cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пертинка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Висмут кентастары
Висмут кентастары  –құрамында висмуты бар минералдық шикізат. Бұл қатарға жеке В. к. мен құрамында висмут бар түсті және асыл металдардың кешенді кентастары кіреді. В. к-ның басты минералдары висмут, висмутин, козалит, айкинит, тетрадимит, теллуровисмутит, бисмит, бисмутит. В. к-нда, сондай-ақ қорғасын, мыс, күміс, алтын, кобальт, никель кездеседі. В. к. эндогендік және экзогендік жағдайда түзіледі. Эндогендік кендер гранитоид кешендерінің соңғы сатыларымен байланысты. Олардың түзілуі, негізінен, грейзендік, скарндік және жоғары темп-ралы гидротермальдық. Экзогендік жағдайда түпкі кендердің бұзылуынан түрлі генезисті шашыранды кенқорымдар түзіледі. Қазақстанда В. к. Сарыарқаның сирек металл кендерінде және Кенді Алтайдың полиметалл кендерінде шоғырланған.
Санат:Қазақстан табиғаты
Бас осьтер
Бас өстер. Оларға қатысты центрден тепкіш инерция моменті нөлге тең, ал екі өстік момент экстремаль мәнге ие болады. Бас өстер көлбеудегі:
Дереккөздер
Санат:Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері
Инсоляциялық үгілу
Инсоляциялық үгілу - тау жыныстарының температураның күрт өзгеруінен, әсіресе Күннің қызуының әсерінен жарықшақтанып бұзылуы.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Муньга
Муньга — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кенга өзенінің оң жағалауынан 154 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Кәдірбек Құныпияұлы
Кәдірбек Құныпияұлы (27.4.1962 жылы туған, Райымбек ауданы, Тасбұлак ауылы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (2001). 1979 ж. Кеген қазақ мектебін, 1983 ж. ҚазПИ-ді бітірді. 1979-91 ж. Кеген ауданы "Коммунизм нұры" (қаз. "Хан тәңірі") газетінде бөлім меңтерушісі, Кеген ауданы мемлекеттік сақтандыру инспекциясы бастығының орынбасары, 1991-98 ж. "Алматы ақшамы", "Өркен", "Заман-Қазақстан", "Заң" газеттерінде, "Саясат" журналында бөлім меңтерушісі, редактордың орынбасары болды. 1998-2002 ж. облыс "Жетісу" газеті бас редакторының 1-орынбасары. 2002 жылдан "Арыс" баспасында редактор. Алғашқы топтама өлендері "Қарлығаш" жинағына (1987) енді. "Қарқара, қайда барасың?" (1999), "Сарыала қаз — сағыныш" (2001)жыр жинақтары жарық көрген. Қазақстан Жастар Одағы мен Журналистер одағының Б.Бұлқышев атындағы сыйл. лауреаты (1995).
Санту-Амару (Баия)
Санту-Амару (Баия) (Santo Amaro (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Салвадор агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санту-Антониу-ди-Жезус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Кошкариха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Исеть Екатеринбург қаласынан Теча өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Санту-Амару (Баия)
Тарихы
Қала 1557 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
NGC 6384
NGC 6384 — Ophiuchus шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 10 маусымда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6384 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60459, UGC 10891, MCG 1-45-1, ZWG 55.7, IRAS17299+0705.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Ophiuchus (шоқжұлдыз)
Чепино (Перник облысы)
Чепино (Чепино) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Ковачевци қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 75 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Глиндон (Миннесота)
Глиндон (Glyndon) — Миннесота штатының Clay округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1394 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-24182.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
NGC 1923
NGC 1923 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL+EN типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Молья
Молья (Moglia) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Мантуя провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5827 адамды құрайды. Халық тығыздығы 183 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 46024.
NGC 1923
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 30 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1923 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 85-SC75.
Молья
Елді мекеннің қамқоршысы — Иоанн Креститель. Жыл сайынғы мерекесі — 29 тамыз.
NGC 1923
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Молья
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Зақым келтіру
Зақым келтіру, қылмыстық құқықта – жеке адамға қарсы қылмыс түрі, адамның денсаулығына зиян келтіру.
Ерте ғасыр заңдары
Қазақ халқының дәстүрлі әдет заңдары бойынша, адамның дене мүшелеріне келтірілген зақым үшін билердің келісімімен құн төленген. Дене мүшелерінің зақымдануына қарай төленетін құнның мөлшері: екі көзді зақымдап, соқыр етсе, толық құн; бір көзі шықса, жарты құн; екі құлаққа жарты құн; омыртқа сынып, сал болып қалса, толық құн; әйел түсік тастаған жағдайда іштегі 5 айлық шарана үшін бір тоғыз айып; 5 айдан асып жарық дүниеге келгенге дейінгі бала үшін жарты құн төленген. “Жеті жарғыда” бір құнның мөлшері, яки ер адамның құны 1000 қой немесе 200 жылқы не 100 түйе; ал әйел құны 600 қой немесе 100 жылқы не 50 түйе, яки жарты құн болып белгіленген.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі бойынша, Зақым келтіру қылмыстың жасалу ниетіне қарай: денсаулыққа қасақана зиян келтіру, абайсызда зиян келтіру, жан күйзелісі жағдайында зиян келтіру, қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде зиян келтіру, қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру түрлеріне бөлінеді. Келтірілген зақымның ауыр-жеңілдігіне қарай: ауыр зиян келтіру, яки адамның өміріне қауіпті ауыр зардап немесе адамның көруден, сөйлеуден, естуден қалуына, қандай да болсын дене мүшесінен айырылуына не дене мүшесінің қызмет істеуден қалуына немесе бет-әлпетінің қалпына келтіргісіз дәрежеде бұзылуына душар еткен зақым, сондай-ақ, өмірге қауіпті зардап немесе еңбек қабілетінің кемінде үштен бірін тұрақты жоғалтуына не кәсіби еңбек қабілетінен айрылуына немесе түсік тастауына, психикасының бұзылуына, есірткіқұмарлықпен немесе уытқұмарлықпен ауруына душар еткен зақым, орташа ауырлықтағы зиян келтіру, яки адамның өміріне қауіпті ауыр зардаптарға апарып соқтырмаған, бірақ денсаулықтың ұзақ уақытқа бұзылуына немесе жалпы еңбек қабілетінің кемінде үштен бірінің айтарлықтай дәрежеде тұрақты бұзылуына душар еткен зақым; жеңіл зиян келтіру, яки денсаулықтың қысқа уақытқа бұзылуына апарып соқтырған немесе еңбек ету қабілетінен айтарлықтай емес дәрежеде тұрақты айрылуына душар еткен зақым түрлеріне ажыратылады. Қасақана зақым келтіргені үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі бойынша қылмыстың ауыр-жеңілдігіне қарай түрлі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады.
