cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поляктар
Тарихы
Орта ғасырларда Польша Литвамен ортақ мемлекет құрып, ол кезде күшті және гүлденген ел болды. Содан кейін ел түріктермен, орыстармен, немістермен соғыс жүргізді. 16 ғасыр Литва мен Польша Одағының қалыптасу кезеңі болды. Көрші мемлекеттермен үздіксіз қақтығыстар, басқыншылық соғыстар, 40-тан астам рет тұтанған көтерілістер елдің күшін әлсіретті, нәтижесінде ол Австрия, Ресей, Пруссия (1772) арасында бөлініске түсті. Мемлекет тәуелсіздігін тек 1918 жылы алды.
Кәсібі
Поляктардың ежелгі негізгі кәсібі егіншілік пен мал шаруашылығы болды. Олар ешкі, қой, жылқы өсірді, шошқа, құс ұстады. Ауыл тұрғындары ет, сүт өнімдерімен, жүн, қой терісімен қамтамасыз етілді. Егісте зығыр, кендір, қара бидай, бидай, арпа өсірілді. 19 ғасырдан бастап омарта шаруашылығы дамыды. Ауылдық жерлерде қазірдің өзінде көбінің жеке омарталары бар. Поляктардың ата-бабалары ерте заманнан балық аулаумен айналысқан. Балық шаруашылығы әлі де үлкен маңызға ие. Қазіргі Польшада ірі балық аулау кәсіпорындары құрылды, оларда көптеген адамдар жұмыс істейді. Поляктардың ежелгі кәсіптерінің бірі ірі және ұсақ жануарларды аулау болды. Қасқырларды, бизондарды, бұландарды әдетте топ-топ болып аулап, жануарларды шұңқырлар мен тұзақтарға айдады. Ұсақ жануарларға тұзақтар, қақпандар салынды, оларды садақпен атты.
Ауылдарда жүн иіру, тоқымашылықпен айналысқан. Киім жасау үшін кендір, зығыр, жүн қолданылады. Әйелдер шілтер тоқып, кесте тіккен. Ер адамдар ағаш өңдеумен айналысқан. Ағаш тұрғын үй салуға, ыдыс-аяқ, құрал-сайман, тұрмыстық заттар жасау үшін пайдаланылды. Олар саздан құйылған қазандар, пештерде тостағандар күйдіріп, құмыралар жасаған. Қолөнердің бұл түрі күні бүгінге дейін кең тараған.
Поляктардың басым бөлігі қалалық жерлерде орналасқан. Олар түрлі салалық өндірістер мен халыққа қызмет көрсету орындарында жұмыс істейді. Табиғи ерекшеліктері мен тарихи тағдырлары әрбір өңірде өзіндік дәстүрлі шаруашылық пен мәдениеттің қалыптасуына әсерін тигізген.
Баспаналары - жабын-қышпен, шабақтармен, сабанмен жабылған төрт жақты еңісті шатыры бар ағаш бөрене үй. Орта ғасырларда құрылыстарында құм мен саз араласқан тастан жасалған қарапайым іргетастар болған. Кейін үйлер кірпіш, тас, бетон, шлак блоктары, дайын панельдерден салына бастады. Аулада үйден бөлек сарайлар, астық сақтайтын қоймалар, малға қоралар салынды.
Мәдениеті
нобай|оңға|220px|Ұлттық киіміндегі поляк қыздары Халық арасында қолөнердің сан алуан түрлері (тоқымашылық, тігіншілік, құмырашылық, ағаш ою, т.б.), бай ауыз әдебиеті (тұрмыстық өлеңдер, аңыз-әңгімелер, ертегі, т.б.) сақталған.
Поляктардың тағамдары әртүрлі. Күнделікті диета көкөністерден, тамыр дақылдарынан, саңырауқұлақтардан, жидектерден, жаңғақтардан тұрады. Мерекеге ет дайындалды: шошқа, қой, құс еті. Балық аулаумен айналысқан халықтар ас мәзірін жаңа піскен, ысталған, кептірілген балықтармен әртараптандырды. Сиыр мен ешкі сүтінің негізінде ірімшік, сүзбе, қаймақ өнімдері жасалады. Дәстүрлі ұлттық тағамдары печенье (поволятки), пряник (торунь), торт, тәтті нандар және т.б. Сусындардан шай мен кофе жиі кездеседі. Белгілі алкогольдік сусындар: сыра, шарап, глинтвейн, медовуха т.б.
Ауылдық жерлерде поляктардың ұлттық киім кию дәстүрі әлі сақталған. Бұрын маталар жасау үшін шикізат ретінде кендір, жүн, зығыр пайдаланылды. Ұлттық киімдері: әйелдер юбка, көйлек, сыртынан алтын және күміс зермен тоқылған корсаж; ерлер жағалы көйлек, жолақты шалбар, көк кафтан, ал басына конфедератка киеді.
Қазақстандағы поляктар
Саяси жер аударылғандар Қазақстанда XIX ғасырда пайда болды (1926 жылы 1807 поляктың тұратын жері тіркелген). Поляктарды Қазақстанға Украина мен Белоруссиядан жаппай жер аудару 1936 жылы басталып, 1937 жылы жалғасты; жер аудару мен қоныс аударудың кезекті толқыны екінші дүниежүзілік соғыстың басында жүзеге асырылды (осы жылдары 200 мыңға жуық поляк жер аударылды. Қазақстанның поляк диаспорасы санының жалпы динамикасы: Қазақстанда Қазақстан поляктар одағына біріккен 15 облыстық поляктар қоғамы жұмыс істейді. Бұл қоғамдар Қазақстан халқы Ассамблеясы мен үкіметтік мекемелерде поляк халқының мүдделерін білдіреді. Қазақстанда балалар мен ересектерге арналған 22 жексенбілік мектеп жұмыс істейді, онда поляк тілі мен мәдениеті оқытылады. Абылай хан атындағы Қазақ Халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде және Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінде «Поляк тілі мен әдебиеті» мамандығы бар. Қазақстанда «Степовэ квяты» поляк халық ансамблі (Көкшетау қ.), балалар би ансамблі (Алматы қ.) кеңінен танымал. 2020 жылдың басындағы мəліметтер бойынша халықтың шоғырланып қоныстануы Солтүстік Қазақстан облысында – 37,33%, Ақмола облысында – 25,41%, Қарағанды облысында – 11,42% байқалады.
Дереккөздер
Санат:Польша халықтары Санат:Германия этникалық топтары Санат:Канада этникалық топтары Санат:Литва халықтары Санат:АҚШ этникалық топтары Санат:Ресей халықтары Санат:Франция халықтары Санат:Чехия халықтары Санат:Славян халықтары
Б. з. д. 174 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 174 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 174 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Қалабай Төлегенов
Төлегенов Қалабай (1938 жылы туған, Маңғыстау ауданы Қаратөбе жері) – инженер-электрик. Әзірбайжан мұнай және химия институтын бітірген (1960). 1960 – 1965 жылдары «Қазақстанмұнай» бірлестігі «Қаратонмұнай» мұнай-газ өндіру басқармасында электрик, мастер, электр цехының бастығы, бас энергетик, 1965 – 1995 жылдары «Маңғыстаумұнай» бірлестігінде бас энергетик, 1995 – 1998 жылдары «Маңғыстаумұнай» ЖШС-нің директоры болды. «Ерен еңбегі үшін» (1999) медалімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қурайлы (Аягөз алабындағы өзен)
Қурайлы – Аягөз өзені алабындағы өзен.
Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 66 км, су жиналатын алабы 643 км2.
Бастауы
Ақшатау жотасының қиыр оңтүстік-шығысындағы Қарашоқы тауынан басталып, Қурайлы ауылынан 10 км-дей төменде Аягөз өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Ірі саласы: Ақбастау. Арнасы жоғарғы ағысында тар, көбіне тік жарлы, орта ағысының ені 200-300 м, ол сайлы-жыралы жермен ағады. Қар, жаңбыр, жер асты суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы 1,86 м3/с. Жайылмасы - шабындық.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы өзендері Санат:Аягөз су алабы
Рефлекторлық доға
Рефлекторлық доғаны кем дегенде сезімтал, байланыстырғыш (аралық), қозғалтқыш нейроциттер тізбегі құрайды. Рефлекторлық доға қабылдағыш аппараттан (рецептордан), орталыққа тепкіш (афферентті) жолдан, орталықтан (жүйке жүйесіндегі орталықтар нейроциттерден тұрады), орталықтан тепкіш (эфферентті) жолдан, жауап беру мүшесі (эффектор) бөлімдерінен құралады. Қарапайым рефлекторлық доға жұлын арқылы тұйықталады, ал күрделі рефлекторлық доға жұлын және мидың қатысуымен іске асады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Берген (Орталық Франкония)
Берген (Орталық Франкония) (Bergen (Mittelfranken)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вайссенбург-Гунценхаузен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1129 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 77 115. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Рёттенбахер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Қарабұлақ ауылдық округі (Сайрам ауданы)
Қарабұлақ ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 35 301 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданы ауылдық округтері
Қошқарата (көл)
Қошқарата – Үлкен Борсық құмының батысындағы көл.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданы, Көкала қыстағының батыс жағында орналасқан.
Гидрографикасы
Санат:Шалқар ауданы көлдері
Асқар Мұсаұлы Баймұханов
Асқар Мұсаұлы Баймұханов
1964 жылы 29 қыркүйекте Гурьев  қаласында туған.
Саратов экономикалық институтын «Халық шаруашылығын жоспарлау» мамандығы бойынша бітірген.
1999 жылдан - Атырау қаласы әкімінің орынбасары. 2000 жылдан - «ТұранӘлем банкі» АҚ Атырау бөлімшесінің директоры. 2002 жылдан - «Қазақстан Халық банкі» АҚ Атырау облыстық бөлімшесінің директоры. 2009 жылдан «Қазақинсақтандыру» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары.
2010 жылдың шілдесінен бері - «Қазақстан Халық банкінің «Халық-Қазақинсақтандыру» еншілес сақтандыру компаниясы» АҚ басқармасының төрағасы (Алматы қаласы).
Лабастид-ан-Валь
Лабастид-ан-Валь (Labastide-en-Val) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,7 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11179, пошта индексі — 11220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Өндіріс түрлері
Өндіріс түрлері - өндірістің сыныптық санаты, ол технологиялық үдерістердің, өнімді алу тәсілдерінің сипатына қарай анықталады. Айталық, өнеркәсіптің өңдеуші салаларында технологиялық үдерістердің бір-бірінен айтарлықтай өзгешелігі бар екі түрін бөліп алуға болады. Бірінші түріне бастапқы шикізат дайын өнімге айналмастан бүрын бірқатар тізбекті қайта өндеуден (сатылардан, кезендерден) өтеді, олардың эрқайсысының өнімдері кейінгі енім үшін дүмбілзат болады. Олар металлургия, тоқыма, химия, әйнек, кірпіш, т. б. өндірістері. Оларда шығын калькуляциялық баптарға орай, әдетте, сатылар, қайта өндеулер бойынша, өндіріс тұрпаттары (түрлері) бойынша есептеледі. Өзіндік құн тек ақырғы өнім бойынша ғана емес, сонымен бірге меншікті өндірісте пайдаланылатын (одан өрі өндеуге жіберілетін) немесе ішінара сыртқа сатылатын дүмбілзаттар бойынша есептеледі. Екінші өндіріс түрлеріне әуелі жекелеген бөлшектер (тетіктер, тораптар, т. б.) дайындалатын, сонан соң механикалық құрастыру жолымен аяқталған бұйым алынатын өндірістер жатады. Машина жасау, аяқкиім, жиһаз, т. б. өндірістер осындай өндірістер болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Рой Макаай
Рюдольфюс «Рой» Антониюс Макай (9 наурыз 1975 жыл, Вихен, Нидерланд) — нидерланд футболшысы, шабуылшы. Қазір "Фейеноорд" клубында шабуылшыларды жаттықтырады, және 13 жасқа дейінгі балалар командасының бапкері.
Нидерланд ұлттық құрамасында ойнаған. 2008 жылғы жазғы Олимпиадағы құрама капитаны ретінде барды.
Командалық
Депортиво
Фейеноорд
Дереккөздер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Витесс ФК ойыншылары Санат:Тенерифе ФК ойыншылары Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары Санат:Бавария ФК ойыншылары
Айранбай күмбезі
Айранбай күмбезі, Айранбайтам, Бескүмбез — сәулет өнері ескерткіші. Ұлытау облысы, Сарыкеңгір өзенінің жағалауында орналасқан. Айранбай күмбезі шамамен 1870 жылы шикі кірпіштен қаланып, іші-сырты күйдірілген қышпен қапталған. Бескүмбезді мавзолейдің жобасы ерекше, айғыш тәрізді пішініне сәйкес төрт жарты сфералы күмбезбен жабылып, солардың үстіне үлкен күмбез орналасқан. Құрылыс өрнегі аса күрделі емес, айналдыра белдеу тартылған. Күмбездің жалпы аумағы 8,30x9,75 м, биіктігі 6 м. Алдыңғы жағы басқаларынан биік, еңселі. Кіретін есік адам бойынан биік, шығыңқы портикпен әшекейленген. Кірер бет маңдайшасында арабша жазуы бар. Айранбай күмбезі — республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енгізілген.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан кесенелері Санат:Археология
Жұмекен Нәжімеденов көшесі (Астана)
thumb|200px|[[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] Бұрынғы атауы №23-11 желекжолы. Жұмекен Нәжімеденов көшесі жаңа әкімшілік орталықта орналасқан. Ұзындығы - 5524,9 м.
Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов (1935-1983) - көрнекті ақын. Тұңғыш кітабы «Балауса» деген атпен 1961 жылы жарық көрді. «Жоқ, ұмытуға болмайды» поэмалар жинағы үшін 1967 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығын алды. Өлеңдерінің көбі белгілі бір сюжетке құрылған. Нәжімеденовтің «Келін», «Көзсіз батыр», «Қанды сүт», «Соңғы махаббат» поэмалары, «Кішкентай», «Ақ шағыл» романдары бар. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранының авторы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Шаршы
thumb|Шаршы Квадрат(quadratus – төртбұрышты) – 1) барлық қабырғасы бірдей тік төртбұрыш; 2) бірдей екі көбейткіштің көбейтіндісі (аа) немесе санның екінші дәрежесі (а2); 3) типографиялық өлшемнің 48 пунктке (шамамен 18 мм) тең бірлігі (жолдың ұзындығы, терім форматы, шрифтінің өлшемі, т.б.); 4) типографиялық терім материалы аралығының бір түрі (оның ені 48 пунктке, қалыңдығы қаріптің кегліне тең). Аудан S=a*a
Пайдаланған әдебиет
Санат:Төртбұрыштар
Сауда патенті
Сауда патенті белгілі бір нақты өнеркәсіп өнімімен, жекелеген бұйымдармен немесе тауарлармен сауда жасауға құқық беретін және осы бұйымдармен, тауарлармен немесе өніммен сауда жасау жөніндегі ерекше құқықты куәландыратын құжат.
Дереккөздер
Санат:Патенттік құқық
Б. з. д. 175 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 175 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 175 жылы қайтыс болғандар
Дәрігерлік дене шынықтыру кабинеті,
Дәрігерлік денешынықтыру кабинеті, дәрігерлік денешынықтыру желісінің бір буыны. Емханалардың, медициналық-санитарлық бөлімдердің құрамына кіреді, оқу орындарда, стадиондарда, спорттық базада және т.б. ұйымдастырылуы мүмкін. Дәрігерлік денешынықтыру кабинетінің штатында әдетте 1-2 дәрігер болады. Дәрігерлік денешынықтыру кабинетінің міндетіне денешы- нықтыру және спортпен шұғылданушы, кабинетке бекітілген адамдардың денсаулық жағдайын және дене дамуын, жаттығу және  жарыс өтетін орындардың жағдайына санитарлық-гигиеналық бақылау жасау, санитарлық- ағарту жұмыстарын жүргізу, денешынықтыру бойынша әдістемелік жұмыстарға қатынасу, дәрігерлік-спорттық кеңестер беру жатады.
Б. з. д. 175 жыл
Түсініктемелер
*
Дәрігерлік дене шынықтыру кабинеті,
Дереккөздер
Санат:Спорт
Сен-Пардон-де-Конк
Сен-Пардон-де-Конк (Saint-Pardon-de-Conques) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33457, пошта индексі — 33210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 525 адамды құрады. Халық тығыздығы — 78,59 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
IC 4513
IC 4513 — Үшарқар-Таразы шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Мамыртөбе
Мамыртөбе — Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы, Қорағаты ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құлан ауылының солтүстік-шығысында 54 км-дей жерде, Шілік су қоймасының оңтүстігінде орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 186 адам (2009).
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы елді мекендері
Дудақтар отряды
Дудақтар отряды (Otidipormes). Пішіні тауықтарға ұқсас, ірі құстар. Бұлардың мойыны мен саусақтарының ұзындығы орташа. Үш саусақты, қысқа тұмсықты құстар. Жер шарыныӊ шығыс бөлімінің далалы және шөлді жерлерін мекен етеді. Құрғақ ортада тіршілікететін болғандықтан, құймышақ безі болмайды. Еркектерінде жұтқыншарымен жалғасатын тері қалташығы болады, ол дыбысты күшейтіп шығаруға қатысады. Біздің фаунада үш түрі кездеседі. Көбірек тараған түрі дуадақ (Otis tаrdа). Салмағы 16 кг-дай болатын ірі құс. Ашық даланы мекен етеді. Ұяларын бозды, түрлі шөпті далаға, кейде егіндікке де салады. Жазғытұрым қосарланып жүреді. Жұмыртқаларын тек қана ұрғашысы басады. Ұясында 2-6 жұмыртқа болады. Инкубация 30 күнге жетеді. Жұмыртқада шыққан балапандары ширақ келеді. Жұмыртқа салмайтын уақытта топтанып жүреді. Жыл құстарын топтанып жүрген кезінде аулайды. Жыртылмаған тың жерлерде үлкендігі тауықтай безгелдек (Оtіs tetrax) деген дуадақтардың бір түрі мекендейді. Биологиясы жөнінен дуадақтарға жақын, бірақ жыртылған жерде кездеспейді. Закавказьеде, Индияда, Африкада қыстайды. Аз болғандықтан кәсіптік маңызы шамалы.
Дереккөздер
Санат: Омыртқалылар
Улан орамы (Астана)
Улан орамы (Астана) - бұрынғы атауы Пришкольный қысқа көшесі. Ұлан орамы Мереке көшесінен басталып, Аралқұм көшесінде аяқталады. Қарқара орамы мен Нұрлыжол көшесін қиып өтеді. Ұзындығы - 540,1 м.
Улан - «жасөспірім, жеткіншек, өрен» дегенді білдіреді. Қазақстанда «Улан» атты бірнеше елді мекендер бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Ағындыны аумақтық қайта үлестіру
Ағындыны аумақтық қайта үлестіру (Территориальные перераспределения стока) — табиғат жағдайында су ресурстарының кеңістікте және аумақтық үлестірімінің біркелкі болмауына байланысты, елдегі халықты, халық шаруашылығын сапалы сумен қамтамасыз ету мақсатында су ресурстарын гидротехникалық құрылыстар, каналдар арқылы кеңістікте жасанды жолмен қайта үлестіру. Ағындыны аумақтық қайта үлестіру — сумен қаматамасыз ету мәселесін шешудің бір тәсілі. Қазақстандағы өзендік ағындыны аумақтық қайта үлестіру мәселесіне қатысты су шаруашылық кешеніне (СШК) өзен арналарына салынған 340 бөгеттік су тораптары мен бас тоған имараттары, кешендік мақсаттағы жалпы ұзындығы 1000 километрден асатын ірі алапаралық және алап іші су тасымалдау каналдары, ұзындығы 13000 километрден асатын топтық су құбырлар жүйесі кіреді. Ертіс-Қарағанды, Арыс-Түркістан, Үлкен Алматы каналдары ағындыны аумақтық қайта үлестіруге мысал бола алады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Алтай (қала)
Алтай (2018 жылдың 28 желтоқсанына дейін - Зырян) — қаласы Шығыс Қазақстан облысының солтүстік шығысында орналасқан, Алтай ауданының және Алтай қалалық әкімдігі орталығы. Қала халқы 2023 жылдың 1 қаңтарына алғанда 36118 адамды құрады. Қала негізі 1791 жылы салынған, қазіргі бар шекарасы 1941 жылы құрылған. Қала экономикасының негізін құрайтын - өнеркәсіп. Мұндағы пайдалы қазбалар өнеркәсіптің салалық бағытын айқындайды. Базалық саласы – кен өндіру. Қаланы құрып тұрған кәсіпорын «Қазмырыш» ЖШС Зырян кен байыту кешені. Қалада 7 өнеркәсіптік, 5 құрылыс кәсіпорындары, 1611 орта және шағын бизнес субъектілері қызмет етеді. Қала тіршілігін екі мемлекеттік кәсіпорын «Су Арнасы» мен «Жылу орталығы» қамтамасыз етеді.
Қала автобустық жолдар, темір жол арқылы жақын жатқан елді мекендермен және облыс орталығымен қатынасады. Негізгі жүк тасымалдау қызметін жолаушылар тасымалдау саласында – «Дилер Восток», жүк тасымалдау саласында – «Казцинк-Транс» ЖШС, «Колор» ЖШС атқарады. Көліктік қамтамасыз етумен «Эксперимент» ӨК, жеке кәсіпкерлер айналысады. Телефон байланысын «Қазақтелеком» АҚ Зырян аудандық телекоммуникация торабы қамтамасыз етеді. Орта және шағын бизнес кәсіорындары тамақ өнімдерін, тігін өнімдерін дайындаумен, сауда қызметін көрсетумен және т.б. айналысады. Қалада 5 жалпы білім беру мектебі, 2 бастауыш мектеп, 2 мектеп-интернат, 2 балабақша, Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің студенттер мен оқушыларды жалпытехникалық және жоғарғы оқу орындарына дейін дайындайтын орталық, № 10 кәсіптік мектеп, Қ.Нұрғалиев атындағы колледж филиалы, «Гиппократ» медициналық колледжі, Аграрлық техникалық колледж, құрылыс және транспорт колледжі, «Тілдерді оқыту орталығы» КМҚК бар. Қаладағы денсаулық сақтауда 11 мекеме бар. Соның ішінде Шығыс Қазақстан облысының Денсаулық сақтау департаменті» ММ «Орталық аудандық-қалалық аурухана» КМҚК, «Зырян қаласының медициналық орталығы» КМҚК, 3 алғашқы медико-санитарлық көмек орталығы бар. Қала халқы мен қонақтарына мәдени қызметті «Мәдениет орталығы», «Алтай ауданы-Зырян қаласының орталықтандырылған кітапханалық жүйесі» ММ, «Бос уақыт» КМҚК жүзеге асырады, спорт және музыка мектептері бар. Зырян қаласында өкімет және атқарушылық биліктің аудандық органдары бар: мәслихат және Алтай ауданы әкімінің аппараты, облыстық билік органдарының аудандық бөлімдері, қызметтері, аумақтық құрылымдары.
Құрылуы
thumb|right Қала іргесінің қалануы 1791 жылы инженер Герасим Зыряновтың осы өңірден қорғасын кенін ашу тарихымен тығыз байланысты. 1795 жылдан бастап қорғасын кені игеріле бастады. Ұлы Отан соғысы жылдары Зырянов майдан үшін өте қажет қорғасын, мыс, т.б. өнімдерді көптеп жіберді.
Ленин ескерткіші жайлы дау
1962 жылы қалада Владимир Лениннің ескерткіші орналастырылған еді. Қазір бұл — Шығыс Қазақстандағы Лениннің жалғыз ескерткіші. 2018 жылы қала тұрғындары оны жою ұсынысын жасаған еді.
2023 жылдың 16 мамырында Алтай қаласы мәслихатының ескерткішті жөңдеу үшін 1,449 миллион теңге ұйымдастырғаны белгілі болды. Осы үшін мәслихат сынға алынды. Аудандық мәслихат төрайымы Лариса Гречушникова: «Бұл жерде ешқандай саяси астар жоқ. Ескерткіш «Қазмырыш» кәсіпорнының жанында және адам көп жиналатын жерде орналасқан. Ал оны нашар жағдайда қалдыруға болмайды», — деді.
Кәсіпорындар, мәкемелер
Қазіргі Зырянов – республикамыздағы түсті металлургия орталықтарының бірі. Қалада және оған қарасты әкімшілік аумақта “Қазмырыш” акционерлік қоғамының кен байыту комбинаты, “Полиметал кендерін өндіру және байыту” акционерлік қоғамы, Бұқтырма гидроэнергетикалық торабы, “Бұқтырма цемент компаниясы” акционерлік қоғамы, шұжық жасайтын “Зырянов – Ет” серіктестігі, “Зырянов сыра зауыты”, “Зырянов қалалық сүт зауыты”, бояу өндіретін “Колер” серіктестігі, т.б. кәсіпорындар жұмыс істейді. Қалада Шығыс Қазақстан техникалық университетінің филиалы, 14 жалпы білім беретін мектеп, музыкалық және кәсіптік-техникалық мектеп, кеншілердің мәдениет сарайы, кітапханалар (3), стадион, 3 аурухана, 2 емхана, санэпидстанса, 5 фельдшерлік-акушерлік пункт, диагностикалық орталық бар. Тұрғындары облыс орталығы – Өскемен қаласымен темір жол және автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай ауданы елді мекендері Санат:Шығыс Қазақстан облысы қалалары
Вэствуд (Массачусетс)
Вэствуд (Westwood) — Массачусетс штатының Норфолк (Norfolk) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14 618 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-78690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Спорт аяқкиімдері
Қазіргі уақытта спорт аяқкиімнің темендегідей түрлері кебірек таралған: ұлтанында металл тікенектері, ал кейде өкше бөлігінде де бұдырлар болатын және оларсыз түрі болады.Тікенекті туфлилер қысқа, орта және ұзын қашықтыққа жүгіруде пайдаланылады және ол жеңіл аяқкиім болып табылады. Тікенектер тері ұшына бекітіліп және ол ез кезегінде туфлидің табанына тігіледі. Тікенектерді сенімді бекіту және аяқты тікенектің қалпағынан жарақат алып қалмауы үшін олар нәзік металмен немесе фибрагласпен қабатталады. Тікенек туфли резеңке табанымен де немесе жартылай табанымен де шығарылады. Алыс қашықтыққа жүгіруге арнайы туфли каучукті немесе резеңке нәлмен де дайындалады. Секірулер үшін туфлидің былғары нәлге бекітілген, өкше бөлігінде тікенектері болады. Лақтыру үшін (найзадан бөтен), дала жарысы мен марафон жүгірісі үшін, сондай-ақ спорттық жүріс туфлилері табанның үйкелісінің орнықтылығы болуы мақсатында тікенексіз жасалады. thumb|155px| бауы бар, металл блоксыз, еш жапсырмасыз, алды жұмсақ, сірісінің қаттылығы орташа, табаны иілімді өкшесіз етіліп былғарыдан тігіледі. Балуандар үшін бәтеңкенің жоғарғы жағы биігірек болады. Еркін күрес балуандарының негізгі өзгешелігі - пішілген ұлтанның шетін тығыз тартып тұратын айналасының ерекше бекітілуі. ұлтанға былғары бұдырлар бекітілген, өкшесіз, былғары табанды, бас жағы және сірісі орнықты аяқкиім. Жаттығу үшін резеңке бұдырлы қатты, ұлтанды жоғары жағы тоқымадан болатын футбол бәтеңкелерін шығарылады. екі үлгіде шығарылады: тас жолдық және трек үшін, жоғарғы жағы жеңіл және ұлтаны қатты, сірісінің қаттылығы орташа, былғары немесе резеңке нәлмен шығарылады. Педальмен оңтайлы жұмыс жасау үшін ұлтан мен ұлтарақтың арасына тілімше салынады. сызықты бүктегішті пайдалануға мүмкіндік береді. Олар иілгіш болуы керек, ұлтаны-бір қабатты, майысқақ. Бәтеңкенің өзіне су мен қар түспес үшін байламның астында, ең жоғарғы шетіне дейін кең тілше тігілген. Аласа өкшеге резеңкеден нәл қағылған, былғарыға қарағанда оған қараз жабысады. Сыздық пен ұлтан екі қайтара тігіледі. Бүйір табандары, дөңгелектенбей, тура кесілген болады осы арқылы оның шеттері бекіткіштің тұтқасына тығыз ұстауы қамтамасыз өтіледі. үстіңгі беті де, төменгі жағы да қатты құрылымды болады. Былғарыдан жасалған үстіңгі бетінде олар екі қабатты тоқыма қабаттама болады, ол жылуды сақтау мен қар түспес үшін керек. Аяқкиім салынған төсемнің көмегімен жылынады. Бұл бәтеңкелер оған арнайы металл тікенектерді - трикондарды бекітуге және темір тырнақтарды кигізуге есептелген.
Дереккөздер
Санат:Спорттық киімдер
Бальдиссеро-Канавезе
Бальдиссеро-Канавезе (Baldissero Canavese) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 510 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 128 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 10080.
Елді мекеннің қамқоршысы — Мартин Турский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев
Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев (1847, Батыс Қазақстан облысы Орда қаласы — 1920, Батыс Қазақстан облысы Ақбақай елді мекені) — ақын.
Халықтың өсіп-өну коэффициенті
Халықтың ұдайы өсіп-өну коэфициенті — ұрпақтардың өсіп-өну қарқындылығының жалпылама сандық бағасын беретін көрсеткіштер. Әдетте әйелдер үшін және ерлер үшін бөлек-бөлек есептеледі, бірақ практикада ерлердің жасына қарай туылуы туралы деректердің жоқтығы себепті ерлер үшін есептеулер қолданылмайды. Халықтың ұдайы өсіп-өну коэффициентін қолданудың мақсаты — түрлі факторлардың ықпалымен өзгеріп тұратын халықтың өмір жасының құрылымына қарай халықтың өсуі туралы түсінік беру. Халықтың ұдайы өсіп-өну коэффициенті болжалды ұрпақ үшін неғұрлым кең ауқымда дамыған. Есептеу үшін бірнеше күнтізбелік жылдағы статист. ақпараттың болуы жеткілікті. Өміршеңдік индексі, тұрақты халықтың үлгілері мен жалпы туу коэффициентіне негізделетін орнын толтыру көрсеткіштері ең қарапайым Халықтың ұдайы өсіп-өну коэффициенті болып табылады.
Санат: Әлеуметтану Санат: Демография
Дыждино (Кырджали облысы)
Дыждино (Дъждино) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кырджали қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 6642. Телефон коды — 0361. ЕКАТТЕ коды — 24445.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Хурум-Хум-Я
Хурум-Хум-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рыть-Юган өзенінің оң жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Янгытская Рассоха
Янгытская Рассоха — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Янгыта өзенінің сол жағалауынан 95 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 3828
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 28 наурызда Гийом Бигурдан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3828 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36376, MCG 3-30-57, ZWG 97,75.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Болат Әбішұлы Байтанаев
Болат Әбішұлы Байтанаев (20.2.1944, Түркістан облысы Отырар ауданы Шәуілдір ауылы – 20.8. 1998, Шымкент қаласы) – әдебиеттанушы, филология ғылымдарының докторы (1995), профессор (1996).
Дереккөздер
Санат:20 ақпанда туғандар Санат:1944 жылы туғандар Санат:Шәуілдірде туғандар Санат:20 тамызда қайтыс болғандар Санат:1998 жылы қайтыс болғандар Санат:Шымкентте қайтыс болғандар Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессорлары
Сан-Франсишку-да-Серра
Сан-Франсишку-да-Серра (São Francisco da Serra) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сетубал округінің құрамына кіреді. Сантьягу-ду-Касен муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионына қарасты Алентежу-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 890 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51,53 км² шамасында. Халық тығыздығы — 17,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Байшу-Алентежу провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сетубал округінің елді мекендері
Куаранти
Куаранти (Quaranti) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Асти провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 209 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 71 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 14040.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Lorenzo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Оренсе
Оренсе (Ourense) — Испаниядағы қала. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Оренсе провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Оренсе ауданында (комарка) орналасқан.
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 107742 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 85,2 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері Санат:Оренсе қалалары
Сан-Симан (Сан-Паулу)
Сан-Симан (Сан-Паулу) (São Simão (São Paulo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Рибейран-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Рибейран-Прету экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 923 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 617,964 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1895 жылы құрылған.
Лунмич
Лунмич — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уктым өзенінің сол жағалауынан 60 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 59 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Снопа
Снопа — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 166 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Пишляйка
Пишляйка — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Мордовия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Челновая өзенінің оң жағалауынан 17,1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тамбов облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері
Сиқыр
Сиқыр —сиқыршылық, магия. Сиқыр қараңда ең алдымен Мысырға  қатысты айтылады Мұсаның Фираун сиқыршыларымен және Вавилонмен жекпе - жегі әлденеше рет  қайталанады. Вавилонның сиқыршылықпен байланысы туралы түсінік Жерорта теңізі мен Алдыңғы Азия аудандары үшін дәстүрлі ұғым. Ол туралы көне заман авторларында да, Тауратта да (Исаия), Оңтүстік Арабия тұрғындарының тіліндеғі түбірінің айтылу мәні де сиқыршылыққа барып тіреледі. Құран бойынша Сиқыр Пайғамбарлық қарсы тұрады және онымен үйлеспейді. Ол күнәһарлық деп жарияланған. Түптеп келгенде арабтың сиқыршылық практикасы кахим, шаир және мәжнүн деген терминдерімен байланыста дамиды. Мұхаммед (Сиқыра.у) жоғарыда айтылған терминдердің бірде-бірін бойына дарытқан жоқ. Өйткені оның алдына қойған мақсаты жоғарыда аталған терминдерден көп айырмашылығы бар еді. Құрандағы баяндауға қарағанда Аллаһ сиқырды екі періштеден төмендегі Вавилонға, Харут пен Марутқа жіберген. Ал олар мұны адамдарға ұсынуға тиіс болған. Сөйте тұра шынайы білімнің тек Аллаһтан тарайтыны, ал С-дың екінші кезектегі алдамшы нәрсе екені атап көрсетіледі. Сиқыр шайтанға тән, оны адамдарға үйрететін де сол.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам Санат:Сиқыршылық
Қурайлы
Санат:Айрық беттер
Б. з. д. 176 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 176 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 176 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ақылмен және балғамен (кітап)
Ақылмен және балғамен - Мәскеудегі саяси әдебиеттер баспасынан 1975 жылы орыс тілінде жарық көрген кітап. Авторы — жазушы А.И.Брагин. Еңбек шағын 9 тақырыпқа бөлінген. Онда Қаныш Сәтбаевтың өмірі мен шығармашылық жолына кеңінен тоқталған. Жастық шағы, төңкеріс комитеті мен Баянауылдағы халық сотындағы қызметі, омск технология институтындағы студенттік жылдар, ұстазы М.А.Усов, Жезқазған-Ұлытау аймағының кен байлығын іздеу, Ұлы Отан соғысы кезіндегі жанқиярлық еңбегі, Қазақ КСР Ғылым Академиясыны құру, КСРО парламент делегациясы құрамында Англияда болуы кітапта жан-жақты баяндалады. Көпшілік оқырман қауымға арналған. Көлемі 5,81 баспа табақ. Таралымы 100 мың дана.
Дереккөздер
Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
Швиндегг
Швиндегг (Schwindegg) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Мюльдорф (Инн) ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3422 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 20,00 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 83 144. Муниципалитеттің басшысы — Карл Дюрнер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Төменгі сатыдағы аңдар
Эволюциялық тарихы
Төменгі сатыдағы аңдар немесе (Metatherіa). Эволюциялық даму тұрғысынан қарағанда оның төменгі сатыдағы тұрған аңдардың құрылысындағы бір қатарбелгілерді байқауға болады. Төменгі сатыдағы аңдардың плацентасы нашар жетілген, көпшілігінде плацента тіпті болмайды. Соның нәтижесінде ұрықтың құрсақтағы даму мезгілі қысқа болады да, нағыз жетілмеген әлсіз ұрпақ туады. Мысалы, американың опоссумасының буаз болу мерзімі 12 күн болса, ал алып кенгурулар 39 күн ғана көтереді. Ұзындығы 2 м болатын алып кенгурудың туған баласы 3 сантиметрге азар жетеді. Кенгурулардан әлде қайда кіші күзендер баласын 36 күнде, ал күндыздар 105—107 күнде туады.
Биологиялық сипаттамасы
Төменгі сатыдағы көпшілік түрлерінің құрсағында тері қалтасы болады. Оның ішіне жаңа туған балаларын салады, осы қалтаның ішіне балаларын емізетін емшектері де ашылады. Қалта болмайтын (опоссумада) түрлерінің емшегі көкірегінде немесе бүкіл құрсағын бойлай орналасады. Ұрпақтарының пассивті қоректенуіне сәйкес олардың анасының емшегіне бекінуіне өзіндік бейімделу әсер етеді. Емшектің ұшы ауыз қуысына енген соң ісініп, ауыз қуысын толтырады. Осы кезде баласының көмекейі жоғары көтеріліп, ауыз қуысы мен тыныс қуысы (хоан тесігі) бір-бірінен ажырайды. Сондықтан баласының аузына қарай сүт кұйылғанда ол тұншықпайтын болады. Сүттің ауызға құйылуын сүт бездерінің маңайында орналасқан ерекше еттер жиырылып-жазылу арқылы орындайды.
Дереккөздер
Санат:Сүтқоректілер
Жаңаөзен қалалық әкімдігі
Жаңаөзен қалалық әкімдігі – Маңғыстау облысы аумағындағы әкімшілік бірлік.
Географиялық орны
Әкімдікке қарасты аумақ барлық жағынан Қарақия ауданымен қоршалған.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Теңге, Қызылсай ауылдық округтері және Кендірлі, Рахат ауылдық әкімдігінен 4 елді мекен кіреді. Орталығы – Жаңаөзен қаласы.
Тікқия
Тікқия – Іле Алатауының батыс бөлігіндегі асу. Таса-Кемін және Қастек жоталары аралығында.
Жаңаөзен қалалық әкімдігі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 113014 адамды құрады.
Тікқия
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 3230 м. Ілe Алатауының солтүстік беткейіндегі Қарғалы елді мекенінен шыққан соқпақ жол Ұзынқарғалы өзенін бойлай солтүстік беткейдегі Кемін өзенінің бастауына өтеді.
Дереккөздер
Санат:Алматы облысы асулары Санат:Іле Алатауы
Жаңаөзен қалалық әкімдігі
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы қалалық әкімдіктері
Шілдехана
Шілдехана шілделік, шілде күзет – өмірге келген нәрестенің құрметіне жасалатын той. Мал шаруашылығымен айналысқан қазақ халқы адам өмірге келгеннен кейін, жақындарына сүйінші сұрап жаушы жібереді. Сүйінші хабарды жеткізгендер ұл туса – “ат ұстар” немесе “жылқышы”, қыз туса – “көйлек тігер”, “қырық жеті” немесе “сауыншы туды” деп хабарлаған. Одан кейін туған-туыстар, көршілер және алыс-жақын ағайындар Шілдеханаға жиналады да “Сәбидің бауы берік болсын”,-деп тілек айтып, шашу шашып келеді. Шілдехана мәні алғаш нәрестені жын-періден қорғап, “күзету” деген сенімге саяды. Сондықтан оны “Шілде күзет” деп те атайды. Бұл ғұрыптың түпкі мәні бала мен ананы тіл-көзден сақтау, жын-шайтандардан қорғау дегеннен туындаған. “Шіллә” (“чілле”) парсы тілінен аударғанда “қырық” деген мағына береді. Дәстүрлі қазақ қоғамында бала үшін туылғаннан кейін 40 күнге дейінгі уақыт қауіпті кезең болып саналған, оған дейін нәрестеге көп адамды жолатпай, бала мен анасын жақсылап күткен (қ. Қырқынан шығару). Әсіресе, жас нәресте жатқан үйде үш (кейде 40 күнге дейін) күн бойы шам жағылып, “күзетілген”. Кейіннен шілдехана ұлттық ойын-сауық кешіне айналған.
Бала дүниеге келген күні кешке ауыл жастары шілдеханаға жиналады.
Әйел аман-есен босанған күні кешке ауыл жастары шілдеханаға жиналады. Шілдехана кейде үш күнге созылады.
Өнерлі жастар таң атқанша жаңа туған баланы, оның анасын ардақтап ән салып, күй тартады.
Бұған өнерлі жастар шақыртпай келіп, таң атқанша көңіл көтереді.
Қыз-келіншектер мен бозбалалар айтысады.
Қыз-келіншектер мен бозбалалар айтысып жеңгендері тоғызын алады.
Әртүрлі ойындар ұйымдастырылады.
Жастар түнді қуаныш қызықпен өткізеді.
Шілдеханаға тек қана жастар қатысады.
Шілдеханаға ауыл үлкендері қатыспайды. Жаңа туған нәрестені әртүрлі жын-шайтан, перілердің салқынынан қорғап, күзету халық сенімі бойынша тек қана жастардың міндеті.
Ас беріледі.
Мал сойылып, кең дастарқан жайылады. Ет піскеннен соң, ақсақалдар еттің ең маңызды бөлігі – мойын омыртқаны нәрестенің анасына береді. Ол мойынға пышақ тигізбей, мүжіп жеуі керек. Кейін мойын әйелдерге беріліп, сүйекті еттен тазартады. Біткен соң, мойынды “Баланың мойны берік болсын” деген ниетпен биік жерге іліп қояды.
Тыштырма рәсімі жасалады.
Рәсімді бесікте нәрестенің әжесі орындайды. Ол қолына толған құрт, бауырсақ, тәтті, қант, ірімшікті алып, оларды бесіктің түбек байлайтын тесігінен өткізіп, “Тышты ма?” деп сұрайды. Ал басқалар қолын созып, “Тышты, тышты”,-деп айтып, тәтті, бауырсақ алады. Кәдені перзент сүймеген әйелдер сәбилі болсын және “Сәбидің болашағы осындай тәтті және дәулетті болсын” деген ниетпен жасайды.
Дереккөздер
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Нойнфорн
250px|thumb|Картада орналасуы Нойнфорн (Neunforn) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Фрауэнфельд округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 933 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.38 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4601, пошта индексі — 8525.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
IC 115
IC 115 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5395, MCG 3-4-39, ZWG 459.54, near 94 Psc.
Сыртқы сілтемелер
IC 115 Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Мұрат Байсынұлы Байсынов
thumb
Мұрат Байсынұлы Байсынов
1967 жылы 9 мамырда туған.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1990) заңгер мамандығы бойынша; Бүкілресейлік қаржы-экономикалық институтының  қаржы- экономикалық факультетін (1999) экономист мамандығы бойынша бітірген.
1990 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы прокуратурасының тергеушісі. 1990 жылдың қарашасынан - әл-Фараби атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің мемлекет және  құқық теориясы кафедрасыныңассистенті. 1993 жылдан - ҚР Жоғарғы Кеңесі заңнама бөлімінің аға кеңес берушісі. 1994 жылдан - «Олимпия-экспресс-Алматы» БК бас директорының орынбасары. 1995 жылдан - ҚР Халық банкі заң департаментінің  қызметкері, 1998 жылдан - басқарма бастығы, заң департаментінің директоры. 2004 жылдан - ҚР Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу және бақылау агенттігі заң департаментінің директоры. 2007 жылдың тамызынан бері - ҚР  Қаржы нарығын және қаржылық  ұйымдарды реттеу және бақылау агенттігі төрағасының орынбасары.
«Құрмет» орденімен (2009), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен (2005) марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қурайлы (Шалқар алабындағы өзен)
Қурайлы – Торғай алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданында. Ұзындығы 56 км, су жиналатын алабы 421 км2.
Гидрологиясы
Арнасы тар, тік жарлы. Жер асты, қар суларымен толығады. Әрқайсысының ұзындығы 10 км-ден аспайтын 28 саласы бар. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Алабы - жайылым.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы өзендері Санат:Торғай су алабы
Сахабалар
Терминдік мағынасына келсек, С. Мұхаммед с.ғ.с пайғамбарды көрген, аз уақыт болса да оның сұхбатын тыңдап, иман келтірген және дүниеден иманды өткен «сахабаға» жатады.
Сахабалар
thumb|right|220px|Осман сөзінің арабша жазылуы, Стамбұл, Айя София thumb|right|220px|Мұхаммед (оң жақта) және Әли (сол жақта) сөздерінің арабша жазылуы
Асхаб деп Мұхаммед с.ғ.с мен қатар жүрген, бірге жорықтарға қатысқан адамдарды айтады. Асхабтар тұңғыш мұсылман әскерін құрушылар, алғашқы қолбасшылар еді. Бұлардың алғашқылары муhажирлер (Мұхамед с.ғ.с мен бірге Меккеден Мәдинаға қоныс аударғандар) және ансарлар ислам дінін таратуда маңызды рөл атқарды. А-тарға әмірлік, әскери қолбасшылық қызметтегі жоғары лауазымдар берілді. Жай халық айына 300 дирhам алғанда, оларға 3 мыңнан 5 мың дирhамға дейін жалақы төленді. Омар халиф тұсында Асхабтар саны 10 мыңға жетті. Бұлар Мұхаммед с.ғ.с пайғамбардың хадистерін насихаттады. Ислам тарихына өшпес із қалдырған А-тар жайлы кітаптар жазылып (9 ғ.), олардың өмірбаяндары, ізгілікті іс-әрекеттері хатқа түсірілген. А-тардың бірсыпырасы әулие атанып, қабірлері қасиетті орынға айналған.
Мұһажирлер
Пайғамбарымызға Пайғамбарлық келгеннен кейін ең алғаш иман келтіріп, бүкіл қиындықтарға қарамастан Аллаһ пен Расулдың қауіпке толы жолында ешнәрседен тайынбағандар. Ақиқат дінінің дәстүр талаптары бойынша өмір сүре білу үшін Меккенің алынуынан бұрын Меккеден Мединеге туған жер, бала-шаға, шаруа кәсіптерін Аллаһ үшін тастап кешкен әзиз жандар. Олар - Исламның кең таралуы жолында үлкен қызмет атқарыл, өшпес із  қалдырған, Аллаһтың ризашылығына және Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сүйіспеншілігіне ие болған ардақтылар. Мекке азат етілгеннен кейін һижрет ету біржолата тыйылса да, алғашқы муһажирлердің даңқтары, мәртебелері мәңгі сақталып қалды. Муһажирлік дәреже - ең жоғарғы дәрежелердің бірі болды.
Құранда мұһажирлер жайлы
"Сонда, Раббылары олардың дұғаларын қабыл етіп (айтты): "Әлбетте, Мен сендерден бірде-бір амал істеушіні" - ер кісі яки әйел адамның амалын жоймаймын. Өйткені, (сендер) бір-біріңненсің (яғни, ер кісі әйелден, әйел ер кісіден дүниеге келген)". Ендеше, отандарынан ауып, жұрттарынан қуылған, Менің Жолымда жапа шеккен және (Менің Жолымда) соғысып, өлтірілгендердің күналарын өшіремін және оларды астарынан өзендер ағып тұратын бау-бақшаларға кіргіземін. Бұл Аллаһ хұзырынан болған сауап-сый болады. Өйткені ең көркем сауап-сый Аллаһтың хұзырында". Құран Кәрім, Әли Имран сүресі, 195-аят.
Ансар
Ансардың сөздік мағынасы - жәрдем ету. Терминдік мағынасы - Ислам діншіл дәстүрлері бойынша өмір сүріп, оны таратуға Меккеден Мединеге кешкен Пайғамбар мен муһажирлерді ыстық ықылас пен құшақ жайып, құрақ ұшып қарсы алған, оларды өздерінің күйбең тіршіліктерінен де жоғары қойып, барын солармен бөлісіп, колынан келген жәрдемдерін аямай, муһажирлермен бауыр болып, бауырлары үшін қилы-қилы  қиындықтарға төзуге - ризашылыгын білдірген сахабалар. Олар өмірлерінің соңына дейін Ислам жолында қызмет етті. Ансарлардың көмегінің арқасында муһажирлер мұқтаждықты білмеді, бір-біріне жәрдемдесулері мен жанқиярлықтарының дәнекерлігімен Ислам мейлінше құрылып, аз уақыттың ішінде һәм рухани, һәм материалдық жағынан басқа мемлекеттерді басып озды. Ансардың жасаған жақсылықтары Құранда ерекше аталып, олар жайлы: «Міне, нағыз құтылушылар осылар», - делінген. Ансардың дәрежелерін Аллаһтың Елшісі (с.а.у.) былай бағалап, аңғартқан: ''«һижрет болмағанда мен ансардың қатарынан табылар едім. Барлық адамдар бір жолға, ансар да басқа жолға түссе, мен ансардың жолымен жүрер едім. Аллаһым, ансарды, балалары мен олардың ұрпақтарын да қорғай гөр»''.
Муһажирлердің көшуі және ансардың оларға жәрдем етіп, қолдауының нәтижесінде Аллаһ Расулы (с.а.у) Мединеге кешті. Осылайша Медине Ислам көтерілісінің орнығуы мен таралуының орталығына айналды. Ислам шуағын тарату өрт. болған бұл қала «Медине мунаууара» (нұрлы қала) деп аталды.