cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хиуаз Қайырқызы Доспанова
Хиуаз Қайырқызы Доспанова (15 мамыр 1922 жыл, Ганюшкин, Гурьев облысы — 20 мамыр 2008, Алматы) — Екінші дүниежүзілік соғысының қазақтан шыққан жалғыз әйел-ұшқышы, жауынгер, батыр, Қазақстан Республикасының Халық қаһарманы.
Өмірбаяны
Хиуаз Қайырқызы Доспанова 1922 жылы мамырдың 15 Ганюшкин ауылында (қазір Атырау облысы) дүниеге келген. Әкесi Қайыр — балықшы, анасы Меруерт — мұғалiм болып еңбек еткен. Байұлы тайпасы Масқар руынан шыққан.Хиуаздың балалық шағы нәубетті жылдармен тұспа-тұс келді. Ол Орал қаласындағы жалғыз қазақ мектебіне іліге алмай, №1 орыс мектебінде білім алады. Мектептегі оқуымен бірге Оралдағы аэроклубта қатар оқыды.
Бұл жайлы ұшқыш апамыздың өзі көзі тірісінде былай деген еді: "Мен мектепте комсомол ұйымында қоғамдық жұмыстарға белсене араластым. Қаламызда ұшқыштар дайындайтын курс ашылған болатын. Соған оқушылар іздеп келгенде, ешкім жазыла қоймады. Мен орнымнан атып тұрып, мені жазыңыздар дедім. Содан кейін біртіндеп басқалар да жазыла бастады. Сөйтіп ойда-жоқта осы мамандықты игеруге тура келді".
Ұшқыштық өмір жолын Оралдың аэроклубында бастап, кейін әйгілі ұшқыш Марина Раскова басқарған 46-гвардиялық полкінің құрамында 300-ден астам әуе шайқастарына қатысқан Хиуаз Доспанова сол кездің өзінде теңдессіз ерлігі үшін «қанатты қыз» атанған еді. Әлия Молдағұлова, Мәншүк Мәметова, Хиуаз... Олардың есімдерін тек Қазақстан ғана емес, кезіндегі КСРО халықтары да жақсы біледі. Соғыстан кейін лауазымды қызметтер атқарған Хиуаз Доспановаға Елбасының Жарлығымен Халық қаһарманы атағы берілген болатын.
Хиуаз Доспанова 2008 жылдың 20 мамырында Алматы қаласында 86 жасында дүниеден озды.
Соғыс уақытында
1943 жылдың көктемінде Хиуаз Доспанова тағы да өліммен бетпе-бет келді. Ұшқыш қыздардың алдына Кубаньды жаудан азат ету міндеті қойылды. Хиуаз Доспанова мен Юлия Пашкова кезекті тапсырманы орындап, аэродромға қайтып келе жатқанда, Макогон мен Свистунова басқарған ұшақпен соқтығысып қалады. Үш қыз мерт болады, ал Хиуаз қауіпсіздік белдігін тақпағанының арқасында аман қалған. "Бізді қыздар тауып алды. Мен ұшақ кабинасынан сыртқа ұшып кетіппін", - деп еске алған еді Доспанова сол бір оқиғаны. Басында қаруластары Хиуазды да өліп қалған шығар деп ойлайды, бірақ кірпігі қимылдап жатқанын көріп, госпитальге апарып емдеген. Дәрігерлер Хиуаздың тұла бойын түгел гипстеп тастайды, аяқтарының сүйектерін сындырып, түзу біту үшін қайта салады. Жарты жыл госпитальда жатқан ол күздің аяғында полкке қайтып оралады. Осыдан кейін ұшқыш қызды майдандастары ұшаққа көтеріп әкеліп отырғызатын болған. Ұшаққа мініп-түсуі қиын болғандықтан, қыздарға салмақ салмау үшін талай мәрте кабинада түнеп те жүріпті. Алайда кейін денсаулығына байланысты оған әуеге көтерілуге тыйым салынады. Осыдан кейін ол полк байланысының бастығы болады. Офицерлік шені өсіп, гвардия аға-лейтенаты атанды.
Талдықорғанда Ауған соғысының ардагері жұрт алдында әскери наградасынан бас тартты "Соғыстың қиындығын айтып тауысу мүмкін емес. Ойласам, түнімен кірпік ілмеймін, жаным түршігеді, ешкімге тілемеймін", - деген еді сұқбаттарының бірінде қазақтың ұшқышы. Қазақ қызы Кеңес Одағының батыры атанбай қалды Хиуаз Доспанованың ерлігі Кеңес Одағының батыры атағын алуға лайық болғанымен, одақ бұл атақты қазақтың ұшқыш қызына қимады. Халық жазушысы, соғыс ардагері Әзілхан Нұршайықовтың Хиуаз туралы жазбасында "Ұлы Отан соғысында Талғат Бигелдинов жау тылына-305, Леонид Беда-211, Сергей Луганский 390 рет ұшып, жауынгерлік тапсырманы орындап, үшеуі де екі мәрте Кеңес Одағының батыры атағына ие болды. Олар қуаты күшті ұшақтарды басқарды. Жер бауырлап ұшатын ПО-2 ұшағының жау ұшағымен шайқасар қуаты жоқ..."-деп жаза келе, Хиуаз Доспанова кішкене ғана фанера ұшақпен 300-ден астам рет әуеге көтеріліп, жауға ойсырата соққы бергенін айтып, қанатты қыздың ерлігі соғыс жылдарында бағаланбаса да, бейбіт өмірде бағалануы тиіс деп өз ойын ашық жазған еді Ұлы Отан соғысында айрықша ерлік көрсеткен ұшқыш қызды халқы осы сәттен кек етіп, кейін ұшқыштар дайындайтын училищеге түседі. Өрімдей жас қыздың қайсарлығына тәнті болған атақты ұшқыш әйел Марина Раскова сол кезде-ақ оған зор үміт артқан екен. Есімдері кең тараған ұшқыш әйелдер Гризобудова, Осипенко, Расковаларға еліктеген Хиуаз Доспанова үмітті ақтайды.
Қанатты қыз
«Арада ширек ғасырдан астам уақыт өтсе де, алғашқы әскери операцияға барғаным көз алдымда кеше ғана болғандай сайрап тұр» дейді Хиуаз апай. ...Даланы түн қараңғылығы жайлаған кез. Алдымен жарық бергіш бомба тастапты. Себебі жау әскері мен техникасының қай жерде орналасқанын анықтап алу қажет болған. Сол сәт төңірек жап-жарық болып кетеді. Звено командирі Е. Пескова мен Х. Доспанова бұйрық түсісімен жаудың атыс ұясын бомбалай бастайды. Қашанда сақ отыратын жау әскері естерін жинап та үлгермепті. Неше мәрте бомбалап, даланың астаң-кестеңі шығып жатқанда ұшқыш қыздар аққан жұлдыздай көзден ғайып болады. Алғашқы әскери тапсырманы осылай сәтті орындаған қос қыз жан-жақтан қаумалап алған майдандастарының қошеметіне емес, өздерінің осындай маңызды іске дайын екендіктерін сезініп, қуанғанды.
Жаумен аспандағы шайқаста 300 рет болып қайтқан Хиуаз ұшақтан 14 рет құлапты. Төрт мәрте ауыр жарақат алып, есін жиысымен ұрыс даласына қайта оралып отырған. Жаумен шайқаста асқан ерлік көрсете білді. Қазақтың жас қызы Ұлы Отан соғысы жылдары Марина Раскова басқарған 46-гвардиялық түнгі бомбалаушы – ұшқыштар полкінде штурман қызметін атқарған. Майдандағы ерлігі үшін ол «Қызыл жұлдыз», ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған. Ал төсіндегі «Еңбек Қызыл Ту» ордені соғыстан кейінгі жылдардағы елеулі еңбегінің жемісі.
Соғыстан кейінгі жылдар
Хиуаз Доспанова «Абай» операсы мен «Шоқан Уәлиханов» драмасын сахналауға, "Медеу" спорт кешенін салуға және көптеген тарихи маңызы бар еңселі ғимараттардың құрылысына ер азаматтармен иық тірестіре жүріп араласып, көптеген игі жұмыстардың ортасынан табылды. Соғыстан кейін лауазымды қызметтер атқарған Х. Доспановаға Елбасының Жарлығымен Халық қаһарманы атағы берілген болатын.
Достық (Алакөл ауданы)
Достық — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл (2016 жылға дейін кент), Достық ауылдық округі орталығы.
Хиуаз Қайырқызы Доспанова
Дереккөздер
Санат:Атырау облысында туғандар Санат:II Дүниежүзілік соғысы Қазақстан ардагерлері Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары Санат:Құрманғазы ауданы тұлғалары Санат:Қазақстан ұшқыштары Санат:КСРО ұшқыштары Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Құрманғазы ауданында туғандар
Достық (Алакөл ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үшарал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 170 км жерде, Жетісу (Жоңғар) қақпасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2688 адам (1502 ер адам және 1186 әйел адам) болса, 2009 жылы 4698 адамды (2321 ер адам және 2377 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1956 жылы қаланған. Кентте әскери бөлімшелер, тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, өндірістік кооперативтер, орта мектеп, клуб, балабақша, аурухана, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен тас жол және автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Витватерсранд
Сипаттама
Витватерсранд – Лимпопо мен Вааль өзендерінің суайрығы болып саналатын биіктігі 150 – 300 метрдей болып келетін тауқырқаындағы Биік Велд деп аталатын платода. Ені 25 км-ден 100 км-ға жететін Витватерсрандтің рудалы алаңы Иоханнесбургтен оңтүстік – батысқа қарай 350 км-ге деін созылып жатыр. 1884 жылы ашылған Витватерсрандте пайдаланыла бастағаннан бастап 1967 жылға ейін 21 мың тоннаға жуық алтын өндіріледі. 1965 жылы Витватерсрандте 900 тоннаға жуық алтын өндірілді. Бұл – капиталистік дүниедегі алтын өндірісінің 2/3-не жуық. Өңделетін руданың 1 тоннаснда 8-20 г-ға дейін алтын болады. Мұнда тереңдік 3700 метрге, тмпературасы 50 – 52 градусқа жететін шахталар бар. Витватерсранд ауданында кристалл тақтатастардан құралған Свазиленд жүйесінің; абсолют жасы 2000 млн жылдан астам кварциттер, кремнийлер, тақтатастар, конгломираттар және ірі түйіршік құм тастардан құралған жалпы қалыңдығы 4200 7500 Витватерсранд; шөгінді және диабас қабаттарынан тұратын Вентерсдорп; Блэк горизонты мен Долломит, Претория сериаларынан құралған Трансвааль свиталарының жыныстары тараған. Алтын мен уран рудалары Витватерсранд свитасымен Тарнсвааль Блэк горизонтында кездеседі. Витватерсранд свитасының төмеңгі бөлігінде алтын аз, алтыны көп горизонттар қалыңдығы 1500 – 4500-ге жететін Меин-Берд және Кемберлей-Эльсбург сериаларынан тұратын жоғарғы бөлігінде шоғырланған.
Дереккөздер
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы таулары
Херсэй (Мэн)
Херсэй (Hersey) — Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 63 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 103.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-32685.
Хайншпиц
Хайншпиц (Hainspitz) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Хольцланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 718 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,28 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 74 037. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Хайнекке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Ақтүбек (Қарағанды облысы)
Ақтүбек — Қарағанды облысы Нұра ауданы, Құланөтпес ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Нұра кентінен батысқа қарай 147 км-дей жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 350 адам (189 ер адам және 161 әйел адам) болса, 2009 жылы 110 адамды (53 ер адам және 57 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы елді мекендері
Кларксдэйл (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 351 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Декалб округы (Миссури)
Грязнушка (Идолга тармағы)
Грязнушка — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Идолга өзенінің сол жағалауынан 57 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица бастауынан Терса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Торбернит
Торбернит (швед химигі Торберн Бергманның құрметіне аталған), мыс-уранды слюда – фосфаттар класының минералы. Хим. формуласы: Cu[UO2]2[PO4]28–12H2O, құрамы: CuO – 7,73%, UO3 – 57,50%, P2O5 – 14,50%, H2O – 20,30%. Тетрагондық сингонияда кристалданады. Кристалдық құрылымы қабатталған типті; уранил-анионды [] қабаттар үш өлшемді қаңқаға қабат аралық катион (Cu2+) және су молекулаларының көмегімен байланысқан. Жеке кристалдары жапырақ, бипирамида тәрізденіп, қабыршақ, ұнтақ, пластинка сияқты агрегаттар құрайды. Түсі көкшіл жасыл, изумруд немесе көк алма тәріздес; әйнекше жарқырайды. Жіктілігі жетілген, қатт. 2 – 2,5, тығызд. 3,260 – 3,600 г/см3, радиоактивтілігі өте жоғары. Сұйытылған минералды қышқылдарда жақсы ериді. Уран минералдарының үгілуі кезінде түзіледі. Т-тен уран алынады. Қазақстандағы, Франциядағы, Англиядағы, т.б. уран кен орындарында кездеседі.
Белтерра
Белтерра (Belterra) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Байшу-Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сантарен экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Пара елді мекендері
IC 517
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 24179, ZWG 4.82.
Сыртқы сілтемелер
IC 517 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Сакраменту (Лиссабон)
Сакраменту (Лиссабон) (Sacramento) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Лиссабон муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 880 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10864,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
NGC 4192A
NGC 4192A — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1781 жылы 15 наурызда Пьер Франсуа Андре Мешен астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4192A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39002, UGC 7223, MCG 3-31-76, VCC 81.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Графикалық қиылыстырулар
Графикалық қиылыстырулар — мензулалық түсірісте жергілікті жердегі нүктенің орнын планшет бетіндегі берілген бастапқы нүктелер арқылы анықтау әдістері. Графикалық қиылыстырулар мензулалық түсірісте геометриялық тор нүктелерінің орындарын анықтау үшін қолданылады және олар тура, кері және қурастырылған графиктік қиылыстырулар болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Адамды ұрлау
Адамды ұрлау (theft; kidnapping; abduction of man) - қылмыстық заңга сәйкес — жеке адамға қарсы қылмыс.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Вальдек-Франкенберг (аудан)
Ва́льдек-Фра́нкенберг (Landkreis Waldeck-Frankenberg) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Корбах қаласы. Аудан Гессен жерінде орналасқан. Кассель әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1849 км² шамасында. Тұрғыны 162,5 мың адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 88 адам/км². Ауданның ресми коды — 06 6 35.
Аудан 22 елді мекенге бөлінеді.
Қалалар мен қауымдар
(30 маусым 2010)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен аудандары
Зоижемская
Зоижемская (Заижемская) — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нерица өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 90 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аржи-Ахк
Аржи-Ахк — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы, Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Элистанжи өзенінің сол жағалауынан 0,7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Аргун өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері Санат:Дағыстан өзендері
Анамнездік реакция
Анамнездік реакция— бір антигенді организмге екінші рет қайталап еккенде туатын иммунологиялық реакция. Анамнездік реакция кезінде иммундық жауап, антигенді алғашқы рет қолданғаннан жылдамырақ және бір- шама күштірек болады. Анамнездік реакция еккенге дейін жұқпалы аурумен ауырғандықтың да көрсеткіші бола алады
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Бельгард-дю-Разес
Бельгард-дю-Разес (Bellegarde-du-Razès) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11032, пошта индексі — 11240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 217 адамды құрады. Халық тығыздығы — 34,39 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Шаян ауылындағы мешіт-медресе
Мешіт-медресе сәулет өнерінің ескерткіші Бәйдібек ауданы Шаян ауылында орналасқан. Шаян аталу себебі, ағып жатқан өзенде шаян көп деп түсіндіріледі. Алғашында кішкене саман мешіт болған, дегенмен тұрғындардың көп қоныс тебуі кеңірек мешіт салуға итермелеген. Шеберлерді Бұхарадан шақырған. Салған шеберлердің есімі бірде-бір құжаттарда сақталмаған, медресе ғимараты дәрісханамен бірге жобаланған. Мешіт медресе кешеніне қарап Мауренахр сәулет өнерінің техникасымен байланысы бар екенін көре аламыз, оның формасы мен компазициясы ортағасырлық белгілі Бұхара, Хиуа шеберлері стилінде орындалған. Мешіт медресені 26х14х6см мөлшердегі кірпішпен салған, ал жуандығы 27х12х5см кірпіш қолданылған. Цокольға, іргетасына ұзын трапеция тектес кірпіш қолданылған. Мешіт үстінен медресе құрылысы мешіттен едәуір кейін салынған. Кешеннің орталық ядросы деп үлкен мешітті айтуға болады. Мешіттің солтүстік батысында П үлгідегі медресе, оңтүстігінде мешіт жағында дәрісхана орналасқан. Мешітте ешқашанда мұнара болмаған, дегенмен олар XX-ғасырдың отызыншы жылдарында бұзылған.
Санат:Қазақстан медреселері Санат:Түркістан облысы мешіттері
Реал Овьедо
Реал Овьедо (исп. Real Oviedo S.A.D.) — Испанияның Овьедо қаласындағы футбол клубы. 1926 жылы құрылған. Клуб Испания Ла лигасында соңғы рет 2000/01 жылғы маусымда ойнады. Жалпы, бұл дивизионда 38 маусым ойнаған.
Сілтемелер
Санат:Испания футбол клубтары
Қыз Жібек көшесі (Астана)
«Қыз Жібек» - лиро-эпостық жыр. Қазақ фольклортанушы-ларының басым көпшілігі жыр XVII ғасырда пайда болған деп есептейді. Жырдың нүсқалары көп емес және олардың арасындағы айырмашылықтары да аз. Қазір Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының Орталық кітапханасының қолжазба қорында жырдың екі нұсқасы сақтаулы түр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Түрікменстан елтаңбасы
Түрікменстанның мемлекеттік елтаңбасы (Türkmenistanyň Döwlet tugrasy) — Түрікменстанның мемлекеттік рәміздерінің бірі, елдің елтаңбасы.
Сипаттамасы
нобай|оңға|[[Түрікменстан туындағы түстері мен кейбір символдарын елдің елтаңбасында да табуға болады]] Елтаңбаның пішіні — Рубғ символына ұқсас сегізбұрышты жасыл жұлдыз.
Елтаңба орталығындағы көк дөңгелектің ішінде салынған Ахал теке жылқысы бейнеленген. 2000 жылы пайда болған ресми дереккөздерге сүйенсек, бұл — тұңғыш президент Сапармұрат Ниязовтың жылқысы (Ýanardag, жанар тау).
Көк дөңгелектің сыртында 5 түрлі оюы бар қызыл дөңгелек салынған. Бұл оюлар түрікмен халқының 5 басты руларын білдіреді: Теке, Йомуд, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары.
Оюлар сыртында бидай мен мақта бұтақтары, және үстінде жарты ай мен 5 ақ жұлдыз бейнеленген. Бұл 5 жұлдыз елдің бес уәлаятын: Ахал, Балқан, Дашоғыз, Лебап және Мары білдіреді. Сол жағында 5 жұлдызы бар солға қараған жарты айды, елтаңбаның жасыл түсін және рулардың оюларын Түрікменстан туында да табуға болады.
Тарихы
Түрікменстан — посткеңестік кеңістікте тәуелсіздігінен бері өз елтаңбасын ең көп өзгерткен мемлекет болып келеді: қазіргі рәмізі 1992 жылдан бері қабылданған 3-елтаңбасы болып келеді.
Елдің тұңғыш елтаңбасы жасыл түстің орнына сары түсті көбірек қолданған еді, және жалпы символдары мен олардың орналасуы қазіргі нұсқасына ұқсаса да, түсі және пропорциялары өзгеше болып келеді.
2000–2003 жылдары қолданылған нұқса керісінше қазіргісіне жақынырақ болған, оның түстері тудағыға ұқсас болып жасыл мен қызылға өзгертілді.
Бірінші (1992–2000) және екінші (2000–2003) нұсқалардың пішіні шеңбер болған. 2003 жылы президент Сапармұрат Ниязов екінші нұсқаның пішінін Рубғқа ұқсас сегізбұрышқа өзгертті, себебін «көне түрікмен сегізбұрышы молшылықтың, бейбітшілік пен тыныштықтың символы болып саналған» деп айтып кеткен.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша елтаңбалар Санат:2003 жылдың елтаңбалары Санат:Мемлекеттік елтаңбалар Санат:Түрікменстан рәміздері
Берсимуэль
Берсимуэль ( — Испаниядағы муниципалитет, Сеговия провинциясының бөлігі, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің бөлігі. Муниципалитет Сепулведа ауданының (комарка) құрамына кіреді. Алып жатқан жер аумағы 12,27 км² шамасында. Халық саны 84 адамды құрайды ( 2004 ж.). Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар
Комитас Ахцеци
Комитас Ахцеци — VII ғасырдағы армяндық шіркеу қайраткері, Арменияның католикосы. Рухани композитор, діе маманы, гимнограф.
Өмірбаяны
Комитас Ахцеци 6 ғасырда дүниеге келген. 615-628 жылдар аралығында Арменияның католикоксы болған. Өзінің рухани- мәдени және құрылысты шеберлігімен атақты болған. Ахцеци Двиндық жиналысты аяқтаған, ал 618  жылы қыздардың қаза болуында- рипсимеянок болған еді. Комитас «Христовой любви себя посвятившие» шараканын оқыған болатын. Бұл туынды епті түрде әдеби мәтіннің алынған аумағынан, оған сәйкес ритмикасымен және тамаша әуенімен өзгешеленеді. оның кацурды византиялық үлгіге сұғынғанымен сол кезеңдегі византиялық кондактардан үлкен мелодиялықпен ерекшеленеді.
Епископ Себеостың хаттарына сәйкес, Ахцеци Комитас Эчмиадзин жиналысын ағаштармен алмастырған. Ахцеци Комитас өте ерекше, әрқашан айрықша болып көрініп жүретін болған.
Графикалық құрастырылған қиылыстыру
Графикалық құрастырылған қиылыстыру - жер бетіндегі нүктенің (Р) планшеттегі орнын аныктау үшін белгілі В нүктесінен көздеп ВР бағытын жүргізіп, содан кейін мензуланы Р нүктесіне көшіріп планшетті РВ бағыты бойынша бағыггайды да, белгілі екінші нүкге А-ға кері көзделеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Бааеддин Өгел
Бааеддин Өгел (1924, Түркия, Анадолы аймағы, Елазығ ауылы - 9.3.1989, Қожатепе) — түрік ғалымы, тарих ғылымдарының докторы (1948), профессор (1965).
Анкара университетінің тіл және тарих, география факультетін бітірген (1945). Кейін Гази, Анкара, Елазығ университеттерінде оқытушы (1953-82) болды. Бааеддин – түркі және Орта Азия халықтарының тарихы, мәдениеті, тіліне қатысты 20-дан астам монография, 150-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы.
Бааеддиннің “Ерзурум ескерткіштеріндегі Алтай - түркі танымының іздері” (1947), “Хундар, көктүріктер, ұйғырлар” (1968), “Түркі мәдениеті тарихына кіріспе” (1985), “Ұлы хун империясының тарихы” (1998), тағы басқа еңбектері ғылыми ортада жоғары бағаланды.
Дереккөздер
Санат:Түркия тарихшылары Санат:1924 жылы туғандар Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Естре (Дуе округі)
Естре (Estrées) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дуе округының құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59214, пошта индексі — 59151.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 981 адамды құрады. Халық тығыздығы — 168,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Орда халық аспаптар оркестрі
Орда халық аспаптар оркестрі (Батыс Қазақстан облысы) - әуесқой оркестр.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан оркестрлері Санат:Батыс Қазақстан облысы
Зәр шығу жүйесінің жасқа байланысты өзгеруі
Бүйрек аурулары қартайған шақтадағы жеке патология отандық нефрологтардың ойлары бойынша егде жастағы және қарт адамдардың өлімдерінің негізгі 4 себебінің бірі болып табылады. Бүйрек ауруларында жасқа байланысты ерекшеліктері бар. Жануарлармен адамдардағы зерттеулері дәлелденгендей жас келе бүйрек ұлпасының қызыметінің төмендеуі адам қартайғанда 1/3-1/2 нефрондарын жоғалтып дәнекер тіндер өсіп жастық нефросклероз түзіледі. Нефрондардың өлуімен қатар қалған жасушалардың компенсаторлы гипертрофиясы дамиды. Қартайған кезде бүйректің оттегіне қажеттілігі төмендейді, жасушаларда митохондри саны азаяды, жалпы АТФ-тың белсенділігі төмендейді, жалпы ағзадағы энергиялық алмасу қарқындылығы қысқарады. Үдемелі түрде бүйрек қанайналымымен шумақты фильтрациясының физиологиялық деңгейі төмендейді. Бүйректің экскреторлы (азотты, су мен электролит шығарушы) қызметі төмендеп бүйректің гипофункциясы дамиды. Бұған нейрогумаральды реттелудің жастық ерекшелктеріне байланысты зәр шығару жүйесінің жүйке бөлімінің ролінің азаюына, гуморальды белсенділігінің жоғарылауына байланысты. Бүйрек тостағаншалары, табақшалары, несеп ағар жас келе тығыздалады, эластикалығын жойып, көлемі ұлғайып ритмді қызметі бұзылып, рефлюкс жиілеп, қуық қабырғасы қалыңдап тығыздалып зәр шығаруы жиілейді. Қуықтың жас өзгеруіне байланысты жабушы аппараттың қызметі әлсіреп, зәрді ұстай алмауына алып келеді. Бұл зәр шығару рефлексін бақылаушы жоғарғы орталық жүйке жүйесінің қызметінің төмендеуінен болып табылады. Қарттық метаболикалық функционалдық, реттеуші құрылымдардың өзгерулері зәр шығару жүйесінің қартайғанда патологиясының өсуіне стресс кезінде декомпенсациялануы дәрмектердің мөлшерін азайтуға алып келеді.
Дереккөздер
Санат:Геронтология
Доссор
Доссор — Атырау облысының Мақат ауданындағы кент, темір жол стансасы, Доссор кенттік әкімдігінің орталығы. Аудан орталығы — Мақат кентінен батысқа қарай 28 км жерде, Каспий маңы ойпатының шығыс жағындағы шөлдік белдемде, Дос атты сордың шетінде орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1911 жылы Жайық — Жем өңірінде ашылған тұңғыш мұнай кенін игеру негізінде қаланған. Доссорда 1911 жылы тұрғын үйлер көптеп салына бастады. “Орал — Каспий” қоғамы қазіргі кенттің солтүстігіне, “Ағайынды Нобельдер” қоғамы солтүстік-батысына, “Қосалқы кәсіпорындар жолдастығы” оңтүстігіне, “Ембі — Каспий” қоғамы шығыс бетке құрылыс жұмыстарын жүргізді. Осы құрылыстардың шет жақтарында қазақ жұмысшыларының жертөлесі мен жеркепелері көбейе бастады; олар кейін “Қазақ ауылы” деген атқа ие болды. Кенттегі көзге түсер ғимараттардың барлығы осы арада шығарылған кірпіштен салынды. Доссордың ұлғаюына 1926 жылы салынған Гурьев (қазіргі Атырау) Доссор тар табанды және 1940 жылы тұрғызылған Гурьев — Қандыағаш кең табанды темір жолдарының салынуы игі ықпал жасады.
Доссор мұнайын иеленген фирмалар
Доссор мұнайын иеленіп, пайдаға бату мақсатымен 1910 жылдан бастап, Петербургте төмендегідей фирмалар мен акционерлік қоғамдар құрылды:
Кәсіпорындары
Мұнда “Ембімұнай” бірлестігіндегі мұнай өндіретін ірі орталықтардың бірі “Доссормұнай” мұнай өндіру кәсіпшілігі, оның басқармасы, автомобиль жөндеу зауыты, Атырау мұнай барлау экспедициясының механикалық шеберханасы, “Ембімұнай” бірлестігінің құрылыс-монтаж басқармасы, жол-құрылыс және тұрмыс қажетін өтейтін кәсіпорындар т.б. бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен сор арасындағы өткелге салынған автомобиль және темір жолдары арқылы байланысады.
Колледж
thumb|оңға|200px|Мұнай және газ технологиялық колледжі
Жуантөбе (Домбыралы тауы)
Жуантөбе – Домбыралы тауының оңтүстік-шығысында орналасқан тау.
Географиялық орны
Ақмола облысы Ақкөл ауданы жерінде.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 412 м. Ұзындығы 1 км, ені 0,5 км. Шығыс беткейінен Тасмола өзенінің салалары бастау алады. Батыстан шығысқа қарай созыла орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Ақкөл ауданы таулары
Үшбөкенбай бітімі
Үшбөкенбай бітімі — 1838 ж. 24 маусымда беріш руының батыры әрі биі Исатай Тайманұлы төрелік етіп, кесім шығарған жиын. Мұнда ол 6 жыл бойы жауласып, нақақтан қан төккен адай және кете руларын татуластырып, шапқыншылықты доғаратын билік айтты. Адайларға ежелгі қоныстары — Қарақұмды қайтарып берді. Есесіне адайлар қолынан қаза тапқан Сарман бастаған билердің әрқайсысын елшілік жоралғысына байланысты 5 адамға балап, кетелер қолынан өлген қарсы жақтың 15 ерін құнсыз қалдырды. Исатайдың шешіміне ешкім дау айта алмай, дауласушы тараптар бір-біріне өкпе-реніштерін кешіп, табысты. Осы жиын туралы Орынбор генерал-губернаторына хабарлаған казак-орыс атаманы, генерал-майор Покатилов (24.6. 1838) пен Баймағамбет сұлтан Айшуақовтың (30.6. 1838) ақпарларында Үшбөкенбай бітіміне Кіші жүздің үш тайпа бірлестігінің игі жақсылары — Қайыпқали сұлтан, назар Жүсіп Құланұлы, шекті Есет Көтібарұлы, адай Шабай батыр, Мәмбетнияз мырза, кете Құдайберген, т.б. келгендігі айтылады. Үшбөкенбай бітімінен кейін Исатай Кіші жүздің төре биі, көшелі шешені, әлімұлы, байұлы және жетіру бірлестіктерінің көсемі ретінде халыққа танылды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Жарнама агенттігі
Жарнама агенттігі - Өздерінің тауарлары мен қызметтері үшін сатып алушыларды іздеуге ұмтылған тапсырысшыларға арналған жарнама мен жарнама құралдарын жасайтын, дайындайтын және орналастыратын шығармашылық қызметкерлер мен коммерсанттардан кұралған тәуелсіз кәсіпорын.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Микросылма
Микросылма (Микрошлиф)
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Кристоф Метцельдер
Кристоф Метцельдер (Сhristoph Metzelder; 5 қараша 1980, Хальтерн-ам-Зее, ГФР) — германиялық футболшы, қорғаушы. Германия футбол құрамасының экс-ойыншысы.
2001-2008 жылдары Германия құрамасында ойнады. 2007 жылы "Боруссиядан" Мадридтің "Реалына" өтті де, ойын практикасын жоғалтып алды. Оған бір жағынан жиі жарақаттануы да себеп болды. Соның салдарынан 2008 жылдан кейін Германия құрамасына қайта шақырылмады.
Командалық
Боруссия
Реал Мадрид
Шальке 04
Ұлттық құрама
Сілтемелер
Санат:Германия футболшылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
IC 518
IC 518 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 518 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Заратуштра осылай деді
thumb|right|200px|Ницше (1875ж.) «Заратуштра осылай деді» - Фридрих Ницше 1883-1885 жылдар аралығында жазған кітабы. Толық тақырыбы: «Заратуштра осылай деді: бәріне арналған, ешбіреуге арналмаған кітап»（Also Sprach Zarathustra, Ein Buch für Alle und Keinen). Әлемді сілкіндірген, сансыз жүректерді тебіренткен бұл ғажайып кітап оның шығармашылық шабыты ең тасыған кезде жазылған және оның бүкіл идеясының топтастырылуы, даналығының шарықтау шыңы болады. Ол туралы Ницшенің өзі "жастық жалын мен жастық мұңға толы жастардың кітабы" деген болатын. Немістің әйгілі композиторы Рихард Штраус 1896 жылы Ницшенің осы кітабының құрметіне "Заратуштра осылай деді" деген 9 бөлімді симфония жазып қалдырды.
Спумавирустар
Спумавирустар — ісік туғыза алмайтын ретровирустар тұқымдастығыныц бір тармағы. Торша өсіндісінде айырықша әсер туғызып синцитилер жасайды. Спумавирустар адам және сүтқоректі жануарлардың созылмалы, белгісі жоқ ауруы кезінде бөлініп алынған.
Заратуштра осылай деді
"Заратуштра осылай деді" кітабы "шарап тәңірі Дионистік шабытпен" жазылып, ғалам мен өмірдің арғы болмыстық құпиясынан сыр шертетін поэтикалығы мен философиялығы қатар жарысқан көркем туынды. Ол кейінгі философия, әдебиет, көркемөнер салаларына түгел дерлік әсер етті. Онда дәуір мен дәстүрге үндесе бермейтін өзгешелік те, сырлы сиқырлық та, асқақ мінез де, балалық аңғалдық та, тағылық асаулық та, ізгі мейірбандық та бар. Оны батыста "бесінші інжіл" деп атайтындар бар.
Спумавирустар
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Заратуштра осылай деді
Кітаптың ерекшелігі
thumb|right|200px Бұл кітаптың жазылу үлгісі өзгеше, автор мұнда лирикалық эссеге ұқсайтын романдық оқиға желісін пайдаланған, оны Сократтан бұрынғы ойшылдар шығармаласына, інжілдің жазылу ерекшелігіне, Платон диалогтарына ұқсататындар бар. Ницше батыстың әдебиет және философия дәстүрі туралы көп талдаулар мен түсіндірулер жасағаны, сол кездегі Еуропада жаттанды болған үлгілерге рахымсыз сын айтқаны белгілі. Заратуштра – Зороастр, немесе Зәрдүш деп те аталады, Парсы халқынан шыққан ғұлама, өз атындағы дінінің пайғамбары, отқа, күнге, Ахура Маздаға сыйыну дінінің ұстазы. Фридрих Ницше Заратуштра әулиенің таңғажайып образы арқылы философиялық даналықтың сүлей үлгісін жаратты. Заратуштраның жамағатқа арнаған нақыл үлгісіндегі философиялық сөздері арқылы өз философиялық идеясын жеткізді. Бір ерекшелігі, тыңдаушы жұрт Заратуштраның сөздеріне (Ф.Ницшенің идеяларына) тіке баға беріп, аңыс қайтарып отырады. Бұл белгілі бір деңгейде кітаптың айтар негізгі ойын күрделі етіп, кейде тіпті өзара қайшылықты етіп көрсеткендіктен, оқушы оның мағынасын сан-саққа жүгіртуі мүмкін – бәлкім бұл автордың күткені болса керек. Бұл кітапты ағылшындық аналитикалық философия дәстүріндегі философтар, Гегельдік догматизмдік ағымдар ұзақ заман бойы әдеби кітап ретінде маңыз бермей келді, тек XX ғасырдың соңынан бастап бұл кітап әдебиет пен философияның ғажайып ұштастырылуы ретінде үлкен құштарлық оятты.
Нақылдар желісі
Кітап нақыл үлгісімен жазылған. Әр рет Заратуштра әлдебір тақырыпта нақыл үлгісінде сөз сөйлейді. Мысалы Заратуштра солай айтады:
Күллі тіршілік иелері түгел өз-өзінен асып түсуде. Адамзат баласы, сендер не істей аласыңдар?! Адамзаттың ұлылығы оның мақсат болғанында емес, көпір болғанында. Адам өзінің кесіп өтуімен, төменге түсуімен қадірлі. Асқанадам адам - қара жердің мән-мағынасы. Ерік-жігерлеріңе Асқанадам қара жердің мән-мағынасы болуы керек дегені айтқызыңдар! Нағыз еркек екі нәрсені ұнатады: қатер және ойын. Қатерлі ойыншық болғандықтан ол әйел затын сүйеді.'' Егер сен биікке шыққың келсе, тек өз аяғыңмен ғана шық. Басқалардың сені биікке көтеріп шығуына жол берме. Басқалардың арқасына жабыспа, басқалардың желкесіне мінуші болма. Адам үшін маймыл деген не? Бір түрлі күлкілі, бейшара мазақ қана! Адам да Асқанадам үшін сондай, бір түрлі күлкілі, бейшара мазақ қана!
Кітаптағы негізгі идеялар
thumb|right|200px|"Адам деген хайуан мен Асқанадам арасында керілген арқан; шыңырау төбесінде керілген бір арқан. Өту де қатерлі; қадам басу да қатерлі, орта жолдан қайту да қатерлі; қалшылдау мен тұрып қалу да қатерлі". (Ф.Ницше) Бұл кітапта Асқанадам, Үстемдік еркі, Мәңгілік қайталаным секілді Ф.Ницшенің ең негізгі идеялары топтастырылған. Оқиға Заратуштраның адамдар арасынан кетіп, он жыл тауда рухани тазарып, сосын адамдар арасына қайтып келуінен басталады. Заратуштраның сөздеріне жұрт алғашында сенімсіздік танытады. Бірақ біртіндеп көптеген адамдар оның соңынан ереді.
Ф.Ницшенің ойы бойынша тіршілік түрлері үздіксіз даму күйінде болады. Кезектегісі соңғы, ең биік сатысы емес. Адам бұл сатыда өткінші буын ғана, демек ол келесі даму сатысы Асқанадам сатысы үшін көпір болуға тиіс. "Осыған дейін барлық тіршілік өзінен биік нәрселерді жаратумен болды." Адам да өзінен биік нәрсе жаратуы керек.
"Жарату" ұғымы - тіршілік түрлерінің дамуы тек механикалық себеп-салдар ауысым барысы ғана еместігін, әрбір түрде ішкі шығармашылық әлеует болатынын, уақыт оқиғалары содан өрілетінін көрсетеді. Олар өз нәрселерін жарату арқылы өзін үздіксіз жоғары деңгейде ұстайды. Бірақ адам баласы ғаламды өзі үшін жаратылған деп түсініп, ғаламның дамуында адам соңғы нүкте деп түсінеді. Олар тіршілік дамуында адам ең жетілген соңғы мақсат деп қарайды. Егер осы қате идея адам баласын кернеп алса, адамзат дамымай ғана қалмастан, "Соңғы адам" пайда болады. Заратушрта: "Сендер жойқын толқынның қайтқан толқынына айналып, қайтадан хайуандық деңгейге қайтпақсыңдар ма? " деп сұрақ қояды.
Бір ерекше жағдай, адамзат өзге тіршілік түрлері секілді ағымға қарай ілесіп, ырықсыз түрде дамитын, не кемитін нәрсе емес, ол өз еркімен, өз ақыл-парасатымен дамудың тізгінін игеріп отыратын жаратылыс. Дегенмен, жоғары өрлеу мен кері құлау, алға басу мен азғындау, көтерілу мен түсу алма кезек және екеуі де қажетті есептеледі.
Адам өмірінің үш сатысы
Адам артына қараса бүкіл дамудың сатыларын байқайды. Дегенмен алдыда әрбір адамның өмірі үш түрлі сатыны бастан кешіруі мүмкін:
"Түйе сатысы" - барлық қиындықтардан тайсалмай, бәрін бір өзі көтеріп, шынығып, жетіліп, алыс арманға зар желіп аттану сатысы;
"Арыстан сатысы" - өмірдегі зұлымдықтармен, сұрқиялықтармен, масылдықпен, "айдағармен" айқасу арқылы өмірді түзету, билеу еркіне жету, жеңімпаз, ең болу",
Ф.Ницшенің ойынша бұл үш саты өмірдің қандай өмір болуын белгілейді.
Заратуштраны бас кейіпкер ету себебі
thumb|right|200px|Ұлы адамдарға арналған Даналық тарихы бойынша Заратуштра - ең алғаш жақсылық пен жамандық қайшылығы арқылы дүниені түсіндірген тұңғыш пайғамбар. Ол бойынша биіктегі жақсылық үлгісі Ахура Мазда және шүңеттегі жамандық үлгісі Анкара Маню ортасында ықылымдық шайқас толастамайды. Жақсылық пен жамандықты адам өлшемінің негізгісі деп қарайтын Ф.Ницшенің айтуынша, Заратуштра жақсылық пен жамандықты ең алғаш философиялық ажыратушы ретінде оның тасасында не тұрғанын білуге тиісті деп есептеген және жақсылық пен жамандықтың негізін қайта таразыға салады. Ницшенің: "Сен жақсы деп жүргенің шынайы жақсылық па, жамандық деп жүргенің шынайы жамандық па?" деген сұрақ қояды. Оның ойынша, тек тірі жасампаздыққа құрылған, адамды тіпті де күшейтетін, тіпті де биікке шығаратын істі ғана шынайы жақсы деуге болады. Ал, кезектегі жақсылықтарда жамандық басым, ал кезектегі көптеген жамандықтар шынын қуғанда жақсылық.
Заратуштраның екі хайуаны
Бүркіт - биіктегі такапар жаратылыс, ол парасат пен рухтың рәмізі. Абжылан жердегі уытты жаратылыс ретінде дене мен затқа, сөз бен шешендікке өкілдік етеді. Биікте бүркіт айналып жүреді, төменде абжылан алға ілгерлейді. Рух пен дене шеңбер пішінді айналып, алға ілгерлеп қатар жүреді, бірінсіз бірі жоқ, "Сенің рухыңа қарағанда денең көп нәрсені біледі"; рух дене арқылы өзін іске асырады, дене де рух арқылы өзін күшейтеді.
Заратуштра және Асқанадам (супермен)
Заратуштра Асқанадам емес, Асқанадамның өкілі де емес, ол Асқанадамның үгітшісі ғана. Ол адамдардың ерік-жігерін Асқанадамды тану мен түсінуге бағыттап, Асқанадам делінетін "Қара бұлттар арасынан жарқ еткен найзағай" туралы күні бұрын хабар береді. Найзағай көнелікті тілгілейтін от қамшысы, жаңалықтың жарқындығы. Ол көне ойлау жосыны ақырласып, жаңа деңгейге көтерілудің белгілсі. Асқанадам дегеніміз жақсы адам дегендік емес, керемет білгір, ең күшті адам дегендік те емес, бірақ ол барлық мүмкіндіктердің тоғысуы. Адам баласы сол Асқанадам адамды туғызуды өзінің өмір мағынасы санауы керек. Асқанадамға қатысы жоқ ілеспе, сүйретпе адам "уақыттық, өткінші тобыр" ғана. Әрине, барлық көрегендердің тағдыры бойынша, Заратуштраның сөзін адамзат баласы түсінбейді, сондықтан ол сөйлеп болғанда ондағылардың бәрі күледі, мазақтайды, бейпіл дауыс шығарады, тілдерін шығарады. Бейне Платон ның үңгіріндегі надандық көрінісі секілді болады. Үңгірде Платон адамдарға "Идея" туралы сөйлейді. Бірақ түсінбеген адамдар Платонға "Идеяны бізге көрсетші" дейді. Сосын олар тамға түскен көлеңкелерге қарап, ақиқат дегеніміз міне осы дейді. Платон оларға "Идея" деген тегі не екенін қанша айтса да түсіндіре алмапты. Заратуштра да сол Платон секілді ешкім оны түсінбейді, қабылдамайды, сенбейді де. Өйткені әрине, Асқанадам былай, не алай деп айтатын нәрсе емес, ол іспен көрсететін нәрсе.
Ұсыныс
Аталған кітаптың мағына астары терең, ойы күрделі, қамтыған мазмұны қат-қабат болғандықтан, ол туралы айтқанды оқығанға қарағанда түпнұсқасын оқу керек. Әрине, ақиқат іздеген адам ол қанша қиын болса да бәрібір кедергілерді жеңіп, кітаптың арғы жағында тұспалдаған идеяларға жете алады.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Кітаптар Санат:Ницше шығармалары Санат:Философиялық шығармалар
Бүрме (тағам)
Бүрме
Бұл қысы қатты болатын жерлердің тұрғындары жасайтын тәсіл. Алғашқы суық түскенкезде қыс айларында желінетін ұсақ мал жемшөпке ортақ болмас үшін және арықтап кетпес үшін семіз кезінде сойып, ұшасын мүшелеген соң, тұздап өз қарнына салып, аузын буады да, шошалаға апарып қояды. Ет өз сөлімен тұзы сіңіп көктемге дейін сақтала береді. Бүрменің тағы бір түрі етпен қоса, үйітіліп, жуылған бас-сирақты, тазаланған ішек-қарынды - бәрін қосып, малдың өзінің терісіне орап, сыртынан таңып қояды. Бас ұстауға лайық сыйлы қонақ келгенде мал сойып әуре болып жатпай-ақ, дайын бүрмедегі сыбағанықазанға салады. Халқымыз қыстық азық-түлігінбүліндіріп алмай сақтаудың небір әдістерін бұрыннан-ақ білген. Бүрмеге салынатын еттің тұзы артық та, кем де болмауы тиіс. Тұзы көп болса, ет сіресіп қатпайды және сорпасы ащы болып ішуге жарамай қалады. Сорпаның тұзы ащы болып кеткен жағдайда қазанға бір қайнағаннан кейін қарағайдың екі-үш кесек кесек көмірін дәкеге түйіп, сорпаға салып жіберсе, тұзын сорып алады.
Дереккөздер
Сегізбайұлы Кәдірбек С30 Қазақы дастарған – Алматы: ”Атамұра”, 2011. - 192.
Санат:Тағамдар Санат:Қазақ асханасы
Нурия Мера-Бенида
Спорттық карьерасының басында ол қысқа қашықтыққа жүгірумен айналысқан. 1991 жылы ол 400 метр қашықтықта ел чемпионатын жеңіп алды. Орта қашықтыққа жүгіруге ауыса отырып, ол 1995 жылы 1500 метрге жүгіруде Пан Араб чемпионатын жеңіп алды. Әр түрлі қашықтықта 15 рет Алжир чемпионы болды.
Сидней Олимпиадасында 1500 метр қашықтықта қос румын атлеті Виолета Секей мен Габриела Сабоны жеңіп, сенсациялық түрде жеңіске жетті.
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Алжир жеңіл атлеттері Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Алжир Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
IC 4938
IC 4938 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64096, ESO 143-7, FAIR 66, AM 2001-602.
Сыртқы сілтемелер
IC 4938 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Хирам (Мэн)
Хирам (Hiram) — Мэн штатының Оксфорд округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1423 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 100.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-33315.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Қызбел көшесі (Астана)
Қызбел көшесі Амантоғай көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 209 м. Бұрынғы атауы №26 көше. «Көктал» тұрғын алабы.
Қызбел - Торғай қаласы мен Торғай үстірті аралығындағы дөңес тау. Ел аузындағы аңыз бойынша, қыратты жерге алыстан қарағанда, қыздың бейнесін елестетіп, орта шенінде жота жіңішкерт, қыз беліне ұқсаудан, "Қызбел" атанған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Винцальйо
Винцальйо (Vinzaglio) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы
Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы — Семей қаласындағы мәдени-ағарту мекемесі. Орыс жазушысы Ф.М. Достоевскийдің туғанына 150 жыл толуы қарсаңында 1971 жылы құрылған. Мұражай жартылай ашылған кітап пішінінде бұрынғы жазушы тұрған (1857 — 59) екі қабат ағаш үйге жапсарлас ғимаратта орналасқан. Мұражайдың кіре берісіне Достоевский мен Ш.Уәлихановтың достығын бейнелейтін қоладан құйылған мүсін қойылған. Мұражайда жазушының алғашқы “Бейшаралар” (1846) романынан бастап, “Ағайынды Қарамазовтар” (1880) романына дейін, сондай-ақ, әр жылдары басылған толық жинақтары, әлем тілдерінде шыққан туындылары, ғалымдардың жазушы шығармалары туралы жазған зерттеу еңбектері қойылған. 2000-нан астам экспонат бар. Жазушының Сібірде өткізген жылдарын (1849 — 59) бейнелейтін экспозициялар бір бөлімде жеке жинақталған. Омбыдағы кезеңі “Өлі үй” атты композиция арқылы көрсетілген. Осы бөлімде жазушының “Сібір дәптері”, “Өлі үйден жазбалар” атты шығармаларына суретшілер А.Н. Корсакова мен З.А. Толкачеваның салған иллюстрациялары қойылған. Мұражайда жазушының Уәлихановпен жазысқан хаттары, оған байланысты көптеген құнды экспонаттар бар.
Винцальйо
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 609 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 41 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 28060.
Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Винцальйо
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Assunzione di Maria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Ғұбайдолла Бердяев
Бердяев Ғұбайдолла - Алаш қозғалысында белсенділігімен ел көзіне түскен қоғам қайраткерлерінің бірі Бердиев Ғұбайдолла Есқалиұлы 1885 жылы Орал облысы Гурьев уезінің Қарашығанақ ауылында туған. 1906 жылы Қазан малдәрігерлік институтын бітірген. Мамандығы мал дәрігері, солай бола тұра әлеуметтік жұмыстарға белсене қатысып, Алаш қозғалысының белді мүшесіне айналды. Атасы Мүсірәлі болыс болған, көп нәрсені көңіліне тоқыған білікті адам екен. Ғұбайдолланың елшілдік, әлеуметшілдік бағыт ұстануына сол атасының ел арасындағы беделі де ықпал еткен. Ғұбайдолла Есқалиұлы бала кезінде Есбол ауылындағы «Қызыл үй» аталатын екі сыныпты, онан соң Гурьевтегі Романов мектебіне түсіп, оны 1909 жылы тамамдайды. Сөйтіп жас кезінен орыс тілін біршама жетік меңгерген ол Орал реалды әскери мектебіне түсіп, оқуын жалғастырады. Азамат болған шағында білім жолын куып, Қазан малдәрігерлік институтына түседі. Оқып жүрген кезінде-ақ жасырын социал-демократтар партиясының мұсылмандар «ячейкасына» қатысады. Сол ұйымға қатынаса жүріп, қоғамды, әлеуметтік тарихи жағдайларды терең түсінеді. Оның бұл демократтық көзқарасы мен ұлтшылдық бағыты патша үкіметінің назарынан тыс қалмайды. Ақыры Қазандағы студенттер қозғалысына қатысқаны үшін қуғынға үшырайды. Оралға келген соң «Қазақ конституциялық-демократиялық» партиясын құруға атсалысып, партияның бағдарламасын даярлау жұмысына қатысады. 1911- 1913 жылдары Шәңгерей Бөкеев, Бақытжан Қаратаев, Ғұмар Қараш ұйытқы болған «Қазақстан» газетін шығарушылардың бірі осы Ғұбайдолла Бердиев екен. 1917 жылы бірінші жалпықазақ сиезінде Орал облысынан Бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат болып ұсынылады. Сол жылы Уақытша үкіметтің Гурьев уезіндегі комиссары болып тағайындалады. 1918- 1919 жылдары Гурьев уезінің Қарабау болыстық жер басқармасын басқарады. 1921 жылы аурудан қайтыс болады.
Есей би
Есей Алдамұратұлы (1693-1740) Ұлы жүзден шыққан белгілі беделді би болған. (соңғы бір деректе есімі Есейхан деп аталады) Қазақ шежіресінде оның ата-тегі былай таратылады: Үйсін Бәйдібек батырдан Ысты руы, одан Ойық, Тілік рулары тарайтыны белгілі. Соның Ойығынан - Қызылқұрт, Аузы-үсіген, Көкшекөз, Сәтек келеді. Қызылқұрттан - Ұлан, Алдамұрат, Есіркеп туады. Есей Алдамұраттың бел баласы. Есей жас кезінен насат батыр тұлғалы, әрі ақылды, есті боп ер жетеді. Оны батырлыққа, ақындыққа, шешендіққе алғашқы баулыған өзінің батыр, би әкесі мен сол елдің анасы аталған үлкен әжесі, сол өңірдің алып тұлғалы батырлары, би-шешендері екен. Есей жігіт кезінде-ақ ел билігіне араласып, өзінің әділ де, алғыр, тапқыр сөзімен ел аузына ілігеді. Оның палуандығы, додапаздығы, мергендігі, ат бапкерлігі жөнінде аңыздар көп айтылады.
Ғұбайдолла Бердяев
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы Санат:Тұлғалар