Максура
Максура - мешіт маңдайы, аркалы қасбеті.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Емен жібек көбелегі
Емен жібек көбелегі (Antheraea pernyi) – жібек алу үшін өсірілетін көбелек. Емен көбелектері Saturniidae тұқымдасының туысына жатады. Қытай емен жібек көбелегі 250 жыл бойы өсірілуде. Жұлдыз құртын еменнің көптеген түрінде өсіреді. Жылына екі ұрпақ береді. Қуыыршықтарын жылылылығы 2°C арнайы үйде қыстатады. Жазғытұрым одан ересек, жайған қанаты 10,5 – 11,5 см ірі көбелек шығады.
Жапонияда Қытай емен жібек көбелегімен қатар орманда тараған Жапон емен жібек көбелегі өсіріледі. Бұның жайған қанаты 15,6 см жұмыртқасы ағаш бұтағында қыстайды. Жылына бір ұрпақ береді, монғол еменінің жапырағымен қоректенеді. Жұмыртқасы қар астында қалған жапырақтарда қыстайды.
Дереккөздер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Аккуль
Аккуль — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Ескі мусин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 31 адамды құрады. Пошта индексі — 453005, ОКАТО коды — 80235870002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Го Цзинмин
Го Цзинмин – қытай жазушысы. 1983 жылы 6 маусымда Сычуань провинциясының Цзыгун қаласында туылған. Анасы – Цзоу Хуэйлань, әкесі – Го Цзяньвэй. Гунцзин ауданы, Цзыгун қаласындағы Сяньянь бастауыш мектебінде және тоғызыншыны Цзыгун қаласындағы орта мектепте оқыған. 2002 жылы Шанхай университеті жанындағы Кино-телеөнері және технология мектебіне түседі. 2001 және 2002 жылы «Жаңа серпін» шығармалар конкурсының төртінші және бесіншісіне қатысып, екеуінде де бірінші жүлдені иеленеді. Соның арқасында Қытай жас жазушылары арасында танымал бола бастайды. 2004 жылы «Арал» студиясындағы сериалдарға бас редактор болады. Оның негізгі шығармалары:
2002 – «Махаббат және сырқат арасындағы жік» жинағы;
2003 – «Қиялдағы қала» повесті;
2003 – «Бейне сол қолда, жылдар оң қолда » жинағы;
2004 – «Түсте қанша жапырақ түскенін білесің бе?» повесті;
2005 – «1995-2005 жылдардағы күн қақпасы»;
2005 – «Го Цзиминнің есею күнделігі» жинағы;
2005 – «Соқыртеке» музыкалық повесі (повесті және әуені бар дискіні қамтиды);
2006 – «Жала» повесті;
2004 жылдан бастап «Арал» әңгіме сериалы суретімен бірге жарияланып келеді.
Дереккөздер
Санат:1983 жылы туғандар Санат:Қытай жазушылары
Месси
Месси (Messy) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77292, пошта индексі — 77410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1089 адамды құрады. Халық тығыздығы - 105,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Кіші сарышұнақ
Кіші саршұнақ – саршұнақтардың ішіндегі ең кішкенесі, денесінің тұрқы 17-24, құйрығы 3-4 см.
Қысқы ұйқыға кетер алдында салмағы әдетте 300-400 грамнан аспайды. Жотасының жүні сұр, аздаған сары күрең теңбілдері болады. Бауыры ақшыл сары болып келеді.
Қазақстанда бұл кеміргіштердің мекені көп территорияны алып жатыр. Ол Гурьев, Орал, Ақтөбе және Град облысының барлық аудандарында, Целиноград облысының оңтүстігінде, Қарағанды, Жезқазған облыстарының солтүстік және батыс, сонымен қатар Қызылорда облысының солтүстік аудандарында таралған. Әсіресе алғашқы төрт облыстың территориясында кішкентай саршұнақ мекендейтін жерде көбіне бір гектарда 5-тен 35-ке, ал кейде 100-ге дейін саршұнақ кездеседі. Тек Орал облысында ғана бұл саршұнақтың қоры 200 миллиондай.
Саршұнақтың басқа түрлеріне қарағанда кішкентай саршұнақ інді өте көп қазады. Олардың ескі мекендерінде бір саршұнаққа 10-ден 30-ға дейін ін келеді. Бір гектарда 500-700 інге дейін және 50-80 төбешік кездеседі. Саршұнақтың уақытша және тұрақты індері болады. Уақытша індер қарапайым келеді. Бұлардың тереңдігі 50-80 см, ұзындығы 80-100 см. Бұл індерін күндіз қоректенуге шыққанда немесе қауіп-қатер төнген кезде пайдаланады. Саршұнақтар қысқы ұйқыдан көктемде қар кетісімен оянып, тіршілік ете бастайды. Оңтүстік аудандарда наурыз айында оянса, апрельдің бас кезінде оянады.
Дереккөздер
Санат:Сарышұнақтар
Картографиялық проекция
Картографиялық проекция, картографиялық кескін – Жер эллипсоидының (шардың) немесе планетаның бетін математикалық тәсілдер арқылы жазықтықта бейнелеу.
Картада кездесетін бұрмаланулар сипатына қарай, картографиялық проекциялардың мынадай түрлері белгілі: тең ауданды, тең бұрышты, тең аралықты және еркін проекциялар.
Тең ауданды проекциялардағы карталарда географиялық объектілердің ауданы бұрмаланбай дәл беріледі, бірақ өте үлкен аумақтарда бұрыштар мен геометриялық пішіндер елеулі бұрмалануға ұшырайды.
Тең бұрышты проекциялардағы карталарда бұрыштардың бұрмалануы жоқ. Сонымен қатар мұндай карталарда аумағы шағын жерлер пішіні де дәл кескінделеді. Ал ұзындықтың масштабы картаның кез келген нүктесінде барлық бағытта да бірдей мөлшерде сақталады. Неғұрлым аумағы үлкен географиялық объектілердің ауданы қатты бұрмалануға ұшырайды.
