cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Испания
Этимология
España атауының шығу тегі (демек, оның туындылары) даулы. Иберияның ежелгі римдік атауы, Испания, римдіктер поэтикалық түрде Испания деп атаған Гесперия терминінен шығуы мүмкін. Гесперия сөзінің өзі гректің Εσπερία сөзінен шыққан, яғни «батыс елі», «күн батқан жер» (гректер Италия деп атаған). Римдіктер бұл атауды Испанияға берді, өйткені ол әлі де өз елінің батысында.
Шығудың тағы бір нұсқасы «қояндар елі» немесе «шет, маңай» (Испания Жерорта теңізі аймағының шетінде орналасқандығынан) деген мағынаны білдіретін Ispanihad сөзінен шыққан. Ezpanna сөзінен шыққан баск тілінің нұсқасы да бар (яғни, «шет, шекара», өйткені Испания Еуропаның оңтүстік шеті).
Гуманист Антонио де Небрича «батыс әлемінің қаласы» дегенді білдіретін ибериялық Hispalis сөзінен шыққан шығу нұсқасын ұсынды. Хесус Луис Кунчилостың айтуынша, тамыр кеңістігі финикиялықтардың «шпион» сөзінен шыққан, ол «металдарды соғу» дегенді білдіреді. Осылайша i-spn-ya «металдар соғылған жер» дегенді білдіреді.
География
Испания - Еуропаның оңтүстігіндегі мемлекет. Ол Пиреней түбегінің алтыдан бесін, Жерорта теңізіндегі Балеар және Питиус аралдарын және Атлант мұхитындағы Канар аралдарын алып жатыр. Пиреней тауларына жету қиын және Испанияны түбектің батыс бөлігін алып жатқан Португалиядан басқа Еуропаның басқа елдерінен «оқшаулайды».
Аумағы бойынша Испания Еуропадағы Ресей, Украина және Франциядан кейінгі төртінші мемлекет және Еуропалық Одақта екінші орында. Испанияны Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты шайып жатыр. Құрлықта Испания батыста Португалиямен (ортақ шекара – 1214 км), Франциямен – Пиреней тауларының жоталарымен (623 км), Андоррамен (63,7 км), Гибралтармен (1,2 км), Мароккомен (1,2 км) шектеседі. м Сеута — 6,3 км, Мелилья — 9,6 км).
Елдің рельефі
Испанияның жер бедері әртүрлі, мұнда тау жоталары мен биік үстірттер жүйесі басым рөл атқарады. Территориясының 90%-ға жуығын үстірттер мен таулар құрайды. Ел бетінің жартысына жуығын теңіз деңгейінен орташа биіктігі 660 м болатын Еуропадағы ең үлкен Месета деген үлкен үстірт алып жатыр. Месета үстірттердің, биік тас жоталардың және тау алаптарының кезектесуімен ерекшеленеді. Орталық Кордильера Месетаны екі бөлікке бөледі: солтүстік және оңтүстік. Испания территориясының көп бөлігі шамамен 700 м биіктікте орналасқан.Еуропадағы Швейцариядан кейінгі екінші ең биік мемлекет.
Пиреней түбегінің рельефтік картасы
Солтүстікте Месета Бискай шығанағының жағалауын бойлай 600 км-ге созылған, елдің ішкі бөлігін теңіз әсерінен оқшаулайтын қуатты Кантабрия тауларымен қоршалған. Олардың орталық бөлігінде биіктігі 2648 м-ге дейін жететін Пикос-де-Европа тау тізбегі (испан тілінен – Еуропа шыңдары) орналасқан.Бұл альпі типті таулар негізінен карбон кезеңінің шөгінділерінен – әктастар дан, кварц иттерден, құмтастардан тұрады. Кантабрия таулары Испаниядағы ең қуатты тау жүйесі Пиренейдің орографиялық және тектоникалық жалғасы болып табылады.
Пиренейлер - батыстан шығысқа қарай 450 км-ге созылған бірнеше параллель жоталар. Бұл Еуропадағы ең қол жетпес таулы аймақтардың бірі. Олардың биіктігі орта есеппен өте жоғары болмаса да (2500 м-ден сәл астам), оларда ыңғайлы орналасқан және қолжетімді асулардың қажетті саны жоқ. Бұл асулардың барлығы 1500-2000 м биіктікте орналасқан, сондықтан Испаниядан басқа елдерге баратын темір жолдар батыс пен шығыстан Пиренейді айналып өтеді. Таулардың ең кең және ең биік бөлігі орталық, мұнда олардың негізгі шыңы Ането шыңы орналасқан, оның биіктігі 3404 м жетеді.Солтүстік-шығыстан Пиреней таулары жүйесі Месетамен түйіседі, максималды биіктігі (Мон Кайо шыңы) 2313 м.
Шығыс Пиреней мен Пиреней тауларының арасында аласа каталон таулары созылып жатыр, олардың оңтүстік беткейлері Жерорта теңізінің алдынан дерлік кертпелермен үзіліп жатыр. Каталон таулары (оның орташа биіктігі 900-1200 м, ең биік шыңы - Каро тауы, 1447 м) Жерорта теңізінің жағалауына параллель дерлік 400 км созылып, Арагон үстіртін одан бөліп жатыр. Мурсияда, Валенсияда және Каталонияда және Палос мүйісінен солтүстікке қарай Франция шекарасына дейін дамыған жағалау жазықтары жоғары құнарлылығымен сипатталады.
Пиреней түбегінің бүкіл оңтүстік-шығысын тау жоталары мен жоталар жүйесі болып табылатын Кордильера-Бетике алып жатыр. Сьерра-Невада таулары оның кристалдық осіне айналды. Биіктігі жағынан олар Еуропадағы Альпі тауларынан кейін екінші орында. Олардың шыңы Муласен тауы, ол 3478 м жетеді, Испания түбегінің ең биік нүктесі. Испаниядағы ең биік тау шыңы Тенерифе (Канар аралдары) аралында орналасқанымен, бұл биіктігі 3718 м-ге жететін Тейде жанартауы.
Мемлекеттік құрылымы
Испанияның мемлекеттік құрылымы - конституциялық монархия. Мемлекет басшысы — патша. Қазіргі кездегі монарх — VI Филипп. Заң қабылдайтын орган — Испанияның генералды кортестері: Депутаттар конгресі мен Сенат. Сенат 259 жергілікті сайланған депутаттан құралған. Депутаттардың қызмет ету мерзімі - 4 жыл. Депутаттар Конгресі - саяси партияладын сайланған 350 депуттан құралған, депуттығының мерземі - 4 жыл.
Атқарушы үкіметті Испанияның Премьер-министрі орындайды, әдетте парламентке сайлау барысында ең көп дауыс жинаған саяси партияның өкілі. Конституциялық бақылау органы - Конституциялық сот (Tribunal Constitucional), жоғарғы сот сатысы - Жоғарғы Сот (Tribunal Supremo), автономды қоғамдастықтардың жоғарғы сот сатысы - Жоғарғы Әділет Соты  (Tribunal Superior de Justicia), Апеляциялық инстанция - провинциялық аудиенсиялар (Audiencias Provinciales), аймақтық соттар — сот тергеуі және алғашқы саты соттары (Juzgados de primera instancia e instrucción), ең төменгі сатысы - судья (juzgados de paz), импичмент соты - Ұлттық Аудиенсия (Audiencia Nacional), жоғарғы бақылау органы - Есеп Соты (Tribunal de Cuentas), соттарды басқару органы - Сот басқаруының генералды кеңесі (Consejo General del Poder Judicial).
Испанияда 500-ден астам саяси партия және қоғамдық ұйымдар тіркелген. Ең ірі париялар:
Денсаулық сақтау ісі
Испанияда 1970 жылы әрбір 1000 адамға шаққанда баланың тууы 19,6, адам өлімі 8,5, тірі туған әр бір баладан өлгені 27,9. Адам өмірін ұзақтығы орташа 70 жас. Елде жүрек, қан тамыр аурулары, қатерлі ісік,сусамыр, әсірисе гельминтоз ауруы көп таралған. Дүниежүзінде эхинококкоз ауруының ең көп таралған жері - Испания кейбір аудандарда лептозпирос және алапес те кездеседі. Толық емес мәліметтер бойынша, 1969 жылы Испанияда 156,8 мың төсектік 1648 аурухана болды. 1970 жылы 41,4 мың дәрігер, 3,4 тіс дәрәгері, 16 мың фармацевт және 4,1 мың акушер жұмысқа орнатылды. Дәрігерлерді арнайы университетің медициналық факультеттері дайындайды.
Өнері
Испания жеріндегі ең көне ескерткіштер палеолит дәуірінен сақталған. Неолит дәуірінен қыш ыдыстар, иберлерден тас қамалдардың қалдығы мен өрнектелген құмыралар сақталған. Рим империясы үстемдігінен қалған театрлар мен ғибадатханалардың орны кездеседі. Мавритан өнерінің үлгісімен салынған құрылыстар да бар (Кордовадағы мешіт, 10 ғасырдың аяғы). Испаня өнерінің дербес қалыптасуы 8 – 9 ғасырлардан басталады. Осы кезде Испандарның Италия, Франциямен мәдени байланысы күшейді. Тас қорғандар мен қамалдар салуда француздардың тәжірибесі қолданылды. 10 – 12 ғасырларда құрылысқа кірпішті пайдаланды. 13 ғасырдың 1-жартысында Бургос пен Леонда ғибадатханалар салына бастады. 14 ғасырда Испандарда мудехар стиліндегі архитектура қалыптасты. Сол кездегі Испандар бейнелеу өнеріне тән қасиет – тұрмыстық детальдарға ден қою, жалпы пішін мен бет-бейненің шынайылығын қадағалау – каталон мектебінің негізін салушы Феррер Бассаның шығарм-нан айқын көрінді. 15 ғасырдың аяғында Қайта өркендеу дәуірінің ұлттық стилі – “платереско” қалыптасты. 16 ғасырда италиялықтар ықпалының күшейе түсуі испан суретшілерінің кәсіби машықтануына әсер етті. Осы тұста Эль Греко шығарм-ы танымал болды. 17 ғасырда чурригереско [арх. Х.Чурригердің (1665 – 1725) есімімен аталған] деген атпен пайда болған испан бароккосы 18 ғасырда жалпы ұлттық стильге айналды (Гранададағы Ла Картух ғибадатханасы). 1744 жылы Мадридте ұйымдастырылған Көркемсурет академиясы академиялық классицизмнің ұйытқысы болды. 17 ғасырдың 1-жартысында испан кескіндемесі басым бағытта дамыды. Өмір шындығының рухани мәнін ашуға ұмтылу, қарапайым заттарға назар аудару Испания суретшілеріне тән тақырып болды. Өмір мәнін шынайы түрде қабылдау, адам мінезіне ерекше көңіл бөлу – сол кездегі суретшілердің, әсіресе, Д.Веласкестің шығармаларынан тамаша көрініс тапты. 17 ғасырдың 2-жартысындағы Испания өнерінен сән-салтанатқа бой ұру, мистика сарыны байқалады. Испаня өнерінің 18 – 19 ғасырлардағы жаңа өрлеуі Ф.Гойя шығарм-мен байланысты. Модерн стилін қолдаушы арх. А.Гауди (1852 – 1926) мен “оқтай түзу қала салу” жобасының авторы А.Сорио-и-Матаның шығарм-ғы қазіргі заманғы қала салу өнерін ілгері дамытты. 1914 – 18 жылғы 1-дүниежүз. соғыстан кейін “тарихи стильдер” алдыңғы қатарға шығып, ғимараттар осы үлгімен салынды. 1950 жылдан кейін “жаңа архитектура” дамып, функциональдік шешімдермен қоса “органикалық архитектура” жүзеге асты. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Испания бейнелеу өнері дәстүрлі салондық академизмнен қол үзіп, импрессионизмге (Х.Соролья (1863 – 1923), Д. де Регойос) бой ұрды. 20 ғасырдың алғашқы он жылында Испания өнері француздардың ықпалында болды. генерал Франко билігі кезінде көптеген суретшілер өз шығарм-мен антифашистік қозғалысқа үн қосты (А.Ибаррола).
Әкімшілік құрылысы
Испанияның әкімшілік бөлінісі конституциямен және қолданыстағы заңнамамен реттеледі. Испаниядағы негізгі әкімшілік-аумақтық бірлік - автономды қауымдастық (автономиялық аймақ). Қазіргі уақытта елде 17 автономды қауымдастық бар, Баск елі, Каталония, Наварра, Галисия және Андалусия кеңейтілген автономияларға ие.
Автономды қауымдастықтар өз кезегінде 50 провинцияға бөлінеді. Сондай-ақ, Испанияда Африкадағы автономды деп аталатын екі қала бар - Сеута мен Мелилья және де Испанияның егеменді аумақтары.
Провинциялар комаркаларға бөлінеді, қазіргі уақытта олардың саны 324 құрайды. Комаркалар өз кезегінде муниципалитеттерге бөлінеді, олардың 8 мыңнан астамы бар.
Мемлекет құрылымы
парламенттік сайлауда неғұрлым көп дауыс алған партия көшбасшысы - атқарушы билік Премьер-министр басқарады.
заң шығарушы екі палаталы парламент - Бас kórtesy (депутаттары мен Сенат Конгресс). Сенат тұрады (- 4 жыл мерзімге партиялық тізімдер бойынша сайланады 350 орын) (259 орын - - кейбір депутаттар жалпыға тікелей дауыс сайланады, басқалары провинциалды заң шығарушы тағайындайды, және барлық сенаторлар 4-жылдық мерзімге сайланады) және Конгресс депутаттарының.
конституциялық қадағалау органы - Конституциялық Соты (Tribunal Constitucional), ең жоғары сот - Жоғарғы сот (Tribunal Supremo), автономды қауымдастықтар жоғары сот органы - жоғары сот соттар (Tribunal Superior де Justicia), апелляциялық сатыдағы соттар - шалғайдағы Audiencia (Audiencias Provinciales), аудандық соттар - бірінші сатыдағы және тергеу соттары (juzgados де Primera instancia е instrucción), сот жүйесінің төменгі буыны - магистратура (juzgados де ПАЗ), импичмент жариялау жағдайларда сот - Ұлттық Audiencia (Audiencia Nacional), Жоғарғы аудит мекемесі - қарсы сот (трибунал де Cuentas), орган соттар жүйелі жолы - Сот Бас Кеңесі (Consejo Бас дель PÕDER Сот).
Жалпы алғанда, Испания ресми 500-ден астам саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдар тіркеді. thumb|right|Подемос
Партия
Үлкен аймақтық партияларға каталонскалық блок Конвергенция және Одақ, Каталонияның сол жағынан Республикалық партиясы, баскалық ұлтшыл
Ең ірі қалалар
thumb|right|Мадрид қаласы Испанияда халқы  саны   1 миллионнан  асатан  2 қаласы  бар  олар:
Мадрид европада  үлкендігінен  үшінші  орын  алады. Европаның мәдени  қалаларының  бірі. Испанияның орталығында  орналасқан. Барселона испанияның  шығысында  орналасқан, Каталония аутономды обылысында  орналасқан, аттас провинциясының  астанасы. Испанияда үлкендігінен  екінші  орын  алады. Жерорта теңізімен шектеседі.
Валенсия испанияның  туризм  дамығын  қалаларының бірі. Орналасқан жері  шығыс испания,Турия  өзенінің  төменгі  ағысында  орналасқан.
Әдебиеті
Испания әдебиеті испан (кастиль) және баск, галисий, каталон тілінде дамыған. Ол орта ғасырларда халық шығарм-ның және ежелгі дәуір әдебиеті мен араб мәдениетінің ықпалында қалыптасты. Халық шығармалары араб басқыншылығына қарсы күрес кезінде молая түсті. 12 – 13 ғасырларда серілік романдар пайда болды. 14 ғасырда Испания әдебиетінде Х.Альфонс (1221 – 1284) пен Хуан Мануэльдің (1282 – 1348) дидактикалық насихат бағытындағы шығармалары белгілі орын алды. 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың басында Испания әдебиетінің өрлеу дәуірі басталды. Өрлеу кезеңінің ірі өкілі Ф. де Рохастың (1465 – 1541) “Селестина” романы (1499) Испания әдебиетінде түрлі жанрлардың тууына, театрдың қалыптасуына ықпал жасады. М. де Сервантестің “Дон Кихот” романы (1605 – 15) дүние жүзі әдебиетіне үлес болып қосылды. 18 ғасырда Испания әдебиетіне француз классицизмінің әсері күшейді. Поэзияда ағартушылық бағыт басым болып, мысал жанры дамыды. Бүл кезеңнің өкілдері М.Х. Кинтан (1772 – 1857), Х.Н. Гальегос (1774 – 1853), А.Лист (1775 – 1848) өз шығармаларында еркіндікті жырласа, Ф.Мартинес де ла Роса (1787 – 1862) драмалары испан романтизмінің өркендеуіне жол салды.
1-дүниежүз. соғыстан (1914 – 18) кейін Испания әдебиетінде көптеген ағымдар пайда болып, оның белді өкілі ретінде Ф.Гарсиа Лорка (1898 – 1936) танылды. Испания да монархия құлаған соң (1931) және соғыс жылдары (1936 – 39) әлеум. тақырыпта көптеген шығармалар жазылды. Елде фаш. режим орнауына байланысты көп жазушылар шет елге кетті. Олардың шығармаларында фашизмге қарсы күрес тақырыбы өріс алды. Ал кейбір жазушылар Франко режимін мадақтады. Франко режиміне қарсы шығармалардың мол жазылуы 1950 жылдардан басталды. Поэзияда Д.Алонсоның “Кек перзенттері” атты жинағы (1944), Г.Селайидің “Иберий жырлары” (1955), Б. де Отероның “Сөз Испания туралы” (1964) атты шығармалары жарияланды. Ал прозада 19 ғасырдың сыншыл реализм дәстүрінде жазылған Х.Гойтисолоның “Жұмақтағы мұң” (1955), “Аралдар” (1961), “Ерекше белгі” (1967) романдары мен А.М. Матутенің “Саудагерлер” трилогиясы (1960 – 69) шықты. М. де Сервантестің “Дон Кихот” романы 1952 жылы қазақ тілінде басылып шықты.
Жұрты
Каталондықтар, Испандықтар
Тілдер
Тілі Елдің мемлекеттік тілі- испан(кастиль нұсқасы). Бірақта жеке аймақтарда кастиль тілімен қатар ресми тілдер ретінде және қарым қатынаста каталон, баск(эускера), галисий және валенсий тілдері қолданылады [[Image:Spain languages.svg|thumb|left|300px|Испания тілдері (жалпыланған)
Испания ресми тілі (Romance, Иберо-Romance кіші топтың) Үнді-еуропалық отбасы сілтеме жасап испан болып табылады.
Испания - полиэтникалық мемлекет. Castilians қатар каталондық Испания өмір сүріп, Галий, Баско, Окситан, Астурий, Арагон, өз тілдерінде сөйлейтін (Галицкое, немесе каталан, Баск, Окситанский, Астурийс және Арагон). Валенсия (ресми Валенсия тілі болып саналады) ауызша каталан диалект. Каталонға Балеар аралдары тұрғындары да айтады.
Франко режимін барысында этникалық азшылық осы қарамастан, осы халықтардың тілдері жоғалып емес және соңғы онжылдықта жаңғырту бастан, мәжбүрлі ассимиляцияға ұшырауы, бірақ болды. Алайда бұрын есе кең таралған жылы Арагон тілін жоғалады, ал қазір тек бірнеше ауылдық жерлерде сақталған. Мықты ассимиляциялық Наварра Баск провинциясында тәжірибелі, бірақ елімізде Баско баск тілі күшті болуын бар. Астурия, Кастилия және Леон автономды қауымдастықтар кездеседі, Эстремадура, Кантабрия: Сондай-ақ, Астурий тілін (елді мекенге қарай атау нұсқалары: Астурия, Астурия, Леон, Эстремадура) жанданды.
Діни құрамы
thumb|250px|Еуропаның ең үлкен готикалық соборы Севильский соборы thumb|left|Семана Санта Эстремадура Испания - зайырлы мемлекет, оның Конституциясы дін бостандығына кепілдік береді. Халықтың басым бөлігі христиан дініне жатады және Рим-католик шіркеуіне (75%) тиесілі.
Испаниядағы алғашқы протестанттық қоғамдар XVI ғасырда пайда болды, бірақ испан инквизициясы толығымен жойылды. Протестанттар қайтадан Испанияда уағыздай бастады. XIX ғасыр. Қазіргі уақытта елде осы христиандықтың 567 мың мүшесі бар, олардың көпшілігі пятидесятники (312 000)х.
ХІХ ғасырдың аяғынан бастап, жағалаудағы қалаларда православие деп атайтын грек саудагерлері қоныстанды. Шығыс Еуропа православиелік халықтың жаппай еңбек көші-қоны байланысты ХХ ғасырдың соңына қарай айтарлықтай өсті. Испанияда Қазіргі уақытта 900 мың. Православ (негізінен Румыния, Болгария, украин, гректер және серб) өмір сүреді.
ХІХ ғасырдың аяғынан бастап көптеген мұсылмандар Испанияға, ең алдымен Мароккодан келген қызметкерлерге қоныс аударады. ХХ ғасырдың екінші жартысында босқындардың ағыны ұлғая түсті және Солтүстік Африканың басқа елдерінен босқындарды қамтиды. 2010 жылға қарай елде 1 миллион мұсылмандар болған (ислам жетекшілері 2 миллион мұсылман туралы айтады). Исламның басым бағыты - бұл сүннизм.
Елдегі кішкентай, бірақ ықпалды топ діни еврейлер (15000). мигранттардың арасында, сондай-ақ, буддистер (47 мың.), индуистер (45 мың.), сикхи, қытай халық дін және афро-бразилиялық Макумба діннің жақтастары бар.
Испаниядағы соңғы ұрпақтың өмірінде дінге жатпайтын адамдардың саны айтарлықтай өсті. Қазіргі уақытта ел халқының 19% сенбейтін адамдар. Кейбір сауалнамалар бойынша бұл көрсеткіш одан да жоғары. 2015 жылдың маусымында социологиялық зерттеулер орталығының сауалнама алғанда респонденттердің 25,4% (- табанды атеистер және 15,9% - кәпір 9,5%, оның ішінде) олардың нерелигиозной көрсетілген.
Мароккомен қарым-қатынас
нобай|солға|Мадридтегі Полисарио белсенділерінің демонстрациясы (2007 жылғы сәуір) сыртқы саясатта, Испания, Марокко ғана, өйткені географиялық жақындығы, егер Мороккалық патшалығы, ең маңызды африкалық серіктесі болып табылады, ол үшін басты орындардың бірі болып табылады. Мароккода испан саясаттың негізгі бағыттары мыналар болып табылады: т.б. Сеута және Мелилья туралы анклавы мәселелері, Батыс Сахара бар шешілмеген проблема, заңсыз көші-қон проблемасы, есірткі саудасы тоқтату мәселелері және ..
Испания мен Магриб елдері арасындағы қарым-қатынас 1982 жылы Испанияда Социалистік партияның келуінен кейін белсенді түрде дами бастады.
1996 жылдан бастап 2004 жылға дейін билік болды Премьер-министрі Ж.М. Аснар, бастаған халық партиясы мемлекеттік, қарым-қатынас жақсы деуге болмайды, және олар одан тұрақсыздық сипатталады кезде, атап айтқанда, жарқын орын Perejil (Лейла) аралында қақтығыс болып табылады 2002 жылы.
2004 жылдың сәуір айында қайтып билікке келген социалистер, Хосе Луис Родригес Сапатеро бастаған, ең алдымен Марокко отырып, көршілерімен қарым-қатынастарды жақсарту үшін берік ниеті болды. 2005 жылы VI Мохамед мен Хуан Карлос арасындағы кездесуден кейін екі монархтың арасындағы қарым-қатынас айтарлықтай жақсарды. Батыс Сахараның қақтығысы бұрыннан бері туындаған, әрқашан екі ел арасындағы қарым-қатынасқа жағымсыз әсер етті. Бірде 1975 жылы төрт жақты конференция, Марокко айырылған, ол Испаниядан Батыс Сахараның «тазартуға» мақсатында Батыс Сахара ішіне «Грин Март» уәкілетті. нәтижесі Марокко және Мавритания Сахара астам уақытша бақылау аудару туралы Испания, Марокко және Мавритания арасындағы келісім болды.
Монтальбо
Монтальбо (Montalbo) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 754 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73,72 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Басыңкы белгі
Басыңкы белгі (рецессивный признак) - ата-енесінде бар балама жұп  белгінің  біреуінің  бірінші  ұрпақта  көрінбей, жасырын қалғаны. Мысалы, тегі таза биязы жүнді ақ қошқар мен қазақы қойдың қара саулықтарын шағылыстырғанда туған қозылар ақ түсті болады. Міне, осында көрінбей, жасырын қалған қара түс - б.б.-ге жатады. Б.б. басқаратын ген (нәсілдік қасиет) түбегейлі жоғалмайды, ол да сақталып, ұрпақтан ұрпаққа беріледі, тек ол басқарған белгі қажетті жағдай тумай, көріністе пайда болмайды.
Дереккөздер
< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы:
>
Гериатр
Гериатр - кәрі және егде жастағы науқастарға медициналық көмек көрсетумен айналысатын дәрігер-маман.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Атақоныс (Жетісай ауданы)
Атақоныс — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл, Жаңаауыл ауылдық округі орталығы, темір жол бекеті.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км жерде, Өзбекстанмен шекаралас.
Оразай Ишан Бұғыбайұлы
Оразай Ишан Бұғыбайұлы (1809 – өлген жылы белгісіз) – әулие. Орта жүздін Найман тайпасының Тіней руынан шыққан. Ауыл молдасынан сауат ашып хат таниды. Түркістан уәлаятын билеген өзбек әмірі Оразай Ишанды қазақ елінен алым-салық жинайтын уәкіл (бек) етеді. Көп ұзамай ол бұл кәсіптен бас тартып, ишандыққа ден қояды. Оразай Ишан арқа елінде дін уағыздау, сауат ашу, намаз үйрету жолында көп еңбек сіңірген. Сырдарияның арғы бетінде (Сұлутөбе тұсында) «Зіңкетер» деген жерде молдалық құрып, мешіт ұстап, бала оқытқан. Кейін ізіне ерген елін бастап тұрақты мекен етпек оймен Қаратауға бет түзейді. Жолай сұлутөбелік би-датқалар: «бізге пір бол», – деп қолқа салып, «Көксу» бойындағы «Сарышығанақтан» қоныс береді. Оразай Ишан осы жерді мекендеп қалған.
Атақоныс (Жетісай ауданы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1954 адам (993 ер адам және 961 әйел адам) болса, 2009 жылы 2513 адамды (1265 ер адам және 1248 әйел адам) құрады.
Оразай Ишан Бұғыбайұлы
Кесенесі
Оразай ишан Бұғыбайұлы – Орта жүзге қарасты найман руынан шыққан үлкен діни ғұлама, әулие, ишан, ағартушы. Шамамен 1809 жылда "Зіңкетер" атты (Сұлутөбе тұсында) елдімекенде туған. Ол әуелі Қоқан хандығында әскер басыларының бірі болып, кейін жасы ұлғая келіп, әскери қызметін тастап, әйгілі Марал ишанның шәкірті Құлболды ишанға қол беріп, бата алып, біржола дін ісіне көңіл қойған. Көршілес ауылдағы Құлболды ишан оны көп шәкірттерінен бөліп, "ишан" атандырған. Оған оның бойындағы дара қасиеттері себеп болса керек. Ол бала кезінен ауыл молдасынан сауат ашып, хат таниды. Түркістан уәлаятын билеген өзбек әмірі Оразайды қазақ елінен алым-салық жинайтын уәкіл (бек) етеді. Көп ұзамай ол бұл кәсіптен бас тартып, ишандыққа ден қояды. Оразай ишан арқа елінде дін уағыздау, сауат ашу, намаз үйрету жолында көп еңбек сіңірген.
Атақоныс (Жетісай ауданы)
Тарихы
1951 жылы ұйымдастырылған 22-Партсъезд атындағы мақта ұжымшарының орталығы болып келді. Ұжымшар негізінде бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Оразай Ишан Бұғыбайұлы
Кесенесі
Сырдарияның арғы бетінде (Сұлутөбе тұсында) "Зіңкетер" деген жерде молдалық құрып, мешіт ұстап, бала оқытып елге қызмет жасаған. Кейін ізіне ерген елін бастап, тұрақты мекен етпек оймен Қаратауға бет түзейді. Жолай сұлутөбелік би-датқалар: "Бізге пір бол", - деп қолқа салып, "Көксу" бойындағы "Сарышығанақтан" қоныс береді. Сөйтіп, Оразай ишан осы жерді мекендеп қалып, "Сарышығанақта" 1898 жылы дүниеден өтеді. Кезінде қазақ даласын билеген Қыпшақты Досбол, Балаби, Торғай, Тұрсынбай атты төрт датқа осы Оразайды аса құрмет тұтқан. Оразай ишанның бір дара қасиетін оның алғырлығынан көруге болады. Ел ауызында мынандай әңгіме сақталған. Оразай әскер қызметінде жүрген кезде, Қоқан билігі әскер жіберіп, Ақмешіт маңын қыстап отырған Досбол датқаны тұтқынға алмақ болады. Мұны білген Оразай бір кісіден бір тал қауырсын мен бір шөкім шай беріп, "тез, датқаға жет" деп жұмсайды. Хабарды алған Досбол "шәй қайнатым уақытта құстай ұш дегені ғой" деп, табанда атқа мініп, қонысын тастап шығады. Артынша келген Қоқан әскері оны таппай, бос қайтыпты. Егер осы хабарды ауызша айтса қалай болар еді. Бәлкім, жолай біреу естіп қалар ма еді? Осыдан Оразай ишанның дара қасиетін, ойлылығы терең астарлығында жатқанын көреміз. Оразай ишан кесенесі (ХҮІІІ ғ.) – жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. Бұл кесене Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Сұлутөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан. Кесене ішінде 2 мүрде бар, бірі – үлкен, екіншісі –кіші. Ескерткіш көлемі 8х10 м, биіктігі шамамен 6 метрді құрайды. Кесене ауыл қорымының ортасында орналасып, айналасы сыммен қоршалған. Кесене 2005-2006 жж., 2008-2011 жж. "Мәдени мұра" бағдарламасы аясында Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтының барлау экспедициясы (жетекшісі Ж.Құрманқұлов) кезінде зерттеліп, тізімге алынған. "Свод памятников истории и культуры Республики Казахстан. Кызылординская область" атты кітапқа енген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ишандары
Ландшафтыларды жіктеу
Ландшафтыларды жіктеу - ландшафтыларды және олардың құрам-бөліктерін өздеріне тән қасиеттері бойынша топтау. Мысалы, табиғи және антропогендік элементтерінің арақатынастары бойынша, олардың құрамбөліктерінің арасындағы байланыстардың жиілігі, биологиялық өнімділігі, жетекші бөліктерінің сипаттары (орман, дала және т.б.), зат және энергия алмасу баланстарының көрсеткіштері және т.б. бойынша саралауға болады.
Ландшафтыларды қалпына келтіру
Ландшафтыларды қалпына келтіру — бұзылған ландшафтылардың шаруашылық, медициналық-биологиялық және эстетикалық құндылығын қалпына келтіруге бағытталған жұмыс кешені. Ландшафтыларды қалпына келтіруді техникалық және биологиялық кезеңдерге бөледі. Техникалық кезең жерді шаруашылық саласында мақсатты пайдалану үшін дайындауды, биологиялық кезең жердің құнарлылығын қалпына келтіру шараларын қамтиды.
Ландшафтылардың дифференциациясы
Ландшафтылардың дифференциациясы - 1) бұрын біртекті болған ландшафт ауқымындағы морфологиялық бірліктердің (фация, қоныс және т.б.) бөлектенуіне себепші болатын ландшафт бөліктерінің кұрылымындағы және әрекетіндегі айырмашылықтардың кобею процесі; 2) ландшафтылар арасындағы айырмашылықтарды көрсету; бұл мән бойынша ландшафтыны ғаламдық (құрлық пен мұхитқа бөлу), аймақтық (атырапқа, зонаға, провинцияға бөлу) және жергілікті немесе топологиялық (батпақ, орман, төбе және т.б. бөлу) деп бөледі.
Ландшафтылардың ластануы
Ландшафтылардың ластануы — 1) табиғи факторлардың (жанартаулардың әрекеті, топырақ пен тұз бөлшектерінің түрленуі) әсерінен ландшафт ауқымында әр түрлі заттардың қоспаларының немесе энергияның табиғи мөлшерден артуы; 2) табиғи процестердің қалыптасу барысында ландшафтыға бөтен заттардың енуі.
Ландшафтылық зерттеулер
Ландшафтылық зерттеулер - ландшафтылардың генезисін, қазіргі жайын, құрылымын, динамикасы мен даму беталысын кешенді зерттеу. Ландшафтылық түсірімді, ландшафтылардың сандық сипатын өлшеуді, қасиетін сипаттауды, таңдамалы телімдерді тұрақты бақылауды, дистанциялық әдістерді пайдалана отырып зерттеулер жүргізеді. Ландшафт геохимиясы мен геофизикасының тәсілдеріне және әдістеріне де үлкен мән беріледі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Қосарал ауылдық округі
Қосарал ауылдық округі – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Кеңарал, Жыланды ауылдары кіреді. Орталығы – Кеңарал ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1140 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Фёдоров ауданы ауылдық округтері
Нессо
Нессо (Nesso) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1300 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 87 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 22020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Гавелло
Гавелло (Gavello) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Ровиго провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Парака-Еган
Парака-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кулын-Игол өзенінің оң жағалауынан 314 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жалғызағаш
Жалғызағаш — Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл, Жалғызағаш ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарабұлақ ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1046 адам (545 ер адам және 501 әйел адам) болса, 2009 жылы 1161 адамды (583 ер адам және 578 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ескелді ауданы елді мекендері Санат:Жетісу казак әскерінің елді мекендері
Владимир Анатольевич Калмыков
Владимир Анатольевич Калмыков 1954 жылы 18 маусымда Алматы қаласында туған.
«КСРО Жер қойнауын барлау үздігі» (1990), «ҚР жер қойнауының Құрметті барлаушысы» белгілерімен (2010) марапатталған.
Дереккөздер
<References/>
Санат:18 маусымда туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:КСРО жер қойнауының үздік барлаушылары Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
IC 3129
IC 3129 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3129 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Георгий Васильевич Наумов
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1904 жылы туғандар Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Бортом
Бортом — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тимшорөзенінің оң жағалауынан 52 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бусвиль-Мельхнау
250px|thumb|Картада орналасуы Бусвиль-Мельхнау (Busswil bei Melchnau) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Аарванген округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Тукаши дельфині
Тукаши дельфиндерінің жотасында көк, қара түсті жолақтары бар, ал кеуде тұсы - аппақ. Кейде ақшыл қызыл болып келеді. Тукаши дельфиндері шаяндармен, жұмсақ бунақденелілермен, асшаяндармен және балықтармен қоректенеді. Сондай-ақ дельфиндерді де жейді. Ауыз қуысының үстіңгі және астыңғы бөліктерінде 25-35 тісі болады. Олар 10-15-тен топтасып тіршілік етеді. Олар топ болып жүргенде, өз қорегін тез ұстай алады. 3-4 дельфин балықтарды бір жаққа айдай бастайды, қалғандары тор ұстап тұрғандай, бір жағында күтіп тұрады. Тукаши теңіз дельині Оңтүстік Америка теңіз жағалауларын және теңіз шығанақтарын мекендейді. Ғалымдардың пайымдауынша, дельфиндердің бұл түрі теңізде 30 жыл, ал өзен арнасында 35 жылға дейін өмір сүре алады. Бұл дельфиндердің майын адамдар емдік мақсатында пайдаланады.
Өзеннің ұзындығы
Өзеннің ұзындығы — өзеннің бастауынан сағасына дейінгі километрмен өлшенетін қашықтық. Карта бойынша немесе аэрофото түсірумен өлшенеді. Ірі масштабты түсірім болған жағдайда Өзеннің ұзындығы арнаның геометриялық өзегі бойынша, ал ірі (кеме жүретін және сал ағызылатын) өзендер үшін ең терең тұсымен (фарватермен) анықталады.
Дереккөздер
Санат:Өзен
Абелдік интеграл
Абелдік интеграл — келесі түрдегі Алгебралық функция интегралы:
мұндағы ~R(z,w) — келесі алгебралық теңдеумен байланысқан ~z пен ~w айнамалдарына қатысты кез келген рационал функция
~z -ке қатысты бүтін рационал коэффициенттерімен. (2) теңдеуіне компактілі римантық бет ~F сәйкес келеді, Риман сферасын жабатын ~n-жапырақты, онда ~z, w, ал онымен бірге ~R(z,w) те, ~F бетіндегі нүктелер функциясы деп қарастырылатын, бірмәнді.
Тағы қараңыз
Санат:Алгебралық қисықтар Санат:Риман беттері
Молла Мұса Сайрами
Молла Мұса Сайрами, Молла Мұса бен Молла Айса Қожа Сайрами (1838–1916/17) – ұйғыр тарихшысы. Оңтүстік Қазақстан өңірінде туып-өсіп, кейін Шығыс Түркістанға көшкен. Сайрам маңындағы медреседе білім алған. Мұнда ол жергілікті қожалармен жақындасып, олардың арасындағы байланыс күшейеді. 1864 жылы Шығыс Түркістанда Цинь үстемдігіне қарсы ұлт-азаттық көтеріліс басталғанда, ол қожаларды қолдады. 1868 жылы Якупбек (Жақыпбек) тағайындаған Ақсу әкімі зекетші Мырза Бабабектің қарамағына хатшы етіп жіберіледі. Мұнда М.М.С. Цинь өкімет билігі қайта орнағанға дейін (1878 жылдың басы) 11 жыл қызмет істеді.
Өмірінің қалған бөлігі осы Ақсуда өтті. М.М.С. “Тарих-и-әмниа” (“Тыныштық пен қауіпсіздік тарихы”) атты шығармасы арқылы ғылымға белгілі болды. Бұл еңбегін 1903 жылы аяқтап, 1905 жылы Н.Н. Пантусов оны Қазан қ-нда бастырып шығарды. “Тарих-и-әмниа” – мәліметтерінің молдығы, дәйектілігі жағынан 19 ғасырдағы (әсіресе 1860 – 70 жылы) Шығыс Түркістан тарихы жайлы құнды шығарма. Мұнда өлке қалалары, мазарлары, осы аймақтың Нұх пайғамбардан бастап 19-ғасырға дейінгі тарихы баяндалады. Қазақ-қалмақ қатынастарының тарихынан деректер келтіріледі. М.М.С. келтірген өбайдолла хан жарлығының мәтіні 16 ғасырдағы Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі қалалардың тарихын тануға көмектеседі. Діни сарынына қарамастан М.М.С. еңбегі тарихи оқиғаларды нақты деректерге сүйеніп түсіндірген.
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар
Армен Людвигович Назарян
Армен Людвигович Назарян (Արմեն Նազարյան;, Масис, Армян КСР) — Армениялық және болгариялық грек-рим балуаны, Армения мен Болгарияның бірнеше дүркін чемпионы, алты дүркін Еуропа чемпионы (1994, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003), үш дүркін әлем чемпионы (2002, 2003, 2005), екі дүркін. Олимпиада чемпионы (1996, 2000) ). 2007 жылы Армен Назарянның есімі Халықаралық күрес түрлері федерациясының (FILA) құрмет залына енді.
Арменияның тұңғыш Олимпиада чемпионы.
1997 жылдан бастап Болгарияның атынан сынға түсе бастады.
2008 жылдан бастап Армен Назарян бапкерлік қызметке ден қойды. 2012 жылдың қарашасында грек-рим күресінен Болгария құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2013 жылы Болгарияда жылдың үздік жаттықтырушысы болып танылды.
Санат:Алфавит бойынша балуандар Санат:Армения балуандары Санат:Болгария балуандары Санат:Армения Олимпиада чемпиондары Санат:Болгария Олимпиада чемпиондары Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері Санат:Күрестен Олимпиада чемпиондары Санат:Күрестен әлем чемпиондары Санат:Күрестен Еуропа чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Эрик Шупо-Мотинг
Ян-Эрик Максим Шупо-Мотинг (нем. Jean-Eric Maxim Choupo-Moting; 23 наурыз 1989, Гамбург, ГФР) — германиялық және камерундық футболшы, "Бавария" клубының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
Эриктің әкесі камерундық келімсек, анасы неміс. 2010 жылға дейін Германияның бірнеше жастағы құрамасында ойнады. Бірақ ұлттық құрамадағы бәсекелестіктің тым жоғарылығынан, 2010 жылы Камерун құрамасында ойнауға шешім қабылдап, келген ұсынысты қабыл алды да, көп ұзамай 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Бұл турнирде Нидерланд және Жапония құрамаларына қарсы ойында алаңға шықты.
Кейін 2014 жылы әлем чемпионатына, 2015 жылы Африка ұлттары кубогына қатысты. 2014 жылғы чемпионатта топтық кезеңнің үш ойынында да алаңға шықты.
2017 жылға дейін тек германиялық клубтарда ойнады.
2017/18 жылғы маусымды Англияның "Сток Сити" клубында өткізіп, 2019 жылы "Пари Сен-Жерменге" ауысты.
2020 жылы қазан айында "Баварияға" ауысты.
Жетістіктері
Бавария
Арғынбай Таңатұлы
Арғынбай батыр Таңатұлы - Ресей, Қоқан, Хиуа өктемдігіне қарсы күресте аты шыққан айбынды батыр.
Алшын тайпасының Шөмекей руының Бозғұл аймағынан шыққан.
Арғынбайдың ордасы Қуаңдария бойындағы Тоғызбай құмында болған.Он тоғызыншы ғасырдың орта тұсында Сырдарияның сол жағасындағы, Қуаңдарияның бойындағы, Қызылқұмдағы қазақтар үш жақтан қысым көрген. Оның бірі – Ақмешіт, Күмісқорғаннан шығып оқтын-оқтын шабуылдаған Қоқандықтар, екіншісі Жаңадарияның бойындағы Бестамқаладан ауылдарды тұрақты тонап тұрған Хиуалықтар, үшіншісі – Сырдарияның төменгі ағысына бекініп алған (№ 1 форт) Ресей әскерлері. 1852 жылы Орынбор генерал-губернаторының алдында Ресейге адал қызмет етуге ант берген және оған арқа сүйеген Елікей хан Қасымұлы да осы ұлтарақтай жердегі халықты өзіне қаратпақ болған. 1856 жылы орын алған осындай оқиғалар Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, жырау Алмас Алматовтың «Қазына» атты дастанында[1] суреттеледі. Арғынбай батыр образы тұтастай ашылған шығарманың көркемдік тұрғыдан құндылығы ерекше. Ел басына туған алмағайып заманда Арғынбай батырдың Пірәлі би Өтетілеуұлы, Жарылқап би Манасұлы, Қожеке батыр Мырзабайұлы, Түбекбай батыр Нәзікұлы, Молдашер ахун Жамұратұлы, Торыбай Меңей батыр және т.б. Сыр өңіріне танымал тұлғаларды жанына топтастырып, басқыншыларға үнемі тойтарыс ұйымдастырып отырғаны, өз басының жеке ерліктері, бітім-болмысы, түр-тұлғасы туралы әңгіме-аңыздар ел аузында өте көп.
Шежіре: Арғынбай-Таңат-Кетебай-Жолай-Ырсымбет-Бекет-Сейін (Желдер)-Келдібай-Бозғұл-Шөмекей-Әлім[  [
Нагаленд
Нагаленд
Нагаленд (Nagaland), халқы 1 988 636 адамды құрайтын (2001) Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Мьянма (Бирма) және МАНИПУР, АССАМ, АРУНАЧАЛ-ПРАДЕШ штаттарымен шектеседі. Аумағы: 16579 шаршы км. Әкімшілік орталығы - КОХИМА. Штаттың азғантай бөлігі ғана жазық, қалған бөліктері Аракан тау жүйесінің солтүстігі болып жалғасатын таулармен көмкерілген. 1819 жылдан бастап 1826 жылға дейін ағылшындар оның таулы аймақтарын жаулап ала бастаған кезде Мьянманың бақылауында болған. 1963 жылы нага халқы мекендеген аумағы тәуелсіз Үндістан қарамағындағы штат мәртебесіне ие болады. Әртүрлі диалектілерде сөйлейтін және әртүрлі дәстүр-салты бар 20-дан аса ірі нага тайпасы мекендейді. Нагалендтің 2/3 бөлігі – христиандар, ал қалған үлкен бөлігін үндістер мен мұсылмандар құрайды. Негізгі экономикасы -ауылшаруашылығы болып саналады. Мәдени дәнді дақылдардың ішінде негізгілері – күріш, тары, қант құрағы, картоп және темекі өнімдері. Санат:Үндістан штаттары
Шаһиншаһ
thumb|right|Иранның соңғы шаһиншаһы — Мұхаммед Реза Пехлеви Шаһиншаһ немесе шаһаншаһ (, «патшалардың патшасы» мағынасын береді) — ежелгі парсы (Ахемен әулеті мидиялықтардан алған), одан кейін ирандық патшалардың атағы.
Бұл атақ алғашқы рет Иранды билеп отырған Сасани әулетімен қабылданған, бірақ ол Ахемен әулетінің кезеңіндегі атақ «xšāyaθiya xšāyaθiyānām»-дан бастау алған. Сондықтан бірінші шаһиншаһ деп Ұлы Кирді атайды. Бұл атақ үзілістермен 2500 жыл бойы қолданыста болған. Соңғы шаһиншаһ Мұхаммед Реза Пехлеви 1979 жылы болған Иран ислам революциясының кезінде тақтан тайдырылды. Оның ұлы Реза Кир Пехлеви иран монархисттерімен заңды шаһиншаһ саналады.
Шаһиншаһқа ұқсас «Basileos Basileon» атағын Византиялық император Ираклий Сасанилерді жеңгеннен кейін алған.
Тите
Тите, толық есімі Аденор Леонардо Бакши (порт/бра. Adenor Leonardo Bacchi; Tite; 25 мамыр 1961 жыл, Кашиас-ду-Сул) — бразилиялық футболшы, футбол бапкері. 2016 жылдан бері Бразилия құрамасының бас бапкері. Оның басқаруымен құрама 2018 жылғы әлем чемпионатына бірінші болып (турнир қожайыны Ресейді есепке алмағанда) жолдама алды.
Карьерасы
1990 жылға дейін ортанқол ғана клубтарда ойнап, 30 жасқа жетпей бапкерлік ғұмырын бастады. 2000 жылдарға дейін онша таныс емес клубтарды жаттықтырды да, жаңа ғасырдан "Гремио", "Коринтианс", "Палмейрас", "Атлетико Минейро" секілді атақты клубтардың тізгінін ұстады. Тіпті табыстарға жетіп, 2016 жылы оның көп жылдық тәжірибесіне сенген Бразилия футбол басшылары Карлос Дунганың орнына ұлттық құрамаға бапкер етіп тағайындады. Алғашқы ойынын 2016 жылы 1 қыркүйекте Эквадорға қарсы өткізіп, 3:0 есебімен жеңіске жетті.
Ойыншы ретінде
🇧🇷 Гуарани Кампинас
Бапкер ретінде
🇧🇷 СЭР Кашиас
🇧🇷 Гремио
🇧🇷 Коринтианс
🇧🇷 Интернасьонал
Cілтемелер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Вардан Шноркович Чамчиян
Вардан Шноркович Чамчиян (1 қараша 1916 жыл, Тбилиси - 01 қараша 2013 жыл) — қазақстандық ғалым-агроном. Кеңес Одағының Еңбек Ері (1966), Қазақстан, КСР-нің еңбек сіңірген агрономы (1974), 1958 жылдан КОКП мүшесі.
Өмірбаяны
Новосибирск ауыл шаруашылық институтын бітіріп (1944), Краснодар өлкесінде совхозда агроном, Орал облысы., «Перьм» совхозында агроном  (1954-1957)6 1957 жылдан осы совхоздың директоры. Чамчиян басшылығымен 1976 ж. совхоз мемлекетке 391 994 центнер астық, 11975 центнер ет, 5838 центнер сүт тапсырды, 2883,3 мың сом таза табыс келтірді.
Сыйлықтары
Ол Ленин ордені, 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені, Қазан Революциясы орденімен, Бүкіл Одақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің 3 алтын, 3 күміс медалымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат: 1916 жылы туғандар Санат: 2013 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Кеңес Одағының Еңбек ерлері
Элктон (Мичиган)
Элктон (Elkton) — Мичиган штатының Huron округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 863 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-25360.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Богданско (Велико Тырново облысы)
Богданско (Богданско) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Елена қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5084. ЕКАТТЕ коды — 4652.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Қызыл алмас
Қызыл алмас — қару-жарақ соғуға арналған асыл болаттың бір түрі. Шынықтырылу барысында ол 2 түрге бөлінеді (қызыл және ақ). Ең сапалы болат Қызыл алмас аталған. Одан соғылған семсер, қылыш, т.б. отқа суарылғаннан кейін өңі қызыл түске өзгерген. Осыған байланысты әрі заттың өз атауын атауға тыйым салынған ежелгі наным-сенімдерге орай аталмыш қару-жарақтар Қызыл алмас деп аталған.
NGC 2674
NGC 2674 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Ормонд Стоун астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2674 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 24785, NPM1G -14.0280.
Юан (халық)
Юан — таи тобының халқы, Тайландтың солтүстік аумақтарында және Лаостың солтүстік-батысында тұрады. Жалпы саны 3 миллионнан астам адам.
NGC 2674
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Юан (халық)
Тілі
Юан тілі (кам мыанг) таи тілдерінің оңтүстік-батыс кіші тобының, сиам тілінің солтүстік диалектісі болып саналады. Солтүстік Лаос халықтарының қарым-қатынас тілі ретінде қызмет етті. Юан мемлекеті Сиамға қосылғаннан кейінгі жазуы – сиам. XIII ғасырдан бастап олардың 1940 жылы тыйым салынған және қазір ұмытыла бастаған өзіндік жазба тілі болды. Сиам тілі кеңінен таралған.
Діні
Дінге сенушілер - буддистер (хинаяна).
Тарихы
Юанның ата-бабалары XIII ғасырда Ланна (Чиенгмай) мемлекетін құрды, ол 1870-80 жылдары Сиамға қосылды.
Кәсібі
Негізгі кәсібі – күріш өсіру. Тау бөктерінде егіншілік кең тараған. Олар буйволдарды өсіреді. Тоқу, иіру, тоқымашылық дамыған, кейбір ауылдар қағаз, қолшатыр, тоқылған қалпақ, жабынқыш, керамика өндірісіне маманданған. Чиенгмайда қола барабандар мен лактан жасалған бұйымдар жасалды.
Өмір салты
Туыстық есебі – аналық және әкелік тегі бойынша. Неке матрилокалдық немесе неоликалдық болып табылады. Мүлікті күйеуімен бірге кенже қызы мұраға алады. Ер адамдарда - қарын мен жамбасқа татуировкасы салу дәстүрі кең тараған.
Елді мекендері сызықты орналасқан, 100 немесе одан да көп үй шаруашылықтары бар. Үйлері қадаларда орналасқан (негізінен бамбуктан), төбесі шөппен жабылған.
Ерлер киімі – дхоти типті мата кесіндісі (панунг), әйелдер киімі – көлденең жолақтары бар тігілмеген белдемше (пасин), алдыңғы жағында бекіткіштері бар күрте (20 ғ. басынан), иыққа ораған орамал, көптеген зергерлік бұйымдар.
Негізгі тағамдары - көкөністер мен дәмдеуіштер қосылған жабысқақ күріш, қышқыл шай (миенг).
Дереккөздер
Санат:Тайланд халықтары Санат:Лаос халықтары
Анрёхте
Анрёхте (Anröchte) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан муниципалитет. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. Зёст ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10 456 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 73,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 9 74 004. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Хольткёттер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.
Өнеркәсіптік Жанжал
Өнеркәсіптік Жанжал - жұмыспен қамтылу катынастары саласындағы, әсіресе Жұмыска алу келісімшарты мен еңбек уағдаластығына қатысты қанағаттанбаушылықтың барлык жақтарын қамтитын термин, өнеркәсіптік жанжалдың толып жатқан тұрлеріне, кеңею типін — бейресми және типтерін жатқызуға болады. Бейресми Өнеркәсіптік жанжалдың мұндай атауға ие болуыньщ себебі, оның әлдене бір жүйелі Ұйымға негізделмей, тікелей наразылық сезімінен туындап, табиғаты жағынан оқыс көрінуі. Түптеп келгенде пайдасыз болып шығатын өнеркәсіптік көптеген пайымдары тура мағынасывдағы Өеркәсіптік Жанжал болып шығады. бұған сондай-ақ Жұмыстағы бақытсыздық оқиғалары, секция тазалығы, тіпті санасыз қарсылық пайымдары да жатады. Өнеркәсіп мәселелерімен айналысатын әлеуметтанушылар оқыстан көшеде бой көрсету мен ереуілдерді бейресми Өнеркәсіптік Жанжалдың мысалы ретінде қарастырады, бұған сондай-ақ өндірісті реттейтін Жұмыс топтарының нормаларынан, шектеу тәжірибесінен, кұпиялылықтан немесе жоғарыдағылар күзетілетін баска да қатынастардан, басшылықтағы тұрақты оппозиция да жатқызылады. Демек, бейресми өнеркәсіпте жанжал идеясы, баскару тұрғысынан назар аудартады. Ресми Ө. ж. термині кәсіподақ немесе Жұмысшылардың басты бір өкілдерді білдіретін жанжалдың Ұйымдаскан көріністерін анықтау үшін пайдаланылады.
Рабал
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 196 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,94 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,4 адам/км².
Өнеркәсіптік Жанжал
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Рабал
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Кутым-Игай
Кутым-Игай — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Юган өзенінің оң жағалауынан 394 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері