cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
BilimLand
Тарихы
2014 жылы сервис білім беру қызметтері нарығына алғашқы сатылыммен шықты. Сервис Назарбаев Зияткерлік мектептері дербес білім беру ұйымының мектептерінде тексерістен өтті. Сервисті Қазақстанның 700-ден астам мектебі белсенді түрде пайдаланды. 2016 жылы жоба Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевқа ұсынылды.
2020 жылдың наурыз айында коронавирус пандемиясына байланысты Bilim Media Group пен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі bilimland.kz платформасына тегін кіру мүмкіндігін жариялады.
Сараптама
2013-2016 жылдар аралығында Оқу материалдары ҚР БҒМ "Оқулық" орталығының, Ы.Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясының, ҚР БҒМ Ұлттық тестілеу орталығының, Өрлеу БАҰО, сондай-ақ Ресей Федерациясы Ғылым Академиясының сараптамасынан өтті.
Монетизация
Платформа білім беру ұйымдарымен және жеке пайдаланушылармен жазылу бойынша жұмыс істейді. Оқыту контенті қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде қолжетімді. Онлайн-платформа Қазақстанның 7000-нан астам мектебінде қолданылады.
Пандемия
Короновирус пандемиясының басталуымен және Қазақстанда төтенше жағдайдың енгізілуімен барлық білім беру ұйымдары қашықтықтан оқыту нысанына көшуге мәжбүр болды. 23 наурыздан бастап жоба негізінде Bilimland.kz "Балапан" (қазақ тілінде) және "Ел арна" (орыс тілінде) телеарналарында трансляциялауға арналған бейнесабақтарды жазумен OnlineMektep жобасы басталды. Бейнесабақтар 6 сәуір мен 22 мамыр аралығында көрсетілді. Жоба аясында 42 мектеп пәні бойынша 3 мыңнан астам бейнесабақтар, 20 мыңға жуық жаттығулар мен тапсырмалар жасалды.
Жоба Bilim Media Group бастамасымен жүзеге асырылды. Білім және ғылым министрлігі ұйымдастырушылық және әдістемелік қолдау көрсетті. Жобаға барлығы 160 мұғалім, 40 әдіскер және компанияның 100-ден астам қызметкері қатысты. Төртінші тоқсан кезінде қашықтықтан оқытуға еліміздің 77% оқушысы көшті - бұл 3 млн 400 мың.
Bilim Media Group компаниясы жобаны өз есебінен жүзеге асырды. Қыркүйек айында қызмет белсенді DDoS шабуылдарына ұшырады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары
Вильнев-Минервуа
Вильнев-Минервуа (Villeneuve-Minervois) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11433, пошта индексі — 11160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 969 адамды құрады. Халық тығыздығы — 40,63 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Көртышқан тәрізділер
Көртышқан тәрізділер – жәндікқоректілер отрядының бір тұқымдасы.
Жер қазғыш түрлерінің табаны сыртына қайрылған. Аяқтарының тұяқтары жалпақ, кылшықты түкпен көмкерілген, тырнақтары жалпақ, тегіс. Көздері кішкентай кейде тері астында калады. 19 түрі белгілі. Басым көпшілік түрлері Солтүстік Америка мен Еуразияда таралған. ТМД кеңістігінде 3 туыс К. таралған: жұпартышқан, (1 түр), могералар, (2 түр), көртышқан. Соңғысының 4 түрі бар: кәдімгі К., алтай К., кавказ К., оңтүстік К. Жер астында қазып өмір сүретін жануарлар; жер үстімен жартылай суда тіршілік ететін түрлері де бар. Жылына 3—9 тұқым береді. Қоректері, топырақ омыртқасыздары, негізінен жауын құрттары. Көртышқандардың жерді қазу әрекеттері, топырақтың ылғалданып желденуін жаксартады.
Көртышқан тұқымдасының Қазақстанда 2 түрі: жұпартышқан және тек Алтайда кездесетін алтай көртышқаны бар. Оның дене тұрқы 23 см-дей, ал құйрығының ұзындығы 3 см. Жүні майда, үлпілдек, қоңырқай түсті. Жотасы қоңыр, бауыры күңгірт тартқан. Алдыңғы аяқтары қазуға бейім, қысқа, алақаны жалпақ және сыртқа қараған, күрек тәрізді тырнақтары ірі, жалпақ болады. Аналығы 1,5 – 3 айында көбеюге қатысып, 1,5 айдан кейін, 3 – 6-дан балалайды. Жер астында тіршілік етіп, көбіне шұбалшынмен, кейде жәндіктермен, олардың дернәсілдерімен қоректенеді. К. – терісі бағалы кәсіптік аң. Зиянды жәндіктерді жойып, пайда да келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Көртышқантәрізділер
Оба індеті
Оба індеті немесе Қара індет немесе Қара өлім (The Black Death, atra mors)— адамзат тарихыныӊ еӊ сұмдық пандемияларыныӊ бірі. Тарихшылардыӊ жобалап есептеуі бойынша 1346-53 жылдары Еуропада оба індеттіӊ кесірінен 75 тен 200 миллионға дейін адам қайтыс болған. Қазіргі заманныӊ ғылымдары обадаӊ қайтыс болған адамдардыӊ ДНҚ–сын зерттеген кезде аурудыӊ қоздырғышы — Yersinia Pestis бактериясы болып табылды.
Ғалымдардыӊ болжамы бойынша, қара індет Орта Азияныӊ шөлейт жерлерінде басталып, Ұлы Жібек жолымен Қырымға 1343 жылы жеткен. Қырымнан Еуропаға сауда кемелердіӊ «тұрақты тұрғыны» кеме егеуқұйрықтармен бірге, дәлірек айтсақ егеуқұйрықтыӊ үстіндегі шығыс бүргелерімен бірге Еуропаныӊ жағалауларында тараған.
Пятидырка
Пятидырка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тельпос өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Оба індеті
Пандеминыӊ салдарынан Еуропаныӊ тарихына зор әсер еткен көптеген діни, әлеуметтік және экономикалық күйзелістер туған. Бұл оқиғадан оӊалу үшін Еуропа халықтарына 150 жылдай қажет болды.
Пятидырка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Оба індеті
Пандемия тағы бірнеше рет қайталанған: еӊ ірілері 1361 жылы («Екінші оба») және 1369 жылы («үшінші оба»).
Пятидырка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Оба індеті
Қара індеттіӊ кесірінен Жерорта теӊізініӊ жағалаулары мен Еуропада халықтарыныӊ 30-60% мерт болған, яғни 14 ғасырда дүниежүзіндегі адам саны осы пандемиядан кейін 450 миллионнан 350-375 миллионға дейін азайған. Еуропа халықтарыныӊ санасында, психологиясы мен мәдениетінде, экономикасында, тіпті халқыныӊ гендік құрамында өшірілмес із қалдырды.
Пятидырка
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Оба індеті
Пандемия сол кезеӊніӊ медицинасыныӊ әлсіздігін көрсетті. Сонымен бірге діни институттарыныӊ шарасыздығыныӊ дәлелі болды. Осыныӊ салдарынан көптеген пұтқа табынушылық ғибадаттар мен діндарлықтар қалпына келтіріліп, надандық кең етек жаяды.
Атауы
XIV ғасырдың ортасында орасан зор территорияны қамтыған оба індеті халық есінде "Қара өлім" деген атаумен қалды. Бұл қасіретті оқиға кейде "екінші індет" деп те аталады. Біріншісі Византия императоры Юстиниан кезінде болса, үшіншісі XIX - XX ғасыр басында адамзатты қан қақсатып кетті.
Алайда бұл індетті замандастары "Қара өлім" деп атамаған. XIV ғасырдағы құжаттар мен хроникаларда «зор өлім-жітік», «ұлы оба», тіпті «ұлы қауіп» деген атаулар сақталып қалған. Қазіргі атаудың пайда болуын бағзы заман тарихшыларының қателесуімен байланыстыратын бірталай гипотеза бар. Кейде "Қара өлім" атауы сырқаттанғандардың денесіне немесе оба құрбандарының мәйітіне шығатын қара немесе көкшіл дақтардың себебінен шықты деген де пайымдаулар естіліп жатады
Экологиялық фактор
XIV ғасыр күрт ауа-райының сууымен сипатталған заман еді. Әсіресе Еуразияның климаты қатты сууды бастан кешті.Бұның себебі әлі анықалмағанмен, ғалымдар осының кесірі күннің белсенділігінде және де атмосфералық циркуляция мен Солтүстік Атлант мұхитындағы Гольфстрим арасындағы күрделі қатынас деп пайымдайды. .
"Жұт жеті ағайынды" демекші, Юстиниан обасындағыдай Қара өлім індетінің алдында бірнеше сұмдық табиғи өзгерістер мен катаклизмдер өтті. Сол кездегі құжаттар Орталық Қытайда орын алған қуаңшылық пен оның артынан ілескен аштықты, Хэнань провинциясында обыр шегірткелердің қаптауын, содан кейін 1333 жылы Ханбалықты күйзелткен құйындар мен төкпе жаңбырлар жайында баяндайды. Ғалымдардың ойынша, осының бәрі кеміргіштердің адамдардың қонысына жақынырақ кең ауқымды көші-қонына және сол жерлерде олардың тығыз орналасуына әкеп соқты. .
Еуропа климаты тек қана суыған жоқ, оған қоса құбылмалы болды; жоғары ылғалдық периодтарын қуаңшылық ауыстырып отырды, өсімдіктердің өсу мерзімі қысқарды. Егер 1300 - 1309 жж. аралығы тым ыстық және құрғақ болса, 1312 - 1322 жж. ауа-райы суып, ылғалдылық мөлшері артты. 1314 жылдан бастап нөсерлі жаңбырлар егінді құртып, 1315 - 1317 жж.-да орын алған Ұлы аштыққа әкеп соқты. . Еуропада азық-түлік тапшылығы тіпті 1325 жылға дейін айқын көрінді. Тамаққа жарымаған халықтың иммун жүйесі, сөзсіз, қатты шайқалып, эпидемиялардың кең таралуына жол ашты. Еуропада пеллагра және ксерофтальмия эпидемиялары кең тарайды. . Осының бәріне XII ғасырда қайта оянған шешек ауруы қосылып, обаның келісінің алдында ерекше белсенділікті көрсетті. Шешек ауруы Ломбардия, Германия, Франция және Голландия территорияларын айрықша қан қақсатады. Алапес ауруы да Еуропаны аяған жоқ. Алапеске шалдыққандардың санының қорөыныштылығы соншалық, тіпті шіркеу оларға арнаулы, италияндық lazarettiдеген атау алған, баспана құруға мәжбүр болды.. Осының бәрі, жоғары өлім-жітікті былай қоялық, аман қалғандардың иммунитетін одан әрі шайқалтып, обаның құрбандарының санының жоғары болатынын қамтамасыз етті.
Әлеуметтік-экономикалық фактор
Экологиялық алғышарттардан өзге әлеуметтік-экономикалық факторларды да айту лазым. Эпидемиялар мен аштыққа бірқатар соғыс апаттары да қосылды: Францияда Жүз жылдық соғыс, Италияда гвельфтер мен гибеллиндер арасындағы қанды шайқастарды жиі тудыратын алауыздық, Испаниядағы ел ішіндегі саяси тұрақсыздық пен азамат соғыстары және де Шығыс Еуропадағы монғол шапқыншылығы. Қаңғыбастық, кедейлік және соғыс қимылдары болып жатқан аудандардан қашқан үлкен босқындар саны, әскери жасақтардың жылжуы, қызу сауда-саттық - бәрі обаның таралуына үлкен себін тигізгеніне ғалымдар сенімді.. Адамдардың қалалардағы жоғары тығыздығы мен халықтың қарапайым гигеналық шараларға немқұрайлығы да эпидемияға зор қолдау болды. .
Қолданылған әдебиет
Санат:Эпидемиялар Санат:Індеттер Санат:Еуропа тарихы
Сен-Манде
Сен-Манде (Saint-Mandé) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-де-Марн департаментінде орналасқан. Ножан-сюр-Марн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 0,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 94067, пошта индексі — 94160.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-де-Марн департаментінің коммуналары
Үлкен Ручей
Үлкен Ручей — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Горелка өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендері Золотица өзеннің солтүстік шығыс шекарасынан Солтүстік Двина өзенін қоспағанда Воронов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сувлаки
Сувлаки-Грек тағамдарына жататын,шошқа етінен жасалатын кәуәп.
Үлкен Ручей
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сувлаки
Өнімнің сипаттамасы
300 г майлы емес шошқа еті
8 пита
2 қатты қызанақ
Үлкен Ручей
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Сувлаки
Өнімнің сипаттамасы
бір шоқ ақжелкен
100 г май
зразыларды шаншуға арналған түйреуіштер
Құрамдас бөліктері
Алдын ала жуылған етті мұқият кептіріп, дәмдеуіштер жағу керек. Әрі қарай – етті 8 тең бөлікке кесіп, оның әрқайсысын түйреуішке түйреу керек. Осы түрде дайындалған етті грильге салып, қуыру керек. Қызанақты жұқа тілімдермен кесу керек. Пияз бен ақжелкенді ұсақтау керек. Питаны грильде қуырудың алдында, оған май жағу керек. Қуырылған етті түйреуіштерден алып, питаға бір тілімнен салу керек. Пиязды, қызанақ пен ақжелкенді қосу керек. Жаңа ұнтақталған бұрышты себуге болады.
Беру тәсілі
Питаны көкөніс қосылған ет ішінде болатындай етіп орау керек. Тамақты ыстық күйінде беру керек.
Дереккөздер
http://www.bonduelle.kz/suvlaki
Франсуа Рене де Шатобриан
Дереккөздер
Санат:1768 жылы туғандар Санат:1848 жылы қайтыс болғандар Санат:Франция жазушылары Санат:Француз ақындары Санат:Франция елшілері Санат:Романтизм жазушылары
Валега
Валега (Válega) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Овар муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Үлкен Вонючка
Үлкен Вонючка — Ресейдегі өзен. Ставропольск өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мокрая Сабля өзенінің сол жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кума өзені Отказнен су торабынан Зеленокумск қаласына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек, Дон және Еділ өзендері аралықтарындағы ағынсыз аудандар.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ариццано
Ариццано (Arizzano) — Италиядағы қала, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Вербано-Кузьо-Оссола провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Bernardo da Mentone.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алессандрия провинциясының елді мекендері
Гранататар
Гранататар, гранатомет – жаудың әскери техникасы мен броньді нысаналарын жоюға, сондай-ақ, жаяу әскерлеріне қарсы граната атуға қолданылатын, алып жүруге ыңғайлы, жеңіл қару. Санат:Қарулар
Жыртқыш аңдар
Дереккөздер
Санат:Жыртқыштар
Буссак-Бур
Буссак-Бур (Boussac-Bourg) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Гере округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,69 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 787 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,34 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Мекон
Мекон (Meucon) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Ванн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 56132, пошта индексі — 56890.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2131 адамды құрады. Халық тығыздығы — 371,9 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Жануарлардың қорғаныш бейімділігі
ЖАНУАРЛАРДЫҢ ҚОРҒАНЫШ БЕЙІМДІЛІГІ– жеке организмнің тіршілік үшін күресте сақталуына, ұрпақ қалдыруына әсер тигізетін морфол., физиол. және этиол. ерекшеліктері. Морфол. қорғаныш бейімділігі – бүркеніш реңнің барлық түрі, жануарлардың пішіні, жауынан қорғану органдары, т.б. Кейбір организмдердің лимфасы, қаны, терісі улы болуы, жағымсыз иіс (қандала, көптеген қоңыздар, құндыз, т.б.), улы зат шығаруы, денесіне қоректік зат жинап, қысқы-жазғы ұйқыға кетуі – физиол. бейімділігін көрсетеді. Жануарлардың жауынан қашуы, жасырынуы, балаларын қорғауы жауына ұсталып қалған кезде құйрығын, аяғын үзіп кетуі, сондай-ақ қорқытатын дауыс, ысылдау не пішінін өзгертіп айбат шегуі – этиол. бейімділігін көрсетеді.‎ Санат:Жануарлар
Ислам тарихы
Мұсылман әлемінің Мұхаммед пайғамбардың (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) кезеңінен бастап қазіргі күнге шейін тарихы.
Ислам тарихы
thumb|left|Әділетті Халифтер кезеңіндегі халифаттың шарықтау шегі thumb|right|Умауи халифтерінің кезеңіндегі халифаттың шарықтау шегі Ислам тарихы әдеттегіде сол заманда билік құрған халифалардың шыққан тегіне байланысты аталады. Мысалы: Аббаси халифтері Пайғамбардың (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) көкесі Аббастан тараған. Аллаһтың елшісі Мұхаммедтің заманын пайғамбарлық ғасыры атайды. Осы заманда Ислам діні араб тайпаларының арасында тарап, олар мұсылмандықты қабылдай бастады. Пайғамбардың өлімінен кейін Ислам үмметін кезекпен 4 ұлы сахаба — Әбу Бәкір, Омар ибн әл-Хаттаб, Осман ибн Аффан және Әли ибн Әбу Талиб басқарып, халифтер болды. Бұл кезді «Әділетті халифтер» (خلفاء الراشدون) заманы деп атайды. Бұл заманда Ислам халифаты Арабия түбегінің сыртына тарала бастады. Әділетті Халифтерден кейін билік басына Умәйя әулетінің халифтері келіп, олардың кезеңі «Умәуи заманы» (العهد الأموي) аталды. Умәуилер заманында халифат Иберия түбегіне (қазіргі Испания) шейін жетіп, сол жақта халифат билігі орнады. Халифаттағы билікке Пайғамбардың көкесі Аббас ибн Абдуль-Мутталибтың әулеті таласып, Умәуи халифтерінен билікті тартып алды. Аббасилер кезеңі (العهد العبّاسي) сонымен қатар «Исламның алтын ғасыры» деп аталады, себебі осы халифтердің кезінде ғылымдар мен әдебиет бұрынғы арабтардың жетістіктерінен асып түсіп, үлкен даму алды. Аббасилердің билігі көптеген себебтермен әлсіреп, бұрынғы халифат жерлерінде дербес Тулунилер, Фатимилер, Селжұқилер және т.б. мемлекеттер пайда болды. Осы кезде кресшілердің Иерусалим қаласын басып алуды мақсат еткен жорығы басталып, 194 жылға созылған крест жорықтары басталды. thumb|left|Аббаси халифтерінің кезеңіндегі халифаттың шарықтау шегі thumb|right|Осман империясы кезеңіндегі халифаттың шарықтау шегі Кейбір мұсылман мемлекеттері кресшілерге қарсы соғысқа шығып, олардан басып алынған қалаларды қайтарды. Бұл жағдай Мысырда мәмлүктердің билігі келіп, кресшілерді Шам қалаларынан қуып шыққанға шейін жалғасты. Осы кезде шығыста Шыңғыс ханның немересі Хұлағу халифаттың астанасы болған Бағдадты басып алды. Аббасилер халифат атанасын Әл-Қаһираға (Каир) көшірді, бірақ осы уақыттан бастап аббасилердің билігі тек формальды түрде сақталып, нағыз билік мәмлүк сұлтандарының қолында шоғырланды. Осыдан кейін Аббасилер заманындағыдай мұсылмандарды біріктіретін мемлекет Осман империясы құрылғанға шейін болған жоқ. Осман сұлтандары мұсылмандардың қол астына бұған дейін жауланбаған көптеген жерлерді қосты. Оның ішінде Европадағы Балқан түбегін жаулау мен сол жақта Ислам дінін тарату болды. Жетінші Осман сұлтаны Мұхаммед I кезінде Константинополь қаласы мұсылмандардың қол астына өтті. 1516-шы жылы сұлтан Селим І Шам мен Мысыр жерлерін басып алып, ақырғы аббаси халифінен халиф атағын алды. Осыдан кейін 408 жыл бойы Осман әулеті халифтер ретінде билік құрды. Және бұл кезең «Османилер заманы» (العهد العثماني) аталып кетті. Бұл кезде Осман империясынан бөлек Ирандағы Сефевилер мемлекеті, әмір Темір мемлекеті сияқты бірнеше мемлекеттер құрылды. Осман империясы құлағаннан кейін мұсылмандар бір-бірін ортақ дін, тіл мен мәдениет біріктіретін дербес мемлекеттерге бөлініп кетті.
Мұхаммед пайғамбар заманы (610-632)
thumb|left|Алғашқы аян түскен Хира үңгірі Ислам дінінің негізін салушы Һашим әулетінен шыққан Мұхаммед ибн Абдуллаһ ибн Абдуль-Мутталиб (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын). Һашим әулеті өз кезегінде арабтың Құрайш тайпасының бір бөлігі. Ол Ислам уағыздауын бастамай тұрып та пұттарға табынбай, бірқұдайшылық жолын ұстанған. Ол Аллаһқа құлшылық қылып, дұға ету үшін Рамазан айында керек-жарақтарын алып Меккенің қасындағы Нұр тауындағы Хира үңгіріне баратын болған. Міне, бір күні Хира үңгірінде отырған сәтінде оған Аллаһ жіберген Жәбірейіл періште ең бірінші рет аян етеді. Бұл «Ғаләқ» сүресінің алғашқы аяттары болатын. Мұхаммед пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) Аллаһтың уахиын адамдар арасында жасырын уағыздай бастайды. Оған ең бірінші боп оның әйелі Хадиджа бинт Хууәйлид, көкесінің ұлы Әли ибн Әбу Талиб, ең жақын досы Әбу Бәкір сеніп, иман келтіреді. Ол құрайштардың арасында пұттарға табынбай, тек бір Аллаһқа ғана құлшылық қылуға шақырады. Осыны білген олар Мұхаммедке ерушілерді азаптап, діннен қайтуға мәжбүрлей бастайды. Бұны көрген Мұхаммед пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) ізбасарларына һижра жасауға рұқсат береді. Ең бірінші дін үшін көшу Эфиопия еліне болып, 80 адамнан тұратын топтың ішінде Осман ибн Аффан мен Джафар ибн Әбу Талиб болады.
Көмекшілері мен тірегі болған көкесі Әбу Талиб пен әйелі Хадиджа қайтыс болғаннан кейін көпқұдайшылардың мұсылмандарға деген қысымы күшейе түседі. Ясриб (Медине) қаласының бір топ адамы Ислам дінін қабылдап, Мұхаммедке (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) көмектесуге уәде етеді. Дінді аман сақтау үшін мұсылмандар жасырын түрде Медине қаласына көше бастайды. Ең соңғылардың қатарында һижраны Мұхаммед пайғамбар мен Әбу Бәкір жасап, Медине қаласына келеді. Осы кезден бастап Ясриб қаласы Медине (яғни «мәдинә ән-нәбәуийә» — пайғамбардың қаласы) атана бастайды.
Һижраның екінші жылы меккелік көпқұдайшылармен Бадр құдықтарының қасында шайқас болып, мұсылмандар Ислам тарихында алғашқы рет жеңіске жетеді. Бұған жауап ретінде келесі жылы меккеліктер Ухуд тауының қасында мұсылмандарды жеңіп, олар шегінуге мәжбүр болады. Келесі жылы мұсылмандар мен меккеліктер арасында «Худәйбия келісімі» аталған он жыл бойы соғыспауға келісім жасалады. Меккеліктер жағынан қауіп сейілгеннен кейін мұсылмандар осыған дейін жауласып келген яһудилерге шабуыл жасап, оларды жеңеді.
Меккеліктермен болған келісімнен кейін сегіз жыл өткеннен кейін, Мұхаммед пайғамбар еш шайқассыз Меккені басып алады. Исламға қарсы өлең жазған 10 адамнан басқасының барлығы кешіріліп, оларға амандық беріледі. Меккені мұсылмандар басып алғаннан кейін Қасиетті Қағбаның ішіндегі барлық пұттар сындырылып, көпқұдайшылық белгілірінен тазартылады.
Меккені алғаннан кейін Мұхаммед пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) екі жыл өмір сүріп, өмірінің соңғы жылы жүздеген мың мұсылманмен бірге қажылық жасайды. Арафатта отырған кезінде оған Аллаһ тарапынан ең соңғы аят түседі:
Мұхаммед пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) 632-ші жылдың 8-ші маусым күні қайтыс болып, Медине қаласында өзінің сүйіктк жары Айшаның бөлмесінде көміледі.
Әділетті халифалар заманы (632-661)
thumb|left|Мұсылмандардың Шам өлкесіндегі ең алғашқы жаулап алған қалаларының бірі — [[Петра қаласы]] Пайғамбардың өлімінен кейін мұсылмандардың халифасы болып оның ең жақын досы Әбу Бәкір болады. Әбу Бәкір билік құрған кезеңде бұған дейін мұсылмандықты қабылдаған кейбір тайпалар Исламнан бас тартады. Бұлар мен болған соғыстарды «Ридда (діннен қайту» соғыстары деп атайды. Сонымен қатар араб жазирасында өздерін пайғамбармын деген бірнеше адам пайда болып, бүлік жасай бастайды. Әбу Бәкір заманында мұсылмандар алғашқы рет арабия түбегінің сыртындағы аймақтарды жаулай бастайды. Халид ибн Уәлид бастаған мұсылман әскері Персия мен Византияға сәтті жорықтар жасайды.
Әбу Бәкір қайтыс болғаннан кейін оның өсиеті бойынша халифатты Омар ибн әл-Хаттаб басқаратын болды. Омар билік құрған кезде мұсылмандар Византия әскерлерін жеңіп, Шам өлкесін басып алады. Парсы еліне болған жорықта Басра, Куфа және т.б, қалалар қолға түседі. Мұсылман әскерлері Хорасан жерлеріне, Әзірбайжан мен Арменияға шейін жетеді. Амр ибн әл-Ас басқарған әскер Мысыр жерін толығымен жаулап алып, жергілікті копттарға амандықты уәде етеді. 644-ші жылдың 1-ші қарашасында Омарды намаз оқып тұрған сәтінде парсылық Әбу Лу-лу қатты жарақаттайды. Көп ұзамай Омар жан тапсырады.
Омардан кейін халифатты Мұхаммед пайғамбардың күйеу баласы Осман ибн Аффан басқарады. Оның кезінде мұсылмандар Солтүстік Африкада жеңіске жетеді. Османның заманында Әбу Бакр кезінде жиналған Құран нұсқасы бекітіліп, барлық қалаларға таратылады. Осман ибн Аффанды Һашим әулеті мен өзі шыққан Умәйя әулетінің қақтығысы себебінен көтерілісшілер өлтіреді.
Османнан кейін Медине қаласындағы сахабалар халифа қылып Әли ибн Әбу Талибті таңдайды. Әли ибн Әбу Талибтің әскері бұл шешімге келіспеген Шам өлкесінің әмірі Мағауия ибн Әбу Суфйанмен «Сыффин шайқасы» аталып кеткен шайқаста шайқасады. Ал Айшамен болған шайқас «Түйелер шайқасы» аталып кетеді. Әли мен Мағауия келісімге келу үшін келіссөз жүргізуге Әлидің жағынан Әбу Мұса әл-Ашғари, Мағауия жағынан Амр ибн әл-Ас тағайындалады. Ұзақ келіссөзден кейін, олар Әли мен Мағауияның билікті тастап, халифаны қайта таңдауға келіседі.
661-ші жылдың 24-қаңтар күні Әли ибн Әбу Талибты Куфа қаласында таңғы намазға бара жатқан кезінде Әбдуррахман ибн Мульджим уланған қылышпен басына жарақат салады. Үш күннен кейін Әли қайтыс болады. Оның нақты қай жерде көмілгені белгісіз.
Умәуилер заманы (661-750)
thumb|right|Умәуи заманындағы алтын теңге Умәйя әулеті — Араб халифатын билеген әулет (661-750). Негізін Меккедегі құрайыш тайпасының умәйя руынан шыққан Мұғауия I (т.ж.б.-680) қалаған. Умәйя әулетінен шыққан халифтар мемлекет құрамына Солтүстік Африка, Пиреней түбегінің көп бөлігін, Орталық Азияны, Иран, Ауғанстан, Ирак, Кавказдың біраз жерлерін қосып алды. VIII-ші ғасырдың ортасына таман мемлекеттегі бірлік әлсірей бастады. Әбу Муслим бастаған шииттік қозғалыс (747-750) Умәйя әулетін тақтан тайдырған соң, билікке Аббас әулеті келді.
Аббасилер заманы (750-1258)
Аббас әулеті — Араб халифатын билеген әулет (749-1258). Мұхаммед Пайғамбардың (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) немере ағасы Аббас ибн Абдуль-Мутталиб ибн Һашимнен тараған. Мұхаммед ибн Әлидің ұлы Ибраһим жіберген өкіл Әбу Муслим бастаған шииттік қозғалыс Умәйя әулетін тақтай тайдырған соң, Аббас әулеті үкімет басына келген. Аббас әулетінің алғашқы халифасы Әбу әл-Аббас әс-Саффах (750-754) болды. 762 жылы Аббас әулетінің астанасы Шамнан Бағдадқа ауыстырылды. Аббас әулетінің мемлекеті әдебиеттерде кейде «Бағдадия халифаты» деп те аталады. Ол «Мұсылман ренессансы» дәуірінде мәдениеті, ғылымы, әдебиеті, философиясы, математикасы, географиясы, саудасы, т.б. әлемдік дамудың алдыңғы қатарындағы мемлекет болды. Бұл халифат төңірегіндегі көптеген халық өкілдері оған өзіндік үлестерін қосып отырды. Ежелгі Шығыс, Грек, Рим өркениетінің жетістіктеріне сүйенген араб мәдениеті Еуропа елдерінің дамуына көмектесті. Аббас әулеті арасынан Һарун әр-Рашид (786-809), Мамун (813-833), әл-Мутасим (833-842) қызметтері айрықша аталды. Кейін VIII ғасырдың ортасында мемлекет бірлігі әлсіреді. Әр аймақта Аббас тұқымдары немесе жергілікті билеуші топтар билік жүргізе бастады. X ғасырда буидтер, одан селжұқтар Аббас әулетін ығыстырып шығарды да, олар тек діни тістерге ғана араласатын болды. 1258 жылы Хұлағу хан бастаған моңғолдар Бағдадты басып алып, Аббас әулетін жойды. Тірі қалған әл-Мустансирге Мысыр сұлтаны Бейбарыс 1261 жылы әл-Қаһирада халифа атағын берген. 1517 жылы түрік сұлтаны Селим I халифа әл-Мутәуәккилді Ыстамбұлға көшіріп, кейін халифа атағы түрік сұлтандарына өтті.
Осман империясы заманы (1517-1923)
thumb|right|Мұхаммед II-ші Константинопольді жаулап алған сәті Осман империясы — 1299-1922 жылдар арлығында өмір сүрген Осман сұлтандары басқарған көпұлтты мемлекет. 1517-ші жылдан бастап бұл мемлекеттің басшылары халифа аталады. Осман халифтері бұрын-соңды мұсылман иелігінде болып көрмеген көптеген елдерді басып алды. Оның ішінде Грекия, Албания, Болгария, Сербия, Македония жерлері болды. Өзінің шарықтау шегінде Осман империясы Вена қаласынан Парсы шығанағына шейін, Қрымнан Мароккоға шейін созылып жатты. 1453-ші жылы жетінші Осман сұлтаны Мұхаммед II-ші Византия мемлектінің астанасы болған Константинополь қаласына басып кіреді. Бұл қала енді Ыстамбұл аталады.
Осы кезде шығыста мұсылмандардың бірнеші мемлекті пайда болды. Оның ішінде әмір Темірдің мемлекетң мен Сефевилердің Иран, Әзірбайжан мен Ирактың шығысында құрған мемлекеті боды. Сефеви мемлекетінің негізінқалаушы Шаһ Исмаил I-ші ибн Хайдар әс-Сефеви болды. Ол қол астындағыларға шиизмді ұстануды парыз қылып, Анадолы түбегіндегі шииттерді Осман сұлтандарына қарсы қойып отырған. Шииттердің көтерілісін басқан Селим І-ші сұлтан, ендігі назарын Сефевилермен келісімге отырған Мәмлүк сұлтандығына аударды. 1517-ші жылы Селим сұлтан мәмлүктерге қарсы жорыққа аттанып, мәмлүк иелігінде болған Мысыр мен Шам өлкесін басып алады. Селимнен кейін таққа отырған оның ұлы Сүлеймен империяны кеңейтуді тоқтатпай, көптеген жерлерді, оның ішінде Белград қаласын жаулап алады. Вена қаласын екі мәрте қоршағанмен, оны ала алмайды.
Сүлеймен сұлтаннан кейін Осман империясы әлсіреп, тек Мұхаммед IV-шінің кезінде ғана жандана бастады. Одан кейін Осман сүлтандары біртіндеп бұрынғы ұлылығынан айырыла бастады. Арабия түбегінде Мұхаммед ибн Абдуль-Уәһһаб бастаған Исламды өткен ғасырлар бойы қосылған заттардан тазарту қозғалысы басталды. Осман сұлтандары бұндай қозғалыстарды жою үшін күрескенмен, толығымен өшіре алған жоқ. Оған қоса Балқан түбегінде ұлт-азаттық қозғалыс өрши түсті. Осман империясы Бірінші Дүниежүзілік Соғыстан кейін Түркия Республикасының президенті Мұстафа Кемал Ататүріктің шешімімен өмір сүруін тоқтатты.
Осман империясынан кейін
Осман империясы құлағаннан кейін, Ұлыбритания, Франция сияқты Дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткен елдер бұрынғы империяның иеліктерін өз қарамағына алды. Соңынан бұл елдер бір-бірімен дін, мәдениет пен тілден басқа еш қатысы жоқ дербес мемлекеттерге айналды. Мысыр президенті Гамаль Абдель Насер Сирия мен Мысырды біріктіруге әрекет жасап, онысы сәтсіздікке ұшырады.
Израильдік экстремисттердің Әл-Ақса мешітін өртеу инцидентінен кейін 1969-шы жылы Ислам Конференциясы Ұйымы құрылып, оған барлық дерлік мұсылман мемлекеттері кірді.
XX ғасырдың соңында Иранда Ислам революциясы болып, ондағы билікке шииттер келді. Сонымен қатар Ливандағы Хезболла, Ауғанстандағы Әл-Қаида сияқты бірнеше топтар құрылды.
XXI ғасырдың басында Әл-Қаида тобы Нью-Йорк қаласындағы Дүниежүзілік сауда орталығыне шабуыл жасап, көптеген адамдардың қазасына әкеп соқтырды. Бұл оқиға Ислам дінінің Әлемдегі беделіне үлкен нұқсан келтірді.
Дереккөздер
Санат:Ислам Санат:Дін Санат:Тарих
Ахваз мұнай кен орны
Ахваз — Иранның үлкен мұнай кенорны. Ахваз 1958 жылы ашылған.
Ислам тарихы
Дереккөздер
Islam clásico Islam
Ахваз мұнай кен орны
Ахваздың геологиялық қоры 4,1 млрд тонна мұнай. Мұнай шоғыры 1,5-3,1 шақырым тереңдiкте жатыр. 2008 жылы 35 млн. тонна берді.
Санат:Иранның мұнай және газ кен орындары
Пиктографиялық хат
Пиктографиялық хат -заттар мен іс-кимылдар суреттерді үйлестіру арқылы көрсететін жабайы суреттік хат. Тарих пәні сабағында оқыту тәсілі ретінде қолданады.
Грамматика
Грамматика (γραμματική; грамматике – әріп, жазу) — тіл білімінің сөз таптарын, сөздердің өзгеруі мен сөйлем құрылысын зерттейтін саласы.
Үлкен екі саласы бар:
Грамматика ережелерді орнату жолымен тілдік категориялар арасындағы қатынас жүйесі. Орнатылған ережелер негізінде тілді құрайтын элементтер қалыптасады және бірігеді. Бұл элементтер анық болып көрінсе де, грамматикада теориялық ұғым болып табылады, «зат есім, етістік, сын есім» сияқты.
Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
Мектеп оқулықтары мен кейбір зерттеулерде тілдің мәнді бөліктерін құрайтын дыбыстар жүйесіне, сөздер мен сейлемнің ырғақты әуеніне (интонация) байланысты фонет. құбылыстар да, дұрыс жазуға байланысты орфографияның, сөздегі дыбыстардың айтылуына байланысты орфоэпияның, сейлемде тыныс белгілерін дұрыс қоюға байланысты пунктуацияның мәселелері де Грамматика шеңберінде қаралады. Сөзжасамға тілімізде туып отыратын жаңа сездердің жасалу амал-тәсілдері, лексика-семантикалық яғни бөтен тілден сөз aлу, жаңа ұғымға байланысты сөз мағынасының өзгеруі арқылы жасалған туындылар, синтетикалық яғни қосымшалар арқылы жаңа сөз жасау, аналитикалық яғни сөздердің бірігуі, қосарлануы, тіркесуі т. б. сөзжасам үлгілерінің өнімді-өнімсіз, құнарлы-құнарсыз түрлері, олардың заңдылықтарымен бірге бұрыннан да жасалып, қалыптасып кеткен сөздердің құрамдық-құрлыстық сипатын анықтау жатады. Тілдің грамматикалық құрылысын танып, оның негізгі ерекшеліктері мен заңдылықтарын анықтауда оған тән басты-басты грамматикалық ұғымдарды, олардың сипатын айқындап алу қажет. Өйткені тілдің граммат. құрылысындағы белгілі жүйелер, заңдылықтар, атап айтқанда тілдегі сөздердің белгілі бір ортақ грамматикалық қасиеттері арқылы топ-топқа белінуі, сөйлеуде сол сөздердің бір-бірімен байланысқа түсуі, сейлем құрап, белгілі бір қызмет атқаруы негізгі грамматикалық ұғымдармен сипаттапады.
Олар: грамматикалық мағына, грамматикалық форма, грамматикалық категория.
Бұл үшеуі бір-бірімен диапектикалық байланыста және бірлікте болып, тілдің грамматикалық құрылысын құрайды да, қалған грамматикалық құбылыстар мен жүйелер осы ұғымдардан туындайды. Тілдің грамматикалық құрылысындағы осындай ерекшеліктері мен заңдылықтары әр дәрежедегі мектептерге оқулық ретінде ұсынылып жарияланған Грамматикаларда сипатталады.
Орта мектептерге арналған оқулықтар нормативті Грамматика, ал жоғарғы оқу орындарына (институттар мен университеттерге) арналған оқулықтар мен академиялық басылымдар ғылыми Грамматика деп аталады. Нормативті Граматикада сөздердің грамматикалық мағынасының түрлену жүйесі болатындығы, сөз таптарына белінетіндігі, бір-бірімен байланысып, тіркесіп, сөйлем құрау қызметі, сөйлемнің құрылысы мен түрлері баяндалады.
Ал ғылыми Граматикада осы құбылыстардың сипаты, заңдылықтары ғылыми тұрғыда анықталып, мәні ашылады, әрбір тілдік құбылыстың сипаты басқа тілдік құбылыстармен байланыста, себеп-салдарлық ыңғайда нақтылы зерттеулердің нәтижесінде сипатталады. Ғылыми Грамматиканың қатарына салыстырмалы-тарихи Грамматика да жатады. Ол туыстас тілдердің және әр дәуірдегі көне тілдің грамматикалық құрлысындағы тілдік құбылыстардың сәйкестіктерін салыстыра отырып, даму процестерін зерттеуге, ол тілдік құбылыстардың мәні мен сырын ашуға арналады.
Қазақ тілінің алғашқы Грамматикалары XIX ғасырдың екінші жартысынан орыс тілінде жарық көрді. Олар: ''Терентьев М., Грамматика турецкая, персидская, киргизская и узбекская, СПб., 1875; Катаринский В. Грамматика киргизского языка, этимология и синтаксис, СПб., 1897; Лаптев Н., Грамматика киргиз-кайсацкого языка, СПб., 1898; Мелиоранский П. М., Краткая грамматика казак-киргизского языка, фонетика и этимология, ч. I., 1894, ч II., 1897 т. б. Оқулық ретіндегі грамматикалар: Аманжолов С., Қазақ тілінің грамматикасы. Морфология. А., 1938; Аманжолов С., Сауранбаев Н., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1939; Аманжолов С., Бегалиев Ғ., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1950; Аманжолов С., Ұйықбаев И., Әбілқаев А., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1958; Балақаев М., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. I бөлім; А., 1949; Жұбанов Қ., Қазақ тілінің грамматикасы. I бөлім, А., 1936; Кеңесбаев I., Жиенбаев С., Қазақ тілі грамматикасы. I бөлім; А., 1950; Кеңесбаев I., Ысқақов А., Аханов К., Қазақ тілінің грамматикасы. I бөлім, А., 1961; Арғынов X. Қ., Қазақ тілі. 9-класқа арналған оқулық. А., 1973; Аханов К., Кәтембаева Б., Қазақ тілі. 5-класқа арналған оқулық. А., 1982; Аханов К., Айғабылов А., Қазақ тілі. 6-класқа арналған оқулық. А., 1985; Исаев С., Назарғалиева К., Қазақ тілі. 7-класқа арналған. А., 1991, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997; Исаев С., Назарғапиева., Қазақ тілі, 6-сыныпқа арналған. А., 1994, 1996; Хасенов Ә., Қазақтілі. Ill бөлім; 8-класқа арналған оқулық. А., 1962; Әбуханов Ғ., Қазақ тілі лексика. Фонетика және морфология мен синтаксис. Педучилищеге арналған оқулық. А., 1960, 1967, 1982; Сауранбаев Н., Қазақ тілі. Педучилищеге арнапған. А„ 1953; Ғылыми Г. ретінде жарық көрген еңбектер: Қазіргі қазақ тілі. А., 1954; Қазақтілінің грамматикасы. Морфология. А„ 1967; Синтаксис. А., 1967; Кеңесбаев I., Мұсабаев Ғ., Қазіргі қазақ тілі. Фонетика, лексика. А., 1962; Ысқақов А„ Қазіргі қазақ тілі. Морфология. А., 1964, 1974; Маманов Ы., Қазіргі қазақ тілі. Етістік. А., 1966; Балақаев М., Қордабаев Т., Қазіргі қазақ тілі грамматикасы.'' Синтаксис. A., 1961; Аханов К., Тіл білім негіздері. А., 1973, 1978; Аханов К., Грамматика теориясының негіздері. А., 1972 т.б.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану Санат:Филология
Құс төресі
Құс төресі - аққу, сары ала қаз, көкек, көккептер, тоты сияқты құстарды аялап, атпайды, ауламайды да. Аңның төлдері мен аналықтарын атпаған. Соңынан жыртқыш қуып келе жатқандарын көрсе, атпай, керісінше, қөтқарып жіберіп отырған. Әсіресе, әулиелер жерленген аумақта жүрген жануарларға мүлдем тиісуге болмайды. Мысалы, Маңғыстаудағы Бекет атаның Оғландыдағы мешітінің маңайында жүрген «асыл текті арқар, киік секілді хайуандарга тиіскеннің отбасына жақсылық келмейді» дейді жергілікті халық. Бүркітшінің бүркіті түлкі алғанда, аңшының мылтығы аңға дарығанда, кезіккен жасы үлкен адамға байламай кетіп, ол адам дауласа, аңшы айып тартады. Аңшының біреуге байлаған аңы екінші адамға байланбайды. Сондай-ақ, жасы үлкен адамға бір рет аң байланса, оған екінші қайта байланбайды. Атпен немесе қүспен аң қағу барысында аң кіріп кеткен інге кімнің аты немесе қүсы бұрын жетсе де, әлгі аңға тиіспейді. Өйткені, аңды қолға түсіру үйге кіргенмен бірдей деп есептейді. Жарапанган жыртқыш аңга жуыуға болмайды, әсіресе жолбарыс, аю, қасқыр жараланган кезде тиіссе, олар қатгы кек сақтайды деп санайды. Кәнігі аңшылар атып алган аңның түрпатына, күйіне қарап, алдагы маусымға, мысалы, қыстың болашақ райына болжам жасаган. Мысалы, тұздің қоңыр аңының бүйрек майы бітеу болса, қыста қар қалың түседі. Тұздің қоңыр аңы үйір құрып, сай-саланы паналаса, ауа райы бұзылады. Тұздің қоңыр аңы кұзде бұлақ сағаласа, қыста қар жұқа түседі. Аңшылыққа байланысты томендегідей ырымдар жиі қолданыста болды: аңға шығарда қаруы мен қамшысына әйел адамның қол жалғауына болмайды. Ойткені, жолы болмай қалады деп ырымдайды. Сондай-ақ, аңшылар далага түнесе, өзі жаткан жерді айналдыра шеңбер сызып жатады. Шеңберге бәле-қаза, жыртқыш аң жоламайды- мыс.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Үлкен Чугойга
Үлкен Чугойга — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чулым өзенінің сол жағалауынан 84 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Б. з. д. 692 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 692 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Жануарлардың қыстап шығуы
Жануарлардың қыстап шығуы– ауа райы суық және қоңыржай аймақтарда жануарлардың қыстың қолайсыз жағдайынан сақтануы. Қыстап шығудағы негізгі қиыншылық – қорегін табудың қиындауы, қорек қорының азайып, сапасының нашарлауы. Бұл қиыншылыққа бейімделу үшін балықтар, құстар, сүтқоректілер қорек іздеп бір жерден екінші жерге орын ауыстырады. Кейбір жануарлар, әсіресе, жыртқыш аңдар (қасқыр, жолбарыс, барыс) қорегін іздеп бірнеше шақырым жерге дейін кетіп қалады. Арқар, таутеке, елік, т.б. таулы аймақтарда мекендейтін жануарлар қыс түсісімен қары жұқа, шөбі мол жерлерге қоныс аударады. Сүтқоректілердің кейбір түрі (сарышұнақ, суыр, жайра, т.б.) қыста қорек іздемейді, олар қысқы ұйқыға кетеді. Қыс алдында көптеген жануарлар түлеп, семіреді. Бұл да ;ануарлардың қыстап шығуға бейімділігінің бірі болып саналады.‎
Тот баспайтын болат
Тот баспайтын болат. Ортопедтік стомотология тәжірибесінде хром-никельді болаттар кеңінен қолданылады. Олардың механикалық және технологиялық қасиеттері жоғары. Қоршаған ортада, мәселен ауыз ішінде тотықпайды. Әдетте болат құрамында 0,1% көміртек, 18% хром никель және титан болады. Ортодонттық аппараттар, жасанды тіс сауыттарын, кламмерлер дайындауға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Стоматология Санат:Болат
Аңға қатысты ырымдар мен тыйымдар
Аңға қатысты ырымдар мен тыйымдар - қазақтың саятшылық заңы бойынша, аңға мүлдем салынбаған, яғни бау ашылмаған бүркітті немесе ауыздандырылмаған тазы итті жазым еткен адам дәл сондай бүркіт немесе тазы күшігін беріп, шығын орнын толтыруы қажет. Бүркіттің құны бір бойдақ қойға тең. Алғыр тазы және қыран бүркіттің құны қымбатқа түскен. Аңға алғаш шыққан адам олжасын ешкімге байламайды. Жолаушыға айдалада кезіккен аң да киелі саналады. Осыған байланысты абыройы асар жігіттің алдына ажалды аң кезігеді деп, осы жайтты жақсы ырымға жорыган. Ерекше белгілері бар «нысаналы» киелі аң болса (сыңар мүйіз, теңбіл, қалыпты түстен өзгеше аң деген сияқты), оның киесінен қорқып, атуға бармаған.
Тот баспайтын болат
Дереккөздер
Nerezavějící ocel fa:فولاد ضدزنگ Нержавіюча сталь
Керенен
Керенен (Quérénaing) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Валансьенн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59480, пошта индексі — 59269.
Аңға қатысты ырымдар мен тыйымдар
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Керенен
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 947 адамды құрады. Халық тығыздығы — 219,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Эшли Янг
Эшли Саймон Янг (Ashley Simon Young; 9 шілде 1985 жыл, Стивенидж, Хартфордшир, Англия) — ағылшын футболшысы, "Интернационале" клубының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
"Уотфорд" клубының түлегі. 2003-07 жылдары осы клубтың намысын қорғады. 2007 жылы 10 қаңтар күні "Астон Виллаға" ауысты. 31 қаңтар күні "Ньюкасл Юнайтедке" қарсы тұңғыш рет алаңға шықты. Ал 2007/08 жылғы маусымда бірнеше рет "матчтың үздік ойыншысы" номаинациясын иеленді де, осы жетістіктерінен соң Ұлттық құрамаға да шақыртылды. 2007 жылы 16 қараша күні тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында Аустрия құрамасына қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты.
2011 жылы 23 маусымда "Манчестер Юнайтед" футболшысы атанды.
2012 жылғы Еуропа чемпионатында Эшли құраманың барлық кездесуінде алаңға шықты.
2015 жылы "Манчестер Юнайтедпен" келісім шартын 2018 жылға дейін ұзартты.
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Уотфорд ФК ойыншылары Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Сабыр Шәріпов көшесі (Алматы)
right|thumb|Сабыр Шәріпов мүсіні Көшеге қазақ жазушысы, қоғам қайраткері Сабыр Шәріповтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.08.1977 № 9345 шешімі) берілген. Шәріпов Сабыр (Мұхамед-Сабыр) (1882-1942) Варзи Вять губерниясында дүниеге келген (Татарстан). Ол - «Алтыбасар», «Лейля», «Рузи», «Бекболат» т.б. шығармалардың авторы.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Проходная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1650 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Саяси реакция
Саяси реакция - жаңа, демократиялық құндылықтарға сенімсіздікпен қарау, ескі идеалдарды барлық әдістерді қолдана отырып сақтауға ұмтылу.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Марун мұнай кен орны
Марун — Иранның үлкен мұнай кенорны. Марун 1963 жылы ашылған.
Марунның геологиялық қоры 3,5 млрд тонна мұнай. Мұнай шоғыры 2,3-3,3 шақырым тереңдiкте жатыр. 2008 жылы 26 млн. тонна мұнай берді.
Санат:Иранның мұнай және газ кен орындары
Марат Түлкібайұлы Жолымбаев
Марат Түлкібайұлы Жолымбаев 1953 жылы 8 шілдөде Гурьев қаласында туған. Қазақ.
Дереккөздер
<References/>
Анатектик
Анатектик — анатексис процесінің нотижесінде түзілетін таужыныстар. Олар қүрылымдық ерекшеліктері мен қүрамы түрғысынан өздері жаралған түпнегіз тау-жыныстармен салыстырғанда айтарлықтай өзгерістерге үшырай түрса да, сол түпнегіз таужыныстардың барынша бүлыңғырланған нышандарын да кіріктіреді.
Дереккөздер
Санат:Геология
Сірлі без
Сірлі без (серозная железа) (glandula seroca, лат. glandula — без, serum — сары су) — құрамында ас қорыту ферменттері болатын протеинді секрет бөліп шығаратын экзокринді без. Сірлі бездерге құлақ түбі (шықшыт) сілекей безі жатады. Сірлі бездердің секрет бөлетін соңғы бөлімдері пішіні конус тәрізді бірқабат безді клеткалар — сероциттерден құралады. Соңғы секрет бөлетін бөлімдер сыртынан жиырылу қызметін атқаратын жұлдызша келген миоэпителиоциттермен қапталған. Сероцит цитоплазмасының базальды бөлігі базофилді, ал бөлім қуысына қараған ұшындағы протеинді түйіршіктер ацидофилді боялады. Дөңгелек келген ядросы жасушаның базальды бөлігіне жақын орналасады. Сірлі бездердің сілекейі құрамында протеинді ферменттер болады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Сан-Джиллио
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2581 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 323 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 10040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Самовила (Кырджали облысы)
Самовила (Самовила) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Крумовград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6942. Телефон коды — 03646. ЕКАТТЕ коды — 65190.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Тұрғанбай Маханов
Тұрғанбай Маханов (27.3. 1939 жылы туған, Сырдария ауданы) – дәрігер, медицина ғылымдарының кандидаты  Ақтөбе медицина институтын бітірген (1963). Еңбек жолын Жалағаш ауданындағы орталық ауруханада дәрігер-хирург болып бастаған. 1965 – 76 жылдары облыстық денсаулық сақтау бөлімі меңгерушісінің орынбасары, облыстық аурухананың травматология бөлімшесінің травматологі, 1976 – 98 жылдары облыстық аурухананың бас дәрігері, облыстық денсаулық сақтау басқармасының бастығы, Облыстық медицина орталығының директоры (1998 – 2003) қызметтерін атқарған. Облыстық медицина орталығының «Құрметті директоры» (2005). Оның бастамасымен облыстық диагностикалық орталық салынған (1992). Маханов 30-дан астам ғылыми жұмыстың, 1 монографияның авторы. Оның басшылығымен облыс және ҚР дәрігерлерінің 5 ғылыми жинағы жарық көрді. Бірнеше рет қалалық және облыстық Кеңестің депутаты, КСРО халық депутаты (1989) болып сайланды. «Халықтар достығы», «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен, «Денсаулық сақтау үздігі», Облыстың құрметті қайраткері» белгілерімен марапатталған.
Сілтемелер
"Сыр елі энциклопедиясы"
Санат:Тұлғалар
Эмиль Мпенза
Эка Басунга Локонда «Эмиль» Мпенза (4 шілде 1978, Брюссель, Бельгия) — бельгиялық футболшы, шабуылшы. Бельгия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1998 жылы әлем чемпионатына, 2000 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан.
Карьерасы
Эмильдің әкесі конголық.
Бельгия, Германия, Англия, Катар, Әзірбайжан, Швейцария чемпионаттарында доп тепті. Карьерасын 1995 жылы "Кортрейк" клубында бастады. Бір маусымнан соң "Мускронға" ауысты.
1997-99 жылдары "Стандард" клубында доп тепті.
2000-03 жылдары "Шальке" сапында ойнап, екі рет Германия кубогын иеленді. 2003 жылы "Стандардқа" оралғанымен, бір маусымнан соң "Гамбургке" ауысты.
Бұдан кейінгі жылдары ешбір клубта екі жылдан артық тұрақтамады.