cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Үстеу
Үстеу заттың әр қилы қимылы мен ісінің (етістіктің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін сөз табы.
Морфологиялық сипаттары
Үстеу сөздері морфологиялық құрылысы және құрамы жағынан екі топқа бөлуге болады: негізгі  үстеулер мен туынды үстеулер.
Негізгі үстеулер
Негізгі үстеулер деп қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқан сөздерді айтамыз.
Негізгі үстеулердің мынадай үш түрлі ерекшеліктері бар:
Туынды үстеулер
Туынды үстеулер деп басқа сөз таптарынан түрлі қосымшалар арқылы, сөздердің бірігу және қосарлану, тіркесу тәсілдері арқылы, сондай-ақ, кейбір сөз тіркестерінің тұрақтануы арқылы жасалған (я үстеуге айналған) үстеулерді айтамыз.
Құрылысы мен құрамы жағынан туынды ұстеулер екі топқа бөлінеді: 'жалаң туынды үстеулер мен күрделі туынды үстеулер.
Жалаң туынды үстеулер
Түрлі қосымшалар арқылы жасалған үстеулерді жалаң туынды үстеулер дейміз. Жалаң туынды үстеулерге жалғанатын қосымшалар екі түрлі болады: біреулері жұрнақтар арқылы жасалады да, біреулері әр түрлі жалғаулардың көнеленуі арқылы үстеуге айналды.
Жұрнақтар арқылы жасалатын жалаң үстеулер
Бұлар арнаулы жұрнақтар арқылы жасалады. Ондай үстеу тудыратын жұрнақтар мыналар:
Көнеленген формалар арқылы туған жалаң үстеулер
Оларға бір алуан сөздердің белгілі бір септік жалғау формасында әбден қалыптасып, бір-бірінен бөлінбейтіндей болып көнеленген сөздер жатады. Осындай көнеленген "қосымшалар" төркіндері септік жалғауларынан болғандықтан, сыртқы тұлғасы жағынан сол септіктердің жалғауларына ұқсас келеді. Септелу қашан да болсын есімдерге тән қасиет болғандықтан, мұндай үстеулер кейбір септік жалғауларының көнеленуінің нәтижесінде көбінесе есімдерден туады.
Күрделі туынды үстеулер
Күрделі туынды үстеулер деп екі сөзден я бірігіп, я қосарланып жасалған немесе кемі екі я онан да көп сөздерден тіркесіп тұрақтанған үстеулерді айтамыз. Осыған қарай, күрделі туынды үстеулер үш түрлі жолмен жасалады.
Үстеулердің мағыналары
Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді.
Мекен үстеулер
Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы: Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері-кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т. б.
Сын (я бейне) үстеулері
Сын-қимыл (бейне) үстеуі іс-әрекеттің, қимылдың амалын, тәсілін, сын-бейнесін білдіреді. Сұрақтары: қайтіп? қалайша? қалай? кімше? Мысалы: Ақырын (қалай?) жүгірді, қазша (қалайша?) қаңқылдады, бекерден-бекер (қалай?) отырма, балаша (кімше?) мәз-мейрам болды, бүркіттейін (қалайша?) шүйілді, қолма-қол (қалай?) хабарласты, т. б.
Күшейту (я ұлғайту) үстеулері
Күшейткіш үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің, сынның сапасын, белгісін не солғындатып, не күшейтіп көрсетеді. Сұрағы: қалай? Мысалы: әбден жүдепті, керемет биледі, мүлдем қозғалта алмады. Сонымен бірге күшейткіш үстеуге сын есімнің күшейтпелі шырайын жасайтын ең (биік), өте (салмақты), аса (терең), тым (терең), кілең (жүйрік) сөздері де жатады.
Мақсат үстеулері
Мақсат үстеуі не мақсатпен? қалай? деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекеттің, қимылдың орындалу мақсатын білдіреді. Мысалы: әдейі айтты, қасақана кетіп қалды, жорта білмегенсіді, әдейілеп шақырды.
Себеп-салдар үстеулері
Себеп-салдар үстеуі не себепті? қалай? неге? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін білдіреді. Себеп-салдар үстеуіне: құр босқа, лажсыздан, босқа, амалсыздан, шарасыздан сөздері жатады. Бұл сөздер етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, босқа ренжіді, лажсыздан келісті, т. б.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика Санат:Қазақ тілі Санат:Сөз таптары
Қолданбалы экономика
Қолданбалы экономика – экономика ғылымы салаларының бірі.
Қолданбалы экономика іргелі экономикалық зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып, экономикалық, әлеуметтік және экологиялық міндеттердің қойылуына, жаңа технологиялық үдерістерді, экономикалық тиімділікті айқындауға байланысты қолданбалы ғылыми-техникалық зерттеулерді іс-тәжірибеге енгізуге тікелей бағытталады. Мұның ішінде ақпараттарға егжей-тегжейлі талдау жасау, алға қойылған міндеттерді шешудің жолдары мен әдістерін іздестіру, сондай-ақ, жоспарлау мен ұйымдастыру тәсілдерін пайдалану, алынған нәтижелерді ғылыми-тәжірибелік тұрғыдан талдап, қорытындылау, жан-жақты негіздеп, есептеу үдерістері қамтылады. Қолданбалы экономиканы тәжірибеде қолдану “ғылым – техника – өндіріс” тізбегін қысқартуға жәрдемдеседі, сондай-ақ, статистикалық, бухгалтерлік және басқару органдарының жұмысын жеңілдетеді.
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Экономика
Құлжан мұнайлы-газ конденсант кен орны
Құлжан мұнайлы-газ конденсант кен орны — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Опорная темір жол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Құрылым сейсмикалық барлау нәтижесінде ашылып, барлау-іздестіруі нақтыланып, 1976-1986 жылдары бекітілген.
Геологиялық құрылымы
Тектоникалық тұрғысы Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс борт (ернеулік) белдемінде, Оңтүстік Ембі (Жем) көтерілімінің периклинальдық бөлігіне жатады, III және V горизонт құрылымдары екі жартылай күмбезден - батыс және шығыс телімдерден тұрады. Олар ендік бағытта созылып жатыр. Бұл жартылай екі күмбездің жер асты биіктігі 2850 м. Олардың аудандары шамамен 9,5х1 км. Ұңғымалар бұрғыланып, бұл екі күмбезден 8 өнім қабаты анықталған. Коллекторлары кеуекті.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Линкольн Парк Мичиган (Мичиган)
Қала тұрғындарының саны 38144 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. FIPS коды — 26-47800.
Нифас
Нифас - әйел адам босанғаннан кейін пайда болатын қан. Мұның белгілі бір мерзімі жоқ.
Ханафилер бойынша, Нифастың ең ұзақ уақыты - қырық күн. Умми Сәлама былай дейді: «» (Әбу Дауд, Таһарат/119). Нифас мерзімінде Нифас қайы кейбір күндері тыйылып, сосын қайта жалғасса тыйылған бұл күндер де Нифас күндері болып саналады. Хайыз бен Нифас қандары тоқтаған кезде, ғұсыл алу қажет. Аллаһ Тағала былай дейді: «(Мұхаммед) олар сенен етеккір жайында сұрайды. Оларға: Ол жиіркенішті нәрсе, етеккір кезінде әйелдеріңнен алыс тұрындар. Оларға тазарғанға дейін жақындаспаңдар. Қашан олар толық тазарса, оларға Аллаһтың өздеріне бұйырған жерінен жақындасыңдар де» («Бақара», 222-аят). Әйелдер мұндай кездерде намаз оқи алмайды. Ораза да ұстай алмайды. Бірақ оразаның қазасын кейін өтейді. Қажылық кезінде Қағбаны тәуап ете алмайды (Бухари, Хайыз / 20). Құран оқи алмайды. Пайғамбарымыз: «Хайыз, жүніп болған әйел Құран оқи алмайды», - дейді (Тирмизи, Таһарат / 98). Ханафилер бойынша, мұндай кезде әйелдер Құранды жатқа дұға ниетінде оқуына болады. Сол секілді мешітке де кірулеріне болмайды. Бір хадисте былай айтылған: «Ешқандай хайыз әйел, жүніп кісі мешітке кіре алмас». Жыныстық қатынас та жасай алмайды. Аятта былай айтылады: «(Мұхаммед) олар сенен етеккір жайында сұрайды. Оларға тазарғанға дейін жақындаспаңдар де» (Бақара 2/222).
Дереккөздер
Санат:Әйел Санат:Адам денсаулығы
Пайва
Пайва (Paiva) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жуис-ди-Фора экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Базалық үлгі
Базалық үлгі - салыстыруға арналған, өнім сапа деңгейін бағалаудың жиынтығы. Базалық үлгіні таңдау өнімнің сапа деңгейін бағалауға тәуелді. Сондықтан базалық үлгіні мұқият таңдау қажет. Ескі, техникалық жағынан ақауы бар үлгіні қолдану, өнім сапасының көрсеткішінің төмендеуіне алып келеді. Базалық үлгі ретінде нақты қолжетерлік, перспективалы талапқа сәйкес келетін көрсеткіштер таңдалады. Базалық үлгінің сапа көрсеткішінің номенклатурасы, бағаланатын сапа көрсеткішінің номенклатурасымен сәйкес болуы керек.
Жеке өнімге базалық үлгі таңдау орталық және басты конструкциялық бөлімшесінің қызметі арқылы, стандарттау бойынша ,басты қызметкерлер арқылы жүргізіледі. Базалық үлгінің сапа көрсеткішінің мәнін өнімнің сапасы мен техникалық деңгейі атты картасына кіргізеді.
Алқажан Еділхан
Алқажан Еділхан (1952 жылы туған, Маңғыстау ауданы Оңды ауылы) – инженер-механик. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (қазіргі ҚазҰАУ) (1974), Алматы жоғары партия мектебін (1987), АқтМУ-ды бітірген (2005). Еңбек жолын ұжымшарда ағаш шебері болып бастаған. Институтты бітіргеннен кейін ауданы «Қазақ ауыл шаруашылық техникасы» бірлестігінде аға инженер (1974), «Тұщықұдық» кеңшарында бас инженер (1975 – 77), облысы ауыл шаруашылық техникасы басқармасында бас инженер (1977 – 79), облысы партия к-тінде нұсқаушы (1979 – 82), Мұнайлы ауданы атқару комитеті төрағасының орынбасары (1982 – 85), Маңғыстау ауданының 1-хатшысы, әкімі (1987 – 94) қызметтерін атқарған. 1994 жылдан мұнай саласында басшылық қызметтерде істейді. Еділхан өлке тарихын зерттеуші көптеген қаламгерлердің, өнер зерттеушілерінің еңбектерінің жарыққа шығуына қол ұшын беріп жүретін азамат, белгілі меценат. «Маңғыстау тарихы» атты кітаптың авторы.
Ольга Валентиновна Перепечина
Ольга Валентиновна Перепечина (1967 жылы 23 тамызда Солтүстік Қазақстан облысы Бескөл ауданы Новоникольское ауылында туған) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері, Солтүстік Қазақстан облысынан сайланған Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты.
Өмірбаяны
Қорған ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1989), ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы экономист.
1989 жылдан - «Новокаменск» кеңшарының еңбек және еңбекақы жөніндөгі экономисі, бас экономисі (Солтүстік Қазақстан облысы Бешкөл ауданы Новокаменка кеңшары).
1996 жылдан - Солтүстік Қазақстан облысы Бескөл аудандық қаржы бөлімінің меңгерушісі м.а., меңгерушісі.
1999 жылдан - Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар аудандық қаржы басқармасының бастығы.
2002 жылдан - Солтүстік Қазақстан облысы қаржы басқармасының бастығы.
2011 жылдан - Солтүстік Қазақстан облысы статистика департаменті бастығының орынбасары, бастығы.
2014 жылдан бері - Солтүстік Қазақстан облысынан сайланған Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; Солтүстік Қазақстан облысы қаржы департаментінің құрмет грамотасымен (2003) марапатталған.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Перепечин Юрий Леонидович (1965 жылы туған). Қыздары - Перепечина Ирина Юрьевна (1990 жылы туған), Перепечина Анастасия Юрьевна (2000 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Жалтырату (тегістеу)
Жалтырату (тегістеу) - 1) тау-жыныстардың жекелеген бөлшек беттерінің табиғи жағдайда бір-біріне үйкелуі салдарынан жалтырай өңделуі яки тегістелуі; 2) кейбір таужыныстар әдейі жүргізілетін әрекеттер жиынтығы; табиғи түзілімдерді жасанды түрде тегістеу мен минералдарды арнаулы әдістер көмегімен зерттеу немесе әр түрлі асыл тастар мен әшекей тастарды яки барша кұлпырмаларды жасанды түрде өндеу (әрлеу және әсемдеу) мақсатында яки жылтырату шаралары түрлі- түсті жоңғыштар арқылы жүзеге асырылады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Табиғат
Тобылжан
Тобылжан — Павлодар облысы Успен ауданы, Равнополь ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2018 жылға дейін қысқартылған "Тобылжан ауылдық округі" орталығы болған.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 715 адам (345 ер адам және 370 әйел адам) болса, 2009 жылы 569 адамды (274 ер адам және 295 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Успен ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
NGC 6982
NGC 6982 — Үндіс шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 8 шілдеде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6982 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 65776, ESO 235-19, IRAS20537-5203.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үндіс (шоқжұлдыз)
Минитрэк
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Қолданбалы әлеуметтану
Қолданбалы социология – социология ғылымының бір саласы.
