cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сен-Женес-де-Ломбо
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Дию
Дию, жін, пері (جن ǧinn, singular جني ''ǧinnīпарсы - жын, пері) - мифтік кейіпкер.
Денелі, күшті, сиқырлы жан иесі түрінде бейнеленеді. Иесінің (бақсының, т.б.) қалауынша таңғажайып істер істейді-мыс. Дию, көбінесе, ертегілердің кейіпкері түрінде жиі кездеседі. Қазақ халқының қиял-ғажайып ертегілерінде Дию кейде Дәу деп те аталады.
Исламға дейінгі жіндер
Таяу Шығыс өңіріндегі археологиялық қазбалардан тас және басқа заттардағы суреттерде кездеседі.
Тентеньяк
Коммунаның INSEE коды — 35337, пошта индексі — 35190.
Дию
Жіндер Інжілде
Жін (جن) Жанн (الجان al-Ǧān) Мажнун (مجنون Maǧnūn) және ʾIblīs (إبلیس) сөздері аудармаларды кездеседі таныс жан немесе אוב (ob) Жанн және пері δαιμόνιον (daimónion) for ʾIblīs.
Дереккөздер
Санат:Араб мифологиясындағы мифтік жаратылыстар
Тентеньяк
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3304 адамды құрады. Халық тығыздығы — 141,2 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Броуд-пик
350px|right|Броуд-Пик Броуд-Пик ертеде «К-3» деп аталған. Ол әлемдегі ең биік таулар қатарынан 12-ші орынды иеленеді. Броуд-Пиктің шыңының биіктігі 8047 м-ді құрайды. Броуд-Пик Қарақорым тау тізбегінің оңтүстік-шығысында орналасқан. Броуд-Пик шыңына альпинистер алғаш рет 1957 жылы көтерілді. Бул тарихтағы ірі шыңдарға көтерілу оқиғаларының бірі болып табылады. Аталған тау Балтистанның Шигар алқабындағы Қарақорым таулар тізбегінде орналасқан. Көптеген альпинистер күрделі шыңдарға көтерілу алдында «К-3» шыңына өрмелеп, шынығып алуды әдетке айналдырған. Броуд-Пиктің жеке үш шыңы бар: басты шыңының биіктігі - 8047 м, орталық шыңы - 8016 м, солтүстік шыңының биіктігі — 7550 м. Аталған тау Пәкістан мен Қытай шекарасында орналасқан. Броуд-Пикті жергілікті тұрғындар «Файчан Кангри» деп атайды 1954 жылы тауға көтерілуге талпыныс жасаған Карл Герлигкоффердің саяхаты тұман мен аяздың салдарынан сәтсіз аяқталды. 1957 жылы 9 маусымда Фриц Винтерстеллер, Маркус Шмак, Курт Димбергер және Герман Буль - Броуд-Пикке алғаш рет көтерілген. Броуд-Пикке саяхатшылар көп келеді. Броуд-Пик Қарақорым тау тізбегіндегі биіктігі жағынан З-ші шың болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Пәкістан Санат:Азия географиясы
Кенжеқыз Сүйімбаева
Кенжеқыз Сүйімбаева (1913, Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы – 1994) – еңбек ардагері. 1942 – 48 жылы Таушық ауданында ауданы әлеуметтік қорғау бөлімінің меңгерушісі, халық депутаттары ауданы кеңесінде партбюро нұсқаушысы, ауданы тұтынушылар қоғамының қызметкері, 1948 – 63 жылы ауданы мәдениет үйінің директоры, 1963 – 73 жылы Таушық аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, 1973 – 76 жылы ауданы дезинфекция мекемесінде басшы болды. «Ерен еңбегі үшін», «Жеңіс» (1946), т.б. медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1913 жылы туғандар
Рябковка
Рябковка — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Омь өзенінің оң жағалауынан 877 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Омь. Өзен саласы — Омь, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Чуково (Габрово облысы)
Чуково (Чуково) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Дряново қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5370. Телефон коды — 06720. ЕКАТТЕ коды — 81726.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Иарас
Иарас (Iaras) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Бауру мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Аваре экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3718 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 401,371 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1990 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
NGC 3511
NGC 3511 — Crater шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 21 желтоқсанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3511 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33385, ESO 502-13, MCG -4-26-20, UGCA 223, IRAS11009-2248.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Crater (шоқжұлдыз)
Жекеше зат есімдер
Жекеше зат есімдер— тек жекеше формада қолданылатын зат есімдер. Бұған деректі ұғымы бар күл, қар, үн, қаймақ, жүн; дерексіз ұғымдағы азаттық, сұлулық, бейбітшілік, қоғамдық және жалқы есімдер: Қазақстан, Алматы, Семей, Ӏле, Шу, Алтай, Алатау т.б. жатады.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Дольянова
Дольянова (Dolianova) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8223 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 94,31 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 84,6 км² шамасында. Пошта индексі — 09041.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pantaleo e san Biagio.
Сарышұнақтар
Сарышұнақтар (Spermophilus) — кеміргіштер отряды, тиіндер тұқымдасының бір туысы.Қазақстанда далалық аймақтар мен шөл, шөлейтті аудандарды мекендейтін 6 түрі (зорман, ұзынқұйрық сарышұнақ, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, кіші сарышұнақ және реликт сарышұнақ) бар.
Бұлардың тұрқы 14 — 40 см, құйрығының ұзындығы 4 — 25 см, салм. 100 — 150 г.
Жалпы түсі — сарғыш-сұр, жотасы қоңырқай тартқан, жүні жұмсақ, қалың. Құлақ қалқаны кішкентай, көзі үлкен, алдыңғы аяғы төрт саусақты, артқы аяғынан қысқалау, артқы аяғы бес саусақты. Жоғарғы жақ сүйегінің оң жағында да, сол жағында да 5 азу тісі, төменгі жағында 4 азу тісі болады. Тіршілік әрекеті көбінесе күндіз басталады, ін қазады.
Жылына 6 — 9 ай ұйықтайды. Шөптесін өсімдіктермен, кейде жәндіктермен қоректенеді. Жылына 1 рет көбейіп, 2-ден 14-ке дейін ұрпақ әкеледі. 5 — 6 жыл тіршілік етеді.
Дереккөздер
Санат:Сарышұнақтар Санат:1825 жылы зерттелген жануарлар Санат:Кеміргіштер
Жас грамматизм
Жас грамматизм — 19 ғасырда 70 жылдарында Германияда салыстырмалы-тарихи тіл біліміне қарсы пайда болған Еуропа тіл біліміндегі бағыт.
Оның басты өкілдері А. Лескин, Г. Остроф, К. Бругман, Б. Дельбрюк, Г. Пауль (Лейпциг мектебінен), И. Шмидт, В. Щульце (Берлин мектебінен), С. Бугге, К. Вернер (Скандинавия елдерінен). Жас грамматизм терминін Лейпциг мектебіне байланысты алғаш қолданған ф. Царнке. Жас грамматизм көзқарастарын әр түрлі кезеңде Ф. де Соссюр, ф. ф. Фортунатов, В. Томсен т.б. ғалымдар қолдаған. Жас грамматизм халықтың ұлттық "рухына" негізделген тілдің ішкі формасы туралы В. фон Гумбольдт ілімін; тілдің тарихқа дейінгі дамуы Және тарихи дәуірдегі кері кетуі, құлдырауы туралы және тіл дамуындағы алғашқы аморфты құбылыстан жалғамалы жүйе арқылы флективті құрылысқа дейінгі біртұтас глоттогониялық процесс туралы А.Шлейхер ілімін жоққа шығарды. Ж. тіл үзіліссіз дамиды дей отырып, тілді жеке адамдардың психофизиологиялық әрекетінің жемісі деп түсіндірді. Тіл білімінің мақсаты — өлі немесе жазба тілдерді зерттеу емес, жеке адамдардың сөйлеу әрекетін зерттеу деген теріс пікірде болды. Жас грамматизм тілдің дамуы мен қызметін айқындайтын негізгі тірек ретінде өзгермейтін фонетикалық заңдар мен аналогия заңына сүйенуді ұсынды. 20 ғасыр басында жас грамматизм ілімінің осы сияқты әлсіз жақтары айқындалып, оны әр түрлі позицияда А. Мейе, Г. Шухардт, И. А. Бодуэн де Куртенэ т. б. сынады. Дегенмен, жас грамматизм Үнді Еуропа тілдері бойынша орасан мол материал жинастырып, тіл білімінің теориялық жағынан жетіле түсуіне, диалектология, лингвистикалық география, эксперименталды фонетика ғылымдарының дамуына ықпал етті.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Нюньга
Нюньга — Ресейдегі өзен. Мәскеу облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Серая өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ногинск қаласынан Орехово-Зуево қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Паравы-Яга
Паравы-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Талота-Яга өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Михаил Павлович Фролов
Михаил Павлович Фролов  (27.9.1916, Ресей, Алтай өлкесі, Поспелиха поселкесі - 9.11.1991, Украина, Ялта қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, танк ротасының командирі. Орыс. Алматы қаласында орта мектепті оқып, 1939 жылы Барнаул педагогикалық институтын бітірген. Орта мектептің директоры болған. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1941 жылдың маусымында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы Сталинград танк училищесін бітірді. Осы жылдың жазында, неміс-фашист басқыншыларына қарсы Курск және Орел қалалары түбінде ұрысқа қатысты. Воронеж майданының әскерлері Белгородқа және Харьковтың солтүстік-батысы мен Сумы қаласының оңтүстік-батысына қарай шабуылды өрістетті. Фроловтың танк ротасы 10-танк корпусы 178-танк бригадасының жаяу әскерлерімен өзара қимыл біріктіре отырып, Гапоновқа мен Братск елді мекендері үшін ұрыстар жүргізді. 14 тамызда жаудың 1 батальоны 25 танк пен өздігінен жүретін 6	зеңбірекке тосқауыл жасап, 3 артиллерия батареясынан оқ атып, танк бөлімінің жауынгерлік сапына қарсылап қойды. Осы ұрыста Фролов өзінің «отыз төртіншісімен» шебер айла-амал қолдана отырып, жаудың танкісін, 7-Т6 ауыр танкісін, 8 автокөлігін өртеп, 7 зеңбірегін шынжыр табанымен жойды. Соңғы ұрысты тойтарар кезінде ержүрек танкист қатты жараланды. Осы жасаған ерліктері үшін Фроловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (10.1.1944 ). 2-рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1916 жылы туғандар Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Каштелу-Родригу
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 469 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27,52 км² шамасында. Халық тығыздығы — 17 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Ханс-Йорг Шварценбек
Ханс-Георг Шварценбек (Hans-Georg Schwarzenbeck; 3 сәуір 1948 жыл ) — германиялық футболшы, 1972 жылғы Еуропа чемпионы, 1974 жылғы әлем чемпионы.
Бүкіл карьерасында "Бавария" клубында ойнаған.
Халықаралық
ГФР құрамасы
Сілтемелер
Санат:Мюнхенде туғандар Санат:Германия футболшылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бавария ФК ойыншылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Допты хоккей әлем чемпионаты 2010
Допты хоккейден әлем чемпионаты 2010 жылы Мәскеуде өтеді.
«А» тобы
24 қаңтар Ресей – Қазақстан (4-1, 14-2), Швеция – Финляндия (8-1, 3-0), АҚШ – Норвегия (2-2, 5-10) 25 қаңтар Қазақстан – Норвегия, Швеция – АҚШ, Ресей – Финляндия 26 қаңтар АҚШ – Финляндия, Швеция – Қазақстан, Ресей – Норвегия 27 қаңтар Швеция – Норвегия, Финляндия – Қазақстан, АҚШ – Ресей 28 қаңтар АҚШ – Қазақстан, Финляндия – Норвегия, Ресей – Швеция 30 қаңтар .«А» тобында қалу үшін өткізілетін кездесу: А6 – В1. Жартылай финал. А1 – А4 және А2 – А3. 31 қаңтар. Финал және қола жүлде үшін матч
«В» тобы
24 қаңтар Голландия – Венгрия, Канада – Латвия 25 қаңтар Голландия – Канада, Венгрия – Моңғолия 26 қаңтар Моңғолия – Канада, Латвия – Голландия 27 қаңтар Канада – Венгрия, Моңғолия – Латвия 28 қаңтар Голландия – Моңғолия, Латвия – Венгрия 30 қаңтар плей-офф.
Қазақстан құрамасы
Қазақстан құрамасының бас бапкері Александр Ионкин бұрыннан ойнап жүрген хоккейшілерге сенім артып отыр. Тек биыл жаңадан Новосібірдің «Сибсельмаш» командасынан Андрей Рейн ғана қосылды. Оралдың «Ақжайығынан» команда капитаны Владислав Новожилов пен 1990 жылғы жас ойыншы Ескендір Нұғыманов алынып отыр. Сондай-ақ Орал допты хоккейінің түлектері, қазір Архангельскінің «Воднигінде» жүрген Рауан Исалиев, Нижний Новгородтың «Стартында» ойнайтын Денис Максименко мен Леонид Бедарев те ел намысын қорғамақ. Бұдан бұрын екі мәрте әлем біріншілігінің қола жүлдегері атанған Қазақстан құрамасы 2010 жылғы додада қаңтардың 24-інде – Ресей, 25-інде – Норвегия, 26-сында – Швеция, 27-сінде – Финляндия, 28-інде АҚШ құрамасымен күш сынасады. Бұдан кейін жартылай финалға шыққандар жүлде үшін бәсекеге түседі.
Санат:Допты хоккей Санат:2010 жылғы спорт
Хальтен (Золотурн)
250px|thumb|Картада орналасуы Хальтен (Золотурн) (Halten SO) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Вассерамт округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 830 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.85 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2520, пошта индексі — 4566.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Каркась-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
2000 Жазғы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан
2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына Қазақстан атынан 130 атлет (86 ер мен 44 әйел) 17 спорт түрінен қатысқан, нәтижесінде үш алтын және төрт күміс медаль жеңіп алған.
30px Велоспорт
Винокуров күміс медаль алған дисциплинада Андрей Тетерюк 46-шы, Александр Шефер 53-ші, Сергей Яковлев 57-ші, Андрей Кивилев 73-ші болып келді.
нобай|200px|Е. Ыбрайымов 2007 жылғы маркада нобай|200px|О. Шишигина 2007 жылғы маркада
Трек, ұпай үшін жарысу, ерлер: Сергей Лаврененко (→ 20-орын)
Трек, қуалап жарысу, ерлер: Вадим Кравченко
30px Жеңіл атлетика
Ерлер, 100 метрге жүгіру: Виталий Медведев
Ерлер, 200 метрге жүгіру: Геннадий Черновол
Ерлер, 20 шақырым жүру: Валерий Борисов (→ 38-орын)
Ерлер, 50 шақырым жүру: Сергей Корепанов (→ 15-орын), Валерий Борисов (→ 25-орын)
Ерлер, таяқпен секіру: Игорь Потапович
Ерлер, үш қарғып секіру: Сергей Арзамасов, Олег Сакиркин
Ерлер, ядро лақтыру: Сергей Рубцов
Әйелдер, 100 метрге жүгіру: Виктория Ковырева
Әйелдер, 400 метрге жүгіру: Светлана Бодрицкая
Әйелдер, 100 метрге кедергілермен жүгіру: Ольга Шишигина — 12.65 (→ 1-орын)
Әйелдер, 400 метрге кедергілермен жүгіру: Наталья Торшина
Әйелдер, ұзындыққа секіру: Елена Першина, Елена Кощеева, Анна Тарасова
Әйелдер, үш қарғып секіру: Елена Парфенова, Анна Тарасова
Әйелдер, ядро лақтыру: Иоланта Ульева
Әйелдер, 20 шақырым жүру: Светлана Толстая (→ 21-орын), Елена Кузнецова (→ 40-орын), Майя Сазонова
Әйелдер, марафон: Гарифа Куку
Пуэбла-де-Гусман
Пуэбла-де-Гусман (Puebla de Guzmán) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Уэльва провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Андевало ауданында (комарка) орналасқан.
2000 Жазғы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан
30px Триатлон
Санат:Олимпиада ойындарындағы Қазақстан Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Пуэбла-де-Гусман
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3114 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 337 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 63 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Уэльва елді мекендері
Куказар
Куказар (Үлкен Куказар, Указар, Б. Указар) — Ресейдегі өзен. Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің оң жағалауынан 803 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Долгобродск су торабынан Нязепетровск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері
Валерий Алексеевич Тихоненко
Валерий Алексеевич Тихоненко (19 тамыз 1964 жыл ӨзКСР-інің Ангрен қаласында туған) — кеңес ресей баскетболшысы.
Фактілер
Бойы — 207 см. 1988 жылдан бастап КСРО еңбегі сіңген спорт шебері. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген, жаттықтырушы-оқытушы. 2011 жылдан бастап - «Астана» қазақ баскетбол клубының бас менеджері. Украин.
Әкесі - Тихоненко Алексей Михайлович, марқұм, монтажшы болып жұмыс істеген. Анасы - Тихоненко Валентина Михайловна, үй шаруасымен айналысады.
Марапаттары
Үш мәрте РФ үздік баскетболшысы ретінде мойындалған. «Достық», «Құрмет белгісі», Халықтар достығы ордендерімен; «Еңбектегі озаттығы үшін» медалімен марапатталған.
Әскери атағы - подполковник.
Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Тихоненко Виктория Львовна (1975 ж. т.). Ұлдары - Иван (1992 ж. т.), Марк(1998 ж. т.), Клим (2001 ж. т.), Глеб (2003 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар Санат:КСРО баскетболшылары Санат:Ресей баскетболшылары Санат:Қазақстан баскетболшылары Санат:19 тамызда туғандар Санат:1964 жылы туғандар Санат:КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шеберлері Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары Санат:Ангренде туғандар Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері Санат:Еңбекте үздік шыққаны үшін медалінің иегерлері Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының баскетболшылары Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының баскетболшылары Санат:Баскетболдан Еуропа чемпиондары Санат:ЦСКА БК (Алматы) ойыншылары Санат:ЦСКА БК (Мәскеу) ойыншылары Санат:Вальядолид БК ойыншылары Санат:Уникаха Малага БК ойыншылары Санат:Хуэска БК ойыншылары Санат:Арсенал БК (Тула) ойыншылары Санат:Баскетболдан Ресей жаттықтырушылары Санат:ЦСКА БК (Мәскеу) жаттықтырушылары Санат:Динамо БК (Мәскеу) жаттықтырушылары Санат:Самара БК жаттықтырушылары Санат:Баскетболдан Ресей әйелдер құрамасының жаттықтырушылары Санат:Қазақтың спорт және туризм академиясы түлектері Санат:Баскетболдан Еуропа біріншілігінің күміс жүлдегерлері Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Әбдіғаппар Әшімұлы Әшімов
Әбдіғаппар Әшімұлы Әшімов (1 қаңтар 1937 жылы, Жамбыл облысы Мойынқұм  ауданы Бірлікте туған) — ғалым. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстанға еңбегі сіңген ғылым қайраткері (1981). Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессоры.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессорлары Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Аманбек Ақайұлы
Аманбек Ақайұлы (1947 ж. т., Қазығұрт ауданы Рабат ауылы) – ғалым, биологиялық ғылым доктары. 1983 – 90 ж. Ақсу-Жабағылы қорығында қызмет етті. Бірнеше жыр жинағының авторы. Алдымен сол ауданның Қ. Әбдалиев атындағы мектебінде оқып, кейін Шымкенттегі № 12 мектеп –интернатты бітірген. 1965-70 жылдары Алматыда оқып жоғары білім алды. 1983-90 жылдары Түлкібас ауданындағы «Ақсу-жабағылы» қорығында жауапты қызметте болған. Бұданкейін «Қазығұрт» атты қордың төрағасы болды. Қазір «Жібек жолы» халықаралық қорының президенті. Аманбектің бірнеше жыр жинақтары жарық көрген. Оның «Еркеназ, Ғайып Ерен Қырық Шілтен», «Қазығұрт», «Ән арнадым халқыма» деген секілді кітаптары бар. Аманбектің танымал бірнеше әндері бар. Ол облыстық «Үклім- ай» атты өнер сайысында бас жүлдеге ие болған. Ғалым киелі Қазығұрт тауынның тарихын зерттеуге ат салысып жүр. А. Аққайұлы биология ғылымдарының докторы.
Кітаптары
«Еркеназ» «Ғайып Ерен» «Қырық Шілтен» «Қазығұрт» «Ән арнадым халқыма»
=Сыртқы сілтемелер=
Серро аконкагуа
Серро Аконкагуа - Аргентинадағы Мендоса провинциясында орналасқан шың. Серро Аконкагуа таулы аймақтың батыс бөлігіндегі ең биік шың болып табылады. 1833 жылы неміс зерттеушісі Пол Гусфельт алғаш рет шыңға көтеріліп, бұл оқиға ресми түрде тіркелген. Көптеген зерттеушілердің айтуынша, шыңның атауы ежелгі «Акон Кахуа» деген сөзден шыққан. Бұл сөз «Қарауыл тас» деген мағынаны білдіреді. Тау мен оның айналасындағы табиғи желек Аконкагуа провинциялық саябағының бір бөлігі болып табылады. Мендоса қаласындағы көптеген саяхат орталықтары Серро Аконкагуа шыңына экскурсиялар ұйымдастырады. Аконкагуа арнайы күтім мен бақылауға алынбаған. Осы немқұрайдылықтың салдарынан тауға көтерілу кезіндегі қоғамдық көлік апаттары жиі тіркеледі. Серро Аконкагуа шыңының биіктігі - 6962 м. Серро Аконкагуаны «Теко де Америка», яғни «Америка шатыры» деп те атайды. Аконкагуа «қарауыл тас» деген атпен де белгілі. Себебі бұл таудың беткейлері көп. Аталған тау 1983 жылы №4807 провинциялық заңның негізімен Аконкагуа провинциялық саябағының аумағына енгізілген. Серро Аконкагуа - Анд таулары тізбегінде бой көтерген шың.
Дереккөздер
Санат:Аргентина Санат:Оңтүстік Америка географиясы
Юхма
Юхма — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Иванов облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Елнать өзенінің сол жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сұлбалы құрал
thumb|200px|Сұлбалы құрал түрлеріthumb|left|200px|Сұлбалы құрал түрлері Сұлбалы құрал (Фасонный инструмент) — тиісті сұлбалы беттерді өңдеуге арналған сұлбалы пішіні бар кескіш құрал.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қояншөп
Құрамы
Қояншөптің 100 г – 23 ккал құрамында А, С дәрумендерінің көп мөлшері, сондай-ақ темір, калий, мырыш және жасұнық сияқты бағалы микроэлементтер бар.
Пайдасы
Жасыл қояншөп құрамындағы ерте қартаюға жол бермейтін антиоксиданттардың көп мөлшерімен танымал - мінекей, сондықтан қояншөп голливуд сұлуларының сүйікті тағамы болып табылады. Қояншөп - нәрлілігі төмен және оңай сіңірілетін көкөніс. Құрамында балалардың туа біткен ақауларымен, шаршау және жүрек ауруы кезінде күресуге көмектесетін фолий қышқылы бар.
Толық сорғытқыш!
Қояншөп табиғи несеп айдағыш құрал болып табылады, бактериальді індетті және несеп шығару жолдарын емдеуде көмектеседі. Осындай қасиеттерінің арқасында, сондай-ақ іскендікті емдеуде де қолданылады.
Көкөністі үштүс
Сатылымда жасыл, ақшыл-күлгін және ақ қояншөп кездеседі. Бұл өсімдіктің бір түрі, бірақ әр түрлі жарықтандыруда өсірілген. Жасыл қояншөп ашық күн көзінде өседі, ағы - жер астында өседі, ал күлгінге жарыққа шығуға аз ғана рұқсат етіледі.
Дереккөздер
Санат:Қасқыржемдер Санат:Тұрмыс Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Көкөністер
Жекеше форма
Жекеше форма— заттың даралығын немесе жеке қолданылатынын білдіретін категориалдық форма, Мысалы, үй, дала. Көпше форма.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Түрген шатқалы
Түрген шатқалы – Іле Алатауының ең ұзын әрі кең шатқалы.
Географиялық орны
Шатқал Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Түрген ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 11 км-дей, Алматы қаласынан шығысқа қарай тас жол бойымен 70 км-дей жерден басталады.
Сипаты
Түрген шатқалы Іле Алатауының басты жотасының теріскей бөктерлерінен басталып 49 км-дей созылып жатыр. Шатқалдың солтүстік-шығыс шекарасы Сарытау жотасынан басталып, қырқалар арқылы Асы үстіртінен дейін жалғасады. Қырқалар Қараш жотасынан солтүстікке қарай, жотаның оңтүстік-батыс және батыс бөктерлерін бойлай Іле аңғарына дейін созылады. Шатқалдың Теріскенсу өзенінен Батан шатқалына дейінгі бөлігі тар әрі терең, оның тереңдігі кейбір жерлерінде бір 1,5 км-ге жетеді. Түрген шатқалын Есік шатқалынан Есік сілемі бөліп жатыр.
Өсімдіктері мен жануарлар дүниесі
Шатқалда құрғақшылыққа төзімді Семенов үйеңкісі, Мушкетов түйесіңірі, жабайы өрік ағашы, Сиверс алма ағашы, қайың мен терек, қылқанжапырақтылардың түрлері, оның ішінде шырша қаулап өседі. Түргенде бұталы өсімдіктерден қарақат, бөріқарақат, таңқурай, бүлдірген, қойбүлдірген, итмұрын т.б. өседі. Жануарлардан қоян, борсық, тиын, қабан, тауешкі, қасқыр, аю және жылан мен құстың түрлерін кездестіруге болады.
Су жүйесі және сарқырамалары
Іле Алатауының мұздықтарынан бастау алатын екі ірі - Шың Түрген және Кіші Түрген өзендерінің түйіскен жерінен басталатын Түрген өзені шатқал бойымен ағып өтеді. Өзенге шатқалдың ортаңғы бөлігінде оң жағынан атауы жоқ бір тармақ келіп құяды, онда "Аюлы" (Медвежий) сарқырамасы орналасқан, ал одан төменірек сол жағында Теріскенсу өзенінің тармағы қосылады. Құбылмалы бақтақ балық шаруашылығынан жоғары, сол жағынан шағын атаусыз тағы бір тармақ келіп құяды. Шатқал бойында "Аюлы" (Медвежий), "Қайрақты", "Скалистый" және т.б. , барлығы 7 сарқырама бар.
"Аюлы" сарқырамасы (биіктігі 30 метр) жасыл шыршалар және шыңдар арасындағы бейнелі орында орналасқан. Шатқалдағы шыңдар жер сілкінісі кезінде бөлініп, мұзды кезеңге дейінгі іздерді сақтаған. “Аюлы” сарқырамасына баратын көпірден жоғары 300 метрде “сұлулық көзі” мұзды бұлақты суымен бұлақ орналасқан.
"Қайрақ" сарқырамасы орманшылықтан 3 сағаттық жерде орналасқан. Негізгі ағынның құлау биіктігі – 40 м, ал егер барлық шоңғалдарды қосса жалпы ұзындығы – 74 м. Шамамен 10 мың жыл бұрын Түрген Бозгүл өзенінің оң саласы жартастағы туннельді жарып өтіп, Іле Алатауындағы ең күшті және ерекше сарқыраманы құрады. Қайрақ сарқырамасы Іле-Қарағай шатқалындағы Іле Алатауы тау сілемінің солтүстік беткейінде орналасқан. Сарқырама теңіз деңгейінен 2130 м биіктікте орналасқан. Су құлауының биіктігі шамамен 55 метр, рапидтермен - 74 м. Биіктігі бойынша Солтүстік Америкадағы әйгілі Ниагара сарқырамасынан (53) асады. Сарқыраманың атауы кездейсоқ емес. Қайрақ - қазақ тілінен аударғанда, шатқалға тура жол.
Әдебиет
Санат:Алматы облысы географиясы Санат:Қазақстан шатқалдары Санат:Қазақстанның көрікті орындары
Флеккеби
Флеккеби (Fleckeby) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Рендсбург-Экернфёрде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1866 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 58 052. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Хаушильдт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Дивидендтер
Дивидендтер – акциялар, оның ішінде депозитарлық қолхаттардың базалық активтері болып табылатын акциялар бойынша төленуге жататын табыс; қордың басқарушы компаниясы пайларды сатып алған кезде олар бойынша табысты қоспағанда, пайлық инвестициялық қордың пайлары бойынша төленуге жататын табыс; заңды тұлға өз құрылтайшылары, қатысушылары арасында бөлетiн таза табыстың бiр бөлiгi; заңды тұлғаны тарату кезiнде, сондай-ақ құрылтайшы, қатысушы заңды тұлғаға қатысу үлесiн алып қойған кезде, құрылтайшының, қатысушының жарғылық капиталға салым ретiнде енгiзген мүлкiн қоспағанда, мүлiктi бөлуден түсетiн табыстар.
Грондона
Грондона (Grondona) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 525 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 20 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Sebastiano (Santo).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Бауыраяқтылар
Бауыраяқтылар немесе ұлулар   – 90000-нан астам түрі бар, көпшілігі теңіздерде, сондай-ақ тұщы сулар мен құрлықта және паразиттік тіршілік ететін түрлері де бар. Кейбіреуі тоғандарда, құрлықта тіршілік етеді. Жұмсақ денесін бақалшақ қаптаған, тұлғасы бүкіл бауыр жағын қамтитын жәндіктер бауыраяқтылар немесе ұлулар класына жатады. Аяқ бөлігі бақалшақтың астыңғы бөлігін қамтып, дененің сол бөлігімен жүретін болғандықтан, бұлар бауыраяқтылар деп аталады.
Бауыраяқтылардың дене тұрқы
Бауыраяқтылардың дене тұрқы 2—3 мм-ден бірнеше сантиметрге дейін барады. Ең ipici Hemifusus proboscidiferus, оның ұзындығы бақалшағымен қоса 60 см. Сол сияқты теңіз қояны Aplysia-ның ұзындығы — 25 см, Африкада мекендейтін құрлық үлулары Achatina да ірі ұлулар қатарына жатады.
Бұлардың бақалшағы жақсы дамыған, кейбір кезде редукцияға ұшырауы да мүмкін. Бауыраяқты моллюскалардың асимметриясы келесі белгілерімен сипатталады: оң жақ мантия комплексінің мүшелері жойылып сол жағы мүшелерінің күшті дамуы; ішкі қапшықтың немесе тұлғаның спираль тәрізді оралуы,бұл ерекшеліктері бақалшақтың спираль тәрізді оралуына байланысты.
Құрылысы мен физиологиясы
Бауыраяқтылардың дене пішіні алуан түрлі, көпшілігінің денесі ұзынша және арқа жағы томпайып шығыңқы болып келеді. Жақсы жетілген басының бауыр жағында аузы, арқа жағында 1-2 жұп қармалауышы мен жұп көздері орналасқан. Екі жұп қармалауыштың бірінші жұбы сипап сезу қызметін атқарады, ал артқы қармалауыштың үстінде көзі орналасады. Басының алдыңғы бөлігі анда-санда ұзын тұмсықша ретінде созылып тұрады.
Аяғы бұлшықетті және жорғалаушы табаны бар, ол дененің бауыр бөлімінің өсіндісі. Сондықтан да бұл ұлуларды бауыраяқтылар деп атайды. Аяғының жиырылуының нәтижесінде жануар субстрат бетінде баяу қозғалып жүреді. Әр алуан тіршілік етуіне байланысты аяғы да алуан түрлі модификацияға ұшыраған. Ең күшті өзгеріске ұшыраған жүзіп тіршілік ететін Gastropoda класының кейбір өкілдерінің аяқтары. Мысалы, қырлыаяқ-тылардың (Prosobranchia кл. тармағы) аяғы бүйірлерінен қабысып жіңішке вертикальді жүзгіш қанатқа айналған, кейде бүйір жиектерінде екі жағына есетін табанының кішкене рудименті болады. Аяқтың артқы бөлігі ұзын құйрық тәрізді тұтқаға созылады. Ал, қанатаяқтылардың (Opisthobranchia кл. тармағы) аяғының бүйірлік бөлігі күшті өсіп кетеді де, қанат тәрізді қалақша түзеді. Тұлғасы немесе ішкі қапшығы, төменгі сатыдағы бауыраяқтыларда симметриялы және жалаңашжелбезектілердікі,өкпелілердікі сияқты аяқтан айқын бөлінбеген. Ал, Gastropoda класының көпшілік түрлерінде керісінше, тұлғасы аяғының үстінде спиральді оралған қапшық түрінде бөлінген. Тұлғаның төменгі жерінде жабын қатпары немесе мантия қатпары, ал оның астында мантия комплексінің мүшелері бар мантия қуысы түзіледі. Қатпар да, мантия қуысы да тұлғаның алдыңғы және оң жағында дамыған. Мантия бақалшақты бөліп шығарады, көбінесе спиральді оралған бақалшақты түзейді. Бақалшақтың төбе жағы тұйық біткен — ол оның төбесі деп аталады, ал оған қарама-қарсы екінші ұшында тесігі (устье) орналасқан. Тесігі арқылы жануардың басы мен аяғы сыртқа шығып тұрады. Тек сирек жағдайда ғана бақалшақтарының бұрамдары бір жазыктықта жатады.Бақалшақтың спираль бұрамдары конус тәрізді (турбо-спиральді). Бұрамдарының диаметрі жануарлардың өсуіне сәйкес төбесінен қарама-қарсы тесігіне дейін үлкейеді. Әрбір жаңа түзілген ірілеу бұрамдары бұрынғыларды орап көрсетпей басады. Бұндай бақалшақтар инволютты деп аталады. Көбінесе соңғы орамдар алғашқысына жақын тұратындықтан олардың барлығы көрініп тұрады. Бауыраяқтылардың арасында бақалшақтың спиральді оралуының бағыты бойынша бақалшағы екі типті болады: үстінен қарағанда спираль, сағат тілінің бағытымен бұралса, онда мұндай бақалшақты оңға бұралған немесе дексиотропты деп атайды. Бұндай бақалшақ көпшілігінде бар. Егер, бақалшақ солға қарай бұралса, онда оны солға қарай бұралған немесе лейотропты бақалшақ деп атайды. Осьтің айналасында спираль тәрізді бұрамдары болса оны тығыз бағана немесе колонка деп атайды. Ал, бұрандалары ішкі қабырғалары арқылы бір-біріне жанаспаса, онда колонканың орнына кішкене қуыстар немесе кіндік түзіледі. Спиральді бақалшақтың кендігі сонша, ұлулар қауіпті жағдайда барлық денесін соған жинап алады. Алдыңғыжелбезектілер класс тармағының өкілдерінде аяғының артқы бөлігінің арқа жағында мүйізді немесе ізбесті қақпақшасы дамыған. Ол, моллюсканың денесі бақалшақтың ішіне кіргеннен кейін, бақалшақтың тесігін жауып тастайды.
Бауыраяқтылардың кейбір түрлерінің бақалшағы біршама қарапайым құрылысты және қалпақ тәрізді болып келеді, себебі олардың дернәсілдерінің дамуында алдымен бұралған бақалшағы пайда болады да, кейінірек ол қалпақ пішінге көшеді.
Бауыраяқтылардың бақалшағы сыртқы жұқа органикалық қабаттан (periostracum) тұрады, оның астында бақалшақ бетіне перпендикуляр орналасқан, әкті тақталардан түзілген фарфор тәрізді қабат (ostracum) жатады. Кейбір бауыраяқтыларда, мысалы Haliotis, Turbo-да жылтыр перламутр қабаты бар. Бауыраяқтылардың барлық класс тармақтарында бақалшақтың редукциясы байқалады. Редукция мынадай кезеңдер арқылы жүреді: бақалшағы жақсы жетілген, бірақ жануардың денесі жиырылғанда бақалшаққа толығымен симайды; бақалшақ одан әрі кішірейе береді де екі мантиялы қатпарлармен көмкеріледі; мантия қатпарлары бір-бірімен бақалшақтың үстінде ортаңғы сызық бойымен бірігіп кетеді, соның нәтижесінде сыртқы бақалшақ ішкі нәзік жұқа тақтаға айналады; ішкі тақталы бақалшақ жойылып, оның орнын терідегі шашылып жатқан ұсақ ізбесті денешіктер басады. Мысалы, шырыш — Arion-да, жалаңаш-желбезіктілер —Nudibranchia-да, ал бақалшақтың барлық ізі Pterotrachea ұлуларында мүлдем жойылған. Бақалшақтың жойылуы көбінесе жүзіп өмір сүретін, құрлықта және паразит бауыр-аяқтыларда байқалады, өйткені жүзу және жорғалау үшін бақалшақ кедергі жасайды, яғни олардың қажеті жоқ.
Ac қорыту жүйесі
Аузы басының алдыңғы ұшының төменгі жағында орналасқан, кейбір түрлерінде аузы ұзарып тұмсық түзеді. Ал, жыртқыш түрлерінде басының алдыңғы ұшы одан да бетер ұзарып, жиырылатын және қорегін ұстауда атыла алатын бұлшықетті тұмсықшаға айналған.
Көбінесе, төменгі сатыдағы бауыраяқтылардың қарындағы қоректік заттары іріктеліп, бауырдың тармақтары арқылы бауыр бөліктеріне өтеді де, дәл осы жерде қоректік заттарды клеткалар қоршап, клетка ішілік ас қорыту яғни фагоцитоз процесі жүреді.
Кейбір бауыраяқтылардың қарынында хрустальді бағаналар бар, олар амилаза мен целлюлоза ферменттерімен байланысқан белоктардан тұрады. Бағаналардың ұшы қарындағы сілтілі ортада біртіндеп еріп, қоректі қорытатын ферменттерді шығарады.
Қарын ары қарай жұқа ортаңғы ішекке жалғасады, ол бір немесе екі ілмек жасайды да алға қарай бағытталып артқы ішекке қосылады. Артқы ішегі тұлғаның алдыңғы ұшында немесе басының үстінде, сондай-ақ, дененің оң жағында орналасқан қылаулатқышпен аяқталады. Кейбір төменгі сатыдағы бауыраяқтылардың артқы ішегі жүрек қарыншасын жарып өтеді.
Зәр шығару жүйесі
Бауыраяқты моллюскалардың бір жұп бүйрегінен көп жағдайда тек сол жақ бүйрегі жақсы дамып сақталады. Екі бүйрегі алдыңғы желбезектілер класс тармағының төменгі сатыдағы түрлерінде бар, бірақ оның біреуі екіншісіне қарағанда нашар дамыған. Бүйрек, ол түрі өзгерген целомодукт, оның бір ұшы кірпікшелі воронка түрінде перикардия немесе целом қуысымен жалғасады да соңғы ұшымен мантия қуысына ашылады.
Республика (газет)
Республика (Орысша: Республика – деловое обозрение) немесе Голос Республики (Республика дауысы) жетісінде бір шығатын Қазақстандық орыс тілді газет. 2000-ы жылы Ирина Петрушова негізін қалаған газет — үкіметтің жемкорлығы туралы жазатын баспасоз ретінде танымал. 2005-і ж. мамыр айында газет ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің бұйрығымен жабылды. Дегенмен, газет түрлі атаулармен басылып шығуын жалғастырды. 2012-і жылдың сонында, Манғыстау оқиғаларының бір жылдығы аясында, Қазақ құқық қорғау органдары «Республика» газеті офисіне басып кірді де тінту жүргізді. Айыптау үкім шығару қорытындысы жарияланбай тұрып қайтадан оның басылуы тоқтатылды.
Бауыраяқтылар
Тыныс алу жүйесі
Бауыраяқтылардың көпшілігі желбезекпен тыныс алады. Алғашқы немесе нағыз желбезектер — ктенидиялар жұп мүше ретінде мантия қуысында орналасады. Құрылысы бүйіржүйкелілердікі сияқты. Көптеген түрлерінде ол бос ұшына қарай сүйірленген созыңқы қос қауырсынды өсінді түрінде болады. Әрбір ктенидия екі қатар күлтелі осьтік жалпайған бағанадан тұрады. Сонымен қатар, ктенидияда ерекше сезім мүшесі — осфрадиялары бар. Алғашқысында ктенидиялар бір жұп болады, бірақ бауыраяқтылар денесінің оң жағы дамымай қалуына байланысты оң жақ ктенидия семіп, жансызданып қалады. Мысалы, кейбір алдыңғыжелбезектілерде ол сол жақтағыдан әлде қайда кіші болады (Haliobis). Жоғарғы сатыдағы бауыраяқ-тылардың желбезегі біреу болып дамиды, себебі қос қауырсынды желбезектің бір жағы мантия қабырғасына жабысып кетеді де бір қауырсындыға айналады. Gastropoda класының әрбір класс тармағындағы өкілдерінің желбезектері жойылып, екінші реттік тыныс алу мүшелерімен ауыстырылған. Бұл жағдайда суда тіршілік ететін бауыраяқтылардың денесінің әр түрлі жерлерінде алуан түрлі өсінділер өсуі мүмкін, олар физиологиясы жағынан ктенидияға ұқсас. Осы түзіндінің барлығы екінші реттік немесе адаптивті желбезектер деп аталады.
Республика (газет)
Тарихы
Ресейлік журналист Ирина Петрушова «Республика» газетін 2000-ы жылы ашты. Апта сайын басылып шығатын газет әуел баста Қазақстандағы бизнес және экономикалық мәселелерді қамтыды және де Назарбаевтың режимін сынайтын мақалаларды жиі шығарды. Сондай-ақ газет қаржы жанжалдары және күшейе түскен тамыр-таныстық туралы жазды.
Бауыраяқтылар
Тыныс алу жүйесі
Құрлықта тіршілік ететін бауыраяқтыларда (Pulmonata класс тармағы) ктенидия жойылған, ал тыныс алуы өкпе арқылы өтеді. Бұл жағдайда мантия қатпарының бір бөлігі жұқарып сыртқа қарай өз алдына қуыспен ашылады, осы қуыс өкпе қуысы деп аталады, оның қабырғасында көптеген қан тамырлары жетілген. Кейбір өкпелі моллюскалардың сулы тіршілік ортасына оралуына қарамастан тыныс алу мүшесі өкпе қуысы ретінде сақталады. Мұндай түрлер (кіші, үлкен тоспа ұлуы, катушкалар) су бетіне әлсін-әлсін көтеріліп ауамен тыныстайды.
Республика (газет)
Тарихы
Сондай жанжалдардың ішінде мұнайға байланысты кұқықтарды Президенттің тумаларының біреуне беру, Алматы әуежайына бөлінген қаражаттардың жоқ болып кетуі және Назарбаевтың қызы жалғыз өзі ұшақта ұшуы үшін Қазақ полициясы басқа туристтерді күштеп ұшақтан тусіру жайлары басылғын болатын. «Республиканың» ең мағыналы болған мақаласы — Назарбаев 1 миллиард АҚШ долларын құрайтын мемлекеттік мұнай табысын Швейцариялық банк шотында жасырғаны болды. Ал Қазақстан Үкіметінің мәлімдеуі бойынша бұл ақша 1998 жылы ұлттық экономиканы құтқару үшін пайдаланған төтенше қаражат болыпты.
Бауыраяқтылар
Қан айналу жүйесі
Бауыраяқтылардың жақсы дамыған жүрегі артқы ішектің үстінде орналасып перикардия (целомның қалдығы) қуысында жатады. Бауыраяқты моллюскалардың алуан түрлі жүйелік топтарында орталық мүшенің, яғни жүректің құрылысы әр түрлі болады. Мысалы, Prosobranchia класс тармағының төменгі сатыдағы түрлерінде жүрегі симметриялы болып, қарыншадан және екі жүрекшеден тұрады. Бірақ, олардың оң жақ желбезектері жансызданып қалуына байланысты жүректе оң жақ жүрекшенің жойылуын білдіреді. Алдыңғыжелбезектілердің (Prosobranchia) кейбір түрлерінде он жақ жүрекшелері кішірейіп, тұйық біткен. Сонымен қатар, жүректің орналасуы да біршама өзгереді, яғни қызмет атқаратын жүрекше қарыншаның алдында орналасады. Жоғарғы сатыдағы бауыраяқтыларда тек сол жақ жүрекшесі сақталып, оң жақ жүрекшесі толығымен жойылған. Алдыңғыжелбезектілер мен өкпелілерде сол жақ жүрекше қарыншаның алдыңғы, ал артқыжелбезектілерде қарыншаның артқы жағында орналасқан күйінде қалады, осы екі жағдайда да жүрек артқы ішектің үстінде жатады. Жүректін негізгі қызметі қан тамырлар жүйесіне қанды айдау. Қан тамырлары құрылысы мен қызметіне қарай бірнеше топтарға бөлінеді. Бауыраяқты моллюскалардың қан айналу жүйесі ашық типті, яғни қан тамырлары үзіліп қан дене қуысына құйылады. Қан айналымын қарастырсақ, жүректің қарынша бөлімінен ірі қолқа басталып ол кейін екіге — дененің алдыңғы жағына бағытталған бас қолқасына және артқы жағына бағытталған — ішкі қолқасына бөлінеді. Қолқадан артериялар тарайды. Өкпелі моллюскалардың артериялары бірте-бірте капиллярларға ауысады. Соңында, қан тамырлары үзіліп, қан дәнекер клеткаларынан құралған ішкі орта тканьның ұсақ түтікшелеріне немесе лаку-наларына құйылады да, оттегінен айырылып біртіндеп ірі венозды лакунаға жиналады. Осыдан, қан желбезекке немесе өкпеге өтіп, онда тотығып, енді оттектенген артериальді қан жүрекке құйылады. Бауыраяқтылардың қаны түссіз, құрамында амебоцит қан түйіршіктері бар. Кейде қанда гемоглобинге ұқсас заттар болады, ал кейбір түрлерінде қанда белок қосылыстарының болатындығы анықталған.
Республика (газет)
Тарихы
2001 жылдың қараша айында бір үкімет өкілі «Республиканың» бақылау үлесін сәтсіз сатып алуға тырмысты. 2002 жылдың қаңтар айында Қазақстандық баспашылар газетті басудан бас тарта бастады: бір баспашының есік алдына адам бас сүйегі тастап кетілген жайтттан соң. Оның үстіне Қазақстандық сот «Республиканың» басылуына тиым салды. Бірақ газет «Басқа Республика» деген атпен басылуын жалғастырды.
Бауыраяқтылар
Нерв жүйесі
Бауыраяқтылардың жүйке жүйесі шашыранды — түйінді (ганглиялы) түрінде жақсы дамыған, тек төменгі сатыдағы түрлерінде ганглиялары нашар жетілген немесе мүлде болмайды. Мұндай жағдайда жүйке клеткалары жүйке бағаналары бойымен орналасады. Эволюция барысында жүйке клеткалары біртіндеп жиналып дене бойында түйіндерді немесе ганглияларды құрайды. Мысалы, алдыңғыжелбезекті моллюскалардың жүйке жүйесі бес жұп ганглияларынан тұрады: жұтқыншақтың үстінде жұп церебральді немесе бас ганглиялары орналасқан, олар бір-бірімен көлденең церебральді комиссурамен жалғасқан; жұтқыншақтың астында, аяқтың алдыңғы бөлімінде жұп педальді немесе аяқ ганглиялары орналасып, бір-бірімен көлденең педальді комиссурамен жалғасқан және олар церебральді ганглияларымен екі ұзына бойы коннектива жұлыны арқылы байланысады. Төменгі сатыдағы бауыраяқтылардың педальді ганглиялары түзілмей, орнына екі педальді бағана сақталған; педальді ганглиялардың қатарында екі плевральді ганглиялар орналасқан, олар бір-бірімен комиссура және церебральді мен педальді ганглияларымен коннектива арқылы байланысқан; артқы ішектің астында екі висцеральді немесе ішкі (тұлға) ганглиялары орналасып бір-бірімен көлденең висцеральді комиссурамен жалғасқан, бұларда басқа ганглияларымен коннектива арқылы байланысады; ең соңында плевровисцеральді бағананың жолында париетальді комиссурамен қосылған екі париетальді ганглиялар жатады. Жоғарыда көрсетілген әрбір жұп ганглиялар өздеріне тиісті мүшелерді жүйкелендіреді: церебральді ганглиялар — көзді, стато-цистаны, жұтқыншақты және бас қармалауыштарын; педальді — аяқтың бұлшықеттерін; плевральді-мантияны, тыныс алу мүшелерін; висцеральді — ішкі (тұлға) мүшелерін; париетальді — ктенидияларды (желбезектерді) және осфрадияларды.
Республика (газет)
Тарихы
Петрушова «Республика» басылымын өзі жасау үшін цифрлық көшірме машинасын сатып алды. Бірақ содан соң газеттің офистері қорқынышқа ұшырай бастады. Халықаралық әйелдер күні Петрушоваға өлген кісі зиратына қойылатын гүл шоқтары жіберіліпті-мыс. Тағы бірде «Республика» ғимаратына басы шауып тасталған ит ілініп қойылған. Оған “келесі рет болмайды” деген хат жапсарылған, ал иттің басы Петрушованың үйінің сыртында тасталып кеткен. Осы ит оқиғасынан үш күн өткен соң газеттің офистеріне өртегіш бомбылар лақтырылып, офистер тұтасымен өртеніп кетті. Алматы полициясы басшысының орынбасары Наурызбай Қадырқожаевтің айтуынша, екі жиырма жасты күдіктілер оларға қазіргі кезде жұмысын тоқтатқан Республика Бизнес Ревьюді басқарған компанияның негізін салушы Мұратбек Кетебаев мамырдың 22-сі күні жасалған іс үшін 1000 АҚШ доллар эквивалентінде ақша уәде еткен, тіпті оларға Молотов коктелін жасау үшін шөлмектер мен оталатын сұйықтық берген екен. Кетебаев бұны қолдан жасалған және ақылға сыймайтын айыптау деп атады.