cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хемофобия
Хемофобия — адамның сапасы төмен тамақтан, ластанған ауадан, химияға қатысты тұрмыстық қолданымдағы заттардан химиялық улану қаупінен қорқушылығы негізінде қалыптасатын, дами келе ауруға барабар деңгейге жететін жағдайы.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Жозе-Гонсалвис-ди-Минас
Жозе-Гонсалвис-ди-Минас (José Gonçalves de Minas) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Жекитиньонья мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Капелинья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 833 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 382,863 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12,6 адам/км².
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Еставар
Еставар (Estavar) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,24 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66072, пошта индексі — 66800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 429 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,43 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Термез
Термез (Termiz, Термиз, Термез) — Өзбекстанның ең оңтүстігіндегі қаласы, Сұрқандария облысының ең ірі қаласы, әрі әкімшілік орталығы.
Дереккөздер
Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Эттенхайм
Эттенхайм (Ettenheim) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Фрайбург әкімшілік округіне бағынады. Ортенау ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 244 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 48,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 17 026. Қаланың басшысы — Бруно Мец.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
NGC 2398-1
NGC 2398-1 — Егіздер шоқжұлдызында орналасқан S? типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Егіздер (шоқжұлдыз)
Болатхан Құлжанұлы Тайжан
Болатхан Құлжанұлы Тайжан (8 наурыз 1941 жыл, Павлодар – 20 ақпан 2007, Алматы) – мемлекет қайраткері, дипломат, Төтенше және Өкілетті Елші. Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын (1966) және КСРО ҒА жанындағы Мәскеу халықаралық экономикалық қатынастар институтының аспирантурасын (1970) бітірген.
Өмірбаяны
1970 – 74 жылдары Қазақ КСР-і ғылым академиясының экономика институтында кіші ғылыми қызметкер, 1974 – 75 жылдары Қазақ КСР-і Сыртқы істер министрінде бас хатшы, 1975 – 80 жылдары Йемен Араб Республикасындағы КСРО елшілігінде 2-хатшы, 1980 – 85 жылдары Қазақстан КП ОК-де, Қазақ КСР-і СІМ-нде жауапты қызметкер, 1985 – 89 жылдары Йемен Халық Демократиялық Республикасында бас консул, кеңесші, 1989 – 93 жылдары Қазақ КСР-і СІМ-нде жауапы қызметкер, ҚР сыртқы экономикалық қатынастар министрінің 1-орынбасары, 1993 – 99 жылдары Қазақстанның Египеттегі Төтенше және өкілетті елшісі және қосымша Марокко, Тунис, Алжир, Иордания, Сирия, Ливия елдеріндегі Төтенше және өкілетті елшісі, 1996 – 99 жылдары Ислам Конференциясы ұйымындағы ҚР-ның тұрақты өкілі, 1999 – 2001 жылдары Қазақстанның Малайзиядағы Төтенше және өкілетті елшісі болды. 2003 – 05 жылдары “Нұр Отан” партиясы төрағасының кеңесшісі, 2005 жылдан өмірінің соңына дейін ұлттық-патриоттық “Ұлт тағдыры – ел тағдыры” қозғалысының төрағасы болды. Тайжан Қазақстанның сыртқы саясатын қалыптастыруда үлкен рөл атқарды және зиялы қазақ азаматы ретінде елдегі қоғамдық қозғалыстарға белсене араласты.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан дипломаттары Санат:Қазақстанның Мысырдағы елшілері Санат:Қазақстанның Мароккодағы елшілері Санат:Қазақстанның Тунистегі елшілері Санат:Қазақстанның Алжирдегі елшілері Санат:Қазақстанның Иорданиядағы елшілері Санат:Қазақстанның Сириядағы елшілері Санат:Қазақстанның Ливиядағы елшілері Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері
Дырды-Гыз
Дырды-Гыз — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы №2933 Зай өзенінің оң жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Төменгі Кама су торабынан Вятка өзені сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мансұр Мазинов
Мансұр Мұстафаоғлы Мазинов (25 қыркүйек 1906, Гурзуф, Таврия губерниясы, Ресей империясы — 11 наурыз 1983, Қазақ КСР) — Кеңес әскери ұшқышы, Ұлы Отан соғысының қатысушысы. Бірінші қырым татар ұшқышы.
Өмірбаяны
Мансұр Мазинов 1906 жылы Гурзуфта дүниеге келген. Қырым татары. Оның авиациялық мансабы 1930 жылы Ақмешітте Қырым АКСР Орталық Атқару Комитеті атындағы пилоттық мектептің алғашқы жиынтығына кіргенде басталды. 1932 жылдан бастап ол басқа ұшқыштарды Ақмешіт, Сімбір, Саратовтағы авиациялық мектептерде нұсқаушы болып жұмыс істей отырып, ұшуға үйреткен.
Ұлы Отан соғысы кезінде оны Ақмешіт қалалық әскери комиссариаты ЖШҚӘ қатарына шақырды. Көлік авиациясының ұшқышы болған, 1-әуе армиясының 147-авиациялық полкінде қызмет еткен. 1942 жылдың ақпанынан бастап майдан шебінде болды (Калинин майданы).
Соғыс кезінде қоршаудағы Ленинградтағы партизандарға ұшатын. Ол Р-5, УТ-2, По-2 ұшақтарымен ұшты. Мансұр Мазинов екі рет Қызыл Ту орденімен, II дәрежелі Отан соғысымен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін», «Кенигсбергті алғаны үшін» медалдарымен марапатталды.
Ол соғысты Истенбург полкінің 142-көліктік авиация полкінің эскадрилья командирінің орынбасары лауазымында капитан шенімен аяқтады. Соғыс аяқталғаннан кейін Мазинов Старобельск ұшқыштар мектебінде қызмет етті, содан кейін 1952 жылы Қазақ КСР Павлодар қаласындағы аэродромды басқарып, майор шеніне дейін көтерілді.
Дереккөздер
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Қырдың қызыл сиыры
Қырдың қызыл сиыры — сиырдың сүтті асыл тұқымы. 18 ғ-да Запорожье сұр сиырын остфрисландия бұқаларымен шағылыстыру арқылы алынған. 19 ғ-да Украина жерінде Қырдың қызыл сиырын өзара, кейін ангельн бұқаларымен асылдандырды. Қазақстанда жергілікті тұқымның сиырын қырдың қызыл асыл тұқымды бұқаларымен шағылыстыру арқылы жерсіндірілді. Асылдандыру тәсілі сиырдың сүттілігін, сүтінің майлылығын, экстерьерін (жануардың сыртқы дене бітімі) іріктеп таңдау жолымен жүргізілді.
