cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Сөйтіп, шенеуніктер санасында жеңіл тоғысатын «ауыл», «қауым», «ірі бай шаруашылықтар» сияқты түсініктер іс жүзінде бір-біріне мүлдем ұқсас емес еді. Егер ауыл орналасудың тек дәстүрлі қарапайым ғана түрі болса, қауымдық және қауымнан тыс құрылымдар (ірі бай шаруашылықтар) өндірісті ұйымдастырудың белгілі бір және көп жағдайда әлеуметтік формалары мықты ерекшеленетін ұқсас құрылымдар болып табылады.
Ірі бай шаруашылықтардың қалыптасуы
Қауымға қатысты айтарлықтай әлеуметтік кеңістікте ірі бай шаруашылықтар қалыптасты. Ол енді қауымдық кооперацияға мұқтаждығы жоқ және тек қажетті ғана емес, сонымен бірге қосымша өнімдер өндіруді мақсат тұтқан өндірістік ұйымдар еді. Бұл ретте ірі шаруашылықтар өндірістік жағдай мен өндіріс құралдары монополиясына, яғни бірінде (ірі байларда) болып, екіншісінде болмауына ғана сүйенді. Олар қауымдардан ығыстырылған және капитализмге дейінгі жұмыс күшін жалдау-жалға беру қатынастарына енген, сондай-ақ маргиналдар мен халықтың қайыршыланған тобын құрайтын жеке адамдарды тікелей канады. Ірі шаруашылық иелері тарапынан болатын қанаушылық үрдіс мейлінше анық көрініс тапты және еш бүркемелеусіз жүзеге асырылды.
Көрсетілген екі құрылым да автономдық негізде ұдайы өндірісті игере және жүзеге асыра алмады. Сондықтан таза экономикалық, сондай-ақ аралық және патриархалды-гендік (рулық) қатынастық байланыстармен ұштасқан өте күрделі өзге макро үлгідегі жиынтық құрылымды барынша кең көлемде құрды.
Осы мейлінше кең қамтылған өндірістік-әлеуметтік қауымдастықты немесе дәстүрлі құрылымды белгілі жорамалмен өзіндік әлеуметтік-экономикалық экожүйе ретінде қарастыруға болады. Оған кіретін барлық элементтер мен жүйелер — қауымдар мен ірі бай шаруашылықтар, кедей-қайыршылар тобы мен маргиналды субъектілер, өздеріне тиесілі өндірістік және шаруашылық-мәдени қызметпен шұғылдана отырып, кеңістік-аумақтық тұрғыда нақты сол табиғи мекен ету ортасын игерді. Және өздерінің осы аумаққа ортақ қатысын олар бірыңғай қызмет ету тұтастығы, яғни экожүйе ретінде қабылдады.
Экожүйелік принцип барлық элементтер мен жүйелердін қатаң түрдегі өзара байланысы мен өзара толықтырушылығын білдіреді. Сондықтан олардың бәрі жеке алғанда қызметтік мәні бар құрылым деп танылды және экожүйе сияқты тұтас құрылымның ұдайы өндірісінде өзінің ерекше қызметін атқарды.
Өз кезегінде соңғысының бұзылуы «қоғам – табиғаттың» өзара іс-қимыл желісі бойынша сөзсіз түр өзгерту толқынын тудырады, басқаша айтқанда табиғи және әлеуметтік-экономикалық факторлардың серпінді тепе-теңдігін бұзуға қабілетті болып шығады, яғни біртұтас қызметке біріккен, жанды жаратылыстың және ол мекен ететін ортаның қауымдастығы ретінде оның қатаң анықтамасына орай түсінілетін экожүйенің өте күрделі проблемасына әкеп соқтыруы мүмкін.
Дәстүрлі құрылым синергиялық, яғни өзін-өзі ұйымдастыратын және ұдайы өндірілетін жүйе болып табылады. Оның барлық қызметі мен байланыстары табиғи қуаншылық кеңістікке әлеуметтік бейімделудегі ғасырлар бойғы шаруашылық-экологиялық тәжірибе арқылы пысықталды. .
Демек, дәстүрлі құрылымның экожүйелілік және синергизм принциптері оның барлық элементтері мен жүйелерінің объективті түрде қызмет атқаратын ақиқаттары, сол сияқты солардың арасында қалыптасқан ұдайы өндіріс байланыстарының бүкіл қайтымды жақсылығы ретінде түсіндіріледі. Олардың біртұтас қызмет етуі ғана дәстүрлі құрылымның сақталуы мен тіршілік етуіне кепіл бола алды. Ал егер соңғысының өз шегінде көп жағдайда әлеуметтік топқа сәйкес келетінін ескерсек, демек ол әлдеқайда кең ауқымда — этностың тіршілік етуінің бүкіл жүйесі, ең болмағанда, мұндай жағдайда оның шаруаларды құрайтын абсолютті басым бөлігі арасында әрекет етеді.
Сонымен бірге большевиктік мемлекет ортодоксалды марксизм идеологиясынын мұрагері ретінде қоғамдық құрылымдар дамуындағы әлеуметтік-экономикалық заңдылықтарды мойындамады. «Ғылыми коммунизмнің» кеменгерлік мәніне сендіре отырып, мемлекет өте күрделі және сан қырлы жүйе ретінде онын балама «анатомияға» мүлдем берілмейтінін ескермеді. Және, бәрінен бұрын, осы субъектіге кез келген үміткер қайсыбір трансцендент талдаушы (сыртқы, зерделеу ақиқаты аясынан тыс) ретінде әрекет ете алмайды, өзі не осы «анатомияның» бөлігі және тиісінше, оның белгілі бір сегменттерін (айталық, қарапайым пендемен салыстырғанда ақылдырақ адамның таным аясы кеңірек болады, қалай дегенмен оның «нысанаға алу» секторының шегі бар) көруге ғана қабілетті болады.
Алайда, егер қайсыбіреу өзінің абстрактілі ақыл-ойының мықтылығымен «көкке шарықтап», қоғамдық құрылымның бүкіл тетігі мен байланыстарын шолып шықты дегеннің өзінде, мұның өзі оның түсінігінің қандай да болсын императивтік заңдарға тұжырым жасай алатын денгейге көтерілуінің кепілі деген сөз емес. Адам өз организмін байырғы кезінен жетілдіріп отырады, бірақ оның қызметі мен байланыстарының (гормоналдық кодының, тектік байланыстарының, «толып жатқан» ДНК, РНК-лардың және басқаларының) бүкіл құяпиясын бәрібір толықтай түсінген емес.
Ақтабан шұбырынды жырлары
“Ақтабан шұбырынды жырлары” — 18 ғасырдағы жоңғар басқыншылығына орай туған тарихи жырлар. ҚР ҒА қолжазбалар қорында олардың бірнеше нұсқалары сақталған.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Ірі бай шаруашылықтардың қалыптасуы
Қоғам да осы секілді бұдан да күрделірек және сан қырлы (ең болмағанда, өз шегінде адами болмыс пен іс-тәжірибенің бүкіл жиынтығын біріктіретін) әрекет етеді. Бұл арада, үйлесіммен ұштаса әрі жымдаса және бос кеңістікте сияқты көріне отырып, шексіз көп әр түрлі деңгейдегі, әр түрлі сипаттағы байланыстармен және қатынастармен бір мезгілде әрекет етеді.
Ақтабан шұбырынды жырлары
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Ірі бай шаруашылықтардың қалыптасуы
Сөз жоқ, қоғамның әлеуметтік-экономикалық және саяси процестерінің дамуын болжауға болады. Алайда оның үлгілерінін ақиқата тек жақын екенімен, барлық уақытта және барлық жерде бірдей оған дәлме-дәл келе бермейтінімен де келісу керек. Өйткені кез келген социумда әлеуметтік-экономикалық және саяси ғана емес, толып жатқан діни, этникалық, эмоциялық-психологиялық және басқа да векторлар жұмыс істейді. Сондықтан да ол қайсыбір біртұтас және міндетті схемаға беріле қоймайды және іс жүзінде оны алдын ала болжау мүмкін емес.
Ақтабан шұбырынды жырлары
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Ірі бай шаруашылықтардың қалыптасуы
Оны бір бұлжымас сәтке ғана (онда да соңына дейін емес және сенім де аз) түйсінуге болады, ал дамудың келесі сатысында ол қайтадан түсініксіз болып шығады. Осыдан келіп туындайтыны, қоғамдық құрылымды толық түйсінуді кіналау сол орайда «тарих соңын» мойындау болып табылады, ол оның эволюцияға қабілеттілігін жоққа шығаруынан көрінеді. Міне, осы ретте марксизм өзін материалистік және диалектикалық-тарихи ғылым деп есептегенмен, тексерген кезде тап-таза идеализмнің өзі болып шықты, өйткені бүкіл «адамзаттың алғы тарихын» түсініп қана қойған жоқ (Маркстің айтуынша, нағыз тарих тек пролетариаттың жеңісімен жасалады), сонымен бірге оның жетер жерін де алдын ала білетін секілді болып шықты. Және нақ осы философияны мемлекеттің ресми идеалына, діни дәрежесіне дейін көтеру оны салыстырмалы түрде байқаусыз және бұл талақсыз қылмыстық тәртіппен қайта қалыптастырады.
Өзінің идеологиялық ұстанымына орай, мемлекет «ауыл еңбекшілерінің мүддесіне оңай бәрін де жақсы болатындай ету» мақсатымен 19-20-жылдардың басында оның құрылымының әлеуметтік-экономикалық қатынастарын түзетуге күш салды. Тұтастай реттеуші үдемелі акциялар арқылы мемлекет оның сөресін босатып, ұдайы өндірістік байланыстарын үзді. Енді мұның қалай жүргізілгеніне келейік.
Осыған ұқсас тағы бір сипатты мысал келтірейік. Дәстүрлі құрылымда ұдайы өндірістік байланыс желілерінің бірі сауын айту деп аталады. Оның мәні мынада, мыңғырта мал өсірген бай оның бір бөлігін қауымға береді.
Бүкіл осы мал, төлімен қоса, ірі байдың меншігінде қалады, бірақ малды бағып, өсіргені үшін қауым оның сүті мен жүнін өзінде қалдырады. Сөз жоқ, сауын лажсыздықтан туған байланыс. Алайда маңыздысы байлардан сауын малын алу қауымға мал санын шоғырландырылған (оптимум) санға дейін жеткізетін бірден-бір мүмкіндік еді, осының аясында ғана, жоғарыда айтылғандай, қауымға өзін ұдайы өндіріс құралдарымен және қажетті азық-түлікпен қамтамасыз ете алатын еді. Бірақ мемлекет оның астарынан жалаң қанаушылық мәнді ғана көрді, сөйтіп оны тұншықтырып, ұдайы өндіріс байланыстарын үзді. Және мұндай мысалдар аз болған жоқ. Осы орайда ірі шаруашылықтардың малдарын тәркілеу науқаны оның айқын сипатын танытады.
Аукатты және ірі мал осіруші шаруашылықтарды канау идеясы мемлекеттің өзінің таптық мүддесінен келіп шығатын табиғатынан туындады. Сондықтан Қазақстанға жаңа билік келген күннен бастап «пролетарлық» саясатты жүргізушілердің санасында әрдайым таптық күрес жолдары тұрақты орын алды. 1919 жылдың көктемінде-ақ Ленин РК(б)П Ш съезі қазақстандық делегаттарының сұрақтарына берген жауабында ауылдық жерлерде байларды экономикалық қуатынан қалай айыруға болатыны жайында мынадай өсиет айтты: «Сөз жоқ, сіздерге, ерте ме, кеш пе, малды қайта болу туралы мәселе көтеруге тура келеді». .
Ірі байлардың малдарын тәркілеу туралы мәселе Қазақстанда 1923 жылғы наурызда өткен III облыстық партия конференциясында көтерілді. Алайда тауарсыз «әскери коммунизм» утопиясын жүзеге асыру нәтижесі туындатқан экономикалық жэне саяси дағдарыстан шығуға бағытталған ЖЭС стратегиясын іске асыру кезінде ол коммунист радикалдардың бұл ниетін тежеді.
Экономикалық бос даурығу мен идеологиялық догманың арасын тандауға тура келді. Дағдарыстың шырмауынан шығып үлгермеген жүйе амалсыз дағдылы «таптық қыспағымен» шектелуге мәжбүр болды.
Алайда 20-жылдың соңында мал өсіруші ірі шаруашылықтарды қанау идеясы қайтадан өзекті деп танылды, сөйтіп ол 1928 жылғы 27 тамызда қабылданған «Аса ірі бай шаруашылықтары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару туралы» декретте көрініс тапты. .
Осы декретке сәйкес 700-ге жуық шаруашылық кәмпескелеуге ұшырады, олардан 144 745 мал (ірі қараға шаққанда) тәркіленді. 113 мыңға жуық мал іле-шала ұжымдық шаруашылықтарға (29 мың немесе 26 пайызы) және кедей-батрақтар шаруашылықтарына (85 мын немесе 74 пайызы) қайтадан бөліп берілді. .
