cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шайдиц
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 41 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 1,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 74 082. Муниципалитеттің басшысы — Эдгар Димлер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Жайылым оты: Бір елдің өмір үшін күресі
Тарихы
1925 жылы түсірілген дыбыссыз фильм. Көшпелілер өмірі жайлы түсірілген ең алғашқы Голливудтық фильм. Персияның (қазіргі Иран) жеріндегі Бақтияри тайпасының жайылым іздеп көшіп жүрген көшпелі өмірін баяндайды. Бұл фильм ең алғаш түсірілген этнографиялық сипаттағы фильмдердің бірі болып есептеледі.
Фильмді қоюшылар
Фильмнің сценариін жазғандар Ричард Карвер мен Терри Рамсайе. Фильмді түсірген режиссерлер Мериан К.Купер, Эрнест Б. Шутсак және документалист Маргарита Харрисон.
Фильмнің қысқа мазмұны
Бақтияри тайпасыменен бірге Ангора жерінен (қазіргі заманғы Анкара қаласы) бастап Иранның батысына, яғни қазіргі замағы Чехермахаль және Бахтиярия провинциясына, Хузистан провинциясының шығысына дейінгі жасаған саяхаты бейнеленеді. Олар осы тайпаның көсемі Хайдар ханмен бірге, оның саны 50 мыңға жуық тайпасымен, мал-жанымен бірге Карун өзеніне өткел салып, Загрос тауларының аса биік шыңы Зард Кухты асып түскені көрсетіледі. Саяхатты түсірген режиссерлер Купер, Шутсак және Харрисондар Бақтияри тайпасымен бірге көшіп қонып жүріп, осынау ауыр сапарды бастан өткерген алғашқы батыстықтар (американдықтар) еді.
Фильм көшпелі халықтардың өмірде қандай қиындықтармен бетпе-бет келетінін, Бақтияри тайпасының батылдығын, айла тапқыштығын көрсетуге арналған. Осы фильм арқылы Голливудта сол кездері не болып жатқанын аңғаруға болады. Мысалы ең тұңғыш этнографиялық фильм деп саналатын 1922 ж. түсірілген, режиссер Роберт Флаэртидің «Солтүстіктегі Нанук» фильмі өте табысты болған (Канаданың арктикалық жағында өмір сүрген Нануктардың өмірі жайлы фильм). Осыны ести салысымен Купер мен Шутсак сияқты батыл режиссерлердің нағыз шытырман оқиғалы саяхатты іздеп шыққаны белгілі ғой. «Нанук» фильміндегі тәрізді «Жайылым оты» фильмінің де сәдір мақсаты қатаң табиғи жағдайларда адамның өмір үшін күресін бейнелеу еді. Кинематографисттер «көне» адамдарды түсіргендей мақтанып қана қоймай, өздерін көшпенділерді тереңірек түсінетін, білімді шығыстанушы ретінде де көрсетіп Бақтияри дулат тайпасының өмірін қаз қалпында өзгертпей бере білген.
Кинематографисттер фильмде деректі түрде адамзаттың көне тарихына үңілуге тырысқаны байқалады. Фильм аудиторияға қазіргі заманғы мәдениет туралы емес, көне заманғы мәдениет туралы айтып жатқандай елестейді Тіпті шежірелік зерттеулер де жасалып, Бақтияри тайпасының 3000 жылдық арийлік көне тарихына көз жүгіртіледі, оларды «Ұмытылған халық» тәрізді сипаттауға тырысқан. Фильмде осынау бір анатолиялық және ирандық халықтың жыл сайын Иранның таулы-қыраттарымен көшіп қонуы, тайпаның өмір үшін күресі, Таурус тауларында спорт ермегі үшін емес күн көрісі үшін аң аулауы, жолдағы табиғи кедергілер – қарлы асулар мен ағыны зор өзендерді басып кешіп өтуі суреттеледі. Ағыны қатты өзеннен өткел жасап өту үшін ешкі терісінен жасалған салдарды пайдаланғаны, қарлы шыңдардан өту үшін жалаңаяқ із салып жүргендері көрермендерді таңқалдарады.
Қосымша
1997 ж. «Жайылым оты» АҚШ-тың Ұлттық кинокартиналар реестрі тарапынан «тарихи- мәдени, эстетикалық маңызы бар» фильм ретінде таңдап алынып АҚШ Конгресінің кітапханасына тапсырылды. 2009 ж. болса Бахман Максудлу «Жайылым оты: тарихы» атты осы фильмнің түсірілу тарихын жайлы егжей тегжейлі баяндайтын, тарихи мәлеметтермен толықтырылған жаңа кітабын жарыққа шығарды.
Басқа түрлі қызықты деректер
Санат:АҚШ фильмдері Санат:Дыбыссыз фильмдер Санат:Деректі фильмдер
Важоиха
Важоиха — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иж өзенінің сол жағалауынан 208 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Иж бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 5183
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Шоссенак
Шоссенак (Chaussenac) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Канталь департаментінде орналасқан. Мориак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 15046, пошта индексі — 15700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 234 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,51 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Канталь департаментінің коммуналары
Стефан Стефанович Мокульский
1918 ж. Киев университетінің филология факультетін бітірді. 1916 – 17 ж. лингвистика бойынша алғашқы зерттеулері жарық көрді. 1918 жылдан театр сыны және педагогикалық қызметпен шұғылданды. Негізгі ғылыми еңбектері Ағарту және Қайта өркендеу дәүіріндегі итальян, француз өнері мен әдебиетін зерттеуге арналды. Ленинград университетінде, ГИТИС-те (1943 – 48 ж. институтт директоры, 1952 – 1960 ж. шетел театры кафедрасының меңгерүшісі болды), КСРО ғылым академиясының Өнер тарихы институтында т.б. ғылыми-зерттеу орындарында қызмет етті. 2 томдық «Батыс европалық театр тарихының» (1936 – 1939) авторы. «Театр энциклопедиясының» 1-т бас редакторы болды.
Шип Боттом (Нью-Джерси)
Шип Боттом (Ship Bottom) — Нью-Джерси штатының Оушен округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1156 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 34-67110.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Овынь-Ева
Овынь-Ева — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Атлым өзенінің сол жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Ертіс құйылысынан Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Ертістен Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысына дейінгі Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ямба-Яха
Ямба-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Русская өзенінің оң жағалауынан 127 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Александр Ильич Скнарев
Александр Ильич Скнарев (1912, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Айыртау ауылы - 16.10.1944, Қиыр Шығыс майданы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, ұшқыш. Алғашқы бесжылдықтың қарсаңында комсомол қатарына өтіп, көп ұзамай БЛКЖО ОК-нің шақыртуымен Донбасқа шахта құрылысын салуға барды. Осы жерде комсомолдық жолдамамен теңіз ұшқыштары мектебіне түседі. 1935 жылы училищені бітірген соң Тынық мұхит флотына жіберілген. Қиыр Шығыста 7 жыл әскери қызметте болып, торпедомен шабуыл жасау шеберлігін меңгерген. 1942 жылы штурман Скнарев Солтүстік флотқа жіберілді. Мұнда қарлы, қалың бұлтты күндерде ол жаудың әскери кеме керуендерін тауып, Кеңес әскерінің Торпедо тасығыш ұшақтарын мақсатты жерге жеткізді. 1944 жылдың 16 қазанында Скнарев отырған Торпедо тасығыш флагман ұшағы шабуылға шыгып, 130-дан астам зеңбірегі бар жау кемесіне оқ жаудырды. Скнаревке жасаған ерліктері үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1944).
Дереккөздер
Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:Кеңес Одағының батырлары
Хольцкирхен (Төменгі Франкония)
Хольцкирхен (Төменгі Франкония) (Holzkirchen (Unterfranken)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вюрцбург ауданының құрамына енеді.
Чарльз Скотт Шеррингтон
Сэр Чарльз Скотт Шеррингтон (Charles Scott Sherrington; 27 қараша 1857, Лондон — 4 наурыз 1952, Истборн) — британдық физиология және Нейробиология салаларын зерттеуші ғалым. «Нейрондардың функциясына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1932 жылғы лауреаты (Эдгар Эдрианмен бірге).
Долна-Малина (София облысы)
Долна-Малина (Долна Малина) — Болгариядағы ауыл. София облысына қарасты Горна-Малина қауымының құрамына кіреді.
Хольцкирхен (Төменгі Франкония)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 914 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8.42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 79 149. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Бек.
Чарльз Скотт Шеррингтон
Сілтемелер
Санат:Ұлыбритания нейробиологтары Санат:Ұлыбритания физиологтары Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Копли медалінің иегерлері Санат:Корольдік медаль иегерлері Санат:Лондон корольдік қоғамы Санат:Корольдік қоғамның президенттері Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925) Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Долна-Малина (София облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 376 адамды құрайды.
Хольцкирхен (Төменгі Франкония)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Долна-Малина (София облысы)
Пошта индексі — 2107. Телефон коды — 07159. ЕКАТТЕ коды — 22174.
Сыртқы сілтемелер
Санат:София облысының елді мекендері
NGC 1203-1
NGC 1203-1 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 1 қаңтарда астроном Фрэнсис Пресервед Ливенворт ашқан болатын және NGC каталогында 1203-1 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 11603, MCG -3-8-70.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Кампиния-Сур (Кордова)
Кампиния-Сур (Campiña Sur Cordobesa) — Испания ауданы (комарка), Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Кордова провинциясының құрамына енеді.
Муниципалитеты
Санат:Испания аудандары
Хайролла Досжанұлы Молдағалиев
Хайролла Досжанұлы Молдағалиев (1 қаңтар 1911 жыл, Орал облысы, Чапаев ауданы, Еңбек ауылы - 17 наурыз 1973 жыл, Алматы) — химик-бейорганикалық химия ғылымының кандидаты (1961), доцент (1965).
Ленинградтағы А.И. Герцен атындағы пед. институттың табиғаттану факултетінің химия бөлімін бітірген (1939). 1939-43 жылдары Жамбыл қаласында және Алматыда орта мектепте оқытушы. Молдағалиев 1943-1946 Моңғол Халық Республикасында жұмыс істеді. 1946 жылдан Қазақтың С.М. Киров атындағы мемлекеттік университетінің химия факультетінде ассистент, аға оқытушы, 1971 жылдан жалпы химия кафедрасының меңгерушісі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан химиктері
Сейіткәрім Серкеұлы Момышев
Сейіткәрім Серкеұлы Момышев (1951 жыл, Жамбыл облысы) — қазақ мүсіншісі.
Ричард III
Ричард III (Richard III; 2 қазан 1452, Фотерингей қамалы — 22 тамыз 1485 Босуорт даласы) — 1483 жылдан бастап Йорк әулетінен шыққан Англия королі, Плантагенеттердің ерлер желісінің ағылшын тағындағы соңғы өкілі. Босуорт шайқасында (1485) жеңіліп, өлтірілді. Шайқаста қаза тапқан Англияның үш патшасының бірі (1066 жылы Гастингс түбінде өлтірілген Гаролд II мен Арыстан жүрек Ричард I).
Хэнри (Небраска)
Хэнри (Henry) — Небраска штатының Scotts Bluff округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 162 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 31-22150.
Ричард III
Балалық шағы
Ричард 1452 жылы 2 қазанда Нортхемптонширдегі Фотерингей қамалында дүниеге келген. Ричард Алқызыл және Ақ раушандар соғысы кезінде ағылшын тағына таласқан Плантагенет әулетінің екі тармағының бірі - Йорк әулетінің өкілі болған. Ол Йорк герцогы Ричард пен Сесилия Невиллдің он бірінші баласы және төртінші ұлы. Бала әлсіз және ауру болды. Осы уақытта Ричард Йорк пен Генрих VI арасындағы қарым-қатынастардың тағы бір шиеленісуі орын алды, сондықтан баланың ата-анасы уақыттарының көп бөлігін Уэльстің шекарасында, Ладлоу мен Вигмор қамалдарында өткізді, кейде қысқа уақытқа Нортхемптонширге келіп-кететіп жүрді.
Хэнри (Небраска)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Ричард III
Ричард III билік еткен уақыты
Санат:Ағылшын монархтары Санат:Йорктер
Сейіткәрім Серкеұлы Момышев
Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1976). Ол Тараз қаласындағы №8 Төле би атындағы мектептегі "Төле би мүсіні", №12 Керімбай атындағы мектептегі "Керімбай", Меркі және Тұрар Рысқұлов аудандарында қойылған Тұрар Рысқұлов мүсіндерінің авторы. 1998 ж. Шымкент қаласында өткен бірінші халықаралық симпозиумда дипломат атанды. 2003 ж. А.С.Пушкин ескерткішіне жарияланған облыстық байқауда бірінші орынды жеңіп алды.
Дереккөздер
Санат:1951 жылы туғандар Санат:Қазақстан мүсіншілері Санат:Жамбыл облысында туғандар
Шуняк
Шуняк — Башқұртстанның Бураев ауданындағы          ауыл,      Бураев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 25 адамды құрады. Пошта индексі — 452960, ОКАТО коды — 80218813005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Goat Simulator
Goat Simulator — Coffee Stain Studios жасаған және шығарған экшн видео ойыны. Ол Microsoft Windows үшін 2014 жылдың сәуірінде, ал Linux және OS X үшін 2014 жылдың маусымында шығарылды. Android және iOS жүйелеріне арналған мобильді нұсқасы 2014 жылдың қыркүйегінде шығарылды. Xbox 360 және Xbox One нұсқалары 2015 жылдың сәуірінде, және 2015 жылғы тамызда PlayStation 3 және PlayStation 4 үшін шығарылды. Бұл порттарды Double Eleven компаниясы жасады. Nintendo Switch нұсқасы 2019 жылдың қаңтарында шығарылды.
Торғай (станция)
Торғай — Ақмола облысы Ерейментау ауданы, Торғай ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ерейментау қаласының солтүстік-батысында 27 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 91 адам (47 ер адам және 44 әйел адам) болса, 2009 жылы 80 адамды (45 ер адам және 35 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Виктор Михайлович Скачков
Виктор Михайлович Скачков(18.01.1923, Ресей, Қорған облысы, Притобол ауданы, Давыдов селосы - 26.12.1944, Латвия, Тукумс өлкесі, Кандава қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші техник-лейтенанты.
Сондай-ақ ол Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды.
Мамлют ауданы, Қызыләскер атындағы мектепке батырдың есімі берілген және бюст орнатылған. Кандава қаласында мемориалдық тақта бар.
Дереккөздер
Санат:18 қаңтарда туғандар Санат:1923 жылы туғандар Санат:Притобол ауданында туғандар Санат:27 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:1944 жылы қайтыс болғандар Санат:Тукумс өлкесінде қайтыс болғандар Санат:КСРО кіші лейтенанттары Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Тукумс өлкесінде жерленгендер Санат:Мамлют ауданы тұлғалары Санат:Ульяновск гвардиялық жоғарғы әскери танк командалық училищесі түлектері Санат:КСРО танкистері Санат:Ұлы Отан соғысы танкистері Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Амбидекстрия
Амбидекстрия (лат. ambo --- «екеу» және лат. dextera --- «оң қол») --- табиғи немесе шынықтырып екі қолдың бірдей дамуы, екеуінің біреуі де артық дамуынсыз жұмыс істеуі және адамның козғалу күшін сол қолымен де оң қолымен де бірдей жылдамдықпен және нәтижелілікпен орындау қабілеті. Амбидекстрларда бас миының жартышарлардың екеуі де бірдей дамыған, осындай адамдар әр түрлі жағдайларды тез бағалап, шешімді тез қабылдайды. Кері жағдайда, екі қолмен бірдей жұмыс істей алмаса, оны, амбисинистрия деп атайды.
Амбидекстрлер арасындағы әйгілі адамдар
Никола Тесла («Кезінде мен солақай болатынмын, сәйкесінше оң қолымның күш-қуаты аз болды, ал қазір мен екі қолыммен де бірдей пайдалана аламын». «Менің өнертабыстарым». Н. Тесла).
Леонардо да Винчи
Ронни О’Салливан
Мартина Навратилова
Джими Хендрикс — Ол гитарада оң қолымен де, сол қолымен де ойнай алады.
Святослав Вакарчук Владимир Сутеев
Андрей Сахаров
Даниил Светлов
Хайден Кристенсен — оң қолымен жазады, ал хоккейде сырғытпа таяқты сол колында ұстап ойнайды.
Роберт Бейден-Пауэлл
Сигэру Миямото
Гарри Трумэн
Джеймс Вудс
Пол Маккартни
Ринго Старр — кейбір бейнематериалдарында хай-хэтте сол қолымен соғады (Бірақ оңақайлар оң қолымен соғады), ал жұмыс хай-хэкте оң қолымен соғады
Боб Коузин
Тофер Грейс
Мария Шарапова
Ноэль Галлахер
Дик Ван Дайк
Том Круз
Владимир Путин
Курт Кобейн —гитарада сол қолымен ойнады, ал өзі оң қолымен жазады.
Хамасаки, Аюми
Майкл Анджело Батио — біреге гитаршы, тэппингпен қарама-қарсы бақытта орналасқан екі грифта гитарада ойнайды. Бір грифта Майкл сол қолымен ойнаса, екіншісінде – оң қолымен ойнайды.
Том Арайа —оңақай сияқты гитарада ойнаса да, өзі солақай.
Дмитрий Миллер Михаил Ломоносов
Тилль Линдеманн
Адам Леван
Василий Уткин
Дмитрий Назаров - оң қолымен жазса да, сол қолымен заттарды лақтырып, кеседі.
Сю-Сен-Леже
Сю-Сен-Леже (Sus-Saint-Léger) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Аррас округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62804, пошта индексі — 62810.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 347 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Иван Куприянович Скуридин
Иван Куприянович Скуридин (1914, Ақмола облысы, Бұланды ауданы, Отрадное селосы - 1944, Ленинград облысы, Ломоносов ауданы,Гостилицы кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, рота комиссары. 1931- 36 жылы Макинск элеваторында жұмысшы, «Қызыл екпінді» ұжымшарында есепші болып жұмыс істеді. 1936-41 жылдары Сахалин аралында Қызыл армия қатарында әскери борышын өтеді. 1941 жылдан Ақмола қаласында жасақталған 310-атқыштар дивизиясының, ал Волхов майданында 98-атқыштар дивизиясының құрамында Ленинград түбіндегі шайқастарға катысты. 1941 жылы 17 қаңтарда Ломоносов қаласы маңындағы Сокули деревнясында Скуридин үздіксіз оқ боратып жатқан жау дзотының ұңғысын өзініц денесімен жапты. Асқан ерлік көрсеткені үшін Скуридинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен қаза тапқаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.2.1944 ). Ленинград облысы,Ломоносов ауданының Гостилицы кентінде Скуридинге ескерткіш орнатылды. Санкт-Петербург қаласында теплоходқа Скуридин есімі берілген. Ленинград облысы «Қызыл Балтика» селосындағы Скуридин атындағы алаңға ескерткіш-белгі орнатылды. Ақмола облысы,Макинск қаласында Скуридиннің мұражайы ашылып, саябақ, көше оның есімімен аталады.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1914 жылы туғандар Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Альтмелон
Альтмелон (Altmelon) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Цветль округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 908 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 38.33 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ZT, ресми идентификациялық коды — 3 25 19.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Ямб-Хадыта-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Ле-Сан
Коммунаның INSEE коды — 40297, пошта индексі — 40420.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 208 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Лафамюнд
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3314 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 93,78 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WO, ресми идентификациялық коды — 2 09 09.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херберт Хантингер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Картинтия елді мекендері
Григорий Саввич Сковорода
thumb|right|200px|Григорий Сковорода Григорий Саввич Сковорода (Григорій Савич Сковорода; 03 желтоқсан 1722, Полтава губерниясы, Чернухи селосы - 09 қараша 1794, Харьков облысы., Сковородиновка селосы) — украин ағартушысы, филофоф-демократ, ақын.
Кедей шаруа казак-орыс отбасысында туған. Киев-Могилян діни академиясында (1739-1741, 1744-1750) оқыды. Діни атақтан бас тартып уағызшы кезбе философ жолына түседі. Сковороданың көзқарасына Феофан Прокопович пен М.В.Ломоносовтың еңбектері ықпал жасады. Философияның негізгі мәселесін шешуде Сковорода материализм мен идеализмнің арасында ауытқып, бірақ көптеген философиялық мәселелерге материалисттік тұрғыдан жауап берді. Сковорода табиғаттың өмір сүруі себебі оның өз бойында екенін мойындайды. Сковороданың дуалистік ауытқулары, оның бүкіл өмір сүрушілерді қамтитын «үш дүние» теориясын жасауға алып келеді: «макрокосм» (табиғат), «микрокосм» (адам және ) «символдар дүниесі» (таурат). Сковорода «құдай» мен «табиғат» барабар деп пантеизм позициясын ұстады. Сковороданың этикалық уағыздары «сүйіспеншілік пен ізгілік» дінін іздестірумен байланысты болды.
Дереккөздер
Санат: 1722 жылы туғандар Санат: 1794 жылы қайтыс болғандар Санат:Украина философтары Санат:Украин ақындары Санат:Ресей философтары
Варзинка
Варзинка — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иж өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шернберг
Шернберг (Schernberg) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Кифхойзер ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 86,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 65 083. Муниципалитеттің басшысы — Аннемари Фойгт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Дейвид Скотт
Дейвид Скотт(Scoff) (6.6.1932 ж.т., Сан-Антонио, Техас штаты)-АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, Әскери- әуе күштерінің полковнигі. Уэст- Пойнттегі АҚШ
Өмірі
Әскери академиясын Массачусетс технологиялық иснтитутын (1962), кейін ұшқыш-сынаушылар мектебі мен аэро космостық зерттеулер үшін ұшқыштар даярлайтын мектепті бітірген. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зертеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына қабылданды. 1966 ж. 16 наурызда Н.Армстронгпен бірге «Джемини-8» космос кораблімен 2- пилот ретінде космосқа ұшты. Бірақ әр түрлі ақау болуына байланысты «Джемини 8- дің» экипажы Жерге қайта оралуға мәжбур болды. 1969 ж. 3-13 наурызда Д.Мкдивитт және Р.Швейкартпен бірге «Аполлон-9» космос кораблімен космосқа ұшты 1971 ж. 26 шілде-7 тамыз аралығында Д.Ирвин және А.Уорденмен бірге «Аполлон-15» космос кораблінің командирі ретінде Айға сапар шекті. Скотт және Д.Ирвин Ай кабинасымен Ай бетінің Хэдли ауданына (Жаңбыр теңізінің шығыс жағы) қонып, Ай бетінде 66 сағат 55 минут болды. Ай бетінде қозғалу үшін космонавтар луноходты пайдаланды.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 188 бет
Санат: 1932 жылы туғандар
NGC 5382
NGC 5382 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 29 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5382 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 49711, UGC 8885, MCG 1-36-7, ZWG 46,22.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
NGC 1210
NGC 1210 — Fornax шоқжұлдызында орналасқан SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Fornax (шоқжұлдыз)
Сигналдық трансдукция
Сигнал беру жолдары бір-бірімен әрекеттескен кезде олар ұялы жауаптарды, көбінесе комбинаторлық сигнал беру оқиғаларымен үйлестіруге мүмкіндік беретін желілерді құрайды. Молекулалық деңгейде мұндай реакцияларға гендердің транскрипциясының немесе трансляциясының өзгеруі және белоктардың трансляциядан кейінгі және конформациялық өзгерістері, сондай-ақ олардың орналасуының өзгеруі жатады. Бұл молекулалық оқиғалар жасушалардың өсуін, көбеюін, метаболизмін және басқа да көптеген процестерді бақылайтын негізгі механизмдер болып табылады. Көпжасушалы организмдерде сигнал тарату жолдары жасушалық байланысты әртүрлі тәсілдермен реттейді.
Сигнал беру жолының әрбір компоненті (немесе түйіні) бастапқы ынталандыруға қатысты атқаратын рөліне сәйкес жіктеледі. Лигандалар бірінші хабаршылар деп аталады, ал рецепторлар сигнал түрлендіргіштері болып табылады, содан кейін бастапқы эффекторларды белсендіреді. Мұндай эффекторлар әдетте белоктар болып табылады және көбінесе екінші хабаршылармен байланысады, олар қайталама эффекторларды белсендіре алады және т.б. Түйіндердің тиімділігіне байланысты сигналды күшейтуге болады (сигналдың күшеюі деп аталатын тұжырымдама), осылайша бір сигналдық молекула жүздеген және миллиондаған молекулаларды қамтитын жауапты жасай алады. Басқа сигналдар сияқты, биологиялық сигналдардың трансдукциясы кідіріспен, шуылмен, сигналдық кері байланыспен және елеусізден патологиялық деңгейге дейін өзгеруі мүмкін кері байланыспен және кедергімен сипатталады. Есептеу биологиясының пайда болуымен сигнал беру жолдары мен желілерін талдау жасушалық функциялар мен ауруларды, соның ішінде алынған дәрілік төзімділікке жауаптардың негізінде жатқан сигналдық қайта қосу механизмдерін түсінудің маңызды құралы болды. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Domino_Cascade.JPG/220px-Domino_Cascade.JPG|нобай| Домино каскады - сигнал беру каскадының күнделікті өмірдегі ұқсастығы
Ынталандыру
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Signal_Transduction.jpg/276px-Signal_Transduction.jpg|нобай|276x276 нүкте| 3D медициналық анимация әлі де сигнал беруді көрсетеді. Белгілі бір тітіркендіргіштің биохимиялық сигналға айналуы сигнал берудің негізі болып табылады. Мұндай тітіркендіргіштердің табиғаты EGF бар болуы сияқты жасушадан тыс белгілерден бастап, репликативті теломера тозуы нәтижесінде ДНҚ зақымдануы сияқты жасушаішілік оқиғаларға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Дәстүрлі түрде орталық жүйке жүйесіне түсетін сигналдар сезім ретінде жіктеледі. Бұл нейроннан нейронға синаптикалық трансмиссия деп аталатын процесте беріледі. Көп жасушалы организмдерде басқа да көптеген жасушааралық сигнал релелік механизмдері бар, мысалы, эмбриональды дамуды басқаратындар.
Лигандалар
Сигнал беру жолдарының көпшілігі лигандтар деп аталатын сигналдық молекулалардың жасуша ішіндегі оқиғаларды тудыратын рецепторлармен байланысуын қамтиды. Сигнал беру молекуласының рецептормен байланысуы рецепторлардың белсенділенуі деп аталатын рецептор конформациясының өзгеруіне әкеледі. Лигандтардың көпшілігі жасушадан тыс ортадағы еритін молекулалар, олар жасуша бетіндегі рецепторлармен байланысады. Оларға өсу факторлары, цитокиндер және нейротрансмиттерлер жатады. Жасушадан тыс матрицаның фибронектин және гиалуронан сияқты компоненттері де осындай рецепторлармен байланыса алады (тиісінше интегриндер және CD44). Сонымен қатар, стероидты гормондар сияқты кейбір молекулалар липидтерде ериді және осылайша цитоплазмалық немесе ядролық рецепторларға жету үшін плазмалық мембрана арқылы өтеді. Стероидты гормондық рецепторлар жағдайында олардың стимуляциясы стероидтерге жауап беретін гендердің промоторлық аймағымен байланысуына әкеледі.
Сигнал беру молекулаларының барлық классификациялары әрбір класс мүшесінің молекулалық табиғатын есепке алмайды. Мысалы, хош иістендіргіштер молекулалық класстардың кең ауқымына жатады, олардың мөлшері дофамин сияқты кіші молекулалардан эндорфиндер сияқты нейропептидтерге дейін өзгеретін нейротрансмиттерлер сияқты. Сонымен қатар, кейбір молекулалар бірнеше класқа сәйкес келуі мүмкін, мысалы, эпинефрин орталық жүйке жүйесі бөлген кезде нейротрансмиттер болып табылады және бүйрек үсті безінің медулласынан бөлінетін гормон болып табылады.
HER2 сияқты кейбір рецепторлар шамадан тыс экспрессияланған немесе мутацияланған кезде лигандтарға тәуелсіз белсендіруге қабілетті. Бұл жолдың конститутивтік белсендірілуіне әкеледі, ол компенсация механизмдері арқылы жойылуы немесе жойылуы мүмкін. Басқа EGFR-лердің димеризация серіктесі ретінде әрекет ететін HER2 жағдайында конституитивтік белсендіру гиперпролиферацияға және қатерлі ісікке әкеледі.
Механикалық күштер
Эуметазоандардың тіндерінде базальді мембраналардың таралуы көптеген жасуша түрлерінің өмір сүруі үшін бекітуді қажет ететінін білдіреді. Бұл талап жасушаларға субстраттың қаттылығын сезінуге мүмкіндік беретін күрделі механикалық өткізгіш жолдардың дамуына әкелді. Мұндай сигнализация негізінен интегринмен байланысқан актин цитоскелеті өзгерістерді анықтайтын және оларды YAP1 арқылы төмен қарай жіберетін фокальды адгезияларда, аймақтарда ұйымдастырылады. Кадринден және селектиндер сияқты кальцийге тәуелді жасуша адгезиясы молекулалары да механотрандукцияға делдал бола алады. Жүйке жүйесіндегі механикалық трансдукцияның мамандандырылған нысандары механикалық сезімге жауап береді: есту, сенсорлық, проприоцепция және тепе-теңдік.
Осмолярлық
Осмостық қысымды жасушалық және жүйелік бақылау (цитозоль мен жасушадан тыс орта арасындағы осмолярлық айырмашылық) гомеостаз үшін өте маңызды. Жасушалардың осмостық тітіркендіргіштерді анықтауының үш әдісі бар: макромолекулярлық толып кетудің өзгеруі, иондық күштің өзгеруі және плазмалық мембрананың немесе цитоскелеттің қасиеттерінің өзгеруі (соңғысы механикалық трансдукцияның бір түрі). Бұл өзгерістер осмоссенсорлар немесе осморецепторлар деп аталатын ақуыздар арқылы анықталады. Адамдарда ең жақсы сипатталған осмоссенсорлар адам жасушаларының бастапқы кірпікшелерінде болатын өтпелі рецепторлық потенциалдық арналар болып табылады. Ашытқыда HOG жолы кеңінен сипатталған.
Температура
Жасушалардағы температураны сезіну термоцепция ретінде белгілі және ең алдымен өтпелі рецепторлардың потенциалдық арналары арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, жануарлардың жасушаларында жоғары температураның жасушалық зақымдануды, жылу соққысына реакциясын болдырмау үшін сақталған механизм бар. Мұндай реакция жоғары температура белсенді емес HSF1-нің Hsp40/Hsp70 және Hsp90 жылу соққылары бар кешендерінен диссоциациялануын тудырған кезде іске қосылады. ncRNA hsr1 көмегімен HSF1 тримеризацияланады, белсенді болады және мақсатты гендерінің экспрессиясын реттейді. Көптеген басқа термосенсорлық механизмдер прокариоттарда да, эукариоттарда да бар.
Жарық
Сүтқоректілерде жарық көздің тор қабығындағы фоторецепторлық жасушалардағы жарыққа сезімтал ақуыздарды белсендіру арқылы көру сезімін және тәуліктік сағатты басқарады. Көру жағдайында жарық таяқша мен конус жасушаларында родопсин арқылы анықталады. Циркадиялық сағат жағдайында басқа фотопигмент, меланопсин, тордың фотосезімтал ганглион жасушаларында жарықты анықтауға жауап береді.
Жасушадан тыс рецепторлар
Жасушадан тыс рецепторлар интегралды трансмембраналық ақуыздар болып табылады және рецепторлардың көпшілігін құрайды. Олар рецептордың бір бөлігі жасушаның сыртында, ал екіншісі ішкі жағында орналасқан жасушаның плазмалық мембранасын жайып жатыр. Сигналдың берілуі рецептордың сыртқы аймағымен лигандтың байланысуы нәтижесінде пайда болады (лиганд мембрана арқылы өтпейді). Лиганд-рецепторлардың байланысуы рецептордың ішкі бөлігінің конформациясының өзгеруін тудырады, бұл процесс кейде «рецепторларды белсендіру» деп аталады. Бұл рецептордың ферменттік доменінің белсендірілуіне немесе жасуша ішіндегі басқа жасушаішілік сигналдық белоктарға байланыстыру орнының экспозициясына әкеледі, сайып келгенде, сигналды цитоплазма арқылы таратады.
Эукариоттық жасушаларда лиганд-рецепторлардың әрекеттесуімен белсендірілген жасушаішілік ақуыздардың көпшілігі ферментативті белсенділікке ие; мысалдарға тирозинкиназа және фосфатаза жатады. Көбінесе мұндай ферменттер рецептормен ковалентті байланысқан. Олардың кейбіреулері циклдік AMP және IP 3 сияқты екінші хабаршыларды жасайды, соңғылары жасушаішілік кальций қоймаларының цитоплазмаға шығарылуын бақылайды. Басқа белсендірілген белоктар белгілі бір тітіркендіргішке жауап беру үшін қажетті сигналдық кешендердің координациясын және сигналдық ақуыздың өзара әрекеттесуін жеңілдететін адаптер ақуыздарымен әрекеттеседі. Ферменттер мен адаптер белоктары әртүрлі екінші хабаршы молекулаларына жауап береді.
Сигнал беру бөлігі ретінде белсендірілген көптеген адаптер белоктары мен ферменттер арнайы екіншілік хабаршы молекулаларымен байланысатын арнайы протеиндік домендерге ие. Мысалы, кальций иондары кальмодулиннің EF қол домендерімен байланысып, оған кальмодулинге тәуелді киназаны байланыстыруға және белсендіруге мүмкіндік береді. PIP3 және басқа фосфоинозитидтер AKT киназа протеині сияқты белоктардың Плекстрин гомологиялық домендерімен бірдей әрекет жасайды.
G ақуыз-байланысқан рецепторлар
G протеинімен байланысқан рецепторлар (GPCR) - жеті трансмембраналық доменге ие және гетеротримерлі G протеинімен байланысқан интегралды трансмембраналық ақуыздар тобы. 800-ге жуық мүшесі бар бұл сүтқоректілердегі мембраналық ақуыздар мен рецепторлардың ең үлкен отбасы. Жануарлардың барлық түрлерін есептесек, олардың саны 5000-нан асады. Сүтқоректілердің GPCR-тері 5 негізгі отбасына жіктеледі: родопсин тәрізді, секретин тәрізді, метаботропты глутамат, адгезия және бұралған/тегістелген, бірнеше GPCR топтары төмен реттілік ұқсастығына байланысты жіктеу қиын, мысалы, вомероназальды рецепторлар. Басқа класстар эукариоттарда бар, мысалы, Dictyostelium циклдік AMP рецепторлары және саңырауқұлақ жұптасатын феромон рецепторлары.
CXCR2 химокиндік рецепторын кодтайтын генге нүктелік мутация енгізілген зерттеу жүргізілді; мутацияланған жасушалар химокинмен байланыстырудың жоқтығына қарамастан белсенді конформацияда CXCR2 экспрессиясына байланысты қатерлі трансформациядан өтті. Бұл химокиндік рецепторлардың қатерлі ісіктің дамуына ықпал етуі мүмкін дегенді білдіреді.
Тирозин, Ser/Thr және гистидинге тән протеинкиназалар
GPCR сияқты, GTP байланыстыратын ақуыздар белсендірілген RTK-дан жасушаға сигнал беруде маңызды рөл атқарады. Бұл жағдайда G протеиндері Ras, Rho және Raf отбасыларының мүшелері болып табылады, олар ұжымдық түрде шағын G ақуыздары деп аталады. Олар әдетте карбоксил ұштарымен байланысқан изопренил топтары арқылы мембраналарға байланған молекулалық қосқыштар ретінде әрекет етеді. Белсендірілгеннен кейін олар сигнал беруге қатысатын арнайы мембраналық субдомендерге ақуыздарды тағайындайды. Белсендірілген RTK өз кезегінде SOS1 сияқты гуанин нуклеотидтерінің алмасу факторларын белсендіретін шағын G ақуыздарын белсендіреді. Белсендірілгеннен кейін бұл алмасу факторлары көбірек кішігірім G ақуыздарын белсендіре алады, осылайша рецептордың бастапқы сигналын күшейтеді. Белгілі бір RTK гендерінің мутациясы, GPCRs сияқты, конститутивтік белсендірілген күйде бар рецепторлардың экспрессиясына әкелуі мүмкін; мұндай мутацияланған гендер онкогендер ретінде әрекет ете алады.
Гистидинге тән ақуыз киназалары басқа ақуыз киназаларынан құрылымдық жағынан ерекшеленеді және прокариоттарда, саңырауқұлақтарда және өсімдіктерде екі компонентті сигнал беру механизмінің бөлігі ретінде кездеседі: АТФ-дан фосфат тобы алдымен киназаның ішіндегі гистидин қалдығына қосылады, содан кейін басқа ақуызға немесе киназаның өзіне қабылдау доменіндегі аспартат қалдығына ауысады, осылайша аспартат қалдығын белсендіреді.
Интегриндер
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Integrin_sig_trans_overview.jpeg/450px-Integrin_sig_trans_overview.jpeg|оңға|нобай|450x450 нүкте| Hehlgens және т.б. бейімделген интегрин-делдал сигналды жіберуге шолу. (2007). Интегриндерді алуан түрлі жасушалар шығарады; олар жасушаның басқа жасушаларға және жасушадан тыс матрицаға қосылуында және фибронектин және коллаген сияқты жасушадан тыс матрица компоненттерінің сигналдарын беруде рөл атқарады. Интегриндердің жасушадан тыс доменімен лигандтардың байланысуы белоктың конформациясын өзгертеді, сигнал беруді бастау үшін оны жасуша мембранасына біріктіреді. Интегриндерде киназа белсенділігі жоқ; демек, интегринмен байланысқан сигналды беру әртүрлі жасушаішілік ақуыз киназалары мен адаптер молекулалары арқылы жүзеге асырылады, негізгі үйлестіруші интегринмен байланысқан киназа болып табылады. Көрші суретте көрсетілгендей, кооперативтік интегрин-RTK сигнализациясы жасушаның өмір сүруінің, апоптоздың, пролиферацияның және дифференциацияның уақытын анықтайды.
Айналымдағы қан жасушаларында интегрин-сигналдар мен эпителий жасушалары сияқты айналымда емес жасушалар арасында маңызды айырмашылықтар бар; Айналымдағы жасушалардың интегриндері әдетте белсенді емес. Мысалы, айналымдағы лейкоциттердегі жасуша мембранасының интегриндері эпителий жасушаларының бекітілуін болдырмау үшін белсенді емес күйде сақталады; олар тек қабыну реакциясы орнында қабылданған ынталандыруларға жауап ретінде белсендіріледі. Сол сияқты, тромбоциттерді болдырмау үшін айналымдағы тромбоциттердің жасушалық мембранасындағы интегриндер әдетте белсенді емес сақталады. Эпителий жасушалары (айналмайтын) әдетте жасуша мембранасында белсенді интегриндерге ие болады, бұл олардың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін сигнал беретін негізгі стромальды жасушаларға тұрақты адгезиясын сақтауға көмектеседі.
Өсімдіктерде бүгінгі күнге дейін анықталған адал интегрин рецепторлары жоқ; дегенмен, метазоандық рецепторлармен құрылымдық гомология негізінде бірнеше интегрин тәрізді ақуыздар ұсынылды. Өсімдіктерде интегринмен байланысқан киназалар бар, олар бастапқы құрылымы бойынша жануарлардың ILK-ларына өте ұқсас. ILK1 интегринмен байланысқан киназа гендерінің бірі Arabidopsis thaliana эксперименттік үлгісінде өсімдіктің бактериялық қоздырғыштардың сигнал молекулаларына және өсімдіктің тұзға және осмостық стресске сезімталдығына иммундық реакциясының маңызды элементі екендігі көрсетілді. ILK1 протеині HAK5 жоғары аффинді калий тасымалдаушысымен және CML9 кальций сенсорымен әрекеттеседі.
Төлем тәрізді рецепторлар
Белсендірілген кезде, ақылы рецепторлар (TLR) сигналды тарату үшін жасушалардың цитоплазмасында адаптер молекулаларын алады. Сигнал беруге төрт адаптер молекуласы қатысатыны белгілі, олар Myd88, TIRAP, TRIF және TRAM. Бұл адаптерлер сигналды күшейтетін IRAK1, IRAK4, TBK1 және IKKi сияқты басқа жасушаішілік молекулаларды белсендіреді, сайып келгенде белгілі бір жауаптарды тудыратын гендердің индукциясына немесе басылуына әкеледі. Мыңдаған гендер TLR сигнализациясы арқылы белсендіріледі, бұл әдіс гендік модуляция үшін маңызды шлюз екенін білдіреді.
Лигандпен жабылған иондық арналар
Лигандпен байланыстырылған иондық арна, лигандпен байланысқаннан кейін, жасуша мембранасындағы иондар релелік сигналдар өтетін арнаны ашу үшін конформациясын өзгертеді. Бұл механизмнің мысалы нейрондық синапстың қабылдаушы жасушасында кездеседі. Осы арналардың ашылуына жауап ретінде пайда болатын иондардың ағыны постсинапстық жасушалардың мембранасын деполяризациялау арқылы жүйкелер бойымен жүретіндер сияқты әрекет потенциалдарын тудырады, нәтижесінде кернеуге байланысты иондық арналар ашылады.
Лигандамен жабылған иондық арнаның ашылуы кезінде жасушаға рұқсат етілген ионның мысалы Са2+; ол сигнал беру каскадтарын бастайтын және жауап беретін жасушаның физиологиясын өзгертетін екінші хабаршы ретінде әрекет етеді. Бұл синапсқа қатысатын дендритті омыртқаларды қайта құру арқылы синапстық жасушалар арасындағы синапс реакциясының күшеюіне әкеледі.
Жасуша ішілік рецепторлар
Ядролық рецепторлар және цитоплазмалық рецепторлар сияқты жасушаішілік рецепторлар өздерінің тиісті аймақтарында локализацияланған еритін ақуыздар болып табылады. Ядролық рецепторларға тән лигандтар стероидты гормондар тестостерон мен прогестерон сияқты полярлы емес гормондар және А және D витаминдерінің туындылары болып табылады. Сигнал беруді бастау үшін лиганд пассивті диффузия арқылы плазмалық мембрана арқылы өтуі керек. Рецептормен байланысқан кезде лигандтар ядролық мембрана арқылы ядроға өтіп, ген экспрессиясын өзгертеді.
Белсендірілген ядролық рецепторлар ДНҚ-ға гормон-рецепторлық кешенмен белсендірілген гендердің промоторлық аймағында орналасқан рецепторларға тән гормонға жауап беретін элемент (HRE) тізбегі бойынша бекітіледі. Геннің транскрипциясын қамтамасыз ететіндіктен, оларды ген экспрессиясының индукторлары деп атайды. Геннің экспрессиясын реттеу арқылы әрекет ететін барлық гормондардың әсер ету механизмінде екі салдары бар; олардың әсері тән ұзақ уақыт кезеңінен кейін пайда болады және олардың әсері лигандты деактивациялайтын немесе тоқтататын көптеген ферменттер мен ақуыздардың салыстырмалы түрде баяу айналымына байланысты олардың концентрациясы нөлге дейін төмендегеннен кейін де басқа ұзақ уақыт бойы сақталады. рецепторлармен байланысады.
Нуклеиндік рецепторлардың құрамында мырыш саусақтары және лигандтарды байланыстыратын домені бар ДНҚ-байланыстырушы домендері бар; мырыш саусақтары ДНҚ байланысын оның фосфатты омыртқасын ұстап тұру арқылы тұрақтандырады. Рецепторға сәйкес келетін ДНҚ тізбегі әдетте кез келген түрдегі гексамерлі қайталанулар болып табылады; тізбектері ұқсас, бірақ олардың бағыты мен қашықтығы оларды ажыратады. Лиганды байланыстырушы домен нуклеиндік рецепторлардың байланысқанға дейін димеризациялануына және трансактациялық аппаратпен байланыс үшін пайдаланылатын трансактивация құрылымдарын қамтамасыз етуге қосымша жауап береді.
Ретиной қышқылы рецепторлары ядролық рецепторлардың тағы бір бөлігі болып табылады. Оларды жасушаға диффузия арқылы енген эндокриндік синтезделген лиганд, қан арқылы жасушаға әкелінетін ретинол сияқты прекурсордан синтезделген лиганд немесе простагландин сияқты толығымен жасушаішілік синтезделген лиганд арқылы белсендіруге болады. Бұл рецепторлар ядрода орналасқан және HSP-мен бірге жүрмейді. Ешбір лиганд байланыспаған кезде, олар ДНҚ-ның нақты тізбегімен байланысу арқылы өз генін репрессиялайды және керісінше.
Иммундық жүйенің кейбір жасушаішілік рецепторлары цитоплазмалық рецепторлар болып табылады. Жақында анықталған NOD тәрізді рецепторлар (NLR) кейбір эукариоттық жасушалардың цитоплазмасында орналасады және TLR-ге ұқсас лейцинге бай қайталану (LRR) мотивін пайдаланып лигандтармен әрекеттеседі. NOD2 сияқты осы молекулалардың кейбіреулері NF-κB сигнализациясын белсендіретін RIP2 киназасымен әрекеттеседі, ал басқалары NALP3 қабыну каспазаларымен әрекеттеседі және интерлейкин-1 β сияқты белгілі бір цитокиндерді өңдеуді бастайды.
Екінші хабаршылар
Бірінші хабаршылар - жасушадан тыс сұйықтықтан жасушаға жететін және олардың арнайы рецепторларымен байланысатын сигналдық молекулалар (гормондар, нейротрансмиттерлер және паракриндік/автокриндік агенттер). Екінші хабаршылар - цитоплазмаға енетін және жауап беру үшін жасуша ішінде әрекет ететін заттар. Негізінде екінші хабаршылар плазмалық мембранадан цитоплазмаға химиялық реле ретінде қызмет етеді, осылайша жасушаішілік сигнал беруді жүзеге асырады.
Кальций
Кальций иондарының эндоплазмалық ретикулумнан цитозолға шығарылуы оның кейін белсендірілетін сигналдық белоктармен байланысуына әкеледі; содан кейін ол тегіс эндоплазмалық ретикулумда және митохондрияда секвестрленеді. Екі біріктірілген рецепторлық/иондық арна ақуыздары кальцийдің тасымалдануын бақылайды: цитозолдық жағында инозитолтрифосфатпен әрекеттескен кезде кальцийді тасымалдайтын InsP <sub id="mwAbI">3 -рецептор; және InsP3 рецепторына ұқсас, бірақ онымен байланысу кезінде кальцийді көбірек бөлетін кері байланыс механизмі бар рианодин алкалоидының атымен аталған рианодиндік рецептор. Цитозольдегі кальцийдің табиғаты оның өте қысқа уақытқа ғана белсенді екендігін білдіреді, яғни оның бос күйінің концентрациясы өте төмен және белсенді емес кезде негізінен калретикулин сияқты органеллалар молекулаларымен байланысады.
Кальций бұлшықеттердің жиырылуын, жүйке ұштарынан нейротрансмиттерлерді шығаруды және жасуша миграциясын қоса алғанда көптеген процестерде қолданылады. Оның белсендірілуіне әкелетін үш негізгі жол GPCR жолдары, RTK жолдары және қақпалы иондық арналар; ол ақуыздарды тікелей немесе ферментпен байланысу арқылы реттейді.