cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәкен Сейфуллин
Сәкен және Абай
20 ғасырдағы қазақ әдебиеті, әсіресе қазақ поэзиясы Абайдың ақыңдық мектебінің әсер-ықпалымен өркендеді. Сәкен Абайды айрықша ұнатқандардың да, мейлінше жек көргендердің де қатарында болған емес. Идеология ыңғайымен үстем таптан шыққанын анда-санда ескертіп қойғаны болмаса, айрықша белсенділікке салынған жоқ. Сақтана пікір айтты. Омбыда оқып жүрген шәкірттік дәуірінде Абай рухына сиынып, аңқылдаған ақ көңілін жайып салған өлеңі бар: «Сөзіңнің қарап тұрсам мағынасы мол, Бастаушы адасқанға болғандай жол, Өзге сөздің патшасы - сенің сөзің, Я бар бол бұл дүниеде, яки жоқ бол...» - деп Абайдың құдіретті сезін ардақ тұтты.
«Сөзіңді үлгі қылды білген адам, Түсінбес оқыса да бітеу надан, Наданға құр қу ағаш құрған тезің, Көткеншек алға қарай баспас қадам...» - деген әлеуметтік ойларды ұлы ақыннан алғаны сөзсіз. Оның қаншалықты мәні барын «Бірлік» қоғамына басшылық жасап жүргенде өзі мықтап түсінді. Сондықтан «Кім басшы - аға халыққа», «Қазақ сабағы», «Надан бай», «Оқымаған қазақ» деген өлеңдерін жазып, ел қамын ойлау адастырмас арман жолы екенін ұқты. Сол тұста жас ақынды қолтығынан демеп, алға бастырып жіберген Абайдың азаматтық әуені болатын, «Сөз патшасынан» қоғамдық мән-мағына тауып, өз пікірін сабақтауға бел буды.
«Сөзіңнің жылдан-жылға қадірі артты, Оқуға құмар қылды талай жасты, Құмар болған кеудесі - сәулелі ар, Айтпаймын ауылдағы шыбай масты...» -деуінің сыры да түсінікті. «Сәулелі ары» барлар ғана Абайға серік болмақ.
«Саналы көзі ашыққа сөзің алтын, Санасызға - жел сөз - соққан салқын, Ойында санасыздың еш нәрсе жоқ, Ілгері бассын деген қазақ халқын...» - деген қомақты пікірді түйіндегенде Сәкеннің Абайды қалай түсінгені өзінен-өзі айқындала бермек.
Абайдың 1909 жылы өлеңдер жинағы шығып, қазақ сахарасына кең таралғанда көңіл көзі ашықтар, әсіресе ақындар мен оқушы шәкірттер дүр сілкінген болатын. Абай ақындығына тәнті болып, өлең арнағандар некен-саяқ. Абайды әдебиетіміздің атқан ақ таңы, жаңа беті, үлгі-өнегенің асыл арнасы деп танығандар ете көп болды. Абайдың өз төңірегіндегілер ғана емес, алып ақындықтың қуатты күшін алыстан сезіп-білгендер де қосылып жатты. Сол қалың дүрмектің арасынан Мағжан «Хакім Абайға» өлең арнап, жарқ етіп көрінді.
Абай қазақтық өңге бейімделген силлабикалық өлеңіне тониканың үлгі-өрнектерін білдірмей қосып отырды. Бұл ақын қуатының мықтылығынан, күштілігінен. Абай өлеңдерінің өрнегі мен өлшемдері былайғы жұртқа әлімсақтан бері қазақ поэзиясының төл түзілісі болып көрінеді. Өйткені Абай диірменінің құдіреті сондай - ол қандай жаңа түр-үлгісі болсын, жаңа мақам-ырғақ болсын ұнтақтап өз ыңғайына бағындырған уақытта шектен шыққан ұнның қай түрі болса да қазақ диірменінен, таным-түсінігінен шыққандай, ешбір қоспасы сезілмей тұрады. Бәрі бейтаныс болғандықтан Абай сөзі айрықша тартымды да қызықтырғыш. Оның үстіне өрнек арқылы үлкен ғибрат-мағына өріліп, дестеленіп шыққан кезде Абай жасаған жаңа дүние дәстүрлік сипатқа ие бола түседі. Қазақта бұрын бар ма еді, жоқ па еді деуге шамаң келмей, тұмылдырықталған тайлақтай Абайдың соңынан ере бересің.
Сәкен 20-жылдардың орта шенінде дәуір ыңғайына қарай Қара айғырға - отарбаға көше бастады. Қазақ поэзиясының дәстүрлі 11, 7 және аралас буынды өлеңдері ұлы Абайдан кейін құбыла молаюы Сәкен тұсында мейлінше күшейе түсті. Өйткені қазақтың ақындық аспанында Мағжан Жұмабаев, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлин, Сәбит Мұқанов сынды сәйгүліктердің бәсеке жарысы айқын естіліп жатуы және жаңа заманның дауылы, толқын-ырғағы өлең өрнегіне жаңалық әкелді. Жаңалықты формалистік жаттығуларға айналдырмай, кезең идеяларын, мақсат-мұраттарын нанымды жырлаудың амалы етті. Жаңа өлшем жаңа түрді қажетсінді. Сәкен поэзиясында дәстүрлі өрнектермен қатар Абай өлеңдерінің үлгісі жиі кездесіп отырғанына қарамастан, тоникалық белгілерге іш тарту басым болды. Ал мұның өзі, яғни буын ұйқастығынан туатын ырғақтың екінші қатарға көшіріліп, негізгі айтар ой екпіндік ырғақпен жырлануы қазақ поэзиясына сіңе бастаған жаңалықтың нышаны, силлабикалық өлеңге соны белгілердің ене бастауы еді. Абай мұны білдіртпей, сездірмей жүзеге асырса, Секен осы принципті «Советстанда» әбден орнықтырып, қазақ өлең өрнегінде бұрын кездеспеген жаңа түр жасады. Замана бейнесін жасау мақсатына ден қойған автор көбіне жеделдікті, екпінділікті, езгеріс-құбылысты 11 буынды қара өлеңмен беруге болмайтындығын түсініп, көбіне жыр үлгісіне бой ұрып отырады. Ойды төгіп-төгіп, бастырмалатып айту замана рухына сай келетінін анық ұғады.
«Егер мінсе - шыдасын! Қорқақтар мейлі жыласын, Шыдамаса құласын! Аямай сілте барыңды...» - деп жігерлі түйінделеді. Аралас буынды өлеңнің ежелгі құрылысының шет жағасы сақталғанымен де дауыс ырғағы алғашқы қатарға шығып, жаңа леп пайда болады Силлабикалық өлең жүйесіне тониканың екпіндік ырғағын енгізу талабы Сәкен поэзиясында ерте басталған. 1915 жылы қарашада жазған «Жазғы түнде» деген өлеңінің әр шумағы жеті жолдан құрылып, оның алғашқы екі жолы бір ұйқаспен (А,), 4-5 жолы (-6, Кб) бір ұйқаспен, 3-6 жолдар кейде ұйқасып, кейде ұйқаспай ой екпініне бейімделуі, ал ақырғы жолы 2-жолдың логикасымен сабақтасып жатуы тегін емес.
Бұл өлең өрнегіндегі әуен мен ұйқас, бунақ пен ырғақ ажырамас тұтастық тапқан. Ой, пікір түюге арналған шумақтардың өзі әрқилы болғанымен дауыс үндестігіне, екпіндік ырғаққа негізделеді де, ішкі ұйқастарын аракідік сақтап отырады. Бәрі де іс-қимылды аңғартатын етістікпен өріледі. Мұнан кейінгі өлеңдерінде, әсіресе «Үлтшылдық сандырағы», «Біздің ұлан», «Ленин» атты өлеңдерінің өрнегін дамыта, өркендете келіп «Советстан» түрін жасады. Абайдың да, Маяковскийдің де шығармашылық ықпалы Сәкенге тигені рас, алайда Абайдың «Сегіз аяғы» қазақ поэзиясында қандай жаңалық болса, «Советстан» да- сондай жаңа ернек. Өлең шумағы алты жолдан құрылып, ішкі буын-бунақ қатаң сақталады. Егер өлеңнің ішкі құрылысында ешбір езгеріс, жаңалық болмаса жол санында, үйқаста мән аз болар еді. Бірақ бәрі де керісінше. «Советстан» 11, 11, 4, 4, 4, 11 буынды шумақтан тұрады. Силлабиканың негізгі шарты дұрыс сақталғанымен де, тоника белгілері де бірсыдырғы байқалады.
1, 2 және 6 жолдар бунақтап айтуды қажет етсе, 3, 4, 5 жолдар міндетті түрде нәшпенен бөлшектеуді, тақпақтап айтуды талап етеді. Демек, екпіндік талап өлеңнің өн бойына емес, тек белгілі бір жолдарына (3, 4, 5) қажет болып, екпінді ырғақты қажет етеді. ішкі ұйқастың да атқарып тұрған рөлі зор. Бунақтар әр жолда тұрақты буынмен беріледі де, дауыс ырғағына әрқашан екпін түсіріп, экспрессиясын күшейтеді. Сонда бүкіл өлең шумағына динамика еніп, қимыл-әрекет өзінен езі пайда болады.
«Советстандағы» осы өлең өрнегіне дауыс екпіні ортақ қазық болып, әрқилы лептердің бәрін езіне бағындырады, адуынды тірлікті жаңа леппен жырлауға мүмкіндік беретін өрнекке айналады. Қазақ поэзиясының мазмұнына революция жасаған Сәкен дәл осындай революцияны оның лексикасы мен түріне де жасады. Оған көп мысалдың біреуі - «Советстан» поэмасы. Октябрь революциясының дауылы қазақтың даласында тудырған бұл тамаша тау сол әдемі қалпында мәңгілік сақталуына сеніміміз берік» деген болатын С. Мұқанов. Сонымен «Советстан» қазақтың силлабик. өлең жүйесіне тоник. белгілерді молынан енгізуге болатындығын әбден дәлелдеген туынды болды. Сәкен елеңді ойға құру, ақ өлеңге іш тарту, мазмұнды түрмен ашып беру сияқты ізденістерге ерік берді. Өзінің сылқым сылдыры, ойнақы өрнегімен «Сыр сандық» дүниеге келді. «Сыр саңдықты ашып қара (8), Ашып қара, сырласқым (7) Сым пернені басып қара (8), Басып қара, жырласын...» (7) Өлеңді дөңгеленді ернектеу де қазақ поэзиясы үшін тың жаңалық болумен қатар, осы шырқ айналған сөздердің сазы көңіл қошын тез тауып, еріксіз би билеткендей. Шалыс ұйқаспен жазылуы да елеңнің инверсиясын күшейтіп, динамикасын ойнақы еткен. Сәкеннің мәнді ізденістері осындай сәтті түрлерге жеткізіп, халықтың эстетика. талғамын қалыптастыруға жәрдемін тигізді. «Советстан» мен «Сыр сандыққа» еліктеушілер ете кеп болды. Жаңашылдығын жұрт әбден танып, мойындаған шақта Сәкен қазақ поэзиясымен «ойнай» бастады. Эксперимент-тәжірибені күшейтті. Жалаң түр қуушылыққа салынған кезі де болды. Жаңа өмірдің келбетін жасау қажет деген ұран белең алған шақта дыбыс қуу, қимылды күшейту, екпіндету тенденциясы өлеңнің мазмұнына да, көркіне де кесірін тигізіп, поэзиялық қасиеттен жұрдай еткен кезі де бар. Бүгінгі күннің көркін ұрандата жырлау, плакатқа айналдыру, рапорттау қажет деп сырт көрініске табынғанда тасырлаған дыбыстар қаптап, қара дүркінділік етек алғаны да жоқ емес. Оның үстінде Маяковский болу тенденциясы да көп ақынның көңіліне ұялай бастаған шақта заңдылықты қатаң сақтайтын силлабика жүйесі тас-талқан болып, поэтик. қасиеттен жұрдай бола бастады.
Абай мен Сәкенді өнер өрісінен іздеген уақытта ғана олардың бауырлас, рухтас екендігі осы жаңашылдық саласында айқындала түседі. Тіпті бұған Сәкеннің көзқарасы, Абай туралы ойлары кедергі бола алмайды, өйткені жаңашылдық рух белгілі бір көзқарастан емес, көркемдік тәжірибеден, санаға білінбей сіңген үлгі-өрнектерден бастау алады. Сондықтан сөзі бір жақта, ішкі таным-білігі бір жақта жүретін «шығармашылық қайшылықтар» өзінің диалектика. бірлігін жоғалтпайды, қайта осындай ұлы тұлғалар арқылы бадырайып көрінеді. Сәкенді идеялық тұрғыдан алшақтатқысы келетіндер Абайдың ұлы жаңашылдығының бесігінде Сәкен тербеліп ескендігін кере, түсіне бермейді. Кейбіреулер Абай мен Сәкен заманының өзгешелігін ескере қоймайды да екеуін бір уақытты кеңістіктен қарап, ой-пікір алшақтығын тауып алуға тырбанады. Абай заманы - қазақтың бел омыртқасы үзіліп, бодандыққа әбден мойын ұсынған кезі. Сондықтан да осы қорлықтан қутылар жолды Шоқан, Ыбырай, Абайлар ағартушылық идеясынан іздестірді, соған сеңді. Ал Сәкен сахнаға шыққан дәуірдің ерекшелігі мүлдем басқа. 1905жылғы революцияның күресшіл рухы бара-бара азаттық, теңдік ұранына, төңкеріс заманына, азамат соғысының ылаңына ұласты. Кедейді жарылқаймыз, дүниенің тұтқасы - еңбек, оның иесі - бейнетқорлар болады, бай-кедей болмайды деген идеяның ел-жұртқа қалың өрттей тез жайылуы, көпшіліктің соған имандай сенуі Сәкеннің әрі бақыты, әрі соры болғандығын енді ашық айтуымыз керек. Сәкен бұған ешбір шүбәсіз сенді, берілді, тапсырмасын бұлжытпай орындады.
Жаңаша өмір басқаша арнамен өркендейді деп түсіңді, сол жолға аянбай, алаңдамай, жалтақтамай қызмет ету ер азаматтың парызы, міндеті деп білді- Осыған ылайықты ой айтты, пікір толғады. Сәкеннің Абай жайындағы ой-пікірлері айтыс мақаладан басталды. 1923 ж. Нәзір Төреқұлов «Темір қазық» журналының 1-санында Сәкеннің «Асау тұлпар»жинағына сын жазып, Абайдың ойып түсер өлеңін эпиграф етті. Нәзірге қайтарған жауабында «Абайдың бүл қағидасы ез заманында Құнанбайдың тұқымы тәрізді қара қазақты билеген жуан атаның балаларының қолынан орыс патшасының уездік әкімдері билікті алып, әр елге «болыстық» деген, «волостной старшина» деген дәрежелі қызметті орнатып, оған қазақтың «аталы», «атасызына» қарамай, әркімді «шарға түсіп», таласып болыс болатын болған соң, қара қазаққа хан болған Құнанбай тұқымының билігіне «атасыз», кешегі «тебінгісі тесік» жамандар біраз жал біткен соң таласа бастаған». Міне, Нәзірдің «бісміллә» қылып келтіріп отырған бүл сөздерін Абай сол Құнанбайлардың аяғынан ала бастаған «ата сыздарға», кешегі «тебінгісі тесіктерге» айтқан сөзі: «таласпа жаным-ай қолыңнан келмеске, боларсың бақадай көптессең егеске...». Әрине, Абайға айтуға ылайықты-ақ! Қанша тыраштанғанмен «Жер астынан жік шыққан, екі құлағы тік шыққан мұндайлар» Абайға, Құнанбайға қайдан жетсін! Абайдың бүл мақалын 1917ж. большевиктерге қарсы адамдар айтқан. Бүл мақалға қарсы болсақ та, біз де бүл «бісмилланы» мысал қылып алып көрейік», - дегенде Абайдың ата-тегі басым айтылады да, ұлы ақынның шығармашылығына сөз тигізбегендігін көреміз. Нәзірдің қазақшаға шорқақтау екендігін дәлелдеу үшін «Түркістандағы қазақ жігіттері Нәзірдің қолына «қазақша үйрен» деп Абайдың өлең кітаптарын берген. Нәзірдің келтіріп отырған «бісмилласы» сол Абай кітабынан. «Ал Абайдың ғашықтық тақырыбында Һәм әйелді өлең қылған сөздерін аралап, теріп алған кісіге Абайдың өзендерінің іш індетіпті бізден аулақ, тіпті сорақы кеткен жерлері бар. Абайды да Нәзір жақтырмауға керек еді ғой» деп, Абайдың бес өлеңінен үзінді («Салмағыңнан жаншылып, Қалсын құмар бір қанып») келтіреді де, өзінің махаббат лирикаларын түсінбей сез еткен сыншыға Абай өлеңдерін көлденең тартады. «Абайдың езімен билікке таласа бастаған кешегі темен атаның баласын кекетіп, мысал қылып келтірген елеңдерін «бісмилла» орнына ала жүгірген Нәзір бүл өлеңдердің мағынасын неге сұрап алмады екен?» деп көркемдік таным мәселесіне ойысады. Сез арасында «бүлікшіл» Абайдың төбесі көрініп қалатыны рас. Тарттық көзқарастың ызғары алыстан сезіледі.
Сәкеннің совет заманында жазған алғашқы зерттеу еңбегі «Әдебиет Һәм оның бағыттары» деп аталып, 1922 ж. жарияланды. Әдебиеттің туып, өркендеуі жөнінде кең көлемді еңбек жазбаққа ниет еткені сез саптауынан анық байқалады, бірақ өкініштісі - сол Сәкеннің алдына қойған мақсатына жетуге мұрсаты болмаған сияқты. Жұмыстың соңғы тарауларын жазбаған, жаза қалса жарияламаған. Әйтеуір бізге мәлім емес. Әйтпесе бүкіл әлемдік әдебиеттің даму жолын шолғанда қазақтың сәтті түрлерге жеткізіп, халықтың эстетика. талғамын қалыптастыруға жәрдемін тигізді. «Советстан» мен «Сыр сандыққа» еліктеушілер өте көп болды. Жаңашылдығын жұрт әбден танып, мойындаған шақта Сәкен қазақ поэзиясымен «ойнай» бастады. Эксперимент-тәжірибені күшейтті. Жалаң түр қуушылыққа салынған кезі де болды. Жаңа өмірдің келбетін жасау қажет деген ұран белең алған шақта дыбыс қуу, қимылды күшейту, екпіндету тенденциясы елеңнің мазмұнына да, көркіне де кесірін тигізіп, поэзиялық қасиеттен жұрдай еткен кезі де бар. Бүгінгі күннің көркін ұрандата жырлау, плакатқа айналдыру, рапорттау қажет деп сырт көрініске табынғанда тасырлаған дыбыстар қаптап, қара дүркінділік етек алғаны да жоқ емес. Оның үстінде Маяковский болу тенденциясы да көп ақынның көңіліне ұялай бастаған шақта заңдылықты қатаң сақтайтын силлабика жүйесі тас-талқан болып, поэтик. қасиеттен жұрдай бола бастады.
