cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов
Қан мен тер
Тұрмыс жағынан да азып біткен. Күйдім-жандым деп алып қашқан Ақбалаға көрсеткен қиянаты, баласынан айырып қоя беруі оның қатыгез келбетін толықтыра түседі. Ақбаланы үйден түріп шыққан күннің ертеңінде қаннен қаперсіз ел аралап кетеді. Бұл дүниеде Ақбала дейтін әйелінің болғанын тарс естен шығарғандай. Бұл қаталдығына Тәңірбергеннің өзі де таң қалады. Құрбандығын жұтып алған қолтырауын екеш қолтырауын да көзіне жас алады екен. Ал, Тәңірберген өз тас бауырлығына өзі тәнті... Және сол мінезін мақтан еткендей ме, қалай?
«Қан мен терді» сынаушылар оның кейіпкерлерін Михаил Шолоховтың «Тынық Дон» эпопеясының қаһармандарымен салыстырып қарайды. Тіпті кейбіреуін содан көшіріп алған деседі. Ал, салыстыра келгенде, қазақ жазушысының трилогиясындағы екі жүзден асып жығылатын кейіпкердің бір де бірі, тіпті орыстарына дейін, еш шығарма образына ұқсамайтыны айқындалады. Тәңірбергенге келсек, мұндай типті қаһарманға ұлы орыс жазушысының романындағы кейіпкерлердің арасынан тіпті тырнағы ұқсастары да кезікпейді. Тәңірберген – қазақ әдебиеті тарапынан әлемдік әдебиет образдар галереясына қосар бейнеге жататын бітімі бөлек характер.
«Қан мен тер» трилогиясы Тәңірберген тағдырының соңғы күндерін суреттейтін үлкен тараумен аяқталады. «Ақтар Аралдан шегінгелі Тәңірберген төтен бір халде». Өстіп басталатын тарау тұтастайын ішкі монологтен тұрады. Тәңірберген бар дүниеден баз кешкен. Аяр залым, айлакер қу бұрын ойына алғанын істемей қоймаушы еді. Иті қырын жүгірген соң амалы құрыды. Не істесе де, ойлағанынан кері шығады. Өзінің халіне көлденеңнен тосырқай қарайтынды шығарған. Ішкі монолог ұйтқыған құйындай.
Кейіпкер қай жерден қапы соқтымға ұшырайды. «Үстіңдегі үйіңді жығатындай беті қатты заман бұны төсегінде тыныш жатқызбады». Шалқарға айдап келді. Осы жерде ұсталып қалды. Шегінген генерал Черновтың әскерін құм арасымен бастап алып шығатын кісі керек болып, опасыз досы Темірке саудагер лайықты ешкімді таба алмағандай, Тәңірбергенді нұсқап иек көтеріпті. Басында ақтарға Алтықұдыққа дейін жол көрсетсем, арғы жағына өздсрі бір лажын істер деп ойлап еді, қателесіпті. Ұлықұм, Кішіқұм бойына баруға тура келді. Ол жерден де аман алып шығып еді, ендігі жолын қырсық шалды... Сусыз қаталаған шақта, бар көз өзіне шұқшиып зәресін алып барады. «Ну, гад! Құдық қайда?» – деп ақ офицер жанын мұрнының ұшына келтіріп тұр.
Нұрпейісов психологизмі бұл тұстарда ерекше шабыт алады. Психологиялық мінездеме көркемдік талдауға ұласқанда бақыты күйген кісінің бар пәлені жазмышқа артуы дұрыс па деген сауал туады. Жақсы болсын, жаман болсын, көп харакет істететін адамның пешенесіне жазылған мінезі – характері. Бәрінсн де бұрынғы өр Тәңірбергенге қосымша жаңа табалаушы Тәңірбергеннің шыға келгенін айтсаңшы. Монолог-тексеріс монолог-айыптауға ұштасып, кейіпкер санасын әбдсн сансыратқан. Сансыраған сананың, мәңгүрттенген ахуалы қандай болушы еді? Тәңірберген өзін-өзі жерлейді. Ақылдымын, айла-амалым мен қулығымды бәрінен асырамын деп жүрген жігіт өзін аяусыз кіналап сөгеді. Заманың түлкі болғанда, тазы боп шалу есіне кірмепті. Сол үшін өзін өзі айыптайды. Әсіресе, қызылдарға қарсы шыққанына өкінеді. «Қызылдарға осынша күшпен Колчак түк істсй алмай жатқанда, есалаң сорлы-ау сен күл шашып пе бітірмексің?»
Жаны күйзелген Тәңірберген өстіп өзімен-өзі ішкі диалогке кірген мезетінде тірі пенденің істеп жүрген ісінің бәрін тәрк ететіндей. Бара-бара өмірдің өзінен түңіледі. «Өмірдің түк қасиеті қалмапты-ау», – деген гөй-гөйге басады. Сүлесоқ, енжар, құлықсыз. Көкірегіндсгі ежелгі жауларына деген кектен де ада. Осы дүниеде өзінің де бар-жоғы, өлі-тірісі бәрібір. «Иә, маған, бәрібір» – деді Тәңірберген». Жынды кісіше өзімен-өзі сөйлесетін кейіпкер әуеніне автордың мұңды мақамы қосылып, психологизмнің ең бір күрделі сатысына көтеріледі. Ішкі монолог жиі-жиі ішкі диалогке ауысады. Тәңірберген «өң мен түстей бір халде». Тайталас ойының кезбейтін жері қалмаған тәрізді. Дүниенің төрт бұрышын аралайды. Кербаланың шөлінде қаталаған Хұсайын туралы қиссадағы аңыздарды есіне түсіреді. Әркіммен қызу айтысқа түседі. Бір жұлқысуға жарамаған ақ патшаға наразы. Тағы бірде «бар пейілі малға, байлыққа ауып, болған үстіне болса екен деп құнығып жүргендерді» кекетіп мысқылдайды. Өзі ше? Өзінің олардан асқан жері қайсы? – деп кейіпкер өзін де аямайды.
Сана ағымы күшейе келе машықты кенересінен асып төгіледі. Үлкен философиялық арнаға бет қояды. Жалпы адамзат хақындағы толғанысын еселете түседі. Роман енді адам атаулының бір тұтам тірлігін дұрыс пайдаланып отырғанына күмән келтіреді. Өйтпесе қамшының сабындай қысқа ғұмырында талай күнәға батып үлгіретіні қалай? «Әркім өз күлшесіне күл тартқан заман. Оның бергі жағында өзіміз де құдайдың кең дүниесін қолдан тарылтып, көртышқанша бас-басымызға бір-бір ін қазып ап, күнделікті күйкі тірлікпен күйбеңдеп жүріп, үстіміздегі осынау биік аспанды да жөндеп байқамаппыз».
Трилогияға бұл тұстарда ұлттық ая аздық ететіндей. Ойы енді жер шары үстінде қалқып, адамзаттық өреге көтерілген. Сол бойда ұғып жететіні: адамзат қаншама өмір сүрсе де, өмірдің шын мәніне әлі түсініп жетпеген, Құдай жолының сырына қанықпаған.
Кеңестік атеистік заман шығармасы «Қан мен тер» кейіпкері Құдайды көп аузына ала бермейді. Белгілі себептермен Құран Кәрімді оқып түйсініп, Алла жолын білуге шақырмайды. Алланың аты аталмаса да, заты бар. Ол астарлап айтылады. Тәңірберген көк аспанға жиі көз тігеді. Түркі әлемінде аспан, көк, Тәңір ұғымдары мағынасы тең ұғымдар.
Бір ойды екінші ой түртпектеп оятады. Адам опасыз дүниеден әрдайым жаманшылық күтіп зәресі кетіп жүреді. Осының түп себебі неде? Күнәні жамай бсргенше, күнәдан арылуды неге ойламасқа?
Тәңірбергеннің аузынан бір сәтте ғана «Құдай зауалыңды берсін!» – деген сөз шығады. Осы қарғысты ол кімнен есітті? Әлде, мына сырттан келген зауалды асқындырып бара жатқан сол қарғыс па екен? Тәңірбергеннің іші солай шиыршық атып сенделсе, бергі, сыртқы ойы мына қу даладан су іздеп әлек. Талай жүрген таныс жері еді. Тас қараңғы түнде де көзін жұмып жүріп тауып алатын құдықтардың шегенін біреу тарқатып алып, топырақпен көміп кетеді.
«Бір айналдырғанды шыр айналдыратыны» рас екен. Жолда көрген азабы аздай, зауалды күн енді Тәңірбергеннің ауылына төнеді. Жадап-жүдеп титықтаған ақ әскерлері кенет Тәңірбергеннің аулының үстінен шығады. Сусынын қандырып, тамағы тойып, ауылдың бұт артарға жарамдысын сыпырып алған соң, бар сиқынан айырылып, азғындаған әскер әйел атаулының етегін ашып масқаралайды.
Ішкі монолог арғы-бергіні қорытып үлгермей жатқанда қосарланып битөл сөз кетеуі кеткен дүниенің сұмдықтарын үсті-үстіне басады. Тәңірбергеннің есіне түрікпен ауылын шапқан кезі оралады. Түрікпеннің бір жасамыс әйелі құлақты жарған ащы даусын кілт тыйып: «Жалғыз баламнан айырдың. Қартайған шағымда жұлынымды үзіп жерге қаратып отырсың. Қүдай сенің де зауалыңды берсін!» – дегені енді жаңғырық сияқты қайталанып, жүрегін жұлқылап барады. Табиғат екеш табиғат та бұдан теріс айналғандай... Оның өзі де бір түрлі символистік бейнеге айналып, өлмесең өрем қап дейтіндей.
«Тәңірберген бозторғай үнін жақсы көретін. О шеті мен бұ шетіне көз жетпейтін көл-көсір далада салт атпен жолаушылап келе жатқанда жалғыз көңіл ашатын осы ғана». Көмейінен күн төгілген құмық құс жолаушы жанын жабықтырмайтын қасиетінен мына зауалда айырылып қалгандай. Тәңірберген төбесінде бір жоғарылап, бір төмендеп шыр-шыр еткен бозторғай үнін сезген жоқ. Өйткені ауылдан қайта шығып, Қарақалпақстанды бетке алып, құм арасына сіңгенде бұлар тағы да көмілген құдықтарға тап болады. Титығы құрыған өзінің де, өзі жол көрсетіп келе жатқан ақтардың әскерінің де жан созар жағдайы қалмаған-ды.
Шығарманың трагедиялық әуені философиялық ой-толғаққа ұласады. Аспанды торуылдап қаптап кеткен мына қара құс – зауал құсы. Ертеңгі күн кімнің басын торуылдамақ?
Тәңірбергеннің ішкі драмасы шырқау шегіне жеткендей. «Тағдырға тәбділ жоқ» деп мойындатпай қоймайтын қатыгез трагизм дендеп алған. Есі кіресілі-шығасылы. Өзімен-өзі «сен» деп сөйлесетін ішкі диалогі мүдіріңкі, үзік-үзік, сандыраққа ұқсайды.
«Қап-қара тұңғиық дүние кенет қып-қызыл боп алаулап бара жатты.» Бұны өрт екен деп ойлайды. Өртке қарсы жүгіріп бара жатқан оқыған інісіне көзі түсіп: «О, сорлы...есалаң сорлы! Есі дұрыс кісі үстіне келген өртті қарсы жүгіріп өшіре ме? Ха-ха-ха!» Санасы сөнер шағында қайта бір есін жияды. Тәңірберген бойын қайта тіктегендей. Аспанға көзі түседі. Безерген жерден көңілі қалып болған ол бар үмітін зеңгір көкке артатын тәрізді.
«Мына аспанның әділ болмауы мүмкін емес. «Жоқ, мына аспан әділ, шексіз әділ!» – деп ол осынау опасыз жалғанға өзінің кеш байқаған пұшайман бір сырын бар даусымен жар салғысы кеп кетті. Оған бірақ шамасы келмеді. Бұл кезде ол бар дауыстан жұрдай боп айырылған еді».
Ғарышпен тілдесу – романның жер-көкпен астасқан көкжиегін мейлінше кеңейткен. Кішкентай балықшы ауылының тірлігі қазақ елінің үлкен шындығына айналған.
«Мен – қазақпын!» деп тұрған характерлерінің сомдалу сапасының биіктігі Әбдіжәмілдің эпикалық талантын жаңа бір қырынан танытты. Іштей ашылатын Еламан, Тәңірбергендермен қатар, оқиға барысында кескінделетін характерлерге де роман ерекше жомарт. Бұлар – даралығы көзге ұрып тұратын Кәлен, Сүйеу, Ақбала, Айғаным, Мюлгаузен, Федоров, Қарақатын, Судыр Ахмет, т.б. бейнелері.
Кәлен – халық топырағының тереңінен тамыр тартатын образ. Трилогияның басты идеясы тумысынан батыр, жаужүрек, дара тұлға Кәленнің жан сүйсінтер қайрат-жігерімен, үлкен масштабты іс-әрекетімен байытылып отырады. Еламанның, Тәңірбергеннің бейнесі Кәленсіз жүдеп қалар еді.
Кәлен – 1916 жылғы халық көтерілісінің сардары. Трилогияның соңғы нұсқасында оның қолбасшылық ісі кеңірек көрсетілген. Күші басым жау әскері құм ішінде шабуылға шыққанда қорғаныс шебінің алдына киіз үй керегелерін жайып тастайды. Көмулі тұзаққа тап болған дұшпан талай сарбазын жоғалтып, кері шегінуге мәжбүр. Кәлен комиссар Дьяков пен Еламанның тапсырысы бойынша, ақтар әскерлерінің алдына түсіп алып, қу медиен даладағы құдықтарды жауып отырады. Ақ гвардияшыларға жолбасшы боп жүрген Тәңірберген байдан талайдан кеткен кегін қайтарады. Ақ әскер құзғындарын Тәңірберген ауылының үстінен түсіріп, ақыры тұтас бір әскерді судан қаталатып, бір оқ шығармай қырғынға ұшыратқан асқан ерлік иесі – дәл осы Кәлен. Ол құдды Тәңірбергенге тауқымет тартқызбаққа көктен арнайы түскен, көзге шалынбайтын зауал секілді. Кәлен бір өзі мың сан қолды жайпап кететін ертегінің батырындай асқан ерлік танытады. Фольклор кейіпкерінен айырмасы – ерлігінің нанымдылығында, реалистік сипатында. Кәлен образының сомдалуындағы бір ғажап нәрсе – кейіпкер роман сахнасына мүлде шығарылмайды. Ол туралы Тәңірбергеннің аузынан бір-ақ ауыз сөз естиміз. Кәленнің құдықты қалай жауып жүргені суреттелсе, артық болмас еді. Бірақ автор өйтпеген. Тек істеп жүрген орасан қайратының нәтижесін ғана көрсеткен. Қисапсыз «үнемді» тәсіл. Әбдіжәмілдің айтарлықтай олжасы – қазақ романы поэтикасына қосқан жаңалығы. Кәлен қазақ әдебиетінің батырлар галереясына сұранбай-ақ кіріп тұр.
Жазушының шығармашылық жұмысқа әбден беріліп, ысылып алған кезде көріктеуін, бояуын келістіре жасаған образы – Судыр Ахмет, көк мылжың, қуыс кеуде, есі кірмеген пәруайсыз жан. Еңбекке қыры жоқтығы жағынан Қалау мен Төлеуге ұқсас. Айырмашылығы – қолынан дәнеңе келмейтін. Бір бақаннан бір қазық шығара алмайтын, кандай да іске орашолақ, бос белбеу. Бар жақсылықтан жұрдай, бар кеселді мойнына артқан сорлы тәлкекке ұшырайды да жүреді. Байғұсқа басына келіп дұға оқитын мола да бұйырмаған. Ешкім білмейді. Із-түзсіз жоғалып кеткен. Судырдан артында қалған жалғыз белгі ақ киіз қалпағы. Соның өзінде роман жүрегін соқтыруға бұл өте-мөте қажет характер. Ұлт талайы-тағдыры, адамның өмірдегі еңбегі туралы ойға шомдырады. Өлім де адамның қалай өмір сүргеніне сын... Бұрау басын сындырмаған адамның өмірге келдісі не, кеттісі не? дегізеді.
Нұрпейісов романы ұлттық характердің тұтас сілемін жасауымен құнды. 1916-1918 жылдардағы халық қозғалысын әлеуметтік-психологиялық тәсілмен суреттейтін, өрістетілген ішкі монологке құрылған бұл роман нағыз замана эпосы. Кезінде «Қан мен тер» романы жанрын эпопея жанрына қарсы қоюшылар табылды. «Ішкі драматизм сыртқы қабыршақты бұзып, мән-мағынаға бойлатады». Сондықтан бұл таза роман (роман чистых кровей») делінді.
Бұл көзқарасқа дау айтылды. Роман эпос, оның түрлері фольклорды да, лириканы да, тіпті сүреңсіз хабар, хроника, цифрларды да бойына сыйыстырып, жарасым таптырып, тамаша көркем поэзия болып шығатыны жайындағы ежелгі қағида еске алынды. «Қан мен терде» эпостың көп қасиеті табылатыны дәлелденді. Эпосты романға етене жақындататын шешуші белгі – кең құлаштылығы. Халық өмірі өзенінің табанындағы ағыс, жылғаларды көрсететіндігі. Ұлттық һәм адамзаттық проблемаларға шығатын шалқар шығарма екендігі. Тәңірбергеннің ішкі монологінде мынадай бір пікір бар. Әбден әлі құрып, ойы сан саққа жүгіретін Тәңірберген бір уақ көк аспанға көз тастайды. «Ана қарашы, жарықтық, қандай биік және қандай кіршіксіз таза. Адамзат жетпей сорлап жүр. Көре қал, күндердің күнінде көкке қолы жетсе, адам аспанды да былғайды».
Адамзат һәм табиғат, қоршаған орта. Экология... Белгілі себептермен бұл тақырып идеялық-эстетикалық нысанасы басқа «Қан мен тер» романында көп өрістетілмегені түсінікті нәрсе. Адам табиғат-анаға тым қатыгез екендігін айтып үлкен бір әңгіменің шетін шығарды да (қолы жетсе, адам аспанды да былғайды), сол заматында тоқтайды. Бірақ басталған әңгіме аяқсыз қалған жоқ. Жалғасын жаңа шығармадан тапты. Атап айтқанда, маңызы зор экология әңгімесі, табиғат пен адам туралы толғаныс «Соңғы парыз» роман-дилогиясының (1999) өзекті тақырыбына айналды.
Жанры жағынан «Соңғы парыз» дилогиясы «Қан мен тер» трилогиясымен қарайлас: әлеуметтік-психологиялық роман. Сонымен бірге ерекшелігі де бар. Ерекшелігі, кетеуі кеткен қоғамдық-саяси өмірді әжуалап әшкерелеуші роман-памфлет те.
Экранизация
нобай|оңға|"[[Қан мен тер (фильм)|Қан мен тер" фильміне арналған постер]]
1978 жылы Әзірбайжан Мамбетов пен Юрий Мастюгин Әбдіжәміл Нұрпейісовтің "Қан мен тер" романының желісі бойынша екі бөлімнен тұратын кино түсірді.
Басты рөлдерде: Әнуар Молдабеков, Тұңғышбай Жаманқұлов, Г.Шойбекова, Ыдырыс Ноғайбаев, Н.Рахимов, Ж.Кайрлиев, Е.Евстигнеев, В.Сошальский, Олег Видов, М.Таванов, А.Құланбаева, Әбілқасым Жаңбырбаев, Ш.Хакимжанов, Қасым Жәкібаев, Ю. Герасимов, Ш.Ахметова, Римма Кабдалиева, Айша Абдуллина, Кененбай Қожабеков, А. Собелев, Г. Юдин, В. Гусев, Лола Абдукаримова.
Фильм 1979 жылы Мәскеуде өткен ВДНХ КСРО-ның Алтын медальын және Ашхабад қаласындағы өткен кинофестивальда "Ең үздік тарихи-революциялық фильм" номинациясы бірінші жүлденің ие атанды.
Ескерткіш
300px|солға|[[Ақтөбе қаласындағы "Қан мен тер" романының кейіпкерлеріне арналған ескерткіш]] 2008 жылдың 14-қараша күні Ақтөбе қаласында "Қан мен тер" трилогиясының кейіпкерлеріне арналған Ерік Жауымбаевтың ескерткіші ашылды. Бұл Қазақстандағы әдеби туындының кейіпкерлеріне арналып жасалған алғашқы туынды. Ескерткіш Ақтөбе облыстық Сақтаған Бәйішев атындағы кітапхананың алдында орналастырылған.
Мүсіндік копозицияда "Беларан" аралындағы романның негізгі жеті кейіпкері және ит мүсінделген. Ескерткіш құны 324 000 АҚШ долларын құрайды.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары Санат:Қазақ жазушылары Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Арал ауданында туғандар
Ауыз әдебиеті
Ауыз әдебиеті  — халық шығармашылығының айрықша саласы, ауызша шығарылып, ауызша тараған көркем-әдеби туындылардың жиынтық атауы.
Қазақ халқының мұндай сөз өнерін ғалымдар ауыз әдебиеті деп атаған. Сонымен бірге ғылым мен мәдениетте “халық шығармашылығы”, “халық поэзиясы”, “халықтың ауызша сөз өнері” дейтін атаулар да осыған жақын мағынада қолданылады. 1846 жылы ағылшын Вильям Томс ұсынған “фольклор” (ағылшынша lolk — халық, lore — білім, даналық) сөзі де ауыз әдебиеті атауы үшін халықаралық ғылым атау ретінде орныққан. Бұлардың қай-қайсысы да бірінің орнына бірі қолданыла береді. Бірақ мағыналары бір емес.
“Ер Тарғын, “Қыз Жібек”, “Алпамыс”, “Бозжігіт”, “Мұңлық - Зарлық”, “Шәкір - Шәкірат” т.б. жыр- дастандар дүркін-дүркін қайта басылып шықты. Ал, кеңестік дәуірде ауыз әдебиетітінің көптеген үлгілері белгілі бір түзетулер мен редакциялауларға ұшыраса да, көпшілікке жол тапты. Эпостар, дастандар, ертегілер, аңыз-әңгімелер, мақал-мәтелдер, айтыстар, шешендік сөздер, жұмбақтар т.б. тізбелі болып та, жеке де жарыққа шығып келеді. Бұлардың ішінде, әсіресе, “Алпамыс”, “Қозы Көрпеш - Баян сұлу”, “Қыз Жібек”, “Қамбар батыр”, “Қобыланды батыр” эпостарының екі тілдегі ғыл. (қазақша және орысша) басылымының шығуы фольклор текстол-сындағы ірі жетістік болды. Бұған қоса ауыз әдебиетінің көптомдық басылымын (1997 жылға дейін 17 томы шықты) шығару қолға алынды. М.Әуезов, Е.Ысмайылов, Қ.Жұмалиев, М.Ғабдуллин, Ә.Қоңыратбаев, Ә.Марғұлан, Б.Кенжебаев, М.Дүйсенов, Н.Төреқұл, Р.Бердібаев, М.Мағауин, С. Қасқабасов т.б. ғалымдардың бірнеше іргелі еңбектері жарық көрді. Ауыз әдебиетінің тарихы мен методологиясы жан-жақты зерттелді. Қазақ ауыз әдебиетініңнің озық үлгілері кәсіби ұлттық өнердің өзге түрлері (опера, театр, кино, кескіндеме т.б.) үшін де қайнар бұлақ, құнарлы тақырып саналады. Алғашқы қазақ опералары (Қыз Жібек, Айман — Шолпан), қазақ театры мен киносындағы сәтті шығармалардың көпшілігіне ауыз әдебиетіндегі туындылар арқау болды. Ұлттық дүниетаным мен тәлім-тәрбие жүйесін қалыптастыруды ана тілін, ұлттық тарихты зерделеуді мақсат тұтқан ғыл.-зерттеулер де ауыз әдебиеті үлгілерін айналып өте алмайды. Ауыз әдебиетінің кейбір жанрлары қазіргі заманға сай жаңа сипаттармен дамуда. Олар айтыс, беташар, жар-жар және т.б.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет жанрлары
Бэллевю (Мичиган)
Бэллевю (Bellevue) — Мичиган штатының Eaton округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1365 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 26-07060.
Оникс
thumb|Оникс Оникс (гректің όnyx – тырнақ) – агаттың түстері (ақ және қара) қабаттасып орналасқан түрі. Агат,Оникс-минерал, ақықтың (халцедон) бір түрі. Химиялық формуласы SіO2, қаттылығы 6,0—6,5. Түрлі түсті жұқа қабаттардың қатпарлануынан тұратын жасырын кристалды агрегаттары талшықты немесе радиал сәулелі түрде кездеседі. Агаттың түсі құрамындағы темір, марганец т.б. металдардың тотықтары мен органикалық қоспаларға байланысты болады. Қабатшаларындағы түстердің кезектесіп келуіне қарай:
IC 3062
IC 3062 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Оникс
Шығыс халықтары Агаттың ақаусыз, өте әдемі түрлерін әшекей тас ретінде ертеден қолданып келеді.
IC 3062
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39156, MCG 2-31-65, ZWG 69.103, VCC 134.
Оникс
Эффузивті тау жыныстарында түзілуіне байланысты Қазақстанда Агаттың кен орындары көп (Орталық, Шығыс Қазақстан, Ақтөбе облысы).
Қараой (Балқаш ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Бақанас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 163 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1573 адам (797 ер адам және 776 әйел адам) болса, 2009 жылы 1825 адамды (949 ер адам және 876 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Утика (Мичиган)
Утика (Utica) — Мичиган штатының Macomb округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4577 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-81540.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Жамбыл (Зайсан ауданы)
Жамбыл — Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы, Дайыр ауылдық округінің құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Зайсан қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 558 адам (277 ер адам және 281 әйел адам) болса, 2009 жылы 459 адамды (242 ер адам және 217 әйел адам) құрады.
Пұшықмардан
Пұшықмардан - көне калашық орны. Кокмардан қойнауында, Арыс өзенінің Сырдарияға құяр тұсында. 1969—70 ж. Отырар археол. экспед. (жетек. К.Акышев) ашып, зерттеген. Ерте орта ғасырларға жататын қалашық цитадель, шахристан мен рабадтан тұрады. Цитадель кала үйіндісінің шығыс жағында. Тік бұрышты тебе түріндегі цитадель табанының ауд. 40x40 м, биікт. 10 м. Оған батыс жактан диам. 150 м шахристан төбе жалғасады. Ал тага тәрізді келген рабад шахристанның батыс және оңтүстік жағында болған. Цитадель шахристан мұнаралы бекініс кабырғаларымен қоршалса, рабад тек терең ормен коршалып тұрған. Археологиялық ізденістер барысында алынған ең көне материалдарды 1-ғасырларға жатқызуға болады. Бұлар — колдан жасалған екі ұстағышы және ілуге арналған тесіктері бар кұмыралар, ернеуі тік келген немесе шаршы тәріздес хумдар, екі ұстағышты ас үйлік ыдыстар, т.б. Кейбір ыдыстар коңыр немесе кызыл ангобпен көмкерілген. Табылған әр түрлі қыш ыдыстар бөлшектері Пұшықмарданды халық 1 — 8 ғасырларда мекен еткендігін айғақтайды. Негізі кангюйлер түсында көтерілген бұл қалашық көне Отырар аймағындағы ірі елді мекен болған. Тұрғындары егін егіп, мал өсірген.
Дереккөздер
Санат:Археология
Сеперлі
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2257 м. Асудан сəуір–қазан айларында салт атты адам өте алады. Солтүстік беткейіндегі шатқалдан Байғазы өзені бастау алады.
Өсімдігі
Биік белдеуінде мойыл, қараған, тобылғы, арша жəне астық тұқымдас шалғын шөптесіндер өседі.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы асулары Санат:Жетісу Алатауы
Лек-Ю (Кіші Роговая тармағы)
Лёк-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Роговая өзенінің сол жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 43 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Латын тілі
thumb|[[Киелі Кітап|Библияның латын тіліндегі басылымында латынша жазылған – 1407 ж.]] Латын тілі (latīnum, немесе lingua latīna, ) — Латиум (Лаций) және Ежелгі Римде Италикалық Латиндер сөйлеген антикалық Италик тілі.
Еуропалық тілдердің басым бөлігі секілді ежелгі Прото-Үнді-Еуропалық тілдің жалғасы. Этруск тілінің ықпалы мен Грек әліпбиін пайдалану латын тілінің Апеннин түбегінде қалыптасуына әсер етті. Қазіргі Роман тілдері латын тілі диалектісінің (дөрекі Латын) жалғасы. Сонымен қатар латын тілін көптеген студенттер, зерттеушілер мен шіркеу қызметшілері пайдаланады, және әлем бойынша кейбір білім беру институттарында әлі күнге дейін оқытылады.
Латын тілін көптеген тіл семьяларында жаңа сөздер жасауда және биологиялық таксономияда да қолданады. Латын және оның жалғасы болып есептелетін Роман тілдері Италик тіл семьясының сақталып қалған жалғыз өкілдері. Италик тобының басқа өкілдері жазба ретінде сақталғанымен де, кейін Рим республикасы кезінде латын тілімен жұтылып кетті.
Әдебиеті
Б.з.б. 6 ғасырда Рим сөйленісі ретінде пайда болып, Жерорта теңізінің батысындағы елдерді қамтыды. Римдіктердің Галлия, Иберия түбегін, Солтүстік Африка, Британия, Норик, Паннония және Дакияны жаулап алуына байланысты Латын тілі тарады. Ол үнді-парсы және хетт тілдеріне жақын. 9 ғасырдада Латын тілі сөйлеу тілі ретінде жойылды, дегенмен 15 — 16 ғасырларға дейін батыс еуропа қоғамының, католик шіркеуінің, ішінара әдебиет пен ғылымның, дәрігерлік тәжірибенің жазба тілі болды. Латын тілі италия, сардин, провансаль, француз, каталон, испан, португал, ретороман, далмат және балқан-роман тілдерінің негізін қалыптастырды. Плавт (б.з.б. 254 — 184) комедиялары (20-ға жуық) ең көне туынды ретінде танылды. Цицерон мен Цезарь (“Commentarіі de bello Jallіco”) прозалары, Вергилийдің поэзиясы классикалық Латын тілінде жазылған. right|thumb|250px|Мына 1407 жылғы латын [[Библиясы Римнің кейінгі мәдениеттерге орасан зор әсер еткендігін айтады]]
Ресми статус
Латын Еуропа елдерінің ресми тілі болған және әлі күнге дейін болуда:
Латын тіліндегі онлайн қауымдастықтар
Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер Санат:Латын тілі
Не іздейсің, көңлім, не іздейсің?...
«Не іздейсің, көңлім, не іздейсің?...» - Абайдың 1892 ж. жазған өлеңі.
4 тармақты, 8 шумақтан тұрады. Ақын адам баласының шын мақтауға іңкәр көңіл-күйін, көптен алғыс алуды, елге жақсылық жасауды тіршілігінің мәні деп тұсінетін гуманист жанның өз арымен сырласуын өлең ернегіне тұсірген. Мақтаудың өзі сатылып, «екі сөзді тәңірі атқандар» деңгелекше шыр айналып, тарысы піскенніңтауығы болған заманда адам қадірін кім білмек. «Сатып алма, сөз сатса, Ол асылды аңдамас», ''«Мен - мақтанның қҰлы емес, Шын ақылға зорлық жоқ. Антұрған көп пүл емес, Өлім барда қорлық жоқ»'' деп ақын ар алдындағы берік сертін, кісілік парасатын білдіреді. «Өмір, дұние дегенің, Ағып жатқан су екен. Жақсы-жаман көргенің, Ойлай берсең, у екен» деген ақын түйінінің астарында көңіл көзі көреген, өзі емес өзгенің болашағын ойлаған адамның жүрегін өкініш уы өртеп, аққан судай өмірден опықжеумен өтетіні, ойлы адамның көңілі іздегенін таппақ емес деген ишара жатыр. Ақынның бұл өлеңіне композитор М. Маңғытаев арнайы ән-романс шығарған.
Өлеңнің алғашқы шумағы 11 буынды, қалған шумақтары 7 буынды шалыс ұйқаспен жазылған. Алғаш 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны ИбраҺим Қунанбай ұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туынды басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер ұшырасады. Мүрсейіттің 1910 жылғы қолжазбасында 4-шумақтың 1-жолы «Мақтан - жел сөз жанға қас», 5-шумақтың 1-жолы «Журттың бәрі сөз сатса» болса, барлық басылымдарда бұлжолдар Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбаларына, 1909 жылғы жинаққа сүйеніп, «Мақтау - жел сөз жанға қас», «Жұрттың бәрі сөз сатқан» болып алынған.
Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, үйғыр тілдеріне аударылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Тұлғалар
Іргелік қабат
Іргелік қабат — еден белгісі жердің (жаяу жолдың, қорғаныш төсемнің) жоспарлы белгісінен төмен, бірақ онда орналасқан бөлмелер биіктігінің жартысынан аспайтындай орналасқан қабат.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Кастельмарте
Кастельмарте (Castelmarte) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1247 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 1247 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 1 км² шамасында. Пошта индексі — 22030.
Елді мекеннің қамқоршысы — Иоанн Богослов.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Ешпур-Еган
Ешпур-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ненс-Юган өзенінің оң жағалауынан 60 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Бауыржан Торғайбекұлы Жанақов
Бауыржан Торғайбекұлы Жанақов (5 желтоқсан, 1948 жыл, Семей облысы, Жарма ауданы, Жаңатұрмыс ауылы) - Зайсан ауданының әкімі (1998 - 2004), Қарғалы ауданының әкімі (2006-2007), 2007 жылдың наурызынан бері - Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданының әкімі.
Дереккөздер
Санат:5 желтоқсанда туғандар Санат:1948 жылы туғандар Санат:Жарма ауданында туғандар Санат:Целиноград педагогикалық институты түлектері Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері Санат:Зайсан ауданының әкімдері Санат:Қарғалы ауданының әкімдері Санат:Үржар ауданының әкімдері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Құрмет орденінің иегерлері Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Тыңға 50 жыл медалінің иегерлері Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
NGC 2604B
NGC 2604B — Шаян шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 12 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2604B деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 24004, MCG 5-20-23, ZWG 149.49, KUG 0830+296.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Фәйруз әд-Дайлами
Фәйруз әд-Дайлами (فيروز الديلمي) — Йемен жерінде өзін пайғамбар жариялаған Асуад Ансиға пайғамбар салауат жіберген сахабаның бірі.
Нимец Иван Иванович
Нимец Иван Иванович (1938 ж. т.) - суретші.
Монументті енер саласында жұмыс істейді. 1968 ж. К. С. Федоридимен бірге Абайдың мемллекеттік әдеби-мемориалды музейінде көрме үйымдастырды. Осы көрме үшін ол «Абай» (металл, шекіме), «Абай оқыған медресе» (қағаз, ернек, акварель) суреттерін салды (екеуі де автордыңжеке қорында).
Салыстырмалы принцип
Салыстырмалы принцип '''— оқшауланған тыныштық күйдегі материалдық жүйеде немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалыс жағдайындағы жүйеде кез келген процестің бірдей өтетінін құптайтын физиканың іргелі заңы. Мұндағы қозғалыс немесе тыныштық күй ерікті түрде таңдап алынған инерциялық санақ жүйесіне қатысты анықталады. Салыстырмалы принципін басқаша инерциялық санақ жүйелерінде физиканың заңдары бірдей формаға ие болады деп тұжырымдауға болады.'''
Дереккөздер:
Санат:Физика
NGC 7079
NGC 7079 — Тырна шоқжұлдызында орналасқан SB0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 6 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7079 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66934, ESO 287-36, MCG -7-44-22, AM 2129-441.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тырна (шоқжұлдыз)
Сұңқар (арнайы бөлімше)
Сұңқар — ҚР ІІМ арнайы мақсаттағы бөлімшесі. 1998 жылы 11 мамырда құрылған. Тікелей Қазақстанның ішкі істер министріне бағынады.
Мақсаты
Бөлімшенің негізгі жауынгерлік міндеттері:
2003 жылы Қазақстан Республикасы ІІМ алқасында күнделікті жұмысқа арналған «Арлан» бөлімшесінен бөлек «Сұңқарды» жеке құрамның едәуір шығыны мен құрбан болуына әкеп соқтыратын ең күрделі және тәуекелді міндеттерге пайдалану туралы шешім қабылданды.
Ұйымдық құрылым
Штаб-пәтері Астанада орналасқан, бүкіл Қазақстан бойынша 5 аймақтық кеңселер бар. Жаттығу жүйесі көп жағдайда РФ ІІМ «Витязь» ішкі әскерлерінің күрең береттер алуға емтихандарға дейінгі ресейлік арнайы бөлімдеріне ұқсас. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, бөлімше жалпы саны 100 адамнан сәл асатын арнайы мақсаттағы ротаны қамтиды. 2004 жылы бөлімшені полковник А.Юрьев басқарды.
Сілтеме
Санат:Қазақстан арнайы бөлімшелер
Каньисарес (Куэнка)
Каньисарес (Куэнка) (Cañizares (Cuenca)) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Серрания-де-Куэнка ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 549 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 76,6 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 60 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Порту (футбол клубы)
Порту (Futebol Clube do Porto) — Порту қаласындағы португал футбол клубы.
Тарихы
thumb|Антониу Николау да Кошта - клуб құрушысы Клуб «Foot-Ball Club do Porto» атымен 1893 жылдың 28 қыркүйегінде Англиядан футболға қызығып келген сауда портвейні Антониу Николау да Коштаның инициативасымен құрылған.
1894 жылы клуб басқа португалдық клубтарымен бірнеше жолдастық кездесу өткізеді. 1900 жылдары клуб қожайыны Антониу да Коштаның отбасы қиын жағдайға түсіп, да Кошта клубты жабуды ұйғарды. Бірақ, 1906 жылы да Коштадан клубты Англиядан оралған інісі Жозе Монтейру да Кошта өз қолына алды. Клубтың жаңа қожайыны Портуның бапкері қылып француз Адольф Кассенді тағайындады.
1933 жылға дейін «Порту» барлық аудандық турнирлерде жеңіске жетеді. 1933 жылы клуб «Спортинг» және «Бенфика» клубтарымен бірге Португалияның кәсіпқой клубтар арасындағы чемпионатының негізін салушы атанады.
Бірінші тоқырау кезеңі (1933-1955)
1940 жылға дейін клуб чемпионатта орташа нәтижелерін көрсетеді. 1940/41 жж. маусымда клуб чемпионатты жеңеді. Келесі маусымда клуб өз чемпиондығын қорғайды. Бұдан кейін клуб үздік үштікке теқ қана 1946/47 жж. маусымда қол жеткізеді. 1955 жылға дейін клуб 16 жыл ешқандай титулды жеңе алмайды.
Екінші тоқырау кезеңі (1960-1977)
Чемпионатты жеңгеннен кейін Порту екінші мәрте титулсыз кезеңде түседі. Бұл кезеңде клубтың ішкі чемпионаттарда ең үздік нәтіжесі - 6 орын болса, еурокубоктерде 3-кезеңнен аса алмайды. Осы жылдары ең қаралы күн болып 1973 жылдың 16 желтоқсаны саналады. Бұл күні клуб капитаны Павао Витория Сетубалға қарсы ойында есінен танып, ауруханада қайтыс болады.
Жаңа тарихи кезең (1977-1988)
1976 жылы клуб бас бапкері боп Жозе Мария Педроту тағайындалады. Келесі жылы Педроту клубқа 19 жылдан кейін Португалия чемпионы қылады. Келесі жылы клуб Кубок иегерлер Кубогында ширек финалға дейін жетеді. Сол жылы нәтижелерге қатынасты клуб президенті мен бапкер арасында жанжал туындайды. Бұл жанжал Педротудың отставкаға кетуіне себеп болады. Оның орнына Герман Штессл тағайындалады. Штесслдің басшылығымен клуб Португалия Суперкубогына ие кетеді.
1982 жылы клубтың жаңа президенті Жорже Нуну Пинту да Кошта Педротуны қайта бас бапкер қылып тағайындайды. 1984 жылы Педротуның басшылығымен клуб Кубок иегерлер Кубогында финалға дейін жетеді. Бұдан кейін Педроту денсаулығына орай клубтан кететінін жариялады. Педротусыз клуб Кубок және Суперкубокта жеңіске жетеді.
Келесі маусымда бас бапкер боп Артур Жорже тағайындалады. Оның баптауымен клуб екі мәрте Португалия чемпионы атанады. 1986-87 жж. Еуропа чемпиондар Кубогында Порту жеңіске жетеді. Финалда Порту Баварияны 2:1 есебімен жеңді. Келесі маусымда Томислав Ивичтың басшылығымен клуб УЕФА Суперкубогын және ФИФА Құрлықаралық Кубокты жеңіп алады.
Три, тетра және пента (1988-2001)
1988-89 жж. маусымда Порту ешқандай титулға қол жеткізбейді. Келесі жылы бас бапкер боп Артур Жорже қайта тағайындалады. Оның басшылығымен клуб чемпионатта, Кубокта және Суперкубокта жеңіске жетеді. Оның ізбасары Карлос Альберто Силва клубқа алғашқы Чемпиондар лигасында өнер көрсетуге жолдама алып берді.
thumb|Бобби Робсон - Порту клубының 1993-94 жж. маусымындағы бас бапкері 1993-94 жж. маусымда клуб бас бапкері боп ағылшын Бобби Робсон тағайындалды. Оның басшылығымен клуб екі мәрте Португалия чемпионы, Кубок иегері және Суперкубок жеңімпазы атанады. Робсонмен бірге клуб 1993-94 жж. Чемпиондар лигасында жартылай финалға дейін жетеді.
Моуриньо кезеңі (2001-2004)
2001 жылы клуб сол кездегі Униао Лейрия клубының бас бапкері Жозе Моуриньомен келісім-шартқа отырады. 2002/03 жж. маусымда Порту үш бірдей титулға - Португалия чемпиондығына, Португалия Суперкубогына және УЕФА Кубогына ие кетеді.
thumb|Порту клубының 2004 ж. Чемпиондар лигасының финалындағы құрамы
Келесі маусымды Порту Суперкубокты жеңумен бастады. Бірнеше апта өткен соң клуб УЕФА Суперкубогында Миланнан жеңіліп қалды. Осы маусымда Порту екінші мәрте Португалия чемпионы атанды. 2003/04 жж. Чемпиондар лигасының финалында клуб Монаконы жеңді (есеп 3:0).
Моуриньодан кейін (2004-2010)
Клубтан Моуриньо кеткен соң, Порту сапынан көптеген футбол жұлдыздары басқа клубтарға кете бастады. 2004 жылда Порту басшылығында үш бірдей бапкер болды, олар:Луиджи Дельнери, Виктор Фернандеш және Жозе Кошейру. Фернандеш кезінде клуб Суперкубок және Құрлықаралық Кубогына қол жеткізеді. Бірақ Порту УЕФА Суперкубогында Валенсияға, ал Чемпионат пен Кубокта Бенфикаға есе жіберіп қояды.
2005-06 жж. маусымда клубты голландтық бапкер Ко Адриаансе баптады. Ол клубты қайта құрап, Портуны қайтадан Португал грандтар сапына алып келеді. Осы жылы клуб Чемпионатты жеңіп, Кубоктың финалына дейін жетеді. Бірақ Порту Чемпиондар лигасында топтық кезеңде-ақ шығып қалады.
thumb|Портуның 2008-09 жж. чемпиондығын тойлауы
2008-09 жж. маусымда клуб жанкүйерлері Портудан алтыншы мәрте чемпионатты және Кубокты жеңуді бұйырды. Бұл мақсатты орындау кезінде Феррейра осы маусымдағы Суперкубок пен Кубокта жеңіске жетті, алайда клуб чемпионатта Бенфикадан үш ұпайға қалып қойды. Осыдан кейін клуб басшылығы Феррейраны отставкаға жіберуді шешті.
Виллаш-Боаш және одан кейінгі жылдар (2010-қазіргі уақытқа дейін)
thumb|2011 жж. Еуропа лигасының финалының салтанатты ашылуы
2010 жылы клуб бас бапкері боп бұрынғы Моуриньоның көмекшісі Андре Виллаш-Боаш тағайындалды. Андре Виллаш-Боашпен клуб осы маусымда Кубокқа, чемпионат чемпиондығына және Еуропа лигасында жеңуіне қол жеткізді. Клубта осы маусымда Жоао Моутиньо, Радамель Фалькао және Халк сияқты жаңа жұлдыздар шықты.
Виллаш-Боаш Челсиге кеткен соң, клубтың жаңа бапкері боп Витор Феррейра тағайындалды. Оның басшылығында клуб тек қана чемпионатта жеңіске жетті. Порты осы маусымда УЕФА Суперкубогында жеңіліске ұшырап, Кубокта және Чемпиондар лигасында әлдеқайда ерте шығып қалды.
Осыдан кейінгі маусымда Порту Португалия чемпионы атанды. Чемпиондар лигасында клуб 1/16 финалында Малагаға жеңіліп шығып қалды.
Дербилер
Клубтың басты қарсыластарымен ойындары дербиге айналған. Бұлар: «Бенфика» клубымен ойын - Классико (порт. O Clássico) және «Спортинг» клубымен ойын - Дерби (порт. Derby).
Сілтемелер
Санат:Португалия футбол клубтары Санат:Порту ФК Санат:1893 жылы құрылған футбол клубтары
758 Бойз
758 Бойз спорт клубы — Синт-Мартеннің Филипсбург қаласындағы футбол клубы. 2017 жылы құрылған.
Сілтемелер
Санат:Синт-Мартен футбол клубтары
Гарет Бейл
Гарет Фрэнк Бейл (Gareth Frank Bale; 1989 жылы 16 шілдеде туған, Кардифф, Уэльс) — уэльс футболшысы, "Лос-Анжелес" футбол клубы мен Уэльс құрамасының жартылай қорғаушы. Шеткі жартылай қорғаушы ретінде ойынға қатысады. Өзінің тез жылдамдығымен және дәл тебуімен ерекшеленеді.
Клубтық
Өз карьерасын сол жақтағы қорғаушы ретінде "Саутгемптон" клубында бастаған. Айыптық стандарттан соғуда шеберлік қасиеттерін көрсете білді. Алғашқы ойынын "Миллоулға" қарсы өткізді де Тео Уолкотттан кейін Англия Премьер-лигасында алаңға шыққан жас футболшы атанды. 2006/07 маусымда 38 рет алаңға шығып, 5 гол соқты.
2007 жылы «Тоттенхэм » клубына ауысып, шабуылшы ретінде ойнауды бастады. "Тоттенхэм" сапындағы ресми дебютін 26 тамызда "Манчестер Юнайтедке" қарсы ойында өткізді. Алты күннен соң тұңғыш голын "Фулхэм" қақпасына соқты (3:3).
2010 жылы 21 тамызда "Сток Сити" қақпасына тұңғыш дублін соқты. 29 қыркүйекте УЕФА Чемпиондар Лигасындағы тұңғыш голын "Твенте" қақпасына соқты. 20 қыркүйекте Чемпиондар лигасындағы тұңғыш хет-тригін "Интернационале" қақпасына енгізді, бірақ "Тоттенхэм" 3:4 есебімен ұтылып қалды. 2011 жылы ақпан айында АПЛ-дың үздік футболшысы атанды.
2012/13 маусымда 11-нөмірлі жейдені киді (бұған дейін 3-нөмірде ойнаған). Маусым қорытындысында Англия премьер лигасының "Жыл ойыншысы" және "Үздік жас ойыншысы" деген екі бірдей номинациясын ұтып алды. Бұған дейін мұндай дубльді Энди Грей мен Криштиану Роналду ғана жасай алған.
2013 жылы 1 қыркүйекте 100 миллион еуроға "Реал Мадридке" ауысты. Бұл сол кездегі трансферлердің рекорды болды, "Реалда" ойнаған алғашқы маусымда УЕФА Чемпиондар Лигасын, Испания кубогын ұтып алды. Осы екі турнирдің финалында гол соқты. Корольдық клуб сапындағы алғашқы ойынын "Вильярреалға" қарсы өткізіп, алғашқы голын да соқты.
2014 жылғы клубтар әлем чемпионатында "Сан-Лоренсоның" қақпасына бір гол соқты, "Реал" турнир жеңімпазы атанды. Бұл Бейлдің "Реал" сапындағы төртінші ірі жүлдесі болды.
2015 жылы 20 желтоқсанда "Райо Вальекано" қақпасына төрт гол соғып, карьерасындағы тұңғыш покерін жасады.
2018 жылы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында "Ливерпульдің" қақпасына екі гол соғып, клубқа жеңіс әперді. Чемпиондар лигасының финалдарында ойынға тыңнан қосылып дубль жасаған тұңғыш футболшы атанды.
2019 жылы 9 ақпанда "Атлетико" қақпасына "Реал" сапындағы 100-ші голын соқты.
2020 жылы қыркүйекте бұрынғы клубы "Тоттенхэмге" жалға берілді. 20 рет алаңға шығып, 11 голмен ерекшеленді.
2022 жылы "Реал Мадридпен" келісімшарты аяқталған соң, сол жылы 25 маусымда "Лос-Анжелес" клубына ауысты. Өзінің сүйікті 11 номерін таңдап алды.
Ұлттық құрама
2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысып, топтық кезеңде сол Словакияның, Англияның, Ресейдің қақпасына бір-бір голдан соғып, құрамасының 1/8 финалға шығуына көмектесті. Плей-офф кезеңінде Бейл гол соға алмады, соған қарамастан Уэльс жартылай финалға дейін жетті.
2018 жылы 6 қыркүйекте 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында Ирландия қақпасына гол соғып, ұлттық құрамадағы голдар санын 30-ға жеткізді (рекордтық көрсеткіш).
2022 жылы 14 маусымда 2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының маусымында Нидерланд құрамасына қарсы ойында ұлттық құрамадағы 40-шы голын соқты.
Футболдан тыс
170px|нобай|оңға|Бейл Adidas X15 аяқ киімімен ойнауда
Жеке өмірі
Бейл Мадридте әйелі Эмма Рис-Джонспен бірге тұрады, ол мектеп кезіндегі сүйіктісі болған. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы бар — қыздары Альба Виолет Бэйл (2012 жылы 21 қазанда туған) мен Нава Валентина Бэйл (2016 жылы 22 наурызда туған) және ұлдары Аксел Чарльз Бэйл (2018 жылы 8 мамырда туған) мен Зандер Фрэнк Бэйл (2021 жылы 7 маусымда туған).
Гарет — гольфтің үлкен жанкүйері. Және де ол алкогольдік ішімдіктерден толықтай бас тартқан.
Сауда белгісі және жарнамалық келісімшарттары
Бэйлдің өзінің сауда белгісі бар. 2013 жылдың 26 наурызында Гарет Ұлыбританияның зияткерлік меншік кеңсесіне өзінің логотипін ресми түрде тіркеуге өтініш берді, ол өзінің жүрек қимылымен тойлауына негізделген, оны гол соққаннан кейін жиі көрсетеді, сонымен қатар ойын футболкасында бейнеленген сүйікті нөмірі — 11. Бұл логотип киім мен аяқ киім сияқты әртүрлі өнімдерде қолданылады.
Ол Adidas, EA Sports, Lucozade және BT Sport сияқты брендтерімен жұмыс істейді. 2014 жылы Бейл "Реал Мадридпен" келісімшарт бойынша тұрақты жалақы ретінде 15 миллион фунт алды, ал оның жарнамалық кірісі жылына 10 миллион фунт болды. 2014 жылдың наурыз айында Бейл Adidas F50 crazylight футбол аяқ киімін қолданған алғашқы ойыншы болды. 2015 жылы Adidas Х15 футбол аяқ киімін киіп ұсынды.
Қайырымдылық
2014 жылдың қараша айында Бейл Криштиану Роналду, Неймар, Хави және Дидье Дрогба секілді әлемнің үздік футболшыларының қатысуымен "Эбола вирусына қарсы 11" атты FIFA акциясына қатысты. "Біз Эбола ауруын бірге жеңе аламыз" ұранымен ("Together, we can beat Ebola") бұл акция Африка футбол конфедерациясымен және медициналық сарапшылармен бірлесіп өткізілді, ойыншылардың өздері ауру туралы және онымен күресу жолдары туралы хабарландыруларды арттыру мақсатында он бір хабарлама жазды.
Сілтемелер
Санат:Уэльс футболшылары Санат:Уэльс Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары‎ Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Лос-Анжелес ФК ойыншылары
Унтерах-ам-Аттерзее
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1529 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 26.02 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — VB, ресми идентификациялық коды — 4 17 45.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Энгльберт Гниглер (АСДП) саналады.
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Сан-Джорджо-Лукано
Сан-Джорджо-Лукано (San Giorgio Lucano) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Матера провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Rocco. Жыл сайынғы мерекесі — 16 тамыз.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Вёрт
Вёрт (Wört) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Шығыс Альб ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 36 084. Муниципалитеттің басшысы — Томас Заур.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Лунг-Еган (Сороминск тармағы)
Лунг-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сороминск өзенінің сол жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Игілікті іс
Игілікті іс - қамқорлық пен аяушылықтан туған және басқа адамдар мен қоғамның игілігіне бағытталған әрекет.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Цайнинген
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Петерсберг (Залькрайс)
Петерсберг (Залькрайс) (Petersberg (Saalkreis)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Заале ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10384 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,89 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 88 295. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Бок.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Қортық Пипин
Қортық Пипин (Pippinus Brevis, Pépin le Bref) — Каролинг әулетінің негізін қалаған франктердің патшасы.