Тең аралықты проекциялардағы картада ұзындықтың масштабты тек канa бір басты бағыт бойынша, тек параллель — немесе мередиан бойымен ғана сақталады. Бұрыштар мен ауданнын бүрмалануы соншалықты байқала бермейді.
Еркін проекциялардағы карталарда бұрыштар мен ауданның, ұзындықтың бұрмалануы аз мөлшерде картаның кез келген нүктесінде кездеседі.
Географиялық объектілерді жазықтыққа көшіру үшін пайдаланылатын көмекші геометриялық беттердің түріне және картографиялық тордың ерекшелігіне қарай проекциялар: цилиндрлік, конустық және азиммуттық деп бөлінеді.
Цилиндрлік проекцияда параллельдер мен меридиандар көп жағзайда бір- біріне тікбұрыш жасап орналасады. Цилиндрлік проекциялар дүниежүзілік карталардың барлық түрін жасауда кеңінен пайдаланылады.
Картографиялық проекция теориясы
Картографиялық проекция теориясы (басқаша аты – математикалық картография) Жер эллипсоидын қағаз бетінде кескіндеудегі жіберілетін бұрмаланудың барлық түрлерін зерттейді және өте аз бұрмаланумен ғана кескінделетін проекцияларды құру әдістерін қарастырады. Проекциялар ұсақ және орта масштабты карталар жасауға қолданылатындықтан, Жер эллипсоидысы бетінің сферадан айырмашылығы ескеріліп сфера жазықтығындағы карта белгілі бір радиус R мөлшерінде ғана бейнеленеді.Картографиялық проекциядағы меридиандар (А=const болған жағдайында) мен параллельдерден (В=const жағдайда) картографиялық тор құралады.
Картографиялық проекция теориясының дамуы
Картографиялық проекция теориясының дамуы геодезияның, астрономияның, географияның, математиканың дамуымен тығыз байланысты. Оның ғылыми негізі Ежелгі Грекияда (біздің заманымыздан бұрын 6 – I ғасыр) жасалды. Ең көне Картографиялық проекция – жұлдыздар картасын жасауға қолданылған милеттік Фалестің гномондық проекциясы. Картографиялық проекция біздің заманымыздан бұрын III ғасырда Гиппархтың, Птолемейдің, б.з. XVI ғасырында Г.Меркатордың, XVII – XVIII ғасырларда Р.Бонның, Д.Кассинидің, И.Ламберттің, Л.Эйлердің, Ж.Лагранждың XIX ғасырда К.Гаусстың, А.Тиссоның еңбектерінде дамыды. КСРО картографтары В.В. Каврайский, Н.А. Урмаев, тағы басқа еңбектері теорияны одан әрі жетілдірді.
Бұл үш түрлі бұрмаланудың үшеуі де глобуста болмайды.
Олардың ішінде тең аралық (бас масштабтары бірі-біріне тең) және ортодромиялық (шарының үлкен шеңбері – ортодромиялары түзу сызықпен кескінделеді) проекциялар ерекшеленеді.
Қалыпты Картографиялық проекциялар
Меридиандар мен параллельдердің кескінделуі жағынан жіктелімдеу – Картографиялық проекциялардың тарихи дамуының нәтижесі. Цилиндрлік проекциялар – меридиандары тең қашықтықпен өтетін параллель түзу сызықтармен, параллельдері меридиандарға перпендикуль түзу сызықтармен кескінделетін проекциялар. Бұлар экватордың не белгілі бір пареллельдің бойындағы ауданды бейнелеуге қолайлы. Теңіз қатынасы карталарын сызуға Меркатордың тең бұрышты цилиндрлік проекциясы қолданылады.
Гаусс – Крюгер проекциясы
Тең бұрышты, көлденең, цилиндрлік Картографиялық проекция – топографиялық карталар жасауға және триангуляция деректерін өңдеуге пайдаланылады. Конустық проекциялар – параллельдері концентрлік шеңберлермен, меридиандары ортогональдік түзу сызықтармен кескінделетін проекциялар. Бұл проекцияларда бұрмалану бойлыққа байланысты болмайды, сондықтан параллельдер бойымен орналасқан аудандарды бейнелеуге қолайлы келеді, сондай-ақ, геодезиялық проекция ретінде де қолданылады.
Азимуттық проекциялар
Параллельдері концентрлік шеңберлер, меридиандары параллельдердің радиустары болып келетін Картографиялық проекция Оларда меридиандардың арасындағы бұрыш тиісті бойлықтардың айырымына тең болады. Азимуттық проекциялардың жеке түріне перспективтік проекциялар жатады. Жалған конустық проекциялар – параллельдері концентрлік шеңберлермен, орта меридианы түзу сызықпен, қалған меридиандары қисық сызықпен бейнеленетін проекциялар. Жалған цилиндрлік проекциялар – параллельдері параллель түзу сызықтармен, орта меридианы осы сызыққа перпендикуль түзумен, қалған меридиандары қисық сызықтармен кескінделетін проекциялар. Жартылай конустық проекциялар – параллельдері орта меридианды кескіндейтін түзу сызық бойындағы шеңберлермен бейнеленетін проекциялар.
Картадағы бұрмалануларды анықтаудың қарапайым тәсілдері
Карталардағы бұрмаланудың сипаты мен дәрежесін картографиялық торды градустың торымен салыстыру арқылы анықтауға болады. Глобустағы меридиан сызықтары бір нүктеден таралып, полюстерді қосып жатқандықтан ұзындықтары бірдей 1° меридиан доғасының ұзындығы барлық жерде шамамен 111 км-ге тең. Параллельдер мен меридиандар бір-бірімен тікбұрыш жасап қиылысады. Глобустағы параллельдер бірдей қашықтықта орналасады, полюстерге қарай біртіндеп қысқарып, солтүстік және оңтүстік полюсте нүктеге айналады. Глобустағы көршілес параллельдер арасында орналасқан градус торының барлық тор көздері пішіні мен мөлшері жағынан бірлей болады, ал картада бұл тор көздер әртүрлі болуы мүмкін. Бұл географиялық объектілердің пішіні мен ауданының бұрмаланғандығын көрсетеді. Картадағы меридиан сызықтары мөлшерінің әртүрлілігі ұзындықтың бұрмалануын және картаның әр жеріндегі масштабтың бірдей еместігін көрсетеді.
Көптеген карталарда бұрыштың бұрмалануы параллельдер мен мерндиан арасындағы бұрыштың ауытқуына байланысты болады. Соның нәтижесінде аралдардың, түбектердің, теңіздердің кескіндері мен пішіндері карта мен глобуста бірдей болмауы мүмкін. Оларды салыстыру арқылы оңай анықтауға болады.
Карталардағы кездесетін бұрмаланулар жер бетіндегі кескінделген объектілер мен нүктелердің экваторға және бастапқы меридианға байланысты географиялық орнын керсетудің дәлдігіне ешбір кедергі келтірмейді.
Топографиялық карталар
Ірі масштабты жалпы географиялық карталарды топографиялық карта деп аталады. XIX ғасырдын соңында Халықаралық географиялық конгресте "Дүниежүзінің халықаралық миллиондық картасы" қабылданды. Бұл карта 1:1 000 000 масштабтағы топографиялық карта түрінде жасалды. Мұндай өте үлкен аумақ кескінделген карталар қолдануға өте ыңғайсыз болады, сондықтан оларды жеке табақ беттеріне бөледі. Оларды көп табақты карталар деп атайды. Мұндай картаның бір табақ бетін жасау үшін Жер шарының бетін әрбір 6° сайын жүргізілген меридиандар арқылы бағаналар деп аталатын бөліктерге және әрбір 4° сайын жүргізілген параллельдер арқылы қатарларға бөледі. Бағаналар есебі 180°меридианнан бастап, батыстан шығысқа қарай, ал қатарлар есебі экватордан полюстерге қарай жүргізіледі. Соның нәтижесінде мөлшері бойлық бойынша б° және ендік бойынша 4° трапециялар түріндегі тор көздер пайда болады. Топографиялық карталардың трапеция түріндегі тор көздерінің жоғары (солтүстік) және төменгі (оңтүстік) қабырғалары параллельдер, ал сол және оң жақ бөліктері (батыс және шығыс) меридиандар болып табылады. Карта бұрыштарында осы параллельдер мен меридиандардың градус есебімен алынған координаттары жазылады. Осы мәліметтер көмегімен картадағы қандай да бір объектінің географиялық координатын дәл анықтауға мүмкіндік туады. Географиялық координаттар ендік және бойлық көмегімен, яғни кез келген нүктенің экватор мен бастапқы меридианнан градуспен алғандағы қашықтығы бойынша анықталады. 200px|right|thumb Ендік экватордан полюстерге қарай 0°-тан 90°-ка дейін есептеледі. Нүктенің солтүстік ендік (с.е.) немесе оңтүстік ендік (о.е.) екендігі анықталады. Бастапқы меридиан Лондон маңындағы Гринвич астрономиялық обсерваториясы арқылы өтеді. Одан шығысқа және батысқа қарай 0°-тан 180°-қа дейін екі бағытта бойлықтар жүргізіледі. Шығысқа қарай шығыс бойлық (ш.б.), батысқа карай батыс бойлық (б.б.) екендігі және ондағы градус көрсеткіші анықталады. Сонымен қатар Гринвичтен шығысқа қарайғы немесе Гринвичтен батысқа қарайғы орны да нақтыланады. Гринвич меридианы бастапқы меридиан ретінде халықаралық келісім бойынша 1884 жылы белгіленген болатын. Алайда көптеген елдер өздерінің топографиялық карталарында жергілікті "бастапқы меридианды" қолданады. Мәселен, бойлықтар Испанияда Мадридтен, Италияда Римнен, Францияда Парижден, Данияда Копенгагеннен басталады. Ал Ресейде ұзақ уақыт бойы Санкт-Петербург қаласы маңындағы Пулков астрономиялық обсерваториясы арқылы өтетін меридиан қолданылып келген.
Карталар бойынша азимутты анықтау
Карта бойынша бағдар жасау деген сөз ондағы берілген географиялық объектілерді танып-білу, ең бастысы бағыт-бағдарды ажырату. Орман ішінде, тауда, құмды шөлде немесе айнала нашар көрінетін жағдайда карта бойынша бағдар жасау өте қиынға түседі. Мұндай жағдайларда картаға қосымша түсбағар (компас) пайдаланылады. Түсбағар көмегімен азимут бойынша бағыт анықталады. Ол үшін түсбағардың бағыттаушы үшын жүретін жол бағыты бойымен қою керек, сонда магнит тілінің солтүстік ұшы мен керек зат арасындағы сағат тілімен бағыттас бұрыш өлшемі нағыз азимут, ал табиғатта түсбағар көмегімен магниттік азимут анықталады. Бірақ Жердің магниттік және нағыз (географиялық) полюстері сәйкес келмейтіндіктен, олардың арасында магниттік бұрылу бұрыштары пайда болады. Егер магнит тілінің солтүстік ұшы географиялық полюстен шығысқа қарай бұрылса — дұрыс шығыстық бұрылу, ал батысқа қарай бұрылса — теріс батыстық бұрылу деп аталады.
Магниттік бұрылу Жер шарының барлық бөліктерінде бірдей емес. Нағыз азимуттан магниттік азимутқа өту кезінде есепке алынатын магниттік бұрылу ірі масштабты карталардың әрбір табағы бетінде сызық масштабпен қатар санмен де көрсетіледі. Егер бұрылу шығыстық болса, онда берілген санды нағыз азимуттан алып тастау керек, ал батыстық болса, онда бұрылу көрсеткішін нағыз азимутка қосу керек. Магнит тілінің географиялық полюстерден ауытқу заңдылығын XI ғасырда қытай ғалымы Шэнь Гуа анықтаған.
Ұсақ масштабты географиялық карталардагы жер бедері
Ұсак масштабты карталарда жер бедері қат-қабат бояулар және горизонтальдар көмегімен кескінделеді. Әрбір горизонталь сызығы белгілі бір биіктік сатыларын шектейді. Олар анық әрі көрнекі болу үшін горизонталь аралықтары әртүрлі реңді бояулармен боялады. Бірдей түспен берілгеніне қарамастан, горизонталь сызығының төменгі және жоғарғы бөліктеріндегі биіктік бірдей емес. Биіктік бірте-бірте арта береді. Горизонтальдар арасын толтырып тұрған түсті бояулардың сандық мәні биіктік шкаласында көрсетіледі. Жер бедері дәл кескінделген оқу карталарын гипсометриялық карта деп те атайды. Мұндай карталарда ойпаттар мен ойыстар ашық жасыл түстен қою жасыл түске дейінгі бояумен; қырат, үстірт, таулы үстірт, таулы қыраттар мен биік тау жоталары сары, ашық қоңыр және қою қоңыр түске дейінгі бояулармен кескінделеді.
Дүниежүзілік мұхит түбінің жер бедері көгілдір түстен қою көк түске дейін ауысатын қат-қабат бояулармен қоса, изобаталармен де (бірдей тереңдікті қосатын сызықтар) кескінделеді. Оның сандық көрсеткіштері тереңдік шкаласында беріледі.
XXI ғасыр карталары қандай болуы мумкін?
Өте қарқынды дамып отырған компьютерлік техника география ғылымының көптеген салалары мен маңызды мәселелерін қамтуда. Осындай маңызды өзгерістер картография ғылымына тікелей қатысты, ол электрондық карталардың жасалуынан айқын көрінеді. Компьютерлік жүйелердің біртіндеп күрделенуі XX ғасырдың 60-жылдары геоинформатика ғылымының пайда болып, жедел дамуына негіз болды. Аса жоғары интеллектілік компьютерлік жүйелер мен мультимедиалық технологияның шығуы табиғаттағы әлі де нақты жауабы табылмаған көптеген құпиялардың сырын ашуға мүмкіндік беретіндігіне дау жоқ. Әсіресе бұл технология климат пен ауа райындағы өзгерістердің (циклондар мен ауа массаларының қозғалысы және т.б.), жер қыртысы мен оның ете терең қойнауларындағы түрліше қозғалыстардың туындауының себептерін түсінуге жағдай жасайды. Сонымен қатар табиғатта болып тұратын түрліше апатты құбылыстарды тұрақты бақылауға алуға, түрлі болжамдар жасауға толық мүмкіндік береді.
Компьютер көмегімен бүгінгі таңда түрліше тақырыптағы электрондық карталар, атластар мен оқулықтар, сондай-ақ білім мен біліктілікке үйрететін географиялық ойындардың жүйелері шығарылып, көпшілікке таратылуда. Бұл бағытта интернет жүйесінің алатын орны да ерекше.
Дереккөздер:
Санат:Картография
Odwzorowanie geograficzne
Ақсас (өзен, Алтай Республикасы)
Ақсас (Ак сас) — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тутуяс өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда,Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Губриха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Юрий Иванович Жаврин
Юрий Иванович Жаврин(1936 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Семей қалалық әкімдігі, Шүлбі кенті) – физика-математика ғылымдарының докторы (1994), професор (1996). ҚазМУ-ды (1965, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. ҚазМУ-да кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1965–92) болды. 1992 жылдан ҚазҰУ жанындағы физика тәжірибелік және теор. физика ғылыми-зерттеулер институтының жетекші ғылыми қызметкері. 120-дан астам ғылыми еңбектің авторы.
Остель
Остель (Osteel) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Аурих ауданының құрамына енеді.
Бақтияр Мұстапаұлы Оразаев
Бақтияр Мұстапаұлы Оразаев (16.7.1923, Қызылорда облысы Сырдария ауданы – 6.8.2001, Алматы) – геофизик, ғалым, геология-минерал ғылымдарының доктары (1970), профессор(1973).
Остель
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2292 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 52 021. Муниципалитеттің басшысы — Буркхард Хойер.
Бақтияр Мұстапаұлы Оразаев
Толығырақ
Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1984), 2-дүниежүзүлік соғысқа қатысқан. Ташкенттегі Орта Азия политехникалық институтын бітірген (1950). 1950 – 60 жылдары Орта Азия политехникалық институтында аспирант, оқытушы, кафедра меңгерушісі.
Еңбектері
Ол 150-ден астам ғылыми еңбектің, 5 монографияның авторы. Бақтияр Мұстапаұлы Оразаев Қызыл жұлдыз, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және бірнеше медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тарихи тұлғалар
Пишельсдорф-на-Энгельбахе
Пишельсдорф-на-Энгельбахе (Pischelsdorf am Engelbach) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Браунау-на-Инне округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1644 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 33 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — BR, ресми идентификациялық коды — 4 04 32.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Зенгталер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Альткален
Альткален (Altkalen) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Гюстров ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 856 адамды құрайды (2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 45,54 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 53 003. Муниципалитеттің басшысы — Ренате Аве.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Жұмабай Ахметұлы Орманбаев
Жұмабай Ахметұлы Орманбаев (1906 –1985) – журналист, жазушы. Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының түлегі. 1927 жылы Орта Азия коммунистік университетін бітірген.
Еңбектері
1928 жылы − "Жылқышылар", 1967 жылы − "Қос басшы", 1968 жылы − "Шопан Дадеш", 1972 жылы − "Тұзақталған шортан" атты кітаптары жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан журналистері Санат:Қарағанды тұлғалары
Байард (Нью-Мексико)
Байард (Bayard) — Нью-Мексико штатының Grant округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2534 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 35-06270.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Кенже
Кенже шешен (т.-ө. ж. б.) - Қаракесек руынан шыққан шешен. Ол бірде Абайды Семейде кездестіріп, сөз жарыстырған. Абайдың шешендігіне риза болған Кенже шешен: «Абайжан, жас та, мас та көп, бірақ толғай білер басаз. Қарағым, Абайжан, ақылыңның нұрына сусындағандай болдым»,- деп, батасын берген. Ақынжанды, тілге шешен, ойға жүйрік Кенже шешенді Абай да құрмет тұтқан. Кенже шешен туралы материалдар Абайдың Семейдегі мемлекеттік қорық-музейі қорында сақтаулы тұр. Кенже деп қазақ жанұясындағы ең кіші баланы да атайды.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Қазақ би-шешендері
Иганово (Пловдив облысы)
Иганово (Иганово) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Карлово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 520 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4334. Телефон коды — 031395. ЕКАТТЕ коды — 32226.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Мазджид
Мазджид - мешіт (мұсылмандардың дұға оқуға жиналатын орны).
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Динатрондық эффект
Дереккөздер
Санат:Электроника
Теза (Шығыс Пиреней)
Теза (Théza) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,83 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1365 адамды құрады. Халық тығыздығы — 282,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Анжуш (Виейра-ду-Минью)
Анжуш (Виейра-ду-Минью) (Anjos (Vieira do Minho)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Виейра-ду-Минью муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Виталий шөмішгүлі
Виталий шөмішгүлі  (Aquіlegіa vіtalіі) – сарғалдақтар тұқымдасы, шөмішгүл туысына жататын көп жылдық өсімдік. Жетісу (Жоңғар) Алатауының жартастарында, тасты, шалғынды тау етектерінде, Шымбұлақ, Көксу, Ақселбайсай өзендерінің көлеңкелі жағалауларында кездеседі. Биікт. 30 – 65 см. Тамыр жапырақтары қосарланған үш бөлікті, ұзын сағақты, сына тәрізді үш қалақты бөліктерге бөлінген. Гүлдерінің диам. 4 – 5 см. Тостағанша жапырақшалары боз-көкшіл, күлтелері ақ, көкшіл, сирек көк түсті. Гүлтегеуріні 1 – 2,5 см, дөңгелек, бүктетіліп келген. Тұқымынан көбейеді. Маусым – шілде айларында гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі – безді жапырақша (саны 5 – 10). Әсемдік өсімдік. В. ш. өте сирек кездесетін эндемик өсімдік, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Виталий шөмішгүлі — сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік сілемдерінің (Шолактауының, Суаттаудың, Алтын Емел жотасыньщ, Шымбұлақ, Көксу өзенінің) жартас жарықшаларында, жылға, өзен шатқалдарында өседі. Биіктігі 30-65 см. Дегелек жапырақтары ұзын сағақты, сына тәрізді ұшқұлақты бөлікшеден тұрады. Сабақтарының гүлі сирек. Тостағаншалары ақшыл көгілдір түсті. Күлтелері ақ, сирек көгілдір түсті. Маусым-шілдеде гүлдеп, шілдеде жеміс салады. Әсемдік өсімдік. Сирек кездесетін, эндемикалық Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Жетісу Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Dinosaur Game
Dinosaur Game немесе T-Rex Game  — Google Chrome броузеріндегі ойын.
Интернетпен байланыс болмаған кезде, пайдаланушы шолғыштың басты бетінде 8 биттік Динозаврды көреді. Егер сіз бос орын, Enter немесе пернетақтадағы кез-келген көрсеткіні басып, тінтуірді бассаңыз немесе мобильді құрылғыны бассаңыз, онда динозавр бірден секіріп, кактустар мен птеродактилдер арасында далада жүгіре бастайды. Сондай-ақ, динозавр төмен көрсеткіні басқанда төмен қарай еңкейе алады. Ойынның өзі-шексіз жүгіруші, уақыт шегі жоқ. Ойын әр жүз ұпаймен тездетіледі.
Ойынды интернетке қосылған кезде де бастауға болады. Ол үшін мекен-жай жолына chrome://network-error/-106, chrome://dino/ немесе about:dino енгізу керек.
Геймплей
Пайдаланушы желіден тыс кезде Google Chrome-дағы веб-параққа кіруге тырысқанда, бетте көрсетілген пиксельдегі тиранозавр рекстің суреті барКогда браузер пайдаланушыға интернетке қосылмағандығы туралы хабарлайды. Содан кейін space немесе жұмыс үстелінен басып немесе Android немесе iOS мобильді құрылғыларында динозаврды басып, ойынды қосуға болады. Сондай-ақ омнибокске енгізе отырып, ойынға кіруге болады. Жалғыз T-Rex ойынында шөл даланың ақ-қара ландшафтында үздіксіз қозғалады, ал ойыншы секіре отырып немесе еңкейе отырып, кактусы және птеранодондар сияқты қарсы кездесулерден құтылуға тырысады. Ойын барысында пайдаланушы кедергімен немесе птерозаврмен соқтығысқанша, ойын жылдамдығы ұлғая түседі, бұл лезде ойынның аяқталуына әкелді. 450 ұпайға жеткенде жаңа кедергілер пайда болады-птеродактилдер, ал 2016 жылдың мамырынан бастап 700 ұпайға жеткеннен кейін түнгі режим қосылады. Содан кейін түс схемасы лйын барысында өзгереді. Ойын тираннозаврлардың бор-палеогендік қырылу кезінде жойылып кеткенге дейін қанша уақыт болғанына байланысты шамамен 17 миллион жылдық ойын уақытынан кейін максималды ұпай жинауға арналған.
Дереккөздер
Санат:Google Chrome
Саққұлақ би
Саққұлақ би (шын аты Сәбден) (1800, Ақмола облысының Ерейментау ауданы — 1888, сонда) — Орта жүздің атақты биі, шешен.
Өмірбаяны
Жасынан зерделі де зерек өскен ол 12 — 13 жасынан әкесі Бапан бидің қасында жүріп, шешендік өнерін ұштаған, ел билеу ісіне араласқан. Баласының қабілетін сезген әкесі Сәбденді 15 жасында кішігірім дау-дамайды шешіп келуге жұмсаған. Ол 16 жасында сол өңірде шешендік атағы шыққан Байдалы бимен сайысқа түсіп, Байдалының “Құлағың неткен сақ еді” деген сөзінен кейін “Саққұлақ” атанып кеткен. Саққұлақ бидің “Саққұлақтың Шоқанға берген батасы”, “Ақыл туралы”, “Шоқанның Саққұлақ биге қойған сауалдарына берген жауабы”, “Төрт нәрседен қашық қыл”, “Мұсаның өліміне айтқаны”, “Орман-тоғай жер сыны”, “Жақсы қатын алсаңыз дүр-шекерді”, “Қыз күнінде балаң-балаң”, “Шоқанның қарындасына айтқаны”, Шоқан қазасына орай “Бұл да бір ғалымның бірі еді-ау”, “Шыңғысқа өз аузынан айтқан көңілі”, “Батырдың басы орда қалар”, “Байдалы биге айтқаны”, “Ғылым туралы”, “Мұсаға айтқаны”, “Мүсетке айтқаны”, т.б. көптеген шешендік сөздері бар. Оның шешендік нақыл сөздерінен елдік пен ерлік, ғылым, білім, жақсылық пен жамандық туралы терең философиялық ой-түйіндерді байқауға болады. Басқа би-шешендердей емес, Саққұлақ би өзі айтқан билік сөздері мен басқа билердің аталы сөздерін, бағалы ойларын үнемі қағазға түсіріп жүрген. Кісі қолынан қаза тапқан би Бөгенбай батыр ұрпақтарының қорымына жерленген. Саққұлақ биден 7 ұл қалған. Нұралы, Ералы деген ұлдары әкесіне тартып би-шешен болған. Ералының “Жантай” деп аталатын дастанын С.Сейфуллин жазып алып, “Әдебиет майданы” журналында (ғ1, 1936 ж.) жариялаған.
Саққұлақ би туралы аңыз
Сәбден 1800 жылы қазіргі Ақмола облысының Алексеевка ауданына қарасты Ереймен тау ауылында туған. Қанжығалы қарт Бөгенбай батырдың шөбересі. Шежіреде Арғынның Қанжығалы руынан Өлдекүн одан Ақша. Ақшаның Тұраналысынан Бапан би туады.
Сол Бапан би бір жиында жастарға оның ішінде отырған Сәбден баласына "ел дегенің немене", "ер дегенің немене?" деген сұраққа былай деп термелей жауап беріпті:
Зерек те, зерделі Сәбден 12-13 жасынан әкесі, Бапан би қасында жүріп шешендік өнеріне жаттығады. Ел билеу ісіне араласады. Он жас кезінен бір есіткенін есіне сақтап білетін өте зейінді зерек боп өседі. 15 жасқа келгенде әкесі оны кішігірім дау-дамайды шешіп келуге жұмсап отырады. Сәбден ел арасындағы дауды тындырып, әкесінің ойынан шығып тұрған. 17 жасында сол өңірге шешендік атағы жайылған Байдалы бимен сайысқа түседі. Қиыннан қиыстыра сөз тастап отырған Байдалыны ол тосылдыра береді. Сәбден баланың "Саққүлақ би" аталуы былай екен: Қыс қатты болған тышқан жылы Алтай - Қарпықтың қалын жылқысы Ереймен тауының етегіне қыстап шығады. Сәуір айында олар жылқысын түгендесе, сексен жылқы кем бопты. Сұрастыра келсе, ұзынқұлақ хабары Бапан аулынан шығады. Ел-жұрт Байдалы биге барады. Байдалы бір топ ел басшы, байларын ертіп Бапанның үйіне түседі. Дастарқан үстінде Бапан Байдалыға: Байдалы шешен осылай термелей жөнелгенде, Бапан аз кем тосылып үндемей қалады. Әкесінің кідіріп қалғанын сезе қойған Саққұлақ бала іліп алған дай: Байдалы би балаға таңдана, жан-жағына пандана қарады. Байдалы осылай толғап барып тоқталғанда Сәбден бала:
Қанжығалы елінде Бекше деген де шешен болады. Оның жасы Саққұлақтан бір мүшелдей үлкен болса керек. Өзіне мал бітпеген кедей екен. Бекше көбінесе Саққұлақтың қасына еріп жүреді. Бір себептермен ол бір жолы Саққұлаққа ермей үйінде жатып қалады. Осы кезде ел арасынан бір дау шығады. Ол даудың бір ұшы Бекшеге барып тіреледі. Енді ол дауды Бекшесіз шешуге болмайтынын сезген Саққұлақ әйеліне қарап: Бұл сөзге Нұралы қатты ұялып, намыстанады. Шешесінің қараулығына іштей наразы болады.
IC 2278
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: Plate defect.
Сыртқы сілтемелер
IC 2278 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Саққұлақ би
Саққұлақ би туралы аңыз
деп, Нұралыны қайтарып жіберіпті. Бұл сөз намысына тиген Саққұлақ би "Кой, ағайынды ренжітпейін" деп, ертеңіне Бекше ағасын өзі ертіп кетіпті. Үйіне барған соң құнан қой сойып, бір жұма сыйлап күтіп, үстіне шапан жауып, ат мінгізіп риза етіп үйіне қайтарыпты.
Саққұлақ шешеннің өзге шешен, билерден бір өзгешелігі - ол сауатты, білімді болған. Өзі айтқан билік сөздермен өзге билер айтқан аталы, бағалы ойларды үнемі кағазға түсіріп жүрген. Оған бір ғана Шоқан Уәлиханов кездесіп, тыңдап қоймаған. Сол кездегі қазақтың, орыстың оқыған азаматтары, зерттеушілері кейде іздеп барып, кейде шақырып алып, көптеген даналы, бағалы сөздерін жазып алып жүрген. "...Ел ішінен суырылып шыққан шешен, сөзге ұста, тапқыр ойшыл, кеудесінің есігі бар, құлағының тесігі бар, көзі жіті көңілі қырағы адамды көп көрдім. Бір емес, әр тілді білетін, оқыған, тоқыған, жүйрік, білгіш адамдармен ойда, қырда талай жерде жолығып, талайымен сөйлестім. Қанжығалы қарт Бөгенбайдан шыққан Саққұлақ шешен сондай жұрт аузында шежіре атанған қариялардан еді. Мен ол кісімен талай бірге жүріп, көптеген ақылды үлгілі сөздерін жазып алдым. Ол шешенде жазыл маған қазына көп бол атын. Тағы бір кездессем деп жүретінмін. Реті келмей-ақ қойды", - деп, жазады, белгілі фольклоршы Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы.
Шоқанның рухани жағынан пікірлес сүйікті нағашысы, талай жыл Баянауыл дуанының аға сұлтаны болған Мұса Шорманов 1885 жылы 66 жасында дүниеден өтеді. Онымен қатар Ерейментауда қанжығалы Бөгенбай батырдың шөбересі Саққұлақ бидің баласы Нұралы да қайтыс болады. Осыған байланысты екі жағы дабір-біріне көңіл айтысып, бата жасаса алмай жүрсе керек. Ақыры Мұсаның асына 86 жастағы Саққұлақтың өзі келгенде алдынан даяшы шығып, арнаулы үйге түсіреді. Аздан соң оған Мұсаның Сәдуақас, Біләл деген балалары сәлем беруге келеді. Сонда Саққұлақтың айтканы: деп көңіл айтыпты.
Саққұлақ шешеннен жеті бала қалган. Нұралы, Ералы деген балалары өзіне ұқсап шешен боп өскен. Нұралының Олжабай, Барлыбай дейтін ұлдары да шешен болтан. Олардың бәрі ескіше оқыған, сауатты әрі ақын екен. Ералы (1846-1932) суырыла термелей сөйлейтін төкпе ақын болған. Оның "Жан- тай" деп аталатын дастанын (Жантай - Абылайханның бас батыры) Сәкен Сейфуллин жазып алып, "Әдебиет майданының", 1936 жылғы №1 санында ықшамдап жариялатқан.
Дереккөздер:
Санат:1800 жылы туғандар Санат:1888 жылы қайтыс болғандар Санат:Ақмола облысында туғандар
Клео Мэсси
Клео Мэсси (ағыл. Cleo Massey; 19 қараша 1993, Лонсестон, Тасмания, Австралия) — австралиялық актриса.H2O телехикаясындағы Ким Сертори рөлімен танымал.Атақты актриса Анна Уотерс-Мэсси-дің қызы және H2O телехикаясында өзімен бірге түскен Джоуи Мэсси-дің үлкен апайы (туған.2000)
Линь Хуэйинь
Линь Хуэйинь (қыт, 林徽因, пиньинь Lín Huíyīn; 1904 жылғы 10 маусым - 1955 жылғы 1 сәуір) – қытай сәулетшісі, ақын. 1904 жылы 10 маусымда Ұлы Цин мемлекетінің Чжэцзянь провинциясындағы Ханчжоуда туған. Белгілі шенеунік Линь Чанминнің қызы. Қытайдың танымал сәулетшісі Лян Сычэнға тұрмысқа шыққан. Сол елдегі сұлу әйелдердің бірінен саналады. Қытайдағы тұңғыш әйел сәулетші. 1955 жылы 1 сәуірде Бейжіңдегі Тунжэнь ауруханасында өкпе ауруынан көз жұмған.
Консул
Консул (лат. Сonsul) – 1) басқа мемлекетте белгілі бір міндеттерді (өз мемлекеті мен оның азаматтарының заңдық және экономикалық мүдделерін қорғау істерін) орындау үшін тұрақты өкіл ретінде тағайындалған лауазымды адам. Консулды тағайындаған мемлекет оған жеке басын куәландыратын патент береді және ол өзі қызметке келген мемлекеттің рұқсатынан (экзекватура) кейін ғана міндетіне кіріседі. Консул тағайындалған елінде өз мемлекетінің заңды тұлғалары мен жекелеген азаматтарының экономикалық және құқықтық мүдделерін қорғайды, төлқұжаттар мен кіру-шығу рұқсатнамаларын береді, нотариалдық қызметтер, т.б. атқарады. Консулдық мекеме басшылары өздері басқаратын консулдықтың класына қарай Бас Консул, Консул, вице-Консул, консулдық агенті болып 4-ке бөлінеді. Қазақстан Консулдары өз қызметінде Қазақстан Республикасы Конституциясын, Қазақстан Республикасы заңдарын, Үкімет қаулыларын, халықаралық конвенциялар мен келісімдерді, сондай-ақ, халықаралық рәсімдерді басшылыққа алады. Шет ел Консулдарының еліміздегі қызметіне кірісуіне рұқсат беру тәртібі және олардың құқықтары, пайдаланатын жеңілдіктері мен иммунитеті “Қазақстандағы басқа мемлекеттердің дипломатиялық және консулдық өкілдері туралы ереже” бойынша жүзеге асырылады; 2) Ежелгі Римде болған жоғарғы мемлекеттік лауазымдардың бірі. Консул 1 жылға, алғашында тек ақсүйектерден ғана (патриций) сайланған. Кейін ақсүйектер мен кедейлердің күресі нәтижесінде плебейлер де Консулға сайлана алатын болған. Консулдар жоғарғы азаматтық және әскери үкіметті өз қолдарында ұстады. Орта ғасырларда (11 ғ.) Батыс Еуропада Консул институты қайта пайда болып, 19 ғасырда бірте-бірте жойылып кетті. Онда Консулдар, негізінен, ақсүйектер мен бай көпестер арасынан сайланып, әкімшілік, қаржы, сот, ішінара заң шығару билігін өз қолдарында ұстады.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том
Бұланбай
Бұланбай — Павлодар облысы Ертіс ауданы, Сілеті ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Ертіс ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 96 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 26 адам (14 ер адам және 12 әйел адам) болса, 2009 жылы 93 адамды (49 ер адам және 44 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ертіс ауданы елді мекендері
Ракеталық сұйықтықты қозғалтқыш
Ракеталық сұйықтықты қозғалтқыш (РСҚ) — ұшатын аппараттың өзінде тасымалданатын сұйық жанармай мен тотықтырғыш арасындағы тікелей реакция арқылы пайда болатын тарту күшімен жұмыс істейтін реактивті қозғалтқыш. Ракеталық сұйықтықты қозғалтқыш алдыңғы бөліктен, жану камерасынан, реактивті жабық қуыстан, салқындатқыш қабықтан және тұтандырғыш құрылғыдан тұрады.
Жанармай мен тотықтырғыш сығылған газбен жану камерасына итеріледі, ал жанған өнімдері жабық қуыс арқылы сыртқа шығарылады. Ракеталық сұйықтықты қозғалтқыштың жұмысы қоршаған ортаға тәуелді емес, сондықтан ол кез келген биіктікте және ауасыз кеңістікте қолданылуы мүмкін. Ракеталық сұйықтықты қозғалтқыштың жұмыс істеу ұзақтығы оқ-дәрілік реактивті қозғалтқышқа қарағанда артық. Қазіргі заманғы ракеталық сұйықтықты қозғалтқыш кейбір көп сатылы баллистикалық, ғарыштық және басқа ракеталарды, Жердің жасанды серігін ұшыру үшін, сондай-ақ ұшақ пен қанатты ракеталарда қосалқы қозғалтқыш ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Зымырандық қозғалтқыштар
Өсқалық
Өсқалық (Өҫкәлек, Ускалык) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ик. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мурзя
Мурзя — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кенга өзенінің оң жағалауынан 395 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қабыршақтық құрылым
Дереккөздер
Санат:Геология
Қиғаштай ату
thumb|Қиғаштай атуҚиғаштай ату-нысананың маңдайшебіне атыс қаруы мен зеңбіректерден 45° бұрыштан бағытталып жүргізілетін атыс түрі. Қазіргі кезде бүл атыс түрі апталдан ату деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
NGC 6383
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.