cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ербре (Иль және Вилен)
Коммунаның INSEE коды — 35105, пошта индексі — 35500.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Макакалар
Макактар, макакалар (Macaca) — сүтқоректілер класы, мартышка тәрізділер тұқымдасына жататын тар танаулы маймылдар.
Макактардың 22 түрі бар. Оңтүстік және Шығыс Азияда, Малайя топаралындағы аралдарда, Филиппин аралдарында, Солтүстік Африкада (Тунис, Алжир, Марокко) және Еуропада (Гибралтар) кең тараған. Көбіне ылғалы мол тропиктер мен тау ормандарында, қоңыржай белдеудің ормандарында (Қытай, Жапония), бұталы жерлер мен тау шатқалдарында, приматтардың ішіндегі — жапон макагі қыста Симокита шығанағында да кездеседі. Дене тұрқы 40 — 75 см, құйрығының ұзындығы дене тұрқынан қысқа, кейде тең не ұзын болады, маготада құйрық болмайды. Салмағы 3,5 — 18 кг-дай. Аяқтары қысқа, күшті. Денесіндегі түгінің түсі сарғыштау, жирен түсті, кейбірінің жонында жолақтары, бетінде сақалға, мұртқа ұқсас ұзын түктері болады. Құлақтары жалаңаш, үшкір. Макак күндіз жерде жүреді, түнде ағаш бұтағы арасына жасаған ұяда түнейді. Макак 10 — 20-дан топтанып жүреді. Макак өсімдік жемістері, тамырлары, жапырақтары, күріш, жүгері, картоп, жәндіктер мен олардың дернәсілдерімен, моллюскі, шаянтәрізділермен қоректенеді. Макактар бір-бірімен ымдасу, дене қимылдары арқылы қарым-қатынас жасайды. 30-ға жуық дыбыс сигналдарын (дабылдарын) шығарады. Жыныстық жағынан 3 — 4 жылда жетіліп, 5 — 6 айда балалайды. Көпшілікке белгілі түрі — макак-резус (Macaca mulatta) — Оңтүстік Азияның Гималай өңірінде таралған. Олар топтанып тіршілік етеді, дүние жүзінің зообақтарында қолда ұсталады, медициналық эксперимент жасау үшін ауланады. Қан құю кезінде ескерілетін резус-фактор осы макак-резус маймылынан табылғандықтан солай аталған. Ал өте сирек кездесетін магот және лапундер түрлері Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.
Легальдық
Легальдық бұл ұғым формальдік және заңдылықтық түсінігін береді. Оның негізгі обьектісі билік, саяси іс-әрекет және заң институттары болып табылады. Легальдық билікпен белгіленеді және кепілденеді. Легальдық легитимдіктен (мысалы, харизмалық, иррационалды болатын) ерекшелігі - ол рационалды. Билік легализациясы формасы заң шығарушылық (мұрагерлік актісі, парламенттік сайлауы ел басының тағайындалуы т.б.,) Ол азаматтар үшін заңдық және оның орындалуынан тұрады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Цинкография
thumb|right|270px|Киев панорамасы цинкографияны қолданып, 1870—1880 шақты Цинкография (нем. Zіnk — мырыш және …графия) — клише дайындау тәсілі. Мұнда ең алдымен нәрсенің негатив кескіні жарық сезгіш қабаты бар мырыш пластинкаға көшіріледі. Одан кейін хим. не электрхим. жолмен өңделеді. Мұның нәтижесінде мырыш пластинка бетінде бедерлі баспа элементтері пайда болады.
Ciлтемелер :
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
Санат:Химия Санат:Терминология
Мехико
Мехико (Ciudad de México, Āltepētl Mēxihco) — федералды округі мен Мексиканың саяси астанасы, экономикалық, өндірістік және мәдени орталығы. Әлемдегі Токио мен Сеулден кейінгі үшінші ірі қалалық англомерация; БҰҰ WUP2003 есебі бойынша оның аумағында 19,72 млн жұрт тұрады.
Ацтек соғыс құдайы Мехитли құрметіне аталған.
Географиясы және климаты
thumb|left|200px Мехико қаласы Мекиканың дәл орталығында орналасқан. Қала Мексика таулы өлкесінде орналасып, барлық жағынан таулармен қоршалған. Теңіз деңгейінен 2240 м биіктікте орналасқан.
Қала аспанында жыл бойы смог болады. Жиі болып тұратын жер сілкіністеріне қала тұрғындары үйреніп қалған. Ең ірі жер сілкінісі 1985 жылы 19 қыркүйекте 7сағат 19 минутта тіркелген. Бұл табиғи опаттың арқасында 100 метрлік теледидар мұнарасы құлап, 10 мыңнан астам қала тұрғындары қайтыс болған.
Климаты - субропикалық, қаңтардағы орта температура +12 °C, шілдеде — +17 °C. Жылғы орта жауын-шашын мөлшері — 750 мм.
Қаланың мәдени маңызы
left|thumb|250px|[[Көркем өнерлер сарайы]] Мекико қаласының ішкі жалпы өнімі 2008 жылы $390 млрд АҚШ $ құрап, әлемдегі сегізінші бай қала болып табылады. Мексико қаласы Мексиконың ІЖӨ 21% өндірсе, ал мегаполис ретінде 34% өндіреді.
Мехиконы жиі сәулет ескерткіштері мен мұражайлар қаласы деп атайды. Шыныменде, ескерткіштері мен өзіндік ерекше ғимараттар саны (Мехикода олардың саны 1400) бойынша Мексика астанасымен еш басқа қаланы салыстыруға болмайды. Мехико аумағында сонымен қатар 10 археологияллық бақ бар. Бұл қала барлық әлем өркениеттеріне әсер еткен көне мәдениетімен ерекшеленеді. Мехиконың негізгі туристік нысанасы — ацтектер үшкілдері (XIV ғ.), Ұлттық кафедралды щіркеуі (1563—1667 жж.),Хесус Насарено госпиталі ғимараты (XVI ғ.), муниципальды сарай (1720 ж.), қазіргі кезде президент резиденциясы мен елдің парламенті орналасқан Ұлттық сарай (1792 ж.), Саграрио Метрополитано шіркеуі (XVIII ғ.). XVII—XVIII ғасырларда салынған бірқатар ғибадатханалардың қала үшін үлкен зор маңызы бар.
Халқы, тілі, діні
Мехико халық саны 19,7 млн адам. Астана тұрғындарының жартысынан көбі — испан-үндіс метистер, шамамен 20 %  — көне Мехико тұрғындары  — үндістер, қалғандары — еуропалықтар. Мемлекеттік тілі — испан тілі. Мехико үнді тұрғындары ойынша тағы бірнеше тілдер де пайдаланылады, соның ішінде ацтек тілі (науатль), майя тілі, отоми. Сенушілер арасында католиктер (90 %) басым, аздаған протестантизм  ұстанушылар да бар.
Таза келтірілген құн
Таза келтірілген құн (ағылшыншасы net present value "NPV") инвестициялық жобаларды бағалаудың қаржы ғылымындағы әдіс.
Contante waarde
Валюта мағлұмдамасы
Валюта мағлұмдамасы / Валюталық мағлұмдама - шекарадан валюта алып өту кезінде кеденге көрсетілетін мәлімдеме-құжат.
Дереккөздер
Санат:Экономика
2032 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:2032 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Теноксикам
thumb|right|250px|Теноксикамның химиялық құрамы Теноксикам Tenoxicam (халықаралық патенттелмеген атауы) — инъекция үшін ертінді дайындауға арналған дәрі. Дәріханалардан тек рецепт арқылы босатылады. Саудалық атауы Артоксан®. Код CAS 59804-37-4
Құрамы:
Химиялық құрамы
Теноксикамның фармакологиялық тобы НПВС — Оксикамдар.
Молярлық массасы 337.376 г/моль
Сипаттамасы жасыл-сарғыш түсті лиофилизацияланған ұнтақ. Фармакотерапиялық тобы қабынуға қарсы стероидты емес преператтар. Оксикамдар. АТЖ коды М01AC02
Фармококинетикасы
Плазма ақуыздарымен 99 % байланысады. Таралу көлемі (Vd) - 0,15 л/кг. Бауырда гидроксилденеді. Гистогематикалық бөгет арқылы жеңіл өтеді. Жартылай шығарылу кезеңі (T1/2) - 60-75 сағат. Негізгі бөлігі белсенді емес метаболиттер несеппен, қалған бөлігі - өтпен бірге шығарылады. Жоғары биожетімділігімен сипатталады — 100 %.
Фармакодинамикасы
Артоксан қабынуға қарсы, ауыруды басатын күшті әсері және ыстықты түсіру әсерінің айқындылығы шамалы қабынуға қарсы тиімді стеройтты емес преперат (ҚҚСП) болып табылады. Преператтың қасиеттері циклооксигеназа ферменттерінің екі изоформдарының тежелуінен туындайды, ол арахидон қышқылының метаболизмі бұзылуына және простагландиндер синтезі бөгелуіне әкеп соқтырады.
Қабынуға қарсы әсері қантамырлардың өткізгіштігінің кемуіне (экссудацияны шектейді), лизосомальді жарғақшалардың қалыпты болуына (тіндердің зақымдануын туғызатын лизоссомалар ферменттерінің шығуына кедергі етеді), қабыну медиаторларының (простагландиндер, гистамин, брадикинин, лимфокиндердің, комплемент факторларының) синтезі бәсеңдеуіне немесе белсенділігінің жойылуына байланысты. Қабыну ошағындағы бос радикалдардың санын азайтады, хемотаксис және фагоцитозды азайтады.
Преперат қабыну ошағындағы ауыруды сезінуді төмендетеді және ауырудың таламикалық орталықтарына әсер етеді, десенсибилизациялайтын әсері бар (ұзақ қолданғанда). Ревматикалық ауруларда тыныш қалыптағы және қозғалған кезде буындардың ауруын әлсіретеді, таңертеңгі сіресуді және буынның ісуін азайтады, буындардың қызметін жақсартады және қозғалу көлемін арттырады.
Қолданылуы
— ревматойдты артритте, подагралық артритте, шорбуынданатын спондилитте (Бехтерев ауыруы)
— остеоартрозда, остеохондрозда
— тендиниттерде, бурситтерде, миозиттерде, периартриттерде
— артралгиялар, невралгиядар, миалгиялар, люмбагода
— жарақаттар, күйгенде
Қолдану тәсілі және дозалау
Бұлшықет ішіне немесе көктамыр ішіне еңгізуге арналған доза тәлігіне бір рет 20 мг. Демеуші доза: тәулігіне 10 мг. Айқын ауыру синдромында дозаны тәулігіне бір рет 40 мг-ға дейін ұлғайтады. Подагралық артриттің жедел ұстамаларында: алғашқы 2-3 күн бойы тәулігіне 2 рет 20 мг-нан, содан соң 5 күн бойы тәулігіне 1 рет 20 мг-нан.
Жағымсыз әсерлері
— жүрек айнуы, іштің ауыруы және жағымсыз сезіну, метеоризм, диарея
— бас айналуы, бас ауыруы, ұйқысыздық, депрессия, жоғары қозғыштық
— қышыма, есекжем, эритема түріндегі аллергиялық реакциялар, Стивенс – Джонсон және Лайелл синдромы
— көздің ісінуі және тітіркенуі
Қолдануға болмайтын жағдайлар
— теноксикамға және басқа ҚҚСП жоғары сезімталдықта
— асқазан-ішек жолдарының эрозиялы-ойық жаралы зақымдануында
— асқазан-ішектен қан кетулерде
— бүйректің ауыр ауруларында
— жоспарланған наркоз және операциялы араласуларда
— жүктілік кезеңінде және бала емізгенде
— балаларға және 18 жасқа дейінгі жасөспірімдерге
Дәрілермен өзара әрекеттесуі
Артоксан тікелей емес антикоагулиянттардың әсерлерінің айқындылығын артырады. Бір мезгілде циметидинмен, гипогликемизациялайтын дәрілермен өзара әрекеттеспейді, алайда ішу арқылы қабылданатын гипогликемизациялайтын препараттардың, әсіресе Артоксанмен емдеудің басында әсерін бақылап отыру керек. Бір мезгілде пробеницитті қабылдау Артоксанның шығарылу жылдамдығын артырады. Диуретиктермен бірге қабылдағанда организмде натрий және судың іркілуін туындатуы мүмкін.
Артық дозалануы
Белгілері - сипатталған жағымсыз әсерлердің күшеюі
Емі - белгілеріне қарай ем жүргізіледі
Шығарылу түрі және қаптамасы
Лиофилизаттың мөлшері 20 мг теноксикамға баламалы, резеңке тығынмен жабылған, түрлі түсті алюминийлі сақинамен қаусырылған тырс етіп жабылатын қақпағы бар түссіз мөлдір құтыда. Әр құтыға өзі желімденетін затбелгі жапсырылады. Бейтарап шыныдағы ампулаларда 2 мг-нан. Ішінде лиофилизацияланған ұнтақ бар 3 құты мен еріткіші бар 3 ампуланы пішінді ұяшықты қаптамаға салады.