Қырдың Қызыл Сиыры құрғақ континентті ауа-райына бейім келеді. Малдың түсі қызыл, дене тұрқы созылыңқы және сүт бездері мен кеудесінің орта бөлігі, бөксесі едәуір жақсы дамыған, құйымшақы ұзын. Бұлшық еттері, кеудесі, тері асты клетчаткалары орташа дамыған. Артқы жағы жалпақтау әрі түзу және ұзын, ішті келеді. Сирақтары жіңішке, тұяқ бітісі мықты. Асыл тұқымды ш-тарда орташа сүт өнімд. 3000 — 4500 кг, сүтінің майлылығы 3,6 — 3,8%.
Кейбір асыл тұқымдарының сүттілігі 9000-нан 12500 кг-ға дейін жетеді. Сиырының тірілей орташа салм. 445 — 550 кг, ал бұқалары — 800 — 1000 кг. Бордақыланған сиырдың үлес салмағы 50 — 56%.
Қырдың қызыл асыл тұқымының бұқасы мен сиырын шағылыстыру арқылы Премьера 357-Н, Злодей 459-Н, Ахмет, Сұлтан 29-Н, Май 3108-Н, Пталина-ДН-709, т.б. линиялары шығарылған. .
Дереккөздер
Санат:Сиыр тұқымдары
Қайнарбұлақ (Сайрам ауданы)
Қайнарбұлақ — Түркістан облысының Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, бұрынғы Қайнарбұлақ ауылдық округі орталығы. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Қаратау ауданындағы тұрғын үй массиві.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукентнан батысқа қарай 28 км жерде, Шұбарсу өзенінің бастауы маңында, қоңырбас, қияқ, т.б. эфемероидті өсімдіктер өскен сұр топырақты қуаң далада орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 1781 адам (2009).
Тарихы
1973 – 97 жылдары етті құс өсіретін өзімен аттас кеңшардың орталығы болған. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары мен акционерлік қоғам құрылды.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Жаңа Слободка
Жаңа Слободка — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Корнеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 23 адамды құрады. Пошта индексі — 453883, ОКАТО коды — 80241880004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Марракеш-Тенсифт-Эль-Хауз
Марракеш-Тенсифт-Эль-Хауз (مراكش تانسيفت حاوز‎‎‎) — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі.Орталығында орналасқан. Жер аумағы — 31 160 км². Тұрғыны — 3 102 652 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Марракеш.
Әкімшілік бөлім
5 ауданнан және 1 префектурадан құралған
Дереккөздер
Орыс Википедиясы
Санат:Марокко
Халықаралық аймақтық даму банкілері
Халықаралық аймақтық даму банкілер — халықаралық аймақтық инвестициялық несие қаржы институттары. Бұған қоса шетелдік жеке инвестициялардың негізгі ағынының дамыған елдерге құйылуы мемлекеттік және халықаралық инвестицияларды тарту қажеттігін туғызады және дамыған елдердің “аймақшылдық” саясаты да (өздерінің ықпал ету аймағындағы дамушы елдердің бірлесуіне жәрдемдесуге тырысушылық) өз әсерін тигізді.
Нафтидтер
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Конго Республикасы
Конго Республикасы (République du Congo; Конгоша: Repubilika ya Kongo; Лингалаша: Republiki ya Kongó) — Орталық Африкадағы ел. Ол Конго-Браззавиль және Конго деген аттармен де белгілі. Конго елі Габон, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго Демократиялық Республикасы, Анголаның Кабинда аймағымен және Гвинея шығанағымен шектеседі.
Бұл ел бұрынғы француз отары. 1960 жылы тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін Францияның басқаруындағы Орталық Конго аймағы Конго Республикасы болып жарияланды. Ширек ғасыр бойы марксистік бағытты ұстанып, 1992 жылы көп партиялық демократиялық жүйеге көшті. Алайда 1997 жылы болған қысқа азамат соғысынан кейін бұрынғы марксшыл президент Денис Сассу Нгессо қайтадан билік басына келді.
Тарихы
Бастапқыда Конго аумағында аңшылық пен терімшілікпен айналысқан пигмийлер өмір сүрген. Кейінірек шамамен 6-9 ғасырларда банту тайпалары келді, қазір олар халықтың шамамен 98% құрайды. Банту тайпалары (конго, вили, йомбе, теке) кетпен, қиғаш егін шаруашылығымен айналысқан (негізгі дақылдар — құмай, бұршақ тұқымдастар, ямбалар). Еуропалықтар пайда болған кезде банту негізінен қарабайыр қауымдық жүйеде өмір сүрді, бірақ кейбір тайпалар құлдықта болды.
1482 жылы алғашқы еуропалық экспедиция Диого Кананың қолбасшылығымен португал теңізшілері Конго өзенінің сағасына барды. XVI ғасырдың басынан бастап португалдар жағалау тайпаларынан сатып алынған құлдарды Конгодан Бразилияға экспорттай бастады.
Отарлық кезең
19 ғасырдың соңында Конго бассейнінде француздар пайда болды. 1880 жылы француз әскери-теңіз офицері Пьер де Бразза постты құрды (қазіргі Конго республикасының астанасы Браззавиль қаласы). 1883 жылға қарай француздар жағалаудағы тайпалардың барлық басшыларымен протектораттық шарттар жасады.
1886-1947 жылдары қазіргі Конго республикасының территориясы Францияның Экваторлық Африка құрамындағы француз отары болды.
1947 жылы Конгоның отарлық иелігіне Францияның шетелдегі аумағы мәртебесі берілді, ал 1958 жылдан бастап - француз қауымдастығы құрамындағы автономиялық республика мәртебесі берілді.
Осы уақытқа дейін Конгода бірнеше саяси партиялар құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері - Демократиялық одақ пен Африка социалистік қозғалысы. Автономиялық республика мәртебесін алғаннан кейін осы партияларды қолдаушылар арасында ұлтаралық қақтығыстармен бірге қанды қақтығыстар басталды (әсіресе мбоши мен лали тайпалары арасында). Нәтижесінде Демократиялық Одақ жеңіске жетті, ол іс жүзінде социалистерді жеңді.
Тәуелсіздік кезеңі
1960 жылы 15 тамызда Конго Республикасының тәуелсіздігі жарияланды. Алғашқы президент Фулбер Юлу болды, ол 1963 жылдың 15 тамызында экономикалық жағдайдың нашарлауы кезінде әкімшілік сыбайлас жемқорлыққа қарсы күшті кәсіподақ наразылығында қуылды.
Екі күн бойы (1963 жылы 15-16 тамызда) елді Дэвид Мусака мен Феликс Музабакани бастаған уақытша үкімет басқарды.
