cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сингапурдағы дін
Буддизм
thumb|left|230px|Буддистік рәсім 2010 жылғы жағдайға Сингапур халқының 33,3 % буддизм дініне құлшылық етуде (2000 жылы — 42,4 %). Буддизмнің махаяна бұтағының ізбасарларының ең ірі бөлігін қытайлықтар құрайды. Сонымен қатар, тхеравада мен ваджраяна бұтақтарының кішігірім шоғырлары Шри-Ланка, Мьянма және Таиландтан шыққандар, вьетнамдқтар, жапондықтар, үндістердің бір бөлігі, малайзиялықтардың кіші топтары, еуропалықтар, еуроазиаттар және американдықтартан құралған. Сингапурдың барлық буддалық шоғарлары автономды, храмдар негізінен этнокәсіби негізде қызмет атқарады, өзінің келушілеріне негізінен діни белсенділік орталықтары болып табылады. Елде Тайван, Шри-Ланка, Тибет пен Жапония (Сока Гаккай) буддалық миссионерлері белсенді. Сингапурда Махаяна бірнеше мектертері бар, цзинтуцзун және чань, ал ваджраяна —гелуг және ньингма мектертері өмір сүруде. Шет елдік миссионерлердің белсенділігі Сингапурдағы храмдар мен діни орталықтары негіз үш ағымға бөлген — қытайлық (дәстүрлі), тайлық және тибеттік буддизм. Қытай қоғамдастықтарының тұрмыстарында және күнделікті өмірлерінде буддизм үлкен рөл ойнайды. Қоғамдық және әлеуметтік қызметте даосизм мен конуцианстдықтар жақтаушыларына қарағанда буддалықтар белсенділік танытады. Ал ұйымдар арасында тхервада табынушылары өздерінің белсенділігі жағынан махаянистерден артта келеді. Елде бірнеше ірі буддалық ұйымдар бар: барлық буддистерді біріктіретін Сингапудың буддалық сангхасы, Қытайлық буддалық ассоциациясы, Буддалық кеңес, Сингапурдың буддалық федерациясы, Сингапурдың буддалы жатыны, Wat Ananda Youth (WAY) және басқалар. Буддалық қоғамдастықтардың ең ірілері мен белділерінің арасында қытайлықтардың құралғандары алдыңғы қатарда келеді (махаяна табынушылары) Буддалық сангха Буддалалықтардың әлемдік бауырластығына кіреді және храмдар, монастырьлер, мектептер, жастар орталығы, түрлі жылдымайтын мүліктер, баспахана және бірнеше баспа құралдары бар. (діни тақырыптағы жаңалықтар қоғамдық өмірде де тұрақты түрде жарық көріп тұрады).Соңғы онжылдықта Сингапурда жаңа буддалық қоғамдастықтар құрыла бастады, солардың ішінде танымал ағым «гуманистикалық буддизм», соның ішінде тайвандық Фогуаншань, тайвандық Цыцзи фонды, тайваньский Фонд Цыцзи және америкалық халықаралық Будда сәулесі ассосациясы. Олардан белсенділігі жағынан қалыспай келе жатқандары тибеттік буддизм мен «христиандырылған» буддизлм ағымдары (Thekchen Choling, Gelugpa Buddhist Association, Tibetan Buddhist center, PannaYouth Center). Қытай мектерінде, әсіресе бастауыш сыныптарында буддизм негіздерін оқытуға аса үлкен көңіл бөлінеді.
Сингапурлық буддалық қоғамдастықтарын қызметтерін бақылауды 1978 жылы құрылған Сингапурлық Будда-яна қоғамдастығы жүргізеді (буддизимнің екі құрамына дін адамдары өкілдерінен құралған). Олар буддизм идеясын тарату мен, басқа да дін өкілдерімен қарым-қатынасты жақсартуды, қайырымдылық, бірақ жекелеген қоғамдастықтарды басқармайды. Қайырымдылық және мәдени-танымдық мекемелерден махаяна бұтағынан буддалық мәдениеттің Наняндық бөлімшесі және Сингапурлық жалпығаортақ клиникасы ерекшеленеді. «Гуманистикалық буддизмнің» жаңа ұйымдары өздерін интернетте белсенділіктерін арттыруда, газеттер мен журналдар басып шығаруда, жастар мен қарттарға арналған қоғамдық орталықтар құрауда, танымдық орталықтар имен бағдарламалар, медициналық мекемелер. Мұндай прозелитизм сингапурлық буддистерді дәстүрлі және реформаторлар деп бөлуге итермеледі. (алғашында біріншелер көп болғанымен кейіннен екіншілері жылдам қарқын ала бастады). Дәстүрлілерге қытайлық синкретанизм ізбасушылары, ал реформаторлар өз кезегінде буддизмнің түрлі ауытқуларынан, асыра сілтеушіліктерден, мистикалық ритуалдардан тазарту арқылы діннің канондық бастауларына апаруды мақсат тұтады.
Сингапурда көптеген буддалық храмдар мен монастырлер бар, олардың бірі ерте кезеңге жатса, кейбірі заманауи. Ерте будда-даос храмдарына фуцзянь қоғамдастының Тянь-Хок-Кенг храмы жатады. («Храм божественного блаженства»), ол қытай теңізшілерімен 1839 жылы негізі қаланған. Кешеннің бірі Мацзу құдайына, бірі Гуаньинь құдайына арналған. Пагодада 1949 жылы храм аумағында алғашқы Сингтапурдағы қытай мектептерінің негізі қаланған. Үлкен маңызға Ляньшань-Шуанлинь манастыры ие, ол 1902 жылы фуцзянь қоғамдастығнының қаражатына салынған және чань мектебіне жатады. Тхервада храмдарының көнелерінің бірі Маха Сасана Рамси (Бирман храмының өзі), бирмандықтармен 1875 жылы салынған. Сонымен қатар, тхеравада бұтасына тайлық Ват Ананда Метьярама ғибадатханасы жатады, ол 1925 жылы салынған, Шакьямуни Будда Гая ғибадатханасы («Храм тысячи лампад»), тайлық монах негізін 1927 жылы салған  және Ват Палелай ғибадатханасы, ол 1963 жылы өркендеп келе жатқан тайлық қоғамдастық үшін салынған. Сонымен қатар, 1989 жылы негізі қаланған буддалық орталық Амитабха, тибет буддизміне жатады. Сингапурлық чайнатаунда Зуба Будда храм-музейі орналасқан, ресми түрде 2007 жылы салтанатты түрде ашылуы болған.
thumb|Буддистік орталық thumb|left|Шакьямуни Будда Гая ғибадатханасы thumb|Бирмандық ғибадатханасы
Сингапурдың ірі монастырлық кешендерінің бірі Гуанминшань-пуцзюэ-сы, оның негізі 1921 жылы көптеген қала келген баспасы жоқ монахтарға арналып салынған. Бүгінде кешеннің ішінде крематорий, колумбарий, кітапхана, салтанаттарға арналған залдар, санаторий, оқу ғимараттары, сонымен қатар бірнеше ғибадатханалар, пагод пен павильондар бар. Көне және кұнды буддалық храмдардың қатарына Гуаньинь-тан-фоцзу жатады, ол 1884 жылы негізі қаланған және Гуаньинь арнап салынған. Сонымен қатар келішілер арасында танымалы Баоэньсы мемориалды храмы, ол 1954 салынған және Сингапурдағы жапондық окупацияч құрбандарына арналып салынған. Оқу және танымдық буддалық орындар арасында 1982 жылы Сингапурдың Буддалық федерациясы негізін қалаған Манджусри орта мектебі, 1983 жылы негізі қаланған буддалық кітапханасы және соның жанындағы мектебі , 1993 жылы салынған Буддизм энд Пали колледжі, аффилирандық ландық университетпен , негізі 2005 жылы қаланған Сингапурлық буддалық колледжі. Сингапурлық буддистердің басты мерекесін тек қана буддистермен мен жалпы халықтық мәртебеге иесі Весак. Сингапурды британдық коланилизациялау кезінен бастап Оңтүстік Қытайдан жер аударушылар көбейген, олар өздерімен діни культтерін де ала келген. Алғашқы иммигранттардың көбі өзінше синктеризм бағынған, Будда ұрпақтарын біріктірген, Конфуцийді түрлі даостық тантеондармен біріктірген. Қытай жұмысшыларымен Сингапурға алғашқы монахтар келе бастаған, ал 1828 жылы аралда алғашқы буддалық храм пайда болған. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасыр басында Сингапурға бірнеше беделді буддалық монахтар келген (бірі Үндістанға бара жолда, қалғандары — арнайы қытайлық қоғамдастықтардың шақыруымен), олардың арттарын іні ағалары да ілескен. 1898 жылы ең көне монастырлердің бірі Ляньшань-Шуанлинь салынған. 1921 жылы қазіргі ең ірі манастырлық кешен Гуанминшань-пуцзюэ-сы. 1927 жылы Қытайлық буддалық ассоциация құрылған, жергілікті буддистердің әлеуметтік жағдайын қорғайтын және білім беретін болған. XX ғасырдың соңғы тоқсанында Сингапурдағы ең жылждам дамушы дін болып буддизм танылған (халықтың 27,0 % 1980 жылы, 31,2 % 1990 жылы, 42,5 % 2000 жылы). XXI ғасырдың басында 65 % қытайлық буддистер реформаторлық ағымнның бастамашылары болып саналған. Алайда, XXI ғасырдың алғашқы онжылдығында буддистердің үлесі азайды, ал даостар пайызы керісінше өскен.
Христиан
thumb|left|250px|Сити-Харвест шіркеуі 2010 жылдың көрсеткішіт бойынша христиан дінін 18,3%  сингапурлықтар қабылдады. XIX ғасыдың бірінші жартысында еуропиялық миссионерлердің әсерінен бұл дін халық арасында тарады. Бүгінгі таңда христиан арасындағы этникалық топтардың көп бөлігін қытайлар, ағылшындықтар және үнділер құрайды. Елде христиан бағыттар мен ұйымдар қалыптастырулыда; үлкен бөлігін батыс христиан дінін ұстанушылар (католиктер мен протестанттар) құрайды, бірақ шығыс христиан дінін ұстанушылар (армяндықтар, православтар және униаттар) да бар.
Католизмді ұстанушылардың көп бөлігін кытайлар, ал қалған бөлігін – еуропалықтар (американдықтар, немістер, португалиялықтар, испандар, шотландтар), үнділер, филиппиндықтар, индонезиялықтар, кореялықтар мен жапондар. XVI ғасырдың өзінде аралда португалиялық католиктік миссиялар, содан кейін француздық миссионер католиктер тірек қоя бастады. 1841 жылы Сингапурда 500 жергілікті католиктері бар епископат еңгізілді. XIX ғасырдың аяғында - XX ғасырдың басында қытайлық коммерсант және филантробы Хиок Чан Лоу католицизмның таратуының және Сингапур ғибадатхананың құрылысына өз үлесін қосқан. Римо-католик шіркеуде өзінің жиылыстар, баспаналар, гуманитарлық қорлар, бағдарламалар, мектептер және семинариялар бар, түрлі діни әдебиетті және периодиканы шығарады. 1847 жылы Сингапурдың архиепархияның кафедралық жиылысы (ол корей, қытайлық, және филиппиндік католиқтың орталығы болып табылады) Ізгі шіркеушінің жиылысы болып табылатын. Сингапура сырттың католик храмдарының арасында 1870 жылы салынған Петрдің және Павелдің әулие-әнбиесінің шіркеуі, 1888 жылы (тамилдік және сингалдік католиқтың орталығы) салып берген Лурдтың әділ ананың шіркеуі, 1901 жылы салып берген әулие Мария Рождества қыздың шіркеуі, 1902 жылы (католик-перанакан орталығы) негіздеген киелі бала-шағаның шіркеуі , 1910 жылы салып берген Иисустың ең киелі жүрегінің шіркеуі , 1912 жылы (португал еуразиялықтың немесе кристангтың орталығы) салып берген киелі Иосифтің шіркеуі ,1928 жылы салып берген киелі Терезаның шіркеуі , 1950 жылы салып берген Новенаның шіркеуі, 1958 жылы салып берген киелі Франциска Ксаверияның шіркеуі, 1988 жылы салып берген киелі троицаның шіркеуі 2003 жылы салып берген әулие қыздың Мария шіркеуі періштенің патшайымдарының , ізгі шіркеушінің часовнясы.
thumb|left|Добрый Пастырдың шіркеуі thumb|Новенаның шіркеуі
Оңтүстік-Шығыс Азияда протестант ұйымдардың арасында провинцияның шіркеуі алға шығады. Сингапурда кішігірім  Армяндық  апостоль  шіркеуінің жақтаушылар тобы  бар. Негізінен олар XIX ғасырдың бірінші жартысында Иран мен Британдық Индиядан келген армян ұрпақтары болып табылады. 1835 жылы салынған Святой Григорий Просветитель ғабадатханасы - бұл топтың  басты ордасы болып табылады. 2008 жылы Оңтүстік Шығыс және  Оңтүстік Азия елдерін қамтитын Константинопольдық православты шіркеуінің  Сингапурдық митрополиясы  салынды. Христиандық топтардың миссионерлік және қайырымдылық шаралары үшін білім өте маңызды рөл атқарады: католиктік шіркеуге бағынатын ондаған балалар бөбекжайы,бастауыш және орта мектептер,колледждер. Білімнің католиктік жүесі мемлекеттік жүеден кейінгі екінші орын алады және 65 мыңнан астам оқушыларды қамтиды. Басқа ең беделді мектептердің ішінен жақсы ақыл беруші Құдай ананың бастауыш мектебі көзге түседі, Катонга , Келлок , Богоматери Царицы Мира , Святого Иосифа , Святого Стефана , Святого Габриэля и Тоа-Пайох , средние школы Катонга , Тоа-Пайох , Святого Иосифа , Святой Терезы, Святого Николая , Святого Антония, Святого Габриэля , Святого Патрика , Хайсин , Святых Невинных, SJI International High School и Catholic High School , а также Католический подростковый колледж.
thumb|Рождества Богородицаның Католикалық мектеп thumb|left|Методистік Ағылшын-қытайлық мектеп thumb|left|Святой Андрейдің Англикандық мектеп
Англикандық шіркеу ғибадатхананың және мектептің қатарымен иеленеді , соның ішінде 1835 жылы салынған киелі Андрейдің кафедралық жиылысымен, киелі Георгийдың шіркеуімен, азаткердің шіркеуінің, киелі Матвейдің шіркеуімен және киелі троицаның шіркеуімен. Оларда 50 шіркеу және бірнеше ондаған мектеп, соның ішінде Телок-Айер және Уэсли шіркеуінің шіркеуі бар. 1856 жылдан Сингапурда пресвитериандық қолданыстағы шағын қауыммен ұсынған. Пресвитериандар бірнеше ғибадатханалар және мектептер (соның ішінде 1843 жылы негіздеген Принсеп-стрит шіркеуінің, Орчард-роуд және Бетель шіркеуі) бар. Сингапурдың баптистік келісіміне (1974 жылы жасалған) деген бірлескен баптисттер үштен ондаған шіркеулері бар, соның ішінде сенімнің қоғамының шіркеуі және халықаралық баптистік шіркеуі.
Сингапур англикандық диоцезға балабақшалар, балалар үдетпелі орталықтар, бірнеше пірәдардың Андрейдің миссиясының ауруханасының басқармасының астында бірлескен медициналық мекемелер қарайтын. Әдіскерлер клиниканы және жатақхананы баспанасыз бала-шағалардың бақылайды. Сингапурдың лютерандық шіркеуінде балабақшалар және орталықтарды, және де теологиялық колледждерді бар. 1948 жылы англикандар, лютерандар, әдіскерлер және пресвитериандар бір троицаның теологиялық колледжін негіздеді, тәлім-тәрбие ағылшын және қытайлық тілдерде өтеді. 1979 жылы пятидесятниктар және харизматиктар христианин орталықтың троицалардың колледжді-семинариясын негіздеді. 1992 жылы Сингапурда күншығыс Азияның межцерковнаяның теологиялық мектебі ашылды. Ең үлкен белсенділікті христианин ұйымдардың арасында жастардың бірлестіктері айқындайды. Сингапурдың христианинының дәрежені жалпымемлекеттік демалыс күні, ішіне алған басты мейрамдарымен жалынды жұма және Рождество Христово болып табылады.
Ислам
thumb|185px|Ан-Надхтың мешіті
Сингапурда малалықтардың көпшілігін, явандар, қытай-мұсылиандар және Хадрамауттан шыққан арабтардың бөлігін насихаттайтын ( арабтардың шафиит қауымында бірнеше меншікті мешіттері бар) суннизм шафиит мазхабасы басым. Сингапурдың шафииттерінің қарауында өздерінің мешіттері, ислам орталықтары, медресе мен бастауыш мектебі, және де Малайзияның қауымымен және оқу мекемелерімен байланыс ұстайды.
Ханафит мазхаба жақтаушылары Индия мен Пакистаннан шыққандардың ішінде де бар. Сингапур Оңтүстік-Батыс Азияда ахмадий сектасының миссионерлік қызметінің орталығы болып саналады, бұл жерде ағылшын және малай тілінде діни әдебиеттері мен мерзімді басылым шығаратын «Аль-Ахмадийе Пресс» баспасы бар. Явандар мен малайлықтардың шағын топтары, анимистикалық, индуистік, буддистік және суфийттік салттарымен біріктірілген кебатинан-синкретикалық дінін ғибадат етеді. 1958 жылдан бастап Сингапур мұсылмандарының некеден ажырасу және басқа да отбасылық-некелік істерімен шариат соты айналысады. Ажырасу санының неғұрлым көп болуына байланысты, соттың жанындағы өкіметтер, алдын ала әңгімелесіп, отбасының бұзылуына жол бермейтін, отбасыны татуластыратын өкілеттілігі берілген кеңес ұйымдастырылған. Заңнамалық шараларға сәйкес, егер ажырасу туралы іс шариат сотында қаралған болса, Сингапурда ажырасқан әйел мен оның балаларының мүліктік құқығын қорғау қарастырылған. Малайзия Федерациясының құрамынан Сингапурдың шығуына дейін (1965 жылы) аралда Малайлық исламдық партия әрекет етті, ал Сингапурдың өзі Оңтүстік-Батыс Азияның түрлі елдерінен Меккеге жүретін қажылардың ең мықты асуы болды. Қазір елде Сингапур Ислам партиясы және «Ислам қозғалысы» партиясы (малайлықтар, явандар, индиялықтар, пакистандықтар, арабтар және авгандар - барлық ұлттардың мұсылмандарын біріктіреді). Мұсылмандардың істерімен және қауымның мүддесін лоббилендірумен 1968 жылы құрылған Сингапурдағы Ислам діни кеңесі айналысады. Бұл кеңестің құрамы жартылай сайланады, жартылай 3 жылға тағайындалады (елдің президенті Сингапур муфтиінің басқаруымен барлық кеңестің мүшелерін лауазымда тағайындайды). Ислам діни кеңесінің басшылары мұсылмандардан діни салық және , Шариаттың әр-түрлі сұрақтарына қатысты кеңес береді, Қоранды мәнерлеп оқушылар байқауын өткізеді,  вакуфтар мен мұсылмандардың зираттары және мешіттерінің жағдайларына қарайды, исламның медресесі мен бастауыш мектептерінің қызметіне бақылау жасайды. Және де олар мұсылмандардың діни жауапкершіліктерінің орындалуына бақылау жүргізеді (бұлай қадағалау 1966 жылы қабылданған заңды негіздеме түрінде  мұсылмандарға осы міндеттерді мүлтіксіз орындауы туралы жазылған, және де 1968 жылғы жарлықта құдайға сыйынуды бұзушыларға қолданылатын жазалау шаралары сипатталған). Сингапур ислам діни кеңесі 1975 жылдан бастап қажыға барушыларды қадағалайды және 1982 жылдан бастап қажыға барушыларды (Меккеге олар тек қана самолетпен немесе   Singapore Airlines, немесе   Saudi Arabian Airlines   баруға міндетті) ресми түрде міндетті тіркеу жүргізеді.
thumb|Аль-Ансар мешіті
Сингапурдың ескі мешіттерінің ішінен келесі мешіттері көзге түседі: Омар Кампонг Мелака, 1820 жылы Палембангтың араб көпесі орнатқан, Сұлтан Хусейн, 1826 жылы Джохор сұлтаны орнатқан, Джамай, чайнатаун ауданында тамиль мұсылмандарымен, Аль-Абрар, 1827 жылы чайнатаунда Коромандель жағасынан шықандар орнатқан, Нагоре Дурга, 1830 жылы Коромандель жағасынан шықан индия көпестері орнатқан, Хаджа Фатима, 1846 жылы бай малай жанұясы орнатқан, және Абдул Гафур (немесе Индия мешіті), 1907 жылы Кіші Индия ауданында индия көпестері орнатқан. Соғыстан кейінгі жаңа мешіттер қатарына Ахмат Ибрагим, 1955 жылы орнатылған, Малабар, 1962 жылы Кералының адамдары орнатқан, Аль-Ансар, 1981 жылы орнатылған, Аль-Фалах және Дарул Макмур, 1987 жылы орнатылған, Аль-Истикама, 1999 жылы соғылған, Аль-Иман, 2003 жылы соғылған, және Ан-Надха, 2006 жылы орнатылған.
Гейланг ауданында орнатылған Таха – ахмадийе сектасының жолын қуушылардың жалғыз мешіті. Сингапурда үлкен медересе қатарына Альджунид аль-Исламия, Альсагофф аль-Арабия, Аль-Ирсъяд аль-Исламия и Аль-Маариф аль-Исламия, онда оқушыларға араб тілін және діни ілімінің негізін үйретеді. Сингапур мұсылмандарының жалпы мемлекеттік демалыс күндерінің қатарына жататын басты мерекесі Хари Райя Пуаса (Рамазан айындағы оразаның аяқталуына байланысты) және  Хари Райя Хаджи (Меккедегі қажылықтың аяқталуына байланысты).
Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2022)
Бұл мақала 2022 жылы Ресей Федерациясының Украинаға кең ауқымды шабуылының хронологиясының бөлігі болып табылады.
Сингапурдағы дін
Даосизм
2010 жылды 10,9 % сингапурлықтар (2000 жылы - 8,5 %) даосизм дінін ұстаған. Сингапурдың даоистов арасында Юй-ди, Ву Сюаньсы, Гуань Юй, Мацзу және Шанди, Фулушоу, буддалық Амитабха және Гуаньинь ең сыйлы. Даосизмның танымал элементімен гимнастика және тайцзицюань жаугер өнері болып табылады. 1990 жылы Сингапурда даосстық федерациясы болды. 1996 жылы Сингапурда даосстық миссиясы құрылды. Сингапурда даосстық ғабадатхананың басшысы Юэ-Хай-Цин болып табылады, 1855 жылы салынған және 1876 жылы Чэньшицзун негіздеген.
Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2022)
31 шілде
Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022)
Сингапурдағы дін
Даосизм
thumb|Аньцэ-сянъонг ғибадатханасы thumb|left|Лионгсаньси ғибадатхана thumb|Чэньшицзунның ғибадатханасы
Индуизм
2010 жылын 5,1 % Сингапурдың халқы индуизмды (2000 жылы - 4,0 %) ұстанды. Индуисттің басым көпшілігі шиваизмдар, қалған – шактизмдар (айрықша малаялдар) ивишнуизмдар болып табылады. Жергілікті индуисттердің әлсіз бейілділік касталық тыйымның және шектеудің сақталған мінез. Индуисттің басты мейрамдарымен Дивали ("оттың мейрамы") болып табылады, Тайпусам ("жуып-шаюның мейрамы"), Понгал("егістің мейрамы"), Путанду (тамильлік жаңа жыл), Холи ("көктемнің мейрамы" немесе "бояудың мейрамы") және индуист пантеонның (Брахма, Кришна, Вишну, Шиве, Ганеше, Қали және т.б.) басты тәңірліктеріне арнаулы тойлар, Махашиваратри (Шиваның "ұлы түні) және Наваратри ("Тоғыз түн").
thumb|left|Шри Мариамман ғибадатханасы thumb|Шри Шива Дурга ғибадатханасы thumb|Шри Кришнан ғибадатханасы
Сингапурда ең кәрі индуист ғибадатхана арнаулы Мариамман Шри болып табылады. Ол 1827 жылы бай тамильлік коммерсантпен негіздеген және чайнатаун орталығында орналасқан. 1830 жылы сырттың ең маңызды индуист ғибадатханаларының арасында Шри Вадапатхира Калиамман, 1855 жылы - Шри Шриниваса Перумал, 1859 жылы - Шри Тхендайютхапани , XIX ғасырдың 50-х жылдарында - Шри Шиван, 1881 жылы - Шри Вирамакалиямман , 1888 жылы - Шри Манматха Карунешварар, 1906 жылы - Шри Шива Дурга , 1913 жылы - Шри Рутхра Калиамман салынған. Сингапурда 1923 жылы - Шри Сенпага Винаягар, 1962 жылы - Шри Шива Кришна , Шри Дарма Мунишваран, Шри Кришнан, Шри Лаян Ситхи Винаягар салынған индуист ғибадатханалар бар.
thumb|left|Дивали thumb|Тайпусам
Сингапурда жеке ғибадатханалық кірістер нақты автономиялы болған. 1917 жылы ашылған барлық индуист қауымның жағдайларымен арнаулы басқарма айналысады. Ол төрағадан, 10 мүшенден және хатшыныдан құрайды. 1968 жылы осы басқармада ғибадатхананың қызметінің және барлық ғибадатханалық меншікті бақыла- бөлім (The Hindu Endowments Board) болған, және де индуист балабақшалармен басқарады. Индуист құқықтың реформасы Индиямен салыстырғанда, Сингапурда жәй өткен. Мысалы, заң туралы полигамияның тыйымының 1955 жылы Индияда индуисттеріне тараса, сол Сингапурларда - 1967 жылы ғана таралады.
Иудаизм
Иудаизмды шағын жеке тоқсанда оқшау мекенде - еврей қауымы ұстайды. Арада негізгі сол реформист иудаизмның ұстанған батысшыл Европадан(ашкеназдар) деген шыққандықтар. 1878 жылы Сингапурда соғылған Маген Авот синагогасы, 1905 жылы салып берген Хесед-Эльтің синагогасы, Якобтың балласа мәдениетті-діни орталығы, жексенбінің еврей мектебі және тіпті кошер мейрамхана бар. Жұртпен байланыстармен жыл сайын сайланушы еврей ақыл әл-ауқаттың сұрақтарының хабардар болады. Бірінші еврей көпестер XIX ғасырдың 20-х жылдарында Сингапурда бітті. 1840 жылы мында Сасун ықпалды сефард отбасысының мүшелері мекендеді, кейін Сингапурда еврей қауымы аспа-жалап шапшаңдықтармен өсуі бастады. Аралға Ирактан және Персиядан сефардар, тағы да күншығыс Европадан ашкеназдар (1879 жылы Сингапурда 170 жебірей саналатын болған, 1905 жылы - 500, 1911 жылы - 600, 1931 жылы – 830-дан астам, 1939 жылы - 1 мың) ауды. Олар Қытайдың, Индиеяның және Европаның арасында саудамен айналысатын (айрықша апиынмен және шаймен). Кейін екінші дүниежүзілік соғыстың жебірейлердің көбісі Австралияға, Британияға, АҚШ-қа және Израильге кетті. 1955 жылы Сингапурда бірінші премьер-министрімен жарым-жарты тәуелсіздікті жергілікті еврей қауымның бұрынғы басшы Дэвид Маршалл болды.
thumb|left|Якоб Балласаның орталығы thumb|Синагога Хесед-Эль
Джайнизм
Джайнизм Сингапурда екі басты ағыстармен - шветамбарлар және дигамбарлармен ұсынған. Джайндық қауым 1 мың адам (1995 жылы - 0,7 мың) саналатын болған, оның өзінің ғибадатханасы болған, бірақ общиндық орталық тілектің қонақ бөлмесінің және кітапханамен болады. XX ғасырдың басында Сингапурға бірінші джайнылар келді, 1972 жылы қауым селһос тіркелген болды, қазір джайнизмның ізбасарының көпшілігі гуджараттар болып табылады, қалған - панджабтар және тамилалар.
Бехаизм
Бахаи, Бомбейден деген келген бірінші алашордашылдары арада XX ғасырдың ортасында Сингапурға жерленді. 1952 жылы қалаулы қауымның бірінші жергілікті ақылы болды, 1957 жылы бехаисттерде өзінің моласы бітті,1972 жылы Сингапурда Бахаи негіздеген, бес аймақтық қауымдар ассамблеясы болған.
Қытайлықдіни синкретизм
Қытайлық халықтың маңызды бөлігі діни синкретизмді ұстанады, буддизмды, даосизмды және конфуциандықты, және де олай ата- қытайлық халықтың дініне деген бірлескен түрлі элементтерді ата-бабаның ғибадатының және ескі анимизмның тіркестіретін (шенизм немесе шэньцзяо белгілі сияқты). Осы діннің және ағыстың ізбасарының тиянақты санын ықтимал көрсетілмейді, себебі қытайлық буддисттердің көбісі күнбе-күнгі өмірде конфуциандықтың және даосизмныңжағдайларының ұстанады. Мынадай синкретизмнің типті мысалдары, атаулы Тянь-Хок-Кең жәФуктакчхи ғибадатханалары, 1824 жылы хакка және гуандундар иммигранттарымен салынған, 1921 жылы Доумугун ғибадатханасы соғылған.
Тіпті қытайлықтар-христианиндар біртүрлі діни синкретизмге бейімді. Қытайлықтардың арасында цзитун мистикалық рәсімдерді орындайды. Олар діни-кәделі атқаратын қызметтерді барысында мейрамның және мерейтойлардың орындайды рәсімнің билерін(тяошэнь) орындайды, тылсымды рәсімдерді істейді, түрлі бой тұмарды, тілтұмарларды жасайды.
Дінсіздік
Ешқандай дінді ұстанбайтын сингапурлықтар этникалық және әлеуметтік елдің халқының барлық діни топтарында қатысады. 2010 жылы атеисттер 17,0 %-ды (2000 жылы - 14,8 %, 1980 жылы - 13 %) құраған, бірақ олардың көбісі бейілділікті біреудің рәсімінің және рәсімдерді сақтайды. 2010 жылы Сингапурда халықаралық гуманистік құрамтіркелген және этикалық жалғаулықтың кіріс адамдықтың қоғамы болған.Арада қоғам өзінің қатарларына жергілікті гуманисттерді, атеисттерді, скептизмдерді, дарвинисттерді және агностиктарды біріктірді.
Дереккөздер
Санат:Сингапур Санат:Дін Санат:Сингапурдағы дін
Үкімет басшысы
Үкімет басшысы — мемлекеттегі жоғарғы алқалы органының атқарушы билігінің немесе оның өзін-өзі басқаратын бөлігінің басшысы.
Үкімет басшысы, конституциялық құқықта — мемлекеттік биліктің жоғары атқарушы органының жетекшісі: парламентарийлер басқаратын елдерде — премьер-министр, министрлер кеңесінің төрағасы, канцлер; үкімет басшысы жоқ президенттік республикаларда оның атқарымын орындаушы — президент. Парламентарийлік елдерде Үкімет басшысын қызметке мемлекет басшысы тағайындайды. Әдетте не парламент сайлауында жеңіске жеткен саяси партияның көшбасшысы, не үкімет одағын құрайтын партиялар көшбасшыларының бірі Үкімет басшысы болады.
Дереккөздер
Санат:Үкімет басшылары Санат:Титулдар Санат:Лауазымдар Санат:Мемлекет басшылары Санат:Мемлекет Санат:Мемлекеттік аппарат
Өздігінен бағытталу жүйесі
thumb|200px Өздігінен бағытталу жүйесі — ұшу сатысының соңында ракетаны нысанаға бағыттау мен ұшу сатысының соңында оның қозғалысын басқарудың кен тараған әдістерінің жиынтығы (тобы). Бұл кезде ракета нысанаға ракетаның өзінде орналасқан қондырғынын көмегімен бағытталады. Бұл жүйелерде нысанадан шыққан сәуле немесе содан шағылыскан кез келген сәуле қуатының түрі қолданылады. Соның нәтижесінде нысана қарама-карсы түске боялады, өзге заттардың ортасында бөлектеніп тұрады. Нысананың бұл қасиеті өздігінен бағытталу құралы арқылы орналасқан орнын үздіксіз аныктап, рульді басқару командасын автоматты түрде жасайды, яғни ұшу бағытын өзгертіп, нысанаға өздігінен бағыттауды жүзеге асырады. Өздігінен бағытталу жүйесінің нысананың өз сәулесін пайдаланатын енжар, нысанадан шағылысқан, ракетада жоқ өзге көзден сәулеленген қуатты пайдаланатын жартылай белсенді, сәулелендіретін қайнар көзі ракетаның өзінде болатын, нысанадан шағылысқан энергияны пайдаланатын белсенді, ракетаны (торпеданы) нысанаға бағыттаудың енжар және белсенді әдістерін қолданатын араласқан түрлері болады. Өздігінен бағытталу жүйесінің негізгі міндеті ракетаның нысанаға тиюін қамтамасыз ету немесе нысананы неғүрлым аз ауытқумен тосып алу. Өздігінен бағытталу жүйесінің үлкен жетістігі — оны тиімді қолдану үшін нысана координаттарын, бастапқы қалпын білудің қажеті жоқ, тек нысана бар ауданды білу жеткілікті.
Бэнтон Сити (Миссури)
Бэнтон Сити (Benton City) — Миссури штатының Audrain округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
NGC 4559A
NGC 4559A — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 11 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4559A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42097, IC 3592, UGC 7789, MCG 5-30-38, MK 775, ZWG 159,31.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Фор-Мардик
Фор-Мардик (Fort-Mardyck) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,41 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59248, пошта индексі — 59430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3563 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2526,95 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Кристофер Паолини
Кристофер Паолини (Christopher Paolini; 17 қараша 1983 жыл) — американдық жазушы, «Эрагон» фэнтези тетралогияның авторы. 1983 жылдың 17 қарашасында туылған.
Биография
Кристофер Паолини Оңтүстік Калифорнияда мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Кейіннен отбасылар Монтанадағы Парадайз Веллиға көшеді. Кристофер үйде ата-анасынан білім алған. Балалық шағында ол кітапханаға жиі баратын және әңгімелер мен өлеңдер жазған.
2011 жылдың 27 мамырында Кристофер Паолини әлемдегі ең көп сатылатын кітаптарды - Эрагон 25 миллионнан астам көшірмелерін сатқан ең жас автор ретінде Гиннесс рекордтар кітабына ие болды.
Ключевой Лог
Ключевой Лог — Башқұртстанның Аскин ауданындағы ауыл, Кунгак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 49 адамды құрады. Пошта индексі — 452893, ОКАТО коды — 80204831002.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Балабейіт
Балабейіт — Атырау облысы Қызылқоға ауданы, Ойыл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Миялы ауылынан батысқа қарай 29 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 287 адам (155 ер адам және 132 әйел адам) болса, 2009 жылы 153 адамды (81 ер адам және 72 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қызылқоға ауданының таратылған елді мекендері
Кызыкчуль
Кызыкчуль — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кызылка (Кизилка) өзенінің оң жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Профилактика - машина
Профилактика (грек. ргорһуlaktikos — сақтандырғыш) — машиналарды (техникалық құрылғыларды, бұйымдарды және т.б.) жұмысқа қабілетті күйде ұстап тұруға арналған жоспарлық — алдын алу операцияларының жиынтығы. Профилактика әдетте, алдын ала белгіленген мерзім ішінде жүргізіледі және машинаны тексеруден, оның жекелеген тетіктері мен түзілімдерін ауыстырудан немесе жөндеуден, тазалаудан, майлаудан, баптаудан және т.б. тұрады.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Виктор Иванович Шишлянников
Шишлянников Виктор Иванович (1923, Ресей, Волгоград облысы Дубовка қаласы– 1954, Волгоград қаласы) – соғыс ардагері. Кеңес Одағының батыры (1943).
1942 жылдан Кеңес Армиясы қатарында. Пенза артиллерия училищесін бітірген (1945). 1931 жылдан Қазақстанда тұрды. Шортанды жиһаз фабрикасында жұмыс жасады (1938 – 42). 2-дүниежүзлік соғыс жылдары Киев облысы Гребени селосы төңірегінде Днепр өзенінен өту кезінде ерлік жасады.
Орден, медальдармен марапатталған. Дубовка қаласындағы көшеге, саябаққа Шишлянников есімі берілді. Туған үйіне және Шортанды қаласындағы жиһаз ф-касы ғимаратына ескерткіш тақта орнатылды.
Дереккөздер
Санат:1923 жылы туғандар Санат:Дубовкада (Волгоград облысы) туғандар Санат:1954 жылы қайтыс болғандар Санат:Волгоградта қайтыс болғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Шортанды тұлғалары
Полисинтетикалық тілдер
Полисинтетикалық тілдер (грек. polі — көп, synthesіs — біріктіру, тіркестіру, құрастыру) — морфологиялық тұрғыдан тұтас тұлғаланатын тілдер. Полисинтетикалық тілдерді инкорпоративті тілдер (лат. бірдемеге қосылып кету не өзіне қосып алу) деп те атайды. В.Гумбольдт тілдерді типол. тұрғыдан жіктей келе, инкорпоративті түрін енгізген болатын. Мұндай тілдерде сөйлем күрделі бір сөзден тұрады, олар өз ішінде түбір мен қосымша морфемаға жіктеледі, жымдасып-кірігіп бүтіндей бір сөз-сөйлем ретінде бір-ақ айтылады. Полисинтетикалық тілдерге палеоазия (чукот, коряк, алютор, ительмен, юкагир, нихви, камчадал, т.б.) және америка үндістері (алгонкин, ирокез, дакота, атабас, ацтек, майя, киче, кекчи, гуаран, кечуа, т.б.) тілдері жатады. Мыс., чукот тілінде Ты-тор-тан-пылвынты-пойгы-пэляркин деген бір сөйлем, мағынасы: Мен өзімнің жаңа соғылған жақсы металл жебемді қалдырамын. Полисинтетикалық тілдерде сөздер мен сөз тіркестері аффикстер арқылы жасалады, бірақ ондай агглютинацияның ара жігін ажырату қиын. Мұндай құбылыс көрінісін неміс тілінен де кездестіруге болады. Палеоазиат тобына жататын нивх тілінде сөйлем негізгі екі мүшеден — субъект пен предикаттан ғана құралады.
Бернкастель-Витлих (аудан)
Бернкастель-Витлих (Landkreis Bernkastel-Wittlich) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Витлих қаласы. Аудан Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан. Рейнланд-Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1.178 км² шамасында. Тұрғыны 114 173 адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 97 адам/км². Ауданның ресми коды — 07 2 31.
Полисинтетикалық тілдер
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Бернкастель-Витлих (аудан)
Аудан 108 елді мекенге бөлінеді.
Отчем
Отчем — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Очь өзенінің сол жағалауынан 49 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мейірбек Ақынбеков
Мейірбек Ақынбеков - 1939 жылы 19 наурызда Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы, «Төңкеріс» колхозында туған. 1965 жылы Шымкент педагогика институтының филология факультетін орыс тілі және әдебиет мамандығы бойынша бітірген. Бірер жыл ұстаз дықтан соң баспасөз саласына қызметке ауысқан. Қазіргі «Сарыағаш» және «Қазығұрт тынысы» аудандық газеттерінде бөлім меңгерушісі, облыстық «Оңтүстік Қазақстан», республикалық «Сұхбат» газеттері мен «Денсаулық» журналында меншікті тілші қызметтерін атқарған.
1983—1990 жылдар аралығында Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында істеген. Республикалық тәуелсіз «Діл» газетінің қызметкері болған. Сарығаш ауданының Құрметті азаматы. «Оңтүстік өңірінде», ^іСарыағаш саздары», «Автограф», «БеЙ^жыры», «Тоғыз перне», «Көктем тЧБгнысы» жинақтарына жырлары енген.
«Бүршік»( 1990, «Жалын»), «Із» (1997, «Өлке»), «Азансыз аттар», «Әлди әже», «Сыр шертеді ақындар» (1997, «Өлке»), «Славянтілімен жыр төккен», «Тұран толқындары» (аударма, 2003, «Кітап»), «Шартарап» (1994, «Әлия»), «Туған жер төсінде» (1993, «Әлия»), «Жырларын — өмірбаяным», «Жылдар ізі» атты кітаптары жарық көрген.
Пушкин, Есенин, Фет, Надсон, Гейне, Иммерманис, Дмитриева, Ефимов, Мухаммадий, Рысқұлов, Бахниязов, Ақпаевтардың жырларын қазақшаға аударып, «Сыр шертеді ақындар» атты жинақ шығарған.
«Әуелі құдай, әруақ...», «Ердәуіт — Шаймерден аңыздары» атты діни, тарихи кітаптары жарық көрген. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихаттың, Оңтүстік Қазақстан облыстық кәсіподақтар кеңесі президиумының, Бүкілодақтық «Білім» қоғамы Оңтүстік Қазақстан облыстық бөлімінің құрмет грамоталарымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Шнара
Шнара — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Мордовия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ежать өзенінің сол жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Алатырь өзенінің сағасынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нижегород облысы өзендері Санат:Чувашия өзендері Санат:Мордовия өзендері
Расъю (Велью тармағы)
Расъю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Велью өзенінің оң жағалауынан 131 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қаһарлы күндер
«Қаһарлы күндер» — Ұлы Отан соғысы тақырыбын арқау еткен Тахауи Ахтановтың романы.
Романда Мәскеу түбіндегі шайқас, генерал Панферов бастаған дивизияның жан қиярлық ерлігі суреттелген. Взвод командирі Ержан, бұрынғы әскери комисариат қызметкері Мұрат, т.б кейіпкерлердің алдындағы мақсат біреу.Ол - Отанды сыртқы жаудан қорғау. Шығармада сонымен қатар жаумен беріспей күрескен өзге де батырлардың ерліктері сипатталған.
Төрт тараудан тұратын үлкен романның негізгі идеясы сыртқы жаудан Отанды қорғау. Осы идея романдағы барлық кейіпкерлерді қимылға келтіріп, соғысқа араластырып отырады. Романның бірінші тарауында белгілі дайындықтан кейін Панферов дивизиясының майдан шебіне аттануы, екінші тарауда жау күшінің басым келіп соғыс күшінің кейін шегінуі, үшінші тарауда жау қоршауында қалып қойған Мұрат батальонының қоршауды бұзып шығуы, төртінші тарауда Москва түбінде болған шешуіші айқас, сол айқас кезіндегі Ержан взводының ерлігі баяндалады. Осы арқылы жазушы Ұлы Отан соғысы жылдары Отанын сыртқы жаудан қорғап қалған жауынгерлерінің өлмес образын жасайды.
Умра
Умра - зиярат ету деген мағынаны білдіреді. Ал шариғаттағы терминдік мағынасы - белгілі бір уақытқа байланбай жылдың кез келген уақытында ихрамға кіріп, тауап және сағи жасағаннан кейін шашты алғызып немесе қысқартып, ихрамнан шығу жолдарымен атқарылатын ғибадат. Умра ғибадатының үкімі. Ханафи, Малики мазһабында мүмкіндігі болған әр мұсылманға умра жасау - бекітілген сүннет. Ал Шафиғи және Ханбали мазһабтарында, шамасы жеткен әрбір мұсылманға өмірінде бір рет умра жасау - парыз.
Қаһарлы күндер
Романның алғашқы беттерін ашқанда-ақ туған жерді қимай Алматымен қоштасып соғысқа аттанып бара жатқан бір топ жауынгерлерін көреміз. Олардың ішінде әр түрлі адамдар бар. Өткен жылы ғана күнелтіс қуалап Алматыға келген Добрушкин мен Талғар МТС-інің атақты тракторисі Кәкібай, қарапайым да қатал мінезді Қартбай мен адал жүректі, алып денелі Бондаренко, жиырмадан жаңа ғана асқан взвод командирі Ержанмен бұрынғы военкомат қызметкері Мұрат, күні кешегі орта мектеп оқушысы Раушанмен жоғары мектеп оқытушысы Уәли, әскери атақ қуалап, өзін өзгелерден жоғары ұстап жүретін майор Купциановтар бар. Олардың алдында бір-ақ тілек тұр. Ол – қасиетті Отанды сыртқы жаудан қорғау тілегі.
Умра
Умраның парыздары
2. Қағбаны тауап жасау.
Умраның уақыты
Умра ғибадатын кез келген уақытта орындауға болады, бірақ Құрбан айт күндері орындау - тахриман мәкрүһ. Умраның Рамазан айында жасалуы абзал және сауабы мол. Умра ғибадатын орындағысы келген адам миқатта ихрамға кіру үшін дайындалып, екі рәкат ихрам намазын оқығаинаи кейін «Аллаһым, мен сенің ризалығың үшін умра жасауды ниет еттім, умраны маған жеңілдет және менен қабыл ал», - деп ниет етіп, артынан тәлбия дұғасын айтып, ихрамға кіреді. Басқа уақыттардағы халал кейбір нәрселер ихрамдағы уақытта харам болады. Мәсжидул-Харамға келген уақытта «Аллаһым, мен сенің ризалығың үшін умра тауабын жасауды ниет еттім, тауапты маған жеңілдет және менен қабыл ал», - деп ниет етіліп, умранын тауабы жасалады. Тауап біткеннен кейін, мүмкін болса, Ибраһим мақамында, болмаса мешіттің кез келген жерінде екі рәкат намаз оқиды. Сосын «Аллаһым, мен сенің ризалығың үшін умра сағиін жасауды ниет еттім, сағиді маған жеңілдет және менен қабыл ал», - деп ниет етіп, Сафа және Мәруа төбелерінің арасында төрт рет бару, үш рет қайту рәсімін жасап, жеті рет барып-келумен умраның сағи міндеті атқарылады. Сағиді орындағаннан кейін шаштарын алғызып немесе қысқартыл ихрамнан шығады. Осылайша умра ғибадаты аяқталады.
Қажылықта және умрада істелетін кемшіліктер және өтелетін жазалар
Қажылықта немесе умра ғибадаттарында уәжіп болған амалдардың біреуінің орындалмай қалуы, тіпті белгіленген уақытынан кешіктірілуі немесе ихрамға кірген соң істелінуі харам болған тыйымдардың жасалуына «жинаят» делінеді. Бұл жинаяттар білмей, қателікпен, тіпті ұйықтаған күйде істелсе де, бәрібір жаза өтеледі. Әрине, біле тұра істегендер материалдық өтелетін жазаға қоса Аллаһ Тағалаға тәубе етіп, кешірім сұраулары керек.
Ихрам тыйымдарын істеуге байланысты кемшіліктер:
Өздігінен түскен немесе сынған тырнақты алып тастаған жағдайда жаза өтелмейді. Ихрамға байланысты тыйымдар үзір себептерге байланысты істелсе де, жаза өтеледі. Ауырып қалу, жол апатына ұшырау сияқты адамның еркінен тыс болатын оқиғалардың салдарынан, мысалға, шашы алынса немесе киім кидірілсе, төмендегі үш жолдың қалаған біреуін орындау арқылы жазасын өтейді: <ol> <li>Қалаған уақытында және жерінде үш күн ораза ұстау.</li> <li>Немесе алты кедейге пітір садақасының көлемінде садақа береді.</li> <li>Харам аумағында қалаған уақытында бір қойды, не ешкіні құрбанға шалады.</li> <li>Пітір садақасы мөлшерінде садақа беруді талап ететін кемшіліктер:</li> <li>Пітір садақасының мөлшерінен аз мөлшерде садақа беруді талап ететін кеміт ліктер:</li>
<li>Құнының өтелуін талап ететін кемшіліктер. Ихрамды күйде әдейі болсын, кездейсоқ болсын аң аулау, жүндерін жұлу жұмыртқаларын сындыру, аңшыларға ишарат жолымен болса да, жәрдемдесудің жазасы - әділ, тәжірибелі екі кісінің бағалауы арқылы сол зиян шеккен аңның құнын кедейлерге өтеу.</li>
<li>Харам аумағының тыйымдарына байланысты кемшіліктер. Харам аумағының өздігімен өскен ағаш және жалпы өсімдіктерін жұлу, шабу немесе бұл аумақта аң аулау - ихрамдыға да, ихрамсызға да харам. Бұл аумақтағы ағаш және өсімдіктерді жұлған адам олардың құнын кедейлерге садақа ретінде береді.</li> </ol> Қ-та және умрада істелген кемшіліктердің жазасын өтеу үшін белгілі бір уақыт белгіленбеген. Бірақ Қажылықтағы немесе умрадағы қателердің орнын толтыру үшін ертерек өтеген дұрыс әрі абзал. Мойнына қарыз болған жазаларды өтеместен бұл дүниемен қош айтысып кетсе, күнәһар болады. Өмірінің соңына дейін өтемесе, көзі тірісінде артында қалған туысқандары өтеулерін өсиет етуі тиіс.
Істелген жинаяттардың жазасы ретінде шалынатын малдар міндетті түрде харам аумағында шалынуы тиіс. Еттерін харам аумағының кедейлеріне таратуға болатыны сияқты, басқа жерлердегі кедейлерге де жіберуге болады.
Садақа, құнын төлеу және ораза ұстау сияқты жазалар үшін белгілі бір мекен тағайындалмағандықтан, бұл жазаларды қалаған жерде өтейді.
һәди
Қажылықта және умрада шалынатын құрбандар.
Аллаһ Тағаланың ризалығы үшін немесе Қажылық ғибадатындағы бір кемшілікке байланысты немесе ихрамның тыйымдарының біреуін бұзу салдарынан жаза (кәффарат) ретінде Харам аумағында шалыну шартымен алынып келген немесе ақшасы жіберілген құрбанға һәди делінеді. Аллаһ Тағала Құран Кәрімде: «Егер (ауру-сырқау, жол қауіпсіздігі сияқты бөгеттерден) аманшылықта болсаңдар, Қажылыққа дейін умраны орындаған кісі жағдайына қарап құрбан шалсын», - деп һәди құрбанын шалуды талап етеді.
Тәматтуғ немесе қыран Қажылығын орындағандардың умрамен бірге Қажылықты да орындағандары үшін шүкір ретінде құрбан шалулары - уәжіп.
Ифрад Қажылығы немесе тек қана умра ғибадатын орындағандарға кәффарат құрбанынан тыс құрбан шалулары уәжіп емес. Бірақ нәпіл құрбан шалуларына болады, һэди құрбандары екіге бөлінеді: уәжіп және нәпіл.
Нәпіл құрбан
<ol> Қажылық немесе умра ғибадатын орындаушылардың мойындарына уәжіп болмаса да, сауап үшін шалатын құрбанына «нәпіл құрбан» делінеді. Тек қана Ифрад Қажылығын немесе умра ғибадатын орындаушылардың нәпіл құрбан шалулары - мұстахап. </ol>
Һәш құрбанының шалынатын орны мен уақыты
Нәпіл болсын, уәжіп болсын барлық һәди құрбандары Харам аумағында шалынады. Құрбан айттың үшінші күнінің ақшамына дейін шалынатын құрбандардың - Минада, басқа күндерде шалынатын құрбандардың - Меккеде шалынуы абзал. Имам Әбу Ханифа бойынша, тәматтуғ және қыран құрбандарының Құрбан айттың үшінші күні ақшамға дейін шалынуы - уәжіп, ал Имам Әбу Юсуп және Имам Мұхаммед бойынша, сүннет. Имам Әбу Ханифаның көзқарасын сүйенсек, үзір себептерінен тыс осы күндерде шалынбай қалған тәматтуғ және қиран құрбандарының орнына кейін басқа уақытта екі құрбан шалынады. Біреуі қаза ретінде, ал екіншісі жаза ретінде. Тәматтуғ, қиран және нәпіл құрбандарының етінен барлық адамдардың жеулеріне болады. Ал жаза және ихсар, нәзір құрбандарының етінен тек қана кедейлер жейді. Иелеріне және өзінінің қол астындағы қарауға міндетті адамдарына, жалпы байларға бұл құрбаннан жеуғе болмайды.
Құрбан шалуга жағдайы келмейтіндер не істейді?
Тәматтуғ немесе қираң Қажылығын орындағандар мойындарына уәжіп болған шүкір құрбанын шалуға мүмкіншіліктері болмаған жағдайда 10 күн ораза ұстанады. Он күннің үш күні Қажылық уақытында, жеті күні Қажылық айларынан кейін. Үш күн ораза ихрамға кіргеннен кейін Құрбан айттың алғашқы күніне дейін ұсталуы тиіс. Тәматтуғ Қажылығында бұл үш күнді умра ихрамынан кейін, Қажылық ихрамына кірмес бұрын ұстауға болады. Үш күн ораза ұстаған соң, ихрамнан (шаш алдырып яки қысқартыл) шықпай тұрып, құрбан шалу күндерінде уәжіп құрбанды шалуға мүмкіншілік туып жатса, міндетті түрде құрбан шалады. Егер құрбан шалу күндерінен кейін құрбан шалуға мүмкіндігі жоқ болса, құрбан шалу шарт емес. Құрбанның орнына ұсталатын Қажылықтағы үш күнді, Қажылықтан кейін ұсталатын жеті күн оразаны араларына күн салмай бірінен кейін бірін ұстау - абзал. Бірақ араларына күн салып, үзіп-үзіп ұстауға да болады. Қажылық айларынан кейін ұсталатын жеті күнді Меккеде ұстауға болады. Бірақ отандарына қайтқаннан кейін ұстау - абзал.
Өкілдік
Ислам дінінде ғибадаттар үш түрге бөлінеді: <ol> <li>Тек қана денемен орындалатын ғибадаттар: намаз оқу, ораза ұстау, құран оқу, т.б.</li> <li>Тек қана дүние-мүлік, байлықпен орындалатын ғибадаттар: зекет, пітір садақасы, құрбан шалу, т.б.</li> <li>Әрі малмен, әрі денемен орындалатын ғибадаттар: Қажылық ғибадат.</li> </ol>
Бұл ғибадаттардың кез келгенін нәпіл ретінде орындап, сауабын өлі болсын, тірі болсын басқа адамға бағыштауға болады. Бірақ бұл ғибадаттарды мойнындағы парызынан құтылу үшін басқа біреуге өкіл ретінде орындатқызу мәселесі мүлдем бөлек.
Тек қана денемен атқарылатын намаз, ораза сияқты гибадаттарда өкілдік мүлде жүрмейді. Яғни, ешкім басқаның орнына мой-нындағы парызынан құтылу үшін намаз оқытып, ораза ұстата алмайды. Ал тек қана малмен атқарылатын зекет беру, құрбан шалу сияқты ғибадаттарда өкілдік толығымен жүреді. Мыс., малының зекетін басқа бір адам өкіл ретінде керекті орындарға беруіне болады. Ал Қажылық сияқты әрі денемен, әрі малмен орындалатын ғибадаттарда өкілдіктің жүруі үшін қажылығын орындай алмай өліп кету, жазылуы мүмкін болмаған ауыр науқас, қатты кәрілік сияқты бөгет болуы керек.
Қ-та өкілдіктің кейбір жағдайларда жүретіндігіне байланысты дәлел ретінде Пайғамбарымыздың (с.а.у.) бірнеше хадисі бар. Мыс., мына екі хадис бұл дүниеден Қажылыққа бармастан көз жұмып кеткен кісілердің орнына өкіл ретінде Қажылыққа баруға болатындығын білдіреді. Жүһәйнә тайпасынан бір әйел Пайғамбарымызға (с.а.у.) келіп былай деді: «Уа, Ал-лаһтың Елшісі, менің шешей Қажылық ғибадатын жасауға сөз берген еді, бірақ орындай алмай бұл дүниеден көз жұмды. Оның орнына Қажылыққа барсам бола ма?»
Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деді: