cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ислам әдебиеті
Ислам әдебиеті — Ислам дінінің шариғатына, оның заңдарына немесе сенім-нанымына арналған кітаптар немесе Исламның тікелей әсерінен, мұсылмандық ортасында дүниеге келген әдеби көркем шығармалар (мыс.: «Мың бір түн»). Ислам әдебиетінің басты кітабы ретінде Аллаһтың сөзі Құран Кәрімді, одан кейін маңыздылығы жағынан Мұхаммед пайғамбардың хадистері жиналған кітаптар аталады. Мысалға «алты кітап» атанатын атақты имамдардың хадис жинақтары:
Көркем әдебиеттің мысалы ретінде әлемге әйгілі фантастикалық әңгәмелер жиналған «Мың бір түн» жинағын айтуға болады. Шаһерезаданың атынан айтылатын бұл әңгімелер 10 ғ. шамасында жинала бастап, 14 ғ. толығымен құралып болады. Бұл жинақтың құрамындағы хикаялар уақыт өте өзгере беріп, ерте заманда орын алған оқиғалармен бірге салыстырмалы түрде жаңа әңгімелер де араласқан. Фирдоусидың Парсы елінің ежелгі тарихын баяндайтын ұлттық эпосы да Ислам әдебиетіне жатқызылады. Оның бас кейіпкері әмір Арсалан қазіргі күнге шейін көптеген шығармалардың кейіпкері.
Ислам әдебиетіне көбінесе осы халықтардың әдеби шығармаларын жатқызады:
Дереккөздер
Санат:Әдебиет Санат:Ислам
Үлкен Покур
Үлкен Покур — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кондрашкина тармағының сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 168 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Перл
Дереккөздер
Санат:Полиграфия
Кремний
Ашылуы
Кремнийді алғаш рет 1811 жылы Гей-Люссак пен Л.Ж. Тенар ашқан. 1824 – 1825 жылдары швед химигі Я.Берцелиус фторлы кремнийді калиймен тотықсыздандырып, ал 1865 жылы орыс ғалымы Н.Н. Бекетов төрт хлорлы кремний мен мырышты әрекеттестіріп жеке бөліп алған.
Физикалық қасиеті:
Кремнийдің түсі күңгірт-сұр, шайырдай жылтыр, тығыздығы 2,32 г/м3, балқу t 1420С, қайнау t 2600С-қа жуық. Өнеркәсіпте Кремний кремнеземді қыздырып, кокспен тотықсыздандыру, ал таза кремний төрт хлорлы кремнийді мырыш буымен тотықсыздандыру арқылы алынады.
Қыздырғанда сутектен басқа кез келген бейметалмен қосыла алады. Төменгі температурада инертті. Таза кремний темір, мыс, алюминий, қорғасын қорытпаларында қолданылады. Ол мұндай қорытпалардың қышқылдарға төзімді, мықты,электрлік және магниттік қасиеттерін арттырады.
Кремний тау хрусталі немесе кварц (Si02) құрамында болады; ол (Si) қиын балқитын, металдық жылтыры бар, сұр түсті қатты зат. Оның каттылығы алмаздан төмендеу.
Аморфты кремний коңыр түсті ұнтақ, реакцияға түсуі оңай зат.
Күрделі заттармен:
Сілтінің ерітіндісімен қыздырғанда әрекеттеседі. Si + 2NaOH + Н20 = Na2Si03 + 2Н2↑
Кремнийдіц оттекті қосылыстары. Кремний оксиді
Кремний оксиді - құм Si02, 0 = Si = О силикагель Si02 - балқу температурасы жоғары, электр тогын өткізбейтін зат.
Кремний оксиді кремнезем, кварц, т. б. күйінде табиғатта кең таралған.
Құм суда ерімейді, бірақ қыздырғанда сілтімен және содамен қышқылдық оксид ретінде әрекеттеседі:
Кремний қышқылы, силикаттар
H2Si03 - метакремний қышқылы H4Si04 - ортокремний қышқылы
Метакремний қышқылы іркілдек (коллоид) күйінде болады.
Алынуы:
Тұзынан күшті қышқылмен бөліп алуға болады.
Екі сатыда диссоциацияланады; тұздары силикаттар деп аталады.
Осыған қарағанда кремний қышқылы көмір қышқылынан да әлсіз қышкыл.
Шыны алуда мына реакдиялар жүреді:
Кәдімгі шынының құрамын былай өрнектеуге болады:
Химиялық шынының құрамы:
Цемент ендірісінің негізінде мына реакциялар жатыр:
Цемент, бетон, темір-бетон, қожбетон - құрылыс материалдары.
Қазақстанда силикат енеркөсібінің кәсіпорындары төмендегідей болып шоғырланған:
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер Санат:Кремний оксиді Санат:Кремний қосылыстары Санат:Кремнийлі жыныстар
Консалтинг Орталығы
Консалтинг Орталығы - жауапкершілігi шектеулі серіктестік. 2001 жылдың 26 қыркүйегінде құрылған. 2003 жылы 14 қазанда берілген 03 ГСЛ сериялы N012999 лицензияның иегері. Компанияның қызметі Қазақстанда бизнес жүргізу үшін кеңес беру бағытына негізделген. Оның кеңес беру қызметі мына бағыттарда жүргізіледі: көмірсутек шикізатын геологиялық тұрғыдан зерттеу және геологиялық барлау жұмыстарын жобалау; геологиялық зерттеу мәліметтерін ең жаңа технологияларды пайдалана отырып өңдеу және танымалдау; көмірсутек шикізаттарын бағалау және олардың қорын есептеу; қорлар есебін Қазақстан Республикасының Қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссиясы алдында қорғау; кен орындарды бағалаудың алғашқы кезеңдерінде жер қойнауын пайдалану нысандарының геологиялық - экономикалық перспективаларын анықтауға мүмкіндік беретін сол кен орындардың геологиялық - экономикалық моделдерін тұрғызу; жер қойнауын пайдалану құқығын алу үшін ұйымдастырылған конкурстарға қатысу үшін конкурстық ұсыныстар дайындау; жер қойнауын пайдалануға деген келісім - шарт жобаларын бүкіл қажетті келісімдер мен сараптамалық тұжырымдарды, сол сияқты мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз ете отырып дайындау; жер қойнауын пайдалану келісім - шарттарының шарттарын өзгерту және оңтайландыру; мұнай - газ өнеркәсібі үшін техникалық жобалар дайындау; техникалық - экономикалық негіздемелер және бизнес - жоспарлар дайындау, дайындалған жобаларды Қазақстан Республикасы Үкіметі қабылданған ережеге сәйкес келістіру, жобаларға байланысты мүмкін деген тәуекелдерді бағалау және олардың сезімталдығын талдау;кен орындардың жалға берілуі тиіс құнын анықтау; экологиялық аудит жүргізу; экологиялық жобалауды жасақтау; экологиялық сараптаманы жүзеге асыру; жер қойнауын пайдалану мониторингін жургізу.
Дереккөздер
Санат:Аудит Санат:Бизнес
Ақтау тауы (Маңғыстау облысы)
Ақтау – Маңғыстау тауларының оңтүстігіндегі тау.
Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 325 м. Ақтау тау жыныстарының ағарған түр-түсіне қарай аталған.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау ауданы таулары
Азуағаш
Азуағаш - арбаның тісағашы, белағашты ұстап тұрған тетік ретінде пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
NGC 6150
NGC 6150 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан E? типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 18 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6150 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 58105, NGC 6150A, MCG 7-34-29, ZWG 224.22.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Бевередж антеннасы
Дереккөздер
Санат:Электроника
Формоза-ду-Риу-Прету
Формоза-ду-Риу-Прету (Formosa do Rio Preto) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Батыс Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Баррейрас экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Қала 1961 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
IC 2005
IC 2005 — Персей шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2005 Санат:Персей (шоқжұлдыз)
Аменсализм
Аменсализм (mensa — стол, тамақ)—популяциялар арасындағы өзара қатынас түрі. Бұл кезде популяцияның біреуі екіншісінен өзіне пайда (теріс әсерде) алмайды. Мұндай өзара қатынас түрі өсімдіктерде жиі кездеседі. Мысалы, шыршаның астында өсетін жарық сүйгіш шөптекті өсімдіктер көлеңкеде қалып қояды да, зиян шегеді. Бұл шыршаға ешқандай әсер етпейді. Бұған ұқсас өзара қатынас зең саңырауқұлағы мен бактерия арасында да болады.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Берікқара қорықшасы
Географиялық орны
Жамбыл облысының Жуалы ауданында 1986 жылы құрылған. Аумағы 17,5 мың га. Қорықша Қаратаудың Билікөл маңындағы өсімдіктер мен жануарлардың реликт және эндемик түрлері көп кездесетін өңірде орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қаумалдары Санат:Жамбыл облысы географиясы
Вьянн
Вьянн (Vianne, Viana) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Лот және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,82 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1133 адамды құрады. Халық тығыздығы — 115,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Маскүнемдік
Маскүнемдік (алкоголизм) — спиртті ішімдіктерге салынушылық. Бұл адамның денсаулығына, тұрмысына, еңбек қабілетіне және қоғам өміріне зиян келтіреді. Маскүнемдік мінез-құлықты бұзумен қоса, қылмысқа да итермелейді. Араққұмарлар семьясының, балашағасының берекесін кетіреді. Мас адам бағыт-бағдарынан айырылыс тәлтіректеп жүре алмайды, соның салдарынан бақытсыз жағдайға ұшырайды, жұмыс қабілеттен айырылады. Ішкі,ліктің болашақ ұрпаққа зиянды екендігі де дәлелд енген: маскүнемнің балалары көп жағдайда кеміс, ақыл-есі кем болып туады.
Ішімдікке салыну, тіпті аз мөлшерде ішкеннің өзінде де, созылмалы алкоголизмге ішпесе тұра алмайтын дертке шалдықтыруы, ішкі органдары кеселге ұшыратуы, адамның мінез-құлқын өзгертуі мүмкін. Ауру бірте-бірте өршиді. Маскүнемдікке салыну әуелі әуестіктен, соңынан әр нәрсені сылтау етіп, әйтеуір ішуді мақсат етуден, соны үйреншікті әдетке айналдырудан келіп туады. Бірте-бірте организм спиртті ішімдікке дағдыланады. Бұрынғы ішіп жүрген мөлшер ешқандай әсер етпейді, мастық күйге жету үшін әлдеқайда көп ішу қажет болады. Мас адам ашушаң,кінәшіл, тым батыл келеді. Ішпей сау жүргенде бей-жай, көңілсіз күйде болып, сергу үшін қайтадан ішуге құмартады. Бара-бара адам ішпесе тұра алмайтын халге жетелі.
Ішкілікке бойы үйренген адамда тоқтау болмайды (ішкен сайын құмартып, ішкен үстіне ішкісі келіп тұрады). Ұдайы ішуге салынған адам әйтеуір бір сылтау тауып ішуді көздейді, өзінде болмаса, кім көрінгеннен сұрап ішуге арланбайды, оқшау тұрып та, кез келген бөтелкелестері мен бірлесіп те іше береді, барған сайын «сау» жүруі азаяды. Мұндай адамның мінез-құлқы өзгереді, ол дөрекі, алдамшы бола бастайды, жанұя мүддесін ойламайды.
Алкоголизмнің алғашқы сатысы шамамен 5-7 жылға созылады. Ішкілік дертіне шалдығудың екінші сатысы — бас жазу. Алкоголизм өршіген сайын ішімдіктің қолайсыз әсері күшейе түседі: мастығы тарқағакда қолы қалтырайды, терлейді, ұйқысы қашады, өз-өзі нен үрейі ұшып, мазасы кетеді. Басын жазғаннан кейін мұндай белгілері басылып, жадырағандай болады. Әуелі басын жазу үшін бір саптыаяқ сыра, не бір рюмка арақ жеткілікті, бірақ бара-бара мұның өзі көбейіп, тоқтаусыз, бірнеше күн қатарынан ішушілікке айналады. Маскүнемдер бірнеше айлап, тіпті жылдап күн сайын ішіп, мас болады, ертеңіне міндетті түрде басын жазады. Мұндайда (бірнеше күннен екі-үш аптаға дейін) спиртті ішімдіктерді өлшеусіз ішеді (күніне 1 литрге дейін,не 2 литрдей шарап), суррогаттарды да (әтір, политура) ішеді. Бірте-бірте мұндай жағдай жиілей түседі.
thumb|Алкоголизм Алкоголизмнің екінші сатысында ішкі органдар мен нерв жүйелері едәуір зақымданады, қатты және созылмалы алкоголь психоздары пайда болады — еліреді, көзіне әр нәрсе елестейді. Алкоголизмнің екінші сатысы 10—15 жылға созыл ып, үшінші сатысына ауысады да, мидың жүйке клеткалары тұтастай зақымданады — алкаголь энцефалопатиясына ұшырайды. Мұндайда адам алкогольді көтере алмайды, спиртті ішімдіктің шағын дозасының өзі мас етеді. Еңбекке жарамайды, ақыл-есінен айырылады.
Е м і. Ауру асқынбай тұрғанда — созылмалы алкоголизмге дейін — әркімнің ішімдіктен бас тартуына болады. Тек өзіне ерік беріп, ішімдікке салынудың денсаулығына да, туыстары мен жора-жолдастарына да, қоғамға да зиянды екендігін түсінсе болғаны. Созылмалы алкоголизмге шалдыққан адам, әдетте, еркінен айырылып, үйренген дағдысынан бастарта алмайды. Алайда маскүнем осы аурудан арылуға өзі ұмтылмаса, оны емдеу шараларын ойдағыдай жүргізу мүмкін емес. Сонымен бірге, дәрігерге неғұрлым ертерек, алкогольды уытты зардабы бойға сіңбей тұрғанда қаралғаны жөн. ҚР Денсаулықсақтау министрлігінде созылмалы алкоголизмге шалдыққан адамды міндетті түрде емдеудің алғашқы қурсы бекітілген. Бұл курс 3 жыл ұдайы бақылау және емдеу мерзімінен тұрады, осыдан кейін (егер осы уақытта аузына ішімдік алмаса) 2 жылдай бақылауда болады. Емдеудің басты мақсаты — маскүнем спиртті ішімдіктерді аузына алмауына қол жеткізу. Емдеуден кейін аздап ішсе де, ол қайтадан маскүнемдікке соқтырады. Емдеудің негізгі. үш кезеңі бар: олар — алкогольден улану зардабын жою және жалпы көңіл-күйін қалпына келтіру; ішімдікке әуестік әдетті жойыл, спиртті ішімдіктерге жиіркеніш тудыру және оған төзе алмаушылықты қалыптастыру; аурудың қайталамауына бағытталған емдік шараларды ұзақ уақыт қолдану. Дәрі-дәрмекті және психотерапияны қолданумен қоса, ауру адамды қамқорлыққа алудың, тұрмыс жағдайын түзейтін әлеуметтік шаралар жасаудың айрықша маңызы бар. Маскүнемдерді емдейтін арнайы наркологиялық қызмет орындары — республикалық, өлкелік, облыстық, қалалық наркологиялық диспансерлер, сондай-ақ наркологиялық стационарлар бар.Сонымен бірге еңбекке қатыстыра отырып жартылай стационарда емдеу (мәселен,күндізгі стационарлар мен өнеркәсіп орындары жанындағы түнгі профилакторийлер)түрлері қолданылады. Ауылдық жерлердемас күнемд ерді емдеу үшін аудандық орталық аурухана жанынан наркологиялық кабинеттер ұйымдастырылған. Қажет болған жағдайда маскүнемдерді психиатрия ауруханасының жанындағы арнайы наркологиялық бөлімге жібереді.
КСР Одағы мен одақтас республикалардың денсаулық сақтау туралы негізгі заңдарында маскүнемдік қоғамдық ортаға қауіпті ауруға жатқызылған және арнайы емдеу мен сауықтыру шараларын жүргізу міндеттелген. ҚР-де маскүнемдік пен алкоголизмге қарсы күреске мемлекет және партия органдары, кәсіодақ комсомол және басқа да қоғамдық ұйымдар белсене араласады. Мәселен, барлық одақтас республикаларда (соның ішінде Қазақстанда да) халық депутаттары жергілікті Советтерінің атқару комитеттері мен республика Министрлер Советтерінің жайын да мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдардың маскүнемдікпен күресу жөніндегі жұмысын үйлестіретін комиссия құрылған. Емделуден бас тартқан, не емделгеннен кейін спиртті ішімдіктерді ішуін тоқтатпаған маскүнемдерді еркінен» тыс ықтиярсыз емдету және еңбекпен түзеу шаралары, халық сотының шешімі бойынша дәрігердің қорытындысы болған жағдайда)емдеу-еңбекпен түзеу мекемелерінде (профилакторийде) 1 жылдан 2 жыл мерзімге дейін жүргізіледі.
Заңда қоғамдық орындарда спиртті ішімдіктерді ішкені, бұл орындарға мас болып келгені, ішімдіктерді сату тәртібін бұзғаны үшін әкімшілік тарапынан қолданылатын шаралар белгіленген. Автотранспортты мас, не қызу күйінде пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершіліктер күшейтілді. Ондай адамға ақшалай айып белгіленеді, әр түрлі мерзімге (3 жылға дейін) жүргізу құжатынан айырады. Ықпалындағы кәмелетке толмаған балаларды ішкілікке үйреткені, оларды мас еткені үшін қылмыстық жазаға тарту көзделген. Үйде сииртті ішімдіктерді (самогон, чача, арақ, тұт арағы, брага) жасағаны, сатқаны, сақгағаны үшін, спиртті ішімдіктерді сату тәртібін бұзғаны үшін, егер әкімшілік шаралар ықпалы әсер етпесе, қылмыстық жазалар белгіленген. Совет заңы бойынша мас күйінде қылмыс жасау кінәлі адамды қылмыстық жауапкершіліктен босатпайды, қайта жаз асын ауырлата түседі.
Мастықтың әсерінен ауруға шалдыққан адамға аурулығы туралы листок берілмейді және де уақытша еңбекке жарамсыздығы жөніндегі жәрдем төленбейді.
Спиртті ішімдікке салыну салдарынан өз жанұясының материалдық жағдайын ауырлатқан адамдарға, сот арқылы жаұясына жәрдем көрсетуі міндеттемеледі.
Маскүнемдікті емдеудің негізгі үш кезеңі бар: Негізгі емі витаминотерапия, дәрі-дәрмектер (инсулин, атропин, аминазин, т.б.) пайдалану. Сонымен қатар, ауру адамды қамқорлыққа алудың, тұрмыс жағдайын түзейтін әлеуметтік шаралар жасаудың айрықша маңызы бар. ''Г. Айбасова, Ж. Ахметов''
Маскүнемдік елірмелер
Пайда болуы маскүнемдікпен байланысты психикалық кесел. Барынша жиі кездесетін түрлері – маскүнем елірмесі (ақыл-есінен айырылу), көру және есіту елестеушіліктері, қозу, жүйке жүйесінің түрліше бұзылуы, қызғаныш қозбасы және т.б.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Алкоголь
Alcoolisme
Ұзынағаш (Қостанай облысы)
Ұзынағаш — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл, Қарақоға ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Боровской ауылынан солтүстікке қарай 59 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 1360 адам (652 ер адам және 708 әйел адам) болса, 2009 жылы 1019 адамды (507 ер адам, 512 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Меңдіқара ауданы елді мекендері
Бартак (Ертіс тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гросхартау
Гросхартау (Großharthau) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Дрезден әкімшілік округіне бағынады. Баутцен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3224 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,27 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 2 72 140. Муниципалитеттің басшысы — Йенс Крауссе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Бейбітшілік
Бейбітшілік:
Семюр-ан-Брийонне
Семюр-ан-Брийонне (Semur-en-Brionnais) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Сона және Луара департаментінде орналасқан. Шароль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,56 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 71510, пошта индексі — 71110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 617 адамды құрады. Халық тығыздығы — 39,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сона және Луара департаментінің коммуналары
Индукциялық өлшеуіш аспап
Индукциялық өлшеуіш аспап (индуктивный измерительный прибор ) — қозғалмалы бөлігінде индукцияланған токтармен бір немесе бірнеше айнымалы магниттік ағындардың өзара әрекеттесуіне негізделген аспап. Индукциялық өлшеуіш аспап айнымалы токта ғана істейді индукциялық өлшеуіш аспап әдетте электрэнергияны мөлшерлегіш ретінде, амперметр, вольтметр, ваттметр ретінде сирек қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Аппл Волэй (Миннесота)
Аппл Волэй (Apple Valley) — Миннесота штатының Dakota округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 49084 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-01900.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Патрик Стар
380px|нобай|Патрик Стар
Патрик Стар (Patrick Star) — американ мультсериалдарының бірі Спанч Боб Шаршы Шалбар мультсериалының басты рөліндегі кейіпкер. Патриктің дауысын Билл Фагербейк салса, ал орыс нұсқасын — актёр Юрий Маляров салған. Патрик — зердесіз, алқызыл түстес денелі келген теңіз жұлдызы. .
Жалпы мәлімдеме
Патрик Жұлдыз ГубкаБобтың көршісі және ең жақын досы. Екі достың екеуіне де тән көптеген қызығушылықтары бар: көпіршік үрлеу, медуза аулау, телешоу «Теңіз Супермені мен Көзілдіріктінің оқиғалары». Патрик жұмыс істемейді және уақытының басым бөлігін ұйқы мен ГубкаБобпен ойнауға арнайды. Патрик Стардың мінез-құлқы балаға тән, алайда ГубкаБоб секілді ол да алдамшы «ерлігімен» мақтанады. Жақын досы секілді балалық заттардан ляззаттанады, мәселен, таяқшадағы мұзкәмпиттер мен үй печеньесі.
Патриктің денесі дау тудырады. Ол саусақтарынан, мұрынынан, шашы мен құлақтарынан айырылғандығы жайлы бірнеше рет хабарлағанымен, шындықпен жанаспайды. Сондай-ақ, Жұлдыз дыбыстың шығу көзін анықтай алмайды.
Смадшова Елшібек
Смадшова Елшібек - 18 ғ-да өмір сүрген батыр. Ұлы жүздің құрамындағы Сіргелі руынан шыққан. 18 ғ-да жоңғар қалмақтарына қарсы күресте ерлігімен көзғе түскен. Елшібек батыр туралы ел арасына таралған әңтіме-жыр көп. Сондай әңтіменің бірі — кезінде Ш.Уәлиханов ел аузынан жазып алған "Елшібек туралы әңтіме". Ол әңтімеде Абылай ханның қалмақтармен болған бір соғысында Елшібектің жауға қарсы жасқанбай жалғыз шапқан ерлігі, батылдығы туралы айтылған.
Патрик Стар
Жалпы мәлімдеме
Мультсериалды құрушы Стивен Хилленбергтің баяндауынша, Патрик Стар (басқа да кейіпкерлер секілді) бірнеше танысының пікіріне байланысты туған кейіпкер. Пайда болған кейіпкер — өз достарын ыңғайсыз күйге түсіретін адамдардың бейнесі. Патриктің миы шамалы болғандықтан, оғаш жағдайларға жиі тап болады.
Патриктің үйі
Патриктің үйі  — ГубкаБобтың үйінен келесі орналасқан, желбағары бар үлкен тас.
Мультсериалдың көп бөлімдерінде кресло мен теледидар көрсетіледі. Алайда, бұл тек жоғарғы қабаты. Астыңғы бөлігінде жуынатын бөлме, қонақ бөлмесі мен ас бөлмесі бар. «Home Sweet Pineapple» сериясында Патрик үйін үлкен көрпе ретінде жамылады.
Дереккөздер
Санат:Мултьфильмдер және мультсериалдар
Оберхельдрунген
Оберхельдрунген (Oberheldrungen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Кифхойзер ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 892 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,41 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 65 052. Муниципалитеттің басшысы — Карин Климек.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Караманово (Русе облысы)
Караманово (Караманово) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Ценово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 938 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7130. Телефон коды — 08127. ЕКАТТЕ коды — 36316.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Петит
Петит (petit - маленький, кішкентай) — кегль өлшемі 8 пунк-ке тең (шамамен 3 мм) типографиялық қаріп.
Дереккөздер
Санат:Полиграфия
Ақпараттық парақша
Баспасөз конференциясы, көрме, сату алаңдарында таратылады. Кейде, аса ірі тұтынушыларға пошта арқылы да салынады.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Түсік
Түсік, өздігінен болатын аборт — өз-өзінен болатын патологиялық жүктіліктің үзілуі. Клиникалық түрде расталған жүктіліктің 15—20% түсікпен бітеді. Бұл сандар төменгі бағалау шегі болып табылады, себебі көп жағдайда түсік жүктіліктің бастапқы кезеңінде, әйел адам өзінің жүктілігін байқамай тұрып орын алады. Ал түсіктің симптомдарын қатты етеккірмен немесе оның жоқтығымен шатыстырады. Түсік қаупі патология болып табылады және кей жағдайда стационарлық емдеуге жатады. Түсіктің арнайы жасалатын медициналық аборттан айырмашылығы бар.
Тағы қараңыз
Санат:Аурулар Санат:Жүктілік патологиялары
Айнымалы резистор
Айнымалы резистор (Переменный резистор) — қозғамалы түйіспені механикалық жылжыту арқылы кедергіні белгілі шектерде өзгертуге болатын резистор. Айнымалы резистор РЭА-схемасы элементтерінің кедергісін қалпына келтіру үшін немесе электр тізбектерінде кернеу мен токты реттеу үшін қолданылады. Қолданылуы бойынша айнымалы резистор баптау және реттегіш болып бөлінеді. Олар өзара сымды және сымсыз болып жіктеледі. Айнымалы резистор номиналды кедергісімен, номиналды қуатымен, кедергісінің температуралық коэффициентімен сипатталады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ақпараттық панорама
Ақпараттық панорама - күн сайын жарты сағат берілетін ең танымал ақпараттық бағдарлама. . Хабарды солтүстегі Хэйлунцзяннан оңтүстегі Хайнань аралығына дейінгі, шығыстағы Сары теңіз жағалауынан бастап батыстағы Тянь-Шань тауына дейінгі аралықтағы аудиторияньң барлығы көреді.
Жаңалықтар диктордын оқуында беріліп, экранда бейнеқатарлар бірлікте жүріп жатады. Дикторлар өте жас болып келеді, әрі студияда олар бір-біріне өте жақын отырады. Олар қарапайым ғана киініп, мәтінді ешқандай мүдірмей, кәсіби шеберлікпен шынайы оқиды. Студия түрлі түсті болып жабдықталып, ұлттық бояулар қатаң сақталады.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Кәмәлия (Кәмәш)
Кәмәлия (К ә м ә ш) (1882-1973) Абайдың келіні. Ақылбайдың баласы Әубәкірдің әйелі. Кәмәлиядан Қапсәлем, Әлихан туған.
Оспанның үйіне келін боп түскен Кәмәлияны Абай шақырып алып: «Қарағым, Кәмәш, ата-енеңді, туыс-туғанды сыйлап, салг-дәстүрді сақтағаның дұрыс. Бірақ менің алдымда бетіңді ашып, өз үйіңде жүргеніңдей еркін жүр, - деп, Кәмәлияның басындағы желегін алғызган. Кәмәлия Абайдың ас-ауқатын әзірлеп, киімдерін жаңа үлгімен тігіп беріп, ақынның шығармашылықпен алаңсыз айналысуына жағдай жасап отырған. Кәмәлия өзінің естеліктерінде Абайдың Тобықты елінің тұрмысына көптеген жаңалық енгізгенін, соның бірі - үй-ішінің дүние-мүлкі мен ыдыс-аяқтарды, асадал (шкаф), матадан жасалған үлкен дастарқан, кенеп орамал, құлақты шыныаяқ, самаурын, сағат т. б. заттарды қаладан арнайы алдырғанын айтады.
Абайдың Жидебайдағы мұражай қорында Кәмәлия тапсырған Абай үйінің кейбір дүние-мүліктері, ақынның тоғызқұмалақ тақтасы, тастары және оның былғарыдан тігілген тері қалташасы, [Абай|Абайдың жасанды тістері, Еркежанның сүйектен жасалған төсегі, шымылдық, төсекжапқышы, білезігі, Кәмәлияның өзінің киімдері, құндыз бөркі мен камзолы, 1903 ж. түсірілген әулеттік фото-суреті, Кәмәлияның айтуымен жазылып алынған естеліктері сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Тұлғалар
Бруклайн (Нью-Гэмпшир)
Бруклайн (Brookline) — Нью-Гэмпшир штатының Хиллсбороу округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4991 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 52.1 км² шамасында. FIPS коды — 33-08100.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Крудстар отбасы
«Крудстар отбасы» (The Croods) — 2013 жылы жарық көрген режиссер Кирк ДеМикко мен Крис Сандерстің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation » студиясымен жасалып, «20th Century Fox » кинокомпаниясымен шықты. Басты рөлдерді орындаған Николас Кейдж, Эмма Стоун, Райан Рейнольдс, Кэтрин Кинер, Кларк Дюк және Клорис Личман.
Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 72% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 6,50/10, 144 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 30 сыншының негізінде 100-ден 55-ге баға берді, бұл "аралас немесе орташа шолулар" көрсетеді.
Сілтемелер
Санат:2013 жылғы мультфильмдер Санат:АҚШ мультфильмдері Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері Санат:20th Century Fox мультфильмдері Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Григорий Михеевич Безродных
Григорий Михеевич Безродных (1909, Ресей, Воронеж облысы Увир селосы - 16 қараша 1941, Мәскеу облысы Волоколам ауданы Нелидово деревнясы) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер.
Өмірбаяны
Алматы облысы Алакөл ауданына қоныс аударып, ұжымшарда ұста болып жұмыс істеді.
Кеңес әскері қатарына 1941 ж. шақырылған. 1941 ж. 16 қарашада Мәскеу облысы Волоколам ауданы Дубосеково теміржол айырмасында танкіге қарсы шайқасатын топтың құрамында (саяси жетекші В.Г.Клочков бастаған) жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс беруге және 18 танкісін жоюға қатысты. Осы шайқаста Безродных ерлікпен қаза тапты. Волоколам ауданының Нелидово деревнясындағы бауырластар зиратына жерленген. Бұл ерлік 28 батыр-панфиловшылардың ерлігі деген атпен тарихқа енді.
Естелік пен марапаттары
КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Безродныхқа Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1942).
Олардың құрметіне Мәскеу қаласының Северное Тушино ауданындағы бір көше Батыр-панфиловшылар көшесі аталып, онда мемориал орнатылған. 1975 ж. Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеково теміржол айырмасынан 1,5 шақырым жерде) батыр панфиловшыларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ бар, онда оларға арналып монумент қойылған. Үшарал қаласындағы көшеге, Алакөл ауданындағы Көктұма орта мектебіне Безродных есімі беріліп, мектеп қабырғасына мемориалдық тақта орнатылды.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Қызыләскерлер Санат:Панфиловшылар Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар Санат:Мәскеу облысында жерленгендер Санат:Алакөл ауданы тұлғалары
Шписс (Тироль)
Шписс (Тироль) (Spiss (Tirol)) — Аустриядағы коммуна. Тироль федералды жеріне қарасты Ландек округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 149 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 24.5 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — LA, ресми идентификациялық коды — 7 06 25.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Рихард Егер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тироль елді мекендері
Ванден-Игль
Ванден-Игль — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Покур өзенінің сол жағалауынан 124 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Байшегір
Дереккөздер
Санат:Қазақ рулары
Ахмет Байтұрсынұлы
Өмірбаяны
Арғын тайпасының Шақшақ руынан шыққан.
Атасы Шошақ оның немересі Ахмет өмірге келгенде ауыл ақсақалдарынан бата алып, азан шақырып атын қойған. Әкесінің інісі Ерғазы Ахметті Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебіне береді. Оны 1891 жылы бітіріп, Орынбордағы 4 жылдық мектепке оқуға түседі. 1895-1909 жылы Ақтөбе, Қостанай,Қарқаралы уездеріндегі орыс-қазақ мектептерінде оқытушы, Қарқаралы қалалық училищесінде меңгеруші қызметін атқарады. Ол өте кемеңгер, білімді тұлғаның бірі болған.
Байтұрсынұлының саяси қызмет жолына түсуі 1905 жылға тұспа-тұс келеді. 1905 жылы Қоянды жәрмеңкесінде жазылып, 14500 адам қол қойған Қарқаралы петициясы (арыз-тілегі) авторларының бірі Байтұрсынұлы болды. Қарқаралы петициясында жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру істеріне қазақ елінің мүддесіне сәйкес өзгерістер енгізу, ар-ождан бостандығы, дін ұстану еркіндігі, цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға рұқсат беру, күні өткен Дала ережесін қазақ елінің мүддесіне сай заңмен ауыстыру мәселелері көтерілді. Онда қазақ даласына орыс шаруаларын қоныс аударуды үзілді-кесілді тоқтату талап етілген болатын. Сол кезеңнен бастап жандармдық бақылауға алынған Байтұрсынұлы 1909 жылы 1 шілдеде губернатор Тройницкийдің бұйрығымен тұтқындалып, Семей түрмесіне жабылды.
Ресей ІІМ-нің Ерекше Кеңесі 1910 жылы 19 ақпанда Байтұрсынұлын қазақ облыстарынан тыс жерге жер аудару жөнінде шешім қабылдады. Осы шешімге сәйкес Байтұрсынұлы Орынборға 1910 жылы 9 наурызда келіп, 1917 жылдың соңына дейін сонда тұрды. Байтұрсынұлы өмірінің Орынбор кезеңі оның қоғамдық-саяси қызметінің аса құнарлы шағы болды. Ол осы қалада 1913–1918 жылы өзінің ең жақын сенімді достары Ә.Бөкейхан, М.Дулатұлымен бірігіп, сондай-ақ қалың қазақ зиялыларының қолдауына сүйеніп, тұңғыш жалпыұлттық «Қазақ» газетін шығарып тұрды. Газет қазақ халқын өнер, білімді игеруге шақырды.
Байтұрсынұлының Орынбордағы өмірі мен қызметі Ресей үкіметінің қатаң жандармдық бақылауында болды. Ол «Қазаққа» жабылған негізсіз жала салдарынан абақтыға отырып шықты. Байтұрсынұлы 1917 жылы рев. өзгерістер арнасында өмірге келіп, қазақ тарихында терең із қалдырған Қазақ съездері мен Қазақ комитеттері сияқты тарихи құбылыстың қалың ортасында жүрді, оларға тікелей араласып, «Қазақ газеті» арқылы саяси теориялық бағыт-бағдар беріп отырды.
Байтұрсынұлы Алаш партиясы бағдарламасын даярлаған шағын топтың құрамында болды. Байтұрсынұлы пен Дулатұлы қазақ арасында бұрыннан келе жатқан ру – жүзаралық алауыздыққа байланысты Алаш Орда үкіметінің құрамына саналы түрде енбей қалды, бірақ олардың қазақ ұлттық мемлекеттік идеясын жасаушы топтың ішінде болғандығын замандастары жақсы біліп, мойындады.
Алаш Орда құрамын бекіткен 2-жалпықазақ съезі Оқу-ағарту комиссиясын құрып, оның төрағасы етіп Байтұрсынұлын бекітті. 1919 жылы наурызға дейін Алашорда үкіметінің Торғай облысы бөлімінің мүшесі болды. Байтұрсынұлы 1919 жылы наурызда Алашорда үкіметі атынан Мәскеуге Кеңес үкіметімен келіссөзге аттанды, осы жылғы шілдеде РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесі мен Қазақ әскери-революциялық комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды.
Байтұрсынұлының ықпалымен сәуірде Алашорда басшылары мен мүшелеріне Кеңес үкіметінің кешірімі жарияланды. Байтұрсынұлы бұл тарихи кезеңде «патшалардың төрінде отырғаннан, социалистердің босағасында өлгенім артық» деген пікірде болды (ҚР ҰҚК архиві, 78754-іс, 6-т., 44-п). 1920 жылы В.И.Ленинге үкіметінің Қазақстанды басқару ісіндегі алғашқы қадамын қатал сынға алған хатын жолдады. Қазревком мүшесі ретінде Қазақстанның Ресеймен шекарасының қалыптасу ісіне белсенді түрде араласты.
200px|right|thumb|Ахмет Байтұрсынұлы Бүкілресейлік ОАК-нің 1919 ж. 27 тамызда Қостанай уезін Челябі облысына қосу туралы шешіміне қарсы Б-тың жазған саяси наразылығы Қостанай уезін Қазақстан құрамына қайтаруға негіз болды. Ол 1920 ж. тамызда құрылған Қазақ АКСР-і үкіметінің құрамына еніп, 1920–1921 жылы Қазақ АКСР-і халық ағарту комиссары қызметінде жұмыс жасады.
1922 жылы Өлкелік халық комиссариаты жанындағы Академиялық орталықтың, 1922–1925 жылы Халық ағарту комиссариаты ғылыми-әдеби комиссиясының, Қазақ өлкесін зерттеу қоғамының төрағасы болып қызмет атқарды. Байтұрсынұлы түрлі мемлекеттік қызметке ат салыса жүріп, сонымен бір мезгілде өзінің жаны сүйген оқытушылық-ұстаздық жұмысынан да қол үзбеген.
1921–1925 жылы Орынбордағы, 1926–1928 жылы Ташкенттегі Қазақ халық ағарту институттарында қазақ тілі мен әдебиеті, мәдениет тарихы пәндерінен сабақ берді. 1928 жылы Алматыда Қазақ мемлекеттік педагогика институтының ашылуына байланысты ректордың шақыруымен осы оқу орнына профессор қызметіне ауысты. 1929 жылы 2 маусымда 43 Алаш қозғалысы қайраткерлерімен бірге ол Алматыда тұтқынға алынып, осы жылдың соңына қарай тергеу үшін Мәскеудегі Бутырка абақтысына жөнелтілді. КСРО Халық комиссарлар кеңесі жанындағы ОГПУ «үштігінің» 1930 ж. 4 сәуірдегі шешіміне сәйкес Байтұрсынұлы ату жазасына кесілді. Бұл шешім бірнеше рет өзгерістерге ұшырады: 1931 жылы қаңтарда 10 жылға концлагерьге ауыстырылса, 1932 ж. қарашада 3 жылға Архангельскіге жер аударылсын деп ұйғарылды. нобай|267x267 нүкте|1926 ж. Бакуде болып өткен "Бірінші Түркологиялық Құрылтайдың" төралқа мүшесі - Ахмет Байтұрсынұлы 1933 жылы мамырда денсаулығы нашарлап кетуіне байланысты қалған мерзімді Батыс Сібірде айдауда жүрген отбасымен (әйелі мен қызы) бірге өткізуге рұқсат беріледі. 1934 жылы М.Горькийдің жұбайы Е.П.Пешкованың көмегімен Байтұрсынұлы отбасымен мерзімінен бұрын босатылып, Алматыға оралады. Бұл жерде тұрақты жұмысқа қабылданбай, түрлі мекемелерде қысқа мерзімдік қызметтер атқарады. 1937 жылы 8 тамызда тағы да қамауға алынып, екі айдан соң, яғни 8 желтоқсанда атылды. Тұтас буынның төл басы болған Байтұрсынұлының алғашқы кітабы – «Қырық мысал» 1909 жылы жарық көрді. Ол бұл еңбегінде Ресей отаршыларының зорлық-зомбылығын, елдің тұралаған халін жұмбақтап, тұспалдап жеткізді. Байтұрсынұлы мысал жанрының қызықты формасы, ұғымды идеясы, уытты тілі арқылы әлеум. сананың оянуына ықпал етті. Ақынның азаматтық арман-мақсаты, ой-толғамдары кестеленген өлеңдері «Маса» деген атпен жеке кітап болып жарық көрді (1911). «Масаның» негізгі идеялық қазығы – жұртшылықты оқуға, өнер-білімге шақыру, мәдениетті уағыздау, еңбек етуге үндеу болатын. Ақын халықты қараңғылық, енжарлық, кәсіпке марғаулық сияқты кемшіліктерден арылтуға тырысты. Абайдың ағартушылық, сыншылдық дәстүрін жаңарта отырып, Байтұрсынұлы 20 ғ. басындағы қазақ әдебиетін төңкерісшіл-демократтық дәрежеге дейін көтерді. Сондай-ақ Байтұрсынұлы қазақ тіліне А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Ф.Вольтер, С.Я.Надсон өлеңдерін аударды. Бұл аудармалар Байтұрсыновтың тақырыпты, идеялық-көркемдік деңгейі жоғары туындылар. Ел тағдырының келешегіне алаңдаулы ақын көп қырлы ісімен, даналық саясатымен қазақ жастарының рухани көсемі болды.
Байтұрсынұлының «Қазақтың бас ақыны» деген көлемді мақаласы – әдебиеттану ғылымындағы алғашқы зерттеу еңбектеінің бірі. Мақалада ұлы ақын Абайдың тарихи миссиясы, рухани болмысы, өлеңдерінің ұлттық сөз өнеріндегі маңызы, көркемдік-эстетикалық сипаты баяндалған еді. Ол Абай өлеңдерінің даралығын, «сөзі аз, мағынасы көп, тереңдігін», сыншылдығын ұғындырды. Байтұрсынұлының Абайдың ақындық шеберлігі, поэзияға деген көзқарасы туралы ғылыми тұжырымдары қазақ әдебиеттану ғылымында жалғасын тапты. Оның «Әдебиет танытқыш» деген зерттеуі (1926) қазақ тіліндегі тұңғыш іргелі ғылыми-теориялық еңбек болып саналады. Байтұрсынұлы әдебиет тарихына, теориясы мен сынына, методологиясына тұңғыш рет тиянақты анықтама беріп, қазақ әдебиеттану ғылымының жүйесін жасауда қзінің үлкен үлесін қосты. Халық тілінің бай қоры көзінен мағынасы терең, ұғымдық аясы кең сөздерді термин етіп алып, соның негізінде қазақ әдебиетінің барлық жанрлық формаларын топтап, жіктеп берді. Мысалы, сөз өнері, шығарма, ауыз әдебиеті, толғау, т.б. ғылыми-теориялық еңбекке қазақ әдебиетінің ең бейнелі, мазмұны мен мағынасы терең шығармаларын мысал ретінде пайдаланды. Сөз өнері жайында жазылған әлемдік ғылымның ең үздік үлгілерін пайдалана отырып, әдебиеттанудағы ұғым, термин, категориялардың соны ұлттық үлгілерін жасады. Мысалы, меңзеу, теңеу, ауыстыру, кейіптеу, әсірелеу, алмастыру, шендестіру, үдету, түйдектеу, кекесіндеу, т.б. «Әдебиет танытқышта» ақындық дарын табиғаты, шығарм. психологиясы, шабыт стихиясына ғылыми тұжырым берілді. Өлеңге жан-жақты зерттеу жасап, шумақ, тармақ, бунақ, буын, ұйқас, т.б. ұғымдарға анықтама берді.
Байтұрсынұлы қазақ әдебиетінің даму кезеңдерін ғылыми негізде топтап берген еді. «Әдебиет танытқыш» – сан-салалы әдебиет табиғатын жан-жақты ашып, талдап-түсіндірген ғылыми зерттеді. Байтұрсынұлы «Әдебиет танытқышымен» қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салды. Сондай-ақ ол – әдебиет тарихының мұрасын, ауыз әдебиеті үлгілерін жинаған зерттеуші ғалым. Көркемдігі айрықша «Ер Сайын» жыры (1923) мен қазақ тарихының төрт жүз жылын қамтитын «23 жоқтау» жинағын (1926) кітап етіп шығарды. Халық мұрасына үлкен жанашырлықпен қараған Ахмет Байтұрсынұлы «әдебиет тіліне негіз етіп ел аузындағы тіл алынбаса, оның адасып кететіндігін» айтты. Байтұрсынұлы – қазақ кәсіби журналистикасын қалыптастырған ірі қайраткер. Ол қазақ халқына, зиялы қауымға газеттің қоғамдық қызметін ұғындырып, баспасөздің өркениетті, тәуелсіз елге аса қажет нәрсе екенін жанкешті іс-әрекетімен көрсетті. Байтұрсынұлы ұйымдастырып, бас редактор болған «Қазақ» газеті қоғамдық ойға ірі қозғалыс, рухани санаға сілкініс әкелді. «Қазақ» газеті халықтың рухын сергіткен ірі құбылысқа айналды. Байтұрсынұлы – әлеуметтік мәселелерге, қоғамдық ой-пікірге ықпал жасаған публицист. Оның мақалалары ғылыми байыптауымен, өткір ойларымен сол кезеңнің шындығынан хабар береді. Абайдың қоғам өмірінің демокр. құрылысы туралы ойларын дамытып, саяси-әлеум. жағдай, оқу-ағарту, халықтың тұрмыс-тіршілігі туралы мәселелерді қозғады. Қазақ зиялыларының жан-жақты білімдар әрі саяси күресте шыңдалған легін қалыптастыруда Байтұрсынұлының публицист, баспасөз ұйымдастырушы ретіндегі еңбегі ұшантеңіз. Ол – қазақ ғылымы тарихында ұлттық әліпби жасап, жаңа үлгі ұсынған реформатор.
Хронология
right|300px|thumb|Ахмет Байтұрсынұлы Алматы мұражай-үйі, 1998
''Бірақ зорлықпен, күшпен дегенін болдырып үйренген большевиктер бұл ақиқатты теріске шығарып, оның есімін де, еңбегін де тарихтан өшіруге тырысып бақты. Оны бар ғұмырын адал қызмет етуге арнаған туған халқына жау етіп көрсетіп, «халық жауы» деген жалалы жамылғыны жауып, атқызды, атын атағандарды қуғынға салды. Бәрібір олар мақсатына жете алмады. Жала – бұлт, шындық – күн екен, заманы қайта туып, шындықтың шұғыласы өз нұрын төкті. Ұлтын сүйген ұлтжанды Ахаң, Ахмет Байтұрсынұлы өз халқымен қайта табысты.''
Шығармалары
Байтұрсынұлы шығармашылық жұмысын өлең жазудан бастаған. Онда ол еңбекші халықтың ауыр халін, арман-тілегін, мұң-мұқтажын көрсетіп, жұртшылықты оқуға, білім-ғылымға, рухани биіктікке, адамгершілікке, мәдениетті көтеруге, еңбек етуге шақырады. Патшалық Ресейдің қанаушылық-отаршылдық саясатын, шенді-шекпендінің алдында құлдық ұрған шенеуніктердің опасыздығын сынады.
Ақынның алғашқы өлеңдері «Қырық мысал» атты аударма жинағында 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрді. Бұл кітабы арқылы қалың ұйқыда жатқан қараңғы елге жар салып, олардың ой-санасын оятуға бар жігер-қайратын, білімін жұмсайды. Ақын әрбір аудармасының соңына өзінің негізгі ойын, айтайын деген түйінді мәселесін халқымыздың сол кездегі тұрмыс-тіршілігіне, мінезіне, психологиясына сәйкес қосып отырған.
Байтұрсынұлының екінші кітабы — «Маса» (1911). Бұл кітапқа енген өлеңдерінде ақын қараңғылық, надандық, шаруаға енжарлық, кәсіпке марғаулық сияқты кемшіліктерді сынады. Көптеген өлеңдері сол кездегі ағартушылық бағытпен үндес болды. Ол Шоқан, Абай, Ыбырай қалыптастырған дәстүрлерді, гуманистік, демократиялық бағыттағы өрісті ойларды өзінше жалғастырушы ретінде көрінді. Қоршаған ортаға ойлана, сын көзімен қарайды, қоғам қалпына көңілі толмайды. «Қазақ салты», «Қазақ, қалпы», «Досыма хат», «Жиған-терген», «Тілек батам», «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» т.б. өлеңдерінің мазмұны осыны танытады. Кітаптың ішкі сазы мен ой өрнек, сөз орамы қазақ поэзиясына тән өзіндік жаңалық, ерекше өзгеріс әкелді.
Байтұрсынұлы реформалары
200px|right|thumb|А. Байтұрсынұлының 1914 жылы [[Орынборда жарық көрген қазақша әліппесінің мұқаба беті]] thumb|500x500px|А. Байтұрсынұлының «төте жазуы» Байтұрсынұлы араб жазуын реформалау жобасын әзірлеп, оны қазақ фонологиясының ерекшеліктеріне бейімдеді. Оның пікірінше, бұрыннан бар жазуды өзгерту жаңасына (латынға) көшкеннен артық, сол себепті «араб жазуын қазақ дыбыстарына бейімдеу қажет». Өзінің жобасын 1912 жылы Орынборда басылып шыққан «Оқу құралы» атты еңбегінде жариялаған. Жаңа емлені қазақ жұртшылығы қабылдап, қазақ-орыс мектептерде және медреселерде сабақ беруде қолданды. 1915 жылға қарай Қазақстанда реформаланған араб әліпбиімен он бес кітап басылып шықты. Кейін Байтұрсынұлы қазақ тілінің жазуына қатысты тағы бірнеше еңбек жазып, жариялады: «Тіл құралы» (1914), «Әліпби» (1914), «Ахмет Байтұрсынұлының қазақша алфабесі» (1914), «Жаңа әліппе» (1926—1928), «Баяншы» (1926) — мұғалімдерге арналған әдістемелік құрал. «Оқу құралы» 1912—1925 жылдары жеті рет қайта басылды. Әліпбиді лингвист Евгений Поливанов және бірқатар орыс тіл мамандары құптаған.
Қазақстан аумағында кеңес билігі орнатылып, Қазақ АКСР-і құрылғаннан кейін де Байтұрсынұлы қалаған араб жазуы қолданыла берген. Байтұрсынұлы әліпбиімен «сауатсыздықты жою» бойынша оқулықтар, оқу құралдары шығарылды. 1926 жылғы халық санағы бойынша, қазақтар арасындағы сауаттылық деңгейі жеті жылда 2-ден 22%-ға дейін өскенін көрсетті. Араб жазуымен он газет, соның ішінде «Еңбекші қазақ» газеті, және екі журнал шыққан.
Әдебиеттану
thumb|200px|А. Байтұрсынұлы, [[2005 Қазақстан пошта маркасы, (Michel № 512)]] Халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинап жарыққа шығаруда Байтұрсынұлы зор еңбек сіңірді. Әдебиет саласындағы алғашқы зерттеуі деп оның Қазақ газетінің 1913 жылғы үш санында шыққан «Қазақтың бас ақыны» деген көлемді мақаласын атауға болады. Онда қазақ халқының рухани өмірінде Абайдың аса ірі тұлға екені, өмірбаяны, шығармаларының мазмұн тереңдігі, ақындық шеберлігі, поэтикасы, орыс әдебиеттерімен байланысы туралы ойлы пікірлер айтылған, ақын мұрасының эстетикалық қадір-қасиеттері ашылған. Қазақтың эпостық жыры «Ер Сайында» алғы сөз бен түсініктемелер жазып, оны 1923 ж. Мәскеуде шығарды.
Қазақ ауыз әдебиетінде молынан сақталған жоқтау-жырларын арнайы жүйелеп, сұрыптап, 1926 ж. «23 жоқтау» деген атпен жеке кітап етіп жариялады. Байтұрсынұлының қазақ әдебиеттану ғылымы мен әдебиет тарихы жөніндегі тұңғыш көлемді еңбегі — «Әдебиет танытқыш» (1926). Мұнда көркем сөз өнерінің табиғаты, сыры, мазмұны, ерекшеліктері, жанрлары, жаңа терминдер, ұғымдар жайлы жан-жақты зерттеулер, тұжырымдар сөз болды. Бұл еңбегінде Байтұрсынұлы ауыз әдебиеті мен жазба әдебиетінің әлеуметтік, қоғамдық мән-маңызын ашудан гөрі адамгершілік, эстетикалық әсемдік әуенін талдауға көбірек көңіл бөлген. Сондай-ақ мұнда жазба әдебиеттегі ағымдар, әдістер туралы ой-түйіндер айтылған. Кітаптың бірінші бөлімі «Сөз өнерінің ғылымы» деп аталады да, онда көркем сөздің толып жатқан қыры мен сыры, тараулар мен тармақтар, тіл әуезділігінің қыруар шарттары, «сөздің өлең болатын мәнісі», өлең айшықтары, «шумақ түрлері», «тармақ тұлғалары», «бунақ буындары», «ұйқастығы» т.б. сөз етіледі.
Байтұрсынұлы Еуропа жұртындағы сындар әдебиетінің бай тәжірибесін меңгеруге бет алушылық, қазақ көркем сөз ізденістерінде сәйкестік, үйлесімділік тапқанын айтады. Байтұрсынұлы әдебиет зерттеушісі ретінде қазақ әдебиетінің даму процесін жеке дара бөліп қарамай, барлық халықтар әдебиетіне ортақ сипаттармен ұштастыра талдауға тырысады.
Байтұрсынұлының жыраулардың мұрасын жетік білетінін осы еңбегінен айқын көреміз. Сөз өнерінің көне дәуірдегі үлгілері, 15-17 ғ-лардағы жыраулар поэзиясының біразы ақын назарына іліккен. Асан Қайғы, Нысанбай жырау, Бұдабай ақын, Наурызбай би, Құбыла ақын, Жарылғап ақын, Алтыбас, Ақмолда, Әбубәкір, Шортанбай, Байтоқ, Сүгір ақын, Мұрат, Досжан, Орынбай, Шернияз т, б. ақын-жазушылар шығармаларынан үзінділер бар.
Аудармалары
Байтұрсынұлы қалдырған бай мұраның тағы бір саласы — көркем аударма. Ол орыс классиктерінің шығармаларын қазақ тіліне аударып, көркем қазынаның бұл саласын байытуға мол үлес қосты. И.А. Крылов мысалдарының бір тобын қазақ тіліне аударып, «Қырық мысал» деген атпен жеке жинақ қылып бастырды. И.И. Хемницердің «Атпен есек», А. Пушкиннің «Балықшы мен балық», «Алтын әтеш», «Ат», «Данышпан Аликтің ажалы» шығармаларын, орыстың белгілі лирик ақыны С.Я. Надсонның өлеңін қазақ тіліне аударды.
Түркітану
Байтұрсынұлы тілші-ғалым ретінде қазақ тілінің табиғаты, өзгешеліктері, араб әліпбиінің жайы, терминдер, қазақ тілін оқыту әдістемесі туралы мақалалар жазды.