cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иммануил Кант
Канттың философиядағы таным мәселесі
Кант «таным субъекті» және «таным объекті» деген ұғымдарды жаңаша қарастырды. Таным субъекті - өзімен өзі өмір сүретін, дара адам, аралдағы Робинзон емес; Ол - басқа адамдармен әр алуан қарым-қатынаста болатын, әлеуметтік ортада тәрбиеленіп жетілген қоғам өкілі; таным субъекті — бүкіл қоғам. Субъект бүкіл адамзат игілігіне — мәдениетіне, ғылымына, біліміне, техникасына арқа сүйеді. Таным процесінде, ғылымда, философияда қоғам алға тартқан мәселелер қойылып, шешімін табады. Таным объектін де Кант жаңаша түсінеді: бұл - бүкіл объективтік реалдылық емес, онымен субъект қарым-қатынас жасай алмайды. Объективтік дүние - шексіз. Таным объекті сол шексіз дүниенің бір жағы, бөлшегі (фрагменті) ғана. Сондықтан философиядағы дәстүрлі мәселе: «дүние таныла ма?» деген мәселе - абстракты қойылған мәселе. Ол жөніндегі әдеттегі түсінікте: «дүние танылады» деген тұжырым - абстракты. Дәұрысында - «дүние таныла ма?» - деген сұраққа: - «Жок, танылмайды» - деп жауап беру орынды. Әрине, Кант-ғалым дүниенің танылатынына күмән келтірмейді, бірақ дүние шексіз болғандықтан, ол ешкашан да бұратала танылмайды. Канттың кезінде де, одан кейінде де Кантты «агностик» деп айыптау Канттын ұстанымын түсінбеуден туған. Кант таным процесіне нақты, тарихи тұрғыдан карауды талап етеді. Формальды тұрғыдан «дүние танылмайды» деген пікір агностицизмді білдіреді. Бірақ Канттың пікірі таным процесінін күрделілігін, дүниенің шексіздігін, ал субъект пен объектің тарихи, нақты кұбылыстар екендігін түсінуден туған.
Кант объективтік реалдылық ретіндегі шексіз дүние мен белгілі бір кезеңде таным объектіне айналған нақты дүниені (құбылыстарды) ажыратады. Алғашқысын «өзіндік зат» деп атайды; ол жөнінде біздің санамызда нақты түсінік жоқ, біз онымен қарым-қатынасқа енген жоқпыз. Сондықтан ол дүние танылмайды. Ал объект - бұл «біздік зат», бізді қызықтырған, біз танығымыз келетін дүние. Объект, сөз жоқ, ерте ме, кеш пе танылады. «Өзіндік зат» та, дейді Ленин, бүгін танылмағанмен кейін бара-бара танылады, «біздік затқа» айналады. Болашақта қойылатын осындай сұрақтарға жауап ретінде Кант мынаны ескертеді: таным объектері үнемі өзгеріп, күрделеніп отырады, жаңа объектер пайда болады, бірақ қай кезде де әлі таным объектіне айналмаған, сондықтан танылмаған «өзіндік заттар» болады.
Кант философияда тұңғыш рет таным ерекшелігі жөніндегі мәселені қойды. Нақты таным процесіне кіріспестен бұрын, дейді Кант, «таным дегеніміз не?», «таным қалай жүзеге асады?», «танитын кім және танылатын не?», «танымның шегі бар ма?» деген сияқты мәселелерді шешіп алу керек. Таным процесімен барлық ғылымдар айналысады, бірақ жаңағыдай мәселелерді шешу тек философияның ғана қолынан келеді. Өйткені, философияны таным нәтижесі ғана қызықтырмайды, сол нәтижеге, яғни объект жөніндегі ақиқат білімге апаратын жол да қызықтырады. Философияның гносеологиялық тұжырымдары басқа ғылымдар үшін методологиялық нұсқау болып табылады. Сонымен, философия, Канттың ойынша, нақты таным процесінен тыс, оған дейін таным жайын, мүмкіндігін анықтап алуы керек. Ұстазының бұл идеясын кейін Гегель келеке кылады: «Кант бұл арада суға түспей тұрып, суда жүзуді үйренбек болған схоластка ұқсап кеткен» - дейді. Гегель сөзінің де жаны бар: суда жүзуді үйрену үшін суға түсу керек, әлденеше рет батып шығу керек. Сол сияқты танымның мәні, мүмкіндігі таным процесінде ғана анықталады. Оған дейін оны қалай білесің?
Сонымен бірге Канттың ойында да терең мағына жатыр: танымның өзіндік ерекшеліктері бар, таным жайын объект арқылы да, субъект арқылы да тиянақты біліп алу мүмкін емес. Адамға салсаң, ол бәрін де танып білгісі келеді, ал бұл мүмкін емес. Кантқа дейінгі материалистер танымды сыртқы дүниедегі заттардың айнадағыдай бейнесі деп танып, таным жайын сыртқы дүние арқылы түсіндірмек болды. Мұндай әрекеттен бірақ ештеңе шықпады. Субъективтік идеалистер, керісінше, таным процесін субъектің іс-әрекеті деп, ал субъекті «Менге», ойлауға, санаға теңеп, таным мәнін субъект арқылы түсіндіруге тырысты. Бұдан да нәтиже шықпады. Таным күрделі кұбылыс болып шықты.
Кант ілімінде осы кезге дейін мәнін жоймаған құнды идеялар жетерлік. Мына бір идеяға назар аударып көрейік: адам кімге, неге болса да құрал болмауы керек; керісінше, өзіне де, басқаға да, қоғамға да мақсат болғандай дәрежеге жетуі керек. Нағыз гуманистік, адами идея! Өкінішке орай, бұл идея әлі де еш елде, еш жерде жүзеге аса қойған жоқ. Барлық жерде адам өзін де, басқаларды да құрал ретінде пайдаланып келеді және басқаға да, қоғамға да өзін құрал етіп пайдалануға мүмкіндік беріп келеді.
Бұрынғы кеңес кеністігінде соңғы кезге дейін Кантты дұрыс түсініп, орынды бағалау деген болған жоқ. Кеңес философтары, маркстік-лениндік философияның өкілдері Канттың алдында үлкен қарыздар. Ол жөнінде сөз бола қалса, еститініміз бір сарын еді: Кант - агностик, Кант - субъективтік идеалист, Кант - дуалист т.т.; Кант танымның өрісін тарылтып жіберді; тұтас дүниені танылатын затқа және танылмайтын затқа бөліп тастады; мән мен құбылыстың арасына өтпестей шек қойды; Кант білімнің, ұғымнын субъект пен объектің әр алуан қарым-қатынасынан, тәжірибеден туғанын көре тұра, априоризмге бой ұрды, яғни, тәжірибеден тыс, тәжірибеден бұрын пайда болатын білім бар деген пікірге келді; материализм мен идеализмнің арасында ауытқып, дәйексіздік танытқанмен, Кант негізінде субъективтік идеализмді жақтайды деген сияқты алып-қашпа пікірлер келтірілетін еді.
