cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақстан азамат соғысы жылдарында
Кеңестерге қарсы күрес
Алашорда Қазақстанның аумақтық тұтастығы проблемасын шешіп жатқан осы тұста мәселені түбірінен өзгерткен саяси оқиға өтіп жатты. Сібір әскерінің құрылуы мен нығаюы және әскері қатты женіліске ұшыраған Құрылтай жиналысы комитетінің күйреуімен байланысты Директорияның ішінде күштердін арасалмағы елеулі түрде өзгерді. Оның әсерлер партиясынан сайланған мүшелері беделден мүлде айырылды. Олардың нақты тірегі болмады. Директорияның Сібір үкіметін таратып жіберуге тырысқан әрекетінен ештене шықпады.
Н.Д. Авсентьев пен оның әріптестері Алашорда үкіметі жойылсын, оның кызметі мәдени-тұрмыстық және шаруашылық-экономикалық мәселелермен шектелсін деген шешімге келді. .
Алашорданы тарату туралы шешім Ә. Бөкейханов пен барлық Алаш қайраткерлеріне мүлде күтпеген жағдай болды.
Шын мәнінде Алашорда басшылығы 1918 жылы ұлттық қарулы күшті құрумен айналысқан еді. Алғашқы Алаш отряды, айтылып өткендей, 1918 жылы қаңтар-ақпанда Верныйда құрылған болатын, бірақ Жетісуда Кеңес өкіметі орнасымен (1918 жылғы наурыз) ол қарусыздандырылып, таратылды.
Алаш көсемдері Ә. Бөкейханов пен Ә. Ермеков әскери бөлімнің меңгерушісі X. Тоқтамышевпен бірге 1918 жылы шілде мен тамызда Самарадағы Құрылтай жиналысының комитеті және Омбыдағы Уақытша Сібір үкіметімен Алашорда қарулы күштерін құруға көмек көрсету мәселесі бойынша келіссөздер жүргізді. Алашорданың батыс бөлімшесінің басшылары Жанша мен Халел Досмұхамедовтер Самарадан Құрылтай жиналысынын комитеті арқылы 600 винтовка мен пулемет алды және жақын уақытта 2000 адамнан тұратын қазақ әскерін ұйымдастыруға уәде етті.
Алашорданың Торғай бөлімшесіне 1918 жылы қыркүйекте 300 берденке, 20 мың патрон және көп мөлшерде киім-кешек бөлінген болатын. Дутовтың көмегімен екі атты полк: бірі – Қостанай, екіншісі - Ырғыз уезінде құру ісі қолға алынды. 1918 жылы тамызда Семейде Уақытша Сібір үкіметінің сенімді өкілі Давыдовтың көмегімен екінші бір атты полк құрылып, оның құрамы 38 офицер мен 750 жауынгерден тұрды. .
Бұдан басқа, Жетісу облысының шығысында екінші полк құрылды, ал оған қосымша Семейде үшінші полк жасақталынды. Торғайда төртінші атты әскер полкі құрылды; Орал бойында, Жымпиты унтер-офицерлер курсының базасында Оралдан, Гурьевтен және басқа жерлерден келген нұсқаушылардың көмегімен прапорщиктер мектебі ашылды; саны 2 мың адам болатын жекелеген атты бригадалар құрыла бастады. 1918 жылы 26 қазанда ұлттық әскер құру ісінің жағдайын Алашорда үкіметінін бір өкілі былай деп бейнелеп берді: «Қырғыздардан (қазақтардан) жасақталған бөлімдер дер кезінде қаруланып үлгермегендіктен, большевиктерге қарсы ұрыстарға кенінен қатыса алмады.
Қарудың неге жетіспей жатқан себебін жақсы түсінеміз. Қазіргі кезде большевиктерге қарсы күреске Жетісуда 500-дей адамы бар қырғыз (казак) отрядтары, Жетісу облысында 8 мы ерікті, Семейде - 2 мың, Оралда – 2 мың, Қостанайда - 450 адам қатысуда». . 1919 жылы 11 ақпанда Сібір Уақытша үкіметі делегаттарымен келіссөз жүргізу барысында Ә. Бөкейханов та шамамен осындай деректер келтірді. Ішкі істер министрлігі Сібір Уақытша үкіметінің төрағасы А. Малаховтың: «Милиция деген не?» деген сұрағына Ә. Бөкейханов былай деп жауап қайтарған: «Милиция — ол біздің әскеріміз. Ол қазірдің өзінде бар: біздің 700 жігіт Жетісуда шайқасуда. 540 адам Троицкіде, 2000 адам Орал облысында әскери жаттығудан өтуде». .
Сібір үкіметінен белгілі мөлшерде көмек алып тұрған Алашорда көсемдері оның орнына келген Директориядан ұлттық әскер құру ісінде ондай көмек ала алмады. Мұнымен қоса, Алашорданың билігін жою және Ә. Бөкейхановтың басшылығымен қазақ істерін басқарудың арнаулы органын құру туралы Директорияның қаулысынан кейін (1918 жылғы қыркүйек) ұлттық-мемлекеттік құрылыс процесі мүлде тоқтап қалды. Бүдан кейінгі оқиғалардың бүкіл барысы ресейлік биліктің Алашордаға кері қатынаста болғанын көрсетті. Алашорда Ресейдің орталық мемлекеттік билігіне төнетін қауіп ретінде қарастырылды. Дәл осы көзқарас алғашында Директорияның, кейін Колчак үкіметінің ұстанымына айналды.
Ұлттық мемлекеттілікті құру мүмкіндігінен айыру қазақ халқынын басым көпшілігін Кеңес өкіметімен белсенді түрде күресуден шет қалдырды. Оның үстіне аз санды, нашар қаруланған «халық милициясының» құрамалары Қазақстандағы Азамат соғысының барысымен қорытындыларында қандай да бір елеулі рөл атқара алмады.
