cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Владимир Ильич Ленин
Ресейдегі азамат соғысы кезінде (1918—1922)
1919 жылы тамызда Ұлыбритания министрі Черчилль 14 мемлекеттің Ресейге қарулы басып кіруін жариялады. Оларға ақ қозғалыс қосылды — адмирал Колчак, генерал Деникин, генерал Краснов.
Ленин 1919 жылы былай деп жазды: «Бізді шын мәнісінде азамат соғысын тудырған және оның созылуына кінәлі дүниежүзілік империализм...»
1918 жылдың күзінде Мәскеудегі зауыттардың біріндегі митингіден кейін социал-революционер Фанни Каплан В. И. Ленинге қастандық жасамақ болды.
Лениннің шақыруы бойынша жұмысшылар ауылдағы артық астықты жинау, кулактармен күресу үшін азық-түлік отрядтарын құрады. Лениннің ұсынысы бойынша ауылдарда кедейлер (комбед) комитеттері ұйымдастырылды. Олар кедейлерге жылқы, мал, нан, күнделікті тұрмыстық заттар, ауылшаруашылық құрал-жабдықтарын берді.
РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасы ретінде 1917 жылдың қарашасынан 1920 жылдың желтоқсанына дейін Ленин Кеңес үкіметінің 406 отырысының 375 отырысын өткізді. 1918 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың ақпанына дейін Жұмысшы және шаруалар Кеңесінің 101 отырысының 375 отырысын өткізді. Қорғаныс, тек екеуі төрағалық етпеді. 1919 жылы В. И. Ленин Орталық Комитеттің 14 пленумының және Саяси Бюроның 40 мәжілісінің жұмысына басшылық етті, оларда әскери мәселелер талқыланды. 1917 жылдың қарашасынан 1920 жылдың қарашасына дейін В. И. Ленин Кеңес мемлекетін қорғаудың әртүрлі мәселелері бойынша 600-ден астам хаттар мен телеграммалар жазды, 200-ден астам митингілерде сөз сөйледі. Ол Халық Комиссарлар Кеңесінің Төрағасы болып тұрған кезінде Лениннің қабылдауына мыңдаған, мыңдаған адамдар: жұмысшылар, шаруалар, қызыл әскерлер, кеңес және партия қызметкерлері, ғалымдар, журналистер, саясаткерлер, дипломаттар, инженерлер, дәрігерлер, жазушылар қатысты.
1920 жылы Ресей Коммунистік Жастар Одағының Бүкілресейлік ІІІ съезінде сөйлеген сөзінде Ленин «адамзат жасаған барлық байлық туралы біліммен есте сақтауды байытқанда ғана коммунист бола аласыз» деп мәлімдеді. «Жаңа пролетарлық мәдениетті ойлап табу емес, марксизмнің дүниетанымы тұрғысынан бар мәдениеттің озық үлгілерін, дәстүрлерін, нәтижелерін дамыту» — бұл оның пікірінше, алдыңғы қатарда болуы керек мәдени революция (1920).
Ленин ел экономикасын дамытуға көп көңіл бөлді. Революциядан кейін көп ұзамай Ленин ғалымдардың алдына өнеркәсіпті қайта құру және Ресейдің экономикалық жандану жоспарын жасау міндетін қойды, сонымен қатар ел ғылымының дамуына үлес қосты.
1919 жылы Лениннің бастамасымен Коммунистік Интернационал құрылды.
Дінге деген көзқарас
Ленин оның қызметі әлеуметтік әділеттілік үшін күрес туралы идеяларына сәйкес келетін діни қызметкерлер туралы жақсы айта алды. Ленин «Социализм және дін» атты мақаласында «діни адамдардан шыққан шыншыл, ақ ниетті адамдарды» олардың бостандық талабын қолдауға шақырды. 1918 жылы 20 қаңтарда Ленин Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы ретінде ар-ождан бостандығы, шіркеу және діни қоғамдар туралы Декретке қол қойды. Бұл декретпен Ресейде болған шіркеу мен діни қоғамдардың барлық мүлкі «қоғамдық меншік» деп жарияланды. Декрет «ар-ождан бостандығын шектейтін немесе шектейтін кез келген жергілікті заңдарды немесе ережелерді шығаруға» тыйым салды және «әр азамат кез келген дінді ұстана алады немесе ешқайсысын ұстана алмайды» деп белгіледі.
Азамат соғысы кезінде Ленин сенушілердің мүдделеріне қол сұғу қаупіне назар аударды. Ленин Череповец округінің Ягановский болысының сенушілеріне жергілікті шіркеудің құрылысын аяқтауға үлес қосу үшін қолдау көрсетті.
Сыртқы саясат
нобай|424x424 нүкте|В. И. Ленин 1920 жылы нобай|Ленин мен Ворошилов РКП(б)X съезінің делегаттары арасында Бізге Ресей бөлшектенеді, жеке республикаларға бөлінеді деп айтады, бірақ бізде одан қорқатын ештеңе жоқ. Қанша тәуелсіз республика болса да, біз бұдан қорықпаймыз. Біз үшін маңыздысы мемлекеттік шекараның қай жерде орналасқаны емес, кез келген ұлттың буржуазиясына қарсы күрес үшін барлық ұлттардың еңбекшілері арасындағы одақтың сақталуы керек.
— Лениннің Әскери-теңіз флотының бірінші бүкілресейлік съезінде сөйлеген сөзінен Қазан төңкерісінен кейін Ленин Финляндияның тәуелсіздігін мойындады.
Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Кеңестік Ресей Германиямен дипломатиялық қатынас орнатудың арқасында экономикалық блокададан шыға алды. Бірқатар шекаралас мемлекеттермен: Финляндия, Эстония, Грузия, Польша, Түркия, Иран, Моңғолиямен бейбіт келісімдер жасалып, дипломатиялық қатынас орнатылды.
Соңғы жылдары (1921—1924)
Бірінші дүниежүзілік соғыс пен азамат соғысы елді құлдырауға әкелді. Кеңес үкіметі ел экономикасын көтеру үшін бірқатар шаралар қабылдауға шешім қабылдады. Мұндай жоспарды Владимир Ильич 1921 жылы ұсынды. Азамат соғысы жылдарында шаруалар барлық артық астықты өнеркәсіптің, жұмысшылар мен Қызыл Армия қажеттіліктеріне берді. Жұмысшылар мен шаруалар помещиктер мен өндірушілерге қарсы әскери одақ құрды. Енді оларға экономиканы қалпына келтіру, социализм құру үшін одақ керек. Шаруалар барлық артығын мемлекетке бермей, нақты белгіленген натуралды салықты төлесін. Олар қалған өнімдерін өз қалаулары бойынша кәдеге жаратуы мүмкін. Ол үшін жеке саудаға рұқсат беру керек. Жеке өнеркәсіпшілер мен көпестерге шағын кәсіпорындар ашуға және сауда жасауға рұқсат етілген. Экономиканы қалпына келтіруді жеделдету үшін Коммунистік партия азамат соғысы жылдарындағыдай коммунистік сенбіліктер өткізді. Оларға барлық жұмысшылар қатысты. Лениннің жоспары өзін ақтады. Ел экономикасы аяғынан нық тұрды: зауыттар мен фабрикалар жұмыс істей бастады, темір жолдағы жағдай жақсарды. Ауыл шаруашылығы да өркендеді. Шаруалар базарларға нан, ет, жұмыртқа әкелді. Олар қызылша, зығыр егіп, мақта дақылдарын көбейте бастады. Елде қант зауыттары мен тоқыма фабрикалары жұмыс істей бастады. Жұмысшылар мен шаруалар нан, қант, тоқыма және басқа да көптеген тауарлар алды. Көптеген мемлекеттік және кооперативтік дүкендер ашылды.
