Қазақ_тілі_кафедралары
Aбай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің қазақ тілі кафедрасы. 1928 жылы ашылған. Содан бері кафедрада 100-ге жуық адам қызмет істеді. Олардың ішінде XX ғасырдың басында қазақ ұлттық тіл білімінің негізін қалаған Ахмет Байтұрсынұлы. Қазақ тіл білімінің қайраткерлері Қ.Қ.Жұбанов, С.Аманжолов, Т.Шонанов, I.Кеңесбаев, Н.Т.Сауранбаев, М.Балақаев, Ы.Ысқақов, Ғ.Ғ.Мұсабаев, көрнекті әдіскер ғалымдар Қ.А.Басымов, С.С.Жиенбаев, Ш.X.Сарыбаев, Ғ.Бегалиев бар. Әр жылдары кафедраны басқарған ғалымдар: А.Байтұрсынов (1928-1929), Қ.Қ.Жұбанов (1932-1937), С.Аманжолов (1937-1941, 1949-1958), I.Кеңесбаев (1942-1945), Ғ.Қалиев (1958-1961, 1972-1977), Д.Әлімжанов (1961-1971), Ж.Болатов (1977-1978), Ф.М.Мұсабекова (1979-1988) С.И.Исаев ҮІІ, 1988-III. 1989), Н.Оралбаева (1989-1997 жылдары), Ф.Оразбаева (ҮІІ 1997 жылдан). Кафедра құрамынан 1993 жылы жалпы тіл білімі және қазақ тілі тарихи кафедрасы (меңгеруші профессор Ғ.Қалиұлы) бөлініп шықты. Кафедра республика мектептері үшін қазақ тілінің жоғарғы білімді мұғалім кадрларын даярлауда айырықша еңбек сіңірді. Ресей, Өзбекстан, Моңғолия елдері үшін де қазақ тілі мамандарын көптеп дайындады. Қазақстан жоғарғы оқу орнының қара шаңырағы атанған ҚазПИ-дің ұлттық интеллигенцияны тәрбиелеуде қосқан үлесі ұланғайыр. Көптеген мәдениет, әдебиет, ғылым қайраткерлері осы институттың қазақ тілі мен әдебиеті кафедраларында тәрбие алған. Олардың ішінде белгілі ақын— жазушылар Т.Жароков, X.Есенжанов, А.Жұмағалиев, Ә.Тәжібаев, Қ.Бекқожин, Қ.Жармағанбетов, Ә.Шәріпов, С.Мәуленов, С.Сейітов, Ы.Ыдырысов, Ғ.Қайырбеков т.б.; әдебиет зерттеушілері Қ.Жұмалиев, М.Қаратаев, Е.Ысмайылов, М.Ғабдуллин, С.Қирабаев, Ә.Дербісалин, Ш.Сәтбаева, Н.Ғабдуллин, А.Нұрқатов, Т.Әбдірахманов т.б.; тілші ғалымдар М.Бапақаев, А.Ысқақов, Ғ.Мұсабаев, Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, Ғ.Садуақасов, А.Қалыбаева, Ф.Мұсабекова, Н.Оралбаева, Ә.Хасенов, Ж.Шәкенов, А.Әбдірахманов, Ж.Болатов, Т.Жанұзақов, Ә.Нұрмағанбетов, О.Нақысбеков, Ғ.Айдаров, И.Ұйықбаев, Ә.Аблақов, Т.Талипов, Т.Қоңыров т. б. атауға болады. ҚазПИ-ді (АлМУ-ды) бітіріп қазақ тілінен 20-дан арта адам ғылыми доктор, 100-ден арта адам ғылыми кандидат дәрежесіне ие болды. ҚазПИ-дің қазақ тілі кафедрасы 1940 жылға дейін қазақ тіл білімінің проблемаларын зерттеуде және оның ғылыми-педагогикалық кадрларын даярлауда республикадағы бірден-бір ғылыми орталық болды. Қазақ тілінің жоғарғы оқу орындарына арналған бірқатар пәндердің негізгі осы кафедрада салынды. Бұл салада әсіресе кеңес дәуірінде қазақ тілі білімінің негізін салушылар Қ.Жұбанов пен С.Аманжоловтың ғылыми-педагогикалық қызметі өте нәтижелі болды. Ұлт кадрлары арасынан шыққан тұңғыш филология профоссеры Қ.Жұбанов халқымыздың тіл мәдениетін өркендетуде игілікті еңбек етті. Профоссер Қ.Жұбановтың фонетика (буын, үндестік заңы, дыбыс құрлысы), морфология (көмекші және күрделі етістіктердің жасалуын, сөз құрылымы, өлі түбір және өлі қосымша), синтаксис (қазақ сөйлеміндегі орын тәртібі, сөйлем түрлері, сөйлем мүшелері) емле, термин мәселелері, қазақ әдебиетінің классигі Абай жөніндегі ғылыми еңбектері аталған салапардың дамуына зор ықпал етті. Қ.Жұбановтың 1936 жылы қазақ орта мектебінің 5-класына арналған "Қазақ тілінің грамматикалық, 1-бөлім, жалпы морфология" оқулығы кейінгі көптеген авторларға үлгі болды. Онда автор сөздерінің құрылымын, дыбыстық құрлыстарды білгірлікпен баяндаған. ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, филология ғылымының докторы С.Аманжолов қазақ тілінің грамматикалық құрлысын зерттеуде, мектеп пен жоғарғы оқу орны үшін бағдарлама, оқулықтар жазуда, ғылыми кадрлар даярлауда көп еңбек сіңірді. Ол қазақ тілінің тарихы мен диалектологиясы, орысша-қазақша сөздіктер, терминология, грамматика, морфология мәселелерінің ғылыми жүйеге келуіне тікелей ат салысты. Әсіресе, синтаксис теориясына ерекше көңіл бөлді. Сөз таптарының сөйлем мүшесі болу шарттары, сөйлемнің құрамы мен дәнекерлері, интонация, оқшау сөздер, шақ және жаққа қатысты синтаксистік категориялар, құрмалас сөйлем, үйірлі мүше жайында кезінде тың қортындылар жасады. Оның 1940 жылы шыққан "Қазақ тілі ғылыми синтаксисінің қысқа курсы" атты еңбегі 1950 жылдыңдың басына дейін студенттердің бірден-бірі оқу құралы болумен бірге ғылыми қызметкерлердің лингвистикалық ой-пікірін кеңейтті. Аманжолов 1937-1938 жылдары тілдегі диалектілік ерекшеліктерді жинап зерттеуді ұйымдастырып, диалектілердің сипаты, айырым белгілері, тайпалық тілдермен байланысы, ұлттық әдеби тілге қатысы сияқты күрделі мәселелерге ғылыми тұжырымдар жасады. Диалектілерге халық, тіл тарихы тұрғысынан қарап, олардың әлеуметтік сипатын ашты. Оның "Вопросы диалектологии и истории казакского языка" (1959) монография тек қазақ тіл білімінде емес, түркология қоғамдық ғылымдар саласында елеулі табыс ретінде бағаланады.