншілес кәсіпорны мәртебесімен жұмыс істеуге көшті. Жаңа құрылым жағдайында редакцияның материалдық-техникалық қуаты артты. Қазір «Мақат тынысы» уақыт пен заманның талабына, үрдісіне сай творчестволық құрамда қызмет етуде.
Газет - «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының баспа және бұқаралық құралдары арасында өткізген республикалық конкурсының 1 дәрежелі диплом иегері. Газеттің бас редакторы Гүлзада Саликова Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі, ҚР байланыс және ақпарат министрлігінің Құрмет грамотасын, облыстық «Таңдаулы ауыл журналисі» атағын, Облыстық журналистер Одағы филиалының Құрмет грамотасын иеленді.
Газеттің аудан оқырман қауымның талғамынан шығуына редактордың орынбасары -жауапты хатшы міндетін атқарған Лена Мыңбайқызы Нұрбаеваның, бүгінде өмірден өткен Жәнібек Аманғали Есқабылұлының қосқан үлесі ерекше. Сондай-ақ, редакцияда әр жылдары еңбек еткен журналист, ақындар Арал Байжігітов, Асантемір Қаршығаұлы, Нұрбейбіт Нұғымановтардың өзіндік ізі бар.
Редакция мамандары Жаннагүл Құлыншақова, Гүлжанар Жансұлтан, Жанат Мырзағалиева әр жылдары Атырау филиалының, ішкі саясат басқармасының дипломдарымен, Құрмет грамоталарымен, серіктестік басшысының, аудан әкімінің алғыс хаттарымен марапатталды. Кейіннен редакция құрамын толықтырған Алмагүл Таумұрынова, Мөлдір Ізтұрғанова өз еңбектерін жалғастыруда.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер
Бодельвиц
Бодельвиц (Bodelwitz) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 614 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4.6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 75 006. Муниципалитеттің басшысы — Изольде Шлайтцер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
NGC 6792
NGC 6792 — Лира шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Lohse J. Gerhard астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6792 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63096, UGC 11429, MCG 7-40-2, ZWG 230.5, IRAS19193+4302.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Лира (шоқжұлдыз)
Адарғы
Адарғы — өрмек жіптерінің астын-үстін көтере бөліп тұратын кергіш ағаш. Адарғы кепкен қатты ағаштан не тақтайдан жасалады, ұзындығы — 50, ені — 15, қалыңдығы — 2-3 см болады. Тақтайдың ортасы қалың, ал екі шеті жонылған болып келеді. Қырларына өрмек жібі сиятындай етіп жіңішке өзекшелер түсірілген.
Қолданылуы
Өрмек, кілем тоқуда қолданылатын, оның жіптерінің асты-үстін көтере бөліп тұратын аспап кепкен ағаштан жасалады. Екі жақ шеті жонылып, жүзі шығарылған, ортасы сәл дөңес, ені 20-25 см-дей тақтайдан жасалған өрмек жіптерінің жоғарғы және төменгілерін ауыстырып тұратын құрал.
Өрмек жіптері екіге бөлінеді: күзудегі жіп жоғары шығып, бос жіп күзудің астында қалады. Яғни екі жіп итіс-тартыс өзара айқас орналасады. Осы екі жіптің арасы 10-15 см қуыс болып келеді. Осы қуысқа қылыш өткізіледі. Содан кейін, жіптердің тиісті мөлшерін қолмен санап анықтап, алдыңғы жіптерді үстіне шығарып, үстіңгі жіптерді керісінше, жоғары шығарып, екі араға адарғы және онымен бірге бақылау жібі енгізіледі. Адар сөзі көне түркі тілінде кездеседі. Оның қазақша мәні - айыр, ажырату, бөлу. Ол туралы ауыз әдебиетінде: Ұршық пенен адарғы, Киіндірген бабамды, Бәсең ине, кесте біз, Келістірген ажарды, - деген жолдар кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Киіз үй
Федор Александрович Ридель
Федор Александрович Ридель (1923, Ресей). 1946-1983 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің құрылыс басқармасының ағаш ұстасы және столяр. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Никорво
Никорво (Nicorvo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 365 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 45 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 27020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Кассель
Кассель (Kassel) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 195530 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 106,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 6 11 000. Қаланың басшысы — Бертрам Хильген.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 23 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Тощица
Тощица — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юла өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Су төкпе
Су төкпе - ашық оймалардан (қазаншұңқырлардан), карьерлерден топырақтық және (немесе) жер бетіндегі суларды немесе штольнялардан, шахталардан және басқа да тауы кең орындарынан жер асты суларын шығаруды қамтамасыз ететін шаралар мен құрылғылар кешені.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
IC 2732
IC 2732 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2732 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Извор (Бургас облысы)
Извор (Извор) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Бургас қауымының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 757 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8153. Телефон коды — 05917. ЕКАТТЕ коды — 32367.
Стокгольм синдромы
Стокгольм синдромы (Stockholm Syndrome) тұтқынның басқыншыға симпатия, тіпті аяныш сезімін білдіруді сипаттайтын психологиялық феномен. Талықсу, есеңгіреу әсерінен тұтқындар кепілге алушылардың іс-әрекеттерін ақтай бастайды, олардың идеяларын қабылдай отырып, өздерін басқыншылармен теңдестіруге дейін барады.
Извор (Бургас облысы)
Сыртқы сілтемелер
Извор
Стокгольм синдромы
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтік психология
Лужкова
Лужкова — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Очер (Очер тоғаны) өзенінің сол жағалауынан орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 2331
NGC 2331 — Егіздер шоқжұлдызында орналасқан IV1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 11 наурызда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 2331 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 475.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Егіздер (шоқжұлдыз)
Костиха (Бакчари тармағы)
Костиха — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бакчар өзенінің оң жағалауынан 159 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гол!
