cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лұқпан Хакім
Лұқпан Хакім
Лұқпан Хакім— шығыс халықтарының фольклорында кездесетін көркем бейне. Қазақ, өзбек, түрікмен, т.б. халықтар ертегілері мен хикаяттарында Лұқпан Хакім бейнесі жан-жақты сипатталған. Көп ізденіп, терең білім алған ол халқының қамқоршысы, әділетті, шындықты жақтап өткен жан ретінде айтылады. Лұқпан Хакім жайлы ел арасына тараған аңыздар Жиренше шешен мен Қарашаш жайлы аңыздарға өте ұқсас. Ел арасында “Лұқпан хакім мың жасапты” деген аңыз бар. Осыған орай Лұқпан Хакімнің берген жауабында: “Жақсы жандармен дидарласып, сұхбаттасқанда жасыма жас қосылады” депті. Гректің атақты мысалшысы Эзоптың Сирияда араб тіліне аударылған (12 ғ.) қырыққа жуық мысалы Лұқпан Хакім атына қатысты тараған. Түркі халықтарының ертедегі аңыздарында Лұқпан Хакім Ескендір Зұлқарнайынның кеңесшісі әрі дәрігері деп те айтылады. Шығыс аңыздарында Лұқпан Хакім бірде Йемен патшасы, кейде әулие деп аталса, енді бірде абиссиниялық құл деп айтылады. Орта ғасырдағы араб оқымыстылары Лұқпан Хакім тарихта болған адам деп жазады. Құран Кәрімнің 31-сүресі “Лұқман сүресі” деп аталған. Онда Лұқпан Хакімге шүкіршілік ету үшін даналық берілгендігі, оның пайғамбар емес дәрігер екендігі, сондай-ақ Лұқпан Хакімнің ұлына айтқан өсиеті баяндалған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Әдебиет
Курмана (Большесухояз ауылдық кеңесі)
Курмана — Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл, Большесухояз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 454 адамды құрады. Пошта индексі — 452351, ОКАТО коды — 80243815002.
Дамм (Росток)
Дамм (Росток) (Damm (bei Rostock)) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Бад-Доберан ауданының құрамына енеді.
Курмана (Большесухояз ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Дамм (Росток)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 672 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 51 017. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Яис.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Курмана (Большесухояз ауылдық кеңесі)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вилела (Амареш)
Вилела (Амареш) (Vilela (Amares)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Амареш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 313 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,84 км² шамасында. Халық тығыздығы — 110,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Лольшид
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 207 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 41 082. Муниципалитеттің басшысы — Отто Хольцхойзер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Медина (Минас-Жерайс)
Медина (Минас-Жерайс) (Medina (Minas Gerais)) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Жекитиньонья мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Педра-Азул экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21 553 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 439,98 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15 адам/км².
Тарихы
Қала 1939 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Тенна
Тенна (Tenna) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 976 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 325 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 38050.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Annunciazione di Maria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
ЛСС
ЛСС (нем. hss lsch — бос, борпылдақ) — борпылдақ тау жынысы. Ашық сары түсті, біртекті кеуекті, әдетте қабатсыз, кварцтық, дала шпатының, сазды минералдардың және кейбір силикаттардың өте майда шаң-тозаңды бөлшектерінен тұрады. Құрамында 6% және одан да жоғары кальций бар. ЛСС-тің қалыңдығы әр түрлі, мысалы, Қытай жерінде оның қалыңдығы 200 м-ге жетеді. ЛСС-тің негізгі қасиеттері: кеуектігі жоғары дәрежеде (40 — 55%), қабаттарында құм, қиыршықтас, малтатас линзаларының жоқтығы. ЛCC тәрізді жыныстар Азияда (Қытайдағы Ләсс үстірті), Еуропада, Солтстік Америкада, Аргентинаның (Оңтүстік Америка'') қоңыржай белдемдерінде, Орталық Азияда, Кавказда, Карпат сыртында ұшырасады. Қазақстанда Іле, Талас Алатауларында, сонымен қатар Қаратау және Шу-Іле таулары беткейлерінде, Сарыарқа мен Торғай далаларында кездеседі. ЛCC-тің пайда болуы жөнінде эолдық, аллювийлік, топырақтық, т.б. ғылыми теориялар жасалған.
Дереккөздер
Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
Санат:Жер
NGC 6927A
NGC 6927A — Дельфин шоқжұлдызында орналасқан E5 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 15 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6927A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64924, MCG 2-52-15.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Дельфин (шоқжұлдыз)
Борлысуат
Борлысуат – Түпқараған түбегінің солтүстік-шығыс бөлігіне жақын жердегі қос сай.
1952 жылғадейін ұжымшар орталық болған. Сай бойларында суы тайыздан шығатын құдықтар бар. Ұжымшарлардың іріленуіне байланысты орталық Қаңға ауылына көшіп, Борлысуат мал қыстауы болып қалды.
Дереккөздер
Санат:Түпқараған ауданы географиясы Санат:Маңғыстау облысы қыстаулары
Ескендір Зұлқарнайын
Ескендір Зұлқарнайын, немесе ІІІ Ұлы Александр (Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας, Alexander III Magnus, 20 шілде б. з. д. 356 ж. ш. — 10 маусым б. з. д. 323 ж. ш.) — Аргеадтар (Теменидтер) әулетінен шыққан б. з. д. 336 жылдан бастап Ежелгі Македонияның патшасы, әлемдік державаның басшысы, адамзат тарихының ең ұлы қолбасшыларының бірі.
Оның жорықтарының қазақ даласына байланысты тұстары жайында «Қазығұрт: аңыз бен ақиқат» атты кітапта жазылған. Александр шын мәнінде Филипп патшаның ұлы, «Македониялық» деген қосымша есімі, ал Шығыс халықтарының арасында осы қолбасшының қос мүйізі бар екен деген лақап тарап кеткен. Сондықтан ол Зу-ль-Карнейн («Қос мүйізді») аталыпты.
Осы Зұлқарнайын, яғни Македониялық патша да қазақ даласын жаулап алуды қалаған. Ол қол астындағы жауынгерлерге қарағанда әлденеше есе көп әскері бар Дарий патшаны күйрете жеңген соң өзі жаулап алған жерлердің көбінде қала тұрғызып, грек-эллин мәдениетін енгізе бастайды. Оның күл-талқан етіп жойып жіберген қаласының бірі Кир қаласы – Кирополис. Осы қаланың қай тұста екені, яғни нақтылы орны қайда екені ғалымдардың арасында әлі күнге дейін дау туғызып келеді. Дегенмен көпшілік ғалымдар оны қазіргі Қоқан қаласының маңында немесе Ходжент қаласының орнында болған деген тұжырымға тоқтайды. Қазіргі кезде анықтама деректерде осылай көрсетілген. Ескендір осы өзі жаулап алған Азия аймағында тез арада-ақ өз есімі берілген онға жуық қала тұрғызыпты. Соның бірі Александрополис немесе Александрия Эсхата (Шеткі Александрия). Ғалымдар осы қаланы да Ходжент қаласының маңынан немесе дәл орнынан іздейді. Археологтар қазба жұмысын жүргізіп көргенде жер қыртысынан Ескендір заманынан бұрынғы дәуір мәдениетінің де бұйымдары кездескен. Мүмкін ол бұрынғы Кирополистың қалдығы болар. Біздің осы бір Сырдария өзенінің бойына салынған Александр қаласының тарихын тәптіштеп жатқанымыздың да сыры бар. Өйткені, Ескендір жорығының қазақ даласына қарай жасаған бағыты осы маңнан онша қашыққа бармаған. Бұл ең шеткі қаласы еді. Ал басқалары Ариялық Александрия (Герат), Окс өзеніндегі Александрия (Термез немесе Куляб маңында), Маргиланиялық Александрия (қазіргі Байрам Али) Бақтра қаласының маңындағы Александрия, т.б.
Ескендірдің жорығына байланысты оның соңғы рет өтіп, тауы қайтқан соң шегінген өзені жөнінде тарихи жазбалар бар. Солардың үшеуінің авторлары Арриан (біздің дәуіріміздің бірінші ғасырында өмір сүрген грек ғалымы), Аммиан Марцелин (330 – 400 жылдар шамасында өмір сүрген тарихшы) мен Квинт Курций (біздің дәуіріміздің бірінші ғасырында өмір сүрген Рим жазушысы). Ескендір жорығының бағытын күрт өзгертіп, Орталық Азиядан Кавказға қарай сүйреп жүрген осы Квинт Куций. Ол Ескендірдің өткен өзенін Танаис (Дон) деп жазады да Парапамизусты Кавказ деп көрсетіп, Каспийді Азов теңізімен шатастырады. Курцийдің осы қателігін (сол сияқты Македонский тарихшыларының да қателігін) кезінде Страбон дәл айтып берген болатын. Біріншіден, Квинт Курций еңбегі ақыл-уағыз айтуға бағышталған көркем шығарма. Ескендір жорығы мұнда мысал үшін келтіріліп отырады. Екіншіден, ол Ескендірдің бейнесін өз деңгейінен әлдеқайда жоғары көтеру үшін Донға апарып, Еуропаны да жаулап алып еді деген ұғым туғызғысы келеді. Оның үстіне Кавказды атап отырғаны баяғы ежелгі дүние тарихында от иесі Прометейдің сол заманда жердің шеті саналатын Кавказ тауында құрсауланып тасталғанын есте сақтау керек. Осылайша Ескендірдің абыройын артқыза түспек болған.
Страбон осы жазушының қасақана жасаған қателігін анық дәлелдеп берумен қатар Сырдария өзенін Яксарт деген атаумен атап, Үндістан жерінен бастау алып, соғдылықтар мен көшпелі скифтердің шекарасы болып ағып жатқанын, бұл өзен Персия елінің қиыр шеті екенін әрі Ескендір күйреткен Кирополис қ-ның осы өзеннің бойында болғанын айтқан. Страбон өз еңбегінде көшпенді скифтердің негізгі тайпалары ретінде сақтарды, дайларды, массагеттерді айтады. Ал Птолемей Сырдарияны Яксарт деп атап, ол үш иеліктің — сақтар, соғдылықтар және скифтер жерін суландырып жатқанын дәлелдеп, Сырдарияның солтүстік бетін жайлағандар саны көп халық яксарттар еді дейді.
Әрине, А. И. Левшин дәл осылай етіп, нақтылы тұжырым жасамаған. Ол өз еңбегінде («Описание киргиз-казахских или киргиз-кайсацких орд и степей». А., 1996) Сырдарияның тарихына шолу жасағанда ежелгі және көне дәуір тарихшыларының еңбектеріне талдау жасап, әркім әр жаққа жүгіртіп жүрген өзеннің Сырдария өзені екенін дәлелдеуді мақсат еткен. Ал сол жазбаларға тереңірек үңіліп, сол кісі атаған еңбектердің бірқатарына көз жүгіртіп өтсеңіз дәл осындай тұжырым жасауға болады. Енді осы мәселе Ескендірдің Сырдариядан өтіп соғыс салуы мен сақтар жеріне тұңғыш рет әрі соңғы рет аяқ басуы туралы. Ал осы соғыс қай жерде өтті?
Біз жоғарыда Арриан мен Квинт Курцийдің дәлелдерін келтірдік. Оның біріншісі Ескендірдің сақтар даласына Самарқаннан аттанып барып, Сырдан өткенін айтса, екіншісі шайқастан соң жараланған қолбасшының Самарқанға төртінші күн дегенде жеткенін айтады. Демек Сырдариядағы өткел Самарқаннан қашық емес. Кейбір авторлардың осы өткелді, тіптен Александрия қаласының өзін де Сырдарияның Арал теңізіне құяр сағасына апарып орналастыруын кезінде А.Левшин батыл сынап, Сырдариядан өту үшін бұлай қарай бағыт алған болса құм даламен жарты айлық немесе бір айлық жол екенін айтады. Ескендір, әрине, өз әскерін құмға айдамайды, керісінше елді мекені көп, сулы жермен жүруге тырысатыны белгілі. Сондықтан бұл қолбасшының да Сырдариядан өткен жері баяғы Кир патшаның өткен өткелі болса керек. Тек бұл жолы сақтар үш күндік жерге шегініп кеткен жоқ, жауына алғашқы соққыны тура өзеннің жағасында берді. Өзеннен өтіп жатқан македониялықтарға садақ оғын қардай боратты, сонан соң жер жағдайы өздеріне әбден танымал болғандықтан бірде шегініп, бірде ұмтылып, кейбір кезде бүйірінен тиісіп отырды. Дегенмен осы шайқас дәл өзеннің жағасынан әрі жылжымады деу әбестік болар еді. Өзеннен өткен македониялықтар ілгері ұмтылуға тырысатыны анық. Өйткені соңдарынан келе жатқан қосындары сол өзеннен жайбарақат өтуі керек. Артынып-тартынып келе жатқан қосымша лектің сақадай сай тұрған жауынгерлері қардай бораған жебенің астында өтуі мүмкін емес. Ал сақтар болса бұл шайқастың тек өзен жағасында ғана аяқтала қоймайтынын жақсы түсінеді. Олар үшін жер ыңғайына қарай шегіне соғысу тиімді. Оның үстіне осы жерде біз Т. Жұртбаевтың кітабында келтірілген дерекке сілтеме жасап көрейік. Автор өз кітабында Ескендір өзінің әскери Ордасын Ванкент қаласында орналастырды дейді де, оны қазіргі Ходжент қаласының маңынан іздеуді меңзейді. Біздіңше бұл дұрыс емес. Автордың Ванкент деп отырғаны Бенакент (кейбір деректерде Бинакент, Фенакент) қаласы болу керек. Бұл Сырдариядан өткеннен кейін әудем жерге орналасқан қазіргі Шыназ (Шахрухия) қаласы. Ескендір өзеннен өткеннен кейін қол астындағы қыруар әскерді басқару үшін әскери орда (штаб) құруы қажет қой. Оның үстіне македондықтар өзеннен бері өте салып, сол замат ары өтіп, кейін кетпеген.
Ескендір нақ осы шайқаста бірінші рет жарақаттанып, бірнеше күн шатырынан шықпай жатып алған. Ал бұл кезде сақтардың тек қана көшпенді өмір сүрмей отырықшылықпен айналысатын тобы болғанын жоғарыда Квинт Курций шығармасындағы мына бір жолдар айқындайды:
Демек, сақтар егіншілікпен айналысатын жер негізінен Қазақстаннның оңтүстігі, ал мына айтылып отырған оқиғаларға келетін болсақ және де Келес өңірі, Шыршық, Өгем, Бадам, Арыс өзендерінің аңғарлары. Отырықшылық болған соң қаланың да жұрнағы болуы әбден ықтимал. Ал осы Ескендір заманынан екі жүз жылдан кейін осы аймаққа келген қытай жиһанкездері мұнда егіншілігі де, көшпенділігі де, қалалары мен кенттері де бар, қол өнері де өркендеген Қангюй мемлекеті болғанын көздерімен көрген. Есендірмен шайқасқан сақ көсемдері мен қолбасшыларының есімдерін біз Жұртбаев кітабынан келтірейік: Ұлы кеңестің биі Тамыр, қолбасшы Ботақан, Күдіре батыр, Садырақ батыр, жау тылында әрекет жасаған Сыпатай батыр (Спитамен). Сыпатай жөнінде бірер сөз В.Ян кітабы бойынша оның әкесі соғды, шешесі сақ қызы. Өмір талқысымен әкесін іздеп Афинаға да барған, Ескендір соғыс тактикасын да жақсы меңгерген. Соңынан елінің азаттығы үшін күрескен батыр Ескендір қолы Сырдариядан өтіп, сақтармен шайқасып жатқанда Сыпатай қол жинап, Самарқанға шабуыл жасайды. Осындағы македониялықтарды қаладан қуып шығып, өзендегі аралды паналауды мақсат етіп барған жерлерінде жойып жіберген (шамасы, Зеравшан өзенінде болса керек). Ол жауларымен үш жыл бойы шайқасқан. Шайқасқанда қазіргі тілмен айтқанда партизан соғысын ұйымдастырған. Солай бола тұрса да ол Ескендірдің ең таңдаулы әскербасы Фарнухтың жасағының күл-талқанын шығарған.
Осы бір елін қорғаған отаншыл жөніндегі деректерге жүгінетін болсақ академик В. Струбе «Кавказ бен Орта Азия жөніндегі дерекнамалар» деген кітабында былай деп жазған екен:
Міне, дүниені түгел билесем деген қолбасшының сақ жеріне келіп қайтуының сыры осылай. Ал сол шайқас қай тұста өтті деген сұраққа жоғарыда айтылған әңгімелердің бәрін жүйелеп көрген зерделі оқырманның өзі-ақ тұжырым жасауына болады. Бұл тұс және де Келес өңірі, қасиетті Қазығұрттың маңы, Қазығұртты айтқанда біз барлық оқиғаны сол бір таудың іргесіне апарып тіреп қоюдан аулақпыз – бүкіл Қазығұрт өңірін қоса айтып отырмыз. Осылайша қазақ даласының және бір жойқын апаттан аман қалғанына қасиетті Қазығұрт куә. Осы жерде және бір айта кететін нәрсе – Қазығұрт аймағындағы Ескендірдің атына байланысты айтылатын «Ескендір төбесі», «Ескендір көпірі» сияқты атаумен аталатын орындардың барлығы. Шымған тауының маңында Ескендір деп аталатын ауыл да бар. Белгілі қазақ мәдениеттанушысы, әдебиеттанушысы Мекемтас Мырзахметұлының еңбегінде келтірілген Оңтүстік Қазақстан аймағында қыздардың жігіттерді сынағанда айтатын «Ескендір тауға шықтың ба?» деп басталатын жыр үлгілерінің сақталғанын мысалға келтіреді. Бұл да тұжырымдардың бір нышаны.
Ал сол көне дәуірде сақтардың «Ұлы Ордасы» деп аталатын орны Қазығұрт төбесіндегі жазықта әлі күнге дейін «Орда қонған» деп аталатын орын болуы әбден мүмкін. Қамалға айналдырылған қорғаныс орындары — Өгем шатқалындағы ескі қаланың орны.
Өлімі
Ескендір Зұлқарнайын біздің жыл санауымызға дейінгі 323 жылдың маусым айында 33 жасында қайтыс болды. Ғасырлар бойы оның сүзек немесе безгек ауруынан қайтты деген пікір қалыптасты. Дегенмен, ол уландырылған деген болжамдар болды, бірақ оның қалай, немен уланғаны туралы мәлімет болмады. Американдық зерттеушілердің пікірінше, қолбасшыны Стикс өзенінен алынған сумен улаған. Бұрындары Стикс өзені тамұқтан бастау алып отыр деген наным-сенім болған. Бұл өзен қазіргі күні де бар. Ол гректің Пелопоннес түбегінің тауларында ағып, Мавронери немесе «Қара су» деген атауға ие. Мамандар осы өзеннің суына зерттеу жүргізгенде, оны суының құрамында аса қауіпті улы бактерияның барлығын, ол бактерияның калихеамицин деп аталатын улы затты шығаратынын анықтады. Дегенмен, олардың Ескендір Зұлқарнайынның нақты осы өзен суымен уланғаны туралы болжамының неден шығып отырғаны хабарланбайды.
Дереккөздер
Санат:Ескендір Зұлқарнайын Санат:Македония патшалары Санат:Иран тарихы
Вильянуэва-дель-Росарио
Вильянуэва-дель-Росарио (Villanueva del Rosario) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Антекера ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3698 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 40 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малага елді мекендері
Фентон (Мичиган)
Фентон (Fenton) — Мичиган штатының Genesee округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 11756 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-27760.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
IV Мұстафа
IV Мұстафа ( 8 қыркүйек 1779 — 16 қараша 1808) — Османлы мемлекетінің 29-шы сұлтаны, Ислам халифатының 94-ші халифі.
Өмірбаяны
IV Мұстафа 1779 жылы османлы елордасы Константиниеде османлы сұлтаны I Әбділхамит шаңырағында дүниеге келді.
Ағасы III Сәлім тақтан тайдырылған соң, IV Мұстафа бұрынғы сұлтанның жаңартпаларын, соның ішінде "Низами Джедид" атты әскери жаңартулар жиынтығын жойды және көтерілісшілердің басшысы Қабақшы Мұстафа пашаны садрағзам етіп тағайындады.
Ресейліктерге қарсы соғыс өз жалғасын тапты. Шанаққала бұғазындағы оқшаулауды бұзу әрекетін жасаған Османлы флоты Афон теңіз шайқасында Ресей флотынан жеңілді. 1807 жылдың тамызында бітім шарт жасалды. Бітім шартқа сәйкес Ресей Молдова және Валахия елдерін жаулауды жалғастыруға рұқсат алды.
1808 жылы Әлемдар Мұстафа паша өзіне адал жауынгерлермен Константинопольге жорық жасап, III Сәлімді қайтадан таққа отырғызуға ниеттенді. IV Мұстафа жақтаушылары Әлемдар Мұстафа пашаға күшті қарсылық таныта алмады. Шайқас кезінде IV Мұстафа өз ағасы III Сәлімді және өз інісі Махмұт шаһзаданы (келешектегі II Махмұт) өлім жазасына кесуді бұйырды. Алайда соңғысын баскесерлер таба алмады. Топқапы сарайына басып кірген Әлемдар Мұстафа паша IV Мұстафаны қамап, III Сәлімді құтқаруға үлгермегендіктен, Махмұт шаһзаданы тауып алып, оны таққа отырғызды.
Ажалы
1808 жылдың 16 қарашасында IV Мұстафаны таққа қайтадан отырғызуға ниеттенген жаңа шеріктер II Махмұтқа қарсы көтеріліс жасады. Бірақ II Махмұт сол кезде IV Мұстафаны өлім жазасына кесуді үлгерді.
Садрағзамдары
Санат:16 қарашада қайтыс болғандар Санат:8 қыркүйекте туғандар Санат:Стамбулда туғандар Санат:Османлы империясының сұлтандары
Арыстанбай Айбасұлы
Арыстанбай Айбасұлы (1693, қазіргі Ақтөбе облысы, Ырғыз — 1748) — батыр.
Жастайынан Әбілқайыр ханмен дос болып өскен. Ханның жауапты тапсырмаларын атқарған. Арыстанбайдың сыртқы жаулармен 1722 — 1729 жылдары болған соғыстарда атағы шығады. Кіші жүздің (Майтөбеде) Ресейге бодандыққа қол қоюына қатысқан. Әбілқайыр ханмен бірге Барақ сұлтанның қолынан қаза тапқан 40 сарбаздың ішінде Арыстанбай да бар. Т.Ізтілеуовтің жырында, Ә.Кекілбаевтің “Елең-алаң” романында Арыстанбайдың көркем тұлғасы жасалған.
Шежіре: Арыстанбай-Айбас-Рай-Тыныс-Қожагелді-Келдібай-Бозғұл-Шөмекей
Дереккөздер
Санат:1693 жылы туғандар Санат:Ырғыз ауданында туғандар Санат:1748 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ батырлары
Сарытөбе Көне Қонысы
Сарытөбе Көне Қонысы  – 8 – 12 ғасырлардан қалған археологиялық ескерткіш. Ордабасы ауданы Қараспан ауылдық округіне қарасты Бейсен ауылының батыс шетінде, Арыс өзені жағалауының сол жақ жиегіндегі жарқабақта орналасқан. 1980 жылдары Шымкент педогогикалық  институтының ауылы Н. Подушкин жетекшілігіндегі археологиялық отряды зерттеген. Ескерткіштің топографиясы мынадай: төртбұрыштанған орталық төбенің етек диаметрі 70х75, жоғарысы – 45х50, биіктігі 8 м; жоғарғы алаңда құлаған қабырғалардың қалдығы 1 – 1,2 м жал құраған. Алаң ортасындағы шаршы биіктің етек ауқымы 20х20, биіктігі 1,5 м-ге дейін. Цитадельге батыс тұстан түйісетін тік бұрышты алаңның ауқымы 40х70, биіктігі – 3 м.
Ұлттық болмыс
Ұлттық болмыс – әлеуметтік психологияда, философияда, мәдениетте, этнологиядағы белгілі бір ұлттық қоғамның (этностың) тұрақты ерекшеліктерін, санасын, қызығушылықтарын, рухани құндылықтарын, ынтасын, әлеуметтік-психологиялық қорғаныс тетіктерін сипаттайтын күрделі түсінік.
Сарытөбе Көне Қонысы
Сілтемелер
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
Санат:География
Ұлттық болмыс
Әдеби шығармадағы кейіпкердің ұлттық сипатымен ерекшеленген мінез-бітімі, оның белгілі бір халықтың өкілі екендігін танытатын психологиялық және ойлау, сөйлеу өзгешелігі. Ұлттық характер – тарихы категория. Ол қоғамдық, рухани, экономикалық және саяси жағдайларға сәйкес қалыптасады. Дүниені ұлттық түсінікпен қабылдау жолы қай адамға болсын тән қасиет. Өнерде, әдебиетте адам бейнесін бұл қасиет толық көрініп отырады. Әр халықтың өз эпикалық туындыларын олардың талай замандар ұлт болып қалыптасуынан бөліп қарауға болмайды.
Сондықтан шығарма ұлттық характер жасау үшін оның дүние танымын, психологиясын, әдет ғұрыптарын т.б. қасиеттерін білу керек. Бұл жөнінде Н.В. Гоголь: "Ақын өмірге өз халқының көзқарасымен қарап, әр нәрсені ұлттық психологияға сәйкес құбылыстай сезініп, толғанғанда ғана ұлттық сипатты бейнелеп беруі мүмкін", – деген ой айтады. Бұл дұрыс та. Мысалы "Игорь полкы туралы жыр" орыстардың, "Махабхарата" Индия халқының, "Нибелунга туралы жыр" немістердің, "Манас" қырғыздардың, "Ер Тарғын" қазақтардың дүниетанымын, мінез-болмысын айқындайтын шығармалар. .
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтік антропология
Робинвуд (Мэриленд)
Робинвуд (Robinwood) — Мэриленд штатының Вашингтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4731 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.8 км² шамасында. FIPS коды — 24-67000.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Людмила Баюшева
Мәскеудегі Бүкілодақтық Мемлекеттік кинематография институтын бітірген (1981).
Еңбек жолын Павлодар облыстық телевидениесінің Жастар редакциясында режиссердің ассистенті болып бастап (1981), кейін қоғамдық-саяси бағдарламалар режиссері болды.
1985-95 жылдары облыстық телекомпанияның бас режиссері, 1995 жылы өндірістік-коммерциялық бөлімді басқарды. Жарнама бойынша бас режиссер болып істеді.
1999 жылы жауапты шығарушы. «Открытый микрофон», «За честь родного города» бағдарламаларын эфирге шығарды. «Ситуация» ток-шоуының авторы әрі режиссері ретінде облыс телекөрермендеріне кеңінен танымал.
«Боль» деректі хабарлар циклі үшін КСРО Мемлекеттік телерадиокомитетінің Грамотасымен, әлденеше рет облыстық Журналистер одағының сыйлығымен марапатталды.
Дереккөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат: Тұлғалар
Арьергард
Арьергард  (франц. arrі(re — тылдық, garde — күзет) — шегінген әскердің негізгі күшін қорғауға арналған, жалпы әскери құрамадан тыс мотоатқыштар бөлімі не бөлімшесі. Негізгі міндеті — шабуылдап келе жатқан жауды тоқтату, шегінген негізгі күштің кедергісіз жылжуын қамтамасыз ету және оны жаудың тұтқиыл шабуылынан қорғау.
Дереккөздер
Санат:Әскери өнер Санат:Қарулы күштер
Шоқ тіреуіштер
Шоқ тіреуіштер — тазалап қазып алу қазбаларындағы үңгубет маңында кені алынған кеңістікпен шектескен жерде бұталар тәрізді бірінің жанына бірі 0,1—0,2 м қашықтықта орналасқан ағаш немесе металл тіреулер. Олар кені алынған кеңістік төбесін реттеп отырғызу процесінде қолданылатын бекітпелердің бір түрі. Төбе жыныстарын құлатуды басқару барысында да лаваларда тіреуіштерді күшейту үшін шоқ тіреуіштер қолданылады. Шоқ тіреуіштердің ара қашықтығы 2—4 м және оданда артық болуы мүмкін. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Үлкен Макариха
Үлкен Макариха — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уса өзенінің оң жағалауынан 91 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 142 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Яком-Сань-Кыкке
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Autodesk 3ds Max
Autodesk 3dsMax(бұрыңғы атауы 3D Studio Max) — ойын жасау мен дизайндағы 3D модельдеуге, анимацияға және визуализацияға арналған кәсіби бағдарламалық жасақтама. Қазіргі уақытта Autodesk компаниясында әзірленеді.
Тарихы
3D студиясының түпнұсқасы DOS платформасы үшін Гари Йост пен Yost командасымен жасалған және Autodesk баспасында жарияланған. 3D Studio шығарылымы алдыңғы Autodesk AutoShade 3D көрсету пакетін ескіртті. 4 3D Studio DOS шыққаннан кейін өнім Windows NT платформасы үшін қайта жазылып, «3D Studio MAX» деп өзгертілді. Бұл нұсқаны бастапқыда Yost Group компаниясы жасаған. Оны сол кездегі Autodesk медиа-ойын-сауық бөлімі болған Kinetix шығарды.
Плагиндар
3dsMax арнайы эффектілердің барлық түрлерін модельдеуді жеңілдететін стандартты құралдардың едәуір кең базасына ие. Стандартты базадан басқа, көптеген қосымша құралдар (плагиндер) бар, олар сізге өрттің, судың, түтіннің шынайы әсерлерін жасауға ғана емес, сонымен қатар қосымша модельдеу құралдарын да енгізуге мүмкіндік береді. Төменде 3ds Max-ке арналған кейбір плагиндердің тізімі келтірілген:
Төменгі Каракан
Төменгі Каракан — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каракан өзенінің сол жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Михаил Ризванович Авдеев
Михаил Ризванович Авдеев (4.01.1926, Башқұрт АКСР, Чекмагуш ауданы, Новокутовка ауылы) - Ұлы Отан соғысының ардагері. Татар.
Есептеу орталығы
Есептеу орталығы
200px|thmb|rightЕсептеу орталығы – ЭЕМ-ның көмегімен әр түрлі ақпараттарды жинайтын, сақтайтын әрі өңдейтін және ғылым, экономика, басқару, инженерлік, т.б. мәселелерді шешу кезінде күрделі әрі көлемді есептеу жұмыстарын орындайтын, сондай-ақ ЭЕМ-нің бағдарламаларын зерттейтін және жасайтын, дайындайтын арнайы ұйым (кәсіпорын) не оның жеке бөлімшесі. Есептеу орталығы өзінің атқаратын қызметіне қарай ұжымдық түрде пайдаланылатын есептеу орталығы, басқарудың автоматтандырылған жүйесінің құрамына енетін есептеу орталығы, есепке алуесеп беру құжаттамаларын өңдейтін орталықтар, т.б. болып ажыратылады. Жұмыс көлемі мен өңдейтін ақпараттың сипатына қарай есептеу орталығы-ның құрамына өнімділігі әр түрлі ЭЕМ-дер енеді. Жеке жағдайларда есептеу орталығының құрамына, негізінен, динамик. процестерді модельдеуге арналған аналогтық есептеуіш машиналар (мыс., ракетаның ұшуын немесе энергетика жүйесінің жұмысын басқару үшін) ендіріледі. Есептеу орталығының басқа түріне есепке алу, [статистистикалық], бухгалтерлік ақпараттарды өңдеуге арналған есептеу ст. жатады. Өңделетін ақпарат көлемінің тұрақты түрде көбейіп отыруы есептеу орталығындағы есептеуіш машиналардың санын арттырып, компьютерлерді бір-бірімен байланысқан жергілікті желілер түрінде пайдалануды қажет етеді.
Қазақстандағы Есептеу орталығы
Академиялық Инновациялық Университет,Алматы;
Тарихы
Орта мектептерде 1986 жылдан бастап “Информатика және есептеуіш техника негіздері” жаңа пәні енгізілді. Сол кезден бастап информатика пәнінің мұғалімі мамандарын дайындау үшін ең қажетті техника құралдары болып табылатын есептеуіш техникалары, соның ішінде компьютерлер алына бастады.Оңтүстік өңірінде оқу процесіне алғаш рет КУВТ (оқу есептеуіш техникасы кешені) есептер техникасы қолданылды. Есептеу техникасын ғылымда, білім беру саласында қолдану мәселесімен Оңтүстік өңірінде ғана емес, республикада алғаш болып қолданған ғалым, физика-математика ғылым кондидаты, физика ғылым кондидаты, профессор Қ.Бектаев сол кезде “Алгебра және ЕТ” деп аталатын кафедраны басқарды. Ол тіл білімімен есептеу техникасын ұштастырып, статистикалық лингвистиканың негізін салды, ғылымда Қ.Бектаевтың өзіндік мектебі қалыптасты.
Информатика мамандарын дайындау, оқу процесін қажетті техникалық құралдармен қамтамасыз ету жұмыстарын жүргізу техникалық институттың “Алгебра және есептеу техникасы” кафедрасына жүктелген болатын. Осыған орай кафедра жанынан, негізгі қызметі оқу процесін қамтамасыз ету болған, арнайы лаборатория ашылып, компьютерлік техниканың қарқынды дамуына орай институттың компьютерлік қоры үнемі жаңартылып, өсіп отырды.1990 жылдары ДБК-1. ДБК-2, КОРВЕТ, УКНЦ кластары жұмыс жасап, 1992 жылдан бастап институтқа ИСКРА 1038, 1990-1991 жылдары ЯМАХА-1, ЯМАХА-2, 1993-1994 жылдары PS/2, 1995 жылдары IBM PC AT-386, Pentium I, Pentium II, Pentium III, Pentium IV келе бастады.
200px|thmb|right Лаборатория 1994 жылы “Алгебра және есептеуіш техника” кафедрасынан бөлініп, оқу-әдістемелік бөлім ретінде ашылды. Оның алғашқы меңгерушісі болып, физика-математика ғылымдар кондидаты Б.Сариев тағайындалды. Оқу-әдістемелік бөлім 1996-1997 жылдары “Компьютер орталығы”, одан соң “Есептеу орталығы” деп аталып, оны п.ғ.к. Р.Кадірбаева, П.Алтынбекова, Қ.Мамаев басқарды.
Ал 2004 жылдан бастап  физика-математика ғылымдар кондидаты, доцент М.Сарыбаев басқарып келеді. Есептеу орталығы тестік емтихандарды компьютерде қабылдау жұмыстарына жетекшілік жасай отырып, оқу процесіне қажетті программалық жабдықтау мәселелерімен айналысуда.
Инстиутта есептеу орталығымен қатар барлық факультеттерде компьютерлік класстар ашылған. Олар өзара жергілікті желімен байланысқан, желі арқылы интернетті пайдалану мүмкіншіліктері жасалған.Есептеу орталығы кіші баспахана институтқа қажетті бланк, журналдар, силабустар, оқу-әдістемелік құралдар шығарады.
Міндеті
175px|thmb|rightЕсептеу орталығы негізгі міндеті - университеттің ақпараттық жүйесін (инфрқұрылымын) қалыптастыру және дамыту. Есептеу орталығы мынадай бағыттар бойынша қызмет көрсетеді:
1.Академиялық инновациялық университетінің оқу-әдістемелік, ғылыми-зерттеу, кадр, кітапхана, есеп-қисап және т.б бөлімдері мен деканаттарын керекті бағдарламалармен қамтамасыз ету;
2.Жүйелік желі және интернет жүйесі арқылы университеттің ақпараттық желісін құру және жобалау;
3.Оқу үрдісі үшін және университеттің барлық құрылымдық бөлімдерін компьютерлермен, коммуникация құралдарымен қамтамасыз ету және дұрыс жұмыс істеуін қадағалау;
4.Интернет жүйесін пайдалануға беру мен қадағалау;
5.Бағдарламалармен қамтамасыз ету және ақпараттық сервис;
6.Университет оқытушылары мен қызметкерлерін заманауи бағдарламалар мен ақпараттық технологияларды пайдалануға үйрету.
Сілтемелер
Академиялық Инновациялық Университет;
Дереккөздер
Санат:Техника
Эдуардо Саверин
Эдуардо Саверин (19 наурыз 1982) - бразильдік тегі бар американдық, Facebook-тың нгізін қалаушылардың бірі. 2011 жылы 4 қаңтарда компанияның құнын анықтаған соң, оның 5% акциясы $2.5 млрд. жетеді. Қазір Сингапурда өмір сүріп жүр. Бразилияның азаматы.
Өмірі
Эдуардо Саверин еврейлердің отбасысында, Сан-Паулуда дүниеге келген. Майамида өскен. Әкесі үй сату саласында жұмыс істеген. Эдуардо Майамидағы Гулливер мектебінде білім алып, оны Гарвард университетінде жалғастырды. 2006 жылы Саверин университетті үздікпен бітіріп экономика саласында диплом алды.
Марк Цукербергпен 1 курста танысады. Екінші курста олар бірге - The Facebook жобасын ашады. Саверин негізгі инвесторы және коммерциялық директоры болған. 2004 жылы жазда Саверин Нью-Йоркке практика жинауға кетеді, ал Марк жобаны дамытуды жалғастыра берді. Цукерберг сол кедері Шон Паркермен және Питер тилмен танысады, олар оған Facebook-қа инвесторлар іздеумен көмектесті. Кейінірек Эдуардо Цукербергтен ажырап кетеді. Ал оның компаниядағы 34% акциясы 2005 жылдың сәуірінде 0,03% төмендеп кетеді. Саверин сотқа арызданып 2009 жылы сот Савериннің компанияда 5% акциясы бар екенін дәлелдеді.
2013 жылдың 10 наурызында Эдуардо Саверин Forbes-тың ең жас миллиардерлерінің алғашқы 10-на кіреді. Оның капиталы 2,2 млрд. доллар.
Экранда
2010 жылы "Қоғамдық жүйе" фильмінде Савериннің ролін Эндрю Гарфилд ойнайды.
Сілтемелер
Санат:19 наурызда туғандар
Воим (Нердва тармағы)
Воим — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нердва өзенінің сол жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сарыоба (тау, Желдіадыр тауларының шығысы)
Сарыоба – Желдіадыр тауларының шығысындағы Жаманкөң мен Жақсыкөң өзендері аралығындағы тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Баршын ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 432 м. ұзындығы 8 км, ені 4 км. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған оқшау таудың беткейі жатық, төбесі доғалданып келген.
Өсімдігі
Беткейі мен етегінің қызғылт қоңыр, қоңыр топырақ жамылғысында қараған, жыңғыл, ши аралас бетегелі-бозды, жусанды-еркек шөпті дала ландшафтысы қалыптасқан. Шығысындағы Жаманкөң өзені бойында астық тұқымдас шалғынды өсімдіктер өседі. Алабы - мал жайылымы.
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы таулары
Балалықтың құт мекені
«Балалықтың құт мекені» – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі-түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тілдеріндегі деректі фильмі (1987).
Режиссер – Рымбек Нығметұлы Әлпиев, операторы – Ф.Аранышев.
Дереккөздер
Санат:Қазақтелефильм фильмдері Санат:1987 жылғы фильмдер Санат:Қазақстан деректі фильмдері
Үлгі (Аққайың ауданы)
Үлгі — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Иванов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан шығысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 294 адам (151 ер адам және 143 әйел адам) болса, 2009 жылы 132 адамды (68 ер адам және 64 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Шоқ
Шоқ (түп) — ағаш немесе темір діңгектердің тобы. Олар тау үңгірлерінде өте күрделі қиын жағдайда бірінің жанына бірі белгілі бір тәртіппен қойылады. Нақтылы жағдайға байланысты шоқтағы діңгектердің саны 4—9 және одан да көп болуы мүмкін. Олардың бір-бірінен ара қашықтығы 0,1—0,2 м болып келеді. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Вилела (Повуа-де-Ланьозу)
Вилела (Повуа-де-Ланьозу) (Vilela (Póvoa de Lanhoso)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Повуа-де-Ланьозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 674 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,18 км² шамасында. Халық тығыздығы — 161,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Асабұқа Яняұлы
Асабұқа Яняұлы  (1262 — 1309) — қоғам қайраткері, Юан патшалығының шүймиүян (мемл. дәрежедегі әскери істер мин-гі) бастығы. Қаңлы мемл. бірлестігі ханының ұрпағы. Монғолдар қаңлыларды бағындырғанда А-ның әкесі Яняны жесір қалған шешесімен бірге патша ордасына алып кеткен. Яня ержеткен соң ел билеп, князь шеніне ие болды. Асабұқа сол жерде туды. Ол өзінің зеректігімен, іскерлігімен көзге түсіп, он төрт жасында Орда атқосшысы, кейін Чыңзұң Темір патшаның әскери қызметшісі болды. Ұзұң Хайсан патша тұсында шүймиүян бастығы дәрежесіне көтерілді.
Санат:Юань әулеті
Санат:1262 жылы туғандар Санат:1309 жылы қайтыс болғандар
Жанболат Мәжитұлы Досмұхамбетов
Жанболат Мәжитұлы Досмұхамбетов (1933 жылы туған, Астрахан облысы Владимир ауданы Басқұншақ ауылы) – мұнайшы, ғылым кандидаты (1978). Қазақ КСР-інің еңбек сіңңрген геолог барлаушысы. И.Губкин атындағы Мәскеу мұнай-газ институтын бітірген (1958). 1958 – 68 жылы Мақат бұрғылау кеңесінде инженер-геолог, аға геолог, Батыс Қазақстан геология басқармасының аға геологы болып, Шығыс Жетібай, Қарамандыбас, Тасболат және Теңге кен орындарының ашылуына тікелей басшылық еткен. 1968 – 87 жылы Қарақия мұнай барлау экспедициясының, Жетібай бұрғылау жұмыстары, Маңғыстау барлау-бұрғылау басқармасының бас геологы. 1987 – 96 жылы Қазақ мемлекеттік мұнай өнеркәсібінің ғылыми-зерттеу және жобалау институтында лаборатория меңгерушісі болды. «Халықтар достығы» орденімен (1986), «Еңбектегі ерлігі үшін» (1971), «Ерен еңбегі үшін» (1970) медальдарымен марапатталған.
Санат:Геологтар Санат:КСРО геологтары Санат:Қазақстан геологтары Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары Санат:Философия ғылымдарының докторлары
NGC 2463
NGC 2463 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Сосновка (Мишкин ауданы)
Сосновка — Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл, Большесухояз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 638 адамды құрады. Пошта индексі — 452351, ОКАТО коды — 80243815003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Хакастар
Хакастар (өзд.атауы-тадар, хоорай; ескір. минусин және абакан татарлары немесе түріктер) — Ресей Федерациясы құрамындағы Хакасия Республикасының жергілікті тұрғындары. Хакасия, Тыва және Красноярск өлкелерінде де тұрады. Жалпы саны 81 мың адам (2003).
Тілі
Антропол. жағынан оңт. сібір (тұран) нәсіліне жатады. Түркі тобындағы хакас тілінде сөйлейді, үш диалектісі сақталған. Жазуы кириллицаға негізделген. Хакас тілі – Хакасия Республикасының мемлекеттік тілі (Конституция 1995; Тілдер туралы заң 1992). Хакас тілінің жазуы сагай және качин диалектілерінің негізінде құрылған, 1924–1929 жылдары орыс (кириллица) графикасы қолданған, 1929–1939 жылдары латын әліпбиіне, 1939 жылдан бастап қайтадан орыс (кириллица) графикалық негізіне аударылған. Хакас тілі төрт диалектіге бөлінеді: качин, сагай, кызыл және шор.
Тарихы
нобай|солға|250px|Хакастар. ХХ-ғасыр Хакастар этногенезінде түрік (енисейлік қырғыздар, телеуттер, т.б.), кет (ариндер, кталар, т.б.), самодий (маторлар, комасиндер, т.б.) құрауыштары өзіндік рөл атқарған. Хакастар-дың 17 ғ-ға дейінгі тарихы аз зерттелген. Олар ерте заманда аңшылықпен және мал шаруашылығымен айналысқан. Орта ғасырларда Енисей қырғыздарының құрамында болды.
1209 ж. Шыңғыс ханға, кейіннен ойраттарға бағынды. Бір бөлігі Тянь-Шань өңіріне қоныс аударып, қырғыз халқының қалыптасуына ұйтқы болды. 17 — 18 ғ-ларда Хакастар Минусин қазаншұңқырын бірнеше шағын ұлыс болып мекендеген. 18 ғ-да оларды Ресей өз құрамына қосып алды. Нәтижесінде Хакастар дәстүрлі дінін (бақсылық, аруаққа табыну, т.б.), ұлттық тілін, ру-тайпалық бөлінісін жоғалта бастады. Қазан төңкерісіне дейін Хакастарды минусиндік және абакандық “татарлар” немесе “түріктер” деп те атаған.
Кәсібі
Хакастар жартылай көшпелі мал шаруашылығы, аңшылық және егіншілік кәсібімен айналысқан, сонымен қатар құс өсірген. Әйелдер қой терісінен киім, аяқ киім тіккен. Киіз басумен де айналысқан. Сиыр, жылқы терісінен ыдыс-аяқ, сандық, сауыт-сайман жасалған. Одан кілемдер, киіз үйдің төсек-орындары жасалды.
Хакастар балық аулаумен айналыса бастады. Өйткені, олар өмір сүрген өңір өзен-көл балығына бай болған. Бұл хакастардың көмекші кәсібінің бір түрі болды. Күзгі-көктемгі маусымда балықтарды үлкен торларды пайдаланып, топ-топ болып аулайтын. Хакас әйелдері тоқымашылықпен айналысқан.
Хакастар 10-15 тұрғын үйден тұратын ауылдар құрады. Оларды аалдар деп атаған. Көбінесе олар туысқан отбасылар болды. Киіз үй хакастардың дәстүрлі баспанасы болып саналады. Ғимараттар кең, конус тәрізді үлкен шатырмен жасалды.
Мәдениеті
Киімдерін аң, мал терілерінен тіккен. Әйелдері ұзын тон, шапан, жағалы ұзын көйлек, т.б. киімдер киген. Әр түрлі әшекейлер, (алқа, т.б.) таққан. Қолөнерінде ұсталық кәсіп, зергерлік дамыған. Көп жағдайда тұрмысқа қажетті бұйымдар жасап, малға, т.б. бағалы заттарға айырбастап отырған. Өз фольклоры сақталған. Қазіргі таңда ассимиляцияға ұшырағанына қарамастан, бұрынғы жосын-жоралғыларын, салт-дәстүрлерін қайта жаңғыртуға ұмтылуда.
Ерлерге арналған күнделікті киім көйлек пен шалбардан тұрды. Көйлектің үлкен жағасы, тар манжеттермен аяқталатын бос жеңдері болды. Үстіне матадан немесе жібектен жасалған халат (мерекелік) киеді, ол кең түсті белбеумен буылған. Бастарына цилиндр пішінді бас киім киді. Әйелдердің ұлттық киімдері әдемілігімен, сымбаттылығымен ерекшеленеді. Әйелдер гардеробының негізгі бөлшектері - етегі ұзын көйлек. Көйлектер дәстүрлі түрде ашық түсті маталардан тігіледі. Үстіне жеңсіз күртеше киеді, ол кестелермен, өрнектермен безендірілген. Сыртқы киімдері - кафтан немесе тон. Мереке күндері әйелдер ұлттық әшекей - пого киеді. Бұл моншақтармен, маржандармен, інжу-маржан декорымен кестеленген көкірекше.
Қазақстандағы хакастар
Қазақстанның хакас диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай:
1989 жылы КСРО халық санағының материалдарын өңдеу нәтижесінде алынған қосымша статистикалық мәліметтер бойынша хакастардың 76,7%-ы өз ұлтының тілін ана тілі деп санайды, алайда олардың тек 2,9%-ы ғана хакас тілін еркін меңгерген; 23,1%-ы орыс тілін ана тілі деп санайды, бірақ олардың 67,3%-ы орыс тілін еркін меңгерген. Тек өз этносының тілінде сөйлейтін біртілділер Ресей Федерациясының хакастарының 8,9%-ын құрайды. 1999 жылғы санақ бойынша Қазақстан хакастарының қостілділік дәрежесі мынадай түрде анықталды: біртілділер – 169 адам (47,6%), қостілділер – 186 адам (52,4%).
Маццо-ди-Вальтеллина
Маццо-ди-Вальтеллина (Mazzo di Valtellina) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1071 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 71 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 23030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Асунсьон
Асунсьон (Asunción, толық ресми атауы Nuestra Señora Santa María de la Asunción, Paraguay) — Парагвайдың астанасы. Парагвайдың батыс бөлігінде, Парагвай өзеніне Пилькомайо өзені құятын жердегі сол жағалаулық аңғарда орналасқан. left|thumb|230px| Қаланың орталығы
Астана тропиктік ормандар аймағында орналасқан. Парагвай өзені жағалауларының бір бөлігі батпақтанған. Табиғи өсімдіктері, негізінен, пальмалар мен дәнді шөптесін өсімдіктерден құралады. Күн ыстық болатын күндері Асунсьон тұрғындары зиянды жәндіктер: кене, шегіртке, масалардың үлкен ордаларының шабуылынан зардап шегеді. Асунсьон халқының саны 900 мыңнан астам адамды құрайды. Астана тұрғындарының басым бөлігі (90%-дан астамы) гуаранилар (шығу тегі испан-үндіс метистері), сондай-ақ қалада Аргентина мен Бразилиядан шыққандар, немістер, италиялықтар, португалдар, жапондар мен орыстар да тұрады. Мемлекеттік тіл — испан тілі болып табылады белгілі бір дәрежеде гуарани тілі де таралған Асунсьонның дінге сенетін халқының көпшілік бөлігі католиктер, протестанттар мен православие христиандары да бар.
Асунсьонның негізін 1537 жылы 15 тамызда испан жаулап алушылары христиан мерекесі күні — Успения Әулие Құдай жаратушы күні қалады. Сондыктан да қаланың бастапқы атауы — "Гуидад де Нуэстра сеньора де Лa Асунсьон", испан тілінен аударғанда "біздің Құдай жаратушы Успения ханымның қаласы" болды. Бұдан кейін қала қарапайымдау — Асунсьон (аудармасы Успения) деп атала бастады. 1811 жылы Парагвайдың тәуелсіздігі жарияланған соң, Асунсьон Парагвайдың астанасы болып танылды. Парагвай өз бейтараптығын мәлімдеген Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, Асунсьон өздері жасаған әскери қылмыстары үшін жазадан тығылып жүрген гитлерлік Германияның бұрынғы офицерлері үшін паналайтын жер болды. Астанада 1954 жылдан 1989 жылға дейін елде әскери-полицейлік диктатура орнатқан реакцияшыл генерал Д.Стресснердің резиденциясы орналасты. 1989 жылы ақпанда Асунсьонда А.Стресснердің билігін құлату мен астана мен тұтастай алғанда бүкіл елдің әлеуметтік және экономикалық өмірінде оңды қайта құрулардың басталуына жол ашқан әскери төңкеріс болып өтті. 1000px|center|thumb|Асунсьон Қаланың тарихи орталығының архитектуралық бейнесінде отарлық кезеңнің айқын белгілері бар. Асунсьон мен оның оңтүстік-шығыстағы айналасында XVI—XVIII ғасырларда иезуиттер тұрғызған шіркеулер мен монастырьлардың асқақ ғимараттары орналасқан.
Астанада бірнеше жоғары оқу орындары, оның ішінде Асунсьонның Ұлттық университеті мен Католиктік университет бар. Парагвай өзенінің сол жағалауында орналасқан Асунсьон мен оның айналасы шетелдік Туризмнің негізгі аймағы болып табылады. Астанаға келген туристерді бұта өсімдігінің майда уатылған жапырақтарынан қайнатылған, елде өте кең тараған сүйікті дәстүрлі сусын — ыстық немесе суық матэ шайымен міндетті түрде сыйлайды. Мұндай сусын қаланың көптеген қонақтарына нағыз таңсық нәрсе болып табылады, өйткені матэ приматтық жағдайларды өте талғайды және Оңтүстік Американың белгілі бір аудандарында ғана өсіріледі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Асунсьон