Қазақстандағы қарулы қақтығыс Ресейдегі Азамат соғысының құрамдас бөлігі болды. Сондықтан қазақстандық майдандардағы ұрыс қимылдарының барысына Азамат соғысының басты майдандарындағы шайқастардың нәтижесі ғана шешуші ықпал етіп қойган жоқ, сондай-ақ жергілікті әскери құрамалар мен партизандардың іс-қимылдары және Қазақстан аумағындағы ақ гвардияшылар басып алған жерлердегі көтерілістер Шығыс пен Оңтүстік майдандарда соғысып жатқан Қызыл Армияның негізгі күштеріне айтарлықтай көмек көрсетті. Бұл әсіресе Орынбор мен Оралды азат етуде, Колчакты түбегейлі талқандауда, ақ гвардияшылар мен олардың одақтастарын Солтүстік, Солтүстік-Шығыс Қазақстаннан және Жетісу жерінен қуу кездерінде айқын көрінді. Кеңес үкіметі Қазақстан майдандарында соғысып жатқан Қызыл Армия бөлімдеріне қажетті әскери көмегін аямады. Мұндай әскери көмектердің айқын мысалдарының бірі Ә. Жангелдин экспедициясы болып табылады. Ол 1918 жылы 20 шілдеде мол қару-жарақпен Мәскеуден теміржол арқылы шығып, 1 тамызда Астраханға келеді. 21 тамызда экспедиция екі желкенді кемемен Каспий арқылы Александровскіге (қазіргі Ақтау қаласы), одан Құланды аралы арқылы Бұзашыға келіп, Жандауыр мүйісіне жүктерін түсіреді. Осында бір ай бойы даламен жүріп өтуге дайындалады. Экспедицияның табысқа жетуі енді жүк көлігімен және әр түрлі керек-жарақтармен қамтамасыз еткен жергілікті қазақтардың қолдауына байланысты болды.
11 карашада, 57 күннен кейін, аса киын дала жолымен жүріп өткен экспедициялық отряд өзін асыға күтіп отырған Ақтобе майданының әскері тұрған Шалқар стансасына келіп жетті. 1927 жылы Ә. Жангелдин осы экспедицияны ұйымдастырғаны және Отан алдында басқа да сіңірген еңбектері үшін Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды.
Азамат соғысы жағдайындағы Қазақстанның кеңестік өңірлерінде Қызыл армия бөлімдерін құру едәуір табысты өтті. Қызыл армия қатарына орыстармен бірге қазақ халқынын өкілдері де кірді. Бүкілресейлік Орталық Атқару комитетінің 1918 жылғы 29 мамырдағы Декреті бойынша Қызыл армияны ерікті түрде жасақтау міндетті әскери қызметпен алмастырылды. Сонымен қатар біраз уақытқа дейін еріктілік принципі де сақталып келді. 1918 жылы жазда Қызыл армияның бірынғай құрамдас бөлігі ретінде ұлттық әскери құрамалар құрыла бастады. Қазақстанның аумағында Қызыл армияның ұлттық бөлімдерінін құрылу базасы Сырдария, Жетісу облыстары, Бөкей Ордасы және Торғай облысының кеңестік уездері (Торғай мен Ырғыз) болды.
1919 жылы Степан Разин атындағы алғашқы орынборлық қазақ полкі ұйымдастырылды. 1919 жылы сәуір-шілде аралығында Оралды қорғауға қазақ эскадроны қатысты, кейінірек ол алғашқы кеңестік үлгілі қазақ полкі болып қайта құрылды.
Ақ гвардияшылармен күресуге Қазақстан еңбекшілерімен бірге өз еріктерімен Қызыл армия қатарына кірген шетелдік жұмысшылар мен шаруалар: венгрлер, немістер, чехтар, поляктар және басқалар да қатысты.
Қазақстан аумағында ак гвардияшылар басып алған жерлерде партизандық қозгалыстар мен халық көтерілістері кең өpic алды. Партизан қозғалысының ірі ошағы Қостанай уезін түгел қамтыды. Ол Ақмола, Семей облыстарында да кең етек алды. Партизан қозғалысының тарихында Ақмола облысының Атбасар уезіндегі Маринский көтерілісі үлкен орын алады. Партизан қозғалыстары Семей облысының Өскемен, Бұқтырма, Зайсан уездерінде, әсіресе Алтай, Катонқарағай, Шемонайха болыстарында едәуір көлемде epic алды. Қазақстандағы Азамат соғысының тарихына Черкасск қорғанысы, Орал қорғанысы, Тарбағатай мен Алтайдағы «Тау қырандары» партизан отрядтарының әрекеттері сияқты оқиғалар кернекті сипат алды. .
де әкімшілік орталықтарын басып алып, бүкіл Орынбор—Ташкент магистраліне өз бақылауын орнатты. Оралдық қазақтарды Орынбор мен Сібірден бөліп тастады және Түркістан мен Жетісуда өз позициясын нығайтуға мүмкіндік алды. Кеңес басшылығы Мәскеуде 1918 жылдың қорытындыларын талдай келіп, ұлттық-мемлекеттік құрылыс реформасын тез арада қолға алу, Татарстан мен Башқұртстан және Қазақстанда ұлттық автономияны тездетіп құру туралы шешімге келді. Бұл бағыт РК(б)П VIII съезінің (1919 жылғы наурыз) шешімдері арқылы бекітілді. Азамат соғысында жеңіске жете бастаған большевиктер ақ гвардияшылардан және түрлі үкіметтерден қатты көңілі қалған алаштықтармен байланыс орната бастады. Өз кезегінде Ә. Бөкейхановтың айтуымен Алашорданың көрнекті қайраткері Ахмет Байтұрсынов бастаған Алаш азаматтары Кеңестік билікпен келісімге баруға мәжбүр болды. Алашорда көсемдерінің жағдайы 1919 жылы көктемде бірқатар себептерге байланысты мүлде күрделеніп кетті. Колчактык режим шын мәнінде монархиялық билікті қайта орнатуды көксеушілердің диктатурасы болды. Ол 1918 жылы қарашада билікке келген бетте Сібір мен Қазақстанның солтүстігінде Кеңес өкіметін құлатуда көрнекті рөл атқарған әсерлерге қарсы жазалау шараларын бастады.
1919 жылы наурызда тұтқынға алынғандардың ішінде кейбір Алаш белсенділері де болды, олар: азаматтық іс бойынша қазақ сотының төрағасы Ж. Ақбаев және «Сарыарқа» газетінің редакторы Имам Әлімбеков еді. Оларды большевизмге қатысы бар деп кінәлады. И. Әлімбековке бұған қосымша заңсыз қару сақтаған, әсерлер ұйымымен астыртын байланыс орнатқан және үкіметке қарсы листовка құрастыруға қатысқан деген айып тағылады. Петропавлда шығатын және өз оқырмандары арасында Алаш қозғалысының идеяларын насихаттайтын «Жас азамат» жастар газеті жабылады. .
Екі оттың ортасында қалған үш елдің шешімі
Екі оттың (Кеңестер мен ақтар қозғалысының) ортасында қалған Қазақстан мен Татарстан және Башқұртстан ұлттық-демократиялық қозғалысының көсемдері 1919 жылдың басынан бастап Кеңес өкіметі жағына амалсыз өту туралы шешімге келді. Ол туралы башқұрт ұлттық-демократиялық қозғалысының басшысы, Азамат соғысы кезінде көрнекті мемлекет қайраткері болған, кейін көрнекті шығыстанушы-ғалым атанған Зәки Валиди Тоған былай дейді: «... 1919 жылы ақпанның басында, Күлгін ауылына тоқтағанымызда, бізге Қазақстаннан екі өкіл келді... Бұл екеуі Торғайдағы Ахмет Байтұрсыновтан хат алып келді және Кеңестер жағына өтумен байланысты іс қалай болып жатқаны жайында келіссөз жүргізді...
Мен Ахмет Байтұрсынов пен Әлихан Бөкейхановқа хат жаздым... Онда мына төмендегілерді айттым: «Жақын күндері кеңестер жағына өтпекпіз... Сіздер олардың жағына өту амалсыз шара екенін білуге тиіссіздер. Оған бізді Колчакка деген шексіз өшпенділік итермелеп отыр... Біз өзіміздің ұлттық принциптерімізге, Алашорда үкіметімен келісімдерімізге адал күйімізде қаламыз. Өздеріңіз білесіздер, Кеңестермен бейбіт келісімге қол жеткізуге сенім жоқ, олардын айтқан сөзіне сенуге болмайды». .
Ұлттық қозғалыс көсемдері трагедиясының мәні, басқа түскен қос ауыртпалықтың қайсысының қасіреті аздау көрінгенін амалсыз тандауында жатыр.
Сол кездегі елдегі аса күрделі саяси жағдай Алаш қайраткері А. Байтұрсыновтың көздеген ойының жүзеге асуын аса күрделендіріп жіберді. Солай бола тұра, оның көрсеткен үлгісі босқа кетпеді. Кеңес өкіметі қазақ халқының ұлттық мемлекеттілігін құруға әзірлік жасау жөнінде шешімге келді. Ә.Т. Жангелдин кейін айтып кеткендей, большевизм жағының және Алашорданың өкілдері, яғни тең дәрежедегі ұлттық қайраткерлер ұсынған бұл органды Мәскеу оң қабылдады. 1919 жылы 10 шілдеде В.И. Ленин «Қырғыз (қазақ. - К.Н.) өлкесін басқару жөніндегі революциялық Комитет» («Казревком») құру туралы декретке қол қойды.
Казревком құрамына С. Меңдешев, А. Байтұрсынов, С. Пестковский (төраға), кейінірек Б. Қаратаев, М. Тұңғаншин, В. Лукашев, К. Сидоров және басқалар енгізілді.
Қазақтарда өмірдің өзі социализм мен коммунизмді қалыптастырды, оларда айқын түрде таптық жіктелу мен жеке меншіктік қатынас орнықпады, сондықтан қазақ халқы социалистік құрылыстың соншалықты қажеттілігін әлі толық сезіне қойған жоқ... Мені орталық өкіметпен келіссөз жүргізу үшін жіберілген Алашордашылардың Торғайдағы бөлімшесінің делегаты ретінде Кеңестік Ресейге барып, барлық саладағы мемлекеттік реттілікті және Декларацияда айтылған Ресей халықтарының құқықтарына сәйкес қазақтың ұлттық мәселесіне құрметпен қарай бастағанын көрген соң, Кеңес өкіметі Колчак диктатурасынан артық деп шын жүректен айта аламын және жолдастарымды да сендіре аламын, біз қателескен жоқпыз». .
А. Байтұрсыновтың бастамасы бойынша Казревком 1919 жылдың жазы мен күзі аралығында Алашорданың басқа мүшелерінің Кеңес өкіметі жағына өту, бұл отудің шарттары, сондай-ақ алаш қозғалысына қатысушыларға тұтастай рақымшылық жасау туралы мәселені бірнеше дүркін талкылады. .
1919 жылдың аяғы мен 1920 жылдың басында белгілі болғанындай, А. Байтұрсынов пен оның жақтастарының Алашорда белсенділеріне рақымшылық жасау туралы мәселені табанды түрде талап етуі өз нәтижесін берді. 4 қарашада Түркістан майданының Әскери революциялық кеңесі рақымшылық жасау туралы қаулысында былай деп атап көрсетті: «Кеңес өкіметіне тікелей немесе жанама түрде қарсылық көрсеткен барлық қырғыз (қазақ) халқы өкілдеріне толық кешірім беріледі». Одан әрі рақымшылық жасаудың шарттары нақтыланды:
Сол кезде, қарашада, Түркістан майданының саяси бөлімі Алашорданың Батыс бөлімшесінің отрядтары үшін «Кеңес өкіметіне сенімсіздік жойылсын!» деп жазылған үндеухат басып шығарды. Үндеу хатта майданның Әскери революциялық комитетінің Кеңес өкіметіне қарсы күрескендердің бәріне рақымшылық жасайтын хабары расталды. «Сіздердің әрқайсыңызға кешірім туралы қаулы белгілі болар. Қырғыз халқы оған өз жауабын беруге тиіс. Әркім ұсынысты талқылап, Кеңес өкіметін мойындағаны жөнінде анық, түбегейлі және адал жауабын берсін». .
Шығыс Майданда Колчактың негізгі күшінің талқандалуы Батыс, Солтүстік-Шығыс Қазақстан және Жетісу жерін ақ гвардияшылар мен олардың одақтастарынан азат етуге қолайлы жағдайлар туғызды. Қазақстан аумағы 1919 жылдың соңында ақ гвардияшылардан толық азат етілді.
Азамат соғысының ең соңғы майданы — Солтүстік Жетісу майданы 1920 жылы наурызда жойылды. Қазақстан аумағында біртіндеп Кеңес билігі қалпына келтіріле бастады. Осындай жағдайда, әсіресе 1919 жылдың ортасынан бастап жекелеген қайраткерлер, олардың қатарында Алашорда қосемдері де Кеңес өкіметі жағына өте бастады, оған Кеңес өкіметінің Алаш қозғалысына қатысушыларға кең көлемде қайырымдылық жасағаны өз әсерін тигізді, алаш полктерінде толқу туғызып, ондағы жігіттер «халық милициясы» қатарынан кете бастады. Бұл үрдіс Кеңес өкіметі жағына А. Байтұрсынов пен оның жақтастары өткеннен кейін жаппай сипаталды.
Алаш белсенділерінің Кеңес өкіметі жағына шығуымен оларды алда тағы бір трагедиялы белес күтіп тұрды. 1920 жылы қаңтарда 59-дивизияның ерекше бөлімі Семейде Ә.Н. Бөкейханов пен Алаштың облыстық басшыларының үш мүшесін тұтқынға алды. Тұтқындау Ақмола облысының бірқатар қаласында да орын алды. Казревком басшылығы Алашорда белсенділеріне күш қолдануды тоқтатуды өқтініп Омбыға бірнеше рет хат жолдауға мәжбүр болды. .
Қазақстанның батысында да іс оңды болмады. Казревком құрған комиссия (С. Мендешев, Иванов) Алаш белсенділерінін жағдайын зерттеп шығып, қызыл қазақтар мен алашордашылар бірігіп жұмыс істей алмайды деген қорытындыға келді. Комиссия мүшелері Досмұхамедовтер мен олардың серіктестері шындыкқты айтпай отыр деп күдіктенді. «Алашорданың Батыс бөлімшесінің кеңестер жағына өтудегі ойы Кеңес өкіметінің идеясына қолдау көрсету емес, оның одақтасы оралдық қазақтар жағдайының тығырыққа тірелуі, сондай-ақ Орал облысынан қашып кету жоспарын іске асыру мүмкін еместігінен» деп есептеді. Қазақтар арасында «Кеңес өкіметі ханды (Досмұхамедов Жанша) мойындапты, Орал облысын басқаруды Батыс бөлімшесінің мүшелеріне беретін көрінеді, халық бұған риза емес екен» деген кауесеттарайды. . Шын мәнінде Батыс бөлімше туралы мұндай қорытындыға келу — саяси рақымшылық жасау принципін сақтай отырып, Алаш белсенділері Ә. Бөкейханов пен оның жақтастарын Қазақстанның саяси аренасынан кетіру еді.
Комиссия пікірі 1920 жылғы наурыздағы Казревком қаулысына негіз етіп алынды. Онда былай делінді: «Жолдас Бегімбетовтың баяндамасын тыңдап және құжаттармен танысып, Алашорданың Батыс бөлімшесінің жауапты басшыларымен қазіргі жағдайға байланысты олардың біртіндеп Кеңес өкіметі жағына шығу жағдайы мен мезгілі жөнінде алдын ала сөйлесіп алып, сондай-ақ Алашорданың Батыс бөлімшесінің бірқатар жауапты қызметкерлері Орал облысында Орал қазақтарымен және басқа да буржуазиялық қоғамды жақтаушылармен бірлесе әрекет етіп отырғандарын ескеріп, рақымшылық жасалғанына қарамастан, бұдан былай олардың қырғыз (қазақ) аумағында қалуы жергілікті жерлерде қазақтарды кеңес құрылысына тарту ісіне зиянын тигізері анық; екінші жағынан, олардың кейбіреуі қылмыскер болуы да мүмкін, ондай жағдайда олардың қылмысты іс-әрекеттерінен зардап шеккен халықтың Кеңестік сотқа жүгінетінін ескеріп, Ревком қаулы етті: Алашорданың Батыс бөлімшесі белсенді қызметкерлерінің Ревком мүшесі болуына, сондай-ақ басқа да жауапты қызметтерге қойылуына жол берілмесін». .
Көріп отырғанымыздай, Ревкомның бұл шешімі Алаш көсемдері аңсаған қазақ қоғамындағы ұлттық келісім мен ауызбіршілік идеясын қабылдамай, өлкедегі ұлттық-мемлекеттік құрылыстың тапты принциптерін негіз етіп алған. Бұл «Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметінің Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінен кетуге мәжбүр болғандығын көрсетеді.
Алаш қайраткерлері 19—20-жылдары саяси аренадан кетсе де, Қазақстанның мәдениеті мен ғылымын және халық шаруашылығын дамыту ісіне елеулі үлес қосты.
Кеңес өкіметі бірнеше мәрте жариялаған рақымшылыққа (1919, 1920 жылдар) қарамастан, Алаш қозғалысының белсенді қайраткерлері XX ғасырдың 20—30-жылдарында буржуазиялық ұлтшылдар және халық жаулары деген жаламен репрессияға ұшырады.
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы. ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Блэк Рок (Нью-Мексико)
Блэк Рок (Black Rock) — Нью-Мексико штатының McKinley округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1252 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.5 км² шамасында. FIPS коды — 35-07670.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Жаңбырлы бұлттар
Дереккөздер
Санат:Ауа райы
Воклюз бұлақтар
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы Санат:Геология Санат:Қазақстан табиғаты
Хамза Ихсанұлы Есенжанов
Есенжанов Хамза Ихсанұлы (25.12.1908, Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы — 5.12.1974, Алматы) — жазушы.
Шығармашылығы
Жазушының басты шығармасы — “Ақ Жайық” трилогиясы (1-кіт., 1957; 2-кіт., 1959; 3-кіт., 1965) Батыс Қазақстандағы тұтас бір кезеңнің оқиғаларына арналған. Автор отарлық езгіден қиналған халық бостандығы мен бақыты үшін күрескен ерлердің жиынтық бейнелерін (Хакім, Әлібек, Әділбек, Мүнариа, Шолпан, Нұрым) жасаумен қатар, нақты тарихта болған адамдардың (Дмитриев, Әйтиев, Қаратаев, Белан, т.б.) өмір жолын шебер суреттеді. 1963 жылы трилогияның заңды жалғасы болып табылатын “Көп жыл өткен соң”, ал 1970 жылы “Ағайынды Жүнісовтер” романдарын жазды. Соңғы екі кітапта жаңа өмір құрған елдің сан қырлы тұрмыс-тіршілігі мен әділет үшін күресі, адамның азамат ретінде қалыптасуы бейнеленген. “Ақ Жайық” трилогиясы мен “Көп жыл өткен соң” роман-дилогиясы 5 кітаптан тұратын тұтас эпопея іспетті. Есенжанов өмірінің соңғы жылдары “Қарт қазақ”, “Жайын ілерде”, “Жар”, т.б. әңгіме, очерк, әдеби-сын мақалалар жазды. 1978 — 1981 жылдары жазушының 6 томдық шығармалар жинағы жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:25 желтоқсанда туғандар Санат:1908 жылы туғандар Санат:Ақжайық ауданында туғандар
Санат:5 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:1974 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Шота Руставели
Шота Руставели (შოთა რუსთაველი, 1172 — 1216, Иерусалим) — XII ғасыр грузин мемлекеттік қайраткері және ақыны, "Жолбарыс тонды жиһанкез" жырының авторы.
Бұл шығарманы қазақшаға аударған - ақын Хамза Абдуллин.
Өмірбаяны
thumb|right|200px|«Шота Руставели», Flerier, Париж, 1852 жыл Ақынның өмірбаяны туралы ақпарат өте тапшы. Оның тегі ол туған жер Рустави ауылынан шыққан деген болжам кең таралған, ал кейбіреулер Рустави ауылының Ахалцихтегі жақын жерде орналасқанын, ал басқалары Қараязахта деп пайымдайды.
Сол арада Шота өзінің тегін «Руставели» емес, «Руствели» деп жазады; бұл Шота белгілі бір Рустави ауылынан шықпайтынын көрсетуі мүмкін. Сол дәуірде Рустави деген географиялық нүктелер бірнешеу болған.
Сондай-ақ, Руставели бұл лақап ат, оның әкесі Рустави майоратын иеленгенде қабылдаған және ықпалды бай отбасынан шыққан деген болжам бар; ақынның шын тегі басқа.
Осы уақытқа дейін ақынның туған және қайтыс болған күндері, шығу тегі, өмірбаяны туралы көптеген нақты мәліметтер жоқ. Руставелидің әкесі туралы ештеңе белгісіз; Шотаның аға-бауырлары немесе апай-қарындастары бар-жоғы туралы сенімді ақпарат жоқ; анасы туралы да ақпарат жоқ. Ақын «Жолбарыс тонды жиһанкез» шығармасының соңғы тармақтарында өзін месх деп жарияласа да, бұл оның месхеттік шыққан тегі туралы сенімді айтуға мүмкіндік бермейді. Ол мұндай мәлімдемені қоршаған ортаның әсерінен, кейбір танымал адамдар сияқты, жасауы мүмкін.
Ол Грецияда оқыды, содан кейін Тамара патшайымының қазына сақшысы болды (оның қолы 1190 жылғы актіде табылған). Бұл Грузияның саяси күшінің және орта ғасырлық рыцарлық қызметтің белгілері бар жас патшайымның керемет сарайындағы лирикалық поэзия кезеңі еді.
Кейбір тарихи деректерді Иерусалимдегі Крест монастырдің синодикалық (естелік кітабынан) алып пайдалануға болады. XIII ғасырда жазылған жазба Шота туралы, оның сарайдағы лауазымын атайды. Монастырдың өзінде ақсүйектің фрескалық портреті (XIII ғасырдың бірінші жартысы) бар, сонымен қатар онда «Руставели» деген жазу бар. Осыдан Руставели монастырға үлкен қолдау көрсеткен маңғаз адам болған деп қорытынды жасауға болады.
Гомердің өлеңдерімен және Платон философиясымен, дін ілімімен, пиитика және риторика, парсы және араб әдебиетімен таныс болған Руставели өзін әдеби іске арнап, грузин сөздерінің сұлулығы мен мақтанышын көрсетіп, «Жолбарыс тонды жиһанкез» өлеңін жазды. Бір аңыз бойынша, ол өзінің әмірші әйеліне ғашық болып, ғибадатхана хужрасында өмірін аяқтады. XVIII ғасырдағы грузия митрополиті Тимофей грузин патшалары салдырған Иерусалимдегі Қасиетті шіркеуде қыл киімді пірәдар Руставелидің қабірі мен портретін көргені туралы айтады. Басқа нұсқа бойынша, патшайымға ғашық болған Руставели Нинаға үйленеді және үйлену тойынан кейін көп ұзамай «мінсіз ғибадат бикесінен» жеңілген шах оған сыйға тартқан әдеби сыйлықты грузин тіліне аударуға тапсырыс алады. Тапсырысты керемет орындап, жасаған жұмысы үшін сыйақыдан бас тартады. Осыдан бір аптадан кейін оның басы шабылған денесін табады. Руставели мен Тамара патшайыммен арасындағы қарым-қатынасы туралы көптеген аңыздар бар.
XVIII ғасырда Антоний I патриарх 1712 жылы патша Вахтанг VI басып шығарған «Жолбарыс тонды жиһанкездің» бірнеше көшірмелерін өртеп жіберді.
Аудармалары
«Жолбарыс тонды жиһангездің» толық аудармасы орыс, неміс (Leist, «Der Mann im Tigerfelle», Лейпциг, 1880), француз («La peau de léopard», 1885), ағылшын, араб, әзірбайжан, армян, қазақ («Жолбарыс тонды жиһанкез», Хамза Абдуллин), осетин, испан, итальян, украин («Витязь в тигровій шкурі», 1937, Микола Бажан), қытай, күрд, қырғыз, парсы, жапон, чуваш (2008, аударған Юхма Мишши), иврит, хинди және т.б тілдерде бар. Поляк тілінде екі толық мәтін бар - 1960 жылы Николай Заболотскийдің орысша аудармасынан және грузин түпнұсқасынан Вахтанг VI патша редакцияланған 1976 жылы Ежи Загорски аудармасы.
Орыс тілінде өлеңнің 5 толық поэтикалық аудармасы (Константин Балмонт, 1933; Пантелеймон Петренко, 1937; Георгий Цагарели, 1937; Шалва Нуцубидзе, 1937; Николай Заболоцкий, 1957) және ондаған жарияланымдары бар.
Поэмадан үзінділер КСРО халықтарының және социалистік лагерь елдерінің барлық тілдерінде жиі аударылып, бірнеше рет жарияланған.
Кенжебай Әбілқажыұлы Қашаев
Кенжебай Әбілқажыұлы Қашаев - 1966 жылы 2 мамырда Көкшетау облысы Зеренді ауданы Үлгілі ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Қашаев Әбілқажы, зейнеткер, ¥ОС ардагері. Анасы - Қашаева Күлбан, зейнеткер. Алматы сәулет және құрылыс институтының инженерлік- техникалық факультетін бітірген (1992), мамандығы- «Құрылыс бұйымдары мен құрылғыларын өндіру». Техника ғылымдарының кандидаты (2009). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Гидромелиоративті құрылысқа арналған өзгертілген бөтондардың технологиялары мен қасиеттері». Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1993 жылдан - «Красноярский» көкөніс және сүт кеңшарының дайын өнісін сату бойынша маманы (Көкшетау облысы Көкшетау ауданының Қызылжар ауылы). 1994 жылдың маусымынан - «Қазэкспортастық» мемлекеттік акционерлік қоғамының тасушысы (Алматы қ.). 1994 жылдың қарашасынан - «Қазэкспортастық» мемлекеттік акционерлік қоғамының экспорт-импорттық операциялар бөлімінің жетекші маманы («Экспортастық» АҚ қайта ұйымдастырылған). 1995 жылдан - «Экспортастық» АҚ менеджері, атқарушы директорының орынбасары (Ал- маты қ.). 1998 жылдан - «Винзавод Қазақстан» АҚ вице- президенті. 2000 жылдан - «Винзавод Қазақстан» ЖАҚ бас директоры. 2004 жылдан - «Қызылту Астық-1» ЖШС директоры. 2005 жылдың ақпанынан бері - «Агрофирма Қызылту - НАН» ЖШС директоры. «Нұр Отан» ХДП саяси кеңесінің мүшесі (2005 жылдан). «Ерең еңбегі үшін» (2006), Халықаралық өнеркәсіп иелері мен кәсіпкерлер, бизнес, ғылым және мәдениет көшбасшылары конгресі жетекшілігінің «Алтын Ягу- ар» медальдарымен; Халықаралық іскер кеңесімен бір- лескен Жоғарғы Женева институтының INSAM бизнес басқармасының алтын медалімен; ҚР Президентінің құрмет грамотасымен, ҚР Президентінің (2008), ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің алғыс хаттары- мөн марапатталған. «Алтын жүрек» ұлттық жыл сайынғы сыйлығының номинантты (2008). Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты, мәңгі өркендеген, әлемнің мықты 10 елдерінің қатарында». Хоббиі - кітап оқу, белсенді демалыс. Үйленген. Жұбайы - Қашаева Жанна Есентайқызы (1971 ж. т.). Қыздары - Қашаева Жұлдыз Кенжебайқызы (1990 ж. т.), Қашаева Жансұлу Кенжебайқызы (1997 ж. т.), Қашаева Айлин Кенжебайқызы (2007 ж. т.); ұлы - Қашаев Руслан Кенжебайұлы (2003 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Импактит
Импактит — жасынтастардың жер бетіне құлап жарылуы кезінде балқыған, негізінен шомбал немеес кесек табиғи шынылардан тұратын, алайда құрамына әр түрлі тау жынысытар мен минералдардың түйірлерін кіріктіретін тау жынысы; химиялық құрамы сан түрлі болуы ықтимал.
Дереккөздер
Санат:Геология
Оттобойрен
Оттобойрен (Ottobeuren) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Нижний Альгой ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7935 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 55,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 78 186. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Шефер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Дәріс
Дәріс – мектеп, медреселердегі сабақ. Дәріс ұғымы кейде «лекция» ұғымының синонимі ретінде қолданылып жүр. Жалпы білім беретін мектептердегі оқыту түрін «сабақ» деп, ал арнаулы кәсіби, жоғары оқу орындарындағы оқыту түрін Дәріс деп атау қалыптаса бастады.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Гамбия Ұлттық футбол құрамасы
Гамбия Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Гамбияның намысын қорғайтын Ұлттық құрама. Басқарушы орган — Гамбия Футбол Қауымдастығы. ФИФА және КАФ мүшесі.
Тарихы
1965 жылға дейін Британ Гамбиясы деген атаумен матчтар өткізіп жүрді. "Шаяндар" деген лақап атының бар болғанына қарамастан, Гамбия құрамасы Африкадағы аутсайдер ұжымның бірі болды. Әзірше әлем чемпионаты мен Африка Ұлттар кубогына қатысқан емес. 2001 жылы Батыс Африка құрамалары қатысатын Амилькар Кабрал кубогында финалға дейін жетті. Бүгінге дейінгі қомақтылау табысы осы ғана.
2010 жылғы әлем чемпионаты мен Африка Ұлтары кубогына қатысуға аз ғана сәттілік жетпей қалды. Алжир құрамасын артқа тастауға не-бары бір ғана ұпай аздық қылды.
Сұрақ
Сұрақ - сөйлеушіге белгісізді тыңдаушыны хабарлауға итермелейтін сөйлем не сөйлеушінің анықтама алу ұшін талабы.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Дәрігерлер білімін жетілдіру институты
Қазір Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне бағынады. Оқу мерзімі 1–5 ай, клиникалық ординатура – 2 жыл, аспирантура – 3 жыл. Институт құрамында: хирургия және терапия факультеттері бар (2000). Институт күнделікті оқу жұмысында орталық клиникалық қалалық аурухана, Қазақ туберкулез ғылыми-зертттеу институты, Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты, т.б. медицина мекемелердің клиникаларымен, сондай-ақ Алматы қаласындағы емдеу, аурудан сақтандыру мекемелерінің арнайы кафедраларымен тығыз байланыс жасайды.
Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: айналадағы физика-химия өзгерістердің адам организміне тигізетін әсерін зерттеу, мұндай өзгерістерге қарсы қолданылатын емдеу әдістері мен сақтық шараларын іздестіру, қартайған шақта пайда болатын түрлі аурулардың ерекше белгілерін анықтау, жаңадан диплом алған жас дәрігерлерді оқыту әдістерін жетілдіру. Институт денсаулық сақтау жүйесі мамандарының білімін көтерумен шұғылданатын Қазақстандағы барлық мекемелер мен құрылымдардың оқу-әдістемелік қызметін үйлестіріп, оңтайландырумен де айналысады. Білімін жетілдіруге келген дәрігерлерге арналған жатақхана, кітапхана, компьютерлік сыныптар, тіл үйренетін бөлме, т.б. бар.
Егенайм
Егенайм (Hégenheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Мюлуз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,7 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3164 адамды құрады. Халық тығыздығы — 472,24 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Ороно (Миннесота)
Ороно (Orono) — Миннесота штатының Hennepin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7 437 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 64.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-48580.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Амперметрлік титрлеу
Амперметрлік титрлеу - вольтамперметрия әдістерінін бір түрі. Мұнда титрлеудін соңғы нүктесін табу титрлеу барысындағы диффузиялық шекті ток шамасының өзгерісін анықтауға негізделген. Я. Гейровский 1927 жылы диффузиялық шекті ток (ДШТ) пен деполяризатор концентрациясының арасындағы тура пропорционал тәуелділікті тапты. Ол алғашында титранттың әрбір мөлшерін қосқаннан кейінгі полярограмманы реттілікпен алып, зерттейді. Майер (1936) ДШ токқа сәйкес болатын тұракты потенциалды тамшылатқыш электродқа бергенде, гальванометрдегі ауытқу деполяризатор концентрациясына тура пропорционал екендігін көрсетті. Соңғы кезде амперметрлік титрлеу аппаратурасы едәуір жеңілдетілді. Қазір амперметрлік титрлеуде полярограмманың қажеті жоқ, талдау қатты электродты пайдалану арқылы жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Аналитикалық химия Санат:Химия Санат:Ғылым
IC 2568
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 30371, UGC 5603, MCG 6-23-9, ZWG 183.19, KCPG 231B, NPM1G +36.0211.
Сыртқы сілтемелер
IC 2568 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Эль-Мадроньо
Эль-Мадроньо (El Madroño) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Севилья провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-Норте-де-Севилья ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 350 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 103 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 77 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Севилья елді мекендері
Дүйсенбай Нысанбаев
Дүйсенбай Нысанбаев (1890,Шиелі ауданы – 6.3.1975, Ташкент қаласы) қоғам және мемлекет қайраткері. Қалалық үш сыныптық училищені бітіріп (1915), Ташкентте орыс-қазақ училищесінде мұғалім болды. 1917 – 19 жылдары Түркістан өлкелік халық комиссариатында жауапты қызметкер, Ташкенттегі төтенше тергеу комиссиясының мүшесі болып, денсаулық сақтау халық комиссариатында басшы қызметтер атқарды. 1919 – 21 жылдары Түркістан уездік атқару комитетінің төрағасы, әскери-рев. комитетінің төрағасы болды. 1922 – 23 жылдары Ташкент уездік оқу бөлімін басқарды. 1923 – 26 жылдары Қырғыз (қазақ) АКСР-інде басқарма бастығы. 1926 жылдан Қызылорда, Алматы, Түркістан, Ташкент қалаларында шаруашылық жұмыстарында болды.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Әдебиет
Консельейру-Лафаети
Консельейру-Лафаети (Conselheiro Lafaiete) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Белу-Оризонти агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Консельейру-Лафайети экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 113 019 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 369,544 км² шамасында. Халық тығыздығы — 305,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1790 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Тарылған
Тарылған – Шу алабындағы өзен.
Географиялық орны
Жамбыл облысы Меркі, Шу аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 42 км, су жиналатын алабы 185 км2.
Бастауы
Кіндіктас тауының оңтүстік-батыс беткейінен бастау алып Шу өзеніне 10 км жетпей тартылып қалады.
Гидрологиясы
Жағасы өн бойы жарлы келген. Қар, жер асты суымен толығады. Көктемде деңгейі көтеріліп тасиды. Жаз айларында қарасуларға бөлініп қалады. Жағалауы шабындық, мал суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Меркі ауданы өзендері Санат:Шу ауданы өзендері Санат:Шу су алабы
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Бүгінгі күнде Шығыс Түркістан жерінде қазақ тілді 20-ға жуық журнал мен тоғыздан аса газет шығады.
Таңғали Смитұлы Хамиев
Таңғали Смитұлы Хамиев - 1960 жылы 20 шілдеде Маңғыстау облысының Форт-Шевченко қаласында туған. Қазақ. Анасы - Байнекеева Қырмызы, зейнеткер, Түпқараған ауданы Ақшүкір ауылы орта мектебінің жанындағы интернатта аспаз болып жұмыс істеген. Алматы Сәулет-құрылыс институтының өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1982), мамандығы - «Өнеркәсіп және азаматтық құрылысы». Қазақ және орыс тілдерін біледі.
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Журналдар
Әдебиет тақырыбына арналаған келесі журналдар жарық көреді:
Таңғали Смитұлы Хамиев
Әскери атағы - лейтенант. Үйленген. Жұбайы - Дабысова Жұмагүл Жұбанқызы (1961 жылы туған), жеке кәсіпкер. Балалары - Жандос (1984 жылы туған), Айдос (1985 жылы туған), Жақсылық (1988 жылы туған), Нұрай (1998 жылы туған).
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Журналдар
Бұлардың ішінде “Шұғыла” журналы мен “Құмыл алқабы” бүкіл Қытай көлемінде “Жылдың үздік журналы” атағына да ие болған.
Таңғали Смитұлы Хамиев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Заң аясында
“Заң аясында” журналы 2000 жылдан бері шығып келе жатқан маусымдық журнал, заңдық кеңестер пен қоғамдағы нақты шындықтардан мысал келтіре отырып заңның ең үлкен қару екенін көрсететін журнал.
Жарбұлақ
Жарбұлақ (2018 жылға дейін — Екінші Бесжылдық) — Абай облысы Бородулиха ауданы, Құнарлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Балаларға арналған басылымдар
Маусымдық журналдар:
Жарбұлақ
Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде.
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Балаларға арналған басылымдар
“Жастүлек”
Жарбұлақ
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 368 адам (185 ер адам және 183 әйел адам) болса, 2009 жылы 196 адамды (101 ер адам және 95 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Қытай қазақ мерзімді басылымдары
Балаларға арналған басылымдар
“ Білім бұлағы”
“Іле өрендері”
Салалық журналистика
“Шынжаң қоғамдық ғылымдары” журналы
“Ғылым-техника” газеті (аптасына бір рет шығады)
Басқа да журналдар
“Оқырман өресі” танымдық журнал
“Көкжиек” журналы
XX ғасырдың екінші жартысында “Шалғын” деген атпен, 1982 жылдан бастап “Мұра” деген атпен шығып келе жатқан журнал бар. Қазірге дейін 141 санын оқырманға ұсынған.
Нәзік жандыларға арналған “Шыңжаң әйелдері” журналы
Көркемөнер бағытында шығатын “Шыңжаң суретті журналы”
Газеттер
Қазақ тілдіндегі ең үлкен газеттер қатарында “Шыңжаң газеті” айтылады. 1950 жылдан бері шығып келе жатқан газет күн сайын шығады. Газеттің апталық таралымы 123900 данадан асады.
Өңірлік және апталық газет қатарына “Күйтің газеті”, “Іле кеші”, “Тарбағатай”, “Іле өрендері” қатарлы газеттер де жатады.
Сонымен бірге әлемде болып жатқан оқиғалар мен жаңалықтарды оқырман аудиториясы “Пайдалану хабарлары” атты газеттен алып отырады. “Пайдалану хабарлары” тек қана ақпарат беруді негіз етеді, аптаның бес күнінде шығады.
Юконка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені бастауынан Тагил өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сереньо
Сереньо (Seregno) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39 997 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 2953 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 20038.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Valeria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 6654A
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы 11 қыркүйекте Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6654A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62207, UGC 11332, MCG 12-17-29, ZWG 340.53, KAZ 212, IRAS18406+7331, ZWG 341.4.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Брюльмай
Брюльмай (Brullemail) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,28 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61064, пошта индексі — 61390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 110 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Виндесхайм
Виндесхайм (Windesheim) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Бад-Кройцнах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1799 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 33 114. Муниципалитеттің басшысы — Клаудиа Кунце.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
NGC 2183
NGC 2183 — Monoceros шоқжұлдызында орналасқан RN (шағылдырғыш тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 11 қаңтарда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2183 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: LBN 996.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Monoceros (шоқжұлдыз)
Сугарево (Благоевград облысы)
Сугарево (Сугарево) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Сандански қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 23 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2820. Телефон коды — 07437. ЕКАТТЕ коды — 70189.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Танды-Хорды-Юган
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мош (Вила-Верде)
Мош (Вила-Верде) (Mós (Vila Verde)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Верде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ауданның қамқоршысы — Сеньора-да-Энкарнасан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Лаваль-ан-Бри
Лаваль-ан-Бри (Laval-en-Brie) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,29 км² шамасында.
Флассиньи
Флассиньи (Flassigny) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,66 км² шамасында.
Лаваль-ан-Бри
Коммунаның INSEE коды — 77245, пошта индексі — 77148.
Флассиньи
Коммунаның INSEE коды — 55188, пошта индексі — 55600.
Лаваль-ан-Бри
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 450 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,18 адам/км².
Флассиньи
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 47 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,06 адам/км².
Лаваль-ан-Бри
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Флассиньи
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Старые Камышлы
Старые Камышлы — Башқұртстанның Кушнаренк ауданындағы ауыл, Ескі камышлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 897 адамды құрады. Пошта индексі — 452253, ОКАТО коды — 80240875001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Чикашка
Чикашка — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/240/191/12 орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Буй өзені бастауынан Карман су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
II Мұрат
II Мұрат (маусым 1404 – 3 ақпан 1451) — Осман империясының 6-шы сұлтаны, қолбасшы.
Иван Игнатьевич Рыбалко
Иван Игнатьевич Рыбалко  (1923, Балықшы ауылы, Түлкібас ауданы – 1943, Украина) – соғыс ардагері. Кеңес Одағының Батыры (17.11.1943). 1938 жылдары тракторшылар курсын бітіріп, «Заветы Ленина» ұжымшарында жұмыс істеп жүргенінде соғыс басталып, ол танкист болып ұрысқа кіреді. Днепр өзенінен өткен кезде ерлікпен қаза тапты. Балықшы ауылындағы өзі оқыған мектепке есімі берілген.
II Мұрат
Өмірбаяны
II Мұрат 1404 жылы Амасьяда дүниеге келді.
Әкесі I Мехмет қайтыс болғаннан кейін 17 жастағы Мұрат шаһзада таққа отырды. Билеген жылдарының басында II Мұрат Мұстафа шаһзада жалған есімді адаммен соғысуға мәжбүр болды. Ақыры, 1422 жылы Бұрсаға жақын жерде II Мұрат әскері жалған Мұстафа әскерін ойсырата жеңді, ал өзін өлім жазасына кесті.
Иван Игнатьевич Рыбалко
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
II Мұрат
Өмірбаяны
1422 жылдың маусымында сұлтан Константинопольді қоршады, бірақ бұл қоршауы сәтсіз өтті. Флоты да, артилериясы да жоқ османлы әскері бәрі-бір византиялық елордаға 28 тамыз 1422 жылы шешуші шабуыл жасады. Бұл шабуыл да сәтсіз аяқталды, османлылар үлкен шығынға батты. Көп ұзамай II Мұрат бұл шабуылды аяқтауға мәжбүр болды, себебі шығыстағы түрік бейліктері — Айдын, Гермиян, Ментеше, Сарухан және Хамит төңкеріс жасады. Бұл төңкеріс тек 1426 жылы ғана басылды. Қараман Бейлігінен басқа бүкіл түрік бейліктері қайтадан османлыларға өтті.
1430 жылы II Мұрат Венецияға тиесілі болған Фессалоники қаласын басып алды. Тұрғындардың кейбіреулері өлтірілді, кейбіреулері құлдыққа алынды, ал ойрандалған қалаға түрік халқын қоныстардырды. Сөйтіп Фессалоники қаласында ассимиляция үдерісі басталды. Одан кейін османлылар Валахия мен Сербияны жаулады, алайда 6 ай бойы қоршалған Белград қаласы османлыларға өтпеді.