Науқанның қорытындысы таңғажайып сияқты болып көрінді. Ресми органдардың есептерінде ауылда орташалар үлесінің 76%-га дейін көбейгені, ал кедейлер үлесінің керісінше 18%-ға дейін азайғаны туралы мақтаныш сезіммен хабарланды. . Сөйтіп, науқанның тиімділігін мақтан етуден көрінгендей, тәркілеудің дұрыс және дер кезінде жүргізілгені, декреттің арқасында кедейлер мен батрақтардың мәртебесі көтерілгені, яғни олардың орташалар қатарына қосылғандығы санаға сіңірілді (атай кетелік, кеңестік тарихнамада бұл үрдіс «қазақ ауылдарын орташаландыру» деп аталады).
Сонымен бірге жарияланған материалдарды талдау көрсеткеніндей, тәркіленген және «тепе-тең» қайта үлестірілген мал бәрібір жетпеді, кедей-батрақ шаруашылықтарды малмен қамтамасыз ету проблемасын тіпті де шеше алмады. Мәселен, Қарқаралы округінде тәркіленген мал мүлдем малы жоқ 198 шаруашылыққа, 1-ден 5-ке дейін малы бар 1374 шаруашылыққа, 6-7 малы бар 27 шаруашылыққа үлестірілді. Қарапайым есептегеннің өзінде қолдануға болатын норма бойынша осы шаруашылыктарға барды 12 139 бас мал керек еді. Оның үстіне оларға бар болғаны 7065 бас мал берілді, ал жетпейтіні 5 мыңнан астам бас еді. Басқа округтерде де жағдай осылай болды. . БОАК-тің 13-шақырылған 111 сессиясында сөйлеген сөзінде Т. Рысқұловтың: «Нұсқауға (тәркілеуге қатысты науқан бойынша. — авт.) сәйкес кедей шаруашылықтарға 6-7 малдан беріледі...
Мұндай статистика шаруашылықтардың айтарлықтай бөлігінің малмен мүлдем аз мөлшерде қамтамасыз етілгенін ғана көрсетеді. Сондай-ақ жоғарыда аталғандай, жағдайларының ерекшеліктеріне орай, мал өсіретін шаруашылықтарды қажетті азық-түлікпен және өндірісті (яғни күнделікті тіршілік үшін) құрал-жабдықпен қамтамасыз етудің кепілі ретінде қауымдық кооперация әрекет етеді. Тиісінше, тіпті мал бөлініп берілгеннің өзінде, еңбекші жеке адам бәрібір қауымға қосылуы тиіс. Алайда шаруашылықтардың осындай кірігуін жүзеге асыру үшін, басқаларымен бірге аз мөлшерде болса да иелігінде өндіріс құралы (мал) болуы қажет, өйткені онсыз қауымішілік қосымшалық принципін (мұнсыз қажетті өндірістік-технолотиялық жағынан оңтайлы мүмкіндіктерге қол жеткізілмейді) іске асыру жөніндегі өз қызметін атқара алмайды.
Алған санаулы ғана малымен бұл шаруашылықтардың бәрібір қауымға ене алмайтыны, сөйтіп өзінің әлеуметтік мәртебесін көтеруден үміті үзілетіні осыдан-ақ түсінікті. Көп ұзамай тәркілеу бойынша алынған мал сатылды немесе сойылды. Қағаз жүзінде олар орташалар қатарында саналғанмен, шын мәнінде олар құрылымның сол баяғы тәуелді элементі, тек басқа деңгейде қаналған күйінде қалды. Алайда аз да болса тіршілік ету мүмкіндігі бар осы арналар да айтарлықтай тарылды, ірі бай шаруашылықтар таратылғандықтан, кедей-батрақ топтарының олармен жұмысшы күшін жалдау-жалдану қатынастары арқылы байланыс жасау мүмкіндіктері жойылды. Сондықтан олар деревнялар мен станицаларға қоныс аударуға мәжбүр болды, сөйтіп жалдамалы жұмысшыларға айналды (батырақ) немесе қалаларға барып, қайыршылар мен қаңғыбастардың қатарын толықтырды.
Большевиктік ұстаным тарапынан тәркілеу он шара ретінде танылды, сөйтіп ол осыған байланысты әзірленген қаулыларда ауылды «қанішер-қанаушылардан» азат ету міндетін көздеген шара ретінде баяндалды. Алайда тырманың басын бассан сабы маңдайына тиеді дегеннің кері келді.
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
Жоғарыда айтылғандай қауымдар мен ірі бай шаруашылықтар жинақтала келгенде мейлінше ауқымды құрылым — аумақтық-шаруашылық қауымдастығын құрды. Осының аясында өндіріс құралдары мен факторлардың иелері болып отырған ірі бай шаруашылықтар соңғысының монополисіне айналды.
Сонымен бірге әлеуметтік-өндірістік қауымдастықтың барлық субъектілері (ірі бай шаруашылықтары, қауымдар және т.б.) аумаққа, мекен ету ортасына ортақ еңбек құралы ретінде қарап, ортақ қатынаста болатындықтан ол біртұтас еңбек кооперациясы (сонымен бірге еңбек болу жүйесі) ретінде әрекет ететін. Кез келген кооперацияның және еңбек бөлінісінің басқару мен регламенттеу қызметін де атқаратыны белгілі. Әйтпесе бәрі бос даурығу болар еді.
Сөйтіп ынтымақтастық («біздің») қатынасы қауымда оның жеке адамдарының санасына «өзімдікі — өзгенікі», «біздікі — біздікі емес» сияқты мәңгілік қарсылықты орнықтырды. Сырт қарағанда бәрі бейбіт жүріп жатқандай көрінгенмен, ол сенімсіздік пен жеккөру сезімін тудырды.
Ынтымақтастықтың қасаң таптаурыны және сонымен бірге бойкүйездік қайсыбір жекелеген қауымның қауымаралық келісім жағдайында біртұтас аумақтық-шаруашылық организмін басқару жауапкершілігін өзіне алуына мүмкіндік бермеді. Бірде бір қауым тек билікке таза өз ырқын билей алмағандықтан ғана (қайталап айтайық: ірі бай шаруашылықтың өктемдігі өзінің өндіріске аумақтық-шаруашылық қауымдастығы шегіндегі монополиялық орны бойынша негізделді) екіншісіне бағынғысы келмеді. Сондықтан егер патриархалдық-генеалогиялық (рулық) аргументтер немесе дәстүрлі құқық институтының көмегімен шағымдану арқылы баршаға ортақ көшбасшыны мойындата алмаған жағдайда, әлеуметтік-өндірістік қауымдастық дау-шардың қыспағында қалады, соның салдарынан оның арты айтыс-тартыс пен бос даурығуға ұласады.
Тәркілеу барысында көмек комиссиясы (жарлы-жақыбай белсенділерінен тұратын) деп аталған комиссия нұсқауда көрсетілген шектен көбіне шығып кететін, бар назарын әдетте бай және ауқатты шаруашылықтарға аударатын. Алайда көшпелі әлеуметтік топта өндірісті ұйымдастыру ерекшелігі мынадай, тағы да қайталап айтайық, мысалы, тіпті 300-400 не одан да көп малы бар шаруашылық қауымдық кооперациядан тыс өмір сүре алмайтын еді, сондықтан олар амалсыз қауымға кірді.
«Тап күресін» және «әлеуметтік теңдікті» жақтаушылар үшін мұндай малы барлар дереу тәркілеуге жататын өте бай адамдар болып көрінді. Осындай «қауым байларын» экспроприациялау, оның меншігін тәркілеудің нәтижесінде қауым өндіріс құралдары мен өндірісті ұдайы дамыту үшін міндетті түрде қажет мал санынан айырылды, іле-шала күйзеліп, кедейленді, ал өздері жарлы-жақыбай қатарына келіп қосылды.
Ақыр сонында, және ең бастысы, экспроприациялау шараларының барысында ұдайы өндірістік байланыстардын ең маңызды буындары бұзылды, ол бүкіл дәстүрлі құрылымнын күйреуіне әкеліп соқтырды.
Сөйтіп, мақтаныш сезіміне толы мәлімдемелер мен рапорттар орташалар қатарын арттыру, тұрмыс жағдайын жақсартуды тілге тиек еткенмен, керісінше шаруашылықтары күйзелген, қаңғыбастары көбейіп, тұралаған ауылдардың нақты шындығын айтудан жалтарды.
Мемлекет ірі бай шаруашылықтардың малдарын тәркілеу қарсаңында (олар іс жүзінде тіпті уақытқа қатысты да дәл келеді) жүргізілген науқан барысында да, екінші реформа - шабындық және егістік жерлерді қайта бөлу барысында да (1926—1927) капитализмге дейінгі құрылымдардың ерекшелігін мүлдем түсінбеді. .
Жер қатынастары саласындағы әлеуметтік қайшылықтарды шешуде өздеріне тен келетін ешкімнің жоқ екеніне Кеңес қоғамын сендіріп, бұл арада да Ресей деревняларында сыннан өткен марксизм ілімімен қаруланған большевиктер осы кедергіні қазақ ауылдарында шұғыл шешіп тастауға ұмтылды. Осы акцияға кең ауқымды сипат беріп, олар мұны көтеріңкі сезіммен аграрлық революция деп атады.
Жақында ғана «республикаға тағайындалған», VI Бүкілқазақ партия конференциясында (1926 жыл) сөз сөйлеген БК(б)П Қазолком хатшысы Ф. Голошекин шешенсіп: «Шабындық жерді қайта бөліс дегенімізне? Кіші Қазан төңкерісі деген осы!» деп ақыл айтты. . Насихаттық әдебиет оны іліп әкетті. Мәселен, жарияланымдардың бірінде: «Егістік және шабындық жерлерді қайта бөлу ... күні өткен патриархалдық-рулық қалдықтарды жояды, руды, рулық қауымды тұтас шаруашылық бірлігі ретінде түбегейлі жоқ қылады»деп жазылды. .
Реформаның осал жақтары бірден-ақ байқалды. Олар ұйымдық-техникалық жағынан гөрі, мәндік қырлары жағынан көбірек көрінді. Айтылғандарға қарағанда, реформаны жүргізу барысында, шаруашылық құрылымдары жұмыс істеп тұрған жағдайда, жерді қарапайым қайта бөлудің осы желі бойынша қанат жайған қайшылықтарды әзірге өздігінен жоя алмағаны ескерілмеді. Жерді кәдеге жарату мүмкіндігінсіз алу, оның ішінде жікке бөліну процестерін жұмсарту бағытында да (реформадан кейінгі сыртқы белгілерімен жасалған статистикалық мәліметтерде бірінде жер пайдаланудың артуы, екіншісінде азаюы мұны жоққа шығарғандай көрінгенмен) онша пайда түсірмеді.
Мұндай мүмкіндіктің жүзеге асуы үшін шаруашылықта осы айтылғандардан өзге оларда қосымша өндірістік қорлар, осы ретте көлік күші (жегін малы), ауыл шаруашылық құралдары, тұқым және т.б. болуы тиіс. Оның үстіне, кедей, қуатсыз, тіпті орташа шаруашылықтардың (яғни, дәлірек айтқанда, негізгі қайта бөлінетін алқаптарды алғанда) бір бөлігі де осыған қатысты қатты тапшылыққа кезікті.
1928 жылы республикада 800 мыңнан астам қазақ шаруашылығы жұмыс істеді. 1927 жылғы ауыл шаруашылығы санағына сәйкес, оларда 124 мың қарапайым құралдар (түрен, соқа, орақ, шалғы және т.б.), 54 мың тырма, 0,5 мың тұқым сепкіш, 13,5 мың шөп шабатын машина, 9,4 мың соқа (темір) және" т.б. болды. Осыдан-ақ көрінгендей, тепе-теңдік мүлдем қолайсыз еді. Егер әлеуметтік сипатына келсек, онда жағдай бұдан да сүреңсіз болатын. Айталық, Петропавл округінде кедей шаруашылықтардың 95,5%-ында, орташа шаруашылықтардың 83,2 %-ында, Павлодарда тиісінше — 99,4 және 85,8, Қызылордада — 72,9 және 69,1, Сырдария округінде — 66,2 және 54,5%-ында ешқандай мүлік болмады." Осындай жағдай республиканың басқа аймақтарында да байқалды.
Жоғарыда айтылғандай, 1928 жылы 27 тамызда ірі байлар мен жартылай феодалдардың мүлкін тәркілеу туралы декрет қабылданды. Өлке мен округтік ұйымдардан ауылдарға ең қатал нұсқау және үлкен құқықтық еркіндікпен қаруланған 4812 өкіл аттандырылды. Олардың бәріне тән «қасиет» мәселенің мәніне бармау мен каһарлы қаталдық болды. Негізгі нысана орташалардың ауқатты тұратындарына бағытталды. Алайда мәселенің анық-қанығына барып жатпаған өкілдер, көбіне нағыз орташаларды, кейде тақыр кедейлерді де құрықтады. Құжат бойынша 696 шаруашылықтан мал алынды деп көрсетілген, ал іс жүзінде оның саны әлдеқайда көп еді. Мысалы, бір Ақмола округінен жоспарда көрсетілген 46 шаруашылықтың орнына 200-ден аса шаруашылық тәркіленіп, басқа жаққа көшірілді, Петропавл округінде 34 шаруашылықтың орнына 102-сі және т.б. осы күйді кешті. Науқан барысында 145 мыңға тарта сиыр кедейлерге таратылып берілді. Бұл арада айта кететін жайт, кәмпескеге ірі байлар ғана емес, өкіметке аса іш тартпайтыны белгілі болған орташалар да тап болды. Мұнымен бірге бай шаруашылықтарға салық салу үрдісі де күшейтілді, ондай шаруашылықтар ауыл шаруашылығы салығының басым бөлігін төлеуге мәжбүр болды. Мысалы, 1927—1928 жылдары шаруашылықтың 4%-ы бүкіл салық сомасының 33%-ын төледі. Бұған қосымша «еркін салық» деген жүйе де жұмыс істеді, ол бойынша төленетін салық сомасы бастапқыдан екі-үш есе асып түсетін еді.
Қазақтардың жер пайдалануы жөніндегі материалдарда (Щербина мен Румянцевтің экспедициялары бойынша), мысалы, «көшпелілер арасында шабындықтарды бөлу көбіне және жиі жағдайда мал санына қарай жүзеге асырылды», «шөп шабылатын жерді бөлу кезінде иелік әдетте шаруашылықтарға, бірақ шөп барлық кезде малы көптерге мол беріледі. Шөпті шабу және үлестіру кезінде оны шапқан адам шөмеле иесі есептеледі, бірақ бұл жағдайда да шөп көбіне кедейлерден гөрі малдылардың үлесінде қалады», «жерді орыстарға қоғам (қауым. — авт.) береді (жалға. — авт.), дегенмен жалдау ақысы қазақтар арасында мал басы санына қарай бөлінеді» деп атап көрсетілді. .
Жоғарыда келтірілген институттар дерек көздерінде жазылғандай, кедейдін шабындықты бөлу кезінде басымдыққа ие болған көп балалы отбасы ата-баба заңына жүгіну жолымен әлеуметтік рұқсат алған моральдық террордың бүкіл ауыртпалығын көтеруі де мүмкін еді.
Егер дау одан әрі өршісе, мәселе нұсқаумен шектелмеді, құлақ аспағандарды қауымның ауқатты бай адамы еріксіз басып алған патернализм жүйесіне, яғни әлеуметтік кепілдіктер арнасына (ол қауымда өндірілген өнімнің бір бөлігі түгі жоқ мүшелерінің пайдасына берілді, сөйтіп қауымның қатардағы мүшелерін қанауға жол ашып берді) жібермеуге дейін ұласты. Мұндай жағдайда байдың шабындығынан үміт етуге батылы баратын кедейлердің кездесуі екіталай, өйткені ауылдың бетке ұстарына тиімді тәртіп тез қалпына келтірілері (әрине, жасырын жолмен) сөзсіз еді.
Сөйтіп, оқиғаны билікке қолайсыз бағытта дамыту мүмкіндігінің сақталуы, ең бастысы, еңбекші топтың саяси белсенділігінің төмендігінен және өздерінің таптық мүдделерін түсінбеуінен емес (кеңестік тарихнама дәлелдегендей) еді. Мұның бұдан әлдеқайда қарапайым себептері бар: кәдімгі патерналистік байланыстар, дәстүрлі қоғамдағы бүркемелі үстемдік-бағыныштылық қатынастар, мүлкі жоқтарға, егер олар байдың қайта бөлінген шабындықтарын пайдаланса кедейлердің ең төмен күнкөріс деңгейін көтеруіне кепілдік берген болар еді. Соңғы жағдайда мүндай мүмкіндік көбіне өзекті күйінде қалып отырды, өйткені шаруашылық малмен қамтамасыз етілмегендіктен және басқа да қажетті материалдық жағдайлар болмағандықтан мәселе бәрібір шешілмеді.
Жинақтап айтқанда, осы жайттар — жекелеген кедергілерден тұратын, өндірісті ұйымдастырудың дәстүрлі ерекшеліктерімен ұштасқан ең басты тежеуші фактор рөлін атарды.
Дәстүрлі шаруашылықтар жағдайында, жоғарыда бірнеше қайтара атап көрсетілгендей, қажетті азық-түлік пен ұдайы өндіріс құралдарына еңбек кооперациялары, толықтырушылық принциптері, өндірістік-технологиялық оптимум және тағы басқалары арқылы қауымдар аясында ғана қол жеткізуге болатын еді. Өндіріс құралдарынын шектеулі бөлігіне ғана иелік ететін еңбекші субъект оз шаруашылығын, қауымдық ұйымдасудан тыс, азды-көпті жұмыспен қамтамасыз ете алмайтын. Осы мәнде де қауым шаруашылық жүргізуші жеке адамның өмір сүруінің өзіндік кепілі ретінде әрекет етті. Осындай тәуелділікті сезіне отырып, соңғысы қауымдық бірліктен тыс қандай да бір шаруашылық саласында шешім шығара алмады, яғни бұл ретте де барлық уақытта жалпық орпоративтік мүдделерге басымдық берілер еді. Бірақ мұндай мүдделерді іс жүзінде қауымда ұйымдық-шаруашылық міндеттерін және өндірістің өзін билейтін қауымдық ақ-сүйектер иемденіп алған болатын. Сондықтан қауымның байға бас ұрғысы келмеген қатардағы мүшесі өзін қауымға қарсы қоюға тәуекел етті. Ал бұл бейнелеп айтқанда, астындағы тағынды балталаумен бірдей еді, демек, тек қауым арқылы ғана оның мүшесі өзінің ең төмен күнкөріс деңгейін қамтамасыз ете алды.
Кәсіптік лицей №1
Кәсіптік лицей №1 – арнаулы орта оқу орны. КСРО Химия өнеркәсібі министрлігі жұмысшыларды жабдықтау басқармасы және облыстағы пластмасса зауытына жоғары білікті жұмысшы мамандықтарын дайындау мақсатында 14.4.1986 ж. №6 КТУ құрылды. 90-жылдары пластмасса зауытының тоқырауына байланысты өз жұмысын тоқтатты. Кейіннен облыстық бюджет қаржысы есебінен қайта ашылып, қазіргі атымен аталады. Лицей негізінен «Бақылау-өлшеу приборлары мен автоматика жөндеушісі» (КИПиА), «Тамақтану мекемелері маманы», «Әмбебап-тігінші», «Компьютер құрылғыларын жөндеу технигі», «Электр жабдықтарын жөндеуші слесарь-электрик» мамандықтары бойынша мамандар дайындайды. Аталған мамандықтар бойынша теориялық және өндірістік оқуларды өткізуге лайықталған пән кабинеттері, оқу-өндірістік шеберханалар мен зертханалар жұмыс жасайды. Орта білім беретін оқу орнын қайта ашылған уақыттан бері Б.Қ. Ғұбашев басқарып келеді.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
БК(б)П ОК ұйымдастыру кеңесінде (1929 жылғы сәуір), реформаның қорытындылары назарға алынып, «бұл іс-шаралар ойдағыдай нәтиже берген жоқ» деп атап көрсетілді. . БК(б)П Семей губкомы да қайта бөлудің күткендегідей нәтиже бермегенін мойындады. . Өз кезінде басқа бір бақылаушы да былай деп жазды: «Көптеген аудандарда үлес белісу кезінде кедейлер сенімді күш бола алмады. Біз кедейлерді толык өз жағымызға тап ойдағыдай шығара алғанымыз жоқ... Шабындықтарды үлестіріп беру ауылда таптық тартысты, әлеуметтік топтардың жерге деген күресін қажетті ауқымда қамтып, тиісті мөлшерде ширата алған жоқ». .
Кюбжак
Кюбжак (Cubjac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,62 км² шамасында.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
Голощекиннің де ойлағанындай болып шықпады, реформанын нақты барысында болжамының ақиқаттан бұлай мықтап алшақтап кететіні күтпеген жағдай еді. «Біз тап баса алмадық.., — деді ол, — әрқайсысында 10 мыңнан аса мал бар Шормановты, Ақбаевты алалық (ірі байлар. — авт.). Біз олардан жерді тартып алдық, мен енді олар бұдан әрі не істейді деп ойладым. Олар босқа қарап отырмайды ғой. Бұл арада басқа бір нәрсе бар жолдастар. Біздің олардан жерді тартып алғанымыз жақсы болды, бірақ біз бәрін бірдей байқай алмаппыз, байдың құтылып кететін тағы бір жолы бар болып шықты, жолдастар, міне, осы жолды табалық та оны одан тартып алалық». .
Кюбжак
Коммунаның INSEE коды — 24147, пошта индексі — 24640.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
«Ауылдағы кіші Қазан» жайлы ақиқат ақпарат алып отыратын бас идеологтың өзінің амалсыз мойындауына қарап-ақ, ауыл шаруашылығын қайта құрудың тиімсіздігін байқауға болады.
Кюбжак
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 711 адамды құрады. Халық тығыздығы — 34,48 адам/км².
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
Дегенмен, кеңестік бірқатар тарихшылар реформаның үлкен табыстары және «ауылды кеңестендірудегі орасан зор орны» туралы шабыттана жазды (егер «ауылды кеңестендіруге» тоқталсақ, онда жоғарыдан нұсқалған, төменнен мойындалмаған үрдіс туралы ғана айтқан жөн, ол бойынша қауым - шаруаның үйреншікті әлеуметтік кеңістігі мен тіршілігі, одан басқасы түсініксіз абстрактілі санаттағылар).
Кюбжак
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
Дәлел ретінде таңғаларлық цифрлар (1360 мыңдес. шабындық, 1250 мың дес. егістік жер үлестірілген) мен «беттерін шан басқан, жалаң аяқ, шабындықтарды әрлі-берлі кезіп, шұрайлы жерлерге деген заңды құқықтарын жүзеге асырушы» ауыл еңбеккерлерінің алған телімдерін байларға қайтарып бергісі келмей ме деген сұраққа бірауыздан: «Ешқашан да бұлай болмайды» деп жауап бергені туралы толып жатқан мұрағат құжаттарынан үзінділер келтірілді. .
Кюбжак
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Аумақтық-шаруашылық қауымдастықтың құрылуы
1с жүзінде мұрағаттарда зерттеушілерді шатастыратын, реформаны оң бағалаудың дұрыстығына сендіруге бағытталған мұндай құжаттар толып жатыр. Бірақ, мұнда негізінен селекциялық, яғни көзқарас тұрғысынан сұрыпталған ақпараттардың жиі түсетіндігін ескерген жөн. Билікті құмандандыратын, әр түрлі теріс ойға жетелейтін ақпараттар жасырын жолмен келді (агенттер деректері, фельдбайланыс және т.б.) және кейін ерекше бумаларда «К» (құпия) деген тыйым салынған белгімен сақталынды. 1932-1933 жылдардағы аштықтың ақиқатын, нақты мөлшерін білетіндер қатарының сирек екені тегін емес: бұл туралы бүкіл ақпарат ұзақ жылдар бойы - ОГГІУ - ІІХК - МҚК мұрағат қоймаларында сақталынып келді.
Шабындықтар мен жайылымдық жерлерді қайта бөлісуге 400 мың шаруашылық немесе 2 млн адам қамтылды. . Аталмыш жиынтық мемлекеттерге қатысты деректердің баршасы біртіндеп жиналынса да, ол тіпті репрезентативтілігінің (ақпараттық анықтығының) ең төменгі пайызына да жетпейді.
Демек, әлеуметтік нормативті мәдениет тәжірибесімен жетілдірілген өндірісті ұйымдастыру ерекшелігі (бұрынғы басқару жүйесі, патриархалдық-генеологиялық және дәстүрлі-идеологиялық байланыстар және т.б.) көп ретте реформаның іс-қимылын тоқырауға ұшыратты. Капитализмге дейінгі үрдіс ұзақ жылдар сақталып қалды.
Дәстүрлі экономикалық құрылымды кең ауқымды түрде қайта бөлу акциялары (өзге елдердің тәжірибесі көрсеткеніндей, бұл рынокта жылдам және әлдеқайда аз құрбандықпен жүзеге асырылған еді) арқылы реформалауға қабілетсіздігін байқаған мемлекет «қанаушы тапты шектеу мен ығыстырудан оларды тап ретінде жою» саясатына көше отырып, өзінің аграрлық революциясының мәнін түбірлі өзгертті. Дәстүрлі құрылымның күні өтіп, этностың өмір сүруін қамтамасыз ететін бүкіл жүйе осымен өз қызметін тоқтатты.
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы. ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Ақпарат факторы
Ақпарат факторы - әдетте өмірлік маңызды хабардың коды ретінде көрінетін, сондықтан тіршілік иесіне тасымалдайтын заттек пен энергия ағынына барабар емес (бірнеше есе күштірек) әсер ететін фактор. Мысалы, тектік фактор құрбандық үшін жыртқыш түрі.
Дереккөздер
Санат:Физика
Шәймен Дәрібаев
Дәрібаев Шәймен (1857 жылы, қазіргі Жаңақорған ауданы Төменарық ауылы – 1933 жылы, сонда) – халық ақыны. Жасынан өлең шығарып, айтысқа түскен, сері болған. 1900 жылдан өмірінің соңына дейін Құлан ақынмен бірге жүрген. Оның 1891 жылы Ақбілекпен айтысы, «Белсенділерге», «Жылпос жігітке», «Өмір – дәурен», т.б. өлең-жырлары сақталған. Сонымен қатар шығыс халықтарының аңыз әңгімелері негізінде «Үш соқыр», «Сараң бай» және өз өмірі жайлы жазған «Жетім бала» атты дастандары жарық көрген.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Санат:Тұлғалар
Берикон
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4413 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.38 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4062, пошта индексі — 8965.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Нәркес
Нәркес немесе Нарцисс (Narcissus) – амариллистер тұқымдасына жататын баданалы көп жылдық шөптесін өсімдік. Негізінен Жерорта теңізі аймағында өседі, 30-ға, кейбір мәліметтер бойынша 60-қа жуық түрі бар. Нарциссті ежелден әсемдік үшін өсіреді, оның қазір 12 мыңнан астам сорты белгілі. Баданасының сырты қоңыр қабыршақпен қапталған. Жапырағы таспа пішінді. Гүлі ақ, сары түсті, хош иісті, жеке-жеке немесе топтанып гүл сидамының ұшында жетіледі. Гүлшоғыры қоңырау не шатыр тәрізді. Жемісі – етті қауашақ. Нарцисстің гүлінен эфир майы алынады, баданасында алкалоид болады. Нарцисс – улы өсімдік. Қазақстанда қолдан өсіріледі. Баданаларын шамамен тереңд. 10 – 15 см шұңқыр қазып, күзде отырғызады. Отырғызылған соң 2-, 3-жылдары жақсы гүлдейді. Бұлардың баданасын жапырақтары түгел сарғайған кезде қазып алып, көлеңкелі жерде кептіріп, 16 – 18С температурада сақтайды.
Таралуы
Сары нәркес Еуропада, Азия мен Солтүстік Африкада өседі.
Күтімі
Нәркес көп күтімді қажет етпейтін пиязшық өсімдік. Гүлдеп болып, жапырағы сарғайғаннан кейін екі-үш жылда бір рет маусым айында пиязшығын қазып алып тұру керек. Себебі, бір орында екі-үш жыл қатарынан өскен нәркес одан кейінгі жылдары шықпай қалады. Қазып алынған пиязшықтарды қораптарға салып құрғақ, күн түспейтін, ауасы алмасып тұратын бөлмеде сақтайды. Күн сәулесі мол түсетін жерлерде жақсы өседі. Топырағын құнарландырып тұрған жөн.
Көбейтілуі
Пиязшық және тамыртүйнекті өсімдіктерді түрлі жолдармен көбейтуге болады. Мұндай өсімдіктерді көбейтудің ең оңай жолы – пиязшықтың жанынан өсіп шыққан балапандарын бөліп алу арқылы көбейту. Маусым айы оның пиязшықтарын қазып алып, балапандарын бөлу үшін ең оңтайлы мезгіл болып саналады. Жаз бойы құрғақ жерде сақталған пиязшығын қыркүйек айында егеді. Жас пиязшық егілгеннен кейін тек екі жылдан соң ғана гүл жаратын болады.
Нәркес туралы тақпақ
Сәуір туа тіршілігін бастайды,
Бір түбінен бірнеше әсем гүл жарып.
Нәркесті жұрт нәзік гүл деп мақтайды,
Самал желмен билеп тұрар ырғалып.
Түстерді араластырудың негізгі үш заңы
Түстерді араластырудың негізгі үш заңы —
Дереккөздер
Санат:Электроника
Тредре-Локемо
Тредре-Локемо (Trédrez-Locquémeau) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,65 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22349, пошта индексі — 22300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1456 адамды құрады. Халық тығыздығы — 136,71 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
NGC 2404
NGC 2404 — Керік шоқжұлдызында орналасқан GxyP (галактика бөлігі) типті галактика бөлігі.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 2 ақпанда Гийом Бигурдан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2404 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: HII/Association in N 2403.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Керік (шоқжұлдыз)
Бютье (Сена және Марна)
Бютье (Buthiers) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Фонтенбло округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,67 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77060, пошта индексі — 77760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 754 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Астерт
Астерт (Astert) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 249 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 204. Муниципалитеттің басшысы — Херман-Йозеф Шнайдер.
Ғабделлатиф хан
Ғабделлатиф хан (Ğabdellatíf, Габделлатыйф, عبداللطیف‎; шам. 1475 — 19 қараша 1517, Мәскеу) — Қазан ханы (1497—1502), Ибраһим хан мен Нұрсұлтанның ұлы, Гауһаршадтың ағасы.
Өмірбаяны
1479 жылы оны анасы Қырымға алып кетті. 1490 жылдардың басында III Иванның қызметіне кіріп, Звенигородты енші жер ретінде алды. Қазан ақсүйектердің қолдауымен Мамық ханның орнына келді. Алдымен Ұлы Мәскеу кінәздігіне бағытталды. 1499 жылы наурызда Мамық ханның інісі Ағалақ Орақпен бірге 80 мыңдық әскермен Қазанға аттанды. Қазан ханына көмектесу үшін III Иван кінәз Федор Иванович Бельский, кінәз Семен Романович Ярославский, Юрий Захарьич және кінәз Даниил Васильевич Щени бастаған әскер жіберді.
Алайда, ол дербес саясат жүргізе бастағаннан соң 1502 жылы қызметінен босатылып, Белоозероға айдалды.
Астерт
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Ғабделлатиф хан
Өмірбаяны
1508 жылы қаңтарда Қырым ханы І Меңлі Герей, анасы Нұрсұлтан мен ханзада Мехмет Герейдің кепілдіктерімен босатылып, Юрьевец-Повольскийді өзінің еншісі ретінде алды. 1508 жылы 29 желтоқсанда оны енші жер билеушісі ретінде танытын Ресей үкіметі онымен келісім жасады. Алайда Абдул-Латиф өзінің ұлттық саяси көзқарастарынан бас тартпады. 1512 жылы мамырда I Меңлі Герейдің ұлдары Ахмет Герей мен Бұрнаш Герей бастаған қырым татарлардың шабуылына ықпал етті деп айыпталып, қамауға алынып, мүлкінен айырылды. Белгісіз себептермен шежіреші Юрьевецті емес, одан Кашираны тартып алғанын айтады. Немесе бір жерде жаңылыс кетті немесе Ғабделлатифтің иелігі бір кездері ауыстырылған.
1516 жылы Қазан ханы Мұхамметәмин ұзаққа созылған аурумен ауырады. Ғабделлатифті қамаудан босатып, оны тақтың заңды мұрагері деп тану туралы өтінішпен Шаһ Хұсейін сейіт, Шаһ Жүсіп мырза және Бөзек бақшы тұлғасындағы елшілік Қазаннан Мәскеуге келді. Келіссөздерден кейін Ресей үкіметі Ғабделлатифті мұрагер деп танып, оны қамаудан босатты, бірақ оған Кашираны басқаруға беріп, оны Қазанға жібермеді.
1517 жылы 19 қарашада Мұхамметәмин қайтыс болардан бір жыл бұрын Ғабделлатиф белгісіз себептермен қайтыс болды.
Сілтеме
Санат:Қазан хандары Санат:Тоқатемірлер
Елес жасаушы
Елес жасаушы(ағыл.Ghost maker)—бейтарап,2020-нші желтоқсанда Batman Vol 3 #100 комиксте алғаш рет пайда болған DC Comics кейіпкері.Оның жасаушылыры Джеймс Тунион IV және Джордж Джименез.
шығу тарихы
Елес жасаушы Брюс уэйн сияқты қылмыспен күрескісі келді.Ол мақсатқа жету үшін көп жаттықты.Оның тәлімгерлері Брюспен бірдей болғандықтан,жаттығулар кезінде олар дос болды.Бір күні Елес жасаушы Брюсқе қылмысқа күресте "супергерой образ" қолдануды ұсынды,бірақ осы идея үшін мазақ болыпты.Бір кезде Брюс оған отбасынан кек алғысы келетінін айтты,соған ашуланып Елес жаратушы оған шабуыл жасады.Келесі жылдары олар бір-бірімен бірнеше рет шайқасып жүрген.
Джакомо Пуччини
thumb|right|200px|Джакомо Пуччини Джакомо Антонио Доменико Микеле Секондо Мариа Пуччини (Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini; 22 желтоқсан 1858, Лукка — 29 қараша 1924 Брюссель) — ұлы итальян опера композиторы.
Дереккөздер
Санат:22 желтоқсанда туғандар Санат:1858 жылы туғандар Санат:Луккада туғандар Санат:29 қарашада қайтыс болғандар Санат:1924 жылы қайтыс болғандар Санат:Брюссельде қайтыс болғандар Санат:Италия сазгерлері Санат:XIX ғасыр сазгерлері Санат:XX ғасыр сазгерлері Санат:Италия академиялық музыканттары Санат:Опера сазгерлері
Казачка
Казачка – Қаскелең алабындағы өзен.
Географиялық орны
Алматы облысы Қарасай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 33 км, су жиналатын алабы 94 км2.
Бастауы
Бастауын Іле Алатауының солтүстік баурайынан алып, Жауғашты ауылының шығысында Ақсай өзеніне сол жағынан құяды.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы өзендері Санат:Іле су алабы
Аргонавтар
thumb|Аргонавтов мәжілісі(?), [[Аттика|аттикалық қызылпішінді кратер, б.з.б. 460—450 жж]] thumb|[[Коста, Лоренцо|Лоренцо Коста, Арго]] Аргонавтар  (грек. Argo — кеменің аты, теңіз саяхатшысы) — ежелгі грек мифологиясындағы батырлар; олар “Арго” кемесіне мініп, Ясонның басшылығымен алтын бөртені іздеп табу үшін Колхидаға (қазіргі Бат. Грузия) аттанған. Аждаһа күзеткен алтын бөртені олар сиқыршы Медеяның көмегімен Грецияға ұрлап алып кетеді. А. жайындағы бұл аңыз гректердің өте ерте заманда Қара теңіз жағалауына жасаған саяхатының тарихын бейнелейді.
Санат:Ежелгі грек мифтері батырлары
Сан-Педру-ди-Финш-ди-Тамел
Сан-Педру-ди-Финш-ди-Тамел (São Pedro de Fins de Tamel) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 551 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,65 км² шамасында. Халық тығыздығы — 207,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Ворониха (Барнаулка тармағы)
Ворониха — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Барнаулка өзенінің сол жағалауынан 146 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Лэйк Арбор (Мэриленд)
Лэйк Арбор (Lake Arbor) — Мэриленд штатының Prince George округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 8533 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.2 км² шамасында. FIPS коды — 24-44817.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Праккенбах
Праккенбах (Prackenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Реген ауданының құрамына енеді.
Сейілжанова Гүлсім
Сейілжанова Гүлсім (8. 10. 1924 жылы туған, қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақсеңгір с-зы) – қазақ совет ақыны. 1945 жылдан КОКП мүшесі. Алматы санақ техникумын (1949) бітірген. Колхоз шаруашылығында (1943–51), сауда орындарында (1951–59), Республика халық творчествосы үйінде (1959–73) қызмет атқарды. «Тұңғыш» (1964), «Ана гүлі» (1968), «Көктем жаңбыры» (1969), «Білезік», (1970), «Ұлар» (1973), «Алқоңыр» (таңдамалы, 1975) атты жинақтарында абзал ананың мейір-шапағатын, қазіргі өмір бақытын, теңдікті жырлады. Вера Инбер, Соломея Нерис тағы басқа  ақындардың бірсыпыра өлеңдерін қазақ тіліне аударды.
Праккенбах
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2707 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 40,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 76 135. Муниципалитеттің басшысы — Франц Ксафер Экль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Алаңдату факторы
Алаңдату факторы - организмге тікелей терең физикалық-химиялық әсер етпегенімен, физиологиялық не қосалкы физиологиялық реакцияға себеп болатын, түптеп келгенде, көбіне индивид, топ не популяция үшін қолайсыз салдарға апарып соғатын фактор. Мысалы, шу, психологиялық тұрғыдан үйлеспейтін кісі, басқаша ыңғайсыздық.
Дереккөздер
Санат:Физика
Кәсіптік мектеп №3
Кәсіптік мектеп №3 – арнаулы орта оқу орны. Жаңаөзен қаласында ашылған. Іргесі 1967 ж. Ералиев (қазіргі Қарақия ауданы) ауданында №162 КТУ болып қаланған училище сол жылы Жаңаөзенге көшірілді. Тұңғыш директоры – Н.Әжіғалиев. Ал қазіргі директоры – Т.Нұғыманов.
Дереккөздер
Санат:Мектептер
Бейнеконференция
Бейнеконференция – адамдар интерактивтік режимде бірін бірі көруге және тыңдауға, мәліметтерді алмасуға, оларды бірлесіп өңдеуге мүмкіндік беретін телекоммуникациялық қызмет көрсетудің жаңа бағыты.
Дереккөздер
Санат:Телевидение Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қарқаралы бөріқарақаты
Қарқаралы бөріқарақаты (Berberis karkaralensis) – бөріқарақат тұқымдасы, бөріқарақат туысына жататын өсімдік.
Өсетін жері мен таралу аймағы
Қазақстанда Қарағанды облысы, Қарқаралы таулары беткейлерінде, қарағайлы орман жиектерінде өседі. Түркістан облысында (Кентау қаласы маңында) шектеулі ғана саны кездеседі.
Қарқаралы бөріқарақаты - өте сирек кездесетін эндемик. Оның таралу аймағының жылдан-жылға азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Бөріқарақаттар Санат:Қазақстан флорасы Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Сарыжаз (Түркістан облысы)
Сарыжаз — Түркістан облысы Созақ ауданы, Қаратау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 127 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 252 адам (131 ер адам және 121 әйел адам) болса, 2009 жылы 267 адамды (148 ер адам және 119 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Пейо
Пейо (Peio) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.