cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Албан әдебиеті
Алғашқы шолулар
Албан әдебиетінің қалыптасуы 19 ғасырда басталғанымен, бірақ одан да ерте кезден сақталған көптеген мәліметтер бар. Рим-католиктік шомылдыру рәсімінің өту формуласы албан тілінде 1462 жылы жарияланды және кейбір ғалымдар Жаңа Өсиет (Новый Завет) аудармасының сақталған үзіндісін 14 ғасырға жатқызады.
Ең көне албан кітабы 1555 жылы Бузуку деген діни қызметкер басып шығарған католиктердің қысқаша анықтамасы болып саналады. 1800 жылға дейін жарияланған мәтіндер негізінен діни әдебиеттер немесе сөздіктер болды және олар Италияда басылып шықты. Баспа әдебиетімен қатар ауызша әдеби шығармашылықтың бай дәстүрі де дамыды.
1621 жылы католик епископы Пьер Буди (1566-1623) "Speculum confessionis" және "Dictionarium latinum-epiroticum", Албан - латын сөздігін бастап, 1635 жылы оның шәкірті Франг Бхарди (1606–1689) аяқтады.
1762 жылдан бастап мәдени өзегі негізінен Италия болды, онда Гьул Варибоба (1724-1788), Незим Фракулла, Сулейман Наиби, Николла Бранкати (1675-1741), Николла Филья (1691-1769) және Николла Кета (1742-1803) сияқты авторлар ерекшеленді. Албанияда Хасан Зико Камбери мен Мұхамет Кычку (1784-1844) көзге түсті. Сонымен қатар, 1789 жылы Ыстамбұлда «Албан баспа қоғамы» құрылып, Осман империясының бүкіл аумағында албан баспаханалары мен газеттерін ашу мақсатында құрылды.
19-20 ғасырдағы Албан әдебиеті
нобай|оңға|200px|Мартин Барлети, "Скандербегтің тарихы" 19 ғасырдың ортасы Еуропаның басым бөлігін шарпыған ұлтшылдық рухынан туындаған жаңа әдеби қозғалыстың пайда болуымен ерекшеленді. Түрік билігі кезінде албан мектептеріне де, албан тілінде кітап басып шығаруға да рұқсат етілмеді, сондықтан әдеби қызмет негізінен елден тыс жерде жүргізілді. Ең маңызды мәдени орталықтар Италияда болды, онда көптеген албандар Калабрия мен Сицилияда қоныстанды. Бұл қауымдардан оңтүстік албан диалектісінде жазған көптеген ақындар мен ғалымдар шықты. Бұл авторлардың ішіндегі ең ықпалдылары Иероним де Рада (1814–1903) және Д.Камарда (1821–1882) болды. Де Рада ақын және ұлттық болмыстың шабытты уағызшысы болды, Камарда албан тілі мен фольклорын ғылыми тұрғыдан зерттеуге мұрындық болды. Кітаптардан бөлек, газет-журналдар шығарылып, басқа да патриот жазушылар қатысуға тартылды. Оларға лирикалық поэзия жазған екі ақын, Зеф Серембе (1843-1891) және Зеф Скироны (1865-1927) атауға болады.
Албания әдебиетінің корифейі, діни қызметкер және ақын Г.Фишта (1871-1940) бостандықты сүйетін отандастарының еңбектері мен қайғы-қасіреттері туралы баяндайтын «Таулар лютнясы» эпикалық поэмасын жазды.
Тағы да ықпалды авторлар Ф.Коница (1875–1952) және Ф.С.Нолиді (1882–1965) атауға болады. Екеуі де өмірінің көп бөлігін Америка Құрама Штаттарында өткізді және мәдени жағынан өз ұрпақтарының ең талғампаз жазушылары болды. Тамаша аудармашы, ақын, тарихшы және музыкант Ф.С.Ноли діни және саяси қайраткер болған. Ф.Коница 20 ғасырдың басында Лондонда "Албания" журналын шығарды, ол материалдарды ағылшын, француз және Албан тілдерінде басып шығарды және ұлтшылдық қозғалыстың мәдени құрамдас бөлігінде маңызды рөл атқарды.
1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында поэзия мен прозада Л.Порадеци (1899 ж. т.) мен Э.Количи (1903 ж. т.) албан әдебиетіндегі жаңа бағыттың негізін қалады. Л.Порадеци 19 ғасырдағы романтикалық ақындардан, әсіресе Н.Фрашериден көп нәрсені үйренді, оның кейбір ең жақсы шығармалары «Жұлдыздар биі» жинағына енді.
Коммунистік режим албан әдебиеті тарихының тағы бір тарауын ашты – социалистік реализм: проза да, поэзия да идеологиялық мақсаттарға қызмет етті. Соғысқа дейін де атақты ақынға айналған Д.Шутеричи «Бостандықтар» атты екі томдық шығармасын жарыққа шығарып, өзін соғыстан кейінгі кезеңдегі жетекші коммунистік жазушылардың бірі ретінде көрсетті. Оның да көптеген өлеңдері мен әңгімелері жарық көрді. Ф.Гята (1922 ж. т.) мен И.Кадаре (1934 ж. т.) да танымал болды. Ф.Гята «Ұйық батпақ» романы т.б. бірнеше шығармалар жазды.
Албания Республикасында
Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында авторлардың көпшілігі социалистік реализм бағытын ұстануға тырысты. Алпысыншы жылдардан кейін әлемге әйгілі албан жазушысы Исмаил Кадаре («Бұл таулар не ойлайды», 1964) өлеңдерімен және («Жерленген армия генералы», 1964, «Тас шежіресі», 1971) романдарымен  көзге түсті.
Дритеро Аголли өлеңдері (1964), атақты сатирасы («Зило жолдастың көтерілуі мен құлдырауы», 1973) француз және неміс тілдеріне аударылған және француз сыншылары тарапынан жоғары бағаланған.
Нене Шкипери («Ана Албания», 1974); Димитер Ксувани; фашистермен ынтымақтастығы үшін Италияға жер аударылған Эрнест Колики (1903-1975), («Ренессанс әндері», 1959) және «(Агил симфониясы») поэмаларының авторы; Мартин Камай (1925–1994), («Таулардағы кеш», 1953) және романдар («Жексенбі», 1958) және («Шеңберлер», 1978) авторы; Винсент («Наурыз», 1989); Теодор Ласо (1936), («Сол қыстың күркіреуі», 1976); Али Абдихокс (1923) («Дауылды күз», 1969); Питер Марко (1913) («Соңғы қала», 1960); драматург Спиро Чомор (1918–1973) (Әкелер тәрбиесі); ; ақын Луан Кафезези (1922), («Тау заңдары», 1977) т.б.
Қазіргі жағдайы
Соңғы жылдары бірқатар албандардың қоғамдық өміріндегі жаңалықты, жаңа процестерді, жаңа қайшылықтарды көрсететін шығармалар және адамдар еңсеруге тиіс қиындықтар бүгінгі Албания өз Отанын одан да әдемі және күшті ету үшін күресіп жатыр.
Қазіргі әдеби шығармалардағы өмірді бейнелеу кеңістігінің кеңеюі көркемдік форма саласындағы жаңа ізденістермен ұштасып жатыр. Албан әдебиеті қазір өте алуан түрлі, стильдер мен көркем тұлғалар, бұл жаңашыл ізденістерге орасан зор мүмкіндіктер туғызатынымен түсіндіріледі.
Қазіргі Албания әдебиеті саласында айтарлықтай жетістіктер бар, әдеби дамудың жетекші тенденциясы – шындықпен барған сайын тығыз байланыста болу, әдебиеттің қоғам өміріне ықпалының күшеюі, шығармалар деңгейінің ұдайы көтерілуі және осыған байланысты өркендеуі болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Албания әдебиеті
Азаматтығы жоқ адамдар
Әлдебір мемлекеттегі азаматтығы жоқ адамдар. Азаматтығы жоқ адамдар келген елдің заңдарына бағынады, әйтсе де олардың құқық қабілеттігі шектеулі: олар әдетте тек азаматтарға ғана берілетін, сайлау және басқа құқықтарды пайдалана алмайды. Екінші жағынан, азаматтығы жоқ адамдар, аталмыш мемлекеттің халықаралық шарттар арқасында шетелдік азаматтарға беретін құқықтарын, сондай-ақ дипломатиялық қорғауды пайдалана алмайды.
Дереккөздер
Апатридтер
Санат:Құқық Санат:Заң
Б. з. д. 412 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 412 жылы туғандар
Тәттімбет атындағы көше (Алматы)
thumb Тәттімбет атындағы көше. Көшеге қазақтың композитор-күйшісі, еншісі Тәттімбет Қазанғапұлының есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген. Тәттімбет Қазанғапұлының (1815-1862) Қарағанды облысы. Ол - «Сарыжайлау», «Қосбасар», «Көкейтесті» т.б. күйлердің авторы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Достық даңғылы, Омаров көшесімен қиылысады. Бұрынғы атаулары: а) Горная; ө) Садовая көшелері. Көшенің ұзындығы -4100 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Өлшеу классификациясы
Өлшеу – деп өлшенетін шаманың онымен бірлігімен байланысын анықтауды және бұл шаманың мәнін табуды қамтамасыз ететін физикалық шама бірлігін сақтаушы техникалық құралды қолдану бойынша операциялардың жиынтығын айтады. Өлшеу өнімнің нормативті құжат талаптарына сәйкестігінің негізгі ақарат көзі болып табылады. Тек қана өлшеу ақпаратының шынайылығы мен нақтылығы өндірістің кез-келген сатысында өнімді сынау, ғылыми-зерттеу жұмыстарында т.с.с. кезеңдерде өнімнің сапасы туралы дұрыс шешімдерді қабылдауды қамтамасыз етеді.
Өлшеу классификациясы: а) Бақылау саны бойынша:	бір ретті өлшенетін өлшеулер – бір рет орындалатын өлшеу. Бұл өлшеудің кемшілігі дөрекі қателікті мүмкіндігі;	көп ретті өлшенетін өлшеулер – нәтижесі бірнеше өлшеуден алынатын яғни бірнеше біррет өлшенетін өлшеулерден тұратын бір мөлшердегі физикалық шамаларды өлшеу; Көбінесе олардың саны n ≥ 3. Көпретті өлшенетін өлшеулер өлшеу нәтижесіне әсер ететін кездейсоқ факторлар әсерін азайту үшін қолданылады. б) дәлдік айырмашылығы бойынша: дәл өлшеулер – дәл СИ жүйесі бойынша бірдей шарттарда орындалған шаманы өлшеу тәртібі; дәл емес өлшеулер – СИ жүйесімен дәл емес және әртүрлі шарттармен орындалған шаманы өлшеу тәртібі; в) өлшеу нәтижесінің түрі бойынша:	абсолютті өлшеу – бір немесе бірнеше шамаларды тікелей өлшеу және физикалық коснтант мәндерін қолдануға негізделген өлшеу;	салыстырмалы өлшеу – шаманың бірлік қызметін атқаратын бір аттас немесе бір шаманың екінші шамадан өзгеруін есептеу; г) өлшеу нәтижесін алу тәсілі бойынша: тікелей өлшеу – ізделінді физикалық шаманың мәнін тікелей тыс шамалардың қатысынсыз алынатын өлшеу; жанама өлшеу – бұл ізделінді физикалық шаманың мәнін басқа физикалық шамаларды өлшеу арқылы алынатын өлшеу; жиынтық өлшеу – бір уақытта жүргізілетін ізделінді өлшем шамасы теңдеулер жүйесін шешу арқылы анықталатын бірнеше өлшеу шамаларын өлшеу; бірлескен өлшеу – бұл бір уақытта жүргізілетін бір немес бірнеше, біртектес емес шамалардың арасындағы байланыстарды анықтайтын өлшеу; д) өлшенетін физикалық шаманың өзгеру түрі бойынша:	статикалық өлшеу – уақыт бойынша өзгермейтін нақты өлшеу тапсырмасына сәйкес алынатын физикалық шаманы өлшеу;	динамикалық өлшеу – өлшемі бойынша өзгеретін физикалық шаманы өлшеу; е) қолданылатын өлшеу құралдарының метрологиялық тағайындалуы бойынша: техникалық өлшеу – жұмыстық өлшеу құралдарының көмегімен өлшеу; метрологиялық өлшеу – физикалық шаманың бірліктерін жұмыстық өлшеу құралдарына өткізу мақсатымен эталондық өлшеу құралдар көмегімен өлшеу; Өлшеу нәтижелері шама мәнін текжуықтап қана бағалайды, өйткені тіпті ең дәл өлшенетін құрылғылар өлшеу шамасының нақты мәнін көрсете алмайды. Өлшеуге әр түрлі факторлар әсер ететіндіктен міндетті түрде өлшеу қателігі болады. Олар өлшеу әдісі өлшеу жүргізілетін құралдар және бақылаушының қабылдауына тәуелді. Өлшеу нәтижесінің дәлдігі – өлшеу нәтижесінің қателігінің 0-ге жақындығын білдіретін өлшеу сапасының мінездесмесінің бірі. Өлшеу қателігі қаншалықты төмен болса дәлдігі соншалықты жоғары болады. Өлшеу қателігі - ∆х өлшенетін шаманың х өлшем нәтижесінің хі нақты (шын) мәнінен ауытқуы: ∆х=х-х_(і(d))                                          (2.1)
Физикалық шаманың шын мәні – объект қасиетін сандық және сапалық тұрғыдан идялды, яғни табиғи түрінде сипаттайды. Ол біздің танымымыздан тәуелсіз абсолютті шындық болып табылады. Ол тек өлшеу әдістерін шексіз жетілдіру мен шексіз өлшеу нәтижесінің арқасында ғана алынуы мүмкін. Физикалық шаманың нақты мәні – эксперименттен өлшеу арқылы табылады, шын мәнге өте жақын болғандықтан нақты мән ретінде қолдануға болады. Өлшеу қателігі – мына белгілер қатары бойынша жіктеледі: а) сандық мәні бойынша; б) байқалу заңдылығы бойынша; с) пайда болу себебіне байланысты; Сандық мәні бойынша өлшеу қателігі болады. Абсолюттік қателік – өлшенетін шаманың нақты мәнінен өзгешелігін білдіреді. ∆х=х-х_d                                                (2.2) Салытырмалы қателік – абсолютті қателіктің өлшенетін шаманың нақты мәніне қатынасымен анықталады. Салыстырмалы қателік салыстырмалы бірлік немесе процент арқылы беріледі. δ= ∆х/х    немесе δ= ∆х/х*100%                       (2.3)
Өлшеу қателігі байқалу заңдылығы бойынша – жүйелік, кездейсоқ және дөрекі қателіктер болып анықталады. Жүйелі қателік (∆с) – бұл бір шаманы бірнеше рет өлшегенде тұрақты немесе белгілі бір заң бойынша өзгеретін қателік. Кездейсоқ қателік – бір шаманы бірнеше рет өлшегенде кездесетін кездейсоқ түрде өзгеретін қателіктер. Дөрекі қателік немесе ауытқулар берілген өлшем жағдайларындағы күткен жүйелік немесе кездейсоқ қателіктерде өте жоғары болатын қателіктер. Пайда болу себебіне байланысты өлшеу қателіктері былай жіктеледі: Тәсілдің қателігі – бұл өлшеу әдісінің жетілмегендігінің, есептеу формаларының дөрекілігінің нәтижесін жұмырлаудың салдарынан пайда болатын қателік. Инструменталды қателіктер – себептері қолданатын өлшем құралдарының қасиеттерінде болып табылатын қателіктер. Субъективті жүйелік қателіктер – адам ағзасының ерекшеліктеріне негізделетін адамның жеке қасиеттері келтіретін қателіктер
Дереккөздер
Санат:Өлшеу
Баламалы түрлендіру
Баламалы түрлендіру (эквивалентное преобразование; equivalence conversion) — берілген объектілерден баламалы объектілер жасау. Түрлендіру объектілеріне алгоритмдер, өрнектер, бағдарламалар, модельдер, схемалар, кодтар, мәліметтер жатады.
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Тротуар
Тротуар - көшелердің шеттерінде жүруге арналған арнайы жол.
Дереккөздер
Санат:Жол түрлері Санат:Жаяулар инфрақұрылымы
Әскери блок
Әскери-саяси одақ — ортақ мақсаттарға кол жеткізуге бағытталған, мемлекеттердің саяси, әскери, экономикалық және басқа іс-әрекеттерін бірлестірулерін қарастыратын әскери-саяси одағы. Әдетте, бейбіт уақытта ұйымдастырылады. Оның жоғары, басқарушы және жұмысшы органдары, бірлескен қарулы күштері және басқару жүйесі болады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Collective security Aliança (acordo)
Карлоу (графтық)
Ка́рлоу (Carlow;) — Ирландия графтығы. Ленстер провинциясының құрамына кіреді. Астанасы және ең ірі қаласы — Карлоу. 46 мың тұрғыны бар (графтықтар арасында 30-шы орында; 2002 жылғы ақпарат).
Жағрапиясы
Ауданы 896 км² (31-ші орын).
Қызықты жерлері
Санат:Ирландия
Нұржан Байғожақызы Бексұлтанова
Нұржан Байғожақызы Бексұлтанова (4.12.1974 жылы туған, Алматы облысы, Шелек ауданы) - актриса. Қазақ ұлттык өнер академиясын бітірген (1995). 1996 жылдан Қазақ академиялық драма театрында актриса. Ол осы театр сахнасында қойылған спектакльдерде: Р.Мұқанованың "Мәңгілік бала бейнесінде" Ләйлә, А.П. Чеховтың "Шағаласында" Нина Заречная, Ф.Кафканың "Қүбылысында" Гретта, Покровскийдің "Желіккен жастарында" Элмира, С.Балғабаевтың "Ғашықсыз ғасырында" Жұлдыз, т.б. рольдерді ойнады. Гастрольдік сапармен Қазақстанның бірқатар қалалары мен Германияда болған. Қазақстан Жастар сыйлығының иегері (1996).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Дмитрий Петрович Савицкий
Дмитрий Петрович Савицкий ─ орыс жазушысы, ақын, «Свобода» радиосындағы «49 минут джаза» бағдарламасының жүргізушісі.
1967 жылы М. Горький атындағы Әдебиет институтына оқуға түседі, алайда 1972 жылы оқудан шығарылады. «Спокойной ночи, малыши!» бағдарламасының сценарийлерін жазады. «Вальс для К» повесінің желісі бойынша Роман Балаян «Райские птицы» фильмін түсіреді. 2008 жылы 21 маусымда ХХХ Мәскеу кинофестивалінде фильмнің алғашқы көрсетілімі болып өтеді.
Игуасу
thumb|right Игуасу – Оңтүстік Америкадағы Парана өзенінің сол жақ саласы – Игуасу өзеніндегі сарқырама.
Өзеннің Аргентина мен Бразилия мемлекеттерінің шекарасымен өтетін бөлігінде, Паранаға құятын жерінен 26 км жоғары орналасқан. Ені 2700 м, биіктігі 72 м, жылдық орташа су ағыны 1725 м3/с. Су базальттан түзілген екі тік жардан асып, шатқалға құлайды. Сарқырама тармақтарының аралығы жартастармен бөлінген. Сарқыраманың буырқанған суының сарылы 20 – 25 км жерден естіледі. Игуасу өзенінің каньоны мен сарқырамасы ұлттық саябақ болып жарияланған (1939).
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Ақтай жоқтау
Өмірде бәрі де бола береді. Мысалы құда түсіп, қалыңдық атастырылып, қалың төленіп, екі жақ келісімге келеді. Сөйтіп бұл жағдай жұрттқа белгілі болады. Екі ортада құдалық рәсімдер, барыс – келіс басталады. Күйеу жігіт ұрын барған кездер де болады. Осындай жағдайлардан кейін тағдырдың жазуымен күйеу жігіт қайтыс болса, әдет заңы бойынша оны оң жақтағы (өз үйінде отырған қыз) қалыңдық та жоқтайды. Бұл қазақ дәстүрінде белгіленген, оны «ақтай жоқтау» деп атайды. Бұл үшін қалыңдықты ешкім кінәлай алмайды. Ұлттық көне заң бойынша әлгі қалыңдық өзі атастырылған жігіттің ағасына немесе інісіне қосылады.
Дереккөздер
1. http://www.atazholy.kz/salt-d-st-r-det-ryp-yrymdar.html?start=14
2.http://www.halyksozi.kz/news/view/id/149
Мырзағали Құланұлы Айтжанов
"Мырзағали Құланұлы Айтжанов" (13.09.1970, Қарабастау ауылы, Сайрам ауданы, Түркістан облысы)- Қазақстан Республикасының бокстан ұлттық құрама командасының бас бапкері, халықаралық дәрежедегі спорт шебері, ҚР еңбек сіңірген жатықтырушы, КСРО чемпионы, жастар арасындағы Еуропа чемпионы, ОҚО-ның үздік жатықтырушысы (2008), ОҚО-ның жыл адамы (2007 ж.), Шымкент қаласының құрметті тұрғыны (2008 ж).
Бапкерлік қызметі
Мырзағали Айтжанов өзінің бапкерлік қызметін 1996 жылдан бастан. 2000 жылдан бастап 2009 жылдар аралығында Оңтүстік Қазақстан обылсының аға жатықтырушы қызметін атқарады. Осы уақыт ішінде ОҚО-ның құрама командасы екі Қазақстан хлықтарының Спартакиадасын жеңген, Қазақстанның чемпионы 2 дүркін чемпионы атанған. Мырзағали Құланұлы 8 халықаралық дәрежедегі спорт шеберін, 10 спорт шеберін дайындаған. Қазақстан Республикасының бокстан ұлттық құрама командасының бас бапкерлігіне 2009 жылы тағайындалды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Вуаль
Вуаль (voile — жапқыш, шымылдық) — әйелдердің бас киім і, ішінара немесе толық бетті жабады. Әдетте вуаль жартылай күңгірт материалдардан маталар, шілтерлер, жиі тор түрінен жасалады немесе орындалады. Ежелгі бетперделер өзінің атағын, алатын орнын немесе дінге табунудың белгісі ретінде пайдаланылса, қазіргі заманда бұл әйелдердің қалпақтарын әшекейлейтін бетперде ретінде қолданыс тапқан.
"Voilet" сондай-ақ, қожайынның мәртебелік дәрежесін білдіретін және оның аты "glamour" болған. Сонымен қатар ол қыздың басы бос емес және оған қараудың мағынасы жоқ дегенді де білдірген.
Тағы да бір вуальдің сырлы қыры ол жәндіктерден қорғану мақсатымен де қолданылған. Білуіміз ше кетанды қосылыс ең бірінші жеміс шыбындарың қызықтырады. Егерде орта ғасырдың әйел қауымы гигиена туралы тек бастапқы мәліметтерді ғана білген және шырындардың ішінде шарапты талғап, жәндітердің бұлты міндетті түрде қастарында немесе маңында болған. Аналогты түрде зират морг жасау да болған. Вуаль өліксе шыбыннан вуаль ең керемет шешім болған.
Сонымен қатар
Санат:Бас киімдер
Автоматты жүйе
Автоматты жүйе — басқарылатын объекті мен автоматты басқаратын құрылымның объектілерді (ұшу аппараттарын, күштік қондырғыны, генераторды және  т.б.) адамның қатысуынсыз басқаруды қамтамасыз ететін өзара әрекетті механизмдер кешені. Басқару принципі бойынша автоматты жүйе тұйықталған циклді (басқару мақсаты мен оның нәтижесі туралы ақпарат пайдаланылады) және жазылған циклді (басқару нәтижесі туралы ақпарат пайдаланылмайды) болып бөлінеді. Автоматты жүйе ракеталарды, ұшақтарды, тіқұшақтар мен басқа да әскери техниканы басқару жүйесінде кең қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)
Екінші Таулы Қарабақ соғысы — 2020 жылы даулы аймақтағы Таулы Қарабақ пен оған жақын аумақтарда орын алған қарулы қақтығыс болды. Бұл Әзірбайжан, Армения және өзін-өзі жариялаған армяндық жікшіл Таулы Қарабақ Республикасы қатысатын аймақтағы шешілмеген қақтығыстың өршуі болды. Соғыс 44 күнге созылды және Әзірбайжанның жеңісімен аяқталды, жеңіліс Арменияда үкіметке қарсы наразылықтарды тудырды. Аймақта соғыстан кейінгі қақтығыстар жалғасты, оның ішінде 2022 жылы айтарлықтай қақтығыстар болды.
Ұрыс 27 қыркүйек күні таңертең Бірінші Таулы Қарабақ соғысынан (1988–1994) кейін құрылған байланыс сызығы бойындағы Әзірбайжан шабуылымен басталды. Қақтығыстар әсіресе оңтүстік Таулы Қарабахтың таулы аудандарында қарқынды болды. Түркия Әзірбайжанға әскери қолдау көрсетті.
Соғыс ұшқышсыз ұшақтарды, сенсорларды, алыс қашықтықтағы ауыр артиллерия мен зымырандық соққыларды орналастырумен, сондай-ақ мемлекеттік үгіт-насихатпен және ақпараттық соғыста әлеуметтік желілердегі ресми аккаунттарды пайдаланумен ерекшеленді. Атап айтқанда, Әзірбайжанның ұшқышсыз ұшақтарды кеңінен қолдануы қақтығыстың нәтижесін анықтауда шешуші рөл атқарды. Көптеген елдер мен Біріккен Ұлттар Ұйымы қақтығысты қатаң айыптап, екі тарапты шиеленісті бәсеңдетуге және мағыналы келіссөздерді қайта бастауға шақырды. Ресей, Франция және Америка Құрама Штаттарының аралығымен жасалған үш атысты тоқтату келісімі қақтығысты тоқтата алмады.
Таулы Қарабахтағы екінші үлкен қала Шушаны басып алғаннан кейін 2020 жылдың 10 қарашасынан бастап осы аймақтағы барлық соғыс қимылдарын тоқтататын атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Соғыс соңында қол қойылған атысты тоқтату келісімі соғыс қимылдарына қатысты үлкен өзгерістерге әкелді. Таулы Қарабахтағы аумақтарды және оған жақын аудандарды бақылау. 2000-ға жуық ресейлік сарбаз Армения мен Таулы Қарабақты байланыстыратын Лачин дәлізі бойына бітімгершілік күштері ретінде орналастырылды, олардың мандаты кемінде бес жыл. Соғыс аяқталғаннан кейін, расталмаған саны армяндық әскери тұтқындар Әзірбайжанда тұтқында болды, олар қатыгез қарым-қатынас және оларға қарсы айып тағылып, халықаралық сотта іс қозғалды.
Дереккөздер
Санат:Екінші Қарабақ соғысы Санат:Әзірбайжан шайқастары Санат:Армения шайқастары Санат:Таулы Қарабақ Республикасындағы шайқастар Санат:XXI ғасыр соғыстары Санат:Ильхам Хейдарұлы Әлиев
Юрий Иванович Лавриненко
Лавриненко Юрий Иванович (1945 ж.т., Ақмола) – саясаттанушы, экономист, жол инженері. Ленинград темір жол көлігі инженерлері институтын (1968), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1991) бітірген. 1969 – 71 жылдары Павлодар – Южная станциясында инженер, аға инженер, 1971 – 73 жылдары Целиноград темір жол телімінде және станциясында әскери коменданттың көмекшісі, 1973 – 79 жылдары Қазақ темір жол Павлодар станциясы бастығының орынбасары, бастығы, 1979 – 80 жылдары Целинный темір жол Екібастұз станциясының бастығы, 1980 – 82 жылдары Павлодар бөлімшесінің Екібастұз станциясы бойынша бастығының орынбасары, 1982 – 84 жылдары Қазақстан Компартиясы Павлодар облыстық комитетінің Өнеркәсіп бөлімінде көлік және байланыс секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған.
Дереккөздер
Санат:1945 жылы туғандар Санат:Астанада туғандар Санат:Қазақстан саясаткерлері Санат:Қазақстан экономистері Санат:Қазақстан теміржолшылары Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері
Шарлиз Терон
Шарлиз Терон (Charlize Theron, МФА (ағыл.), МФА (афр.) ; 7 тамыз 1975, Бенони, ОАР) —«Два дня в долине», «Могучий Джо Янг», «Адвокат дьявола» және «Правила виноделов» фильмдердегі рөлдері арқылы 1990 жылдар аяғында танымал болған оңтүстікафрика тегінен шыққан американдық модель және киноактриса.
Биографиясы
Терон Оңтүстік Африка, Трансвааль провинциясындағы Бенони деген жерде дүниеге келген. Ол Герда Джейкоб Алетта (туғандағы аты Мариц, 27 қаңтар 1953 жылы туған) мен Карл Джейкоб Теронның (1990 жылы қайтыс болған) отбасындағы жалғыз бала болған. Актрисаның анасы неміс, ал әкесі француз және голланд тегінен шыққан. Теронның ата-анасы жол құрылысына байланысты ферма мен фирманы басқарған. Теронның балалық шағы Йоханнесбургке жақын Бенонидегі ата-анасының фермасында өтеді, ол сондағы Путфонтейн бастауыш мектебінде білім алады. Ол фермадағы әртүрлі жұмысшылармен араласа жүріп 26 диалектіде сөйлеуді үйренеді және ағылшын тілінде еркін сөйлеуге дағдыланады. Ферма жабайы табиғаттың ортасында орналасқан. Соның әсері болу керек, ол жан-жануарлардың құқықтарын қорғаудағы белсенді мүшесі болады. Шарлиз алты жасынан бастап балет сабақтарына қатысады. 13 жасында мектеп-интернатқа, яғни Йоханнесбургтегі Ұлттық өнер мектебінде білім алады.
Актерлік қызметінің басталуы
upleft|thumb|Терон на премьере фильма «Северная страна» на кинофестивале в [[Торонто]]
Жұлдыз мәртебесіндегі жобалар
right|thumb|150 px|Звезда Шарлиз Терон на Голливудском Бульваре
Жке өмірі
left|thumb|150 px|Шарлиз Терон, ақпан 2008 года
Қоғамдық қызметі
Санат:ОАР-да туылғандар Санат:Оскар сыйлығының иегерлері Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері Санат:ОАР фотомоделдері Санат:АҚШ фотомодельдері
Кинооператор
thumb|200px|right|Кинооператор түсіру кезінде Кинооператор — кинематографтағы мамандық. Қозғалыстағы суретті бейнетаспаға жазатын, кинотүсіру аппараттын басқаруымен айналысатын адам. Оператор өз жұмысында операторлық өнердің көркемдік бейнелеу құралдарын, кинематографтық техниканың мүмкіндіктерін кеңінен қолданады және фильмнің сценарийі мен түпкі шығармалық мақсатын басшылыққа алады. Сондай-ақ, арнайы әсерлер (спецэффект) құруына тікелей қатысады. Оператор кинофильм кадрлерін түсіруді тікелей жүзеге асырады және режиссер, суретші және актерлермен бірлескен ұжымдық жұмыс нәтижесінде кино туындысының операторлық өнерге тән өзіндік көркемдік шешімін табады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кино
Б. з. д. 413 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 413 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 413 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Имитациялық модернизация
Имитациялық модернизация - келісілмеген, үйлесімсіз, іштей қарама-қайшылыққа толы үш компоненттің:
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Жоғарғы Миня
Жоғарғы Миня — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Миньяр өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Болашақ көшесі (Астана)
Болашақ көшесі - «Көктал» тұрғын алабы. Болашақ көшесі Н.Тілендиев қысқа көшесінен басталып, Жетісу, Байқоңыр, Көкжиек, Ақтау, Аққорған көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы – 2031,9 м.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Сентрвилл (Миссисипи)
Сентрвилл (Centreville) — Миссисипи штатының Wilkinson округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1680 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-12740.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Жаздыбай
Жаздыбай – Жақсы Қарғалы өзенінің оң саласы. Елек өзенінің алабында.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Қарғалы ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 35 км.
Бастауы
Жездібай (Березовка) ауылының шығысындағы Шаншар қыстауы маңындағы бұлақтардан бастау алып, Петропавловка ауылының тұсында Жақсы Қарғалы өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Жоғарғы ағысының жағалауы тік жарлы, орта және төменгі бөлігі жайпақ. Қар және жер асты суларымен толығады. Мал суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Қарғалы ауданы өзендері
Шырақбек Қабылбаев
Арғын тайпасының Қаракесек руының Байбөрі бөлімінен шыққан. 1938 жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты (1967). 1931 жылы Семейдегі педтехникумын бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, 1935 жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал 1952 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. Ленин орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Алматы киношежіре студиясы
Алматы киношежіре студиясы - 1934 ж. "Союзхроника" тресінің қазақстандық бөлімшесінің негізінде құрылды. Студия "Кеңестік Қазақстан" киножурналын (айына 2-3 рет), бірнеше деректі фильмдерді ("Хан тәңірі", "Луч Востока" ұжымшары", екеуі де 1936 ж., реж. В.Страдин; тұңғыш дыбысты фильм - "Жамбыл ата", 1938 ж.,реж. И.Колсанов, т.б.) түсірді. 1944 ж. Орт. біріккен көркем фильмдер киностудиясымен (ОБКФС, 1941) бірге Көркем және шежірелік-деректі фильмдер киностудиясына бірікті.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Кіші жүз шаруаларының көтерілісі
Кіші жүз шаруаларының көтерілісі (1783-1797 жылдар) – феодалдық және отаршылдық езгіге қарсы бағытталған қозғалыс.
Кіші жүздің Ресейге қосылуы қазақ қоғамының шаруашылық және мәдени дамуында елеуілі прогрестік рөл атқарды.
Сонымен қатар ол Кіші жүзде патша өкіметінің отаршылдық езгісінің күшеюне де себепші болды. Феодолистік қатынастардың одан әрі дамуы тап қайышылықтарының шиеленесуіне әкеліп соқты. Осының бәрі еңбекші бұқараның наразылығын туғызды. Бұл әсіресе көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан қазақ қауымдарына аса қажетті қоныстық жерлерді пайдалану мәселесінде анық байқалды. Патша өкіметінің 1756 жылғы бұйрығы бойынша қазақ қауымдарына Оралдың оң жақ бетіндегі жерлерді (ішкі жақ) пайдалануға тыйм салынды. Еділ (Волга) мен Орал аралығындағы едәуір жерлерді 1771 жылға дейін қалмақтар мекендеді. Олардың Жоңғарияға үдере көшуіне байланысты (1771 жылы) бұл жерлер босан қалды. Қазақ шонжарларының осы жерлерді қысқы жайылымға сұраған өтініштері патша өкіметі тарпанынан аяқсыз қалды. Қазақтардың «ішкі жаққа» өтуіне патша өкімет 1782 жылы ғана рұқсат берді. Кіші жүз ханы Нұралы және оның туыстары қоныстарды иемдену құқығын пайдаланып, халық бұқарасына барынша қиянат жасады. Олар «ішкі жаққа» өткен әрбір түтіннен 1 жылқы мен 1 қой алып отырды. Ал Орал қазақ орыстары басшыдарымен ауыз жаласқан хан мен сұлтандар мұндай ақы төлемейтін әрі ішкі жаққа өткен ауылдарды тонайтын.
Кіші жүз шаруаларының көтерілісінің қозғалуышы күші феодалдық және отаршылдық езгіге қарсы күрескен шаруалар табы болды. Көтеріліске патриархалдық-феодалдық шонжарлар – билер мен батырлар да қатысты. Бырақта олар халық наразылығын өз мақсаттарына дәлірек айтқанда хандар мен сұлтандардың билігін шектеуге пайдаланды. Сондықтан да көтерілістің негізгі қозғаушы күші шарауалар мен патриархалдық феодалдық топтардың мүдделері бір біріне қайшы келді. Олардың арасындағы тап қайшылығы жойылмады. Кіші жүз шаруаларының көтерілісі кең көлемде өріс алғанымен шаруалар соғысының дәрежесінде жете алмады. Ол халық қозғалысы сипатында болды. Көтерілістің тікелей басталуына 1782-1783 жылдың қысында Орал қазақ-орыс әскері басшыдарының «Ішкі жаққа» өткізген 4 мыңнан аса жылқысын айдап әкетуі сылттау болады. Көтеріліс алғашында Кіші жүз жерінің батыс аймақтарына мекендеген Тама руын қамтып  көп ұзамай Орал мен Жем өзендерінің аралығындағы басқа руларға да тарай бастады. Көтерілісшілер жасақтары құрылып, оларға ру басшыдары басшылық етті. Бұлардың ішінде әсіресе Байбақты руының басшысы Сырым Датовтың ықпалы зор болды. Кіші жүз шаруаларының көтерілісі 1784 жылға дейін Орал әскерлеріне қарсы бағытталды.
Мәселен, көтеріліс басшысы Сырым Датұлы 1783 жылы Нұралы ханның ауылдарын талаған Чаганов басқарған шеп әскерлерімен соғысты. Чаганов тұтқынға алынды. Сырым оны Хиуаға құлдыққа сатып жиберді. Бырақ сол жылдың өзінде жазалаушы отряды Сырымның өзін тұтқындады. Оны Нұралы хан мал беріп құтқарып алады. Тұтқыннан босаған соң Сырым Табын руының басшысы Тленіш Бөкенбай ұлының қолдауымен Орал қазақ-орыс әскерлерімен күреседі. Бырақ Сырымды Нұралы хан қолдамады. Қайта оған қарсы шығып шекаралық әкімшіліктен көтерілісті басу үшін әскер жиберуін талап етті. Сырым бастаған халық қозғалысы 1784 жылдан бастап Әбілқайыр әулетінің шыққан хан мен сұлтандарға қарсы бағытталды. 1785 жылдың басында Сырымның отрядында 2700 адам болса, жалпы көтеріліске қатысқандар саны 6 мыңнан асты. Көтерілістің бұлайша кең жайылуынан қауіптенген патша әкімшілігі енді оны қарулы күшпен басуға кірісті. Осы мақсатпен Орынборда генерал Смирнов бастаған әскери отряд құрылып ол 1785 жылғы ақпанның орта ішінде Елек өзеніне қарай беттеді. Ал Колпаков пен Пономарев бастаған әскери отряддар Оралдан Жем өзеніне бет алды. Алайда бұл отрядтар халық қозғалысын баса алмады.
Бұл кезде көтеріліске қатысқан ауылдар Жем бойынан көшіп кетті. 1785 жылы наурыз айында Сырым бастаған шағын отряд Антоновск форпосты мен Сахарная қамалына шабуыл жасады. Дегенмен сол кездегі соғыс өңіріне сай қарулаңған гарнизондарға Сырым жасақтары тойтарыс бере алмады. Осы кезде Назаров бастаған жазалаушы отряд Каршинск форпосты мен Сахарная қамалына жақын жерлерде көшіп жүрген бірнеше Табын руы ауылдарын тонады. Ал мұның өзі халық назарлығын күшейтіп, енді оған бұрын көтерілістен тыс қалған қауымдар қосылды. Осы жылдың орта шеңінде Кіші жүздің көптеген рулары Нұралы хаңға бағынбай көтеріліс жағына шықты. Соның салдарынан Нұралы ханның өкіметі едәуір дағдарысқа ұшырады. Көтерісшілер хан мен сұлтандарға сондай-ақ патша әкімшілігіне қарсы жүргізген күресі қалын бұқара тарапынан қолдау тауып отырды.
Хандық өкіметінің дәрменсіздігін жақсы түсіңген жергілікті патша әкімшілігі енді Кіші жүз шаруаларының көтерілісінің бастаған басшыларымен тікелей байланыс жасауға кірісті. Осы мақсатпен генерал губернатор  О.А. Игельстром көтерілісшілерге елші етіп жіберді. 1785 жылдың жазында көтерілісшілерінің қатысуымен өткен басшылар жиналысында патша әкімшілігінің көтерілісті тоқтату жөніндегі талаптары талқыланды. Олар сонымен қатар генерал-губернаторға өз талаптарын білдірді. Көтеріліс басшылары қазақ қауымдарына Орал мен Еділ аралығындағы қоныстарды беруді және Орал қазақ-орыс әскерлерінің жазалау отрядтарын жіберуді тоқтатуын талап етті. Көтеріліске қатысқандардың басты талаптарының бірі Нұралы ханды тақтан түсіру болды. Ал сол жылдың күзінде болған басшылар жиналысы Нұралыны бұдан былай хан деп танудан бас тартатындықтарын білдірді. 1786 жылдың сәуір айында көтеріліске қатысушылардың қысымымен Нұралы шекаралық шептегі қамалға қашуға мәжбүр болды. Сол жылдың маусым айында Екатрина ІІ Нұралыны хандықтан түсіру туралы жарлыққа қол қойды. Осы жағдайды пайдалаңған патша өкіметі Кіші жүзде хандық өкіметті біржолата жоймақшы болды. Мұны «Игельстром реформасы» жүзеге асыру тиісті еді. Алайда бұдан еш нәрсе шықпады. Өйткені қазақ қоғамының өз ішінде басқарудың хандық жүйесін жою үшін әлі де болса қажетті алғы шарттар жетілмеген болатын. Оның үстіне көтеріліске қатысқан басшылардың барлығы да бірдей хандық өкіметті жоюды қолдамады. Олардың бір бөлігі Нұралыға ғана қарсы шығып, Жәдік әуелетінен шыққан Қайыпты хан етіп сайлауды ұсынды. Сондықтанда «Игельстром реформасында» сәйкес құрылған шекаралық сотпен сот келісімін орындау  ешқандай нәтижесін бермеді. Кіші жүздегі басқару жүйесі басшылардың көмегімен жүргізуге бағытталған шаралар іске аспай қалғаннан кейін патша өкіметі өз назарын қайтадан «ақсүйек» өкілдеріне аударды. О.А.Игельстромның орнына жаңадан генерал-губернатор болып сайланған Пеутлинг енді Нұралының інісі Ералы сұлтанмен байланыс жасады.
Осы кезден бастап (1790 жыл) Орал қазақ-орыс әскерлері басшыларының қазақ ауылдарына шабуыл үдей түсті. Жазалаушы отрядтардың іс-әрекеттерін сұлтандар қолдады. Мұның өзі халық наразылығын күшейтті. Оның үстіне ел арасында Нұралы хан қайта оралады деген хабар тарады. Осыған байланысты Кіші жүзі ауылдарында стихиялық толқулар күшейіп, көтерісішілер жасақтары Ойыл және Шыңғырлау өзендерінің бойына шоғырланды. Көтеріліс барысында таптық күштердің жіктелуі барған сайын айқындала түсті. Билер мен басшылардың кейбір топтар халық наразылығын одан ары өріс алуынан қорқып сұлтандармен ауыз жаласып кетті. Сөйтіп көтерілістің негізін қозғауышы күші болған шаруалар мен патриархалдық феодалдық шонжарладың мүдделері қайшылыққа ұшырай бастады. Алайда патриархалдық-феодалдық дәстүрге шырмалған езілген халық бұқарасы «өз» феодалдарына қарсы басты күрес жүргізе алмады.
1790 жылы тамыз айында Нұралы хан Уфа қаласында қайтыс болды. Кіші жүздің кейбір ру басылары Есімді хан көтерді. Алайда патша өкіметі оны қолдамай, Ералы сұлтанды хан болып сайлауды ұсынды. Ақыры ол патша өкіметі әскерінің қолдауымен хан болып жарияланды. (1791 жылы тамыз айында) Сұлтан тобының басшысы Ералының хан болуымен халық наразылығы күшейді. Сырым бастаған топ енді әскерлерімен кіші-гірім қақтығысулардан бас тартып 1792 жылы ашық соғыс қимылдарына көшті. Патша қамалдарына шабуыл жасай бастады. Бырақ олар айтарлықтай нәтижеге жете алмады. Өйткені сол кездегі соғыс тактикасын барынша меңгерген қамал горнизандарының күші қазақ жасақтарының әлдеқайда басым болатын. Сондықтан да көтерілісшілердің 1792 жылдың күзінде жасаған шабуылы сәтсіз аяақталды.
Бұдан соң көтеріліс басшылары соғыс тәсілдерін өзгертіп партизандық соғыс тәсілдерін қолданды. Олар шекаралық бекіністерге, сұлтандар мен олардың қолдаушылардың ауылдарына тұтқиылдан шабуыл жасап, адамдарын тұтқыңға алды. 1794 жылы Ералы хан қайтыс болғаннан кейін патша өкіметі кіші жүз ханы етіп, Нұралының баласы Есімді сайлады. (1796 жылы). Көтеріліс басшыларын патша өкіметіне ұстап берді. Орынбордың соғыс губернаторы болып тағайындалған барон Игельстромға көтерілісті біржолата басуға бағытталған шараларды жүзеге асыру жүктелді. Дегенмен Кіші жүз шаруаларының көтерілісі толастамады. 1797 жылы наурыз айында көтерілісшілердің бір тобы хан ауылына шабуыл жасап, Есімді өлтіріді. Ханның өлтірілуі феодал топтарының Сырымға қарсы шығуына себепші болды. Мәселен Сырымға қарсы жіберілген жазалаушы отрядтың құрамына кіші жүздің Байбақты, Алаш, Беріш, Тама, Адай, Шеркеш тағы басқа рулардың билері мен басшылары болды. Есім хан өлтірілгеннен кейін Кіші хан жүзде хан кеңесі құрылды. Оған Айшуақ сұлтанның басқа алты басшылықтары және патша әкімшілігінің өкілі муфти Құсайынов кірді. Бұл кеңестің құрылуы сұлтандар мен ірі патриархалдық-феодалдар шонжарлардың мүдделеріне толық сай келіп халық көтерілісін басып-жаныштауға жағдай жасады. Хан кеңесінен 1797 жылы тамыз айында болған мәжілісіне Сырым мыңға тарта адаммен келіп тоқтататының мәлімдеді. Сырым хан кеңесінің құрамына енгізілді. Осыдан кейін көп ұзамай-ақ 14 жылға созылған Кіші жүз шаруаларының көтерілісі тоқтады.
Дереккөздер
Санат:Кіші жүз
Вариациялық есептеу
Вариациялық есептеу–— математиканың функционалдар экстремумдарын зерттейтін саласы. В. е-дің ең қарапайым есебі мынадай: F(y)=авf(x,y,y,)dx. F(у) функционалы туындысы бар функциялар жиынында әрбір y(x) функциясы үшін анықталған. Берілген F(y) функционалы өзінің ең кіші мәнін қабылдайтын y = y(x) функциясын сол жиыннан табу керек. В. е-дің теориялық негіздері Л. Эйлер мен Ж. Лагранж еңбектерінде қаланды. Олардың зерттеулері нәтижесінде қарапайым есептің шешуі болатын y(x) функциясы: f/y—d/dx(f/y)=0 теңдеуін қанағаттандыруы қажет екендігі анықталды. Соңғы теңдеу Эйлер теңдеуі деп аталады. Кейінгі уақыттарда В. е. идеялары жан-жақты дамыды. F(y) функционалы көп айнымалылы у(х1,..., хn) функцияларының жиынында қарастырылған жағдайда Эйлер теңдеуі дербес туындылы теңдеуге айналады. Қарапайым есептерге қосымша шарттар қою арқылы шартты экстремум есептері пайда болды. Олардың қарапайым түрі — изопериметрлік есеп (мыс., периметрлері бірдей фигуралардың ауданы ең үлкенін табу есебі, т.б.). Шартты экстремум есебінің дамуы нәтижесінде 20 ғ-дың ортасында тиімді басқарудың матем. теориясы дүниеге келді. В. е. теориясының тағы бір даму бағыты — дифференциалдық теңдеулер үшін қойылатын есептерді шешудің вариациялық тәсілі. Бұл тәсіл белгілі бір функционал үшін Эйлер теңдеуі болатын дербес туындылы теңдеуді шешуге қолданылады. Мұндай теңдеудің шешімі сәйкес функционалдың минимумын тура табу нәтижесінде анықталады. Сондықтан бұл тура табу тәсілі деп аталады. Ал ол қолданылатын есептер матем. анализдің көлемді бір тарауын құрайды. Республикада өз зерттеулерінде вариациялық тәсілді шекаралық есептерге алғаш рет 1950 — 60 ж. Т. Аманов, Қ. Наурызбаев, Е.Смайылов, т.б. қолданды. Кейінгі кезде В. е. тәсілдерін пайдаланған ғыл.-зерт. жұмыстарының ауқымы кеңеюде.
Пайдаланылған әдебиет
Санат:Дифференциалдық есептеу Санат:Вариациялық есептеу
Летовник (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 58 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6810. Телефон коды — 03631. ЕКАТТЕ коды — 43493.
Қазақстан тарихы
Ең бірінші қазақ елі Алтын Орда ішінде құрылып, уақыт өткен соң, 1465 жылда Қазақ хандығы қалыптасқан. XV ғ. соңы мен XVI ғасырдың басында Қазақ хандығы тез өсіп, қазіргі Қазақстанның аумағының көбісін жаулап алған. Хандықты әр жақтан қауіпті төндіретін елдер қоршаған. XVII ғасырда қазақтар мен жоңғарлар арасында қақтығыс пайда болып, Қазақ-Жоңғар соғысы басталады. XIX ғасырдың бірінші жартысында Қазақ хандығы Ресей империясына қосыла бастаған. Оған қарсы Кенесары хан, ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған, алайда көтерілістің жағымды нәтижелері болмаған.
Дэниел Гил
Дэниел Гил (Daniel Geale, 26 ақпан 1982, Лонсестон, Тасмания Аустралия) — аустралиялық кәсіпқой боксшы, орта салмақта (Middleweight) өнер көрсетеді. Әлем чемпионы (IBF тұжырымы, 2011—2013), (WBA super, 2012).
Қазақстан тарихы
Ресей империясының құрамындағы қазақтарды орыстандырудан өткізген. Бірінші Дүниежүзілік соғыс уақытында Орта Азияда көтеріліс болған. 1917 жылда, Ақпан төңкерісіден кейін, қазақ зиялылары құрған Алаш партиясы өз автономиясын жариялап және болашақта демократиялық республика құру туралы ойлай бастаған.
Дэниел Гил
Әуесқой мансабы
Гил 2000 жылғы Олимпиада ойындарына қатысып, бірінші айналымда итальялық Леонард Бандтан жеңіліп қалған. 2001 жылы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде отандасы Энтони Мандайнға есе жіберді. Дәл осы 2001 жылы Азия чемпионатында қазақстандық Геннадий Головкиннен жеңіліс табады. 2002 жылы Манчестердегі достастық ойындарында жартылай орта салмақта алтын медаль жеңіп алды, финалда ол оңтүстікафрикалық Кванеле Зулуды жеңді.
Дереккөздер
Санат:Аустралия боксшылары
Қазақстан тарихы
1920 жылда Алаш автономиясы Кеңестік Ресейдің құрамына кіріп, 1936 жылға дейін автономия болған, содан кейін ол Кеңес одағының толық республика ретіндегі мүше болған. 1990 жылда Қазақстан өз суверенитетін, ал келесі жылда тәуелсіздікті жариялап, қазіргі Қазақстан Республикасы пайда болған.
Қазақстан тарихы
нобай| [[Карта.]] Б. з. б. 2 млн 500 жылдан Б. з. б. 3 мың жылдыққа дейін — Тас дәуірі Б. з. б. 2 млн 500 жылдан 45-35 мың жылға дейін — палеолит. Б. з. б. 2,6 млн жылдан — 100,000 жылға дейін — Төменгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 300 — 30 мың жыл бұрын — Орта палеолит дәуірі. Б. з. б. 50 — 10 мың жыл бұрын Кейіңгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 10-15 мың жыл бұрын — Мезолит дәуірі. Б. з. б. 15-3 мың жыл бұрын — Неолит дәуірі. Б. з. б. 3-2 мыңжылдықтар — Мыстас дәуірі. Б. з. б. 35 / 33 — 13/11ғасырлар — Қола дәуірі. Б. з. б. XV-XIII ғасырлар — Андронов мәдениетінің кезі. Б. з. б. VIII ғ. — Темір дәуірінің басы.
Палеолит
Палеолит- Ежелгі тас дәуірі адамзат тарихындағы ең ұзаққа созылған және аса маңызды кезеңдердің бірі болып табылады. Ежелгі тас ғасыры-адам мен оның шаруашылығының қалыптасуының бастапқы уақыты. Алғашқы адам жабайы өсетін дәндерді жеміс – жидектерді жинап жануарларды аулаған. Ежелгі тас дәуіріндегі адамдардың қоғамдық ұйымы күрделі де ұзақ даму жолынан өтті. Оның бастапқы кезеңі алғашқы тобыр-бірлесіп қорғану және шабуыл жасау, аң аулау және жиын-терін үшін бірлесу болды.
Ерте палеолит
Ерте палеолит Қазақстан - Ежелгі палеолит – ірі-ірі үш кезеңге:
Адам баласынының ең алғашқы еңбек құралдары тастан жасалған. Осыған байланысты алғашқы тарихи кезең тас ғасыры деп аталған. Оңтүстіктегі Үнді мұхиты жағынан жылы ауа Қазақстан жеріне келіп турған. Сондықтан Казақстанда субтропиктік ормандар болған. Осы кездегі Қазақстан жерін мекендеген жануарлар: өзен, көлдердің жағасында пілдер, шалғында жылқылар, таулы жерлерде аюлар, мамонттар, бұғылар, бизондар, тауларда арқарлар, тауешкілер т.с.с. Б.з.б. 100-80 мың жыл бұрын ауа райы қүрт өзгерген. Осы кезде Қазақстанда ұзаққа созылған ауа райының суытуы басталған. Барлық тауларды мұз басқан. Бұл суық мерзім б.з.б. 12-5 мың жылдарға дейін созылған.
Қазақстан жерін ежелгі адамдар б.з.б. 800-140 мың жылдықтардан бастап мекендеген. Алғашқы адамдар Қаратау жотасы мен Қарасу тұрағында мекендеген. Ауыр салмақты, тік бұрышты ұсақ шақпақ тастар ең ежелгі еңбек құралдарына жатқызылады. Жамбыл облысындағы Бөріқазған, Тәңірқазған, Шабақты мекендерінен (5000-ға жауық тас құрал), Қазанғап шатқалы (тастан жасалған 300-ге жуық құрал), Қарасу тұрағы (тастан жасалған 1500-ға жуық құрал), Сарыарқа тұрақтары, Балқаштың Солтүстік жағалауы (ежелгі адамдардың тұрақтары) т.с.с. жерлерден тастан жасалған құралдар табылған.
Орта палеолит
Орта палеолит- (б.з.б. 140-40 мың жылдықтар). Орта палеолит дәуірі ертедегі адамның дамуымен, мәдениеті дамуының жаңакезеңі болуымен ерекшенеледі. Орта палеолитте Қазақ даласындағы жер құрылымында күшті тектоникалық (құрылу, өзгеру процестері–грек сөзі) қозғалыстар болып өтті. Соның нәтижесінде таулар, төбелер пайда болып, жерді екі рет топан су басты. Солтүстік Мұзды мұхиттың суы көтеріліп, ол Қазақстан жеріне дейін келді. Орталық Қазақстанда жер деңгейі 500 метрге дейін көтерілді. Бірнеше мың жылдардан кейін Оңтүстікте басталған мұздардың еруіне байланысты Қазақстан жерінде құмды, шөлді, суы тапшы жерлер пайда болды. Өзеңдердің қазіргі арналары қалыптаса бастады. Қазақстандағы жазық жерлер (Ертіс пен Балқаш маңы) орманды далалы, оңтүстігі көбіне жусанды, шөлді болып қалыптасты. Тянь-Шаньда және басқа да таулы жерлерде қаптал қарағай, шырша, жөке, қызыл қайың, қандыағаш өсетін болды. Қазақ даласында бірнеше хайуанаттардың түрлері болды: пілдер, жүні сирек мамонттар, жазық далада түйе, қарақұйрық, бөкендер т.б. болды.
Орта палеолит дәуірінің адамдары– неандертальдықтар. Антропологиялық келбеті: қысқа мойынды, аса ірі тісі бар, сөйлеу қабілеті дұрыс қалыптаспаған.
Негізгі кәсібі - аң аулау, терімшілік. Аңды қауым болып бірігіп, топпен аулаған. Басты ерекшеліктерінің бірі шақпақ тастарды бір – біріне үйкелеу арқылы отты шығаруды үйренді. Осы кезде алғашқы діни наным қалыптаса бастады. Ең алғашқы дін магия. Бұл арқылы өлікті бір қырына қарай жатқызып, аяғын бүгіп жерлеген.
Тасты өңдеу әдісі жетілді. Еңбек құралдары негізінен, нуклеуістен (тастан) жасалды. Пышақ, қару ретінде үшкір тас, ағаш, тері өңдеу үшін қырғыш тас пайдаланылды. Археологиялық ескерткіштер Оңтүстік Қазақстандағы Топалы шатқалы мен Қызылрысбек тұрағынан табылған заттар: үшкір тас, қырғыш т.б.
Кейінгі палеолит
Кейінгі палеолит- Соңғы палеолит б.з.б. 40-35 мың жалдан басталып, 12-10 мың жылмен аяқталады. Бұл жер шарының барлық климаттық аймақтарына адамның кеңінен тарай қоныстаған және нәсілдер мен нәсілдік топтардың қалыптасу уақыты. Бұл тұста адамдардың рулық қауымы мен топтық ұжымдары қалыптаса бастады. Рулық қауымдар барлық жерлерде алдымен отбасының қамқоршысы, бала өсіруші ана төңірігінде топтасты, осыған байланысты әйелдер алғашқы қауымда үстемдік жасады, мұның өзі аналық – матриархаттық дәуір деп аталды. Сонымен, аналық ру өзара қандас туыстығы арқылы біріккен және шешелері жағынан шыққан тегі бір адамдардың экзогамиялық тобы болды. Соңғы палеолитте ірі хайуанаттардың азайюы адамдардың тұрмыс жағдайларын едәуір өзгертті. Енді орташа және ұсақ аңдарды аулау үшін жетілдірілген жаңа құралдар қажет болды. Аңшылар қолдарына қару алып, тамақ іздеп, ұсақ сапар шекті. Әр түрлі іске қолданылатын еңбек құралдары пайда болды. Соңғы палеолитте Қазақстан жерінде адамзат қоғамының үздіксіз ілгері дамып отырғаннын көрсетеді.
Мезолит
Мезолит (орта тас ғасыры)-(б.з.б. 12-5 мың жылдықтар). Кейінгі палеолит дәуірінен кейін орта тас дәуірі (грекше «мезос» - орта деген сөзден шыққын) мезолит дәуірі келді. Бұл дәуір тарих ғылымында өте аз зерттелгендіктен, осы дәуірдің ескерткіштері Қазақстан жерінен аз табылған. Қазақстанның ауа райы қүрт жылынып, мұздар еріді. Шөбі, өсімдігі мол далалар сиреп кетті. Бірқатар жануарлар (мүйізтұмсықтар, мамонттар) құрып кетті, енді аңшылардың аулайтын көбінесе бизон мен жылқы, жабайы ешкі мен киік, койы, үйрек болды. Мезолит дәуірінің ең маңызды өнертабысы- садақ пен жебе. Садақ пен жебенің ойлап табылуы өндіргіш күштер дамуында шын мәнінде революция еді. Сайып келгенде бұл ежелгі адамның шаруашылық өміріндегі түбірлі өзгерістерге жеткізді. Садақ пен жебеден басқа осы кезде микролиттер- ұшбұрыш, ромб, трапеция, сегмент тәрізді ұсақ қалақтар пайда болды.