Бұл ретте Ленин мемлекеттік үлгідегі кәсіпорындарды дамытуды, электрлендіруді (Лениннің қатысуымен Ресейді электрлендіру жобасын әзірлеу үшін ГОЭЛРО арнайы комиссия құрылды) және ынтымақтастықты дамытуды талап етті. Ленин дүниежүзілік пролетарлық революцияның қарсаңында барлық ірі өнеркәсіпті мемлекеттің қолында ұстай отырып, бір елде социализмді біртіндеп құру қажет деп есептеді. Мұның бәрі, оның ойынша, артта қалған Кеңес елін Еуропаның ең дамыған елдерімен бір деңгейге қоюға көмектесуі мүмкін.
Республикаларды біріктіру формалары туралы мәселе партияның Орталық Комитетінде әзірленіп, талқыланды. И. В. Сталин ұсынған автономия құқығы бойынша тәуелсіз кеңестік республикалардың РСФСР құрамына кіру идеясын Ленин жоққа шығарды. Ленин тәуелсіз республикаларды біріктірудің түбегейлі басқа формасын жасады. Ол жаңа мемлекеттік формация — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағын құруды ұсынды, оған барлық кеңестік республикалар РСФСР-мен бірге тең шарттарда кіреді. 1922 жылдың аяғында Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды.
1922 жылы мамырда Ленин қатты науқастанып қалды, бірақ қазан айының басында жұмысқа оралды. 1922 жылы 16 желтоқсанда денсаулығы қайтадан күрт нашарлап, 1923 жылы 15 мамырда сырқатына байланысты Мәскеу түбіндегі Горки иелігіне көшті. 1923 жылдың 12 наурызынан бастап Лениннің денсаулығы туралы бюллетеньдер күн сайын шығарыла бастады. Ленин соңғы рет 1923 жылы 18-19 қазанда Мәскеуде болды. 1924 жылы қаңтарда Лениннің денсаулығы кенет күрт нашарлады. 1924 жылы 21 қаңтарда сағат 18:50-де қайтыс болды.
Тұлға
Ленин туралы Альберт Эйнштейн 1929 жылы былай деп жазды: «Мен Ленинді әлеуметтік әділеттілікті жүзеге асыру үшін өзінің жеке басының жанқиярлығымен бар күш-жігерін жұмсаған адамды құрметтеймін... ол сияқты адамдар ар-ожданның сақшысы және жаңарушысы адамзаттың».
Қазан төңкерісі жеңіске жеткеннен кейін Ленин мен оның әйелі Кремльде тұрды. Ленин өмір бойы шахмат ойнады. Владимир Ильич Лениннің көзге көрінетін сөйлеу кемістігі бар еді. Мұны көшбасшының сөйлеген сөзінің сақталған жазбаларынан естуге болады.
Негізгі идеялар
Марксизм-ленинизм — капиталистік жүйені құлатып, коммунистік қоғам құру жолындағы күрес заңдылықтары туралы идеология, әлеуметтік-саяси және философиялық ілім.
Капитализмнің тарихософиялық талдауы
1916 жылы Цюрихте жазылған (1917 жылы Петроградта шыққан ) «Империализм капитализмнің ең жоғарғы сатысы ретінде» деген еңбегінде Ленин 19 ғасырдың аяғында ең дамыған елдердегі капитализм жаңа «ерекше тарихи кезеңге» өтті деп тұжырымдаған. Оның дамуы оны империализм деп атады. Соңғысы, оның пікірінше, монополистік капитализм («экономикалық мәні бойынша»), паразиттік немесе ыдырайтын, сонымен қатар «өтпелі немесе, дәлірек айтқанда, өліп бара жатқан капитализм». Шығарманың француз және неміс басылымдарына жазған алғысөзінде (1920 ж. шілде) Ленин: «Империализм пролетариаттың социалистік революциясының қарсаңы. Бұл дүниежүзілік масштабта 1917 жылдан бері расталды».
Саяси философия
Зерттеушілердің пікірінше, философия өзін теория арқылы тану үшін оның саясатты алмастыру, саясатты жалғастыру, саясатты шайнаудан басқа ештеңе емес екенін мойындауы керек — және Ленин бірінші болып шықты мынаны айт.
Лениннің саяси философиясы барлық езгі мен әлеуметтік теңсіздікті жойып, қоғамды түбегейлі қайта құруға бағытталды. Мұндай қайта құрудың құралы революция болуы керек еді. Алдыңғы революциялардың тәжірибесін қорытындылай келе, Ленин революцияның жетістіктерін қорғау және дамыту құралы ретінде революциялық жағдай мен пролетариат диктатурасы туралы ілімді дамытты. Марксизмнің негізін салушылар сияқты, Ленин революцияны ең алдымен объективті процестердің салдары деп санайды, ол революционерлердің өтініші немесе өтініші бойынша жасалмайды деп көрсетеді. Сонымен бірге Ленин маркстік теорияға социалистік революцияның ең дамыған капиталистік елдерде болуы міндетті емес деген тұжырымды енгізеді; империалистік мемлекеттер тізбегі ондағы көптеген қарама-қайшылықтардың тоғысуына байланысты ең әлсіз буыннан үзілуі мүмкін. Лениннің пайымдауында 1917 жылы Ресей осындай дәнекер болды.
Саясат дегенде Ленин, ең алдымен, халықтың қалың бұқарасының әрекетін меңзеген. «...Бұқараның ашық саяси әрекеті болмаған кезде, — деп жазды ол, — ешқандай төңкеріс оны алмастырмайды және оны жасанды түрде тудырмайды». Басқа саясаткерлерге тән элиталар мен партиялар туралы пікір айтудың орнына, Ленин бұқара мен әлеуметтік топтар туралы айтты. Ол халықтың әртүрлі топтарының өмірін мұқият зерттеп, таптар мен топтардың көңіл-күйінің өзгеруін, олардың күштерінің тепе-теңдігін және т. б. Осының негізінде таптық одақтар туралы, күннің ұрандары және мүмкін болатын практикалық әрекеттер туралы қорытындылар жасалды.
Ленин социалистік сана пролетариаттың экономикалық жағдайынан өздігінен туындамайды, оның дамуы үшін кеңірек негіздерге сүйенетін теоретиктердің белсенділігі қажет, бұл сананы жұмысшы табына сырттан әкелу керек деп тұжырымдады. Ленин таптың жетекші бөлігі ретінде партия туралы ілімді дамытып, практикаға енгізді, революциядағы субъективті құрамдас бөліктердің өзі революциялық жағдайдан туындамайтын рөлін көрсетті.
Ленин сонымен қатар мемлекетті жоғалту туралы марксистік идеяны дамытатын бірқатар ережелерді жасады, Лениннің пікірінше, оны түбегейлі демократияландыру, депутаттар мен лауазымды тұлғаларды сайлау және ауыстыру алдында болуы керек. Депутаттар мен шенеуніктердің жұмысы жұмысшылардың жалақысы деңгейінде төленуі керек. Халық өкілдерінің билікке кеңінен тартылуы, сайып келгенде әркім өз кезегімен билік жүргізіп, басқару артықшылық болудан қалады.
Коммунизм, социализм және пролетариат диктатурасы
В. И. Ленин Коммунистік Интернационалдың ІІІ съезінде РКП тактикасы туралы баяндамасының тезистерінде былай деп атап көрсетті: «Пролетариат диктатурасы таптық күрестің аяқталуын емес, оның жаңа формада және оның жалғасуын білдіреді. жаңа құралдар. Таптар сақталып тұрғанда, бір елде құлатылған буржуазия социализмге халықаралық деңгейде шабуылдарын көбейтіп жатқанда, бұл диктатура қажет». Ал 1921 жылы 5 шілдеде Коммунистік Интернационалдың 3-съезінде РКП тактикасы туралы баяндамасында атап көрсетілгендей, «социализмнің міндеті — таптарды жою».
Коммунизм құрылысының алдында аралық кезең – пролетариат диктатурасы қажет. Коммунизм екі кезеңге бөлінеді: социализм және коммунизм. Социализм жағдайында адамның адамды қанауы және қоғамның барлық мүшелерінің кез келген қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын материалдық игіліктердің көптігі жоқ.
Ленин «адамзат жасаған барлық байлық туралы біліммен есте сақтауды байытқанда ғана коммунист бола аласыз» деп мәлімдеді.
Бейбітшілік, жер, билік туралы декреттер
Жұмысшы және солдат депутаттары Кеңестерінің II Бүкілресейлік съезі ашылды. Ленин пролетарлық революцияның алғашқы үш декретін енгізді және бекітті: бейбітшілік, жер және билік туралы.
Бейбітшілік туралы декрет барлық соғысушы мемлекеттерге соғысты тоқтату және теңдік негізінде бейбітшілік орнату үшін дереу келіссөздерді бастауды ұсынды. Жер туралы декрет помещик табын жойып, жерге жеке меншікті жойып, оны барлық еңбекші халықтың пайдалануына берді. Шаруалар Кеңес үкіметінің қолынан 150 миллион гектардан астам жер алды. Билік туралы декрет елдегі барлық билікті Кеңестерге берді. Съезде Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлар Кеңесі сайланды. В. И. Ленин Халық Комиссарлар Кеңесінің басшысы болды.
Жалақы реформасы
1918 жылғы 27 маусымдағы Халық Комиссарлары Кеңесінің қаулысымен ұсынылатын ең жоғары жалақы (ерекше жағдайларда асып кетуі мүмкін) белгіленді: мамандар үшін — 1200 рубль, халық комиссарлары үшін — 800 рубль. 1920 жылы Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті барлық басқарушылар үшін бірыңғай тарифтік шкаласын белгілейтін қаулы қабылдады, олардың жалақысының ең жоғары мөлшері білікті жұмысшының жалақысынан аспауы керек және жалақының рұқсат етілген жоғарғы және төменгі деңгейлері белгіленді: штаттық минимум және партиялық максимум. Кәсіподақтардың үшінші съезінде (1920 ж. сәуір) жаңа еңбекақы жүйесі бекітілді, оған сәйкес маманның жалақысы біліктілігі жоқ жұмысшының жалақысынан 3,5 еседен аспауы керек, бұл ретте әйелдерді кемсіту жойылды.
Кеңестік Ресейде әлемде бірінші рет сегіз сағаттық жұмыс күні заңды түрде бекітілді. 1918 жылғы 14 маусымдағы «Демалыс туралы» Жарлығымен барлық жұмысшылар Ресей тарихында алғаш рет мемлекет кепілдік берген демалыс құқығын алды және т. б. — осының бәрі еңбек өнімділігінің артуына және еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етті. халықтың басым көпшілігі жаңа үкімет жұмысшылардың тұрмыс жағдайын жақсартуға қамқорлық жасауды басты мақсат етіп қойды. Ресей тарихында бірінші рет жұмысшылар жасы бойынша зейнетақы алу құқығын алды. Қазан төңкерісінен кейін бүкіл әлемде жұмыс күнінің ұзақтығы қысқарды. Коммунистердің билікке келу қаупі бар елдерде 1917 жылы жұмыс аптасы орташа есеппен 65 сағатқа жуық болса, 1919 жылы ол 57 сағатқа дейін төмендеді.
Кеңестік жүйе көптеген критерийлер негізінде үнемі дамып отырды, мысалы, оның негізгілерінің бірі – азаматтың елдің еңбек және қоғамдық өміріне қосқан нақты үлесін бағалау.
Білім алу құқығы
В. И. Ленин үшін әлеуметтік теңсіздікті жеңу және жаңа қоғам құрудың ең маңызды элементі білім беруді дамыту, олардың ұлттық тегіне және гендерлік айырмашылықтарына қарамастан барлық еңбекшілерге білім алуға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету болды. 1918 жылы қазанда В. И. Лениннің ұсынысымен мектеп жасындағы балаларды тегін және бірлесіп оқытуды енгізген «РКФСР біртұтас еңбек мектебі туралы ереже» енгізілді. Кеңес Одағының білім беру саласындағы саясаты, оның жұмысшылардың барлық топтарына қолжетімділігін қамтамасыз ету 1959 жылы КСРО-ның саяси қарсыластары кеңестік білім беру жүйесі, әсіресе инженерлік-техникалық мамандықтар бойынша ең жақсы орын алады деп санауына негіз болды әлемде.
Денсаулық сақтау құқығы
Халықтың барлық әлеуметтік топтары үшін тегін және тең медициналық көмекке қол жеткізу принциптеріне негізделген кеңестік денсаулық сақтау саясаты КСРО медицинасының әлемдегі ең үздіктердің бірі болып танылуына ықпал етті. Кеңес мемлекетінде азаматтардың да тегін курорттық емдеуге құқығы болды.
Социалистік демократия
Демократиялық қоғамның ең маңызды критерийі оның әлеуметтік құрылымының ашықтығы, төменгі әлеуметтік тап өкілдерінің мемлекеттік органдарда жоғарылауы үшін тең мүмкіндіктер жасай алуы болып табылады. Мемлекетті басқаруға қалың еңбекші бұқараның қатысуы революцияның басты міндеттерінің бірі болды. Ленин қол қойған Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлар Кеңесінің (РКФСР) 1917 жылғы 11 қарашадағы «Мүлкілер мен азаматтық шендерді жою туралы» декреті барлық мүліктік артықшылықтар мен шектеулерді жойып, халықтың теңдігін жариялады. Кеңестік демократия принциптері және азаматтардың мемлекеттік басқаруға нақты қатысуы, КСРО-ның қоғамдық құрылымы азаматтардың болашаққа сенімін арттырып, демократиялық және ашықтығымен ерекшеленді. Кеңестік қоғамдық жүйе посткеңестік кезеңмен салыстырғанда ғана емес, оның негізгі геосаяси қарсыласы АҚШ-пен салыстырғанда әлдеқайда демократиялық және ашық болды.