Кант ілімінде дүниенің, өмірдің қайшылықты сипаты терең ашылған. Осының салдарынан таным да қайшылыққа, антиномияларға кездесіп отырады. Мысалы, дүние шекті ме, әлде шексіз бе? Бұл сұраққа бір мағынада - шекті не шексіз деп - жауап бере алмайсың; шекті де, шексіз де деп жауап беруге тура келеді. Адам қашан да дүниенің шегіне жете алмайды. Сонымен қатар дүние шегі бар, шекарасы бар заттардан тұрады. Басқаша айтқанда, дүниенің шексіздігі шекті заттардың болуымен байланысты. Бірінсіз бірі болмайды, қарама-қарсылықтар (шектілік және шексіздік) бірін бірі керек етіп тұрады.
Канттың “Таза пайымға сын” еңбегі
Канттың :“Таза зердеге сын” еңбегінің трансцендентальды эстетика деп аталатын бөлімі сезімнің формалары туралы ілім. Сезімнің априорлы формалары – уақыт пен кеңістік, математика ілімімен тығыз байланысты болғанымен, олардың дүниетанымға тікелей қатысы бар. Кеңістік – априорлық танымдағы сезімділіктің сыртқы формасы, ал уақыт болса – сезімділіктің ішкі формасы. Міне, осы анықтамасы арқылы ол өзіне дейінгі философтардың сезімділіктің формалары – кеңістік пен уақытты тек онтологиялық түрде, яғни оларды заттардың өмір сүруінің формалары ретінде қарастыруына қарсы шықты. Сөйтіп, Кант уақыт пен кеңістік жаратылыстану саласындағы ұғымдар ғана емес, олар дүниетанудың сезімдік формалары екендігін философия тарихында алғаш рет айқындап берді. Мұндай көзқарас уақыт пен кеңістікті метафизикалық тұрғыдан пайымдап келген жаратылыстану саласының өкілдеріне ғана емес, сондай-ақ, осы формаларды философиялық танымдық негізде түсіне алмаған ойшылдарға да қарсы бағытталған. Өйткені, әрбір ғалым, әсіресе, жаратылыстану саласымен айналысатындар белгілі бір нысанды уақыт пен кеңістік арқылы зерттеп тани алады. Канттың айтуынша, сыртқы дүние біздің сезім мүшелерімізге әсер ете отырып, көптеген түйсіктер жинақтаған материалдар мен фактілердің пайда болуына жол ашады. Бірақ, олар тек құбылыстарды, заттарды бейнелейді. Олар әлі де білімге әкелмейді. Ал бұл құбылыстарды білу – адамның ойлау қызметінің жемісі. Ендеше, таным туралы ғылым, ол ең алдымен ойлау туралы ғылым – логика. Канттың “Таза зердеге сын” еңбегінің негізгі бөлігі “трансцендентальды логика” (латынша трансцендентальды – аттап өту) білім категорияларының пайда болуын қарастырды. Философияда білім, ұғым, сана, идея тәжірибе арқылы пайда болмайды, оны аттап өтеді. Ал тәжірибе білімдердің жиынтығынан пайда болады. Сезімділік формалары жинақталған материалдар мен фактілер белгілі бір ұғымдар арқылы анықталуға тиісті. Осы заттар мен құбылыстар пайымдау категорияларын тудырады. Категориялар, Канттың айтуынша, тәжірибе заттарындағы объективті, жалпы және қажетті байланыстардың пайымдық синтезінің формалары. Кант зерденің кемшілігін таным теориясынан аңғарып қана қоймай, оның практикалық өмірдегі мәнін анықтауға да ұмтылды. Бұл жағынан алғанда оның зерде туралы ілімі екінші бір қырынан көрінеді. “Мен нені білуім мүмкін?” деп сұрақ қойған нобай|308x308 нүкте|Иммануил Кант 1791.ж
Кант философиясындағы Пайым
Жаңа заман философиясында, әсіресе, оның таным теориясында пайым мен сананың бір-бірінен алшақ кеткенін, ендігі жерде олардың ымыраға келмейтінін айқын көріп, соларға ерекше назар аударған И.Кант (1724 – 1804) болды. Канттың айтуынша, зерде дегеніміз - ол да пайым. Бірақ ол – пайымның жоғары формасы. Зерде таным процесінде категориялар арқылы емес, принциптер арқылы көрініс береді. Канттың тілімен айтқанда, адамның “зердесі дегеніміздің өзі - принциптерді тудыру қабілеті”. Кант өзінің философиясында зерденің идеяны тудыратын ерекшелігін айқындап берді. Зерденің негізгі идеялары адам, әлем және Құдай туралы. Бірақ бұл идеяларды тану, оны толығымен зерттеп шығу мүмкін емес. Өйткені олар бір жағынан – жалпылама әрі абстрактылы, екінші жағынан – ешқандай мазмұны, мәні жоқ. Сондықтан зерде әлемді, бүкіл дүниені және олар туралы идеялардың негізін ашамын деп шешілмейтін қайшылықтарға тап болады. Бұл қайшылықтарды Кант өзінің философиясында “зерденің антиномиялары” деп атады. Кант бұл жерде қайшылық тек зерденің табиғатына ғана тән деп анықтама берді. Себебі, зерденің өзі “бүкіл әлемді, дүниені қалай да толық білемін, оның мәнін ашамын” деп өнбейтін іспен айналысады.
Осындай ой-пікірлер арқылы Кант өзінің дәуіріне дейінгі философтар мен ойшылдардың арасында кеңінен өркен жайып келген “философия бүкіл әлем туралы ілім” деген көзқарасты қатты сынап отыр. Оның ойынша, бүкіл әлемді білу және оны толығынан тану мүмкін емес. Адам тек қана өзін-өзі білуге ұмтылып, өзінің рухани қызметінен шыққан білімдерге ғана ие бола алады. Ендеше зерденің бұл әрекеті қайшылықтан басқа ештеңе тудырмайды. Кант зерде тудырған қайшылықтарға ерекше назар аудара отырып, оның антиномияларын да жан-жақты талдағанымен, олардың мәнін аша алмады. Олардың белгілі бір шешімге келмейтін себебін зерденің әлемді тануға ұмтылудағы дәрменсіздігі деп білді. Сондықтан Кант ендігі жерде зердені, оның дәрменсіздігін қатты сынға алып, оны айыптауға кірісті. Ал шындығына келгенде, бұл мәселеде ол күтпеген жерден табиғат пен қоғамдағы орын алған қайшылықтарды танимын деп ұмтыла отырып, зерденің диалектикалық сипатына тап болғанын байқамады. Мәселе зердеде емес, дүниедегі шым-шытырық диалектикалық қайшылықтарға толы процесте жатыр еді. Таным процесінің мақсаты – осы қайшылықтардың мәнін ашып, оның шешімін табу болмақ. Кант өз заманының саяси-әлеуметтік тар өрісті жағдайына байланысты бұл қайшылықтардың мәнін түсіне алмады. Сондықтан ол зердені айыптауға, сынауға көшті.
