cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айтмұхамед Абдоллаұлы Лидулин
Ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыты - жалпы және аймақтық геология, тектоника, металлогения, мұнай және газ геологиясы. Айтмұхамед Орталық Қазақстанда алтын, мыс, турмалин кендерін зерттеумен шұғылданды. Мұғалжар кешенді экспедициясын басқарды. Бірнеше кен орындарын (Самар алтын-мыс кені, Құмкөл, Арысқұм, Нұралы мұнай кендері, тағы басқалары) ашты. Айтмұхамедтің тапқан нақты мәліметтері бойынша республиканың тектоникалық картасы жасалды. Орал, Тянь-Шань және Орталық Қазақстанның тектоникалық құрылымдарының байланысы жөніндегі теориялық мәселелер жаңа тұрғыдан шешілді, геологиялық дамуының ерекшеліктері айқындалды.
Жағажай волейболдан Азия чемпионаты
Сыртқы сілтемелер
Санат:Азия чемпионаттары Санат:Волейбол
Айтмұхамед Абдоллаұлы Лидулин
Айтмұхамед Қазақ КСР Мемлекеттік (1978) және КСРО Мемлекеттік сыйлықтарының (1985) лауреаты, Қазан революциясы, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет Қызыл жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, Халықаралық геологиялық конгрестің алтын белгісімен, академик С.И.Вавилов медалімен марапатталған. Сәтбаевты ұстаз тұтқан Айтмұхамед ол туралы «Халықтың ұлы перзенті» («Жетісу», 1989, 12 сәуір), «Аса көрнекті ғалым, ғылым мен өндіріс ұйымдастырушысы» («Қазақстан Ғылым Академиясының хабаршысы». 1999, №2), «Сәтбаев және Геологиялық ғылымдар институты» (Академик Қаныш Сәтбаев. Жинақ. «Ғылым», 1965), тағы басқалары мақалалар жазып, Сәтбаевты «Қазақстан геологиясының атасы» деп атады. «Ұстаз» деген мақаласында: «Соғыстың каһарлы жылдарында КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесіне Қаныш Сәтбаевтың келуі ғылымның жедел дамуына себеп болды.
Дереккөздер
Санат:1924 жылы туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары
Хайерсдорф
Хайерсдорф (Heyersdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Альтенбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 154 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 77 017. Муниципалитеттің басшысы — Хельга Лайтольдт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Дэ Сото (Миссури)
Дэ Сото (De Soto) — Миссури штатының Джефферсон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 9.9 км². FIPS коды — 29-19252.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 6477 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Джефферсон округы (Миссури)
Сүмесін
Сүмесін Аталған сөз мағынасын «сүт, ақ, сүме» деп ұғындырады түсіндірме сөздік. Ал «сүме» сөзіне «сүт өнімі» деген анықтама береді. «Жалғыз сиыр мен екі-үш тұяқтың сүмесіні бір үйлі жанның ауыз шаюына да жетпейтін болған...» (3. Ақышев, Ақбел.). Қазақ тіліндегі «сүмесін» сөзінің «сүт, ақ» мағыналарын беруі — соңғы дәуірдің жемісі. М. Қашқари сөздігінде сума — ашытқы үшін буландыратын бидай немесе арпа. Буландырылған бидай немесе арпадан сөл бөлініп шығатыны өзінен-өзі белгілі. «Сүме» сөзінің «сөл, нәр» мағыналары осы кезге дейін түркі, моңғол, туыгус-маньчжур тобындағы тілдердің кейбіреулерінде сақталған: моңғолша «шим, сімэ»; буряттарда «шэмэ»; маньчжур тілінде «симэ», қалмақша «шим, шүүсін». Якут тілінде де «сүмэсин» тұлғасы «сөл» мағынасында қолданылады. Мұның тұлғасы қазіргі біздің тіліміздегі сүмесінге өте жақын. Аталған деректерді жинақтай айтқанда, қазіргі «сү-сүме» «сүмесін» сөзінің шыққан төркіні — түркі, моңғол, маньчжур тілдері де, ал тұңғыш мағынасы — «сөк, нәр, шырын».
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Ескуссан (Жиронда)
Ескуссан (Escoussans) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,11 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33156, пошта индексі — 33760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 283 адамды құрады. Халық тығыздығы — 55,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Ливерморий
thumb|left|100px|Ливерморий Livermorium (Lv) Ливерморий (лат. Livermorium; Lv) — Менделеевтің Периодтық кестесінің 16 топ, 7 периодтың химиялық элементі. Реттік нөмірі – 116, атомдық массасы – 293. Тұрақсыз радиоактивті элемент. Ең тұрақты изотопты 293Lv.
Ескуссан (Жиронда)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Ливерморий
Ресми атын ливерморий Калифорниядағы Ливермор ұлттық лабораториясының құрметіне аталған. Оның алдында ұзақ уақыт 116-шы элементтің аты унунгексий тұғын ( латынша "бір", "бір", "алты" деген сандардың түбірінен қосылған сөз).
2011 ж. 1 желтоқсанда өткен ИЮПАК комиссиясының отырысынан кейін элементке келісім ьойынша Ливерморий деген аты берілді.. 2012 ж. 30 мамырда осы аты ресми түрде бекітілді.
Алынуы
Ливерморий изотоптары келесі реакцияларының нәтижесінде алынған:
және 294Uuo-дың α-ыдырауының нәтижесінде:
World of Warcraft
116-шы элемент World of Warcraft ойынында бар. .
Сыртқы сілтемелер
Санат:Химиялық элементтер
Страсбур (футбол клубы)
«Страсбур» (Racing Club de Strasbourg Alsace) — Францияның Страсбур қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын 26109 адам сыятын "Стад де ля Мено" стадионында өткізеді.
Клуб 1906 жылы құрылған. Өз тарихында бір рет, 1979 жылы Франция чемпионы атанды.
2011 жылы қыржылай қиындықтарға байланысты футбол клубтарын бақылау дирекциясының талабымен клуб 5-дивизионға түсіп кетті. Клуб араға алты маусым салып бірінші лигаға оралды.
Сілтемелер
Санат:Франция футбол клубтары
Сан-Жуан-де-Деуш (Лиссабон)
Сан-Жуан-де-Деуш (Лиссабон) (São João de Deus) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Лиссабон муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10782 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0,9 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11 953,4 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Иоанн Божий (São João de Deus).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Ижевское (Ақмола облысы)
Ижевское — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл, Ижевск ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Аршалы кентінен солтүстікке қарай 7 км жерде, Вячеслав бөгенінің сол жағасында орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты қаланып, “Ижевский” құс өсіру кеңшарының орталығы болып келді. Ижевскоеде асыл тұқымды құс өсіретін репродуктор орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2175 адам (1045 ер адам және 1130 әйел адам) болса, 2009 жылы 1912 адамды (919 ер адам және 993 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Аршалы ауданы елді мекендері
Жабық жерлерде бағдарлану
Жабық жерлерде бағдарлану — қозғалыс бағытын компас бойынша бағдарлау. Сондыктан да қозғалыс маршрутын зерделеп, тандағанда азимут бойынша қозғалыс үшін мәліметтер міндетті түрде дайындалады. Ормандағы қозғалыс кезінде бағдар ретінде алаңқайларды, орман жолдарын, өзендерді т.б. пайдалануға болады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Рикардо Дарин
Рикардо Дарин (Ricardo Darín) – Аргентина киноактёрі. 1957 жылы 16 қаңтарда Буэнос-Айресте дүниеге келген.10 жасынан бастап сахнаға шығып, 16 жасынан бастап телевизияда белсенді жұмыс атқарады.
