cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дулат Көпбарұлы Әлиев
Өмірбаяны
Көркемөнер бейнелеу түрлері - кескіндеме, графика. Жұмыстары Чехия, Франция, Түркия, Италия, Германия, Лихтенштейннің жеке коллекцияларда және басқа жерлерде сақталуда, Қазақстанның жеке галереяларында көрсетілген.
Жастар, республикалық, бүкілодақтық Киевтегі (1987), Ташкенттегі (1988), Алматыдағы (1982, 1989, 1993, 1996, 1998, 2003), Гамбургтегі, Софиядағы, Париждегі жеке көрмелерге қатысқан.
1977 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесінің оқытушысы.
ҚР Мемлекеттік сыйлығы жөніндегі комиссиясының мүшесі. KCPO (1979-1991), ҚР (1992 жылдан) Суретшілер одағының мүшесі.
Ш. Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлықтың (1989), Абай атындағы кітап графикасы саласындағы сыйлықтың (1990), Қазақстан меценаттар клубыныңтәуелсіз «Тарлан» сыйлығының (2003) лауреаты.
Дереккөздер
Санат:5 қаңтарда туғандар Санат:1948 жылы туғандар Санат:Байзақ ауданында туғандар Санат:Қазақстан суретшілері Санат:КСРО суретшілері Санат:Репин атындағы институт түлектері Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі оқытушылары Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері Санат:Шоқан Уәлиханов атындағы мемлекеттік сыйлықтың иегерлері Санат:Абай атындағы кітап графикасы саласындағы сыйлықтың иегерлері Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Айт намазы
Айт намазы — айт күні жамағатпен оқылатын намаз. Екі айт намазы бар. Біреуі Ораза айт намазы, екіншісі Құрбан айт намазы айт намазының уақыты күн шыққаннан кейін қырық бес минут өтісімен басталып, күн төбеге көтерілгенге дейін оқылады. Айт намаздары екі рәқаттан турады және жамағатпен оқылады. Туп-тура таң намазының парызы секілді оқылады, жалғыз айырмашылығы әр рәқатта үш-үштен тәкбір алынады.
Мырзаш Бимақанов
Сыртқы сілтемелер
История народов Средней Азии Санат:Социалистік еңбек ерлері
Изюм
Изюм (Ізюм) — Украинадағы Харьковь облысындағы қала, Изюм ауданының административтік орталығы және Изюм қалалық қауымдастығының административтік орталығы. 2020 жылға шейін облыстық маңызы бар қала болған, Ол кездегі басқарушы орган: Изюм қалалық кеңесі. Үлкендігі бойныша үшінші облыс қаласы.
2022 жылы қалаға жасалған шабуыл кезіндегі Ресей әскерінің атқылауы салдарынан толықтай күйреді. 1 сәуір күні Ресей әскерлері басып алды. 11 қыркүйек күні украин әскерлері қаланы қайтадан өздеріне қайтарып алды.
Атауы
Қаланың атауы көктүрік тілінен шығып, қазақ тіліндегі өзен сөзімен байланысады. Тағы бір нұсқа бойынша қаланың атауы арамей тілінен аударғанда жасау, істеу деген мағына береді дейді. Тағы бір нұсқаға сүйенсек қаланың атауы Үзім (мейіз) атауынан шыққан, себебі 17 ғасырда қала маңында жүзім өсірілген делінеді.
Дереккөздер
Санат:Харьков облысы қалалары
Мысықоты
Өсетін жері мен таралуы
Қазақстанда қылқан жапырақты, жалпақ жапырақты және альпі, субальпі шалғындарында өсетін 3 түрі: Жоңғар мысықоты(Trollius dschungarіcus), Алтай мысықоты (Trollius altaіcus) және Азия мысықоты (Trollius asіatіcus) бар.
Дереккөздер
Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы Санат:Қазақстан флорасы
Ұйынды құрылым
Ұйынды құрылым - кальциттің майда және ұсақ түйірлі агрегатынан тұратын окгаста пелитоморфты кальциттің ұйындыға ұқсас домалақ не пішінсіз оқшау бітімдері бар құрылым. Жалпы ұйындылардың шекарасы анық емес.
Дереккөздер
Санат:Геологиялық процестер
Сен-Феликс-де-Бурдей
Сен-Феликс-де-Бурдей (Saint-Félix-de-Bourdeilles) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Нонтрон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,06 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24403, пошта индексі — 24340.
Үлкен Елга
Үлкен Елга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коленьга өзенінің оң жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Сен-Феликс-де-Бурдей
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 70 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,55 адам/км².
Үлкен Елга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сен-Феликс-де-Бурдей
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Үлкен Елга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сен-Феликс-де-Бурдей
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Үлкен Елга
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Мукор
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
NGC 6190
NGC 6190 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы 30 қазанда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6190 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 58458, UGC 10443, MCG 10-23-82, ZWG 298.44, ZWG 299.4, IRAS16312+5832.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
NGC 1722
NGC 1722 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL+EN типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Теңқанаттылар
Бұл отрядтағы бунақденелілер егістікке, бау-бақшаға, баққа және орманға едәуір зиян келтіретін әр алуан болады. Ауыз мүшелері шаншып-соруға бейімделген.
Бітелер
Бітелер - денесі қампайған, өсімдіктің шырынымен қоректенетін ұсақ жәндіктер. Бұлардың аталықтарында көлденең жүйкелі қанат болады, аналықтары қанатсыз болып келеді. Жүзім бітесі- жүзімде, қанды біте және алма бітесі -алма ағашында, орамжапырақ бітесі- орамжапырақта мекендеп, жапырағына, тамырына және қауданына зақым келтіреді.
Қалқаншалылар
Алма, алмұрт ағаштары өсірілетін бақтардағы жеміс ағаштарынан жапырақтарына немесе сабағына жабысып тұрған балауызды қалқаншалыларды кездестіру онша қиынға соқпайды. Осы бұдырларда қалқаншалылардың аналықтары тіршілік етеді. Қалқаншалылардың ауыз мүшесі шаншып - соруға бейімделген, аталықтарының аузы болмағандықтан - қоректенбейді, ал аналықтарының паразиттік тіршілікке орай қанаттары мен аяқтары жойылып, қысқа тұмсықшасымен өсімдік шырынын сорады. Қазақстанда үтір тәрізді қалқаншалыларды қайың, теректің, сондай-ақ қарақат, долана бұтақтарынан кездестіруге болады. Қалқаншалылардың бояу алуға қолданылатын пайдалы түрлері бар, олар Мексикада мекендейді. Қазіргі кезде қалқаншалылардың қызыл бояу беретін боямық деген түрі бұрынғы КСРО-да жерсіндірілді. Боямықтардан аса құнды қызыл сыр- кармин өндіріледі.
Дереккөздер
Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 113 б., ISBN 5-625-03599-7
Санат:Жартылай қатты қанаттылар
Биосфералық қорықтар
Биосфералық қорықтар  – дүние жүзіндегі кейбір ауқымды аймақтардың табиғатын қорғау және оның байлықтарын сақтап қалу мақсатында табиғат қорғау шараларын жүзеге асырудың халықаралық деңгейдегі бағдарламасы. Оны биосфералық резерват деп те атайды. Биосфералық қорықтардың үлгі нұсқасы ЮНЕСКО-ның шешімімен «Адам және биосфера» атты ғылыми бағдарламаның шеңберінде 1973 ж. қабылданған.
Биосфералық қорықтардың мақсаты – бастапқы табиғи қалпы өзгермеген не аз өзгеріске ұшыраған аймақтардағы экожүйелерді, ондағы тірі организмдердің генетикалық қорының әр түрлілігін сақтап қалу; табиғатта үздіксіз болып жататын өзгерістерді үнемі әрі жан-жақты бақылау және оған талдау жасау. Биосфералық қорықтарда ғылыми-зерттеу жұмыстары экожүйелер бойынша аймақтық және бүкіләлемдік деңгейде арнайы әдістемелер бойынша жүргізіледі. Биосфералық қорықтардың алып жатқан аумағы бірнеше жекеленген аймақтарға бөлініп, онда әрбір аймақтың өзіне тән ғылыми-зерттеу жұмыстары белгіленеді. Биосфералық қорықтардың орталық аймағында (ядросында) табиғат қатаң қорғалады да, шаруашылық жұмыстары мүлде жүргізілмейді. Оған іргелес буферлік аймақта шаруашылық жұмыстарына шектеу қойылады, ал ең сыртқы аймақта шаруашылық жұмыстары табиғат қорғау шараларымен бірге жүргізіледі.
Сілтемелер
1. "Биосфералық қорықтар" бейнефильмі (35 мин.)
Дереккөздер
Санат:Қорықтар
Паска
Паска (Paska) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 115 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 75 079. Муниципалитеттің басшысы — Аннет Бретерниц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Жұматай Сағадиұлы Жақыпбаев
Шығармашылығы
Ақын қазақ өлеңіне нәзік те сырбаз сезімге, сырлы сөздерге толы, әсем нақышпен өрнектелген қанық бояулы жырлар әкелді.
Жұматай поэзиясы - тіршіліктің ұдайғы сұлу қозғалысы іспетті серпінді, ықшам, әсерлі, нәрлі, қызу, қымбат.
Ақын Ибрагим Исаев Жұматай шайырдың поэзиясына: "Сырқат жүректі сауықтыратын жырлар" деп орынды баға берген.
Дереккөздер
Санат:30 қаңтарда туғандар Санат:1945 жылы туғандар Санат:Ескелді ауданында туғандар Санат:16 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1990 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Игловаш
Игловаш — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ерг өзенінің оң жағалауынан 70 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Харьковское (Қостанай облысы)
Харьковское — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл, Соснов ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Боровской ауылынан шығысқа қарай 25 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 914 адам (441 ер адам және 473 әйел адам) болса, 2009 жылы 842 адамды (416 ер адам, 426 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Меңдіқара ауданы елді мекендері
Графекон
Графекон (grapho — жазамын, eikon — бейне) — екі электрондық зеңбіректі, электр сигналын жазатын және қайта жаңғыртатын электровакуумдық құрал. Бірінші зеңбірек сәулесі арқылы нысана бетіне теледидарлық немесе радиолокациялық сигнал потенциалдық бедер түрінде жазылады және екінші зеңбірек сәулесі арқьшы ол бедер бейнесигналга өзгертіледі. Нысанаға жазылған потенциалдық бедер (тереңдігі ондаған вольт) бірнеше тәулік бойы сақтала алады. Құралдың ажырату қабілеттілігі 1200 жолға жетеді. Әлемдік бір теледидар жүйесінің бағдарламасын екінші жүйеге аудару үшін қолданылады.
Айтақ!
'''Айтақ! Айтақ!''' - ит қосқанда, яғни бөгде итті қаптыру, оларды таластыру, қыздырып, өшіктіру үшін иесі тарапынан айтылатын сөз.
Мұндайда иттің атын атаса, оның күші қайтып, мысы басылып, жеңіліске ұшырайды деген сеніммен итінің атын атамауға тырысады.
Дереккөздер
Санат:Иттер
Средний Качмаш
Средний Качмаш — Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл, Төменгі качмашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 38  адамды құрады. Пошта индексі — 452876, ОКАТО коды — 80233845008.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Узельга (Уй тармағы)
Узельга — Ресейдегі өзен. Челябинск облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің сол жағалауынан 396 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Уй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері
Джорджо Кьеллини
Джорджо Кьеллини (Giorgio Chiellini, 14 тамыз 1984 жыл, Пиза) — италиялық футболшы, «Ювентус», клубы мен Италия құрамасының қорғаушысы. Құрама сапында көп матч өткізгендердің алғашқы ондығына кіреді.
Клубтық карьерасы
"Ливорно" клубының түлегі. "Ливорно" клубында төрт маусымдай ойнады. 2004 жылы "Ювентуске" өтті де, "Ювентус" арқылы "Фиорентинаға" ауысып, бір жылдан соң қайта келді. Содан бері ұзақ жылдар бойы туриндік клубтың намысын қорғады. 2006 жылы "Ювентус" А сериясындағы жанжалдардың себебімен В сериясына түсіп кеткенде де команданы тастап кеткен жоқ. Осы уақыттар аралығында тоғыз рет Италияның чемпионы атанды. 2008, 2009, 2010 жылдары "Италия А сериясының ең үздік қорғаушысы" номинациясын жеңіп алды.
Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында алғаш рет 2004 жылы Финляндияға қарсы матчта алаңға шықты. Ондаған жылдар бойы Италия жолдама алған ірі жарыстардың көпшілігіне қатысып, 2012 жылы құрамамен бірге Еуропаның күміс жүлдегері болды.
2017 жылы қараша айында Италия құрамасы Швециядан екі ойын қорытындысы бойынша ұтылып қалды да, апениндіктер 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама ала алмады. Осы ойыннан соң Кьеллини ұлттық құрамамен қоштасқанымен, кейін қайта оралып, 2021 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.
Жеке өмірі
2014 жылы құрбысы Каролине Бонисталлиге үйленді. Бір жылдан соң қыздары Нина дүниеге келді.
Кьеллини 2010 жылы Турин Университетіндегі экономика және коммерция бөлімін бітірді. Ол "Ювентус футбол клубының халықаралық контекстегі бизнес-моделі" деген тақырыпта диссертация да қорғаған.
Жетістіктері
«Ювентус»
құрамасы
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Фиорентина ФК ойыншылары Санат:Ливорно ФК ойыншылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ұзынсаусақ құмдауық
Дереккөздер
Санат:Татреңтәрізділер Санат:Еуразия құстары
Еспьян
Еспьян (Espiens) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47090, пошта индексі — 47600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 395 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Аббас I (Мысыр)
thumb|Аббас I Аббас I (Abbas I) (1813-13 шілде 1854, Банха, Мысыр), Осман Империясы құрамындағы Египет өкілі (1848-54). Мұның елді басқару кезеңі билікті күшейту, атасы Мұхаммед Әлидің елге енгізбек болған батыс елдерінің реформалары тоқтатылып, жоба қабылданбаған кезең болатын. Шетелдіктерге сенімсіз көзқараста болғанмен, ол 1851 жылы ағылшындықтарға Александрия мен Каир аралығына теміржол салуға рұқсат береді. Ал ағылшындықтар, өз кезегінде, Қырым Соғысына (1853). Мысыр әскерлерін жіберуге себепші болған Осман сюзерендерімен болған келіспеушілік кезеңінде қолдау көрсетеді. Аббасқа Банхтегі өз сарайында қастандық жасалып, екі құлының қолынан қаза тапқан.
Бэна (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 116 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-05104.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Хұсни-Жамал Нұралыханова
Хұсни-Жамал Зұлқарнайынқызы Нұралыханова (1872 жылы, Бөкей Ордасы - 1945 жылы, Алматы) — қазақ әйелдерінен шыққан тұңғыш мұғалім, Бөкей Ордасында қазақ қыздарына арнап мектеп ашқан.
Қызметі
Ол 1894 жылы Бөкей ордасында қазақ қыздарына арнап алғаш мектеп ашқан. Онда қазақтың қайраткер қыздары Алма Оразбаева, Рәзия Меңдешова, Әмина Мәметова (Мәншүк Мәметованың анасы) білім алған.
Оралға келіп жұбайы Аронмен орналасқан соң да, Хұсни-Жамал мектебінен қарым қатынасын үзбеген. Әрқашан жағдайларын біліп, жиі хабарласып тұрса керек. Қазақтың зиялы адамдарының басына қара түнек орнаған күндер Қаратаевтардың төңірегін де әбден торлаған еді. Соның салқыны жас семьяны да аяған жоқ. Патша үкіметіне сенімсіздердің қатарына ілігіп, басқан іздері есепке алынып, аңдулы болатын. Солай болғанына қарамастан Хұсни-Жамал Орал қаласында өтетін қазақ интеллигенттерінің басқосуларына уақтылы қатысып тұрған. Әсіресе, Оралда екі тілде шығып тұрған «Қазақстан» газетінің уақтылы жарық көруіне қажетті көмегін аямайды. Газетті шығарушылар амалсыз Астраханьға көшкенде, онда тұратын ағасы, Сейткерейге тапсырып қойған да - Хұсни-Жамал. Сонымен 1910 – 1912 жылдары Хұсни-Жамал нағыз сенімсіз де өте қауіпті адамдардың қатарында қатаң бақылауға алынды.
Ол туралы пікірлер
Оқу министрлігінің Бөкей губерниясындағы инспекторы А.Вознесенскийдің 1897-1898 жылдардағы есебінде: «Хұсни-Жамал – қазақ сұлтанының қызы, Қазанның Земская мектебін бітірген. Білімді өз үйінде ағаларынан алған Хұсни-Жамалдың жасы 25 шамасында, көркем де сүйкімді. Осы жастағы Ордадағы жалғыз қыз... Орысша тым таза сөйлейді. Оның ерекшелігі – өте ұстамдылығында. Қазір ол өзін орыс мектебінің ісіне арнауға ұйғарып отыр делінген.
«Ол ақылына көркі сай ерекше жаратылған сұлу жан еді. Тал бойында бір міні жоқ, киім-киісі, жүріс-тұрысының өзі үлкен мектеп болатын. Оның көркем жазуға үйреткені, сүйріктей саусақтары, мәнерлеп оқудағы мақпал даусы әлі есімде. Ол бізге жазу мен оқуды ғана үйретіп қойған жоқ, жұрттың алдында өзімізді қалай ұстауды, жүріп-тұруды, бой күтуді ерінбей-жалықпай үйрететін. Ән салуға, еуропаша би билеуге баулитын» деп жазған Әмина Мәметова.
Дереккөздер
Санат:Бөкей Ордасында туғандар Санат:Қазақстан педагогтары
Кат-Гун-Еган
Кат-Гун-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Энтль-Гун-Еган өзенінің сол жағалауынан 41 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Галактика
thumb|350px| Антенна Галактикасы Галактикалар — ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байқалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын кейде метагалактика деп атайды. Басқа галактикалардан өзгешелініп, біздің Галактика бас әріппен жазылады. Морфологиялық тұрғыдан қарағанда сфералық, эллипстік, спираль және бұрыс пішінді галактикалар ажыратылады. Біздің Галактика спираль түріне жатады, құрамына 1011 астам жұлдыздар кіреді, үлкен диаметрі 80 мың жарық жылындай, ал орталығындағы максимал қалыңдығы 16 мың жарық жылы на тең, шетіне қарай 3—6 мың жарық жылына дейін азаяды. Галактикалар кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен шоғырлар құрайды. Біздің Галактика басқа 15 галактикамен бірге галактикалардың жергілікті тобы деп аталатынды құрайды. Бізге ең жақын орналасқан деген галактикалар Магеллан бұлттары мен Андромеда тұмандығы.
Анықтамасы
Галактика – жұлдыздар мен жұлдыздардың шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен тозаңнан және түнек материя сынан құралған алып, гравитациялық байланысқан жүйе.
Галактика түрлері
Галактика түрлері - өткен ғасырдың 20-жылдары Э.Хаббл галактикаларды пішіні бойынша бөлген үш топ. Жұлдыздары спираль бойымен орналасқан спиральдық галактикалар, эллипсоид пішіндес эллипистік галактикалар және белгілі бір пішіні жоқ бұрыс галактикалар. Біздің галактика спиральдық галактикалар қатарына жатады. Галактикалардың барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Қазіргі ғаламат Әлем тығыздығы шексіз үлкен, ал көлемі шексіз кіші нүктедей ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.
Зерттелу тарихы
Шамамен жүз жыл бұрын біздің галактика әлемдегі жалғыз дене деп есептелді және барлық көрінетін тұмандық тар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең сезімтал құралдардың көмегімен анықтайтын қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.
Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт "толқып" тұрған тәрізді. Астрономдар оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп кіші. Олар біздің Галактиканың серігі. Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне жақындауы мүмкін.
"Магеллан бұлтынан" сәл әріректе "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдың басында оған дейінгі қашықтық анықталып, ол 2 млн жарық жылына тең болды. Біздің Галактика, "Магеллан бұлттары", "Андромеда" жәнө "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалар Жергілікті галактикалар тобын құрайды.
Біздің галактика тәрізді миллиондаған галактикалар бар. Мұндай галактикалардың тармақтарында жаңа жұлдыздардың пайда болуына негіз болатын газдар мен тозаңдар бар. Бірақ спиральдар ешбір уақытта центрге өте жақын келмейді. Кейде спираль центрден қашық жатқандай, Галактиканың ядросы мен спиральдар арасында оларды жалғайтыны бар (жалғастырғыш) тәрізді көрінеді. Спиральді галактикалар да ядроларының өлшемдерімен ерекшеленеді.
Сыртқы пішініне қарай астрономдар галактикаларды бірнеше түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 (сфералық), E10 (қатты майысып, екі бүйірінен жаншылған, пішіні, құймақ нанға ұқсайды). Спиральді галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар (белгіленуі Sb), жоқ (белгіленуі S) және ядроларының өлшеміне қарай үш түрге
Бірнеше мың өте жарық галактикалардың ішінде шамамен 80%-ы спиральді, 17%-ы эллипсті және 3%-ы бұрыс галактика. Галактикаларға дейінгі қашықтықтарды әр түрлі әдістермен анықтайды: цефейдтер, жаңа және аса жаңа жұлдыздар, өте жарық, жұлдыздар бойынша т. с. с.
Құс жолы
Құс жолы (немесе бас әріппен Галактика) — құрамына Күн жүйесі мен көптеген жұлдыздар енетін алып аумақты спиральді галактика.
Тағы қараңыз
Санат:Астрономиялық нысандар Санат:Галактикалар
Кураса
Кураса (Curaçá) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Вали-Сан-Франсискану-да-Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жуазейру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 31 719 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6 442,19 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,9 адам/км².
Тарихы
Санат:Баия елді мекендері
Маппеттер
нобай| Маппеттер (Muppets) — Джим Хенсон есімді адам ойлап тапқан қуыршақ кейіпкерлер тобы. Олар 1955 жылдардан бастап көпшілікке танымал бола бастады. Маппеттердің қатысуымен оншақты фильм, үш сериал жарық көріпті.
1980-жылдардың өкілдері осы бір ұсқынсыздау, бірақ мейірімді қуыршақтарды білетін шығар. Бірқатар американдық сериалдар мен шоулар арқылы танымал болған осы кейіпкерлер кезінде қуыршақтар әлемінде бөлек ұғымға ие болды. Бізді қайдам (КСРО), бірақ АҚШ-тың бірнеше ұрпақ өкілдері осы Маппеттер шоуын көріп өсіпті.
Тағы қараңыз
Санат:Қуыршақтар
Харбург (Швабия)
Харбург (Швабия) (Harburg (Schwaben)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Донау-Рис ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5424 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 73,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 79 155. Қаланың басшысы — Вольфганг Килиан.
24 қыркүйек
Қыркүйектің 24 — Григориан күнтізбесінде жылдың 267-ші күні (кібісе жылдарда 268-ші). Жылдың аяғына 98 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:24 қыркүйек
Шығыс Демьянка
Шығыс Демьянка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Демьянка өзенінің оң жағалауынан 1061 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ұнтақ әдісі
Ұнтақ әдӀсӀ — минералдарды рентген-құрылымдық тұрғыдан зерттеу әдістерінің бірі. Зерттелмек кристалл ұнтақталады да, сол ұнтақтан қатты сығылған шағын бағана дайындалады; осы бағанаға нақтылы сипатты рентген сәулелерін төтелеу нәтижесінде дебеграмма деп аталатын түсірімдер алынады; әрбір минерал тек өзіне ғана тән дебеграммалық кескіндерді иеленетін болғандықтан, оларды зерттелген нысанды танып-білу мақсатында пайдалануға болады.
Дереккөздер
Санат:Зерттеу әдістері
Хазельбахталь
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4259 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 2 92 192. Муниципалитеттің басшысы — Маргит Боден.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Эллсворс (Нью-Гэмпшир)
Эллсворс (Ellsworth) — Нью-Гэмпшир штатының Графтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Жаңартпа
Жаңартпа - азаматтық құқықта тараптардың бұрын жасасылған міндеттемелерді жаңа міндеттемелермен ауыстыру туралы келісімі; банк несиесінің немесе басқа міндеттемелердің біреуге ауысуы нысаны, мұнда келісім тараптарының бірінің құқығы үшінші тұлғада көшеді. Термин биржада да есеп айырысу келісмі бойынша орын алатын сатып алушылар мен сатушыларды ауыстыру кезінде қолданылады, мұнда фьючерстік келісімшарт нақты тауар жеткізілімі жолымен жойылады.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Ақсу-Арыс
Ақсу—Арыс — тас дәуірінің орны. Шәуілдір ауылынан батысқа карай 10 км, Арыс және Ақсу өзендерінің Сырдарияға құяр сағасындағы екінші сөреден табылған.
1974 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының тас дәуірін зерттеумен шұғылданатын отряды (жетекші Х.Алпысбаев) тапқан. Ақсу—Арыс ескерткішінің материалдары толық жарияланған жоқ. Х.Алпысбаев ғылым есебінде ғана азды-кемді мағлұматтар келтірген. Тас құралдарын (тас жаңқа, қол шапқы, өзектас, т.б.) зерттеуші кейінгі мустье уақытына жатқызған. Тас коллекциясындағы бірқатар тас жаңқалары екінші рет өңделген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстандағы археология Санат:Түркістан облысы географиясы Санат:Тас дәуірі
Мерате
Мерате (Merate) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 14 359 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 1279 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 23807.
Елді мекеннің қамқоршысы — Амвросий Медиоланский. Жыл сайынғы мерекесі — 7 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Перозинью
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Үлкен Порту экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 950 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,71 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1 263,30 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Хакан Чалханоглу
Хакан Чалханоглу (1994 жылы 8 ақпанда туған, Мангейм, Германия) — түрік және неміс футболшысы, "Интернационале" клубы мен Түркия құрамасының шабуылшысы.
Өмірбаяны
Хакан Швабияның ең үлкен Мангейм қаласында туып өскен. Ол кішкентай кезінен спортпен шұғылданып, түрлі секцияларға қатысты. 5 жасында ата-анасы Хаканды "Туранспор" футбол мектебіне берді, ал екі жылдан кейін бала "Вальдхоф" кәсіби клубына қосылды, онда ол жеті маусымнан астам уақыт өткізді. 2009 жылдың жазында Хакан "Карлсруэ" жастар командасына ауысып, дебюттік маусымында Бундеслиганың жастар матчтарында өзін айқын көрсетті.
Дереккөздер
Санат:Германия футболшылары Санат:Түркия футболшылары Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Карлсруэ ФК ойыншылары Санат:Гамбург ФК ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Сарыкөл (Ақмола облысы)
Сарыкөл (2006 ж. дейін — Павлоградка) — Ақмола облысы Целиноград ауданы, Рақымжан Қошқарбаев ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Округ орталығы - Рақымжан Қошқарбаев ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде, Кіші Сарыкөл мен Үлкен Сарыкөл көлдерінің орта тұсында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 298 адам (144 ер адам және 154 әйел адам) болса, 2009 жылы 369 адамды (192 ер адам және 177 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Целиноград ауданы елді мекендері
Сателлит (футбол клубы, Конакри)
«Сателлит» (Satellite FC) — Гвинеяның Конакри қаласындағы футбол клубы, 2000 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "28 қыркүйек" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 35 мың адам.
Сілтемелер
Санат:Гвинея футбол клубтары
Жамбыл (Жамбыл ауданы Жамбыл облысы)
Жамбыл — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Көлқайнар ауылдық округі құрамындағы ауыл. Төкпе жырдың дүлдүлі Жамбыл Жабайұлының есімімен аталған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 646 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Айтиек
Айтиек (Қаусырма тиек) - шертпелі саз аспаптарында қоңыр үн шығаруға мүмкіндік беретін тетік, аспап бөлшегі. Қысқартып тиек деп те атай береді. Қазақтың байырғы домбырасында шанағын үстіңгі бет қақпақтан жұқа етіп көп жағдайда ең төменгі «ля» дыбысын береді, солайша «ля-ре» бұрауына келтіреді де, құр дыбысқа қосымша обертон дыбыс реңін айтиек көмегімен келтіреді. Ол ішектің тербелісінен үстіңгі қақпақта пайда болған резонанс қаусырылады да, ерекше акустикалық кеңістік пайда болады. Бүгінгі қазақ шеберлері үстіңгі қақпақты барынша жұқартып барып таза тонға гана көл жеткізеді. Мамандардың пайымдауына қарағанда айтиектің екі мүйізінің арасындагы бұрышты (ол бұрыш әдетте 130- 140° болып келеді) азайтып-көбейту арқылы домбыраның тембрін ретке келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Электрлік орталықтан тепкіш copan қондырғысы
Электрлік орталықтан тепкіш copaп қондырғысы - батырмалы электр қозғалтқышымен тікелей біріктірілген орталықтан тепкіш сораптың жәрдемімен ұңгымадан сұйықты механикаландырылған жолмен өндіру жабдықтарының жиынтығы. Мүнайды, суды, тұздықтарды өндіргенде пайдаланады. Құрамына 50-600 баспалдақты орталықтан тепкіш сорап, арнайы диэлектрлік маймен толтырылған асинхрондық электр қозгалтқышы, электр қозғалтқышының қуысына қойнауқаттық ортаның флюидтері тусуінен сақтайтын протектор, электр қозғалтқышын транс- форматормен және басқару станциясымен біріктіретін жумырсым желісі кіреді. Мұнай уңғымалары үшін бул қондыргының өнімділігі 15-20-1400-2000 м3/тэу-ке, арыны 2500-3000 м-ге, электр қозғалтқышының қуаты 500 кВт- қа, кернеу 2000 в-ке, айдалатын суйықтың температурасы 180°С-қа, қысымы 25 Мпа-ға дейін жетеді.Ресейде кеңінен қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
IC 2038
IC 2038 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 14553, ESO 157-1, AM 0407-560.
Сыртқы сілтемелер
IC 2038 Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Алыстағы тауларда
«Алыстағы тауларда» — толық метражды көркем фильм. 1959 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы мен Қырғызфильм шығарған.
Сюжеті
Фильм Қырғызстанда Кеңес өкіметінің орнатылуы туралы.
Хайролла Мырзағалиұлы Нұрмұқанов
Хайролла Мырзағалиұлы Нұрмұқанов (16.6.1929 жылы туған, бұрынғы Фурманов ауданы, Таскүтір ауылы) — ғалым, филология ғылым доктары (1994), профессор (2000). 1942 ж. Талдықұдық орталау мектебін, 1954 ж. Орал педагогика итститутын, 1962 ж. ҚазМУ-ді сырттай оқып бітірген. Осы жылдары Қарағанды облысының Ақтөбе орта мектебінде мұғалім, мектеп директоры болған. 1963 жылдан Қарағанды педагогика институтының оқытушысы, кафедра меңгерушісі, деканның орынбасары, деканы. 1998 ж. Қазақстан Әлеуметтік ғылымдар академиясының толық мүшесі болды. Ол 50-ден аса ғылыми еңбек, соның ішінде «Сөз және шеберлік» (1987) атты монография жазған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1929 жылы туғандар
Орталықтандырылған мәліметтер базасы
Орталықтандырылған мәліметтер базасы (Централизованная база данных; centralized database) — 1) ақпараттары біртұтас ақпараттық жиым түрінде бір компьютердің бір немесе бірнеше тасуышында орналасқан мәліметтер базасы (үлестірілген мәліметтер базасының бұдан айырмашылығы — оның құраушылары есептеу желісінің әр түрлі тораптары бойынша орналастырылған); 2) бір есептеу желісінің жадында сақталатын мәліметтер базасы. Егер бұл есептеу желісі компьютер желісінің құраушысы болса, онда мұндай базаға үлестірілген қатынас құру мүмкін болады; 3) барлық есептеу операцияларын орындайтын және ақпаратты қайта өңдейтін дербес компьютердің бас құрылғысы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ауреллу Александрович Бусуйок
Ауреллу Александрович Бусуйок(1928 ж. т.), молдаван ақыны.
Заман тынысы азаматтық пен адамгершілікті, адамның рухани дүниесін жырлаған. Әуезовтің 80 жасқа толуына байланысты саптанатты кеште сөз сөйлеп, гуманист әрі ойшыл Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің шығармалары халықтарды жақындастырып, бірін-бірі жақсы білуге мүмкіндік беретінін шаттық сезіммен айтты («Мұхтар Әуезов - совет әдебиетінің классигі», А., 1980, 38-бет).
Червен (Русе облысы)
Червен (Червен) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Иваново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 269 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7084. Телефон коды — 08156. ЕКАТТЕ коды — 80443.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Ілияс Бораганский
Ілияс Бораганский (22.4.1852, Қырым, Бақшасарай — ө.ж.б.) — Санкт-Петербургте мұсылман баспаханасын ұйымдастырушы.
Бораганский жас кезінде Түркияға барып, Стамбұлда жеті жыл (1867 — 74) баспа ісімен шұғылданды. 1822 ж Санкт-Петербургте мұсылман баспаханасын ашуға рұқсат алып, орыс, араб, түрік тілдерінде кітап басып шығаруға кірісті. Онымен қоса Бораганский 1898 — 1908 ж Санкт-Петербург университетінің Шығыс тілдері факультетінде түрік тілінен дәріс оқыды. Бораганский есімі қазақ мәдениеті тарихымен де тығыз байланысты. Абайдың тұңғыш өлеңдер жинағын 1909 ж Бораганский баспасы жарыққа шығарған. Содан төрт жыл бұрын (1905) бұл баспа Ш.Уәлихановтың ел аузынан жазып алған жырларын жариялаған болатын. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін, Бораганский 1920 ж Башқортостанға көшіп келіп, барлық баспа құралдарын Стерлитамак баспаханасына өткізді де, өзі сол баспахананың басқарушысы болды.
Дереккөздер
http://pushkinlibrary.kz/docs/Boraganskii.pdf https://ru.krymr.com/a/27687027.html https://avdet.org/ru/2019/02/22/ilyas-boraganskij-krymskotatarskij-prosvetitel/ https://kaztag.kz/ru/news/v-biblioteke-imeni-abaya-v-semee-poyavilis-unikalnye-trudy-abaeveda-kayuma-mukhamedkhanova
Санат:22 сәуірде туғандар Санат:1852 жылы туғандар Санат:Бақшасарайда туғандар Санат:Ресей империясы баспагерлері Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Абай Құнанбайұлы Санат:Башқұртстан баспагерлері
Сан-Леонардо
Сан-Леонардо (San Leonardo) — Италиядағы коммуна, Фриули-Венеция-Джулия әкімшілік аймағына қарасты Удине провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1202 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 43 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 33040.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Leonardo di Noblac.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фриули-Венеция-Джулия елді мекендері
Есенқұл Жақыпбеков
Есенқұл Жақыпбеков (10.02.1954 Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Бірлік ауылы - 14.11.2013) — айтыскер ақын, жазушы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (1995).
Дереккөздер
Санат:10 ақпанда туғандар Санат:1953 жылы туғандар Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар Санат:14 қарашада қайтыс болғандар Санат:2013 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Айтыс ақындары
Шетелдегі үрмелі аспаптар
Еуропалық елдерде XVIII ғасырдан бастап белгілі болған үрлемелі аспаптары: «гусенок», украинаның «фигурка птиц», кубаның екі дыбыс ойықты «құсысқырығы», колумбияның үш дыбыс ойықты «глиняная свистулькасы», комилердің «юсь-пэляны» т.б. қазіргі кезде де жиі қолданылады. Үрмелі аспаптар сүйек пен мүйізден жасалатын түрлері де ертеден бері сақталған. Олар қамыс-қурай, ағаштан жасалатын үрлемелі аспаптарға қарағанда ұзақ сақталып, бүгінге дейін жеткен. Поляктарда теріден жасалатын үрлемелі аспап козел (ешкісаз) аталады. Оның себебі, аспаптың ағаштан орнатылатын басы ешкі басты етіп жонылады немесе басы бөлек алынбаған ешкі терісінен тұтас етіп жасалады.
Санат:Аспаптар
Базарқақпа
Базарқақпа — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Қаратөбе ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Еңбекші ауданындағы тұрғын үй массиві.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукенттен оңтүстікке қарай 27 км жерде, Сайрамсу өзенінің сол жақ саласы бойында.
Халқы
Тұрғыны:
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Айтқаның келсін
Айтқаның келсін (Айтқаның ақ болсын!) - «Айтқаның айнымай келсін, аузыңа май, дегенің болсын» деген мағынада алғыс берген адамға қаратыла қоштау мағынасында айтылатын тілек сөз.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Көбею биологиясы
Көбею биологиясы
Жыныстық процесстер
Жыныссыз көбею жыныстық көбеюге қарағанда қарапайым және ол эволюция құбылысында алғаш пайда болған. Оның негізгі ерекшелігі осы жолмен пайда болған ұрпақтардың аналық ағзалардан еш бір айырмашылығы болмайды, себебі болашақ ұрпақтың генетикалық материялы екі ата-ананың тұқым қуалаушылық ақпараттарының қосылуы нәтижесінде қалыптасады. Жыныстық көбеюдің ең қарапайым түрлері- конъюгация және копуляция кейбір бір жасушаы ағзаларға тән. Олар арнайы жыныс жасушаларын (гаметаларды) пайда етпей, өздері өзара қосылады немесе генетикалық ақпараттармен алмасады (қарапайымдылар, біржасушалы балдырлар). Тірі ағзалардың басым көпшілігінің жыныстық көбеюі ерекше жасушалар- жыныс жасушалардың (гаметалардың) қосылып, зигота түзуі арқылы жүреді. Кейбір ағзалар мөлшері, қозғалуы жағынан біркелкі болып келетін гаметаларды түзеді. Бұндай гаметалардың қосылуын изогамия (изогамдық жыныс процессі) деп атайды. Енді бір ағзалар мөлшері, қозғалуы жағынан әрүрлі гаметалар түзеді. Олардың бірі ұсақ, жылдам қозғалады- аталық гамета, ал екіншісі одан гөрі үлкендеу, баяу қозғалады- аналық гаметалар. Бұндай гаметалардың өзара қосылуын гетерогамия деп атайды. Жыныстықпроцесстің ең күрделі түрі- оогамия. Бұнда ата-аналар әртүрлі гаметаларды пайда етеді. Бірі ұсақ, қозғалғыш аталықгаметалар- сперматозоидтар пайда етсе, екіншісі өте аз мөлшерде, тіпті тек бір дана күйінде үлкен, қозғалмайтын аналық гамета-жұмыртқа жасушасын түзеді. Міне осылардың қосылуын оогамия деп атайды. Гаметалардың түзілу процессін гаметогенез (сперматогенез немесе оогенез) деп атайды.
Сперматогенез
Сперматогенез 4 кезеңнен (көбею, өсу, пісіп жетілу, қалыптасу). Гаметаларды (сперматозоид және жұмыртқа жасушасы) пайда ететін диплоидті жасушаларды сперматогониялар және овогониялар деп аталады. Гаметогенездің бірінші- көбею сатысында жыныс бездерінде спермато-гониялар мен овогониялар митоз жолымен бөлініп, олардың саны еселеп өседі. Ер адамдарда сперматогониялардың көбеюі жыныстық жетілген кезден басталып қартайғанға дейін созылады, ал әйелдерде овогонияладың көбеюі олардың эмбрионалдық дамуының алғашқы 3-7 айлығында басталып 3 жасқа жеткенге дейін созылады. Екінші- өсу сатысында жаңадан түзілген жас жасушалар өсіп бірінші дәрежелі сперматоциттер мен бірінші дәреелі овоциттерге айналады. Пісіп жетілу сатысында бірінші дәрежелі сперматоциттер мен бірінші дәрежелі овоциттер мейоз жолымен екі рет бөлінеді. Бірінші бөлінудің нәтижесінде екәнші дәрежелі сперматоциттер мен екінші дәрежелі овоциттер түзіледі, ал екінші бөлінудің нәтижесінде әрбір сперматоциттен төрт сперматидтер және әрбір екінші дәрежелі овоциттен- бір жұмыртқа жасушасы мен үш редукциялық енелері пайда болады. Сперматогенез- қалыптасу сатысымен аяқталады. Бұл сатыда сперматидтер сперматооидқа айналады. Бұл кезде сперматид цитоплазмасы жойылады, хромосомалардың тығыз ширатылып инерттік күйге көшуіне байланысты ядро тығыздалып сперматозоидтың басы пайда болады. Эндоплазмалық тор, Гольджи комплексі сперматидтің бас бөлімінің алдыңғы полюсіне ығысып акросомалық аппаратқа айналады, ал центромералар қарама-қарсы полюске орналасып сперматозоидтың құйрығын қалыптастырады, ал оның түбінде митохондриялар топтасып сперматозоид мойынын пайда етеді.
Мейоз
Гаметогенез процессінің ең негізгі мәнінің бірі- мейоз. Мейоз- жасушаның күрделі бөлінуі, оның нәтижесінде бір диплоидтық аналық жасушадан төрт гаплоидтық жыныс жасушалары пайда болады. Мейоз- жасушаның үзіліссіз (интерфазасыз) екі рет бөлінуі: оның бірінші бөлінуін- редукциялық, екіншісін- эквациялық бөліну деп атайды. Мейоздың әрбір бөлінуі митоз сияқты төрт фазадан (профаза, метафаза, анафаза, телофаза) тұрады.
Дереккөздер
Санат:Биология Санат:Медицина Санат:Медициналық биология
Гаучо
Георгафиялық специфика
Мемлекетке байланысты гаучолардың өзінің мәдени-тілдік және атаулық ерекшеліктері бар:
Археологиялық ескерткіштердегі сейсмикалық зардаптардың ерекшеліктері
Ортағасырлық Талғар қалашығы (Талхир)
Ортағасырлық Талғар қалашығына жүргізілген археосейсмикалық зерттеулер ежелгі құрылыстардағы сейсмогендік өзгерістерді табуға арналды. Күшті жер сілкіністерінің іздерін күнібұрын іздеу мұнда кездейсоқ өткізілген жоқ. Ортағасырлық Талғар Қазақстанның сейсмикалық аса қауіпті түйіндерінің бірінде, Алматы жазығы мен Талғар қиясының қиылысқан жерінде орналасқан. Бұл жерде MSK-64 шәкілі бойынша сейсмикалық қарқыны 9 балдық және 7-8 магнитудалы (Ч. Рихтер шәкілі бойынша) апатты жер сілкінісі болуы мүмкін.
Ортағасырлық Талхир қалашығы аумағындағы алдын ала тексерілген жұмыстар археологиялық ескерткіштер мен жер бедеріндегі сейсмикалық өзгерістерді анықтау мақсатында жүргізілді. Ортағасырлық ірі ескерткіштердің бірі - ежелгі Талғар қалашығы алдын ала тексерілді.
Осы тексерудің нәтижесінде бекіністің батыс қабырғасында сейсмогендік сызат (жарылу) байқалды. Өңделмеген кірпіштен қаланған бұл қабырғаның созылуы ССВ 20°. Ондағы жарылу аймағының құрылымы күрделі: ол екі жазықтықтан тұрады, олардың аралығындағы кеңістік бірнеше см қалыңдықта қоңыр сазды материалмен толтырылған. Сызатты аймақ төмен қарай кеңейе түседі. Қабырғаның өзі сұрғылт-қоңыр лесстәріздес саздақтан тұрады. Ол қаланған саман кірпіштерді теңестіру қазіргі кезде мүмкін емес. Қабырғаның сызаты қалыңдығы 11 см қара қоңыр саз қабатының жылжуынан көрінеді. Бұл қабаттың жылжуы сызат бойынша 2,5-3,0 см - оңтүстік блок көтерілген. Сызаттың оңтүстік жазықтық құлау азимуты 167°, құлау бұрышы 76°.
Талғар қалашығының Алматының шығыс - солтүстік-шығыс адырлы жазығы мен қалашықтан 0,5 км оңтүстікке қарай орналасқан, солтүстік-батыс жазықтағы Талғар қиясы арқылы пайда сейсмикалық түйіннің ықпалындағы аймақта орналасқаны өте маңызды. Адырлы үзік өте күшті жер сілкінісі болып тұратын белсенді сейсмикалық аймақ болып есептеледі (М=7-8,1; 1=9-10 балл) - бір оқиға бірнеше жүз жылда болуы мүмкін. Мысалы, өте күшті бір жер сілкінісі Қырғызстандағы Ыссық ата адырында 250 жылда бір рет қайталануы ықтимал. Аталып өткен сызат Алматы сызатының ықпалды аймағындағы негізгі сызаттардың бір тармағы болып табылады, - ол созылуы және кинематикасы жөнінен негізгісімен сай келеді.
Қойлық (Антоновка) қалашығы
Бай уй-жай. Бұл жердегі қабырғалардың бұзылуы жер сілкінісінің әсерінен бүлінген, өзгерістің жиі кездесетін түрлеріне жатады. Сейсмикалық толқындардың таралу бағытына көлденең орналасқан қабырғалар бұзылудың жүйелі сипатына жатады. Сондай-ақ сейсмикалық толқындарға параллель бағдарланған қабырғалар екі жаққа да құлай береді.
Айталық, үй-жайдың оңтүстік-шығыстағы ішкі 155° (4 шаршы) созылып жатқан саман қабырғасы үйдің ішкі жағына 65° азимут бойынша солтүстік-шығыс бағытқа құлаған. Қабырғаның сынықтары 2 м дейін ұшып кеткен. Бұл бүлінудің сейсмикалық табиғатын көрсетеді. Өйткені саман қабырғалар климаттық себептердің әсерінен баяу жайылады, ал саман кірпіштердің пішіні археологиялық кесінділерде бірдей болмайды. Кірпіштер жақсы сақталған. Оның үстіне қабырға тұтасымен құлаған. Сылағы еденде бұзылмаған қалпында жатыр. Ал оның үстінде ыдыраған қабырға жатыр. Ол жерге соғылған кезде ыдыраған, яғни ол қас қағымда құлаған қабырға, - саманның жауын-шашын әсерінен біртіндеп езілуіне ұқсамайды. Қабырғалардың бұзылуы кезіндегідей, сейсмикалық толқындардың таралу бағыты қабырғаның созылу бағытына көлденең болған жағдайдағы қабырғалардың жүйелі қисаюы байқалады.
Станхоуп (Айова)
Станхоуп (Stanhope) — Айова штатының Хамильтон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.5 км². FIPS коды — 19-74910.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 488 адамды құрады.
Археологиялық ескерткіштердегі сейсмикалық зардаптардың ерекшеліктері
Қойлық (Антоновка) қалашығы
Осындай сейсмикалық белдеулердің үй-жай қабырғаларының төменгі кірпіш өрімдерінің арасынан байқалатынын да атап өткеніміз абзал. Бұл бөрене кесектері немесе қамыс қабаттары болуы мүмкін, бұл  дерек - ежелгі құрылысшылардың жер сілкінісінен хабардар болғандығын аңғартады.
Күкірт
солға|сүрмесіз|146x146 нүкте Күкірт (лат. Sulfur; S) — элементтердің периодтық жүйесінің VІ тобындағы химиялық элемент; атомдық нөмірі 16, атомдық массасы 32,06. Тұрақты 4 изотопы бар. Сондай-ақ жасанды жолмен алынған 6 изотопы белгілі. Күкірттің жер қыртысындағы салмақ мөлшері 0,05%, теңіз суында 0,08 – 0,09%.