1963 жылы 16 тамызда билікке уақытша үкімет келді, оны 1963 жылы желтоқсанда президент болған Альфонс Массамба-Деба басқарды. 1964 жылдан бастап елдегі жалғыз уәкілетті партияға айналған Ұлттық-революциялық қозғалыс (ҰҚК) партиясы ұйымдастырылды. Социалистік қоғам құру курсы жарияланды (КСРО үлгісі бойынша), бесжылдық жоспар енгізілді, шетелдік компаниялардың мүлкі реквизицияланды.
1968 жылы тамызда Массамба-Деба бұрынғы басқарушы партияның бұрынғы Орталық партия комитетінің мүшесі, капитан Мариан Нгуаби бастаған төңкеріспен құлатылды. Нгуаби елдің президенті, мемлекеттік кеңестің төрағасы, қорғаныс министрі және мемлекеттік қауіпсіздік министрі болып тағайындалды. Нгуаби кеңестік үлгі бойынша социализм құру бағытын жалғастыратынын жариялады. 1969 жылы ол Конго Еңбек партиясын (КПТ) құрды - бұл елдегі басқарушы және жалғыз партия. Ел парламенті таратылды, оның функцияларын ҚКП ОК қабылдады.
Нгуабидің саясаты елде кең наразылық тудырды. 1970 жылы астанада Пенр Кинганга бастаған аббат Юлудың жақтастары - оңшыл антикоммунистердің қарулы көтерілісі болды. 1972-1973 жылдары билік 22 ақпанда ультра-солшыл оппозициялық қозғалысты қатал түрде басады.
1977 жылы 18 наурызда президент Нгуабиді капитан Кикадиди, сірә, әскери қастандық нәтижесінде өлтірді. Билікті Хоаким Йомби-Опанго басқарған ҚКП әскери комитеті алды. Трибунал экс-президент Массамба-Дебаны өлтіруге бұйрық берді, оны билік тікелей дәлелдердің жоқтығына қарамастан, қастандық жасаушылардың жетекшілерінің бірі деп санады.
1979 жылы наурызда Йомби-Опангоның партияға қарсы әрекетін (марксизмнен ауытқу) айыптайтын ҚКТ-нің төтенше съезі өтті. Партия төрағасы, үкімет басшысы және бір мезгілде қорғаныс министрі, мемлекеттік қауіпсіздік министрі және ішкі істер министрі полковник Денис Сассу-Нгессо Конго президенті болды. Сассу Нгессо, өзінен бұрынғылар сияқты, кеңестік типтегі социализм құру бағытын жалғастыратынын жариялады.
1990-1991 жылдары жалпы континенттегі сияқты елде де саяси өмірді айтарлықтай демократияландыру жүргізілді. 1991 жылдың басында Президент Сасу Нгессоның төрағалығымен өткен Ұлттық мемлекеттік конференция маркстік-лениндік идеологиядан бас тарту, көп партиялы демократия мен нарықтық экономикаға көшу туралы жариялады. Сонымен бірге бұрынғы президенттер Фулбер Юлу мен Альфонс Массамба-Деба саяси және құқықтық тұрғыдан ақталды.
Алғашқы еркін сайлау 1992 жылы тамызда өтті. Басқарушы ҚКП жеңіліп, оппозицияға өтті. Либералды реформалар бағдарламасымен шыққан президент болып Паскаль Лиссоуба сайланды.
1992-1997 жылдар аралығында елді әлсіз коалициялық үкіметтер басқарды. Лиссоуба реформалары макроэкономикалық жетістіктерге қол жеткізді, бірақ бұл қолайсыз әлеуметтік шығындар әкелді. Саяси жағдай қайтадан тұрақсызданды, қақтығыстар қарулы қақтығыстарға ұласты. 1997 жылы жаңа сайлау қарсаңында Лиссоуба мен Сассу Нгессоның жақтастары арасында азаматтық соғыс басталды. Азаматтық қақтығыстарға көрші елдер айтарлықтай қатысты. Ангола армиясы Сассу-Нгессоның соңғы жеңісіне шешуші рөл атқарды.
2001-2002 жылдары Сасу-Нгессо саяси либерализацияны қалпына келтіру процесін қолға алып, 2002 жылы жеті жылдық мерзімге республика президенті болып сайланды.
2009 жылы 12 шілдеде кезекті Президент сайлауы өтті. Оларға қазіргі президенттен басқа тағы 12 үміткер қатысты. Алайда, көптеген бақылаушылардың пікірінше, олардың кейбіреулері президент оппозицияны бөлу үшін арнайы ұсынған адамдар болса, қалғандары бастапқыда жеңіске жетуге мүмкіндігі жоқ ергежейлі партиялардың өкілдері болды.
Үкіметі және саясаты
нобай|Конго Республикасының аймақтары Конго Республикасы 10 аймақтан және 1 коммуна — елдің астанасы Браззавиль каласынан тұрады. Олар мыналар:
Бұл аймақтар 46 ауданға бөлінген.
Географиясы
нобай|Конго Республикасының картасы Толық мақаласы: Конго Республикасының географиясы
Орталық Африкадағы мемлекет. Ол Габонмен, Камерунмен, Орталық Африка Республикасымен, Конго Демократиялық Республикасымен және Анголамен шектеседі және Атлант мұхитына шыға алады.
Негізгі өзендері: Куилу және Конго бассейндерінің өзендері.
Ең биік нүкте: елдің оңтүстік-батысында, Набемба, 1040 м.
Ауа-райы және климаты
Ел экваторда орналасқандықтан, ауа-райы жыл бойы бір қалыпта болады. Орташа температура күндіз 24 °C, түнде 16-21 °C шамасында.
Пайдалы қазбалар
Елдің ішектерінде мұнай, табиғи газ, қорғасын, мырыш, уран, мыс, темір, фосфорит, алтын, гауһар кендері, қалайы, вольфрам, тантал, ниобийдің кен орындары бар.
Экономикасы
Экономиканың негізін мұнай өндіру және экспорт құрайды (2013 ж. - 14,5 млн. тонна). Жан басына шаққандағы ЖІӨ 2009 жылы - 4,1 мың доллар (әлемде 152-орын, Қара Африкада 8-орын).
Өнеркәсіп (ЖІӨ-нің 68,7%) - мұнай өндіру, цемент өндіру, ағаш, сыра қайнату, қант, пальма майы, сабын және темекі өндіру.
Сыртқы сауда
2017 жылы экспорт - 4,193 миллиард доллар. Оның негізі мұнай, ағаш, қант, какао, кофе, алмас.
Негізгі сатып алушылар: Қытай 53,8%; Ангола 6,2%; Габон 5,7%; Италия 5,4%; Испания 5,4%; Аустралия 4,8%.
2017 жылы импорт - 2,501 миллиард доллар, оның негізін өнеркәсіптік өнімдер, құрылыс материалдары, тамақ өнімдері құрайды.
Негізгі жеткізушілер: Франция 15%; Қытай 14%; Бельгия 12,2%; Норвегия 8,1%.
Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхит аймағының елдері (АКТ елдері) халықаралық ұйымына кіреді.
Демографиясы
нобай|Конго Республикасының халық саны ([[FAO, 2005), мың адаммен санағанда.]]
Дереккөздер
*
Волвэртон (Миннесота)
Волвэртон (Wolverton) — Миннесота штатының Wilkin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 142 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-71392.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Зумпф
Зумпф — пульпалы өнім бір операциядан екінші операцияға көшіру немесе тасымалдау мақсатында насосқа беру алдында жинағыш ыдысқа түседі. Онда пульпа деңгейі бір қалыпта болады. Бұл насостың тұрақты жұмыс істеуіне мүмкіндік жасайды. Зумпф бетоннан не металдан жасалуы мүмкін. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Мэрилэнд (Мэриленд)
Мэрилэнд (Maryland) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7865 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.0 км² шамасында. FIPS коды — 24-42550.
Үйінділерді игеру
Үйінділерді игеру - үйінділер жатқан аумақтарды шаруашылық айналымдарға тарту және олардың экологиялық бағалылығын қалпына келтіру мақсатындағы инженерлік-техникалық, биологиялық, агротехникалық және басқадай шаралар кешені (мысалы, террикондар беткейлерін террастау, одан әрі қалпына келтіріп, ағаш отырғызу).
Дереккөздер
Санат:Экологиялық технологиялар
Жан Кальвин
right|200px Жан Кальвин (1509-1564)- кальвинизм негізін қалаушы, Реформацияның бірден-бір ең жоғарғы қайраткері.
Дереккөздер
Санат:1509 жылы туғандар Санат:1564 жылы қайтыс болғандар Санат:Діни тұлғалар Санат:Философтар
Лайда
Лайда — теңіздің көтерілуі кезінде су астында қалатын, ал теңіз қайтқанда құрғап түратын Ресейдің солтүстігіндегі қайраңды ойпаң жаға, теңіз жағалауларындағы ылғалды жазықтардың өңірі. Ені бірнеше км-ге дейін болады. Көбінесе шалғынды және батпақты галофиттік өсімдіктер өседі. Кең мағынасында лайда — көптеген ұсақ көлдері бар тундра мен орманды тундраның жайпақ батпақты телімдері.
Половинка (Васюган тармағы)
Половинка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Васюган өзенінің оң жағалауынан 477 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ғани Әділханұлы Қайназаров
Ғани Әділханұлы Қайназаров (10 тамыз 1970, Алматы) — қазақ футболшысы, шабуылшы. "Қайрат", "Тараз" клубтарында ойнаған жылдары елге танылды. Қазір Қазақстан футбол федерциясында жұмыс істейді.
Аргенталь
Аргенталь (Argenthal) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Рейн-Хунсрюк ауданының құрамына енеді.
Ғани Әділханұлы Қайназаров
Клубтық
1987-90 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасындағы аутсайдер клубтарда ойнады. 1990 жылы бірінші лигада ойнаған "Қайратқа" шақырту алғанымен, бір ойында да алаңға шыққан жоқ. 1991, 1992 жылдары қазір "Тараз" аталып жүрген жамбылдық клубта ойнады.
Аргенталь
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1652 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 28,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 40 003. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Маурер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Ғани Әділханұлы Қайназаров
Клубтық
1993 жылы "Қайратта" екі маусым ойнады да, 1996 жылы тағы да "Тараз" сапына ауысты. Сол жылы Қазақстан чемпионы атанды.
1997 жылдан соң қайта футбол ойнамады.
Ұлттық құрама
1992 жылы 14 қыркүйекте сырт алаңда Түрікменстанға қарсы ойында ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Құрамадағы соңғы ойынын 1996 жылы Сирияға қарсы өткізді — 0:2.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары Санат:Ақ қанат ФК ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Молықбай Байсақұлы
Өмірбаяны
Абзал халқына киелі қара қобызы және шипагерлік қасиеті арқылы қамқор болғандықтан «қобызшы Молықбай» деп атанған.
Бақ қонып, қасиет дарыған Байсақ «Желді қарағай» деген асуда өсіп тұрған қос қарағайдың жоғарылау тұрғаны жел соққанында үн шығаратынын тыңдап біліп, қобыз жасатуға сол қарағайды әкесі Бұғыбайға кестіртіп алады. Қобызды өз туысы Бектөлеге шаптырып жасатады. Қобызды күміспен күптеп, алтынмен аптаған, аталас туысы, зергер шебері Естібай Мырзағұлұлы болады. Оның ішегі мен шанағына, әмісе жүйрік аттың қылын қолданып отырады. Байсақ қобызын арғын елінде ат бәйгесіне қосып, кие кісілері арқылы аламанда бірінші келтіреді. Соған байланысты ел-жұрты Байсақты «Дәупірім» деп атап кетеді.
Қобыздың мойынының морт сынғаны мен жаңқаның орнының тесігі қалғаны рас. Байсақ кіреберіс босағадағы босанған әйелдің жолдасы көмілген, бет топырағы бос жатқан, шұңқырға аяғын тығып алып, оқыс құлап, тобығы мен жіліншегін сындырады. Сонда Байсақтың үйінің төрінде ілулі тұрған қара қобыз өздігінен жерге құлап, ол да мойынынан морт сынып, бір жағындағы жаңқасы орнынан тайып шығып, орны үлкен тесік болып қалады. Осы салдардан киелі үлкен қара қобызды ел-жұрт «жарық қара қобыз» деп атайды.
Киелі жарық қара қобыз 1930 жылдан 1984 жылы Талдықорғандағы Ілияс Жансүгіров мұражайына өткізілгенінше, Молықбайдың келіні, Адасқанның үйінде сақталып келді. 1978 жылы Адасқан апаның үйі дымы қалмай өртенгенде, сандықтағы қара жарық қобыз өрттен дін аман қалады. Бұл әлі шешуі табылмаған қобыздың кие, қасиеті десе де болар.
Молықбайдың әкесі Байсақтан кейін қара қобыз сегіз жыл иесіз үй төрінде ілулі тұрып қалады. Бір күні Молықбайды Садақтыда тары орып, баулап жүргенінде, әкесінің бір қаршыға бастаған жүз кісілік пір киесі көзіне көрініп, кие қысып, ие буып тастаған жерінен көпшілік ес-түссіз күйінде оны үйіне жеткізеді. «Ақсарбас» атап сойылып, Молықбайға әкесінің қасиеті қонып, үлкен нағашысы Қылышты (Қосымбайдың) бақсының дәріпі дарып, қобызда ойнап, бақсы-балгер, емші болып, жадынан өлең шығарып, қобыз сарынына қосып ән, жыр айтып, үш ішекті, төртбұрышты домбырада күй шертіп, халық қолдауымен сал-серілік ғұмыр да кешеді. «Бозінген» әлқиссасында І.Жансүгіров:
«Жар қабақ, сида, арсақай, саршұбар шал,
Көзінің жаңылмасам ақшылыбар.
Шайыдан шапан киіп, үкі тағып,
Бұлғақтап, болған десед серіде сал» - деп жазады.
Дәмелі Имашқызы мен Қалпендеұлы Орысбайдың қалдырған деректері бойынша Молықбайдың түр-сипаты: «Келбетті, ұзын бойлы, сүйегі сұлу, бітімі тік, сақалды, мұртты, бетінің сары шұбар секпілі бар, өңі сары, бүркіт мұрын, оң жақ шекесінде алақандай қалы бар, жар қабақ, арсақай, дауысы жуан», - делінеді. Бұл Ілияс Жансүгірұлының «Күй» поэмасындағы «жар қабақ, сида, арсақай, сар шұбар шал» деген қобызшы Молықбайдың суреттемесімен дәл келеді. «Молықбай қысы, жазы басынан елтіріден тігілген бөрік пен зер тақиясын тастамай, үстіне жазда желбегей шайы шапан, қыста елтірі тон, аяғына саптама етік киіп, өзін өте мұқият таза ұстаған, кірпияз жан еді», - деп деректейді Елубай мен Досбайдың Жанатбектері.
Ілияс Жансүгіров 1927 жылы жазған «Қазақ күйлері жиналсын» деген мақаласында: «Жетісудың Талдықорған уезінде Ақсу болысындағы домбырашылардың (Нұрсапа, Егеубай, Молықбай, т.б,) тартатын күйлері мыналар: «Мәдіген шора», «Барақ», «Жошы хан», «Бес төре», «Ақмеди», «Әуре-сарсаң сандалкөк», «Түрікпен», «Әрине-ау», «Түйек қалды», «Борлы қыз», «Қос келіншек», «Қарқара-ау», «Қос мерген», «Терісқақпай», «Қорқыт», «Шыңғысбай қоңыры», «Саркідір», - деп атап жазады. Молықбайдың бұдан басқа ел есінде сақталып қалған күйлері: «Құлақ күй», «Тоғыз толғау», «Жез киік», «Жарбол», «Ақ көбік - көк көбік», «Аққу», «Құдіреттің құсы», «Он сан мен Орманбеттің айырылғаны», «Қазан», «Қорамжан», «Бозінген», «Ер Әлінің дүлдүлі», «Ерден», «Ықылас», «Қара жорға», «Сылқылдақ» деп аталады.
Молықбайдың суырып салма ақындығы мен өлеңдері терең ойлы, философиялық мағынаға өте бай, қанықты болып келеді. Мысалы:
«Жанды нәрсе өледі,
Қыл ырыздық қанағат,
Қайта бәрі өнеді.
Жаңа нәрсе тозады,
Адал болған азамат,
Қай күнде де озады.
Босқа жүрме алқынып,
Еңбек ет адал талпынып.
Байқайсыңдар ма, халқым,
Жақсы өмір тұр шақырып».
Ілияс Жансүгіров 1920 жылы асыл жары, елі - Тасыбай, Берентайқызы Аманшаға үйленеді. Тойға қобызшы Молықбай келіп, өлең-күймен думан жасап, отау құрған екі жасқа ақ батасын береді. Молықбай:
«Айналайын, Ілетай!
Қызын алдың Берентай.
Қосағыңмен тату бол,
Берер сыйым, міне, тай!» - деп, тойына бір тайды тарту етеді.
Молықбай бақсылық ем-домды кім көрінгенге жасамаған. Өзінің ішкі сезімімен сезіп, ем-домы қонатынына көзі жетсе ғана ол адамды емдеуге келіскен. Ақы сұрамаған, елдің бергенін ризық тұтып жүре берген. Тұйғын ақын Қуат Терібаевтің «Күнсағила» деген поэмасы бар. Сол Күнсағиланы талма ауруынан жаз айында жайлауда Молықбай жазады. Қаниса деген әйел бір аяғынан ақсап, баса алмай таяққа сүйеніп келсе, Молықбай сол әйелді оқыс аяғының шыққан жерінен теуіп жазып, ол әйел үйіне сау қайтады. Елі емелелі, 1910 жылы туған, Мұсанов Қанабек ақсақалдың анасы Қалипан, ағайы Шәкербай екеуін үлкен «құлғана мерез» дертіне шалдыққанын 1917 жылы жазады.
Молықбай цирк ойындарын көрсеткенде, жиналған ел оның денесіне жарақат түспес үшін, «дақ салма» деп адақтап тұратын болған, сол салдардан Молықбайдың елге көрсеткен ойындары «Дақ салма» деп аталады.
Ақын Сараның Жиенқұлдан қайтып азат болудың амалын таппай, талай тарыққаны өз өлеңдерінде келтіріледі. Ақын Сара түс көріп, түсін аталас туысы Молықбайға жорытады. Сараға Молықбай: - «Бостандық аласың! Мұңыңды өз еліңе айт! Сосон сыңарыңды дұрыс тап!» - деп жориды. Жоруы дәл келгені тарихтан аян. Ақын Сараның түсіне кірген «Аққу» өлең болып осылай шығады.
Елі бөрте Бисеке мырза: «Молықбайдың тартқан қобызының сарынына тоймадым! Өмірден өтерімде сол сарынды бір естіп өлсем, арманым болмас еді?» - депті. Бисеке сақай, тастемір Арнай болыстың ауылына келгенінде аяқасты ауырып, емдеуге Молықбайды Арнай алдырады. Бисеке Молықбайдың қобыз сарынын естіп жатып көз жұмады.
Қапал мен Лепсі уезінің ояздары Молықбайдың өнерін жоғары бағалап, Шұбарағаш-Ойжайлауда үш жылда бір өтетін съезге өнерін көрсетуге Молықбайды арнайы алдыртып отырады. Халық «тоқсан күй қобызында Молықбайдың» деп оның өнерін пір тұтады. Ақынжан молда мен Сүлей қажының деректерінде: «Қобызшы Молықбай құран сүрелері мен аяттарын қобыз сарынына дауысын қосып, өлең қылып айтқан», - делінеді.
Молықбайдың қобызына 77 жылдан кейін Қанат Дотаұлы Қазақбаевтың қолымен Астана қаласында реставрация жасалып, Талдықорғандағы Ілияс Жансүгіров мәдениет үйінің сахнасында, 16-мамыр күні, астаналық «Тілеп» қылқобызшылар квартетінің жетекшісі Әлқуат Дотаұлы Қазақбаев Молықбайдың қобызымен екі күй орындады. «ҚазҰМА» профессоры, қобызшы Раушан Мұсақожаева: «Молықбай – қобызшы, Қорқыттың артында қалған өлмес мұрасын жалғастырушысы. Біз оның ұмытылған күйлерін қалпына келтіруіміз керек. Молықбай ол Паганини сияқты дүлдүл дарын иесі» - деп, 2007 жылы 15 мамырда Талдықорған қаласында өткен қобызшы Молықбайдың 150 жылдығына арналған танымдық конференциядағы баяндамасында бағалады.
Молықбай - кеңес өкіметі белсенділерінің астамшыл істерінің қуғын-сүргінінің құрбаны болған. Молықбай Құрақбайдың келіні елі ноғас Имашқызы Дәмелінің төркіні мінгізген тор атқа ықыласы ауып, Құрақбайдан қалап сұрап алады. Молықбайдың аталас інісі Нөкербек, партячейка қызметінде жүріп, тор жорға атты Моқаңнан сұрап алып, кеңес өкіметі жасаған талай тойдағы жорға жарысына қосады. Ат басқа аттарға дес бермей, бас жүлдені әперіп отырады. Газет беттеріне тор жорға аттың суреті басылып шығып, даңқы асқақтайды. Тор жорға атқа кеңес белсенділерінің көңілі артып, әсіресе қызылдар белсендісі Күнтуов Құндақбайдың талабы ызғарлы болады. Қалау- тілектері орындалмаған кеңес белсенділері Молықбайдың ісін дік, кек көріп, 1928 жылы екі жүз пұт бидай астық «продналог» деп, оған салым салады. Молықбай өзіндегі бар мал мен қаражатын жиыстырып, салымды өтейді. 1929 жылы қызыл белсенділері Молықбайға үш жүз пұт бидай астық салымын тағы салады. Оны өтеуге мұршасы жетпеген Молықбайды белсенділер «халық жауы» деген желеумен қобызы мен өзін қамауға алып, тор атын, күміс ерін, үй мүлкін «тәрік» деп тәркілейді. «Халықтың Молықбайын ұстадыңдар, қарау ниет, жүзі қаралар» деп, қайнар Торыбай Молықбаймен бірге Алматыға айдалып, Көкесік түрмесіндегі абақтыға екеуі қамалады. Түрмеде Молықбаймен уақытша ұсталған ақын Кенен Әзірбаевтің да жолдары ұштасыпты.
Молықбайдың түрмеде қобызбен орындаған күйлеріне, өнеріне тәнті болған түрме бастығы мен колонна басшысы Молықбайды үш күнге астыртын өз үйлеріне босатып апарып, қобыз сарынына дауысын қосып тартқан күйлерін үнтаспаға, одан пластинкаға жазып алады. Колонна басшысы Молықбайға түрмеден бостандыққа шығуға көмектесіп, «Молықбайды келіп, алып кетіңдер» деген, үй-ішіне телеграммамен хабар жібертеді.
Молықбайдың әйелі мен баласы өгіз арбамен бір ай мерзім шамасындай жол жүріп, Алматы маңындағы Көкесік түрмесіне жеткенінше, Молықбай іш ауруынан 1930 жылы көкек айының 30-ында 73 мүшел жасында қайтыс болып кетеді. Амалы құрыған әйелі мен баласы киелі қара жарық қобызды алып, кері елге оралады.
Қобызшы Молықбай туралы «Күй» поэмасында Ілияс Жансүгірұлы: «Әлемнің әуеніне бермес ем-ау, қазақтың мұны тартқан күйші шалын» десе, жазушы Серік Жанәбіл: «Қорқыт - иісі түркі еліне ортақ болса, Молықбай - қазақтың қобызшысы», - деп ардақ қыла бағалайды.
Молықбай қобызшы
Үлкен атасы Жетібай да қобызшы болыпты. Ұлы бабасы – ер Тоқпанбет. Сүйегі Түркістанда жерленген. Қазақ тарихында белгілі адам. Ақын Сара Тастанбекқызы осы Молықбаймен туысқан.
Қызылорда қаласынан шығатын “Жаңа әдебиет” журналында Ілияс Жансүгіровтің “Күй” поэмасы жарық көреді. Онда Ілияс ақын: “Қазақта қобызшының қалғаны сол”, деп ашық айтады. Ілияс біледі. Ол кезде қазақтың атақты қобызшысы Ықылас Дүкенұлы өмірден өткен кез еді. Кеңес заманына жеткен қобызшы Молықбай Байсақұлы болатын.
Жалғыз қобызшы, Қорқыт күйлерін елге жеткізуші, ірі талант иесі Молықбайдың жазық­сыз түрмеге қамалып өлгені Ілиясқа өте ауыр тиіпті. Ілияс ұлттық тұрғыда ойлайтын адам ғой. “Күйші”, “Құлагер” поэмаларымен бірге “Исатай – Махамбет” пьесасын, Құр­манғазы туралы “Көбік шашқан” дастанын, Молықбай туралы “Күй” поэмасын жазды.
– Қажыған көңіл қамын, жүрек жанын
Қозғаған қобыздағы қоңыр сарын.
Әлемнің әуеніне бермес ем-ау,
Қазақтың мұңын тартқан күйші шалын, – деп Ілияс жүрегімен жырлайды.
“Қазақтың мұңын тартқан күйші шалын”, – деген сөздің астарында қазақ ұлты жатыр. Ілияс Молықбайдың күйлерін өте жоғары бағалады.
Мағжан Жұмабаев қобызшы Қойлыбай бақсы туралы поэма жазды. Сәкен Сейфул­лин “Ықылас қобызшы” деген әңгімені өмірге әкелді.
Ілияс Молықбайдың қайдан шыққанын, өмірде болғанын елге айтып кетеді.
“Матайда, Кенже, Тұңғат, Сақайдағы!” – деп айтуы Молықбайдың төл құжатының белгісі. Қобызшыда тууы туралы куәлік болмаған.
Қобызшының тұсында Ақсу өңірінде атақты Толғанбай ақын өмір сүрді. Қобыз­шы осылармен араласты. Әсет Найман­баевтың өзі Молықбайдың қобызындағы күйлерді тыңдаған. Жетісу жерінде атақты Сүйінбай, Бақтыбай ақындармен бірге Молықбай қобызшы қатар айтылады.
Тахикардия
Тахикардия (ταχύς — жылдам және — жүрек)  — жүрек соғу жиілігінің минутына 90 соққыдан жоғарылауы. Тахикардияны патологиялық құбылыс ретінде ажырату керек, яғни жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы және тахикардия қалыпты физиологиялық құбылыс ретінде (дене белсенділігі, толқу немесе қорқыныш нәтижесінде жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы).
Молықбай Байсақұлы
Молықбай Байсақұлының туғанына 150 жыл толуына арналған ғылыми-танымдық конференция өтті
– Қорқыт күйлері әлі тірі. Қойлыбай, Молықбай, Ықылас сияқты қобызшылар оның күйлерін халыққа жеткізе білді. Молықбай – қобызшы Қорқыттың артында қал­ған өлмес мұрасының жалғастырушысы. Біз Молықбайды өз көзімен көріп, оның күйлерін тыңдап, “Күй” поэмасын жазған Ілияс ағамызға алғысымызды айтамыз. Кеңес заманында Қазақ елінде қалған жалғыз қобызшы осы Молықбай Байсақұлы. Біз оның ұмытылған күйлерін қалпына келтіруіміз керек. Өнер өшпейді. Молықбай ол Паганини сияқты дүлдүл дарын иесі. Паганиниге ескерткіш орнатылған. Елі оны құрметтейді.
Тахикардия
Тахикардия ауру емес, симптом болып табылады, өйткені ол көптеген аурулардың көрінісі ретінде пайда болуы мүмкін. Тахикардияның ең көп тараған себептері: вегетативті жүйке жүйесінің бұзылуы, эндокриндік жүйенің бұзылуы, гемодинамикалық бұзылулар және аритмияның әртүрлі формалары.
Патологиялық тахикардия жағымсыз салдарға әкеледі. Біріншіден, жиі жүрек соғуымен жүректің тиімділігі төмендейді, өйткені қарыншалар қанға толып үлгермейді, нәтижесінде қан қысымы төмендейді және дене мүшелеріне қан ағымы азаяды. Екіншіден, жүректің қанмен қамтамасыз етілуі нашарлайды, өйткені ол бір уақытта көп жұмыс істейді және көп оттегін қажет етеді, ал жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің нашар жағдайлары ишемиялық ауру мен кейінгі инфаркт қаупін арттырады.
Молықбай Байсақұлы
Молықбай Байсақұлының туғанына 150 жыл толуына арналған ғылыми-танымдық конференция өтті
Раушанның бұл сөзі елге ой салды.
Жанғали Жүзбаев, Әбдіманап Жұмабекұлы, Жемісбек Дәулетбекұлы ойлы пікірлерін айтты. Сейдахмет Мұхаметшин, Егеубек Далбағаев қобызшыға ескерткіш орнатуды жөн деп қолдау білдірді. Молықбайдың киелі қара қобызын қайта өңдеп, қалпына келтірген өнер шебері Қанат Қазақбаевқа ел алғысын айтты.
– Мен 1970 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы кон­серваторияда оқып, атақты қобызшылар Дәулет Мықтыбаев пен Жаппас Қаламбаевтан дә­ріс алдым. Молықбай күйлерін елге оралтуымыз керек. “Жезкиік”, “Бозінген”, “Аққу”, “Құдіреттің құсы”, “Желмая”, “Ақсақ құлан” күйлерін қобызға түсіріп елге таратқан осы Молықбай қобызшы! – деді Ә.Жұмабекұлы.
...Ілиястың туған інісі Қызырбек Жансүгіров өз аузынан...
Молықбайды Ілиястың терең білуінің сыры бар. Молықбайдың ата тегі қобызшы болған екен. Әкесі Байсақ, атасы Бұғыбай, бабасы Жетібай атақты күйшілер еді. Ал Ілиястың әкесі Жансүгір, атасы Берсүгір, бабасы Өтеш ақын адамдар бол­ған. Ілияс туғанда Құмдағы Қайнар баба ауылына Молықбай барады. Жансүгірдің әйелі екінші ұлына босанады. Меккеден қажы атанып келген Берсүгір қария:
– Балам! Атыңды Молықбай деп қойған екен. Елге молшылық әкелсін деп ниет білдірген ғой. Әкең Байсақ пен атаң Бұғыбайды танимын. Ақын Сара қарындасың. Текті әулеттің түлегісің. Ұлы бабаң – ер Тоқтанбет. Елің Сақай. Біз де тегін емеспіз. Смағұл қажының өзі неге тұрады. Жаңа өмірге келген немеремнің есімін өзің қой! – депті.
Көкшіл көзді, өңі нұрлы, ер мінезді Молықбай сөзге келмей жас нәрестеге Ілияс пайғамбардың есімін беріпті.
Бұл әңгімені маған Ілиястың туған інісі Қызырбек Жансүгіров өз аузынан айтты. Ілиястың ағасы Бимағзұмның баласы Кәппай куә болатын. Ферману жеңгей шай құйып беріп отырды. Үйде Қосан, Айт, Нығымет, Қалиасқар, Бөрібек, Сейітжан, Байғоржын, Жұматай есімді ауыл адамдары бар еді.
Орысбай ақсақал...бір әңгіме айтты
Молықбайдың туысқаны Орысбай ақсақал 1968 жылы үйінде отырып бір әңгіме айтты:
– Ілияс Ташкенттен келген соң осы ауылдағы Белтоғанда мұғалім болды. Бірінші әйелі Аманшаға үйленді. Жансүгір той жасады. “Шиліөзектің” бойында ат бәйгесі өтті. Жансүгір тойға Молықбайды шақырды. Басына бөрік киген, бойы ортадан жоғары, өткір жанарлы, жүзі нұрлы адам екен. Әр адамға тесіле қарап отырды. Ел: “Молықбай келді!” деп шуылдап жатты. Ойын баласы едім, – деді…
– Ілияс әйелі Аманша баладан қайтыс болғаннан кейін 1925 жылы музыка зерттеушісі, өзінің досы Затаеевичті Ақсуға ертіп келіп, Молықбаймен кездестіреді.
Бірнеше күйлерін жазып алыпты.
Ілияс соңғы рет Мұхтар Әуезовті ертіп Сарқандағы Аман жайлауында киіз үйде отырған Молықбайға барып жолығады. Қастарында Талдықорған қаласы басшысының бірі Шамай Шінәсілов болыпты.
Үлкен Стрельна
Үлкен Стрельна — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бердь өзенінің сол жағалауынан 187 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Молықбай Байсақұлы
Орысбай ақсақал...бір әңгіме айтты
Төрт күндей қобызшының үйінде қонып, оның күйлерін тыңдайды. Ілияс “Күй” поэмасын сол жерде жазса керек. Көп кешікпей Желдіқарағайға бет алыпты. Ілияс өзінің “Жетісу суреттері” циклын атпен ел аралап жүріп жазған деген сөз бар.
Үлкен Стрельна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Молықбай Байсақұлы
Орысбай ақсақал...бір әңгіме айтты
Молықбай Жетісудың жер аттарын өте терең білген адам. Мәскеуде, Қызылордада жүрген Ілияс Жетісудың жері мен өзен, бұлақтарын осы Молықбайдан сұрап алған тәрізді.
Үлкен Стрельна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Молықбай Байсақұлы
Орысбай ақсақал...бір әңгіме айтты
Молықбайды кеңес заманының саясаты онша қызықтырмапты. 1927 жылы Ақсу ауданында Сарметен деген кісінің баласы Баймолданың қызы Мәрияны Шоқпар руындағы Мырзақ­ұлдың ұлы Қожа алыпты. Осы тойда Молықбайдың жүйрік Кер аты бас бәйгеге ие болыпты. Жүйрік ат Ақсу өңірінің Құлагері екен. Осы атты аудан басшыларының бірі сұрап қолқа салады. Ақыры ұрлатады. Молықбай қасына аталас туысқаны Нөкербекті ертіп, әлгі басшыға барады.
Үлкен Стрельна
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Молықбай Байсақұлы
Орысбай ақсақал...бір әңгіме айтты
– Сен бақсысың! – деп әлгі қобызшыға тіл тидіреді. Мазақ жасайды. Қарт күйші қатты күйінеді. Қолындағы тобылғы сапты қамшысымен әлгі басшының басынан салып-салып жібереді.
Бет-аузы қан-жоса болған әлгі айғайлап далаға шығады. Бар даусымен: “Көзім!” деп шыңғырады. “Молықбай пар­тияға қол көтерді!” деп оншақты адам куәге шығады. Сот болады. “Бақсы” деген айып тағады. Молықбайды Алматы қаласындағы түрмеге әкетеді. Молықбай жүрер алдында ағайын-туғанымен қоштасады.
– Мен енді оралмаймын. Түсіме бабам Кенже батыр кірді. Атының артына мінгізіп алып кетті. Алдым қара түнек түн болды. Мен енді күн көзін көрмеймін. Мекенім түрме. Алматының ауылы қашық. Артымнан іздеп әуре болмаңдар. Үкіметтің құрығы ұзын. Мойныма ноқта түсті. Оны шеше алмаймын! – депті.
Інісі Нөкербекке қарап:
Молықбайдың әйелі Ырсай мен ұлы Тілеубек арада айлар өткен соң түрмеде өлген қобызшының басына киген бөркі мен қыстық тонын елге алып келіпті. Сүйегі түрмеде қалыпты. Оның қайда жерленгенін ешкім білмеді.
1938 жылы Ілияс та Алматы түрмесінде атылды. Сүйегі қайда, ол жағы жұмбақ.
Мейрамбай, Орысбай, Жанатбек ақсақалдардың Молықбай туралы айтқандары
Ақсу ауданындағы Қызыл таң ауылында осы ауылдың дана қарттары Мейрамбай, Орысбай, Жанатбек ақсақалдардың Молықбай туралы айтқандарын естіп өстім. Бұл кісілердің қобыз­шының туысқандары екенін кейін білдім.
Ол кезде ойын баласы едік. Бірде совхоздағы №1 ферманың меңгерушісі Бөрібек ағай таяғына сүйеніп тұр екен. Кеңсенің күншуағында әңгіме айтып отырған Мейрамбай мен Жанатбек қарияларға көзі түсті. Барып сәлемдесті.
– Сіздерге бір сұрағым бар. Екеуіңіз де Молықбай қобызшыны өз көздеріңізбен көрдіңіздер ғой? – деді Бөрібек аға.
Дауысы қатты шығатын. Екпіндеп сөйлейтін. Ержүрек, батыр мінезді адам еді
– Байсақ пен Жансақ бірге туысады. Молықбай Байсақтың баласы болса, менің әкем Байдархан Жансақтың ұлы. Мен Молықбайға іні боламын, – деді Мейрамбай ақсақал.
– Күзде бір мәшине шөпті тегін түсіртіп бергіземін! – деді Бөрібек ағай риза болып.
– Маған ше? – деп Жанатбек қария көзін күннен көлегейлеп, көкшіл көзімен Бөрібекке қарады.
– Молықбай туралы не білесіз?
– Білемін. Ол “Бозінген”, “Көк көбік”, “Құдіреттің құсының күйі”, “Аққу” деген күйлерді тартатын. Ол кезде жасым он алты, он жетіге келген кезім ғой. Қобыз­ды күміспен күптеп, алтынмен аптаған өзінің туысқаны Естібай ұста. Мырзағұлдың баласы. Байсақ атамыздың зираты Егінсу ауылының тұсындағы Жа­наш деген жерде. Маңайы қалың қамыс. Шағын терең көл бар. Ел ол жерді “Байсақ көлі” деп атайды. Молықбайдың өзі Алматының абақтысында қайтыс болды. Қайда жерленгенін ешкім білмейді. Кеңес заманының қызметкерін сабады деп басына бәле тілеп алды. Молықбайды “бай”, “бақсы” деп айыптады. Жүйрік Кер атын аудан уәкілі тартып алды. Уәкілді босқа сабады! – деп Жанатбек қария басын шайқады.
– Сізге де шөп беріледі! – деді Бөрібек аға.
Жанатбек қария қатты қуанып қалды да:
– Партиямен ойнауға болмайды. Заң қатал ғой! – деді.
– Менің естуімше Молықбай көкем Әсет ақынның әндерін көп айтады екен. Әсет Маман байдың балаларымен араласып тұрыпты. Қарағаштағы ауылда көп болыпты. Қобызшыны да Маман балалары құрметтеген ғой. Көкем түрмеде жатқанда артынан бірінші рет әйелі Ырсай мен баласы Тілеубек барыпты. Қобызшы қатты жүдеп кеткен екен. Ауылдан апарған тамақтарды жанындағыларға беріпті де:
– Ел-жұрттан алыс кетіп ақырында,
Аяғын шалыс басқан мен бір пенде,
Ән-күйдің қыз-қызының отын үрлеп,
Кез болдым кері аққан қатты селге, – деп, осы сөзді қайталап айта беріпті. Баласына айтыпты:
– Сен Ілиясқа жолық. Мені сол ақтап алады, – депті.
– Әке, өзіңіздің өлең бе? – депті Тілеубек.
– Әсеттікі ғой! – деп қобызшы көзіне жас алыпты, – деді Мейрамбай ақсақал.