1960 жылдың соңына таман киноға түсе бастаған. Фабиан Бьелински, Хуан Хосе Кампанельи, Марсело Пиньейро, Лусии Пуэнсо т.б. кино шеберлерінің фильмдеріне түскен соң, ұлттық әрі халықаралық сыйлықтарға ие болады. 2006 жылы Испанияның азаматтығын алады. Түскен фильмдері: «Lа fiesta de todos» (Серхио Ренан), «La playa del amor» (Адольфо Аристарайн), «La discoteca del amor» (Адольфо Аристарайн), «El faro del sur» (Эдуардо Миньонья), « El desquite» (Хуан Карлос Десансо) т.б.
Мұнайтектер
Мұнайтектер - Табиғи таушайырлардың дербес тектік бұтағы; органикалық заттардың жапсарлы метаморфизм процесіне ұшырауы нәтижесінде қалыптасатын болса керек; жалпы қасиеттері мұнай тізбегіне жататын таушайырларға үқсас, "мұнайтектер" деп аталу себебі де сондықтан.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Вальбек (Мансфельд)
Вальбек (Мансфельд) (Walbeck (Mansfelder Land)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Мансфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 966 адамды құрайды (31 желтоқсан 2004 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,66 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 87 435. Муниципалитеттің басшысы — Петра Верникке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Эллен Хэнкок
Эллен Муни Хэнкок — АҚШ-тың технология менеджері, атап айтқанда IBM және Apple-де жұмыс істеген.
Ерте өмір және білім
Ханкок 1943 жылы Нью-Йорктегі Бронкс қаласында дүниеге келді және Нью-Йорктегі Вестчестер округінде өсті. Ол Нью-Рошель колледжін бітіріп, Фордхэм университетінде математика магистрі дәрежесін алды.
IBM
Ханкок 29 жылын IBM - де өткізді, онда ол желілік жабдықтар мен бағдарламалық жасақтамаға жауапты аға вице-президентке көтерілді. Ол желілік жабдықты 1990-шы жылдардың бірінші жартысында басқарды, сол кезде жылдан-жылға нарық үлесінің екі таңбалы шығындары байқалды. (Бөлім 1999 жылы Cisco-ға сатылды.) Сонымен қатар ол IBM корпоративтік атқарушы комитетінің және IBM Дүниежүзілік басқару кеңесінің мүшесі болды.
Apple
Көп ұзамай Амелио Apple Computer-де бас директор лауазымына орналасуға кетті және 1996 жылдың шілдесінде оны сол жерге қосылуға жалдады. Apple-де Эллен жаңа Copland операциялық жүйесін (ОЖ) құру жобасының ортасында бас технологиялық директор рөлін алды. Ол Copland бас тарту туралы шешім қабылдауға жауапты болды. Оны ауыстыру үшін Ханкок NeXT Inc операциялық жүйесіне Sun MicrosystemsSolaris операциялық жүйесін таңдады.'S NeXTSTEP, NeXT-ті сатып алуға қарсы болды. Мәміле жасалғаннан кейін де, ол кем дегенде Solaris ядросын қолданғысы келді. Осыдан кейін Элленді бірнеше рет көпшілік алдында қорлаған, тіпті  "Бозо"деп атаған Стив Джобс келді. Apple Директорлар кеңесі Амелионы жұмыстан шығарған кезде, Джобс компанияны қайта құрды, бұл сапаны қамтамасыз етуде айтарлықтай аз рөл атқарды, өйткені NeXT-тің бұрынғы басшылары Apple-де көптеген лауазымдарға ие болды. Көп ұзамай Эллен жұмыстан кетті.
Exodus Communications
Apple-ден кейін Эллен 1998 жылы наурызда Exodus Communications-тің бас директоры болды және 2000 жылы Директорлар кеңесінің төрағасы қызметіне жайғасты. Exodus компаниясы қатарынан Nasdaq-19 тоқсан рекордын орнатты, алдыңғы тоқсанмен салыстырғанда кірістің өсуі 40 пайызды құрады. 2000 жылы Компанияның нарықтық капитализациясы 29 миллиард долларға жетті, тіпті оның бұрынғы жұмыс берушісі - Apple Computer компаниясынан асып түсті. Алайда, 2001 жылы компания акциялар күрт төмендеп, доткомдардың құлдырауының бір бөлігі болды. Сөйтіп  Ханкок 2001 жылдың қыркүйегінде бас директор қызметінен кетті. Сол айда компания банкроттық туралы өтініш беріп, содан кейін 2002 жылдың ақпан айында Cable & Wireless активтерін сатып алды. Savvis Communications тиісті активтерді C&W-тен 2004 жылдың қарашасында сатып алды.
Acquicor
Ханкок Acquicor компаниясының Президент|президенті, бас директоры және директорлар кеңесінің хатшысы болды, ол Apple компаниясының бұрынғы бас директоры Джил Амелио және Apple компаниясының негізін қалаушы Стив Вознякпен бірге құрылды. Компания "таза чек"холдинг компаниясы ретінде әрекет етеді. Жақында Acquicor компаниясы Jazz Semiconductor компаниясын сатып алды. Ханкок 2007 жылдың 7 шілдесінде отставкаға кетті.
Мүшелік
Ханкок Aetna, Colgate-Palmolive, Electronic Data Systems, Ripcord Networks, Marist College, Santa Clara University және Тынық мұхиты халықаралық саясат жөніндегі кеңесін қоса алғанда, бірнеше компаниялардың, академиялық және коммерциялық емес ұйымдардың Директорлар кеңестерінің мүшесі болып табылады.
Қарқаралы (өзен)
Қарқаралы – Қарасор алабындағы өзен.
Бастауы
Қарқаралы тауларының шығыс етегіндегі бұлақтардан басталатын Үлкен Қарқаралы және Кіші Қарқаралы өзендерінің қосылуынан бастау алып, Қарасор көліне құяды. Ұзындығы 60 км, су жиналатын алабы 570 км².
Гидрологиясы
Жоғарғы ағысының арнасы тік жарлы, төменгі ағысы жайпақ. Жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Ақжол ауылы тұсында 0,033 м³/с. Суы көктемгі қар және бұлақ суларымен толығады. Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Суы тұщы. Басты салалары: Құрөзек, Түлкілі, Тасбұлақ, Мұқтар. Қарқаралы қаласын, т.б. елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Жазда мал суарылады. Жайылмасында шабындық, өзен бойында тал, шілік тоғайы өседі.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Сергей Юрьевич Родионов
Сергей Юрьевич Родионов (3 қыркүйек 1962, Мәскеу) — КСРО және Ресей футболшысы, шабуылшы. КСРО Ұлттық футбол құрамасын сапында ойнаған. 1982, 86 жылдары әлем чемпионатына қатысқан.
