cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Соматропин
Секрецияның тәуліктік ырғағы
Өсу гормонының секрециясының белгілі бір периоды бар және оның бірнеше шыңдары кездеседі (негізінде гормонның үдемелі кездері әрбір 3-5 сағатта болады). Ең жоғары және болжамды шыңы түнде, ұйқыға батқан кезден бір-екі сағаттан кейін байқалады.
Секрецияның жастық өзгерісі
Соматотропиннің қан плазмасында ең жоғары концентрация болатын кез - нәрестенің құрсақтағы дамуының 4-6 айы. Осы концентрация ересек адамдағы концентрациясына қарағанда жүз есе артық. Адамның өсуіне байланысты секреция төмендейді. Қарт адамдарда секреция минималды болады, оларда негізгі деңгеймен бірге секрецияның үдемелі кездерінің амплитудасы мен жиілігі азаяды. Балалық шақта негізгі деңгей, ал жасөспірімдерде шыңдардың амплитудасы максималды болады.
Гормонның қандағы концентрациясы
Өсу гормонының қандағы орташа концентрациясы - 1-5 нг/мл. Шыңдарда 10-20 нг/мл-ге дейін де өсуі мүмкін.
Өсу гормонының реттелуі
Соматотропин гормонын реттеушілері - соматостатин мен соматолиберин гормондары (гипоталамустың пептидтік гормондары). Олар гипоталамустың нейросекреторлық жасушалардан бөлініп, гипофиздің портальды веналарына енеді және соматотроптарға тікелей әсер етеді. Дегенмен, соматотропиннің реттелуіне физиологиялық факторлар да ықпалын тигізеді. Секрецияны арттырады: Секрецияны тежейді:
Шамадан тыс болу
Ересектерде соматотропин деңгейінің патологиялық өсуі немесе экзогенді соматотропинді шамадан тыс енгізу сүйектердің жуандап өсуі мен бет пішінінің қатты болуына, тіл өлшемінің артуына әкеледі. Соған байланысты асқынулар - жүйкелердің жаншуы(туннельдік синдром), бұлшық ет күшінің азаюы, ұлпаның инсулинтұрақтылықтың артуы, акромегалия.
Тапшылық
Бала кезінде соматотропин тапшылығы гипофизарлық нанизм ауруына, жыныстық жетілу кідірісіне, ал ересек кезінде денеде май қатпарларының шамадан тыс түзілуіне әкеледі. Гипофиздің дамуын реттейтін HESX1 және LHX3 гендері мен гипофиздің алдыңғы бөлігінің жасушаларының дамуын реттейтін PROP1 гендерінің мутациясы өсу гормонының тапшылығына әкеледі. Өсу гормоны рецепторы генінің мутациясы Ларон синдромына әкеледі. Ауру белгілері - өсудің кенет бәсеңденуі, бассүйектің беткі бөлігінің мөлшері азаюы.
Балаларда бой өсу кідірісі кезіндегі қолданысы
Бұзылыс кезінде ағзаға гипофиздің экстрактын күнделікті енгізу қажет. 1970-ші жылдарда экстракт бұқа, жылқы гипофизінен, содан кейін ғана адам гипофизінен таза күйінде шығарылған. Қазіргі таңда ең нәтижелі әдіс болып табылады.
Жүйке жүйесінің бұзылуы кезіндегі қолдануы
Бірнеше эксперименттерде соматотропин гипофизарлық нанизммен ауыратын адамдарда есте сақтау қабілеті мен танымдық функциялардың жұмысын жақсартты. Оған қоса, соматотропин депрессияға шалдыққан адамдарда көңіл-күйді мен хал-жағдайды жақсартуға үлесін қосты.
Спортта қолдануы
Өсу гормоны бар дәрі-дәрмектер медицинамен қатар соматотропиннің бұлшық ет массасын арттырып, май мөлшерін азайту қабілетіне байланысты спортта да қолданысты тапты.
Санат:Ақуыздар Санат:Пептидтік гормондар Санат:Азот қосылыстары
Теңге 1000
Қазақстан Республикасының Ислам Конференциясы Ұйымына төрағалық етуіне арналған номиналдық құны 1000 теңгелік ескерткіш банкнотаның сипаттамасы
250 px|right 250 px|right 2011 жылғы 25 мамырда айналысқа жіберілді.
Таралымы: 10 000 000 дана
Өлшемі: 134х70 мм
Басым түсі: ашық жасыл
Бет жағында: суреттер негізінен тігінен орналасқан. Негізгі бейне банкнотаның орталық бөлігінде орналасқан: Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің күмбезі. Оң жақта Ислам Конференциясы Ұйымының ресми логотипі орналасқан. Төменгі бөлікте банкнота номиналының цифрлық белгіленуі. Жоғары бөлігінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары бейнеленген: мемлекеттік елтаңба және мемлекеттік ту. «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген жазу сол жақта тігінен жоғары қарай орналасқан. Сол жақ жоғарғы бұрышта номиналдың мемлекеттік тілдегі әріптік белгіленуі басылған, оның оң жағында қолдан жасағаны үшін жауапкершілік туралы ескертетін мемлекеттік тілде «Банкноттарды қолдан жасау заңмен қудаланады» деген жазу бар.
Сырт жағында: суреттер негізінен көлденеңінен орналасқан. Негізгі бейне ортада: Қожа Ахмет Яссауи кесенесі. Сол жақта төменде, ортада және оң жақта банкнота номиналының цифрлық және әріптік белгіленуі орналасқан. Жоғарыда ортада «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген жазу басылған. Банкнота номиналының цифрлық белгіленуінен төменде ортада қолдан жасағаны үшін жауапкершілік туралы ескертетін орыс тіліндегі «Подделка банкнот преследуется по закону» деген жазу орналасқан.
2010 жылғы үлгідегі номиналы 1000 теңгелік ескерткіш банкнотаның сипаттамасы
250 px|right 250 px|right 2010 жылғы 5 қаңтарда айналысқа жіберілді.
Таралымы: 10 000 000 дана
Өлшемі: 134х70 мм
Басым түсі: көкшіл жасыл
Бет жағы
Сол жақ жоғары бұрышында Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы, оң жақ төменгі бұрышта ұлттық стильмен безендірілген ұшып бара жатқан құстың суреті бар. Банкнотаның орта бөлігінде қызыл-көк түспен номиналдың сандық және мәтіндік белгіленуі мемлекеттік тілде берілген. Банкнотаның бүкіл өнбойында ашық орындарға қазақтың ұлттық ою-өрнегінің мотиві пайдаланылған. Банкнотаның оң жағында «Бәйтерек» монументі голографиялық тәсілмен және өзгермелі бояумен орындалған Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің логотипі бейнеленген.
Сырт жағы.
Сол жақ төменгі бұрышында Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалауы. Банкнотаның ортасында «Бәйтерек» монументі шарының аясында Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы «АҚОРДА» бейнеленген. Төменгі орталық бөлігінде номиналдың орыс тіліндегі мәтіндік белгіленуі. Жоғарғы орта бөлігінде алтын түстес жылтыры бар арнайы бояумен басылған «2010» деген жазуы бар құстың суреті. Сол жақ төменгі бөлігінде номиналдың цифрлық белгіленуі. Банкнотаның бүкіл өнбойында ашық орындарға қазақтың ұлттық ою-өрнегінің мотиві пайдаланылған.
2006 жылғы үлгідегі номиналы 1000 теңгелік банкнотаның сипаттамасы
250 px|right 250 px|right Банкнота өлшемі 134х70 қағазда дайындалған.
Бет жағы: басым түсі сарғыш-қоңыр, басым бейнесі – тігінен. Орталық бөлігінде «Астана-Бәйтерек» монументі бейнеленген. Банкнотаның ортасында ашық және қою қоңыр жолақтарда Қазақстан Республикасының мемлекеттік әнұраны ноталарының фрагменттері ақ түспен бейнеленген, осы жерге номиналдың сандық белгісінің контуры ақ сызықтармен жүргізілген. «Бәйтерек» монументінің сол жағында Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы қоңыр түспен бейнеленген. Жоғарғы оң жақ бөлігінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы бейнеленген. Банкнотаның төменгі жағында ашық алақан бейнеленген. Төменгі сол жағында номиналдың мемлекеттік тілдегі әріппен белгісі орналасқан. «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» жазуы төменде сол жағында тігінен орналасқан, оның астында жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Банкноттарды қолдан жасау заңмен қудаланады" деген мемлекеттік  тілдегі жазу орналасқан.
Сырт жағы: басым түсі сарғыш-қоңыр, басым бейне – көлбеу. Негізгі бейнесі: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жоспарда Президент мәдени орталығының үйі, артқы жоспарда таулар. Сол жақ төменде және оң жақ үстінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал орта жақ төменде - орыс тіліндегі әріппен белгісі орналасқан. Ортасында жоғары жағында «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан.
2000 жылғы үлгідегі номиналы 1000 теңгелік банкнот
250 px|right 250 px|right Көлемі 144 х 69 мм. Басым түстері - көкшіл және көк.
Бет жағы: Негізгі бейне - философ, ойшыл, ғалым Әл-Фарабидің (870 -950 жылдары) қырынан салынған портреті. Сол жағында Қазақстан Ұлттық Банкідеген жазу бар. Портреттің сол жағында Әл-Фарабидің қырынан салынған портретінің сутамғы белгілері бар және ақшаның номиналы санмен белгіленген. Портреттің оң жағына "1000" саны екі рет бейнеленген. Портреттің оң жағына тік сызықтың бойымен қызыл бояумен салынған реттік нөмір қойылған. Портреттің сол жағына көлденеңінен қара бояумен салынған реттік нөмір қойылған. Реттік нөмірдің астына "Банкноттарды қолдан жасау заңмен қудаланады" деп жазылған. Портреттің сол жағына номиналы ірі сандармен және әріптермен көрсетілген, олардың астына Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Төрағасының қолы қойылып, шығарылған жылы жазылған.
Сырт жағы: Негізгі бейне - Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің бір үзігі. Кесене бейнесінің оң жағында ақшаның номиналы санмен және жазумен көрсетілген. Жоғарғы сол жағына "Подделка банкноты преследуется по закону" деп жазылған.
1994 жылғы үлгідегі номиналы 1000 теңгелік банкнот
250 px|right Көлемі 144х69 мм.
Банкноттың ортасына номиналы басым қызыл түспен жазылып, санмен көрсетілген. Ақша номиналының астына Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Төрағасының қолы қойылып, купюраның шығарылған жылы жазылған.
Сол жағына Шығыстың ұлы ойшылы Әль-Фарабидің портреті бейнеленіп, портреттің төменгі жағына астына аты және өмір сүрген жылдары жазылған. Портреттің оң жақ бұрышында ою-өрнекпен өрнектелген. Банкноттың орталық бөлігіне сол жақ тұсына Әль-Фарабидің қарсы алдынан салынған суретінің сутамғы белгісі бар, жоғарғы және төменгі бөліктері қазақ оюының бітпес өрнегімен көмкерілген, Әль-Фарабидің су тамғылы портретінің сол жағында Қазақстан Республикасының елтаңбасы бейнеленген. Нөмірі екі рет қайталанады: оң жақ жиегіне тігінен және елтаңбаның үстіне көлденеңінен жазылған. Нөмірі жеті саннан және сериясын білдіретін екі әріптік префикстен тұрады.
Сырт жағындағы сол жағына Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің бір үзігі бейнеленген. Төменгі оң жақ бұрышына, су тамғы белгінің астына ақшаның номиналы екі түсті санмен белгіленген.
Сілтемелер
1000 теңге
Дереккөздер
Санат:Қазақ теңгесі
Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері
«Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» — 1994 жылы белгіленген жоғары спорттық атақ (2014 жылға дейін – құрметті спорттық атақ ). Атақ беру және одан айыру туралы мәселені Қазақстан Республикасының дене шынықтыру және спорт саласындағы жоғарғы басқару органы шешеді.
Бұл құрметті спорт атағын бірінші болып — Вячеслав Чиванин алған.
Иелену тәртібі
Қазақстан Республикасының азаматтарына «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағын республикалық және аймақтық спорт федерациялары аккредиттелген облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астаналардың) жергілікті атқарушы органының ұсынысы бойынша дене шынықтыру және спорт саласындағы уәкілетті орган береді.
Атақты иелену санаты
«Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы Олимпиада ойындарында, әлем чемпионаттарында жоғарғы спорттық нәтижелерге қол жеткізген және келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі: Ойындық спорт түрлері бойынша «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі: Олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі: Спорт түрлері бойынша мүгедек спортшылар арасында «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі:
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның спорттық атақтары
Шаржау Әбдірұлы
Шаржау Әбдірұлы Әбдіров (20 желтоқсан 1933 — 3 шілде 1997) — кеңестік, қарақалпақ микробиолог-ғалым, алапеске қарсы күрес, сондай-ақ Арал аймағының экология мәселелері саласындағы маманы, Нүкіс мемлекеттік университетінің бірінші ректоры, академик, Өзбекстан Ғылым академиясының вице-президенті.
Өмірбаяны
Шаржау Әбдірұлы Әбдіров Қараөзек ауылында қызметкердің отбасында дүниеге келген. 1955 жылы Ташкент мемлекеттік медицина институтының санитарлы-гигиеналық факультетін бітірген. Қарақалпақстанда микробиология ғылымының негізін салушы бола отырып, 1961 жылы осы мамандық бойынша кандидаттық, 1972 жылы докторлық диссертация қорғады.
1961 жылдан бастап ғылыми мекемелерде түрлі жауапты қызметтерде болды. 1969-1976-жылдары Қарақалпақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрі болып, денсаулық сақтау мекемелерінің жұмысын жақсартуға, олардың материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа ауруханалар салуға көп күш салып, еңбек етті.
1976 жылдан бастап Ш.Әбдіров тоғыз жыл Нүкіс мемлекеттік университетінің ректоры болып, кейін республикаға танымал болған талантты кадрларды тәрбиелеуге зор үлес қосты.
1985-1996 жылдары Өзбекстан Ғылым Академиясының Жаратылыстану ғылымдары институтында, Алапес ауруының ғылыми-зерттеу институтында басшылық қызметтерде болды, осы Академияның эксперименталдық және клиникалық медицина институты Қарақалпақстан бөлімінің директоры болып жұмыс істеді.
1995 жылы Өзбекстан Республикасы Ұлы Мәжілісінде қоршаған ортаны және табиғатты қорғау комитетінің төрағасы болып сайланды. 1996 жылдан бастап Өзбекстан Ғылым академиясының вице-президенті, осы Академияның Қарақалпақстан бөлімі төралқасының төрағасы болды.
Ол 1997 жылы 3 шілдеде 64 жасында шығармашылық күш-қуаты қайнаған шағында дүниеден өтті.
Ісі
Н.Н. Жуков-Вережников (Медицина ғылымдары академиясының академигі, КСРО-дағы иммунологиялық бағыттың негізін қалаушы): Ш.Ә. Әбдіров тұжырымдамалары, үлкен көлемді деректік материалдарға, ғылымдағы жаңа сөзге, денсаулық сақтау тәжірибесіне жетістіктерді енгізудегі үдеменің қуатты қозғалтқышына негізделген
Әбдіров Қарақалпақстан микробиология ғылымының негізін салушы. Оның ғылыми қызметі Өзбекстан Ғылым академиясы Қарақалпақстан бөлімінің қабырғасында басталып, 1962 жылы микробиологиялық лаборатория ұйымдастырды. Білімі бойынша дәрігер Ш.А. Әбдіров Қарақалпақстан Республикасында микробиология, иммунология және генетика саласындағы көпсалалы жалпы теориялық зерттеулердің негізін салушы болды. Су қоймаларының санитарлық-биологиялық жағдайына байланысты академиялық мәселелер шеңберінде залалсыз микробтардың рөлін зерттеуден бастап, Ш.А. Әбдіров генетикалық деңгейде адам ағзасының залалды микробактериялармен қарым-қатынасының мәселелері бойынша ауқымды зерттеулер ұйымдастырады. Заманауи биологиялық әдістерді қолдана отырып, ол басқа қызметкерлермен бірге су қоймаларының жалпы сипаттамаларын зерттеу, антропогендік әсердегі су қоймаларының биологиялық өзін-өзі тазарту механизмдерін ұғыну бойынша көптеген жұмыстарды атқарды.
С.Н. Румянцев (Медицина ғылымдары академиясының академигі, жетекші иммунолог): «Ш.Ә.Әбдіровтің идеялары иммуногенетиканың дамуына лайықты үлес қосты, ғалымдардың үлкен тобына серпін мен ойға азық болды»
Өзбекстан тері-венерология ғылыми-зерттеу институты филиалының директоры бола тұрып, Ш.Ә. Әбдіров паразиттік аурулардың, әсіресе алапес, туберкулез, тырысқақ сияқты өзіндік аурулардың иммуногенетика мәселелерін зерттеудің кешенді бағдарламасын жасады.
Ш.Ә. Әбдіров 1987 жылы Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты Қарақалпақ клиникалық-эксперименталдық медицина ғылыми-зерттеу институтын ұйымдастыруға белсене атсалысты, қазіргі кезде Арал өңірінің экологиялық және медициналы-биологиялық мәселелері бойынша ең ірі үйлестіруші аймақтық орталығы болып табылады.
В.Ф. Шубин, Ю.В. Первухин: "Ш. Әбдіров жүргізген және оның еңбектерінде жинақталған иммуногенетикалық зерттеулер отандық және шетелдік лепрологиядағы елеулі оқиға болып табылады. Оның идеясы ғалымдарды жақын болашақта зерттеудің ең маңызды және келешегі бар бағыттарға бағыттайды".
Оның ғалым ретіндегі таланты педагогикалық және ұйымдастырушылық қызметімен тамаша үйлесті. Әсіресе 1976-1985 жылдары аймақта бірінші Нүкіс мемлекеттік университетін басқарғанда, оның басшылығымен нағыз кадрлардың ұстаханасына айналған кезде айқын көрінді. Оның ұдайы назарында білікті мамандар даярлау мәселесі тұрды. «Микробиология» мамандығы бойынша 30-дан астам дипломант дайындады. Оның жетекшілігімен 7 адам кандидаттық диссертация қорғады, 4 докторлық диссертацияға ғылыми кеңесші болды.
Ол соңғы 5 жыл бойы Ұлы Мәжілістің Экология жөніндегі мемлекеттік комитетін басқарды, Өзбекстан Республикасы Ғылым академиясы Қарақалпақстан бөлімшесінің төрағасы болды.
Ш.Әбдіров Қарақалпақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 8, 9, 10, 12-шақырылымдары депутаты ретінде қоғамдық-саяси жұмыстарға белсене араласып, Қоршаған ортаны және табиғатты қорғау комитетін басқарып, Арал теңізі жағалауы тұрғындарының экология мәселелері мен әлеуметтік-экологиялық мәселелерін шешу жөніндегі заңнамалық актілері Қарақалпақстан Республикасының экономикалық және әлеуметтік дамуына зор үлес қосты. Өзбекстан Республикасы және Қарақалпақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты.
1994 жылдан бастап медициналық зерттеулер мен медициналық іс-шараларды ұйымдастырудан басқа, Өзбекстан Республикасы Ұлы Мәжілістің депутаты ретінде қоршаған орта және табиғатты қорғау комитетін басқарды, экология және Қарақалпақстан тұрғындарының мәселелерін шешу бойынша заңнамалық актілерді дайындауға белсенді қатысты.
Нүкісте Қарақалпақ мемлекеттік университетінің ғимаратынан басталатын көше, сондай-ақ «Меруерт» қайырымдылық ғылыми-мәдени қоры оның есімімен аталды.
Ғылыми еңбектері
1959 жылы
1960 жылы
1961 жылы
1962 жылы
1965 жылы
1966 жылы
1967 жылы
1968 жылы
Дереккөздер
Санат:КСРО микробиологтары Санат:КСРО дәрігерлері
Линус Торвалдс
Линус Бенедикт Торвалдс (желтоқсан 28, 1969) — финляндияда туған, Американдық бағдарламашы бағдарлама жасақтамасы инженері, хакер, Линукс ядросының бас дамытушы. Сонымен қоса, ол Git атты версияларды басқару жүйесінің авторы болып келеді.
2007 жылдан бері The Linux Foundation деген консорциумда Linux ядросының дамытуымен айналысады.
Биографиясы
Линус Торвальдьс 1969 жылы, 28 желтоқсанда туылған. Ол финляндиялық шведтер Нильс және Анна Торвальдьс атты журналисттердің баласы болып келеді. Торвальдс өз атын Лайнус Карл Полинг деген АҚШ-тың химия саласынан Нобель сыйлығын иегеріне сілтемелеп алған. Линустың информатикаға деген қызығушылығы 1981 жылы, 11 жастағы бала болған кезінде Commodore VIC-20 деген компьютерден басталды. Басында ол сол компьютерде BASIC тілін қолданып, одан кейін 6502 процессорына машиналық код жіберіп бағдарламаумен айналысты.
1988 және 1996 жылдар арасында Хельсинки Университетінде оқып, оны магистір деңгейімен аяқтады.
1993 жылы Торвальдс Тове Монни, каратеден Финляндиядағы алты дүркін чемпионымен танысып, көп уақыт өтпей келе үйленді. Олардың қазір үш қызы бар. 2010 жылы Линус АҚШ-тың азаматтығын алды.
Линукс
alt=Ларри Юингпен салынған|нобай|265x265 нүкте|Тукс, Линукс жобасының маскоты Линукс - Линус Торвальдс 1991 жылдын 14 наурызында жариялаған, UNIX-типті кернеу. Ол өз жұмысын Open-Source жүйесімен, Ричард Столлман ойлап шығарған GNU лицензиясымен таратады. Қазіргі кезде Linux Foundation консорциумы Линусты қаржыландырып, оның Линуксты дамыту үшін жұмыс уақытын жұмсауға мүмкіндік береді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бағдарламашылар
Қаскерлік
thumb|220px|right Қаскерлік (Браконьерство) —
Жер үсті артиллерия атысы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Қаскерлік
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Тұтынатын өнім
Тұтынатын өнім — қазып алынып, өңдеуден өткеннен кейін тұтынушылардың пайдалануы үшін дайын өнім (көмір отын ретінде, тазартылған мыс және т. б.). .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Гидроқоспаның қоюлығы
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Чарли Чаплин
Чарльз Чаплин дыбыссыз кино заманында қимыл мен мимика арқылы ішкі жан дүниені көрсетудің шебері болды. Ол өзі сценарий жазып, өзі ойнап, өзі жетекші композиторлық жасап, өзі продюсер бола білді. Англияның үлкен сахналарында өнер көрсетуден бастап, 88 жасында қайтыс болғанға дейін ол 70 жыл бойы шығармашылық еңбектенуді үздіксіз жалғастырған екен. Чаплин Диккенстік Лондонда жастық өмірін бастады, голливуд актері ретінде кино өнеркәсіпі заманының танымал майталманына айналды, тірі кезінде-ақ әлемдегі бірегей мәдениет символдарының бірі болды.
Өмірбаяны
Ол Лондондағы мюзик-холл әртістерінің отбасында дүниеге келген. Бірақ әкесінің тамағы ауырып, дауысын ерте жоғалтып алады. Соның күйігінен ішіп кетеді де, көп ұзамай қайтыс болады. Күйеуі қайтқан соң анасы қатты ауырып қалады. Ол есінен адасып, ақырында жұмысынан шығып қалады. Чарльз үлкен ағасы Сидни екеуі науқас шешелерімен жұмыстың берген үйінде тұрып жатады. Содан соң балаларды жетімдер және кедейлердің баласы оқитын мектепке орналастырады. Олар бала күннен өз күнін өзі көріп үйренді. Сондықтан қайыршының қатал өмірі Чарльз үшін таңсық емес еді. Алғаш рет сахнаға бес жасында шықты. Ол мюзик-холдағы анасының рөлін алмастырған еді. Анасы ауырған сайын дауысын жоғалтып алады екен. Чарльз анасының бүкіл репертуарын жатқа білген. Сахнаның сыртында өмір сүрген кезі көп. Мектепке де сирек барған. Шаласауатты болған. Ара-тұра газет сатқан кездері бар. Дәрігерге көмекші болып істеген. Баспаханада да жұмысшы болған көрінеді. Бірақ, еш жерде көп бөгелмеген екен.
Он төрт жасында Чарльздің ұлы арманы орындалып, театрда «Шерлок Холмс» қойылымындағы шабарманның рөлін сомдау бақытына ие болады. Өзі кітап оқи алмағандықтан ағасы оқып беріп отырып, рөлін сөйтіп қана тұтас жаттап алады. Сосын ол варьетеде бақ сынайды. Скрипкада ойнауды үйренеді. Көп оқитын болды. Бұрын оқымай келгенін еселеп толықтырды.
Қайыршы Чарли аса «табысты» бейне болып шықты. 1914 жылы Чаплин аптасына 150 доллар жалақы алатын. Содан кейін 1500 алатын болды. 1914 жылдан бастап өзін режиссерлік қырынан көрсете бастап, түсіп жүрген фильмдерінің сценарийін өзі жазған. 1917 жылы «Фёст Нэйшнл Пикчерс» студиясы Чаплинмен 1 миллион долларға келісім шартқа отырды. Сөйтіп, 28 жасында Чарли Чаплин Америкадағы мылқау киноның ең бай әртісіне айналып шыға келді.
Ол көптеген сыйлықтардың иегері.
Тек 1919 жылы Чаплин өзінің жеке студиясын ашты, яғни, Чаплин Мэри Пикфорд, Дуглас Фэрбенкс және Дэвид Гриффитпен бірге United Artists киностудия-сын құрды. Қысқа метражды фильмдерін өзі түсіреді. Зиялы-қайыршының бейнесін сомдау арқылы танылды. Оның кейіпкері ұялшақ, қолының сұғы бар, бірақ өзі әділетсіздікке қарсы бейне еді. 1921 жылы «Бөбек» атты өзінің ең танымал толық метражды фильмін түсірді. Қаңғыбас пен тастанды бала туралы. Фильмнің өн бойындағы комедиялық тұстары лирикалық, драмалық сюжеттермен толықтырылған. Әлеуметті сынаған фильм киноәлемдегі Чаплиннің алғашқы баспалдағы саналды. Бәлкім, бүкіл мылқау кинематограф үшін де солай.
Чарльз Чаплин мылқау кино дәуірінде кереметтей танымал болды. 1927 жылы дыбысы бар кино шыққаннан кейін де Чаплин өзінің мылқау киносына адал болып қала берді.
Чаплинге атақты, марапатты мылқау кино әкелді. Сондықтан дыбысты кино түсіреле бастаған кезде ол не істерін білмеді. Өзінің мылқау киносын музыкамен әрлеп түсіре берді. 1931 жылы «Үлкен қаланың оттары» атты киносы шықты. Қаңғыбас пен гүл сатушы қыздың махаббаты туралы әдемі хикая. Фильмнің дүбірі жер жарды. 1936 жылы «Жаңа уақыт» деген фильм шықты. Жаппай салынған өндіріске арналған кино болды.
1940 жылы ғана дыбысы бар «Ұлы диктатор» атты фильм түсірді. Пародия, памфлет ретінде берілген фильм. Еврей-шаштараз бен Аденоид Хинкельдің қақтығысы негізінде өрбіген. Германия елшілігі Вашингтоннан оның көрсетілуіне тыйым салынуын талап етті.
1952 жылы Чаплин Лондондағы премьераға келеді. Оның «Шырағданның жарығы» деген киносы көрсетіледі. Қайтып АҚШ оны елге кіргізбеді. Ол Швейцарияға қоныстанады. Софи Лорен мен Марлон Брандо түскен «Гонконгтен келген графиня» атты фильмі түрлі түсті болып шықты. Бұл фильм Чаплиннің соңғы туындысы еді. Өзі ойнамады.
Чаплиннің шығармашылығы бүкіл жер жүзі өнерінің дамуына серпінді үлес қосты. Дүние жүзінде оған еліктеп әртіс болған адамдар көп. Солардың бірі және бірегейі үнділік Радж Капур еді.
Сексеннен астам рөл ойнапты. Бүкіл әлем оны комедия әртісі деп білді. Бірақ ол сценарий де жазған, режиссер, продюссер, тіпті өз фильмдерінің композиторы да болған.
Чаплин көптеген халықаралық марапаттарды иеленді. Бірақ оның басты жеңісі – халықтың ілтипаты.
Шығармашылық жолы
thumb|left|200px|Ч.Чаплин 1897 жылдан мюзик-холл сахнасында, ал 1907–1942 жылы Ф. Карго жетекшілік еткен пантомима театрында ойнап, актерлік өнер шеберлігін жетілдірді. Әсіресе, ол мұнда мюзик-холлдың талабына орай пластика мен пантомима өнерін үздік меңгерді. Кинодағы актерлік және режисерлік өнер жолын 1914 жылы АҚШ-та бастады. Қойған фильмдерінің сценарийлерін де өзі жазды.
Бірқатар фильмдерінде (“Қаңғыбас”, “Банк”, 1915; “Тыныш көше”, “Иммигрант”, “Ит өмір”, “Иыққа!”, 1917–1918) лирикалық және комедиялық бояуды шебер шендестіре отырып, “кішкене адамның” есте қалар жиынтық бейнесін жасады. Пантомима мен комедия өнерін жан-жақты дамыта отырып, өз орнымен пайдалану арқылы “Нәресте” (1920) мен “Алтынның әлегі” (1925) фильмінде ақша билеген ортадағы қорғансыз жандардың азапты ауыр өмір-тұрмысын бейнеледі. Ол көп қиындықтардан кейін 1922 жылы “Чарлз Чаплин фильм корпорейшен” деген атпен кинофирма ұйымдастырды. “Париж қызы” фильмін (1921) қоюмен өзінің кинода психологиялық драма жасаудың шебері екенін байқатты. Әсіресе, “Пилигрим” (1922) және “Цирк” (1928) фильмінде әділетсіздік жайлаған астамшыл, қатыгез қоғамға тән өтірік пен өсекті, кертартпалық пен мешеулікті, екіжүзділік пен сатқындықты өткір сынға алды.
1931 жылы қойған “Үлкен қаланың оттары” фильмімен режиссер шығармашылығының жаңа кезеңі басталды. Осы жылдары Чарли “кішкене адамның” психологиялық мінез-күйін тереңдетіп, барынша әлеуметтік мәселелерге ден қойды.
“Жаңа кезең” (1935) фильмінде жұмысшылар еңбегін қанаушылықтың антигуманистік табиғатын ашып көрсетті. “Ұлы диктатор” (1941) фильмінде фашияттік диктатура сатиралық тұрғыда бейнеленді. Бұл фильм Чаплиннің идеялық жағынан өсу эволюциясын айқындай түсті. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін пессимистік сарында “Месье Верду” (1947) фильмін жасады. 1952 жылы АҚШ-та қойылған соңғы фильмі “Рампа оттары” кинокартинасында адамның асқақ сезімдерін паш етті. Реакциялық топтардың қудалауына ұшыраған Чаплин отбасымен Веве қаласынана (Швейцария) қоныс аударды.
Англияда “Король Нью-Йоркте” (1957) және “Гонконгтен келген граф әйелі” (1967) атты сатиралық-романтикалық кинокартиналарын қойып, суреткерлік дарын табиғатының жаңа бір қырын танытты. Оның шығарм. АҚШ-тың реалистік кино өнерінің қалыптасуына игі ықпал жасаумен қатар, дүниежүз. кинокомедияның дамуына да мол үлес қосты. 1954 жылы Халықар. Бейбітшілік сыйлығын алды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ актерлері Санат:1889 жылы туғандар Санат:1977 жылы қайтыс болғандар
Санат:Продюсерлер
Санат:16 сәуірде туғандар
Стильб
Стильб (stilbo - жарқыраймын) — жарқыраудың жүйеден тыс көне бірлігі. 1 стильб = 1 кд/см2 немесе 104 кд/м2.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Әлтай Төлепбергенұлы
Әлтай Төлепбергенұлы (1928, Мойынқұм ауданы, Қылышбай Ержанұлы ауылы – 1991, сонда) – атақты шопан. 12 жасынан Мойынқұм өңірінде шопан болып еңбек еткен. Қой бағудағы жетістіктері үшін екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, Ленин орденімен марапатталды. «Ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері» атағына ие болды. Сондай-ақ, ол 40 жыл бойы аға шопан болып еңбек еткен кезде Бүкілодақтық Халық ш-ғы жетістіктері көрмесінің 5 алтын медалін иеленді. Ол өзінің туған жері жайлы «Мойынқұмда ауылым» атты кітаптың авторы. Қылышбай а-ндағы орта мектепке Төлепберген есімі берілген. осы а-да Төлепберген мұражайы ашылған, бір көше оның есімімен аталады. ''М. Қойгелдиев''
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар Санат:Ауыл шаруашылығы
I Әбділмәжит
I Әбділмәжит (23 сәуір 1823 — 25 маусым 1861) — Османлы мемлекетінің 31-ші сұлтаны, Ислам халифатының 96-шы халифі.
I Әбділмәжит тұсында Османлы мемлекетінің мемлекеттік туы мен әнұраны қабылданды, мұсылман болмаған азаматтар әскерде қызмет ету құқығын алды, Османлы заңнамасы Наполеон кодексі үлгісімен өзгертілді, темір жол мен телеграф пайда болды.
Өмірбаяны
нобай|солға|250px|Танзиматшы I Әбділмәжит
I Әбділмәжит 1823 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны II Махмұт шаңырағында дүниеге келді.
Сыртқы саясат
нобай|солға|250px|Одақтастар: I Әбділмәжит, Виктория және III Наполеон (солдан оңға қарай)
Британ үкіметінің қарсылығына қарамастан, 1840 жылдары сұлтан Ирландиядағы ашаршылық кезінде ирландықтарға ақшамен және нанмен көмектесті.
1850 жылы сұлтан, Ұлыбритания қолдауымен, 1848 жылғы төңкерістегі поляк төңкерісшілерін Аустрия мен Ресейге тапсыруға бас тартты. Жауап ретінде аустриялықтар 1852 жылы османлыларды Черногориядан қуып жіберді.
Қырым соғысы
1850 жылдарының басында православиеліктер мен католиктерде Құдыстағы киелі жерлер үшін жанжал басталды. Осы шіркеулердің жанжалына І Николай мен III Наполеон кірісті. Бұл тайталас мәмілегерлік патқа әкеп соқты, османлылар Ұлыбритания мен Францияның қолдауымен Ресейге соғыс ашты. Осылайша Қырым соғысы басталды. Бұл соғыс басында ресейліктерді әлсіздендірген, бірақ 1860 жылдан бастап Ресей флоты жаңартылды, Қара теңіздегі бекіністер қайта салынды, ал 1870 жылдан кейін тіпті 1856 жылғы Париж бітім шартына сәйкес шектеулерге бағынбай бастады.
Соңғы жылдары
1856 жылдың 30 наурызында жасалған Париж бітім шартына христиандар да, мұсылмандар да қанағаттанбады. Босния, Болгария және Албания секілді елдерде көтерілістер болды, Дамаск пен Ливанда христиандардың қырғыны болды.
Ажалы
1858 жылы I Әбділмәжит сұлтандық қазынаның дағдарысын жариялады. Сұлтан халық алдында масқараға ұшырады. Бұл сәтсіздіктер оның еңсесін түсірді, сұлтан мемлекеттік істерге енді араласпады, өз уақытын көбінесе сарайда өткізді. Араққұмарлық пен құмарпаздық оның нашар денсаулығын одан әрі нашарлатты. 1861 жылдың 25 маусымында I Әбділмәжит туберкулезден қайтыс болды. Мәйіті өзіне арнап салынған I Әбділмәжит мазарында жерленді.
Садрағзамдары
Санат:23 сәуірде туғандар Санат:25 маусымда қайтыс болғандар Санат:Стамбулда туғандар Санат:Османлы империясының сұлтандары
Маморе
thumb|Маморе өзені Маморе — Оңтүстік Америкадағы өзен. Шығыс Кордильера тауларынан басталып, Боливия — Бразилия шекарасының бойымен ағады. Ұзындығы 2300 км, су жинайтын алабы 620 мың км². Су деңгейінің көтерілуі Гуапоре өзенімен қосылар жерінде 8 м-ге жетеді. Бастауы жартасты, сағасы кең жайылма. Бени өзені қосылған жерден бастап Мадейра өзені деп аталады. Жылдық орташа су ағымы 8100 м³/с. Ақпан, сәуір айларында жауын-шашын есебінен тасиды. Жазық жеріндегі ағысында кеме қатынасы жолға қойылған.
Халиулла Елеуов
Халиулла Елеуов - (1949-1997, Ресейде туған). Тепловск-Токаревский мұнай мен газ кенорнын тұңғыш ашушы (1996).
Қазақ политехникалық институтын бітірген (1972). 1972-1986 жылдары - Орал МБЭ инженер-геолог, бөлімнің аға инженері, кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1986-1988 жылдары - Солтүстік Каспий МГБЭ бастығы. 1988-1993 жылдары - «Оралмұнайгазгеология» ӨБ кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1993-1994 жылдары - «ҚазТүрікмұнай» БК бас инженері. 1994-1995 жылдары - «Іздеу» Мемлекеттік холдинг компаниясының президенті. 1996 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» АҚ бас директоры. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалымен марапатталған (1985).
Дереккөздер
Санат:1949 жылы туғандар Санат:1997 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары
IC 2892
IC 2892 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2892 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Глэдвин (Мичиган)
Қала тұрғындарының саны 3001 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.4 км² шамасында. FIPS коды — 26-32320.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Ирина Петровна Юферова
Ирина Петровна Юферова. 1948 жылы 21 тамызда РКФСР Кострома қаласында туған. Орыс.Әкесі - Юферов Петр Матвеевич (1916-1995). Анасы - Юферова Серафима Ивановна (1919-1959). И.Е. Репин атындағы Ленинград кескіндеме, мүсін және сәулет институтының өнер теориясы мен тарихы факультетін бітірген (1973), өнертанушы. «Евгений Сидоркин» (1980), «Эмилия Бабад» (1988), «Иван Бондаренко» (1990), «Елена Воробьева» (1995) монографияларының, «Этюды в неформальных тонах» (1990) мақаласының, «Арт Дискурс-97» каталогына кіріспе мақаланың (1998), «Опыт пристрастного анализа на фоне тектоники конца XX в.» (1996), «Маслов как зеркало современного искусства» (2000), «Изобразительное искусство Казахстана. Валеры и динамика международных отношений» (2002), «Девяностые. Сладкое время надежд» (2005) және т.б. мақалалардың авторы. 1973 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігі Көркем көрмелер дирекциясының аға ғылыми қызметкері, көрме залының меңгерушісі (Семей қаласы). 1981 жылдан - ҚР Суретшілер одағы Көркем көрмелер дирекциясының аға әдістемөшісі (Алматы қаласы). 1983 жылдан - «Өнер» баспасының редакторы (Алматы қаласы). 1987 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігі көркем көрмелөр дирекциясының «Кафедральный собор» концерттік-көрме залының мөңгерушісі (Алматы қаласы). 1993 жылдан - «Вояджер» жеке көркем академиясының иесі және жетекшісі (Алматы қаласы). 2006 жылдан бері - еркін суретші. ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1989 жылдан). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын келешек».
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ала (Маседу-де-Кавалейруш)
Ала (Маседу-де-Кавалейруш) (Ala (Macedo de Cavaleiros)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Маседу-де-Кавалейруш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 497 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33,76 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Соус Гэйт (Мэриленд)
Соус Гэйт (South Gate) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 28672 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-73550.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Стон
Стон (stone) — массаның британдық бірлігі. 1 стон = 6,3503 кг.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Машинатану
Машинатану — машина жасауға қатысты өзекті мәселелерді кешенді түрде зерттейтін ғылым саласы. Машинатанудың қамтитын салаларына: Экономиканың әр түрлі салаларында автоматты машиналардың қолданылуына байланысты М-да машиналар мен механизмдерді автоматты түрде басқару мен басқару құралдарын пайдалануға айтарлықтай көңіл бөлінуде. ғыл. тех. прогрестің қазіргі кезеңінде машиналардың жылдамдығы мен қуатының әрі жұмыс істейтін ортаның қысымы мен темп-расының артуы кейбір машиналардың вакуумда, радиациясы күшті орталарда жұмыс істеуі, т.б. М. пәніне жан-жақты ғыл. зерттеулер жүргізуді талап етеді. М. саласындағы табыстар автоматика, аэро, газ және гидродинамика, термодинамика, физ. химия, электроника, электр-техника және басқа ғылым салаларының жетістіктеріне тығыз байланысты. ''Қ. Қоныспай''
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
இயந்திரவியல் Inhinyeryang mekanikal
Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі
Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі — тау жыныстарының басқа затпен түйісуі барысында олардың бет қабатының бүлінуіне төзімділігі. Кескіш және шарошкалы құралдарды қолданғанда тау жынысының бұзыл та төзімділік көрсеткішін негізгі шама ретінде пайдалануға болады. Жазық табанды цилиндрді беті өңделмеген жыныс үлгісіне ол морт сынғанға дейін өндіреді, тау жынысының түйісу беріктігі цилиндрдің сынуы кезінде түскен күштің цилиндр табаны ауданына қатынасымен анықталынады. .
Машина
Машина, Мәшине (франц. machіne, лат. machіna) – механикалық қозғалысқа түсіп, энергия, материал және ақпарат түрлендіруге арналған құрылғы. Мәшиненің негізгі міндеті – еңбекті жеңілдету және оның жұмыс өнімділігі мен сапасын арттыру үшін адамның өндірістік қызметін ішінара немесе толықтай алмастыру. Атқаратын қызметіне қарай: энергетикалық, жұмыстық және ақпараттық мәшинелер болып ажыратылады. Энергетикалық мәшинелер кез-келген энергия түрін механикалық энергияға түрлендіреді. Оларды мәшине-қозғалтқыштар деп те атайды. Бұларға электр қозғалтқыштары және электр генераторлары, іштен жанатын қозғалтқыш, турбиналар, піспекті (поршеньді) және бу мәшинелері, т.б. жатады. Жұмыстық мәшинелер заттың (материалдың, т.б.) пішінін, қасиетін, күйін, орналасу қалпын өзгертуге арналған. Оны технологиялық мәшине (металл кесу станогы, тоқыма станогы, құрылыс мәшинесі, т.б.), көлік мәшинесі (автомобиль, ұшақ, т.б.) және тасымалдау мәшинесі (конвейер, элеватор, көтергіш кран, т.б.) деп ажыратады. Ақпараттық мәшинелерғе есептеуіш мәшинелер мен құрылғылар, механикалық интеграторлар, т.б. жатады. Адамның тікелей әсер етуінсіз жұмыс істейтін мәшине түрі мәшине-автоматтар немесе жай автоматтар өндірісте кеңінен қолданыс тапты. Белгілі бір технологиялық процесті орындайтын әрі өзара тізбектей жалғасқан мәшине-автоматтар автоматтық желі құрайды.
Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Машина
Тарихы
Бірқатар қарапайым машиналар (тірек, доңғалақ, блок) біздің заманымызға дейінгі уақыттан бері белгілі.
Күрделі машинаның алғашқы белгілі прототипі, энергияны бір түрден екінші түрге түрлендіруге арналған құрылғылар ретінде, ежелгі мысырлықтар мен парсылар суару үшін қолданған су дөңгелегі болды. Бұл механикалық құрылғы құлаған судың (гидроэнергияның) энергиясын айналмалы қозғалыс энергиясына айналдыруға қызмет етті.
Ежелгі дәуірде машиналар механикалық құрылғылар ретінде адамның мүмкіндіктерін күшейту үшін бір нүктеге қатысты қолданылды: көтергіш блоктар, иінтірек, доңғалақты вагондар, қамыр илейтін машина, бұрандалы пресс, шнек (Архимед бұрандасы). Қарапайым тіректер де машиналар болып саналды. Күрделі машиналардың прототиптері, мысалы, Геронның бу машинасы сияқты, көпшіліктің көңілін көтеруге қызмет етті.
Рим империясы кезінде машиналардың құрылысы архитектураға қатысты және қолданбалы сипатқа ие болды. Инженерлердің негізгі күш-жігері әскери-техника мен қол құралдарын, лақтыру құралдарын, тас блоктарды кесуге арналған құрылғыларды жетілдіруге бағытталған.
Кейінгі Рим империясы мен ортағасырлық Батыс дәуірінде "машина" сөзі тек қоршау құралдарына қатысты болды.
1774 жылы Джеймс Уотттың әмбебап бу машинасын жасауы техникалық революцияны және барған сайын жеделдетілген технологиялық прогресті бастады. 1889 жылы Густаф де Лаваль ойлап тапқан бу турбинасы, 1870-1890 жылдары ішкі жану қозғалтқышы (газ — Николаус Отто, бензин — Готтлиб Даймлер және Карл Бенц, Дизель — Рудольф Дизель), 1889 жылы Михаил Доливо — Добровольский-айнымалы ток қозғалтқышы.
Тарихи тұрғыдан алғанда, машина жылжымалы бөлшектері бар және механикалық энергияны түрлендіруге қызмет ететін құрылғы ретінде жіктелген. Алайда, электрониканың пайда болуымен және дамуымен қозғалмалы бөлшектері жоқ машиналар пайда болды.
Машина бөлшектері
Машина бөлшектері – машиналардың, приборлардың, аппараттар мен тетіктердің, т.б. одан әрі бөлшектеуге жатпайтын тұтас тетігі (бұранда, білік, тегершік, күпшек, серіппе, муфта, т.б.). Машина бөлшектерінің саны машинаның күрделілігіне байланысты өзгеріп отырады (бірнеше ондаған мыңға жетеді). Әр түрлі машиналарда пайдаланылатын бөлшектердің кейбіреулері өзара ұқсас, ал кейбіреулері тек жеке машина түрлеріне ғана тән. Осыған байланысты машина бөлшектері негізгі екі топқа (ұқсас және арнайы бөлшектер) жіктеледі.
Машина жасау
Машина жасау – ауыр өнеркәсіптің еңбек құралдарын, тұтыну заттарын және қару-жарақ өнімдерін жасайтын негізгі саласы. Машина жасау өндірісі энергетикалық, электртехникалық, станок жасау және құрал-саймандар өнеркәсібі, аспап жасау, ауыл шаруашылық машиналарын жасау, т.б. салаларға бөлінеді. Қазақстанда машина жасау 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында басқа республикалардан көшіріліп келген жабдықтар негізінде жасалды. Соғыстан кейін бұл сала жоғары қарқынмен дамып, көптеген жаңа өндіріс түрлері пайда болды. Республиканың машина жасау кәсіпорындары күрделі әрі металды көп қажет ететін машиналар, тау-кен, көмір, мұнай, металлургия, тамақ кәсіпорындары мен жеңіл өнеркәсіпке қажетті жабдықтар, сондай-ақ ауыл шаруашылығына, көлікке, құрылысқа арналған машиналар мен құрал-саймандар және электртехникалық аппараттар мен станоктар – барлығы мыңнан астам өнім түрлерін шығарады. Алматыда металл кесу станогін, созу станын, электр аппаратурасын, гидротехникалық жабдықтар, Қарағандыда тау-кен шахтасы жарағын, кокс-химия техникасын, Шымкентте пресс-автоматтар, карданвал, Өскеменде түсті металлургия жабдығын, конденсатор, Павлодарда трактор, Астанада ауыл шаруашылығы техникасын, Қостанайда дизель моторын, Ақтөбеде рентген аппаратурасын, Атырауда мұнай өндірісіне қажетті машина мен жабдықтар, Талдықорғанда (Алматы облысында) аккумулятор, Кентауда экскаватор шығаратын өндіріс орындары жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері
Поперечные Тайлы
Поперечные Тайлы — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Тайлы өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шөлденумен күресу жөніндегі конвенция
Шөлденумен күресу жөніндегі конвенция (Convention to Combat Desertification) — 1994 жылы Францияда Парижде қабылданған. Максатnары — шөлденуге қарсы күрес және шөлденуге душар болып отырған елдердегі қуаңшылық зардаптарын жою, қуаңшылық жерлерді пайдалану. Негізгі ережелері — қаражат құралдарын қатыстыруды қоса халықаралық күш-жігер жұмсау; технологиялар беру; ақпарат алмасу; ғылыми зерттеулер жүргізу және бағдарламалар талдап жасау.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Нэнси Дрю (фильм)
«Нэнси Дрю» (ағыл. Nancy Drew) – 2007 жылғы американдық фильм. Кэролайн Киннің Нэнси Дрю туралы сериалы бойынша түсірілген. Басты рөлді Эмма Робертс сомдайды. Фильм Лос-Анджелесте түсірілген, режиссері – Эндри Флемминг. Сатылымға 2007 жылы 15 маусымда шықты.
Сюжет
Нэнси Дрю және оның әкесі заңгер Карсон Дрю екі айға Ривер-Хайтстан Калифорнияға көшеді. Сол жерде Карсон уақытша жұмысқа тұрады. Олар Нэнси таңдаған үйді жалға алды. Бұл киножұлдыз Делия Дрейкоттың жекежайы болған. Бұл актриса 1981 жылы өз үйінде өлді және бұл қылмыс әлі ашылмаған. Құпияларға қарамастан әкесі Нэнсиді бұл зерттеулерді тоқтауды және кәдімгі жасөспірім сияқты оқуды, дүкендерді аралауды және уақытты көңілді өткізуді сұрайды. Алайда оны мектепте қызық деп ойлайды, ал оның жалғыз досы оның сәнді және әйгілі сыныптасы Инганың кішкентай 12 жасар інісі – Корки болды. Үйде Нэнси жекежайдың бұрынғы иесі Жедияның елесін көреді, елес оның көмегін сұрайды. Басқа да қызық жағжайдар пайда болады: Нэнсидің Делия туралы газеттерден қиып алынған мақалаларына толы папкасы жоғалады, түнде шатырдың астында біреудің жүрісі естіледі, ал бағбаншы Джон Лэшинг әрқашан кез келген кезде кенеттен пайда болады. Шатырдың астында ескі заттардың арасында Нэнси Делияның «Зиге» арналған хатын табады. Зерттеумен айналыспауға сөз бергенімен, Нэнси бұл құпияны ашқысы келеді.
Рөлдерде
Санат:Алфавит бойынша фильмдер Санат:2007 жылғы фильмдер Санат:Warner Bros. фильмдері
Бейнефон (телевизия)
Телекамераның алдында тұрған, құлағына дауыс күшейткішті басып, алдында микрофон ұстаған адам осындай іс-әрекет жасаушы басқа адамды көре және ести алады. Сол кездегі байланыс арнасынын қымбаттығынан бейнефондар қатынастын кең таралған тәсілі бола алмады, кәдімгі телефон анағұрлым арзанырақ болды және жеткілікті мөлшерде ақпарат бере алатын еді. От-жалынды жерлерден берілген репортаждарды телекөрермен жуырдағы уақытқа дейін әдетте, қозғалмайтын Суреттер күйінде алды.
Экранда оқиға болған жердің географиялық картасы, экранның төменгі бұрышында тілшінін портреті пайда болды. Ал бүкіл ақпарат дыбыстық қатармен берілді. Ауыр кәсіптік бейнекамералар операторды оралымдылықтан айырды, оны көзге түсетін етті және бұл өкінішке орай көптеген журналистердің өмірлерінен айырылуына себеп болды. Бұл жағдайда жабдыктың салмағы мен өлшемдері шешуші маңызга ие болады; өлшемі бойынша мейлінше кішкентай камераларды пайдаланатын фототілшілер төтенше жағдайларды түсіру кезінде жабдыктың әрбір грамын үнемдей отырып, ауыстырмалы оптика пайдаланбауды артық көреді. Егер тіпті түсіруді нормативті бейнекамерамен түсірудің сәті түссе де, онда оқиға орнынан материал беру туралы әнгіменің болуы да мүмкін емес.