cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Матипулла Салахадинұлы Әженова
Профессор Әженова философия, социология ғылымдары бойынша ғылыми кадрлар даярлауға аса зор еңбек сіңіріп келеді. Оның ғылыми жетекшілік етуімен 60-тан астам диссертация, оның ішінде 12 докторлық диссертация қорғалды. 2006 — 2007 жылдары ішінде 3 докторлық, 3 кандидаттық диссертация қорғалды. Оның аспирантура, докторантурамен өз бетімен ізденушілері арасында, сондай-ақ шетел азаматтары да бар. Профессор Әженованың үзіліссіз еңбек етіп келе жатқанына, міне 52 жыл. Осы жылдардың бәрінде ол тек педагогикалық және ғылыми қызметпен шұғылданды. Соңғы 30 жылда өзі білім алған қасиетті қарашаңырақ әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде табан аудармастан ұстаздық етіп келеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ом заңы
Ом заңы – электр тогының негізгі заңдарының бірі. Ом заңы – өткізгіштегі ток күшінің (І) осы өткізгіштің ұштары арасындағы кернеумен (U) байланысын анықтайды: U=r*І       (1) мұндағы r өткізгіштің геометриялық өлшемдеріне, электрлік қасиеттеріне және температурасына байланысты болатын пропорционалдық коэффициенті r – омдық кедергі немесе өткізгіштің берілген бөлігінің кедергісі деп аталады. Ом заңын 1826 ж. неміс физигі Г. Ом (1787 – 1854) ашқан.
Формулалар
Жалпы жағдайда І мен U арасындағы тәуелділік – сызықты емес, бірақ кернеудің белгілі бір аралығында оны сызықтық деп есептеп, Ом заңын қолдануға болады; ал металдар мен олардың құймалары үшін бұл аралық іс жүзінде шектеусіз. (1) түрдегі Ом заңы ток көздері жоқ тізбек бөлігі үшін орынды. Тізбекте ток көздері (аккумуляторлар, генераторлар, т.б.) болған жағдайда Ом заңы мына түрде жазылады: rІ=U+ε,     (2) мұндағы – қарастырылып отырған тізбек бөлігіне қосылған барлық ток көздерінің қорытқы электр қозғаушы күші. Тұйықталған тізбек үшін Ом заңы былай жазылады: rmІ=ε,       (3) мұндағы толық кедергі (rm) сыртқы кедергі (r) мен ЭІК көзінің ішкі кедергісінің rі қосындысына тең: rm=r+rі. О. з-ның дифференциалды түрі өткізгіштің әрбір нүктесіндегі ток тығыздығын (j) электр өрісінің толық кернеулігімен байланыстырады: rj=Е+Еб немесе j=G(Е+Еб),  (4) Бұл жерде r – өткізгіш материалының меншікті кедергісі, ал G=1/r – оның менш. электр өткізгіштігі, Е – потенциалды электр өрісінің, Еб – бөгде ток көздері тудыратын электр өрісінің кернеуліктері.
Айнымалы токтың толық тізбегі үшін Ом заңы
Бір-біріне тізбектей жалғанған индуктивтігі L  катушкадан, сыйымдылығы  C  конденсатордан және кедергісі  R  резистордан тұратын тізбектің қысқыштарына    айнымалы кернеу түсірейік (2.15-сурет). Ток күшінің i  лездік мәні де,  I_m  амплитудалық мәні де тізбектей жалғанған тізбектің барлық бөлігінде бірдей болады. Ал ток көзінің полюстеріндегі лездік кернеу оның жеке бөліктеріндегі кернеудің лездік мәндерінің қосындысына тең: Тізбектей жалғанған тізбектің барлық бөлігіндегі токтың тербелісі заңы бойынша өзгерсін.
Қарастырып отырған тізбекте еріксіз электромагниттік тербелістер, яғни айнымалы ток пайда болады. Резистордағы, конденсатордағы және катушкадағы кернеудің амплитудаларын сәйкесінше   және  U_{mL}  деп белгілеп, оларды векторлық диаграммаға салайық (2.15-сурет). Ток күшінің амплитудасын горизонталь ось бойымен бағытталған вектор түрінде кескіндейік. Онда горизонталь ось пен әрбір кернеу амплитудасы векторының арасындағы бұрыш ток күшімен ғана сәйкес кернеу тербелістерінің фазалық айырымына тең болады.
Активті кедергідегі кернеудің тербеліс фазасы ток күшінің тербеліс фазасымен сәйкес келеді, ал конденсаторда кернеудің тербелісі ток күшінің тербелісінен фаза бойынша \pi / 2  -ге озады. Сондықтан (2.14) өрнегін былай жазуға болады: thumb|right thumb|right Түсірілген кернеудің \vec U_m амплитудасын векторлардың қосындысы ретінде табуға болады, яғни (кернеу белгісінің үстіндегі нұсқамаға (стрелкаға) қарап кернеуді векторлық шама деп қарауға болмайды. Бүл тек модульдері көрсетілген кернеулерге тең векторлар). 2.16-суреттен, барлық тізбектегі кернеудің амплитудасы Пифагор теоремасы бойынша тең. Ом заңына сәйкес сондықтан осыдан Бұл айнымалы токтың толық тізбегі үшін Ом заңы.   және болғандықтан, (2.15) формуласын былай жазуға болады. кедергісін реактивті кедергі, ал кедергісі айнымалы ток тізбегінің толық кедергісі деп аталады. \phi фазалар айырымын векторлық диаграмманы колданып анықтауға болады: Ток пен кернеудің әсерлік мәндерін колдансақ, (2.15) өрнегін былай жазуға болады: Тізбекте конденсатор жоқ кездегі векторлық диаграмманы салайық (2.17-сурет). Бұл дербес жағдайда thumb|right Егер (2.15) пен (2.16) өрнектерінде яғни C = \infty деп алсақ, соңғы екі формула шығады. Олай болса, тізбекте конденсатор жоқ болса, сыйымдылық C нөлге емес, шексіздікке тең екен. Шынында да, егер тізбектегі конденсатордың астарларын бір-біріне шексіз жақындатса, конденсаторды жоқ деп есептеуге болады. Ал жазық конденсатордың сыйымдылығы Бұл формуладан егер  d = 0  болса, C = \infty шығады.
Генератордан алынатын энергия тек активті кедергіде ғана жылу энергиясы түрінде бөлініп шығады. Реактивті кедергіде энергия жұтылмайды. Реактивті кедергіде периодты түрде электр өрісінің энергиясы магнит өрісінің энергиясына айналып, түрленіп отырады. Периодтың бірінші ширегінде, конденсатор зарядталып жатқанда энергия тізбекке электр өрісінің энергиясы түрінде түсіп, жинақталады. Ал периодтың келесі ширегінде, конденсатор разрядталып жатканда, энергия қайтадан магнит өрісінің энергиясы түрінде желіге қайтарылады. Тағы да R=p*l/S - ке тең болады.
Дереккөздер
Санат:Физикалық заңдар Санат:Электрлік Санат:Электроника Санат:Электротехника Санат:Радиотехника
Сен-Морис-ле-Брусс
Сен-Морис-ле-Брусс (Saint-Maurice-les-Brousses) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,87 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 904 адамды құрады. Халық тығыздығы — 83,16 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Шопрон
Скарбантия қазіргі Шопронның негізгі алаңы орналасқан жерде болған. Империя құлағаннан кейін қала толықтай қиратылып, тек мажарлар келгеннен кейін қайта қалпына келеді.
Қала жайындағы алғашқы деректер 1153 жылға жатады. 13 ғасырда Шопрон ерікті корольдік қала деген атқа ие болады. 16-ғасырдағы түрік шапқыншылығы кезінде 1529 жылы түрік жауынгерлері қаланы тонап кетеді, бірақ түріктер қалада өз биліктерін жүргізе алмады. Қалаға көптеп келген келімсектердің есебімен халық саны өсті. 1676 жылы қала қатты өрттің салдарынан көп бөлігі бұзылды.
Дереккөздер
Санат:Мажарстан қалалары
Әйтімбет Ильяс Абылайұлы
Әйтімбет Ильяс Абылайұлы (1945 жылы туған) - философия ғылымдарының кандидаты. Әлеуметтану проблемалары бойынша 60-тан астам еңбектер жазған. Шығарған мақалаларының көпшілігі қазіргі азаматтық қоғамның мақсаты мен функциялары, құқықтық мемлекеттің және үкіметтік емес ұйымдардың қарым-қатынастары, елдің тұрғылықты даму үрдістерін зерттеуге арналған.
Ғылыми жетістіктері:
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1945 жылы туғандар
Тодювци (Велико Тырново облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 77 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Манциана
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6148 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 251 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 66.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Иоанн Креститель. Жыл сайынғы мерекесі — 29 тамыз.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Мирабилит
Мирабилит, глаубер тұзы (mіrabіlіs – ғажап) – сульфаттар класының минералы. Химиялық формуласы: Na2SO4*10H2O. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары призма, баған, қалақша, ине тәрізді. Кристалдық агрегаттары ұсақ түйірлі, топырақ секілді масса, сталактит түрінде кездеседі. Мирабилит мөлдір, түссіз, сұр, ақ, көгілдір, сарғыш болып келеді. Шыныдай жылтыр. Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 1,5 – 2, тығыздығы 1480 кг/м3. Дәмі күйдіргі ащы], құрғақ ауада ақ ұнтаққа, кейін тенардитке айналады. Ол тенардит, гипс, галитпен бірге кездеседі. Мирабилит сода өндіруге, шыны мен бояудың кейбір түрлерін, медицина мен ветеринария дәрі - дәрмектерін жасауда қолданылады. Қазақстанда Солтүстік Каспий, Арал теңізі маңындағы, Теңіз бен Сарыарқадағы кейбір тұзды көлдерде кездеседі.
Михаил Сергеевич Пономарев
Ауылда оқып, кейінде Қарағандыға келіп, шахтаға түседі. 1940 жылы ол Қызыл Армия қатарында қызмет етті. 1942 жылы әскери ұшқыштар мектебін тәмамдады. 1943 жылдың наурызынан бастап жас ұшқыш Отан соғысы майдандарындағы ұрыстарға қатысты.
1968 жылы подполковник Михаил Сергеевич Пономарев демалысқа шықты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1920 жылы туғандар Санат:Ақмола облысында туғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Қазақстан ұшқыштары Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Эльбрус
thumb 250px|thumb|Эльбрустың ғарыштағы суреті thumb|left|Эльбрустың ғарыштағы суреті Эльбрус (карач-балк. Минги-тау) – Үлкен Кавказдың Бүйір жотасындағы ең биік шың. Андезиттік лавалардан түзілген сөнген жанартаудың екі конусынан тұрады. Биік тау тұғыры граниттен және кристалдық тақтатастан құралған. Батыс конусының биіктігі 5642 м, шығысының биіктігі 5621 м. 50-ден аса мұздықтан (Үлкен Азау, Теріскөл, Уллукам, т.б.) тұрады, 134,5 км²-ге жуық мөлшерін мұз басқан. Эльбрус шыңына таяу өңірден Кубань өзені басталады. Табиғи ұлттық саябақ құрылған. Эльбрус шыңы – Кавказдағы альпинизм және туризм орталықтарының бірі.
Дереккөздер
Санат:Жанартаулар Санат:Ресей шыңдары Санат:Кавказ
Ақтуру
Ақтуру (Ақтру) — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шу өзенінің сол жағалауынан 122 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай Республикасы өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Романильос-де-Атьенса
Романильос-де-Атьенса (Romanillos de Atienza) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Серрания ауданында (комарка) орналасқан.
Левисвилл (Айдахо)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 467 адамды құрады.
Романильос-де-Атьенса
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 48 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24,01 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Левисвилл (Айдахо)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Джефферсон округы (Айдахо)
Электр тербелістерінің генераторы
Электр тербелістерінің генераторы (Генератор электрических колебаний) — тұрақты ток электр энергиясын электроңдық аспаптар көмегімен өшпейтін электромагниттік тербелістер энергиясына түрлендіретін электрондық құрылғы. Пайдаланылатын аспаптар типіне байланысты электрондық шамдардағы, транзисторлардағы, магнетрондық аспаптардағы (магнетрондар, карматрондар), газразрядты аспаптардағы (тиратрондық генераторлар), сондай-ақ кванттық генераторлар (лазерлер, мазерлер) деп бөлінеді. Электр тербелістерінің пішіні бойынша: синусоидалы (гармоникалық) тербелістер генераторлары, импульстык генераторлар, арнайы пішінді тербелістер генераторлары деп жіктейді.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Дариялықтақыр
Дариялықтақыр – Сырдария өзенінің оң жағалық аңғарындағы (көне арнасында жатқан) тегіс жазық.
Географиялық орны
Қызылорда облысының Жалағаш, Сырдария, Шиелі аудандары жерінде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 230 км-ге созылған, ендірек жері 50 км. Теңіз деңгейінен 110–145 м биіктікте жатыр. Жазық жерлерінде құдықтар (Доңыз, Табаққабыл, Қатын, т.б.) және қоныстар (Жайсаң, Қаракемер, т.б.) көптеген. Жер қыртысы бор шөгінділерінен түзілген. Оның үстін ысырынды құмдауыт балшық жапқан.
Өсімдігі
Тақырдың сор, сортаң топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік, жусан басым өскен. Оңтүстік-шығысындағы құмды алқабында және құрғақ арналарда жыңғыл, жүзгін, сексеуіл шоғырлары кездеседі. Қараөзек өзені сағасында тоғай, орталығының жазық бөлігінде сексеуіл өседі.
Дереккөздер
Санат:Қызылорда облысы географиясы Санат:Қазақстан жазықтары
Фремеревиль-су-ле-Кот
Фремеревиль-су-ле-Кот (Frémeréville-sous-les-Côtes) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Коммерси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,44 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55196, пошта индексі — 55200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 104 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Моначия-д'Орецца
Моначия-д'Орецца (Monacia-d'Orezza) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Корте округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2B164, пошта индексі — 20229.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 33 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,3 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Каска (Риу-Гранди-ду-Сул)
Каска (Риу-Гранди-ду-Сул) (Casca (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пасу-Фунду экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 790 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 271,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 32,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1954 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Жанақ Жаңабатырұлы
Жанақ жаңабатырұлы  (1768, Павлодар облысы Баянауыл ауданы Қызылтау а. — 1850, сонда) — ақын.
Арғын тайпасының Сүйіндік руынан шыққан. Әкесі Жаңабатыр елге белгілі палуан болған. Ж. алғашында ауыл молдасынан оқып, кейіннен Үргеніш медресесінде оқыған. Көтеш, Салғара ақындарға шәкірт болған. Ж-тың шығармаларының көпшілігі сақталмаған. “Баянауыл” дастаны мен “Бөкей төреге” деген толғауы ғана бар. Жазушы Қ.Исабаевтың “Серт” трилогиясында “Баянауыл” дастанынан үзінділер берілген.
Санат:Қазақ ақындары Санат:1768 жылы туғандар Санат:1850 жылы қайтыс болғандар
Үлкен Пунья
Үлкен Пунья — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пушма өзенінің сол жағалауынан 90 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Ла-Ное-Пулен
Ла-Ное-Пулен (La Noë-Poulain) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,7 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27435, пошта индексі — 27560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 201 адамды құрады. Халық тығыздығы — 42,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Жанайдар Орынбайұлы
Жанайдар Орынбайұлы (шамамен 1818, Ұлытау өңірі — 19 ғ-дың 70-жылдары) — батыр, Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі. Арғын тайпасы Сүйіндік руы Мәжік бөлімінен шыққан.
1837 жылы Ақмола дуанына қарайтын арғын тайпасының Қуандық, Сүйіндік, Төртуыл, Қойлыбай, Қалқаман, Темеш, Тінәлі руларының жасақшыларын бастап Кенесары әскеріне келіп қосылады. Кенесары Ақмола бекінісіне шабуыл жасар алдында Жанайдарды бас етіп бекіністі барлауға шолғыншылар жіберді. Шабуыл кезінде ерлігімен, мергендігімен көзге түскен Жанайдар ханның сенімді серігі, қол бастаушы батырларының біріне айналады. Жанайдар өзінің бауырлары Жанатай, Бектұрған, Өтебайлармен бірге Кенесарыға еріп, он жыл бойы азаттық жолындағы шайқастың бел ортасында жүрген. Жанатай осы жорықта қаза табады. Кенесары мен Наурызбайдан айырылып, көтеріліс тығырыққа тірелген тұста Жанайдар амалсыздан ат басын Арқадағы еліне бұрады. Ұлытаудағы ата қонысын бағаналы найман елінен қайтаруды талап етіп, Санкт-Петербургке барады. Көтеріліске қатысқанына Ресей патшасы кешірім жасағаннан кейін Жанайдар Терісаққан өз. бойы мен Арғанаты тауының етегіне қоныстанады. Жанайдар 1868 жылы қазақтың игі жақсыларымен бірге князь Владимирдің Омбыға келген құрметіне жасалған салтанатқа қатысады. Қажылық сапардан қайтып келе жатып жолда қайтыс болған. Баласы Мейрам Қайрақты деген жерде ат шаптырып ас берген. Жанайдарды “Баласы Орынбайдың Жанайдарды, Адасқан жөнге салған талайларды”, “Төртуылда Жанайдар жиҝан асқан ер еді” деп ақын-жыраулар жырға қосып, Сарамен айтысында Біржан да: “Кім жетер Жанайдарға Алтайдағы, Алты жүз жас бота мен тайлағы бар” деп, байлығын, парасаттылығын тілге тиек еткен.
Көрнектi жазушы I.Есенберлиннiң "Қаһар" романында Жанайдардың Ақмола дуанының аға сұлтаны Қоңырқұлжаның ауылын шапқанда оны ажалдан қалай алып қаламын деп, "Ақ жол" атты қазақы ем-дом жасататыны жан-жақты баяндалған. Сол оқиға негiзiнде ел есiнде сақталған мынандай өлең де бар: Жанайдар артық туды жатырынан, 'Оқ тидi Жанайдардың балтырынан. Бiр айла өлмес жанға бола ма деп, Аттайтын қатын iздедi ата ұлынан. Аттайтын бiр де қатын табылмады, Төрелер тұңiлiп тұр қатынынан!
Жанайдар Орынбайұлы  (шамамен 1818, өлытау өңірі — 19 ғ-дың 70-жылдары) — батыр, Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі. 1837 ж. Ақмола дуанына қарайтын арғын тайпасының Қуандық, Сүйіндік, Төртуыл, Қойлыбай, Қалқаман, Темеш, Тінәлі руларының жасақшыларын бастап Кенесары әскеріне келіп қосылады. Кенесары Ақмола бекінісіне шабуыл жасар алдында Жанайдарды бас етіп бекіністі барлауға шолғыншылар жіберді. Шабуыл кезінде ерлігімен, мергендігімен көзге түскен Жанайдар ханның сенімді серігі, қол бастаушы батырларының біріне айналады. Жанайдар өзінің бауырлары Жанатай, Бектұрған, Өтебайлармен бірге Кенесарыға еріп, он жыл бойы азаттық жолындағы шайқастың бел ортасында жүрген. Жанатай осы жорықта қаза табады. Кенесары мен Наурызбайдан айырылып, көтеріліс тығырыққа тірелген тұста Жанайдар амалсыздан ат басын Арқадағы еліне бұрады. өлытаудағы ата қонысын бағаналы найман елінен қайтаруды талап етіп, Санкт-Санкт-Петербургке барады. Көтеріліске қатысқанына Ресей патшасы кешірім жасағаннан кейін Жанайдар Терісаққан өз. бойы мен Арғанаты тауының етегіне қоныстанады. Жанайдар 1868 ж. қазақтың игі жақсыларымен бірге князь Владимирдің Омбыға келген құрметіне жасалған салтанатқа қатысады. Қажылық сапардан қайтып келе жатып жолда қайтыс болған. Баласы Мейрам Қайрақты деген жерде ат шаптырып ас берген. Ж-ды “Баласы Орынбайдың Жанайдарды, Адасқан жөнге салған талайларды”, “Төртуылда Жанайдар жиҝан асқан ер еді” деп ақын-жыраулар жырға қосып, Сарамен айтысында Біржан да: “Кім  Әдеб.: Бекмаханов Е., Казахстан в 20 — 40-е годы XX века, А., 1992; Хан Кене, А., 1993; Национально-освободительная борьба казахского народа под предводительством Кенесары Касымова, А., 1996. жетер Жанайдарға Алтайдағы, Алты жүз жас бота мен тайлағы бар” деп, байлығын, парасаттылығын тілге тиек еткен.
Дереккөздер
Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:Қазақ батырлары
Феррейрин (Сернанселье)
Феррейрин (Сернанселье) (Ferreirim (Sernancelhe)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Сернанселье муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 562 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,3 км² шамасында. Халық тығыздығы — 54,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Бюир-ле-Сек
Бюир-ле-Сек (Buire-le-Sec) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,36 км² шамасында.
1424 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1424 жылы туғандар
Бюир-ле-Сек
Коммунаның INSEE коды — 62183, пошта индексі — 62870.
1424 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1424 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бюир-ле-Сек
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 793 адамды құрады. Халық тығыздығы — 59,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Өмір іс-әрекеті
Өмір іс-әрекеті (өмір тіршілігі) — тірі материяға тән және "өмір" ұғымымен біріктірілген белсенділіктер түрлерінің жиынтығы. Өмірлік сәтсіздіктер — адам өзі не айналасындағы адамдар сәтсіздік деп қарайтын және сол адамның осы жағдайды қиын өткізетін өмірдегі жағымсыз жағдайлар. Өмірлік таңдау — бұл, Л.C. Кравченконың анықтауы бойынша, тұлғаның өмірлік жолының бетбұрысты сәті. Оның пікірінше, өмірлік тандау белгілі бір тұлғалық қасиеттерді тауып қана қоймайды, сондай-ақ, оларды шындайды, рельефті қылады. Өмірлік тандау адамның не үшін өмір сүретінін, неге ұмытылатынын, өзінің өмірлік мақсаттарына қалай жететінін көруге мүмкіндік береді.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Поунд Крик (Оклахома)
Поунд Крик (Pond Creek) — Оклахома штатының Grant округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 856 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.2 км² шамасында. FIPS коды — 40-59950.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Соль (Берн)
250px|thumb|Картада орналасуы Соль (Берн) (Saules BE) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Мутье округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 150 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.25 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 707, пошта индексі — 2732.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Супериконоскоп
Супериконоскоп - зарядтары шоғырланатын, бейне фотокатодтан диэлектриктік нысанаға ауыстырылатын электрондық-сәулелік беру құралы. Зарядтардың шоғырлануы және потенциалдық бедер екінші реттік электрондық эмиссия есебінен алынады. Жоғары сапалы бейне тек 1000 лк жарықтылық арқылы ғана алынатын болғандықтан, өткен ғасырдың 70-жылдарынан бастап суперортиконмен алмастырыла бастаған.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Оверат
Оверат (Overath) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Рейниш-Бергиш ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 26990 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 68,8 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 78 024. Қаланың басшысы — Андреас Хайдер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Трёхтельборн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 311 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 67 068. Муниципалитеттің басшысы — Хартмут Бранд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Балықтыбұлақ
Балықтыбұлақ — Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы, Төсқайың ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Күршім ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 256 км-дей жерде, Марқакөл көлінен шығысқа қарай орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 117 адам (56 ер адам және 61 әйел адам) болса, 2009 жылы 109 адамды (60 ер адам және 49 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Күршім ауданы елді мекендері
Ресейдің ауыл шаруашылығы және көлік географиясы
Ауыл шаруашылығының жалпы сипаты
Ауыл шаруашылығы Ресейдің экономикасын дамытудағы аса маңызды буын болып саналады. Өйткені ауыл шаруашылығы материалдық өндірістің шешуші саласы, ол халықты тек азық-түлікпен қамтамасыз етумен шектелмейді, сондай-ақ өнеркәсіптің көптеген салалары үшін аса қажетті шикізат та өндіреді. Сонымен қатар өндірілген өнімдерді дер шағында сапалы өңдеп, дәл уақытында халыққа жеткізу де қажет. Осы шараларды орындау мақсатында ауыл шаруашылығы шаруашылықтың көптеген салаларымен тығыз қарым-қатынас орнатады. Осы байланыстар негізінде агроөнеркәсіптік кешендер қалыптасады
Ауыл шаруашылығы екі маңызды саладан құралатындығын сендер білесіндер, олар: өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы. Ресейде ауылшаруашылық өнімдерінің үлесі жөнінен өсімдік шаруашылығы жетекші орында, яғни жалпы өнімнің 55%-ы тиесілі. Ал қалған 45%-ы мал шаруашылығы өнімдерінің үлесінде. Жоғары дамыған елдерде, керісінше мал шаруашылығының өнімдерінің үлес салмағы төмен. Сондықтан да Ресей ауыл шаруашылығы алдында тұрған басты міндеттердің бірі — мал шаруашылығын мүмкіндігінше өркендету.
Өсімдік шаруашылығы
thumb|right|200px|[[Бидай жинауы]] Ресейдің өсімдік шаруашылығының басты құрамдас бөліктерше дәнді дақылдар, техникалық дақылдар, көкөніс пен бақша, бақ және жүзім, малазықтық дақылдар өсіру жатады. Онша ауқымды емес жерлерде темекі мен шай өсіріледі. Жалпы жыртылатын жердің 56%-ы дәнді дақылдар, 5%-ы картоп пен бақша, 6%-ы техникалық дақылдар, 33%-ы малазықтық дақылдардың үлесіне тиесілі.
Дәнді дақылдар
Дәнді дақылдардан бидай, қарабидай, арпа, сұлы, жүгері, тары, қарақұмық, күріш өсіріледі. Астық өндіруден Ресей дүниежүзінде Қытай, АҚШ және Үндістаннан кейінгі 4-орында, әсіресе қарабидай, арпа, сұлы және қарақұмық жинаудан озық керсеткіштерге ие ("Өсімдік шаруашылығының географиясы" тақырыбын қараңдар). Негізгі өсірілетін дақыл — бидай (жалпы өнімнің 50%-ы), климат қаталдырына байланысты жаздық бидай басым егіледі. Күздік бидай алқаптары неғұрлым оңтүстікке қарай ығысқан. Аса ірі астықты аудандар қатарына Волга бойы, Орал, Орталық қара топырақты аудан, Солтүстік Кавказ және Сібірдің оңтүстік бөліктері жатады.
Аумағы мен өнім көрсеткіші жөнінен 2-орында арпа тұр, ол жалпы өнімнің 20%-ын құрайды. Арпа сыртқы орта өзгерістері мен топырақ құнарлылығына барынша төзімді өсімдік болғандықтан, кең таралған дақыл болып саналады. Арпа, негізінен, малазықтық дақыл ретінде өсіріледі, сондай-ақ жарма жасауда, сыра қайнатуда кеңінен пайдаланылады. Eгіс алқаптары Волга бойы, Орталық қара топырақты аудан мен Солтүстік Кавказ жерінде кең таралған.
Өнім көрсеткіші жөнінен 3-орынды қарабидай (жалпы өнімнің 9%-ы) алады. Суыққа төзімді, тіпті қышқыл топырақта да өсе беретін болғандықтан, қарабидай алқаптарын орман зонасы таралған аймақтардан да кездестіруге болады.
Төртінші орындағы сұлы (жалпы өнімнің 8%-ы) да соншалықты күй талғамайтын болғандықтан орман зоналарына дейін таралған, алайда сұлы ылғалсүйгіш өсімдік. Малазықтық мәні зор, сонымен қатар тағамдық сұранысқа да ие. Одан сұлы үлпектері мен жармасы дайындалады.
Қарақұмық, тары және күріш алқаптары аумағы жағынан шағындау болып келеді. Қарақұмық, негізінен, Орталық қара топырақты аудан мен Волга-Вятка, Орталық ауданның оңтүстік бөліктерінде, тары құрғақшылыққа төзімді болғандықтан, Солтүстік Кавказ бен Волга бойының құрғақ аудандарында, ал күріш Кубань, Волга, Дон өзендерінің атырауларындағы суармалы алқаптарда ғана өсіріледі.
Сонымен қатар Ресей жерінде малазықтық және тағамдық мәні зор бұршақ тұқымдастардан кәдімгі бұршақ, үрмебұршақ, жасымық және қытайбұршақ өсіріледі.
Ресей үшін аса маңызды саланың бірі — картоп өсіру. Өйткені ол, ең алдымен, халыктың ежелден азық ретінде қажетін өтеп келеді, сондай-ақ мал азығы үшін және крахмал шикізаты есебінде кеңінен қолданылады. Картоп ылғалсүйгіш, алайда жылуды аса көп қажет етпейтіндіктен орман зонасының оңтүстігі мен орманды дала зонасында, сондай-ақ ірі қала маңдарында шоғырланған.
Техникалық дақылдар
Техникалық дақылдардың таралу аудандары оларды өңдейтін кәсіпорындар маңайында және агроклиматтық ресурстар мүмкіндігіне қарай орналасқан. Аса маңызды дақылдың бірі — зығыр. Сапалы талшық алу үшін аса ыстық емес, ылғалды климат қажет. Сондықтан зығыр Ресейдің еуропалық бөлігінің солтүстік-батысында, Орталық экономикалық аудан мен Алтай өлкесінде өсіріледі. Қант қызылшасы мен күнбағыс Орталық қара топырақты аудан, Солтүстік Кавказ бен Волга бойында өсіріледі.
Көкөніс пен бақша өнімдері
Көкөніс пен бақша өнімдері елдің барлық бөліктерінде дерлік (қиыр солтүстіктегі аралдардан басқа) өндіріледі. Жалпы өнім көрсеткіші жөнінен Орталық экономикалық аудан жетекші орында, одан кейін Орал мен Волга бойы және Солтүстік Кавказ аудандары тұр.
Бақ және жүзім шаруашылығы
Бақ және жүзім шаруашылығы, негізінен, Ресейдің оңтүстік өңірлеріне тән. Әсіресе Солтүстік Кавказ бен Волга бойына елдегі жиналатын өнімнің тең жартысынан астамы тиесілі. Ресейде өсірілетін барлық жүзім алқаптары Дағыстан мен Краснодар өлкесінде жинақталған. Жемістердің басым бөлігі оңтүстіктегі шекаралас елдерден әкелінеді. Субтропиктік жемістер мен темекі Солтүстік Кавказдың тауалды бектерлерінде, ал шай Краснодар өлкесінің Қара теңіз жағалауында ғана өсіріледі.
Мал шаруашылығы
Ресейдің мал шаруашылығындағы жетекші салаларға ірі қара өсіру, шошқа және қой шаруашылықтары жатады. Соңғы он жыл ішінде Ресейде мал басының саны 2—3 есеге дейін кеміп кетті (косымшадағы 12-кестені қараңдар). Мал шаруашылығының өркендеуіне мал азығының жеткілікті дайындалмауы, мал тұқымын асылдандыру шараларының өз дәрежесінде жүргізілмеуі кедергі жасайды.
Ірі қара шаруашылығы
Мүйізді ірі қара мал шаруашылығы өнім түріне қарай сүтті, сүтті-етті, етті және етті-сүтті бағыттағы шаруашылықтарға жіктеледі. Сүтті, сүтті-етті бағыттағы мал шаруашылығы өте құнарлы, шүйгін шөптер тән орман және орманды дала зоналарында, ал етті, етті-сүтті бағыттағы мал шаруашылығы ылғал аздау түсетін дала мен шөлейт зоналарында кеңірек таралған. Сонымен қатар сүтті, сүтті-етті бағыттағы мал өсіру ірі қалалар мен агломерациялар төңірегіндегі тауарлы мал фермаларында шоғырланған.
Шошқа шаруашылығы
Шошқа шаруашылығы ірі қалалар мен тамақ өнеркәсібі өркендеген аудандарда шоғырланған. Ондай кешендерде тамақ қалдықтары негізінде 100 мың басқа дейін шошқа өсірілуі мүмкін. Алайда мұндай шаруашылықтар арзан ет өндіргеніне қарамастан, қоршаған ортаны ластап, кері әсерін де тигізіп жатады. Шошқаның саны жөнінен Краснодар елкесі алдыңғы орында, одан кейінгі орындарды Орал мен Волга бойы аудандары иеленеді.
Қой шаруашылығы
Қой шаруашылығы жыл бойы жайылымға шығарып бағу мүмкіндігі бар аудандарда кең таралған. Ресейдегі қой шаруашылығының негізгі бағыты — биязы жүнді қой өсіру. Жүн жеңіл өнеркәсіп салаларын аса маңызды шикізатпен қамтамасыз етеді. Ресейдің орталығы мен солтүстік-батысындағы жүні сапалы емес қойлар (оңтүстікте — қаракөл, солтүстікке қарай романов тұқымы) еті мен терісі үшін өсіріледі. Сонымен қатар атақты орынбор шәлілерін тоқитын бағалы түбіт алынатын ангор ешкілерін өсіру Оралдың оңтүстігіне тән.
Құс шаруашылығы
Құс шаруашылығы Ресейдің ірі қалалары маңайында және астықты аудандарда көбірек шоғырланған. Өйткені оның ең басты өнімі — жұмыртқа тез бұзылатын болғандықтан, тұтынушыға неғұрлым жақын орналастыруды қажет етеді. Ірі құс фабрикалары толықтай механикаландырылған.
Жылқы өсіру
Жылқы өсіру еуропалың бөліктің оңтүстігі мен Оралда жақсы жолға койылған, әсіресе соңғы жылдары асыл тұқымды жылқы өсіру белең алуда. Солтүстік Сібір мен Қиыр Шығыстағы бұғы шаруашылығы. ежелден қалыптасқан атакәсіп болып саналады. Омарта шаруашылығы да Солтүстік Кавказ, Оңтүстік Орал, Алтай өлкесінің таулы бөліктеріндегі шалғындық белдеулер негізінде ерте кезден бері тұрақты қалыптасқан сала болып есептеледі. Сонымен қатар орман зоналарының түрлі бөліктерінде терісі бағалы аңдарды өсіру де атадан балаға мирас болған кәсіп, үй қояндарын өсіру де кең тараған. Ресейдің неғұрлым құрғақ аймақтары — қалмақ жері мен Астрахань облысында түйе өсірумен де айналысады.
Қорыта келгенде, Ресейдің ауыл шаруашылығының орналасуы мен дамуының өзіндік заңдылықтары бар. Ауыл шаруашылығы салаларының аумақ бойынша орналасуы көпшілік жағдайда зоналық заңдылықтарға негізделген. Ал оның даму әрі өркендеу қарқындылығы сөз жоқ, Ресей Федерациясының экономикалық, әлеуметтік және еңбек ресурстарының өлеуетше тәуелді.
Көлік географиясының жалпы сипаттамасы. Негізгі көлік түрлері
Ресей аумағында көліктің барлық түрлері дерлік жақсы дамыған деуге болады. Алайда олардың орналасу жиілігі, жүк және жолаушы тасымалындағы үлесі біркелкі емес. Бұл жағдай республика аумағының өте ауқымдылығымен, табиғат жағдайының кейбір ерекшеліктеріне, сондай-ақ әрбір ауданның игерілу дәрежесіне, экономикалық және әлеуметтік деңгейіне тәуелді. Көлік түрлерінің көлік жүйесіндегі орны атқарылған жұмыс нәтижесімен анықталады. Оның көрсеткіштері тасымалданған жүк (млн т) пен жолаушының (млн адам) санымен және жүк пен жолаушы айналымымен бағаланады. Көлік түрлерін таңдауда оған жұмсалатын өзіндік күн, көліктің жылдамдығы, жүк көтеру мүмкіншілігі, табиғат жағдайының көлік жұмысына тигізетін әсері ескеріледі.
Байланыс
Шаруашылық салалары арасындағы ақпарат алмасу, ең алдымен, байланыс жуйелері аркылы жүзеге асады. Ресейдің байланыс жүйелері екі негізгі саладан құралады: пошта және электр байланысы. Пошта байланысының даму дәрежесі жөнінен Ресей Еуропаның жоғары дамыған елдерімен деңгейлес. Әрбір 10 мың тұрғынға шаққанда 3 байланыс орны сәйкес келеді.
Ресей жері арқылы Біртұтас автоматты байланыс жүйесі салынған. Ол электр тербелістері арқылы берілетін ақпараттарды бір жүйеге топтастырады. Әлемдік байланыс жүйесіне енуде ұзындығы 18 мын км-ге жететін Трансресейлік талшықты оптика желісінің салынуының маңызы өте зор. Ол Ресейдің Еуропамен және Жапониямен байланысын жаңа сатыға көтеруде.
Соңғы жылдары интернет жүйесінің жедел дамуы байқалуда. Ол үшін арнаулы талшықты оптика жүйесі салынуда. Байланыс жүйесінің аса ірі орталықтары — Мәскеу мен Санкт-Петербург қалалары болып табылады.
Дереккөздер
Санат:География
Бақтияр Қожа
Бақтияр Қожа (5 қаңтар, 1957 жылы Ташкентте туған) — кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2009). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері (1993 жылдан). Құрмет орденінің иегері (2003).
Ойнаған рөлдері
У.Шекспирдің “Гамлетінде” Гамлетті (реж. Ю.Ханинга-Бекназар), «Ромео мен Джульеттасында» Лоренцо (реж. О.Салимов), А.Чеховтың “Шағаласында” Тригорин (реж. Б.Атабаев), Қ.Мұхамеджанов, Ш.Айтматовтың «Көктөбедегі кездесуінде» Өсіпбай, М.Задорновтың “Күйеуіңізді сатыңызшысында” Андрей Васильевич (реж.О.Кенебаев), Ғ.Мүсіреповтің “Махаббат дастанында” Қарабай, Б.Мұқайдың «Өмірзаясында» Зұлқарнай (реж. Қ.Сүгірбеков), Ы.Сапарбайдың “Сыған серенадасында” Абзал (Е.Обаев, Т.Аралбай), Шахимарденнің “Томирисінде” Ардашир (реж. Т.әл-Тарази), Т.Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Қыдырәлі, С.Асылбекұлының «Күзгі романсында» Сайлау (реж. Ә.Рахимов) және тағы да басқа рөлдерді сомдаған актер.
2013 жылы түсірілген "Жедел Жәрдем" телехикаясында Ермек Ильясов атты дәрігердің рөлін сомдайды.
Дереккөздер
http://www.kozhalar.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=35:2011-05-13-14-59-28&catid=4:tulgalar2&Itemid=13
http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/9678/bio/
Санат:Қазақстан театр актерлері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Нұт
Нұт (Cicer arietinum) - Бұршақ тұқымдасына жататын тағамдық өсімдік.
Билогиялық сипаттама
thumb|Cicer arietinum Біржылдық өсімдік. Сабағы тік, биіктігі 20 см-ден 70 см-ге дейін болады. Жапырақтары тақ қауырсын тәрізді. Жемісі құрғақ - 1-2 дәнді кейде 4 дәнді бұршаққап. Дәндерінің диаметрі 0,5 - 1,5 см. салмағы 150-300 гр. Түсі сарыдан қоңырға дейін болады. Дәндерінің пішіні қойдың басы немесе үкі тәрізді. Піскенде екі жақтауының тігісінен қақырай, тұқымдары шашылады.
Химиялық құрамы
Нұт дәндеріде 20-30% ақуыз, 50-60% углеводтар, 7% майлар бар. Құрамында мырыш, фолий қышқылы, лизин аминоқышқылы, В-1 және В-6 витаминдер табылған.
Қолданылуы
Нұт Орта Азия, солтүстік Африка және Солтүстік Америкада көп қолданылатын тағамдық өсімдік. Құрамында нәруыздық заттар көп болғандықтан өсімдіктің дәнінен басқа шөбі мал азығына пайдаланылады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы Санат:Дәрілік өсімдіктер
Виталий Александрович Кащеев
Кащеев Виталий Александрович (1953 жылы туған, Ресей, Тверь қаласы)
Кащеев 73 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:1953 жылы туғандар Санат:Тверьде туғандар Санат:Қазақстан биологтары Санат:Биология ғылымдарының докторлары Санат:Профессорлар Санат:Харьков мемлекеттік университеті түлектері
Ақшатоған
Ақшатоған — Жетісу облысы Көксу ауданы, Балпық ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Балпық би ауылынан оңтүстікке қарай 2 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 864 адам (425 ер адам және 439 әйел адам) болса, 2009 жылы 832 адамды (399 ер адам және 433 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Көксу ауданы елді мекендері
Аспан координаталарының жүйелері
thumb|right|300px| Аспан Координатасы Жер бетіндегі кез келген нүктенің орны — ендік және бойлық (ф және X) географиялық координаталардың көмегімен анықталатыны белгілі. Аспан координаталары аспан денелерінің аспан сферасында орналасуын анықтайды.
Аспан координаталары географиялық координаталарға ұқсас,бірақ астрономдар географтарға қарағанда әртүрлі зерттеу мәселелеріне байланысты аспан координаталарының бірнеше жүйесін қолданады. Солардың екеуімен танысайық.
Координаталардың көкжиектік жүйесі. Жұлдыздардың көкжиекке және дүние бұрыштарына катысты кәрінерлік орналасуын қарастырсақ, онда координаталардың көкжиектік жүйесін алу ыңғайлы. Бұл жүйедегі негізгі жазықтық — математикалық көкжиек жазықтығы. Аспан шырағының орны екі бұрышпен анықталады, оның бірі — көкжиек сызығы бойымен өлшенетін шырақ вертикаліне дейінгі бұрыш — азимут (А). Бұл бұрыш астрономияда, әдетте, оңтүстік нүктеден батысқа қарай, ал географияда солтүстік нүктеден шығысқа қарай есептелінеді. Екіншісі —вертикаль бойымен өлшенетін шырақтың көкжиектен бұрыштық қашықтығы— шырақ биіктігі (һ).
Шырақ биіктігінің мәні -90°-тан +90°-қа дейін болады. Бұрыш өлшегіш құрал көмегімен (мысалы, теодолит) аспан денесінің көкжиектік координаталарын анықтау оп-оңай.Бірак бұл координаталар жүйесін колдану кезінде туындайтын қолайсыз жағдайлар да бар. Себебі аспан денелерінің кекжиектік координаталарының мәні уақыт пен бақылаушының тұрған орнына байланысты. Мұндай координаталарды жұлдыздық карталар мен атластарда қолдану мүмкін емес. Көкжиектік координаталар шырақтардың аспанда белгілі бір орын мен уақыттағы орналасуын анықтайды.
Координаталардың экваторлық жүйесі. Аспан сферасының керінерлік айналыста болатынын білдік, әрі жұлдыздардың ондағы орындары өзгермейді. Сондықтан онымен бірге қозғалатын координаталар жүйесін қолдану ыңғайлы. Ол — экваторлық координаталар жүйесі. Оның негізгі жазықтығы — аспан экваторының жазықтығы. Жер бетіндегі географиялық ендік сиякты, аспан шырағының аспан экваторынан бұрыштық қашықтығын керсететін координата еңістік деп аталады да, δ әрпімен белгіленеді. Ол еңістік деңгелегі бойымен өлшенетін доға үзындығына тең. Еңістіктін, аспан сферасының солтүстік жарты шарында таңбасы "оң", мәні 0-ден +90°-қа дейін, ал оңтүстік жарты шарда — "теріс", 0-ден -9 0 қа дейін. Экваторлық жүйеде қолданылатын екінші координата географиялық бойлықка ұксас. Ол тура көтерілу деп аталады да, а әрпімен белгіленеді. Тура көтерілу координатасының мәні аспан экваторының бойымен көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесінен шырақтық еңістің дөңгелегіне дейін аспан сферасының айналу бағытына карама-карсы бағытта өлшенеді. Сондықтан да жұлдыздардың көкжиектен шығу кезегі олардың тура көтерілу мәндерінің өсу ретімен болады.
Тура көтерілудің мәні градустық (0°-ден 360-қа дейін) және сағаттық (0-ден 24 сағатқа дейін) бірліктермен өлшенеді. Осы бірліктердің арақатынасын анықтау 24 car = 360° екеніне негізделеді. Демек, 1 сағ = 15°; 1 мин = 15'; 1 с = 15"; 1° = 4 мин; 1' = 4 с. Жұлдыздардың экваторлык координаталарының мәндері бакылаушыға катысты емес, әрі ұзақ уакыт бойы өзгермейді. Осылар бойынша олар аспан карталарында орналастырылады және каталогтарда тіркеледі.
Кординаталардың көкжиектік жүйесі
Аспан шырағының орны екі бұрышпен анықталады, оның бірі көкжиек сызығы бойымен өлшенетін шырақ вертикаліне дейінгі бұрыш азимут. Екіншісі вертикаль бойымен өлшенетін шырақтың көкжиектен бұрыштық қашықтығы шырақ биіктігі.
Бірақ бұл кординаталар жүйесін қолдану кезінде қолайсыз жағдайлар да бар. Себебі аспан денелерінің көкжиектік координаталарының мәні уақыт пен бақылаушының орнына байланысты.
Кординаталардың экваторлық жүйесі
Аспан сферасындағы жұлдыздардың ондағы  орындары өзгермейді. Сондықтан онымн бірге қозғалатын координаталар жүйесін қолдану ыңғайлы. Ол экваторлық координаталар жүйесі. Оның негізгі жазықтығы аспан экваторының жазықтығы.
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Астрономия
Ақша нарығы
Ақша нарығы - кең мағынада - нарыққа бейтауар активтер: ақша жиыны, бағалы қағаздар, туынды құралдар, несие капиталдары, т. б. бойынша қатысушылардың арасындағы экономикалық қатынастардың жиынтығы; тар мағынада сайып келгенде қолма-қол ақша айналымы мен қолма-қол ақшасыз нысандағы айналысты, вексельдер мен чектер, банк сертификаттары мен депозиттерінің, т. б. айналысын қамтитын ақша жиынының агрегаттарына біріктіру дәстүрге айналған қысқа мерзімді ақша және қаржы активтері бойынша экономикалық қатынастар; ұлттық несие және депозит нарықтарының жиынтығы, орталық банк, коммерциялық банкілер мен қаржы институттары қысқа мерзімді несие беру операцияларын жасайды.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Тановыповка
Тановыповка — Башқұртстанның Татышлин ауданындағы ауыл, Төменгі балтачев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 98 адамды құрады. Пошта индексі — 452836, ОКАТО коды — 80250850009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
IC 3406
IC 3406 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41116, MCG 5-30-4, ZWG 159.4.
Сыртқы сілтемелер
IC 3406 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Кіші Аксарка
Кіші Аксарка — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аксарка өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Болды да партия...
«Болды да партия...» - Абайдың 1898 ж. жазған өлеңі. Көлемі 28 жол. Мұнда Абай ел ішін алауыздық жайлап, жұрттың жік-жікке бөлінгенін, солардың арасындағы дау-шарды тиямын деп, өзінің көп әуре болғанын айтады. Абайдың шығармашылық мұрасында бүл тақырыпқа жазылған өлең көп. Солардың бәрінде ақын ел ішінің бүлініп бара жатқанын көріп, араздық туғызатын себептерге қарсы қатты наразылық білдіретін. Оларды өткір сынға алатын. Мына өлеңдегі сарын өзгеше. Ешқайсыңды алаламай, кәрі-жас, жақсы-жаман демей, барымды орталарыңа салып, жанашырлық білдіріп жүргенде, сендер мені өсек қылып, арыма тидіңдер. Өзіммен бірге жарымды қоса даттадыңдар деген шағым айтады. Сол қиянаттарыңды көрмеген болып, кеп уақыт бүгіп келіп, енді шыдамай айтып отырмын деп, жеке басының мұң-зарын білдіреді. Менің сендерге деген ниетім адал, жарымның да ары таза деп ақталғандай болады. Шығарманың өлеңдік құрылымы, көркемдік шеберлігі жағынан да елеулі өзгешелігі бар. Ақынның жыр үлгісінде жазылған шығармалары көбінесе 7,8 буынды болып кезектесіп, шалыс ұйқасқа бағынатын. Әр шумақтың өз ұйқасы өзінде болып, өзге шумақтармен үйлесуі шарт болмайтын. Қазақ жырларының барлығы дерлік осы үлгіні ұстанады. Аталған өлеңнің әрбір жолы, булардан өзгеше алты буыннан құралып, тақпақ үлгісінде келтеден қайрылып отырады да, жеті шумақтың басынан аяғына дейін әр шумақтың төртінші тармағында шалыс ұйқастың бір ғана түрі өзгеріссіз қайталанып отырады. («Жарылды», «шарынды», «кәріңді», «нәріңді», «барымды», «арымды», т. б.). Бұл - төкпе ақындық шеберліктің белгісі. Туынды 6-7 буынды шалыс үйқас үлгісінде жазылған. Өлең алғаш рет 1909 ж. С.-Петербургте жарық керген «Қазақ ақыны Ибраһим Қүнанбайұлының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. 1954 жылғы жинақта соңғы шумақтың алғашқы екі жолы «Өзіңнен асырдың» болып басылса, қалған басылымдарда бүл жолдар 1909 жылғы жинақ бойынша «Ұрыңнан асырдың» ретінде алынған. Туынды қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.
Өлең
Болды да партия,
Ел іші жарылды.