«Гол!» (ағылшынша. Goal!) — режиссер Дэнни Кэннонның 2005 жылы түірілген спорттық драма жанрындағы фильмі. "Гол!" трилогиясының бірінші фильмі.
Мазмұны
Фильмнің бас кейіпкері Сантьяго Муньес Лос Анжелесте тұрады және жұмыс істейді. Футбол ойнағанды өте қатты жақсы көреді. Оның ойынын футболшы Америкадағы қызына келген Глен Фой байқайды да, хабарласады. Егер, Англияға келсе, міндетті түрде "Ньюкасл Юнайтедтің" бапкерінің көзіне түсетінін айтады. Өзінің кәсіби футболшы болу арманына жету үшін енді ол Англияға баруға ақша жинайды. Әкесі бұл қадамын қптамағанымен, әжесі көмек беріп, Англияға жетеді.
Бірақ қиындықтарды басынан өткізіп, әжептәуір табысқа жетеді. Соңында "Ньюкасл Юнайтедтің" негізгі құрамына ілігеді.
Голоскоков ақүрпегі
Голоскоков ақүрпегі (Tanacetopsis goloskokovii) – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауы, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Биікт. 30 – 75 см. Сабағы тік, ұшына жақындаған сайын бұтақтары жиілей түседі. Жапырақтары таспа пішінді болғанымен тақтасы қауырсын тәрізді терең ойықталған, ұзын сағақты, сабаққа кезектесіп орналасады. Жеке гүлдері себетгүл гүлшоғырына шоғырланған, барлық себетгүлдері топталып, қалқанша гүлшоғырын түзеді. Гүлдері қос жынысты, сары түсті, күлтесі бір-бірімен бірігіп, тұтасып түтікше құрайды. Тұқымынан көбейеді. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамызда жемісі піседі. Жемісі – ұсақ, қырлы тұқымша. Голоскоков ақүрпегі өте сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Күрделігүлділер
Санта-Мария-де-Соту
Санта-Мария-де-Соту (Santa Maria de Souto) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Гимарайнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 831 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,07 км² шамасында. Халық тығыздығы — 204,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Гастон Думерг
Гасто́н Думе́рг (Gaston Doumergue) (1 тамыз 1863 жылы  — 18 маусым 1937 жылы) —мемлекеттік француз қайраткері, 1924—1931 жылдағы Франция президенті).
Дереккөздер
Санат:Франция президенттері
Менасальбас
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3296 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 179 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 36 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Гидравликалық жетек
Гидравликалық жетек — гидросорғы беретін сұйықтықтың, кысымы арқылы жұмыс машинасын өрекет етуге келтіретін құрылғы. Үдемелі ауыспалылық, әдетте, гидравликалық цилиндрдің көмегімен жүзеге асырылады, айналмалы қозғалысты байланыстыру үшін гидромоторды қолданады. Гидравликалық жетек үлкен шекте жылдамдықты біркелкі өзгертуге және білдекгі тоқтатпай жұмыс қозғалыстарының бағытын кері қарай жүргізуге мүмкіндік береді; бірқалыпты жұмыс істеумен ерекшеленеді және барлық түрдегі металл кесетін білдектерде кеңінен қолданылады.
Резервуардың май сорғы мен шүмек және реттығын арқылы цилиндрдің оң жақтағы қуысына поршень және онымен байланысқан білдектін үстелін беру қозғалысын жасауға мәжбүр ете отырып беріледі. Реттығын жеке шүмекпен басқарылатын сервоцилиндр арқылы қозғалысқа келеді.
Үстелдің кері қимылдауы үшін шүмекті бүрады, реттығын сервоцилиндрмен алға қарай қозғалады және цилиндрдің сол жақтағы қуысын сорғымен байланыстырады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы Санат:Полиграфия
Ижаси
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 501 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 105,387 км² шамасында. Халық тығыздығы — 52,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1962 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Марат Наильевич Хайруллин
Марат Наильевич Хайруллин (Марат Наил улы Хәйруллин; 26 сәуір 1984 жыл, Қазан, КСРО) — ресейлік және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2011-14 жылдары Қазақстан құрамасында ойнаған. Қазақстанның төрт дүркін чемпионы.
Карьерасы
"Рубин" клубының түлегі.
20017 жылы Қазақстанға бір жола келіп, "Ақтөбе" футболшысы атанды. 2010 жылы Қазақстан азаматтығын алды да, бір жылдан соң Қазақстан Ұлттық футбол құрамасына шақырту алды. 2011 жылы 3 маусымда Әзірбайжанға қарсы ЕУРО-2012 іріктеу ойынында тұңғыш матчын өткізді.
Үш жылдан соң 2014 жылы 7 маусымда Мажарстанмен жолдастық кездесуде құрама сапында соңғы рет алаңға шықты.
2016 жылы "Ақтөбе" жетекшілері ауысты да, жаңа жетекшілер Марат Хайруллинді керексінбеді. Хайруллин "Оқжетпеске" ауысты.
Кейін "Атырау", "Қайсар" клубтарында доп тепті.
Сілтемелер
Санат:Ресей футболшылары Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Ресей футзалшылары Санат:Рубин ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Волга ФК ойыншылары Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары Санат:Атырау ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Юзель (Кот-д'Армор)
Юзель (Uzel) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,79 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22384, пошта индексі — 22460.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1066 адамды құрады. Халық тығыздығы — 157,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың мониторингі
'''24-бап. Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың мемлекеттік мониторингі'''
1. Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың мемлекеттік мониторингі қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды басқару міндеттерін атқаратын арнайы уәкілдік берілген мемлекеттік органдар жүзеге асырады және онда:
1) қоршаған орта мен табиғи ресурстардың жай-күйіне, сондай-ақ оларға антропогендік ықпал жасау көздеріне белгілі бір бағдарлама бойынша жүргізілетін бақылау;
2) аталған бақылау объектілерінің жай-күйін бағалау;
3) олардағы өзгерістерді болжау қамтылады.
Дереккөздер
Санат:Экология
Интернализм
Интернализм (кейде интерналдылық, internalism) — ішкі өзілік мағынасындағы "интернал" (internal) сөзі арқылы жасалған тезис болып, ол "өзі арқылы өзін түсіндіру" сипатындағы философиялық теория ретінде дүниедегі ешбір факт адамның ішкі қалауы мен нанымынан тәуелсіз түрдегі пайымдамалармен (reasons) қамтамасыз ете алмайды деген тезис. Бұл өз кезегінде пайымдамаларды дүниенің объективті белгілерімен анықтау керек деп есептейтін экстернализм (externalism) тезисіне салыстырмалы дәріптеледі.
Интернализм ме экстернализм философия салаларындағы түрлі тақырыптарды түсіндірудің қарама-қарсы жолдары есептеледі. Бұл тақырыптарға мысалы адам мотивациясы, білім, негіздеу, мағына және ақиқат қатарлылар жатады.
Ғылыми танымдағы интернализм
Интернализм ғылыми білімнің ішкі табиғатымен байланысты факторларды ғылымның дамуының қозғаушы күші ретінде таниды, бұл ішкі факторлар ғылымның ішкі қажеттіліктері, оның мақсаттары, проблемалары және зерттеу бағдарламалары. Ғылымның дамуын кез-келген сыртқы факторларға тәуелді емес ғылыми білімнің әртүрлі формалары мен элементтерінің өзара әрекеттесуінің өзін-өзі ұйымдастыратын процесі ретінде қарастыруға болады. Интернализм ХХ ғ-дың 30-жылдары қалыптасты. экстернализмге қарсы тезис ретінде ғылымның генезисі кезеңінде де, ғылыми білімнің дамуының барлық келесі кезеңдерінде де әлеуметтік факторлардың іргелі рөлін атап өтті. Интернализмнің негізгі өкілдері: Декарт (түйсігі), позитивистер, Поппер, Гуссерль. Мысалы, Карл Поппер интернализм тұжырымдамасының ғылыми танымдағы маңызды негіздемесін берді, ол шындықтың 3 тәуелсіз, себептік байланыссыз үш әлемін сипаттады, олар физикалық әлем, психикалық әлем және білім әлемі.
Дереккөздер
Санат:Сана философиясы Санат:Эпистемология Санат:Сана философиясы
Стефанотис
Жарығы:
Тіке түсетін күн сәулесі бар жерге қоюға болмайды. Бірақ жарық жерді ұнатады, жарық жетіспесе жапырақтары сарғайып кетеді.
Жылуы:
Қыс айларында 12°C салқындық қажет, егер мұндай температуралық жағдай жасамаса, гүлдемей қояды.
Суғарылуы:
Жазда молырақ, қыс айларында топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек.
Аурулары:
Негізінен кене зиян келтіреді, оған қарсы инсектицидтер қолдану қажет.
Көбейтілуі:
Қалемше және тұқымы арқылы көбейтіледі.
Дереккөздер
Санат:Кендірлер
Чиллум (Мэриленд)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Армандаритс
Армандаритс (Armendarits) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64046, пошта индексі — 64640.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 381 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Голоскоков түкқатары
Голоскоков түкқатары (Ріlopleura goloskokovіі) – шатыршагүлділер тұқымдасы, түкқатар туысына жататын көп жылдық өсімдік. Жетісу (Жоңғар) Алатауының тасты беткейлерінде, жартастар жарықшақтарында өседі. Биіктігі 20 – 40 см, солып қалған жапырақтары тамыр мойнын орап жатады. Сабағы бұтақты, сыртын аздап түк жапқан. Жапырақтары сағақты, жапырақ тақтасы екі рет қауырсын бөлікті тілімденген. Тығыз гүлдері ақ түсті, олар 10 – 15 сәулелі шатырша гүлшоғырын құрайды. Тұқымынан көбейеді. Маусым айында гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Голоскоков түкқатары өте сирек кездесетін эндемик түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Ботаника
Көшік ата мешіті
«Көшік-ата» мешіті
Мекен жайы
Көшік ата мешіті, ОҚО Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақтас елді мекенінде орналасқан.
Мешіт 2000 жылы Көшіков Иса Романұлының демеушілігімен бой көтерген. Мешіт ҚМДБ-на тіркелген.
Сипаттамасы
Мешіт жер көлемі 0.08 га. Мешіттің көлемі 10х12 м. 3-бөлмелі, үлкен намаз оқитын зал және қарауыл бөлмесі, қойма бар. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы қам қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған.
Мешітте бір үлкен күмбез бар, биіктігі 10 метр. Екі кішкен мұнарасы бар 5 метрден. Мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде палас, кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесі жоқ. Мешітте 3-есік, 6-терезе бар. Мешіт ауласында дәретханасы бар.
Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Тэнстрайк (Миннесота)
Тэнстрайк (Tenstrike) — Миннесота штатының Beltrami округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 201 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-64444.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Туманчино
Туманчино — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Аптрак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 206 адамды құрады. Пошта индексі — 453873, ОКАТО коды — 80241810005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Анакапри
Анакапри (Anacapri) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6 240 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 914,6 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6,39 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Шәрипа Битаева
Битаева Шәрипа (6.5. 1953. Түркістан облысы, Жетісай қаласы) — тележурналист.
ҚазМУ-ді бітірген (1973). Еңбек жолын Ақтау қаласындағы облыстық теледидарда редакторлықтан бастады. Ол жүргізген балаларға арналған "Жеткіншек" бағдарламасы, жастарға арналған "Жалын" бағдарламасы көрерменнің көзайымына айналды. "Құрбылар" телеальманахы осы өлкенің қыз-келіншектеріне арналса, "Денсаулық" бағдарламасы медицина саласын қамтыды.
1985-99 жылдары Қазақ теледидарының ғылыми көпшілік және оқулық бас редакциясында, "Таңшолпан" бағдарламасында редактор, аға редактор, телекомментатор, 1999-2000 жылдары «Гала-ТВ» студиясында "Тілашар" бағдарламасының жетекшісі, 2000-2002 жылдары "Өлке" баспасында коммерциялық директор, 2004 жылдан бастап Халықаралық «Түркі әлемі» және "Ауыл" студияларында редактор, продюсер болып қызмет істейді. Осы жылдар ішінде ата-аналарға арналған "Балауса", қолданбалы қазақ өнеріне арналған "Шебердің қолы ортақ", Жоғары сынып оқушыларына арналған интеллектуалдық телеойын бағдарламасы "Сиқырлы Қазан", отбасыға арналған "Шанырақ" жанұялық телевикторина республика жұртшылығының сүйікті бағдарламаларына айналды.
1997-98 жылдары екі тілде шығып тұрған "Жаңа заман келбеті"-"Люди нового поколения" атты бағдарламасы отандық кәсіпкерлер өмірінен сыр шертті. 1979 жыл]ы Павлодар қаласында өткен "Жолдас" IX Республикалық телефестивалінде "Байрон ән шырқайды" муз. бағдарламасы жүлделі орынға ие болды. Қазақстан журналистер одағының мүшесі.
Дереккөздер
Санат:1953 жылы туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қазақстан журналистері
Хантағы
Хантағы, Қантағы — Түркістан облысы Кентау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Хантағы ауылдық әкімдігі орталығы.
Географиялық орны
Кентау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде, Қаратаудың оңтүстік беткейіндегі Қарашық (Хантағы), Біресек өзенінің сағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 9587 адам (4774 ер адам және 4813 әйел адам) болса, 2009 жылы 6364 адамды (3126 ер адам және 3238 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ұжымдастыру жылдары Қызылқорған, Алмалық ұжымшарлары және каучук алатын өсімдік өсірумен айналысатын Каучуконс кеңшары құрылған. Мырғалымсай қорғасын мырыш кенінің қорына байланысты Хантағы кен байыту фабрикасы 1935-1965 жылдары Шымкенттегі қорғасын зауытын шикізатпен қамтамасыз етті. 1979 жылдан кент.
Дереккөздер
Санат:Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері
Лиственная (Кельват тармағы)
Лиственная — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кельват өзенінің оң жағалауынан 149 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вильнев-ле-Конт
Вильнев-ле-Конт (Villeneuve-le-Comte) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77508, пошта индексі — 77174.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1772 адамды құрады. Халық тығыздығы — 92,87 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Златоград (Смолян облысы)
Златоград (Златоград) — Болгариядағы қала. Смолян облысына қарасты Златоград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7529 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4980. Телефон коды — 03071. ЕКАТТЕ коды — 31111.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Смолян облысының елді мекендері
Кривая Лука (өзен)
Кривая Лука — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь өзенінің оң жағалауынан 2521 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 6797
NGC 6797 — Мерген шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1860 жылы Peters Christian Heinrich Friedrich астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6797 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 525-**10.
Дон
Дон (Don) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 251 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 50 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 38010.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Бригитта.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Қызылқия (асу)
Қызылқия асуы – Қырғыз Алатауы жотасындағы асу.
Географиялық орны
Жамбыл облысы Меркі ауданы Тескентоған ауылының оңтүстік-батысында 27 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Ең биік жері 3400 м шамасында. Асудан мамыр–қазан айларында салт атты адам өте алады. Асудың солтүстігінен Меркі, оңтүстік және батысынан Қарақыстақ өзендері таудың биік жоталарындағы қар, мұздықтарынан бастау алады. Солтүстігінде Боқтікен тауы, солтүстік-батысында Талдыбұлақ, оңтүстігінде Ақташ, шығысында Тұйықтөр асулары бар.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл облысы асулары Санат:Қырғыз Алатауы
Кіші (Пизьма тармағы)
Кіші (Песьяна) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пизьма өзенінің сол жағалауынан 7,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 2733
IC 2733 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2733 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Дех Нави
ДЕХ НАВИ – Шу мен Талас өңіріндегі ортағасырлық қала. Ортағасырлық араб тарихшысы әл Мукаддасидің жасаған тізбесінде Д. Н. Құлан, Табакет, Сус, Шелжі қ-ларымен қатар көрсетілген. Зерттеушілер ДЕХ НАВИның орны Талас өз-нің жоғарғы ағысындағы Қасқантөбе болса керек деген пікір білдіреді.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 5-том
Шамсевинель
Коммунаның INSEE коды — 24098, пошта индексі — 24750.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2554 адамды құрады. Халық тығыздығы — 144,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Жұмаш Қошағанов
Жұмаш Қошағанов — Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, Қазақстанда ауыл шаруашылығын көтерушілердің бірі. Туған жері Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), 28 гвардияшылар ауданы.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Пехбрунн
Пехбрунн (Pechbrunn) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Тиршенройт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1401 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 77 145. Муниципалитеттің басшысы — Эрнст Нойман.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Светлана Федоровна Бычкова
thumb|Светлана Федоровна Бычкова
Еңбек қызметі
57-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.
«Ерен еңбегі үшін» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғысымен, төс белгі берілуімен ескерілген (2007).
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында керсетілген мақсаттар, міндеттер мен қағидалар толықтай жүзеге асырылған, гүлденген мемлекеті».
Сүйіп оқитын әдебиеті - «Әр түрлі, әдебиетті таңдауда басты талап оның жанры емес, сапасы болып табылады».
Шығармалары
1. "Система подготовки экспертных кадров", Алматы, 1992;
2. “Становление и развитие науки о судебной экспертизе“, Алматы, 1994;
Сілтемелер
1. «Бычкова Светлана Федоровна» 2. «БЫЧКОВА Светлана Федоровна»
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары Санат:Жамбыл облысында туғандар Санат:1957 жылы туғандар
Антимилитаризм
Антимилитаризм - (грек. anti - қарсы, лат. militaris - әскери) - мемлекеттік-қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстардың соңғы мақсатта қоғамдық өмірден қарулы озбырылықты түп-тамырымен жою саясаты немесе идеологиясы, яғни, әскери озбырлықты әр түрлі халықтық, әлеуметтік күштер арқылы бір идея астына топтастырып, қарсы шығуы. Антимилитаризмнің тарихи көрінісі кезең талабына сай кейбір аймақ пен елдердегі қоғамдық-саяси жағдайдағы мәселерден әскери істің жағдайымен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Активизм Санат:Пацифизм Санат:Әлеуметтік философия Санат:Идеологиялар Санат:Саяси теориялар
Кешқұрым (әңгіме)
Кешқұрым - қазақ жазушысы Мұхтар Мағауинның бастау кезеңдегі жазылған шығармасы. Автордың баспасөз бетінде жарияланған тұңғыш әңгімесі (1964 жыл).
Тарихы
Шығарманы кезінде ешбір газет, журнал басуға қабылдамаған. 1963 жылы "Жұлдыз" журналына ұсынған нұсқасының соңында проза бөлімінің меңгерушісі Амантай Байтанаевтың көк сиямен жазылған қорынытнды пікірі бар:
Келлер жилы 1964 жылы журналдың жастарға арналған саны дайындалып жатқан кезде жауапты хатшы Қадыр Мырзалиевтің алдына ұсынылған үш шығарманың ішінен ол "Кешқұрым" әңгімесін таңдайды. Автордың шығармасы "Жұлдыз" журналының 1964 жылғы #4 санында жарыққа шығады.
Шығарма орыс, эстон, шыбаш, армян тілдеріне аударылған. 1967 жылы Бүкілодақтық "Огонек" журналының сыйлығын алады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Мұхтар Мағауин Санат:Әңгімелер
Құнанбай Өскенбайұлы
Құнанбай Өскенбайұлы, Құнанбай қажы (1804, бұрынғы Семей облысы Шыңғыстау,Ақшоқы қыстауы — 1886, сонда) — би, аға сұлтан, Абайдың әкесі, көрнекті қайраткер.
Өмірбаяны
Құнанбай жасынан палуан, найзагер болды, қатал да әділдігімен ерекшеленіп‚ әкесі Өскенбайдың тәрбиесін ала отырып, ел билігіне араласты. 1834 ж. әкесінің орнына Күшік-Тобықты болысының старшындығына сайланады. Осыдан 1856 жылға дейін билік тізгінін қолынан шығармаған. 1846 ж. генерал Вишневскийдің ұлы жүз қазақтарын Ресейдің боданы ету мақсатында жүргізген арнайы экспедициясына қатысты. Экспедиция құрамында болған поляктың саяси қайраткері А.Янушкевич сапарнамалық күнделігінде Құнанбайдың қайраткерлік тұлғасы туралы: “Құнанбай өңірге аты жайылған адам, қарапайым қазақтың баласы. Ғажайып ақыл-ес және жүйрік тілдің иесі. Іскер, аталастарының игілігі туралы қам жейді, дала заңдары мен Құран қағидаларының жетік білгірі, қазақтарға қатысты ресейлік жарғыларды бес саусағындай біледі, қара қылды қақ жарған би және өнегелі мұсылман. Жұрт пайғамбардай сыйлайды. Одан ақыл сұрауға жас та, кәрі де, кедей де, бай да шалғай ауылдардан келіп жатады. Тобықты руының сеніміне ие болып, болыстыққа сайланған…, әділетсіздік пен дәулеттілердің зорлығына қарсы қалқан болған” — деп сипаттайды (“Қазақ даласына жасалған саяхат туралы жазбалар”, А., 1979).
Құнанбай “Ескі там” деген жерде мектеп ашты. Патша өкіметіне адал қызметі үшін оған 1846 ж. хорунжий атағы берілді. 1849 — 52 ж. Қарқаралы округінің аға сұлтандығына сайланды. Бірақ Шыңғыстың бөктеріндегі қыстау үшін Бөжейге жасаған қысымына байланысты тергеуге тартылып‚ Омбы қаласында мырзақамақта (қамауда) жатады. Қамаудан Дала генерал-губернаторының қазақ істері жөніндегі кеңесшісі, полковник Шыңғыс Уәлихановтың кепілдігімен босанып шығады. Аға сұлтан кезінде Қарқаралы қаласында мешіт салдырды. Арқат-Аягөз бекеті аралығында поштаны тонап, хорунжийді өлтірген Табылды, Үдербай, Әбділда, Түңлікбай есімді қазақ жігіттерін Барлық тауында тығылып жүрген жерінен Аягөз округінің аға сұлтаны Барақ Солтабаевтың көмегімен Құнанбай патша өкіметіне ұстап береді. Осының арқасында оның үстінен жүргізілген тергеу ісі тоқтатылып, хорунжий атағы қайтарылған. ұсталғандар Аягөз қаласыннда дарға асылып, атылғаннан кейін өзінің алданғанын түсінген Құнанбай биліктен бас тартып, қайтып мұндай іспен айналыспауға бекінеді. Омбы архивіндегі “Құнанбай Өскенбаевтың қылмыстық ісі” деген көлемі 1700 беттік тергеу ісінің соңына 1862 ж. Құнанбайдың қажылыққа кетуіне байланысты “істі жабу” туралы Mинскке жолданған хаты тіркелген. Кей деректерде Құнанбай қажыға 1874 ж. барды делінеді. Меккеде 2 жылдан астам уақыт тұрып‚ құдайға құлшылық етушілерге арнап тәккия (қонақүй әрі медресе қызметін атқарған үй) салдырады. Құнанбай — аса күрделі тұлға, билік тізгінін ұстаған кезіндегі қайраткерлігі қарама-қайшылықтарға толы. Ол би, болыс, аға сұлтан кезінде биліктің үш тұтқасын — қазақтың дәстүрлі заңын, патша өкіметінің “Сібір қазақтарына арналған низамын”, шариат жолын қатар ұстанды. Қазақ дәстүрінің негізіне сүйене отырып, оңтайлы шешімдерді жүзеге асырды. Қатал да әділ билік елді тезге салып, жөнге келтіреді деп білді. Барымтаға, ұрлыққа, дінбұзарлыққа, зинақорлыққа қатаң тыйым салды. Заманның ауқымын аңдап, ертеңін болжай білді. Балаларын орысша оқыта отырып‚ мұсылмандықты уағыздады. Медресе салдырып, Әуез, Ғабитхан, Кішкене молда секілді шариат білгірлерін аулына көшіріп әкеліп, бала оқыттырды. Сырттай Кенесары қозғалысына қарсы күрескер ретінде көрінгенімен, оған астыртын қолдау жасап, көмек берді. Құнанбайдың бәйбішесі Күнкеден — Құдайберді, екінші әйелі Ұлжаннан — Тәңірберді, Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі Айғыздан — Халиолла, Смағұл, Кәмшат атты ұл-қыздары туған. Төртінші әйелі Нұрғанымнан туған баласы жасында қайтыс болған. Балаларының ішінде Абайдың болашағынан ерекше үміт күтіп‚ оны 13 жасынан қасына ертіп, билікке баулыған. Абай да әкесінің билік жолын үлгі тұтты. Ел арасында Құнанбай айтты деген нақыл сөздер кең таралған. Құнанбайдың өмірі мен қайраткерлігі туралы деректерді жинап, бір ізге түсірген — М.Әуезов, оның “Абай жолы” эпопеясында Құнанбай бейнесі кеңестік идеологиялық ықпалына сай бұрмаланғанымен‚ жан-жақты сипатталып, шебер сомдалған.
Әкесінің 40 жасынан асқан шағында дүниеге келіп, оның соңғы 40 жылдық өмірін өз көзімен көріпөскен Абай 1895 ж. баласы Әбдірахман дүниеден қайтқанда шығарған «Арғы атасы қажы еді...» деген жоқтау, жұбату өлеңдер Құнанбай туралы бар шындықты айтып, әкесінің ел суйсінерлік ерен тұлғасынжасады. Абайдың суреттеуінше де Құнанбай - ізгі істерімен артына өлмейтін атақ қалдырған, мұнды: шерлі жоқ- ‘’жітіктердің қамқоршысы болған, ақылды, адал, жомарт, әділ адам’’. Құнанбайдың қоғамдық қызметіндегі игілікті қызметінің бірі – оның оқу-ағарту ісіне ерекше мән бергені. Ол өзі дінді мықтап ұстанып қана қоймай, қаратанудың, сауаташудың, ескіше ғана емес, орысша оқудың заман ағымына ете қажетті екенін ұғынып, өз аулынан қазақ балаларына тіл үйретіп, білім беретін училище ашпақ болып, 1845 ж. шекара басқармасына қазақша-орысша сөйлей алатын жазабілетін орыс мұғалімін жіберуді сұрап, хат жолдайды. Шекара бастығы Құнанбайдың бұл тілегін мақұлдайды. Бірақ,екі тілді бірдей білетін мұғалімнің жоқ екенін айтып, тобықты еліндегі тілмәшті қызметтен бос уақытында еңбекақы төлеп, бала оқытуға пайдалануға кеңес береді.
Меккеге қажылық
Бұдан кейін Құнанбай «Ескі там» деген жерде мектеп ашып, онда орысша сауатты Ғабитхан Ғабдыназарұлы деген ноғайды мүғалім етіп тағайындайды. Сөйтіп, өз балалары мен руластарының балаларын оқыта бастайды. Құдайберді, Тәңірберді, Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, Халиуллалар алғашқы сауатын осы мектептен ашқан. Құнанбай балаларын одан әрі оқытуға ерекше ынталы болады. Ибраһимін Семейдегі діни медресеге береді. Халиулланы 1858 ж. Омбы кадет корпусына оқуға енгізеді. Оны бітірген соң Москвадағы әскери училищеде оқуына мүмкіндік жасайды. Құнанбай 1849 ж. Қарқаралыда мешіт, 1874-75 ж. қажылық жолмен Меккеге барып, онда мұсылман елінен барған адамдар түсетін үй - Тәкие салғызған. 1900 ж. Қазан қ-ның баспасынан жарық көрген, шығарушы семейлік Әбдірахман Жүсіплұының «Қажы Әндірбай қалпе» деген жыр үлгісімен жазылған кітабында Құнанбайдың Меккеге сапарына қатысты жолдар бар. Бұл сапар жайлы деректер 1883 ж. Қазанда басылған «Маңызды мәселeлер» деген кітапта Абайдың немере інісі Шәкәрім Құдайбердиевтің кітабында да айтылады Әкесінің бұл сапары туралы Абайдың: <i> «Меккеде уақып үй салып,
Пәтер қып, жаққан шырақты.
Бір құдайдың жолына,
Құнанбай— Бөжей арасы
Құнанбай жайындағы өмірлік ақиқат материалдар Әуeзовтың «Абай жолы» эпопеясында көркемдік шешімін тапқан. Тобықты елінің Құнанбайынан - әдебиеттік кейіпкер Құнанбай бейнесі жасалған. Құнанбайды толық танып-білу - Абайды да мұқият оқып-зерттеуімізге септігін тигізеді.
Қазақ шежіресінде Құнанбай бидің арғы ата-бабалары былайша таратылады: Арғын - Қотан - Дайырқожа - Карақожа - Кенжесопы - Тобықты Ел аузындағы шежіре-ақындарға қарасақ, осы аталардың бәрі де шетінен осал кісі болмағанын көреміз. Ең әуелі "Арғынның арғы атасы - Қотан ақын" деген қанатты сөз елге жайылып кеткен. -	деген Жанақ ақынның өлеңі де бар. Демек, Арғын ұрпақтарының шетінен ақын, әнші, сөзге шешен ділмар боп өсіп-өнгені көрініп түр. Қотаннан кейінгі атасы Дайырқожа болса Әбілқайыр ханның оң тізесін басып отырған сенімді биі екен. Оның шешендік әділдігі жөнінде ел "Ақжол би" деп ұрандап кеткен. Сол Акжол биді Қара қыпшақ Қобыланды батыр өлтіреді. Сонда Қотан ақын баласын жоқтап: деген екен. Сол дуалы ауыз Қотан ақын айтқан бұл жоқтау да осы күнге дейін ел аузында айтылып келеді. Дайырқожаның бәйбішесінен Қарақожа одан Кенжесопы туады. Қанжығалы мен Тобықты осы Кенжесопыдан екен. Бұл екеуінен де кезінде ел билеген мықты кісілер шыққан. Тобықтыдан Рыспетек одан Мұсабай би туған. Мұсабай би әйгілі - Әз Жәнібек ханның белгілі, беделді шешен биі болған. Сол Мұсабайдан Сүйірбас, одан Әлі, Қожаберген, Сары деген батырлар шыққан. Олар атақты Есім ханның сенімді қолбасшы батырлары болып, талай жорық соғыстарға қатысқан. Түркістан шаһарын жаудан азат етер кезде Әлі батыр Түркістан ханы Тұрсынның Қоңырбике деген қызын алып келіп, інісі Сарыға қосыпты. Сарының бәйбішесінен Мәмбет сопы мен Кішік туады. Кішікті ел келе-келе "Күшік деп атап кетеді. Сол Кішіктің тоқалынан атақты Әнет (кейін ел "Әнет баба" деп кеткен) туады. Өнет баба - көріпкел әулие абыз екен. Ол алды артын болжап айта беретін қасиетті кісі болыпты. Әнет баба 1626 жылдары туып, 1723 жылғы жоңғар басқыншылығы кезіндегі бір соғыста алты баласымен бірге жау қолынан мерт болады. Екі қабат бір келіні аман қалып, одан ұл туады. Оның атын жақсы бабасының соңғы тұяғы деп "Бақай" қояды. Сол Бақайдан Әйтек ата ұрпағы тарайды. Әйтектің бәйбішесінен Олжай, ал тоқалынан Байбөрі, Қалқаман туады. Байбөрі ел басқарған беделді кісі болған соң "Бөкең" аталып кеткен. Осы күнгі "Бөкең балалары" сол Байбөріден таралған. Ал, Қалкаман өзі сері, әрі батыр жігіт екен. Ол өзінің Мамыр деген қарындасына ғашықтығынан жазықты боп калады. Әнет би оны өлім жазасына кеседі. Бидің бұйрығы бойынша Қалкаман садақ кезеніп тұрған жігіттердің алдынан шауып өте бергенде, ауыр жараланып аман қалады. Қалқаман еліне өкпелеп, Алатау асып кетеді. Ол Жетісуды жайлап отырған нағашысы Үйсіндер ауылына жетіп пана табады. Осы күнгі Алматы жанындағы "Қалқаман аулы" сол Қалқаманнан қалған үрім-бұтақтар.
Аңыз
Ал, Әйтектің үлкен баласы Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек тарайды. Жігітектің бәйбішесінен атақты Кеңгірбай би туған. Сол Кеңгірбайға билік тиген соңақ Тобықты еліне еркіндік орнаған. Оғанға дейін тобықты әр елдің талауында боп жүреді екен. Айдос момын ғана шаруа болыпты. Оның Айпара деген бәйбішесі сол ауылды билеген ақылды да, беделі асқан, ақын ана болған екен. Айпара ана жөнінде ел арасында мынадай аңыз таралған. 1723 жылдың жаугершілік кезінде Тобықты елі оңтүстікке қарай тайлы-таяғымен үдере көшеді. Жолда олар ашығып-арып әбден әбігершілік көреді. Кеше ғана көшіп кеткен бай ауылдың ескі жұртына жетсе, бір ақсақ түйе шөгіп жатады. Ауыл адамдары ол түйені союға бата алмай жүреді. Айпара "іздеп келгендерге өзім жауабын беремін" дейді де, түйені сойғызып, қырық жілік қылып, ашығып келе жатқандарға бөліп бермек болғанда "іздеушілер келе жатыр" дегенді есітіп еді. Айпара дереу түйенің етін терісіне орап, ошақ басына көмеді де, оның үстіне күрке тігіп алады. Күркенің оң жағына шалын өлген адамға ұқсатып жатқызып бүркеп тастайды. Іздеушілер келе бергенде, шалын жоқтап дауыстайды. Әлгілер қаралы үйді тінтуге батылы бармай, басқа үйлерді қарап, түйесінің етін таба алмай қайтып кетеді. Сөйтіп Айпараның ақыл-айласымен ашыққан ауыл адамдары түйенің етін бөлісіп жеп, аштықтан аман қалыпты деседі. Сол Айпара анадан Ырғызбай, Торғай, Көтібақ, Топай туады. Бұлардың ішінде Ырғызбай айбынды Абылай ханның айтулы биі болады. Ырғызбай биден Өскенбай, Өсер, Мырзатай, Жортар туады. Өскенбай бес әйел алып, өсіп-өнген ата болған. 1-ші әйелі Зереден - Құнанбай, Құтпанбет, 2-ші әйелі Таңшолпаннан - Төлепберді, Шыбар, Елеусіз, Ақмағамбет, 3-ші әйелі Мақыптан Жақып, 4- ші әйелінен Майбасар, 5-ші әйелі Күншеден Бейсенбі, Сұлтанбек, Кенжебай тарайды. Өскенбайдың Тобықты еліне би сайлануына әсіресе Кеңгірбай би себеп болған деседі ел. Кеңгірбай би қартайған шағында өзінің Ералы, Төлеу, Қотанбұлақ, Қалбай деген балаларына сенбей Тобықтыны билеуге ел қамын ойлайтын ақылды, әділ, әрі парасатты адамгершілігі мол деп Өскенбайды ұсынады. Бұл ұсынысты халық құптап, Өскенбай Тобыктыға би болып бекітіледі. Өскенбай Кеңгірбайдың ойынан шығады. Елді мейлінше адал, әділдік жолымен басқарады. "ісің адал болса, Өскенбайға бар, арам болса, Ералыға бар" деген нақыл содан қалса керек. Өскенбай би 1850 жылы қайтыс болған соң ел-жұрты оның орнына баласы Құнанбайды би етіп сайлайды. Жастайынан әкесінің жанында жүріп ел билеу ісіне араласып жөн-жосық көріп қалған Құнанбай билік жұмысын тез игеріп ілгері алып кетеді. Оның ел билеу әдістері әкесі Өскенбайдан ерекшелеу болады. Кейбір мінез, билік, кесімдері әкесінен асып түседі. Қайсар, қатал мінезді Құнанбай би әрдайым алған бетінен қайтпайтын, алысқанын алып жықпай қоймайтын, жер дауы жесір дауы, күн дауы және сондай ел арасындағы дау-жанжалдарға билік айтарда бұлтармай, жалтақтамай билікті кесе-кесе батыл айтатын адуынды да қатал би болған.
Көрші елдердің жерін иелену үшін Құнанбай би әртүрлі айла әрекеттер қолданған. Өзінің тартып алған жайылым, қыстауларына найман, керей, уақ елдерінің қара шаруа малшы, жалшыларын, өзінің сөз сөйлер, сойыл соғарларын орналастырады.Қожа, молдаларды жинап, дін уағыздарын елге таратуды қолға алады. Өзінің балаларын ертерек үйлендіріп, оларға көп әйел әпереді. Ол балаларының малын бағатын жалшы-жақыбайлар ұстайды. Олардың әрқайсысын өз алдына ауыл етіп, жеке-жеке қоныстандырады. Міне, Құнанбай өзіне кажетті жерді осылайша кеңейтіп игеріп отырған. Құнанбайдың осындай әрекеттеріне шамасы келмеген өзге елдер одан ығысып, іргесін аулақ салып, тіптен кейбірі басқа ру-тайпаларға көшіп барып сіңісіп кеткен. "Құнанбай тұсында тобықты ішінде мұнымен тең түсетін басты адамдар: Бөжей, Қаратай, Байсал, Сүйіндік, Байдалы, Түсіп сияқты кісілер болған. Мұның көбімен Құнанбай бірде дос, бірде араз боп өтеді. Қатты жұлқысқан кісілері де осы топтың ішінде". Тобықтының бұл айтылған белді-белді адамдарымен айтыс-тартыстары ұлы жазушы Мұхтар Әуезовтың "Абай жолы" эпопеясында да жан-жақты суреттелген. Бұдан Құнанбайдың көрші ауылдарға зорлық жасап жайлау, қыстау өрістерін тартып алуы, қарсы келгендеріне дүре соқтыруы, Қодар сияқты жазықсыз жандарды өлім жазасына кесуі, осы тәрізді қаталдық пен өктемдіктерді атасақ та жеткілікті. Сондықтан да одан зәбір-қорлық көрген ел-жұрт: "Оның аты Құнанбай, жүйріктігі құнандай, шұбарлығы жыландай,.." деп, мақалдап кеткен.