cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джеффри Холл
Жас кезі және білімі
Джеффри Холл Бруклинде (Нью-Йорк) туып, Вашингтон штатының шетінде өскен, ал оның әкесі АҚШ сенатын қамтыған Associated Press-тің репортері болып жұмыс істеген. Холлға әкесі Джозеф У. Холл, ерекше, әсіресе күнделікті газетінде соңғы оқиғалар туралы жаңартылуы Холлды ынталандыру жолымен оған әсер етті. Холл Уэлтер Джонсон орта мектебін 1963 жылы бітіріп, Мэриленд штатындағы Бетезда мектебінде оқыды. Мектептің жақсы оқушысы ретінде Холл медицина саласында мансапқа баруды жоспарлады. Холл 1963 жылы Амхерст колледжінде бакалавр дәрежесін алуды бастады. Алайда, магистрант ретінде оқып жүрген кезінде Холл биологияға деген құштарлығын тапты. Үлкен жобасы үшін, ресми зерттеулерде тәжірибе жинау үшін Холл Филип Айвеспен жұмыс істей бастады. Холл Айвес өзінің қалыптасу жылдары кездескен ең ықпалды адамдардың бірі болғанын хабарлады. Холл Айростың зертханасында жұмыс істегенде Дрозофиланы зерттеумен қайран қалды, бұл оның зерттеуіне үлкен құштарлық әкелді. Айваның жетекшілігімен Холл Дрозофиладағы рекомбинация және транслокациялық индукцияны зерттеді. Холлдың ғылыми-зерттеу жұмыстарының жетістігі кафедра оқытушыларына Холлдың Сиэтлдегі Вашингтон университетінде аспирантурада оқуға кеңес беруін ұсынды, онда барлық бөлім генетикаға арналған.
Академиялық қиындықтар
Холл өз жұмысын құруға тырысқанда кедергілерге тап болып қана қоймай, сонымен бірге ғылыми зерттеулерді қаржыландыру саясатынан көңілі қалды. Шындығында бұл қиындықтар оның саладан кетуінің басты себептерінің бірі болып табылады. Ол иерархия мен биологияға ену үміттері зерттеушілерге өздері қалаған зерттеулерді жүргізуге кедергі келтіретінін сезді. Холл басты назар адамның зерттеуіне аударылуы керек деп есептеді; қаржыландыру ғалым үшін шектеуші фактор болмауы керек, керісінше оларға жаңа қызығушылықтар мен гипотезалар жасауға икемділік беру керек. Холл өзінің зерттеулерін жақсы көретінін және өз саласын ұнататынын, бірақ бұл процеске қатысқан бюрократия оның бойында жаңа жетістіктерге жетуге кедергі келтіретінін сезінеді.
Дрозофила кездесуі
Дрозофила мен кездесуге арналған Холлдың жұмысы Канкельмен Бенцердің зертханасында өткеннен кейінгі соңғы айларда жемісті шыбын-шіркей мозайкаларын қолдана отырып, жүйке жүйесінің әр түрлі аймақтарындағы генетикалық жыныстық қатынасқа байланысты қарым-қатынас коррекциясы ретінде басталды. Бұл жұмыс оның Дрозофила кездесулерінің нейрогенетикасына деген қызығушылығын тудырды және оны Дрозофила кездесуін зерттеудің мансаптық жолына алып келді.
Кезең байланысын ашуы
1970 жылдардың соңында, Флориан фон Шиллермен бірлескен жұмыс нәтижесінде Холл Дрозофиладағы жүйке жүйесінің аймақтарын сәтті анықтады, бұл ерлердің кездесулерін реттеуге ықпал етті. Холл осы зерттеу нәтижесінен кездесу кезінде ән айту мінез-құлқының кездесудің керемет сандық белгілерінің бірі екенін түсінді және осы тақырыпты одан әрі зерделеуді ұйғарды. Оның зертхана, Bambos Kyriacou жылы докторанты бар кейінгі зерттеулерге, Холл Дрозофиласын күтіп ән бір шамамен минут қалыпты кезеңімен ырғақты өндірілді, бұл табылған.
Күдікті кезеңі патологиялық ұйқы-ояту-жинақталатын циклдері үшін мутациясын Рон Konopka 1960-жылдардың соңында-қуатымыз, сондай-ақ ALTER ухаживаний ән циклдары, Холл және Kyriacou ухаживаний ән туралы кезеңде мутацияның әсер сынақтан. Олар кезең мутациясы кездесудің әніне циркадиандық ырғақтарды өзгерткендей әсер еткенін анықтады. perS аллель қысқа (шамамен 40 екінші) тербелісті өндірді, perl аллель ұзағырақ (шамамен 76 екінші) тербелісі өндірді, және pero тұрақты емес тербелісі болған ән шығарды.
Нейрогенетика
Өзінің зерттеуінде Холл негізінен ол постдокторлық жылдары оқып бастаған жеміссіз генмен шыбындарға назар аударды. Жеміссіз (жеміс) мутант мінез-құлық стерильді болды. Сонымен қатар, олар еркектер мен ерлерді еркелетіп жіберді, бірақ екеуімен жұптасуға тырыспады. Бұл мінез 1960 жылдары анықталды, бірақ Холл тобы тақырыпты әрі қарай зерттей бастағанға дейін ол ескерусіз қалды. 1990 жылдардың ортасында Стэнфорд университетіндегі Брюс Бейкермен және Стэнфорд университетіндегі Барбара Тейлормен бірлескен жұмыс нәтижесінде Холл нәтижесіз клондады. Клондалған бедеу отырып кейіннен зерттеулер арқылы Холл кездесіп үшін шеберлік реттеуші Ген ретінде бедеу бұрын күдікті рөлін растады. Бірнеше жеміс мутацияларын зерттей отырып, Холл ерлердің аналыққа қарсы кездесулерін аз өткізетінін, сингл әнінің импульстік ән компонентін шығара алмайтынын, ешқашан көшіруге тырыспағанын және FruM ақуыздары болмаған кезде ерлер аралық кездесулердің көп екенін көрсетті.
Кезең генінің мен ақуыздың тәуліктік ырғағы
Холл негізінен циркадиялық ырғақтардың механизмін зерттеу үшін Дрозофиламен жұмыс жасады. Ашуды өлшеудің дәстүрлі әдісін қолданудың орнына, циркадиялық ырғақты бақылау үшін Холл дрозофиланың қозғалмалы белсенділігін өлшеді.
PER ақуызының өзін-өзі реттеуінің ашылуы
1990 жылы, Майкл Росбаш және Пол Хардинмен бірлесіп, Период ақуызы (PER) өзінің транскрипциясын басуда маңызды рөл атқаратынын анықтады. Шаққандағы нақты рөлі белгісіз болды, ал Холл, Rosbash және Хардин теріс транскрипциясы-аударма кері байланыс ілгек үлгісін (дамыту мүмкіндігіне ие болды TTFL дрозофилы тәуліктік тәулік орталық тетігі ретінде қызмет етеді). Осы түпнұсқа модельде әр өрнек PER деңгейінің өсуіне әкелді. Шаққандағы белгілі бір шоғырлануы кейін, тамақ беру өрнек тағы да білдірді болуы бір мүмкіндік, PER деңгейлерін азайту үшін тудырады, төмендеді.
Жасушалар арасындағы синхрондаудың ашылуы
1997 жылы Холл Сьюзан Ренн, Джей Парк, Майкл Росбаш және Пол Тагертпен бірге топтың құрамында болды, олар TTFL құрамына енетін гендер дененің барлық жасушаларында көрініс тапты. Бұл гендер циркадиялық сағатқа қажетті гендер ретінде анықталса да, дененің әртүрлі бөліктерінде әр түрлі деңгейлер болды; бұл өзгеріс ұялы деңгейде байқалды. Холл бір уақытта тіндердің әртүрлі жарық-қараңғы циклдеріне ие болды. Холл 2003 жылға дейін ұяшықтарды үндестіретін элементті таппады. Ол пигменттің дисперсті факторлы ақуызды (PDF) циркадиялық ырғақтарды бақылауға және өз кезегінде бұл гендердің жасушалардағы қозғалғыштығын басқаруға көмектеседі деп тапты. Бұл дрозофила миындағы кіші вентральды бүйірлік нейрондарға (sLN v s) локализацияланған. Осы мәліметтерден, Холл sLN v s Drosophila-да бастапқы осциллятор ретінде қызмет етеді және PDF ұяшықтар арасында үндестіруге мүмкіндік береді. Ол медицина немесе физиология саласындағы 2017 Нобель сыйлығына ие болды.
Транскрипция-аударманы теріс кері байланыс циклінің моделін нақтылау
1998 жылы Холл Дрозофилада TTFL моделін жақсартқан екі жаңалық ашты. Алғашқы ашылым Cryptochrome (CRY) кірудің рөлін ойнады. Холл CRY тірек-қимыл қозғаушы күші үшін де, фокорецептор болып табылатындығын анықтады. Ол CRY циркадиялық жүйеге кіру ғана емес, сонымен бірге кардиостимулятордың рөлі болуы мүмкін деген болжам жасады. Сол жылы, Холл Дрозофила бір және уақытқа тәуелсіз (Tim) тәуліктік гендер қалай реттелетінін тапты. Холл CLOCK және Cycle (CYC) ақуыздарының PAS домені арқылы гетеродидер құрайтындығын анықтады. Өлшеуден кейін, екі ақуыздар байланыстыру E box арқылы екі гендердің промоутер элементі per және tim мРНК өрнектейтін bHLH доменін ашты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ) Санат:АҚШ генетиктері
Атты әскер
thumb|180px|Көне Мысыр атты әскері thumb|180px|Эллада атты сарбазы, шамамен б.з.б. 500 жыл Атты әскер  — әскер түрі, атты-қарулы жасақ. 20 ғ-дың 30-40 жылдарына дейін негізгі соғыс күші болып саналған. Шабуыл кезінде не қорғаныста жеке әрекет етіп, жер жағдайын талғамай тұтқиылдан тиісуге оңтайлылығымен ерекшеленеді. Атты әскер өте ертеде Азия елдерінде пайда болған. Ұрыстарда шешуші рөл атқарған. Қазақ халқының ерте заманнан бергі жауынгерлік жорықтары атты әскермен байланысты. Қазақ хандары (15-19 ғ.) арнаулы атты жасақ ұстаған. Жаугершілік кездері олардың құрамы 100 мыңға дейін жетіп отырған. Азамат соғысы жылдарында кеңес әскерінің жауға қарсы басты соққы беретін күші атты әскер болды. Қазақстанда азамат соғысының алғашқы кезінен бастап-ақ ұлттық атты әскер құрыла бастады. Оны қалыптастыруда Ә.Жангелдин, А.Иманов, Т.Әлиев, Б.Жанекешев ерекше еңбек сіңірді. Ұлы Отан соғысы барысында Кеңес Армиясының Атты әскер құрамалары әскердің басқа түрлерімен бірлесе отырып, аса ірі шешуші ұрыстарға қатысты. Қарулы Күштерге ғылым, тех. жетістіктерінің толық енгізілуіне байланысты атты әскер өз маңызын жойды.
Дереккөздер
Санат:Атты әскерлер
Тальхайм
250px|thumb|Картада орналасуы Тальхайм (Thalheim AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Бруг округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 733 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.92 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4117, пошта индексі — 5112.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Қадиша Дүтбайқызы
Қадиша Дүтбайқызы  (1910-89) - Абайдың қызы Күлбаданнан туған жиені. Қадишаның Абай және оның ұрпақтары туралы анасынан, туыстарынан естіген әңгімелері, ағайындары туралы магнитофон таспасына жазылып алынған естеліктері Абайдың Семейдегі қорық-музейінде сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Дулат Исабеков
Дулат Исабеков (20.12.1942 ж., "Ленин жолы" ауылы, Арыс ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — жазушы, драматург, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері (1992), Қазақстанның Еңбек Ері (2022)
Өмірбаяны
Дулат Исабеков 1942 жылдың желтоқсанның 20-сы күні Арыс ауданының "Ленин жолы" ауылында тұлғаның. Шыққан руы қоңырат тайпасының Құлшығаш руы.
Мектепті бітірген соң Ташкенттегі институтқа екі рет тапсырып, түсе алмаған.
1966 ж. - Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін бітірген;
1967—68 ж. - Қазақстан Республикасы Телевизия және радио хабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитетте аға редактор;
1968-70 ж. - Қазақ Совет энциклопедиясы бас редакциясында аға ғылыми редактор;
1971—76 ж. - "Жұлдыз" журналында бөлім меңгерушісі;
Нинбург (Зале)
Нинбург (Зале) (Nienburg (Saale)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцланд ауданының құрамына енеді.
Дулат Исабеков
Өмірбаяны
1976—80 ж. - "Жалын" баспасында редакция меңгерушісі;
Нинбург (Зале)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6989 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 89 235. Муниципалитеттің басшысы — Маркус Бауэр.
Дулат Исабеков
Өмірбаяны
1980-88 ж. - Қазақстан Республикасы Мәдениет министр репертуарлық-редакциялық коллегияның бас редакторы;
Вилла-Гуардия
Вилла-Гуардия (Villa Guardia) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Нинбург (Зале)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Ғалия Ғарифуллақызы Әбділова
Ғалия Ғарифуллақызы Әбділова (1956 жылы туған, Шымкент қаласы) – ғалым, филология ғылымының кандидаты, ҚР білім беру ісінің үздігі (1994).
Дулат Исабеков
Өмірбаяны
1988— 97 - жылы Қазақ теледидарының бас редакторы, "Жазушы" баспасының директоры, Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы;
Вилла-Гуардия
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6879 адамды құрайды. Халық тығыздығы 842,59 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7,7 км² шамасында. Пошта индексі — 22079.
Дулат Исабеков
Өмірбаяны
1997 жылдан Қазақстан Республикасы Мәдениеттану ғылым зерттеу институтының директоры.
Ғалия Ғарифуллақызы Әбділова
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Вилла-Гуардия
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Дулат Исабеков
Шығармашылығы
Алғашқы әңгімесі "Жолда", "Замандастар" атты жинақта 1963 жылы жарияланды. "Бекет" (1966), "Ащы бал" (1969), "Мазасыз күндер" (1970), "Қара шаңырақ" (1973), "Тіршілік" (1975) повестер мен әңгімелер жинақтары, "Қарғын" (1980) романы басылды.
Тандаулы повестері "Екі жиырма" (1983) деген атпен жарық көрді. Бір-қатар шығармалары орыс тіліне аударылып, "Полынь" (1978), "Отчий дом" (1979), "Смятение" (1986), "Новоселье в старом доме" (1986) деген атпен басылды. Жекелеген туындылары венгр, неміс, поляк, чех тілдерінде жарияланды. Исабектің "Ректордың қабылдау күндері" (1975), "Әпке" (1977), "Ертеңгі күту" (1979), "Мұрагерлер" (1982), "Алыстан келген ананас" (1984), "Кішкентай ауыл" (1986), т.б. пьесалары республика, облысы театр сахналарында қойылды. Тандаулы пьесалары "Жеті желкен" 1987 жылы жарық көрді. Жекелеген туындылары бойын¬ша "Гауһар тас" (режиссер Ш.Бейсембаев, 1975), "Дермене" (режиссер Асанәлі Әшімов, 1986) көркем фильмдері түсірілді. "Мұрагерлер" пьесасы үшін оған Қазақстан Жазушылар одағында Мұхтар Әуезов атындағы сыйлығы берілген (1985).
Кедергі термометрі
thumb Кедергі термометрі - эсері өткізгіштердің немесе жартылай өткізгіштердің электр кедергісінің температураға тэуелділігіне негізделген термометр. Кедергілікті термометр (термометр сопротивления ) - температура датчигі. Оның құрылғысы металдардың және жартылай өткізгіштердің температура өзгерісіне байланысты өздерінің электрлік кедергісін өзгертуіне негізделген. Кедергілікті термометрдің артық шылықтары температураны жоғары дәлдікпен тұрақты түрде өлшегі, көрсетулерін автоматты түрде жазып, алысқа беру мүмкіншілігі. Сезгіім элементі платинадан, мыстан, никельден (сирек) жасалынады.
Дереккөздер
Санат:Термометрлер
Гутилер патшалығы
Гутилер патшалығы (кейде Кути, немесе Кутилер, (Шумер: 𒄖𒋾𒌝𒆠, гу-ти-умки) — б.з.д. 2199–2119 ж.ж., немесе б.з.д. 2135—2055 ж.ж. Аккад империясының орнын басып, Месопотамияда билікке келген әулет. Олар шамамен бір ғасыр бойы билік еткенімен, кейбір Шумер патшалары тізімінде қысқа уақыт етіп көрсетіледі. Гутилер әулеті билігінің аяқтауы Ұр-Наммумен байланысты, ол Месопотамияны бірлікке келтіріп, б.з.д. 2112 ж. (бәлкім б.з.д. 2055 ж.) Ұрдың үшінші патшалығын құрады.
Гутилердің (Гути халқы) арғы тамыры белгісіз, олар Гутиум (Gutium) тумалары болып, шамамен Загрос (Zagros) тауының орталық өңірінде жасаған.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі Қосөзен мемлекеттері
Фрешаш
Фрешаш (Frechas) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Мирандела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Ауданның қамқоршысы — Архангел Михаил.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Шолпан Сапарғалиқызы Жақытова
Шолпан Сапарғалиқызы Жақытова - 1965 жылы 18 қарашада Павлодар облысы Павлодар ауданының 124-ші разъезінде туған. Қазақ. Әкесі - Жақытов Сапарғали Құрманұлы, марқұм. Анасы - Жақытова Зайни Ақшабайқызы, марқүм.
Хронологиясы
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жоғары дамыған демократиялық қоғам». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Тәженов Қанат Амангелдіүлы (1964 жылы туған), кәсіпкер. Қыздары - Тәженова Динара Қанатқызы (1985 жылы туған); Тәженова Дамира Қанатқызы (1987 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Блера
Блера (Blera) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Витербо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3208 адамды құрайды (2001). Халық тығыздығы 34,58 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 92,78 км² шамасында. Пошта индексі — 1010.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Vivenzio. Жыл сайынғы мерекесі — 11 желтоқсан.
Помпеу
Помпеу (Pompéu) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Орталық Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Трес-Мариас экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 30 331 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 557,73 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1939 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Рашида Ғалиақбарқызы Хаджиева
Рашида Ғалиақбарқызы Хаджиева (1948 жылы 21 қарашада Астанада туған) — актриса. Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі (1987). Құрмет орденінің иегері (2012). Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің үздігі.
Жалпы мәлімметтер
Р.Хаджиева ҚазақӘкесі - Әлқұлов Ғалиақбар, марқұм, қаржы инспекторы болып жұмыс жасаған. Анасы - Әлқүлова Бәден, марқұм, үй шаруасында болған.КСРО Ленин орденді Мемлекеттік академиялық Кіші театры жанындағы М.С. Щепкин атындағы Мәскеу театр училищесінің актерлік факультетін бітірген (Мәскеу, 1972).
1972 жылдан - Торғай музыкалық драма театрында актриса. 1976 жылдан - Ғ. Мүсірепов атындағы жасөспірімдер театрында актриса. 1983 жылдан Жезқазған драма театрында актриса.
1996 жылдан бері -труппа меңгерушісі, М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында актриса. «Махаббат дастаны» (Мақпал), «Күйеуіңізді сатыңызшы» (Елена), «Қамар сұлу» (Гүлжан), «Қош, махаббат!» (Сәлима), «Үлкен әкпе» (Қамажай), «Ескі үймен қоштасу» (Назгүл), «Мәңгілік бала бейне» (Қатша, Үзынғайша), «Ромео и Джульетта» (Капулетти), «Жүрейік, жүрек ауыртпай» (Бәйбіше), «Қара кемпір» (Қара кемпір) қойылымдарында рөлдерде ойнайды.
Жеке өмірі
Жұбайы: театр режиссері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жанат Әубәкірұлы Қажиев.
Жеке қасиеттері
Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жақсару». Хоббиі - кітап оқу. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Қажиев Жанат Әубәкірұлы (1949 ж. т.), Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының режиссері.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Қолтықгүл
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Тергүлдер
Папирус
Папирус (Cyperus papyrus) – қияқөлеңдер тұқымдасының құйық туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Сабағының биіктігі 5 м-ге дейін, үш қырлы, жуан, түп жағы қабыршақ жапырақты келеді, вегетативті өркендерінің жапырағы— жіңішке, қандауыр тәрізді тақташық. Гүл шоғыры ірі, пішіні шатырша тәрізді, цилиндр пішінді 6—16 масақты. Папирус тропиктік Африкада ағысы баяу өзен, көл жиегінде ну қамыс тәрізді өседі. Ежелгі Египетте, Палестина және Оңт. Европаның кейбір елдерінде қолдан өсірген. Сабағы тамаққа, мата, сал, қайық, төсеніш жасауға және жазуға пайдаланылған. Папирусты әсемдік өсімдік ретінде бақ, парк, оранжереяларда өсіреді. thumb|right|200px|Папирус
Дереккөздер
Санат:Қияқөлеңдер
Аэромобильдік әскери аурухана
Аэромобильдік әскери аурухана, даладағы көп салалы әскери аурухана – негізгі ыңғайлы емдеу-диагностикалық құрылымы. ТЖ аймағына барып, жаралы (ауру) адамдарды емдеп, эвакуациялайды. Хирургиялық, токсикологиялық, терапевтік, радиологиялық және көп салалы әскери аурухана ретінде қызмет ете алады. Толық күшіне енсе бір тәулікте 150 жаралы (ауру) адамды қабылдау мүмкіндігі бар.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Шахсевендер
Тілі
Әзірбайжан тілінің шығыс (мұған) диалектілерінде сөйлейді.
Діні
Дінге сенушілері - сүнниттік мұсылмандар.
Тарихы
Бұл топтың құрылуы 16 ғасырда, шах Аббас I Қызылбастар көсемдері тайпасының ықпалын әлсірету мақсатында Қызылбас тайпалық бірлестігінің мүшелерінен арнайы жасақ құра бастады, жасақ Шахсевендер деп аталды. Аббас I тұсында Шахсевендерге Ардебил мен Мұған, Сава, Казвин аймақтарында үлкен жер иеліктері берілді. 19 ғасырдың аяғында Шахсевеннің көпшілігі отырықшы өмірге көшті. 1905-11 жылдардағы Иран революциясы жылдарында шахсевендердің басшылары монархия жағында болды. 20-30 жылдары Реза шах Пехлевидің елді орталықтандыру саясаты кезінде шахсевендер қарусыздандырылды. 1945-46 жылдардағы ұлттық-демократиялық қозғалыс кезеңінде Иранның солтүстік-батысында шахсевендердің жетекшілері реакцияны қолдады.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – көшпелі мал шаруашылығы (қой, ірі қара, түйе және жылқы). 19 ғасырдың аяғынан бастап отырықшы егіншілікке көшті.
Өмір салты
Олар тайпалық жіктелуді, исламға дейінгі кейбір әдет-ғұрыптарды (соның ішінде жерлеу рәсімдерін) сақтаған.
Дәстүрлі тұрғын үйлері – шатырлар, лашықтар.
Ерлер киімі – ақ немесе көк көйлек, қоңыр мата шалбар, ұзын қынама бел шапан, қозы терісінен бас киім. Қыста жеңі ұзын қой терісін киеді. Әйелдер киімі – көк көйлек, шаровар, жамылғы, жүннен тоқылған шұлықтар, алтын-күміс әшекейлер.
Тағамдары – палау, бұқтырылған ет, қой еті, сүт өнімдері.
Дереккөздер
Санат:Иран этникалық топтары Санат:Әзірбайжан халықтары
Гүлбаушан Тілеубекова
Гүлбаушан Тілеубекова (1960 жылы 8 наурызда Алматы облысы Талғар ауданында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2007).
Толығырақ
Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері Санат:Қазақстан театр актрисалары
Половинка (өзен)
Половинка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама суқоймасының (Чусов, Сылвин шығанағы) оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Термоэлектрлік өлшеуіш аспап
Термоэлектрлік өлшеуіш аспап (термоэлектрический измерительный прибор) — магнитэлектрлік өлшеуіштен және бір немесе бірнеше термотүрлендіргіштен түратын аспап (қалқанды немесе тасымалды). Ол жиілік диапазоны кең (ондаған мГц дейін) тұрақты және айнымалы токтың (ЗОВ дейін) амперметрлері немесе вольтметрлері ретінде пайдаланылады. Термоэлектрлік өлшеуіш аспаптың көрсетулері ток күші қисығының түріне және электрлік кернеу қисығына байланысты емес. Т.ө.а. артықшылығы: жиілік диапазоны кең. Кемшіліктері: термотүрлендіргіштердің аса көп жүктемеге шыдау қабілеті төмен, термопарасының жұмыс істеу мерзімі аз, көрсетулерінің қоршаған ортаның температурасына байланыстылығы. Өлшеулер шегін кеңейту үшін шунттар және қосымша кедергілер пайдаланылады. Кейде ол үшін фотокүшейткіштер немесе токтың (ток күші 1А жоғары) арнайы жоғары жиілікті трансформаторы қолданылады.
Половинка (өзен)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Термоэлектрлік өлшеуіш аспап
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Бопай (Маңғыстау облысы)
Бопай — Маңғыстау облысы Қарақия ауданы, Болашақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Светлана Федоровна Демиховская
Светлана Федоровна Демиховская (1956 жылы туған, бұрынғы Көкшетау облысы «Симферополь» кеңшары) – слесарь. Ақтау қаласындағы арнаулы өндірістік-техникалық училищені бітірген. 1974 жылдан аймақтық кен-металлургия комб-ның азық-түлік зауытында бақылау-өлшеу аспаптарының слесары міндетін атқарып келеді. Бұрынғы КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
Бопай (Маңғыстау облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құрық ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 129 км-дей жерде.
Светлана Федоровна Демиховская
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Бопай (Маңғыстау облысы)
Географиялық орны
Бопай 2012 жылы темір жол станциясының базасында құрылды. Ауылдың әкімшілік-аумақтық құрамына Ақбөбек және Бастау разъездері кіреді. .
Дереккөздер
Санат:Қарақия ауданы елді мекендері
Вестерхайм (Вюртемберг)
Вестерхайм (Вюртемберг) (Westerheim (Württemberg)) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Тюбинген әкімшілік округіне бағынады. Альб-Дунай ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Әулие Аубин шіркеуі
thumb|Әулие Аубин шіркеуі (1751-1767)
thumb|right|Шіркеүдің төбесі
Сілтемелер
Санат:Шіркеулер
Бидарре
Бидарре (Bidarray) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,20 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 633 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,57 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Седиментогендік су
Дереккөздер
Санат:Геология
Ат үстінен тартыс
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Ұлттық ойындар
IC 3019
IC 3019 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 3019 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Неново (Варна облысы)
Неново (Неново) — Болгариядағы ауыл. Варна облысына қарасты Провадия қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 59 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9234. Телефон коды — 05126. ЕКАТТЕ коды — 51456.
Қолтықсабақ
Қолтықсабақ (Talassia) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Күнгей, Іле Алатаулары және Батыс Тянь-Шань тауларында 2 түрі кездеседі. Таудың биік беткейлеріндегі жартастарда өседі. Жиі кездесетін түрі – Іле қолтықсабағы (Talassia transiliensis). Оның биіктігі 40 – 70 сантиметр, көп сабақты өсімдік түбірінен шығатын жапырақтары сағақты, шоғырлана орналасқан. Сары түсті гүлдері шатырша гүлшоғырына топталған. Шатырлары 10–18 сәулелі, шатыршалары 10–20 гүлді. Шілде айында гүлдеп, тамызда жемістенеді. Жемісі сопақша, көкшіл, ұзындығы 6–7 милиметр.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер
Қырықжапырақтәріздестер
Қырықжапырақтәріздестер - жоғары сатыдағы споралы өсімдіктердің ең ерте пайда болған тобы. Ертедегі жойылып кеткен үлкен ағаш тәрізді түрлері ылғалды тропиктік орман болып өскен.
Қазіргі кезде қырықжапырақтәріздестердің 10 000-нан астам түрлері белгілі. Қырықжапырақтылар тропикте ағаш, лиана (басқа өсімдікке оралып өсу) түрінде өседі.Суда өсетіндері де бар. Аустралия мен Жаңа Зеландияда ағаш болып өсетін түрлерінің биіктігі 20 метрге дейін жетеді. Қазақстанда ағаш тәрізді қырықжапырақтәріздестерді тек ботаникалық бақтардан ғана көруге болады.
Қырықжапырақтылар - тең споралы және әр түрлі споралы өсімдіктер. Қазақстанда көпжылдық шөптекті түрлері ғана кездеседі. Олардың кең тараған өкілдерінің бірі - усасыр қырықжапырағы. Ол ылғалды, көлеңкелі жерлерде, орман шетінде және сайлар мен жыраларда өседі. Усасыр қырықжапырағы - тамырсабақты өсімдік. Тамырсабақтарынан төмен қарай - қосалқы тамырлары, ал жоғары қарай жапырақтары өседі. Бізде шөптекті болып өсетін қырықжапырақтың жерүсті сабағы дамымаған. Оның есесіне жерасты тамырсабағы жақсы дамыған. Сондықтан тамырсабағын қысқарған сабақ дейді. Усасыр қырықжапырақтың жапырақтары өте баяу өседі. Мұнда үш түрлі жапырақ бар:
Қырықжапырақтылардың жапырақтары 2 түрлі қызмет атқарады:
Фотосинтез үдерісі болатын жапырақтарында сағағы мен тақтасы бар. Жапырақ тақтасы қауырсын тәрізді бірнеше қайтара тілімделгендіктен, өсімдік қырықжапырақ деп аталады.
Қырықжапырақтар өсімді, жыныссыз және жынысты жолдармен көбейеді. Өсімді көбеюі тамырсабақтары және өкім бүршіктері арқылы жүзеге асады. Өнім бүршіктері қырықжапырақтардың барлығында бірдей бола бермейді. Мұндай бүршіктер жапырақтың негізгі жүйкесін бойлай орналасады. Олардан жапырақтың нышаны бар кішкентай қырықжапыраққа бекиді де нағыз қырықжапыраққа айналады.
Жыныссыз көбею жаз кезінде усасыр қырықжапырақ жапырағының астыңғы бетінде, орталық жүйкені бойлай қоңыр төмпешіктер түзіледі. Оларды сорустар деп атайды. «Сорус» дегеніміз спорангийлердің жиынтығы. «Спорангий» - споралар дамып жетілетін орын - қалта. Сорустың үстін жауып тұратын жарғақша жамылғысы болады. Спорангийлері жапырақтың астыңғы бетінде ұзын аяқшалары арқылы негізгі жүйкеге бекініп тұрады. Пісіп жетілген споралар спорангийдің қабықшаларының жыртылуы нәтижесінде жерге шашылады. Қолайлы жерге түскен споралар өніп, өскіншелер береді. Усасыр қырықжапырақ - тең споралы өсімдік.
Жыныстық көбеюі осы өскіншеде жүзеге асады. Өскінше жүрек пішінді, жасыл түсті, диаметрі 4 миллиметрдей. Ол ризоидтары арқылы топыраққа бекиді. Өскіншенің астыңғы бетінде аталық және аналық жыныс мүшелері жетіледі. Аталық жыныс мүшесінен - аталық жыныс жасушалары, ал аналық жыныс мүшесінен аналық жынысжасушасы (жұмыртқа жасушасы) пайда болады. Екі әр түрлі жыныстық жасушалардың қосылуының нәтижесінде өсімдік ұрықтанады. Ұрықта болашақ өсімдік тамырының, сабағының, жапырағының бастамасы болады. Ұрық алғашқы кезде өскіншенің есебінен қоректенеді. Кейін ұрықтан тамыр және жапырақ жетіледі.
Архимед
Архимед (Αρχιμήδης, б.з.б. 287-212) Ежелгі Грекияның ұлы ғалымы, математигі, механигі. Ол Сицилия аралындағы Сиракуз қаласында, туып сонда өмір сүрген. Архимед астроном Фидийдің баласы деген жорамал бар. Архимед сол замандағы ірі мәдениет орталығы – Мысырды аралап, александриялық ғалымдардан, солардың ішінде Конон мен Эратосфеннен білім алған. Оның математикалық еңбектері өз заманынан озық болған, бұл еңбектері дифференциалдық және интегралдық есептеу ашылғанда (17 ғасыр) дұрыс бағаланған. Архимедтің көптеген математикалық еңбектерінің ішінен қисық сызықтардың ұзындықтарын, әр түрлі фигуралар мен денелердің көлемін және беттердің ауданын есептеу ерекше орын алды.
250 px|оңға|Денелерді Архимед винтімен көтеру Архимед рычаг заңын, суда өлшеу арқылы қорытпаның құрамын анықтау тәсілін тапқан, өз атымен аталған гидростатика заңын (Архимед заңы) ашқан, жер суаратын механизмдерді, жүк көтеретін рычаг жүйелері мен блоктарды, тас ататын қамал бұзатын соғыс қондырғыларын, т.б. ойлап шығарған. Рычагтың математикалық заңын тапқанда, Архимед “Тіреу нүктесін берсеңдер, Жерді де төңкеріп тастаймын” деп айтқан екен. Архимед шығармаларының көпшілігі сақталмаған, ал оның “Эратосфенге жолдаған” хаты 1906 жылы ғана табылған. 9-11 ғасырларда Архимедтің еңбектері араб тіліне, ал 13 ғасырда олар араб тілінен латын тіліне аударылып, Батыс Еуропа елдеріне тарай бастаған. 1823 жылы Архимедтің “Шар мен цилиндр” және “Дөңгелекті өлшеу және леммалар” атты екі кітабы орыс тіліне аударылған.
Қырықжапырақтәріздестер
Қырықжапырақтәріздестерді сәндік өсімдіктер ретінде өсімдікжайда (оранжереяларда) өсіреді және жұмыс орындарын көгалдандыруға жиі пайдаланады. Кейбір түрлері дәрілік өсімдіктер болып табылады. Мысалы, усасыр қырықжапырағы дәрілік өсімдік ретінде көп уақыттан бері белгілі. Оны ішекқұрт ауруларына қарсы қолданады. Жапырағынан жараларды жазатын тұнбалар, суық тигенде және ауырғанды басатын препараттар алынады. Ағаш тәрізді жойылып кеткен қырықжапырақтар тас көмірдің түзілуінде орасан зор рөл атқарған.
Архимед
Дереккөздер
Алғаш рет Архимедтің өмірбаянын белгілі бір Гераклид сипаттаған, мүмкін оның шәкірті. Ол біздің дәуіріміздің 6 ғасырында болған. Бұл туралы математик Евтокий Аскалонский ежелгі ғалымның еңбектеріне түсініктемелерінде атап өткендей. Архимед туралы бізге жеткен ең алғашқы мәліметтер Полибий тарихында (б.з.б. 200-120) бар. Бұл тарихшы Сиракуз ғалымы жасаған машиналар туралы егжей-тегжейлі айтып береді.
Қырықжапырақтәріздестер
Бұдан 300 млн жыл бұрын қырықжапырақтәріздестерден түзілген орманға су көп жайылған. Сөйтіп жер жиі батпақты жерге айналған. Жердің батпақтануына климаттық өзгеріп, қалың нөсердің болуы да әсер еткен. Спора арқылы ғана көбейетін, биіктігі 40 метрге жететін қырықжапырақтәріздес ағаштар құлап, лайға батқан, құм басқан. Су қысымы үйінділер астында қалған қырықжапырақты ағаштарды нығыздап, оттегінің қатысуына мүмкіндік қалдырмаған. Миллиондаған жылдар бойы оттегі қатысынсыз нығыздалған ағаштардан тас көмір пайда болған.
Архимед
Дереккөздер
1 ғасырдағы тарихшы Диодор Сикулус Египетте болған кезінде ғалым ойлап тапқан Архимед бұрандасын сипаттайды. Архимедтің математиканы Александрияда оқып, жергілікті ғалымдармен байланысын үзбегені оның еңбектерінде жазылған. Рим жазушысы Тит Ливи Архимедті астроном және тамаша дизайнер және инженер ретінде сипаттайды. Сиракуз ғалымының есімін шешен және саясаткер Цицерон атайды, ол өз сөзімен ғалымның бейітін ашқан. Архимед туралы римдік сәулетші және механик Марк Витрувий Поллио бірнеше рет атап өтеді.Ол Сиракузан туралы құбырлардағы су ағынының заңдылықтарының білгірі, құрылыс механикасы бойынша әлі күнге дейін жетпеген оқу құралдарының авторы ретінде жазады және «Жүзбелі денелер туралы» еңбегіне сілтеме жасайды. Архимед туралы бұрын жарияланбаған дереккөздерден келтірген ең соңғы автор - Плутарх. Рим қолбасшысы Марселлдің өмірбаянында бірнеше бет Архимедке арналған. Бұл, шын мәнінде, Сиракуз ғалымы туралы ежелгі авторлардың дәлелдерін сарқып тастайды
Қырықжапырақтәріздестер
Тас көмір - өте қызулы отын. Тас көмірден алынатын химиялық шикізаттар қаншама? Жанғыш газ, пластмасса, асфальт, сабын, шайыр, өзге де халық шаруашылығына қажетті өнімдер тас көмірлен алынады. Демек қырықжапырақтәріздестердің табиғат және адам тіршілігі үшін маңызы ерекше екенін естен шығаруға болмайды.
Қазіргі кездерде қырықжапырақтың кейбір түрлерінің саны жылдан-жылға азайып келеді. Соған байланысты оларды қорғаудың қажеттігі туындауда. Мысалы, Қазақстанда олардың сирек кездесетін, тіптен жойылуға жақын түрлері бар. Бұларға мыңжылқы қырықжапырағы мен шолпаншаш сүмбілі жатады. Олардың екеуі де Қазақстанның Қызыл кітабына енген.
Архимед
Александриядағы балалық шақ және білім
Иерон римдіктерге қарсы гректер жағында Пирр соғысына (б.з.б. 280-275) қатысты. Соғыс қимылдары кезінде ол ерекшеленіп, әскери жетекшілердің бірі болды және Пир Грекияға кеткеннен кейін көп ұзамай Сиракузада билікті өз қолына ала алды. Бұл Хирондар отбасының материалдық әл-ауқатынан көрінді. Жас Архимед ежелгі дәуірдің негізгі ғылыми орталықтарының бірі - Александрияға бару мүмкіндігіне ие болды.
Қырықжапырақтәріздестер
Қырықжапырақтәріздестер - өсімдіктер дүниесінің бір бөлімі, қарапайым құрлық өсімдіктері. Бұлардың (өзге де жоғары сатылары өсімдіктердегідей) сабағы, тамыры, жапырақтары, су және минералды, қоректі заттарды тасымалдайтын өткізгіш жүйесі бар. Тіршілік айналымы екі сатыла өтеді. Бірінші сатыла спора түзеді. Ал екінші сатыла аталық және аналық гаметалардың қосылуы арқылы көбейеді. Қырық - жапырақтардың қауырсын тәрізді ірі жапырақтары - вайялар (грекше «байон» - пальма бұтағы деп аталады). Жапырақтың астыңғы жағында спорангийлер орналасады. Топтасып жинақталған спорангийлер сорус деп аталады. «Қырықжапырақ» деген атау өсімдік жапырақ тақтасының қауырсын тәрізді бірнеше қайтара тілімделуіне негізделген. Табиғатта олардың биіктігі бірнеше миллиметрден 30 метрге дейін жететін өкілдері кездеседі. Қырықжапырақтар сәндік өсімдіктер ретінде, көгалдандыруға пайдаланылады. Олардың дәрілік түрлері де бар. Жойылып кеткен түрлерінің тас көмір түзілуде маңызы зор. Қазақстан Қызыл кітабына қырықжапырақтардың екі түрі: мыңжылқы қырықжапырағы және шолпаншаш сүмбілі тіркеліп, қорғалуда.
Архимед
Александриядағы балалық шақ және білім
Шеңберіне Архимед қосылған ғалымдар Александрия музьеонының төңірегіне топтастырылған. Мусьеонның құрамына 700 мыңнан астам қолжазба сақталған әйгілі Александрия кітапханасы кірді. Дәл осы жерде Архимед өз жазбаларында атап өткен Демокрит, Евдокс және басқа геометрлердің еңбектерімен танысқанға ұқсайды.
Александрияда Архимед атақты ғалымдармен: астроном Кононмен, Киренадан шыққан жан-жақты ғалым Эратосфенмен кездесіп, олармен өмірінің соңына дейін хат алысады. Архимед Кононды өзінің досы деп атады және Эратосфенге арналған кіріспелері бар «Механикалық теоремалардың әдісі» және «Бұқалар мәселесі» атты екі еңбегін берді. Конон қайтыс болғаннан кейін (шамамен б.з.б. 220 ж.) Архимед өзінің шәкірті Доситеймен белсенді хат алмасуды жалғастырды және соңғы жылдардағы Архимедтің көптеген трактаттары: «Архимед Доситейді қарсы алады» деген сөздермен басталады.
Сиракузадағы өмір
Витрувий сипаттаған хикая, Архимед Иерон патшаның тәжінің таза алтыннан жасалғанын немесе зергердің күмісті көп мөлшерде араластырғанын қалай анықтай алғаны туралы кеңінен танымал болды. Салмағы бойынша тәж оны өндіру үшін бөлінген асыл металдың мөлшеріне сәйкес келді. Алтынның бір бөлігі күміске ауыстырылды деп айыпталғаннан кейін патша Архимедке шындықты анықтауды бұйырды. Ғалым әйтеуір абайсызда моншаға келіп, ваннаға батып, одан су ағып жатқанын көреді. Аңыз бойынша, дәл осы сәтте оны гидростатиканың негізін құрайтын идея таң қалдырады. «Эврика!» деп айғайлайды. Архимед моншадан секіріп түсіп, патшаға жалаңаш жүгірді. Аңыз авторы II Гиеронның Сиракузаның сыртындағы Ортигия аралында бекінген резиденцияда тұрғанын және, тиісінше, Архимедтің оған қалалық моншадан физикалық түрде жүгіре алмайтынын ескермеген. Архимед салмағы тәжге тең алтын мен күмістен екі құйма жасауды өтінді. Содан кейін ол ыдысты шетіне дейін суға толтырып, оған құймалар мен тәжді дәйекті түрде батырды. Объектіні судан алып, өлшейтін ыдыстан ыдысқа белгілі бір мөлшерде сұйықтық құйды. Тәж салмағы бірдей алтын құймасынан да көп суды ығыстырды.Осылайша, Архимед зергердің алдауын дәлелдеді. Ғалымдар денелердің меншікті салмағын олардың көлемін сұйықтыққа батыру арқылы анықтау мәселесін шешу ғылымға «Архимед заңы» деген атпен енген гидростатиканың принциптерін ашуды қажет етпегенін атап көрсетеді.
Қырықжапырақтәріздестер
Дереккөздер
Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Архимед
Сиракузадағы өмір
Плутарх айтқан тағы бір аңыз бойынша Архимед Иеронға кез келген жүкті жылжыта алатынын жазған. Ол сондай-ақ егер оның қарамағында тұратын басқа жер болса, ол біздің жерді көшірер еді деп қосты. Архимедтің талаптарын тексеру үшін үш мачты жүк кемесі жағаға шығарылды. Оның трюмі жүкке толы болды және теңізшілер экипажы артқы жағына отырғызылды. Архимед алыста отырып, блок жүйесінен (шығыр блогы) өткен және кемеге бекітілген арқанды тарта бастады. Кеме қозғала бастады, «теңізде жүзіп бара жатқандай тегіс және баяу». Афина сипаттаған басқа нұсқасы бойынша, нұсқа кейінірек Мысыр перғауны Птоломей III Эвергетке ұсынылған «Сиракуз» кемесі туралы болды. Ежелгі өлшем бойынша алып кеме жасалғанда, патша ондағы қалған жұмыстарды аяқтау үшін оны суға түсіруді бұйырды. Мұны қалай жасау керектігі туралы көптеген даулар болды. Мәселені Архимед шешті, ол бірнеше көмекшілерімен бірге алып кемені орнынан жылжытып, жүкшығырлары бар күрделі блоктар жүйесін жасады.Заманауи интерпретацияларда Архимедтің сөз тіркесі ежелгі грек сияқты естіледі. Δός μοι πᾷ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινήσω («Маған тұрар жерді бер, мен жерді айналдырамын», басқа нұсқада: «Маған тірек бер, мен жерді айналдырамын»)
Сиракузаның қорғанысы
Архимедтің инженерлік данышпандығы біздің дәуірімізге дейінгі 214-212 жылдары римдіктердің Сиракузаны қоршауында ерекше күшпен көрінді. Екінші Пуни соғысы кезінде. 215 жылдан бастап қала Иерон II-нің немересі Иероним басқарған. Ол соғыста Карфагенді қолдады, ал Рим әскерлері Сиракузаға көшті. Иероним билікке келгеннен кейін 13 айдан кейін тақтан тайдырылды. Оның орнына келген қолбасшылар Риммен соғысты жалғастырды. Рим қолбасшысы Марселлдің Сиракузаны қоршауға алуы және Архимедтің қорғанысқа қатысуы туралы толық сипаттама Плутарх мен Диодор Сикулдың жазбаларында келтірілген.
Рим әскері Сиракузаға жақындағаннан кейін, олар қалаға шабуыл жасаудың келесі жоспарын жасады. Аппиус Клавдий Пульчерге құрлықтағы шабуыл сеніп тапсырылды. Оның әскері Эпиполис деп аталатын қала маңындағы аудандармен бірге «ұлы Сиракузаны» қоршап тұрған бекініс қабырғасына жақындауы керек еді. Бұл кезде Марк Клавдий Марселл басқарған Рим флоты қаланың төменгі бөлігі – Акрадинаға шабуыл жасауы керек еді. Римдіктер Сиракузаны тез басып алуды көздеді.
Римдіктер қалаға екі жақтан шабуыл жасағанда, Сиракузаның тұрғындары абдырап қалды. Осы кезде Архимед құрастырған машиналар іске қосылды. Олар құрлықтағы Рим әскерлеріне ауыр тастарды лақтырды. Қабырғаларға бекітілген арқалықтар жау кемелеріне түсе бастады. Олар кемелерді итеру күшімен суға батырды, немесе оларды ілмектермен ұстап, судың үстіндегі садақпен көтерді. Содан кейін «Архимедтің тырнақтары» римдік галереяларды айналдырып, оларды қала қабырғасының етегіндегі жартастарға лақтырды.«Көбінесе бұл көзқарас қорқынышты көріністі ашады: теңізден жоғары көтерілген кеме әр соңғы адам бортқа лақтырылғанға немесе ұсақталғанға дейін әртүрлі бағытта тербеліп тұрды, ал бос кеме қабырғаға соқтығысады немесе темір тұтанған кезде қайтадан суға құлады. жақтары ашылмаған». Рим қолбасшысы биік самбука мұнарасы бар сегіз кеме қабырғаларға жақындай алады деп болжады. Содан кейін Марселлдің жоспары бойынша легионерлер қалаға мұнара арқылы енуі керек болды. Дегенмен, катапульттармен сәтті шығарылған «салмағы он талант» (шамамен 250 кг) бірнеше тастар оны жоя алды.Осыдан кейін Марселус шегінуге бұйрық берді. Соғыс кеңесінде римдіктер Сиракузаның қорғаныс қарулары тек ұзақ қашықтықта ғана тиімді, ал жақын қашықтықта тиімсіз деп есептеді. Түнде римдіктер қаланы басып алуға тағы бір сәтсіз әрекет жасады. Олар қала қабырғаларының астынан көрінбей еніп кетті, оларды шаяндар мен басқа да машиналар күтіп алып, қала қабырғасында бұрын дайындалған тесіктерден қысқа жебелерді атады. 2005 жылы «Архимедтің тырнағы» деп аталатын осы «ежелгі заманның супер қаруы» сипаттамасының растығын тексеру мақсатында бірнеше эксперименттер жүргізілді; салынған құрылым өзінің толық өнімділігін көрсетті
Римдіктер қаланы жаулап алу идеясынан бас тартуға мәжбүр болды және қоршауға көшті. Әйгілі ежелгі тарихшы Полибий былай деп жазды: «Бір адамның, бір таланттың, кез келген іске шеберлікпен бағытталған ғажайып күші осындай ... Сиракузаның бір ақсақалын біреу алып тастаса, римдіктер қаланы тез басып алар еді. Бірақ бұл сиракуздықтардың арасында болғандықтан, олар қалаға шабуыл жасауға батылы жетпеді».
Өлім
Біздің эрамызға дейінгі 212 жылдың күзінде. Сиракузаны римдіктер басып алды. Бұл Артемида мерекесі кезінде, күзетшілер мас болған кезде болды. Сақшылардың бірі жауға қабырғадағы құпия өткел ашты. Қалаға шабуыл кезінде Архимед өлтірілді. Ежелгі дереккөздерде Архимедтің римдіктердің қолынан қайтыс болуы туралы әңгіме бірнеше нұсқада бар. Рим авторлары Тит Ливий мен Плиний Аға өз отандастарының жасаған қиянатын мойындай отырып, оның кездейсоқ және дүрбелең кезінде болғанын жазады. Олар сондай-ақ шабуыл кезінде Архимедті өлтірмеуді бұйырған Марселлдің наразылығын атап өтеді. Рим билігі кезінде өмір сүрген ұлты гректер Диодор Сикулус пен Плутарх Сиракузаның басқыншыларын білімсіз, ғылымнан алшақ, тіпті тонаумен айналысатын қорқақ сарбаздар ретінде көрсетеді. Марселл әскерлерінің қатыгездігі тіпті Сенатта қаралды, онда командир ақталды. 2 жылдан кейін Марселлге қайтадан Сицилияға бару тапсырылғанда, Римде болған арал тұрғындары аза тұту киімдерін киіп, сенаторлардың үйлеріне бара бастады, егер Марселус туған аралына оралса, онда бәрі арал тұрғындары үйлерін тастап кетеді.Диодор Сикулустың айтуынша, Архимедті белгілі бір легионер басып алған. Сонда ғалым: «Тез, біреу, менің бір көлігімді алып кел!» деп айқайлайды. Рим солдаты қорқып, Архимедтің келесі жаңалығын оған қолданғысы келеді деп шешіп, 75 жастағы қартты қылышпен өлтірді. Плутарх Сиракуз ғалымының өлімінің үш нұсқасын келтіреді. Олардың бірінің айтуы бойынша, римдік бір сарбаз бұйрық бойынша Архимедті ұстап алып, Марсельге апармақ болған. Алайда тұтқын Рим әскерінің бас қолбасшысына еруден үзілді-кесілді бас тартты, өйткені ол белгілі бір математикалық мәселені шешуі керек болды. Сонда ашуланған сарбаз Архимедті өлтіреді.Плутарх сипаттаған басқа нұсқаға сәйкес, Архимед қайтыс болғанға дейін солдаттың сол кезде айналысқан міндеті шешімін табуы үшін сәл күтуін сұрайды. Ал үшінші Плутарх нұсқасы бойынша Архимедтің өзі математикалық аспаптарымен Марсельге барған. Легионерлер қарияның қолында құнды нәрсе бар деп шешіп, оны тонау мақсатында өлтірді. Екі автор да Рим әскерінің бас қолбасшысы Марселлдің болған оқиғаға қайғырғанын баса айтады.
Басқа нұсқаны 12 ғасырдағы византиялық филолог Джон Цец (Хилиада, II кітап) келтіреді. Шайқас кезінде 75 жастағы Архимед өз үйінің табалдырығында отырып, тура жол құмында салған сызбаларына терең ой салды. Осы кезде қасынан жүгіріп өтіп бара жатқан римдік сарбаз сызбаны басып кетті, ал ашуланған ғалым римдіктерге: «Менің суреттеріме тиіспе!» деп айқайлады. («шеңберлердің» басқа нұсқасы бойынша). Сарбаз тоқтап қалып, қарияны семсерімен ұрып-соқты
75 жылы Сицилияда квэстор болған Цицерон. Архимед қайтыс болғаннан кейін 137 жылдан кейін ғалымның қираған бейітін таба алғанын «Тұсқұлан әңгімелерінде» жазған. Онда Архимед өсиет еткендей цилиндрге доптың суреті жазылған.
Архимедтің өлімінің шынайы мән-жайлары, сондай-ақ Марселлдің бұл оқиғаға шынайы реакциясы белгісіз болып қала береді. Ежелгі авторлардың келтірілген аңыздары ғалымның римдіктер Сиракузаны басып алғаннан кейін бірден тонау мен кісі өлтіру толқыны кезінде өлтірілгенін біржақты дәлелдейді. Марселус қайғырып, тіпті өлтірілгендерге құрмет көрсетуді бұйырған болуы мүмкін. Римдіктерге гректердің қолдауы қажет болды және олар үшін эллиндік өркениеттің ең жақсы өкілдерін жойып, өлтірушілер мен зорлаушылардың рөлінде көріну өте тиімсіз болды. Қалай болғанда да, бастапқыда Сиракузада тамаша отандасыңызды еске алу қауіпті болды.
Marquess
Маркес (Marquess) - германиядағы Ганновер қаласында 2006 жылы құрылған музыкалық поп топ. Өлендері көбінесе испан тілінде.
Дереккөздер
Санат:Музыкалық топтар
Джеймс Бьюкенен
Джеймс Бьюке́нен (James Buchanan ; 23 сәуір 1791 жылы, Коув-Гэп, Пенсильвания — 1 маусым 1868 жылы, Ланкастер, Пенсильвания) — америкалық саятшы, 15- АҚШ президенті АҚШ демократиялық партиядан 1857—1861 жылдары, Оңтүстік және Солтүстік болып бөлінудегі және Азаматтық соғыстағы соңғы президент. Көптеген тарихшы Бьюкененді АҚШ тарихындағы ең нашар президент деп ойлайды.
Дереккөздер
Санат:АҚШ президенттері
Рок Холл (Мэриленд)
Рок Холл (Rock Hall) — Мэриленд штатының Kent округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1475 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.0 км² шамасында. FIPS коды — 24-67400.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Жаңа Мир (Миякин ауданы)
Жаңа Мир — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Миякибашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 350 адамды құрады. Пошта индексі — 452096, ОКАТО коды — 80244845010.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 2567
Ашылуы
Бұл нысанды 1793 жылы 4 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2567 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 708, ESO 431-SC3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Puppis (шоқжұлдыз)
Зоран Мамич
Зоран Мамич (Zoran Mamić; 30 қыркүйек 1971, Бьеловар) — хорватиялық футболшы, футбол бапкері. 2019 жылдан бері Сауд Арабиясының "Әл-Хилал" (Эр-Рияд) клубын жаттықтырады.
Хорватия Ұлттық құрамасында сегіз ойын ғана өткізді. 1998 жылғы әлем чемпионатына барғанымен, бір кездесуде де алаңға шықпады. Соған қарамастан әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды.
Сілтемелер
Санат:Хорватия футболшылары Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары Санат:Бохум ФК ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Хорватия футбол жаттықтырушылары Санат:Динамо Загреб ФК жаттықтырушылары Санат:Әл-Айн ФК жаттықтырушылары
Нинхаген (Хольтемме)
Нинхаген (Хольтемме) (Nienhagen (Holtemme)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Хальберштадт ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Ақшыл көк қаргүл
Ақшыл көк қаргүл (Hegemone lilacina) - сарғалдақтар тұқымдасы, қаргүл туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.