Канттың ойынша, зерденің даму тарихының үш кезеңі бар. Алғашқы кезеңде зерде бүкіл әлемге, барлық ойлау процесіне әсерін тигізіп тұрған құдіретті күшке ие болады. Оның қағидалары ешбір өзгермейтін, мәңгі жасайтындай көрінеді. Сөйтіп, ол барлық ғылымдардың ғылымына айналды. Кант бұл жерде зерденің тарихы арқылы философияның бір кезде, яғни жаңа дәуірде барлық ғылымдар үшін шешуші рөл атқарғанын көрсетіп отыр. Шынында да, сол бір кезде философия ғылымдарының атасы болғаны сөзсіз. Екінші кезең зерденің идеялары мен принциптеріне деген сенімсіздіктің, күмәннің бірте-бірте пайда болуымен сипатталады. Бұл кезеңде зерденің қағидалары әрі жалпы, әрі абсолюттік рөл атқарудан қала бастады. Сондықтан оның негізгі идеялары мен принциптері жаңа заман ағымына ілесе алмай, өзінің дәрменсіздігін көрсетті. Дәл осы кезде ағылшынның атақты ойшылы Давид Юм өзінің скептицизмі мен агностицизмі арқылы зерденің бүкіл дүниені, әлемді тануға болады деген қағидасына алғаш рет күмән келтірді. Зерденің дамуының үшінші кезеңі, Канттың ойынша, сыншылдық дәуір деп аталады. Бұл кезең Канттың өз философиясынан басталады. Канттың бұл ойын кейбір зерттеушілер түсінбей, “Кант зердеден бас тартты, ендігі жерде ол ғылымды мойындамайды, діни сенімге ғана есік ашық деп жариялады” деп айыптады. Ал, шындығында, бұл дұрыс емес еді. Өйткені, ол дәл осы кезде өзінің “Дін зерденің шектелуінде” атты атақты шығармасын жазған болатын. Ұлы философ бұл еңбегінде зерденің дінге шек қойып, оның аумағын тарылта беретінен айқын көрсетті. Жалпы зерде мен пайым ұғымдарын тек философия тарихы үшін маңызды “ескірген категориялар” ретінде қарастыруға болмайды. Қазіргі заманғы философиядағы дүниені рационалды және иррационалды қабылдау пішіндерін зерттеу ойлаудың зерде мен пайым түріндегі пішімдерінің мәнін терең зерделеумен тығыз байланысты. Зерде категориясы, сондай-ақ, қазіргі заманғы психология, педагогика ғылымдарының болашақ даму бағдарларын анықтауда да маңызды рөл атқарады.
Канттың «Практикалық пайымға сын» еңбегі
Кант оған :«Практикалық зердеге сын» деген шығармасында жауап беруге тырысты. Бұл шығарма негізінен этика мәселелерін, яғни адамгершілік, мораль, парасат мәселелерін және оларды шешуді қамтиды. Сөйтіп, Кант теориялық зердеден, оның шешілмейтін шым-шытырық қайшылықтарынан – практикалық зердеге қарай өтті. Кант адамның еркі, бостандығы туралы мәселелерде, негізінен алғанда, француз ағартушылығының, әсіресе, оның көрнекті өкілі Жан-Жак Руссоның ықпалында болғандығы байқалады. Сондықтан Кант тірі жандардың ішінде ең саналысы – адам деп санады. Осы мәселелерді өзінің «Практикалық зердеге сын» деген шығармасында жан-жақты талдады. Атап айтқанда, философ еркіндіктегі себептілік идеясы арқылы жаңа заман ойшылдарының біразына сын айтты.
Ол, әсіресе, Спинозаның жалпыға тән себептілікті қамтамасыз ету ілімін барынша сынады. Канттың ойынша, адамның адамдығын айқындайтын нәрсе – парасат пен адамгершілік. Ендеше, адамгершіліктің өзі адамның еркіндікте екендігін көрсетеді. Сонымен бірге адамгершілік, парасат адам баласының бақытқа қарай ұмтылуымен тығыз байланысты. Бірақ бақыт деген ұғымның өзі эмпирикалық, оның өзгеруі мен дамуы белгілі бір дәуірдің жағдайымен байланысты. Ендеше, адамгершілік деген не? Біз адамгершілікке ие болған адамды қалай қалыптастырамыз? Шындығында, ондай адамды қалыптастыру үшін материя керек. Ендеше, бұл мүмкіндіктің жүзеге асуы үшін, ол адамгершілік болуы үшін форма қажет. Мұндай категориялы форма, Канттың ойынша, парыз деп аталады. Егер адам белгілі бір іс-әрекетте парызға сәйкес іс атқарса, ондай адамда адамгершілік бар, ол парасатты. Алайда, адамның іс-қимылында әлі де адамгершілік, парасаттылық жоқ. Қайырымдылық өзінен-өзі адамгершілік не парасат бола кетпейді. Өйткені қайырымдылық міндетті түрде белгілі бір парызға сәйкес келуі керек. Бірақ бір мәселенің шешілмей тұрған жайы бар. “Мен мұның адамгершілік, әлде адамгершілік емес екендігін қайдан білемін?”. Бұған жауап ретінде Кант барлық адам баласына ортақ болып есептелетін тұжырымды императив ұсынады. Бұл адамгершіліктің заңы.
Ендеше, адамгершілікті адамгершілік сақталмайтын кездегіден айыру үшін адамның өзін мақсат деп білу міндет. Сен өзіңнің іс-әрекетіңде басқаға, барлық адамға мақсат ретінде қарауың қажет. Кімге болмасын, сен оған тек құрал ретінде қарама. Сондықтан, Кант мақсат – оған жету жолындағы құралдарды ақтайды деген теріс принципке жан-тәнімен қарсы шықты. Сөйтіп, ол философия тарихында алғашқылардың бірі болып гуманистік, адамгершілік рухтағы этиканың негізін қалады. Канттың ойынша, адамгершілік заңын жай ғана қағазға жазып, іліп қоюға болмайды. Адамға, ең алдымен, құдайдың болмысын және мәңгі өшпейтін, өлмейтін идеяны беру керек. Бұл адамгершіліктің мақсатына жатады. Сондықтан ұлы философ бұл шығармасында зердеге қарсы шығып, сенімге қарай жол ашады. Оның айтуынша, Құдайдың болмысын ғылыми түрде дәлелдеу мүмкін емес, бірақ Құдайға сену адамгершілікке бастайды. Канттың осы идеясы, зерделі ойы кейінгі ойшылдар мен ақын-жазушыларға ерекше әсер етті. Канттың философиясына талдау жасай отырып, қысқаша мынадай қорытындыға келуге болады. Ол өзінің зерделі философиясы арқылы өткен заман ойшылдары тап болған қайшылықтарды шешуге тырысты. Ең алдымен ол 17 – 18 ғасырлардағы философияда өріс алып, кейін келе өзара сыйыспай, бір-бірінен алшақ кеткен эмпиризм мен рационализмнің басын біріктірмекші болады.