Ол ғылыми теорияға сүйене отырып, әр түрлі тарихи жағдайлардағы әлеуметтік заңдардың өмір сүру түрлері мен механизмдерін зерттейді. Мұнда нақтылы іс-тәжірибелік ұсыныстардың ерекше маңызы бар. Осыған байланысты қолданбалы социология әлеуметтік технология, әлеуметтік гигиена, әлеуметтік терапия секілді ғылым салаларымен ұштасады.
Қолданбалы социология мынадай әлеуметтік-тәжірибелік міндеттерді шешуге қатысады:
1) әлеуметтік-экономика және әлеуметтік реформаларды жүзеге асырудың ықтимал нәтижелері мен кезеңдерін және шаруашылық механизмді, әлеуметтік қамтамасыз етуді жетілдірумен, мәдениеттің дамуымен, жалақы мен кірісті мемлекеттік реттеумен, еңбек қызметін ынталандырумен, т.б. байланысты әлеуметтік саясат саласындағы бағдарламалар мен шараларды дайындау, талдау және бағалау;
2) әлеуметтік-жоспарлау және жобалау үшін кешенді шаруашылық және әлеуметтік басымдылықтарды тұжырымдаудың өлшемі ретінде әлеуметтік көрсеткіштер жүйесін жасау және сол бойынша түрлі аймақтарда, шаруашылық салаларында және әлеуметтік қауымдастықтардағы даму бағыттарын талдау;
3) жекелеген аймақтарда, салаларда, ұйымдар мен ұжымдарда туындайтын тәжірибелік әлеуметтік мәселелерді шешу жолдарын зерттеу. Қолданбалы социологияда қандай да бір мәселені шешу кезінде әр түрлі әлеуметтік топтардың қызығушылығы мен белсенділігін анықтауға ерекше көңіл бөлінеді. Оның тиімділігі әлеуметтік тапсырыспен айқындалатын зерттеу нысанына байланысты.
Қолданбалы социологиялық зерттеулер әлеуметтік теориялардың тәжірибелік негізін құрайтын деректерді немесе тапсырысқа байланысты дербес, нақтылы-қолданбалы сипатқа ие болатын мәлімет жүйелерін алуға бағытталған. Қолданбалы социологияны дамытуда оның іргелі социология зерттеулермен байланысының тереңдеуі, әлеуметтік сынақ әдісін тиімді пайдалану, әлеуметтік ақпарат банкін құру, сондай-ақ арнаулы социолог мамандарды даярлаумен қамтамасыз етудің маңызы зор.
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Әлеуметтану
Сыншы
Сыншы – дәстүрлі қазақ қоғамындағы ұғым. Қазақ арасында өмірде көргені мен түйгені көп зерделі адамдар адамды, малды салған жерден дене бітіміне қарап мінез-құлқын, ерекшелігін жазбай айтатын болған. Адамның көзі, құлағы, аузы-мұрны, бойы сияқты пошымына қарап-ақ кім екенін нақ айтатын Толыбай (19 ғасыр) сынды Сыншылар тарихтан белгілі. Ондай адамдар малды, әсіресе, жылқы малын сынауда мол тәжірибе жинақтап, небір көрегендік таныта білген. Мәселен, алдыңғы екі аяғының алшақ, талтайып кетуі, салпы ерін, доғал тұяқ секілді сәйгүлікке тән, тағы басқа ерекшеліктерін “Аттың сыны” аталатын өлеңінде Абай да нақышты баяндаған.
Сыншы (әдебиетте) — қалың оқырманның өскелең талабы мен талғамының жаршысы, әдеби құбылысты жалпы мемлекеттік мүдде тұрғысынан пайымдайтын қоғамдық ой-пікірдің озғын өкілі. Белинскийдің айтуынша "сыншы таланты -сирек талант, сыншы жолы -тайғақ һәм қатерлі жол" да, шын мәніндегі "сын-қимыл, қозғалыс үстіндегі эстетика"
АФК Чемпиондар Лигасы 2021
2021 жылғы АФК Чемпиондар лигасының 40-шы маусымында "Әл-Хилал" клубы топ жарды.
Ширек финал
'''
Дереккөздер
Санат:2021 жылғы футбол Санат:АФК Чемпиондар Лигасы
Мауэль
Мауэль (Mauel) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 64 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 267. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Фукс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Саронно
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 37472 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 3407 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10,86 км² шамасында. Пошта индексі — 21047.
Жыл сайынғы мерекесі — 29 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Ай-Икмель-Юльх
Ай-Икмель-Юльх — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Епель-Петь-Ях өзенінің оң жағалауынан 93 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Дәрумен
thumb|alt=A.| Дәрумен.Дәрумен — адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың ағзасындағы зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Дәрумен (латынша vіta – тіршілік және амин) туралы ілімнің негізін 1880 жылы орыс дәрігері Николай Лунин салды. 1912 жылы поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға дәрумен терминін енгізді. Дәрумен немесе витамин - салыстырмалы құрылысы күрделі емес және әртүрлі табиғаты бар төменгі молекулярлы органикалық қосылыстардың тобы. Бұл жиынды химиялық табиғаты бойынша органикада біріктіріледі, олардың ортақ қасиеті гетеротрофтылармен азық түрінде тұтынатынында. Автотрофты ағзалар да дәруменге мұқтаж болып келеді, дегенмен олар дәруменді синтез жолымен не тікелей қоршаған ортадан алады.
Тағамдар құрамында (немесе қоршаған ортада)дәрумендер саны айтарлықтай көп емес болғандытан, олар микронутриент болып табылады. Дәрумендер қатарына әдетте микроэлементтер мен алмастырылмайтын амин қышқылдары жатқызылмайды.
Дәрумендерді зерттейтін ілім витаминология деп аталады.
Ай-Икмель-Юльх
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Дәрумен
Дәрумендердің көбісі коферменттер болып табылады. Дәрумендердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Ағзада үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында дәрумен жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал дәруменді (әсіресе, А және D дәрумендерін) шамадан тыс көп қабылдау ағзаның улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық дәрумендерді суда еритін дәрумен, майда еритін дәрумен және дәрумен тектес заттар деп бөледі.
thumb|left|Құнарлы тағамдар Дәрумен жетіспеушілік, авитаминоз – күнделікті ішетін тағамда дәрумендердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не дәрумен синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі дәрумені аз, бірыңғай тағаммен (консервіленген, кептірілген, рафинадталған) тамақтанса, ағзаға, негізінен көмірсулар (қант, тағы да басқа) ғана түсіп, ақуыз бен майлар аз түссе, ал көкөніс пен жеміс-жидектер мүлдем болмаса дәрумен жетіспеушілік дамиды. Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз тағам дайындалса, азық-түлік құрамындағы дәрумендер бұзылады. Мысалы, құрамында никотин қышқылы (РР дәрумені) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ауруына, ал қауызы алынған күрішпен және өте ұнтақталған бидай ұнынан жасалған нанмен ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі мүмкін.
Тағамда дәрумендердің жеткіліксіз болуы, адам ағзасын әлсіретеді. Мұндай жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Оған ауа райының қолайсыз жағдайы, ауасы лас жерде ұзақ уақыт жұмыс істеу, сондай-ақ гастрит, асқазан ісігі, гельминтоз, лямблиоз, тағы да басқа аурулар себеп болады. Дәрумен жетіспеушілік болғанда ағзада зат алмасу процесі бұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Сондай-ақ, адамның көңіл-күйі күйзеліске ұшырағанда, ауа-райының құбылмалы кезеңдерінде, әйелдердің жүктілігі не сәбиін емізуі, тағы да басқа жағдайларда ағзада дәрумен жетіспеушілік артады. Мұндай жағдайда дәрігерге қаралып, арнаулы дәрумендер қабылдап, көкөніс пен жемістерді көбірек пайдалану қажет. Дәрумен жетіспеушілік және гиповитаминоз жануарларда да болады. Мал авитаминозбен, көбінесе көктемде ауырады. Дәрумен жетіспеушіліктен аналық мал қысыр қалады, төл нашар өседі. Мысалы, В дәрумені жетіспеген жағдайда құс полиневритпен, шошқа пеллаграмен ауырады. D дәрумені жетіспесе, төл қатпа болады, ірі мал сүйек ауруына шалдығады.
Хуан Антонио Пицци
Хуан Антонио Пицци (Juan Antonio Pizzi; 7 маусым 1968 жыл, Санта-Фе, Аргентина) — испаниялық футболшы, футбол жаттықтырушысы, тегі аргентиналық.
Дәрумен
Дәрумендердің топтары мен түрлері
thumb|Жемістер мен көкөністер құрамында дәрумендер көп Барлық дәрумендер майда және суда еритіндер деп екі топқа бөлінеді.
Хуан Антонио Пицци
Карьерасы
Аргентинаның Санта-Фе қаласында дүниеге келген, Аргентина футболының түлегі. 1991 жылы 23 жасында Испанияның "Тенерифе" клубына келді де, Еуропада тұрақтап қалды. Испания азаматтығын алып, 1994 жылы 30 қараша күні Финляндиямен жолдастық ойында тұңғыш рет "қызыл фурия" сапында алаңға шықты. 1996 жылы Еуропа чемпионатына, 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты. Аргентинаға 1999 жылы оралды. "Ривер Плейт" сапында бір жыл ойнады да. туған клубы "Росарио Сентральға" қайта келді.
Дәрумен
Дәрумендердің топтары мен түрлері
Майда еритіндерге А, D, Е, К дәрумендері жатады.
Хуан Антонио Пицци
Карьерасы
2005 жылы бапкерлік карьерасын да аргентиналық клубтан бастады. Аз уақыт "Колон" клубын жаттықтырды. 2016 жылға дейін клубтық командаларға бапкерлік жасап, 2016 жылы Чили құрамасының тізгінін ұстады. Құрамамен бірге 2016 жылғы Америка кубогында чемпион атанып, 2017 жылғы Конфедерациялар кубогының финалына шықты. Бірақ Чили 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама ала алмады да, Пицци ол қызметтен кетті.
Дәрумен
Дәрумендердің топтары мен түрлері
Суда еритін дәрумендерге С, РР және В тобындағы барлық дәрумендер жатады. Соңғы кезде дәрумендерді классификациялап, үлкен 4 топқа бөледі:
Хуан Антонио Пицци
Карьерасы
2017-19 жылдары Сауд Арабиясы құрамасының тізгінін ұстады.
Дәрумен
Майда еритін дәрумендер
А дәрумені (ретинол) ағзаның өсуіне, дамуына әсер етіп, түрлі ауруларға қарсы тұра алу әрекетін арттырады. Іңірде, түнде көруді жақсартады. А дәрумені шаштың, тырнақтың өсуі мен терідегі жасушалардың мүйізденуіне әсер етеді. Ол жетіспегенде тері құрғап жарылып, түсі күңгірттенеді. Май бездерінің құрамы өзгереді, көздің қасаң қабығы бұзылады. Адам іңірде, түнде нашар көреді. Бұл ауруды ақшам соқыр (куриная слепота) деп атайды. А дәрумені бауырда, сүтте, жұмыртканың сарысында көп болады. Өсімдіктердің қызыл, сары жемістерінде, сәбізде, қызанақта, өрікте, асқабақта кездеседі. А дәруменінің ағзаға қажет тәуліктік мөлшері 2,5-10,5 мг.
Хуан Антонио Пицци
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Испания футбол жаттықтырушылары Санат:Росарио Сентраль ФК ойыншылары Санат:Толука ФК ойыншылары Санат:Тенерифе ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары Санат:Порту ФК ойыншылары Санат:Вильярреал ФК ойыншылары Санат:Колон ФК жаттықтырушылары Санат:Универсидад Католика ФК жаттықтырушылары Санат:Сан-Лоренсо ФК жаттықтырушылары Санат:Валенсия ФК жаттықтырушылары Санат:Леон ФК жаттықтырушылары Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Дәрумен
Майда еритін дәрумендер
D дәрумені (кальциферол) адамның терісінде күннің ультракүлгін сәулелерінің әсерінен түзіледі. Ол кальций мен фосфордың ішектен бөлінуін жылдамдатып, сүйек ұлпасының мықтылығына әсер етеді. Адам ағзасы D дәруменін тағамның құрамынан да қабылдайды. Жас сәбилерде D дәруменінің жетіспеуінен болатын ауру мешел (рахит) деп аталады. Мешел ауруына шалдыққан балалардың қаңқасы дұрыс қалыптаспайды. Аяқ сүйектері дене салмағының әсерінен майысады, сүйек баяу дамиды, ұйқысы қашады. Жұқпалы аурулармен көп ауырады. Сондықтан жас сәбилердің мешел ауруына шалдықпауы үшін күн сәулесіне шығарып шынықтырады. D дәрумені балық майында, бауырында, уылдырығында, жұмыртқаның сарысында, жануарлардың бауырында, сүт өнімдерінде мол. D дәруменінің қажетті тәуліктік мөлшері 2,5 мг.
Суда еритін дәрумендер
С дәрумені (аскорбин қышқылы). Ағзаның жұқпалы ауруларға қарсы тұра алу әрекетін арттырады. Сүйекке және тіске беріктік қасиет береді. С дәрумені биологиялық тотығу кезінде зиянды заттардың түзілуін тежейді. Ол қарсы денелерді түзетін ферменттердің құрамына кіреді. Терідегі қантамырлардың қабырғасының бүлінуіне де кедергі жасайды. С дәрумені жетіспеген жағдайда ағза тез шаршайды, сілемейлі қабықшалар қабынады, қызылиек қанталайды. Бұл дәрумен ұзақ уақыт жетіспесе, адам кауіпті құрқұлақ (цинга) ауруына шалдығады. Адам ағзасы С дәруменін түзбейтіндіктен, тамақпен бірге қабылдануы керек. С дәрумені ағзаға қыс пен көктем айларында көбірек қажет. Жаңа піскен көкөністер, жемістер және тұздалған орамжапырақ құрамында көбірек кездеседі. Әсіресе итмұрынның, қарақаттың құрамында мол болады. Ағзаға қажетті тәуліктік мөлшері 60-100 мг.
Тағамдық өнімдеріндегі витаминдерді сақтау жолдары
Тағамдық заттарды дұрыс сақтамау және өңдеу кезінде құрамындағы дәрумендер бұзылады. Тағамдық өнімдерді жоғары температурада өңдегенде С дәрумені жойылып, В тобындағы дәрумендердің мөлшері азаяды. Тағамның құрамындағы дәрумендерді сақтау үшін, төменгі температурада, тоңазытып барып сүрлемелеу әдісін қолданады. Бұл кезде тағамдық өнімдер 0-4°С температура аралығында өңделеді. Азық-түлік өнімдерін тез арада тоңазыту әдісі кезінде олардың құрамындағы дәрумендер толығымен сақталады.
Азық-түлік өнімдерін күнге кептірген кезде де, олардың құрамындағы дәрумендер азаяды. Тұздау кезінде дәрумендер сақталады. дәрумендерді сақтау үшін эмаль, шыны ыдыстарын пайдаланады.
В1 дәруменi
В1 дәруменi (тиамин ) ағзада дұрыс зат алмасуы үшін (әсіресе кеміртегінің) аса қажет. дәрумен жетіспегенде шаршағандық сезіліп, ас қорыту процесі бұзылады. ағза тиаминге зәру болған жағдайда жүйке жүйесі үлкен ауруға шалдығуы мүмкін. В1 дәруменіне әсіресе сыра ашытқысы, келтірілген және тығы зд алған наубайханалық шикізаттар анағұрлым бай. Ал тағамдық азықтардың ішінде, әсіресе жармалар (көбіне қара құмық және сұлы жармалары), құнарсыз ұн сорттарынан пісірілген нан болғаны жөн. Дене және ой еңбегімен көп шұғылданғанда және суықта ұзақ болғанда ағза В1 дәруменін көп қажет етеді.
В2 дәрумені
В2 дәрумені (рибофлавин), басқа да дәрумендер сияқты ағзаның бірқалыпты өсуіне қажетті, ол биологиялық тотығу процестеріне қатысады. Жарақаттардың тез жазылуына мүмкіндік береді, көздің жақсы көру қабілетін сақтайды. Бұл дәрумен жетіспеген жағдайда ерін құрғап, кезереді, ұшық шығады, денеге түскен жарақат баяу жазылады. Вг дәрумені нан ашытқысында, бауырда, сондай-ақ сүт пен сүт тағамдарында көбірек болады. дәрумен ыстыққа төзімді, бірақ жарықтық әсерінен тез бұзылады.
В6 дәруменi
В6 дәруменi (пиридоксин) ақуыздардың құрамдас бөлігі болып табылатын амин қышқылдарының алмасуы на қатысады. В6 дәруменінің жетіспеушілігі жас балалардың бойының өсуін тежеп, қан аздығы мен сезіміне тез қозғыштығын тудырады, ал екіқабат әйелдердің бетінде қара дақ пайда болады. В6 дәрумені мал етінде, балықта, сүтте, ірі қара малдың бауырында, ашытқыларда және көптеген өсімдік өнімдеріне бар; әдеттегідей дұрыс тамақтанып жүрген жағдайда бұл дәрумен ағзада жеткілікті болады. В6 дәруменін молырақ қажетсіну ағзаның өсуі, әйелдің екіқабат және бала емізу кезеңдерінде жиірек байқалуы мүмкін.
В12 дәрумені
В12 дәрумені (цианокобаламин ) қанның пайда болу процесіне қатысады. Бұл дәрумен жетіспеген жағдайда ағзада қан азаю процесі дамиды. Бауырда, бүйректе, балық тағамдарында (әсіресе балықтың бауыры мен уылдырығында) көбірек болады. Еттің, сүт пен ірімшіктің, жұмыртқа сары уызының құрамында В12 дәрумені анағұрлым аз.
В15 дәруменi
В15 дәруменi (кальций пангаматы). Химиялық табиғаты мен әсер ету күші әлі жеткілікті зерттелмеген. Емдік мақсатта атеросклероз, қан айналысының бұзылуы, бауыр ауруларына және басқа да сырқаттарға пайдаланылады.
Е дәруменi
Е дәруменi(токоферол) бұлшық еттердің және жыныс бездерінің қызметін жақсартады. Ол өсімдік майының, жаңғақтық, бұршақ пен жүгері тұқымдарының және көкөністің құрамында көбірек болады. Сондай-ақ малдың бауырында, жұмыртқада, сүттің құрамында бар.
К дәруменi
К дәруменi (филлохинон) қанның ұю процестеріне қатысады. Өсімдіктердің көктеп енетін бөліктерінде (жасыл жапырақты саумалдық, түбірлі және жапырақты қырықжапырақ, қалақай және т. б.), сондай-ақ сәбіз және томат құрамында болады. Малдан алынатын өнімдердің ішінде бауырдан басқа да К дәрумен жоқ.
Р дәруменi
Р дәруменi (биофлавоноидтер)—жіңішке қан тамырларының беріктігін арттырып, қызметін қалыпқа түсіріп отыратын биологиялық заттар тобы. Бұл С дәруменімен араласқанда анағұрлым тиімді. Р дәрумені шайдың (әсіресе көк шайдың) құрамында, сондай-ақ итмұрын, лимон, құрма, қара қарақат, жұзім, өрікте және қарақұмық ұнтағында өте көп.
РР дәрумені
РР дәрумені (ниацин). Табиғатта ең таралған суеріткіш топтары никотинді қышқыл және никотинамид деген атпен белгілі. Көмірсулар алмасуын жақсартады, тамырларды кеңетеді, қан ағымын жақсартады, бауыр жұмысын жақсартады, жара мен терең жаралардың жазылуына әсер етеді. РР дәрумені жетіспеген жағдайда көңіл-күйдің болмауы, еріннің құрғақтығы мен бозарыңқылығы, іш өту және бұлшық ет ауруы. Көктем мен жаз кезінде теріде қызғылт тез өсетін дақ пайда болады, зақымданған тері жуандайды да кір қызыл-қоңыр түске боялады, қабыршықтанады.
Фолий қышқылы
Фолий қышқылы (фолацин) қан құралу процестерімен тығыз байланысты. Негізінен жапырақты көкөністердің құрамында болады, сонымен бірге помидор, алма, картопта, бауыр, бүйрек, ашытқылар бар.
Пантотен қышқылы зат алмасуының маңызды реакцияларына қатысады. Мал өнімдерінен және өсімдіктен дайындалатын көптеген тағамдардың құрамында бар. Бұл дәруменнің тәулік ішінде адам ағзасына қажет мөлшері күнделікті тамақ құрамында жеткілікті болуға тиіс.
Дереккөздер
Санат:Дәрумендер
Үшқайың
Үшқайың — Жетісу облысы Алакөл ауданы, Екпінді ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Ілияс Қабылов
Ілияс Қабылов (18 қазан 1904, Жалағаш ауданы Мәдениет ауылы – 26 ақпан 1938, Алматы) – мемлекет және қоғам қайраткері.
Үшқайың
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үшарал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 75 км-дей жерде.
Ілияс Қабылов
Көрнекті публицист, әдеби сыншы, философ ретінде «Еңбекші қазақ», «Советская степь», «Казахстанская правда» газеттерінде мақалалар жариялаған.
Үшқайың
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 420 адам (209 ер адам және 211 әйел адам) болса, 2009 жылы 313 адамды (158 ер адам және 155 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Ілияс Қабылов
1937 жылы жалн жаламен айыпталып қамалған. Кейін, ату жазасына кесілген. 1998 жылы 15 мамырда толық ақталды.
Дереккөздер
Санат:18 қазанда туғандар Санат:1904 жылы туғандар Санат:Жалағаш ауданында туғандар Санат:26 ақпанда қайтыс болғандар Санат:1938 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан философтары Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары Санат:КСРО-да атылғандар Санат:КСРО-да ақталғандар
Оберфлакс
250px|thumb|Картада орналасуы Оберфлакс (Oberflachs) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Бруг округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 485 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.38 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4109, пошта индексі — 5108.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Кампомаджоре
Кампомаджоре (Campomaggiore) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Beata Vergine Maria del Monte Carmelo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Канбек
Канбек — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Богдан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 557 адамды құрады. Пошта индексі — 452071, ОКАТО коды — 80244810003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ерган-Игол
Ерган-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ерган-Еган өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кроссбоди
Кроссбоди (crossbody) – талғампаз һәм белсенді бикештерге арналған сөмке. Себебі үлкен сөмкелер сәнге кіргеннен бері әйел заты оған әбден үйреніп алып, жарасатын-жараспайтынына да мән бермей, ұстап жүре беретінін көшеден көріп жүрміз. Психологтар үлкен сөмкені көбінесе, ауыр тасығанға қиналмайтын, ешкімге салмақ салғысы келмейтін, міндетсімейтін, көнбіс, салмақты әйел затының ұстайтынын айтады.
Добрина (Варна облысы)
Добрина (Добрина̀) — Болгариядағы ауыл. Варна облысына қарасты Провадия қауымының құрамына кіреді.
Кроссбоди
Кроссбоди – кеудеге қиғаш асылатындықтан, әсіресе жас сәбилері бар аналар үшін, заттарын әр жерде тастап кететін ұмытшақтар үшін, велосипед тебетіндер, машина жүргізушілер үшін, бір сөзбен айтқанда екі қолы бос болмайтын бикештер үшін өте қажетті бұйым. Оған ең қажетті деген заттарыңызды ғана салып аласыз да, қалаған жағыңызға аттанасыз. Мұндайда кез келген ыңғайлы аяқ киім іліп алсаңыз болады.
Вьентьян
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лаос қалалары Санат:Азия елордалары Санат:Вьентьян
Кроссбоди
Уақытша ұзын бауын алып тастап, мейрамханаларға клатч есебінде де ұстауға болады. Тек арзанқол көрінетін түрін алмағаныңыз абзал. Аяқ киіміңіздің түсімен келетінін іздеп, әуре болмай-ақ қойыңыз, бұл қағида әлдеқашан сәннен қалған.
Добрина (Варна облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 248 адамды құрайды.
Кроссбоди
Бұл сөмкені "алмұрт", "банан", "құмсағат" пішінділер кеудесіне әшекейдің орнына жоғарырақ іле алады. Алайда киген киіміңізде түйме, алқа сияқты қосымша элементтердің болмағаны жөн. Ал "алма" пішінді аруымыз кроссбодиды бір иығына ұзынырақ қылып ілсе, денесін жіңішкертіп көрсетеді.
Добрина (Варна облысы)
Пошта индексі — 9216. Телефон коды — 05189. ЕКАТТЕ коды — 21484.
Кроссбоди
Дереккөздер
Сән үлгі журналы. - Алматы 2013 ж. - 96 бет.
Добрина (Варна облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Варна облысының елді мекендері
IC 2943
IC 2943 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан Sa (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35926, MK 41, ZWG 268.62, KUG 1133+551.
Сыртқы сілтемелер
IC 2943 Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Александр Борисович Яковлев
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Үйленген. Жұбайы - Яковлева Татьяна Александровна (1952 жылы туған), «Көгалдандырушы» ЖШС жұмыскері. Ұлдары - Яковлев Владимир Александрович (1978 жылы туған), Яковлев Евгений Александрович (1980 жылы туған); қызы - Яковлева Елена Алөксандровна (1987 жылы туған).
Реэкспорт
Реэкспорт (rе - қайталануды көрсететін қосымша және экспорт) — бұрын басқа елдерден әкелінген тауарларды (әдетте, шикізатты) қайта сату. Әкелінген тауарлар, әдетте, сол күйінде және біраз сырттай өндегеннен (тазартылады, сортталады, қайта оралады және тағы басқа) кейін де реэкспортталады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия Санат:Банк терминдері Санат:Экономика
Өліара (роман)
«Өліара» — Төлен Әбдіктің 1985 жылы жарыққа шыққан романы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақ әдебиеті
Дэлмар (Мэриленд)
Дэлмар (Delmar) — Мэриленд штатының Wicomico округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3 003 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 24-22600.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Карразеду (Браганса)
Карразеду (Браганса) (Carrazedo (Bragança)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Браганса муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 146 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 31,3 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Әулие Сесилия.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Тормес
Тормес (Tormes) — Испания өзендерінің бірі, Дуэроға келіп құяды. Саламанка қаласында Тормес өзенінің бойында ежелгі аркалы көпір орналасқан, ал 15 көпір Ежелгі Римнен қалған. Жазғы айларда су тапшылығынан 1960 жылы көлемі 496 млн м³ құрайтын су қоймасы салынды. Осы су қоймасы адамдарды жазда сумен қамтамасыз етсе, қыста селден қорғаған.
санат:Испания өзендері
Салерно
Салерно (Salerno) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Сәт-Ата
Сәт-Ата - Атырау облысының Исатай ауданы ауқымында орналасқан Новобогат кенорнын барлау жұмыстарын жүргізумен және одан көмірсутек шикізатын өндірумен айналысатын жауапкершіпігі шектеулі серіктестік. Құрылтайшылары - жеке тұлғалар. "Сәт-Ата" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Атырау қаласынан батысқа қарай 65 км жерде, Новобогат кентінің жанында орналасқан аттас кенорынды игеру мақсатында құрылған. Кенорынның орналасу ауқымы - 0,198 км². Лицензияның өз күшін сақтау мерзімі, сол лицензия бекітілген 1997 жылдан бастап есептегенде, 20 жыл. Кенорынды барлау сатысының ұзақтығы - 3 жыл, алайда 4 жылға дейін ұзартылуы да мүмкін. Кенорыннан өнім алу сатысының ұзақтығы, оны жайластыру уақытын қоса есептегенде, 17 жыл.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Салмақ
thumb|200 px|Жердің гравитациялық анамалиясы Салмақ — Жер бетіне жақын тұрған денеге әсер ететін ауырлық күшінің сандық шамасы: P=mg, мұндағы m — дене массасы, g — еркін түсу үдеуі (немесе ауырлық күшінің үдеуі). Дененің массасы тұрақты шама, ал g мәні Жер бетіндегі ендікке және теңіз деңгейінен есептелетін биіктікке байланысты (мысалы, Алматы үшін g=9,804м/с2) өзгеретіндіктен, оған сәйкес дененің салмағы да өзгереді. Дененің салмағы күш бірлігімен (Н, кгк, дина және т.б.) өлшенеді.
САЛМАҚ - 1. дене салмағы; 2. ілінісу салмағы - көліктік құралдын жетекші доңғалағына түсетін және олардың жолмен ілінісуін қамтамасыз ететін ілінісу салмағы.
Дереккөздер:
Санат:Күш
Tương tác hấp dẫn
Ас тұзы
250px|нобай|оңға|Ас тұзы Ас тұзы, натрий хлориді, NaCІ — түссіз кристалды зат. Балқу 8010С, қайнау  14130С, тығызд. 2,161 г/см3 (200С). Суда, сұйық аммиакта, спирттерде, этиленгликолда, құмырсқа қышқылында ериді, ал тұз қышқылында ерімейді. Судағы қаныққан ерітіндісі (28,41г NaCІ) 108,70С темп-рада қайнайды.А. т. табиғатта галит минералы (тас тұзы) түрінде, мұхиттар мен теңіз, сондай-ақ көл және жер асты суларының құрамында кездеседі (қ. Ас тұзы кендері). Тех. мақсаттар үшін тас тұзы мен тұндырылған тұз, тағамдық мақсаттар үшін буландырылған және таза тұндырылған А. т. қолданылады. А.т-ның иодталған, брикеттелген т.б. арнаулы түрлері де өңдіріледі. А.т. тамаққа қосуға (ас тұзы деп аталуы осыдан), тағам өнімдерінде пайдаланылады; хим. өнеркәсіпте сода, хлор т.б. өнімдерді алу үшін шикізат ретінде, ал медицинада физиологиялық ерітінді түрінде қолданылады. Әдеб.: Беремжанов Б.А., Химия природных солей, А.-А., 1987.
Қызық деректер
Санат:Натрий минералдары Санат:Тағам қоспалары
Медресе
Медресе (مدرسة, медраса - оқу) — орта (сирек жағдайда жоғары) конфессионалдық мұсылмандық мектеп. Дін қызметкерлерін, мұсылман бастауыш мектептерінің мұғалімдерін және Таяу, Орта Шығыс, тағыда басқа елдердің мемлекеттік аппарат қызметкерлерін даярлайтын орта және жоғары мұсылман мектептері.
Жалпы мәліметтер
Медресе арабтарда VII-VIII ғғ. пайда болып, Таяу және Орта Шығыс елдерінде IX-X ғғ. тарады. Ресей мемлекет құрамында өмір сүрген мұсылман халықтары үшін кей Орта Азиялық медресе білім беру дәстүрінің маңызы зор болды. Олар: Самарқандағы (848), Бұхарадағы («Медресе фарджек», Юг. 1 жартысы; «Масудия», «Хания», 1250). М. Поволжие мен Орал татарлары мен башқұрттарында, Кавказ бен Закавказье мұсылман халықтарында да болды. Медресе мақсаттары мен мазмұны және оқыту әдісі бірдей болды. Дәрісханаларда ислами ілімдер мен бағыттар тарихы, Құран Кәрімнің тарихы, астрономия, шығыс әдебиеттері, трактаттар оқытылған. Негізінде медресе ғимараттарын бай адамдар өзі қаржысына салдырған немесе халықтан жиналған қаражатқа салынған. Шолақ қорғандағы Бабата медресесі XIX ғасыр күйдірілген кірпіштен салынып, әк балшық материалынан қаланған. Бұл медресенің дәрісханасы үйдің бұрыш жағына салынып, қос күмбезделіп жабылған. Медресе оқушыларды дайындау деңгейі бойынша 3-ке бөлінген:
Орта типтегі медресе оқушылар мұсылмандық құдайтануды, заңтануды, логиканы, ежелгі философиялық ілімдерді, математиканы, георафияны, араб және парсы тілдерін оқыған. Медресе арабизмның (құрамына лексикофафия, этимология, синтаксис, риторика, тарих кірген), дін оқуы мен заңтанудың философияның (логика, математика, георафия, асфаномия, медицина, жаратылыстану ғылымдары мен ойтану философиясы) толық курсы (XI-XII ғғ.) оқытылған. Оқытудың негізгі әдістері дәріс пен диспут болған. Орта типтегі медресе міндеті - мектептерге молда мұғалімдерді дайындау, мешіттерге қызметшілер дайындау болған; жоғары типтегі медресе қазыларды (билер), шариғатты түсіндірушілерді, мұсылман заңдарының білгірлерін дайындаған. Медресе өздерін рухани лауазымға арнаған жандар ғана емес, кейін мұғалім, дәрігер т.б. мамандықтарын алуды мақсат еткен түрлі дәрежелі зиялы адамдар да оқыған.
Тарихы
Медресе тарихы Үндістандағы Дели, Калькутта, Лахор қалаларынан басталып, Ирандағы Тегеран (Рей), Исфаһан, Тебриз; Ауғанстандағы Кабул, Герат; араб шығыс әлеміндегі Бағдат, Александрия, Каир (Мысыр), Дамаск (Шам); Африкадағы (Мағриб) Алжир, Тунис, Триполиге дейін; Испанияда Кордоваға; Орта Азияда Бұхара, Самарқандқа және Қазан, Уфа, Семей, Орынборға дейін шығыс елдеріне кең тараған мұсылмандық ағарту ісімен тығыз байланысты.
Медресе үшін салынған ғимараттарда шығыс елдерінің көрікті ұлттық өрнегін қолданған, ал маңдайшаларына түрлі өсиет-өнеге, ғибрат сөздер, салғызған адамның, шеберлердің аты-жөні, іргесі қаланған жылы жазылған. Медресе ішіндегі оқу бөлімшелері құжыра, дәрісхана деп аталған. Әрбір ірі медресе де кітапханалар жұмыс істеген. Мысалы, XI ғасрдағы Бұхара медресесінде ірі кітапхана болған. Осындай ортағасырлық медреселердің зәулім ғимараттарынан мыналарды айрықша атауға болады: Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Иасауи кесенесі. Мұнда кезінде медресемен бірге кітапхана да болған. Бұхара қаласындағы көне медреселерге Арслан ханның бас мешіті (XII ғасыр), 1119 — 1120 жылдары салынған Намазғақ медресесі жатады. Ірілерінің бірі — Мір Араб медресесі (1530); 1568 жылы салынған Көкілташ медресесі, мұнда 160 құжыра мен дәрісхана бар, жалпы бұл қалада жоғары, орта, бастауыш білім беретін 100 шақты медресе болған.
Самарқандта 19 медресе жұмыс істеген. Оның ішінде Ұлықбек медресесі — 1420 жылы салынған ірі медреселердің бірі. Қоқанда 37 медресе болған. Наманғанда 20 медресе., Ташкент-те 23 медресе, оның ірілері — Қожа Ахрар (1490), Барақ хан (1554) медреселері. Сырдария облысында [Сайрам (Исфиджаб), Әулиеата, Түркістан, Ақмешіт, Зеңгі Ата, тағыда басқа] 31 медресе болған. Семейде 7 медресе, оның үлкені — Ахмет Риза медресесі. Орынборда 10 медресе, олардың ішіндегі ірісі — Хұсаиния, Уфада он шақты медресе болған, ең ірісі — Ғалия (XIX ғасыр). Қазанда 50 медресе болды, оның кейбірі жоғары, орта, көбі төмен дәрежелі медресе еді. Олардың ірілері — Ахундов және Апанаев Медреселері, А.Әмірханов медресесі (1780). Бөкей ордасында, сондай-ақ Бакуде, Хиуада, Астраханда, Бақшасарайда (Қырымда) vедреселер болған.
Оқу барысы
Медреселерде дәріс беретін оқытушылар “абыз”, “ахун”, “молда”, “хазірет”, онан жоғарысы “мударрис” деп аталды. Ал оқушыларды “шәкірт”, “талиб әл-илим” (ғылым ізденуші) деп атаған. Медресе өзінің білім беру, оқу дәрежесіне қарай төрт басқышқа бөлінеді: Ғалияны бітірген шәкіртке “абыз”, “молла”, “халфе” немесе “мударрис” деген атақ берілді. Медреседе жалпы оқу мерзімі 12 — 13 жылға созылды. Ал кейбір Медреселерге түсу үшін “техзирия” атты даярлық сынып болған. Оқу пәндері медресенің сатысына байланысты белгіленген. Жоғары білім беретін Медреселерде: араб тілі (лексика, этимология, синтаксис, шешендік өнер, тарих); дін, заңнама (Құранды, аят хадистерді түсіндіру, шариат); фәлсафа (логика, математика, география, астрономия, медицина, табиғаттану негіздері, ой талдау философиясы) оқылды. Медреселердің бағдарламасында діни оқу жағы басым болды.
Медреселерде орта ғасырда тек молла, халфе ғана емес, астроном, тарихшы, лингвистер, тағыда басқалар сабақ берген. Өйткені сол кездің өзінде — Бируни, ибн Сина, әл-Фараби, Омар Хайям, Науаи, Қашқари, Хорезми, Ұлықбек, тағыда басқа атақты ғалымдар негізгі білімді медреселерден алған. XIX ғасырдың ішінде медреселерде Шығыс әдебиетінің кейбір үлгілері оқытылды. Мысалы, Сопы Аллаяр (түрік-шағатай тілінде), парсы, араб тілдерінде Қожа Ахмет Иасауи, Қожа Хафиз, Физули, Бедел шығармаларын оқыған.
Абай оқыған Камали қазірет Медресесі діни кітаппен қатар, Фирдауси, Хафиз, Физули, Шамси, Сайхали, Науаи өлеңдерін үйреткені белгілі. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында медреселерде көне оқу жүйесін қолдайтын ағым қадимшілдікке қарсы жәдидшілдік пайда болды. Әуелде “усули жәдид” (жаңа) немесе “төте оқу” деген атпен бұл қозғалыс белгілі дәрежеде игі рөл атқарды.
Медреселердің оқу жүйесіне физика, математика, ана тілі, география, химия, тағыда басқа пәндер енгізілді. Сол кездің зиялылары Гаспралы, ұ.Тоқай, ұ.Камал, Ф.Әмірхан, М.ұафури, Мамедкулизаде, А.Байтұрсынов, А.Ақмолда, Т.Жомартбаев, С.Көбеев, С.Торайғыров, М.Қалтаев, тағыда басқа төте оқуды жақтады. Усули-жәдид үлгісі мен төте оқу жолының Қазақстанда іске асуы 1900 жылдың басынан әсіресе 1905 жылғы төңкерістен соң өріс алды. Қазақстанда жаңа әдіспен оқытатын жүздеген медреселер жұмыс істеді. Араб әрпіне алғаш рет реформа жасалды. Медресе шәкірттері түрлі қолжазба, газет, журналдар (“Садақ”, “Тарақият”, т.б.) шығарды.
Медресе Орта Азия мен Қазақстан тарихында елеулі рөл атқарды. Қазір мұсылман шығысы елдерінің мәдени өмірінде медресенің орны ерекше. Ислам елдерінде 20 ғ-дың 60-жылдарында оқу-ағарту жүйесін қайта құруға байланысты медреселердің екі түрі қалыптасты: оқу-ағарту жүйесіне енетін зайырлы орта, жоғары оқу орындары және діни Медресе Дүниетанымдық медреседе оқу ақысыз және бөліп оқытылады. Барлық медреселерде Құранды үйрену міндетті. Медресені бітіргендер университетке түсуге құқылы. КСРО-да орта діни білім беретін Мир Араб Медресесі жұмыс істеді. 20 ғасырдың 90-жылдарынан кейін Орталық Азия мемлекеттерінде медреселер көптеп ашыла бастады.
Дереккөздер
Санат:Медреселер Санат:Педагогика
Фуэнхирoла
Фуэнхирoла (Fuengirola) — Испаниядағы қала. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Коста-дель-Соль-Оксиденталь ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 71783 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малага елді мекендері
NGC 2523C
NGC 2523C — Керік шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.