Дереккөздер
Санат:Дәрілік заттар
Rolling Stone журналы бойынша әлемнің барлық уақыттағы үздік 50 орындаушысы
2004 жылы Rolling Stone журналы «Мәңгі өмір сүрушілер: әлемнің барлық уақыттағы үздік 50 орындаушысы» (ағыл. The Immortals:The Fifty Greatest Artists of All Time) атты мақаласын жариялады. Тізім рок-н-роллдың 50-жылдығына арнайы дайындалған болатын. Журнал редакциясының ойына сүйенсек, рок-н-ролл 1954 жылдың 5 шілдесінде, Элвис Пресли өзінің That's All Right әнін жазған күні пайда болған. Дауыс берушілер қатарында танымал әншілермен қатар беделді музыкалық сыншылар да болған: Нил Даймонд, Dr. John, The Edge, Арт Гарфанкел, Дон Хенли, Крисси Хайнд, Moby, Кит Ричардс, Карлос Сантана, Брюс Спрингстин, Квентин Тарантино, Пит Тауншенд және т.б. Кейбір жеке әнші туралы өз анықтамаларын қазіргі заманның танымал өнер иелері қалдырған болатын. Мысалы, Бритни Спирс Мадонна туралы, ал Элтон Джон Литл Ричард туралы жазған. 2005 жылы журнал «Мәңгі өмір сүрушілер: әлемнің барлық уақыттағы үздік 100 орындаушысы» (ағыл. The Immortals:The 100 Greatest Artists of All Time) мақаласын жазу арқылы «мәңгі өмір сүруші» әртістер тізімін кеңейтті.
100 ұлы әншілердің тізімі
1-50 орындар (2004)
51-100 орындар (2005)
Сілтемелер
Rolling Stone журналының ресми сайтындағы тізім
Санат:Бұқаралық мәдениет
Молдахмет Тырбиев
Дереккөздер
Т]
Санат:1957 жылы туғандар
Оңтүстік-шығыс Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары
Оңтүстік-шығыс Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары - бұл спорт шаралары Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея, Индонезия, Үндістан сияқты құрлық бойынша спорт әжептәуір жақсы дамыған елдермен бәсекеге түспей спорт жағынан кейіндеп қалған елдердің халықтары арасында дене тәрбиесін көтеруге байланысты ұйымдастырылған болатын. Мұның тағы да бір басты сылтауларының бірі-экономикасы дамымаған осы мемлекеттердің көбісінің қаржы тапшылығына байланысты спортшыларының Олимпиялық ойындар, тіпті АО-ына да қатыса алмаулары еді. Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары алғаш рет 1959 жылы Таиландтың Бангкок қаласында етті. 1961 жылы Рангун қаласында еткен II ойындарға Бирма, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Сингапур, Таиланд, Вьетнам мемлекеттерінің құрама командалары қатысты. Бұл ойындар экономикалық даму жағынан кейіндеп қалған Азия құрлығының елдерінде дене тәрбиесі мен спорттық дамуына, осы мемлекеттер құрама командаларының АО-ына, Олимпиялық ойынға қатысуына әжептәуір ықпал жасады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Жасқұсқұм
Жасқұсқұм – Каспий маңы ойпатының солтүстік-батыс бөлігіндегі тұзды қақтар арасындағы құм.
Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері
Алқап солтүстік-шығыс бағытқа созылып жатыр. Аумағы 120 км2, ұзындығы 6 – 8 м, ені 2 – 10 км-дей. Жер асты суы 1,5 м тереңдікте (тұщы).
Өсімдігі
Құм етегінде тал аралас терек, жиде, итмұрын, айрауық, түйе жоңышқа, өлеңшөп, қамыс, жүзгін, жусан өседі. Мал жайылымына қолайлы.
Тұрғыт Өзал көшесі (Алматы)
right|thumb|Тұрғыт Өзал Көшеге бүкіл түркі жұртының мақтаны, аса көрнекті мемлекет қайраткері, Түркияның 8-ші Президенті Тұрғыт Өзалдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 22.09.1993 № 390 шешімі) берілген. Тұрғыт Өзал (1927-1993) Малотия қаласында дүниеге келген. Ол 1980-82 жылдары мемлекеттік министр, 1983-89 жылдары премьер-министр, Отан партиясының төрағасы, Түркия Президенті қызметтерін атқарған.
Көше Бостандық, Алмалы аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Жандосов көшесіне дейін созылып жатыр. Абай, Райымбек даңғылдары, Төле би, Тілендеиев, Сәтбаев, Мыңбаев, Есенжанов, Шәкәрім, Құлымбетов, Қарасай батыр, Артем, Кавказ көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары:
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Кристина Риччи
Кристина Риччи (Christina Ricci;12 сәуір 1980 жылы, Санта-Моника, Калифорния, АҚШ) – американ актрисасы. Өзінің кинопродюсерлік компаниясы бар.
Louis Vuitton сән үйімен келісім жасасқан. Кино әлеміне алғаш рет 9 жасында енеді. «Семейка Адамс» комедиясында Венси Адамстың рөлін сомдап, көпшілікке танылған. Актерлік өнерді арнайы оқымаса да, қазіргі таңның ең талантты жұлдыздарының бірі болып келеді.
Дереккөздер
Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары Санат:Спутник сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ продюсерлері
Қажыбек Құдайбергенұлы Бекбосынов
thumb|right|200px| Қажыбек Құдайбергенұлы Бекбосынов(19.05.1946 жыл, Алматы облысы Ақсу ауданы) – әнші, Қазақстанның халық артисі (1998).
Мұхит, Ақан сері, Біржан, Әсет, Жаяу Мұса, Кенен Әзірбаев, Естай әндерін орындайды.
Ол орындаушылық шеберлігімен қазақ әншілік өнерін дамытуға елеулі үлес қосқан. Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында дәріс береді.
Дереккөздер
Санат:19 мамырда туғандар Санат:1946 жылы туғандар Санат:Ақсу ауданында туғандар Санат:Қазақстан әншілері Санат:Қазақстан халық әртістері
Гринфилд (Массачусетс)
Гринфилд (Greenfield) — Массачусетс штатының Франклин округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 18 168 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 56.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-27025.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
UTC+5:00
UTC+5 — Гринвич орташа уақытынан 5 сағатқа ығысқан уақыт белдеуі. нобай|350x350 нүкте|2008 жылғы жағдай бойынша әлемнің уақыт белдеулерінің картасы, Миллердің цилиндрлік проекциясында және UTC +5 арнайы аймағымен.
Жергілікті уақыт белдеулер
нобай|350x350 нүкте|Қазақстанның уақыттық бөлінісі нобай|350x350 нүкте|Ресейдегі UTC+5 уақыттық белдеу
Елдер
Санат:Уақыт белдеулері
Байторысай ауылдық округі
Байторысай ауылдық округі — Ақтөбе облысы Мартөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Байторысай, Дмитриевка, Покровка, Полтавка ауылдары кіреді. Орталығы – Байторысай ауылы.
Тарихы
1997 жылы Байторысай ауылдық округіне таратылған Покровка ауылдық округі (орталығы Покровка а.) қосылды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1487 адамды құрады.
CD-ROM
нобай|оңға|CD-дискіCD-ROM не Ықшам дискілерге арналған дискіенгізгі — бұл сыртқы жадтау құрылғысы, ол CD-ROM ықшам дискілерін оқуға арналған. Ықшам дискілердің көпшілігінің сыйымдылығы шамамен 650-700 МБ болады, сондықтан үлкен бағдарламалар әдетте оларды орнатуға арналған ықшам дискілермен бірге сатылады. CD-ROM ықшам дискісінің артықшылығы, онда сақтаулы тұрған деректерді зақымдау едәуір қиын: оның ішіндегісін өзгерту мүмкін емес.
Байторысай ауылдық округі
Дереккөздер
Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
CD-ROM
нобай|221x221 нүкте|CD-визитка
СD-визитка
CD-визитка-визит карточкасы форматында орындалатын оптикалық диск (оның өлшемі 90×50 мм).CD-визитканың алдыңғы жағында басылған байланыс ақпаратын толықтыратын дербес деректерді сақтауға арналған. Визитка дискісі компьютерлік дискіде ойнатуға арналған. CD карталарынан айырмашылығы, диск тығыз материалдан жасалған және радиусы кішірек, сондықтан оны компьютерлік дискіде жырту мүмкіндігі аз. CD технологиясы негізінде жасалған нұсқалар 20 Мб көлемімен сипатталады. Дискінің артқы жағы оған белгілер мен кескіндерді қолдануға мүмкіндік береді, дегенмен дискінің ортасында тесік бар.
Тағы қараңыз
Санат:120 mm дискілер Санат:Компьютерлік жинақтауыш арқау Санат:Дыбыс жинақтауыш
Ақтопалаң
Ақтопалаң (Enterotoxemіa) — көктемде және күзде ұсақ малда кездесетін, жұқпалы ауру. Ақтопалаң 1910 жылдан белгілі. Аурудың қоздырғышы Clostrіdіum perfrіngens тобындағы С және Д типтес анаэробты микробтар.
Ол топырақта, тері мен жүн арасында 2-3 жыл сақталады. Ақтопалаңды кейде “езілген бүйрек”, “шөп ауруы”, “секіртпе”, “жыбырлақ” деп әртүрлі атайды. Ақтопалаңмен буаз және жаңа төлдеген қойлар жиі ауырады. Аурудың өрбуіне көктемде көк шөптен іштің кебуі және ішектегі таспа құрттар әсер етеді. Ауру Қазақстанның оңтүстік аудандарында және Ақтөбе облысында жиі ұшырасады. Ауырған қой қатты күйзеліп, әлсірейді, аяқтарын серпіп, денесі дірілдеп, аузы-мұрнынан қанды көбік ағады, іші өтеді, 2-3 тәулікте өледі.
Аурудың жіті түріне шалдыққан қойды емдеуге келмейді, ал созылмалы түрінде гиперимммунды қан сарысуына антибиотик қосып салады. Аурудың алдын алу үшін көктемгі жайылымға шығудан 2 ай бұрын қойларға қанықтырылған поливалентті анатоксин вакцинасын егеді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Биология Санат:Зоология Санат:Ауыл шаруашылығы
Мұрат Шалабаев
Мұрат Шалабаев - Социалистік Еңбек Ері (31 қазан, 1949 ж.), шопан. 1896 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
2033 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:2033 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Майлыбай Аминұлы Аймағамбетов
Аймағамбетов Майлыбай Аминұлы (1944 жылы Түрікменстан, Түрікменбашы ауданында, Омарата кентінде туды - 2015 жылы Ақтауда қайтыс болды ) – инженер-электрик, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген энергетигі, ТМД-ға еңбек сіңірген энергетигі.
Марапаттары мен атақтары
«КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі» (1981), РАҚ БЭЖ-нің «Құрмет белгісі», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен (2005) марапатталған. 2006 жылдан Ақтау қ-ның құрметті азаматы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан энергетиктері
IC 4369
IC 4369 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 50134, MCG 6-31-58, HCG 70E, KUG 1401+335.
Сауда-саттық
Сауда-саттық белгілі бір техникалық-экономикалық сипаттамалары бар тауарды сатып алу нысаны, мұнда сатып алушы сатушылар үшін тауарға конкурс жариялайды. Тек кана ұлттық кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты і ш к і с а у д а - с а т т ы қ деп атайды, ал шетелдік кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты х a л ы қ a р а л ы қ  с а у д а - с а т т ы қ деп атайды. Өз кезегінде халықаралық сауда-саттық тілек білдіруші кәсіпорындардың бәрі қатысатын а ш ы қ с а у д а - с а т т ы қ және жеткізушілер мен сатып алушылардың қатаң түрде шектелген тобы қатысатын ж a б ы қ  с а у д а - с а т т ы қ болуы мүмкін. Әуелі (бірінші кезеңде) сауда-саттыққа қатысатын фирмалар іріктеледі, сонан соң (екінші кезеңде) сауда-саттықтың өзі өткізіледі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Үлкен Лундюга
Үлкен Лундюга — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лундюга өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Антигуандар
Антигуандар — Антигуа және Барбуда халқы. Саны шамамен 86 мың адам (2009).
Тілі
Олар антигуандық креол тілінде сөйлейді (ағылшын тіліне негізделген).
Діні
2001 жылғы халық санағының нәтижелері бойынша ең көп таралған топ англиканизмді ұстанушылар болып табылады (елдің жалпы халқының шамамен 25%). Антигуа мен Барбуда халқының діни құрамы Христиандықтың әртүрлі бағыттарымен ерекшеленеді. Басқа діндерді халықтың 2%-ы ұстанады. Атеистер жалпы халықтың шамамен 6% құрайды.
Тарихы
Антигуандықтардың басым көпшілігі 17 ғасырдың екінші жартысы мен 19 ғасырдың басында Африкадан әкелінген (негізінен Батыс Африкадан) құлдардың ұрпақтары (креолдар). Мулаттардың саны шамалы, ақ түстілер (көбінесе ағылшын текті) шамамен 3%.
Қойынды
Қойынды (Tab) — тілқатысу терезесінің бір бөлігі, жазу кітапшасындағы бетбелгіге ұқсайды және тілқатысу терезесінің әр түрлі параметрлер жиындарының арасында жылжуды қамтамасыз етеді.
Антигуандар
Кәсібі
Экономиканың негізін туризм құрайды (ЖІӨ-нің 60%). Ауыл шаруашылығында келесі дақылдар өсіріледі: банан, бұршақ, орамжапырақ, қырыққабат, сәбіз, шалқан, маниок, чили бұрышы, мақта (мақта тұқымы және мақта майы), қияр, баклажан, пияз, асқабақ, қызанақ және жүгері.
Мәдениеті
Мәдениеті Кариб теңізінің басқа креол халықтарының мәдениетіне жақын. Американдық поп-мәдениет пен сәннің де әсері басым. Елдегі бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігі американдық ірі желілердің бөлігі болып табылады. Антигуандар американдық сән үрдістерін мұқият қадағалап отырады. Музыканың танымал стильдері - калипсо және сока.
Қойынды
Санат:Тілдесу элементтері
Антигуандар
Мәдениеті
Жүгері мен тәтті картоп антигуандық асханада маңызды рөл атқарады. Танымал антигуандық тағам дукунаг - үгітілген тәтті картоптан, ұннан және дәмдеуіштерден жасалған буға пісірілген тұшпара.
Дереккөздер
Санат:Антигуа және Барбуда халықтары
Орталық Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары
Орталық азия мемлекеттерінің спорттық ойындары, 1991 жылы КСРО мемлекетінің ыдырауына байланысты бұрын империяның құрамында болған Қазақстан, Өзбекстан, Кырғызстан, Тәжікстан, Түрікмен елдері спортшы- ларының арасында осы елдердің ұлттық Олимпиялық комитеттерінің (ҰОК) үсынысымен Халықаралық Олимпиялық Комитеті (ХОК) бекіткен кешенді спорт жарыстары. Бірінші ойындар 1995 жылы Ташкентте, екінші ойындар 1997 жылы Алматыда, 3-ші ойындар 1999  жылы Бішкекте етті. 4-ші ойындар 2001 жылы Ашхабад қаласында етуге тиісті болатын. Бірақ бұл ұсынысты Түрікмен үкіметінің басшылары қабылдамады да, кезекті ойындар өтпей қалды. 2003 жылы Орта Азия мемлекеттерінің құрама командаларын Душанбе қабылдады. 1997 және 1999 жылдардағы ойындардағыдай 2003 жылгы V ойындарда да ҚР-ның құрама 48 алтын, 31 күміс, 31 қола медальдарға ие болып, жалпыкомандалық бірінші орынға ие болды. Душанбеден кейін бұл ойындар өткізілген жоқ.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Діни бірлестіктер
Діни бірлестіктер - діни сенімді уағыздау, тарату мақсатында құрылған. Осы мақсатқа лайықты белгілері: дін тұту, құдайға құлшылық ету, басқа діни салттар мен ырым-жоралғылары бар, сондай-ақ дінге үйрету және өз ізбасарларына діни тәрбие беруге ұмтылатын азаматтардың ерікті бірлестігі. Олар діни топтар (заңды тұлға емес) және діни ұйымдар (заңды тұлға ретінде тікеуден өткен) ретінде құрыла алады. Діни ұйымдар жергілікті (ізін қуған адам оннан кем емес) және орталықтандырылған (құрамында үштен кем емес жергілікті ұйымдар кіретін) болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Дін
NGC 3708
NGC 3708 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 31 желтоқсанда Ормонд Стоун астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3708 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Гайзервальд
250px|thumb|Картада орналасуы Гайзервальд (Gaiserwald) — Швейцарияның Санкт-Галлен кантонында орналасқан коммуна. Санкт-Галлен округінің құрамына кіреді.
Маррубью
Маррубью (Marrubiu) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ористано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5034 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 81,07 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 61,21 км² шамасында. Пошта индексі — 9094.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Орыстың халық ойындары
Орыстың халық ойындары, еңбек дәстүрлері, мал шаруашылығы, аңшылық, жау шапқыншылығына тойтарыс беру, тұрмыс суреттері, ырымдардың негізінде пайда болған, символдық, көңіл көтеретін әртүрлі бәсекелер мен қимыл-қозғалыс ойындары.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Джордж Сантаяна
Джордж Сантаяна (George Santayana, Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana испан аты Хорхе Агустин Николас Руис де Сантаяна; (16.12.1863,Мадрид — 26.09.1952,Рим) — шығу тегі испандық американ философы, жазушы, сыншыл реализм өкілі. Испандық азаматтығын өмір бойы сақтағанмен Сантаяна ағылшыншы жазып, АҚШ-та өсіп сол жерде білім алған, сол себепті американдық болып саналады.
Философиясы
Өмір философиясында иррационалдық бағытты ұстаған. Материалдық дүниенің объективті өмір сүруін мойындамай отырып, адам тек "мәнді" ғана, яғни танымдағы объектілердің  белгісі болып көрінетін заттардың бар немесе туынды сапаларын тани алады дейді. "Мәнді" түсіну жағынан С.Платон мен Э. Гуссерльге жақындас. Сантаяна сананы эпифеномен деп: таным шындықты бейнелемейді, тек "азды-көпті мәні бар поэзия" деп қарайды. Эстетикада әсемдікке "объективтелінген ляззат" деген анықтама береді. Эстетикада "искейпизмді" (ағылышынша - бойын аулақ салу) жақтайды: бақытты рухтың тәннен, дүниеден, танымнан босануынан іздеу керек деп санайды. Социологияда ("Үстемдік пен өкімет", 1951) Сантаяна жаңа теория ұсынады, оның теориясы бойынша қоғамның дамуын өзін-өзі қорғап қалу, материалдық игілікке ұмытылу инстинктісі арқылы түсіндіріледі.
Саяси ілімде Сантаяна антидемократиялық "элиталық" өкіметін қолдайды. Діни дүмшелікті теріске шығара отырып, Сантаяна дінді "қоғамдық тәртіптің поэзиясы" деп мойындайды.
Дереккөздер
Санат:АҚШ жазушылары Санат:Испания философтары Санат:Испанияда туғандар
Сома-Я
Сома-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ляпин өзенінің оң жағалауынан 93 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Бельгия
Бельгия (België, ХФӘ : ; Belgique, Belgien), толық ресми атауы – Бельгия Патшалығы (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) — Батыс Еуропада орналасқан елі. Оңтүстігінде Франциямен, шығыста Германия және Люксембургмен, солтүстігінде Нидерландмен және бастыста Солтүстік теңізімен шектеседі. Белгия – НАТО, ЕО мүшесі. Нидерланд және Люксембургмен ол Бенелюкс экономиялық одағына кіреді.
Белгияны екі ұлт – валлондар мен фламандар мекендейді. Белгияға тұнғыш келген адам мекемелердің маңдайшаларындағы тақтайлар, көрсеткіш атаулының бәрі екі тілде: французша (валлондардаң тілі) және фламанша жазылғанына назар аударады.
Мемлекеттік атауы Belgium көне Римдың «Gallia Belgica» провинциясынан келеді. Тарихынан Белгия, Нидерланд және Люксембург бір регионға кіреді, осы регион Еуропада «Төмен елдер» деп аталады.
Тарихы
Бельгия, Бельгия Патшалығы – Батыс Еуропадағы мемлекет. Жері – 30,5 мың км². Халқы – 11 млн. адам (2007). Астанасы – Брюссель (1 млн.) Ірі қалалары: Антверпен, Гент, Шерлеруа, Льеж. Әкімшілік жағынан он провинцияға бөлінеді. Ресми тілдері – француз, нидерланд (фламанд) және неміс. Негізгі діні – католик (70%). Ислам дінін 200 мыңдай адам ұстанады. Ақшасы – бельгия франкі. Ұлттық мейрамы – жиырма бірінші шілде (Леопольд Біріншінің парламентке конституцияны құрметтеуге ант берген күні) мен он бесінші қараша (король әулетінің 1866 ж. таққа отырған күні). Бельгия – конституциялық монархия. Қазіргі конституциясы 1831 ж. қабылданып, оған бірнеше рет өзгерістер енгізілді. Мемлекеттік басшысы – король. Заң шығару билігін король мен парламент жүргізеді. Парламент – өкілдер (150 депутат) және сенат (71 мүше) палаталарынан тұрады. Атқарушылық билікті парламенттің алдында жауап беретін үкімет жүзеге асырады. Провинцияларды король тағайындайтын губернаторлар басқарады.
Бельгия жерінің жазықтығымен, жылы климатымен ерекшеленеді. Арденн тауы Бельгияның оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр. Ең биік жері – Ботранж шоқысы (649 м). Қаңтардағы орташа температура 3ӘС, шілдеде 18 – 19ӘС. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 700 – 900 мм, Арденн тауында 1250 мм. Басты өзендері: Маас және Шельда. Өзендер бір-бірімен каналдар арқылы жалғасқан. Бельгия жерін марал, елік, қабан, орман мысығы мен құндыз, құстардан қырғауыл, құр, т.б. мекендейді.
Бельгия жерінде ерте заманда кельттердің белг (елдің атауы осыдан шыққан) тайпалары өмір сүрген. Біздің заманымыздан бұрынғы 57 ж. Рим империясы белгтер елін жаулап алады да, елдің оңтүстік-батыс бөлігінде Бельгика провинциясын құрды, ал 3 – 4 ғасырларда бұл жерге герман тайпалары – франктер, ішінара фриздер мен сакстер көшіп келе бастады. Бельгия жері 5 – 9 ғасырларда Франк мемлекетінің құрамына кірді де, кейіннен бірнеше графтықтардың құрамына бөлініп кетті. Орналасқан жері қолайлы болғандықтан 12 – 13 ғасырларда Еуропаның «шеберханасына» және халықаралық сауданың маңызды торабына айналды. 16 ғасырда қазіргі Бельгия, Нидерланд, Люксембург жері және Солтүстік Францияның бір бөлігі бірігіп, Нидерланд деп аталды да, 1621 ж. Испанияға қосылды. Испан тағына мұрагерлік үшін болған соғыстың (1701 – 1714) нәтижесінде Нидерланд Испаниядан австриялық Габсбургтер әулетіне өтті. 1794 ж. Бельгия Наполеон империясы құрамына еніп, ол құлағаннан кейін, Вена конгресінің (1814 – 15) шешімі бойынша Голландиямен бірге Вильгельм І бастаған Нидерландия корольдығына бірікті. Осы кездерде Бельгияда өнеркәсіп жедел дамыды. Темір жолдар салынып, банктер көптеп ашылды. 1830 ж. жиырма бесінші тамызда Брюссельде Голландия үстемдігіне қарсы көтерілістен соң, қарашаның оны күні ашылған Ұлттық конгресс елдің тәуелсіздігін жариялады. 1831 ж. бірінші қаңтарда Бельгияның мәңгі-бақи бейтараптылығы айқындалды. Сол жылы Ұлттық конгресс қабылдаған конституция елде конституциялық монархия орнатты. 19 ғасырдың 2-жартысында Бельгия өнеркәсібінде көмір өндіру, темір жол салу зор қарқынмен дамыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914 – 18) кезінде Германия Бельгияға басып кірген соң (1914 ж. 4 тамыз), оның бейтараптығы бұзылып, Антанта жағында соғысты. 1940 ж. оныншы мамырда неміс-фашист армиясы елді тағы басып алып, 1944 ж. қыркүйекке дейін билік жүргізді. Бельгия – БҰҰ-на, Солтүстік Атлантика ұйымына (НАТО), Еуропалық қауымдастыққа, Бенилюкс елдер одағына, т.б. халықаралық ұйымдарға мүше. Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасты 1992 ж. орнатты.
Бельгия – әлемде индустриясы жоғары дамыған елдердің бірі. Қара металлургия – Бельгия өнеркәсібінің ежелгі салаларының бірі. Химия және электротехника өнімдерін шығару, машина жинау, құрылыс материалдарын дайындау, ағаш өңдеу (жиһаз, қағаз), т.б. дамыған. Орта және ұсақ фермерлі шаруашылықтар негізінен мал шаруашылық өнімдерін береді. Ал астық пен жеміс-жидектер шеттен әкелінеді. Экспортқа автомобиль керек-жарақтарын, химия мен металлургия өнімдерін, тағамдар мен киім-кешек шығарады. Сырттан минералдар, металл бұйымдары әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Еуропалық қауымдастыққа мүше мемлекеттер және АҚШ.
Әкімшілік бөлініс
Бельгияда параллельді түрде әкімшілік бөліністің екі жүйесі бар:
Географиясы
Белгия Солтүстік теңізі жағалауына орналасқан. Теңізден соққан дымқыл жел қыста суықты, жазда ыстықты басып, жұмсартып тұрады. Өзендері қатпайды. Қыста күн көбінесе бұлыңғыр, тұманды, жазда қоныр салқын болады. Найзағай ойнап, жаңбыр жиі жауады.
Теңіз жағалауынан елдің түкпіріне қарай кең жазық созылып жатыр. Оны өзендер мен каналдар жарып өтеді. Олардың өн бойына қаз-қатар терек егілген.
Калтарак (Селезень тармағы)
Калтарак (Үлкен Калтарак) — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Селезень өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Бельгия
Климаты
Жазғы орташа температура Арденн жылы, 18-19° С, шілде айында салыстырмалы салқын болып табылады - шамамен 14° С Екі нөсер және найзағайлар бар Жазғы жаңбыр. төмен және орта Бельгияда жоғары Бельгияда, жылына жауын-шашынның 700-900 мм құлайды - 1250 мм дейін. Брюссельде орташа жылдық жаңбырлы күндері 150-ге жуық, Арденн орналасқан - сәуір және қыркүйек - 200. Ең шуақты айға дейін.
Калтарак (Селезень тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кондома. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Бельгия
Жануарлар әлемі
Қабан, бұғы, елік, қоян, тиін, орман тышқандары негізінен Арденнада кездеседі. Батпақты қопалардан кекіліктер, жылқышылар туысы, қырғауылдар, үйректер кездеседі.
Калтарак (Селезень тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бельгия
Экономикасы
Бельгия - жоғары дамыған постиндустриалды мемлекет. Экономиканың негізі қызмет көрсету саласы (ең алдымен көлік және сауда) және өнеркәсіп.
Артықшылықтары: металл бұйымдары мен тоқыма бұйымдарының маңызды өндірушілерінің бірі. Фландрия - жоғары технологиялар саласындағы жетекші аймақ, ал Антверпен - алмаздармен сауда жасаудың әлемдік орталығы. Жоғары дамыған химия өнеркәсібі. Жақсы білімді және жоғары мотивацияланған көп тілді жұмыс күші, жоғары өнімділікке ие. Американдық ТҰК үшін тартымды орын. Солтүстік теңіз арқылы жақсы су көлігі желісі, Рейнге Антверпенден Гентке шығу.
Әлсіз жақтары: ЖІӨ-нің 87,7% жуық мемлекеттік қарызы Еуроаймақтағы ең жоғары рұқсат етілген 60% деңгейден әлдеқайда жоғары (2006 жылғы мәліметтер). Кейбір аймақтарда созылмалы және біліктілігі жоқ жұмыссыздар көп. Мемлекеттік зейнетақы төлемдерінің жоғары деңгейіне байланысты қызметкерлердің жиі ерте зейнетке шығуы. Еуропалық Одақтың орташа деңгейінен гөрі бюрократия.
Бельгия Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының (ЭЫДҰ) (Organization for Economic Co-operation and Development — OECD), Еуропа Одағының (ЕО) мүшесі, ел 1999 жылы Еуропалық Валюта Одағының алғашқы мүшесі болды.
Болат, цемент және химиялық өнімдер өндірісі негізінен Самбра мен Маас өзендерінің аңғарында шоғырланған. Ірі өнеркәсіптік қалалар - Монс, Шарлеруа, Намюр және Льеж. Бұрын бұл аймақ көмір үшін де өндірілетін, бірақ 1980 ж. соңғы шахталар жабылды. Болат өнеркәсібінің орталығы - Льеж. Химия өнеркәсібінің өнімдері - тыңайтқыштар, бояғыштар, дәрі-дәрмектер және түрлі пластмассалар. Мұнай-химия өнеркәсібінің орталығы Антверпенде, ірі химиялық және фармацевтикалық Solvay компаниясының штаб-пәтері Брюсселде орналасқан.
Орта ғасырларда пайда болған тоқыма өнеркәсібіне мақта, зығыр, жүн, синтетикалық маталарды өңдеу кіреді. Тоқыма өнеркәсібіндегі маңызды өнімдердің бірі - кілемдер мен көрпелер. Тоқыма өнеркәсібінің негізгі орталықтары - Гент, Кортрейк, Турнай, Вервье. Брюссель, Брюгге және Мехелен шілтер өндірудің ежелгі орталықтары ретінде танымал.
Басқа салалар алмазды өңдеу (ең алдымен Антверпенде), цемент және шыны өндірісі, ағаш өңдеу, тамақ өңдеу. Автокөлік шығаратын бірнеше өндіріс орындары бар.
Бельгия экономикасы жоғары деңгейде бағытталған.
Негізгі импорт азық-түлік, машина жасау, дөрекі гауһар тастар, мұнай және мұнай өнімдері, химия өнімдері, киім және тоқыма тауарлары болып табылады. Экспорттың негізгі тауарлары - автомобильдер, тамақ өнімдері, темір және болат, өңделген гауһар тастар, тоқыма бұйымдары, пластмасса, мұнай өнімдері және түсті металдар.
1970 - 80 елдің экономикалық орталығы Валлониядан Фландрияға көшті. Бұл Валлония экономикасының дәстүрлі салаларының - көмір өндірісі мен қара металлургияның құлдырауымен байланысты. Қазіргі уақытта көмір өндірісі толығымен тоқтатылды, ал металлургия экономиканың маңызды саласы болып қала береді, дегенмен оның мәні айтарлықтай төмендеді. Фландрия экономикасы қазір көп инвестиция алады. Фландрияда қолданбалы зерттеулер мен әзірлемелерге көп көңіл бөлінеді. Валлониядағы жұмыссыздық деңгейі Фландриядан екі есе жоғары.
Энергияның негізгі саласы ядролық болып табылады. Бельгияда екі атом электр станциясы бар, олардың бірі Антверпенге жақын, екіншісі Юи аймағында. Қазіргі кезде елдегі электр қуатының 75% атом электр станцияларында өндіріледі.
Бельгияда дамыған көлік жүйесі бар. Антверпен порты - Еуропадағы екінші ірі порт. Ішкі көлік те жақсы дамыған.
Ауылшаруашылық өндірісі ЖІӨ-нің 1,4% -ын ғана құрайды (2006 жылғы жағдай бойынша), бірақ мұндай төмен көрсеткіш ауыл шаруашылығының әлсіз дамуын емес, экономиканың басқа салаларының күшті дамуын көрсетеді. Ең маңызды өсімдіктер - бидай, сұлы, қара бидай, арпа, қант қызылшасы, картоп және зығыр. Мал өсіру негізінен ірі қара және шошқа өсіру болып табылады. Ауылшаруашылығымен тығыз байланысты сыра қайнату және ірімшік жасау сияқты дәстүрлі тамақ өнеркәсібі.
2006 жылғы жағдай бойынша жан басына шаққандағы кіріс $ 31,800 құрады.Экономика құрылымында ауыр өнеркәсіптің едәуір үлесіне қарамастан, қызмет көрсету саласы жалпы ішкі өнімнің 72,5% -ын құрады. 2017 жылғы мамырдағы жағдай бойынша Бельгиядағы орташа жалақы айына 3401 евро ($ 3821,72, брутто) және 2170 евро (таза $ 2438,35) құрайды. 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап Бельгиядағы ең төменгі жалақы айына 1562,59 евро (брутто) және 1472 евро (таза) құрайды.
Транспорт
Бельгияның қарқынды және тығыз теміржол желісі La Brugeoise et Nivelles (қазіргі Bombardier Transportation компаниясының BN бөлімшесі) сияқты ірі компанияларды арнайы жаңа технологияларды жасауға итермеледі.
Ғылымы мен техникасы
Бельгиядағы ғылым мен техниканың дамуына қосқан үлесті осы елдің бүкіл тарихында байқауға болады. ХVІ ғасырда Оңтүстік Нидерланд ғылыми қоғамдастықта ең ықпалды болып саналатын картограф Герард Меркатор, анатомист Андреас Везалий, шөпші Ремберт Додунс және математик және инженер Симон Стевин сияқты ғалымдарымен танымал болды.
17 ғасырдың бірінші жартысында валлондық шойын жасау әдісі Швецияға таралып, 260 жыл бойы қолданылды.
Үлкен өнеркәсіптік революция кезінде экономикалық маңызды жер астынан көмір өндіру жоғары білікті мамандандырылған тау-кен зерттеулерін қажет етті.
19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасыр Бельгияның қолданбалы ғылымдағы және теориялық іргелі зерттеулердегі елеулі табыстарымен ерекшеленді. Химик-технолог Эрнест Гастон Сольве мен инженер Зеноб Теофил Грамм өз атауларын ғылыми түсініктерге берді: Сольве процесі және 1860 жж. Жорж Леметр ғаламның кеңеюі теориясының авторы (басқа ғалымдармен бірге) болып саналады.
Физиология немесе медицина бойынша үш, химия бойынша және физика бойынша бір Нобель сыйлығы бельгиялықтарға берілді:
Урбанизация
Бельгия тұрғындарының басым көпшілігі қалалықтар - 2004 жылы 97%.
Бельгияда халықтың тығыздығы жоғары (1 км²-ге 342 адам), бұл көрсеткіш бойынша Еуропада Нидерланд пен Монако сияқты кейбір ергежейлі мемлекеттерден кейін тұр. Елдегі ең жоғары халық тығыздығы Брюссель-Антверпен-Гент-Лёвен («Фламанддық алмас» деп аталатын) қалаларымен шектелген ауданда байқалады. Халықтың ең төменгі тығыздығы Арденнада (Люксембург провинциясы).
2010 жылы Фламанд аймағының халқы шамамен 6 251 983 адамды құрады, оның ішінде халық көп шоғырланған Антверпен (483.505), Гент (243.366) және Брюгге (116.741). Валлонияның халқы 3 498 384 адамды құрады, оның ішінде халық көп шоғырланған Шарлеруа (202.598), Льеж (192.504) және Намюр (108.950). Брюссельдің 19 метрополия округінде 1 089 538 тұрғыны бар, оның үшеуі - Андерлехт, Брюссель және Схарбек - 100000-нан астам тұрғын.
Жалпы туу коэффициенті
2006 жылғы жағдай бойынша орта есеппен бір бельгиялық әйелде 1,64 бала бар. 1994 жылғы ұқсас көрсеткіш 1,50 баланы құрады.
Халықтың этникалық және тілдік құрамы
Ел тұрғындарын құрайтын екі негізгі топ - фламандтықтар (халықтың шамамен 60%) және валлондар (халықтың шамамен 40%). Фламандтықтар Бельгияның бес солтүстік провинциясында тұрады (Фландрияны қараңыз), нидерланд тілінде және оның көптеген диалектілерінде сөйлейді (қараңыз: Бельгиядағы нидерланд тілі). Валлондар Валлонияны құрайтын, француз, валлон және басқа да кейбір тілдерде сөйлейтін бес оңтүстік провинцияларда тұрады.
Тәуелсіздік алғаннан кейін Бельгия франкоға бағдарланған мемлекет болды, ал алғашқы ресми тіл - француз тілі болды, дегенмен фламандтар әрдайым халықтың көп бөлігін құраған. Фландрияның өзінде француз тілі ұзақ уақыт бойы орта және жоғары білімнің жалғыз тілі болып қала берді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Бельгияда нидерланд тілінде сөйлейтін халықты босату қозғалысы басталды. Нәтижесінде «тілдік күрес» (нидерланд тілінде taalstrijd) деп аталатын нәтиже шықты. ХХ ғасырдың алпысыншы жылдарына қарай күрес өз жемісін бере бастады. 1963 жылы тілдерді ресми жағдайларда қолдануды реттейтін заңдар пакеті қабылданды. 1967 жылы алғаш рет Бельгия конституциясының ресми нидерландық аудармасы жарық көрді. 1980 жылға қарай елдің екі негізгі тілі де тең құқылы болды. 1993 жылы Бельгия федерацияның субъектілері болып табылатын аймақтарға бөлінді. Нидерланд тілі - Фламанд аймағындағы жалғыз ресми тіл.
Кальдес-де-Монтбуй
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17019 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 38 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 30 км.
Бельгия
Халықтың этникалық және тілдік құрамы
Қол жеткізілген жетістіктерге қарамастан, тіл проблемалары елдің негізгі екі тобы арасындағы шиеленісті күшейтуге алып келеді. Осылайша, 2005 жылы екі тілде сөйлейтін Брюссель-Халле-Вилворде округін бөлу проблемасы үкіметтің отставкаға кетуіне және саяси дағдарысқа алып келді.
Кальдес-де-Монтбуй
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Бельгия
Иммигранттар мен этникалық азшылықтар
Бельгиядағы ең маңызды этникалық азшылық - немістер. Олардың саны шамамен 70 000 құрайды. Немістердің ықшам тұрғылықты жерлері (Валлонияның шығысында) неміс тілді қауымдастықтың бөлігі болып табылады, ол ең алдымен мәдени мәселелерде үлкен автономияға ие.
Мигранттардың ең үлкен топтары - итальяндықтар, Конго Демократиялық Республикасынан (бұрынғы Бельгиялық Конго), Түркиядан, сондай-ақ Мароккодан және басқа араб елдерінен шыққан адамдар.
Испандықтар, гректер, поляктар және басқа ұлт өкілдері де Брюссельде тұрады. 2016 жылғы жағдай бойынша Бельгия халқының 69,8% -ы байырғы тұрғындар, 16,5% -ы бірінші буыннан келгендер, ал 13,7% -ы екінші буыннан келгендер. 2019 жылғы жағдай бойынша БҰҰ Бельгияда 2 миллион иммигрант бар деп есептеді, бұл ел халқының 17,2% құрайды.
Нәсілдік қылмыс және шиеленістер
Бельгияда халықтың 4,4% -ы еуропалық емес. Сотта қаралатын айыптаудың 19% -ы және жасөспірімдер арасындағы қылмыстың 24% -ы еуропалық емес адамдарға қатысты. Азаматтықтың орнына шетелдік шығу тегі критерий ретінде қолданылған кезде, деректер сәйкесінше 28% және 44% дейін өсті. 2002 жылы мұсылман жасөспірім қарақшылық пен кісі өлтіргені үшін сотталып, бірақ соттан тек ескерту алған кезде бұл мәселеде біраз дау туды. Бұл сот шешімі жойылып, наразылықтар басылды.
Қауіпсіздіктің елеулі проблемалары халықтың нақты табыстары өте төмен Брюссельдегі әкімшілік аудандар үшін өте өзекті. Бұл негізінен Солтүстік Африкадан иммигранттар қоныстанған аудандар.
Мәдениеті
thumb|Alt=A|300px|left Темір жолдар салынып, банктер көптеп ашылды. 1830 жылы жиырма бесінші тамызда Брюссельде Голландия үстемдігіне қарсы көтерілістен соң, қарашаның оны күні ашылған Ұлттық конгресс елдің тәуелсіздігін жариялады. 1831 жылы бірінші қаңтарда Бельгияның мәңгі-бақи бейтараптылығы айқындалды. Сол жылы Ұлттық конгресс қабылдаған конституция елде конституциялық монархия орнатты. 19 ғасырдың 2-жартысында Бельгия өнеркәсібінде көмір өндіру, темір жол салу зор қарқынмен дамыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914 – 18) кезінде Германия Бельгияға басып кірген соң (1914 жылы 4 тамыз), оның бейтараптығы бұзылып, Антанта жағында соғысты. 1940 жылы оныншы мамырда неміс-фашист армиясы елді тағы басып алып, 1944 жылы қыркүйекке дейін билік жүргізді. Бельгия – БҰҰ-на, Солтүстік Атлантика ұйымына (НАТО), Еуропалық қауымдастыққа, Бенилюкс елдер одағына, т.б. халықаралық ұйымдарға мүше. Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасты 1992 жылы орнатты.
Діні
Бельгия конституциясы діни сенім бостандығына кепілдік береді.