Бұл жағынан алғанда, Кант үлкен жетістіктерге жетті. Ол таным теориясында адам танымының қабілеттілігін сезімділік пен пайым деп бөле отырып, олардың бірлігін көрсетті. Канттың ойынша, сезімділік пен пайымның айырмашылығы, танымның бірі – мазмұны, екіншісі – формасы болғандығында.'' “Сезімділіксіз бірде бір зат бізге берілмес еді, ал пайымсыз олардың бірде бірін ойдан өткізу мүмкін емес. Ойда мазмұн болмаса, ол бос нәрсе, ал аңдаушылық ұғымдарсыз соқыр...”''. Бұл екі қабілеттіліксіз таным процесі болмайды. Міне, өзінің осындай ілімі арқылы Кант ұзақ жылдар бойы айтыс-тартыстың қайнар көзі болған эмпиризм мен рационализмді бірлікте деп қарап, проблеманың шешімін тапты.
Философ ұмтылысы
Сондай-ақ, Кант пайым мен зерденің диалектикалық бірлігін анықтауға да ұмтылды. Оның ойынша, пайым мен зерде бір-бірінен онша алшақ кете қойған жоқ. Қайта ұлы философтың айтуынша, пайым категориялармен, ұғымдармен қарулана отырып, зердеден гөрі адамға жақынырақ тұрады. Ал зерде болса, өзінің идеялары және принциптері арқылы өмірден қол үзіп, “бүкіл әлемді танимын, білемін” деп бос әрекеттеніп, шешілмейтін қайшылықтарға ұрынады. Пайым мен зерденің өзара байланысын айқындау процесінде Канттың не себептен пайымға ерекше бет бұрғанын аңғаруға болады (қ. Зерде, Пайым). Өйткені, ұлы ойшыл шығармашылығының алғашқы кезеңі жаратылыстану саласында өткен болатын. Ол, ең алдымен, математик, астроном, биолог, сондай-ақ, тағы басқа да ғылымдар саласының маманы болды.
Алайда шығарм. өмірінің келесі, сыншылдық кезеңінде оның философияға бет бұруы зердеге ерекше мән беруіне, сол арқылы адамзатты ғасырлар бойы толғандырып келген әлемдік проблемаларға бой ұруына жол ашты. Алайда оның зерде туралы ілімі таным теориясы, логика, диалектика мәселелерінде, сондай-ақ, адамгершілік, мораль және сезімділік, проблемаларында таңғажайып жаңалықтарды ашты. Дегенмен оның зерделі философиясы шешілмейтін қайшылықтарға тап болып, адам баласының алдында тұрған көптеген сұрақтарға жауап бере алмады. Біз оның зерделі философиясы шешпеген аса бір үлкен мәселе “өзіндік зат” идеясы дер едік. Өйткені, Кант “өзіндік зат” біздің санамыздан, бізден тыс өмір сүреді деп мойындай отырып, “бірақ оны тану мүмкін емес, өйткені оған біздің зердеміздің шамасы келмейді” деген қайшылыққа ұрынады. Оның зерделі философиясынан туған осындай қайшылықтарды шешу және “өзіндік зат” проблемасын белгілі бір нысан етіп қарау, философия тарихында жаңа бағытқа жол бастаған философтардың үлесіне тиді.
Дереккөздер
Санат:Германия философтары Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері Санат:Натурфилософтар
Феликс Мендельсон
Якоб Людвиг Феликс Мендельсон Бартолди (Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, 3 ақпан 1809, Гамбург — 4 қараша 1847, Лейпциг) — ата-тегі еврей болған неміс композиторы, пианиношы, дирижер, педагог. Ол музыкадағы романтизмнің үлкен өкілдерінің бірі, «Лейпциг мектебінің» көркемөнер бағытының басшысы.
=Өмірбаяны=
Феликс Мендельсон банкир Авраам Мендельсон отбасында дүниеге келді. Композитордың атасы атақты еврей философы, Хаскала («Еврей Ағартушылығы») қозғалысының негізін қалаушы Мозес (Моисей) Мендельсон болған екен. Феликс дүниеге келгеннен соң ата-тегі еврейлер саналатын Мендельсондар отбасы лютерандылықты қабылдап, Бартольди атты екінші тегін алды. 1811жылы Мендельсондар Берлинға көшіп кетті.
1825 жылы Авраам Мендельсон Парижге жол жүргенде, өзімен бірге баласын алып барады. Париж ол кезде Еуропаның музыкалық орталықтарының бірі болатын, ол кезде сол заманның атақты композиторлары — Джоаккино Россини және Джакомо Мейерберлер өмір сүрген. Мендельсон Луиджи Керубини атты Париж Консерваториясының ректорымен кездескенде, ол оның талантына жоғары баға береді. Француз композиторлық мектебі Мендельсонға онша қатты әсер етпегенін оның сол кездерде жазған хаттары арқылы білеміз, бірақ ол Францияның көптеген музыкалық орталарында көп достарын тапты.
1825 жылдың мамыр айында Мендельсондар отбасы Берлнге оралады, Феликс өмірінде осымен екінші рет Гётемен кездеседі. Жазушының үйінде алғаш рет оған арналған Мендельсонның Фортепианолық квартеті болды. сол жылдың тамыз айында композитор өзінің екі тактілі Сервантестің «Дон Кихотының» бір оқиғасынан шыққан «Камачо тойы» атты операсын аяқтайды.
Мендельсондар отбасы, ішінде үлкен музыкалық залы бар Leipziger Straße 3-те орналасқан ескі және кең үйге қоныстанады. Мендельсон сенбі сайын дәстүрлі түрде концерт өткізетін болды, оны көруге жүздеген адамдар келіп отырды. 1843 жылы Мендельсонның белсенбі қатысуымен Лейпцигте Консерватория ашылды. Ол Германиядағы алғашқы жоғары музыкалық оқу орны болды. оқытушылар ретінде Шуман, Давид, Мошелес және т.б сол заманның атақты музыканттары шақырылды. Бір жылдан сон ол тағы да Англияда концерттер беріп, отанына қайтқанда корольге берлин капельмейстері лауазымынан босату сұрауын жібереді.
Опералары
«Два племянника, или Дядюшка из Бостона» «Свадьба Камачо» «Любовь солдата» «Два педагога» «Бродячие комедианты» «Возвращение с чужбины» (переработано в вокальный цикл, op. 89; 1829) Оратории «Павел», op. 36 (1835) «Илия», op. 70 (1846) «Христос», op. 97 (не окончена) Te Deum Кантаты «Christe, Du Lamm Gottes» (1827) «O Haupt voll Blut und Wunden» (1830) «Vom Himmel hoch» (1831)
Шаранс
250px|thumb|Картада орналасуы Шаранс (Scharans) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Хинтеррайн округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Граубюнден елді мекендері
Көпіршікті камера
200px|thumb|rightКөпіршікті камера-әсері бөлшектер траекториясына жақын қыздырылған сұйықтықтың қайнауына негізделген зарядталған бөлшектердің іздерін тіркеуге арналған кұрал.
