cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақстандық ғалымдардың табыстары
Қазақстанда өсімдік физиологиясын зерттеу ісі ерекше жолға қойылып, өсімдіктің тұзбен улануының биохимиялық тетігін (Л. Қ. Қылышев және оның шәкірттері), кексағыз бен таусағызды физиологиялық тұрғыда зерттеу (А.А. Прокофьев, К. М. Мыңбаев), бидайдың қолайсыз жағдайға төзімсіздігі, түсімділігі, сондай-ақ физиологиялық белсенді заттардың өсімдікке тигізетін әсерін зерттеу (Ф. А. Полымбетова, Л. К. Маманов), темекі будандарының ата-енелік формаларына қарағанда сапасының артық болатынын дәлелдеу (М. Ф. Тамаровский, Ж. Қ. Калекенов, т. б.), жабайы алманың сұрыптау барысында құнды тектік қор екені дәйектеліп, таулы жерлерде алма өсіру жолдарын зерттеу (А. Ж. Жанғалиев, Ж. Жатқанбаев, т. б.) мәселелері жан-жақты тексерілді.
Республикамызда микробиологияны дамытуға Д. Л. Шамис, X. Ж. Жуматов, Н. Қ. Шоқанов, Ү. А Сартбаева, К А. Тілемесова, М. X. Шығаева, A. Н. Илялетдинов, т. б. көп еңбек сіңірді және зерттеу жұмыстарын жалғастыруда. X. Ж. Жуматов Қазақстанда вирусологиялық зерттеулерді алғаш ұйымдастырып, одан әрі дамытты.
Хамза Жұматұлы Жұматов (1912-1972) вирусолог, медицина ғылымының докторы, профессор, КСРО Медицина ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, ҚазССР ҒА академигі, «Тұмау миксовирустарының молекулалық биологиясы» еңбегін жазды.
Қазақстанда жануарлар дүниесін зерттеу ХVІІІ ғасырдың орта кезінен басталды, соның нәтижесінде сүтқоректілердің 179 түрі, құстардың 479 түрі бар екені анықталып, омыртқалы жануарлардың 125 түрі мен түршелері, сондай-ақ бунақденелілердің - 96, шаянтәріздестердің - 1, былқылдақденелілердің - 6, құрттардың 2 түрі қорғауды қажет ететіні белгілі болып, Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелді. «Қазақстанның қансорғыш кенелері» монографиясын паразитолог, биолгия ғылымының докторы, ҚазССР ҒА академигі И. Г. Галузо (1899-1977) жазды. Ол Қазақстандағы протозоологиялық ғылымының дамуына тікелей үлес қосты. Қазақстанда ондатрды жерсіндіруде A. А. Слудский, И. А. Долгушин еңбек етті. A. А. Слудский, А. Бекенов, В. А. Фадеев «Бөкендердің санын қалпына келтіру және қорғаудың биологиялық негіздері, оларды Қазақстанның халық шаруашылығына тиімді пайдалану» атты еңбегі жоғары бағаланды. И. А. Долгушин (1908-1966) - орнитолог, биология ғылымының докторы, профессор. Э. И. Гаврилов, A. Ф. Ковшарь, М. Н. Корелов. М. А. Кузьмина, B. Ф. Гаврин, И. А. Долгушин 5 томдық «Қазақстан құстары» монографиясын басып шығарды.
Ғ. Қ. Ерғалиев - геология-минералогия ғылымының докторы, Ақсай мемлекеттік геологиялық қорықшасым (қаумалын) ұйымдастырды (1985). Ғ. X. Ерғалиев, Н. К. Ившин, И. Ф. Никитин, P. А. Борукаев: С. М. Бандалеmoe, В. Ф. Беспалов «Қазақстан төменгі палеозойының стратиграфиясы және палеонтологиясы» еңбегін жазды.
Қазақстанда тіршілік еткен қазынды омыртқалылар мақұлықаты (фаунасы) мен қазынды нәбетатын (Флорасын) зерттеу нәтижесінде (Э. P. Орловская, Б. С. Қожамқулова, Н. М. Мақұлбеков, т. б.) 300-ден астам жылдан бұрынырақ тіршілік еткен жануарлардың 500 түрі (бұлардың 112 түрі жаңа) және 400 өсімдіктер түрі (бұлардың 150 түрі жаңа) анықталды.
Ағаш гидролизі
Дереккөздер
Санат:Химиялық процестер
Әлішер Науаи
Низамеддин Мир Әлішер ретінде танымал Әлішер Науаи (9 ақпан 1441 жыл, Ғират – 3 қаңтар 1501 жыл, сонда) — Түркі халықтарына ортақ ұлы ақын, ойшыл, мемлекеттік қайраткер.
Әкесі қайтыс болғаннан кейін 12 жасар Науаиды Бабыр өз тәрбиесіне алған. Науаи 15 жасында түркі және парсы тілдерінде бірдей жазатын белгілі ақын ретінде танылды. Ғиратта, Мешхедте, Самарқанда оқып, логика, пәлсапа, математика пәндерінен мағлұмат алды. Өзінен бұрынғы Фирдауси, Низами, Дехлави, Хорезми, Сайф Сараи, замандастары Атаи, Саккаки, Лутфи, Жәми шығармашылығымен танысты.
Ол өнер жұмыспен айна­лысып, «Хамса» тобына енетін «Жақсылардың таңдануы» (1483), «Фархад пен Шырын», «Ләйлі мен Мәжнүн», «Жеті әлем» (1484), «Ескен­дір дуалы» (1485) атты шығармаларын жазды. Науаи шығармалары 15 ғ. өзінде Мәуераннаһр мен Хорасанды ғана емес, Иран, Әзірбайжан, Шығыс Түркістан, Үндістан, Мысыр, түркі елдеріне, кейіннен Еуропа мен Америка кітапханаларына да тарады. Ақын шығармалары 19 ғ. орта шенінен шығыстанушы ғалымдардың назарын аудара бастады.
Шығармалары көптеген тілдерге аударылған. Таңдамалы өлеңдері қазақ тілінде екі рет (1948, 1968) кітап болып басылды. Айбектің «Науаи» романы қазақша жарық көрді (1950).
Науаи өнерін зерттеуге қазақ ғалымдары да үлес қосуда (Мұхтар Әуезов, Есмағамбет Ысмайылов, Рахманқұл Бердібаев, Көбей Сейдеханов). Ұлы шайырдың мерейтойы Кеңес Одағы көлемінде аталып өтті (1948, 1968).
Әлішер Науаи, Әлішер Низамаддин Мир Науаи – түркі халқының ұлы ақыны, ойшылы, мемлекет қайраткері. 1441 ж. ақпан айының тоғызында Герат қаласында туған. Әкесі өлгеннен кейін 12 жасар Әлішер Науаиды Әбілқасым Бабыр өз тәрбиесіне алған. Оның есімі 15 жасынан түркі және парсы тілдерінде бірдей жазатын ақын ретінде танылды. Гератта, Мешхедте, Самарқанда оқып, Фирдауси, Низами, Хорезми, Сайф Сараи, Жәми шығармашылығымен танысты. Мектептес досы Хұсайын Байқара Хорасанның әмірі болған кезде, оның мөр сақтаушысы (мұхрад) қызметін атқарды. 1472 ж. уәзір болып тағайындалды. Әлішер Науаи осы қызметтерде жүріп, ғалымдарға, суретшілерге, музыканттарға, ақындарға, хуснихатшыларға (каллиграфтарға) қамқорлық жасады. Өз қаржысына жолдар, көпірлер, каналдар, керуен сарайлар, мектептер, шеберханалар салдырды.
Әлішер Науаидың халық арасында абырой-беделінің артуын қызғанған басқа уәзірлер оны Байқарамен араздастырып, 1476 ж. уәзірліктен босатылуына себепші болды. Ол шығармашылық жұмыспен айналысып, түркі-шағатай тілінде «хәмсә» жырлар тобына енетін «Жақсылардың таңдануы» (1483), «Фархад пен Шырын», «Ләйлі мен Мәжнүн», «Жеті әлем» (1484), «Ескендір дуалы» (1485) атты шығармаларын жазды. 1488 – 1501 ж. ол тарихи-өмірбаяндық («Әджәм патшаларының тарихы», «Саид Хасан Ардашердің өмірі», Пәһлован Мұхаммедтің өмірі»), дидактикалық-философиялық («Құстар тілі», «Көңілдердің сүйгені»), әдеби-теориялық («Өлең өлшемі»), лингвистикалық («Екі тілдің таласы»), әлеуметтік-экономикалық («Вақфия»), діни-ғұрыптық («Пайғамбарлар мен хакімдердің тарихы», «Мұсылмандық нұры», «Гауһарлар шоғыры») туындыларын жазды. Парсы тілінде 12 мың жол өлеңін «Диуан-фани» деген атпен дербес жинақ етіп құрастырды. «Бес қайрат» («Хәмсәт ул-мутахаирин») кітабын ұстазы Абдрахман Жәмиге (1414 – 92) арнады.
15 ғасырда өмір сүрген 400 шайырдың шығармашылығынан мәлімет беретін «Ғажайып мәжілістер» («Маджолис ун-нафоис») кітабын жазды. Ақын 1501 жылдың үшінші қаңтарында туған қаласында қайтыс болған. Әлішер Науаи шығармалары 15 ғасырдың өзінде Мауераннахр мен Хорасанда ғана емес, Иран, Әзірбайжан, Шығыс Түркістан, Үндістан, Мысыр, түркі елдеріне, кейіннен Еуропа мен Америка кітапханаларына тарады. Ақын шығармашалығы 19 ғасырдың орта шенінен шығыстанушы ғалымдардың назарын аудара бастады.
Әлішер Науаидың ақындық дарынына ұлы Абай да тәнті болып, оның шығармашылық дәстүрін жалғастырған. Әлішер Науаи шығармашылығын зерттеуге қазақ ғалымдары да (Мұхтар Әуезов, Есмағамбет Ысмайылов, Рахманқұл Бердібаев, т.б.) елеулі үлес қосты. Ақын Несіпбек Айтов Әлішер Науаидың ғазалдарын қазақ тіліне тәржімалап, жеке кітап етіп шығарған.
Дереккөздер
Санат:Парсы ақындары Санат:Өзбек ақындары Санат:Түркі ақындары
Авеланш-де-Амбон
Авеланш-де-Амбон (Avelãs de Ambom) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Гуарда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 91 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,91 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,2 адам/км².
Хурал
Хурал — Моңғолия мен Тывадағы өкілдікті органның атауы. Моңғолияда Хурал мемлекеттік биліктің өкілдікті органдары деген ұғымды білдіреді. Ұлы халық Хуралы — парламент, халық Хуралы — Моңғолиядағы жергілікті биліктің сайланбалы органдары. Тыва Республикасында (РФ) өкілдер Хуралы — Республиканың заңына сәйкес сайланатын, өз қызметін қоғамдық негіздерде жүзеге асыратын кожжундардағы (аудандардағы), қалалардағы жергілікті өкілдікті органдар. Тыва Республикасының Ұлы Хуралы (съезі) — жалпы халықтың ерікті еркін білдіру, өкілеттік органы, оны шақыру тәртібі мен қызметін ұйымдастыру Республиканың заңымен айқындалады. Тыва Республикасының Жоғарғы Хуралы (парламенті) – мемлекеттік биліктің тұрақты негізде жұмыс істейтін өкілдікті және заң шығарушы органы.
Дереккөздер
Санат:Парламент
Ғибадат
нобай Ғибадат (عبادة) – Исламда бізді және бүкіл жаратылысты жоқтан бар еткен әрі әрқашан бар етіп ұстап тұрған, әртүрлі нығметтер мен жақсылықтар жіберіп, жетілдірген Аллаһу та’аланың әмірі мен тыйымдарын бұлжытпай орындау. Сонымен қатар, Аллаһтың махаббатына қауышқан пайғамбарларға, әулиелерге және ғалымдарға бағыну.
Сансыз нығмет берген Аллаһқа шамасы жеткенше шүкір ету - әрбір жанның бірден бір міндеті. Бірақ адам баласы өзінің құсырлы ақылы және қысыр санасымен жаратқанға құрмет амалдарды таба алмайды. Құрмет болып саналатын амалдар Аллаһу та’ала тарапынан білдірілмейінше адам санасында мадақтау болған нәрселер жаратқан үшін мазақ ету, жамандау болуы мүмкін. Ғибадат деген ат-тілек білдірдім деген мағынаны береді Адамдардың Аллаһқа деген діл, тіл және денемен өтеуі және сенуі қажет болған шүкір борышы мен құлдық міндеті, Аллаһу та’ала тарапынан білдірілген және Оның сүйікті Пайғамбары арқылы жеткізілген. Аллаһ білдірген және әмір еткен құлдық міндеттері «Исламият» делінеді. Аллаһу та’алаға шүкір ету, Оның Пайғамбары алып келген дінге бағыну арқылы жүзеге асады. Бұл дінге қайшы немесе бұл жолдың сыртында қалған еш бір шүкіршілік, ғибадатты Аллаһу та’ала қабылдамайды және ұнатпайды. Сондықтан да Ислам дінінен хабарсыз жұртшылықтың өз бетінше әртүрлі ритуалдарды орындауларының Аллаһ құзырында еш бір құны болмайды.
Лубна
Лубна — Ресейдегі өзен. Орлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/2231/1402/47 орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока бастауынан Орёл қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ғибадат
Демек, ақылы бар адамның Аллаһқа шүкір және дұрыс ғибадат етуі үшін Мұхаммедке бағынуы шарт.
Лубна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ғибадат
Мұхаммедға бағынған адам ғана мұсылман деп аталады. Ал Аллаһқа шүкір етуге, яғни Мұхаммедке бағынуға «Ғибадат ету» делінеді. Ислам екі бөлімнен тұрады:
Денемен орындалатын құлшылықтардың ең құндысы - намаз.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Мәдениет Санат:Араб дін терминдері
Олеарий
Олеарий, Ольшлегер Адам (1603 – 1671) – неміс ғалымы, саяхатшы. 1633 жылы Шлезвиг-Гольштейн елшілігінің құрамында Мәскеуге, 1635 – 39 жылдары Ресей арқылы Иранға саяхат жасады. 1647 жылы Олеарий Шлезвиг қаласында осы сапары жайында еңбегін жариялады. Онда 17 ғасырдағы Ресей тарихы, оның оңтүстік көршілері Орта Азия халықтары туралы көптеген мәліметтер бар. Бұл еңбекке осы халықтардың өмірінен үзінді келтірген суреттер де берілген.
Дереккөздер
Санат:Ғалымдар
Бұқтыру
Бұқтыру — өнімге дәмдеуіштер мен татымдықтар қосып, аз мөлшерде су құйып немесе өз сөлінде қайнату. Бұқтыру алдында өнімді қуырып алуға болады. Бұқтыру кең тараған жылулық өндеу түрі. Бұқтыру үшін өнімді бөліктерге бөледі, оларды, алдымен, қатты отта қабық түзілгенше қуырады, содан кейін су және май қоспасына салып, суы толық немесе жартылай буланып кеткенше баяу отта қыздырады. Бқтырылған өнімдер консис- тенциясы нәзік. Сонымен қатар түмшапеште қақпағын жауып су мен май қоспасында 1 сағ-қа дейін бұқтырады.
Жиырмасыншы желі көшесі (Алматы)
Жиырмасыншы желі көшесі. 30-шы жылдары жаңа аудандар бой көтеріп, көшелер түзіле бастады. Кейін олар 1-ші линия деп басталып, 18-ші линияға дейін жалғасты.
Кешенін ұзындығы - 3550 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Молохта
Молохта — Ресейдегі өзен. Иваново облысы, Владимир облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Теза өзенінің оң жағалауынан 106 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ковров қаласынан Уводь өзенін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әмеңгерлік
Әмеңгерлік — дәстүрлі құқықтық мәдениеттің негізгі институттарының бірі; күйеуі өліп, жесір қалған әйелдің қайынағасына немесе қайынінісіне, не болмаса жұбайының ең жақын туыстарының біріне тұрмысқа шығуы, некелесуі. Бұл қазақ қоғамында ерте заманнан “аға өлсе, жеңге — мұра, іні өлсе, келін — мұра”, “әйел ерден кетсе де, елден кетпейді” деген қағидаға айналып, әдеттік заң нормасы ретінде қалыптасқан. Әмеңгерлік мәселесі ру ақсақалдарының басқаруымен қандас туыстар арасында мұқият талқыланған, ортақ ұйғарыммен шешілген. Әмеңгерлік институтының тек әлеум-құқықтық қана емес, сондай-ақ тәрбиелік-гуманистік мәні де зор болған. * Біріншіден, көшпелі тұрмыс салтында жесір әйелдің жалғыз өзі күнелтуі, күйеуінен қалған бала-шағаға, мал-мүлікке ие болуы қиын. Бөгде, тегі бөлек біреуге тұрмысқа шықса, балаларына өгейлік, мейірімсіздік танытуы мүмкін. * Екіншіден, марқұм күйеуінен қалған мал-мүлік жесір әйелге берілсе, бөтен адамның иемденіп кетуі, талан-таражға салуы, жетім балаларды нәпақасыз қалдыруы мүмкін. * Үшіншіден, бөгде біреуге күйеуге шығатын болса, әкелерінің қандас, аталас туыстары жетім балаларды анасынан ажыратып алып қалуы ықтимал. Мұның ауыр қиянат боларын қазақтар жақсы түсінген. Сондықтан, аталған факторларды ескере отырып, қазақ ғұламалары “Жеті Жарғы” нормаларында ері қайтыс болған жесірдің “елден кетпеуін”, күйеуінің қандас туыстарының біріне күйеуге шығуын міндеттеген. Қаза тапқан еркектің туған-туыстары жесір әйелдің “әмеңгері” деп аталған. Қазақ қоғамында әмеңгерліктен бас тарту сирек кездескен, ол өзінің туысының жетім қалған балаларына, яки, өзінің қандас іні-қарындастарына мейірімсіздік, жаныашымастық ретінде бағаланған. Ал әйел әмеңгерліктен бас тартса, оған бала да, мал-мүлік те берілмеген, тек өз қалауымен күйеуге шығу еркі ғана берілген.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Салт-дәстүрлер
Порретта-Терме
Порретта-Терме (Porretta Terme) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Болонья провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4528 адамды құрайды. Халық тығыздығы 137 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 33 км² шамасында. Пошта индексі — 40046.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Айхкирхен
Айхкирхен (Aichkirchen) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Вельс округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 494 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WL, ресми идентификациялық коды — 4 18 01.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Георг Хайдер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
684 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:684 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:684 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
680'erne
NGC 3478
NGC 3478 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 5 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3478 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33101, UGC 6069, MCG 8-20-59, ZWG 241.51, IRAS10565+4623.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Форт Томас (Кентукки)
Форт Томас (Fort Thomas) — Кентукки штатының Кэмпбелл округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Тәрбие мақсаты
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Бөлінгіш
БӨЛІНГІШ - өзге бір санға бөлінетін сан. Мысалы, ~a:b = x өрнегіндегі ~a — саны бөлінгіш, ~b — саны бөлгіш, ~x — саны бөлінді.
Дереккөздер
Санат:Математика
Құрама құралы
Құрама құралы (Сборный инструмент) — тұрқында бекітілген кесу бөлшектері (тістер, пышақтар және т.б.) бар кескіш құрал.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Флорида-Паулиста
Флорида-Паулиста (Flórida Paulista) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Президенти-Пруденти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Адамантина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
IC 4097
IC 4097 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Флорида-Паулиста
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 068 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 526 33 км² шамасында. Халық тығыздығы — 19,2 адам/км².
IC 4097
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4097 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Тасмола мәдениеті
Тасмола мәдениеті - Орталық және Солтүстік Қазақстан өлкелерінде ерте темір дәуірінде өркендеген. 1930 ж. белгілі болғанымен, негізгі зерттеу жұмыстары Орт. Қазақстанда 1946 жылдан кейін басталды.
Флорида-Паулиста
Тарихы
Қала 1941 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Тасмола мәдениеті
Төрт негізгі кезеңнен тұратын зерттеулердің алғашқы сатысы 1946 – 59 жылдарды қамтиды. Осы кезде Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясының ұйымдастырушысы әрі жетек. Ә.Марғұлан мен оның шәкірті М.Қадырбаев Қарағанды облысының Ұлытау, Шет, Ақтоғай өлкелеріндегі Тоғызбайкөл, Қарабие, Қарасай, Қанаттас, Толағай, Елшібек, Киіксу сияқты зираттарға қазба жұмыстарын жүргізіп, ескерткіштердің жалпы сипаты, жерлеу ғұрпының ерекшеліктері мен заттық мәдениетке байланысты нақты деректердің алғашқы тобын жинады. Осы өңірлерде басқа жерде кездеспейтін “мұртты обалар” сияқты айрықша ескерткіш түрлері бар екенін байқаған ғалымдар Сарыарқада бұған дейін беймәлім жаңа мәдениет белгілері табылуы мүмкін екенін пайымдады.
1958 – 68 ж. жүргізілген екінші кезеңде Қарқаралы, Балқаш, Шідерті өлкелерінде көптеген жаңа зираттар зерттеліп, көлемді деректер алынды, аса маңызды қорытындылар жасалынды.
1957 жылдан бастап Орт. Қазақстан экспед. құрамында ерте темір дәуірін зерттеушілердің жеке тобын басқарған Қадырбаевтың 1959 – 63 ж. Павлодар облысы Екібастұз ауданындағы Шідерті өзені бойындағы Тасмола-1, -2, -3, -5, -6, Қарамұрын-1, -2, Нұрмамбет-1, -2, -4 зираттарында жүргізген қазбалары шешуші нәтижелер берді. Жинақталған материалды қорытындылай келе Қадырбаев 1966 ж. Сарыарқада сақ заманында гүлденген жаңа археол. мәдениетті жариялап, оны Шідерті бойындағы аса құнды деректер берген Тасмола алқабының атымен байланыстыра, Тасмола мәдениеті деп атады.
1970 – 99 ж. 3-кезеңнің жұмыстары атқарылды. Осы жылдары Тасмола мәдениетінің таралу ауқымы анағұрлым кеңейтілді, жаңа өлкелердің жәдігерлері ғыл. айналымға түсті.
1994 ж. М.Хабдулина Солт. Қазақстандағы, яғни Көкшетау қыраты, Есіл өз. бойындағы обаларды зерттеу нәтижелерін қорытындылап, ұлыбай-тасмола мәдениетін ашты және де оның үлкен Тасмола мәдениетінің солт. өлкелеріндегі жалғасы екенін атап көрсетті. Сарыарқа археол. экспед. (жетек. А.Бейсенов) далалық зерттеулері барысында (2000 жылдан) Қарқаралы өңірінен ерте темір дәуірінің Едірей, Керегетас, Сарыбұйрат, Қызылсүйір сияқты жалпы саны 20-дан астам қоныстың, сондай-ақ Есіл археол. экспед. (жетек. Хабдулина) тарапынан Сілеті өз. маңындағы Тасқора-1, -2 қоныстары ашылды. Қазіргі сипаттамалар бойынша Тасмола мәдениетінің негізгі ескерткіштері түріне обалар, “мұртты обалар”, қоныстар, кен орындары, петроглифтер жатады. Қоныстарға байланысты мүлдем тың деректер ғылыми айналымға жаңадан еніп отырғандықтан, Тасмола мәдениетін сипаттауда осыған дейін тек жерлеу ескерткіштері, яғни обалар басты орында болып келді. Жалпы саны 180-ге жуық жерлеу ескерткіштерінің деректері бойынша қалыптасқан ішкі кезеңдемесі бойынша Тасмола мәдениеті бірін-бірі алмастыратын үш хронол. сатылардан тұрады: 1 саты (б.з.б. 7 – 6 ғ.), 2 саты (б.з.б. 5 – 4 ғ.) және ерекше топтың жәдігерлерін біріктіретін 3 саты (б.з.б. 3 – 1 ғ.). Алдыңғы екі сатының мәдени ерекшеліктері бір-біріне өте жақын болғандықтан, бұларды бір тасмола кезеңіне біріктіреді. Соңғы сатының, яғни қорғантас кезеңінің ескерткіштері мәдениеттің аяқталар уақытымен сәйкес келетіндіктен, мұнда сақ дәуірімен қатар, ғұн-сармат дәуіріне тән біршама жаңа элементтер байқалады. Аз зерттелген бұл кезеңге байланысты 30-ға жуық оба ескерткіштері ғана зерттелген. Ерте кезеңнің қорымдары көлемі жағынан неғұрлым шағын, көбіне 2 – 5 обаны біріктіреді, 10 – 20-дан астам нысандардан тұратын ірілері сирек кездеседі. Тас, топырақтан үйілген пішіні дөңгелек обалардың диам. 5 – 10, 15 м, биікт. 0,3 – 1, 1,5 м болатын шағын және орташа түрлері кеңірек танымал. Диам. 30 – 40 м-ден жоғары, биікт. 3 – 5 м-ден үлкен обалары аз зерттелген, іс жүзінде мұндай ірі нысандардан тек Нұркен-2 қорымынан ғана деректер бар. Қорғантас кезеңінің тастан үйілген обалары көлемі жағынан әлдеқайда шағын, қоршаусыз, орсыз келеді. Мүрделер шұңқыр қабірлер мен тас жәшіктерде басымен солт.-шығысқа қаратыла жерленеді. Ғұн дәуіріне өте-мөте тән белгілерге қабірдің бас жағындағы арнаулы орынға мал бастары мен аяқ сүйектерінің көптеп салынуы жатады.
Тасмола мәдениеті жоғары дамыған, мүліктік теңсіздік белгілері терең белең алған, дамыған қоғамдық құрылым түрінде сипатталады. Тасмолалықтарда металлургия мен металл өңдеу гүлденіп, экономикасының негізі көшпелі мал ш. болған. Шашыраңқы шаруашылыққа бірнеше туыстас отбасылардан тұратын кішігірім қауымдар жүйесі сәйкес келді. Мәдениетінің қалыптасуы мен ерекшеліктері осының алдындағы беғазы-дәндібай заманы қоғамының экожүйесінде туындаған бағыттардың нәтижелері ретінде бой көрсетеді. Археологиялық зерттеулер барысында алынған деректер бойынша сыртқы әсерлердің (мұның ішінде Қытай, Иран, Грекия, т.б. мәдени ағымдар) барынша аз, мәдени келбетінің неғұрлым төлтума сипатта болуы Тасмола мәдениетінің басты ерекшеліктерінің біріне жатады. Ғылsvb пікірлерге сәйкес, Қазақтың қатпарлы таулары толығымен Қазақстанның өз ішінде, сыртқы көршілермен жапсарлас шекаралық өлкелерден тыс жатқан далалық геогр. аймақ болғандықтан, бұл аумақтың мәдениеті ең алдымен жергілікті алғышарттар негізінде өмір сүрген. Ертеден қалыптасқан дәстүрлі пікір Тасмола мәдениетін Иран тілдес тайпалармен байланыстырады, сонымен бірге, оны байырғы түркілерге жатқызатын көзқарастар бар. Еуразияның басқадай скиф-сақ мәдениеттерінде ұшыраспайтын ерекше ескерткіштер болып саналатын “мұртты обалар” семантик. тұрғыдан ортағасырлық түркілердің тас балбалдар қатары шығысқа тартылған ғұрыптық қоршауларына біршама ұқсас.
Дереккөздер
Санат:Мәдениеттер
Нұрлан Шералыұлы Айтымбетов
Сілтемелер
Санат:1955 жылы туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қазақ ғалымдары Санат:Профессорлар Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздігі
Столыт (Габрово облысы)
Столыт (Столът) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Севлиево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 298 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5452. Телефон коды — 067391. ЕКАТТЕ коды — 69451.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Михаил Гиясович Фаязов
Михаил (Мамашариф) Гиясович Фаязов (15 маусым 1925, Тараз қаласы — 30 қазан 1990, Наманған облысы) — 2-дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, гвардия лейтенанты, взвод командирі. Өзбек ұлтынан шыққан. Орта мектепті бітіргеннен соң малдәрігерлік техникумда оқыды. Кеңес әскері қатарына 1943 жылы Жамбыл (қазіргі Тараз қаласы) ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. 1944 жылы Ташкенттегі кіші лейтенаттар дайындайтын училищенің жеделдетілген курсын бітірді. 175-гвардиялық атқыштар полкінің (5-гвардиялық армияның 58-гвардиялық атқыштар дивизиясы) взвод командирі Фаязов 1945 жылдың 23 қаңтарында Одер өзенінен өту кезінде ерлікпен көзге түсті. Бұл кезде ротаны басқарған Фаязов өзеннен өтіп, арғы жағалауға плацдарм құрып, одан әрі жаудың штабы орналасқан екі елді мекенді басып алды. Неміс-фашист басқыншыларымен болған ұрыстарда көрсеткен ерліктері мен батылдығы үшін Фаязовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.06.1945). Соғыстан кейін бірнеше жыл Кеңес әскері қатарында болды. 1948 жылы аға лейтенант Фаязов запасқа шықты. Ташкенттегі Жоғары партия мектебін бітірді. Отставкадан кейін майор Фаязов Өзбекстандағы Наманған облысы Чует қаласында тұрып еңбек етті. Ол сондай-ақ Ленин, Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:КСРО майорлары Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Выхоль-Ю
Выхоль-Ю — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нерка-Ю өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Молибдаттар
Молибдаттар – молибден қышқылының тұздары. Оларға H2MoO4, H6MoO6, полимолибденді, т.б. қышқылдар жатады. Кальций М-ын CaMoO4 болатты лигирлеуге қолданады. Аммоний парамолибдаты (NH4)6 [Mo7O24]H2O тотықсыздандырғыштармен (Zn, SnCl2) әрекеттесіп, құрамы әр түрлі көгілдір немесе көк түсті (молибден көк бояуы) қосылыстар (мыс., Mo8O23H2O) түзеді. Мұны маталарды бояуда және аналит. химияда пайдаланады.
Пайдаланған Әдебиет
Санат:Химия
Фискаль
Фискаль - Ресей империясы заманындағы іс-әрекеттің, негізінен алғанда қаржының жұмсалу заңдылығын қадағалайтын шенеунік.
Дереккөздер
Санат:Ресей империясы Санат:Лауазымдар
Санихта
Санихта — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Иванов облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Горьков суқоймасының (Санихта өзенінің шығанағы) оң жағалауынан 2301 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Эндрю Флетчер
Эндрю Джон Леонард Флетчер (Флетч) (ағылшынша Andrew John Leonard Fletcher) – Depeche Mode тобының пернетақташысы, басисті. 1961 жылы 8 шілдеде Англияның Ноттингемінде дүниеге келген.
Футболдан құрлықаралық кубок 1998
Футболдан құрлықаралық кубоктың 1998 жылғы жарысы.
Сілтемелер
Санат: Футболдан құрлықаралық кубок Санат:1998 жылғы футбол Санат:Васко да Гама ФК ойындары Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Эндрю Флетчер
Отбасы жағдайы – жары Граниямен, қызы Меган мен ұлы Джозеф есімді балалар тәрбиелейді.
Санат:8 шілдеде туғандар Санат:1961 жылы туғандар Санат:XX ғасырдағы Англия музыканттары Санат:XXI ғасырдағы Англия музыканттары Санат:Depeche Mode музыканттары Санат:Англия электронды музыканттары Санат:Англия жаңа толқын музыканттары Санат:Англия продюсерлері Санат:Англия рок-бас-гитаристері Санат:Англия рок-клавишниктері Санат:Тірі адамдар Санат:Ноттингем тұлғалары Санат:Ұлыбритания синти-поп жаңа толқын музыканттары Санат:Ноттингемшир музыканттары
Әнші ақындар поэзиясы
Әнші ақындар поэзиясы - қазақ әдебиетіндегі ерекше дәстүр.
Әнші ақындар поэзиясының ерекше дамыған кезі - 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басы. Қазақстанның әр өлкесінен шыққан өнерпаздар халыққа өнер көрсете жүріп, әншілік-өнер мектептерін, орта дәстүрін орнықтырды. Арқадағы Біржан сал мен Ақан сері маңына бір шоғыр талантты топ жиналса, Маңғыстауда "Адайдың жеті қайқысы" деген атпен белгілі сал-серілер - Шолтаман, Тастемір, Досат, Тұрсын, Жылкелді, Әділ, Өскінбай ел аралап өнер көрсетті. Әнші ақындар композиторлық дарынмен бірге тыңдаушысын арбап алатын сазы, құдіретті даусымен жұртшылыққа танылған. Көпшіліктің ықыласына бөленген. Біржанның "Әңгіме сегіз дуан таңырқаған", "Пар келмеген еш әнші тіпті маған", Әсеттің "Әсеттей сал, ән салсаң, аңыратып, Орман, тоғай, өзенді жамыратып", "Әуелетіп ән салса, әнші Әсет, аққумен аспанда тілдеседі" деуі тегіннен тегін шықпаған. Олар қазақ әнінің классик, биікке жетіп, формалық, әуендік жағынан байи түсуіне шексіз үлес қосқан. Арқадағы үлкен әншілік орта Біржан сал, Батыс Қазақстандағы өншілік мектеп Мұхит атымен, Сыр бойындағы гармонмен айтылатын бір мақам дәстүрі Нартаймен байланысты. Әнші ақындар көбіне пәк таза махаббатты, сұлу әйел сипатын жастық шақ, жігіттік арман, ар-намыс бостандығын жырлауға ден қойды. Оған Ақан сері, Біржан сал, Естай, Балуан Шолақ, т.б. ақындардың шығармашылығын айтуға болады. Әйел затының әдемі көрік-келбетін, жан дүниесінің сұлулығын әсерлі жырлаған Ақан серінің "Ақтоқты", "Мақпал", "Перизат", "Ақсаусақ", "Жамал қыз", "Балқадиша", Үкілі Ыбырай әйғілі "Гәккуі", Естайдың "Қорлан", Қайыптың "Ақбөбек", Сауытбектің "Ақбөбек", т.б. махаббат тақырыбына арналған. Әнші ақындар шығармашылығының поэзиямызда өзгеше, арналы болып қалыптасуына қазақ даласындағы тарихи әлеуметтік жағдай ықпалын тигізді. 19 ғасырдағы сан қабатты өзгерістер, ежелгі салт-дәстүрдің, қауым мен қауым, адам мен адам арасындағы қатынастардың басқаша өріс табуы әншілік поэзиямыздың қуаттана дамуына қолайлы жағдай тудырды. Мәди, Жаяу Мұса, Сары Батақұлы, Иманжүсіп, Қанапия, т.б. ақындар өлеңдерінде әлеуметтік теңсіздіктерді сынады. Мәселен, Жаяу Мүсаның "Ақсисасы" - теңсіздікке, зорлықшыл, қиянатшыл үстем топтардың іс-әрекеттеріне деген наразылық пен ызакектің уытты күшін көрсететін әлеуметтік мәні зор туынды. Сол себептерден аталған ақындар шығармашылығы күрескерлік те қасиетімен ерекшеленеді.
Димитр Бербатов
Димитр Иванов Бербатов (Димитър Иванов Бербатов; 30 қаңтар 1981 жыл, Благоевград, Болгария) — болгариялық футболшы, шабуылшы.
Карьерасы
Карьерасының бастапқы бөлігінде Болгарияның "Пирин", ЦСКА клубтарында доп тепті. 2001 жылы қаңтарда "Байер 04" клубына ауысты. 2001/02 жылғы маусымда клуб Чемпиондар лигасының финалына шықты, Бербатов "Лион", "Ливерпуль" клубтарына гол соқты. Финалда "Байер" "Реал Мадридтен" ұтылып қалды. Бербатов бұл ойынға да қатысты. Жалпы өз карьерасында Чемпиондар лигасы финалында үш рет ойнады, үшеуінде де командасы ұтылды (2009, 2011 жылдары "Манчестер Юнайтед" сапында).
2006 жылы "Тоттенхэмге" ауысты. 2006/07 жылғы маусымда жалпы 49 кездесуде алаңға шығып, 23 голдың авторы атанды.
2008 жылы 1 қыркүйекте "Манчестер Юнайтед" футболшысы атанды. Манчестерлік клуб сапында төрт маусым ойнады.
Командалық
ЦСКА (София)
«Байер»
«Тоттенхэм Хотспур»
«Манчестер Юнайтед»
Сілтемелер
Санат:Болгария футболшылары Санат:ЦСКА София ФК ойыншылары Санат:Пирин ФК ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Фулхэм ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары Санат:ПАОК ФК ойыншылары Санат:Болгария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Галароса
Галароса (Galaroza) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Уэльва провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Уэльва ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1606 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 117 км.
Санат:Уэльва елді мекендері
Светлана Айткелдіқызы Айткелдиева
Светлана Айткелдіқызы Айткелдиева 1954 жылы 27 тамызда Алматы облысының Ұзынағаш ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сүйімбаев Мырзабай, марқұм, құрылыс ұйымында кадрлар бөлімінің бастығы болып жұмыс істеген. Анасы - Ақжолова Ханымбүбі, зейнеткер, аудандық газеттің бас редакторы болып жұмыс істеген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін бітірген (1977), химия және биология пәнінің оқытушысы. Биология ғылымдарының кандидаты (1984), докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Microbiological and biochemical indication of Almaty cities toxic urban soils" («Nauka I Studia» журналы, Польша, 2009), "Psychrophilic Pseudomonos sp. Resistant to mercury from Pavlodar, Kazakhstan" (2005) мақалаларының тең авторы. Инновациялық патенттер - «Топырақты мұнайдан және мұнай өнімдерінен тазарту үшін қолданылатын Acinetobacter calcoaceticus 2А және Microbacterium lacticum 41-3 штамдарының консорциумы» (2008), «Топырақты мұнайдан және мұнай өнімдерінен тазарту үшін қолданылатын Micrococcus roseurs 34, Rhodococcus maris 65 және Arthrobacter globiformis 44А штамдарының консорциумы» (2008). Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1972 жылдан - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының студенті. 1977 жылдан - ҚазКСР ҒА Микробиология және вирусология институтының микроағзалар экологиясы зертханасында зертханашы, 1978 жылдан - институт аспиранты, 1981 жылдан - аға зертханашы. 1983 жылдан - ҚР БҒМ Микробиология және вирусология институтында микроағзалар экологиясы зертханасының кіші ғылыми қызметкері, 1987 жылдан - ғылыми қызметкері, 1991 жылдан - аға ғылыми қызметкері, 2004 жылдан - жетекші ғылыми қызметкері. 2006 жылдан - ҚР БҒМ Микробиология және вирусология институтының микроағзалар экологиясы зертханасының меңгерушісі. 2008 жылдан бері - ҚР БҒМ Микробиология және вирусология институтының директоры. Үш мамандық бойынша (экология, микробиология, вирусология) диссертациялық кеңес терағасының орынбасары, ҚР БҒМ Микробиология және вирусология институтының экология жөніндегі секция төрағасы. ҚР Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2009).
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Тұлғалар
Станислав Босович Малоземов
Станислав Босович Малоземов (16.10.1950 жылы туған, Қостанай станциясы, Затобольск қыстағы) - жазушы, аудармашы. Қостанай педагогикалық институтін бітірген (1972). "Ленинский путь", "Торгайская новь" газеттерінде, "Ара - Шмель" журналында жауапты қызметтер атқарған. "Роскошный автомобиль" повесі (1984), "He надо меня целовать" әзіл әңгімелер жинағы жарық көрген. Т.Иманбековтің "Үлкен үй" романын орыс тіліне аударған. "Знакомство по объявлению" ұжымдық жинағына әңгімелері енген.
Дереккөздер
Санат:1950 жылы туғандар
Жинауыш таужыны
Жинауыш таужыны - тау жынысы. Өз бойына сұйыттар мен газдарды кіріктіруге және қысым мөлшері өзгеруіне байланысты оларды өз бойынан өткізуге қабілетті тау жынысы. Шартты синонимдері — "мұнай мен газ жинауышы"; "жинауыш".
Пайданланған әдебиет
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ Санат:Тау жыныстары
Чебакла
Чебакла (Сара, Чебокна) — Ресейдегі өзен. Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Губерля өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Урал өзені Орск қаласынан Сакмара өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орынбор облысы өзендері
Ольга Афанасьевна Варенцова
Ольга Афанасьевна Варенцова (26 мусым (8 шілде) 1862, Иваново-Вознесенск — 22 наурыз 1950, Мәскеу) — революционер әйел, Кеңес Одағының партия және мемлекеттік қайраткері, тарихшы.
Иваново-Вознесенскіде басыбайлы шаруа отбасында туған.
1893 жылдан Коммунисттік партияның мүшесі. Герье жоғары әйелджер курсында оқыды. 19 ғасырдың 80 жылдары халықшылдардың гимназиялық үйірмесіне қатысты, 90 жылдары революциялық қозғалысқа араласа бастады. 1901 ж. "Солтүстік жұмысшы одағы" ұйымына қатысты, оның ОК мүшесі және жауапты секретары болды. 1903-1905 ж. Астрхань, Волгода, Егорьевск, Ярославльда партиялық жұмыс атқарды. 1906-1907 ж. РСДЖП Иваново-Вознесенск қалалық комитетінің секретары. Ольга бернеше рет түрмеге қамалып, жер аударылды. 1917 ж. Қаңтар революциясынан кейін Мәскеу большивитер комитетінің әскери бюросында, Қазан күндері көтерілісті басқару орталығында істеді.1919-1921 ж. РКП Иваново-Вознесенск губкомының секретары, 1921-1928 ж. БКП ОК жанындағы Истцарт советінің мүшесі, кейін Маркс-Энгельс-Ленин институтында ғылыми жұмыста болды. Ол-Рсейдегі револбциялық қозғалыс тарихи жөніндегі еңбектердің авторы. Ленин орденімен марапатталған
Дереккөздер
Санат:КСРО тарихы Санат:Ленин орденінің иегерлері
Алдыңғы сармат ескерткіштері
thumb|right|300px Алдыңғы сармат ескерткіштері — алдыңғы сармат (Прохоров) уақытында Жайық еңірі — Еділ бойы тұрғындарының мәдениетінде елеулі өзгерістер болады. Ең алдымен, көшпелі тұрғындардың батысқа ағыла жылжуы аңғарылады. Еділдің арғы жағы мен Жайық өзенінің орта және төменгі ағысы бойындағы ескерткіштер, тегінде, көшпелілердің Електен кетуі есебінен болар, едәуір көбейген. Сапалық және сандық өзгерістер айқын біліне бастайды. Ақтөбенің төңірегінде ауқатты және ақсүйек әулеттердің мүшелері көп мөлшерде жерленген алып ағаш құрылыстары бар үлкен обалар жойы- лады. Олардың орнын катардағы жауынгерлердің қатты сиреп кеткен жеке қабірлері алады. Сонымен бірге Орал ауданында көбінесе Таяу Шығыстан, Орта Азиядан немесе Римнен әкелінген ғажайып саймандар салынған едәуір бай қабірлер пайда болады.
Олардың біреуі екі қабат етіп жерленген Володарка № 4 обаның үлкен (6x3 м) моласынан табылды103. Бір қабір түгелдей дерлік қираган, шұңқырдың оңтүстік жартысындагы екіншісі тонаушылардан аман қалыпты. Жерленген адамның сол жақ жамбасында — ұзын семсер, сол қолының білезігінде сырт жағында білігі және шығыңқы сабы бар қола айна жатыр. Өлген адамның оң жағында жылқы сүйектері сақталған. Оның оң жақ білегі бес орамды алтын сым білезікпен сәнделген. Оң жақ қолының басынан орақ тәрізді үшы бар қысқа қанжар, аяқтарының арасынан, оң жақ тізесінен күмістен жасалып, алтын жалатылған екі үлкен фалар (аттың сәндік бұйы- мы) табылды. Өліктің қасында кыш ыдыс тұр. Өлген адамның кеудесінде бәйекке бекітілген, қатты бұзылып кеткен жебелердің ұсақтемір үштары бар қорамсақ жатыр. Фаларлар эллин дәуірі торевтикасының тамаша үлгілері болып табылады. Бұлар — алтын каңылтырмен оралған және сырт жағында бекітуге арналган үш-үштен құлағы бар, диаметрі 24 см және салмағы 500 грамға дейін жететін күміс дөңгелектер. Дөңгелектердің шетінде екі білік бар, олардың біреуі — пунсондық өрнекпен, екіншісі лавр жапырағының бейнесімен өрнектелген. Дөңгелектердің ортасында қысқа женді көйлек пен етік киген, оң қолы жоғары көтеріліп, қанатты атқа мініп жатқан еркек адам бедерленіп көрсетілген. Пырақтың алдыңғы аяқтары тепкелі тұрған жерге арыстанның, теке мен жыланның бейнесі үштастырылган ғажайып жануар бейнеленген. Қазба жұмыстарының авторы фаларларда гректің тажал түріндегі зұлымдықка қарсы күресуші Беллерфонт пен Пегас туралы аңызының сюжеті бейнеленген деп санайды. Прохоров мәдениетінің жерлеу ғұрпында, савромат кезіндегі сияқты кен емес, қайта алуан түрлі басқыштармен, иіндермен және т.б. қиындатылған тікбұрышты әрі негұрлым терең тар шұңқырлар басым болады. Жерленгендердің едәуір пайызы денені орналастыруға арналган арнаулы қуыс- тары — лақаттары мен үңгімелері бар шұңқырларға салынады. Лақаттарының көлемі мен кұрал-саймандарының молдығы жонінен орталык қабірлері ерекше көрінетін обалар кездеседі, оларга, әулеттің аты аңызға айналған батыр бабалары жерленіп, оны жағалай туыстарының қабірлері орналастырылған болса керек. Өліктердің басы батысқа каратып қойылудың орнына, б. з. б. V ғасырдың өзінде-ақ Електе мәлім болғанындай, оңтүстікке қаратып қойыла бастайды.
Қабірлерде, соның ішінде әйелдердің қабірлерінде де бұрынғысынша кару көп кездеседі. Жебелердің ұңғылы қола ұштарын сабы бар темір ұштар қолданыстан бірте-бірте ығыстырып шығарады. Жауынгерлерді ұзын семсерлермен қоса қыска қанжар қосып жерлеу сипаты болатүседі. Бір қызықтысы, бұл ретте семсердің жүзі орақ тәрізді аздап иіліңкі болса, қанжардың алқымы көбінесе сақина тәрізді және керісінше жасалады. Байлардың молаларында қорғаныш жарақтары — қабыршақ тәрізді сауыттар да кездеседі; Еділ бойында ертедегі қола дулығалар табылғаны мәлім. Ол уақытка катафрактарий деп аталатын ауыр жаракты атты әскер тон бола бастайды, ал олардың пайда болуына сарматтар да елеулі рөл атқарады.
Сол кезендегі және келесі кезендердегі көптеген қорымдарда топырақ үйіп қоршалған дөңгелек, көбінесе тікбүрышты немесе төрт бұрышты етіп арнайы салынған алаңшалар пайда болады. Бірнешеуін қазған кезде олардың табыну мақсатына арналғанын көрсетті: дуалдың ішінен от жағылған жер, керамиканың ұсақ сынықтары, жануарлардың сүйектері табылды.
Ертедегі сарматтар тарихының проблемаларымен айналысушы археологтардың көпшілігі Прохоров мәдениеті Оңтүстік Орал өңірінде жергілікті савроматтардың мәдениеті негізінде калыптасып, Төменгі Еділ бойынадайын күйінде әкелінген деп санайды. Нақ Електе және Орал сыртында б. з. б. V ғасырдың өзінде-ақ жерлеу мәдениеті мен жерлеу ғұрпында савромат мәдениеті қойнауында келесі, б. з. б. IV—П ғасырлардағы алдыңғы сармат кезеңінде үстемдік алған жаңа белгілер пайда болады. Бұларға жерленгендердің басын оңтүстікке қаратып кою, түбі дөңгелек, өрнектері көп күйдірілген ыдыстар, алқымы орақтәрізді семсерлер мен қанжарлар, сопақша және тікбүрышты қарапайым жер шұңқырлардың орнына ақым және лақат шығарып қою түріндегі күрделірек жерлеу құрылыстары және т.б. жатады. Бұл көзқарасты жақтаушыларға азын-аулақ қарсы шығушылар, керісінше, Орал өңірі мен Еділ бойының алдыңғы сармат ескерткіштерінін әрқайсысы тиісінше өзінің жергілікті негізінде қалыптасқан, мұның өзі Орал өңірінен шыққандардың Еділ бойына және т.б. көшуі жөніндегі болжамның қажетгігін бекерге шығарады деп пайымдайды. Соңғы жылдарда алдыңғы сармат мәдениетінің хронологиясы туралы мәселе де шиеленіскен пікір алалықтарын туғызуда. Атап айтқанда, б. з. б. IV—II ғасырлардағы Прохоровқаның дәстүрлі мерзімін А.С. Скрипкин шамамен бір ғасырға жасартуға тырысып, жалпы жұрт қабылдаған датаның орнына б. з. б. Ill—I ғасырларды ұсынады.
Басқа көп жағынан алғанда ортаңғы сармат ескерткіштері алдыңғыларына едәуір жақын. Жерленгендердің басын оңтүстікке қаратып салу едәуір дәрежеде сақталды, өлгендердің көпшілігі бұрынғысынша тар шұңқырға жерленген. Бұл уақыт үшін ерекше дағдылы заттар бәйегі сақина тәрізді семсерлер мен қанжарлар болып табылады, мұндай сән сарматтардьщ көшіп баруы арқасында тіпті Орталык Еуропаға да таралған. Аң стилінде өрнектелген бұйымдар іс жүзінде жойылады. Сырттан әкелінген заттар ішінде неғұрлым кебі қоласымнан жасалған фибулалар болған, оларды өндіру орталықтары Рим империясының провинциялары болатын. Байлығы жөнінен б. з. б. I ғасырдағы Оңтүстік Бугтегі Соколов бейітіндегі сармат қабіріне жақындайтыны жоқ.
Осы тұрғыдан алғанда соңғы сармат кезеңіндегі Батыс Қазақстан ескерткіштері неғұрлым жарқын көрінеді. Олардың ең маңыздылары Батыс Қазақстан облысының ең шығысындағы Лебедевка ауылы жанындағы обаларда зертгелді. Бұл елді мекен ауданында дербес сегіз қорым, оларда бірнеше жүз оба бар. Олардың 150-ден астамы қазылды. Лебедевкадағы қабірлердің мерзімі сармат мәдениетінің түрлі даму кезендерімен белгіленеді, бірақ бұл қорымның атағын ең көп шығарғандары — б. з. б. IV—II ғасырлардағы ескерткіштер. Лебедевка қорымының № 1 обасы топырақ үйіндісінің диаметрі 27 м, биіктігі 2 метрге жуық. Орталығындағы үйінді астында көлемі 3,2x2,5 м тік- бұрышты қабір шұңқыры бар. Шұңқырдың төбесі жабылған, оны қабірдің периметрлері мен ортасына көмілген 12 баған тіреп тұр. Бағандардың ортадағы қатары кабір шұңкырын екі бөлікке бөледі. Жерленген адамның қаңқасы кабір шұңқырының батыс бөлігінде жатыр. Өлік басы солтүстікке қаратылып, шалқасынан жатқызылған. Бас жағына кырлы тұткалары бар, мойны жіңішке үлкен құмыра қойылған. Сол жақ иыгында темір ожау, темір орақ және ағаш қалдықтары сақталган найзаның темір ұңғылы ұшы жатыр. Он жағында аяғының жанында — ағаш қынды екі жүзі бар семсер. Семсер сабының алқымы дөнгелек ағатпен шектелген. Жерленген адамның киіміне жарты шар тәрізді алтын қаптамалар тігілген.
Қабірдің шығыс жағынан ұңғылы темір ұшты найза, екі-екіден шеңберлі темір және күміс ауыздығы бар ат әбзелі, тоғалар мен жүген қап- тармалары табылды. Ыдыстардан табылғаны — мыс қазан, түбі дөнгелек мыс сапты аяқ, мойны жіңішке, тұтқасы иілген мыс құмыра, оның төменгі бөлігіне Дионистің басы, ал ернеуінен шығып тұрған жоғарғы жағында ұзын түмсықты құстар қоршаған күләпаралы әбжыланның басы бейнеленген.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Кәдімгі шетен
Кәдімгі шетен (Sorbus aucuparia) - раушангүлділер тұқымдасы, шетен туысына жататын, сұрғылт қабығы бар ағаш тектес өсімдік.
Ботаникалық сипаты
thumb|left|120px| thumb|left|120px|Гүлі thumb|left|120px|Жемісі піскен кезі
Өсетін жері
Ормандардың шеттерінде, бұталардың арасында, өзендер мен көлдердің жағаларында өседі.
Емдік қасиеті
Халық медицинасында кәдімгі шетеннің жемісін несеп айдайтын, қан тоқтататын, тамаққа тәбетті қоздыратын, іш жүргізетін, етеккірдің келуін реттейтін дәрі ретінде қолданады. Бұл өсімдікпен геморройды, құрқұлақты, дизентерияны емдейді. Кейбір ғалымдар жемісін атеросклероз, гипертония ауруларын және бүйрекке тас байланғанда емдеу үшін пайдаланады. Дәрілік мақсат үшін оның жемісін күзде жинап алады.
Дәрі дайындау және қолдану тәсілі
Өсімдік жемістерінің 15 грамын қайнап тұрған 1 стақан суға салып 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3-4 рет ішеді.
Дереккөздер
Санат:Раушангүлділер Санат:Дәрілік өсімдіктер Санат:Қазақстан флорасы
685 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:685 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:685 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
680'erne
Әмина
Әмина(576 ж.ө.) – Мұхаммед пайғамбардың анасы. Ері Абдаллаһ ибн Абд әл-Мұталиб қайтыс болған соң екі айдан кейін Әмина босанып, өмірге болашақ пайғамбар келеді. Әмина баласы 6 жасқа толғанда төркін жұртына Ясребке (қазіргі Медина қаласы) барып, қайтар жолда Алиуа деген жерде Әмина қатты ауырып қайтыс болады. Сол маңға жерленеді. Әминаның қасында көршісі Айман ана бірге жүрген екен. Мұхаммедті сол кісі Меккеге алып келіп, бабасы Абд әл-Мутталибтің қолына табыс етеді. Бабасы 80 жасқа келіп дүние салғанда Мұхаммед 8 жаста екен.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Дін Санат:Ислам
Алдамшы атыс
Алдамшы атыс — қарсыласты жаңылыстыру максатында атысты баска шепке немесе объектіге ауыстыру. Алдамшы атыс қарсыласты өз әскерін бойтасадан уакытынан ерте алып шығуга мәжбүр етуі мүмкін. Бұл атыстың тиімділігін арттырады, қарсыласқа моральдық жағынан әсер етіп, оның ерік-жігерін мұқалтады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Өлшем шектеуі
Өлшем шектеуі - мемлекеттік заңнамамен қарастырылған көлік құралдарының шектеулі габариттік өлшемдері.
Дереккөздер
Санат:Транспорт