cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Химиялық кинетика
Тарихы
Химиялық кинетика 19 ғасырдың орта кезінен бастап дамыды. 1850 жылы неміс химигі Л.Вильгельми (1812 — 1864) қамыс қанты инверсиясының, 1862 — 63 жылы француз химигі М.Бертло (1827 — 1907) этерификация реакциясы жылдамдықтарын зерттеп, 1882 — 90 жылы Ресей химигі Н.А. Меншуткин (1842 — 1907) заттың реакцияға бейімділігі мен құрылысының арасындағы тәуелділікті анықтады. Нидерланд ғалымы Я.Вант-Гофф (1852 — 1911) және швед химигі С.Аррениус (1859 — 1927) қарапайым химиялық реакциялардың жүру заңдылықтарын ашты. 20 ғасырдың 30-жылдарында Химиялық кинетиканың кванттық механика, т.б. физиканың жаңа салаларының табыстарына негізделген теориялар пайда болды. Күрделі химиялық процестердің кинетикасын зерттеуде аралық өнімнің және аралық реакциялардың шешуші рөлі жөніндегі көзқарастар дамыды.
Гомогенді және гетерогенді
Химиялық реакциялар әрекеттесуші заттардың түріне қарай гомогенді және гетерогенді болып екіге бөлінеді. Газ фазасындағы гомогенді реакциялардың кинетикасы жақсы зерттелген. Химиялық кинетиканың негізгі түсінігі — реакция жылдамдығы. Гомогенді реакциялар жылдамдығы әрекеттесуші заттардың табиғатына, қойыртпалылығына, температураға, қысымға, катализатор қатысына, ал гетерогенді реакциялардың жылдамдығы бұл айтылғандардан басқа фазаның жүктелген жеке бөліктерінің күйіне, жылу және масса алмасу жағдайларына, т.б. тәуелді. Химиялық реакциялардың жылдамдығы белгілі уақыт ішінде әрекеттесуші заттар концентрациясының өзгеруімен өлшеніп, әрекеттесуші массалар заңына бағынады.
Молекулалық және иондық
Бұлардан басқа жүру механизміне қарай молекулалық және иондық реакциялар болады. Валенттілігі қаныққан молекулалар арасындағы химиялық реакциялар өте қиын жүреді, өйткені молекуладағы атомдар арасындағы байланысты үзу үшін энергия жұмсау керек. Молекулалық реакциялар мономолекулалық, бимолекулалық және үшмолекулалық деп ажыратылады. Ол бір мезгілде өзара әрекеттесуге қатысатын молекулалар санын көрсетеді. Мысалы, Қ2=2Қ мономолекулалық, HҚ+HҚ=H2+Қ2 — бимолекулалық., 2NO+O2=2NO2 — үшмолекулалық реакцияларға жатады. Иондар арасындағы реакциялар ерітінділерде жүзеге асады, олардың жылдамдығы еріткішке тәуелді. Өйткені ерігенде молекулалардың иондарға ыдырауы еріткіштің табиғатына байланысты. Сондықтан ерітіндідегі реакцияларды зерттегенде полюсті топтардың әсерін, молекулалар арасындағы едәуір тартылу күші болатынын, еріткіш әсерінің түрлерін ескереді. Бұл реакциялардың жүру механизмі күрделі. Химиялық кинетиканың ғылыми және практикалық маңызы зор. Қазіргі кездегі химия мен химиялық технологияның басты бағыттарының дамуы химиялық реакциялар кинетикасын зерттеумен байланысты жүзеге асырылуда.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат: Химия Санат: Өндіріс
Органогендік таужыныс
Органогендік тау жынысы - Организм қалдықтарының яки олардың сынықшаларының бір-бірімен жымдаса дәнекерленуі нәтижесінде қалыптасатын шөгінді тау жынысытардың арнаулы тобы.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Цервеняно (Кюстендил облысы)
Цервеняно (Цървеняно) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Кюстендил қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 61 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2542. Телефон коды — 07926. ЕКАТТЕ коды — 78611.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Вагнер оқиғасы
thumb|right|200px|[[Фридрих Ницше]] «Вагер оқиғасы – бір музыканттың мәселесі» (The Case of Wagner) — Неміс ойшылы Фридрих Ницшенің 1888 жылы жазылы жазған кітабы. Бұл жыл Ницшенің есі ауысар алдындағы соңғы жылы, сондай-ақ оның шығармашылық шабыты тасыған жыл болды. Бұл шығармасында Ф.Ницше өзінің көне досы, немістің әйгілі композиторы Рихард Вагнерге аяусыз шабуыл жасады. Ол Вагнердің музыкалық шығармашылықта табысқа жеткеніне жоғары бағалады, дегенмен оның шығармалары нигилизмнің туындысы ретінде мәдениеттің кері кетуіне өкілдік етті, демек әлсіздікті нәсихаттайтын ездіктің символы деп сынады. Оған салыстырғанда Жорж Бизенің туындыларын, әсіресе әйгілі "Кармен" туындысын жоғары бағалады. Бұл кітап Ницшенің таңдаулы музыка бағалаушысы болғанын да көрсетеді және кітаптағы идеялар кейінгі ойшылдар мен музыкатанушылардың музыка мәніне бойлауы мен адамзаттың көркемөнерлік рөліне ой жүгіртуіне өзіндік ықпал етті.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Кітаптар Санат:Ницше шығармалары Санат:Философиялық шығармалар
Мұрат Шөкеұлы Өмірсеріков
Мұрат Шөкеұлы Өмірсеріков (1.1.1954 жылы туған, Алматы облысы Алакөл ауданы Жыланды ауылы) - геология-минерал, ғылым доктары (1997), профессор (2006). Қазақстан Жаратылыстану Ғылым Академиясының академигі (2010). ҚазМУ-ды (1977, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының геологиялық ғылымдар институтында инженер, кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1979-99), Алматы технология және бизнес университетінің ректоры (2000-08), 2008 жылы Қазақ ұлттық техника университетінің Геологиялық барлау институтында директор қызметін атқарған. 2011 жылдан бастап Қаныш Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институтының директоры қызметін атқарады. «Геоинформационные системы рудного района и прогнозирование его перспективности на промышленное оруденение» тақырыбында доктарлық диссертацияны қорғады. 70-тен астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы. Кен барлау ісінің үздігі (2009).
Құлшыораз Бигелдіұлы
Құлшыораз Бигелдіұлы, Құлшыораз батыр, Әлшораз - Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ аталығынан шыққан батыр. Барақ Бигелдіұлының ағасы, Абылай заманындағы батырлардың бірі. Інісі Барақ пен әйелінің оңаша отырған жерлерінен шығып қалып, түсінбестікпен ренжіп Сыр бойындағы ағайындарын тастап Еділ-Жайық бойына көшіп кетеді. Ұрпақтары бұл күндері Ақтөбе облысының Мұғалжар, Әйтеке би, Мәртөк аудандарының жерінде тұрады. Құлшыораз батыр туралы ел ауызында жыр бар. Онда батырдың қайтпас қайсарлығы, мәрттігі, тік мінезділігі және батырлығы туралы жырланады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ батырлары
Мұрат Шөкеұлы Өмірсеріков
Дереккөздер
Санат:КСРО ғалымдары Санат:Қазақстан ғалымдары
NGC 4253
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 3 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4253 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39525, UGC 7344, MCG 5-29-51, MK 766, KUG 1215+300, IRAS12159+3005, ZWG 158,61.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Оркахо-де-Монтемайор
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 170 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29,98 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 95 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Отыз жылдық соғыс
thumb|left|alt=A.|150 px|[[Фердинанд II, Қасиетті Рим Империясының императоры мен Чех королі]] Отыз жылдық соғыс (1618 – 1648) – габсбургтер әулеті (папа қауымы қолдаған Испания және Австрия Габсбургтері, Германияның котолик князьдары, поляк-литва мемлекеті (Речь Посполита) мен оған қарсы мемлекеттер (Германияның протестант князьдары, Франция, Швеция, Дания және Англия, Голландия, Ресейдің қолдауымен) арасында болған еуропалық соғыс.
Соғыс Қасиетті Рим империясындағы католиктер мен протестанттардың арасындағы қақтығыс ретінде басталып, Габсбург әулетінің Еуропадағы гегемониясын тоқтату күресіне ұласты. Құрлық тарихындағы ең ірі дін үшін соғыс халықаралық қарым-қатынастардың Вестфаль жүйесінің тууына алып келді.
Негізгі қақтығыстар Орталық Еуропада өтті(бүгінгі Германияның аумағы). XVII ғасырдың ортасына қарай Оңтүстік Германияда халықтың үштен бір бөлігі ғана аман қалды. Соғыстың кесірінен туындаған әлеуметтік және экономикалық дағдарыстан шығу үшін бір ғасырдай уақыт қажет болды.
Соғыс кезеңдері
Майдан даласына айналған Қасиетті Рим империясының аумағындағы Отыз жылдық соғыс төрт негізгі кезеңге бөлінеді: чех, даниялық, швед және франк-швед. Германия аумағынан тыс қақтығыстар жергілікті сипатқа ие болды (Испания мен Біріккен провинциялар соғысы, Орыс-поляк соғысы, Поляк-швед және тағы басқалары). Соғысқа қатысушылар екі үлкен коалициядан құралған. Бірінші коалицияға Орталық және Шығыс Еуропадағы Габсбург әулетінің иеліктері, Испаниямен біріккен Португалия, Польша және Рим папасы енді. Антигабсбург одағын Франция, Швеция, Дания корольдігі, протестанттық Германия, Чехия, Трансильвания, Венеция, Савоя кнзьдіктері, Біріккен провинциялардың республикасы құрады. Антигабсбург одағы Англия, Шотландия, Мәскеу мемлекетіның қолдауына ие болды. Вена мен Мадрид майдандағы әрекеттерін біріктіріп жүргізді. Отарларының арқасында байыған Испания императорды қаржыландырып отырды.
Соғыс ағымы
thumb|alt=A.|180 px Бірақ 1634 ж. Оңт. Германиядағы Нердлинген маңында испан әскерлерінен жеңіліп қалды. О. ж. с-тың соңғы кезеңінде (1635 – 48) Франция Германия жерінде габсбургтерге қарсы соғысқа шықты. Франция мен Швеция әскерлері бірлесе отырып бірнеше ірі жеңіске жетті. Габсбургтік блок жеңілгенін мойындады. Вестфаль бітімі (1648) бойынша Солт. Германиядағы кеме жүретін өзендердің сағасы Швецияға, Эльзастағы жерлер, сондай-ақ Мең, Туль, Верден Францияға берілді.
Вестфаль бейбіт келісімі
Делегаттардың саны бойынша (135) Вестфаль бейбіт келісімі Еуропа тарихындағы ең ірі конгресс болды. 1645 жылдың қарашасына дейін болашақ делегаттар негізінен конгресті өткізудің шарттарын талқылаумен өткізді.
1648 жылдың 24 қазанында Мюнстер мен Оснабрюктегі келісім Вестфаль бейбіт келісімі ретінде белгілі. 30 қаңтарда қол қойылған Мюнстер бейбіт келісі бойынша Испания мен Біріккен провинциялардың арасындағы сексенжылдық соғысты тоқтатты. Әлі шешімін таппаған Франция мен Испания арасындағы соғыс 1659 жылы Пиреней бейбіт келісімінен кейін аяқталды.
Реституциялық Эдикт және Прага бейбіт келісімі өз күштерін жойды. Шіркеу иеліктерінің шекарасы 1624 жылдың 1 қаңтарына сәйкес белгіленді. Қудалауға ұшыраған барлық князьдерге, қалаларға рақымшылық жасалды, соғыс кезінде саудаға қойылған барлық шектеулер жойылды. Рейннің бойында еркін кеме қатынасына рүқсат берілді. Бітім шартының құжатында әскерлердің демобилизациясы туралы ешқандай пункт болған жоқ. Бұл мәселелерді шешу 1649 жылдың сәуір айында Нюрнберг конгресі кезінде басталды.
Зардаптары
Ғалымдардың пікірлері бойынша адам шығыны 5-8 миллион шамасында болды. Көптеген аймақтар халқының 20-45 % айырылды. Германияда соғыстан, індеттер мен аштықтан ауыл халқының 40 %, ал қала халқының үштен бір бөлігі қайтыс болды. Майдан даласына айналған облыстарда (Мекленбург, Пфальц, Померания) халық саны 50 %, кейде 70 % кеміді. Вестфаль конгресінде швед әскеріне көптеген айыптар тағылды (бұзылған 2000 қамал, қиратылған 1 500 қала мен 18 000 ауыл, металлургиялық зауыттар мен мыс рудалары және т.б.). Медициналық статистік Ф. Принцингтің пікірінше, Германиядағы індеттерден қайтыс болғандардың саны майдан даласында қаза тапқандардан артық болды.
Соғыс Габсбург әулетінің құлдырауына әкелмесе де, Еуропадағы геосаяси жағдайды түбегейлі өзгертті. Франция құрлықтағы гегемонға айналып, Испанияның дағдарысы айдан анық көрінді. Швеция Балтық теңізінің қожайынына айналды. 300-ден астам ұсақ неміс мемлекеттері тәуелсіздікке қол жеткізді (олардың императорға тәуелсілігі қағаз жүзінде ғана қалды). Бұл жағдай 1806 жылға дейін жалғасып, Қасиетті Рим империясының құлауымен аяқталды.
Қасиетті Рим империясы тұрғындарының діни құқықтары (кальвинизм, лютеранттық, католицизм) теңестірілді. Еуропа мемлекеттеріндегі өмірге діннің ықпалы күрт азайды. Олардың сыртқы саясаты экономикалық, әулеттік, геосаяси мүдделерге негізделе бастады.
Дереккөздер
Санат:Отыз жылдық соғыс Санат:Аустрия қатысқан соғыстар Санат:Франция қатысқан соғыстар Санат:Швеция қатысқан соғыстар Санат:Дания қатысқан соғыстар Санат:Испания қатысқан соғыстар Санат:Португалия қатысқан соғыстар Санат:Киелі Рим империясы қатысқан соғыстар Санат:Діни соғыстар Санат:Әлемдік соғыстар
Радштадт
Радштадт (Radstadt) — Аустриядағы қала. Зальцбург федералды жеріне қарасты Санкт-Йохан-Понгау округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4710 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 60.82 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — JO, ресми идентификациялық коды — 5 04 17.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Тагверхер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Арифметикалық оператор
Арифметикалық оператор  (Арифметический оператор; arithmetic operator) — программалау тілдерінде — арифметикалық операция таңбасы.
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік техника
Александр Владимирович Журавлев
Александр Владимирович Журавлев ( 10 наурыз 1947 жыл, Лобва, Новолялин ауданы, Свердлов облысы — 16 маусым 2018 жыл, Екатеринбург ) — кеңес футболшысы, шабуылшы, футбол функционері. КСРО спорт шебері (1968).
Өмірбаяны
1970 жылы «Калининец» шеберлер командасының мәртебесін жоғалтқан бірқатар ойыншылармен бірге қаланың жетекші командасы – « Уралмашқа » ауысты. Клуб құрамында ол бірінші және екінші лигаларда 200-ге жуық матч өткізіп, келесі 6 жыл бойы ойнады. 1973 жылы екінші лиганың аймақтық және финалдық турнирлерінің жеңімпазы атанды. 1972 жылғы маусымда ол 10 голмен «Оралмаштың» үздік сұрмергені атанды. Ол өзінің соңғы маусымын 1976 жылы « Уралец » Нижний Тагил қаласында шеберлер командалары деңгейінде өткізді. Жалпы, ол өз мансабында КСРО чемпионаттарында 250-ге жуық матч өткізіп, 71 гол соқты, оның ішінде 160 кездесу және 39 гол бірінші лигада. КСРО Кубогының жоғарғы лига клубтары - Донецктің Шахтер және Мәскеу Спартак  клубтарымен матчтарына қатысты.
Орал политехникалық институтын бітірген. С.М.Киров инженер-құрылысшы мамандығы бойынша (1976). Ойындық мансабын аяқтағаннан кейін Екатеринбург қаласы Железнодорожный ауданы әкімдігінің дене шынықтыру және спорт жөніндегі бас маманы болып жұмыс істеді. Кейін «Оралмаш» ФК-да әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеді - команда жетекшісі (1982-1983), президент (1990 жылдардың ортасында), вице-президент (1997 жылдан бастап). «Еңбек ардагері» медалімен, «Дене шынықтыру және спорт үздігі» төсбелгісімен марапатталған (2007). Ол 2018 жылы 16 маусымда 72 жасында Екатеринбургте қайтыс болды. Сібір зиратында жерленген.
Гестапо
thumb|right|266px Гестапо - елдегі үлкен террорды жүзеге асыру үшін жұмыс істейтін, гитлерлік Германиядағы фашистік құпия мемлекеттік полиция.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күрес
Жоңғарлардың шапқыншылықка дайындығы
XVII ғасырдың бас кезінде қазақ елінің жағдайы өте ауыр еді. Жоңғарлар, Еділ қалмақтары, Жайық казактары, башқұрттар жан-жағынан анталап тұрды. Әсіресе жоңғарлар қазақтар үшін аса қауіпті жау болды. Жоңғарлардың атты әскері жүз мыңға жетті. Олар сойыл, найза ұстаған қарапайым ғана жасақ емес, әскер сапын Еуропа тәртібімен құрып, соғыс тәсілін еуропаша жүргізе алатын, зеңбірегі мен білтелі мылтығы бар қарулы күшке айналған еді.
Жоңғар хандығының құрылуы және оның басқыншылық саясаты.
Жоңғар хандығы сыртқы саясатта екіжүзділік керсетті: бір жағынан, олар жүз жыл бойы Цин империясын Орталық Азияға жолатпай, өз тәуелсіздігі үшін әділ корғаныс соғысын жүргізсе, екінші жағынан, өздерінің батыстағы түркі тектес көршілеріне қарсы басқыншылық саясатын ұстанды. Сондықтан да қазақ, өзбек, кырғыз халықтарының жоңғарларға қарсы күресі азаттық сипат алды. Ұрыстың ауыртпалығы ойрат феодалдарының шабуылына төтеп беріп отырған қазақтарға түсті. Жоңғар хандығы басшыларының ұстанған басқыншылық саясаты қазақ-жоңғар қатынастарын барынша шиеленістірді. Жойқын шайқастарда қазақтар жағы да айтарлықтай ерлік көрсетіп жеңіске жетіп отырды. Соның бір мысалы Жәңгір хан ұйымдастырган әйгілі Орбұлақ шайқасы.
Жоңғарлардың қазақ жеріне басып кіруі. Орбұлақ шайқасы
1643 жылы Батур қонтайшы бастаған жоңғарлардың қалың колы қазақ даласына бет алды. Хабар кеш жеткендіктен, көп жасақ жинай алмай қалған Жәңгір хан Самарқаннан көмек келіп жеткенше жауды бөгей тұру мақсатында бар болғаны 600 жауынгерімен жоңғарларға қарсы аттанды.
Жәңгір ұрыс жүргізуге ыңғайлы орын ретінде Ордың бұлағы деп аталатын тау арасын таңдап алады да 3 шақырымдай жерге созылған қырқаның қырын қуалай сарбаздары жасырынатын ор қаздырады. Ол келе жатқан жау алақандағыдай көрініп тұратын, алдыңғы жағы биік, артқы жағы терең сай еді. Сөйтіп, азғана қолын екіге топтаған Жәңгір жау қолын тау шатқалында күтеді. Жар астында қауіп бар деп ойламаған жаудың тар шатқалға келіп кіруі мұң екен ордағы сарбаздар әуелі үстінен тасыр-тұсыр тас жаудырып, содан кейін ту сыртынан садақ оғын жаңбырша жаудырғанда, әрбір оқ бір-бір жаудан жұлып түсіп жатты. Алғашқы шайқаста ойраттар жағынан 10 мыңдай адам өледі, қалған 40 мыңдай қолмен екінші рет келіп тиіскенде, ұрыс жүріп жатқан жерге Самарқаннан 20 мың қолмен Жалаңтөс батыр көмекке келіп үлгереді. Нәтижесінде жоңғарлар жеңіліп, кері қуып тасталды. Қазақ жасағын он орап аларлықтай қарақұрым өскермен жеңіліске ұшырауы Батур контайшының абырой-беделін түсірді. Осы соғыстан кейін жоңғарлар өз ішінде бір-бірімен қырқысып кетті де, қазақ-жоңғар арасында шамалы уақытқа болса да тыныштық орнады. Осылайша Орбұлақ шайқасы ұлттық тарихтың жауынгерлік даңқ шежіресінде ерлік пен қаһармандықтың жарқын өнегесі ретінде айшықталып қалды.
1993 жылы Орбұлақ шайқасының 350 жылдығы мемлекет көлемінде аталып өтті. Шайқас болған жерге — қазіргі Алматы облысы, Жаркент (Панфилов ауданы) ауданындағы Орбұлақ қырқасына Қазақстан Республикасы үкіметінің шешімімен ескерткіш белгі орнатылды.
Қарақұмдағы құрылтай
XVIII ғасырдың басында жоңғарлардың қазақ жеріне шабуылы күшейе түсті. Осыған байланысты қазақ жүздері өкілдерінің бас қосуы қажет болды. Сөйтіп, 1710 жылы Қарақұмдағы қаракесек руы жайлаған аймақта қазақ сұлтандарының, билерінің, рубасыларының қүрылтайы шақырылады.
Онда, негізінен, Жоңғар хандығымен қарым-қатынас мәселесі қаралды. Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақұлы Жәнібек, тама Есет бастаған атақты батырлар жеке ру, тайпаның ғана емес, бүкіл үш жүздің қолын жасақтау қажеттігін алға тартты. Пікір екіге бөлінді. Жоңғар мемлекетінің күшті әрі соғыс тәжірибесінің мол екенін ескере келе, жоңғарларға бағынған дұрыс, халқымыз шапқыншылықтан әбден қалжырады дегендер де болды. Мұндай пікірді қолдаушылар көбейе бастады. Шешуші кезеңде ортаға шыққан Бөгенбай батыр қылышын қынабынан суырып алып, ақсақалдардың алдына тастап: «Біз жаудан кек алуымыз керек, жеңеміз немесе қолға қару ұстап, шайқаста ақ өліммен елеміз, қарттарымыздың, әйелдеріміздің, балаларымыздың зар-мұңы мен көз жасын көріп тірі жүре алмаймыз...» — деді. Бұл сөздер жоңғар мәселесіне қойылған нүкте болды. Ақырында, шапқыншылармен қасық қанымыз қалғанша шайқасамыз деген шешім қабылданды. Шайқастың жаңа жоспары жасалды. Бөгенбай бүкіл қазақ жасақтарының қолбасшысы болып сайланды. Оның ақылшысы Тәуке хан еді.
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама»
Дәл осы тарихи кезеңде қазақ халқына құрып кету қаупі төнді. Ел басына ауыр күн туды. Бейбіт халық егілді. Жазықсыз жандардың қаны төгілді. Халық дағдарды. Қазақ халқы бірліктің керегін түсінді. Сол кездің өзінде қазақ ішінде суырыла сөйлейтін шешендер, топты бастар көсемдер, ту ұстайтын батырлар, елді ерлікке шақыратын жыршылар көп болды. Бірақ осылардың бәрін біріктіріп, басшылық ететін қайраткер — көсем керек еді.
Жоңғар шапқыншылығына қарсы Отан соғысы, оған бүкіл халықтың бірігуі
Шоқан Уәлихановтың «XVIII ғасырдың батырлары туралы тарихи аңыздар» атты еңбегінде Малайсары, Баян, Байқозы, Оразымбет, Баянбай, Елшібек, Есет, Жаулыбай, Томаша, Үсен, Алтай сиякты батырлардың есімдері аталады.
Тарихи деректерге карағанда, қазақ халқының басқыншыларға қарсы бірігуі «Ақтабан шұбырындыдан» кейін-ақ басталған. Бұған 1725 жылы Әбілқайыр ханның Түркістан қаласын жоңғарлардан күшпен қайтарып алғаны дәлел. Халық ел қорғау ісін өз қолына алып, әрі батыр, әрі ұйымдастырушылық қабілеті бар ерлердің соңынан ерді.
1727 жылғы Бұланты бойындағы шайқас
1726 жылы Ордабасы мекенінде қазақ рулары мен тайпаларының жиыны болды. Онда біртұтас халықтық қарсыласу жасағы құрылып, бүкіл қазақ әскеріне қолбасшылық ету Кіші жүз ханы Әбілқайырға жүктелді. Сөйтіп, жұдырықтай жұмылған қазақ қолы жоңғарларға жойқын соққы беруге даярланды. Ұрыс 1727жылы Бұланты өзені маңындагы Қарасиыр деген жерде өтті. Қазақ жасақтары жауды өзінің кең-байтақ даласына тереңірек сұғындыра еліктіріп кіргізіп алып, кенеттен жалт бұрылып, оң қанаттан да, сол қанаттан да ойсырата соққы берді. Сосын ту сыртынан енді қайтып тұрмастай тіке шабуылдың астына алды. Бұл ұрыс болған жер тарихта «Қалмаққырылған» деген атпен калды. Жеңіс халықтың рухын көтеріп, өз күшіне сенуге жігерлендірді. Осыдан бастап қазақтар ұрыс барысын өз қолдарына алып, қарсы шабуылға шықты.
Аңырақай шайқасы
XVIII ғасырдың 20-жылдарының соңындағы қазақтардың жоңғарларды талқандаған тамаша жеңістеріне жау елінің өз ішіндегі күрделі жағдайлары да себепші болды. Сонымен бірге 1727 жылы Жоңғарияның өз ішінде бұрқ ете қалған қырқыстар мен жоңғар-цин соғысының басталуы да әсер етті. 1729 жылы хан тағынан үміткерлер мемлекет мүддесін естен шығарып, жоғары өкімет билігін мұралану үшін жанжалдасты. Жоңғар хандығы Цин империясы тарапынан жасалған шабуылға ұшырады да, ойрат нояндарына өз жасақтарын тез арада батысқа жеткізуге тура келді.
Баяғыдан атысып-шабысып жүрген ата жауына тағы бір күйрете соққы беруді кездеген қазақтар Жоңғарияда басталып кеткен өзара талас-тартысты пайдаланып қалуға тырысты. 1729 жылы Балқаштың оңтүстік жағынан Аңырақай деген жерде ең ірі және соңғы шайқас болды.
Қазақ жасақтарын ұрысқа Бөгенбай, Қабанбай және Райымбек батырлар бастап кірді. Алдыңғы шайқастардағы сияқты, қазақтар бұл жолы да ұрыс қимылдарын жүргізудің дәстүрлі далалық тактикасын қолданды. Жауынгерлердің шағын тобы жоңғарлардың қарсы алдынан шыға келіп, қазақ қолының қатарын аз сияқты көрсетуге тырысты. Сонан соң кейін қарай қаша ұрысып, дұшпанды еліктіре ішке сұғындырып жіберді, сол кезде қазақ жасақтарының басты бөлімшелері қос қанаттан лап қойып, қансырата соқты. Аңырақай шайқасы жоңғарлар үшін шешуші соғыс болды.
30-жылдардан бастап жоңғарлармен болған шайқастардың бәріне қатысып, асқан ерлік көрсеткен, ақылды әрі тамаша қолбасшы ретінде көзге түскен Абылай Орта жүздің билеушісі әрі бүкіл қазақтың ханы болып саналады. Қазақ халқының мүддесі үшін ол көрші мемлекеттер арасындағы, әсіресе олардың өз ішіндегі алауыздықты қалт жібермей пайдалана білді және жауларының өзара кырқысуларын одан әрі өршітуге ықпал етті. Мұның бәрі қазақ елінің сыртқы қауіпсіздігін нығайтып, ежелгі жауының күшін әлсіретуге көмектесті.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Қазақ хандығы Санат:Қазақстан тарихы
Чемульга (Асса тармағы)
Чемульга — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы, Ингушетия Республикасы, Солтүстік Осетия-Алания Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Асса өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені бастауынан Грозный қаласына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері Санат:Ингушетия өзендері Санат:Солтүстік Осетия өзендері
Вила-Нова-да-Раинья (Азамбужа)
Вила-Нова-да-Раинья (Азамбужа) (Vila Nova da Rainha) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Азамбужа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ауданның қамқоршысы — киелі Марта (Santa Marta).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Көпқабатты эпителий
Көпқабатты эпителий  (epithelium stratificatum squamosum; epi — үсті, жоғарғы жағы, thele — емізік, stratificatum — қабаттану, squama— қабыршық) — эпителиоциттердің (эпителий клеткаларының) көп қабаттарынан құралған шекаралық ұлпа. Көпқабатты эпителий — көпқабатты жалпақ және көпқабатты ауыспалы эпителий болып екі топқа бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
نسيج طلائي எப்பித்தீலியம்
Мур Джордж Эдуард
Мур Джордж Эдуард (Moore, G(eorge) E(dward); 4 қараша 1873 жыл, Лондон -24 қазан 1958 жыл, Кембридж) — ағылшын философы, антикалық философияның негізін қалаушылардың бірі. . Болашақ Кембридж университетінің (1998 - 1904) стипендиаты британдық философиядағы абсолютті иделизмді құлатуға әсер еткен «Природа суждения» (1899) және «Опровержение идеализма» (1903) атты екі ықпалды еңбек жариялады. Осы кезде тағы да өзінің негізгі «Principia Ethica» (1903) атты этикалық шығармасын басып шығарады, онда «жақсылық» деген тікелей танылатын қарапайым және саралау сапасына келмейтін категория болып табылатындығын дәлелдеді.
Мурдың интуитивизмі кейінгі 30 жылдың ішінде Британияда басым метаэтикалық орынға ие болды, суретшілер мен интеллектуалдардың Блумсберия үйірмесіне айтарлықтай әсер етті. Таным теориясында Мур «дұрыс мағына» философиясымен есте қалды, оған сәйкес адамдар идеалистік және скептикалық ілімдері (мысалы, «Жер көптеген ғасырлар бойы тіршілік етіп келеді») сәйкес келмейтін өзі туралы және әлем туралы көптеген ой-пікірлерді ақиқат деп санайды.
Жалпы, Мурдың пікірі бойынша, идеализм немесе скептицизмді қорғайтын бірде-бір дәлел дұрыс мағына тәрізді сенімді болмағандықтан, идеализм мен скептицизмді бірден жоққа шығару керек. Мур 1925-1939 жылдар аралығында Кембриджде философия профессоры болған. 1921-1947 жылдар аралығында Mind журналының бас редакторы болған.
Дереккөздер
Санат:1873 жылы туғандар Санат:1958 жылы қайтыс болғандар Санат:Англия философтары Санат:Агностиктер Санат:Метафизиктер Санат:Кембридж университеті түлектері
Тиагу Мотта
Тиагу Мотта (Thiago Motta; 28 тамыз 1982 жыл, Сан-Бернарду-ду-Кампу, Сан-Паулу штаты, Бразилия) — италиялық және бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері. Бразилиядағы италиялықтардың ртбасында дүниеге келді.
Ұлттық құрама
Мотта 2003 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогында Бразилия құрамасы сапында екі рет алаңға шықты да, қайта шақырылған жоқ. ФИФА-ның "егер футболшыда екі елдің азаматтығы болса, онда карьерасын бір рет ұлттық құраманы алмастыруға құқылы" деген ережесі бойынша 2011 жылы Италия құрамасында ойнауға шешім қабылдады.
Мотта 2012 жылы Еуропа біріншілігіне қатысты. Италия құрамасы финалға дейін жетті. Финалда Испаниямен ойында Мотта жарақат алып, алаңнан кетуге мәжбүр болды. Бұл кезде Италия бапкері ойыншы алмастыру лимитін тауысқандықтан, "скуадра адзурра" ойынның қалған бөлігін 10 адаммен өткізіп, 0:4 есебімен ұтылып қалды.
Клубтық
"Барселона" клубының түлегі саналады. "Барселонада" 2007 жылға дейін ойнап, Испания чемпионы, Чемпиондар лигасы жеңімпазы атанды. 2007 жылы клуб бірнеше жаңа ойыншылармен толықтырылды, оның үстіне Испания чемпионаты мен Чемпиондар Лигасында сәтсіз ойнап, Мотта клубтан кетуге мәжбүр болды.
Келесі маусымды италиялық "Дженоа" клубында өткізді де, 2009 жылы жазда "Интерге" ауысты. Интер сапында 2010 жылы бірнеше турнирде топ жарды: Чемпиондар Лигасы, Италия чемпионаты, Италия кубогы, Клубтар арасындағы әлем чемпионаты. Чемпиондар Лигасының жартылай финалында бұрынғы командаластары "Барселонамен" кездесті. Миландағы ойын 3:1 есебімен "Интердің" пайдасына шешілді де, қарымта ойында Мотта алаңнан қуылды. Он ойыншы боп қалғанына қарамастан "Интер" финалға шықты. Мотта финалда ойнай алмады.
2012 жылы 31 қаңтар күні "Пари Сен-Жерменге" ауысты.
Лун-Вож (Лебедь тармағы)
Лун-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лебедь өзенінің оң жағалауынан 75 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Инюша
Инюша — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чебула өзенінің оң жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Лука Иванушец
Лука Иванушец (хорв. Luka Ivanušec; 26 қараша 1998, Вараждин) — хорватиялық футболшы, жартылай қорғаушы.
Карьерасында Хорватияның "Локомотива", "Динамо Загреб" клубтарында ойнады.
Сілтемелер
Санат:Хорватия футболшылары Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Маунт Десерт (Мэн)
Маунт Десерт (Mount Desert) — Мэн штатының Хэнкок округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2109 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 143.0 км² шамасында. FIPS коды — 23-47630.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Арифметикалық операция
Арифметикалық операция  (Арифметическая операция; arithmetical operation) — арифметикалық ереже бойынша орындалатын екі орынды операция ( +,—,*,/ ), сонымен қатар бір орынды таңба өзгерту операциясы (бір орынды + және —).
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік техника
Жыңғыл
Жыңғыл(Tamarix) – жыңғылдар тұқымдасына жататын бұта не ағаш.
Ең көп тарағаны: қызыл жыңғыл (Tamarix ramosіssіma). Ол өзен бойларында, тоғайлардың арасында, құм, саз, сортаң топырақты далада кездеседі. Биіктігі 1 – 3 м, қабығы қою қызыл не сарғыш қызғылт түсті. Жапырағы ұсақ жұмыртқа тәрізді, сабақ бойына кезектесіп орналасады. Гүлі қос жынысты қызғылт, ақшыл көк не ақшыл түсті. Мамыр айынан қыркүйекке дейін гүлдейді. Гүлшоғыры – масақ не сыпыртқы. Жемісі – үш қырлы қауашақ. Құрғақшылыққа, сортаң жерге, суыққа төзімді. Қабығы, жапырағы, тамыры және жас өркендерінің құрамында илік заттар (8%-ға дейін) бар. Шірнелі өсімдік. Шөлді аймақтарда боз жыңғыл (Tamarix elongata) жиі кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Жыңғылдар
Геоморфология
thumb| right
Геоморфология (гео... және morphe — пішін және logos — ілім) — құрлық бетінің, мұхиттар мен теңіздер түбінің, жер бедерлерінің пішінін, құрылысын зерттейтін ғылым. Жалпы аймақтық, құрылымдық, динамикалық, теңіз және инж. Геоморфология болып бөлінеді. Геоморфология Жердің пайда болуын, жасын, құрылымдық ерекшелігін, дамуы мен элементтерінің жер бетінде таралуын, сыртқы және ішкі процестердің, сонымен қатар, жер бетінің қалыптасуындағы антропогендік факторларды зерттейді. Жалпы және арнайы геоморфол. карталар жасау үшін экспедициялық зерттеулер мен геоморфол. түсірімдер жасалынады. Қазіргі кезде геоморфологиялық процестерді зерттеуде стационарлық және тәжірибелік әдістер, Жер бетін әуеден (аэрофототүсірім) және ғарыштан түсіру, теңіз (мұхит) түбін эхолотпен анықтау сияқты әдістерді қолданады. Геоморфология ғылымы гляциология, тектоника, төрттік геология, вулканология, спелеология, т.б. геогр. және геол. ғылымдармен тығыз байланыста. Г-ның деректері кен байлықтарын іздеуде, жолдар мен әр түрлі құрылыстарды салғанда, эрозия, дефляция, сырғыма, сел, қар көшкіндері сияқты табиғат құбылыстарының алдын алу кезінде пайдаланылады. left|thumb| alt=A.|270 px|[["Жер рельефі"]]
Қазақстанның жер бедері жөніндегі мақалалар ғыл. әдебиеттерде 19 ғ-дың орта кездерінде пайда болды. Жер бедерін зерттеуді кезінде Ш. Уәлиханов пен П.П. Семенов-Тян-Шанский бастаған. Олар алғаш рет Іле Алатауының орографиясын сипаттаған. Қазақстан геоморфологиясын зерттеуге Н.Г. Кассин, Г.М. Медоев, Н.Н. Костенко, т.б. ғалымдар елеулі үлес қосты. 1943 ж. И.П. Герасимов “Қазақстан геоморфологиясының қазіргі проблемалары” атты кітапты жариялады. Таулы аудандарды зерттеу нәтижесінде 1945 ж. “Оңт.-шығыс Қазақстан тауларының геоморфологиялық картасы” басылып шықты. Республикада Г-ның қалыптасуы мен одан әрі дамуына Қазақстан ғылым академиясының Қ.И. Сәтбаев атынд. Геол. ғылымдар ин-тында Геоморфология және төрттік геология бөлімінің ұйымдастырылуы (1946) ықпал етті. Бұл бөлімде жалпы және аймақтық Г-ның көптеген теориялық мәселелері шешілді. Бүкіл Қазақстан жер бедерінің морфологиясын, түзілуін, жасын көрсететін геоморфол. карталар жасалды; төрттік шөгінділер мен неотектоника, жер бедерін түзуші процестер (карстық, эолдық, дефляциялық, антропогендік, т.б.) зерттелді. Кен байлықтарының қалыптасу жағдайларын анықтау, мұнайлы-газды құрылымдарды іздеуге байланысты көптеген қолданбалы геоморфол. зерттеулер атқарылды. З.А. Сваричевскаяның “Орта Азия мен Қазақстан геоморфологиясы” (1965) және М. Жандаевтың “Іле Алатауының геоморфологиясы және өзен аңғарларының қалыптасу проблемалары” (1972) атты монографиялары Қазақстанның геоморфол. жағдайын анықтаудағы маңызды қорытындылар болып табылды. Қазақстанның Геоморфология ғылымына одан кейінгі жылдары Ә.Сәрсеков, Е.Нұрмәмбетов,Е.Тапалов,Б.Әубәкіров, Ж. Дүйсебаев, А.Медеу, Л.Веселова, С.Құсайынов, т.б. көп үлес қосты. thumb|right| alt=A.|270 px||Стратожанартау right|thumb| alt=A.|270 px|[["Аризона коньоны"]]
Қосымша
Геоморфология — Жер бетінің тарихи дамуындағы бедерін, сондай-ақ Айдың және тағы да басқалары Күн жүйесінің бірқатар планеталары бетінің бедерлерін зерттейтін, география мен геология ғылымдарына бірдей қатысты сала. Геоморфология құрлық пен теңіз түбі бедерлерінің сырт бейнесін (морфография мен морфометрия), оның әр түрлі пішіндерінің пайда болуын, жасын, құрылысын, даму және таралу ерекшеліктерін, эндогендік және экзогендік процестердің (генетикалық Геоморфология), сондай-ақ антропогендік факторлардың бедердің қалыптасуына әсерін зерттейді. Жалпы Геоморфология (бедер қалыптасу мәселелерінің барлық кешенін қарастыратын), жеке-даралық Геоморфология (қандай да бір мәселені шешуде маңызы бар бедерді бір немесе бірнеше көрсеткіші бойынша зерттеу), аймақтық Геоморфология (кандай да бір аймақтың немесе бүкіл Жердің бедерін зерттейтін) деп бөлінеді. Геоморфологияның құрамынан құрылымдық Геоморфология, климаттық Геоморфология, теңіз Геоморфологиясы, серпіндік (динамикалық) Геоморфология, қолданбалы Геоморфология (іздесгіру, инженерлік), сондай-ақ палеогеоморфология жеке бөлініп шықты. Геоморфология гляциологиямен, тектоникамен (оның ішінде неотектоникамен), төрттік геологиямен, вулканологиямен, спелеологиямен, карсттанумен және баска географиялық, геологиялық пәндермен тыгыз байланысты. Геоморфологияның деректері пайдалы қазбалардың кен орындарын іздестіруде, жолдар мен құрылыстарды жобалауда, эрозиямен, дефляциямен, жылжымалармен, селдермен, көшкіндермен және табиғаттың баска да қолайсыз процестерімен күрес шараларын қарастыруда пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Табиғат Санат:Геология
Кәріздегіш машиналар
Кәріздегіш машиналар, дренаждау машиналары — құрғатылуға тиісті жерлерді кәріздеуге (дрендеуге) арналған машиналар.
Олар грунтты қазу тәсіліне (траншеялы, енсіз траншеялы, траншеясыз) қарай ажыратылады. Траншеялы кәріздеу тәсілінде жұмыстық бөлігі көп шөмішті болып келген шынжыр табанды өздігінен жүретін дрендеу машиналары қолданылады. Мұндай дрендеу машиналары траншея қазу, сүзгілер мен дрендеу құбырларын орнату жұмыстарын өзі атқарады. Енсіз траншеялы кәріздеу (ені 25 см-ге дейін) тәсілінде керамикалық немесе пластмасса құбырларды төсеу траншея қазумен бір мезгілде жүргізіледі және траншея табанының еңістігі автоматты түрде реттеліп отырады. Оған жұмыстық бөлігі шынжырлы, шөмішті не күректі, роторлы және шнекті, т.б. болып келетін көп шөмішті енсіз траншея қазуға арналған экскаваторлар пайдаланылады.
Траншеясыз кәріздеу тәсілінде пластмасса құбырлар машинаның тұтқалы пышағымен қазылған (2,5 м тереңдікке дейін) жіңішке қуысқа салынады. Жер астын кеулей жыртып кәріздейтін машиналар да бар. Олардың жұмыстық бөлігі — ұшында шарнирлі не троспен бекітілген дрендеуіш пышақ грунтты кеулей қазып, грунтта қуыс (дрен) қалдырып отырады.
Башмачное
Башмачное — Павлодар облысы Железин ауданындағы ауыл, Башмачин ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Железинка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15 км жерде, Павлодар-Омбы автомобиль жолының бойында, селеу шөпті, қара топырақты дала белдемінде орналасқан.
IC 599
IC 599 — Sextans шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Башмачное
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1275 адам (620 ер адам және 655 әйел адам) болса, 2009 жылы 820 адамды (392 ер адам және 428 әйел адам) құрады.
IC 599
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 29771, MCG -1-26-32.
Башмачное
Тарихы
Іргесі 1800 жылы қаланған. Кеңес өкіметі жылдарында ұжымдық шаруашылық орталығы, кейін тыңайған жерлерді игеруге байланысты “Червоно-Украинский” астық кеңшарының орталығы болды. Башмачноеда машина-трактор жөндеу шеберханасы, тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорны, орта мектеп, клуб, аурухана бар.
IC 599
Сыртқы сілтемелер
IC 599 Санат:Sextans (шоқжұлдыз)
Башмачное
Дереккөздер
Санат:Железин ауданы елді мекендері
Исфиджаб (ауыл)
Исфиджаб (2007 жылға дейін — Артель) — Түркістан облысының Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Сайрам ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Қаратау ауданындағы тұрғын үй массиві.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақсукенттен оңтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Мур Клемент Кларк
Мур Клемент Кларк (Moore, Clement Clarke) -(15 шілде 1779 жыл, Нью-Йорк -10 шілде, 1863 жыл, Ньюпорт, Род-Айленд шт., АҚШ), американдық филолог, «Это была ночь перед Рождеством» деген сөздермен басталатын атақты балладасымен танымал. . Жалпы теологиялық семинарияның негізін қалаушылардың бірі, Шығыс және Грекия әдебиетінен (1821-50) дәріс берген.
1822 жылы Рождествода балаларының көңіл-күйін көтеру үшін «Визит к св. Николаю» поэмасын жазып, 1823 жылы 23 желтоқсанда шыққан «Troy (N.y.) Sentinel» журналына жасырын түрде жариялады. 2000 жылы бұл поэма кіші Генри Ливингстон перуге (1748-1828) тиесілі екендігі анықталды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Күнбағыс дәні
Күнбағыс пістесі — біржылдық күнбағыс дәні (Helianthus annuus). Ең алдымен күнбағыс майын шығару үшін қолданылады және содан тағам пісіруге, техникалық мұқтаждықта қолданылады. Күнбағыс майын сутектендіру арқылы саломасты алады. Майды сонымен қатар лак және бояу жасау өндірісінде қолданады Біржылдық күнбағысты іс жүзінде барлық әлем өсіреді. Әлемдегі күнбағыс дәнін шығарудағы ірі өндірушілер: Украина, Ресей және Аргентина мемлекеттерінде. Украинадағы күнбағыс өндірушілердің көлемі 2013 жылы 11,05 млн тоннаны құраған, ал Ресейде 10,53 млн тонна.
Құрамы
100 грамм мөлшерінде қуырылмаған пістелер 130 % пайызға адамның тәулікке керекті витамин E қамтамасыз етеді. Е витаминіне күнбағыс ерекше бай,  70 % пайызға B5 витаминіне, 40 % B6 витаминіне,35 % — B3 витаминіне ,39 % — ақуызға, 44 % — жасұныққа, 115 % —фосфорға ,113 % —селенге,92 % —мысқа,35 % —мырышқа,32 % — магнийге,24 % —калииге,21 % — темірге қамтамасыз етіп отырады. Бұл тағам улкен 580 ккал, себебі жартысына дерлік құнарлы заттар майлардан тұрады. Қуырылған пістелер немесе дәндер бойында пайдалы заттар піспегенге қарағанда әлдеқайда аз. Дәннің түсі, хош иісі және жегенен кейінгі дәмі тікелей қуырылуына және тұз қосылуына байланысты.
Әзірлеу
Күнбағысқа уақытылы күтіммен қараса өз түсімін қыркүйек айларында бере бастайды. Ол уақытта максимальды жақсы ауа райы болады. Сонда пістені сапалы әлі күйгеліктікке түспей міселе астында қалмай тез жинап ала аласыз. Егін жинау шамамен біржарым айды алады. Егістіктен алынған күнбағарды токқа жеткізеді де арнайы орындарға қояды. Ол жерлерде тек екі жақта орналасқан қабырғалы қоймалар болады және қабырғалар дұрыс ауа айналымын жүзеге асырып отырады. Токтарда барлық өнім лабараториядан өтеді, яғни ылғалдылығын, сортын, қышқылдық санына анализ жасайды. Ылғалдылығы төмен болған сайын пістелер жақсы тазарған және өз дәмін ұзаққа сақтай алады деп саналады. Қоймаларда қуыруды күткенде пістелерді қатар бойынша барлық аумаққа орналастырады. Әр қатарда ауа өтә процессі қарастырылған. Жоғарытехнологиялық конвенционды пештер пістелерді барлық жағынан ыстық ауамен өңдеуден өткізеді. Дайын өнім автоматталған қапталуға өткізеді, ол жерде пістелер қаптамаларға бөлініп салынады.
Қолданылуы
Әдетте тағамға улкен күнбағыс дәндері қолданылады. Пістелерді қауыздан айыру керек («щёлкать», «грызть»): онда пісте ауызға салынып бөлініп, түкіріліп тасталынады, ал желінетіні ауызда қалады, шайналып, жұтылады. Көп елдерде пістелерді «стадион тағамы» деп қабылдап, стадионға кірерде жанкүйерлерге сатылады, олар матчтың барысында пісте шағып отырады. Шамадан тыс шекілдеуікті шағу тіс эмалінің бұзылуына әкеліп соғуы мүмкін. Аз таралғаны пістені немесе дәнді салаттарға қосуға болады. Ұнтақталған дәндер Шығыс тағамдарының халва, козинак негізі ретінде жүреді.
Өсімдік майы
Шекілдеуікті тазарті үшін арнайы дәнтазалағыш машиналар қолданылады. Сарымай заводтарында тазартылған дәннен күнбақыс майын сығып алады.Күнбағыстың қалған шроты жануарға тағам ретінде қалады. Натуральді майлар көп қанықпаған май қышқылдарына бай (шамамен 68 % линол қышқылынан тұрады)
Жан Буридиан
Жан Буридиан - француз философы, номиналист. 1328 жылдан Париж университетінің өнер факультетінде оқытушы, кейін ректоры болды. Францияда Оккамның номинализмі мен табиғат зерттеу ғылымдарының бірқатар идеяларын таратушылардың бірі болды. Жанның діншілдік сарыны жоқ шығармаларының көбі - Аристотель еңбектеріне берілген түсініктемелер. Жан идеяларын әрі қарай дамытқан шәкірті - Альберт Саксонский. Жан Буридиан ерік бостандығы жайындағы мәселені ғылыми тұрғыда шеше алмай, ақырында индетерминимге апарып тірейді.
Дереккөздер
Санат:Франция тұлғалары
Протоиерей
thumb|260px Протоиерей - шіркеу алдында жасаған көп жылғы зор еңбегі үшін берілетін шіркеу марапаты ретінде православиелік шіркеулерде ақ руханиятының беретін жоғарғы рухани шені. Қазіргі уақытта мұндай шендермен ереже бойынша калалық кафедралық шіркеулерінің басшылары (аға попы) ғана марапатталады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
IC 5021
IC 5021 — Үндіс шоқжұлдызында орналасқан Spec типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64960, ESO 186-61, AM 2029-544.
Сыртқы сілтемелер
IC 5021 Санат:Үндіс (шоқжұлдыз)
Эллисвилл (Миссури)
Эллисвилл (Ellisville) — Миссури штатының Сент-Луис округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 11.3 км². FIPS коды — 29-21898.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 9133 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сент-Луис округы (Миссури)
Хёрзельгау
Хёрзельгау (Hörselgau) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Гота ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1269 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 67 038. Муниципалитеттің басшысы — Рольф Фрюхауф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Нарын Жанжігітов
Нарын Жанжігітов (1881-1959), малшы, Социалдік Еңбек Ері (1949). Қазан төңкерісіне дейін байдын малын бақты. 1930-1940 жылдары Қарқаралы аудандағы Шатырағаш ұжымшарының бақташысы болды. Соғыстан кейінгі жылдары мал шаруашылығы өнімін өндіруде айтарлықтай табыстарға қолы жетті (80 ірі қараның әрқайсысының орт. тәуліктік салм. 1075 жеткізді, 1948).Ленин ордені,Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан саясаткерлері Санат:Тұлғалар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Порту-ди-Мос
Порту-ди-Мос (Porto de Moz) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Байшу-Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алмейрин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 29 890 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17 422,876 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,7 адам/км².
Санат:Пара елді мекендері
Геология
thumb|right Геология (гео... және logos — ілім) — Жердің қыртысын және ішкі қабаттарын, олардың құрамын, құрылысын, қозғалысын, даму тарихын, кен байлықтарының пайда болу, орналасу заңдылықтарын зерттейтін жаратылыстану ғылымдарының кешені. Геология жаратылыстану ғылымдарының жеке тармағы ретінде 18 ғ-дың аяғы мен 19 ғ-дың басында бөлінді. 20 ғ-дың бас кезінде біртұтас ғылым болып қалыптасты. left|thumb| alt=A.|300 px|[["Геология"]]
Геология ғылымының басты салалары мен пәндері
Геология ғылымының басты салалары мен пәндері олардың зерттеу объектісіне қарай 6 топқа бөлінеді:
1) Жер қыртысының, литосфераның заттық құрамын зерттейтін геологиялық пәндер — кристаллография, минералогия, петрография, петрология, литология және геохимия.
Кристаллография геологияны, физиканы және геометрияны біріктіре отырып, әр түрлі минералдарға тән кристалдардың құрылысы мен пішінін, ерекшеліктерін зерттейді.
Петрография тау жыныстарының хим. және минералдық құрамын, олардың құрылыс ерекшеліктерін зерттейді. Петрология магмалық және метаморфтық тау жыныстарын, олардың заттық құрамын, геол. ерекшеліктерін және пайда болуын зерттейтін ғылым.
Литология шөгінді жыныстардың құрамын, құрылымын, нақышын және пайда болуын саралау негізінде олардың қалыптасу жағдайын анықтаумен айналысады.
Геохимия жер қыртысында және Жер планетасы қимасында хим. элементтердің таралу заңдылықтарын анықтайды.
2) Геологиялық процестерді зерттейтін геология пәндер кешені (динамикалық геология) геотектониканы (тектониканы), құрылымдық геологияны, вулканологияны, сейсмологияны және геоморфологияны біріктіреді.
Геотектоника (тектоника) жер қыртысындағы қозғалыстарды, сол қозғалыстар нәтижесінде туындаған деформациялар мен құрылымдық өзгерістер сипатын талдау негізінде Жер планетасының құрылыс ерекшеліктерін және оның геол. уақыт барысында бағдарлы түрде дамуының басты заңдылықтарын зерттейді.
Құрылымдық геология жер қыртысындағы тау жынысы кешендерінің пішіндері мен орналасу заңдылықтарын анықтайды.