Дереккөздер
Санат:Физика
Самоедтер
Самоедтер — 1) Ресейдің Қиыр солтүстігі мен Сібірдің жергілікті тұрғындарының (саамдар, ненецтер, эвенкілер, т.б.) орыс жылнамаларында кездесетін жалпы атауы. Ежелгі орыс жылнамаларында “самоядь” түрінде кездеседі. Саам тілінде “самаэмне” саамдардың елі дегенді білдіреді. 2) Самодиилік халықтардың көнерген атауы.
Қаратерек (Павлодар облысы)
Қаратерек — Павлодар облысы Май ауданындағы ауыл, Қаратерек ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Көктөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 км-дей жерде, Ертіс өзенінің сол жағасында.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 983 адам (486 ер адам және 497 әйел адам) болса, 2009 жылы 920 адамды (451 ер адам және 469 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Май ауданы елді мекендері
Пеза (Чешьюга тармағы)
Пеза — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чешьюга өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онега өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Серхио Ромеро
Серхио Херман Ромеро (исп. Sergio Germán Romero; 22 ақпан 1987, Бернардо де Иригоен) — қақпа шебіндегі аргентиналық футболшы, қақпашы.
Мансабы
thumb|left|200px| Серхио Ромеро Аргентинаның 20 жасқа дейінгі ұлттық құрама сапында 2007 жылы Әлем чемпионатына қатысып бірінші орынға ие болады. 2008 жылы Пекинде өткен Олимпиадаға екінші қақпашысы ретінде қатысады. Ол жерде Аргентинаның негізгі қақпашысы Оскар Устари жарыстың ¼ финалында қатты жарақат алып, Серхио Ромеро ойынға қатысу қажет болады. Ромеро қақпада жарыстың соңына дейін тұрып бірде-бір доп өткізбейді. 2007 жылы Серхио недерландық "А3" футбол командасына 1,5 млн. евроға ауысады. 2007/08 маусымында екінші қақпашы ретінде өнер көрсетсе, 2008/09 маусында негізгі қақпашының рөлін атқарды, сонымен қатар Серхио "А3" командасының Недерланды чемпионатындағы барлық ойынға қатысқан жалғыз ғана ойыншы. 12 турдан бастап 21 турға дейін өзінің қақпасына бірді-бір доп өткізген жоқ. 9 шілде күні 2014 жылы Серхио Ромеро Недерланды ұлттық құрамасына қарсы ойында екі пеналтиден соққыны қайтарып Аргентина ұлттық құрамасын Әлем Чемпионатының финалына шығарды. Финалда Германия ұлттық құрамасымен кездесіп (0-1) есебімен жеңіліп қалады, бірақ германдар Серхионың қақпасына тек "116" минутта ғана гол соғады. Ол ойында Серхио Ромеро ең үздік ойыншы атанады.
Клубтық
🇳🇱 "А3" 🇦🇷 Аргентина
Дереккөздер
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Аргентина футболшылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Расинг Авельянеда ФК ойыншылары Санат:АЗ Алкмаар ФК ойыншылары Санат:Сампдория ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары Санат:Аргентина Олимпиада чемпиондары
Кукушкина (Еловая тармағы)
Кукушкина — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Еловая (Үлкен Еловая) өзенінің сол жағалауынан 274 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Рупья
Рупья (Rupià) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Херона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Баш-Эмпорда ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 243 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,37 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жирона елді мекендері
Шағыр тікен
Ботаникалақ сипаттамасы
Шағыр тікен – биіктігі 0,5 – 1,5 метрге дейі жететін, екі жылдық шөп тектес өсімдік. Ол ауыл шаруашылығына көп зиян келтіретін арам шөп болып саналады. Сабағы тік өседі, ұш жағында бұтақшалары көп болады. Өсімдіктің өн бойын қысқа түк басып тұрады. Содай – ақ адамның қолына кіретін ащы тікені болады. Жапырақтары ірі, шеттері тікенекті, үлкен – үлкен ойықтары болады. Гүлдері – шар тәріздес, ашық қызыл түсті, сабақтың ұш жағында орналасады. Жемісі – тұқымдық қауашақ. Өсімдік маусым тамыз айларында гүлдейді, ал жемісі тамызда піседі.
Табиғатта таралуы
Республикамыздың оңтүстік облыстарының тастақты беткейлерінде, бос жатқан және егістік жерлерде, далалы аймақта, бау – бақша арасында өсе береді. Дәрілік шикізат ретінде өсімдік гүлдеп тұрған кезде жапырағын және гүл корзиналарын жинап алады.
Химиялық құрамы
Оның химиялық құрамы толық зерттеліп біткен жоқ. Кейбір зерттеулердің қорытындысы бойынша оның құрамында инсулин, флавноидтар, сапониндер және алколоидтар бар екені анықталды.
№17-темір жол айрығы (Атырау облысы)
№17-темір жол айрығы — Атырау облысы Исатай ауданы, Аққыстау ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.
Шағыр тікен
Қолданылуы.
Мал дәрігерлігі практикасында зәр айдайтын, іш жүргізетін және іріңді жараларды емдейтін дәрі ретінде қолданылады.
№17-темір жол айрығы (Атырау облысы)
Географиялық орны
thumb|солға|200px|Томан ауылы Аудан орталығы – Аққыстау ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 40 км-дей жерде. Атырау қаласынан батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан. «Атырау-Астрахан» автомобиль жолы елді мекеннен 1 шақырым жерден өтеді. Каспий теңізінің суы тасыған кезде оңтүстік-шығыс жақтан су жақын келеді.
Халқы
1989 жылы елді мекенде 357 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 408 адам (224 ер адам және 184 әйел адам) болса, 2009 жылы 388 адамды (205 ер адам және 183 әйел адам) құрады.
Шағыр тікен
Қолданылуы.
Оны ірі малға – 30 – 80 мл, уақ малға – 10 – 20 мл мөлшерінде күніне 3 рет ішкізіледі. Қою тұнбасыме іріңді жараларды жуып емдейді.
№17-темір жол айрығы (Атырау облысы)
Әлеуметтік нысандары
Бастауыш мектеп, селолық клуб, кітапхана және медпункт бар.
Дереккөздер
Санат:Исатай ауданы елді мекендері
Арақ
320px|thumb|Әртүрлі көлемді ыдыстардағы арақ түрлері Арақ – ректификатталған этил спиртінің сумен қосындысынан тұратын күшті масайтқыш (алькогольді) ішімдік. Арақ қарабидайдан, бидайдан, арпадан, т.б. жасалады. Құрамындағы спирт мөлшері 40, 50, 56%.
Санат:Алкогольдік ішімдіктер
Боразон
Боразон — бор нитридінің кристалдық түрінің бірі; қаттылығы жағынан алмаздан кем түспейді, ал жылуға төзімділігі мен беріктігі одан да артық, аса қатты абразивтік материалдардың негізі. Бұрғылау құралдарын жасауда көбіне табиғи алмаздарды алмастырғыш ретінде, катты материал ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Терминология Санат:Химия
Кокшерка
Кокшерка — Ресейдегі өзен. Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ировка өзенінің оң жағалауынан 55 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Чебоксар су торабынан Свияга және Цивиль өзендерін қоспағанда Қазан қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ұзынкөл ауылдық округі (Егіндікөл ауданы)
Ұзынкөл ауылдық округі — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұзынкөл, Тоғанас ауылдары кіреді. Орталығы – Ұзынкөл ауылы.
Дереккөздер
Санат:Егіндікөл ауданы ауылдық округтері]
357 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:357 жылы қайтыс болғандар
Луис Адамич
Луис Адамич (Louis Adamic; 23 наурыз 1899 — 4 қыркүйек 1951) — словен тегінен шыққан американдық жазушы және аудармашы.
Өмірбаяны
Адамич қазіргі Словениядағы Гросупле (сол кезде Австро-Венгрия жері) жерінде туған. Ол шаруалар отбасында болғандықтан қалалық мектептен білімді дұрыс алмады. 1909 жылы Любляндағы жалпы білім беру мектебіне қабылданады. Оқудың үшінші жылында Югослав Ұлттық Қозғалысының құпия ұйымына мүше болады. 1913 жылы шеруге қатысады да, тұтқынға алынып, қамауға алынады. Осы оқиғадан кейін оны мектептен шығарады. Сонымен қоса оған империяның кез келген ЖОО-ға түсуге тыйым салынады.
1913 жылы 31 желтоқсанда 4 жасында АҚШ-қа көшіп кетеді. Ол Калифорнииядағы Сан-Педро қаласына жақын жердегі хорбат коммунасында орналасады. 1918 жылы азаматтық алады. Бастапқыда ол қарапайым жұмысшы болады, ал кейін «Ұлт Үні» (Narodni Glas) атты славян газетіне жұмысқа кіреді. Газет Нью-Йорк қаласында шығатын. Бірінші дүниежүзілік соғыста Америка әскерінің құрамында Батыс майданда шайқасады. Соғыстан соң журналист болып, шығармашылықпен айналыса бастайды.
1940 жылдан бастап Адамачи Common Ground журналының редакторы болған.
Дереккөздер
Санат:АҚШ жазушылары Санат:1899 жылы туғандар Санат:1951 жылы қайтыс болғандар Санат:Словения
Кастельветро-ди-Модены
Кастельветро-ди-Модены (Castelvetro di Modena) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Модена провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 9549 адамды құраған (2004). Халық тығыздығы 195 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 49,71 км² шамасында болған. Пошта индексі — 41014.
Жыл сайынғы мерекесі — 4 қаңтар.
Даусыз фактілер
Азаматтық құқық пен іс жургізуде — азаматтық, істе, оның болуы жөнінде тараптар дауласпайтын және істің дұрыс шешілуі үшін маңызы зор болып табылатын жағдайлар. Егер айғақ талапкер мен жауапкердің түсініктемелерімен қуатталып, біртарап оны бекітіп, екінші тарап оны мойындайтын болса, айғақдаусыз болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Асан Заманхан
Асан Заманхан - «Қазпошта» АҚ Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының директоры 1961 жылы 11 ақпанда Түркістан облысы Алғабас ауданының Ақмешіт кентінде туған. Қазақ. Алматы халық шаруашылығын басқару институтының «Бухгалтерлік есеп және шаруашылық қызметті тапдау» факультетін (1990) экономист мамандығы бойынша; Қазақ гуманитарлық-заң университетінің «Заң ғылымдары» факультетін (2006) заң ғылымдарының бакалавры мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1979 жылдан - «Шардара» аудандық кооператив кеңшарының экспедиторы (ОҚО Алғабас ауданы Шардара ауылы). 1980 жылдың мамырынан - ОҚО Алғабас ауданы Шаян ауылының шаруашылық есептегі дүкенінің есепшісі. 1980 жылдың қазанынан - Алматы нұсқаушылық-тексеру мектебінің тыңцаушысы. 1981 жылдан - Алғабас аудандық тұтынушылар одағы аудандық даярлау кеңсесінің аға есепшісі, бас есепшісі (ОҚО Шаян ауылы). 1986 жылдан - «Красная Нива» шаруашылық есептегі дүкенінің директоры (ОҚО Ақмешіт ауылы). 1993 жылдан - «Қазагроөнеркәсіпбанк» ААҚ төрағасы (Шымкент қ.). 2001 жылдан - «Елім-ай» ЖШС директорының орынбасары (Шымкент қ.). 2003 жылдың қаңтарынан бері - «Қазпошта» АҚ Оңтүстік Қазақстан облыстық бөлімшесінің директоры. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 4-ші шақырылымының депутаты (2007 жылдан). «Құрмет» орденімен (2010), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медалімен, Түркістан облысы әкімінің Құрмет грамотасымен (2005), Түркістан облысы әкімінің грамотасымен (2007), ҚР Президентінің Алғыс хатымен (2007), Түркістан облысы әкімінің дипломымен (2008) марапатталған. ОҚО Бәйдібек, Сарыағаш, Түркістан аудандарының құрметті азаматы.
Оноре Габриэль Рикетти де Мирабо
Оноре Габриэль Рикетти де Мирабо (Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau; 9. 3. 1749, Биньон, Немур қаласының маңы,—2, 4. 1791, Париж) — граф, Ұлы француз революциясының қайраткері. 1789 ж. Марсель мен Экстің үшінші сословиесінен Бас штатқа сайланып, шешендік дарынымен ерекше көзге түсті. Оноре феодал-абсолюттік құрылысты аяусыз әшкереледі. Бірақ саяси көзқарасы Англиядағыдай парламенттік монархияны мұрат етумен шектелді. Революцияда халық бұқарасының рөлі күшейген сайын, Оноре бірте-бірте консервативтік бағытқа ойысып, революцияның онан әрі дамуын тежеуге тырысқан ірі буржуазияның басшысына айналды. 1790 ж. сәуірде Король сарайының құпия агенті болуға келісті. Ж. П. Марат пен М. Робеспьер Онорены қатаң сынға алды.
Кинодраматургия
Кинодраматургия, кино драматургиясы – әдеби шығармашылықтың бір саласы.