Абай мен Сәкенді өнер ерісуінен іздеген уақытта ғана олардың бауырлас, рухтас екендігі осы жаңашылдық саласында айқындала түседі. Тіпті бұған Сәкеннің көзқарасы, Абай туралы ойлары кедергі бола алмайды, өйткені жаңашылдық рух белгілі бір көзқарастан емес, көркемдік тәжірибеден, санаға білінбей сіңген үлгі-өрнектерден бастау алады. Сондықтан сөзі бір жақта, ішкі таным-білігі бір жақта жүретін «шығармашылық қайшылықтар» өзінің диалектика. бірлігін жоғалтпайды, қайта осындай ұлы тұлғалар арқылы бадырайып көрінеді. Сәкенді идеялық тұрғыдан алшақтатқысы келетіндер Абайдың ұлы жаңашылдығының бесігінде Сәкен тербеліп ескендігін көре, түсіне бермейді. КейбіреулерАбай мен Сәкен заманының өзгешелігін ескере қоймайды да екеуін бір уақытты кеңістіктен қарап, ой-пікір алшақтығын тауып алуға тырбанады. Абай заманы - қазақтың бел омыртқасы үзіліп, бодандыққа әбден мойын ұсынған кезі. Соңдықтан даусы қорлықтан құтылар жолды Шоқан, Ыбырай, Абайлар ағартушылық идеясынан іздестірді, соған сенді. Ал Сәкен сахнаға шыққан дәуірдің ерекшелігі мүлдем басқа. 1905жылғы революцияның күресшіл рухы бара-бара азаттық, теңдік ұранына, төңкеріс заманына, азамат соғысының ылаңына ұласты. Кедейді жарылқаймыз, дүниенің тұтқасы - еңбек, оның иесі - бейнетқорлар болады, бай-кедей болмайды деген идеяның ел-жұртқа қалың өрттей тез жайылуы, көпшіліктің соған имандай сенуі Сәкеннің әрі бақыты, әрі соры болғандығын енді ашық айтуымыз керек. Сәкен бұған ешбір шүбәсіз сенді, берілді, тапсырмасын бұлжытпай ораңдады.
Жаңаша өмір басқаша арнамен өркендейді деп түсіңді, сол жолға аянбай, алаңдамай, жалтақтамай қызмет ету ер азаматтың парызы, міндеті деп білді. Осыған ылайықты ой айтты, пікір толғады. Сәкеннің Абай жайындағы ой-пікірлері айтыс мақаладан басталды. 1923 ж. Нәзір Төреқұлов «Темір қазық» журналының 1-санында Сәкеннің «Асау тұлпар»жинағына сын жазып, Абайдың ойып түсер өлеңін эпиграф етті. Нәзірге қайтарған жауабында «Абайдың бүл қағидасы өз заманында Құнанбайдың тұқымы тәрізді қара қазақты билеген жуан атаның балаларының қолынан орыс патшасының уездік әкімдері билікті алып, әр елге «болыстық» деген, «волостной старшина» деген дәрежелі қызметті орнатып, оған қазақтың «аталы», «атасызына» қарамай, әркімді «шарға түсіп», таласып болыс болатын болған соң, қара қазаққа хан болған Құнанбай тұқымының билігіне «атасыз», кешегі «тебінгісі тесік» жамандар біраз жал біткен соң таласа бастаған».
Барлен
Барлен (Barlin) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Бетюн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,18 км² шамасында.
Сәкен Сейфуллин
Сәкен және Абай
Сәкеннің совет заманында жазған алғашқы зерттеу еңбегі «Әдебиет Һәм оның бағыттары» деп аталып, 1922 ж. жарияланды. Әдебиеттің туып, өркендеуі жөнінде кең көлемді еңбек жазбаққа ниет еткені сез саптауынан анық байқалады, бірақ өкініштісі - сол Сәкеннің алдына қойған мақсатына жетуге мұрсаты болмаған сияқты. Жұмыстың соңғы тарауларын жазбаған, жаза қалса жарияламаған. Әйтеуір бізге мәлім емес. Әйтпесе бүкіл әлемдік әдебиеттің даму жолын шолғанда қазақтың көркемдік таным-білігіне соқпауы, оның ішінде Абайға аялдамауы мүмкін емес. Тегінде шаруа басты болып жүрген Сәкен бұл еңбекті қағазға түсіре алмағандықтан ауызекі айтумен ғана шектелген сияқты. 1924 жылдың басында Сәкен Орынбордағы қазақ жастарының орталық клубында қазақ әдебиетінің тарихы туралы лекция оқыды. «Еңбекші қазақ» газетінде 19 ақпан күні сол лекцияны тыңдаған Сәбит Төңкеріс ұлы «Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы» деген атпен естіп- білгенін езінде баяндап берді. «Сәкен жолдастың оқыған лекциясының қысқаша қорытындысы алынды. Ұзартып жазса Сәкен жолдастың баяндамасы кеп сез болатын еді. Бірақ газет беті тар болғандықтан қысқаша түрін ғана жазып отырмыз. Сондықтан мұны оқушылар Сәкен баяндамасының дәмі деп ұғуы керек» деп ескертпе жасады. «Ақ жол» газетінде Темірбай деген кісі «Қазақ әдебиетінің тарихынан» деген мақала жазып, Сәкенге жаппаған пәле қалдырмады. Соған Ғабит Мүсірепов «Қисық сынға әділ тере» атты мақаламен («Еңбекші қазақ», 1924, N° 183) жауап берді.
Сәкен әдебиет тарихын әріден бастаған. «Ел қазағының арасына жазба әдебиет таратқан Түркістаннан шыққан қожалар. Ол кезде қазақтың арасына кең таралған Қожахмет Иассауидің кітабы. Біздің қазақ ақындары соның сезіне еліктеп кеткен» деген ойды айтып, соңғы кезде араб-парсы, татар, өзбек, орыс сөздерімен қазақ тілін шұбарлап жүргендерге тоқталады. Сәкеннің ез ойы болсын, не хабарлаушының түсінігі болсын, әйтеуір «Қазақ әдебиеті 1900 жылдан бері шыққан. 1905 жылдың жұмыскер қозғалысынан кейін ұлт сезімі туа бастап, қазақ ақындары тіл түзеу деген пікірді жарыққа шығарған. Бірақ сол әдебиеттің азған уақытында бірен-саран елеңін таза қазақ тілімен жазғандар болды. Мәселен, Абай, Абайдың ол әдебиетті туғызған екендігіне дәлел болатын жұмыс емес. Себебі Абай арғы жағында таза қазақ тілімен сез жазушылардың жолын мықтап қалған, басталған жолдың иесі ғана. Абайдың қазақ әдебиетінің ағасы деушілік қате» деген пікір жазылған. Мұны Сәкен айтты ма, жоқ па, бірақ Төңкеріс ұлы Сәбит езіміз білетін Сәбит Мұқанов болса (бұл кезде Сәбең «Еңбекші қазаққа» қатысып, Сәкен үйінде Ғабит екеуі бірге жатып жүрген кезі), онда 1923 ж. «Қара тақтаға жазылып қалмаңдар, шешендер» атты мақаласында Абайға қырын қарайтыны белгілі болатын. Сондағы ойдың салқыны бар екені даусыз. Мүмкін, ондай пікірден Сәкен де аулақ болмаған шығар, өйткені Абайды қазақтың жазба әдеби тілін қалыптастырды дегенге дау айтпаса да, қазақ әдебиетінің атасы, негізін салушы дегендерге қосыла қойған кезі шамалы. Оның үстіне Сәкенді 1922-1924 ж. сынаушылардың қай-қайсысы болмасын, әсіресе Темірбай, Сәкеннің таптық позициясын тарихтан хабарсыздар мен байланыстырып, тарихи жетесіздер қатарына қосып жібермекке жан салған болатын. Сондай қаңқу сездерді Сәкеннің «қасарысып, принципшілдікке салынуына» себепші болғанын да естен шығармайық. Мәдени, әсіресе әдеби мұраны игеру саласында жіберген қате-кемшіліктер, артық-кем пікірлер 20-30 жылдарда кімде болса да кеп болғандығын санаттан шығарып тастауға тағы болмайды. Соның ішінде Абай туралы ой-пікірлердің кереғар болғандығы әмбеге аян.
20-жылдардағы қалың айтыс-тартыста кебіртек әңгіме болған бір сала - оқып-үйрену мәселесі. Алаш оқығандары кебіне кеп Абай мен Мағжанды ақын-жазушыларға ұстаз, үлгі мектебі ретінде әдейі ұшындыра керсетіп келді, жазды. Идея дұрыс болғанымен, басыбайлы шәкірт болуды қаламағандар аз емес. С. Мұқанов айтыс екпінімен «ұлтшылдардың, кейбір ұлтшылдыққа бейімдердің алдымызға үлгі ал деп тарта беретіні қазақ ұлтшылдарының шығармалары. Ұлтшыл не еңбекшіл деп бөлмей алғанда, жалпы қазақ әдебиеті езінен езі үлгі алатын дәуірге жеткен жоқ» (Өсу жолдарымыз. -А., 1960, 50-б.)деген қате тұжырым жасап, сынның астында қалған болатын. Осы әңгіменің бір шеті Сәкенге де тиіп жатты. Смағүл Садуақасов «Ұлт театры туралы» мақалаларын 1926 ж. жеке кітап етіп шығарғанда Сәкен оған пікір айтты, сез арасында «Смағүлдің «Секен жазғандарын түзете берсін» деген ақылын рахмет айтып қарсы аламын. Бірақ бір алмайтын жерім, Смағүлдің «сез шеберлігін Абай мен Мағжаннан үйрен» деген ақылын тұтас ала алмаймын.
Үйренуден қашпаймын. Бірақ дұрыс үйретушілерден үйренеміз деймін. Абайды былай қоя тұрайын. Әрине, кей ретте Абайдан үйрену дұрыс» деп табады да, Мағжанға келгенде ерін мойнынан алып тулайды. Өйткені оның орыс оқытушылары Бат. Европаға қашып кеткенінің үстіне «Мағжан «шебер сөздің» молдасы болса, Бөкейханов пен Шоқаев шебер саясаттың молдалары ғой... Осылай болған соң, бұлардың медресесінен мен сірә оқи алмайтын шығармын» деуін психол. жағынан түсінуге әбден болады. Жалпы түсінігінде оқып-үйренуден безбейтіндігі анық байқалып, Мағжанға мұрит болуды ақындық намысы қаламағандығын анық көреміз. Сәкен еш уақытта өз ойын бүркемелеп айтқан пенде емес. Бәрі де ашық, анық. Оның күштілігі де, осалдығы да осында.
1927 ж. Сәкеннің «Қазақтың көркем әдебиеті туралы» деген мақаласы шықты. Оның «Қазақ әдебиеті қалай туып, қалай өсіп, кімнен үлгі алып келеді» деген тарауында 1924 ж. жасаған баяндамасының алыс жаңғырығы жүр. Әсіресе «1905 жылғы төңкеріс дүмпуімен қазақ әдебиеті аздап болса да ұлтшылдық рухымен өсе бастады. Үлгісі енді мүлде ноғай мен орыс әдебиеті болды» деп білді де, «Орысқа алдымен жанасқан қазақтың билері, ақсүйек дінділері болғандықтан, орыс әдебиетінен, ең алдымен, Абай тәрізділер нұсқа алған. Қазіргі қазақ әдебиетінің үлгісі - орыстікі» деп шорт кеседі. Әрине, бүл пікірді бірден қабылдай қою қиын, алайда, әдебиетінің кәсіпкерлік жолға шығуын айтып отырса, онда бұл тұжырымға тарихи сабақтастықты ескеріп, ойлана қараудың артықтығы бола қоймас. Ал Абайдың айналып өтуге болмайтын үлкен тұлға екені осыдан да анық көрінеді.
Дарынды дарынның танып, мойындауы әншейінді процесс емес. Л. Н. Толстойдың И. С. Тургенев пен У. Шекспирді, Ф. М. Достоевскийдің Толстойды жазушы деп танымауы сияқты жайлар әдебиет тарихында жиі кездеседі. Оның шет жағасы Абайдың Бұхар, Дулат, Шортанбайлар, Сәкеннің Мағжан жөніндегі лебіздерінен қылаң беретіндігі осыдан. Бұған дәуір идеологиясы араласып, таным-біліктің ұйқы-тұйқысын шығарып жатса, артық-кемді айтылған ой-пікірлерге түсіне қарау жөн болмақ. Айрықша желдете, ажарландыра айтпағанымен, Сәкеннің «қазақ ақындарының ішінде Абайдан елеңге шебері жоқ» деген түсінігі дәуірдің ұйтқи соққан дауылдарында өзгерген жоқ. Сондықтан Сәкеннің Абайға деген ұлы махаббаты жаңашылдық рухтан, реформаторлық ізденістен табылып, қазақ әдебиетіне олжа сұлуы тарихи сабақтастықтың құнарлығына дәлел болары сезсіз.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан ақындары Санат:Қазақстан саясаткерлері Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан премьер-министрлері
Барлен
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7549 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1221,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Подоцит
Подоцит (podocytus, podos - аяқ, kytos - жасуша) — бүйрек денешігі қапшығының ішкі қабатын құрайтын, аяқша тәрізді өсінділері арқылы бір-бірімен байланысып жататын бірқабатта орналасқан жалпақ эпителий жасушасы. Подоцит бүйрек денешігіндегі алғашқы зәрді бөлуге қатысады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Ақсан (ауыл)
Ақсан — Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы ауыл, Ақсан ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 438 адам (206 ер адам және 232 әйел адам) болса, 2009 жылы 329 адамды (166 ер адам және 163 әйел адам) құрады.
Жекешелендіру қоры
Жекешелендіру қоры - жекешелендіруді қаржыландырудың мақсатты көзі, ол мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындарда құрылып, қызметкерлердің жеке бетесептері бойынша бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Киченица (Разград облысы)
Киченица (Киченица) — Болгариядағы ауыл. Разград облысына қарасты Разград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 890 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7243. Телефон коды — 08325. ЕКАТТЕ коды — 37109.
Ремштедт
Ремштедт (Remstädt) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Гота ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 950 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 67 056. Муниципалитеттің басшысы — Эфа-Мари Шухардт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Болотное (Уруна тармағы)
Болотное — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уруна өзенінің оң жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ақ бұзау
Ақ бұзау - қазақ балаларының ұлттық ойыны. Көп бала жиылып ойнайды. Бүкіл балалар етпетінен жерге жатып, бір бала жатқан балалардың үстіне шығып тұрады. Сонда астындағы бала: «Бұл кім-ау?» - дейді. Сонда әлгі бала: «Сеңгірбай пұшықпын» - дейді. «Нең жоқ?» - дейді. «Ақ бұзауым жоқ» - деп жауап береді. Ол: «Ақ бұзауымды көрдің бе?» - дейді. «Жоқ, көрмесем де азан қашырсаң тауып берейін», - дейді. Сонда, азан шақырады: Аллаху әкбар, Аллаху әкбар, Аяқ сала, аяқ пәле, — дейді. Сонда, әлгі балалар «ақ бұзауыңды мен жедім» деп қашады, «Сеңгірбай пұшық» куады. Балалар амал қылып, бұзауым жоғалтқан «Сеңгірбай пұшыққа» «мынау бұзауыңның басы» деп, болмаса аяғы деп бірнәрсе әкеп береді. Ол алып кетіп қалады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Розен (Португалия)
Розен (Португалия) (Rosem) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Марку-де-Канавезеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Зайып Ақыпұлы
Зайып Ақыпұлы - (1878, Қытай, Алтай өңірі – 1939, Гималай тауындағы Нақша деген жерде) – қытай қазақтары арасынан шыққан қоғам қайраткері, Абақ керейдің жәнтекей руының тәйжісі. 1935 жылы тамыз айында Баркөлдегі жергілікті өкімет органының басшысы Шэн Ши Сайдің озбыр әрекетіне қарсы шығады. Қытай әскерлері наразылық білдірген қазақтар көтерілісін қарудың күшімен басып тастады. Оларға төтеп бере алмаған Зайып тәйжі 1936 жылы тамыз айында 5 мың адамды бастап, Гансуге қарай көшеді. 1937 жылы қыркүйекте қытай әскерлерінің шабуылынан бас сауғалаған 233 отбасы, 1165 адам Гансудың Уркин-Иырка қаласын келіп паналайды. 1938 жылы шілдеде Зайып тәйжі Қытайдың солтүстік-батыс ауданының билеушісі генерал Ма Буфаңнан қазақтардың Уркин-Иырка, Доламан, Соха және Сур өңірлерін қоныстануына рұқсат алады. Бірақ бұл жерде де дүнген әскерлері тарапынан қысымшылық көріп, мал-мүлкі талан-таражға түскен қазақтарды бастап Зайып 1939 жылы Кунлун тауын асып, Тибетке өтуге мәжбүр болады. Гималай тауының қатаң ауа-райы әлсіреткен қазақтар соңынан қуған жаумен 2 күн бойы кескілескен шайқас жүргізеді. Зайып тәйжі ауылы тағы да қаша көшіп, 20 күннен соң Тибеттегі Нақша деген жерге келіп, жергілікті билеуші Лыхасадан пана сұрайды. Бұл жерден де қолдау таппаған қазақтар Үндістанға бет алады. Соңына түскен таңғыт әскерлерінен қашып, Гималайдың шың-құзы мен биік шатқалдары арқылы өткен қазақ көші жол-жөнекей түрлі дертке шалдығып, мал-жаны шығынға ұшырайды. Көшке бас-көз болуды Елісқан мен баласы Оспанға тапсырып, Зайып тәйжі жолда ыс ауруынан көз жұмады. Зайыптың ұрпақтары қазір Түркияда тұрады.
Итапикуру
Итапикуру (Itapicuru) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Рибейра-ду-Помбал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 29 112 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 550,83 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1728 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Ар-Рази
ар-Рази , Ф а х р ә д -Д и н  А б д о л л а  б. М ұ х а м м е д (1149 - 1209) - ашарит каламының көрнекті өкілі. Рейде туған. Шафиға фикһ, усул әл-фикһ және қалам саласында өз әкесінің және әл-Камал ас-Симнанидің басшылығымен білім алды, ал философиялық ғылымдар бойынша Мәжит әд-Дин әл-Жилиден дәріс алды. ар-Рази Орта Шығыс қалаларын ұзақ уақыт аралап, Гүр әулеті сұлтандары мен Хорезм шаһтарының сарайларында қызмет атқарды. Өмірінің соңғы жылдарын Гератта еткізді. ар-Рази өзін ислам діні қағидаларын бұзушы деп айыптаған Мутазила, Ханбал, Исмаил, әсіресе Каррамшылармен күрес жүргізді. Аңызға қарағанда ар-Разиге солардың нұсқауымен у берілген. Орта ғасырлар деректеріне қарағанда ақырына  қарай ол каламнан бас тартқан. ар-Рази өзінің идеялық дұшпандарына қарсы күресте белсенділігімен және қаталдығымен белгілі болды. Оның қызметінің едәуір бөлігі осы күреске арналды да, өз кезегінде  қатты  қарсылыққа  ұшырады. Дәлірек айтқанда оның қалам мен пәлсафаны жақындастырмақ болған әрекеттері үлкен наразылық тудырып, мұсылман дәстүрінде оған еркін ойлы адам деген атақ тағылды. ар-Рази пәлсафа жөніндегі әл-Ғазали ұстаған бағытқа  қарсы шықты. Аз-Замахшаридің Мутазила әулеті (тафсиріне) жауап ретінде шығарылған, аяқталмай қалған атақты Мафатих әл-ғайб тафсирінің авторы. Мұсылман әлемінде бұл афсирді әдеттегі дәстүрлі түсініктемелерден рационализм бағытына  қарай біраз бұрмаланған деп есептейді.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Кіші Коптанка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ресей мемлекеттік көне актілер архиві
Ресей мемлекеттік көне актілер архиві — Ресей Федерациясындағы көне құжаттар жинақталған тарихи мұрағаттық ғылыми мекеме. Мәскеу қ-нда орналасқан. Сыртқы істер мин-нің Мәскеудегі Бас архивінің (1724 жылдан жұмыс істеген), Әділет мин-нің Мәскеудегі архивінің (1852 ж. құрылған), Мемлекеттік архивтің (1834 ж. құрылған), Мәскеудегі императорлық сарай архивінің (1869 ж. құрылған) және бірқатар шіркеулер мен монастырьлар архивтерінің біріктірілуі негізінде 1925 ж. құрылған. Алғашында РКФСР Орт. тарих архивінің ескі құжаттарды сақтайтын бөлімі, 1931 ж. Феодалдық-басыбайлылық дәуірдің мемл. архиві, 1941 ж. Орт. көне актілер архиві, 1993 ж. РМКАА аталды. Онда 11 ғ-дан 19 ғ-ға дейінгі кезеңге қатысты 4 млн-ға жуық істі құрайтын құжаттар жинақталған. Бұл құжаттардың басым көпшілігі патшалық Ресейдің ішкі және сыртқы саясатына, православ. шіркеулердің қызметіне, мәдени өміріне қатысты. Олардың арасында орыс патшасы Феодор Ивановичтің 1595 ж. Тәуекел ханға жолдаған грамотасы, Сібір губернаторы М.П. Гагариннің 1716 ж. қазақ билеушілеріне қалмақтарға қарсы бірлесіп күресу жөніндегі ұсынысы, 1718 ж. Іайып ханның Петр І-ге жолдаған хаты, 1741 ж. Әбілқайыр хан мен Сібір губернаторы П.Бутурлиннің тұтқындар алмасу жөнінде жүргізген келісімі, 1758 ж. Абылай сұлтанның Сібір шекарасына шабуыл жасау ниеті туралы Сібір губернаторы В.Соймоновтың орт. билік орындарына түсірген мәлімдемесі, Орынбор губернаторы И.А. Рейндроптың 1772 ж. Жайық казактарының көтерілуіне байланысты Нұралы ханға жіберген үндеухаты, т.б. көптеген құжаттар бар. Архив қорларының құжаттары 17 — 18 ғ-лар кезіндегі қазақ-орыс, қазақ-қалмақ, қазақ-башқұрт, қазақ-татар қарым-қатынасын, қазақтардың Орт. Азиядағы Қоқан, Хиуа хандықтарымен, Бұхар әмірлігімен және Шығ. Түркістанмен жүргізген сауда байланыстарын зерттеуде маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Ресей мұрағаттары
NGC 6233
NGC 6233 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1880 жылы 12 шілдеде Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6233 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 59086, UGC 10573, MCG 4-40-2, ZWG 139.7, NPM1G +23.0434.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Жекешелендіру чегі
Жекешелендіру чегі - иеленушінің өтеусіз бөлінетін меншіктегі үлеске құқығы туралы мемлекеттік куәлік.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Николай Степанович Калачев
Николай Степанович Калачев (20 маусым 1908, Алматы облысы, Сарқант қаласы – 7 шілде, 1974, Алматы қаласы) – техника ғылымдарының докторы (1966), профессор (1968).
Ғылыми еңбектері
Оның негізгі ғылыми еңбектері су энергетикалық кадастрларды жасау тәсілдеріне арналған.
Марапаттары
«Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:20 маусымда туғандар Санат:1908 жылы туғандар Санат:Сарқантта туғандар Санат:7 шілдеде қайтыс болғандар Санат:1974 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Қазақ энергетика ғылыми-зерттеу институтының профессорлары Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация комитеті (2004- )
ҚР Президентінің﻿ 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес ҚР Үкіметінің 2004 ж. 28 қазандағы қаулысымен комитет ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің қайта құрыуының нәтижесінде құрылды, оған қайта құрылған комитеттің фармацевтика және медицина өнеркәсібін реттеуден басқа функциялары берілді. Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің аумақтық бөлімшелері де министрліктің Фармация комитетінің аумақтық бөлімшелері болып қайта ұйымдастырылды.
ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы қаулысымен комитет туралы ереже және оның құрылымы бекітілді. Комитет ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің құзіреті шегінде дәрілік заттар айналымы саласындағы бақылау-қадағалау және іске асыру функцияларын, сондай-ақ салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ведомствосы болып табылады.
Комитеттің негізгі міндеттері дәрілік заттар айналымы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру, дәрілік заттардың (медициналық техника мен медициналық мақсаттағы бұйымды қоса алғанда) қауіпсіздігін, тиімділігі мен сапасын қамтамасыз ету, дәрілік заттар айналымы саласында ғылым, техника және әлемдік тәжірибе жетістіктерін пайдалану болып табылады. Комитеттің аумақтық бөлімшелері бар.
Комитеттің құрылымы: басшылық; фармацевтикалық бақылау басқармасы; фармацевтикалық қызметті бақылау және қадағалау бөлімі; дәрілік заттардың сапасын бақылау бөлімі; ұйымдастыру-талдау басқармасы; жиынтық-талдау бөлімі; дәрілік заттарды пайдалану мониторингі бөлімі
Төменгі Лебедуха
Төменгі Лебедуха — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфтюга өзенінің сол жағалауынан 149 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Янбак
Янбак — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Кирзин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 91 адамды құрады. Пошта индексі — 452377, ОКАТО коды — 80234840005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Яндельсбрунн
Яндельсбрунн (Jandelsbrunn) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Фрайунг-Графенау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3298 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 42,40 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 72 129. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Вегербауэр.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Островное (Қостанай облысы)
Островное — Қостанай облысы Сарыкөл ауданы, Сорочин ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен солтүстік-батысқа қарай 5 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 360 адам (173 ер адам және 187 әйел адам) болса, 2009 жылы 244 адамды (115 ер адам, 129 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Сарыкөл ауданы елді мекендері
Амалака
Амалака - шикхарасы бар солтүстік үнділік храмның қабыстырылған, қырлы да жалпақ барабан формалы (су лилиясының ұрығын бейнелейтін) соңғы бөлігінің аты.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Келіншек шөп
Тікенді келіншек шөп|right|thumb Keліншек шөп (Chaetolimon setiferum) — корғасын шөп тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік түрі. Биіктігі 20—40 сантиметр, тамыры жуан, жапырақтары тамырын айнала қоршап, жертағандап орналасады. Олардың ішкі орамы (жазғысы) етженді, жалпақ, кейде дөңгелек тобе тәрізді, ал көктемдегі жапырағының сыртқы орамы — жұмсақ, жұқа, тез қурап қалады. Гүлсидамының саны 2—12 тік, сынғыш келеді. Гүлшоғыры бір не екі гүлді масақ. Гүлінің күлтесі — ірі, желегі негізінен бос орналасады. Түбінде ғана біріккен, ақшыл қызыл түсті. Тостағаншасының ұзындығы 12—14 милиметр, түтік тәрізді. Сәуір—маусымда жемістенеді. Оңтүстік Түркістанда, Қызылқұмда сазды, тастақты, жусанды-эфемерлі шөлдерде, аласа таулардың бөктерлерінде кездеседі.
Қарасай Сариев
Сариев Қарасай - шаруашылық басшысы, Социалдық Еңбек Ері (1948).
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Үлкен Куют
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сенокоска
Сенокоска — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің сол жағалауынан 205 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Кемерово қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Карлтон (Миннесота)
Карлтон (Carlton) — Миннесота штатының Carlton округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 862 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-10018.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Иппекур
Иппекур (Ippécourt) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,62 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55251, пошта индексі — 55220.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
IC 2100
IC 2100 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2100 Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Бенвиль (Франция)
Бенвиль (Besneville) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Манш департаментінде орналасқан. Шербур-Октвиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 50049, пошта индексі — 50390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 664 адамды құрады. Халық тығыздығы — 36,34 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Манш департаментінің коммуналары
Доровица (Ровров тармағы)
Доровица — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Роврова өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Қатынас құрудың резидентті әдісі
Қатынас құрудың резидентті әдісі (Резидентный метод доступа; resident access method) — қатынас құру әдісінің бағдарламасы томда мәліметтермен бірге сақталады.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ресей мемлекеттік тарихи архиві
Дереккөздер
Санат:Ресей мұрағаттары
Унтертиллиах
Унтертиллиах (Untertilliach) — Аустриядағы коммуна. Тироль федералды жеріне қарасты Лиенц округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 272 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 36.3 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — LZ, ресми идентификациялық коды — 7 07 33.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Роберт Мёслер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тироль елді мекендері
NGC 1777
NGC 1777 — Mensa шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 11 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1777 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 33-SC1, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Mensa (шоқжұлдыз)
Мото-Тяха
Мото-Тяха — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вать-Еган өзенінің сол жағалауынан 136 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Итапитанга
Итапитанга (Itapitanga) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 315 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 410,422 км² шамасында. Халық тығыздығы — 25,1 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Ақ бұйрықты өлім
Ақ бұйрықты өлім - кездейсоқ опат жағдайда емес, жасы жетіп қартайып, өз ажалынан болған қаза. Діни сенім бойынша Алланың бұйрығымен болған, жөнімен келген қаза. Өз ажалымен қайтыс болған «асарын асап, жасарын жасап», артына жақсы өсиет және үлгі-өнеге қалдырып, атаукере, имансуын ішіп, бала-шаға, туыс-туғандарының алдында армансыз көз жұмған жандарга «ақ бүйрықты өлім бұйырған екен» дейді. Яғни ел-жұрт, ауыл-аймағы ішінде құдайдың жіберген ажалы жетіп, дәм-тузы таусылып өлген өлім дегенді білдіреді. Ел аузында өлімнің бұл түрі ақ өлім деп те аталады: Ер жігіт ақ өліммен өлгенінде, Сыз төсек қара жерге көмгенінде. Жалғыз-ақ сорлы ананы аяймын мен, Ойға алып жақындарын тергенімде. (С.Сейфуллин).
Ақ бұйрықты өлім немесе ақ өлім деген сөз орамдары әдеби сөз қолданыстарында жиі ұшырасады. Мысалы, кеселді жалқау, қылжақбас, әзір тамақ, әзір ас болып жүріп тірімін деме, онан да Алла берген ақ бұйрықты өлімнің өзі артъық (Абай).
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Отданум
Отданум — Индонезиядағы халық (Калимантан аралының орталық бөлігінде, оңтүстікке және батысқа қарай ағып жатқан өзендердің жоғарғы ағысында). Олар 4 тайпалық топқа бөлінеді: дохой, табахой, пананджой және сиан. Жалпы саны 50 мың адам.
Тілі
Тілі – отданум тілі, диалектілері бар.
Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі католиктер.
Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, ямс, таро, тамыр жемістер және түйнектер, көкөністер мен жемістер де өсіріледі). Олар ит, шошқа, тауық ұстайды. Балық аулау, алтын өндіру, аңшылық және терушілік қосалқы рөл атқарады. Айырбас және сауда үшін ротан бұйымдары, блиндаждық қайықтар және алтын қолданылады. Ұсталық және қарабайыр металлургия дамыған.
Өмір салты
Ауылдық қоғамдастықты староста басқарады. Шағын отбасы басым. Дәстүрлі неке қонысы матрилокалды, қазіргі заманғы отданумдар — билокалды.
Дәстүрлі қоныстары - қадаларда орналасқан ұзын үй (бетанг) болған, қазір олар бірнеше туысқан отбасыларға арналған жер үсті құрылымымен ауыстырылуда.
Вукан (Перник облысы)
Вукан (Вукан) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Трын қауымының құрамына кіреді.
Отданум
Дереккөздер
Санат:Индонезия этникалық топтары