Софокл
Софоклдың саяси қызмет
Аттикалық кезеңнің әйгілі драматургы Софокл жас кезінде ақсүйектер партиясының көсемі, реакциялық жер иеленушілік топтың басшысы ақсүйек Кимонды қолдағанымен, кейіннен Перикл жағына көшеді. Кимон парсыларға қарсы соғысқа қатысып, көптеген жеңістерге жеткен. Софокл шығармашылығының толысқан шағы тарихта «Перикл дәуірі» деген атпен белгілі кезеңмен тұспа-тұс келді. Демократиялық партия жеңіске жетіп, Кимон қуғынға ұшырағаннан кейін үкімет басына құлиеленушілердің белсенді топтары келе бастады. Отыз жыл бойы Перикл мемлекет басында тұрғанда Афины мәдени орталыққа айналды. Мұнда басқа да грек полис-мемлекеттерінен оқымыстылар, ақындар, скульпторлар жиналды. Периклдың айналасында тарихшы Геродот, философ Архелай болды. Софокл мен Перикл екеуінің достығы 20 жылға дейін жалғасты (б.з.б. 430 жылы Перикл чума ауруынан қайтыс болғанға дейін). Софокл өмірінің соңына дейін демократиялық көзқарасты ұстанды. Драматургтың жастық шағы грек-парсы соғысынан кейін Афинының саяси және экономикалық даму кезеңімен тұспа-тұс келді. Бұл ақынның дүниетанымына қатты әсер етті. Ол құдайлардың әділдігіне, адам санасы мүмкіндігінің шексіз екендігіне, әрбір азаматтың өз міндетін адал орындап шығуға талпынатындығына сенді. Сондықтан драматург Софокл афиндық демократияның гүлденген кезеңінің ақыны болды. Өз дәуірінде ақынның зор жетістіктерге жетуі тек көркемдік шеберлігіне байланысты болған жоқ, оның көзқарасының б.з.б. V ғасырдағы афиндық қоғам көзқарастарымен үндес келуіне байланысты болды. Оның үстіне Эсхил, Еврипидтер секілді өз Отанын тастап ешқайда кеткен жоқ. Халқының шексіз құрметіне бөленіп, бақытты ғұмыр кешті. Софоклдың ерекше сұлулығына, сымбаттылығына қарап, замандастары оны «бақыттың еркесі» деп атаған. Софокл қоғам өміріне де белсене араласты. Дәулетті адам болғандықтан б.з.б. 443 жылы эллиндік, яғни одақтық қазынаның казначейлер комиссиясының төрағасы болып жауапты қызметке тағайындалды. Оның міндеті одақтық мемлекеттер арасында қаржыны бөлу болды. Ал б.з.б. 441 жылы атақты драматург стратег қызметіне сайланып, Периклмен бірге 2 жыл Самос аралына қарсы соғысқа қатысты. Негізінде ежелгі Грекияда казначейлік және стратегтік қызметке тек үстем тап өкілдері, яғни пентакосиомедимдер сайланатын болған. Оған қоса, Софоклдың өз замандастары арасында беделі өте күшті болған. Себебі, мұндай жоғары лауазымды қаржылық немесе әскери қызметке сайлау ашық түрде, яғни қол көтеріп жақтау арқылы өткізілетін болған. Софокл саяси мәселелерге араласып отырғанымен, оның саяси сұрақтарға жауап беруге қабілеті де, аса қызығушылығы да болмаған. Соның салдарынан самостық әскербасы, философ Мелистен жеңіліп қалады. Осы самостық жорықта Софокл өз замандасы, трагедиялық әрі лирикалық ақын Ион Хиосскиймен танысады. Ионның айтуынша, Софокл көпшіл, белсенді, мықты ақын болғанымен, саясаткер, стратег ретінде жарқырап, ерекше талантымен көріне алмаған. Софокл көрген түске, діни культке, көріпкелге, емшілерге сенетін болған. Софоклдың отбасында Асклепийдің абыздары болғандығы да оған әсер етіп, дәрігерлік практикадан өтеді, діни медицина культтерінің мүшесі болады. Өмірінің соңына дейін Асклепий культімен байланысты абыздық қызмет атқарып, Софокл өлгеннен кейін оған «Дексион» деген культтық батырдың есімі беріледі. Б.з.б. 480 жылы Софокл хор жетекшісі болды, он екі жылдан кейін алғаш рет трагиктер сайысына қатысып, басты қарсыласы әрі ұстазы Эсхилды шаң қаптырып, бас жүлдені жеңіп алады. Сол уақыттан бастап өмірден өткенге дейін Софокл афиндық драматургтер ішіндегі ең танымалы болады. Ол Ұлы Дионис мейрамдарында 18 рет, Леней мерекелерінде 6 рет жеңіске жетеді. Б.з.б. 468 жылы драмалық сайыста алғаш рет Эсхилды жеңгенде құрамында «Триптолем» атты трагедиясы бар трилогиясы арқылы жеңеді. Софоклдың бірінші жеңісі жөнінде Плутарх өз еңбегінде жазып қалдырған («Кимон»). Сайысқа афиндық қолбасшы Кимон және 10 стратег қатысқан. Бұдан кейінгі сайыстарда драматург Софокл 20 рет бірінші орынды иемденіп, ешуақытта үшінші орын алып көрмеген. = Пайдаланған сілтеме =