Сценарий – фильмнің әдеби, көркемдік негізі болып табылады. Кинодраматургия кино өнерінің ұтымды тәсілдерін қамти отырып, әдеби бейнелеудің тәсілдерін де қолданады. Кинодраматургияның әдеби және кинематографиялық тегіне қарай сценарий екі түрге бөлінеді. Бірі – фильмнің арқауын құрайтын, әрі жеке дара көркемдігі бар әдеби шығарма, екіншісі – болашақ фильмнің құрылымын, желісін тартып, мазмұнын, ойын баяндап беретін әдеби материал.thumb|300px| right Кинодраматургия киноның барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, әдеби шығармаларды да экранға шығарды. 20 ғ-дың 10-жылдарында “мылқау” кинода әдеби шығармалардың сюжеті, кейіпкерлері, желісі көп жағдайда түпнұсқадан жасалса, 20-жылдары проза мен драммалық шығармалардың тәсілдері араласа бастады. Киноға дыбыстың енуі түбегейлі бетбұрыс жасап, Кинодраматургияның қалыптасуына жол ашты. Қазақстанда Кинодраматургияның алғашқы үлгілері 20 ғ-дың басында дүниеге келді (“Бүліншілік”, 1928; “Жұт”, 1931; “Түрксіб”, 1931, т.б.). Ұлттық көркемсуретті кино өнерінің алғашқысы – “Амангелді” фильмі. Қазақ әдебиетінің көрнекті қайраткерлері М.Әуезов (“Райхан”, “Абай әні”), Ғ.Мүсірепов (“Амангелді”, “Махаббат дастаны”, “Жауынгер ұлы”, “Қыз Жібек”), Ә.Тәжібаев (“Жамбыл”, “Шұғылада болған еді”), Ш.Хұсайынов (В.Абызовпен бірге, “Өжет қыз”, “Асау Ертіс жағасында”, “Біз осында тұрамыз”) қазақ Кинодраматургиясының негізін қалаушылар болды. 20 ғ-дың 60-жылдары қазақ Кинодраматургиясы үлкен табысқа жетеді. Кинодраматургияға жазушылар О.Сүлейменов (“Атамекен”), Ә.Тарази (қ. Әшімов Ә.) (“Тұлпардың ізі”, “Қараш-қараш оқиғасы”), Д.Тәшенов (А.Сацкиймен бірге, “Ата туралы аңыз”), Қ.Мұхамеджанов (“Айсұлу”), Л.Варшавский (“Алдар-Көсе”), Қ.Ысқақов (“Ұшы қиырсыз жол”), т.б. келді. 20 ғ-дың 70-жылдары Қазақ Кинодраматургиясында Ресей киносценарийстері үлкен рөл атқарды. Сол жылдары Мүсіреповтің “Қыз Жібегімен” қатар А.Михалков-Кончаловскийдің (Э.Тропининмен бірге “Атаманның ақыры”, “Көксерек”, В.Тюринмен бірге “Қан мен тер”), Р.Хуснитдинованың (“Алпамыс мектепке барады”), А.Адабашьян мен Н.Михалковтың (А.Михалков-Кончаловскиймен бірге “Транссібір экспрессі”) сценарийлері бойынша фильмдер түсірілді. 20 ғ-дың 80-жылдарындағы қазақ Кинодраматургиясы авторлық-режиссерлік стильге бой ұрды. Прозашы С.Нарымбетов, кәсіби кинодраматург, авторлық кинода кинорежиссер ретінде үлкен табыстарға жетті. Оның “Көзімнің қарасы” фильмі (1994) Еуропа, Азия елдерінің көптеген халықар. кинематографиялық сыйлықтарына ие болды.
Дереккөздер:
Санат:Кино
Кристаллдар акустикасы
Дереккөздер
Санат:Физика
Көне аңғарлардың артезиан алабы
Көне аңғарлардың артезиан алабы  – арынды жер асты суы таралған алқап. Бұлардағы су жер астындағы көне аңғарлардың терең ойпаңдарына жиналған және үсті су өткізбейтін тау жыныстарымен (саз, т.б.) көмкерілген. К. а. а. а-тары Сарыарқада кеңінен тараған (Нұра, Сарысу, Шерубайнұра, Тоқырау, Жәмші, т.б. өзендердің көне аңғарлары). Олар палеозойдың жартастық жыныстарында орын алған палеогеннің құм аралас қиыршықтас, құм шөгінділерінде қалыптасқан, үсті неогендік әр түсті, қалыңд. 40 – 50 м-ге дейін саз қабаттарымен жабылған. Белгілі бір көне аңғардың ұзына бойы қимасында біртұтас артезиан алабы немесе аңғар арнасының эрозиялық терең ойпаттарында тұйықталған, бір-бірімен гидравлик. жағынан байланысты бірнеше жеке артезиан алаптарының қалыптасуы мүмкін. Көлденең қимасында алаптың құрылысы төбесі көмілген аңғар арнасының су ағарында конус тәрізді немесе түбі жайпақ, кемері тік астау пішіндес. Арынды су қабатының қалыңд. 3 – 5 м-ден 20 – 30 м-ге дейін өзгереді, ең қалың жері арна маңы бөлігінде: ені орташа есеппен 3 – 5 км, аңғардың кеңірек учаскелерінде 10 – 12 км-ге дейін артады. Арынды сулар, әдетте, 20 м-ден 80 – 90 м-ге дейін, орташа есеппен 30 – 50 м тереңдікте жатады. Су өткізбейтін жамылғылары жоқ жерлерде (оны қазіргі бар өзендер шайып кетуі салдарынан) артезиан сулары қазіргі аңғарлардың жоғары деңгейлерімен түйісіп, бірыңғай арынды-арынсыз су жүйесін құрайды. Ұңғымалардан шыққан судың өнімд. секундына 3 – 15 л-ге дейін, ірі алаптарда 30 – 40 л-ге дейін жетеді. Жер асты суларының минералд. 1 – 2 г/л, алаптың төм. ағысында 3 – 5 г/л-ге дейін артады. Судың хим. құрамы хлоритті-сульфатты, гидрокарбонатты-хлоритті-натрийлі және кальцийлі. Көне аңғардың сулары жарықшақтардағы сулардың құйылуы, тектоник. жарылым аймақтарындағы жеке учаскелердегі жер асты суларының сүзілуі, жауын-шашын суларының жерге сіңуі есебінен қоректеніп толығады. К. а. а. а-ндағы жер асты сулары елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етуде, өнеркәсіп салаларын, а. ш-н сумен жабдықтауда кеңінен пайдаланылады.
Санат:Артезиан алабы
Меруфе
Меруфе (Merufe) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Монсан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 237 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28,49 км² шамасында. Халық тығыздығы — 43,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Бор
Бор сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін:
Энгельхольм
Энгельхольм – Швеция қаласы. .Швеция қаларының ішіндегі ежелгі 133 қаланың бірі. Халқының саны – 22 532 (2005) адам. Ал муниципалитетті қоса алғанда 38 682 адам. Шаһар өзінің балмұздағымен, Koenigsegg автомобильдерімен және үрмелі сырнайларымен танымал. Бұл жер теңізге шығуға қолайлы болғандықтан да саяхатшылар қалаға көптеп келеді. Қаладан 6 шақырым қашықтықта құмды жағажайлар орналасқан.
Дереккөздер
Вье-Ви-сюр-Куенон
Вье-Ви-сюр-Куенон (Vieux-Vy-sur-Couesnon) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,56 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35355, пошта индексі — 35490.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1095 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Газ қалыптасуының басты белдемі
Газ қалыптасуының басты белдемі. Мұнай-газды алап қимасының газ қалыптасуының басты фазасы көрініс беретін қойнауқаттық- катагендік белдем. Аталған алаптың құрылысына, оның геотермикалық режиміне, шашыранды органикалық заттардың типіне, т.б. факторларға байланысты газ қалыптасуының басты белдемі жас және көне платформалардағы шөгінділердің иіле төмендеуінің соңғы сатысында 3,5-5 км тереңдіктер шамасында, ал платформалардың терең ойыстары мен әлпілік ойысымдарда 6-9 км тереңдіктерде байқалатын болады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Жаужүрек мың бала
«Жаужүрек мың бала» — Ақан Сатаевтың көркем драмалық фильмі. Фильмнің тұсауы Қазақстанда 2012 жылы 3 мамырда кесілді.
Фильмнің ұраны — «Туған ел, сүйген жар, намыс үшін от кешкендер»
Фильм туралы
Фильм қазақ халқы жоңғар шапқыншылығына қарсы ерлікпен күрескен XVIII ғасырдың бірінші жартысын қамтиды. Сол кезде қазақ жасақтары бірігіп, басқыншыларға тойтарыс беріп, майданда шешуші жеңістерге жеткен еді.
Кино желісі бойынша, осы соғыста ел үшін күрескен жауынгер ер-азаматтар қатарында, жаужүрек Сартай батыр да өзіндей өрімдей жас, жеткіншек сарбаздарды ту көтеріп, жорыққа бастап шығады. Мың бала атанған Сартай жасағы қарасы әлдеқайда көп жауға азғана қол қарсы шауып, арасалмақты қазақ әскері пайдасына өзгертеді.
Сюжеті
Фильм сюжетінің негізіне жоңғарларға қарсы күресте ересек сарбаздармен бірге кең-байтақ жері мен елін қорғауға бел буған өжет те жас мың жауынгер туралы аңыз желісі алынған. Бейнефильм XVIII ғасырдың бірінші жартысында - қазақ тарихының бетбұрыс кезеңінде, жоңғарлармен қанды соғыста қазақ халқының бірлігі мен батырлығы еркіндік алу жолында шешуші күшке айналған кезде орын алады. Сюжетке сәйкес, қатыгез күресте ересектермен қатар, батыл Сартай бастаған жас жауынгерлер туған жерін қорғауға шықты. Оның аты аңызға айналған әскері "Мың бала" ретінде, жаумен тең емес шайқасқа түсіп, соғыс барысын өзгертті. Бұл шайқас фильмде шешуші факторға айналып, қазақ халқының тарихында "Аңырақай шайқасы" деп танылған.
Түсірілім барысы
Фильм күрделі климаттық жағдайларда түсірілді. Фильмді түсіруге атсалысқан топ 90 күн ішінде төрт локация мен 11 декорация ауыстырған. Түсірілім 2011 жылы ақпанда Қапшағай аймағында басталған болатын. Көктемде түсіру тобы Шарын шатқалы аумағына, сосын Қапал-Арасанға орналасты.
"Қазақфильмде" мәлімдегендей, "Жаужүрек мың бала" фильмі жайлы ақпарат түсірілім басталмай-ақ елге тарап кетті. Жалпы республикалық іріктеуге басты және қосалқы рөлдерге түсу үшін 22 мың 200 үміткер қатысты. Түсірілім алаңында бес жүзге тарта отандық БАҚ, сонымен қатар «The Independent», «Hollywood Reporter», «Variety» секілді әлемдік ірі медиа өкілдері де болды. Фильм түсіру барысында ауа райына қатысты кейбір кедергілер болды. Өйткені түсірілімнің 90 пайызы далада жүргізілді. Актерлер екі ай бойы актерлік шеберліктерін шыңдап, атпен шабуды, садақ тартуды меңгерді. Фильмді дайындауға жалпы саны 15-тей мемлекет атсалысты, со­ның ішінде дыбыс монтажы Францияда жүргізілді.
Қазір әлемдік дистрибьюторлармен келіссөз жүргізіліп жатыр.
Канн кинофестивалінде
27 мамыр күні Францияның Канн қаласында 65-ші мерейтойлық кинофестивалінде «Алтын пальма бұтағы» бас жүлдесін тапсыру рәсімі өтті.
65-ші Канн кинофестивалінің аясында арнайы көрсетілген «Жаужүрек мың баланы» тамашалауға 40-тан астам агент пен дистрибьютер келген. Тарихи кинокартина сеансынан кейін оны америкалық нарыққа шығару туралы ұсыныс түсті. Сонымен қатар, «Жаужүрек мың баланы» әлемдік прокатқа шығарумен айналысатын канадалық компаниямен келісімге қол қойылды.
«Жаужүрек мың бала» фильмінің осы беделді халықаралық байқауда көрсетілуінен кейін әлемдік прокатқа шығаратын агент те анықталды. Қазақ тілінде түсірілген жоңғарлармен соғысқан жас жауынгерлердің тарихы, Аңырақай шайқасы, махаббат пен сатқындық, бостандық пен тәуелсіздікке деген ұмтылыс осының бәрі жақсы көрсетілген фильм көрерменнің барлығына түсінікті болып шықты. Фильмнің сюжеті, оның тарихы мен актерлердің шеберлігі Канн кинофестивалінде лайықты бағасын алды.
Ұлыбританияның кинопродюсері, Пьер Спенглер: ''Фильмнің сапасы, актерлердің шеберлігі үлкен әсер қалдырды. Барлығы, эпикалық аясы, трюктері және басқа элементтері де жоғары деңгейде. Бұның барлығы көрерменді қызықтыруы керек. «Мың баланы» көрген сайын Қазақстанға баруға себеп іздеп, сонда бір фильм түсірсем деймін. Осындай сапалы кино мен үлкен әлеуетке ие қазақстандық кинематография саласы бағындырар биік әлі алда. Сәттілік тілеймін.''
«TOKIO PIONIWA FILM» президенті, Такаши Нива: ''Өте тамаша фильм! Көп нәрсе тарта білді, тарихи кезең жақсы бейнеленген, көрікті табиғи орындар көрсетіледі. Техникалық орындалуы мен фильм сапасы да керемет.''
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан драма фильмдері Санат:Қазақфильм фильмдері
Соус Шор (Кентукки)
Соус Шор (South Shore) — Кентукки штатының Гринап округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1226 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 21-72210.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Сент-Аман (Лозер)
Сент-Аман (Saint-Amans) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Манд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,98 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 48133, пошта индексі — 48700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 143 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Вульфен (Анхальт)
Вульфен (Анхальт) (Wulfen (Anhalt)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Кётен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1171 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 82 415. Муниципалитеттің басшысы — Норберт Шикке.
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Колоньяк
Колоньяк (Colognac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Виган округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,3 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 204 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,59 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Богомоловка
Богомоловка — Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл, Алкин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 90 адамды құрады. Пошта индексі — 452170, ОКАТО коды — 80257805003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы: