cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Функционализм (интеграция)
Функционализм теориясының негізін қалаушысы Д. Митрани болған. Ол мемлекеттер арасындағы қақтығыстарды тоқтату үшін халықаралық қауымдастықтың мінсіз жолын емес, оның атқаратын қызметтерін анықтау керек деп көрсетті. Осы тұста автор, халықаралық қатынастар жүйесінде мақсаты, алдымен, Еуропаны, содан соң әлемді қамтитын «функционалды қауымдастық» құру болып табылатын «функционалды балама» деп аталатын еуропалық жүйені қалыптастырды. Оның көзқарасы бойынша, интеграцияны жоғарыдан емес төменнен бастау керек, онда да егер мемлекеттер мен ұйымдар ұлттық болатын болса, интеграция әлдеқайда тиімдірек болады. Бұл теория еуропалық мемлекеттердің бірігуінде шынайы нәтижесі ретінде тәжірибелік әрекеттерде көрініс тапты. Функционализм бойынша, интгерациялық үдерістер тікелей мемлекеттермен берілетін нақты құзіреттерге мүмкіндігі бар функционалды ұйымдардың пайда болуына алып келеді. Яғни, интеграцияның соңғы өнімі ол «жалпы саяси құзыреттерінсіз-ақ жұмыс істейтін элементтерден тұратын функционалды жүйенің» құрылуы. Яғни, бұл халықаралық интеграцияның мемлекетаралық ынтымақтастығының дәстүрлі жүйесінен біртіндеп функционалды қауымдастыққа берілуі. Нақтырақ, егеменді мем/ң билік құзыреттері функционалды тиімділікке ие болатын мемлекетүсті құрылымдарға берілу үдерісі. Осылайша, функционализмнің орын алудағы негізгі оң белгілері келесідей болды: Бұл көрсетілген белгілер бойынша функционализм жақтаушылары интеграциялық үдерістер жайындағы ойларында адам мен оның негізгі мүддесі мен қажеттілктерін кез-келген мемлекеттен жоғары қойды. Яғни, ұлттық мемлекеттерден гөрі халықаралық ұйымдар адам қажеттіліктерін қамтамасыз етіле алады, сол себепті де олар тиімді жағын таңдауы қажет деп білді. Дегенмен, бұл теорияның өзіндік теріс жақтары болды, яғни:
Дереккөздер
Санат:Теориялар
Жұбаныш Бәрібаев
Жұбаныш Бәрібаев (21.10. 1898, бұрынғы Алматы облысы, Қарасай ауданы, Көлащы ауылы - 15.3.1927, Алматы) - мемлекет қайраткері.
Сыртқы сілтемелер
Санат:21 қазанда туғандар Санат:1898 жылы туғандар Санат:Қарасай ауданында туғандар Санат:15 наурызда қайтыс болғандар Санат:1927 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Алматы облысының әкімдері
Собрал-Пишорру
Собрал-Пишорру (Sobral Pichorro) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Форнуш-де-Ал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 227 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,81 км² шамасында. Халық тығыздығы — 25,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Болжау
Болжау (Әскери істегі) — әскери аумақтағы ықтимал, объективті пісіпжетілген өзгерістерді тану процесі, әскери теория мен практиканың дамуының келешегін аныктау. Кез-келген саладағы сиякты, әскери істе де болжау эмпиризмдік және ғылыми болуы мүмкін. Эмпиризмдік болжау "күнделікті" практикаға, әскери тәжірибеге негізделеді. Әскери істегі ғылыми болжау — бұл қүбылыстардың, оқиғалардың, процестердің тууын, өзгеруін немесе болашағын алдын ала болжау, соғыстың нақты зандарына, оның диалектикалық-материалистік талдауларына негізделген әскери аумақтағы күткен нәтижелерге қол жеткізу жолдары мен кұралдарын анықтау. Болашақты танудың күрделілігі мен көлемділігі ғылыми болжаудың әр түрлі әдістерін: жалпылама әдіс (материалистік диалектика), жалпы ғылыми әдістер (талдау және синтез, абстракциялау және жалпы қорытындылау, индукция және дедукция және болжау), дәл ғылымдар әдістерін (әскери ғылымға штабтық ойындар, оқу-жаттығулар және т.б. тән) қолдануды қажет етеді. Үлгі жасау, сараптық бағалау әдістері, жүйелі жоспарлау, патентті хабарларды талдау және т.б. әдістер болашақты танудың ерекше әдістері болып табылады. болжауды шындыққа айналдыру үшін бірқатар шарттар: болашақты танудың мақсаты, сипаты, мерзімдері және әдістеріне сәйкес бастапқы хабар, болжау объектісі туралы мәліметтер,болжаудың субъектісінің жоғары жалпы және арнайы дайындығы, т.б. болуы және сақталуы керек. болжаудың әскери істегі маңызды бағыты — бұл ең алдымен келешекте басталуы мүмкін әскери қақтығыстардың сипаты мен мәнін анықтау. Әскери істегі болжаудың ерекше формалары: қарулы күрес жүргізу және оның сипаты, оны жүргізу түрлері мен тәсілдері жөнінде белгілі бір көзқарастар көрсетілген әскери доктрина, жарғылар мен ережелер; операциядағы, ұрыстағы шешімдер және командирлер мен әскери бастықтардың бұйрықтары.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Джердан Шакири
Джердан Шакири (алб. Xherdan Shaqiri, 10 қазан 1991 жыл, Гнилане, СФРЮ) — швейцариялық футболшы, этникалық албандық, "Олимпик Лион" мен Швейцария құрама командасының жартылай қорғаушысы.
Мансабы
Жастайынан Джердан Швейцарияға көшіп, "Базельдің" жастар футбол клубында өз мансабын бастады. Жастайынан оған көптеген ток клубтар ұсыныс жасаған, бірақ Джердан "Базельде" қалды.
2 қаңтар 2009 жылы "Базельмен" кәсіпқой келісім-шартқа қол қойды. 12 шілде күні Джердан өзінің алғашқы ойынын "Санкт-Галлен" футбол клубына қарсы өткізді. Өзінің алғашқы голын "Ксамакс" қақпасына енгізді. 2012 жылының ақпанында "Бавария" футбол клубысен келісім-шартқа қол қойып, 11 нөмірлі жейде алды.
2015-18 жылдары "Сток Сити" сапында ойнады. 2018 жылы жазда "Ливерпуль" сапына ауысты.
Швейцария құрама командасы
2010 жылы 5 маусымда "Италия" құрама командасына қарсы ойын өткізді. 2014 жылы Бразилияда өткен Әлем кубогінде "Гондурасқа" қарсы ойын өткізіп, Хет-Трик жасады.
Жеке өмірі
Джердан Шакири - мұсылман.
Футболдан басқа, битбокспен айналысады.
Базель
Швейцария чемпионы (3 мәрте) 2009/10. 2010-11. 2011-12
Дереккөздер
Санат:Швейцария футболшыларыСанат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ислам дінін қабылдаған футболшылар Санат:Базель ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Сток Сити ФК ойыншылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Абсолютті және салыстырмалы ақиқат
Абсолютті және салыстырмалы ақиқат — танымның даму процесін бейнелейтін категория.
Ол бұған дейін танылған және алда танылатын нәрселердің, сондай-ақ келешекте бізді таным-түсінігімізде өзгеріске ұшырауы мүмкін және ешбір өзгеріссіз қалатын ақиқаттардың ара-қатынасын айқындайды. Болмыс пен ойлау заңдылықтарының өзара сәйкестілігін көрсетеді. Абсолютті және салыстырмалы ақиқат объективті шындықты адам танымы біртұтас қалпында айқын аңғарта ала ма, әлде тек шамамен, салыстырмалы түрде ғана білдіре ме деген сұраққа жауап береді. Біздің таным-түсініктеріміз адамзат ойының (философияның, ғылымның, техниканың, өндірістің) қол жеткізген деңгейлерімен тікелей сабақтас. Соған қарай адамның тіршілік, болмыс туралы ұғымдары да тереңдеп, нақтыланып, жетіле түседі. Демек, аиқаттың өзі де дамуға байланысты өзгеріп, түрленетін салыстырмалы категория болып табылады. Сонымен қатар салыстырмалы ақиқат абсолютті ақиқатты танудың құрамдас бөлігі де. Егер салыстырмалы ақиқат ғылыми сипатта болса, оның құрамында ақиқаттың белгілері де болмақ. Яғни, абсолют ақиқат салыстырмалы ақиқаттың жиынтық көрінісі де. Салыстырмалы ақиқат болмыстың шартты, өзгермелі, уақытша, қайсыбір жағдайда тәуелді кезеңдік қырларын бейнелейтін болса да, ол әрбір құбылыстың мазмұн-мағынасын, құндылық қасиетін, сипаты мен қолданылу аясын ой елегінен өткізу, зерделеу, саралау барысында қалыптасып, қабылданады. Салыстырмалы ақиқат таным-білімді болмыс шындығына жақындатып, тарихи жағдайларға үйлесімділікті арттырады, жалпыға ортақ идеяларды, абсолют мұраларды іздестіруге ұмтылдырады. Салыстырмалы ақиқаттың мағынасы шектеулі болғанмен оның даму мүмкіндігінде шек жоқ. Ол өзгермелі дүниенің егжей-тегжейін саралай, іріктей, өмірге бейімдей отырып, абсолют мәннің құрамдас бөліктерін жасақтайды. Тіршілік құбылыстарының сәйкестігі де, қарама-қайшылығы да Абсолютті және салыстырмалы ақиқат арқылы түсіндіріледі. Ертедегі грек философиясы абсолют ақиқатты “табиғи”, “таза күйінде”, “өздігінен” қалыптасқан ұғымдарға балап, оны мүлтіксіз нәрсе ретінде түсіндірді. Ал ғұлама діндарлар пікірі бойынша абсолют ақиқат табиғаттан тыс абсолют күш, абсолют рух. Жаңа дәуір философиясы абсолюттілік пен салыстырмалылықты бір-біріне қарсы қоймай, бір-бірінен бөле-жара қарамай, олардың ара-қатынасын ғылыми ұғымдармен айқындады: Абсолютті және салыстырмалы ақиқат тіршілік көріністерінің қарама-қарсы жақтарымен қатар, олардың сәйкесті бірлігін де қамтиды. Екеуі де объективті мазмұнды бейнелейді, нақты білімді толықтырады. Салыстырмалы ақиқат объектіні біртұтас толық күйінде емес, белгілі бір жағдай, қатынас шеңберінде бейнелейді де, осы салыстырмалы кезеңдерден абсолют ақиқат құралады және көрініс табады. Абсолют ақиқат ойды тұтас, шындыққа неғұрлым жақын сипаттайды. Абсолютті және салыстырмалы ақиқат ғылыми таным-түсініктерді бұлжымайтын қағидаға айналдырудан сақтандырады, білімнің даму сабақтастығына жол ашады, зерде-зейінді әлемдік өзара байланыстарды тануға шоғырландырады.
Дереккөздер
Санат:Философиялық терминдер
Қыпшақтардың этникалық жер аумағы
300px|thumb|Дешті Қыпшақ Қыпшақтардың этникалық жер аумағының қалыптасу үрдісі этностың негізгі қоныстанған аймағының анықталуымен мейлінше тікелей байланысты. Қимақ қағанының қол астында болған кең-байтақ жер XI ғасырдың басында әулеттік елбөрі руынан шыққан хандар бастаған қыпшақ шонжарларының қолына толық көшті. Қимақ тайпалары шығысында Алтай мен Ертістен батысында Еділ мен Оңтүстік Оралға дейінгі, солтүстігінде Құлынды даласынан оңтүстігінде Балқаш көлі мен Жоңғар Алатауына дейінгі кең-байтақ жерді алып жатқаны мәлім. Қыпшақ хандары саяси дәуірлеуімен қоса-қабат, оңтүстік бағытта ілгерілеп, Сырдарияның орта және төменгі аймағын, Арал және Каспий өнірі далаларын Қыпшақ хандығының қол астына қаратты. Қыпшақ ақсүйектері Сырдария бойы қалаларының билеушілеріне айналды.
XI — XII ғасырдағы Қыпшақ хандығы
XI ғасырдың екінші жартысы — XII ғасырдың басында қыпшақ хандарының біршама орталықтануы мен бірлігі қыпшақ тайпаларының Хорезм жағына қарай, сондай-ақ Жетісудың солтүстік-шығысы мен Оңтүстік Қазақстан ауданына қарай одан әрі жылжуьша себепші болды. XI ғасырдың екінші жартысының бас кезінде қыпшақтар Маңғыстау мен Үстіртте орнығып алды, бұл жерлерде олармен бірге оғыз тайпаларының қалған топтары (ке- шаттар мен чаграқтар) көшіп жүрді.
Әл-Идрисидің «Кіші картасы»
Әл-Идрисидің «Кіші картасында» «Қыпшақтар даласы» (Сахра әл-қыфчақ) деген географиялық атау келтірілген. Бұл этнотопоним Каспий және Арал теңіздерінің арасында орналастырылған, мұның өзі XI ғасырдың екінші жартысына қатысты тарихи шындықты көрсетеді. Аса бағалы деректеме ретіндегі тарихи карталар жөнінде, атап айтқанда, этнонимияны картаға түсіріп бейнелеудің — көрсетілетін объектілердің немесе құбылыстардың мәнін мейлінше айқын көрсетіп беретінін айту керек. Орта ғасырлардағы географиялық карталарды салыстыру әдісі осы карталар арасындагы тиісті уақыт кезеңі ішінде қоныстану география- сы үрдістерінің нәтижелерін бейнелейтін айырмашылықтарды атап көрсетуге мүмкіндік береді. Қыпшақ тайпаларының куман тайпаларымен бірлесе отырып, Еділден батыс бағытыңа қарай қозғалуы мейлінше табысты болып шықты, соның нәтижесінде оғыздар мен печенегтер Еділден Днестрге дейінгі ұлан-байтақ дала өңірінен ығыстырып шығарылып, оған қыпшақ және куман тайпалары қоныстанды.
Қыпшақтардың батысқа қарай қозғалуы
Қыпшақтардың батысқа қарай қозғалуының бастапқы кезендері Махмұд Қашғаридің географиялық картасынан көрініс тапқан, онда олардың мекендеген жері Еділден батысқа қарай, Каспий теңізінің (Бахр Абискун) солтүстік-батысында деп көрсетілген. Ортағасырлық ғалым Еділ өзенінің өзін қыпшақтар еліне жатқызған. Айта кетер мәселе, төменгі Еділ бойындағы өзі аттас орталығы болған Саксин аймағы XII ғасырдың бірінші жартысында қыпшақтар бағындырып алғанға дейін дербестігін сақтап келген. Закария Казвинидің (XIII г.) «Аджаиб әл-махлукат» деген шығармасында келтірілген тарихи картаның деректері де XI ғасырдың екінші жартысына жататын болса керек, онда қыпшақтар орыстардан шығысырақ орналастырылған, ал ол кезде орыстардың жинақы қоныстанған аймағы Орталық Ресей шегінде болатын. Әл-Мустауфидің (XIV ғ.) картасына сәйкес, қыпшақтар Еділдегі бұлғарлар мен Солтүстік Кавказды мекендеген черкестер арасында шоғырланған, бұл да осы мәліметтер мерзімін XI ғасырдың екінші жартысы деп анықтауға мүмкіндік береді. Қыпшақ хандары оңтүстігінде өз мемлекетінің шегін кеңейтіп, Тараз төңірегіне дейін жетті, онда Қарахандармен шекарада Кенжек Сеңгір бекінісін салды. Орталық Дешті Қыпшақпен Қарахан мемлекеті билеушілерінің үлестері арасындағы табиғи шекара Балқаш көлі мен Алакөл ойпатындағы көлдер болды. Қыпшақтардың шығыс шептері XI ғасырда Ертістің он жағалауы мен Алтай тауларының беткейлерін қамтыды. Махмұд Қашғари имектерді (кимектерді) Ертіс аңғарына, олардың ертедегі «имек даласы» деп аталған негізгі аумағына шоғырландырады. XII ғасырда қыпшақ тайпалары Алтайда наймандармен, каңлылармен және керейіттермен шектесіп жатты. Солтүстік-шығысында қыпшақтар өркениет пен мәдениеттің саян-ал- тай ошағымен байланысты болды, ал оны таратушылар қырғыздар, хакастар және басқа тайпалар болатын. Қыпшақ хандығының солтүстік шекаралары Қазақстанның кең даласын Батыс Сібірден бөліп жатқан орманды- дала өңірімен өтті. Солтүстік-батысында қыпшақтар Еділ бойы мен Орал өңірінің тұрғындарымен этникалық-мәдени және саяси қарым-қатынас жасады. Қыпшақ тайпаларының ертедегі бұлғарлар және башқүрттар дүние- сімен өзара әсері XI ғасырдың бірінші жартысы — XIII ғасырдың басында көбінесе қыпшақтардың тіл және мәдениет жөніндегі ықпалы бағытында өрістеді. Оның бер жағында, Махмұд Қашғаридың анықтауынша, XI ғасырдың ортасына дейін башқұрт тілі қимақ тіліне мейлінше жақын болған. Қыпшақтар кемелденген дәуірде қарым-қатынас жасалған этностардың қыпшақтану үрдісі жоғары өрлеп отырған.
Хорезмшах ықпалы
Қыпшақ тайпаларының, этникалық-саяси бірлестігі шегіндегі этникалық жер аумағы, XII ғасырдың 30-жылдарынан хорезмшахтар едәуір белсенді саясат жүргізе бастаған оңтүстік-батыс шептерін қоспағанда, біршама тұрақты болды. Хорезмшахтар әулетінің өкілдері қыпшақ хандарының қолында болған Аралдың оңтүстік өңірін, Сырдария бойындағы қалалар мен Маңғыстауды қаратып алуға бар күшін салды. Хорезмшах Мухаммед қыпшақтардың Сырдария бойындағы иеліктерін өзінің ықпал аясына қосып, сондай-ақ қыпшақ хандарының оңтүстік ордасы Сығанак қаласын бағындырып алды. Бұл жеңістер орасан зор мұсылман дүниесінде бірінші болуға дәме білдірген хорезмшахтар мемлекетінің ең дәуірлеген шағына сәйкес келді. Алайда қыпшақ хандарының хорезмшахтармен тайталасының одан кейінгі барысын шығыстан төнген қаһарлы моңғол күштері тоқтатты.
Мұсылмандардың жазбаша деректемелерінің мәліметтеріне қарағанда, ХІ-ХІІ ғасырларда қыпшақ тайпаларының халық саны бүкіл түркі тілдес халықгар ішінде ең көбі, ал олардың қоныстанған аймағы ең көлемдісі болтан. Сол арқылы ортағасырлық авторлар көшпелілердін қоғамдық және әлеуметтік өмірінің маңызды жағын — этникалық қоғамының иерархиялы екенін көрсетті. Этностар иерархиясы олардың этникалық жер аумағының иерархиясына сәйкес келетін. Күш-қуаты жағынан қыпшақтар қарастырылып отырған дәуірде Орталық Азияда алдыңғы қатарда болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қыпшақтар
Сальвадор
Сальвадор, ресми атауы — Эль-Сальвадор Республикасы (El Salvador) — Орталық Америкада орналасқан мемлекет.
Табиғаты мен климаты
Елдің көпшілік бөлігін вулканды таулы қырат (биікт. 600 — 700 м) алып жатыр. Сөнбеген вулкандары — Санта-Ана (елдің ең биік жері, 2381 м), Сан-Висенте (2181 м), Сан-Мигель (2129 м), Исалько (1885 м). Жер сілкіністері мен жанартау атқылауы жиі болады. Ел аумағын шығыстан батысқа дейін созылып, екі вулканды тау тізбегінің арасында орналасқан орт. үстірт алып жатыр. Ірі өзені — Лемпа. Климаты тропиктік пассаттық. Жыл бойғы орташа температура 22 — 24°С (Сан-Сальвадорда), 2 — 3°С (ойпатты бөлігінде). Жылдық жауын-шашын мөлш. 1500 — 1800 мм (солт-нде 2500 мм-ге дейін), тектон. ойыстарда 600 — 700 мм. Қысқа, бірақ ағыны қатты, қуаң маусымда деңгейі төмендейтін өзендер мен вулканды көлдер көп. Жері негізінен қоңыр қызыл топырақты келеді. Тропиктік орман және бұталы алқаптан құралатын табиғи өсімдік жамылғысы шамалы сақталған. Таудың биік жағында еменді-қарағайлы орман өседі. Лемпа өз. аңғарының баурайын шөп басқан саванна мен бұталы өсімдік алып жатыр.
Жануарлар дүниесі
Сүтқоректі жануарлардан маймыл, койот, ягуар, пума, оцелотты жиі кездестіруге болады. Бауырымен жорғалаушылар ішінен — игуана мен болконстриктор бар.
Прололум дәуірі
Сальвадор аумағы Мезоамерикан аймағының бөлігі болып табылады және уақыт өте келе объектілер мен идеялардың өтуі үшін қызмет еткен аймақта орналасқан.
Сальвадордағы алғашқы мәдени дәлелдер архаикалық кезеңде (б.з.д. 8000 - 1500 ж.ж.) сегіз мың жылдыққа, Мезоамериканың әртүрлі аймақтарына, солардың бірі - Тынық мұхиты жағалауларына үлкен қоныс аудару кезеңіне жатады.
Класске дейінгі кезең (б.з.д. 1500-900 жж.) Мен орта (б.з.д. 900-500 ~ 400) аралығында прото-майя топтары батыс аймақта қоныстанды.
Бұл жағдайда, Чалчуапа аймағында ежелгі қоныстардың қалдықтары табылған, мүмкін, Чьяпас пен Гватемаладан эмигранттар шығар.
Классикаға дейінгі кезеңдегі осы аймақтан шыққан топтар Джаяку немесе Антигуо Кускатлан.
Кейінгі классикалық кезеңге дейін (б.з.д. 500 ~ 400 - б.з.д. 200 ~ 250) Гватемаланың таулы аймақтарымен мәдени даму және тілдік, мүсіндік және коммерциялық қатынастар болды, әсіресе Усулутан керамикасымен және обсидианмен.
Сонымен қатар, елдің үш ауданы (батыс, орталық және шығыс) қоныстанды; және қорғандардың құрылысы Кельепа, Атикисая және Эль-Трапиче сияқты өсті.
Алайда біздің гүлдену б.э.д. 260 жылы Илопанго жанартауының атқылауымен бірнеше секторда үзілді. С.
Ерте классикалық кезеңде (б.з.д. 200 ~ 250-400 ж.ж.) Кельепада, Ленцамен қоныстанған және Илопанго атқылауы әсер етпестен, керемет прогреске қол жеткізілді және таулы және оңтүстік тұрғындармен байланыс орнатылды. истмус. Ортаңғы классикалық кезеңде (б.з.д. 400 - 650 жж.) Мая-Чорти топтары аумақтың батысы мен ортасын қайта көшірді. Елді мекендердің бірі - 6-шы ғасырда айналысқан Хойя-де-Серен, Кальдера жанартауының атқылауынан тұрғындары зардап шеккен; Гюжа көлінің ауданы Батыс Гондураспен, Мотагуа алқабымен және Петенмен маңызды алмасу орны болды.
XII ғасырға дейін ел аумағы қуатты майя империясының, кейіннен ацтектер империясының құрамында болды. 16 ғ. қарасаңында елдің батысы мен орт-на пипиль, шығысына ленка тайпалары қоныстанды. Үндістер негізінен егіншілікпен, сондай-ақ балық аулау кәсібімен шұғылданды. Еур. отаршылар С. аумағын 1523 — 28 ж. жаулап алып, жергілікті үндістерді қырып тастады. 1528 ж. олар Сан-Сальвадор және Сонсонате қ-ларының негізін қалады. Үндістер басқыншыларға қарсы талай рет көтеріліс (аса ірісі 1537 жылғы көтеріліс) жасады. Испан отаршылары бұл көтерілістерді күшпен басты. 1560 — 1821 ж. С. Гватемала ген.-капитандығының құрамына кірді. 1821 ж. С. Испаниядан өз тәуелсіздігін алды. 1823 — 1839 ж. Орт. Америка Құрама Федерациясының құрамында болды. Федерация ыдыраған соң, 1841 жылдан жеке мемлекет. 19 — 20 ғ-лардағы ел тарихы әскери төңкерістер мен соғыстарға толы. Билік әр түрлі топтарға кезек-кезек өтіп отырды. 1979 ж. билікке тағы да әскери хунта келді. Нәтижесінде 1980 — 92 ж. билік пен Ұлт азаттық майдан жауынгерлері арасында Азамат соғысы басталды. 12 жылға созылған соғыс барысында 75 мыңнан астам сальвадорлықтар қаза тауып, ел экономикасына ауыр нұқсан келді. 1992 ж. 1 ақпанда соғысушы жақтар бейбіт келісімге келіп, ел демографиялық даму жолына түсті.
Жергілікті креоллардың отарлық режимді құлатуға бағытталған екі әрекеті (1811 және 1814 жж.) Испан билігі тарапынан тоқтатылды, бірақ 1821 жылы Мексикадан кейін Орталық Америка өзін тәуелсіз деп жариялады және Мексика империясының құрамына кірді, ал 1823 жылы одан бас тартты. Орталық Американың Біріккен Провинцияларыны федералды мемлекеті құрылды, оған қазіргі Гватемала, Гондурас, Сальвадор, Никарагуа және Коста-Рика кірді. Бұл федералды республика ұзаққа созылмады - ішкі қақтығыстар мен соғыстар оның құлдырауына әкелді.
1839 жылдан бастап Сальвадор тәуелсіз республика болды. XIX ғасырдағы Сальвадордың тарихы консерваторлар мен либералдар арасындағы үздіксіз күреске, сондай-ақ Орталық Америка республикаларының федерациясын қалпына келтіруге тырысқан көптеген мемлекеттік төңкерістерге толы, бұл республикалар арасындағы үнемі соғыс пен қақтығыстарға әкелді. Осылайша, 1885 жылы Сальвадор (Коста-Рика мен Никарагуаның көмегімен) Гватемаланың (Гондурасты қолдайтын) үлкен шабуылына тойтарыс берді. Гватемала әскерлері жеңіліске ұшырап, оларға бұйрық берген Гватемала президенті Барриос іс-қимылмен өлтірілді.
Шаруашылығы
Сальвадор — аграрлы ел. Экономикасы а. ш. өнімдерін өңдеу мен өндіруге негізделген. А. ш-нда еңбекке жарамды халықтың 40%-ы жұмыс істейді, ол жалпы ішкі өнімнің 1/4-ін, валюта түсімінің 80% және өңдеуші өнеркәсіп үшін шикізаттың 3/4-ін береді. Ішкі тұтыну үшін қант құрағы, кофе, мақта, жүгері, күріш, т.б. өсіріледі. Басты экспорттық дақылы — кофе. С. әлемде кофе өндіруден 6-орынға ие. Сиыр мен шошқа өсіріледі. Ағаш дайындау және орман кәсіпшілігі (әсіресе “перу бальзамы” шайырын жинау) өркендеген. Өнеркәсібі негізінен а. ш. өнімдерін өңдеу кәсіпорындарынан құралады. Әсіресе тамақ (қант, темекі, кофе) және жеңіл (мата тоқу, киім тігу) өнеркәсіптері дамыған. Шағын мұнай өңдеу, цемент заттары, целлюлоза және металлургия кәсіпорындары, бірнеше СЭС бар. Елде күміс өндіріледі. Экономика салалары шетел капиталына (негізінен АҚШ) тәуелді. Жан басына шаққандағы ұлттық табысы 2810 АҚШ долл. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Германия, Гватемала, Венесуэла, Мексика.
Саяси құрылым
Мемлекет басшысы - президентті (ол үкіметтің басшысы да) сайлау арқылы тағайындалады.
Парламент - Заң шығарушы жиналыс (84 депутат, 3 жылдық мерзімге халық сайланған).
2018 жылғы наурыздағы сайлаудан кейін парламентте ұсынылған саяси партиялар:
Билеуші ​​партия - GANA, өйткені оның жетекшісі Найиб Букеле президенттік етеді. ARENA өкілі Марио Понс 2019 жылы Заң шығару жиналысының президенті болып сайланды.
Economist Intelligence Unit мәліметінше, ел Демократия индексі бойынша 2018 жылы гибридтік режим ретінде жіктелген.
Дереккөздер
*
Элини
Элини (Elini) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ольястра провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Чан-Чар
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ваувиль
250px|thumb|Картада орналасуы Ваувиль (Wauwil) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан коммуна. Виллизау округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1672 адам құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.95 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1146, пошта индексі — 6242.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Лун-Вож (Куй тармағы)
Лун-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Куй өзенінің сол жағалауынан 184 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша : 03050300212103000084411
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хамилтон (Массачусетс)
Хамилтон (Hamilton) — Массачусетс штатының Эссекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7 764 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 38.7 км² шамасында. FIPS коды — 25-27900.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Аффингхаузен
Аффингхаузен (Affinghausen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Дипхольц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 835 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 2 51 001. Муниципалитеттің басшысы — Фридрих Шёне.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
NGC 3692
NGC 3692 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3692 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35314, UGC 6474, MCG 2-29-32, ZWG 67.84, IRAS11258+0940.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
IC 4330
IC 4330 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 4330 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Рахтынь-Я
Рахтынь-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Сосьва өзенінің сол жағалауынан 280 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Сассуоло (футбол клубы)
«Сассуоло» (US Sassuolo) — италиялық кәсіпқой футбол клубы. 1920 жылы құрылған. Ұзақ жылдар бойы Италияның төменгі лигаларында ойнап, 2013/14 жылғы маусымда ғана А сериясында тұңғыш рет бақ сынады.
Өз алаңындағы ойындарын "Мапей" стадионында өткізеді.
Сілтемелер
Санат:Италия футбол клубтары
Вилальба-Сассерра
Вилальба-Сассерра (Vilalba Sasserra) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вальес-Орьенталь ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 689 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,87 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Ангас
Ангас (өз атауы керанг, каранг) — Орталық Нигериядағы халық, Панкшин қаласының маңында. Жалпы саны 400 мың адам.
Тілі
Тілдері - ангас тілі - чад тобының батыс топшасы тілі, көптеген ангас хауса тілін жақсы біледі.
Діні
Ангастардың көпшілігі мұсылман-сүнниттер, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.
Кәсібі
Негізгі кәсіптері – егіншілік (құмай, тары, күріш, жүгері, батат, маниок, ямс, мақта, жержаңғақ) және мал шаруашылығы (тау маңында). Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау дамыған.
Өмір салты
Олар шағын ауылдарда тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл конустық шөптен жасалған төбесі бар дөңгелек саман үйшіктер. Киімдері Хаусадан алынған.
Негізгі тағамы — ангас ойпатында көкөніс, Ангас тауында сүт және көкөніс.
Машат (Түлкібас ауданы)
Машат — Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл, Машат ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тұрар Рысқұлов ауылынан батысқа қарай 41 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1260 адам (645 ер адам және 615 әйел адам) болса, 2009 жылы 1402 адамды (714 ер адам және 688 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ауыл 1960–96 жылдары қой өсіретін Жамбыл атындағы ұжымшардың орталығы болып келді. Оның негізінде Машатта және округтегі Еңбек, Еңбекші, Жаңақоғам, Қызылбастау ауылдарында «Машат» ӨК, «Жаңақоғам» ЖШС-і және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Дереккөздер
Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
Керіліс
Керіліс (Натяг) — қозғалмайтын қосылысты қамтамасыз ететін, бастапқы қалпы тұрған кезінде қоршайтын беттер өлшемдерінің оң айырмасы.
Еспешед
Еспешед (Espéchède) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64212, пошта индексі — 64160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 163 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,49 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Хольцвайссиг
Хольцвайссиг (Holzweißig) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан кент. Биттерфельд ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Ле-Шастан
Ле-Шастан (Le Chastang) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Тюль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19048, пошта индексі — 19190.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Паси-сюр-Ер
Паси-сюр-Ер (Pacy-sur-Eure) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,53 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27448, пошта индексі — 27120.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Ақшаның жылыстауы
Ақшаның жылыстауы - ақшаының түсуінің немесе нысанасының шын көзін жасыруға және жария (занды) сипат беруге тиіс операциялардың жиынтығы; криминалды бизнестің кеңінен таралған түрлерінің бірі. Ақшаның "жылыстауында" банкілер және басқа қаржы мекемелері, соның ішінде оффшорларда жұмыс істеп тұрғандары үлкен рөл атқарады. Электронды аудармалардың қазіргі жүйесінің көмегімен ақша әртүрлі банкілер, компаниялар және олардың филиалдары арасында оңай айналсоқтайды, ал олардың көзін сайып келгенде анықтау мүмкін емес. БҰҰ-ның есептеуінше, халықаралық ұйымдасқан кылмыстың жыл сайынғы табысы 1 трл. доллардан асып жығылады, мұның өзі дүние жүзінің аса ірі 500 компаниясының табысы мен дамушы елдердің жиынтық табысынан асып түседі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Бусе (Алье)
Бусе (Boucé) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03034, пошта индексі — 03150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 560 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,83 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Льеран-ле-Безье
Льеран-ле-Безье (Lieuran-lès-Béziers) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,51 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34139, пошта индексі — 34290.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1277 адамды құрады. Халық тығыздығы — 150,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Ақмола уезі
Ақмола уезі — Ақмола облысындағы уез. Ақмола округі 1867-68 жылғы реформалар бойынша Ақмола уезі болып қайта құрылып, округттің болыстары Ақмола уезінің құрамына енген.
Әкімшілің бөлінісі
Ақмола облысындағы уезд бен болыстардың шекарасы және қазақтардың жазғы жайлауы мен қысқы қоныстары (1875-1878 ж.)
Санат:Ақмола облысы
Екінші цементит
Екінші цементит (Вторичный цементит) — өте қаныққан аустениттен бөлінетін цементит.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Баймағамбет Қанапияұлы Ізтөлин
Баймағамбет Қанапияұлы Ізтөлин (25.9.1809, Ақмола губерниясы Петропавл уезі. Шәліңке ауылы (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы) - 12.4.1921, Петропавл) - ақын. 1916 - 1917 жылдары Пресновка мектебінде, "Уазифа" медресесінде оқыған. 1919 жылы Петропавлда уездік ревкомға орналасады. Онда мектептер ашып, мүғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырады. Петропавл қаласында мұсылман бюросы мен қазақ-татар клубында жүмыс істеген. Феодоров ауданы оқу бөлімінің нұсқаушысы болған.
Шығармашылығы
"Жалғыз жілік", "Ала торпақ" (1913), "Өкпеге жауап", "Жәкі мен Құла ат" (1915), "Соғыс", "Өмірім" (1916), "Айым мен күніме" (1917) өлеңдері жарық көрген. Iзтөлин өзінің "Отарба", "Туғаныма", "Қалқамшырақ" (үшеуі де 1917), "Пысылдақ Омар" (1918), "Күн мен түн" (1919). І-нің "Көк теке", "Маймыл мен түлкі", т.б. мысалдары бар. Ақынның шығармалар жинағы бірнеше рет(1926,1935,1957,1981) басылып шыққан. Кейбір жеке туындылары оқулықтарға енгізілген. С.Мұқанов "Өмір мектебі" трилогиясында І-нің туралы жазған.
Коллаж
Коллаж (франц. collage – жапсыру, желімдеу) – 1) бейнелеу өнеріндегі техникалық әдіс, кубизм, футуризм суретшілерінің шығармашылық ізденісі кезінде пайда болған бейнелеу өнерінің бір тәсілі. Бұл өнер ағымдары суретшілері қиялына байланысты кез келген өзіне ұнаған заттарды кескіндемесіне пайдаланған. Мысалы, суретшілер түрлі матаның, қағаз, газеттің қиындыларын, әйнек, түйме, фольга, ағаш қалдықтарын, т.б. пайдаланып (жапсырып, желімдеп), шығармшылық жетістіктерге жеткен. Кейіннен Коллаж көркемдеу-безендіру саласында қолданылатын болды. Сонымен қатар Коллаж балалар шығармашылығында кең қолдау тапқан өнерге айналды. Олардың ой-өрісінің шыңдалуына үлкен әсер етті. Коллажды алғаш дамытқандардың ішінде суретші Пикассоның үлесі зор болды; 2) 20 ғсырда музыкада орын алған тәсілді – шығармаға өзге композиторлар туындыларынан стильдік тұрғыда бөтен фрагменттерді енгізуді де Коллаж деп атайды; 3) полиграфиялық безендіру ісінде әр түрлі фотосуреттерді біріктіріп, қажетті мазмұндағы әсерлі сурет жасау тәсілі.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Өнер
Фазылағзам Ақатайұлы Әлиханов
Найман тайпасының Саржомарт руынан шыққан.
Дереккөздер
Санат:1891 жылы туғандар Санат:Өскемен уезінде туғандар Санат:27 ақпанда қайтыс болғандар Санат:1938 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Алаш қозғалысы мүшелері Санат:Қазақстан сәулетшілері Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:КСРО-да атылғандар Санат:КСРО-да ақталғандар
Байғара би кесенесі
Байғара биге арналып тұрғызылған. Аягөз қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 55 км жерде. Ескерткішті 1991 жылы Алматы архитектура және құрылыс академиясының экспедициясы (жетекшісі Е.М. Бәйтенов) зерттеген. Кесене қорымның оң жақ бөлігіндегі шағын дөңесте тұр. Шикі кірпіштен шаршы жобамен (11,7х11,0 м.) тұрғызылған кесененің үшкіл күмбезі болған. Бұл Аягөз өзені маңайындағы ескерткіштерге тән үлгі. Оңтүстік-батыс қабырғасындағы кіретін ойықтың ағаш жақтаулары бар. Күмбездің төрт қырында да үшбұрышты терезелер болғанға ұқсайды, қазір екеуі ғана сақталған. Кесененің ішкі жағында сарғыш түсті сылақтың ізі байқалады. Сағана шикі кірпіштен төрт бұрышты етіп жасалған, оның солтүстік бетіндегі қабырғасына осы заманғы темір тақта орнатылған. Оған жоқтау сөз жазылған.
Пайдаланған әдебиет
Санат: Мәдениет
Коллапс
Коллапс (лат. collapsus – әлсіреген, құлаған)
Академик Қаныш Сәтбаев (суретті альбом)
Академик Қаныш Сәтбаев - Алматыда 1999 жылы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жарық көрген суретті альбом. Басылымның демеушісі - «Шеврон Мұнайгаз» ИНК. Бас редакторы - В.С.Школьник. Қаныш Сәтбаевтың ғұмырнамасы суреттер мен құжаттар негізінде баяндалған. Республиканың мемлекеттік мұрағатындағы, Ғылым Академиясындағы, Қаныш Сәтбаев атындағы мұражайдағы, оның серіктестерінің, туыскандарының, шәкірттерінің жеке мұрағаттарындағы барлық деректер толық қамтылған, бұл мұрағаттар ғалым ғұмырнамасын бұрын белгісіз болып келген жайттармен толықтырып, байыта түседі.
Сәтбаевтың суреттерде бейнеленген қас-қағым сәттері, ол бағалаған, оқыған, өзгертулер енгізген, ескертпелер жасаған, қарарлар жазған құжаттардың фотокөшірмелері арқылы оқырман қауым оның шынайы бейнесін көре алады. Альбом фотосуреттермен, түрлі түсті суреттермен әсем безендірілген. Көлемі 160 бет. Таралымы 1500 дана.
Дереккөздер
Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
Блашта
Блашта — Ресейдегі өзен. Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфалейка өзенінің оң жағалауынан 2,4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Чебачка
Чебачка — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Кума өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Жатырдан тыс жүктілік
thumb Жатырдан тыс жүктілік — ұрықтың Жатырдан тыс дамуы. Ұрықтанған аналық жұмыртқа әр түрлі аурудың (қабыну, соз, т.б.) салдарынан, аборт жасатудан, жыныс мүшелерінің жетілмеуінен, т.б. себептерден Жатыр түтігінен Жатырға өте алмай қалады. Жатырдан тыс жүктілік: түтіктегі, аналық бездегі және құрсақтағы жүктілік деп бөлінеді. Бұлардың ішінде өте жиі кездесетіні Жатыр түтігіндегі жүктілік. Ұрықтанған жұмыртқа Жатыр түтігінің ішкі қабатына жабысып өседі. Ұрық 6 — 8 аптадай дамып, түтікті керіп, жарып жібереді. Жатырдан тыс жүктілік кезінде кіндіктің төменгі жағы қатты ауырады, ішке қан құйылып, әйел әлсіреп, есінен танып қалуы мүмкін. Жатыр түтігіндегі жүктілік мезгіл-мезгіл толғақ сияқты ауыртады. Бірнеше сағаттан соң жазылып кеткендей болады. Жатырдан тыс жүктіліктің қандай түрі де әйел өміріне өте қауіпті. Жатырдан тыс жүктілікті тек хирургиялық операция жасап емдейді. Операциядан кейін әйел бір жыл бойына гинеколог-дәрігердің бақылауында болады.
Блашта
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері
Чебачка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Жатырдан тыс жүктілік
Белгілері
Санат: Биология
Чебачка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Маерская Виска
Маерская Виска — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чёрный ручей өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аббазанта
Аббазанта (Abbasanta) — Италиядағы қала, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ористано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2888 адамды құрайды (2006). Халық тығыздығы 70,64 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 40 км² шамасында. Пошта индексі — 9071.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Caterina d Alessandria. Жыл сайынғы мерекесі — 25 қараша.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Эдинбург университеті
Эдинбург университеті — Шотландияда Эдинбург қаласында орналасқан мемлекеттік университет. ЮНЕСКО әлемдік мұралар тізіміне кіреді.
Қаланың негізін қалауда университеттің тамыры терең, тарихи Ескі қаладағы қөптеген ғимараттар университетке тиесілі. Университетке жыл сайын шамамен 47000 өтініш түскендіктен, ол өтініштер көлемі бойынша Ұлыбританияда үшінші орынды алады. Кіру қарқынды бәсекеге қабілетті, соңғы қабылдау циклда бір орын үшін 12 өтініш. Бұл Шотландияда ашылған төртінші, Біріккен Корольдіктегі алтыншы университет, әлемдегі ең беделді университеттердің бірі — әлем бойынша 17 орынды және Еуропада 5 орынды иеленеді. Бұл жалғыз шотландық университеті — Рассел тобының мүшесі (20 Ұлыбританияның жетекші университеттері) және еуропа зерттеу университеттер Лигасының мүшесі.
Танымал түлектері
Университеттің бітірушілері қазіргі заман тарихының аса ірі қайраткерлері, оның ішінде натуралист Чарльз Дарвин, физик Джеймс Клерк Максвелл, философ Дэвид Юм, математик Байес Томас, Біріккен Корольдіктің бұрынғы премьер-министрі Гордон Браун, британ Жоғарғы сотының вице-президенті Лорд Хоуп, хирург және стерильдеу пионері Джозеф Листер, американдық тәуелсіздік декларациясына қол қойған Джон Уизерспун және Бенджамин Раш, өнертапқыш Александр Белл, Танзания ның тұңғыш президенті Джулиус Ньерере, сондай-ақ сэр Артур Конан Дойль, Роберт Луис Стивенсон, Дж. М. Барри және Сэр Вальтер Скотт сияқты көптеген танымал авторлар. Сондай-ақ университет 9 Нобель сыйлығының лауреаттары,1 Абельев лауреаты мен көптеген олимпиада жүлдегерлерімен ассоциацияланады. Оның британдық корольдік отбасымен тікелей байланысы бар, 1953 жылдан 2010 жылға дейін канцлер қызметін атқарған герцог Эдинбургский мен 2011 жылдан бастап Анна ханшайыммен.
Сілтемелер
Санат:Шотландия жоғарғы оқу орындары Санат:Ұлыбритания жоғарғы оқу орындары
Карбас-Яга
Карбас-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Америкалық бизон
Бизон (Bison bison) — қуысмүйізділер тұқымдасының зубр туысына жататын жабайы сиыр.
Бизон Солтүстік Америкада көп кездескенімен, 19 ғасырда көп аулануына байланысты сиреп кеткен (қазір 500-дей Бизон АҚШ-тың Йеллоустон ұлттық саябағы мен Канаданың Атабаски ауданында кездеседі).
Мінез құлқы
Жазда бизон кең жазықтарда жайылып, қыста орманды жерлерге кіріп, оңтүстікке көшіп, жазда қайтадан солтүстікке оралды.
Дала негізінен шөппен, күніне 25 кг-ға дейін шөппен, қыста шөпті шүберекпен қоректенеді. Орман әлі де мүк, қыналар, бұтақтарды жейді. Олар 1 м тереңдікке дейін қармен қоректене алады. Қалың жүн бизонды жақсы қорғайды. 30 градус аязға оңай төзеді. Қыста олар аз қарлы жерлерді іздейді.
Бұл ебедейсіз көрінетін жануар өте оңай және жақын арада қозғалады, кез келген ат оны басып оза алмайтындай жылдамдықпен жүгіреді және жүгіреді. Бизон 60-70 км/сағ[13] 5 миль (8,0 км)[14] жылдамдықпен жүгіре алады, ал шабандозы бар ат тек бір шақырым жылдамдықпен жүгіре алады.
Бизон қоғамдарда өмір сүрді, көбінесе 20000 бас табындарда. Әр отарды өте мұқият және мұқият күзететін бірнеше кәрі еркектер басқарады. Бизон өте күшті және тітіркену кезінде аңшы үшін де, кез-келген басқа жау үшін де қауіпті, иіс пен есту қабілеті жақсы. Ол үлкен қашықтықта сезілетін мускус иісін шығарады.
Бизон полигамиялық Жануарлар. Доминантты еркектер кішкентай гаремдерді жинайды. Жарыс шілде-қыркүйек айларында өтеді. Жүктілік шамамен 9 айға созылады. Әйел әдетте бір бұзау туады, егіздер өте сирек кездеседі. Сүттің майлылығы 12 % дейін.
Жас бизондар өте көңілді және ойнақы; ескілері оларды қорғайды. Бизонның дауысы-саңырау.
Дереккөздер
Санат:Қуысмүйізділер Санат:Бизондар Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар Санат:Ұлы жазықтық
Чернава (Воронеж тармағы)
Чернава — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Липецк облысы, Рязань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воронеж өзенінің оң жағалауынан 318 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Ферми беті
Дереккөздер
Санат:Физика
Чернава (Воронеж тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ферми беті
Дереккөздер
طاقة فيرمي Energia de Fermi Fermi-Verteilung Fermi energy Energía de Fermi fa:تراز فرمی Fermienergia Niveau de Fermi Energia di Fermi フェルミエネルギー 페르미준위 Fermi-niveau Poziom Fermiego Energia de Fermi Энергия Ферми Fermienergi Енергія Фермі Mức Fermi 费米能
Түйе сүті
нобай| Түйе сүті — інгеннің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық.
Тезек төре
Тезек Төре, Тезек Нұралин (1820 – 1879, бұрынғы Жетісу облысы Қапал уезі Алтынемел өңірі) – аға сұлтан.
Түйе сүті
Түйе сүті дәмді, әрі өте қоректі. Оны сол күйінде де, ашытып та пайдалануға болады. Сүттің түсі ақ, қышқылтым дәмі бар, қою, қотарғанда қатты көбіктенеді. Бие мен сиыр сүтіне қарағанда, түйе сүті едәуір майлы, ақуызы мен минералдық заттары да көп.
Тезек төре
Өмірбаяны
Абылай ханның шөбересі. Ата тегі Абылай – Әділ – Нұралы – Тезек төре.
Түйе сүті
Түйе сүтінде лизоцим, агглютинин, антитоксин, бактериолизин, иммундық денешіктер сияқты қорғаныш заттар болады да, бұлар сүтке бактерицидтік қасиет береді. Біраз уақыт осы заттар сүттегі микроорганизмдердің көбеюіне мүмкіндік бермейді де, ол ұйымайды.