cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дүр Оңғар Дырқайұлы
Халқына даналықты, еліне даралықты жыр еткен – Дүр Оңғар.
Жырау жайында әр түрлі дерек бар. Соларды бір-бірімен салыстырып, оның өмірі мен тұрмыс жағдайындағы мәліметтерге сүйенсек, ол үш жасынан-ақ әкеден жетім қалып, таршылық көреді. Оңғар тоғыз жасар кезінен-ақ би-болыстар мен елдің атқамінерлері жиналған үйге қайта-қайта барғыштап, үлкендердің әңгімелеріне құлақ түріп, күнде сол маңды айналып кетпейді екен. Бірде алты қанат ақ боз ат үйдің кең дастарханын жағалай жайғасқан мықтылар өздерінің қалауы бойынша астырған тамақты әлсін-әлсін ортаға алып, сүйсіне тояттай жейді де, айналасындағы жәутеңдеген балаларға асатуды да ескермейді. Солардың қолына дәмеленіп, әбден тісінің суын жұтып тамсанып, шыдамы таусылған Оңғар: деп өлеңдете айтыпты да қаша жөнеліпті. Мұның оқыстан найзағайдай жалт еткізген өлеңіне таңданған ел ақсақалдары: «Бұл бір нәрсе шығатын бала ғой» деп шамалап, оған ақ тілек білдіріп, бата берген деседі.
Ел ішінде Оңғарға байланысты аңыз-әңгімелер көп-ақ. Соның бірі мынадай: Оңғарға түсінде жастай қайтыс болған апасы: «Қалқам, Оңғар саған өлеңді қаппен берейін бе, әлде хатпен берейін бе?» депті. Сонда інісі: «Апа, хатпен бергеніңді тілеймін» деп алақанын жайыпты. Жазған жырларының бәйгеге қосатын пырақтай ұшқыр, түпсіз шыңыраудай терең ойлы, інжу маржандай көркем, хатқа түсіргендей мінсіз болып келетіні содан екен деседі жұрт. Тағдырдың тауқыметін жастай арқалаған Дырқайдың Оңғары жарлылықтың боз шекпенін жамылып жүріп күнелтеді. Дана халқымыз: «Барлық не дегізбейді, жоқтық не жегізбейді» деп, қалай тауып айтқан десейші! Байлығымен есімі Сыр бойына жайылған Досқазы төре бірде Оңғар жыраудың сіңірі шыққан кедейлігін мін қылып әрі мұны жарылқамақ пейілмен: - Жүр, біздің ауылға! Сонда барып жырлайсың, ақысына семіз өгіз берем. Өзі ұсталмаған асау, құлағы жоқ шұнақ, мүйізі жоқ тоқал, - деп мардымси сөйлейді. Сол сәтте жырау оның бетіне тіктеле қарап: дейді мүдірместен. Отты сөз жалыны жүзін шарпығандай кеудесін керген төре теріс айналады. Бұл бір ғана мысал.
Оңғар жырау есімі Сыр өңіріне кең тараған. Ауыл аймақтың үлкенді-кішілі жырауларының жиын-тойда «Дүр Оңғар былай жыр толғапты» деп айтар толғаулары мен әңгімелері бір төбе. Ертеректе Шөмекей руының Жанғабыл – Сарғасқа аталығынан шыққан Қалдан би күзде қырдан Сырға құлаған шақта, «Көкшоқы» деген жерде біраз күн аялдап, сол маңның ел-жұртына үлкен той жасайды. Бұл айтулы думанға атағы кеңге жайылған алты жырауды таңдап шақырады. Қалдан би оларға «Сендер бір күн, бір түн тоқтаусыз жырлайсыңдар», - дейді. Осы өнер додасында Дырқайдың Оңғарының ақындық талантына сүйсінген би: «Кәне, сен менің болашағымды болжап, жырға қосшы» депті. Оңғар шарт жүгіне отырып, домбырасын күмбірлете үстемелей қағып-қағып жіберіп: деп табанда екпіндете төккіштеп, әрі қарай оның мінез-құлқын термелеп тізе бергенде Қалдан би ақынның семсер сөзінен қорғаштанып кезекті өзге жырауға беруге ишара білдіреді.
Дүр Оңғар - айтыс өнеріне де көбірек ден қойған ақын. Ол өз дәуіріндегі бірталай ірі ақындарымен айтысқан. Бірақ дер кезінде жинап, қағазға түсірілмегендіктен уақыт озған сайын ұмытылып, жұрт аузында айтыс өлеңдерінің аздаған шумақтары ғана сақталған. Бүгінгі ұрпағына толық күйінде жеткен ақынның бұл саладағы шығармаларының саны екі-үшеу-ақ. Соның бірі – Оңғар жыраудың Ырысты қызбен айтысы. Ырысты – Кіші жүздің Шөмекей руындағы Аспан, сонан тараған Төбет аталығынан. Жүрген жері той-думан жыраудың бұл сияқты бірқақпай жырлары өте көп болған. Қияс мінез, жат қылықты жандарды көргенде табан астында суырып салып өткір жырмен іреп тастап отырған.
Ақыл – мінез, парасаттылығы туралы өлеңдері.
Дүр Оңғардың өлең-жырының, толғауларының, айтыстарының тәлім-тәрбиелік мәні зор. Асыл қасиеттерді жоғары қояды. Ол тайсалмай сөйлеп, маржандай асыл сөздерін төге біледі. Дүр Оңғар жырларында мораль мен адамгершілікті бір-бірінен бөліп қарамайды. «Адамшылықтың алды – махаббат, әділет, сезім». Бұл үшеуі бірлікте, олар жеке-жеке күйінде жарамсыз. «Әділет – ізгіліктің анасы», «Кімде әділет жоқ болса, оның ұяты да жоқ». Ал ұят жоқ жерде туыстық бауырмалдыққа, махаббатқа орын жоқ. Себебі ұят жоқтық сенімді жоғалтады. Абай: «Адам баласының көбі ақылсыздығынан азбайды, ақылдың сөзін ұғып аларлық жүректе жігер, қайрат, байлаулылықтың жоқтығынан азады» - дейді. Дүр Оңғардың «Кеңеске, кемеңгерлер, салсаң құлақ» өлеңінде: Сөз сөйлеушінің ойын, сезімін білдіріп қана қоймайды, оның мінездемесі болып та табылады. Кісінің тәрбиелік деңгейі көбіне сөзінің сипатынан байқалады. Жырау «Өзім туралы» деген өлеңінде. дейді немесе «Ерлерім сөйле дегесін» өлеңінде: Бұл өлеңдері адамгершілікке негізделген.Шынында да, адамның адам болып тұлғаланып, кемелденуінде сөздің атқарған рөлі баға жеткісіз «Жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше», - дегендей, адамдар бір-бірімен сөз арқылы ұғысып, танысып, жақындасып, өзгені де сөзі арқылы танып, өзін де сөз арқылы танытады. Жыраудың «Ерлер қояр құлақты» деген өлеңінде Қалай да сөздің адамға жағымды немесе жағымсыз әсері орасан зор екені даусыз. Халқымыздың: «Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады», - деген тамаша мақалы да жылы да жағымды сөйлеудің қаншалық керемет күшке ие екендігін аңғартады. «Әкімдерге сөз айттым» өлеңінде: немесе «Қалданды мақтауы» өлеңінде: Адамның қоғамда өз орнын табуында, көпшілік құрметі мен сеніміне ие болуында, кемел ғұмыр кешуінде орнымен, дәйекті сөйлей білуі, тауып айтатын тапқырлығы үлкен рөл атқарады. Өйткені ақылы кемел, кісілігі зор адам ғана солай сөйлей алады. Мүны біз жырау туралы айтылған «Дүр Оңғар айтыпты» деген сөздерден аңғаруға болады. Орынды, әділ сөзге тоқтау - әдептіліктің бір түрі. Ердің құнын екі ауыз сөзбен шешкен дана да шешен халқымыздың ата салтында жүйелі уәжге тоқтамаудан өткен пәтуасыздық жоқ. Ондайлар туралы халық: «Аталы сөзге ақымақ тоқтамайды», - деп, кейіс білдірген. Сыр елінде Ерназар – Қаратамыр аталығынан шыққан Пышанның Төребайы деген би болған. «Көктабанның» сабатын жайлап отырған кезі екен. Төребай арнайы үш ақын-жырауды: Оңғар, Жиенбай, Түрымбет Салқымбайұлын шақырады. Ағайынды екі ел болыстық пен ауылнайлыққа таласып, бірін-бірі көрместей болған. Арада барымта жүріп дау-дамай көбейіп кетеді. Жыраулар бидің айтқандарын үнсіз тыңдап, екі жақты бірлікке, елдікке шақыру қажеттігін сезінеді. Бір жағынан, арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты бидің өздерін сынап отырғанын түсінген жыраулар бұл жанжалды басуға күштерін салады. Аузымен құс тістеген айтыскер ақындарымыз әріптестері сөзден сүріндірген жерде дереу тоқтап, жеңілгендерін ашық мойындап отырған. Бұл сөз қадірін танып, мойындау да ірілікті, кісілікті білдіреді.
Дәуір, салт-дәстүр тынысын білдіретін толғаулары.
деп, дүние-малды еңбексіз, қулық-сұмдық, алдап-арбаудан жинап, сонымен күн көріп жүрген екіжүзді, обал-сауаппен санаспайтын, ылғи пәле ойлаумен жүретін жымысқы адамдар туралы айтады. Ата-бабаларымыз біреудің дүние-малына сұқтануды, ақысын жеуді жазғырған. Әсіресе, жетім-жесірдің ақысын жеуді зор күнә, адамдықтан шыққан, имансыздық деп білген. Үш-төрт өлең жолдарында ата-ананың айтқанына көнбей ұят – аятты, имену дегенді білмей ержеткен жастар туралы айтады. Осындай ұрпақтың ертең ұрпағы қандай болатындығын, жуық арада бұл түзеле қоймайтындығын, осындай ұрпақтан халқымыздың әлі талай қасірет шегетінін айтады.
Көргенділік – күнделікті өмірде, адамдармен қарым-қатынаста әдептен шықпау, көңілге келетін сөз айтпау, тұрпайы мінез көрсетпеу. «Қыздар сәнді көрінер» өлеңінде: Жырау әрбір ана қызын тұрмыс құруға әзірлеуі, қызының барған жерде өмірі жақсы болуының, бақытты болуының кепілі екендігін айтады. Әрбір қыз – болашақ ана. Өмірінің жалғасы, ертеңгі елді құрайтын және соған ие болатын ұрпақты дүниеге әкеледі. Дүниеге келген ұрпақтың тілі, ғұрпы, мәдениеті ананың сүтімен, ананың тілімен дариды деген ой айтып отыр. «Қонағы айтпай қонатын, көршісі айтпай кіретін» халқымыздың қанына сіңген дәстүрлік әдебі бар. Қонаққа үйдің төрін, астың дәмдісін ұсынып, соған бір рақаттанып қалу – ежелден келе жатқан ескі салтымыз. Қонақты ақ жарқын көңілмен күту - көргенділік, адамгершілік, азаматтық қана емес, тіпті міндет болған Оңғардың «Қонақкәде» өлеңінде: сол сияқты Ырысты қызбен айтысында: Бұдан соң екеуі де қазақтың еншісі айырылмаған, мейірімді, қонақжайлылығын айтып едәуір сөз тартысына түседі. Бұл айтыстағы ерекшелік – екі ақын да инабаттылықты сақтай отырып ұтқыр сөйлейді. Жырау: «Мейман атаңнан да үлкен»,- дейтін мақал халықтың қонақтың мәртебесі мен оған көрсетілуге тиісті сый-құрметке инабаттылық тұрғысынан қарайтынын көрсетеді. Мұндай сөз қонақ түскен үйдің оны ескеруі жайында айтылады. Біздің ертегі, аңыз, өлең-жыр, айтыстарымызда меймандостық жайында көп айтылуының өзі-ақ халқымыздың бұл дәстүрімізге қаншалық зор маңыз бергенін көрсетеді.
Ақын өмір қозғалысындағы жақсы мен жаманның, асыл мен жасықтың, тұлпар мен мәстектің тағы басқа қарама-қайшылық сапа иелерінің бағалануындағы мәңгілік тоқталмаған құбылыстар жүйесін тыңдаушылар назарына бейнелі өрнектерімен мегзей ұсынады. Адамзат тарихының әуелгі және қазіргі, онымен бірге болашақтағы ұрпақтары дамуының жолындағы мойындалған шындық – жақсы мен жаман қасиеттердің өзгермейтін қайшылығы. Өмір шындығының осы қайшылықты жағдайы – халықтық тәлім-тәрбиенің де арқауы. Оңғардың нақыл, толғау, термесінде де бейнелі тіл өрнегімен жырланған: Дүр Оңғар Дырқайұлының шығармашылығы – қазақ әдебиетіндегі ғасырлар бойы үздіксіз даму жолында келе жатқан ақындық поэзиядағы көркемдік дәстүр жалғасы. Ақынның шығармалары өзімен замандас ақындар шығармаларымен бірге ұрпақтар тәрбиесіне қызмет етіп келеді. Ақынның шығармашылығындағы нақыл өсиет, тойбастар, бата-тілек, жұбату, қонақкәде, бірқақпайлар, жұмбақ тағы басқа жанрларындағы шығармалары халық әдебиетіндегі ұлттық тәлім-тәрбиелік (этнопедагогикалық) ұлттық жан ділі сипатты (этнопсихологиялық) сарындар тұтастығымен жырланған. Тойбастар – халықтың тәлім-тәрбие туралы ата-бабаларының адамгершілік ұлағатын айқындайтын жыр.
Ақын-жыраулар поэзиясындағы көркемдік жалғастық жүйесінде арнау-мадақ өлеңдер үздіксіз жырланумен келеді. Елдің тарихындағы атақты тұлғаларға арналған арнау-мадақ өлеңдері арқылы жеке тұлғалардың атқарған қызметтерінің, адамгершілік-имандылық қасиеттерінің сапалық көрсеткіштері айқындалады.
Оңғар ақынның арнау-мадақ өлеңдерінде («Адамзат, дәрежеңді жаңа көрдім!», «Мақтаймын халық жақсысын», «Қалданды мақтауы» т.б.) ел ортасындағы халыққа жағымды іс-әрекеттері бағалай жырланады. Күнделікті тұрмыстық - әлеуметтік қарым-қатынастар арасында адамгершілік-имандылық тәлім-тәрбиесі мәселесін тұрақты жырлаған осындай ақын – жыраулар халықтың ортасындағы ұстаз-тәлімгер, тәрбиеші тұғырында бағаланған.
Дүр Оңғар өлеңдеріндегі тәрбиелік мәні бар ұлағатты сөздер
Жырау адамгершілікке тән қасиеттерді өзіндік сөз мәнерімен осылай баға берген. Сыр сүлейі Балқы Базарды өзіне үлгі ұстаз тұтып, оның биік өнерін насихаттаған. Жырау – ауыз әдебитінің ежелгі өкілдерінің бірі, халыққа тәрбиенің алуан түрлерін қамтитын мақал-мәтелдердің, қанатты сөздердің ізін жалғастырушы. Өзінің көргенінен үлкен философиялық үлкен ой түйіп отырады. Адам бойында кездесетін парақорлық, алауыздық, бірліксіз қасиеттерді айтып өткен. Ол халықты бірлікке, сыйластыққа шақырады. Осыны қазіргі күнгі балаларға, жастарға сабақ болсын деген тәрізді.
Жырау мұрасы – халықтың рухани қазынасы
Оңғар Дырқайұлының әдеби мұрасы – мың жылдықтар бойы қалыптасқан, дамыған ақындық-жыраулық өнердің дәстүрлі жалғасы. Оңғар Дырқайұлы Сыр сүлейлері мектебінің көрнекті өкілі ғана емес, ол - сол топтағы және кейінгі кезеңде талай ақындарға ұстаз да болған тұлға. Кестелі көркем, сұлу сөздің сардары Сыр сүлейінің бірі – Шораяқтың Омары «Ұстаздарым» атты өлеңінде: Балқы Базар, Дүр Оңғар «Алқалап» атты қойғанда Қанша пырақ болса да Қарасын көрмей қаңғалар,- деп тебіреніп, Оңғарды Балқы Базармен қатар қояды. «Әр елдің бар бұлбұлы» өлеңінде Тұрмағамбет ақын да Дүр Оңғардың есімін құрметпен атап, өзіне ұстаздығын, ағалығын мойындайды. Ақын шығармаларын бүгінгі жетуіне Сыр өңіріне белгілі әдеби мұра жинаушысы Ә.Қайнарбаевтың, ақын Ә.Әлиасқаровтың, ал кітап етіп шығаруда белгілі этнограф, әдебиетші, журналист Т.Дайрабайдың еңбегі құрметке лайық. Ақын - өз заманының перзенті, сонымен қатар өресі биік өнер иесі. Өз заманының тыныс-тіршілігіне, шындығына парасат көзімен ой түйеді, сарапшы болады. Ақынның толғаулары, тойбастар, арнау өлеңдері, көңіл – қостары, жұбатулары, жұмбақтары, бірқақпайлары, айтыстары, оқиғалы тарихи жырлары – оның ақындық поэзиясындағы ақындық даралығын көрсетеді. Өзі өмірден ерте кетсе де шығармалары ел ішінде әлі күнге дейін айтылып келеді. Осының өзі-ақ Оңғар жыраудың тума талант екендігін дәлелдеп тұр. Оңғар жыраудың мұрасы - өз заманының, уақытының ақиқат шындығын айта алуымен бірге, шыншылдықтың ғана емес, сыншылдықтың да биік өресінен көрінген құнды дүниелер. Ауыздан ауызға озып, санада сіңіп қалған ақын мұрасы ғалымдар мен әдебиет зерттеушілерінің ізденісінің нәтижесінде кітап болып шығып халқына қызмет етуде. Жырау шығармасы болашақтың да керекті кәделі дүниесіне айналды. Қызығады бүкіл әлем даналарға, Осындай біздің ұлы бабаларға Кемеңгер, ақылы дария Дүр бабамыз Міне, бүгін ортамызда тірілдіңіз. Тарих қойнауында жатқан өз заманының белгілі тұлғалары ақындар мен жыраулар осылайша халықтан өз бағасын ала бермек. Қорыта айтқанда, артында сұлу сөз бен өлместей мұра қалдырған атақты дара тұлағаларды қалай құрметтесек те артық етпейді. Дүр Оңғар сынды қазақтың қасиетті сөз өнерінің мәңгіліктілігін өзінің шығармаларында өрнектеп өткен дүлдүлдеріміздің өмір жолы мен шығармаларын келер ұрпаққа ұлағат, өнеге етіп қалдыру – парызымыз. Жазған :Қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі Әбдірасылова Бибігүл Өңдеген: Информатика пәнінің мұғалімі Жанат Башенова
Дереккөздер
Санат:1859 жылы туғандар Санат:Қармақшы ауданында туғандар Санат:1902 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ жыраулары
Қалдық мұнай
Қалдық мұнай. Мұнайлы қойнауқат\қойнауқаттан бүкіл мүмкін болған әдістер көмегімен мұнай қорын өндіріп алғаннан кейін де сол қойнауқат көлемінде қалып қоятын мұнай массасы.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Жыныс мүшелерінің құрылысы
Ұрпақ жаңғырту (көбею) - барлық тірі ағзаға тән қасиет. Көбею - түрдің тіршілігін жалғастырып сақтап қалуды қамтамасыз ететін физиологиялық үдерістердің жиынтығы. Басқа тірі ағзалар сияқты адам да жынысты жолмен көбейеді. Жыныс жасушаларының түзілуі ағзада болатын физиологиялық өзгерістерге байланысты. Жыныстық мүшелер жүйесін аталық және аналық жыныс мүшелері деп 2 топка бөледі. Олардың жыныс бездерінен жыныс жасушалары түзіледі. Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуынан дүниеге жаңа ұрпақ келеді. Жыныс бездері аралас бездерге жатады.
Аталық жыныс мүшелері
Аталық жыныс мүшелерін сыртқы және ішкі мүшелер деп 2 топка бөледі. Сыртқы аталық мушелеріне - ұма және жыныстық мүше жатады. Ішкі аталық жыныс мушелеріне аталық бездер, оның қосалқы бөлімдері (ұрықшығарушы өзекшелер, ұрықтық көпіршіктер, сыңар қуықасты безі) жатады. Аталық без (ен) екеу, мөлшері 4-6 см, салмағы 15-30 г.
Аталық бездер - ұманың ішінде орналаскан терілі қалта. Ұманың ішкі қуысы құрсақ қуысының бір бөлігі болып саналады. Ұрықтың дамуы кезінде ұма құрсақ қуысында жатады. Жыныс бездері өзекшелер арқылы ұма қуысына түскен соң, ондағы дәнекер ұлпамен тұтасып кетеді. Бұдан кейін ұма қуысы құрсак қуысынан бөлініп қалады. Егер жыныс бездері ұма қуысына өтпей, құрсақ қуысында қалып қойса, жыныс жасушаларының түзілуіне кедергі жасайды. Әдетте, жыныс бездері шарана жарық дүниеге шығардан бұрын ұма қуысына өтеді.
Аталық бездер ағзада екі түрлі маңызды қызмет аткарады. Біріншіден, олардан аталық жыныс жасушалары - сперматозоидтар түзіледі. Бұл аталық бездердің сыртқы секрециялық қызметі. Екіншіден, аталық бездерден жыныс гормондары (негізінен тестостерон) бөлінеді. Бұл аталық бездердің ішкі секрециялық қызметі. Сондықтан да жыныс бездері аралас бездерге жатады. Аталық бездерден бөлінген гормондар екінші реттік жыныстық белгілердің жетілуінде негізгі рөл аткарады. Олардың әсерінен жасөспірімдердің дене пішіні өзгереді, мұрт шығады, дауысы жуандайды және т. б.
Аталық бездер көптеген ұсақ ұрықтық өзекшелерден тұрады. Аталық бездерде жыныс жасушаларының жетілуі де, екінші реттік жыныстық жетілумен тікелей байланысты. Аталық бездерде жетілген сперматозоидтар ұрықтық өзекшелері арқылы алдымен ұрықтық көпіршіктерге жиналады. Ұрықтық көпіршіктеріндегі және қуықасты бездерінен бөлінген сұйықтық шәует (сперма) деп аталады. Шәуетпен араласкан сперматозоидтар зәршығару өзегі арқылы өтеді. Ер адамдарда зәршығару өзегі арқылы зәр заты да, шәует те сыртқа шығарылады. Шәуеттің құрамында сперматозоидтар өте көп болады. Мысалы, 1 см3 шәуетте қалыпты жағдайда 60 млн сперматозоидтар кездеседі. Сперматозоидтарда кез келген жасушаға тән бөліктер (цитоплазма, ядро және т. б.) болады. Басқа жасушалармен салыстырғанда сперматозоидтардың пішіні өзгешелеу, өте ұсақ (шамамен 7 мкм) және қозғалғыш. Әрбір сперматозоид бас, мойын және «құйрық» - талшықтан құрылады. Олар талшықтарының көмегімен минутына 2-3 мм жылдамдыкпен қозғалады.
Аналық жыныс мүшелері
Аналық жыныс мүшелері 2 топқа (сыртқы және ішкі) бөлінеді. Сыртқы аналық мушелерге - үлкен, кіші жыныстық жапсарлар және шүртекей (клитор) жатады. Жыныстық жапсарлар май ұлпасы мол терілі қатпарлардан тұрады. Ал ішкі аналық жыныс мушелеріне - екі аналық без, жатыр, екі жатыр түтігі және қынап жатады. Ішкі аналық жыныс мүшелерінің бәрі де жамбас шоңқимасы — кіші жамбас қуысында орналасады. Аналық бездердің (яичники) пішіні сопақша, ұзындығы 3-4 см. Салмағы 5-8 г. Аналық бездер де аралас бездерге жатады, яғни жұмыртқа жасушаларын және гормондар (экстрогендер, т. б.) бөледі. Аналық бездер көптеген безді көпіршіктерден - фолликулалардан тұрады. Олардан бірте-бірте жұмыртқа жасушалары жетіледі. Аналық бездердің үстіңгі жағын жатыр түтігінің сыртқы шашақты шеті көмкеріп тұрады. Бойжеткендерде (екінші реттік жыныстық жетілу кезінде) әрбір ай сайын гипофиз гормондарының әсерінен безді көпіршіктің біреуі жетіледі. Оның ішінде жұмыртқа жасушасы болады, ол алдымен құрсак қуысына, одан соң жатыр түтігіне түседі. Бездік көпіршік жарылып, ішінен жұмыртқа жасушасының сыртқа шығуын, анабездің жетілуі (овуляция) деп атайды. Бұл үдеріспен етеккірдің (менструация) келуі тығыз байланысты. Етеккір екінші реттік жыныстық жетілуден бастап, шамамен 50 жасқа дейін созылады.
Жүктілік кезінде жұмыртқа жасушасының жетілуі де, етеккір де токтайды. Жарылған безді көпіршіктің іші май тектес сары дене деп аталатын затпен толады. Сары дене уакытша гормон бөледі. Егерде жұмыртқа жасушасы сперматозоидпен ұрықтанса, сары дене жүктілік кезінде сақталады. Ал жүктілік болмаған жағдайда, сары дене жойылып кетеді де, етеккір шамамен әр 28 күнде қайталанып отырады. Жатыр түтігі де аналық без сияқты екеу (жұп) болады. Жұмыртқа жасушасы жатыр түтігі арқылы жатырға өтеді.
Жатыр - қуықтың артына таман жамбас шоңкимасының қуысында орналасқан алмұрт пішінді бұлшықетті мүше. Нәресте туғанға дейін ұрық жатырда дамиды. Жатырдың кабырғалары негізінен қалың бірыңғай салалы бұлшықеттерден тұрады. Оның ішкі жағын ұсақ қантамырлармен торлаған сілемейлі қабыкша астарлайды. Жатырдың төменгі жағында сыртқа ашылатын бұлшыкетті түтікше - қынап болады. Жатырда дамып жетілген нәресте әйелдер босанатын кезде қынап арқылы сыртқа шығады. Жатырдың қынапқа дейінгі аралығын жатыр мойны дейді. Жатыр мойнын сақина тәрізді бұлшықеттер орап тұрады. Қынап сперматозоидты қабылдайтын және нәрестені сыртқа шығаратын бұлшыкетті мүше. Қынаптың аузы тері қатпарларынан тұратын жыныс жапсарларының аралығында болады. Жыныстық қатынас жасамаған қыздар қынабының аузы дәнекер ұлпасынан түзілген қызпердемен (қыздық) жартылай жабулы тұрады. Зәр шығарылатын тесік қынап аузымен қатар оның алдыңғы жағында орналасады. Аналық жыныс мүшелерінің ауруларын емдейтін дәрігерді гинеколог (gynaikos - әйел) дейді.
Дереккөздер
Санат:Биология
Мұрат Жәлелұлы Ұрымханов
Мұрат Жәлелұлы Ұрымханов 1963 жылы 19 қазанда Талдықорған облысы Сарқанд ауданының Шекарашы ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сарбасов Жәлел Алмағамбетұлы, марқұм, «Аманбуктер» кеңшары ауылдық кеңесінің терағасы қызметін атқарған. Анасы - Ұрымханова Кулшахара Шармұхамбетқызы, марқұм, «Аманбүктер» кеңшарының ОМ мұғалім болған. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің заң факультетін бітірген (1985), заңгер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1985 жылдан - Талдықорған қалалық атқару комитетінің ІІБ тергеушісі, аға тергеушісі. 1990 жылдан - Талдықорған қалалық атқару комитетінің ІІБ СМТСҚКБ бастығы. 1992 жылдан - Текелі қалалық ІІБ бастығының жедел жұмыс жөніндегі орынбасары. 1994 жылдан - Алматы облыстық ІІБ ЭҚҚКБ бастығының орынбасары. 1995 жылдан - ҚР МТК ЭҚҚКБ АМІ жөніндегі бөлімінің бастығы. 1996 жыл- дан - Талдықорған облысы бойынша ҰҚСЖТББ Басқарма бастығының орынбасары. 1997 жылдан - Талдықорған қалалық ІІБ бастығының тергеу женіндегі орынбасары. 1999 жылдан - Алматы облыстық ІІБ Алакөл ауданының ІІБ бастығы. 2001 жылдан - Апматы облыстық ІІБ Тергеу басқармасының бастығы; Апматы облыстық ІІД бастығы- ның тергеу женіндегі орынбасары. 2007 жылдан - Алматы қалалық ІІД бастығының тергеу женіндегі орынбасары. 2010 жылдан бері - Солтүстік Қазақстан облыстық ІІД бастығы. 3-ші дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» (1991), «Ішкі істер органдарының ардагері» (2006), 2-ші дәрежелі «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» (2007), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Ресей ІІМ Қылмыстық іздестіруіне 90 жыл» (2008) медальдарымен; «ІІМ-дегі үздік қызметі үшін» (1988), «ҚР ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері» (2004), «Қазақстан полициясына 15 жыл» (2007), 2-ші дәрежелі «Қайсар» (2008) тес белгілерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Монсон
Монсон (Monzón) — Испаниядағы қала әрі муниципалитет, автономды Арагон қоғамдастығына кіретін Уэска провинциясына кіреді. Муниципалитет Синка-Медио ауданы құрамында. Қамтитын аумағы 155.01 км². Жұрты 17115 адам. Провинция әкімшілік орталығына дейін 61.6 км.
Сілтемелер
Санат:Уэска муниципалитеттері
Зильс-им-Домлешг
250px|thumb|Картада орналасуы Зильс-им-Домлешг (Sils im Domleschg) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Хинтеррайн округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 862 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.28 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 3640, пошта индексі — 7411.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Граубюнден елді мекендері
Сорос-Қазақстан қоры
Сорос-Қазақстан қоры – қоғамдық қайырымдылық қоры.
Жалпы шолу
Қор негізінің қалануы 1993 жылдан бастау алады. Сол жылдары басты офисі Нью-Йоркте орналасқан Ашық қоғам институты тарапынан Қазақстанның 183 ғалымына өз зерттеулерін жүргізу үшін қаржылай көмек көрсетілді. 1994 жылы “Сапар гранттары”, “Кітапханаларды қолдау”, “Мәдениет және өнер”, т.б. негізгі бағдарламалардың іргесі қаланды, гуманит. білім беру сапасын арттыру, үкіметтік емес ұйымдарды қолдау жобалары іске асырылды, қордың қолдауымен Қазақстан суретшілерінің каталогы басылып шықты. 1995 жылы 28 шілдеде ҚР Әділет министірлінде тіркелді. Сорос-Қақақстан қорының ең жоғары органы құрылтайшылар кеңесі болып табылады. Қордың жалпы қызметін бақылау және жұмыс бағытын, ішкі тәртіпті белгілеу міндеті бақылау кеңесіне жүктелген. Ал атқарушы директор қордың күнделікті нақты қызметіне және бақылау кеңесі қызметінің қамтамасыз етілуіне жауапты. Гранттар алу, жобаларды жүзеге асыру туралы өтініштерді қарау, бағалау және бекітумен сарапшылық корыттер айналысады. Сарапшылық корыттерді бақылау кеңесі құрады және олар кеңесші орган болып табылады. Сорос-Қақақстан қорының құрамында шетелде оқуға қатысты кеңесшілік орталық, демократиялық білім, ұлттық дебаттық, қазіргі заманғы өнер орталықтары жұмыс істейді. Қордың мақсаты – Қазақстанда демократиялық ашық қоғамның дамуына жәрдемдесу болып табылады. Осы мақсатта Сорос-Қақақстан қоры білім беру, БАҚ, адам құқықтары, әйелдер бағдарламалары, қоғамдық салауаттылықты сақтау, әлеуметтік, құқықтық және экономиялық реформалар бағытында бастамалар мен бағдарламаларды жүзеге асырады.
Білім беру
Сорос-Қазақстан қоры республиканың мемлекеттік білім беру жүйесін реформалауға қатысады. Қор Қазақстан үкіметіне 12 жылдық білім беру жүйесіне көшуге әсер етті. 1995-2013 жылдар аралығында жүзеге асырылған шәкіртақы бағдарламасы аясында Сорос қоры 2000-ға жуық қазақстандық студенттерді Америка және Еуропа университеттерінде оқытуды қаржыландырды. Сорос қоры Қазақстандағы мектептердің 70%-ын инклюзивті мектепке айналдыру үдерісіне ықпал етуде.
Адам құқығы
Бағдарлама аясында қор Қазақстандағы адам құқықтарын қорғау жөніндегі қызметті қолдайды және нығайтады. Қор жыл сайын Қазақстандағы құқық қорғаушылар мен белсенділердің жаңа буынын даярлауды қадағалайды және қаржыландырады.
Дереккөздер
Санат:Мемлекеттік емес ұйымдар Санат:Қоғамдық қорлар
Александр Никитич Седельников
Александр Никитич Седельников (1876-1919)- тарихшы, этнограф. Батыс-Сібір мен Шығыс Қазақстанды зерттеуші. Орыс география қоғамының Батыс-Сібір бөлімшесінің мүшесі.
1897- 1919 жылдар аралығында Алтайға 12 рет саяхат ұйымдастырған, осы өлкенің өзен-көлдерін зерттеген. "Зайсан" көлі кітабы үшін оған Орыс география қоғамының кіші алтын медалі берілген. Қазақ даласына бірнеше рет саяхат жасап, жергілікті халықтан қазақ ертегілері мен аңыздарын жазып алып, Шығыс Қазақстанның өсімдік және жануарлар дүниесін зерттеді. Солардың негізінде оның 21 ғылыми еңбегі жарық көрді. «Ресей» сериялық еңбектердің авторлары мен құрастырушыларының бірі (1903). Осы кітаптың 18-томындағы қазақтар туралы тарауды Ә.Бейхановпен бірге жазуға қатысып, Абайдың ақындық таланты тарапы орыс ғалымдары арасында тұңғыш рет сөз қозғап, жоғары баға берді. Ол туған інісі Николаймен бірлесіп, қазақ ауыз әдебиетін насихаттауға, Абай шығармаларын орыс тіліне аударуға көп күш-жігерін жұмсады.
Сертралин
Қолдануы
Обсессивті-компульсивті ауытқуларды, когнитивті психотерапияда өте жиі қолданыс табатын препарат. Жаңа дәуірдің ең эффективті 12 антидепрессанттарының қатарына кірді. Таблетка ретінде шығарылады.
Құрылымы
left|thumb
Алыну тарихы
thumb Бұл дәрілік препарат 1977 жылдары америкалық Pfizer компаниясының химиктері Райнхард Саргестің және Уиллард Уэлчтің жұмысы арқылы синтезделді. Негізінен, басында 1970 жылы Сергес нейролептиктердің құрамында негізделген таметралиннің басып алуының ингибиторын алғысы келді. Алайда бірнеше рет жасап көргеннен кейін еш нәтижеге келмей, өз жұмысын тоқтатты. Алайда жеті жылдан кейін фармаколог Кеннет Ко оның жасаған жұмысын зерттеп, сол компанияның тағы бір химигін реакцияны кері қайталауға сұрады. Бұл жолы нәтиже бәрін таң қалдырды: реакция өнімінде цис-аналог, серотониннің кері басып алу ингибиторы пайда болды. Уэлч содан соң осы препараттың стереоизомерлерін синтездеді. Солардың арасында ең потенциаллы және селективтісін таңдалды, бұл жануарларға тәжірибе жасау арқылы аныкталды. Изомерлер, құрылымдарындағы айырмашылыққа байланысты әр түрлі эффект көрсетеді. Изомерлерінің ішінді ең эффективтісі болып, қалғандары өте зиячн немесе түксіщ болу мүмккін. Сертралин осы қосылыстардан синтезделеді: Соңында нәтиже өнім - Золофт препаратының басты қосылысы. Сертралин синтезделетін Хлорпротиксен - жоғары эффективті нейролептик болып табылады.
Көрсетілім және қарсы көрсетілім
Антидепрессант ретінде өте жиі қолданылатын дәрі, әсіресе АҚШ-та. Жалпы депрессияны, апатияны, социофобияны басуға қабілеті бар және  психотерапиямен қосылып ОКР-ға қарсы жақсы нәтиже береді. Алайда оның жанама әсерлері өте көп және жақсы жақтарын асып түсуі мүмкін. Ол пациенттің суицид жасау рискін жоғарылата алады. Ұйқысыздық, апатия, депрессияны одан сайын шақырып, жағдайды күшірейтіп жіберуі мүмкін. Адам агрессивті, эмоциялы немесе керісінше, еш сезімсіз болуы мүмкін. Және ең жаманы - пациент басқа нәрселерге қызығушылықты өлтіру мүмкін. Оның әсернінен басыңда "Маған бәріне де бәрібір, не болса да бәрі бір" деген басты ой пайда болады. Еш нәрсе оның аффектінде болған адамға әсер етпес.
Сын және әсері
1999 жылғы Колорадодағы Колумбина мектебінде болған жаппай өлтірудің кінәлілері - Харрис пен Клиболд - осы және басқа препараттарды (Prozac) ішіп жүрді. Мүмкін бұл да сол күні болған қайғының себебі де болды. Олар бұл күні мектетегі оқушылар мен мұғалімдердің арасынан 37 адамды жарақаттандырды, соның ішінде 13-і өлді, одан соң өздерін өзі өлтірді. Негізінен бұл препарат Гамильтон шкаласы бойынша эффективтілігі бойынша плацебоға жақын нәтиже көрсетті. Бұл дәрінің статистиктикалық мәнін бар болып, клиникалық мәнінің жоқ екенін көрсетеді.
Теріс-Ащыбұлақ
Теріс-Ащыбұлақ — Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Қызыларық ауылдық округінің құрамындағы ауыл.
Тарихы
Теріс өзенін бөгеп үлкен су қоймасын салу қолға алынған сонау 1948 жылы өзен жағасына жұмысшы ауылы орнай бастайды. Алғаш құрылыс мамандары, жұмысшылар тұратын бірнеше барақтар бой көтереді. Су қоймасының құрылысы қарыштап, кең құлаш жайған 1950 жылдары бұл жерге жан-жақтан жұмысшылар ағылып келіп, алғашқы тұрғын үйлер салына бастайды. Сөйтіп, бұл елді мекен "Новостройка" аталады. 1962 жылы алып су қоймасының құрылысы аяқталып, оған "Теріс-Ащыбұлақ" су қоймасы деген атау берілген соң, оның іргесіндегі жұмысшы ауылы да сол атаумен аталады. 1963 жылы бұл ауылда республикалық мәндегі туберкулезден сауықтыру шипажайы ашылып 1995 жылға дейін жұмыс істеген.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 164 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Әт-Тәкәсур сүресі
8 аяттан тұрады.
Транскрипция
(1) әлһәкумут тәкәс̃ур
(2) хәттә зуртумул мәқабир
(4) с̃уммә кәллә сәуфә тәъләмуун
(5) кәллә ләу тәъләмуунә ъилмәл йәқиин
(6) ләтәрәууннәл жәхиим
(7) с̃уммә ләтәрәууннәһә ъайнәл йәқиин
(8) с̃уммә ләтусәлуннә йәумәиз̃ин ъанин нәъиим
Аяттың жуық аудармасы
Халифа Алтай бойынша: Аса қамқор, ерекше мейірімді Аллаһның атымен бастаймын.
Сілттемелер
Санат: Құран сүрелері
Жәкен Байтуов
Жәкен Байтуов (28.04.1891 жылы туған, Қарағанды облысы Шет ауданы Шаруатеңеу ауылы - 19.02.1962, сонда) - халық ақыны. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншытағай бұтағынан шыққан. Ауыл молдасынан оқып, хат таныған. Маясар, Болман, Тұңғышбай, Жалқыбай ақындармен айтысқа түскен. Жәкен "Қойшы мен қасқырдың", "Ақ қой мен қара қойдың" айтыстары, "Наршөккен", "Бірінші майға" өлеңдері, "Саржан-Бодық", "Бөрі батыр", "Көк жайдақ", т.б. дастандары бар. "Сал-сал", "Абылай", "Наурызбай" дастандарын жатқа айтып, ел ішіне таратқан.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
384 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:384 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кедергі каротажы
Кедергі каротажы - Таужыныстың көріністі меншікті элекрлік кедергісін (rk) өлшеуге негізделген [[электрлік каротаж әдістерінің бірі. Аталған кедергі мөлшері каротаждық зонд көмегімен анықталады. Кедергі каротажы деректері қимадағы электрлік қасиеттері әр түрлі қойнауқаттарды жіктеуге, таужыныстардың меншікті электрлік кедергісін анықтауға, меншікті кедергінің шайылған белдемде, сыздықтау белдемінде және сүзбемен қанықпаған белдемде таралу ерекшелікгерін зерттеуге, қойнауқаттың жинауыштық кабілетін бағалауға, т.с.с. көмектеседі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Жалтыр ауылдық округі
Жалтыр ауылдық округі — Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жалтыр, Ақбейіт, Жарсуат, Ягодное ауылдары кіреді. Орталығы – Жалтыр ауылы.
Тарихы
2009 жылы округ құрамында болған Астраханка темір жол бекеті таратылды. 2019 жылы округ құрамына таратылған Жарсуат ауылдық округінің Жарсуат (орталығы), Ягодное ауылдары енді.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5426 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Астрахан ауданы ауылдық округтері
Пытань
Пытань — Ресейдегі өзен. Тула облысы, Калуга облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ока өзенінің сол жағалауынан 1050,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Калуга қаласынан Протва және Нара өзендерін қоспағанда Серпухов қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тула облысы өзендері Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері Санат:Ока су алабы өңірі өзендері
Шәмшия Меңдалиева
Шәмшия Меңдалиева(1939 жылы туған, Форт-Шевченко қаласы) – дәрігер. КСРО «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» (1976). Қазақ мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген (1964). 1964 жылдан Маңғыстау, Бейнеу ауданы орталық ауруханаларында дәрігер-терапевт. «Құрмет белгісі» (1981) орденімен, «''В.И. Лениннің туғанына 100 жыл''» (1970) медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Төртқұдық (Екібастұз қалалық әкімдігі)
Төртқұдық — Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Төртқұдық ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Екібастұз қаласынан батысқа қарай 76 км-дей, Бозшакөл темір жол бекетінен 9 км жерде, Құлыбай тауының оңтүстігінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1109 адам (557 ер адам және 552 әйел адам) болса, 2009 жылы 735 адамды (388 ер адам және 347 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1984 жылы қаланған. Төртқұдықтан 6 км жерде Бозшакөл мыс кені орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Екібастұз қалалық әкімдігі елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Нейва (Виана-ду-Каштелу)
Нейва (Виана-ду-Каштелу) (Neiva (Viana do Castelo)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Виана-ду-Каштелу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 267 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,57 км² шамасында. Халық тығыздығы — 192,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Метабластық мигматит
Метабластық мигматит - желішелік бөлігі біркелкі келіп, бұлт не жолақ тәрізді болып, көзбен субстраттан онша ажырамайтын мигматиттің түрі. Метабластық мигматит гранитке ұқсас болады. Бітімі жағынан метатексистік мигматитке қарама-қ
Дереккөздер
арсы.
Санат:Геология
385 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:385 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:385 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Есеболатов атындағы көше (Алматы)
Есеболатов атындағы көше. Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Нарсұтбай Есеболатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 17.12. 1958 №ЗЗ шешімі) берілді. Есеболатов Нарсұтбай (1913-1941) Алматы облысында дүниеге келген. 1941 жылы Мәскеу түбіндегі шайқаста ерлігімен көзге түскен. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 800 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Сорнхилл (Кентукки)
Сорнхилл (Thornhill) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Уаң Ли Хоң
thumb|right|Уаң Ли Хоң Қытайдың танымал әншісі 33 жасар Уаң Ли Хоң (Wang Li Hong) АҚШтың Нью-Йорк қаласындағы Вильямс колледжінде оқыған. Скрипканы, гитараны, пианиноны жақсы ойнап, дауылпазды мықты ұрады. Және де қытайдың музыкалық аспабы “Архуды” （二胡） жақсы меңгерген. 1999 жылы 23 жасында Тайваньдағы бір фестивальда “үздік ән орындаушы” және “үздік әнші” деген номинацияларға ие болады. Бұл осы дәрежеге қол жеткізген ең жас әнші болаған. Алайда тек 2006 жылы ғана Қытай әншісі деп танылған. 2007 жылы Лас-Вегаста “Азияның ең үздік әншісі” деген атаққа ие болған екен.
Санат:Тайуан әншілері
Сент-Андре-де-Кюбзак
Сент-Андре-де-Кюбзак (Saint-André-de-Cubzac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,15 км² шамасында.
Граверон-Семервиль
Граверон-Семервиль (Graveron-Sémerville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,03 км² шамасында.
Сент-Андре-де-Кюбзак
Коммунаның INSEE коды — 33366, пошта индексі — 33240.
Граверон-Семервиль
Коммунаның INSEE коды — 27298, пошта индексі — 27110.
Сент-Андре-де-Кюбзак
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9323 адамды құрады. Халық тығыздығы — 402,72 адам/км².
Граверон-Семервиль
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 295 адамды құрады. Халық тығыздығы — 36,74 адам/км².
Сент-Андре-де-Кюбзак
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Граверон-Семервиль
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Сент-Андре-де-Кюбзак
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Ресми топ
Ресми топ — зандық тұрғыдағы мәртебесі бар, мүшелері қоғамдық еңбек бөлінісі жағдайында олардың еңбегін ұйымдастыратын әлеуметтік тапсырысты іс-әрекетпен біріккен нақты не шартты әлеуметтік қауымдастық. Ресми топтың әрқашан белгілі бір нормативпен бекітілген құрылымы, тағайындалған не сайланған басшылығы, мүшелерінің нормативпен бекітілген құқықтары мен міндеттері болады. Ресми емес (бейресми) топтар — нағыз әлеуметтік ұйымға жатпайтын, тек қызығушылықтары ортақ екендігіне байланысты қарым-қатынас жасайтын адамдар жиынтығы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Әлеуметтік топтар Санат:Еңбек құқығы
Бұйра қасқыр шөбі
Ботаникалық сипаттамасы.
Бұл өсімдік биіктігі 20 – 70 см, бір жылдық шөп тектес өсімдік. Өсімдіктің түбінен шашырап, көп бұтақшалар жапырағымен қосылып топталып тұрады. Тамыр өзегі тік өседі. Жапырақтары сопақшалау, отырмалы.
Табиғатта таралуы.
Гүлдері түтікше тәріздес, майда, сарғыш, шатыр тәрізденіп жеке – жеке топтасып тұрады. Маусым – тамыз айларында гүлдейді. Өсімдік республикамыздың Шымкент, Жамбыл облыстарында ғана кездеседі. Олар шабындықтарда, мал қораларының маңында, жол бойында өседі. Дәрілік шикізат ретінде оның бүршік атып, жаңадан гүлдеп келе жатқан сабағының жоғары жағы орақпен оралып немесе жүн қырқатын үлкен қайшымен қиып алынады. Дәрілік шикізатты кептіру және сақтау жалпы ереже бойынша жүргізіледі.
Химиялық құүрамы.
Бұл өсімдіктің хииялық құрамы әлі толық зерттелген жоқ. Дәрілік шикізаттының құрамында кницин деп аталатын ащы глюкозидтік зат, танин, шайыр және басқа да заттар бар.
Сыртқы сілтемелер
https://halykemi.wordpress.com/about/
Бургунштадт
Бургунштадт (Burgkunstadt) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Лихтенфельс ауданының құрамына енеді.
Бұйра қасқыр шөбі
Дереккөздер
Санат:Биология Санат:Өсімдіктер
Бургунштадт
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6637 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 40,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 78 116. Қаланың басшысы — Хайнц Петтерих.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Шатожирон
Шатожирон (Châteaugiron) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,7 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6450 адамды құрады. Халық тығыздығы — 741,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Сопылық әдебиет
thumb||right Сопылық әдебиет, Тасаууф әдебиеті - ішкі рухани тереңдікке және Жаратқанға құштарлыққа бастайтын сөз өнері ретінде 8 ғасырда мұсылман елдерінде қалыптасқан.
Сопылық әдебиет исламның қайнар көзі саналатын Құран мен хадистерден бастау алған. Иман тақырыбына терең бойлаған алғашқы сопылар жаратылыстың таңғажайып сырлары мен Құранның ішкі мәнін және адамның болмысын ұғынуға талпыныс жасады. Қасаңдыққа бой алдырмай, шынайы ықыласпен жасалған бұл талпыныс кезінде сопылар Құран мен тәпсірге, хадис пен сүннетке және шариғат қағидаларына сүйенді. сопылық әдебиет құлқынның қалауына ерік бермей, нәпсіні тежеу, харам мен күдікті нәрселерге аса сақтықпен қарап, тақуа өмір кешу, фәни дүниенің рахатын тәрк етіп, өлместен бұрын өлу, осылайша сүйікті Жарға қауышу сияқты ұғымдар арқылы өрбіді. Увайс әл-Қарани (657), Хасан Басри (728), Ебу Хашим суфи (767), Ибраһим бин Етхем (777), Суфиян Саури (778), Рабият-ул Адауийя (804), Зу-и-нун әл-Мысри (796 – 861), Баязид Бистами (874), Жүнейд Бағдати (909), Халлаж Мансұр (921) сияқты алғашқы сопылар сопылық әдебиеттің қалыптасуына ықпал етті. Зу-и-нун әл-Мысри “пенде бойындағы рухани кемелдікке бастар жолда кездесетін кедергінің бірі “меннен” бас тартып, Жаратушы Иемен бірігіп, тұтасып кетуі тиіс” десе, Баязид Бистами Алланың шексіз мейірімі туралы айтып, сүйіспеншіліктің маңыздылығын ескертті. Жүнейд Бағдати “сопылық жолда Құран мен хадис білмейтін кісіні пір тұтуға болмайды” деген тұжырымын айтты. Сопалық әдебиеттің мақсаты – Алла тағаланы әрдайым еске ала отырып, одан ғапіл қалмау, таңғажайып тылсым дүниенің көркем көріністеріне көз жіберіп, көңілге тоқу арқылы Алла тағаланың әсем аттары мен сипаттарын білу, оның әмірлерін түсіну және қалтқысыз сезіммен оған құлай беріліп, сүю. Сопылар исламның қайнар бұлақтарынан бастау алған сопылық әдебиетте кемел адам, мағрифат, шариғат, тариқат, хақиқат, мақам, пір, нұр, сабыр, зауқ, тақуа, қайғы-мұң, тәуба, сұхбат, тәуекел, уара, фана, тәсілім, тәсбих, шүкір, мухаббатуллаї, ихлас, зікір сияқты ұғымдарды пайдаланды. Сондай-ақ “жүрек”, “көңіл”, “көкірек көзі” сынды ұғым-түсініктер де сопылық әдебиеттің тұрақты тіркестеріне айналды. Өйткені тасаууф ілімінде жүрек – иманның тұрағы, ұлы Жаратушыға деген сүйіспеншіліктің мекені болып табылады.
thumb||right Бартольд В.В., Собр. соч., т. 5, М., 1968;
Кляш (Чишмин ауданы)
Кляшево (Келәш) - Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл, Аровский ауылдық кеңесінің құрамына кіреді.
Географиялық жағдайы
Кляшево ауылы -аудан орталығынан (Чишма) 22 шақырым, ауылдық кеңестің орталығынан (Арово) 5 шақырым, Юматово темір жол стансасынан 4 шақырым жерде орналасқан.
Халқы
2002 жылғы халық санағы бойынша, ауылдың басым ұлты татарлар болды.(93%)
Кро (Гар)
Кро (Cros) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Виган округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,94 км² шамасында.
Кляш (Чишмин ауданы)
Дереккөздер
Санат:Чишмин ауданы елді мекендері
Әлима Жақыпқызы Әбдіхалықова
Әлима Жақыпқызы Әбдіхалықова (1952 жылы 16 мамырда Қызылорда облысы Қазалы ауданында туған) — мұғалім, Педагогика ғылымдарының кандидаты. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстан Білім Беру ісінің Құрметті қызыметкері. Қызылорда облысының құрметті азаматы (2014).
Кро (Гар)
Коммунаның INSEE коды — 30099, пошта индексі — 30170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 254 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Жюль Мишле
Жюль Мишле (Jules Michelet; 21 тамыз 1798 ж., Париж — 9 ақпан 1874 ж.,  Йер, Вар, Франция) — романтикалық бағыттағы француз тарихшысы, ұсақ буржуазия идеологы.
Мораль және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. 1827 жылдан профессор. Шілде монархиясы жылдарында католик шіркеуіне қарсы қажырлы күрескер ретінде радикалдық бағыттағы студенттер үлгі тұтты. Жюль Ұлы француз революциясын қолдағанымен якобиншілдер мен коммунистік идеяларға қарсы болды. Наполеон III-ге ант беруден бас тартқаны үшін 1852 жылы кафедра профессорлығынан және тарих секциясы меңгерушісінің қызметінен босатылды. Жюль тарихи процесті жасаушы-халық, ал ұлы адамдар-«символ» ғана деп есептеді. Жюль көп томдың «Франция тарихын», «Француз революциясы тарихын» жазды.
Дереккөздер
Санат:Тарихшылар Санат:Франция ғалымдары Санат:Франция тарихшылары Санат:Франция жазушылары
Әл-Қариға сүресі
11 аяттан тұрады.
Аяттың жуық аудармасы
Халифа Алтай бойынша: Аса қамқор, ерекше мейірімді Аллаһның атымен бастаймын.
Сілттемелер
Санат: Құран сүрелері
Лак (Атлантикалық Пиреней)
Лак (Lacq) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,05 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64300, пошта индексі — 64170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 703 адамды құрады. Халық тығыздығы — 41,23 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Ривер Феникс
Феникс өзінің актерлік мансабын 10 жасында теледидарлық жарнамаларда түсумен бастады. Оның алғашқы маңызды жұмысы - «Менімен бірге бол» (1986) фильміндегі рөлі. Феникс «Бір орында жүгіру» (1988) секілді «ересек» фильмдерде көрінді, осы рөлі үшін «Ең үздік қосалқы актер» номинациясында Оскарға ұсынылды. «Менің жеке Айдахо штатым» (1991 ж.) сыншылардың мақұлдауына себеп болды және Венеция кинофестивалінде Волпи кубогын Финикске әкелді. Сондай-ақ АҚШ Кинематографистерінің Ұлттық Қоғамы мен АҚШ Кинематографистерінің Ұлттық Кеңесі үздік актер сыйлығымен марапаттады. Джон Уилис оны келешегінен үміт күттірер 12 үміткердің бірі деп атады, сыншылар Роджер Эберт және Джин Сискел оған өте талантты актер деп баға берді. 1993 жылдың 31-ші қазанында Феникс есірткі дозасын жоғарылатудан Viper Room клубының кіреберісінде қайтыс болды.
Балалық шағы
Ривер Джуд Феникс 1970 жылы 23 тамызда Орландо штатының Мадрас қаласында, Арлин Шарон Дун және Джон Ли Боттомның отбасында дүниеге келген. . Ривердің есімі Герман Гессендің «Siddhartha» романындағы және «Hey Jude» атты Beatles әніндегі өмір өзенінің құрметіне қойылған. Адамдар журналына берген сұхбатында Феникс ата-анасын «хиппи» деп сипаттады. Оның анасы Бронкс қаласында (Нью-Йорк) Венгрия мен Ресейден қоныс аударған еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, бұрынғы католик, бастапқыда Фонтана (Калифорния) қаласынан келген және оның бұрынғы некеден қалған қызы болған. 1968 жылы Феникстің анасы Нью-Йорктегі отбасынан кетіп, Американы автокөлікпен шарлап жүріп, Солтүстік Калифорнияда Джонды кездестіреді. Олар 1969 жылғы 13 қыркүйекте үйленді, олардың кездескеніне бір жылдан аз уақыт өткен болатын. 1973 жылы ерлі-зайыптылар «Құдайлар балалары» сектасына қосылып, миссионер болған. 1972 жылғы 21 қарашада Крокетт қаласында (Техас штаты) жұп қызды болды, баланың есімін Райн Джоан Д'Арк деп қойды. Жұптың үшінші баласы Хоакин Феникс 1974 жылы 28 қазанда Сан-Хуан ( Пуэрто-Рико ) қаласында туылған.