Әйелдердің теңдік және әлеуметтік құқықтар күні
Қазан төңкерісінен кейін әлемнің  көптеген елдерінде әйелдер сайлау және азаматтық құқықтарға ие болды. 1921 жылы Коммунистік әйелдердің 2-конференциясының шешімімен Халықаралық әйелдер күнін 8 наурызда атап өту туралы шешім қабылданды. Бұл күн алғаш рет Кеңестік Ресейде тойлана бастады. Тарихта алғаш рет әйелдердің: жұмыс орнын сақтай отырып, бала күтіміне байланысты үш жылдық ақылы демалысқа құқығы, бір жылға дейін балаға тегін патронаттық қызмет көрсету құқығы, тегін сүт өнімдерін алу құқығы болды. үш жасқа дейінгі жаңа туған нәрестелерге арналған ас үй, кез келген балалық ауру кезінде тегін емдеу және санаторлық-курорттық емдеу құқығы. Әйелдер бұл құқықтарды Кеңестік Ресейде алды.
Жұмыс күнінің ұзақтығы
Революцияға дейінгі Ресейде 19 ғасырдың соңына дейін жұмыс уақыты заңмен шектелмей, тәулігіне 14—16 сағатқа жетті, көбінесе жұмыс күні 17—18 сағатқа созылды, жұмысшылар мереке күндері де жұмыс істеуге мәжбүр болды, демалыс болған жоқ. Кеңестік Ресейде әлемде бірінші рет сегіз сағаттық жұмыс күні заңды түрде бекітілді. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Халық Комиссарлар Кеңесінің «Сегіз сағаттық жұмыс күні туралы» декреті шықты. Қаулыда жұмыс уақыты тәулігіне 8 жұмыс сағатынан және аптасына 48 сағаттан аспауы керек деп белгіленді. Қазан төңкерісінен кейін бүкіл әлемде жұмыс күнінің ұзақтығы күрт қысқарды. Коммунистердің билікке келу қаупі болмаған жерде (көп елдерде) жұмысшылар 1917 жылы аптасына 70 сағат, 1980 жылдардың аяғында аптасына 50 сағат жұмыс істеді. Коммунистердің билікке келу қаупі төнген елдерде жұмысшылар 1917 жылы аптасына 65 сағат, ал 1919 жылға қарай – 57 сағат, ал 80-жылдардың аяғында — 46 сағат жұмыс істеді.
Мәдени революция
Ленин пролетариат мәдениетін адамзат капиталистік қоғамның қамыты астында дамытқан білім қорының табиғи дамуы деп есептеді. В. И. Ленин «Кооперация туралы» мақаласында (1923 ж. қаңтар) мәдени революция Ресейдің өркениеттік артта қалуын жеңіп, толық социалистік елге айналуының қажетті шарты екенін дәлелдеді. Ленин «Мәдени революция — бұл бүкіл халық бұқарасының мәдени дамуының тұтас бір сілкінісі, тұтас жолағы» деп есептеді. В. И. Ленин «Күнделік беттерінде» мәдени революцияның басты міндеттерінің бірі халық мұғалімінің беделін арттыру деп есептеді: «Халық мұғалімі біздің елде буржуазиялық қоғамда ешқашан тұрмаған және ешқашан тұрмайтын және тұра алмайтын биіктікке қойылуы керек».
Еңбектері
Лениннің еңбектері — «Ресейдегі капитализмнің дамуы», «Не істеу керек? Қозғалысымыздың толғағы жеткен мәселелері», «Материализм және эмпириокритицизм», «Марксизмнің үш қайнар көзі және үш құрамдас бөлігі», «Орыстардың ұлттық мақтанышы туралы», «Империализм капитализмнің ең жоғарғы сатысы ретінде», «Сәуір тезистері», «Мемлекет және революция», «Ұлы бастама», «Коммунизмдегі „солшылдықтың“ балалық ауруы».
Қанатты сөздері
Марапаттары
Лениннің жалғыз ресми мемлекеттік наградасы Хорезм Халық Кеңестік Республикасының Еңбек ордені болды (бұл орден Ленинді осы орденнің бірінші кавалері етеді). Лениннің РСФСР мен КСРО-ның да, шет мемлекеттердің де басқа мемлекеттік наградалары болған жоқ.
1924 жылы 22 қаңтарда Лениннің хатшысы Н. П. Горбунов күртешеден Қызыл Ту орденін алып тастап, онсыз да қайтыс болған Лениннің күртешесіне қадады. Бұл марапат 1943 жылға дейін Лениннің денесінде болды. Ленин табытына тағы бір Қызыл Ту ордені Қызыл Армия Әскери академиясының гүл шоғымен бірге қойылды.
Отбасы және туыстары
Ульяновтар отбасында туған: Илья Николаевич Ульянов (1831—1886) және Мария Александровна Ульянова (1835—1916). Отбасында сегіз бала дүниеге келген (екеуі сәби кезінде қайтыс болған). Лениннің ағалары мен апалары:
Владимир Ильич Ленин 1898 жылдан қайтыс болғанға дейін Надежда Константиновна Крупскаямен (1869—1939) некеде болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульяновскде туғандар Санат:Горкиде қайтыс болғандар Санат:Ленин Санат:Марксистер Санат:Коминтерн Атқару комитеті мүшелері Санат:Ресей революционерлері Санат:Марксизм теоретиктері Санат:Ленин мавзолейінде қайтыс болғандар Санат:Ресей империясы заңгерлері Санат:КСРО заңгерлері Санат:XIX ғасыр заңгерлері Санат:XX ғасыр заңгерлері Санат:Ресей империясы адвокаттары Санат:КСРО адвокаттары Санат:XIX ғасыр адвокаттары Санат:XX ғасыр адвокаттары Санат:Карл Маркс орденінің иегерлері Санат:Ленинизм Санат:Лениншілдер Санат:Қазанның құрметті азаматтары Санат:Эмигрант саясаткерлер Санат:Симбирск гимназиясы түлектері Санат:Императорлық Санкт-Петербург университеті түлектері Санат:Лақап есімімен танымал саясаткерлер Санат:Жер аударылған революционерлер Санат:Сібірге жер аударылғандар Санат:КСРО халық комиссарлары кеңесінің төрағалары Санат:Бүкілресейлік құрылтай жиналыстың мүшелері Санат:Кеңестердің I Бүкілресейлік съезінің (1917) делегаттары Санат:Хорезм ХСР Еңбек орденінің иегерлері Санат:РСДЖП ОК мүшелері Санат:Большевиктер Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелері Санат:Инсульттан қайтыс болғандар Санат:РКФСР халық комиссарлар кеңесінің төрағалары Санат:Ленин отбасы Санат:XX ғасырдағы Еуропа билеушілері Санат:РСДЖП II съезінің делегаттары Санат:РСДЖП III съезінің делегаттары Санат:РСДЖП IV съезінің делегаттары Санат:РСДЖП V съезінің делегаттары Санат:РК(б)П VII съезінің делегаттары Санат:РК(б)П VIII съезінің делегаттары Санат:РК(б)П IX съезінің делегаттары Санат:РК(б)П X съезінің делегаттары Санат:РК(б)П XI съезінің делегаттары Санат:XIX ғасыр философтары Санат:XX ғасыр философтары Санат:Ресей империясы философтары Санат:КСРО философтары Санат:XIX ғасыр көсемсөзшілері Санат:XX ғасыр көсемсөзшілері Санат:Ресей империясы көсемсөзшілері Санат:КСРО көсемсөзшілері Санат:Гранат энциклопедиялық сөздігі авторлары Санат:Саяси философтар Санат:Ресей саясаттанушылары Санат:Мумиялар
Итажимирин
Итажимирин (Itagimirim) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Порту-Сегуру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 612 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 817,306 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,3 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Қағаз ақша
Қағаз Ақша– атаулы құны бар ақша белгілері, яғни айналыста толымды ақшаны алмастыратын құн белгілері. Оны мемлекет өзінің шығыстарын жабу үшін шығарады. Қ. а. асыл металдармен қамтамасыз етілмеген, асыл металға айырбасталмайды және ұсақталмайды. Қ. а. айналыс, төле
Санат:Ақша
Андоба (Каурчака тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Соколов-Эллис-Дамуазасы
Соколов-Эллис-Дамуазасы - сұйық заттан түзілетін қабық қуысындағы сұйық заттың анықталатын омыртқа қабырғасында болып және толық  артқы сызықтан жоғары, сонан соң бұғанадағы орталықтан төмен және алға қарай өтеді.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Әлпеншек
Әлпеншек (Rhododendron) — көкбұта тұқымдасына жататын бұталы өсімдік.
Дереккөздер
Санат:Көкбұталар Санат:Бұталар
Жетекші буын
Жетекші буын - оған буынға түсірілген сырт күш әсерінің элементар жұмысы оң болатын буын.
Дереккөздер
Санат:Механика
Хенфенфельд
Хенфенфельд (Henfenfeld) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Нюрнберг ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Комуч
Комуч - Құрылтай жиналысы мүшелерінің комитеті. 1918 жылы маусым айында Самара қаласында өздерін «уақытша билік» деп жариялаған ақ гвардияшылар мен эсерлердің үкіметі. Олар кеңес үкіметінің декреттерінің күшін жойып, өндіріс орындарын, банктерді, сауда орындарын иелеріне қайтарып беру жөнінде шешім шығарды. Комучтің билігі Самара, Саратов, Симбирск, Қазан, Уфа губернияларына таралды. Алашорда үкіметі Комучпен әскери-саяси одақ құрды. Уфа директориясы құрылган соң Комуч «Құрылтай жиналысы мүшелерінің сиезі» деп аталынды. Бұл 1918 жылдың желтоқсан айында таратылды.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы
Ақ
Ақ - даудың әділ шешімі; дау-шарға түскен бір істің дұрыстығы; дұрыс жолдағы адам. Осымен байланысты «Аққа Құдай жақ» деген сөз орамы қалыптасқан. Даулы мәселеде дауласқан екі жак та сол дауды шешуге өз ортасынан биін сайлайды. Екі бидің қайсысы тапқырлық, шешендік танытса, сол үстем болады да дау соның ыңғайына қарай шешіліп кетеді. Қазақтың істің ағы білмейді, жігіттің бағы біледі деуі сондықтан.
Тағы қараңыз
Санат:Қазақ тілі
Хопкинтон (Нью-Гэмпшир)
Қала тұрғындарының саны 5589 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 116.8 км² шамасында. FIPS коды — 33-37540.
Өмірбай Сақов
Сақов Өмірбай (1922 жылы Төңкеріс елдімекенінде туылып, өскен) - Ұлы Отан соғысының ардагері.
Отбасы және балалық шағы
Балалық шағын Төңкеріс елді мекенінде өткізеді. Өмірбай жасы сегізге келгенде шешесі Қойлықбай Қуанышбайқызы 1930 жылы дүниеден өтеді. 1930 жылдардағы аштықтың дәмін әбден көріп шыққан. Үш ұлдың үлкені болғандықтан, Сақов Өмірбайға жан қинарлықтай салмақ түсті. Оқу жасына келгенімен, өмір үшін күресіп жүрді. Үйден таң ата масақ теруге шығып, күн батқан кезде оралатын кездері жиі болатын. Осындай қиыншылықтармен Өмірбай бастауышты бітіріп, жеті жылдық мектепті аяқтамай кеткен. Колхоздың жұмысына шығып, 6 өгіз қосып, көктемде соқамен жер жыртып, арба айдап, тракторға су таситын.
Соғыс жылдары
1941 жылдың 11 желтоқсанында әскерге алынып, Жамбылдағы 105-атты әскер дивизиясының 268-атқыштар полкінің 3-пулеметші эскадронында пулеметшы болды. Алғашында Атшабар базары маңындағы ескі қораларда 1942-жылдың мамырына дейін жаттығуда болды. Қазанның 27- 28- де оларды соғысқа жібереді. Бағыты Сталининград майданы болды. 6 қарашада майдан шебіне жетіп, 11 қарашада таңғы 4-те Сталинград шайқасы басталды. Өмірбай Сталинград маңындағы Сирабикин, Орловский, Тансинский, Морозовский, Белая Голитва стансалары мен Ворошиловский, Луганский, Страбельский, Красный Лиман, Константиновский Славянка елдімекендері, Чернышевская, Запорожская облысы мен Днепропетровск, Киев, Бердичев, Людский, Тобольск, Краков Братислава қаласын азат ету шайқастарына қатысқан. 2 мамырда Берлинді алды. 1945 жылдың 22 шілдесінде Мәскеудегі Жеңіс шеруені қатысқан жерлесіміздің жауынгерлік есебінде немістің жойылған 11 танкісі, он жеті автомәшине, қырық автоматшысы бар.
Жұқпалы моллюск
Жұқпалы моллюск — вирусты жұқпалы ауру.
Өмірбай Сақов
Медальдары
Сақов Өмірбай соғыстағы ерлігі үшін
Соғыстаң соңғы қызметі
1946-жылдың аяғында демобилизация болып, келер жылдың басында туған жерге оралды. Соғыстан кейінгі жылдары партия ұйымының мүшесі болып сайланды. Бірінші рет Алматыдағы қалхозшылар съезіне делегат болып, 1963 жылы Мәскеудегі көрмеге қатысқан. 1950 жылдың қазанында партия ұйымының хатшысы болған. Сол кезде қалхоз іріленіп, "Төңкеріс", "Красный боец", "Молотов", "Красный октябрь" қалхоздары бірігіп, "Молотов" қалхозы болып қайта құрылды. Өмірбай іріленген қалхоздың жылқы фермасының бастығы, шаруашылық біргәдірі болып қызмет етті. Кейін 18 жылдай №1 тауарлы-сүт фермасын басқарды, 10 мәрте бес жылдықтың жоспарын мерзімінен бұрын орындап, социалистік жарыстың озаты атанды. "Бес жылдықтардың ударнигі" төсбелгілермен марапатталған. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін Төлеби ауданының Құрметті азаматы атағы берілді. Зайыбымен он перзент тәбиелеп өсірді.
Жұқпалы моллюск
Алдын алу және емделу жолдары
Түйіндерді емдемеген жағдайда, олар 2-3 айдан кейін ғана жойылады. Жұқпалы моллюскінің элементтерін механикалық жолмен (сығу арқылы) кейін йод тұнбасымен сүртіп, емдейді. Бірақ, кейде фитотерапияға жүгінуге тура келеді. Жұқпалы моллюскіні емдеудің халықтық медициналық тәсілі. Календула гүлдері, ақ қайың бүршіктері, қарағай бүршіктері, мыңжапырақ шөбі, арша дәні, эвкалипт жапырақтары. Барлығынан да 15 г алып, араластырып, ұсақтау. Қоспаның 1 ас қасығына 1 стақан қайнап тұрған суды қосып, 1 сағат тұндырып, сүзгіден өткізу керек. Күніне 2 рет жарты стақаннан 10 күн бойы ішу. Осы сұйықтықпен сүртініп, компресс жасауға да болады.
Өмірбай Сақов
Дереккөздер
Санат:1922 жылы туғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Төле би ауданының құрметті азаматтары
Жұқпалы моллюск
Дереккөздер
Санат:Жұқпалы аурулар Санат:Тері аурулары
Мокрый Кантес
Мокрый Кантес — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кантес өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Кемерово қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Қаламқас қорғаныс дамбасы
Қаламқас қорғаныс дамбасы - "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамының Қаламқас мұнай-газ кен орнын Каспий теңізінің соқпа толқындарынан қорғау мақсатында 1979-1981 жылдары салынған дамба. Дамбаның ұзындығы - 30,3 км, ені - 8 м, биіктігі - 3-4,7 м.
Дереккөздер
Санат:Мұнай Санат:Геология
Файр Бриджад (футбол клубы)
Файр Бриджад — Маврикийдің Бо-Бассен — Роз-Хилл қаласындағы футбол клубы. 1940 жылы құрылып, 2000 жылы жабылып қалды.
Жетістіктері
Санат:Маврикий футбол клубтары Санат:1940 жылы құрылған футбол клубтары Санат:2000 жылы жабылған футбол клубтары
Сырғанауға қарсы тікенек
Сырғанауға қарсы тікенек - протекторға орнатылған және оның бетіне шығып тұратын пішіндеу түріндегі тікенек.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Әлпет
Дереккөздер:
Қазақстан энциклопедиясы 1-том
Мётцинг
Мётцинг (Mötzing) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Регенсбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1661 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 31,18 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 75 171. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Боцлер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Түйеш Омаров
Түйеш Омаров (1909, бұрынғы Тайпақ ауданы, Калмыков ауылы — 1995) — сынықшы-емші. 1929 жылдан Ақжайық ауданының Бірінші май ауылында малшы және сауда қызметкері. Ұлы Отан соғысына қатысқан.
1945-72 ж. Ақжайық ауданының «Первомай» кеңшарында әр түрлі жұмыс істеген. Бірнеше орден, медальмен марапатталған. Соғыс жылдарында жаралы жауынгерлерді өзінің табиғи емшілік қасиетімен емдеп, көптеген адамдардың өміріне араша болған. Майданнан оралған соң елде «сынықшы қарт» атанып, ешқандай дәрісіз, бойындағы биоөріс қуатымен емдеумен шұғылданған.
Езерче (Разград облысы)
Езерче (Езерче) — Болгариядағы ауыл. Разград облысына қарасты Цар-Калоян қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 049 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7274. Телефон коды — 08329. ЕКАТТЕ коды — 27156.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Разград облысының елді мекендері
Пастуро
Пастуро (Pasturo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Кинотүсіруші аппарат
thumb|right|200px| Кинотүсіргіш аппарат, Кинотүсіргіш камера немесе Кинокамера — әуесқойлық мақсатта көрнекті, хроникалы, көркем және мультипликациялық фильмдерді түсіруге пайдаланылады. Ол шағын, жеңіл, конструкциясы қарапайым әрі ыңғайлы болып келеді. Бұлардың ішінде 8 мм-лік және 16 мм-лік кинопленкаларға түсіруге арналған әуесқойлық кинотүсіргіш аппараты көбірек тараған. 8 мм-лік кинопленканың 16 және 35 мм-лік кинопленкалардан артықшылығы бар: 35 мм-лік кинопленкада фильмнің бір бөлігі орташа ұзындығ 300 м, 16 мм-лік кинопленкада - 120 м, ал 8мм-лік пленкада 60 м-ге жетеді. 35 м-лік пленканың бір метріне 52 кадр, 16 мм-лікте 131 кадр, ал 8 мм-лік пленкаға 262 кадр сияды, 35 мм-лік пленкада түсірілген фильмнің бір бөлігінің массасы 16 мм-ліктен 5,5 есе, ал 8 мм-лік пленкамен салыстырғанда 22 есе салмақты болады. 8 мм-лік пленкаға түсірілген фильмнің негізгі кемшілігі кинокадрдың шағындығы болып табылады. Ол 16 мм-лік фильм кинокадры ауданынан 4 есе, 35 мм-ліктен 20 есе кіші болады. Сол себепті үлкен кинокадрда жақсы байқалатын детальдар, кіші кинокадрда байқалмауы мүмкін. Бұл әуесқойлық киноның мүмкіндігін шектеп, киноны қашан да жақыннан түсіруге мәжбүр етеді.
Тагильское
Тагильское — Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы ауыл, Тагиль ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 1043 адам (512 ер адам және 531 әйел адам) болса, 2009 жылы 845 адамды (441 ер адам, 404 әйел адам) құрады.
Үзбе
Үзбе — бірнеше мағынадан тұратын сөз.
Дельта-модуляция
Дельта-модуляция (Delta modulation (DM)) — аналогтік сигнал мен оның сандық аппроксимациясының арасындағы айырымын есептеуге негізделген модуляция тәсілі. Осы айырымның таңбасына байланысты амплитуданың баспалдақ деп аталатын бекітілген шамасының өсуі мен кемуі байкалады. Айырымның соңғы схемасында сигнал екілік тізбекке айналады, онда 1 он кернеуге, 0 теріс кернеуге сәйкес келеді. Шығыс дельта-модуляцияланган сигнал жақсы синхрондау қасиетіне ие, яғни 1 мен 0-ден тұратын ұзақ тарамдары жоқ.
Қаған
Қаған - хандардың ханы, бас хан деген ұғымды білдіреді - ерте түрік мемлекеттерінің басшысы. Түрік, батыс және шығыс түрік, Түргеш, Қимақ секілді қағандықтарды басқарған. Ол жоғарғы билеуші, әскербасы болды. Оған белгілі бір тайпа өкілдері сайланған. Қағандықтағы жоғары лауазымдарға қаған өз туыстарын тағайындап, соларға арқа сүйеп отырған. Олар қағандыққа қарасты тайпаларды билеп төстеді және өз үлестеріне тиісті әскерді басқарды. Қаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саяси істерінің бәріне басшылық етті. Соғыс ашу немесе бітімге келу, шетелдік елшілерді қабылдау, құрылтай жиналысын шақыру, ру басшыларын тағайындау, алым-салықты қадағалау, т.б. Істермен айналысты.
Дереккөздер
Санат:Саясат
NGC 6237
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Қағаз
thumb| alt=A.|Цай Лунь бойынша қағаз жасау Қағаз ( — «кағоз») — өсімдік талшықтарын белгілі бір тәсілмен өңдеу және бір-бірімен ұйыстыра байланыстыру арқылы жұқа парақ түрінде жасалатын материал болып саналады. Италиянша bambagіa, яғни мақта деген ұғымды білдіреді; кейін осыдан барып қағаз сөзі өмірге келді.
Қағаз өндіру
Қағаз өндіру үшін әр түрлі ағаштар мен бір жылдық өсімдіктер целлюлозасы және ағаш массасы (уатылған ағашқа су араластырылған талшықты қойыртпақ) жұмсалады. Қасиетін жоғарылату үшін қағаз массасына (қағаз және картон жасау үшін пайдаланылатын ұнтақталған талшықты материалдар, су, үстемелер, бояғыш, желімдегіш заттар қоспасы) қосымша минералдық үстемелер қосады: минералдық заттар (каолин, тальк, т.б.) қағаз түсін ағартады, тығыздығы мен тегістігін арттырады және жақсы баспалық қасиеттер (мөлдір емес, бояу жұғатын, т.б.) береді; желімдік материалдар (канифоль желім, крахмал, шайыр, т.б.) қағаздың сия сормайтын қасиетін және парақтың беріктігі мен тығыздығын арттырады; кейбір қағаз түрлерін жасауда бояғыштар, химиялық талшықтар, т.б. қолданылады.
Тарихы
Қағаз тұңғыш рет ІІ ғасырда Қытайда жасалды, Еуропада ХІ-ХІІ ғасырларда пайда болды. Оған негізгі материал ретінде зығыр, мақта, кендір пайдаланылды. Қағаз өндіру кітап басу мүмкіндігі ашылғаннан кейін қауырт дамыды. ХVІІ-ХVІІІ ғасырлар аралығында Голландияда ұнтақтауыш жаңа аппараттың – роллдың жасалуы және француздық Николас Луи Робер ұсынған (1799) механикалық әдіспен үздіксіз қағаз құю әдісі шыққаннан бастап, машиналық өндіріс пайда болды. Шикізат есебінде ағаш, целлюлоза талшықтары қолданылды.
Қағаздың түрлері
thumb| alt=A.| Қағаздар Қағаздың 600-ден астам түрі бар. Қағаз 11 топқа бөлінеді:
Қағаз пішімі
Қағаз пішімі — см. өлшемінде берілген стандартты қағаз табағының ені мен ұзындығы: 60x90; 70x90; 70x108; 84x108; 90x120 т.б. қ.п болады.
Қағазды климатқа бейімдеу
Қағазды климатқа бейімдеу — сырттан әкелінген қағазды өңдеу, басу цехтарының климатына бейімдеу. Қағаздың ылғалдылығын, температурасын тиісті дәрежеге келтіру үшін бұл операция арнайы аспалы құрылғыда атқарылады.
Қағазды кондиционерлеу
Қағазды кондиционерлеу — басуға дайындалған қағазға арнайы құрылғыларда бөлмедегі ылғал және температура параметрлеріне сәйкес қажетті ылғалдық беру.
Экологияға әсері
Қазір әлемде АҚШ, Канада, Жапония, Швеция елдері әлемдегі қағаз өндірісінің басым бөлігін шығарады. Индустриялық мемлекеттерде тұратын халықтың 20 пайызы әлемдегі қағаз өндірісі көлемінің 85 пайызын пайдаланып отыр. Бүгінде жер бетіндегі қоқыстың төрттен бірі қағаз өнімдерінен қалған қалдық болып отыр. Бір ғана дерек, америкалықтар жыл сайын пошта арқылы 4 миллион тоннаға жуық хат-хабар, бандероль алады екен. Бұл әрбір америкалыққа шаққанда, ондаған келіге тұратын зат болып табылады. Ең қызығы, осының барлығы электрондық байланыс арқылы келсе, жыл сайын 150 мың ағашты сақтап қалуға мүмкіндік бар екен. Егер бір тоннадан астам қағаз қалдықтарын қайта өңдеуден өткізетін болса, 17 ағашты аман алып қалады екенбіз. Жалпы қағазды тиімді пайдалану жағына келсек, әр елдің тұтынуы әртүрлі. Мысалы, Қытай мен Үндістанда оны көп пайдаланады. Орташа есеппен алғанда, әрбір еуропалық жыл сайын 4 тонна қағаз тұтынады, ал австралиялыққа қажеттілігі-130 келі ғана екен. Ал британдық отбасы жыл сайын кесілетін 6 ағаштан жасалатын қағаз қалдықтарын далаға тастайтын көрінеді.
Қағаз өндірісі
Қағаз өндірісі әртүрлі 7-8 технологиялық операциядан тұратын процесс. Аз уақытты алмайды. Егер бір тоннадай қағазды қайта өңдеуден өткізетін болса, 17 ағашты, 26 мың литр суды, 3 текшеметр топырақты, 240 литр жанар-жағар май мен 4000 киловатт - сағат электр энергиясын үнемделеді екен. Ал қайта өңдеуден өткізілген өндіріс барысында электр қуатын екі есе аз үнемдеуге болады. Осының арқасында ауаны былғайтын зиянды қалдықтар 70 пайыз төмендейді. Соңғы 20 жыл ішінде әлемде қағаз бұйымдарын тұтыну 92 миллионнан 208 миллионға артып, оның көрсеткіші 128 пайызға артты. Қазіргі заманғы технологияның жанданып, электрондық құжаттың өмірге келуі мен компьютерлік байланыстың артуы бәрібір қағаз өндірісіне кері әсерін тигізіп отырған жоқ. Сұраныс та, қажеттілік те бар. Мысалы, миллион тонна қағаздың 14 мың теміржол вагонына сиятынын ескерсек, бұл саладағы өнімнің азаймай, қайта жыл сайын артып келе жатқанын түсінуге болады.
Ішкі сілтемлер
Санат:Қағаз Санат:Полиграфия
Өзен шаяны
нобай|Мексикалық стильдегі шаян Өзен шаяны деп жоғарғы сатыдағы шаянтәрізділердің онаяқты отрядына жататын Astacidae, Cambaridae, Parastacidae тұқымдастары өкілдерін атайды.
Тіршілігі мен сыртқы құрылысы
Өзен шаяны өзен-көлдер мен ағынды тоғандарда мекендейді. Бұл-судың тазалығын қажет ететін шаян. Шаянның денесі екі бөліктен: баскөкірек және құрсақтан құралады. Баскөкірек бөлігінде бірі- ұзын, бірі-құсқа екі жұп бунақтанған мұртшалары, екі көзі мен ауыз мүшелері алдыңғы жағында болады. Бұлардан сәл төменірек бес жұп бунақтанған аяқтар көрінеді, олардың алдыңғы екеуінің ұшында үлкен қысқышы бар, ал қалған төрт жұбы жүретін аяқтар болып есептеледі.
Шаянның баскөкірегі алты бунақты құрсақпен жалғасып, бунақтардың әрқайсысында екі-екіден екі тармақты қысқа аяқшалар болады. Шаянның құрсағы жалпақтау келген қатты тақташадан тұратын құйрық жүзбеқанатымен аяталады. Құрсақтың соңғыбунағында аналь тесігі болады.
Шаян денесін қатты хитинді жабын қаптағандықтан, сілемейлі қабықшамен қапталған денені шұбалшаң тәрізді соза немесе жиыра алмайды. Сондықтан ол су түбінде бунақтанған жүру аяқтары арқылы жүреді, суда бунақтанған құрсағын лезде бүгіп, құйрық жүзбеқанатын қатты серпу арқылы жүзеді. Су түбінде қозғалғанда- алға қарай, суда жүзген кезде артқа қарай қозғалады. Бұд кезде хитинді жабынмен қапталған аяқ немесе құрсақ бунақтары сауыттың ішкі жағындағы бұлшықеттер арқылы қимылдайды.Шаянның сауыты қорғаныш жабын болады, ішкі қаңқа тәрізді бұлшықеттер арқылыбуындасқан сүйектерді қимылға келтіріп, қызмет атқарады.
Тыныс алуы
Шаян баскөкіректің екі бүйіріндегі екі желбезек қуысындағы нәзік өскіншелер - желбезектер арқылы тыныс алады. Баскөкіректің астыңғы жағындағы саңылаудан су дене қуысына өтіп, желбезекке дейін барады. Желбезек арқылы қанға оттегі өтіп, қаннан көмірқышқыл газы суға бөлінеді.
Қан айналымы
Шаянның қан айналымы арқа жағын ала орналасқан жүрек пен қантамырлар - салатамыр арқылы жүзеге асады. Тамырлардағы қаннан жүрек қимылға келеді, сөйтіп, қантамырлар соғады. Жүрек-пішіні бесбұрышты кішкене қалта, оған дене қуысындағы түссіз қан тікелей келіп тұрады. Жүрек жиырылған кезде қанды салатамырға айдайды да, қан салатамырдан ішкі мүшелер аралығына барады. Қан ішекте қорытылған қоректі, сондай-ақ желбезек арқылы оттегін қабылдап, зәршығару мүшелерін сүзіп өтіп, оларға оттегі мен қорек жеткізеді, мүшелердегі көмірқышқыл газды және бөлінген сұйық өнімді алып кетеді.
Зәр шығаруы
Шаян екі жасыл без арқылы зәр шығарады. Жасыл бездер- сыртқа шығаратын өзекшелері бар дөңгелек қалташалар. Осы бездерден бөлінген сұйық өнім қанға барып, тамыр қабырғаларынан сүзіледі, еріген заттар сыртқа төгіледі.
Дереккөздер
Санат:Онаяқты шаяндар
Сайрайекс ауруы
Сайрайекс ауруының жинақты белгілері
Сайрайекс ауруының жинақты белгілері — қолмен басып қарағанда, терең тыныс алып, демді жұтқанда, жөтелгенде байқалатын жанға батарлық ауруға себепші болатын қабырға шеміршегінің (VIII—X қабырғасының) шамадан тыс құбылмалығы.
Жұмыссыздық жәрдемақы
Жұмыссыздық жәрдемақы - еңбекшілерді жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік қорғау нысандарынығң бірі. Жұмыссыздық бойынша жәрдемақы төлеу, әдетте, жұмыспен қамту қызметіне жүктеледі.
Сайрайекс ауруы
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Жұмыссыздық жәрдемақы
Дереккөздер
Санат:Еңбек Санат:Әлеуметтік қорғау
Ақ айыл
Ақ айыл - көп мініліп, ерқашты мініс пен жұк артудан ығыр болған ат. Атаудың мәні ат әбзелдері аттың бас-арқасын қажап, айыл-тұрманның теріге ізін қалдыруға байланысты туған. Жарақат табының терең болғаны соншалықты, аттың арқасы, иығы, жараланып, жазылмайтын шилі жауырға айналып, ердің айылы тартылған тусы ақшылданып білініп турады. Ақ айыл болған атты мініс пен жұмыстан босатып ұзақ уақыт бойы «жылқыға қоя берген» соң ғана ақжілік болып семіріп, өлі жүнін тастаған соң жетіліп, қалыпқа келеді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Болаттау
Болаттау – Сарыарқаның оңтүстігіндегі тау.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде орналасқан.
Геологиялық құрылымы мен жер бедері
Девонның интрузивті гранитоидтары мен элювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген. Қырқалы жондары тектоникалық.-эрозиялық ұсақ шоқылардан тұрады. Абсолюттік биіктігі 767 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 30 км-ге созылып жатыр, ені 10 км. Беткейлері көлбеу. Етегінде бұлақтар бар.
Өсімдігі
Сұр қоңыр топырағында бетеге, селеу, жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, баялыш өседі.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Nimir Petroleum company limited компаниясы
Nimir Petroleum company limited - мунай мен газды барлауға, өндіруға, тасымалдауға, мунай операцияларын жүргізуге байланысты қызмет көрсетумен айналысатын Сауд Аравиясының компаниясы. Жеке тулғалар тарапынан 1992 жылы қурған. Меншік түрі жеке. Маңғыстау облысындағы Солтүстік Бозащы газ-мұнай кенорнында көмірсутек шикізатын өндіруге лицензияны Қазақстан Республикасының үкіметі 1996 жылы берген.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Миттеркирхен (Махланд)
Миттеркирхен (Махланд) (Mitterkirchen im Machland) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Перг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1701 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 28.7 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PE, ресми идентификациялық коды — 4 11 12.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Пайыздар
Пайыздар (Carduelis) – торғайтәрізділер отрядының құнақ тұқымдасына жататын құс.
Қазақстанда 4 түрі бар:
Осы 4 түрден басқа, соңғы ғылыми деректерге сай, Acanthis туысының Қазақстанда мекендейтін 4 түрі Carduelis туысына кіреді:
Орманды, шабындықты жерлерді мекендейді. Қанатының ұзындығы 80 – 85 мм, салмағы 20 г-дай. Түсі әр түрлі. Маңдайы мен алқымы қызыл, төбесі қара, қанатында көлденең тартылған сары жолағы болады, жоны қоңыр. Өсімдік дәнімен, жәндіктермен қоректенеді. Ұясын ағаш басына салады. Көкшіл не жасыл түсті 4 – 6 жұмыртқа салып, оларды мекиені 12 – 13 күндей басады. Балапандары ұяда жарты айдай болады. Бір жазда 2 рет балапан өргізуі мүмкін. Пайызторғайлар арамшөптердің тұқымдарын, зиянкес жәндіктерді құртып, ауыл шаруашылығына пайда келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Пайыздар
Мотьма (Уфтюга тармағы)
Мотьма — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфтюга өзенінің сол жағалауынан 128 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 119 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.