cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ядролық-геофизикалық әдістер
Ядролық-геофизикалық әдістер таужыныстардагы табиги немесе жасанды қоздырылган өрістердің сәулеленуін зерттеуге негізделген геофизикалық әдістер жиынтыгы. Өрістердің сәулеленуінің және радиоактивтік сәулеленулердің таужыныстармен өзара әсерленулерінің өзгеруі таужыныстардың құрамы мен қасиетіне және олардың флюидтермен (газ, мұнай, су) байланысты. Жер қыртысының құрамы мен геологиялық құрылысын, жер қойнауында өтіп жатқан процестерді зерттеу үшін, сондай-ақ пайдалы қазба кенорындарын іздестіруге, барлауга және оларды игеруге пайдаланылады. Бұл әдістер сәулелену түрі бойынша бастапқы (қоздырушы) және қайталама (тіркеуші) болып жіктеленеді жене зерттелетін ядролық реакцияның немесе сәулеленудің затпен өзара әсерлесуінің күші, өлшеулердің тәсілі, сол сияқты режимі бойынша ажыратылады. Әдістің гамма тәсілі, гамма-гамма тәсілі, нейтрондық тәсілі, рентгенрадиометрлік тәсілі болады.
Сергей Сергеевич Смирнов (жазушы)
Сергей Сергеевич Смирнов(26.9.1915ж.т., Петроград,-22.3.1976, Мәскеу)- орыс совет жазушысыц.
Өмірі
Инженер отбасысында туған. 1946 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу энергетика институтын (1941), М.Горкький атындағы әдебиет институтын (1941) бітірді. Ұлы Отан соғысына қатысты (1941-1945). Смирнов 1934 жылдан бастап журналист ретінде танылды. 1959-1960 ж. «Литературная газетінің» бас редакторы болды. 1975-1976 жылдары КСРО Жазушылар одағының секретары.
Еңбектері
Ол «Днепр жағасындағы Сталинград «(1954), «Италияда» (1961), «Кубаға сапар» (1962) т.б. очерк кітаптарын жариялады. Смирновтың «Брест қамалы»(1957, толықтырылып басылуы 1964, Лениндік сыйлық 1965), «Брест қамалының батырлары»(1959), «Белгісіз жайлы әңгімелер»(1963),  «Семья»(1967) атты кітаптары және  « Бугтағы қамал»(1955) пьесасы, көптеген мақалалары мен телевизия, радио арқылы сөйлеген сөздері Ұлы Отан соғысының белгісіз кеткен қахармандары жайлы деректер жинауға патриоттық қозғау туғызды. Смирнов шығармалары көптеген тілдерге аударылған. Қазақ тіліне «Брест қамалы (1967) атты повесі аударылды.
Сыйлықтары
Ол Ленин орденімен, басқа да 3 орденмен және медальдармен марапатталған.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 203 бет
Санат: 1915 жылы туғандар Санат: 1976 жылы қайтыс болғандар Санат:Тұлғалар
Еременко Дмитрий
Еременко Дмитрий (1981), жеңіл атлетикадан Спорт Шебері, шаңғыдан Халықаралық Дәрежедегі Спорт Шебері (2003). Қысқы Азия ойындарының екі мәрте 10 км. Классикалық тәсіл және 30 км. Еркін тәсіл (2002, Амори, Жап.) Қола, 4x10 км. Эстафетада күміс жүлдегері. Қысқы О.о-дарға қатысушы.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:Қазақстан шаңғышылары
Ақбұлақ ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбұлақ, Қарашілік, Жас Ұлан ауылдары кіреді. Орталығы – Ақбұлақ ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1307 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Уәлиханов ауданы ауылдық округтері
Бергонн
Бергонн (Bergonne) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,75 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63036, пошта индексі — 63500.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Көкқұстар туысы
Көкқұстар туысы (Myophonus) — Қазақстан фаунасындағы торғайтәріздес отрядының Шыбыншылар тұқымдасы құстарға жататын 13 туыстың бірі. Дене мөлшері және сыртқы кейпі нағыз сайрақтарды еске түсіреді. Тұмсығы- биік және күшті, тұмсығының ұшы ілмекті. Сайрақтарға қарағанда аяғы ұзындау. Аталықтары мен аналықтарының реңі бірдей. Оңтүстік Азиядан шығатын күшті ағысты жартасты тау шатқалдарын мекендейді. Қазақстанда бұл туысқа жататын бірнеше түрлердің бірі - көкқұс.
Дереккөздер
Санат:Сайрағыш торғай тәрізділер
Кенсіз пайдалы қазбалар
Асбест
Асбест кен орны магмалық жыныстарға байланысты игеріледі. Ең ірі кен орны Қостанай (Жітіқара) және Қарағанды (Жезқазған) облыстарында. Мұғалжардың оңтүстігінде Бөгетсай және Шу-Іле тауларында, Хантау кен орындарында асбестің едәуір қоры бар.
Фосфорит
Қазақстан фосфориттің қоры жөнінен АҚШтан кейін екінші орын алады. Оңтүстік Қазақстан облысында, Қаратауда ірі фосфорит кен орындары (Шолақтау, Ақсай, Жаңатас) бар. Сапасының жоғарылығы және қабатының қалыңдығы жөнінен бұл кен орындарының бүкіл жер шарында теңдесі жоқ. Сондай-ақ фосфорит кен орындары Ақтөбе облысында, Жем өзенінің жоғары ағысында да кездеседі.
Сүт қышқылы
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Санат:Оксиқышқылдар Санат:Тағам қоспалары Санат:Карбон қышқылдары
Кенсіз пайдалы қазбалар
Тұз
Қазақстан аумағында тұз қоры өте мөл. Әсіресе тұзға Каспий маңы ойпаты бай. Ондағы кей жерлерде тұз қабатының қалыңдығы (тұз күмбездері) 2 км-ден асады. Кейбір қабаттарда ас тұзына қоса, калий, т.б. тұздар да кездеседі. Сондай-ақ Каспий маңы ойпаты мен Батыс Сібір жазығында және республиканың басқа да аудандарында кептеген тұзды көлдерде тұнба тұздар жиналған.
Қазақстан әктас, мергель, бор, мәрмәр, гипс, отқа төзімді саз, кварцты құм, минералды бояулар сияқты құрылыс материалдарына да бай. Бұлардың кен орындары республиканың көп жерінде кездеседі.
Пайдалы қазбалардың халық шаруашылығы үшін маңызы зор. Көптеген кен орындары бір-біріне жақын жатқандықтан (темір мен марганец, темір мен тас көмір, өктастар мен отқа төзімді саздар), бұларды кешенді түрде өңдеуге мүмкіндік береді. Көптеген пайдалы қазбалар жер бетіне жақын жатқандықтан, өларды қазып алу көп шығынды талап етпейтін ашық әдіспен өндіріледі. Қазақстанда барланған кен орындарының едәуірі қазір пайдаланылуда. Солардың негізінде көптеген зауыттар салынды.
Қазақстанда минералды шикізат қорының барлық түрі бар. Бірақ мұнай, көмір, темір кені, т.б. минералды ресурстар шексіз емес. Олардың жалпы қоры пайдаланылған сайын азая береді. Кейбір кен орындары сатылып, барлау нәтижесінде жаңа кен орындары ашылып жатыр. Мұның өзі жер қойнауы байлығын қорғауды талап етеді. Сонымен бірғе кен орындарын игеру ісі табиғат қорларының (топырақ жамылғысы, жер асты және жер беті сулары, орман, егістік, жер, ауа т.б.) жағдайына әсерін тигізеді.
Сондықтан сарқылатын қорларды кешенді әрі тиімді пайдалану және оларды сақтап, қорғау ісін жүйелі түрде жүргізу қажет. Табиғатта таза химиялық элемент кездеспейді. Мысалы, көптеген темір кен орындары кұрылымында фосфор, күкірт сияқты сирек металдар бар. Негізгі кенмен бірге қосымша құрамын да айырған дұрыс. Ол үшін негізгі және бірге жатқан пайдалы қазбалар қорын жер қойнауынан неғұрлым толық алу керек, шикізатты өндіргенде, тасымалдағанда және еңдегенде кететін қыруар шығынмен күрескен жөн, шикізатты өңдегеннен қалған өнімді тиімді пайдаланып, әрі қалдықсыз технологияны игеру қажет.
Санат:Геология Санат:Пайдалы қазбалар Санат:Тау-кен өнеркәсібі
Ипиау
Ипиау (Ipiaú) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 42,3 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 286,597 км² шамасында. Халық тығыздығы — 148,1 адам/км².
Тарихы
Санат:Баия елді мекендері
Майрхоф
Майрхоф (Mayrhof) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Шердинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 263 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SD, ресми идентификациялық коды — 4 14 12.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Блюмлингер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Дмитрий Иванович Журавский
thumb|right|Дмитрий Иванович Журавский Дмитрий Иванович Журавский (1824-1891) орыс инженер, көпір салушысы арқалықтардың беріктік есебін тұжырымдап, отырушы кернеулер теориясына (журавский формуласын) ұсынады. Ол көпір құрылысын есептеу теориясының негізін салушы деп саналады. Ресей жолындағы хабарламашы және Санкт-Петербург-Мәскеу мостының құрылысшысы.
Журавский формуласы
Журавский формуласы. Көлденең иілу кезінде жанама кернеулерді анықтайды, мұндағы {Q_y} - көлденең күш, {S_x} - OX бейтарап өске қатысты кесілген бөліктің статикалық моменті, {J_x}-өстік инерция моменті, {b_y} - жанама кернеулер анықталатын нүкте арқылы өтетін көлденең қиманың ені.
Дереккөздер
Санат:1824 жылы туғандар Санат:1891 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей инженерлері
Ахат Кендебай
Ахат Кендебай - 1949 жылы 11 желтоқсанда Түркістан облысы, Төле би ауданы, Жаңа Күш ауылында туған. Осы ауылдан бастауыш мектепте білім алып, Бірінші Май елді мекеніндегі мектеп-интернатта оқуын жалғастырған. 1974 жылы Алматы Мемлекеттік медицина институтының «Фармация» бөлімін тамамдаған.
1967 жылы орта мектепті аяқтаған, соң Шымкент фосфор тұздары зауытында, Оңтүстік Қазақстан облысы, Киров ауданы, Большевик совхозында дәріхананың меңгерушісі, 1983 жылы Жетісай ауданындағы (қазіргі Мақтаарал ауданындағы) «Фармация» өндірістік кәсіпорнының директоры, 1997 жылдан Шымкент қаласындағы Дендрарий бағының басқарушысы қызметтерін атқарған.
Ақынның 2002 жылы «Замана желісі» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрген. «Ой тұтқыны», «Көгершін көңіл» атты жинақтардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары
Абай жолы (роман)
«Абай жолы» - қазақ жазушысы Мұхтар Әуезовтың тарихи романы. Абай жолы романы қазақ әдебиетіндегі тұңғыш жазылған роман-эпопея саналады. Роман әр жылдары бірнеше кітап ретінде жарыққа шықты. Атап айтқанда 1-кітап 1942 жылы, 2-кітап 1947 жылы, 3-кітап 1952 жылы, ал 4-кітап 1956 жылы жарыққа шықты.
Романның «Абай» атанған алғашқы екі кітабына КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1949), «Абай жолының» тұтас төрт томына Лениндік сыйлық (1959) берілді.
Қазақтың тұңғыш эпопеясы
«Абай жолының» бас кейіпкері - Абай Құнанбаевъ. Біз ақынның өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын... бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
Осылардың бәрі композициялық бүтіндікке көшкен жағдайда жазушының тағы да адам таң қалғандай шеберлігі ширатылып шыға келеді Мұны Мүсірепов дәл аңғарған: «Қайтқанда», «Қат-қабатта», «Шытырманда», «Бел-белесте», «Өрде», «Қияда» деген - әр бөлімнің аттары. Осыны біріне бірін жалғап, бір саты етсең, қат-қабат, шытырмандар арқылы бел-белеске, өрге, қияға келе жатқан Абайды көресің. Бұл - үздіксіз өсіп келе жатқан Абайдың жолы. Сонымен бірге бұл - Құнанбайдың да баспалдақтары. Осы сатыларды төмен қаратып қойып, аяғынан басына қарай оқысаң, бұл жоғарыдан ылдилап келе жатқан Құнанбайдың жолы болып шығады. Сонда, Абайдың жолы - ''«қайтқанда, қат-қабатта, шытырманда, бел-белесте, өрде, қияда» болып шығады да, Құнанбайдың жолы - «қияда, өрде, бел-белесте, шытырманда, қат-қабатта, қайтқанда» болады. Бірі - көтерілу, бірі түсу, төмендеу жолы. Үшінші, бұл - Құнанбай тобының да, Абай тобының да жолы»''. 1-кітаптың композициясын бұдан артық дәл сипаттау қиын. Сол сияқты әр кітаптың жеке-жеке және төрт кітаптың жалпы композициясын да осы ретпен таратып-тұтастырып шығуға болар еді. Бірақ ол шарт емес. Бәрінің бірімен, бірінің бәрімен бірлігі секілді, бәрінің түзілісін бірінің құрылысымен сипаттауға әбден болады. Жаңағы пікір 1-кітаптың жалпы мазмұнына қатысты айтылды. Сол сияқты мұндағы полифониялық сырды, я болмаса көп проблемалылықты, олардың бәрі барып тоғысар үлкен арнаны да әлгі ретпен байыптап шығуға болар еді. Айталық, 1- кітаптың 1-бөлімідегі бірінші тарау:
Дәл осы ретпен жеке алғанда бір кітаптың, жалпы алғанда төрт кітаптың бар проблемасын ақтара-төңкеріп, өріп шығуға болар еді. Сонда эпопеяның бар саласын, ойы-қырын түгел шарлап, кезіп шығуға болар еді... Бұл эпопеядағы сан алуан сыр мен шындықты, оның ірілі-ұсақты детальдарын бір желіге көгендеу болса, енді жеке кейіпкердің, яки Абайдың өз тұлғасын тұтастырудағы бір ғана композициялық сәтті алып қарайық.
Бірінші кітап
1-кітаптың басында Абай қаладан далаға бара жатады, асығып, алып-ұшып, аулын сағынып келе жатады; ал аяғында - даладан қалаға кетіп бара жатады, қарама-қарсылыққа, қайшылыққа толы өз аулынан өзі безіп, түңіліп қашып бара жатқандай. Осы екі арадағы он шақты жылда аулынан Абай көрген жайды, Абай кешкен хәлді, Абай ұққан, Абай сезінген, Абай түйсінген сырларды бір шолып пайымдасақ, тек Абай басында болған өзгерістерді ғана емес, кітап толы кейіпкерлердің бәрін бір атмосфераға алған үлкен эволюцияны аңғаруға болар еді. Бұл да зергер қиюластырған тамаша композиция арқылы тұтасқан шынайылық. Енді тип пен характерге көшсек, бұл арада да Мүсіреповке бір соғып өткен жөн. Асылы, Мүсіреповтің «Абай» романы туралы» деген сын мақаласы - әдеби шығарманы эстетикалық талдаудың үлгісі. Оны 1958 жылы I. Омаровқа жазған хатында Мұхтар Әуезовтің өзі де өте жоғары бағалаған: «Ойыма он бес жыл бұрынғы бір кез оралып еді,- деген ол. ''- «Абай» романының бірінші кітабы шығып, соны жазушылар, сыншылар, кейбір адамдары боп талқылап, танымақшы болып жатты. Бірақ бір күнгі ұзақ мәжіліс түк те берекелі нәр бермеді. Баяндамашы Құнанбайды Иван Грозный деп, Петр Первый деп әр биікке қарай жетектеп алды да, қаңғыды да кетті. Кейін сөйлеушілер де жетістірген жоқ. Әркім әрбір қабуын-шабуын дегендей сипалаған, сылаған болды да, кәдімгі белгілі саяз, сылдыр сөздерге сайды. Өте бір күйкі күйді амалсыз еске алғызды. Мен үндегем жоқ... Сол жиылыстың ең соңында күн бойы о да үндемей отырған Ғабит жиылысты басқарып отырған Сәбитке келіп бір ауыз сөз айтты: «Немене, адамша сөйлейміз бе, жоқ осымен кете барамыз ба?» - деді. Сол күннен бастап екі кеште ол бір баспа табақтай етіп өзінің роман жөніндегі, бар жұрттан оқшау, бөлек шырғау шыққан әділ, адал, саналы толғаулы ірі ойларын айтып шықты. Сөйтіп, келесі күнгі жиылыс «адамша сөйлеудің» нағыз өзін бастап еді»''.
Дәл осы сөзінде Мүсірепов романдағы типтер мен характерлердің бірқатарын бірер сөзбен былайша дәлме-дәл сипаттайды. «''Сүйіндік - жалтақ; Байдалы - табанды, қырыс адам. Бөжей - сыр бермес, Қаратай - жеңген топтың қасында... Майбасар, Жұмағұл, Тәкежан, Қамысбайлар - патша үкіметінің жасаған болыстығының маңында болатын мансапқорлар... Зере - ел анасы, Ұлжан - соның жалғасы. Сары апаң - үстем рудың әрқашан өзімдікі дұрыс деп, қисыны келсе-ақ қарсы дау соғатын кеуделісі... Бұлардың бәрінің жиынтығы, сақасы сияқты Құнанбай - сонша сұм, сонша аруақты, сонша бір кесек образ! Абайдың өзін алатын болсақ - бұл бұқара халықтың тартқан жапа, көрген қорлық, төккен жасынан туған, ел тілегіне жаңа жолдар, ел болашағына жаңа бағыт іздеген, әзір таппаған, бірақ қайдан табатынын дәл сезіп болған ел басы, замана жасы. Құнанбай - елдің тоқырап қалған, өз биігінен аса алмаған ескі ойы болса, Абай - елдің алысты болжай алған, ілгері сүйреген ойы»''.
Білгірлікпен берілген мінездемелер!.. Абай тұлғасы - эпопеяның жаны мен жүрегі. Бұл бейнені Әуезов өзінің кемел көкірегінде қолына қалам ұстаған күннен бастап аялап, ойында тербетіп, ғұмыр бойы қиялында өрбітіп келген. «Боваримен» дейтін Флобер секілді, «Наташа Ростова - өзім» дейтін Толстой тәрізді Әуезовтің өзі Абайға, Абай өзіне айналып кеткенше бұл бейнені қағаз бетіне түсірмеген, іштей пісіре берген. Әуезовтің өлеңнен өзге артында жазулы жазба дерек қалмаған Абай өмірінен романға материал жинау әрекетінің өзі керемет қызық, нұсқасы: «Алдақашан бел асып кеткен керуеннің айдаладағы жұртына кешігіп жеткен жүргінші,- деп жазады ол,- ''сөніп қалған от орнынан болмашы жылтыраған бір қызғылт шоқ тауып ап, оны демімен үрлеп тұтатпақ болды десек, романға материал жинаған менің хәлім де дәл сол әрекет сияқты еді. Мен қарт адамдардың көмескі жадында ұмыт болып қалған көп нәрселерді қайта ойлатып, айтқызып алдым. Алпыстағы Әйгерімнің әжімді бетіне қарап, оның бір кезде Абайды тұтқындаған жас шырайлы ғажап сұлу жүзін «қалпына келтіруім» де әлгідей еді»''. Міне, осы әрекетінің өн бойында жазушы өзінің бас кейіпкерінің образын ойша қорытып, санада жасап жүрді. Осылайша өзінің қаны мен жанына айналғандықтан да оның бас кітабында бас кейіпкердің тастан қашалғандай көп қырлы, мол бедерлі бейнесі, құдды тірі адамдай жанды, толыққанды тұлғасы тұтасып шыққан.
Алғашқы кітапта үлкен кісі ретінде қалыптасқан Абай кейінгі кітаптарда ақын, қайраткер ретінде қиян-қилы қимыл-әрекеттерге көшеді. Осы желінің ұзына бойында оның тарам-тарам өсу, даму жолдары, белес-белес өрістеу, шарықтау биіктері жатыр. Бір кереметі - осылардың бәрі тек қана сыртқы сарт-сұрт, ылғи қолма-қол «қимыл-күшпен емес, шығармашылық іспен» (Әуезов), яғни ішкі көңіл күйіндегі нәзік ағыстар мен толқындар арқылы, солардың сан түрлі иін-иірімдері арқылы қат-қабат астарлы көрініс табады. Қаһарман іштей түлеп өседі. Демек, рухани мағынасында Абай, бір жағынан, сыр мен сезімнен, ой мен санадан құйылып жасалған терең психологиялық тұлға. Бас кейіпкердің парасат пен философияға толы болмыс-бітіміндегі қайталанбас қадыр-қасиетте осында жатыр. Абай - кең құлашты, мол тынысты эпикалық тұлға. Бұл тұлғаны автор эпопеяның басынан аяғына дейін өрмек тоқығандай, бір де бір тінін үзбестен тартып, асықпай өріп шығады. Көл-көсір нақты да затты деталь, ұшан-теңіз психологиялық анализ, сан-сала іс-әрекет, қимыл-харекет - осылардың бәрі Абай тұлғасын сомдауға қызмет етеді. Осылардың бәрінде де автор өз қаһарманының «жан диалектикасын» бойлап, ілгерілейді де отырады. Абай тұлғасы оқырманның көз алдында көктей өсіп, автордың өзі айтқандай, құз-жартасты жарып шығып жапырақ жайған шынарға - символдық бейнеге айналады.
Эпопеяның басында Абай өзін қоршаған дүниеге кіршіксіз сәби сезіммен, күнәсіз бала көзімен қарайды. Семей қаласынан Шыңғыс баурайындағы аулына қайтып келе жатып, өзі туған өлкені жан жүректен «жабыса, сағына сүйеді!». Бұл кең жазирада мейірбандық пен туысқандықтан басқа, елдік пен ерліктен өзге оғаш мінез бар деп білмейді, қанішер қаталдық, жауыз жендеттік болады деген ой үш ұйықтаса түсіне кірмейді. «Есенбай жырасында ұры жатады» дегенге сенбейді де мән бермейді, қайта қасындағы Байтас пен жорға Жұмабайды өзі «ұры» боп қорқытады. Жас Абайдың туған дала туралы осынау уыз ұғымы өз әкесі Құнанбай өктемдігінен құрбан болған Қодар өлімін көргенде төңкеріліп түседі. Өзгеріс осыдан басталады. Енді ол Құнанбай мен құнанбайшылдар ісіне күдікпен, іштей қарсылықпен қарай бастайды. Бұған қосымша өз басындағы хал де осы ортадан түбінде түңілуге сайғандай. Әлгі бір Қарашоқыдағы қанды оқиғадан ауруға шалдығып, төсек тартты; Бөжей үйінде тірі жетім ғып әкесі «ит жемеге тастатқан» кішкене мүскін Камшат тағдыры мұның жанын жегідей жейді: аяулы ғашығы Тоғжанға қосыла алмай, тағы да әке шешімімен өзі сүймеген Ділдаға үйленуі... Осылардың бәрі Абайдың о бастағы мөлдір тұнығын сел басқандай лайлай береді.
Құнанбай болса, Абайдан өзіне ізбасар дайындамақ еді. Сол оймен баласын әр іске бір салып, өз қарамағындағы ру басыларға жұмсап, сынап көрді. Тумысынан зерек, қабілетті, өнерлі жігіт оттай жанып, шоқтай маздап, әке сынынан сүрінбей өтеді. Барған ауылдарында Абай туралы ұнамды ұғым, жақсы атақ, кейде тіпті әжептәуір аңыз қалып отырады. «Жігітті жұрт мақтаған қыз жақтаған» дегендей, Тоғжанның махаббаты да тұңғыш рет Абай Сүйіндік үйіне барғанда - жас қонақпен әкесінің әңгіме-насихатының үстінде тұтанғандай... Абайдың ел ішіндегі есті жас Ерболмен достығы да осындай, азаматтың ат үстінде жүрген шақтарында тапқан рухани олжасы. Абайдың өз басы, ой-санасы, ұғым-нанымы, жалпы ішкі дүниесі де, әрине, бір орында тұрып қалған жоқ. Үздіксіз өзгеру, өрбу, жаңғыру, жаңару үстінде болатын. Романда бұл процестің ішкі дәйектері, детальдар, психологиялық анализ дегендер аттаған сайын кездесіп отырады. Ру аралық жанжалдар, таластар, олардың өршіп, асқынып барып ұласқан жері - Тоқпамбеттегі, Мұса құлдағы қарулы қақтығыстар - Абайдың өзі өмір сүріп, өсіп келе жатқан ортаға әлеуметтік көзқарасын қалыптастырады. Бара-бара жас азамат өз жөнін іздеп, бағытын бағдарлайды. Осы жайлардың қай-қайсысында болмасын, осынау өмір қоршауына автор Абай көзімен қараса, Абай өз бойындағы асыл қасиет - өнер көзімен қарайды, дәлірек айтқанда, Абай ақиқатты ақын көзімен таниды. Құнанбайдың қанды қол қатыгездігі, одан туындайтын жолсыз жаза мен жауыздық, ұлып табысқан бөрілер секілді ұйлыққан қырық рудың қырық көкжалы - жұмылған қырық жұдырық, тағылықпен лақтырылған қырық тас кесек; осы көріністердің жан түңілтер жыртқыштық мәні; осындай «жаны ашымастың қасында басы ауырғандар» - жұтқа ұшыраған жарлы-жақыбайлар, қира кезік құл-құтандар, басында билігі жоқ әйелдер қауымы, еріксіз ұзатылған қыздар, қалың малға түскен келіндер, түрліше өлу-тірілулер, өшу-жанулар, осылар қалыптастырған салт-сана, әдет-ғұрыптар... Осылардың бәрін Абай сырттай бақыламайды, бар ақындық болмысымен іштей толқына сезінеді, тебірене түйсінеді және осылардың бәріне бейтарап қарай алмайды, қалыс қалмайды, әр құбылысқа өзінің қарым-қатысын белгілейді, не құптайды, не қарсы болады, сол ретпен белсенді қимылға көшеді...
Екінші кітап
Орыс классиктерінің шыншыл дәстүрінен сусындаған Абайдың ендігі күрес жолының бір ұшы Россиядағы азаттық қозғалысымен жалғаса жаздағандай. Бірақ реалист-жазушы тарихи шындық шеңберінен шықпайды. Абай алдынан тағдырдың тартары - революционердің улесі емес, ағартушы ақынның сыбағасы екенін ұмытпайды. Дей тұрғанмен, қазақ қоғамындағы әлеуметтік теңсіздіктер мен күрес тақырыбы соңғы кітаптың күллі идеялық мазмұнын кеулеп, сюжеттік арқауына айналып кеткен. Жаңа мен ескінің тартысы енді осы арнада жүреді. Бұл тайталастар бұрын ауыл аясында болса, енді қала тіршілігін де қамтиды. Қараңғы қазақ даласында рауандаған таң жарығындай Абай ағартушылығынан тараған осынау күрес сәулесі бұрын даладағы Дәркембайлар мен Базаралылар үстіне түссе, енді қаладағы Әбендер мен Әбділер, Сейіттер мен Сейілдер маңын нұрландырады. «Абайдың» 2-кітабы мына сөздермен аяқталған еді: ''«Алда - өмір, тартыс. Сол тартыста бұл жалғыз... бір қуаты, бір үміті бар... Қуаты - ақындық, үміті - халық»''. «Абай жолының» екі кітабында осынау негізгі идея көркемдік жағынан жан-жақты жинақталады. 4-кітаптың аяғында Абай дүниеден кетеді, бірақ 2-кітаптың соңында образ-символға айналған «Абай кемесінің» желбіреген жалауы сол қалпында, сапары тоқтар емес: ''«Кең жайқын әлемде түзу жол сызып, маңып барады... Жалауында «Тартыс», «Үміт» деген ұран бар. Халық үмітін үстіне арқалаған сол кеме «Келешек» деген жағаға тартты»''. Көлді теңізге қотарғандай, авторлық идеяны объективті идеяға мұншалық шетсіз, шексіз айдынмен айналдыру - асқан шеберлік. Абай тұлғасы Әуезов талантының осы құдіретіне кепіл. Ал, Құнанбай ше?
Осылайша өзі билік жүргізген атыраптағы қазақты бұқтырып, орысты ықтырып, бәрін өз алдында құрдай жорғалатқан Құнанбайдың философиясы да, дипломатиясы да бір басына жетерлік. Құнанбай осындай кесек кейіпкер, қия жартастай мықты тұлға болмаса, онымен күреске түскен Абайдың да ірілігі көрінбеген болар еді. Абай осындай алынбас қамалды алған алып боп шығуы да жазушының ұнамсыз тип жасау тәсіліндегі нұсқалы шеберліктің нәтижесі. Құнанбай жалғыз емес. Оның маңында әр рудың басы, әр ауылдың ақсақал-қарасақалдары - Бөжей, Байдалы, Сүйіндіктер бар. Өз іргесіндегі Майбасар, Ызғүтты, Тәкежан, Жиреншелер бар. Оразбай, Шұбар, Әзімбайлар бар. Дәуірлік белестен алып қарағанда осылар - бір лагердің адамдары. Абайдың қарсыластары, Абай бастаған жаңаның ата дұшпандары. Сонымен қатар осылар өзара да ыри-тыри: бақастар, бәсекелестер, бақталастар. Қарақан бастың қамына келгенде булар бірін-бірі аямайды, біріге бере талап тастап, бөліне бере түтіп жеп жүргендері... Бұл - адам адамға дос емес, қасқыр болған Құнанбай заманының заңы. Майталман суреткер Құнанбай маңындағы бар адам және әр адам арқылы солар өмір сүрген заман кескінін де зергерлікпен бейнелеп көрсеткен. Байлар мен билер тепкісіндегі қазақ қоғамының «алтыбақан алауыздығын» патша отаршыларының қалай пайдаланғанын да ұтымды аңғартады. Бірінің тізгініне бірі жармасып, бірінің шалғайынан бірі тартып, бірінің аяғынан бірі шалып орға жығып, көрге тығып жатқан Құнанбайлар, әрине, өз заманымен бірге тарих сахнасынан кетеді. Бірақ ең қауіпті жері - «құнанбайшылдық» қалып қояды. Бұдан арылу үшін адамдарды ұзақ уақыт шомылдыру, тазалау, қағып-сілку, тіпті кейбір кеселді денеден сыдырып алып тастау керек, Құнанбай тұлғасын жасау арқылы автордың оқырманға берер сабағы осындай.
Жалпы XIX ғасырдың соңғы елу жылындағы қазақ өмірінің көркем шежіресі боп табылатын ұлан-ғайыр эпопеяда барлық қыр-сырымен халық бейнесі жасалды десек, сол халық өкілдерінің ішінен айрықша атап айтарлық бедерлі бейнелер - Дәркембай мен Базаралы. Балағаз бен Абылғазыдан Дәрмен мен Сейітке дейінгі ондаған кейіпкерлер - Дәркембай мен Базаралының әлеум. ортасы, қоғамдық қоршауы. Бұл екеуі жүрген жерлердегі келешек үшін күрестің де сыр-сипаты бөлек, қарсыластардың ара жігі ақ пен қарадай айқын. Осылар арқылы автор романдағы жүздеген типтер мен характерлер ішінен уақыт сынынан өтіп өсетіндерін де, келешегі жоқ өшетіндерін де өмірдің өзіне іріктетіп, сұрыптатып отырады.
Дәркембай - кедей. Малы жоқтың халы жоқ, соры көп, бағы байланған заманда Дәркем- байдың малдылардан, күштілерден көргені - зорлық, қорлық; өмірден алған сыбағасы - жоқшылық, тапшылық. Абай айтқандай, Дәркембайдың өмірге қыран көзіндей ғып көзін ашқан да жоқшылық. Оның көп өмірі Сүйіндік пен Сүгірдің малын бағып, көшіне ілесіп текке өткен. Соны кейін аңғарған Дәркембай өз еңбектерімен жер жыртып, дән сеуіп күн көріп отырған жатақтарға қосылады. Қырық үйлі жатақтың Сүйіндік пен Сүгір сияқты өзімен «атасы туыс емес, тірлігі туыс. Көрген көресі, кешкен соры туыс» деп қосылады. «Күйі бірдің күні бір,- дейді Дәркембай.- Туысым-аталасым емес, өзіммен мұңы бір, бейнеті бір жатақтар; руым, ұраным да осылармен!» Демек, Дәркембайды өзі секілді кедейлермен тағдыр табыстырады. Бұл оның байлармен іргесін біржолата ажыратып, ат құйрығын кескені, өз мүдделестерімен біржола бірігіп, тілекке тілек, білекке білек қосқаны еді. Шаруаға икемді, өресі жеткен жерге дейін ойы да ояу, тілге де біршама жүйрік Дәркембай осыдан былай жатақтарға ақылшы аға, кәдімгідей көшбасшы болады. Өз ортасына айтар ақылы жұрт жадындағы нақылға айналатын Дәркембай: ''«Күштілер нені айтады? Күшсізге еткен зорлығын айтады. Күшсіз нені айтады? Күштіден көрген қорлығын айтады?»'' - деп, әшейін аузымен орақ орып, қол қусырмайды, сол күштіге қарсы бел шеше тіктесіп те қалады. «Орта жасқа келген, зор денелі адамды» оқырман алғаш рет Құнанбайға кезелген шиті мылтықтың шүріппесін басқалы жатқан жерінен көреді. Бұл пиғылдан оны Бөжей қайтарып, Құнанбайды Дәркембайдың оғынан арашалап қалады. Енді бірде, жетегінде Қодардан тігерге қалған тұяқ сияқты жетім Дәрмен, қажылыққа жүргелі жатқан Құнанбайға қалың жұрттың көз алдында іскіндеп кеп, қатал талап қояды. Дәркембай талабының әділдігі сондай, әкесі үшін Абай жерге кіре жаздайды. Ақыр-аяғында, жұтқа ұшыраған жарлы ауылға қамсау болам деп, Тәкежан секілді көкжалдарға қарсы көзсіз ерлікке басады. Бұл арада да Дәркембайға Абай қол үшін беріп, көмекке келеді. Осылардың бәрі Дәркембайдың тіршілікте көрген тұрмыс тепкісі қанша ауыр болған мен, қатыгез тағдыр талқысына қасарып, қайратын өле-өлгенше көкке қайрап өткен ер де, табанды күрес адамы екенін көрсетеді. Дәркембайдың кемшін жері болса, нағыз «батыр тұлғалы, кең иық, зор кеудесі төменшіктеп иілмейтін; әрі байсал, әрі маңғаз, тіпті Құнанбай алдынан өтсе де «тіп-тік бойы қымсынбай, қысылмай кететін» Базаралы толтырып тұрғандай. «Ойшыл сергек көзі, ақсұр жүзі, бетінің қызылына» дейін бір түрлі «балқығандай боп нұрланып туратын... ер жігіттің сырт сымбаты да соншалық өзгеше», ішкі мінез-құлқы, ақыл-парасаты да бөлек «бітімді, жақсы туысты білдіреді».
Ал, Базаралының үстемдермен сілкісуі, қалың бұқараның қанаушыларына қарсы күш сынасуы тіпті оқшау - бұл маңда бұрын-сонды болып көрмеген жаңа үлгідегі жойқын әрекет. Ол жуандардың зорлығын көре-көре, қорлығына төзе-төзе әбден шыдамы таусылған көп кедейден қол құрап, тыюсыз да жиюсыз кеткен Тәкежанның бір үйір жылқысын қуып алып, қырып салады. Бұл кесек қимыл бар атырапты түгел сілкіндіреді. Бай ауылдардың түндіктері желпілдеп, болыс-билердің бойлары қалтырағандай болады. Теңсіздік тепкісіндегі қалың бұқараның күреске көзі ашылып, өзін-өзі, өз күшін тың сипатта, жаңа мағынада тани бастайды. Өзі ғана емес, өзге туралы таным да тереңдей түседі: «Мен,- дейді Базаралы,''- Құнанбай баласы да өзіміздей адам баласы екенін таныттым. Ұрсаң оған да таяқ өтетінін, жұлқысаң оның да жыртылатын жағасы барын таныттым. Тіпті онан әрі батыл, бекем ұра берсең, тікейіп тұра бере алмай, омақаса жығылып, өлуге де бар екенін таныттым»''. Абайдың Дәркембайлар мен Базаралылар арқылы өзінің туған халқымен, оның езілген еңбекші бұқарасымен, дәл осы тілектестігі Һәм жүректестігі - халықтық эпопеяның шырқап шыққан идеялық шыңы.
«Әуезов әйелдері»
Қазақтың сөз өнеріндегі «Әуезов әйелдері» деп атауға болатын айырықша әсем образдар галереясы ұлы эпопеяның жан тебірентер ғажайып жаңа бейнелерімен толықты да молықты. Төрт кітапта үлкенді-кішілі, ірілі-ұсақты жүзге тарта әйел кейіпкерлер бар. Романның буларға арналған беттері оқырманның көзі мен көңілін қатар жаулап, жан-жүрегін қоса баурайды. Бұлар жүрген жерлер кейде шетсіз-шексіз мұхит бойын түгел жайлаған шарапатты жылы ағыс (Гольфстрим) секілді, кейде қиырсыз кең-байтақ құрылықтың ойы-қырын тегіс сәулелендіре шүлен шұғыласына бөлеген күн нұры тәрізді, кейде көк жиекті керіп әкеткен кербез теңіздің көз жеткісіз көк айдынына сән берген аппақ ақ шағалалар сияқты...
Әйел-ана ма, жар-жұбай ма, бұла-бойжеткен бе... Әйтеуір қияпаты бөлек қазақ қызының мінез-құлқын, іс-әрекетін, сыр-сезімін, қимыл-қылығын дәл, терең, нәзік суреттеуге келгенде шіркін шебер алдына жан салмайды. Сонда әр бейненің тастан қашалғандай бе¬дер табатыны сондай, әрқайсысы - бір адам ғана емес, бір топ адамның жиынтық бей¬несі боп оқырманның көз алдында турады да, есінде қалады. Сонда әр кейіпкер - тип; әркімнің қашанғы таныс-бейтанысы боп шығады. Сонда бар ожданы тап-таза иманнан құйылғандай мейірім-шафхатқа толы Зере - әжелердің үлгісі; салқын қанды, сарабдан, сабырлы ақыл иесі Ұлжан - аналардың үлгісі; «сылдырлаған шолпысы әлдеқандай былдырлаған тілмен» бар сыры мен назын Абайға ғана құпия баян ететін «ақ еті атқан таңдай аппақ» ару Тоғжан - алыстан қарайлайтын қол жетпес арман секілді махаббат таңының үлгісі; әні сәніне, сәні әніне астасқан асыл, аяулы Әйгерім - жас жігіттің нақ сүйер сұлу жарының үлгісі...
Ұлы жазушының ұлы туындысы
«Абай жолының» энциклопедиялық сипаты туралы академик Қ. И. Сәтбаев аса әдемі айтты: ''«Қазақ халқының өткенін зерттегісі келетін ғалымның бірде-бірі бұл кітапты жанап өте алмайды: ғалым-филолог одан фольклордың бай материалдарына қанығумен қоса, қазақ әдеби тілі мен сөздігінің қаз басуы мен қалыптасуын көреді; ғалым-этнограф қазір көне заманмен қоса көнерген небір тұрмыстық белгілер мен өмір құбылыстарын біледі. Құс салып, саят құрған, қыз ұзатып, ас беруді, өлік жөнелтуді суреттейтін тараулар, билер айтысы мен билік шешкен қазылық картиналарының әрқайсысы жеке-жеке-ақ ғылыми-этнографиялық толайым еңбектерге парапар; ғалым-экономистер Қазақстанның XIX ғасырдағы халық шаруашылығының құрылысынан дәлме-дәл нақты мәлімет алады, ондағы тап қайшылығының өзіндік ерекшелігімен танысады; ғалым-юристер шариғаттан бастап, билер кесіміне шейінгі даланың заң-жобаларынан бағалы мағлұматтар жинайды»''. Классикалық эпопеяда жан тебірентер көркемдік күшпен жинақталған өмірдің жиынтық шындығы ғылымның әр саласындағы маман адамдар үшін осындай таным-тағылым қайнары болса, қалың оқырман үшін Абайдан Дәрменге дейінгі барлық басты кейіпкерлер ақыл мен сананың, арман мен ойдың сарқылмас кені секілденеді. Демек, шығармаға ауадай керек нәрсе - парасат (интеллект) десек, «Абай жолын» оқыған адам өмірдің өнерге айналған академиясынан өткендей болады. Задында, таланттар тарихы мен тағдырын барлай қарасақ, басты жазушылардың бәрі ғұмыр бойы өзінің бас кітабын жазу мақсатында әрекет еткен және солардың талайы жазып үлгіре алмай кеткен. Туған халқына мәңгілік мура болғандай ғасырлық туынды сыйлау тек қадау-қадау ұлылардың ғана үлесіне тиген. «Абай жолы» - ұлы жазушының ұлы туындысы - бас кітабы, ол өзінің өлшеулі ғана ғұмырында өлшеусіз шығармашылық ерлік жасап, өзінің осынау мәңгілік кітабын жазып үлгіріп кетті. Дананың өз ортасынан әрқашан озық, оқшау тұратын даралығы да осы арада жатыр.
«Абай жолы» эпопеясы дүние жүзі халықтарының 116 тіліне аударылған (1993).
Nakajima Ki-84 Hayate
4-ші нұсқа (жап.四式戦闘機 yon-shiki-sen-tou-ki) немесе «Хаятэ» (жап. 疾風 - боран,дауыл) - Жапон Императорлық армиясының жойқын ұшағы. Американдықтар арасында "Френк" деп аталған бұл жойқын ұшақ Екінші Дүниежүзілік соғысының ең үздік техникаларының қатарына кіреді. 1942 жылы "Nakajima" (Накадзима) фирмасымен құрастырылған. Жобаның бас авторы - Тору Кояма. 1943 жылдан бастап соғыстың соңына дейін, зауттардан 3470 Ki-84 шығарлыған болатын. Бұл ұшақ өзінің мықты қаруының, үлкен жылдамдығының арқасында американдық Р-47 және Р-51 сияқты ұшақтарымен қақтығыста өзін жеңіл сезінетін.
Қорғаныс
Бұл ұшақтың өз серіктестерінең негізгі айырмашылығы - қорғаныс дәрежесінің жоғары болуы. Техникаға жапон инженерлері сирек қолданатын болатпен жабдықталған орындық пен резеңкемен оратылған жанармай багі орнатылған(Бак тесілген кезде, резеңке тесікті бітейтін). Сонымен қатар, ұшақтың алдыңғы кабинасы 65-мм-лік броне-әйнекпен қорғалған.
Қаруы
Ki-84-тің фюзеляжінде 2х12,7-мм Но-103 пулеметі мен қанатының астында 20-мм Но-5 қаруы болған. Қанаттарында 250 кг бомбалар орнатуға мүмкіндік болған.
Қозғалтқышы
Ұшақта 18 цилиндірлік жұлдыз-ұқсас, қуаты 1800а.т. тең Накадзима На-45 (12 үлгі) қозғалтқышы болды. Кейінрек, қозғалтқыш 21 үлгіге ауыстырылды. Сонымен бірге, ұшақта Сумитомо Ре.32 - төртпластты автоматикалық винт болған.
Қорытынды
Соғыс барысында Ki-84 өзін мықты жойқын ұшақ ретінде көрсетті. Соған қарамастан, оған керекті материалдардың жетіспеушілігі ұшақтың сапасын төмендетті. Зауыттардың көп мөлшерде техника жасай алмауы және олардың көбінің жойылуы бұл ұшақтың толық потенциялын қолдануға мұрсат бермеді. Бірақ өзінің көптеген артықшылықтарының арқасында ұшақ соғыстың екінші жартысындағы ең үздік жойқын ұшақ деп мойындалды.
Дереккөздер
Екінші Дүниежүзілік Соғысындағы авиация туралы электронды энциклопедия www.airpages.ru
Санат:Әскери ұшақтар
Базилев (Карайыдел ауданы)
Базилев — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Байкибашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 52 адамды құрады. Пошта индексі — 452382, ОКАТО коды — 80234812003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Криогендік бітім
Криогендік бітім - тонданған таужыныстардағы мұз шлирлерінің ірілігі, пішіні және орналасу ерекшелігі. Криогендік бітімнің: шомбал, қабапы және торлы деп аталатын 3 типі бар.
Дереккөздер
Санат:Геология
Цицеро
(ежелгі Римнің саясаткері, жазушысы Cicero (106. 43 б.э.д. есімінің қ9рметіне қойылған). Оның хатын басуға 1467 жылы бірінші рет қолданылған шрифт. Оның өлшемі 12 пунктқа (~ 4,51 мм) тең.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Соломон
Соломон,ежелгі еврейше Шеломо (т.ж.т белгісіз-б.з.б 928 ж.ш.ө)-Израиль-Иудея патшасы. Патша Давидтің баласы. Елді тайпаға бөлмей территориялық бөлу реформаларын жүргізді. Тұрақты салық жүйесін енгізіп, әкімшілік аппарат құрып, кең көлемде қала құрылыстарын салдыра бастады. Бір орталыққа бағынған дінді орнату мақсатымен даңқты Иерусалим ғибадатханасын салдырды. Соломон тұсында сыртқы сауда жұмысы дамыды. Соломон өлгеннен кейін мемлекет екі патшалыққа бөлінді.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 324 бет
Санат:Тұлғалар
Свэлдэйл (Айова)
Свэлдэйл (Swaledale) — Айова штатының Серро-Гордо округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.7 км². FIPS коды — 19-76620.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 174 адамды құрады.
Зейнеғали Қамитов
Зейнеғали Қамитов (1916-2003), теміржолшы, Социалистік Еңбек Ері (1971). 1927-1934 ж. Жаңа ауыл ұжымшарында (қазіргі Бұқар жырау ауданында) жұмыс істеді, 1935-36 жылдары Омбы темір жолының 7-құрылыс учаскесінің жұмысшысы, 1936-37 ж. 26-жол станцияның жұмысшысы, 1938-1977 жылдары Поезд тіркеуші, құрастырушы, Қарағанды-сұрыптау темір жол станцияның кезекшісі. Поездарды құрастырудың жаңа жедел тәсілдерін енгізу арқылы ерен еңбекке қол жеткізді. Жолдарды жылжымалы түрде бағыттап, диспетчер құрастырған поезды жаңа құрастырылатын поезбен бір мезгілде тарату әдісін енгізудің бастамашысы. 2 рет Ленин орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Мәдениет Санат:Тұлғалар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Кіші Арлан (шоқжұлдыз)
Кіші Арлан(лат. Canіs Mіnor) – экваторлық шағын шоқжұлдыз. Егіздер, Сыңар мүйіз, Гидра және Шаян шоқжұлдыздарының аралығында орналасқан. Бұл шоқжұлдыздағы ең жарық жұлдыз Процион 0,5-көрінерлік жұлдыздық шамада жалтырап көрінеді. Қазақстан жерінде күзде, қыста және Санат:Кіші Арлан (шоқжұлдыз)
Пшеха
Пшеха (Чуба) — Ресейдегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белая өзенінің сол жағалауынан 125 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Белая. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ақдала
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Кішкенекөл
Кішкенекөл (1997 жылға дейін — Қызылту) — Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы ауыл, аудан және Кішкенекөл ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Облыс орталығы - Петропавл қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 340 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 7990 адам (3976 ер адам және 4014 әйел адам) болса, 2009 жылы 6814 адамды (3322 ер адам және 3492 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1928 жылы қаланған. Ауыл шаруашылығы машиналарын жөндеу шеберханасы, май, асфальт зауыттары, элеватор, диірмен, мехколонна, автобаза, т.б. мекемелер жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Уәлиханов ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Борнарево (Перник облысы)
Борнарево (Борнарево) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Радомир қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 53 адамды құрайды.
Ольджате-Мольгора
Ольджате-Мольгора (Olgiate Molgora) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Борнарево (Перник облысы)
Пошта индексі — 2407. Телефон коды — 0777. ЕКАТТЕ коды — 5534.
Ольджате-Мольгора
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Maria, San Zeno.
Борнарево (Перник облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Ольджате-Мольгора
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 1761
NGC 1761 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 11 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1761 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 85-SC18, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Еріткіш денешік
Еріткіш денешік (лизосома); (lysosomae; грек, lysis — еру, ыдырау; soma — дене) — липопротеидті жарғақпен (мембранамен) шектелген, пішіні шар тәрізді майда келген жасуша органелласы. Еріткіш денешіктің құрамында 60-қа жуық гидролазалық ферменттер (протеиназа, нуклеаза, глюкозидаза, фосфатаза және т.б.) болады. Еріткіш денешік — жасуша ішіндегі қоректік заттарды қорытуға тікелей қатысады. Қышқылдық ортада белсенділігі артатын оның ферменттерінің әсерінен жасуша цитоплазмасы құрамындағы протеиндер, липидтер, көмірсулар және басқа да биополимерлер өздерінің қарапайым құрамдарына ыдырап, ас қорыту процесі жүреді. Еріткіш денешік цитоплазмалық тор мен Гольджи кешенінің белсенді қатысуымен түзеледі. Құрылысы мен жасушадағы атқаратын қызметтеріне байланысты еріткіш денешіктің үш түрі ажыратылады:
1) біріншілік еріткіш денешік (біріншілік лизосома) — мөлшері 0,2-0,5 мкм- дей, гидролазалық ферменттер қоры жинақталған көпіршік, ас қорыту процесіне қатыспайды;
2) екіншілік еріткіш денешік (екіншілік лизосома) немесе фаголизосома (гетерофагосома және аутофагосома). Фаголизосома жасушадағы ас қорыту процесіне белсенді қатысады.
3) қалдық денешік (телолизосома).
Телозизосомада құрамындағы заттар тығыздалады,бояғыш заттар (пигмент — липофусцин) көп мөлшерде жинақталып, керісінше, гидролазалық ферменттер мөлшері тым азаяды. Қалдық денешік қорыту процесіне қатыспайды. Телолизосома — қызметін тоқтатқан органелла.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Бозшасор (көл, Павлодар облысы)
Бозшасор – Павлодар облысы Май ауданы Теміртау тауының солтүстік-батысындағы көл.
Гидрографикасы
Аумағы 4,82 км2, теңіз деңгейінен биіктігі 129,1 м, ұзындығы 2,3 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 11,4 км. Негізінен қар және жер асты суларымен толысады. Қараша айында суы қатып, сәуірде мұзы ериді. Суы тұзды, кермек, сілтілігі төмен. Жақын маңайдағы шаруашылықтар пайдаланады.
Өсімдігі
Жағалауы жайпақ, жусан мен сор өсімдіктері өседі.
Санат:Май ауданы көлдері
Чейн
(ағыл. chain — тізбек) — ұзындықтың британдық бірлігі. 1 чейн = 22 ярд = 20, 1168 м.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Техногеожүйе
Техногеожүйе - өзара қарым-қатынаста және байланыста болатын және белгілі біртұтастық, бірлік құрайтын жер қабығы элементтері мен антропогендік элементтердің (құрылыстар, көлік жүйелері, қайта құнарландырылған телімдер және тағы басқа) жиынтығы. Техногеожүйе термині антропогендік ландшафт, мәдени ландшафт, техногендік ландшафт ұғымдарына жақын.
Дереккөздер
Санат:Физика
Кутып-Ягун (Ингу-Ягун тармағы)
Кутып-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ингу-Ягун өзенінің оң жағалауынан 173 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Копылов Геннадий Степанович
Копылов Геннадий Степанович (02.06.1928, Троицк қ-сы., Челябі облысы, РФ), СШ-і, ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. Жан-жақты спортшы. Шаңғыдан, нысана көздеуден, баскетболдан респ-ның ч-ны. Қазақ спорт және туризм академиясында ұзақ жылдар бойы ұстаздық қызмет жасады.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар Санат:КСРО баскетболшылары
Ғұлам Жәлелов
Ғұлам Жәлелов (1891, Панфилов ауданы, Жаркент кенті — 5 мамыр 1995, Алматы қаласы) — ұйғыр актері, Ұйғыр музыкалық комедия театрының (қазіргі Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры) негізін салушылардың бірі, Қазақстанның еңбек сіңірген артисті (1945).
Өмірбаяны
Өнердегі жолын 20 жылдары Жаркент қаласындағы көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысудан бастады. 1934-1972 жылдары Ұйғыр музыкалық комедия театрының актері.
Ойнаған рольдері
Ол негізінен өткір мінезді рөлдерде ойнады. Олардың қатарында Сұлтанбай (Д.Асимов пен ауылы Садыровтың "Анарханында"), Аламатхан (С.Абдулланың "Таһир мен Зүһрасында"), Мазамхан (А.Макпыровтың "Садыр Палуанында"), Хекилдар (И.Саттаров пен В.И.Дьяковтың "Ғарип пен Сәнәмында"), Домұла (Ж.Босақовтың "Иірімінде"), Қазы (Х.И.Хамзаның "Майсараның айласында"), Грициан (Б.А.Александров пен Л.А.Юхвидгің "Малиновкадағы үйлену тойында"), Яичница (Н.В.Гогольдің "Үйленуінде"), Антип (М.Горькийдің "Зыковтарында"), т.б. бар.
Дереккөздер
Санат:1891 жылы туғандар Санат:Панфилов ауданында туғандар Санат:5 мамырда қайтыс болғандар Санат:1995 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан театр актерлері Санат:Қазақстан актерлері Санат:Ұйғыр актерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Санат:Қазақстан ұйғырлары
Владимировци (Разград облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 134 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7440. Телефон коды — 08375. ЕКАТТЕ коды — 11449.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Разград облысының елді мекендері
Үлкен Бөкен өзені
Үлкен Бөкен – Ертіс алабындағы өзен.
Географиялық орны
Абай облысы Көкпекті ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 184 км. Су жиналатын алабы 3450 км².
Бастауы
Қалба жотасындағы Талды тауының оңтүстік беткейінен басталып, Үлгілі ауылы тұсында Бұқтырма бөгеніне құяды.
Гидрологиясы
Басты салалары — Ақтасты, Бөкімбай, Жомба, Кіші Бөкен. Өзен атырабы қыратты (биіктігі 700 — 1000 м), аңғары мен арнасы шатқалды. Жауын-шашын, ішінара ыза суынан толығады. Суы жазда тұщы. Ағысы жыл бойы тартылмайды. Жылдық орташа су ағымы Сүлеймен ауылы тұсында 8,64 м³/с. Суы Ақтоған, Дәулет, т.б. каналдар арқылы егін, шабындық суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Көкпекті ауданы өзендері Санат:Ертіс су алабы
Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі
Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі (Базисный индексно-последовательный метод доступа; basic index sequential access method) — индексті-тізбекті түрде үйымдастырылған мәліметке қатынас құрудың базистік әдісі, яғни индекстер жүйесін пайдаланып қатынас құру. Тізбекті түрде де, кілті бойынша да қатынауға мүмкіндік береді.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Хэмтон Фолс (Нью-Гэмпшир)
Хэмтон Фолс (Hampton Falls) — Нью-Гэмпшир штатының Роккингэм округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2236 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32.4 км² шамасында. FIPS коды — 33-33460.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Технологиялық оптимизм
Дереккөздер
Санат:Физика
Рекарей
Рекарей (Recarei) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Паредеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 686 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,9 км² шамасында. Халық тығыздығы — 314 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.