cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мекеш Жұмабекұлы Утин
Өмірбаяны
Әкесі - Утин Жұмабек 1925 жылы туған. Туған-туыс, жора-жолдастарының айтуынша қайырымды, бауырмал, адамгершілігі мол кісі болған. Ұлы Отан соғысының ардагері. Майданда жабысқан дерт сыр беріп, соның салдарынан 1955 жылы көз жұмды.
Анасы – Утина Райхан 1930 жылы туған. Екі ұлына әрі ана, әрі әке болып, оларды ел қатарына қосқан. Қазіргі уақытта зейнеткер.
Мекеш Утин ауылдың жеті жылдық мектебін үздік аяқтап, Петропавл қаласындағы М.Калинин атындағы мектеп-интернатына орналасты. Мектепті бітіргеннен соң қызмет жолын Булаев ауданының Ворошилов сегізжылдық мектебінің неміс тілі оқытушылығынан бастады.
1972 жылы білімін жетілдіру мақсатымен КСРО астанасы – Мәскеу қаласына аттанды. Онда Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің экономика факультетіне қабылданып, 1978 жылы “Халық шаруашылығын жоспарлау” мамандығын алып шықты. Университет қабырғасы Мекеш Жұмабекұлына жоғары білім берумен қатар оның өмірге деген көзқарасын өзгертті. Онда ұлттар, халықтар арасындағы достыққа, олардың мәдениетін құрметтеуге баулыды.
1987 жылдан бастап өмірінің соңына дейін «Алматықұрылыс» компаниясы бас басқармасының вице-президенті қызметін атқарған. Күрделі де сан салалы бұл қызметті ойдағыдай атқару үшін білім, тәжірибеге ұласқан кәсіпқойлық, адамгершілік қасиеттері өз үлесін қосатыны белгілі.
Отбасы
Жұбайы – Утина Күләш 1951 жылы туған. Білімі – жоғары. Қазақ Мемлекеттік басқару академиясының оқытушысы.
Ұлы – Утин Таупық 1976 жылы туған. Экономика ғылымдарының кандидаты. «АСК-Консалтинг» ЖШС-нің бас директоры. Ұлы – Утин Әрсен 1981 жылы туған. Бас прокуратурада қызмет атқарады.
Бауыры – Утин Амантай Жұмабекұлы 1955 жылы туған. “Алматы мәдени тұрмыс құрылыс” АҚ бас директорының орынбасары.
Дереккөздер
1. Қазақстан. Қазақстан саясаты кітабы, 2011 ж. АлматыКітап. Санат:16 қазанда туғандар Санат:1950 жылы туғандар Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері Санат:Мағжан Жұмабаев ауданында туғандар Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Дженга (коммуна)
Дженга (Genga) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Анкона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1984 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 60040.
Мамблас
Мамблас (Mamblas) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Морания ауданында (комарка) орналасқан.
Дженга (коммуна)
Елді мекеннің қамқоршысы — Климент I (папа римский).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Мамблас
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Ақ тұйғын
Ақ тұйғын. Қазақстанның шөлейт өлкелерінен басқа өңірлерде сирек те болса кездеседі. Оны қаршығаға ұқсас баулиды және қырандығы да оған жетеқабыл, әрі оны қаршыға тектестерге жатады дейді қазақтар. Тез самғайтын қанаты қысқалау, құйрығы ұзынша келген оның шүйілгіш, аса шапшаң ерекше қимылын «тұйғындай шүйілген» деген теңеуге арқау еткен. "Ақпаса су бола ма тамшылаған, Жүйріктің сәні болмас қамшылаған. Күніне сан мың үйрек ілсе дағы, Тұйғынның бағасы артық қаршығадан," - деп әспеттеген. Қазақтар онымен кішірек аң-құстарды да аулаған. Тұйғынның балапандары өте мешкей, ашықса бір-бірін жеп қоятын ашқарақ. Оның бауыры аппақ мырза тұйғын, сұрғылт қауырсыны бар сұр кір тұйғын және құл тұйғын деген түрлері бар. Атақты құсбегі Әбілхақ Тұрдыбаевтың Ақбаян атты ақ тұйғынын 1980 жылдары баулыған. Тұр-тұлғасы аушы құстарға ұқсайтын, бірақ құсбегілікке жарамайтын қазақтардың "керексіз затты құстар" деп атаған топқа жыланжегіш қыран, кезқұйрық субүркіт, аққұйрықты субүркіт, кезқұйрық, құладын, жамансары, тілеміш, аражегіш, жұртшы, тазқара, құмай қатарлы жыртқыш құстар Қазақстанда таралған. Бұған қоса академик Ә. Марғұлан орнитологтар үшін беймәлім көкжөре, балтақұс, сақалтақ тәрізді қарақұстарды және саңқылдақ, сарышағыл, сарыжала, ақсары тәрізді құстарды осы топқа жатқызады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері Санат:Спорт
Қабыланқыр
Географиялық орны
Қазақстан мен Түрікменстан мемлекеттері аралығында, солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доғаша иіліп 190 км-ге созылып жатыр.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 305 м, енді жері 45 км-ге жетеді. Қазақстан бөлігіндегі абсолюттік биіктігі 229 м (Құлантақыр тауы). Құлантақырдың кемерленіп келген батысын бойлай солтүстіктен оңтүстікке қарай 100 км-ге созылған Гекленқұм (Қарасор) соры жайласқан. Үстірттің жер бедері қиыршықты-сазды келген жазық.
Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы орта плиоцен дәуірінің әктас, теңіздің сазды-батпақты шөгінділерінен түзілген.
Өсімдігі
Сұр, сортаң сұр топырағында қара сексеуіл, тетір, баялыш, бұйырғын, тасбұйырғын, т.б. шөлдің сораң өсімдіктері өседі. Шығысында Қабыланқыр қорығы орналасқан (Түрікменстанда, 570 мың га). Батыс бөлігінің табанында минералдылығы 3 г/л-ден астам тұзды көлшіктер мен қайнар бұлақтар кездеседі. Қорықта қарақұйрық, қарақал, т.б. жануарлар мекендейді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазықтары Санат:Маңғыстау облысы географиясы Санат:Түрікменстан географиясы
Лорделу (Вила-Реал)
Лорделу (Вила-Реал) (Lordelo (Vila Real)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Вила-Реал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2886 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,16 км² шамасында. Халық тығыздығы — 559,3 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Мария Магдалина.
Тарихы
Аудан 1514 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Жұмыспен қамтылу деңгейі
Белгілі бір сәтте жұмысы бар жұмыс күші санының пайызы.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Дахук
Дахук (Дохук, Дехок немесе Дахок) қаласы (Ирак) – Ирактағы Дахук провинциясының әкімшілік орталығы .
Халық саны 500 000 адам. Қаланың негізгі тұрғындарын күрд және ассириялық ұлыстың өкілдері құрайды. Қаланың іргетасы 1236 жылы қаланған. Қазіргі таңда қалада 1992 жылы ашылған Дахук университеті бар. Ертеректе қала Ассирияның «Наарда» атты қаласы болған. Қазіргі таңда қалада туристік орталықтар жақсы дамуда. Қаланың атауын күрд тілінен аударғанда «шағын ауыл» деген мағына береді.
Дереккөздер
Санат:Ирак қалалары
Шарлоттенберг
Шарлоттенберг (Charlottenberg) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Рейн-Лан ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 175 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 0,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 41 021. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Шмидт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Ай-Бай-Тарка
Ай-Бай-Тарка — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хадуттэ өзенінің оң жағалауынан 272 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сент-Юрбен (Финистер)
Сент-Юрбен (Saint-Urbain) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Брест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29270, пошта индексі — 29800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1455 адамды құрады. Халық тығыздығы — 95,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Цоллинг
Цоллинг (Zolling) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Фрайзинг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4271 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 34,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 78 157. Муниципалитеттің басшысы — Максимилиан Риглер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Северный полюс (ықпа станциялар)
Северный полюс («СП») — Солтүстік полюс («СП») — Солтүстік полюске іргелес жатқан аудандардағы ғылми зерттеу мақсатында Солтүстік мұзды мұхиттың кең алапты кесек мұздарында орнатылған бұрынғы советтік ықпа станцияларының аттары. Станциялар жыл бойы атмосфера мен мұхитты комплексті түрде зерттеулер жүргізген. Олар мұзбен бірге ығып жүреді, демек олардың бір бөлігі мұхиттың Сибирь — Канадалық жартысында тұйық қисық жасап ығады да, ал екінші бөлігі Атлант мұхитының солтүстігіне қарай жылжиды. «СП» станцияларының зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Арктикада ірі географиялық жаңалықтар ашылды. Атап айтқанда Ломоносов су асты жотасы табылды, Орталық Арктикада күшті циклон болып тұратыны және онда тұрақты антициклонның жоқтығы дәлелденді және тағы басқа көптеген жаңалықтар ашылды. «СП»-6 станция көлемі 75 км² қа жуық мұзының қалыңдығы 12 м айсбергте ығады. «СП»-4 станциясы ығу арқылы полюстен 10-12 км қашықтыққа жылжыды. «СП» станцияларының техникалық жабдықтары жыл сайын жетілуде; оларға ұдайы самолет ұшып тұрады.
Дереккөздер
Санат:География
Тука (Тукаев ауылдық кеңесі)
Тука — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Тукаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 492 адамды құрады. Пошта индексі — 453489, ОКАТО коды — 80205852001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Дәулет Үркінұлы
Дәулет Үркінұлы (1830 - 1914) - Найманның тайпасының Қожамбет руынан шыққан би, болыс.
Өмірбаяны
Ресей мен Қытай арасындағы шекара бөлінісі кезінде Дәулет мен Қойшыбай билер бастаған елдің игі жақсылары Семейге келіп, Батыс-Сібір генерал-губернаторы Г.Колпаковскийге жеделхат жолдап, (1883 жылы ақпан айында) Қожамбет елінің Марқакөл өңірінен көшпей, ата мекенінде қалуына ықпал еткен. Дәулет би 1885 жылы Марқакөл өңіріндегі Зайсан уезінде 1003 түндіктің басын құраған Қожамбет болысының алғашқы болысы болып сайланды. Бұтабай бимен бірге қажылыққа барған.
Пэрри (Миссури)
Пэрри (Perry) — Миссури штатының Ralls округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Джуд Беллингем
Джуд Виктор Уильям Беллингем (Jude Victor William Bellingham; 2003 жылы 29 маусымда туған, Стаурбридж, Англия) — ағылшын футболшысы, "Реал Мадрид" клубы мен Англия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.
"Бирмингем Сити"
Беллингем Бирмингем Сити академиясына 8 жасында келді.
Бірте-бірте футболшы бастапқы құрамның ойыншысы болды және өзінің ойынымен Бирмингемге Чемпионшипте өз орнын сақтауға көмектесті. Жалпы, Беллингем ағылшын клубы үшін 44 матч ойнады, онда ол 4 рет ерекшеленді. Клуб басшылығы жас жартылай қорғаушының ойынына қатты әсер еткені соншалық, Беллингемнің маусым аяқталғаннан кейін "Бирмингемнен" кететіні белгілі болғаннан кейін, ойыншыға 22 нөмірді бекітті.
2020/21
2019/20 маусымының ортасында Дортмундтық "Боруссия", сондай-ақ ағылшындық "Челси" және "Манчестер Юнайтед" клубтары ойыншыға қызығушылық танытты. "МЮ"-дің бұрынғы жаттықтырушысы Алекс Фергюсон тіпті Беллингемге Каррингтондағы клубтың жаттығу базасына экскурсия жасады. Алайда, 20 шілдеде футболшы Дортмунд клубына 23 миллион еуроға ауысып, футбол тарихындағы ең қымбат 17 жастағы ойыншы болды. Беллингем "Бирмингемде" өнер көрсеткен 22 нөмірді алды.
Дортмунд клубы үшін дебютін 2020 жылдың 14 қыркүйегінде Германия кубогының "Дуйсбургке" қарсы матчында өткізді және сол матчта өзінің "Боруссия" үшін голына есеп ашты, өзі 17 жасында клуб тарихындағы голдың жас авторы болды. 5 күннен кейін, 19 қыркүйекте, Бундеслигада дебют жасап, менхенгладбахтық "Боруссияға" қарсы бастапқы құрамда шығып, голдық пас берді. Қыркүйек айында Бундеслигада "айдың жаңа ойыншысы" атанды. 20 қазанда Чемпиондар Лигасында дебют жасады, турнир тарихындағы 17 жастағы ең жас ағылшын болды. 2021 жылдың 14 сәуірінде "Манчестер Ситимен" бірінші ширек финалдық матчта есеп ашып, осы турнирдегі алғашқы голын соқты. 13 мамырда өзінің "РБ Лейпциг" командасымен финалда 4-1 есебімен жеңіске жетіп, Германия кубогының иегері атанды (Беллингемнің өзі бастапқы құрамда шығып, 25 минутта сары қағаз алды және үзілісте ауыстырылды), өзінің ересек мансабындағы алғашқы олжасын жеңіп алды. Бірінші маусымда футболшы барлық турнирлерде 46 матчта ойнап, 4 гол соғып, Дортмунд клубының негізгі құрамына кірді.
2021/22
2021/22 маусымы басталар алдында Беллингем клубпен 2026 жылға дейін жаңа келісімшартқа қол қойды. 2021 жылдың 17 тамызында Германия Суперкубогы үшін "Бавариямен" матчта бастапқы құрамда шығып, Марко Ройсқа голдық пас берді, бірақ бұл "Боруссияға" титулдың иегері болуға көмектеспеді, матч Мюнхен клубының жеңісімен 3-1 есебімен аяқталды. 2021 жылы 27 тамызда Германия чемпионатының "Хоффенхаймға" қарсы матчында өзінің алғашқы голын соқты және Джованни Рейнге гол соқты, матч "Боруссияның" пайдасына 3-2 есебімен аяқталды. Чемпиондар Лигасының топтық кезеңінің бірінші турынан бастап "Бешикташқа" қарсы ойында да гол соғып, Эрлинг Холандқа (Дортмунд клубының пайдасына 2-1) көмек көрсетті.
Реал Мадрид
2023 жылдың 14 маусымы "Реал Мадрид" оның трансферы туралы мәлімдеді, клуб мәліміне сенсек, 6 жылдық контрактқа қол қойылды. Трансфердың бастапқы соммасы 103 млн евро, ал бонустарды санаса 133,9 млн евроға дейін жетеді. Беллингем Реал Мадрид 100 млн-нан көбірек ақшаға алған 3-інші футболшы атанды; одан бұрын тек Гарет Бейл мен Эден Азар болған.
Ұлттық құрамадағы мансабы
2019 жылы 17 жасқа дейінгі Англия құрамасы сапында Syrenka Cup жолдастық турниріне қатысып, оны жеңіп алды, ал Беллингемнің өзі турнирдің үздік ойыншысы атанды.
2020 жылы 10 қарашада алғаш рет Англияның негізгі құрамасына шақырылып, 13 қарашада Ирландияға қарсы ойында команда үшін дебютін жасап, 73-минутта Мейсон Маунтты алмастырды.
2021 жылы Англия құрамасының Еуропа чемпионаты турнирінде Беллингем барлығы 3 матч өткізді, нәтижелі әрекеттерімен ерекшеленбеді және командамен күміс медаль жеңіп алды.
Командалық
"Боруссия Дортмунд" Англия Құрамасы
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бирмингем Сити ФК ойыншылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Арипуанан
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19 372 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25 048,965 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1943 жылы құрылған.
Санат:Мату-Гроссу елді мекендері
Инженерлік гидрология
Инженерлік гидрология — гидротехникалық құрылыстардың инженерлік жобаларын жасау үшін әр түрлі гидрологиялық сипаттамаларды, атап айтқанда, өзен ағынының сипаттамаларын зерттейтін және есептеу әдісін қолданатын құрлық гидрологиясының бір бөлімі.
Макромастия
Макромастия (Macromastia, үлкен, ұзын емшек) — Эндокриндік өзгерістерге байланысты емшектің анағұрлым өсуі. Емшектің ұлғаюы (гипермастоз) еркектерде де болуы мүмкін (гинекомастия).
Чудь-Ю-Вож
Чудь-Ю-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чудь-Ю өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қабыланқыр кемері
Географиялық орны
Қазақстан мен Түрікменстан шекарасы бойымен ендік бағытта 85 км-ге созылып жатыр.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі орта тұсында 310 м-ге жетеді. Миоценнің қатпарлы құрылымдарынан тұрады. Кемер табанында теңіз деңгейінен 28 м төмен жатқан Қазақсор, Селдепме сорлары бар. Онда шөлдік белдемнің сораң шөптері өседі. Қабыланқыр кемерінің шеткі бөліктерінде Қазақ, Құмсебшен, т.б. құдықтар орналасқан.
Бел (Жамбыл облысы)
Бел — Жамбыл облысының Қордай ауданы, Отар ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол айрығы.
Халқы
Тұрғыны 492 адам (2009).
Санат:Қордай ауданы елді мекендері
Жыршы Қазақ
Жыршы Қазақ (Йирчы Къазакъ, шын есімі — Қазақ Татарханов; шам. 1830, Мүслімауыл ауылы, Тарқы шамқалығы, – шам. 1879, Темірхан Шора округі, Дағыстан облысы, Ресей империясы) – құмық ақыны. Жасынан суырып салма ақын атанады. Мұхажырлыққа қатысты өлеңдері Кавказда кеңінен таралды. Жазықсыз қараланып, үш жыл Сібірде айдауда болады. Одан аман оралған Ж. Қ. қастандық жасаушылар қолынан қаза тапты. Оның “Өсиет”, “Түстік темір тұзаққа”, “Арыз айтты деп айып етпе”, “Күн бұрын хан зұлымдығын қайдан білген”, т.б. қоғам өміріндегі әділетсіздікті айтып, адамгершілікті дәріптейтін өлеңдері құмық халқының арасында кең таралған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Дағыстан тұлғалары
Чарган (Ямбол облысы)
Чарган (Чарган) — Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Тунджа қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 577 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8628. Телефон коды — 04717. ЕКАТТЕ коды — 80217.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
Қабылсай
Елді мекен:
Өзен:
Обырлар
Обырлар (фагоциты); (phagocytus, грек, phagos — обырлық, жемірлік, kytos — жасуша) — тірі және өлі қатты заттарды қармап, оларды ферменттерінің көмегімен ерітіп жоятын адам мен жануарлар организмдеріндегі ерекше жасушалар. Обырларға нейтрофидці дәншелі лейкоциттер (гранулоциттер) және моноцит туындылары — макрофагоциттер (гистиоциттер, бауырдың жұлдызша жасушалары, қантүзу мүшелерінің жене өкпе альвеоларының макрофагтары, остеокластар, терідегі Лангерганс клеткалары, жүйке ұлпасындағы микроглия т.б. жатады. Организмнің қорғаныс реакциясындағы обырлардың атқаратын маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Тетрис
thumb|right|250px|Тетрис енгізілген «Brick Game» ойын консольдары. Тетрис — компьютерлік ойын.
Тарихтағы ең көп сатылған компьютерлік ойын болып келеді, жалғыз Nintendo-ның GameBoy консолімен бірге 35 миллион копия сатылды. 2014 жылы The Tetris Company бастығы Хэнк Роджерстің айтуынша, ұялы телефондарға ойын 425 миллион рет ақылы негізде жүктеліпті. 2007 жылы тетрис АҚШ Конгресс кітапханасына ең маңызды он компьютерлік ойынның бірі ретінде сақталуға берілген.
Тетристің негізінде төрт шаршыдан тұратын «тетрамино» фигуркаларынан құралған үстелдік ойжұмбақ ойыны жатыр.
Ережелер
thumb|Тетрис фигуркалары. Биіктігі 20 шаршы, ені 10 шаршы болатын төртбұрышты кеңістікке үстіден кездейсоқ түрде тетрамино фигуркалары түсіп жатады. Түскенде ойыншы оларды 90°-қа бұрай алады және олға-солға қозғалта алады. Қалайтын орны белгілі болса, фигурканы төменге де жедел түсіре алады. Ол басқа фигуркаға тірелгенге дейін, немесе кеңістіктің түбіне жеткенге дейін төмен қарай қозғала береді. Егер фигурка түскен кезде 10 шаршыдан тұратын қатар толық түзілсе, қатар жойылады, ал оның үстіндегі фигуркалар бір шаршыға төмендейді. Ойынның жылдамдығы бірте-бірте өседі. Берілген кеңістікке жаңа фигурка сыймай қалатын жағдайда ойын аяқталады. Әр жойылған қатар үшін ойыншыға ұпайлар беріледі.
Косая (Томь-Чумыш тармағы)
Косая — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь-Чумыш өзенінің сол жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Тетрис
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік ойындар Санат:Тетрис
Косая (Томь-Чумыш тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чумыш. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Регенсбург (аудан)
Регенсбург (Landkreis Regensburg) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Регенсбург қаласы. Аудан Бавария жерінде орналасқан. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1.395,92 км² шамасында. Тұрғыны 182 400 адамды құрайды. Халық тығыздығы 129 адам/км². Ауданның ресми коды — 09 3 75.
Аудан 41 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария аудандары
Ломовка (Үлкен Биза тармағы)
Ломовка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Бизь өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сылва бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Едуай
Едуай (Aydoilles) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында.
Көкбас
Көкбас сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін:
Едуай
Коммунаның INSEE коды — 88026, пошта индексі — 88600.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Темір жол көлігі
Пайдаланған әдебиет
Санат: Транспорт Санат: Көліктер Санат:Темір жол көліктері
Бүркемелер
Бүркемелер - карсыластың барлауынан әскерлер мен объектілерді жасыруға немесе олардың сыртқы түрін өзгертуге арналған инженерлік конструкциялар мен жергілікті заттар. Қолданылу аукымы мен міндетгерінің сипатына карай стратегиялық, оперативтік және тактикалық бүркемелер болып бөлінеді. Бүркемелер табиғи (ормандар, бұталар, тегіс емес жер бедерлері, құрылыстар және т.б.) және жасанды (инженерлік бүркеніш конструкциялары) болып бөлінеді. Соңғылары табиғи бүркемелермен бірге қолданылып, оптикалық, радиолокациялық, кұрастырылған және арнайы болып бөлінеді. Оптикалық бүркемелерлер бүркенішті объектілер мен карсылас арасындағы әр-түрлі кедергілер. Табельдік бүркеніш жинақтарынан, сондай-ак жұмсалған және жергілікті бүркеніш құралдарынан койылады. Оптикалық бүркемелерге: әуе және жер үсті барлауынан жасыратын бойтасалау; көлденең бүркеніштер және әуе барлауынан жасыратын аспалы бүркеніштер; жер үсті барлауынан жасыратын тік және қиғаш бүркеніштер; деформациялайтын бүркеніштер (объекті пішінін өзгертетін), макеттер кіреді. Радиолокациялық бүркемелер: бүркеніш экраны, радиотолкындарға арналған жергілікті кұралдардан жасалған түссіз кедергілер. Бүркеніш-бөгеттерге қарсыластың радиолокаторының экранында объекті табуға кедергі жасайтын белгілер беретін бұрыштық (дипольді) көрсеткіштер жүйесі жатады. Құрастырылған бүркеніштер — оптикалық бүркеніштердің немесе бүркеніш-экрандардың бүркеніш-бөгеттермен бірігуі. Арнайы бүркеніштер — объект сәулеленуін экранға түсіруге арналған қондырғы.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Атамекен (айрық)
Негізгі ұғым:
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
IC 1087
IC 1087 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 53952, MCG 1-38-31, ZWG 49.2, NPM1G +03.0466.
Сыртқы сілтемелер
IC 1087 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Хадита
Хадита қаласы (Эль-Хадита, Ирак) – Ирактағы Аль-Анбар провинциясында орналасқан қала .
Халық саны шамамен 100 мың адам. Қала жанында қуаттылығы жағынан елде екінші орында тұрған «Хадита» гидроэлектростанциясы бар. Оны салу барысында Бухайраталь-Кадисия жасанды суқоймасы салынды. 2004-2006 жылғы Ирактағы соғыс кезінде қалада көптеген әскери қақтығыстар болған. 2005 жылы қарашада АҚШ-тың теңіз жаяу әскерлері жергілікті халықты қырғынға ұшыратқан, ресми деректерде 24 адам қаза болды деп беріледі.
Дереккөздер
Санат:Ирак Санат:Қалалар
Жарықшақтылық (таужыныстардың)
тау жынысытардың әр түрлі жарықтармен және жарықшақтармен бөлшектену дәрежесі, яғни олардың жарықтармен (жарықшақтармен) тілгілену сипаты. Бұл сипат жинауыштық қабілеті нашар тау жынысытардық құрғату жолдарын жақсарта түседі, сөйтіп біршама тығыз тау жынысытардың жинауыштық қабілетті иемденуіне мүмкіндік туғызады. Әдетте тау жынысы жaрықшақтылығының тығыздығы төменде келтірілген бағытта арта түседі: құмтастар —>құмайттастар —>сазтастар —> әксаздар —> тақтатастар —> тұздар —> әктастар —> доломиттер.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Перидотит
Перидотит (франц. рerіdot — оливин) — ультранегізділер тобына жататын интрузиялық тау жыныстарының жалпы атауы. Олар негізінен оливин мен пироксендерден (40%-дан аспайды) тұрады. Пироксеннің құрамына қарай Перидотит гарцбургит (оливин мен ромбылық пироксен), верлит (оливин мен моноклиндік пироксен), лерцолит (оливин мен қос пироксен) деген түрлерге бөлінеді. Құрамындағы пироксен мөлшері 10%-дан аспаса, ол дунит деп аталады. Перидотит қосымша және акцессор минералдары бойынша горнблендті, шпинельді, хромитті, гранатты, слюдалы деп те ажыратылады. Перидотиттің түсі қара, ашық жасыл; құрылымы орташа, ірі түйірлі, бітімі шомбал, кейде шлирлі, жолақты болады, үгілгенде серпентенитке айналады. Перидотит жарылым белдемдерінде басқа ультрабазиттермен бірігіп, тік құлама пласт немесе тізбектелген кішігірім денелер құрады. Перидотиттермен хром, никель, темір, титан, алмас, тальк, асбест кендері байланысқан. Қазақстанда Перидотиттер Мұғалжар, Ұлытау, Шар, т.б. ультранегізді тау жыныстары белдеулерінде кездеседі.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том
Санат:Қазақстан табиғаты
Хельсингборг (футбол клубы)
«Хельсингборг» (Helsingborgs IF) — Швецияның Хельсинборг қаласындағы футбол клубы, 1907 жылы құрылған.
2020 жылғы маусым қорытындысында екінші дивизионға түсіп кетті.
Сілтемелер
Санат:Швеция футбол клубтары
Шілде революциясы
Шілде революциясы (1830) – Франциядағы Бурбондар монархиясын жойған буржуазиялық революция. Бұған Карл Х–ның 1830 жылы 26 шілдедегі депутаттар палатасын тарату, сайлау правосын жер цензімен шектеу туралы либералдық буржуазияны биліктен ығыстыруды көздеген указы т.б. тікелей себепші болды. Революция 27 маусымда басталды. Парижде 27 – 29 шілдеде болған, шеуші рөльді жұмысшылар, студентте және ұсақ буржуазия атқарған, көше ұрыстары нәтижесінде дворяндар мен клерикалдардың үстемдігін қамтамасыз етуші Қайта өркендеу дәуірінің режимі құлады, Өкімет басына буржуазияның басшы тобы – финанс ақсүйектері келіп, олар өздерінің әкімі Луи Филлип Орлеанскийді таққа отырғызды. Шілде революциясы қасиетті одақ атты реакциялық жүйеге айта қаларлықтай соққы берді.
Дереккөздер
Санат:Қақтығыстар Санат:Көтерілістер
Револьвер
thumb|300px|Наган Револьвері, 7,62-мм пистолетті патрон Револьвер — кішігірім барабанды ойықты оқатар кару. Ол 50-100 м қашықтықтағы адам қүші нысаналарын жоюға арналады. Қазіргі кезде барлық армияларда револьвердің орнына оқжатарлы (магазинді), өздігінен оқталатын немесе автоматты револьверлер колданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
NGC 4692
NGC 4692 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 11 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4692 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43200, NGC 4702, UGC 7967, MCG 5-30-86, ZWG 159,78.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Раккуя
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1389 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 56 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 98067.
Елді мекеннің қамқоршысы — Maria SS. Annunziata.
Ұшық
Ұшық, герпес — адам терісі мен шырышты қабықшаларына тұтасқан көпіршіктердің шығуынан болатын вирусты ауру. Инфекция көзі — ауырған немесе вирус таратушы адам. Ұшық көп жағдайда жылдың салқын мезгілдерінде, организмнің ауруға қарсыласу қабілеті нашарлап, гиповитаминоз дамығанда; әртүрлі жұқпалы аурулармен (тұмау, пневмония, безгек) ауырғанда, кейде жаздың ыстық мезгілінде күн көзіне көп қыздырынғанда шығады. Ұшықтың 2 түрі ажыратылады.
Дереккөздер
Санат:Вирустық аурулар
Шекараны анықтау
Шекараны анықтау
Шекараны анықтау шекараны делимитациялау — келіссөз жолымен мемлекеттік шекараның шебін айқындау, оның өтетін шегін сипаттау, картаға түсіру, халықаралық шартқа тиісті шарттарды енгізу (Делимитация). Шекараны анықтау туралы қаулылар, әдетте бітім шарттарының немесе мемлекет шекараларды белгілеу немесе өзгерту туралы арнаулы келісімдердің құрамдас бөлігі болып табылады. Шекараны анықтау барысында уағдаласушы мемлекеттер шекара шебі өтетін жерлердің сипаттамасын жазады (әдетте карта бойынша жергілікті жерлерде жұмыстар жүргізбей), ол шарттың өзінде дербес бап болуы мүмкін немесе оған тіркелген қосымша міндетін атқарады. Осылайша белгіленген шекара шебі шартқа тіркелетін картаға түсіріліп, шекараны анықтаудың кейінгі кезеңдеріне негіз болып табылады. Екі жақты келіссөздер арқылы Қазақстан көршілері Ресей, Қытай, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан мемлекеттерімен өз шекарасын толық анықтап алған. Қазір Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігін анықтау үшін көп жақты (Қазақстан, Ресей, Иран, Түрікменстан, Әзірбайжан) келіссөздер жүргізілуде.
Автор
Санат:Шекаралар
Ямбо-Яха (Ямбо-Яха тармағы)
Ямбо-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ямбо-Яха өзенінің сол жағалауынан 28км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Сулливан (Миссури)
Сулливан (Sullivan) — Миссури штатының Фрэнклин округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 19.9 км². FIPS коды — 29-71440.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 6,351 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Фрэнклин округы (Миссури)
Санғасы
Санғасы – Сілеті жəне Өлеңті өзендері аралығындағы тұзды тұйық көл.
Географиялық орны
Ақмола облысы Бестөбе кентінің оңтүстік-шығысында 39 км жерде орналасқан.
Гидрогафикасы
Теңіз деңгейінен 196 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,9 км2, ұзындығы 2,5 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 7,1 км. Жаз айларында аумағы кішірейеді. Жағалауы түйетайлы, сортаң, батпақты. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Суы қараша айының соңында қатып, сəуірдің аяғында ериді. Алабы – жайылым.
Дереккөздер
Санат:Ерейментау ауданы көлдері Санат:Сілеті су алабы
NGC 343
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Франк Муллер астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 343 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 133741, AM 0055-232.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Сео-д'Аллегр
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Көліктегі қылмыстар
Көліктегі қылмыстар (ағыл. transport crimes) - Қылмыстық заңнама бойынша - қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс түрлерінің бірі.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Бұл бет Қазақстан клубтарының Еуропа турнирлерінде қалай ойнағандығы жайында баяндайды. Ол Қазақстанның Футбол Федерациясы 2002 жылы УЕФАның 52-нші мүшесі болған кезден басталды.
"Тұңғыш" анықтауыштары
2007 жылы "Тобыл" ТМД елдерінің ішінде ең бірінші және ең соңғы болып Интертото Кубогының жеңімпазы атанған.
2009/10 жылғы маусымда "Ақтөбе" бірінші болып УЕФА клубтық турнирлерінің (дәлірек айтқанда, УЕФА кубогының) плей-офф кезеңіне дейін жетіп, "Вердер" клубынан ұтылып қалды.
2017/18 жылғы маусымда "Астана-2009" клубы бірінші болып көктемдік плей-оффтарға жетті, УЕФА Еуропа Лигасының 1/16 финалында ойнады.
Клубтардың статистикасы
18 қыркүйек 2020
Санат:Қазақстандағы футбол Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Органикалық геохимия
«Органикалық геохимия»– геохимияның Жердің әр түрлі геосфераларында органикалық заттардың таралуын, құрамын, химиялық шығу тегін, өзгеру себептерін зерттейтін бөлімі. Мұнай, газ, көмір өндірістерінің дамуына байланысты 20 ғасырдың 2-жартысында қалыптасты. Гумустың, керогеннің бытыраңқы түрлерін, көмірдің, жанғыш тақта тастардың, мұнайдың, амин қышқылдарының, көмірсутек газдарының, т.б. геохимиясын зерттейді. Органикалық геохимия осы заманғы мұнай жөніндегі ілімнің іргетасы болып есептелінеді. Ол көмірсутектердің шығу тегін, сонымен қатар мұнай іздеу мәселелерімен айналысып, ондағы мұнайдың түрін, генетикасы мен көмірсутек потенциалын танып-білуге көмектеседі. Органикалық геохимияның маңызды бөлімі жер қыртысында органикалық заттардың миграциясы мен химиялық элементтердің концентрациясы және кенді алқаптардың (уран, алтын, сынап, мыс, ванадий, германий, т.б.) түзілулерін зерттейді. Мұндай зерттеулердің қоршаған ортаның органикалық қалдықтармен ластану мүмкіндіктерін тауып, оның алдын алудағы маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Органикалық заттар Санат:Химия
Бурятия
Тарихы
Бурятия жерінде адам баласы ерте заманнан бері тұрады. 12 ғасырға дейін бұл өңірді ғұн, ұйғыр, эвенкі тайпалары кезек-кезек мекен етті. 13 ғасырда моңғол тілінде сөйлейтін бурят (бурат) тайпалары көшіп келіп, қоныстанды. Олар мал өсірумен, аң аулаумен айналысты және Қытай, Моңғолия елдерімен сауда-саттық жасады. 16 ғасырдың аяқ кезінен бастап буряттар арасына Моңғолия мен Тибет арқылы будда діні ене бастады. 17 ғасырдың бас кезінде Бурятия жеріне алғашқы орыс-казак отрядтары келіп жетті де, осы ғасырдың аяғына таман елді толықтай Ресейге бағындырды. 18 ғасырдан бастап Ресей үкіметі бұл жаққа сотталғандарды жер аудара бастады. Бұған қоса үкімет буряттар мен эвенкілерді зорлықпен шоқындырып, оған көнбегендерін тұрған жерлерінен ығыстырып, босаған жерлерге орыс шаруаларын әкеп қоныстандырды. Жергілікті халық отаршыларға қарсы жиі-жиі көтеріліске шықты және православие дініне кірмес үшін жаппай будда дінін қабылдап, көп ұзамай бұл дін жергілікті шаман дінімен араласып кетті де, буряттардың негізгі дініне айналды. Ал көтерілістерді Ресей үкіметі күшпен басып отырды. Дегенмен, Ресейге қосылғаннан кейін буряттар отырықшылыққа көше бастады, қалалар салынып, сауда қатты дамыды (18 ғ-дың аяғына таман Ресейдің Азиямен сауда айналымының 67%-і Кяхта кедені арқылы өткен). 19 ғасырда нарықтық қатынастар жедел дамыды. Әсіресе, Сібір темір жолының салынуы қалалардың тез өсуіне алып келді.1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін ұлт-азаттық қозғалыс қайтадан күшейіп, буряттар өздерінің ұлттық аймақтарын құра бастады. 1918 жылы жазда Шығ. Сібірде атаман Семеновтың әскери диктатурасы орнады. Осы жылы тамыз айында Бурятия жеріне Жапония әскерлері, келесі жылы сәуір айында Америка әскерлері келіп кірді. Ақ гвардияшылар мен шет ел әскерлерінің жергілікті халықпен санаспауы партизан қозғалысының күшеюіне алып келді. Нәтижесінде 1920 жылы Қызыл Армия бөлімдері партизандардың көмегімен елді азат етіп, батыс бөлігі РКФСР-дың құрамына кірді де, шығыс жағы Қиыр Шығыс Республикасына қарады. 1922 жылы 9 қаңтарда Бүкілодақтық ОАК-нің қаулысымен РКФСР құрамында Бурят-моңғол автономиялы облысы құрылды. Қиыр Шығыс Республикасы тарағаннан кейін бұл облысқа елдің шығыс бөлігі қосылды да, 1923 жылы 5 мамырда Бурят-моңғол АКСР-і құрылды (1958 жылдан бастап Бурят АКСР-і). Кеңес үкіметі жылдарында Бурят АКСР-і біршама әлеуметтік-экономикалық жетістіктерге жетті. Сауатсыздық жойылып, көптеген жоғары оқу орындары ашылды, ұлттық театрлар пайда болды. Кеңес Одағындағы аса ірі жылу-электрлік база құрылды. Жаңадан көптеген өнеркәсіп орындары (машина жасау, тау кен өндіру, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын жасау, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері, т.б.) пайда болды. Социалдық жүйенің ыдырап, Коммунистік партияның биліктен кетуі ел өміріне үлкен өзгеріс енгізді. 1990 жылы Бурят АКСР Жоғарғы Кеңесінің кезекті сессиясында республика статусы жөнінде декларация қабылданып, 1991 ж. желтоқсан айында президенттік басқару жөнінде арнайы заң шығарылды. Бурятия 1992 жылы РФ құрамына кіретін басқа да республикалармен бірге федеративтік шартқа қол қойды.
Дереккөздер
Санат:Ресей республикалары
Соқалы орқазғыш
Соқалы орқазғыш (Плунжерный траншеекопатель) — жергілікті фортификациямен жабдықтау және жер асты байланыс желісін және т.б. салу кезінде ор қазуға арналған тіркемелі машина. Ол шынжыр табанды тартқыш (танкілермен) машиналармен сүйретіледі. Қазылған олардың тереңдігі 60-100 см болады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Камерано
Камерано (Camerano) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Анкона провинциясында орналасқан.
Удезеель
Удезеель (Oudezeele) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,36 км² шамасында.
Камерано
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7009 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 341 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 60021.
Халабджа
Халабджа қаласы (Ирак) – Ирактағы Сулеймания мухафазындағы Ирак Күрдстанында орналасқан қала.
Удезеель
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Камерано
Елді мекеннің қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Халабджа
Халық саны 80 000 адам шамасында. Қала тұрғындары Ирактағы күрдтердің арасында өздерінің діни ұстанымдарымен ерекшеленеді. Қала 1988 жылы Саддам Хуссейн жергілікті тұрғындарды химиялық қарумен қырғынға ұшыратқан. Бұл қалада күрдттің танымал ақыны мен әдебиетшісі – Горан, Абдулла Сулейман (1904-1962) туған.
Камерано
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Халабджа
Дереккөздер
Санат:Ирак Санат:Қалалар
Удезеель
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Мансера-де-Арриба
Мансера-де-Арриба (Mancera de Arriba) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Авила ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 100 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,59 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Қанат Бектілеуұлы Мұсатаев
Карьерасы
1994 жылғы Қазақстан чемпионатының үздік футболшысы.
Бес рет Қазақстан чемпионатындағы үздік 33 футболшының құрамына енді (1992, 1993, 1994, 1995, 1999).
Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1992 жылы 14 қыркүйекте Ашхабадта Түрікменстан құрамасына қарсы өткізіп, 90 минутты түгел ойнады. Жалпы құрама сапында тоғыз рет алаңға шықты, тоғызы да жолдастық кездесулер. Соңғы кездесуін 1996 жылы 3 қаңтарда Ливанға қарсы өткізді.
Сілтемелер
Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Каспий ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Ертіс ФК ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Яссы ФК ойыншылары Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қазақстан футболшылары
Инсоляция
thumb|right|300px Инсоляция (латынша: insolatio, insolo - Күнге қоямын) — Жер бетінің Күннің тура немесе жиынтық (тура және шашыраған) радиациясымен сәулеленуі. Уақыт бірлігінің ішінде алаң бірлігіне келетін калориямен өлшенеді.
Инсоляция — жерге түсетін күн сәулесі мен жер бетіне келіп жететін күн энергиясының мөлшері. Кіші калориямен өрнектелетін ол, атмосфераның шегінде, жерге түсетін күн сәулесіне перпендикуляр орналасқан 1 см2 арқылы минутына өтетін 1,94 кіші калорияға тең (күн тұрақтысы).
Инсоляция барлық өсімдік пен жануарлар дүниесінің өмірінде өте үлкен роль атқарады. Инсоляция актинометр, пиргелиометр сияқты арнаулы аспаптармен өлшенеді. Күннің жерге жіберіп тұратын жылуының шамамен 40% атмосферада ұсталып қалады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Талапты
Елді мекендер:
Жібек
Жібек – жібек құртының пілләсынан өндіріліп, тоқыма-мата өнеркәсібінде пайдаланылатын табиғи талшық. Кейде сондай  талшықтан тоқылған матаны да жібек деп атайды. Жібек құрты қуыршаққа айналар алдында арнаулы бездері бөлетін жібек жіпше – піллә түзеді.
Өндірістік жібек, негізінен, тұт ағашының қолдан өсірілетін (асыранды) құртынан және жабайы емен құртынан алынады. Асыранды жібек құрты барлық жібектің 90%-ын береді. Көп еңбек қажет ететіндіктен, жібек ең қымбат саналады. Сондықтан қазір жасанды жібек өндірісі жолға қойылған. Жалғыз пілләдан алынған талшық тым жіңішке болатындықтан, тікелей өндірісте қолданылмай, тек жібек қасиетін зерттеу үшін пайдаланылады. Жібектің механикалық қасиеттері жоғары, әрі жақсы диэлектрик, 120 – 130°С ыстыққа төтеп береді, тек 160 – 170°С-та ғана ыдырай бастайды.
Табиғи жібек талшықтарынан тоқылған маталарды адамдар ерте замандарда-ақ жоғары бағалаған. Қытайдан шығарылатын жібек маталар Ұлы Жібек жолы арқылы дүние жүзінің басқа аймақтарына таралып, саудагерлерге мол табыс әкелген. Жібек құрты қазір тек Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстарының кейбір аудандарында, Қытай, Жапония, Үндістан және т.б. елдерде өсіріледі.
Ішкі сілтемелер
Санат:Жібек
Әл-Джуәйни
'''Әл-Джуәйни, Әбу-л-Маали Абд әл-Мәлік б. Абдаллаһ, Имам әл-Харамайн''' (1028 - 1085) -ашариттік каламның көрнекті өкілі, әл-Ғазалидің ұстазы. Нишапурға таяу жердегі Джуузйн округінің құрамына кіретін Азазуар елді мекенінде дүниеге келген. Нишапурда Әбу-л-Қасым әл-Исфараинидің (1059 ж.ө.) жетекшілік ету імен қалам мен у сул ад-динді, ал әкесінің басшылығымен фикһты үйренді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін 19 жасар Әл-Жууйнәкесінің орнына шафиттік фикһы бойынша оқытушы болды. Салжұқ уәзірі әл-Кундури ұйымдастырған ашариттерді қуғындау тұсында Әл-Жууйн Хиджазға қашып барып, Мекке мен Мединеде (1058 - 1062) өмір сүрді. Осында Имам әл-Харамайн құрметті атағына ие болды. аш-Шамил каламы бойынша Әл-Жууйни жазған басты шығармаларының қазіргі кезге дейін үштен бірі жетті. Оның сақталған, қысқартылған үлгісі - әл-Иршад - жаңадан бастаушыларға арналған Құран болып табылады. Жалпы алғанда Әл-Жууйн әл-Ашаридің, әл-Бакилланидің және Әбу Исхақ әл-Исфараинидің (1027 ж.ө.) идеясын дамытты. Кейін одан бас тартқан. әл-Бакиллани тәрізді Құранның астарымен сөз айшығының арасында айырмашылық бар деп түсінген Әл-Жууйн Құран аяттары уақыт аясында пайда болған деп жариялады және Аллаһ Мұхаммедке Құран сөзінің «мәнін» ғана жолдаған, ал оған сөз формасын Пайғамбардың өзі енгізген деп есептеді. Өтпелі кұбылыстан шектеусіз шегіністің пайда болуының мүмкін еместігін дәлелдеуді Әл-Жууйни өз іліміндегі кайталанбас жағдай деп есептеді. Бұл дәлел-мәлімет әлемнің жаратылғандығы туралы мутакаллимдер айғағының бөлінбес тұрпатты алғы шартына айналды.
Дереккөздер
Санат:Ислам Санат:Ислам тұлғалары
Филлипсбург (Миссури)
Қала тұрғындарының саны 201 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 29-57368.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Бразнорти
Бразнорти (Brasnorte) — Бразилиядағы муниципалитет, Мату-Гросу штатында орналасқан. Солтүстік Мату-гросу мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Арипуанан экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12 464 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15 959,328 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,8 адам/км².
Санат:Мату-Гроссу елді мекендері
Тремография
Тремография - дене бөліктерінің дірілдеу жиілігін және амплитудасын тіркеу.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Ирригация
Ирригация — жерді қолдан суландыру. Ауыл шаруашылық өсімдіктерінің бітік болуы үшін жауын-шашын аз жауатын аудандарда егістік жерлерді өзен, көл және жер асты суларымен суландыру.
Дереккөздер
Санат:Ауыл шаруашылығы
Юравый
Юравый — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пыль-Ю өзенінің оң жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әбдрахман (Аургазин ауданы)
Әбдрахман — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Тукаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 121 адамды құрады. Пошта индексі — 453489, ОКАТО коды — 80205852002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Йогачарлар
Йогачара (виджнянавада) – солтүстік буддизмдегі (махаяндардың) діни – философия, мектептің мұрагерлері. Бұл мектептің негізгі идеялары тұңғыш рет 2 ғасырдың ортасында “Сандхинирлмочанастура” деген трактатта баяндалған. Йогарчалар мектебінің философиялық жүйесін ойшыл Асанға (б.з.б. 4-5 ғасыр) “Йогачарьябхуми” деген т.б. трактатта жетілдере түседі. Йогачарлар арасынан виджнянавдтар – логиканы жақтаушылар шықты. Бұлардың жүйесі Асангилардың “философиялық” бағытынан өзгеше болды. Оны будда логикасының негізін салушы Дигнага (б.з.б. 5 ғасыр) жасады. Бұл логика кеңінен таралып, тибет, моңғол тілдерінде көптеген ғылыми әдебиет тудырды. Йогачарлар сананың артықшылығын мойындап, сыртқы дүниенің реалдығын бекерге шығарады. Дхармалар, болмыс элементтерін дербес реалды емес, олар тек сананың көрінісі ретінде ғана реалды деп ұйғарды.
Дереккөздер
Санат:Буддизм Санат:Философия
Жалпы әскери шайқас
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Бонифатий Михайлович Кедров
Дереккөздер:
Санат:1903 жылы туғандар Санат:1985 жылы қайтыс болғандар