cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 6290
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 13 тамызда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6290 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 59428, UGC 10665, MCG 10-24-88, ZWG 299.43, ARAK 513.
Шиллонг
Шиллонг, Ассам таулары - Үндістанның солтүстік-шығысындағы таулы қырат. Ұзындығы 350 км, ені 100 км-ге жуық. Ең биік жері 1961 м. Негізінен гнейс, кристалдық тақтатас, граниттер түзілген. Өзен аңғарларымен терең тілімделген. Шиллонгтың оңтүстік беткейі - дүние жүзіндегі жаңбырдың ең көп жауатын ауданы (Черрапунджи елді мекенінде жылдық жауын-шашын мөлшері 11674 мм-ге дейін барған). Жауын-шашын шамадан тыс артық болуынан беткі топырақ жамылғысы түгелдей шайылған. Ылғалды тропиктік ормандар,беткейлерінде бұталы өсімдіктер өседі. Жазық бөлігінде халық жиі қоныстанған. шай күріш өсіреді. Тас көмір кені бар.
Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Кристаллографиялық осьтер, параметрлер, индекстер
Мысалы, кубтың жағы бірінші оське ғана кездесіп, баска екі оське параллель болады; онын, символы (100), яғни бір, нуль, нуль. Егер кристалл жағы осыіц теріс жақ бағытымен кездесетін болса, оның индексінің үстіне минус белгісі қойылады. Мысалы, (010), нуль минус бір, нуль деп оқылады. Кристалдардың жақтары мен осьтерін проекцияға түсірудін тағы бір әдісі барлығын еске сала кетейік. Ол — глобусты картаға түсіру әдісі сияқты сфералық проекция. Мұнда әрбір ось сфераға кездеседі. Оның кездескен нүктесі сфералық проекцияға түсіріледі. Осыің бағыты проекциямын, сфералық координатасы бойынша табылады. Сол сияқты әрбір жақтарда өздерінің нормальдары арқылы анықталады.
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Кристалография
Бударин каналы
Бударин каналы  – Батыс Қазақстан облысы Жайық-Көшім суғару-суландыру жүйесінің құрамына енетін арна. 1970 жылы іске қосылды.
Гидрологиялық сипаты
Каналдың ұзындығы 99,5 км. Канал Ақжайық ауданының түрлі шаруашылықтарын сумен қамтамасыз етеді.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы каналдары
Достияр
Достияр — Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы, "Мақсұт ауылдық округі" (округ 2019-жылы қысқартылған) құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әйет ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 109 км жерде.
Халқы
Тұрғыны 38 адам (2009).
Санат:Бейімбет Майлин ауданының таратылған елді мекендері
Ниджат Рахимов
Ниджат Али оглы Рагимов, Нижат Рахимов (Nicat Əli oğlu Rəhimov; 13 тамыз 1993 жыл, Баку, Әзірбайжан) — қазақстандық зілтемірші.
Карьерасы
2015 жылы Хьюстонда өткен ауыр атлетикадан әлем чемпионы. 77 келі зілтемірші Ниджат Рихимов жалпы санағанда 372 келі салмақты көтерді. 22 жастағы зілтемірші үш мүмкіндігін де серпілісте қолданып, бірінші рет 155, екіншіде 160, үшіншіде 165 келі көтерді, бірақ басты қарсыластарынан кішкене болса да қалып қалды.
Итеру кезеңінде Рахимов бірінші мүмкіндігінде 195 келі салмақты көтеріп келесі жолға 200 келі берді. Бірақ жаттықтырушылары бұл тапсырысын 207 келі салмаққа өзгертті, олар Ниджаттың бас жүлдеге қол жеткізуін қалады.
Ниджат Рахимов бұл салмақты алып, 5 секунд ұстап тұрды. Үшінші рет ол әлем рекордын 211 келіге жаңартпақшы болды. Бірақ бұл оның қолынан келмеді.
ХДР- дан келген азаматтың салмағы 1 келіге көп болғандықтан, Рахимов бас жүлдеге ие болды. Мысырдан келген Мохамад Ихаб Юсуф Ахмед 363 келі салмақты көтеріп, қола медаль иемденді.
Ниджат Рахимов — этникалық әзірбайжан. Ол 2010 жылы Әзірбайжан мемлекетінің атынан Сингапурдегі олимпиадаға барып, алтын жүлдеге ие болды. 2013 жылы жасөспірімдер арасындағы чемпионатта ол күміс медаль алды. Ал 2014 жылы Әзірбайжан халқының ауыр атлетика федерациясы оны команда құрамасына кіргізбегеніне байланысты Ниджат Рахимов Қазақстан азаматтығын алып, Қазақстан атынан өнер көрсететін болды.
Дереккөздер
Санат:13 тамызда туғандар Санат:1993 жылы туғандар Санат:Бакуде туғандар Санат:Қазақстан ауыр атлеттері Санат:Әзірбайжан ауыр атлеттері Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Сагун-Ягун (Ингу-Ягун тармағы)
Сагун-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ингу-Ягун өзенінің сол жағалауынан 166 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вёргль
Вьоргль (Wörgl) — Аустриядағы коммуна. Тироль федералды жеріне қарасты Куфштайн округінің құрамына енеді.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Арно_Аблер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тироль елді мекендері
Төлеужан Исмаилов
right|thumb Төлеужан Исмаилов(1932-1972) - Шығыс Қазақстан облысының Абыралы ауданындағы Аққора ауылында дүниеге келген. Сондағы орта мектепті, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Қазақтың көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, «Қызыл ту» (Кереку), «Ленин туы» (Қызылжар) облыстық газеттерінің редакцияларында әрқилы қызметтер атқарған. Біраз уақыт «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде де еңбек етті. Өмірінің соңғы жылдарында туған ауылында ауыр дертпен арпалысты. 1951 — 1961 жылдары аралығында «Есіл», «Дала министрі», « Жылқышы » «Үгітші», "Қойлар" поэмаларын, қырықтан астам өлең, отыздай астам сатира жазған.А.С.Пушкиннің «Батыс славяндар жырларын», М.Ю.Лермонтовтың «Мцыри» поэмасын, В.В.Маяковскийдің бірнеше өлеңдерің Т.Драйзердің «Америка трагедиясын» аударған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қайнар ауылы Санат:1932 жылы туғандар
Вахалькадалар
Вахалькадалар - цейлондық діни символикалық ғимарат (дагоба) төрт тұстан өзінше бір қақпа тәрізді жасалған, бірақ та есігі жоқ, әлем дүниесіне бастайтын белгі ретіндегі тік бұрышты немесе текше формалы жанамалай салынған «жалған есіктер»., Шамамен біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырлардан бастап пайда болды. Әрбір вахалькада жанынан бедерлермен безендірілген стелалар салынды. Кейініректегі буддалық текстер бойынша қақпалар жайы Будданың өмірімен байланыстырылады: патша ұлы Гаутаманың тууының белгісі — шығыстағы қақпалар, оң жақтағы қақпалар — әулие атануының, батыстағы қақпалар — ілімдерінің тарай бастауының, солтүстіктегі қақпалар — оның дүниеден безіп, рақат өмір кешуінің (нирвана) белгісі.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Ки но Сурайуки
Император сарайында мемлекеттік қызмет атқарған. 930—935 жылдарда Тоса аймағының губернаторы болған. Ки-но Сурайукиге қайтыс болғаннан соң 5-ші дәрежелі сарай қызметкері атағы берілді. 905 жылы император Дайгоның жарлығы бойынша сол замандағы императордың антологиялық жинағы «Кокинвакасю»-ды құрастырған ақындар қоғамын басқарды. Тоса аймағының губернаторы қызметінде болған жылдары антологиялық «Синсэнвакасю» жинағын шығарды. Әдеби күнделік жанр – Никкидің бастауында тұрған жазушы. 936 жылы әдеби күнделік – «Тоса-никки»-ді шығарды. Ол сондай-ақ, танка жанрында жазылған 400-дей өлеңнен тұратын «Жеке жинақ»-ты жазып қалдырған.
Поэзияның керемет теоретигі. «Кокинсю»-ға жапон тілінде жазған алғы сөзінде батыл пікірлер айтты. Бұған дейін жапон тілінде тек әйелдер ғана жаза алатын. Ал, ер кісілер тек хан (қытай) тілінде жазуы тиіс саналатын. Ол бұл қағиданы жоққа шығарды. Оның мына қанатты сөзі әлі күнге дейін өзінің мәнін жоймаған:
«Ямато өлеңдері адам жүрегінен өніп шыққан мың-мыңдаған сөз жапырақтарының мәні болмақ!» thumb|right|250px|Ки но Cурайуки, Кано Танью салған сурет, 1648 ж
Кейбір өлеңдері
*** Тұманды тылсым Тал шыбықтың бүршігі жарылғанда Ақшақар жаулап алды жер мен көкті. Шие өспеген ауылым менің сонда, Шие гүлге әп-сәтте оранғанды...
*** Бөлеген мұң көңілін сорлы ғашық, Сүйгеніме сағынып келем міне... Қысқы түн... Қырсыққан жел басылмай, Торғай да іштей аһ ұрған...
*** Мынау менің үйім бе?, Бақша да сол күйінде Гүлдеген шие сол бақта. Гүлдері міне көкке ұшқан, Төзбеске басқа амал не...
Тек қана онымен, Жүректегі жалғызбен ойға батам, Керіліп көкке қанат қағам. Тек қана көктемгі тылсым тұман, Жол бөгеп, қарсы тұрар маған...
*** Тамсанып гүлзарменен, Мақсатқа жеткен қандай, Әй қайдам, үйеңкі егілді-ау- Арудың тимес қолы, Күн ұзақ өрмек оның бар ермегі.
*** Ақшақар қалқып келед Көктемнің тартуы осы, Көк аспанға Осылай әр жыл сайын, Межеден өтер талмай...
*** Тәңірдің бақшасында өскен тіпті Нұрымен Құдіреттің нұрланатын Шалғын да Қуаң тартып құтылмады Күрсінісін қоңыр күздің естігенде...
Дереккөздер
Санат:Жапония ақындары Санат:Ақындар Санат:Жапония жазушылары
Кочевар
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Сен-Дона (Пюи-де-Дом)
Сен-Дона (Saint-Donat) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 33,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63336, пошта индексі — 63680.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 240 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Белағаш (бөлшек)
Белағаш – арбаның алды-артын қосып тұратын ұзын ағаш. Үйдің төбесіне салатын арқалықты және ердің екі басының арасына салынатын қоспа ағашты да белағаш дейді.
Вайма
ор. вайма) — ағаштан жасалған бұйымдарды немесе олардың бөлшектерін желіммен құрастыратын айлабұйым немесе білдек. Гидравликалық, пневматикалық және электрлік жетектері бар ваймалы — білдектер болады.
Дереккөздер
Санат:Ағаш өңдеу жабдықтары
Андретта
Андретта (Andretta) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — Антоний Падуанский. Жыл сайынғы мерекесі — 13 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Амазон тотылары
Амазон тотылары (Amazona) – тотылар тұқымдасына жатады.
Ұзындығы 30 см. Құйрығы қысқа. 26 түрі Антиль аралындағы ормандарда кездеседі орталық және оңтүстік Америкада. Амазон тоты құстары құнды және адам дауысы мен жеке сөздерді тез үйреніп жақсы қайталайды, қолға тез үйренеді, бірақ өте сирек балапан шығарады. 7 түрі ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Сөйлейтін құстар Санат:Құс түрлері Санат:Солтүстік Америка құстары Санат:Оңтүстік Америка құстары Санат:Амазондар
Голлизм
Голлизм- генерал де Голльдің істеріне және идеяларына негізделген француз саяси идеологиясы. Голлизмнің эмблемасы- лотарингтік крест. Голлизмнің негізгі идеясы-Францияның өзге мемлекеттерден Ұлттық тәуелсіздігі. Сонымен қатар, голлизм әлеуметтік және экономикалық саясатқа байланысты болады. Голлизм әдетте оң идеология ретінде қабылданады. Голлизмге әлеуметтік сұрақтарда консерватизм, ал экономикалық сұрақтарда дирижизм тән.
Дереккөздер
Францияның саяси тарихы
Өзекжарды ойлар (кітап)
128 × 200px|нобай|оңға|Кітаптың мұқабасы Өзекжарды ойлар — Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 1998 жылы шығарған кітабы. Бұл кітапқа Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың еңбектеріндегі, баяндамаларындағы, алқалы жиындар мен әр түрлі кездесулерде сөйлеген сөздеріндегі қанатты қағидалары қамтылып, пайымды пікірлері топтастырылған. Сондай-ақ бұл кітап 2001 жылы жарық көрген «Туған елім - тірегім» жинағының заңды жалғасы іспетті. Тың туынды Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірдің сан-саласын қамтитын ой тербеген орамдарымен толықтырылған.
Дереккөздер
Санат:Нұрсұлтан Назарбаев
Құсайын Уақбайұлы Омаров
Құсайын Уақбайұлы Омаров - 1952 жылы 15 қарашада Павлодар облысы Ибятинский ауданының Зор-Октябрь ауылында туған. Қазақ. Целиноград инженер-құрылыс институтының механика факультетін бітірген (1975), мамандығы - «Автомобиль көлігі», инженер-механик. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1975 жылдан - АТП-3 шебері, механигі, аға инженері, 1981 жылдан - бастықтың орынбасары, 1987 жылдан - директоры. 1995 жылдан бері - «Алматықұрылыстранс» АҚ бас директоры. Қазақстанның Құрметті құрылысшысы. Хоббиі - саятшылық, футбол. Үйленген. Жұбайы - Омарова Ләззат Қайболлақызы, ди- ректор орынбасары. Балалары - Индира, Данияр, Мәдияр, Алдияр, Жұлдыз.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Елизаветино (Кармаскалин ауданы)
Елизаветино — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Адзитар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 7 адамды құрады. Пошта индексі — 453004, ОКАТО коды — 80235805002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вэслей (Айова)
Вэслей (Wesley) — Айова штатының Кошут округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 19-83415.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 467 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Кошут округы (Айова)
Жалғама
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Сан-Мартинью-де-Ресезиньюш
Сан-Мартинью-де-Ресезиньюш (São Martinho de Recezinhos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Пенафиел муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 873 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,44 км² шамасында. Халық тығыздығы — 344,3 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов
200px|thumb|right|Мемлекеттік Думаның мүшелері: Алпысбай Қалменов және Ахмет Бірімжанов. Санкт-Петербург, 1906 ж. Ахмет Бірімжанов — Алашорда үкіметінің мүшесі, 1-2 мемлекеттік Дума мүшесі, заңгер.
Жастық-шағы
1871 жылы 7 желтоқсанда Торғай уезінің Тосын болысының №1 ауылында (қазіргі Жангелді ауданы) дүниеге келген. Арғын тайпасы Шақшақ руының Аю бөлімінен шыққан.
Жастайынан зерек Ахмет Орынбор ерлер гимназиясын 1891 жылы күміс медальмен бітірсе, ал Қазан университетінің заң факультетін 1895 жылы алтын медальмен бітірген.
Мемлекеттік Дума мүшелігінде
ЖОО бітірісімен Орынбор округтық соттың кандидаты, одан кейін Торғай уезінің бітімші соты болып істеп жүргенде, 1906-1907 жылдары Ресейдің 1-2 мемлекеттік Думасының мүшелігіне қатарынан екі рет Торғай облысы қазақтары атынан сайланады.
А.Бірімжанов 2-Думада әскери дала соттарын жою туралы заң жобасын жасау комиссиясының құрамына енеді. Бұдан басқа өзге де 53 депутатпен бірлесіп, Министрлер Кеңесіне 1906 жылы 4 маусымда қазақ даласында қоныс аударушылар учаскелері мен ормандағы саяжайлардың орналасу заңсыздығы жөнінде сұрау салады.
Қазақ даласына ішкі Ресейден қоныстанушылардың жаппай шұбыруына байланысты жер, қоныс мәселесі қатты ушығып, қазақ халқының тағдырына тікелей әсер еткендіктен, қазақ зиялыларын қатты толғандырып, оны Дума мінбері арқылы жеңілдетіп шешуге әрекеттенген іс-қимылдары еді. Алайда Дума таратылып, бұл іс-әрекеттер нәтижесіз болып, Дума мүшесі ретінде А.Бірімжанов қазақ өлкесінде қызмет істеуіне рұқсат етілмей, 1917 жылға шейін Бузулук қаласында сот тергеушісі болған.
Маркориньян
Маркориньян (Marcorignan) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Нарбонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,64 км² шамасында.
Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов
Ақпан төңкерісінен кейін
Ақпан төңкерісінен соң алғашында Уақытша өкіметтің Торғай уезінің комиссары, онан кейін Қостанай уезінің комиссары болған. Сол жылдары елде белең алған қоғамдық-саяси және Алаш қозғалысына араласа бастайды.
1917 жылы 2-8 сәуірде Орынборда және сол жылғы 20-25 тамызда Ақтөбеде өткен Торғай облысы қазақтарының сиезіне қатысып, соңғысында жаңа сот жүйесінің жобасын әзірлеу жөнін­дегі комиссияның құрамына кіреді. Торғай облыстық біріккен мұжық-қазақ сиезіне де қатысады.
Маркориньян
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1155 адамды құрады. Халық тығыздығы — 204,79 адам/км².
Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов
Кеңес өкіметі кезінде
Кеңес өкіметі кезінде заң орындарында жауапты қызметтер атқарған. Қазақ АКСР-дің заң комиссариатының алқа мүшесі және өмірінің соңына шейін Қазақстанның Жоғарғы сотының мүшесі болған.
Маркориньян
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов
Кеңес өкіметі кезінде
1927 жылы 5 қаңтарда Ленинградта қайтыс болған. Ақтық сапарға Ә.Бөкейханов, Ә.Сейдалин, Ленинградта оқып жүрген қазақ студенттері М.Әуезов, Ә.Марғұлан, ұлы Батырбек және татар зиялылары шығарып салған.
Отбасы
Бірімжановтың арғы аталары атақты Арғын-Шақшақ Жәнібек Қошқарұлы батыр және Шеген би. Өз әкесі — Қорғанбек. Шешесі — Қыпшақ Наурызбай бидің қызы Ханша. Ал арғы атасы — Шеген бидің қызы Айман, Ыбырай Алтынсариннің шешесі.
Дереккөздер
Санат:1871 жылы туғандар Санат:Жангелді ауданында туғандар Санат:1927 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан заңгерлері Санат:Қазан университеті түлектері
Конска (Перник облысы)
Пошта индексі — 2379. Телефон коды — 07752. ЕКАТТЕ коды — 41126.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Сыльсна
Сыльсна — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тядема өзенінің оң жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жеке адамға қарсы қылмыстар
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Бұрылыстағы арын шығыны
Бұрылыстағы арын шығыны - сұйықтықтың ағын арнасы кенет бүрылғанда ағын өзгеріске ұшырап, құйынды аймақ қалыптасуына байланысты болатын арын шығыны. Ағын бүрылғаннан кейін біразға дейін бұрынғы бағытымен ағады да, оның ағыншасы ішкі бетінің бұрылу бұрышынан ең шеткі (периферия) шегіне лықсып құйындау аймағын түзеді. Ішкі ағын доғасында аздаған құйындау аумағы болуы мүмкін. Бұл ағыстағы ағын өзғерісі құйындану аймағына айналады. Осы құбылысқа байланысты арын шығыны пайда болады. Арын шығынын мына әмбебап формуламен анықтайды:
hc = ξ*ν2÷2g
мұндағы ξ — жергілікті кедергілер коэффициенті, ν — ағынның орташа жылдамдығы; g — еркін құлау үдеуі. Жергілікті кедергілер коэффициентін — диаметріне, доғалану радиусына және құбырдың бұрылу бұрышына байланысты анықтайды. Құбырдың кенеттен бұрылуы кезіндегі кедергілер коэффициентін мына формуламен табады:
x= ξ90°(1- cosα)
мұндағы ξ90° — 90° бұрышпен кенеттен бұрылу кезіндегі кедергілер коэффициенті. Табылған һа мәнін жергілікті кедергілер коэффициентіне қоя отырып арын шығынын анықтайды.
Дереккөздер
Санат:Су шаруашылығы терминдері
Қазақстан Кинематографияшылар Одағы
Қазақстан Кинематографияшылар Одағы– республика кино өнері қайраткерлерінің ерікті шығармашылық бірлестігі 1958 ұйымдастыру комитеті құрылды. 1966 жылы 1-Құрылтай съезінде Қазақстан Кинематографияшылар Одағы болып ұйымдасты. Басшы органы – съезд, атқарушы органы – басқарма. Ұйымдастыру бюросының тұңғыш төрағасы, кейін басқарма төрағасы Ш.К. Айманов (1958 – 1970) болды. Ұйымдастыру бюросы ұлттық-киноматографияның қалыптасуында, отандық және ұлттық кино өнері туындыларын насихаттауда зор рөл атқарды. Қазақстан тәуелсіздік алғанға дейін Қазақстан кинемотограияшылар одағы КСРО кинематографияшылар одағының құрамдас бөлігі еді, оның жанында Бүкілодақтық кино өнерін насихаттау бюросы болды. Қазақстан Кинематографияшылар Одағы жарғысында: көркемдік сапасы жоғары, эстететикалық-тәрбиелік мәні зор, идеялық мазмұнға бай кино өнерінің туындыларын шығаруға ықпал ету, фильм өндірісін ұйымдастыруды жетілдіру, кино өнерінің маман кадрларын дайындау, олардың шығармашылық белсенділігіне жол ашу, т.б. міндеттер белгіленген.
Қазақстан кинемотографияшылар одағы жанында көркем кино, деректі кино, мульфильмдік кино, телевизиялық кино және телефильмдер, кино драматургиялық, кинорежиссерлік, кинотану және кино сыны, киноактерлер, киноәуесқойлар, операторлық шеберлік, фильмдерді аудару, кинотехниктер секциялары бар. Ардагерлер Кеңесі мен шығармашыл жастар кеңесі, осы заманғы техникалық талапқа сай салынған кино үйі жұмыс істеді.
Қазақстан кинемотографияшылар одағының тікелей ұйымдастыруымен Азия, Африка, Латын Америкасы мультипликацияшыларының бірінші халықаралық0 симпозиумы (Алматы, 1976), Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінің жас деректі фильм жасаушыларының симпозиумы (Алматы, 1978), ЮНЕСКО-ның Адам және биосфера бағдарламасы аясында “Қоршаған ортаны қорғаудағы киноның рөлі” атты Бірінші және Екінші Халықаралық симпозиумдары (Алматы, 1982, 1985), “Еуразия-98” Халықаралық кинофестивалі (Алматы, 1998), т.б. өтті.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет Санат:Қазақстан
Плэйстоу (Нью-Гэмпшир)
Плэйстоу (Plaistow) — Нью-Гэмпшир штатының Роккингэм округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7609 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27.6 км² шамасында. FIPS коды — 33-62500.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Мануэл-Виторину
Мануэл-Виторину (Manoel Vitorino) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік-Орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Витория-да-Конкиста экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 470 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 400,23 км² шамасында. Халық тығыздығы — 6,9 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Реньевиль-Бокаж
Реньевиль-Бокаж (Reigneville-Bocage) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Манш департаментінде орналасқан. Шербур-Октвиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 50430, пошта индексі — 50390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 28 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Манш департаментінің коммуналары
Эльвира Баяхметқызы Сахатова
Эльвира Баяхметқызы Сахатова (19.09. 1965, Алматы), ХДСШ-і (1992), халықар. гроссмейстер (1994).
Мамандығы журналист респ- ның (1989 - 90) ч-ны. КСРО халықтары IX спартакиадасына ( 4-орын), X спартакиадасында (2-орын), Бүкілдүниежүзілік 3 ш-т олимпиадасына (1992 - Манила, 1994 - Мәскеу,1996 - Ереван) қатысушы. 1996 жылдан Люксембург қ-сында тұрады.
Дереккөздер
Санат:19 қыркүйекте туғандар Санат:1965 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан шахматшылары Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері Санат:Қазақстан чемпиондары
Жалқы жігіт
Жалқы жігіт - орындаған Ж.Шәкәрім  және күйші  С.Торсықбаев. Нотаға түсірген-А.Есенұлы.
Күйдің аңызы
Қоралы жылқы біткен жалғыз  жігіт  жылқысын бағып жүргенде  тосыннан келген жау  жылқысымен   қоса өзін  де қолға түсіреді. Жау қолынан құтылудың амалын таппай, торыққан  жігіт  жаудан  жылқысын  аралатуды   өтінеді. Жаулар жанына  бірнеше  бақылаушы  ертіп беріп,  жылқысын   аралауға  рұқсат береді. Бұл күйді қолы байлаулы  жаяу   жігіт  жылқыларын   аралап жүріп  өткен  өмірін  ойлап  толғанғандағы толғанысы  екен  дейді. Күйде жалғыз ұлы  жау қолына түскенін естігенде шешесі мен  келіншегінің  зарлауы да бар.
Дереккөздер
Қазақ музыкасы кітабы, 2005 жыл Алматы, 493 бет
IC 2165
IC 2165 — Үлкен Арлан шоқжұлдызында орналасқан PN (планеталық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PK 221-12.1, CS=13.7.
Татьяна Ильиничина Сергеева (Живаева)
Татьяна Ильиничина Сергеева (Живаева) (1.01.1957 - 15.09.2000 Алм. қ-сы.), ХДСШ-і (1981). Респ-ның 4 дүркін (1977, 1980, 1991, 1996) ч-ны. 2 Рет КСРО ч-тының (1977-т.б., 1981- Алм.) финалында ойнады, Бүкілдүниежүзілік ш-т олимпиадасына (1996 - Ереван, 1998 - Элиста) қатысты.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шахматшылар Санат:КСРО шахматшылары Санат:Қазақстан шахматшылары
Солтүстік Қоңырат вольфрам-молибден кен орны
Солтүстік Қоңырат вольфрам-молибден кен орны - Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында орналасқан.
Кен орны 1942-1946, 1949-1954, 1960-1964 жылдары барланған.
Геологиялық құрылымы
Кентас кендері Қоңырат массивінің биотитті граниттерінде және жоғары девон (D3) мен төмен карбонның (С1) шөгінді-метаморфтық, эффузия-туфогендік тау жыныстарының жапсарында дамыған кварц желілерінде, грейзендерде, грейзенденген граниттерінде орналасқан.
Жатыс сипаты, минералдары
Қалыңдығы 0,5-0,9 метрдей 60-қа жуық ірі кварц желілері мен грейзендер бір-біріне қатарласа, салалана орналасқан 6 белдемге шоғырланған. Кентастың басты минералдары: вольфрамит, молибденит, висмутин, шеелит, т.б. Шашыранды химиялық элементтеріне селен, теллур, рений, скандий жатады. Тереңдігі 15-40 метр болатын тотығу белдемдерінде повеллит, бисмутит, бисмит, т.б. кездеседі. Кентасы жеңіл байытылады. Қоры жағынан шағын кендерге жатқызылады.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы кен орындары Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) географиясы Санат:Қазақстан вольфрам кен орындары Санат:Қазақстан молибден кен орындары Санат:1942 жылы пайда болғандар
Ажар кәсіпорны
"Ажар" — әр түрлі тігін бұйымдарын: костюмдер, көйлек-шалбар, жұмыс киімдерін шығаратын кәсіпорын. 1933 ж. Талдықорған қаласында күнделікті тұтыным тауарлары мен үй шаруашылығына қажетті бұйымдар өндіретін "Красный Октябрь" өнеркәсіптік артелі ретінде құрылды. Ұлы Отан соғысы жылдарында өндіріс көлемі ұлғайтылып, майдандағы әскерлерге киім тікті. Соғыстан кейін мұнда тері-былғары бұйымдарын, химиялық өнімдер шығаратын, сондай-ақ май, ұн өндіретін цехтар, шаштараз, суретке түсіру бөлімдері ашылды. Артельдің аты кейін бірнеше рет өзгерді: 1961 ж. "Қазақстанға-40 жыл", 1961 ж. "СОКП 25 съезі атындағы тігін фабрикасы" аталып, ірілендірілді. Кәсіпорын 1972 ж. 5 қабатты жаңа ғимаратқа орналасты. 1970-1980 ж. ол Қазақстандағы мектеп оқушыларына арналған костюм тігетін бірден-бір жеңіл өнеркәсіп орнына айналды. 1992 ж. фабрика жекешелендіріліп, "Ажар" ұжымдық кәсіпорны болды. Осы кезеңде кәсіпорынның Алматы, Сарқант, Жаркент қаласында, Қоғалы, Қарабұлақ, тағы басқа кенттерде филиалдары ашылды.
Дереккөздер
Санат:Кәсіпорындар
Али Ашфак
Али Ашфак (6 қыркүйек 1985, Мале, Мальдив) — мальдивтік футболшы, шабуылшысы. Ұлттық құрама сапында ең көп гол соққан футболшы (53).
Командалық
Ұлттық құрама
«Нью Радиант»
«ВБ Адду»
«Мазия»
«T&C»
Ростошь
Ростошь — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/576/46 орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Ертіс су алабы
А1
(кириллицамен ) А1 және (латын жазуымен ) A1:
Санат:Терминология
Тамға
Тамға, ентаңба (оператор ентаңбасы, том ентаңбасы) (Метка (метка оператора, метка тома); label) — 1) программалау операторын кезексіз орындау үшін қызмет ететін жол нөмірі, сөз тіркесі немесе кез келген мөгін; жол басында орналасып, соңына қос нүкте қойылған ерекше атау, белгі; 2) диск (том) атауы, мазмұн сипаты сияқты қызметтік ақпараты бар томның басындағы (магниттік таспадағы немесе дискідегі) жазба немесе файл.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Etiqueta Metka (informacja o produkcie) Ярлык (наклейка)
Дарфур (Миннесота)
Дарфур (Darfur) — Миннесота штатының Watonwan округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 108 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-14770.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Жыныстық қол сұғылмаушылыққа қарсы қылмыстар
Жас балаларды, жас келіншектерді жыныстық қатынас арқылы азғындау.
Жас балаларды азғындату (124-бап)
Қылмысы да 14 жасқа жетпеген адамға азғындық әрекеттер сияқты әрекеттерімен сипатталады. Жасөспірімнің өзімен төсектес болса, ол 122-бап.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң Санат:Қылмыс Санат:Жыныстық қатынастар Санат:Жыныстық қатынас туралы аяқталмаған мақалалар
Вюнайм
Коммунаның INSEE коды — 68381, пошта индексі — 68500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 807 адамды құрады. Халық тығыздығы — 130,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Нойзорг
Нойзорг (Neusorg) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Тиршенройт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1940 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 77 143. Муниципалитеттің басшысы — Петер Кёниг.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Білекке-білек
Білекке-білек — жазушының әңгімесі. Әуезов 1933 ж. Жуалы ауданына (қазіргі Түлкібас ауданы, Шұқырбұлақ ауылы) келгенде, аудан орталығы Ванновка (қазіргі атауы - Тұрар Рысқұлов) ауылында Жұмағұл Жұмаділовпен танысып, достасады. Жұмағұл жазушыға арнап Ақсу-Жабағылы қорығына киіз үй тіктіріп, арнайы күтеді. Ай бойы осы жерден Жуалы ауданына қарасты ұжымшарлардың бәрін аралап, сол кезеңнің өмір тынысын көзімен кереді, кісілермен әңгіме-дүкен құрып, болашақ шығармаларына қажет дерек кездерін жинастырып, кісілердің сөйлеу ерекшелігіне ден қойып, берін қойын дептеріне жазып отырған. Автор әңгімеде ұжымшар адамдарының (Мақпал, Айша, Несібелі, Қожық) бір мақсаттағы тілек бірлігін, ауызбірлігін еңбекте шындалған саналылық деп түсіндіреді. Әр ұжымшарда жүріп, бастары ойда жоқта енді ғана қосылып отырса да, бәрі іштей білекке-білек, тілекке-тілек қосқан адамдар ретінде суреттеледі. Жазушы осылай жаңа адам бейнелерін жайма-шуақ күйде, жарқын кескінде суреттейді, Жазушы қай туындысы болса да, оны жазбас бұрын шығарма негізіне өмірде нақты болған шындықты алу үшін ұзақ іздену, зерттеу арқылы керген-білгендерін ой сарабына салып, көңілге ұялатып, қажеттілерін ғана екшеп, қағазға түсірген. «Білекке-білек» әңгімесі де өмірге осылайша келген. «Жолдан» деп аталатын қойын дәптеріндегі (М°457-папка) асығыс түскен деректер осыны делелдейді. Қойын дептерге түскен, жазушы аралап танысқан 33 ұжымшар, ондағы 14 жер, су, мекен атаулары, жүзбе-жүз кездесіп, әңгіме- лескен 40-тан астам кісінің сөзі мен тағдыры «Білекке-білек» жене «Іздер» атты әңгімелерінің желісіне арқау болған. Мысалы, «Ж-ныһ сөзі» дегені, осы әңгімедегі Жақыптың әрекеті арқылы берілетін керіністер - Жұмағұл Жұмаділовтың бейнесі екенін кереміз. Әңгіме алғаш рет жазушының 1934 ж. «Социалды түлік», 1935 ж. «Тастүлек» жинақтарында, кейін 5 томдық (М., 1956, орыс тілінде), 12 томдық (1967), 20 томдық (1979) шығармалар жинағында жарияланды.
Дереккөздер
Санат:Мұхтар Әуезов шығармалары
Испан революциясы
Көтерілістің басталуы
1868 жылы 18 қыркүйекте Кадисте адмирал Топете басқарған флоттың көтерілісімен басталды, оны генералитеттің жоғары шенді өкілдері (маршал Серрано т. б.) бастаған армия қолдады. Күреске Мадрид, Барселона, Валенсия т. б. ірі қалалардың халқы қатысты, революциялық ауылдарды да қамтыды. Бүкіл елде хунталар құрыла бастады. Альколеа түбіндегі шайқастан кейін король әйел Изабелла 2 елден қашып кетті (30 қыркүйек), 18 қазанда маршал Серрано бастаған уақытша үкімет (1869-71) құрылды. Испаниядағы саяси өкімет билігі конституциялық монархияны жақтаушы унионшылдар (басшылары – Серрано және Топете) мен прогресшілдердің (лидерлері генерал Прим, Сагаста, Руис Соррилья) қолында болды. Изабелла 2 өкіметінің құлауымен революция деп санаған уақытша үкімет елде конституциялық монархияның орнауын жақтады. 1869 жылы 11 ақпанда Құрылтай кортестері шақырылып, онда монархистер көпшілік мандатқа ие болды, 1869 жылы 6 маусымдағы конституция бойынша, Испания мирасқорлық монархия деп жарияланды. Конституция бірқатар буржуазиялық бостандық (ерлердің жалпыға бірдей сайлау еркі, баспасөз, жиналыс, ассоциация бостандығы) енгізді, испан тарихында тұңғыш рет дін және азаматтық неке бостандығы жарияланды. Алайда революцияның негізгі міндеттері шешілмей қалды: шаруалар жер ала алмады, еңбекшілердің жағдайы жақсармады, шіркеулердің экономикалық және саяси қуаты жойылмай, сол күйінде қалды. 1870 жылы 16 қарашада Испанияның патша тағына ханзада Амадей Савойский (Италияның королы Виктор Эмманули 2 -нің баласы) сайланды. Революцияның нәтижелері халық бұқарасын қанағаттандырмады да, олар өз талаптарын қоя бастады. Жұмысшылар ереуілдерді күшейтіп, шаруалар жер үшін күресті. Барлық жерде испан жұмысшылары республика құруды талап етті, сол үшін күрес жүргізді.Амадей Савойскийдің билігі екі жақтың – сол жақтан республикашылдардың, оң жақтан Изабелланы жақтаушылар мен карлшылдардың шабуылына ұшырады. Үкімет біріпен соң бірі дағдарысқа тап болды. 1873 жылы 11 ақпанда Амадей тақтан түсірілді де, кортестер Испанияны республика деп жариялады; оңшыл республикашыл Э. Фигерас бастаған уақытша республика үкімет құрылды. Жұмысшылар мен шаруалардың қалың бұқарасы республика өз талаптарын жүзеге асырады деп үміттенді.
Көтеріліс нәтижелері
1873 жылы 8 маусымда Құрылтай кортестері шақырылып, онда атқарушы өкіметтің басшысы болып Пи-и-Маргаль сайланды. Оның үкіметі еңбекшілерге бірсыпыра жеңілдік беретін бағдарлама ұсынды. 1873 жылдың ортасында кортестер конституция жобасының негізгі ережелерін жасады, онда Испания федерациялық республика болуы көзделді. Конституцияның жобасына республикашылдар наразылық білдіріп, елдің әр түрлі аудандарында үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастырды. 1873 жылы 18 шілдеде Пи-и-Маргаль орнынан түсті. Генерал Павия мен маршал Серрано 1874 жылы 3 қаңтарда мемлекеттік төңкеріс жасап, елде әскери диктатура орнады. 1874 жылы 29 желтоқсанда генерал Кампос жасаған жаңа төңкеріс нәтижесінде Изабелла 2нің баласы Альфонс 12 Испания королы болып жарияланды. Революциялық бұқараға қарсы күресте ірі және орталық буржуазиялық монархиялық реакциямен одақ құрды. 1868-74 жылғы революцияның нәтижесінде Испанияда помещиктік-буржуазиялық блоктың үстемдігі нығайды.
Дереккөздер
Қазақ совет энцеклопедиясы
Ширатқыш машина
Ширатқыш машина - тоқыма өндірісінде жіпті, кордты, шпагатты, арқанды, т.б. ширату үшін қолданылатын машина. Мұның негізгі жұмыс тетігі - ұршық. Ол айналу арқылы жіпті әрі ширатып, әрі орап отырады. Ширатылған жіптерді дайындайтын машиналардың ішінде иіріп ширататын машиналар тиімдірек. Мұнда 4 операция (иіру, созу, ширату және бобинаға орау) бір мезгілде жүргізіледі.
Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Галофиттер
thumb|right|200px| thumb|right|200px| thumb|right|200px| Галофиттер немесе Сортаң өсімдіктер ( ἅλς — тұз  және φυτόν — өсімдік) — сор және сортаң топырақта тіршілік етуге бейімделген өсімдіктер (мысалы, жусанның кейбір турлері, жыңғыл, солерос, тағы басқа). Түзсүйгіш өсімдіктер шөлдерде және шолейттерде, мұхиттың кейбір жағалауларында кең таралған. Түзсүйгіш өсімдіктер сортаңданған топырақта тіршілік етуге арнайы физиологиялық бейімделгіштігімен ерекшеленеді. Топырақ ерітіндісіндегі концентрациясы жоғары тұзға тезу өсімдіктің су режимімен байланысты және төзгіштер стратегиясын көрсетеді. Тұздың концентрациясы жоғары ерітіндіден суды сіңіру үшін өсімдік жасуша шырынының осмостық қысымын көтеруі мүмкін немесе су тұтынуды шырын есебінен (яғни, шырынды жапырақтарда және сабақтарда ылғалдық жиналуы, мысалы, солерос) тұздың артық мөлшерін арнайы лептесіктер арқылы жапырақ бетіне шығарып, азайтуы мүмкін. Түзсүйгіш өсімдіктер түрлері далалық белдемде қара топырақты жерді суарудан немесе жолдағы қарды еріту үшін үнемі тұз пайдаланудан болатын топырақтың сортандану процесінің көрсеткіші ретінде қолданылады. топырақтарда өсетін өсімдіктер.
Биологиялық сипаты
Олар суккулентті, яғни шырынды болып келеді, сондықтан жер бетінде су жинай алады. Кейбір түрлері бойындағы тұзын тікелей жапырағының бетіне шығара алады. Бұлардың жапырақтары түнге қарай ұдайы дымқылданып тұрады. Ал күндіз суы буға айналып ұшып кетеді де жапырақ бетіне қақ тұз жинала келеді. Сортаң өсімдіктер құнарлы мал азығы, индикатор третінде сор сортаң жерлерді ажыратуға мүмкіндік береді.
Галофиттер 3 топқа бөлінеді:
Галофиттер топырақтың сорға айналуында көрсеткіші болып есептеледі.
Қазақстанда галофиттердің таралымы
Қазақстанда шамамен 180 түрі бар. Қазақстанда бұл өсімдіктер түрі көбінесе Каспий маңы ойпаты, Маңғышлақ, Үстірт, Арал маңына тараған. Қазақстанда олардың сарсазан, қарабарақ, шағыр, қара сексеуіл, сараң, жыңғыл, иттабан, реомерия, гололах секілді түрлері кездеседі.
Тағы қараңыз
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Өсімдіктер Санат:Галофиттер
Тодорово (Разград облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 760 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7425. Телефон коды — 08334. ЕКАТТЕ коды — 72578.
Байқоңыр ғарыш кешені
нобай|400px Қазіргі кездегі қоғамның дамуы айналадағы қоршаған ортаны пайдаланумен тікелей байланысты, яғни адамзат тіршілігіне қадетінің барлығын табиғаттан алады. Бұл жағынан алғанда табиғат – табиғи қажеттілікті қамтамасыз ететін таңғажайып құбылыс. Ғылым мен техниканың жетілуі, өндірістің қарқындап дамуы, жерасты қазба байлықтарын кеңінен пайдалану, транспорт түрлерінің көбеюі қоршаған ортаны түрлі химиялық қосылыстармен ластауда.
Адамзат баласы қазіргі кезде шамамен 70 мыңға жуық химиялық қосылыстарды пайдалануда, осы көрсеткішке жылына 500-1000-ға жуық химиялық қосылыстар қосылып отырады.
Әрине, бұл қосылыстар атмосфералық ауа, топырақ, су, өсімдік арқылы адам ағзасына қайта жинақталып, белгілі бір мөлшерде әсір ететіні белгілі.
Табиғи ортаны зиянды заттармен ластайтын орындардың бірі – ғарышқа зымырандар ұшыратын әскери-өндіріс кешендерінің жұмысы.
Қорғаныс министрлігінің негізгі экологиялық мәселелер жөніндегі тізімі бойынша табиғаттың ғарыш зымырандарынан ластануы әскери техникалар мен қару-жарақтарды жою және радиоактивті ластанудан кейін үшінші орын алады.
«Байқоңыр» ғарыш айлағы Қазақстан Республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде, Қызылорда облысының территориясында орналасқан, жалпы көлемі 6,7 мың км² жерді алып жатыр.
Аймақтың рельефі – тұздытопырақты, жылжымалы құмды төмпешіктерден тұрады. Өсімдік түрлері көп, біпақ сирек орналасқан, негізінен эфермелерден тұрады, шілде айының ортасына дейін сақталып, сонан соң күйіп кетеді. Бір жылдың үш жүз күнінде жел соғып, оның 17-38 күнінде шаңды борандар тұрады.
Көптеген ғылыми зерттеулер ауа ылғалдылығының төмендеуін, жылдың әр мезгілінде температураның күрт өзгеруін ғарыш ұшу аппараттарының жұмысымен байланыстырады.
Алғашқы (1981 – 85 жж.) эксперименттік бақылаулар қуатты ғарыштық ұшу аппаратының «Спейс — Шаттл» немесе зымыран жеткізгіш «Сатурн — 5» аппаратының ғарышқа ұшыру кезінде Канаверал – Еуропа жағалауымен Солтүстік Атлантаға дейінгі аралықтың ауа ағынының (циклон) өзгеруін, ал жылдың жылы уақытында (жаздық) «Плесецк» ғарыш айлағынан ұшырылатын қуатты ұшу аппаратының әсері бұрынғы Одақ территориясының Орталық Еуропалық  бөлігіне және солтүстік-батыс облыстардың атмосфералық ауа ағынының активтілігінің жоғарылауына әсерін тигізетінін дәлелдейді.
Бұл процесс суы тартылып, табаны кеуіп, тұзға айналған Арал аймағы үшін қаншалықты кері әсері барын айтпасқа болмайды.
«Байқоңыр» ғарыш айлағы орналасқан аймақтың басты экологиялық мәселесі – Арал теңізі деңгейінің төмендеуі және жердің тұзданып құрғақшылыққа айналу процесі. Сондықтан ғарыш айлағының жұмысы қоршаған ортаға қосымша кері әсерін тигізуде.
Ғарыш ұші аппаратының қоршаған ортаға басты зиянды әсері ауа ағынын (циклон) күшейтумен шектеліп қоймайды, түріне қарай салмағы 3,2 тоннадан – 16,2 тоннаға дейін болатын зымырандардың жағар және жанармай қалдықтары құрамында химиялық токсидті қосылыстардың болуында.
Соңғы 30 жылдың көлемінде осы салаға қатысты мамандар химиялық жанармай мен жұмыс істейтін зымыран двигательдерінен бөлінетін қалдықтардың атмосфераның төменгі қабатына ауқымды масштабта зиянды әсерінің жоқтығын дәлелдесе, 40 жылдан бері жинақталған мәліметтерге қарағанда олардың зиянды әсерлерін анық көруге болады.
Ғарыш айлағынан ұшырылатын зымыран жеткізгіштердің двигателіне пайдаланылатын жанармайына нақтырақ тоқталсақ:
Азоттетраоксиді (АТ) және азот қышқылы тотықтырғыштарымен симметриясыз диметилгидрозин (СДМГ); Сутегі асқын тотығы мен сұйық оттегі тотықтырғыштарымен көміртегі (РТ-1, РГ, Т-1) жанармай, бұл қосылыс жұмысын аяқтаған бөлшектің жерге құлауы кезінде буланып оттегі және сутегіне айналып кетеді. РТ-1 және осы тектес басқа қосылыстар қоршаған ортаға керосин және бензин тәрізді әсер етеді, ал симметриясыз диметилгидрозин (гептил) қауіптілігі жағынан бірінші класқа жататын химиялық токсинді қосылыс. Толығырақ тоқталар болсақ, зымыранның сұйық жанармай компонентіне кіретін «гептил» азотты органикалық қосылысы гидрозин туындыларына жатады. Химиялық құрамына сәйкес симметриясыз диметилгидрозин активті тотықсызданғыш, әртүрлі тотықтырғыштарда оңай тотығып, тетраметилтеразен (ТМТ), нитрозодиметиламин (НДМА), диметилметиленгидрозин (ДММГ), диметиламин (ДМА), формальдегид (ФА), су, азот,аммиак және басқа өнімдерге айнала бастады.
Симмтриясыз диметилгидрозин және оның алкилгомологтарының тез тотығуы тотықтырғыштардың түріне және концентрациясына байланысты. Мұндай тотықтырғыштардың қатарына (су, ауа, топырақ, температура) активті металдар Cu, Fe, Cr, Mn және олардың оксидтері, пассивті металдар Al, Ni, Mg және олардың оксидтері жатады.
Бұл металдарға аймақтың топырағы бай екенін ескеруіміз қажет.
-        атмосфераны және жер беті қабаттарын токсинді зымыран жанармайының қалдықтарыман ластайды;
-        атмосфераның озон қабатын бұзады;
-        территорияларды ұшу аппараттарының қалдықтарымен, сынықтарымен зақымдайды;
-        қышқылды жаңбырдың жаууына себепші болады;
-        ауқымды масштабта температураның жоғарлауына әсерін тигізеді.
Зымыран жанармай компоненттеріне кіретін токсинді қосылыстардың табиғи жағдайдағы микробтар мен өсімдіктерге әсері туралы түсініктер мүлдем жоқ. Сондықтан осы бағыттағы зерттеулер қазіргі кезде аса өзекті мәселелерге жатады.
Лабораториялық жағдайда жүргізілген зерттеулердің нәтижесі өсімдіктердің бойының қысқа болып, кейбір морфологиялық өзгерістер байқалып, ауылшаруашылық өсімдіктерінің сапасы нашарлап және өнімділігінің төмендейтінін көрсетеді.
Мысалы, сандық мәліметтерге тоқталсақ, 50 км биіктікте зымыран «Спейс — Шаттл» 150 тонна көмір оксидінғ, 500 тонна су және сутешін бөледі, осындай биіктіктегі «энергия» ұшу аппараты 740 тонна көміртегі оксидін, 750 тонна су және сутегін бөледі. Қысқа қашықтықта (1 км) мұндай қалдықтар жасанды бұлт түзіп, қышқылды жаңбырға айналады және ұшыру аймағынан 200 км² қашықтыққа дейінгі аймақтың ауа райын өзгертеді. «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшырылатын «Протон» зымыран жеткізгішінің бір рет ұшырылуына 180 тонна гептил құйылады. Ғарыш айлағы жұмыс жүргізгеннен (1956 ж) бастап мұндай «Протон» зымыран жеткізгішінің 260-тан астамы ұшырылған.
Көп сатылы «Протон» зымыран жеткізгішінің алғашқы блогы (алты бакты блок болады) жұмысын аяқтап, жерге құлағанда 1,5 тоннадан – 3,5 тоннаға дейін гептил қалдығы жерге төгіледі. Сонда бір рет ұшырылғанда, орта есеппен 2 тонна гептил жерге төгілгенде, 44 жылда 520000 тонна гептил төгіледі. Экологиялық қауіпсіздікті сақтадық дегеннің өзінде, Қазақстан Республикасының ұлттық аэрокосмостық агенттігінің мәлімдеуінше, қазіргі кезде зымыран жеткізгішінің жерді зақымдайтын гептил мөлшері 150-200 литр шамасын құрайтыны анықталған.
Қоршаған ортаның және халықтың экологиялық қауіпсіздігін нығайтып, қазіргі кездегі өзекті мәселелерді шешу көптеген жұмыстардың атқарылуын талап етеді. Ал бұл мақсатқа жету үшін мынадай шараларды орындау қажет:
-        қуатты зымырандардың ұшырылуын сирету;
-        егінді жинау және бау-бақшалардың гүлдеуі кезінде токсинді химиялық қосылыстарды бөлетін зымырандарды ұшырмау;
-        токсинді зымыран жанармайларын сақтауда және тасымалдауда қауіпсіздік шараларын сақтау;
-        аймақтың суы, топырағы, өсімдіктеріне жан-жақты зерттеу жұмыстарын жүргізу;
-        зымыран бөлшектері құлайтын аймақтардағы халықтың денсаулығын медициналық тексерулерден өткізу т.б. жұмыстар атқарылуы қажет.
Қорыта айтқанда, біз атмосфералық ауаға «Байқоңыр» ғарыш аймағынан ұшырылатын зымырандардың жанармай қалдықтары мен Арал теңізінен көтерілетін тұздың қоршаған ортаға әсері туралы толық мәліметтерді зерттеу қажет екендігін баса айтқымыз келеді.
Сондықтан жалға берілген Қазақстан территориясындағы ғарыш айлағын бақылау, болжау, зерттеу жұмыстарын қарқынды жүргізу қажет.
Деректер
Біздің облыс аймағында әлемдегі ең ірі экологиялық қауіпті үш объекті – Семей ядролық сынақ полигоны, Сарышаған әскери полигоны және «Байқоңыр» ғарыш айлағы орналасқан.