cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бауыраяқтылар
Нерв жүйесі
Осы аталған негізгі ганглиялардан басқа жеке мүшелерді жүйкелендіретін қосымша ганглиялар да түзіледі, мысалы, буккальді немесе жұтқыншақжұп ганглиясы. Артқыжелбезектілер (Opistobranchia) мен өкпелілер (Pulmonata) класс тармағының өкілдерінде ганглиялар саны бес емес — жеті жұп болады. Басқа бауыраяқтыларда ганглиялардың бір-бірімен қосылу салдарынан олардың саны азаяды. Бауыраяқтылардың жүйке жүйесі асимметрияның пайда болуына байланысты күшті өзгерістерге ұшыраған. Оның негізі мынада: барлық алдыңғыжелбезектілер және төменгі сатыдағы артқы-желбезектілер мен өкпелілер класс тармағының өкілдерінің плевровисцеральді коннективтері айқасады, коннективтің созылып кетуінің салдарынан сонда орналаскан жұп париетальді ганглиялар орындарын ауыстырады, яғни сол жағындағы ганглия оң жағына (ішектің астына), ал оң жағындағы — сол жақ денесіне (ішектің үстіне) ауысады. Бауыраяқтылардың мұндай жүйке жүйесін хиастоневральді немесе айқасқан деп атайды. Жоғарғы сатыдағы артқыжелбезектілер мен өкпелілер класс тармақтарының өкілдерінде плевровисцеральді коннективтерінің айқасуы байқалмайды, бірақ оң жақ плевровисцеральді коннективасы сол жағындағысынан қысқарақ болады. Мұндай жүйке жүйесін эвтиневральді немесе айқаспаған деп атайды. Көп жағдайда жоғарғы сатыдағы бауыраяқтылардың плевровисцеральді коннективаларының соншалықты қысқаруы нәтижесінде барлық ганглиялар қосылып жұтқыншақтың айналасында үлкен бір ганглияны құрайды.
Сезім мүшелері
Бауыраяқтылардың сезім мүшелеріне — сипап сезу, химиялық сезім (осфрадиялар), тепе-теңдік (статоцист), көздері тағы басқа мүшелері жатады. Сипап сезу қызметін бас қармалауыштары, мантия жиектері және басқа да мүшелері атқарады. Химиялық сезімі — осфрадиялар. Олар желбезектердің түбінде орналасып, жетілген күйінде, екі жағында 100—150 жапырақшалары бар ұзын қалақша тәрізді болады, сондықтан да желбезектерге бір шама ұқсас. Қалақшаның іші ганглиозды клеткаларға тола, олардың жүйке талшықтары жапырақшаларға қарай бағытталып жатады. Статоцист немесе тепе-теңдікті сақтау мүшесі барлық бауыраяқтыларда бар. Статоцист — екі жабық көбікше пішіндес болып педальді ганглиялардың қатарында орналасады. Олардың ішкі эпителий қабаты тербелмелі және сезгіш клеткалардан түзілген, кейде сезім клеткаларынан ерекше қатпар немесе "есту дағы" оқшауланады. Көпіршік ішіндегі сұйықтықта 1-ден 100-ге дейін статолиттер деп аталатын ұсақ көмір қышқыл ізбестті тасшалар (есту қызметін атқаратын) жүзіп жүреді. Моллюскалардың денесі ауытқыған кезінде, статолиттер өз қалпын өзгертіп сезім клеткаларына әсер етеді де, олар жүйке клеткаларын қоздырып, сол сәтте моллюска кеңістікке бағытын бағдарлайды.
Республика (газет)
Тарихы
Шілде айында салыққа байланысты айыптауға сәйкес Петрушоваға 18 ай мерзімді түрмеге қамау үкімі берілді. Бірақ бұл іс амнистияға жататын болып, Петрушова түрмеге түскен жоқ. Осы істен соң ол елді тастап, Ресейге кетті. Жанұясының қауіпсіздігі үшін олардан арада тұрып, газетті Ресейде Интернет арқылы басылуын жалғастырды.
Бауыраяқтылар
Сезім мүшелері
Жоғарыда көрсетілгендей статоцистаны церебральді ганглиялар жүйкелендіреді. Бауыраяқтылардың басындағы артқы қармалауыштарының ұшында немесе түбінде бір жұп көздері орналасқан. Эволюция барысында бауыраяқтылардың көздері жай көз шұңқырларынан көз жанары мен шыны тәрізді денесі бар көз қапшықтарына дейін күрделенеді. Жоғарғы сатыдағы бауыраяқтыларда көздің негізін көз бұршағы, шынылы дене және торлы қабық құрайды.
Республика (газет)
Тарихы
Петрушова еңбегі үшін 2002 жылы АҚШта орналасқан мемлекеттік емес ұйым Журналистерді қорғау Комитетімен Халықаралық Пресса Бостандығы марапатымен марапатталды.
Бауыраяқтылар
Дамуы
Бауыраяқтылардың сырттай ұрықтануымен қатар (қарапайым түрлерінде), көпшілігінде іштей ұрықтану дамып қалыптасқан. Жұмыртқаларын денесінен бөліп, ауада тез қатпайтын сұйық заттың — пілләнің ішіне салады. Жұмыртқаның бөлшектенуі көпқылтанды құрттардікі (Polychaeta) сияқты толық, біркелкі емес, спиральді, детерминативті. Бұларда да төрт макро-мен микромерлері құралады (А,В,С,Д және a,B,c,d) және Д бластомерадан, оның 4d ұрпағынан мезодерма қалыптасады. Төменгі сатыдағы алдыңғыжелбезекті (Prosobranchia) моллюскалардың жұмыртқаларынан көпқылтанды құрттарға тән трохофора тәрізді дернәсіл шығады. Ол ауыз үсті немесе прототрох деп аталатын кірпікшелі белдеулерінің көмегімен біраз уақыт судың жоғарғы қабатында жүзіп жүреді де, кейін метаморфозға ұшырап, келесі желкен немесе велигер (лат. velum-желкен) дернәсіл сатысына ауысады. Жоғарғы сатыдағы алдыңғыжелбезектілер мен барлық артқыжелбезектілердің (Opisthobranchia) жұмыртқаларынан бірден желкен немесе велигер балаңқұрты шығады. Желкеннің ауыз алды бөлімінде, әрқайсысы толқынды кірпікшелер күлтесімен жиектелген (дернәсілның аты осыдан), 2—4, кейде 6 (Atlanta туысында) бүйір қалақшалары дамыған. Сонымен қатар, ауызының алдында қармалауыштары мен көздері, ауызының артқы, денесінің бауыр жағында аяқтың бастамасы мен статоцистер дамиды. Желкеннің арқа жағындағы эктодерма қабаты қалыңдап, кейін пайда болған ойыққа батып, оның түбінде бақалшақ безін түзеді. Бақалшақ безінің артында эктодерма қабаты қатпарланып мантия қуысының бастамасы мен қылаулатқышты жауып жатады. Өкпелілерде (Pulmonata) мантия қатпарлары денесінің оң жағында тереңдей түсіп, бірте-бірте алдыңғы ұшына өсуін жалғастырады. Төменгі сатыдағы бауыраяқтыларда мұның орнына мантия қуысының бастамасы, қылаулатқыш пен бақалшағы 180°-қа күрт айналады да ақырында қылаулатқыш дененің алдыңғы ұшында жатады. Желкен біраз уақыт суда жүзіп жүреді де, кейін су түбіне түсіп, ауыз алды кірпікшелер күлтесі редукцияланып, ересек түріне айналады. Жоғарыда сипатталған метаморфоз Prosobranchia мен Opisthobranchia класс тармағының өкілдерінде байқалады, ал Pulmonata класс тармағы өкілдерінің дамуы тікелей жүреді, яғни ұрықтың түрлене өзгеруі сатысы соңына дейін жұмыртқа қабығының ішінде өтеді де, сыртқа ересек түріне ұқсас моллюска шығады.
Республика (газет)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан газеттері Санат:Орыс тілді газеттер
Бауыраяқтылар
Дереккөздер
Санат:Ұлулар‎
Шиллингсфюрст
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2712 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 27,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 71 198. Қаланың басшысы — Фридрих Вит.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Түрік бұршағы
Түрік бұршағының 100 г - 54 ккал
Құрамында ағуыз, жасұнық, фосфор, калий, С дәрумені, А дәрумен негізі, кальций, темір бар.
Қуат беретін дән
Құрамында ас қорытуды жақсартатын жасұнық бар, жүрек жұмысына жақсы әсер етеді, сонымен қатар қан құрамындағы қанттың деңгейін реттейді. Түрік бұршағы ағзаны қан құрамындағы қанттың деңгейін жоғарылатпай, біртіндеп қолданылатын қуатпен қамтамасыз етеді.
Түрік бұршағы әлемді жаулап алуда
Бізге ноқат Таяу Шығыстан келді, ал оған ол Солтүстік Африкадан және Үндістаннан келді. Финикяндар оны Испанияға алып келді. Оған жылы әрі құрғақ ауа райы қажет болғандықтан, ноқат Еуропа бойынша өзінің салтанатты шеруін Жерорта теңізі бассейнінде аяқтады. Испандықтар оны Америкаға алып келді. Ол мексикан, испан, итальян және үндістан тағамдарында қалып қойды. Бірақ ең алдымен, ол Шығыс тағамдарының белгісі болып табылады.
Етті алмастыру Құрамында ағуыз мөлшерінің көп болуының арқасында, ноқат вегетариндық емдәмде етті алмастырушы ретінде қолданылады. Нут бұршақтары көкөністері
Әр түрлі жүз әд3с
Саяхатшылар мен туристерді түрік бұршағының дайындалу әдісінің әр түрлілігі таң қалдыруы мүмкін. Араб елдерінде ол хумус (езбе), фалафель (кішкені шар түріндегі жылы асарлық) немесе кус-кус сияқты ұлттық тағамдардың басты құрамдас бөлігі болып табылады. Сонымен қатар оны ұнтақтайды, сосын оны тұздықтарға қосады немесе кофені алмастырушыны дайындау үшін қолданады. Түрік бұршағын сорпалар мен салаттарға салады, ал Үндістан мен Пәкістанда ноқаттың жас бұршаққындарын асқа көкөніс ретінде қолданады. Шығыс елдерінде түрік бұршағының пісірілген дәндері жеңсік тағам болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
748 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:748 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:748 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Новокубан ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Новокубанка, Алтайское ауылдары кіреді. Орталығы – Новокубанка ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2036 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Шортанды ауданы ауылдық округтері
Хауесвилл (Кентукки)
Қала тұрғындарының саны 971 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 21-35200.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
(1026) Ингрид
(1026) Ингрид — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1923 жылы 13 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.
Неміс астрономы Альбрехт Карштедтің кіндік баласы атымен аталды.
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Алғашқы тағам
thumb|200px|[[Азербайжан тағамы]] Алғашқы тағам - тағам қабылдау алдында берілетін салқын тамақ.
Дереккөздер
Vorspeise Antaŭmanĝo Aperitiefhapje Ordövr
Майбалық көлінің минералды суды
Майбалық көлінің минералды суды
Майбалық көлінің минералды суды — Ақмола облысы Бурабай кентінен батысқа қарай 6 км жерде орналасқан минералды су қоры. Ауданы 1 км², ең терең жері 6 м. Тік жағалары түп және борпылдақ жыныстардан тұрады, маусымдық жауын-шашын мен жер асты суларымен толығады. Көлдің хлоридті-сульфатты суында 17,5 мг/л бром бар. 1913 — 70 ж. су деңгейінің 2 м-ден артық төмендеуінен судың жалпы минералдары 6,6 г/л-ден 25,9 г/л-ге дейін артты. Көл суы гастрит, т.б. ауруларды емдеуге пайдаланылады. Химмялық құрамы мен шипалық қасиеті жағынан Майбалық көлінің минералды суды республиканың бірсыпыра бальнеолды курорттарында қолданылатын судан кем түспейді. 1968 — 70 ж. көл маңында бұрғыланған ұңғымалар нәтижесінде біршама тереңде жатқан, құрамы хлорлы-сульфатты, натрийлі-магнийлі, натрийлі, минералдары 5,8 — 152,2 г/л, бром мөлшері 3 — 137,2 мг/л су бар екендігі анықталды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан минералды сулары
Дирсеу
Биографиясы
Клубты өте көп ауыстырған футболшы, сол себепті де оны "сыған" деп атаған. 1995 жылы әуе апатынан көз жұмғанша футболмен қоштаспады. Карьерасында Испанияның, Бразилияның, Италияның, Мексиканың, АҚШ-тың клубтарында ойнады.
1978 жылғы әлем біріншілігінің екінші кезеңінде Перудің қақпасына екі гол енгізді, үшінші орын үшін кездесуде Италияның қақпасына жеңіс добын енгізді. Бұл ойында Бразилия 2:1 есебімен жеңіске жетті.
1991-93 жылдары мини-футболда да бақ сынады.
1993 жылы 41 жасында карьрерасына нүкте қойды, бірақ 1995 қайтадан жаңғыртып, Мексиканың "Венадос Ютакан" клубында доп тепті.
Сілтемелер
Санат:Ботафого ФК ойыншылары Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары Санат:Наполи ФК ойыншылары Санат:Асколи ФК ойыншылары Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары Санат:Анкараспор ФК ойыншылары Санат:Бразилия футболшылары
Құли Бекесұлы
Құли Бекесұлы(1902, Қаратөбе ауданы, Шөптікөл ауылы 14.10.1985,сонда) — емші, көріпкел. Құлидың атасы Аққұл, әкесі Бекес те — иман болған, әулие атанған адамдар. Оған ақыл-есі ауысқан, басы ауыратын адамдар келіп емделген, бала көтермей жүрген келіншектер қаралған. Кез келген науқасты сырқат-кеселінен айықтыратын қасиеті болған. Құлидың емшілік қасиеті кейінгі ұрпақтарына да дарыған. Қазір қызы Дәметкен ауруларды қарайды. Құлидың күмбезделген зираты бар, бұрынғы «Шептікел» кеңшарының 1-фермасы аумағындағы қорымда.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Жаңа тумбагуш
Жаңа тумбагуш — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Ескі тумбагушев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 168 адамды құрады. Пошта индексі — 452636, ОКАТО коды — 80258865006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Обенайм
Обенайм (Obenheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,99 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67338, пошта индексі — 67230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1394 адамды құрады. Халық тығыздығы — 174,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
ЮНКТАД
ЮНКТАД(UNCTAD – Unіted Natіons Conference on Trade and Development – Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясы) – Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының халықаралық сауда ұйымы болып табылмайтын органы. 1964 ж. құрылған‚ оған 168 ел мүше. Негізгі міндеттері: халықараралық сауданы‚ мемлекеттер арасындағы тең құқықты өзара тиімді ынтымақтастықты дамытуға жәрдемдесу‚ халықараралық экономикалық қатынастардың жұмыс істеуі жөнінде жан-жақты ұсыныстар әзірлеу‚ т.б. Жұмыстың топтық әдісі бойынша мүше мемлекеттер әлеумметтік-экономикалық және географиялық қағидаттар бойынша төрт топқа бөлінген. ЮНКТАД шешімдері қарарлар немесе мәлімдемелер нысанында қабылданады және ұсыныс сипатында болады. Бұл ұйымның қамқорлығымен көп тарапты келісімдер мен конвенциялар әзірленеді‚ оның жұмысына бірқатар халықаралық ұйымдар қатысады. Жоғары органы – Сауда және даму жөніндегі Конференция мен Кеңес‚ оның шеңберінде алты комитет жұмыс істейді.
Дереккөздер:
Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы Санат:Халықаралық ұйымдар
Ескюре
Ескюре (Escurès) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64210, пошта индексі — 64350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 160 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Түменбай Орынтайұлы
Түменбай Орынтайұлы - (XVII ғасырдың соңы - XVIII ғасырдың басында өмір сүрген, қазіргі Райымбек ауданы) - би. Тегі Албан руынан. Ұлы Жүз қазақтарының Ресейдің қол астына кіру жөніндегі өтінішіне қол қою уәкілетіне ие болған беделді тұлғалардың бірі. Ел аузындағы аңыздарда, көбінесе, Түменбайдың көріпкелдік қасиеті жиі ауызға алынады. Оның балалары - Алпар мен Тұлпар, немересі Саурық ұлт азаттығы үшін күрескен батырлар ретінде халық жадында қалған. Ал Саурықтар тарайтын шөбересі - Ұзақ батыр 1916 жылы Қарқара көтерілісі басшыларының бірі болған. Райымбек ауданының орталығы, Кеген ауылының оңтүстігінде Түменбай атындағы ауыл және бұлақ бар. Бұлақтың шығысындағы батыр зиратына биіктігі 3 - 4 метр күмбез тұрғызылған.
Дереккөздер
Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Тишин полиметалл кен орны
Тишин полиметалл кен орны - Шығыс Қазақстан облысындағы Риддер қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км жерде. 1958 жылы ашылған. Кен орнын А.А. Малыгин, В.В. Попов, Б.В. Беспаев, Э.С. Төлеубаев, т.б. ғалымдар зерттеген.
Геологиялық құрылымы
Кен орны Кенді Алтайдың солтүстік-шығыс мыжылу белдемінің батыс тармағы саналатын Кедров-Бутачиха жаншылу белдемінің ендік Лениногор грабен-синклиналімен қиылысқан жерінде орналасқан. Ол девон кезеңінің кентас сыйыстырушы тау жыныстары альбитофирлердің, диорит-порфирлердің, габбро-диабаздардың көптеген дайкаларымен қиылған жанартаутекті тау жыныстарынан қалыптасқан. Кен денесі ендік бағыттағы мыжылу белдемдерімен көмкерілген.
Жатыс сипаты
Негізгі кен шоғыры ильинск және сокольный подсвиталарының жанасқан жерінде пайда болған ұзындығы 1 км-ден жоғары, ені 200 м-ге созылып жатқан гидротермалдық өзгерген тау жыныстары белдемінен орын алған. Екі (Негізгі және Солтүстік-батыс) телімге бөлінген.
Минералдануы, құрамы
Минералдары: сфалерит, галенит, халькопирит, пирит. Мысалы, қорғасын, мырыш металдарының өзара қатынасы 1:2,6:12. Пайдалы қоспалары – алтын, күміс, кадмий, селен, теллур. Кентас ашық және шахта әдістері бойынша өндіріледі. Аса ірі кендерге жатқызылады.
Дереккөздер
Санат:Шығыс Қазақстан облысы кен орындары Санат:Полиметалл кендері
Шегендеуші құбырлар және олардың қосылыстарының құрылымы
Шегендеуші құбырлар өлшемі.
Шегендеуші құбырлар мен оларға арналған муфталар ГОСТ 632-80 бойынша келесі өлшемдерде жасалып шығарылады (құбырдың шартты диаметрі, мм): 114; 127; 140; 146; 168; 178; 194; 219; 245; 273; 299; 324; 340; 351; 377; 406; 426; 473; 508. 351, 377 және 426 мм өлшемді құбырларды қолдану ұсынылмайды. Жеткізілетін құбырлардың ұзындығы 9,5 метрден 13,0 метрге дейін болады, алайда жеткізілген құбырлар партиясынан 20 %-ға дейін 8... 9,5 м ұзындықты және 10 %-ға дейін 5... 8 м ұзындықты құбырлыр рұқсат етіледі. Құбырдың бір жақ шетіне муфта бұралып бекітілген, ал бұранданың келесі шеті қауіпсіздендіретін сақинамен қорғалған. Құбыр шетінен 0,4... 0,6 м қашықтықтағы муфтадан еркін әрбір құбырда келесі таңбалар қағылады: шартты диаметр, мм; құбыр нөмірі; беріктік тобы; бұранда ұзындығы («созылған»); қабырға қалыңдығы, мм; жасап шығарушы зауыттың тауарлық таңбасы; шығарылымның айы мен жылы. «Созылған» таңбасы тек қана созылған бұрандалы құбырларға қағылады. Таңбалар жанынан құбыр бойымен ашық тұрақты бояумен келесі мәліметтер жазылады: шартты диаметр, мм; болаттың беріктік тобы; қабырға қалыңдығы, мм; құбырды жасап шығарушы зауыттың тауарлық таңбасы. Тұтынушыға тиелетін құбырлардың әрбір партиясы құбырлардың сапасын және олардың ГОСТ-қа сәйкестігін куәландыратын сертификатпен жабдықталады. Зауыттар берілген ГОСТ 632-80-тағы құбырлардан басқа арнайы техникалық шарттар (ТШ) бойынша қалың қабырғалы шегендеуші құбырлар жасап шығарады. Шегендеуші құбырлар созылған және қысқа болатын бұрандамен бірігеді. Шегендеуші құбырларда үшбұрышты және трапециялы бұрандалар қолданылады. Трапеция бұрандалы құбыр мен муфталы шегендеуші құбырлар, осыған орай ОТТМ шифрын иемденді. Трапеция профильді бұранда берік және жоғары герметикалық байланысты қамтамасыз етеді. ОТТГ маркалы құбырларда беріктік трапеция бұрандасымен, ал герметикалығы – құбырдың шет жағында орналасқан арнайы конусты тығыздағыш беттер арқылы жетеді. Муфтасыз шегендеуші құбырлар (ТБО) ОТТГ құбырларымен өзара алмасады және ұқсас болып келеді. Олар жасалу әдісімен ғана өзгешеленеді. ОТТГ құбырлары муфта көмегімен байланысады, ал ТБО құбырлары муфтасыз байланысады, олардың бұрандалары сыртқы шығарулары бойынша жасалған. АҚШ-та шегендеуші құбырлар келесі он төрт сыртқы диаметрлер бойынша шығарылады: 5,2 мм-ден 14,15 мм-ге дейінгі қабырға қалыңдығымен 114,3; 127,0; 139,7; 152,4; 168,3; 177,8; 193,7; 219,1; 244,5; 272,5; 298,5; 339,7; 406,7 және 508 мм.
Шеген құбырының элементтері
Стандарт бойынша болат шегендеу құбырлары 114-тен 508 мм-ге дейін шығарылады.Әр диаметрдегі құбырлар қабырғаларының қалыңдығы әртүрлі өлшемде дайындалады. Мысалы, диаметрі 146 мм шегендеу құбырының қалыңдығы 6,5; 7; 8; 9; 10 және 11 өлшемде дайындалады. Құбырлар шетіне конусты бұранда ойылады. Ұзындығы 9,5-13 құбырлар муфта арқылы жалғанады. Шегендеу құбырларын ұңғыма ішіне түсіру және оны цементтеуді жеңілдету үшін тізбектің төменгі шеті төмендегідей жабдықталады: бағыттау тығыны, башмак, башмактың келте құбыры, кері клапан және тірек сақинасы. Цементтен немесе шойыннан дайындалатын бағыттау тығыны шегендеу тізбегін ұңғы ішіне түсіру барысында бағыттау қызметін атқарады. Цемент тығыны тез бұрғыланады, сондықтан оларды аралық тізбектерді түсіруде қолданады. Шойын тығындар кейінгі кезде жаппай қолданылуда. Оларға бір орталық және тар бүйірлік тесіктер тесіледі. Бұл тығындардың беріктігі жоғары, әрі тез бұрғыланады. Башмак ұзындығы 300-600 мм қабырғасы қалың болат келте құбыр, жоғары шетіне шегендеу құбырларына жалғау үшін, ал төменгі шетіне шеген тығынмен жалғау үшін бұранда ойылады. Ұзындығы 1,5 м башмактық келте құбыр қалың қабырғалы шегендеу құбырларынан дайындалып шеттеріне бұранда ойылады. Келте құбырдың төменгі шеті башмакқа, ал жоғарғы шеті ішіне кері клапан отырғызылатын ұзартылған муфтаға жалғанады. Башмактық келте құбырға шегендеу тізбегіне жуу сұйығы, ал цементтеу барысында цемет ерітіндісі шығу үшін тесік тесіледі. Кері клапан сұйықтардың жоғарыдан төмен қарайғы бағытта айналуын қамтамасыз етеді. Шегендеу тізбегін ұңғыға түсіру кезінде сұйық ұңғыдан тізбек ішіне өтпейді, бұл бұрандалы қосылмалар мен тәл жүйесіне және мұнараға түсетін күшті азайтады. Кері клапан қойылған ұзартылған муфтаға қалыңдығы 15-20 мм, ішкі диаметрі 60-80 мм тірек сақинасы отырғызылған стандартты муфта арқылы шегендеу құбырына жалғанады. Тірек сақинасы цементтеу үрдісінде цементтеу тығынын тоқтату қызметін атқарады.
Дереккөздер
Нұрсұлтанов Ғ.М.,Абайұлданов Қ.Н. Мұнай мен газды өңдіріп, өңдеу.-Алматы:Өлке, 2000ж, 90-91бет
Споралылар
200px|нобай|оңға|Споралылар Споралылар — буылтық құрттардың, моллюскалардың, буынаяқтылардың, омыртқалы жануарлардың және адамдардың ішегінде, дене қуысында, қан клеткаларында паразиттік тіршілік ететін бір клеткалы қарапайым жәндіктер. Паразиттік тіршіліктің әсерінен ас қорыту, жиырылғыш вакуольдері жойылған, қоректік заттарды бүкіл денесі арқылы сіңіріп алады, ешқандай қозғалыс органоидтары болмайды, тек жынысты клеткаларында - микрогаметаларында - талшығы болады. Споралылар жыныссыз, жынысты және спорогония жолымен көбейеді. Жыныссыз көбеюі ядроның көпке бөлінуі арқылы жүзеге асады, бұны шизогония процесі деп атайды, нәтижесінде мерозоиттар деп аталатын жас особьтар шығады. Жынысты жолы - гаметогония деп аталатын, гаметалардың пайда болуы. Копуляция нәтижесінде түзілген зигота қалың қабықшамен қапталынып ооцистаға айналады. Осыдан спорогония кезеңі басталады. Ооцистаның ішіңце, спорогонияның нәтижесінде, ең алдымен споробластар - бұлардан майда спорозоиттар пайда болады және олар споралардың ішінде орналасады. Споралылар типі екі класқа бөлінеді: Грегариналар - Gregarinina және кокцидиятәрізділер - Coccidiomorpha.
Дереккөздер
Санат:Споралылар
Ұлықпан Сейсекенұлы
Шығармалары
"Атырау айдыны" (1982), "Теңіз" (1984), "Ақ бесігім - кең Жылыой" (1985), "Адамзат, Жер-Анаңа табын енді", "Теңіз" (1996), т.б. кітаптары жарық көрген.
Чад
Чад (The Chad; французша: Tchad, Арабша: تشاد‎ Tšād), ), толық атауы Чад Республикасы ( французша: République du Tchad, جمهورية تشاد, Jumhūriyyat Tshād) — Орталық Африкада орналасқан мемлекет. Астанасы - Нджамена. Ашық мұхитпен шектеспейді. Батысында Нигер, Нигерия, Камерун, оңтүстігінде Орталық Африка Республикасы, шығысында Судан және солтүстігінде Ливиямен шектеседі. Халқы 16 935 318.
Отарлауға дейінгі кезеңі
Б.з. IX ғасырында Ташад көлі маңында Канем мемлекеті пайда болды. XII—XIII ғасырлар аралығында, солтүстігінде Тибест үстіртінен бастап Ташад көлінен оңтүстік аудандарына дейін созылып жатқан.
XI ғасырдан бастап араб исламдануының енуі басталды, оны алғашқында Канемнің басқарушы топтары қабылдаған.
XIV ғасырдың соңына қарай Канем мемлекеті өмір сүруін тоқтатты. XVI ғасырда Ташад көлінен шығыста Вадаи, оңтүстігінде Багирми мемлекеттері құрылды. Олар өзара және көршілес елдермен соғыстар жүргізіп отырды.
XIX ғасырдың ортасында Вадаи және Багирми екеуі де Раббаха мемлекетінің құрамына кіреді.thumb|right|upright|Француздардың Ташадты отарлауы.
Отарлық кезеңі
1899 жылы Франция Ташад көлі ауданын отарлай бастады. 1900 жылдың сәірінде француздар Раббах әскерін талқандап жеңеді. Бұл аудан Францияның иелігі деп жарияланды. Ал 1904 жылдан бастап Убанги-Шари отары құрамына еңгізілді.
Қазіргі Ташадтың аудандарын отарлауды француздар 1914 жылға дейін жалғастырды. 1920 жылы әскери әкімшілікті азаматтыққа ауыстырды. Әкімшіліктің негізін католик дінін қабылдаған сара тайпасы болды.
Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар Ташад аумағынан неміс-италиан әскерлеріне қарсы әскери шаралар ұйымдастырып отырған. 1941 жылы Ливия-Италия әскерлеріне қарсы француздардың әскери колоннасы қарсы аттанды, сонын қатарында Ташадтық жауынгерлер де болған. 1946 жылы Ташад Францияның теңіздік отары деп танылды. 1958 жылдың қарашасында Француз қауымдастығы құрамындағы автономиялық республика статусын алды.
Тәуелсіздік кезеңі
1960 жылдың 11 тамызында Ташад тәуелсіздігін алды. Ташадтың президенті және премьер-министрі болып Прогрессивті партиясының басшысы Франсуа Томбалбай болды. 1962 жылы Томабалбай өзінің партиясынан басқаларына тиым салды.
Томбалбай елдің барлық экономикасын өз бақылауына алды - кәсіпорындарды мемлекеттендерді. Осы бақылауды бекіте түсу үшін 1964 жылы әскериленген - "Ташад жастарының қозғалысы" атты ұйым құрды.
1960 жылдары президент жүргізіп отырған экономикалық және әлеуметтік саясатқа қарсы Ташадтың солтүстік аудандарында халықтың қарсы шығуы орнады. 1966 жылы партизандық - Ташадты азат етудін ұлттық Майданы құрылды. Оның басты мақсаты - Тобалбайды орнынан кетіру. Партизандармен күресу үшін 1968 жылы президент Ташадқа француз әскерін еңгізуді сұрайды.
1970 жылдардың басында көп жылдық құрғақшылық пен партизандарға қарсы соғыстардың әсерінен елдің экономикалық жағдайы нашарлай түсті. Мал басы екі есе азайды. Ауылшаруашылық өнімдерін шығару күрт қысқарды. Елдің коптеген аудандарында халық аштыққа ұшырады.
1975 жылдың сәуірінде әскери төңкеріс болып, Томбалбай өлтірілді. Билікті бригадалық генерал Феликс Маллуму қолына алды. әскери хунта орнады. Солтүстік пен оңтүстік арасындағы соғысты тоқтату үшін, үкімет басшысы орнын партизандардың жетекшісі -- Хиссен Хабре ұсынды.
1979 жылдың ақпанында Маллума мен Хабренің әскерлері арасында әскери қақтығыс орын алды. Осы жылдың наурыз айында Ташадты азат етудін ұлттық Майданы басшысы - Гукуни Уэддей билікті басып алды. Маллум мен Хабре жоғарғы биліктен алшақтатылды.
1990 жылы Хабре әскерінің бұрынғы қолбасшысы, генерал Идрис Деби әскерлері Нджаменаға кіреді. Деби ұзақ жылдар бойы Ташадтың президенті болады. 1991 жылдың қазанында саяси партияларды құру туралы жарлыққа қол қойылды. 1993 жылы өткен Ұлттық конференцияда өтпелі кезеңнін Хартиясы қабылданды. Бұл Хартияда елді саяси реформалаудын бағыты көрсетілген. Жоғарғы өтпелі кеңес және өтпелі үкімет құрылады. Көппартиялық сайлау өткенше Деби президент болып қала берді. Жаңа конституцияны дайындау туралы шешім қабылданды. Алғашында Өтпелі кезең бір жылға орнатылған, бірақ бірнеше рет ауыстырылып, 1996 жылдың сәуіріне дейін сақталынды. Бұл жағдай елге әлі де болса тыныштық әкелмеді: қарулы қақтығыстар, әртүрлі әскери-саяси топтардың күресі жалғасып жатыр. 1996 жылдың 31 наурызында өткен референдумда жаңа конституция мақұлданды. Осы жылдың жазында өткен бірінші президенттік сайлауда билікті Деби сақтап қалды. 2001 жылдағы сайлауда да ол орнында қалды.
География
Аумағының көп бөлігі жазықтық. Солтүстік аудандары Сахараны қамтиды. Солтүстіктегі Тибести үстіртінде елдің ең биік нүктесі - 3415 м. Солтүстік-шығысында Эрди және Энеди ( биіктігі 1450 дейін), оңтүстік-шығыста - Вадаи (1666 м-ға дейін) шоқылары орналасқан.
Елдің солтүстігінің климаты - шөлді тропикалық, оңтүстікте - экваторлық-муссондық.
Солтүстікте тұрақты өзендер жоқ. Оңтүстікте өзен торы жиірек келеді. Ташадтың басты өзені --- Шари. Ташад көліне барып құяды. Кеме жүзуге болады. Жаңбырлар кезеңінде өзендер арнасын шығып, үлкен аудандарды басып қалады. Ал құрғақ кезеңде, керісінше, кішірейіп кетеді. thumb|240px|left|[[Шари өзенінің көрінісі]] thumb|right|upright|Ташад үш аумақтан тұрады, оңтүстік - Судандық саванна, солтүстік - Сахара шөлі, және орталық ауданы - [[Сахель.]]
Сахара жағындағы солтүстік ландшафтында тасты шөлдер немесе құмды шөлдермен алмасып келеді. Өсімдік жамылдығы жұтан (тамарикс, акациялар, түйе тікен). Жазираларда - бидай, жүзім, финикия ағаштарын өсіреді. Экваторға жақындай келе, шөлейт пен саванналарда шөп жамылғысы мен бұталар, дум пальмасы, баобабтар өседі. Оңтүстікте саванналар мен ормандар таралған. Өзен мен көлдер жағасында жайылмалы шөптесін болоталар.
Шөлдер фаунасы кедей. Саваннада ірі сүтқоректілер - пілдер, мүізтұмсықтар, буйволдар, керіктер, антилопалар бар. Жырқыштардан. арыстандар, шакалдар, гиеналар. Шари өзенінің жоғарғы ағысында маймылдар (павиандар мен колобустар) кездеседі.
Халқы
Халық саны — 16,9 млн thumb|175px|left| Ташадтық кішкентай қыз
Жылдық өсім — 2 %.
Туылу — 1000-ға 40;
Өлім — 1000-ға 16 (бала өлімі — 1000-ға 97);
Орташа өміп сүру ұзақтығы — ерлер 47 жас, әйелдер 49 жас;
Ірі халықтары: сара (28 %) және арабтар (12 %), жалпы 200-ден астам этникалық топтар бар (1993 жылдың санағы бойынша).
Тілдері — француз және араб тілдері ресми, оңтүстікте сара тілі таралған, елде жалпы 120 тіл мен диалект бар.
Сауаттылығы — ерлерде 40 % және әйелдерде 12 % (2000 жылғы көрсеткіш).
Қала халқы — 27 % (2008 жылы).
Ұлттық мейрамдары
1-қаңтар — Жаңа жыл
жылжымалы уақыт — Табаски (құрбан-байрамның африканша атауы)
1-мамыр — Еңбек күні
11-тамыз — Тәуелсіздік күні (1960)
жылжымалы уақыт — Рамазан
1-қараша — Бүкіл әулиелер күні
28-қараша — Република күні
1-желтоқсан — Бостандық пен демократия күні
25-тамыз — Рождество
Экономика
Пайдалы қазбалары — мұнай, боксит, уран, алтын, бериллий, қалайы, тантал, мыс.
ЖІӨ жан басына шаққанда 1,6 мың АҚШ доллары (әлемде 196-шы орын). Кедейшілік деңгейінен төмен халықтың 80 % өмір сүреді. Ташад сыртқы көмек пен инвестицияларға мұқтаж.
Экономикада ауылшаруашылық секторы басым (ЖІӨ-ның 57 %) келеді. Жұмыспен қамтылғандардың 80 %-ы натуралды шаруашылық жүргізеді. Көбіне мал (қой, ешкі, түйе) және сорго, тары, арахис, күріш, картоп өсірумен айналысады. thumb|left|Ташад әйелдері. Ташадтың басты проблемаларының бірі - су жетіспеушілігі.
2003 жылдың аяғынан бастап мұнай өндіру басталды. 2004 жылы алғаш рет экспортқа шығарылда. Мұнай саласында Қытай және АҚШ компаниялары қызмет етеді.
Өнеркәсіп — мұнай өндіру, мақта және ет өңдеу, сыра қайнату, сабын мен темекі шығару.
Сыртқы сауда
Экспорт — 4,3 млрд АҚШ долл., 2008 жылы — шикі мұнай, мал, мақта.
Басты сатып алушылар — АҚШ 90,1 %, Тайвань 2,9 %, Жапония 2,2 %, Франция 1,5 %.
Импорт — 1,9 млрд АҚШ долл., 2008 жылы — өнеркәсіптік өнім, азық-түлік, текстиль.
Басты сатушылар — Франция 17,6 %, Камерун 14,8 %, Қытай 9,9 %, Украина 9,6 %, АҚШ 7,7 %, Германия 5,6 %.
Ішкі саясат
Мемлекет басшысы — президент, сонымен қатар қарулы күштердің бас қолбасшысы болып табылады. 2005 жылдың 6-маусымда Конституцияға еңгізілген өзгертулерге сай, президент жалпы тікелей және құпия дауыс беру арқылы 5 жылға сайланады. Президенттікке ұсыну шектелмеген. Қазіргі президент — генерал-лейтенант Идрис Деби.
Заң шығару орган - Ұлттық жиналыс. Құрамы — 155 депутат, жалпы тікелей және құпия дауыс беру арқылы 4 жылға сайланады. Конституциядағы соңғы өзгерістерге сәйкес парламенттің жоғарғы палатасы Сенат қызметі тоқтатылған.
Ішкі саяси жағдайы тұрақсыз келеді. Елдің араб және африкан халықтары арасындағы қарулы қақтығыстар және өздері іштерінде де әлеуметтік, экономикалық, саяси мүдделеріне байланысты қақтығысып отырады. 90 жылдардан бастап үкіметке қарсы бірнеше топтар бар болды. Кейде тікелей қақтығыстарға шығып, кейде келісімдерге келіп отырады. Ірі оппозициялық қозғалыстар «Демократия мен даму үшін Біріккен күштер», 90 жж. ірі және күштісі болған. Олар Хабре жақтастарын қолдаған. «Федералды республика үшін қарулы күштер» оңтүстіктердің мүддесін қолдауға бағытталған. «Әділдік пен демократия үшін Ташадтық қозғалыс», мемлекеттік басқару аппаратында солтүстік этникалық топтардың басым болуын қолдайды. Елдің шығысын Суданның Дарфурдағы қақтығысына байланысты тұрақсыз болып отыр. Осыған байланысты Ташадқа 200 мың босқындар келген; сонымен қатар Ташад аумағында дарфурлық көтерілісшілердің базалары орналасқан, және керісінше Ташадтық көтерілісшілер де Дарфурда тығылып тұрады.
Сыртқы саясаты
XX ғасырдың 70-80 жж. Ташадтың сыртқы саясаты көршілес елдермен болып тұрған жанжалдарды шешуге бағытталған. Олар көбіне соғыстармен аяқталып отырды. thumb|Ташадтың [[Вашингтондағы елшілігі]]
Тәуедсіздік алысымен де Ташадтың сыртқы қаржыландыру көздерінен тәуелділік жойылмады. Ол қаржыларды көбіне Еуропа елдері беріп отырады. Сонын ішінде АҚШ және Франция. Бұл елдің сыртқы саясатын анықтауға әсерін тигізді.
Көршілес елдермен қатынастары
Көршілес елдермен қатынастары әртүрлі. Ташад үкіметі Ливия және Суданмен шекараларын қорғауға көп көңіл бөлуде. 1987 жылдың 2 қаңтарында Фаду үшін соғыс болып өтті, бұл ливия-ташад соғысындағы шешуші ұрыс болған. Бірақ та Ливиямен келісімге тек 1997 жылы ғана қол қойылды. Осыған қарамастан екі ел арасындағы қақтығыстар болып тұрады. Орталық Африка Республикасымен де проблемалар туындап отырады. 2002 жылы осы елдер арасында шекараның бірнеше жерлерінде қақтығыстар орын алды.
Денсаулық сақтау
Денсаулық сақтау саласының жағдайы нашар болып тұр. Инфекциялы және паразиттік аурулардын таралуы. Таза ауыз судың жетіспеушілігі ( халықтың 27 %-ы тұрақты түрде сумен қамтылған) жұқпалы аурулардын таралуын көбейтеді. Орташа өмір сүру жасы — 48 жас. 2000 жылы медициналық қызметі халықтын 29 %-ын қамтыған, денсаулық сақтауға шығындар ЖІӨ-нің 3,1 %. 2003 жылы ЖИТС-пен ауырғандар саны 200 мың болған. 18 мыңға жуығы қайтыс болған. Бұл аурудың өсу қарқыны 4,8 %-ды құрады. Дәрігерлер шетелде және Нджаменаның медициналық университетінде дайындалады. Емдеу орындары тек ірі қалаларда ғана бар.
Білім беру
1920 жж. Ташадтың оңтүстігінде ашыла бастаған протестанттық мектептермен бірге батыстық білім беру беру келді. Отарлық әкімшілік талаптарына сай, бүкіл мектептерде сабақтар француз тілінде өтулері керек болатын. Мемлекеттік субсидилер арқылы стандартты оқу жоспары көпшілікке қол жетімді болды.
Тәуелсіздік алысымен бастауыш білім міндетті болды. Мектепке бару 12 жасқа дейін болатын. Елдегі барлық мектепрді сертификаттау қиынға соқты. 1960 жж ортасына қарай 6 мен 8 жас аралығындардың 17 %-ы мектептерде оқыды. Ташадтағы тұңғыш мұсылман мектебі — Ecole Mohamed Illech, 1918 жылы қаланған.
Үкіметтің істеріне қарамастан, білім деңгейі төмен деңгейде болды. 1971 жылы 15 жастан үлкен ерлердің 88 және әйелдердің 99 пайызы жаза, оқи немесе французша (сол кездегі мемлекеттің жалғыз ресми тілі) сөйлей алмады; араб тілін білу 7,8 пайыз болды. 1982 жылы жалпы сауаттылық 15 пайызды құрады. Білім берудің дамуына басты кедергілері ретінде: қаржыландырудың аздығы және мұғалімдердің санының шектеулігі бар. Кейбір сыныптарда 100-ге жуық оқушылар оқиды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдарда мұғалімдердің квалификациясы төмен болды.
1970-ші және 1980-ші жж. арасында білім берудегі проблемаларды шешуде алға жылжыды. Бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын бағдарлама жасап шығарылды. Орта мектептерде мұғалімдер саны арта түсті. 1971-1972 жж арасында Нджаменада университет ашылған болатын.
Алда тұрған басқа проблема, француздар жасап кеткен оқу бағдарламалары тиімсіз болды. Бастауыш мектептерде сабақ беру француз тілінде жүргізілді, алайда жаңа мектепке келген ташадтықтар ол тілде сөйлей алмайтын. Соныен қатар француздар дайындаған академиялық бағдарламаларда елге керек емес мамандықтарға дайындаған. 1960 жж басында үкімет осы мәселелерді шешуге тырысты. Француздық классикалық оқу беру жүйесі жаңасына өзгертілді.
Соғыс бітісімен білім беру жүйесін жандандыруға көшті. Жаңа мектептер салына бастады. 1984 жылы Ташадтың университеті қайта жұмысын бастады. 2005 жылы қайта азаматтық соғыс басталды. Қарулы күштерге қаржыландыру арттырылып, басқа салаларды қаржыландыру тоқтатылды.
thumb|center|900px| Унианга Серир көлі, Ташад
Сілтемелер
*
749 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:749 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:749 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Коньки
thumb|right|150px|Ортағасырлық конькилерКоньки, мұз үстінде сырғанауға арналған жабдық. Негізі өткір және аяқкиімге бекітілетін екі қосымша аумағы шағын екі мойыннан тұрады. Конькидің ең көне түрлері болып 1948 ж. қазба жұмыстары кезінде Қазақстанның Қостанай облысының (Садчикова селосының маңынан) табылған қола дәуірде жылқының қабырға сүйектерінен жасалған үш жұп конькилер деп есептеледі. Осы байырғы конькилер қазір Финляндияның Турку қаласындағы қысқы спорі түрлері мұражайында сақтаулы тұр. Конькиді әрі қарай жетілдіруге "жүз өзектің елі" Голландия кегі еңбек сіңірді. Мұнда ертедегі конькилер алдымен ағаштан жасалынған, кейін ағаш конькилердің табанына қоладан, темірден жүздер жапсырылған. Таза темірден жасалған конькилер XVII ғасырда пайда болды. Ал XIX ғасырда алғашқы жарыстар өткізген конькилерді норвегиялық өнер тапқыштар К.Вернер мен А. Паульсен ойлап тапкан. thumb|150px| Мәнерлеп сырғанауға арналған конькилерҚазіргі конькилердің 5 түрі бар. Жүгіруге арналған конькилерге қарағанда бұлардың жүздері жалпақ әрі қысқа, аяқтың ұшында тұру және мұзға тірелу үшін жүздерінің ұшында кертпелер бар.
Дереккөздер
Санат:Коньки спорты
Сенча (Омь тармағы)
Сенча — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Омь өзенінің сол жағалауынан 1017 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Омь. Өзен саласы — Омь, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Женева мектебі
Женева мектебі— Ф. де Соссюр идеяларына сүйенетін және Женева университетінің дәстүрін дамытатын тіл біліміндегі әлеуметтік бағыттағы мектептердін бірі. Ж. м. оқымыстыларының алғашқы ұрпағы — Соссюрдің шәкірттері Ш. Балли, А. Сеше, С. О. Карцевский, екінші ұрпағы — А. Фрей, Р. Гёдель т.б. Женева мектебінің негізгі зерттеу нысаны әр түрлі тілдердің, әсіресе француз тілінің, материалдары негізінде қарастыратын жалпы тіл білімі проблемалары, индивидуалдық және әлеуметтік құбылыстардың тіл мен сөйлеудегі өзара қатынасы, тіл мен ойлаудың байланысы, семитология, семантика және синтаксис мәселелері. Соссюрдің "Мемуар о перво¬начальной системе гласных в индоевропейских языках" (1879) енбегі, оны бүкіл әлем алдында танытты, себебі бүл еңбекте морфологиялық деректерге сүйеніп, ғылымға фонология жүйесін кайта жаңартудың жана принципі енгізілді. Соссюр концепциясының тілдік жағы И. А. Бодуэн де Куртенэ, Н. В. Крушевский, У. Д. Уитни идеяларымен ұштасып жатыр.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика Санат:Женева
Домус-де-Мария
Домус-де-Мария (Domus de Maria) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1545 адамды құрайды. Халық тығыздығы 15,96 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 96,78 км² шамасында. Пошта индексі — 09010.
Пичкура
Пичкура — Ресейдегі өзен. Мәскеу облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/87/516/89/18 орналасқан. Өзен ұзындығы 43 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ногинск қаласынан Орехово-Зуево қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 3509
NGC 3509 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 30 желтоқсанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3509 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33446, UGC 6134, MCG 1-28-33, ZWG 38.109, KCPG 265A, IRAS11018+0505, ARP 335, VV 75.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Ибате
Ибате (Ibaté) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Араракара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Карлус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 32 105 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 289,544 км² шамасында. Халық тығыздығы — 110,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1893 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Кенорындарды бағалау
Кенорындарды (жатындарды) бағалау. Мұнай мен газ кенорындарын барлаудың алғашқы сатысы; қорлары С2 категориясы, жарым-жартылай С1 категориясы бойынша алдын ала бағаланған кенорындар мен жатындар өңірінде жүргізіледі. Кенорындарды (жатындарды) бағалаудың негізгі мақсаттары: кенорындардың (жатындардың) өндірістік маңызын нақтылау мақсатында олардың басты сипаттарын анықтау; С1 және С2 категорияларына тиесілі кенорын қорларын есептеу; кенорындарды (жатындарды) өндірістік және өндірістік емес топтарға жіктеу; барлау нысандары мен қабаттарын таңдап алу, нысандарда тәжрибелік-өндірістік игеру жұмыстарының кезектілігін және оларды өндіріске дайындау ретін анықтау. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін жатындардың фазалық жағдайы, мұнайдың, газдың және газды конденсаттың беткейлік және қойнауқаттық жағдайлардағы физикалық- химиялық қасиеттері, олардың тауарлық сапасы, жинауыштардың сүзбелік- сиымдылық сипаттары зерттеледі; жатындардың типтері, тиімді қалыңдықтары, таужыныстардың кеуектілігі және мұнаймен, газбен қанығу дәрежесі, ұңғымалардың өнімділік коэффиценттері анықталады. Кенорындарды (жатындарды) бағалауға тиесілі жұмыстар кешеніне кіретін әрекеттер: керекті жағдайда мұнай мен газ ағымдарын күшейтетін әдістерді пайдалана отырып барлау ұңғымаларын бүрғылау, сынамалау және сынау; ұңғымаларды геофизикалық тұрғыдан зерттеу; ұңғымаларды зерттеудің геохимиялық, гидрогеологиялық, гидродинамикалық т.б. түрлерін жүзеге асыру; ұңғымалық және жерүстілік (теңіздік) сейсмобарлауды сараптау, оның ішінде геологиялық-геофизикалық материалдарды, бұрғыланған ұңғымалардан алынған деректерді ескере отырып саралау; кенорынның игерілуі жолға қойылған аудандарда ұңғымалардың тәжрибелік-өндірістік игерілуін қамтамасыз ету. Кенорындарды (жатындарды) бағалау нәтижелеріне сәйкес, төмендегі мәселелер шешіледі: кенорындарды өндірістік және өндірістік емес кенорындарға жіктеу; қиманың мұнай-газ көздері ашылған бөлігінде барлау нысандары мен қабаттарын жекелеу; кенорындар мен жатындарды игеруге дайындау ретін анықтау; болашақ барлау жұмыстарының оңтайлы әдістерін негіздеу.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Түрікменбай Қошанов
Түрікменбай Қошанов (1937 жылы туған, бұрынғы Гурьев облысының Жылыой ауданы) – теміржолшы. Ақтөбе темір жол техникумын бітірген (1973). 1964 – 73 жылдары Опорный темір жол станциясында, Опорный байланыс үйінде электрмонтер, электрмеханик, аға электрмеханик болды. 1973 – 91 жылдары Опорный темір жол станциясында бастауыш партия ұйымының хатшысы болып сайланған. ''«В.И. Лениннің туғанына 100 жыл»'' (1970) мерекелік медалімен марапатталған. Социалистік жарыстың жеңімпазы (1977, 1997). «Құрметті теміржолшы» (1993) атанған.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Мерзела
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері
Ас бұршақ
Ас бұршақ (Pisum sativum) — шырмалғыш немесе жер тағандап өсетін, біржылдық бұршаққынды өсімдік, асқа жасыл дәндері қолданылады.
Бұршақ, тіпті, ежелден-ақ әйгілі көкөністерге жатады. Ол Таяу Шығыста және Балкандарда өсіріле бастаған көкөністердің ең алғашқыларының бірі болды. Итальян бағбандары шикі түрінде қолдануға арналған сұрыпты шығарғанша, оны асқа кептірілген дәндер түрінде XVI ғасырға дейін қолданды. Бұршақты Версаль бақтарында өсіруге бұйрық берген XVI Людовик оны өте қатты жақсы көрген.
Құрамы
Ас бұршағының 100 г - 79 ккал. Ағуыздың, көмірсулардың, жасұнықтың тамаша көзі, құрамында темір, калий, фосфор, мырыш, С дәрумені, В тобының дәрумендері бар.
Пайдасы
Холестерин деңгейін төмендетеді. Қатерлі ісіктен қорғайды және сүйек жүйесіне жақсы әсер етеді. Ол өте дәмді ғана емес, сонымен қатар пайдалы заттардың ерекше үйлесімділігі болып табылады. В1, В2, В6 мен С дәрумендерінің, сондай-ақ темірдің бар болуының арқасында, ол шаршағандыққа, қаназдыққа қарсы дәрі болып табылады, ақыл-ой қабілетін жақсартады, төзімділік жүйесінің мәселелерін шешуге көмегін тигізеді. Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Парденя-Яга
Парденя-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сарембой-Яга өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Чо-Ойю
350px|right|Чо-Ойю Чо-Ойю тауы әлемдегі ең биік таулардың қатарында алтыншы орынды иеленеді. Бұл тау Эверест және Пхозе тауларына жақын шығыс Непалдың Кхумбу аумағындағы Тибет шекарасында орналасқан. 1958 жылы шерп Дава Лама Пасанг таудың ұшар басына екінші рет көтерілген. Чо-Ойю тауы Нангпа Лага атты биік таулы асуға жақын орналасқан. Сондықтан аталған тау альпинистер арасында «ең оңай көтерілетін шың» деген атқа ие. Бұл тау Эверест тауының солтүстік беткейіне шығушыларға өте таныс, көзге бірден көрінеді. Чо-Ойю тауына шыққан альпинистер Эверест тауынан басқа, Лхоцзе, Ама-Даблам және Гималайдың басқа шыңдарын тамашалай алады. Шыңға оның оңтүстік жағынан Лунгсампа мұздықтарына апаратың Непалдың Кхумбу аймағындағы Тамо алқабы арқылы да көтерілуге болады. Чо-Ойю тауының шыңы оны қоршап турған Эверест тауы шыңдарынан әлдеқайда биік. Чо-Ойюдың батысында биіктігі 5790 м болатын мұздық жол бар. Ол - Нангпа Пага асуы. Бұл жол шерп пен тибет халықтары арасындағы негізгі сауда-саттық жолы болып табылады. Нангпа Пагаға алғаш рет 1954 жылы австралиялықтар шыққан болатын. 1952 жылы Ұлыбританияның Біріккен Гималай ұйымы осы шыңға көтерілуге дайындық жасады. Бул талпыныс келер жылы Эверест тауына көтерілуге де себеп болды. Чо-Ойю-ға алғаш рет көтерілген альпинистер - Мачей Бербека мөн Мачей Павликовский. Олар тауға 1985 жылы 12 ақпанда шыққан болатын. Чо-Ойю тауы әлемдегі ең биік таулардың қатарында алтыншы орынды иеленеді. Чо-Ойю атауы сөзбе-сөз аударғанда «Көгілдір әйел құдайы» деген мағынаны білдіреді. Жергілікті тұрғындар оны өте қасиетті деп санайды.
Дереккөздер
Санат:Непал Санат:Азия таулары
IC 4133
IC 4133 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 45140, MCG 5-31-117, ZWG 160.123.
Сыртқы сілтемелер
IC 4133 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Октан-корректор
Октан-корректор - тұтануды оздыру бұрышын өзгерте отырып ажыратқыш-үйлестіргішті бұруға мүмкіндік беретін құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Арнайы емес жаралы колит
Арнайы емес жаралы колит – тік және тоқ ішек кілегей қабығының жаралы деструкциялық зақымдануына және соның салдарынан ішектің стенозына, тесілуіне, қан кетуге, сепсиске т.б. себептерге алып келуі мүмкін созылмалы ауру.