Сілтемелер
Санат:КСРО футболшылары Санат:Ресей футболшылары Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ладлоу (Мэн)
Ладлоу (Ludlow) — Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Құланды
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Констанс Ву
Констанс Ву (1982 жылы 22 наурызда дүниеге келген) - американдық актриса. Ву 2017 жылы Time журналының әлемдегі ең ықпалды 100 адамның тізіміне енді. Ол бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде « Алтын глобус» сыйлығына номинациялар, төрт «Сыншылардың таңдауы» сыйлығы, Экран актерлер гильдиясы сыйлығы және екі TCA марапаты.
Ву ABC телекомедиясындағы Fresh Off the Boat (2015–2020) телекомедиясында Джессика Хуанг рөлін сомдады, бұл оның серпінді рөлі болды және комедия сериясындағы ең жақсы актриса үшін сыншылардың таңдауы бойынша теледидар сыйлығына төрт номинацияны жеңіп алды. Ол одан әрі « Crazy Rich Asians » (2018) романтикалық комедиялық-драмалық фильміндегі Рэйчел Чу рөлі үшін мадақталды, ол үшін комедиядағы немесе мюзиклдегі үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығына және «Үздік өнімділігі үшін Экран актерлер гильдиясы» сыйлығына ұсынылды. Кинофильмдегі актер, т.б.;
Ву 40 жылдан астам уақыт ішінде бұрынғы санатқа ұсынылған бірінші азиялық актриса және азиялық текті төртінші әйел номинациясына айналды. Ол кейіннен « Hustlers » (2019) қылмыстық драмалық фильмінде басты рөлді сомдады.
Отбасы
Констанс Ву Вирджиния штатының Ричмонд қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Тайваньдан қоныс аударған. Оның әкесі Фан-Шен Ву Вирджиния Достастық университетінің биология және генетика профессоры, ал анасы компьютерлік бағдарламашы ..Ву оның әкесі жағынан ата-әжесі өте кедей болғанын, бамбук өсіруші болып жұмыс істейтінін және білім алуға мүмкіндігі болмағанын, сондықтан олар оқуды және жазуды білмейтінін айтты. Ол төрт қыздың үшіншісі.
Ол Анрико округіндегі Дуглас С. Фриман орта мектебін бітіріп, жергілікті театрда өнер көрсете бастады; ол Ли Страсберг театр және кино институтында орта мектепте алты айлық бағдарламаға қатысты. Кейін Ву Нью-Йорк мемлекеттік университетінің Пюрчэйз театр өнері консерваториясын 2005 жылы актерлік өнер бакалавры дәрежесімен бітірді. Колледжден кейін Ву психолингвистиканы оқыды және актерлік мансапты жалғастыру және Лос Анджелеске көшу туралы шешім қабылдамас бұрын Колумбия университетінде дефектология бойынша магистратура бағдарламасын жалғастыруды қарастырды. нобай| 2020 жылы Ву
Санат:Тірі тұлғалар Санат:АҚШ телевидение актрисалары Санат:АҚШ кинематографы актрисалары Санат:1982 жылы туғандар
Чакона
ЧАКОНА (исп. chacona, итал. cіaccona) — ескілікті музыка жанры. Қазіргі уақыттағы
музыкада Ч. өзгеріссіз қайталанып отыратын полифон. вариациялар жасау үшін ғана
қолданылады. Ч. 16 ғ-дың аяғынан бастап Испанияда алғашында халық биі ретінде белгілі
бірте еур. елдерге тарап, 17 ғ-да ол баяу, салтанатты сипаттағы балет биіне айналды.
Қарқыны баяу Ч-ның муз. өлшемі. Комп. Ж.Б. Люлли балеттерінің соңғы қорытынды
нөміріне Ч-ны пайдаланған. 17 — 18 ғ-ларда Ч. өзгеріссіз, тұрақты түрде қайталанып
отыратын аспаптық пьеса ретінде қалыптасты. Осы муз. жанрда көптеген композиторлар
еңбектенді. Әсіресе, комп. И.С. Бах жеке скрипкаға арналған ғ2 партиттерінде Ч-ның
үздік үлгісін жасады. Л. ван Бетховен фортепьяноға арналған көптеген пьесаларын (соның
ішінде 32 вариац. до минорын) Ч. түрінде жазған.
С. Көбеева
Санат: Музыкатану Санат: Жанрлар
Гайана
Гайана (Guyana ) (ресми атауы Кооперативті Гайана Республикасы ), 1966 жылға дейін Британ Гвианасы — Оңтүстік Америкадағы мемлекет. Сонымен қатар, бұл Кариб теңізі қауымдастығының (CARICOM) негізін қалаушы елдердің бірі. Гайана солтүстігінде Атлант мұхитымен, оңтүстігінде және оңтүстік-батысында Бразилиямен, батысында Венесуэламен және шығысында Суринаммен шектеседі. Ауданы 215,000 шаршы шақырым. Халқы 784 мың адам (2020).
Бұл аймақ Амазон өзенінің солтүстігінде және Ориноко өзенінің шығысында орналасқан «сулы аймақ» деп аталатын сулы массивтен тұрады. Гайанадағы негізгі өзендерге Эссексибо, Бербис және Демерара кіреді. Бастапқыда көптеген байырғы топтар мекендеген Гайана голландиялықтармен қоныстанды, ал 18 ғасырдың соңында британдықтардың бақылауына өтті.
Коул Майкл
Майкл Шон Култхард (ағыл. Michael Sean Coulthard, 8 желтоқсан 1968 жылы дүниеге келген) — американдық кәсіби комментатор, қазіргі уақытты World Wrestling Entertainment-да  Raw және Smackdown брендтерінде жұмыс жасады. Бұрындары жаңалық репортері болды, Коул негізінен WWE шоуларының спортты комментаторы болған.
Гайана
Гайана - бұл ағылшын тілі ресми тіл болып табылатын жалғыз Оңтүстік Америкалық ел. Алайда, халықтың көпшілігі ағылшын тілі негізіндегі креол тілінен шыққан Гайанес креол тілін алғашқы тіл ретінде айтады.
Коул Майкл
Журналистік мансабы.
Култхард өзінің журналистік мансабын CBS радиосында жұмыс жасап бастады. Оның ең бірінші рет жарқыраған жұмысы 1988 жылы президенттік кампанияда жұмыс жасауынан бастады.
Гайана
Этимологиясы
«Гайана» атауы Гвианадан шыққан, бұған дейін Гайана (Британдық Гвиана), Суринам (Голландия Гвианасы), Француз Гвианасы, сонымен қатар Колумбия, Венесуэла және Бразилияның бөліктері кірген аймақтың бастапқы атауы. Оксфордтың ағылшынша сөздігіне сәйкес, «Гайана» үнді тілінен шыққан және «сулы аймақ» деген мағынаны білдіреді.
Тарихы
Гайанада тоғыз байырғы тайпалар тұрады: Вай Вай, Макуши, Патамона, Локоно, Калина, Вапишана, Пимон, Акавайо және Варао. Тарихи тұрғыдан Локоно және Калина тайпалары Гайанаға үстемдік етті. Голландиялықтар колониялар құрған алғашқы еуропалықтар болды: Олар Эссесибо (1616), Бербице (1627) және Демерара (1752) колонияларын құрды. Британдықтар 1796 жылы бақылауды алғаннан кейін, голландиялықтар 1814 жылы бұл аймақты ресми түрде таратты. 1831 жылы үш бөлек отардан Британдық Гвиана деп аталатын жалғыз британдық отар ел пайда болды. 1824 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, Венесуэла Эссексибо өзенінің батысындағы аумақты басып алды. Симон Боливар Британдық үкіметке венесуэлалықтардың қоныс тепкен жеріне қоныс аударушыларға қарсы ескерту жазды, өйткені испан мұрагерлері XVI ғасырдан басталған территорияны өздеріне тиесілі деп мәлімдеді. 1899 жылы халықаралық сот жердің Ұлыбританияға тиесілі екендігі туралы шешім шығарды.
Коул Майкл
Рестлингте
thumb|Коул 2011 жылы Слэмми марапатымен
Гайана
Тарихы
Гайана Ұлыбританиядан тәуелсіздікке 1966 жылы 26 мамырда қол жеткізді және Достастық құрамының мүшесі болып қала отырып, 1970 жылдың 23 ақпанында республика болды. 1974 жылы Гайана үкіметі пастор Джим Джонс басқаратын «Халықтар ғибадатханасы» деп аталатын жаңа діни ағымдағы американдық діни қозғалысқа 3800 акр жерді жалға берді. 1978 жылы Гайана әлем назарына 909 адам құтыдағы Flavour Aid сусынын ішу арқылы Джонстаундағы жаппай кісі өлу кезінде ілікті. Бір күн бұрын АҚШ конгрессмені Лео Райан тергеу аясында сол елді мекенде болды. Ол Порт-Каитума аэродромында кетуге дайындалып жатқанда, бір топ «Халықтар ғибадатханасы»  мүшелері қонаққа келген делегацияға оқ жаудырып, Лео Райан мен тағы төрт адамды өлтірді. 2008 жылдың мамыр айында Президент Бхаррат Ягдео Оңтүстік Америка ұлттары Одағының УНАСУР Құрылтайшыларының шартына қол қойды. Гайана Үкіметі бұл келісімді 2010 жылы ресми түрде бекітті.
Коул Майкл
Дереккөздер
Санат:8 желтоқсанда туғандар Санат:1968 жылы туғандар
Гайана
Географиясы
Гайана 1 ° және 9 ° ендіктерінің және 56 ° және 62 ° бойлықтарының арасында орналасқан және әлемдегі халқы аз елдердің бірі. Елді бес табиғи аймаққа бөлуге болады; халықтың көп бөлігі тұратын Атлант жағалауының бойындағы құнарлы Батпақты жазықтан (жағалаудың төменгі жазықтығы); Гайана минералды шөгінділерінің басым бөлігін қамтитын ақ құмды белдеуден (құмды-сазды аймақ); елдің оңтүстік бөлігіндегі қалың тропикалық ормандардан (орманды таулы аймақ); оңтүстік-батыстағы саваннаның құрғақ аймақтардан; және ең кіші ішкі ойпат (ішкі саванна), негізінен Бразилиямен шекараға дейін біртіндеп көтерілетін таудан тұрады.
Гайанадағы ең биік таулар - Бразилия-Гайана-Венесуэла шекарасындағы Аянганна тауы (2,042 м.), Монте Кабурай (1465 м.) және Рорайма тауы (2,772 м. Гайанадағы ең биік тау). Сонымен қатар көптеген жанартау беткейлері мен сарқырамалар бар, соның ішінде әлемдегі ең үлкен сарқырама деп саналатын Каитеур сарқырамасы. [16] Рупунуни өзенінің солтүстігінде Рупунуни саваннасы, оңтүстігінде Кануку таулары орналасқан. Гайананың ең ұзын өзендері – бұл Эссекибо (1010км), Корентайн өзені (724км), Бербице (595 км) және Демерара өзені (346 км). Корентайн өзені Суринаммен шектеседі. Эссекибо өзенінің сағасында бірнеше үлкен аралдар бар, солтүстік-батыс жағалауында ені 145 км болатын Шелл Бич жағажайы бар, бұл арал сонымен бірге Теңіз тасбақалары (негізінен тері былғары) және басқа да жануарлар көбеюінің негізгі орны болып табылады.
Жергілікті климат тропикалық, әдетте, ыстық және ылғалды, дегенмен солтүстік - шығыс желдері әсер етеді. Жаңбырлы кезеңдері екіге бөлінеді, біріншісі мамырдан тамыз айының ортасына дейін, екіншісі қараша айынан қаңтар айының ортасына дейін.
Гайанада Оңтүстік Америкадағы адам аяғы баспаған үлкен тропикалық ормандардың бірі бар, оның кейбір бөліктері адамдар үшін әлі де қол жетімсіз. Гайананың бай тарихын зерттеушілер Уолтер Роли және Чарльз Уотертон, кейінірек натуралистер Дэвид Аттенборо және Джеральд Деррелл сипаттаған.
2008 жылы Би-Би-Си жабайы табиғаттың алуан түрлілігі, оның ішінде ашылмаған түрлер мен сирек кездесетін түрлер жайында үш бөлімнен тұратын бағдарламадан хабар таратты.
2012 жылы Гайана тропикалық ормандарды қорғау үшін Норвегиядан 45 миллион доллар алды. Бұл табиғи ортаны қорғау және қолдау үшін жалпы сомасы 250 миллион АҚШ доллары болатын елдер арасындағы 2009 жылғы келісімнен туындаған еді.
Аймақтар
Гайана 10 аймаққа бөлінеді:
Шекара дауы
Гайана Коринте өзенінің сол жағалауынан шығысқа қарай орналасқан Суринаммен, Суринамның оңтүстік-батысындағы Жаңа өзенмен және Эссексибо өзенінің батыс жағында орналасқан Венесуэламен, бір кездері Голландиялық Эссекибо колониясымен бөлісетін шекарада даулар бар. Суринаммен болған шекара дауы Біріккен Ұлттар Ұйымының теңіз құқығы туралы конвенциясымен төрелік етіліп, шешім 2007 жылдың 21 қыркүйегінде жарияланды. Екі елдің солтүстігінде орналасқан Кариб теңізі туралы ереже екі тараптың да келісімшарттық міндеттемелерді бұзғанын анықтады және екі тарапқа да өтемақы беруден бас тартты.
Британдықтар 1840 жылы Британ Гвианасын зерттегенде, олар колония құрамына бүкіл Куйуни өзенінің бассейнін қосқан. Венесуэла Эссекибо өзенінен батысқа қарай барлық жерлерді талап еткендіктен, мұнымен келіспеді. 1898 жылы Венесуэланың өтініші бойынша халықаралық төрелік сот шақырылып, 1899 жылы сот даулы аумақтың шамамен 94% -ын Британ Гвианасына береді деген шешім шығарды. Төрелік аяқталды, Венесуэла де, Біріккен Корольдікте де мәселелер реттеліп, халықаралық құқықтар қабылданды. Венесуэла 60-шы жылдардағы қырғи қабақ соғыс кезінде және Гайана тәуелсіздік алған кезде қайтадан сотқа жүгінді. Бұл мәселе қазір Гайана, Ұлыбритания және Венесуэла үкіметтері қол қойған 1966 жылғы Женева келісімімен реттелген, ал Венесуэла болса Гуаяна Эскибаны қайтаруын талап етуде. Венесуэла бұл аймақты "Zona en Reclamación" (мелиоративтік аймақ) деп атайды және ұлттық территориясының карталарында, әдетте, оны нүктелі сызықтармен қосу арқылы қамтиды.
Қоршаған орта және биоәртүрлілік
Гайананың тіршілік ету ортасы төмендегіше сипатталады: жағалау, теңіз жағалауы, сағалық, шөл, өзен, көл, батпақты, саванна, қоңыр-құмды, таулы, бұлтты, ылғалды ойпаттар және құрғақ мәңгі жасыл бұталы ормандар 14 аймақ Биологиялық қызығушылық тудыратын ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесінің нүктелері ретінде анықталды. Гайана аумағының 80% -дан астамы ормандармен жабылған, бұл орманның құрамында құрғақ, мәңгі жасыл және маусымдық ормандар, әлемдегі ең сирек кездесетін орхидеялар кездеседі. Бұл ормандарда мыңнан астам ағаш түрлері бар. Гайананың тропикалық климаты, ерекше геологиясы бар және салыстырмалы түрде таза экожүйелері эндемизмнің жоғары деңгейі бар табиғи мекендейтін жерлері бар кең аудандарды қолдайды. Гайанада өсімдіктердің сегіз мыңға жуық түрі кездеседі, олардың жартысы басқа еш жерде кездеспейді. Гайана әлемдегі биоалуантүрліліктің ең жоғары деңгейінің біріне ие. Омыртқалылардың 1168 түрі және құстардың 814 түрімен, ол әлемдегі кез келген ірі аймақта сүтқоректілер фаунасының ең бай қауымдастықтарының бірі болып мақтана алады. Гвиана аймағы биологиялық жағынан өте бай. Оңтүстік Американың басқа аудандарынан айырмашылығы, табиғи тіршілік ету ортасының 70%- дан астамы таза аймақ болып қала береді.
Құрлықта ірі сүтқоректілерден ягуарлар, тапирлар, алып құмырсқажегіш және сақ маймылдары кең таралған. Аймақта құстардың 400-ден астам түрі бар, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің фаунасы да бай. Ормандарында көптеген жәндіктер және басқа да омыртқасыздар мекендейді, олардың көпшілігі әлі күнге дейін ашылмаған белгісіз күйінде.
Дүниежүзілік мұра нысандары
Гайана Дүниежүзілік мұра нысанына сұранысын жалғастыруда. Біршама үзілістен кейін тарихи Джорджтаунға арналған құжаттама бойынша жұмыс жалғасуда. 2004 жылғы желтоқсан айында тарихи Джорджтаунды тағайындау туралы сұранысының тізімі ЮНЕСКО-ға ұсынылды. 2005 жылдың сәуірінде табиғатты қорғау бойынша Голландияның екі сарапшысы екі апта бойы Джорджтаунда болып, таңдалған аймақтағы тарихи ғимараттарға зерттеу жүргізді.
Сонымен бірге, Кайетур ұлттық паркі тым кіші болып саналғандықтан, Кайетур ұлттық паркі, Иводкрама орманы және Кануку таулары кіретін аймақ үшін ұсыныс берілді. Ивокрама тропикалық орманы, биологиялық әртүрлілікке бай аймақ, Кануку тауларының аумағында төрт жүзден астам құстар мен басқа да жануарлар мекен етеді.
Экономикасы
Гайанадағы негізгі экономикалық қызмет ауыл шаруашылығы болып табылады (күріш және қант өндірісі). Сонымен қатар боксит пен алтын өндіру, ағаш, асшаяндарды аулау және пайдалы қазбалары бар. Барлық экспорттық түсімнің 28%-н негізінен GuySuCo компаниясына тиесілі қант өнеркәсібі береді, онда басқа салаға қарағанда көптеген адамдардар жұмыспен қамтылған. Көптеген өндірістік салаларда ірі шетелдік инвестициялар бар. Мысалы, американдық Reynolds Metals және британдық-австралиялық Rio Tinto компаниялары Гайана тау- кен саласын белсенді инвестициялауда; Корей-Малайзия Barum компаниясы ағаш дайындау саласында үлкен үлеске ие. 2015 жылдан бастап шетелдік компаниялар мұнай барлау жұмыстарында маңызды ашылымдар жасады.
Елдің негізгі проблемаларына білікті жұмыс күшінің жетіспеушілігі, инфрақұрылымның тапшылығы және сыртқы қарыздар жатады. Боксит және қант өндірісіндегі қиыншылықтармен қатар негізгі шикізаттар мен ауылшаруашылық өнімдерінің төмен бағалары үкіметтің әлсіз қаржылық жағдайының нашарлауына қауіп төндірді және болашаққа деген үміттерді бұлдыратты. Алайда 1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығы және тау-кен өндіру секторларын кеңейту, бизнес бастамалар үшін неғұрлым қолайлы жағдай жасау, нақты валюта бағамы және халықаралық ұйымдардың тұрақты қолдауы арқасында қалыпты экономикалық өсуі Гайана экономикасын біршама қалпына келтірді. 2008 жылы әлемдік экономикалық дағдарыс жағдайында экономиканың өсуі 3%- ға өсті, 2011 жылы 5,4%- ға және 2012 жылы 3,7%- ға өсті.
Балата (табиғи латекс) өндірісі бір кездері Гайанда ірі бизнес болды. Балатты крикет ойыны үшін шарлар жасауға, тістің қуыстарын уақытша толтыруға, мүсіндер жасауға және басқа да сәндік заттарды жасауға пайдаланылды.
Жеке сектордың ірі ұйымдары жеке сектор комиссиясын (PSC) және Джорджтаун сауда-өнеркәсіп палатасын (GCCI) қамтиды. Үкімет 2007 жылдың басында салық кодексін қайта қарады. Қосылған құн салығы (ҚҚС) алты түрлі салықты алмастырды. ҚҚС енгізілгенге дейін сату салығынан жалтару оңай болды және көптеген кәсіпорындар салық кодексін бұзды. Көптеген кәсіпорындар мұны қосымша қағазбастылық деп бағалап ҚҚС-ты енгізуге қарсы шықты; алайда, үкімет ҚҚС- қа қатысты ұстанымын өзгерткен жоқ. Бірыңғай салық ставкасымен бірнеше салықтарды ауыстыра отырып, үкіметтік аудиторларға шығындарды табу оңай болады. Бұл бұрынғы РРР/С үкіметінде кең таралған болатын, ол тауар құнының 50% -на ҚҚС-қа тең болуына рұқсат берген.
Президент Бхаррат Ягдео қарыздан босатуға басымдықпен жеңілдету жасады. Ол Халықаралық валюта қорын (ХВҚ), Дүниежүзілік банкті және Америка Даму Банкін (ИДБ) 800 миллион доллар қарызын және индустриалды елдер алдындағы миллиондаған басқа қарызын алып тастауға көндірді. ИДБ Президенті Морено Ягдеоға мықты көшбасшы екенін айтып және келіссөз жүргізу шеберлігі үшін жоғары баға берді
Америка мемлекеттерінің ұйымы (OAS)
Гайана бұл жүйеге 1991 жылы кірді.
Американың байырғы халықтары көшбасшыларының саммиттері (ILSA)
Гайанада халықтардың байырғы топтары мен елдің географиялық жағдайын ескере отырып, Америка мемлекеттерінің ұйымының (OAS) Гайанаға қосқан үлесі айтарлықтай болуы мүмкін. OAS-тің байырғы халықтарға қатысты позициясы жылдар бойы дамып келеді, олар Американың байырғы халықтары көшбасшыларының саммиттерін (ILSA) ұйымдастыруға қолдау көрсетіп келеді.
(КАРИКОМ) Қосарланған салық салудан босату туралы 1994 жылғы шарт
1994 жылғы 19 тамызда CARICOM жиналысында Тринидад және Тобаго мен Гайана өкілдері қосарланған салық салудан босату туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім салықтарды, тұрғылықты жерді, салық юрисдикциясын, капиталдың өсуін, бизнестен түсетін пайданы, пайыздарды, дивидендтерді, роялтиді және басқа да салаларды қамтыды.
(FATCA) Шетелдік шоттарға салық салу туралы Заң
2014 жылдың 30 маусымында Гайана шетелдік шоттарға салық салу туралы Заңға (FATCA) байланысты Америка Құрама Штаттарымен келісімге қол қойды. Бұл келісімде 1992 жылғы 22 шілдеде Джорджтаунда қол қойылған салық туралы ақпараттармен алмасу туралы келісімге сілтеме бар.
Демографиясы
Гайананың тұрғындарының басым көпшілігі (шамамен 90%) 16-дан 64 шақырымға дейін созылып жатқан жағалау бойында өмір сүреді.
Гайана халқы қазіргі уақытта нәсілдік және этникалық белгілері бойынша біркелкі емес, этникалық топтар Үндістаннан, Африкадан, Еуропа мен Қытайдан, сондай-ақ байырғы халықтардан тұрады. Этникалық шығу тегіне қарамастан, бұл топтардың екі ортақ тілі бар: ағылшын және креол. Ең үлкен этникалық топ – индогайаналықтар (сондай-ақ үндістер ретінде белгілі ), халықтың 43,5% - ын құрайтын Үндістаннан келген жалдамалы жұмысшылардың ұрпақтары. Олардан кейін Африкадан келген құлдардың ұрпақтары, олар 30,2% құрайды. Аралас некесі бар Гайаналықтар 16,7% - ды құрайды, ал тұрғылықты халықтар (жергілікті тұрғындар үндістер деп аталады ) 9,1% - ды құрайды. Жергілікті топтарға аравак, вай-вай, карибтер, акавайо, арекуна, патамона, вапиксана, макуши және варао кіреді.[36] Екі ірі топ Үнді-Гайаналықтар және Афро-Гайаналықтар біраз нәсілдік шиеленісті бастан кешірді.
2002 жылғы санақ кезінде екі негізгі топтың халықтарының үлесі төмендегені байқалды. Индогайяналықтар 1980 жылғы санақта жалпы халық санының 51,9%- ын құрады, бірақ 1991 жылға қарай бұл көрсеткіш 48,6%- ға дейін, содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 43,5%- ға дейін төмендеді. Афро-Гайаналықтар саны бірінші кезеңде (1980 және 1991 жылдар) 30,8%- дан 32,3%- ға дейін артты, содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 30,2%- ға дейін азайды. Халықтың жалпы санының аздаған өсуі кезінде екі ірі топтың үлесінің төмендеуі жергілікті үндіс топтарының үлесінің салыстырмалы ұлғаюына алып келді. 1991-2002 жылдар аралығында үндістердің саны 22 097 адамға өсті.
Португалдықтар саны (1891 жылы 4,3% ) ондаған жылдар бойына төмендеп келеді.
Тілдері
Ағылшын тілі Гайананың ресми тілі болып табылады және білім беру, үкімет, бұқаралық ақпарат құралдары мен қызметтер үшін пайдаланылады. Халықтың басым көпшілігі ағылшын тіліне негізделген Гайана-креол, креол тілдерін ана тілі ретінде айтады. Сонымен қатар, халықтың аздаған бөлігі Кариб бассейні үндістерінің мәдени және діни себептерге байланысты сақталған ( акавайо, вай-вай және макуши) тілдерінде сөйлейді.
Діні
2002 жылғы жалпы ұлттық халық санағының деректері бойынша халықтың 57,4%- ы христиандар, 28,4%- ы үндістер, 7,2%- ы мұсылмандар, 1,9%- ы басқа діндерді ұстанған, ал халықтың 2,3%- ы дінді ұстанбайтындар болған.
Христиандардың ішінде протестанттар (34,8%), басқа христиандар (20,8%), бірақ сонымен қатар католиктер де бар (7,1%). Вайшнавизм үндістер арасында негізгі дәстүр болып табылады. Мұсылман арасында сунниттер, сондай-ақ шииттер мен ахмадиялықтар басым. Басқа діндердің ішінде ең танымалдары - Растафари қозғалысы, буддизм және бахаи діні.
Үкімет және саясат
Гайана саясатында президент өкілеттілігі демократиялық республика аясында өтеді, онда Гайана Президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы, сонымен қатар көп партиялы жүйе болып табылады. Атқарушы билікті президент және Үкімет жүзеге асырады. Заң шығарушы билік Президентке де, Гайана ұлттық жиналысына да тиесілі. Тарихи саясат елдегі шиеленістің көзі болып табылады және сайлау кезінде жиі толқулар жиі орын алды. 1970-ші және 1980-ші жылдары саяси кезеңдерде Халықтық ұлттық конгресс үстем болды.
1992 жылы АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картердің жетекшілігімен алғашқы «еркін және әділ» сайлау өткізілді және Халықтың Прогрессивті партиясы елді 2015 жылға дейін басқарды. Екі партия да негізінен этникалық топтар бойынша ұйымдастырылған, нәтижесінде ресурстарды бөлуге байланысты мәселелерде жиі қақтығыстар болады. 2011 жылғы 28 қарашада өткен жалпы сайлауда Халықтың Прогрессивті партиясы (ПНП) көпшіліктен қолдау тауып, ал олардың Президенттігіне кандидат Дональд Рамотар Президент болып сайланды.
2015 жылғы 11 мамырда мерзімінен бұрын жалпыға бірдей сайлау өткізілді. Онда "Ұлттық бірлік пен өзгерістер жолындағы серіктестік» коалициясы (APNU-AFC) Ұлттық Ассамблеядағы 65 орынның 33-іне ие болды. 2015 жылғы 16 мамырда отставкадағы Армия генералы Дэвид А.Гранжер Гайананың сегізінші президенті болып сайланды.
Транспорт
Жалпы ұзындығы 187 шақырым темір жол бар, олардың барлығы пайдалы қазбаларды тасымалдауға арналған. Тас жолдарының ұзындығы 7 969 шақырым, оның 591 шақырымы асфальтталған. Кеме қатынасы су жолдары Бербице, Демерара және Эссекибо өзендерін қоса алғанда 1077 километрге созылып жатыр. Джорджтаун, Порт-Кайтум және Жаңа Амстердам қалаларында порттары бар. Екі халықаралық әуежай бар. (Чедди Джаган, Тимери және Юджина Ф. Коррейры халықаралық әуежайы) 90-ға жуық ұшу-қону жолағы бар, оның тоғызында асфальтталған жолақтар.
Электр энергиясы
Гайанадағы Электр энергетикасы секторында Power and Light (GPL), мемлекеттік біріктірілген коммуналдық компаниясы Гайана электр секторында басымдыққа ие. Елде гидроэнергетика қуатын өндірудің үлкен мүмкіндігі бар екеніне қарамастан, оның белгіленген 226 МВт қуатының көп бөлігі тиімсіз басқарылатын дизель генераторларына сәйкес келеді. Ішкі аймақтарда энергияға қол жетімділікті жақсарту бойынша бірнеше бастамалар бар. Гайана жаңартылатын энергетикалық ресурстарға ие және энергия тасығыштарға көшкен кезде үлкен пайда көруі мүмкін.
Денсаулық
Гайанада өмір сүру ұзақтығы 2012 жылы ерлер мен әйелдер үшін 67 жасты құрайды.. 2014 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының есебінде (2012 жылғы статистика бойынша) ел әлемде суицидтің ең жоғары деңгейіне ие, 100000 тұрғынға шаққанда 44,2 өлім-жітім көрсеткіші бар. ДДСҰ-ның 2011 жылғы бағалауы бойынша, АИВ/ЖИТС-тың таралуы жасөспірімдер / ересектер арасында (15–49 жас) 1,2% құрайды.
Білім
Гайананың сауаттылық деңгейі 88,5% құрайды, бұл Оңтүстік Америкадағы ең төменгі көрсеткіш.
Білім беру жүйесі ғылым мен техника, техникалық және кәсіптік пәндер, бизнесті басқару немесе компьютерлік ғылымдар саласында мамандар даярлауға жеткілікті деңгейде бағдарланбаған. Гайана білім беру жүйесі бұрынғы британдық білім беру жүйесінің үлгісі бойынша құрылған. Оқушылар 7-сыныпта орта мектепке түсу үшін NGSA ( 6-сыныптың Ұлттық бағасы) тапсырады деп күтілуде. Гайана Кариб аймағына кіретін барлық басқа елдерінде енгізілген емтихандарын енгізді, ал Британдық дәуірден мұра болған деңгей жүйесі бірнеше мектептерге ғана ұсынылады.
Мәдениет
Гайана мәдениеті Кариб бассейнінің ағылшын тілді елдерінің мәдениетіне өте ұқсас және ол тарихи тұрғыдан ХІХ ғасырда Британ Империясының бөлігі ретінде Кариб бассейнінің ағылшын тілді елдерімен байланысты болды. Гайана Кариб қоғамдастығы (КАРИКОМ) экономикалық блогының негізін қалаушылардың бірі, сондай-ақ блоктың штаб-пәтері және секретариаты болып табылады. Гайананың географиялық орналасуы, тропикалық ормандардың аз қоныстанған аудандары және үндістердің едәуір саны оны Кариб бассейнінің ағылшын тілді елдерінен ерекшелендіреді. Оның индогайана (Шығыс-Үнді) және афрогайана (Африкалық) қоспасы оған Тринидадпен ұқсастық береді және Солтүстік және Оңтүстік Американың басқа бөліктерінен ерекшеленеді.
Гайананың музыкалық дәстүрі - Африка, Үнді, Еуропа және Латын элементтерінің қоспасы. Танымал музыканың әртүрлі түрлеріне регги, калипсо, чатни, соча, жергілікті гайаналық Соча чатни және Болливудтың кино әні немесе үнді музыкасы жатады.
Табиғат
Гайанада құстардың 900-ден астам түрі бар, сүтқоректілердің 225 түрі, бауырмен жорғалаушылардың 880 түрі және әртүрлі ағаштар мен өсімдіктердің 6500-ден астам түрлері кездеседі. Ең әйгілісі – Arapaima, ол әлемдегі ең ірі тұщы су балығы болып табылады. Сонымен қатар алып құмырсқажегіштер, құстардан ең танымал тау қоразы (Rupicola rupicola) кезеседі.
Спорт
Гайана 2007 жылы Әлем кубогы шеңберінде крикет бойынша халықаралық матчтарды қабылдады (CWC 2007). Жаңа 15 мың орындық "Провиденс" стадионы Әлем кубогы үшін салынды және 28 наурызда ойынға дайын болды.
Халықаралық футбол мақсатында Гайана CONCACAF құрамына кіреді. Гайанада сонымен қатар бес ат спорты курсы бар.
Дереккөздер
* Санат:Оңтүстік Америка елдері
Боровушка (Тяжин тармағы)
Боровушка (Боровская) — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тяжин өзенінің сол жағалауынан 144 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Хабиболла Мир-Мұхамедоғлы Абдуллаев
Хабиболла Мир-Мұхамедоғлы Абдуллаев (31.8.1912, Қырғызстанның Ош қаласы іргесіндегі өзбек қыстағы, - 20.7.1962, Танжент қаласында қайтыс болды) - көрнекті өзбек геологы, геологиялық-минерал, ғылым доктары, профессор, Өзбек КСР Ғылым Академиясының және КСРО Ғылым Академиясының академигі Ташкенттегі Орта Азия университетінің геологиялық барлау факультетін бітірген (1935). Орта Азия геологиялық тресінің кен барлау партиясын басқарып, Ленгердегі вольфрам кен орындарын түбегейлі зерттеумен шұғылданды.
1939 жылы өзі зерттеген «Ленгер вольфрам кенінің геологиясы мен генезисі» деген тақырып бойынша кандидаттық диссертация қорғады. Бір жылдан кейін КСРО Жоғары білім комитетінің бұйрығымен Орта Азия индустрия институты кен факультетінің «Пайдалы қазбалар кафедрасының» доценті болып тағайындалды. Келесі жылы Орта Азия политехника институтының директоры, бірнеше айдан соң, Өзбекстан КП Орталық Комитетінің өндіріс бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. Хабиболла осы жұмыстарды атқара жүріп,
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Экологиялық медицина
Экологиялық медицина — қоршаған ортаның тікелей ауру тудыратын факторларына ерекше мән беретін, ластанған ортаның адам денсаулығына тигізер әсерін және олардың арасындағы өзара байланыстарын зерттейтін ғылыми пән. Экологиялық медицина бертінде ғана пайда болған ұғым; оның құрамына адам биологиясы мен медицина тарауларына қоса химияның, физиканың, социология ғылымдарының бөлімдері мен адамды қоршаған факторлар ретінде, олардың денсаулыққа тигізетін әсерін білу үшін әр түрлі өндірістердің технологиялары туралы мәліметтер де кіреді. Атап айтқанда, ол ластағыш заттектердің, радиациялық дозаның, тұрмыстық химияның және өндірістегі химиялық заттектердің, қолданылатын дәрі-дәрмектің, әр түрлі төсемелердің, құрылыс материалдарының және т.б. заттектердің ауру қоздырушылық рөлін (тыныс жолдарының зақымдалуын, ісік, иммунологиялық ауруларды және т.б.)  зерттейді.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Медицина
Криптография тарихы
Криптография тарихы 4 мың жылға жуық уақытты алып жатыр. Криптография кезеңдерінің негізгі өлшемі ретінде қолданылатын шифрлау әдістерінің технологиялық сипаттамасын пайдалануға болады.
Бірінші кезең (шамамен б.з.д. III мыңжылдықтан бастап) моноалфавиттік шифрлардың басым болуымен сипатталады (негізгі қағида – бастапқы мәтіннің алфавитін әріптерді басқа әріп немесе таңбалармен ауыстыру арқылы басқа алфавитпен ауыстыру). Екінші кезең (хронологиялық шеңбері – Таяу Шығыста (Әл-Кинди) IX ғасырдан және Еуропада XV ғасырдан бастап (Леон Баттиста Альберти) – XX ғасырдың басына дейін) полиалфавиттік шифрлардың енгізілуімен белгілі. Үшінші кезең (XX ғасырдың басынан бастап ортасына дейін) шифр анықтаушылардың жұмысына электромеханикалық құрылғылардың орнатылуымен сипатталады. Бұл ретте полиалфавиттік шифлар қолданыла берді.
Төртінші кезең – XX ғасырдың ортасынан 70-жылдарына дейін – математикалық криптографияға өту кезеңі. Шеннонның еңбегінде ақпарат мөлшері, мәліметтің берілуі, энтропия, шифрлау функциясының қатаң математикалық анықтамалары пайда болды. Шифр жасаудың міндетті кезеңі оның әр түрлі белгілі шабуылдарға – сызықтық және дифференциалдық криптоанализге қарсы осал тұстарын зерттеу болып табылады. Алайда 1975 жылға дейін криптография “классикалық” немесе, анығырақ айтқанда, құпия кілтті криптография болып қалды.
Қазіргі заманғы криптография математика мен информатиканың түйісуінде бөлек ғылыми бағыт құрады – бұл саладағы еңбектер ғылыми журналдарда жарияланады, жүйелі түрде конференциялар ұйымдастырылып тұрады. Криптографияның іс-тәжірибеде қолданылуы қазіргі қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды – оны электрондық коммерция, электрондық құжат айналымы (сандық жазуды қоса), телекоммуникация және басқа да салаларда пайдаланады.
Ежелгі дүниедегі криптография
Криптография мәтінді қорғау техникасы ретінде жазу әліппесімен бірге пайда болды және құпия хаттың әдістері ежелгі Үндістан, Египет және Месопотамия өркениеттеріне белгілі болды деген деректер бар. Ежелгі үнді мәтіндерінде 64 өнердің арасында мәтінді өзгерту жолдары көрсетілген, олардың кейбірін криптография өнеріне жатқызуға болады. Месопотамиялық қыш-құмыра бұйымдарын әйнекелеу үшін қолданылатын рецепт кестесінің авторы жазуын жасыру үшін сирек кездесетін белгілеулерді пайдаланды, кейбір әріптерді тастап кетті, ал атауларды сандармен алмастырды. Ары қарай криптографияның қолданылуы жайлы әр түрлі ескертулер кездеседі, олардың көп бөлігі әскери істе қолданылады.
Ежелгі Египет
Шамамен 4000 жыл бұрын Ежелгі Египетте арнайы иероглифтердің қолданылуын криптографияның ең алғашқы белгілі қолданысы деп санау қабылданған. Криптография элементтері Көне және Орта дәуір патшалықтары жазбаларының өзінде-ақ көрсетілген, криптографиялық мәтіндер толығымен XVIII династия кезеңінен белгілі. Көрнекті мысалдардың бірі дворяндарды мадақтау мәтіндері Хнумхотепа II (б.з.д. XIX ғ.) Бени-Хасан аймағындағы жақсы сақталған № BH 3 қабірінен табылған (ағылш. Beni Hasan)
Дереккөздер
Санат:Криптография
Сыбау
Сыбау. Біреуді балағаттау, жаман сөздермен тілдеуді кейде осы сөз арқылы береміз. «Қасымдағы екі шалды да, әлгі екі жігітті де қайдағы бір жаман сөздермен балағаттап, сыбап алған» (С. Омаров, Қиыр жол). Дәл осы мағыналы сөзді арабтарда «сибаб» немесе «суббэ» сөздері береді. Демек, бұл сөз бізге арабтардан ауысқан. Араб, парсы тілдерінен қазақтарға ауысқан сөздерді түзуші авторлар кітабына кірмеген.
Синтетизм
Синтетизм (σύνθεσις - біріктіру, құрастыру) — бір сөздің құрамындағы бірнеше морфеманы біріктіретін, тіл құрылымының типологиялық белгісі. Синтетизм ұғымы ең алдымен сөз негізінің грамматикалық категорияны білдіретін форманттарымен байланысты болғандықтан, морфологиялық формаларға қатысты қолданылады. Оларды қарапайым формалар деп те атайды. Мысалы: осы шақ формасы — отырмын, ал оның аналитикалық формасы — айтып отырмын; жай шырай формасы — биік, улкен; аналитикалық формалары — өте биік, үп-үлкен.
Кейбір ғалымдар Синтетизмнің морфологиялық үлгісіне қарап, синтаксистік және сөзжасам Синтетизмін сөз қылады. Алғашқысында сөйлем мүшесі көмекші сөзсіз бір ғана формада жасалады (айқайлады, ср. айқайлап жіберді). Сөзжасамға бір сөзден (түбір, туынды, күрделі формада) тұратын формалар жатады, ал аналитикалық құрылымда сөз тіркесінен жасалады: айқайлау — айқайға басу, жаздай — ала жаздай, балалы — балалы шағалы — көп балалы.
Бірак Синтетизм мен аналитизм тілдерде таза қалпында кездеспейді. Қандай тіл болмасын белгілі дәрежеде синтетикалық және аналитикалық формалардан тұрады. Тіл дамуымен байланысты синтетикалық формалар аналитикалық формаларға, керісінше, аналитикалық формалар синтетикалық формаларға ауысуы мүмкін. Сөз тіркесі атаулық ұғымдарды тудырудың неғұрлым қарапайым тәсіліне жататындықтан, тілдерде аналитикалық жасалымдар үнемі туып отырады да, олар кейін синтетикалық формаларды ығыстырып отырады, болмаса синтетикалық құрылымға айналып кетеді.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика Санат:Қазақ тілі Санат:Грамматика
Даме-Шпревальд (аудан)
Да́ме-Шпре́вальд (Landkreis Dahme-Spreewald) - Германия ауданы. Аудан орталығы — Люббен қаласы. Аудан Бранденбург жерінде орналасқан. Жер аумағы 2261 км² шамасында. Тұрғыны 162,0 мың адамды құрайды (2010).Халық тығыздығы 72 адам/км². Ауданның ресми коды 12 0 61.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бранденбург аудандары
Антигендік жылжым
250 px|thumb
Антигендік жылжым (Дрейф) — вирус антигендерінің өзгеру жолдарының бірі. Мысалы, грипп А вирусының сыртқы белоктары гендеріндегі нуклеотидтер кезегінің аз-аздап үнемі өзгеріп отыруына байланысты антигендердің алғашқы түрі де аздаған өз- геріске ұшырайды. Мұндай туынды антигендерді алғашқы антигендерден ажырату өте қиын.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология