cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Плафон
Қазақстанның ғимараттарында үй күмбездерінің ішкі төбелеріне алдымен сазбалшықты жапсырып, әр түрлі өрнекбедерлер жасау немесе күйдірілген кірпіштерді желімдеу, әрі оларды арнайлы бояулармен сырлау сияқты тәсілдер қолданылды. Ішкі төбені әшекейлеп безендіру, бояу түрлерін немесе түстерін сәтті пайдалану арқылы үйдің көрінісін шексіз аспан күмбезіне ұқсастыққа жету Орта Азия мен Қазақстанда ежелден келе жатқан бейнелеу өнер шеберлеріне тән дәстүр. Қазіргі Қазақстан бейнелеу өнеріндегі үйдің ішкі төбесін безендіруді Н.В. Цивчинский эскизімен жасалған Қарағанды, Балқаш, Өскемен қалаларындағы мәдениет сарайларынан кездестіруге болады
Аугустинополис
Аугустинополис (Augustinópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Токантинс штатында орналасқан. Батыс Токантинс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бику-ду-Папагаю экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Токантинс елді мекендері
Параклезиз
Параклезиз (грек: Παράκλησις Шіркеу славян тілі: молебен) - Православ шіркеуі және Шығыс католик шіркеулерінде құдай алдында дұға арқылы құлшылық етудің түрі. Параклезиз әдетте шіркеу өмірінің қандай да бір оқиғасына байланысты жасалады. Көбінесе әулиелерге бағышталады. Құдайға құлшылық етудің бұл түрі жеке адамның сиынуынан өзгешелігі коллективтік сипатқа ие. Бұл кейде өнімнің мол болу немесе болмау жағдайына, соғысқа немесе стихиялық апатқа орай өткізіледі.
IC 665
IC 665 — Crater шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 170101, NPM1G -13.0307.
Сыртқы сілтемелер
IC 665 Санат:Crater (шоқжұлдыз)
Артезиан суы
Артезиан суы — су өткізбейтін қабаттардың, немесе жарықтардың және қатты жыныстардың қуысындагы жер асты суы. Ол жер астындағы қысымда тұрады. Бұл — сапасы жағынан да жақсы су. Сондықтан сол аймақтагы елді сумен қамтамасыз етудің ең қолайлы көзі болып саналады
Артезиан суы — су өткізбейтін қабаттар арасында кездесетін арыны күшті жер асты суы. Латынша Artesіum; Францияның Артуа провинциясында мұндай су 12 ғасырдан бастап шыңырау құдық арқылы алынуына байланысты осылай аталған артезиан суы антропогенге дейінгі шөгінділерде жиналып, платформалар мен ойпаттардың, таулы өлкелердің синклинальді құрылымдарында артезиан алабын немесе беткейін құрайды. Мыңдаған метр тереңдікте жатуы мүмкін. Ұңғыма бұрғыланғанда, артезиан суы сулы қабаттың деңгейінен едәуір жоғары көтеріліп, жер бетіне төгіледі, кейде фонтанша атқылайды. Грунт суымен салыстырғанда артезиан суының режимі тұрақты, минералдылығы әркелкі, сапасы көбінесе жоғары болады. Тау бөктерінде артезиан алаптарының шет жақтарында артезиан суы тұщы келеді, су минералдылығы 1 г/л-ден аспайды, ал оның орталық бөлігінде, әсіресе тұзды шөгінділер арасында судың минералдығы 260 – 320 г/л-ге жетеді. Ал температурасы 20ӘС-тан 100ӘС-қа дейін болады, кейде одан да асады. Қазақстанның көптеген аудандарында Артезиан суының мол қоры бар. Ол су көздері елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етуге, мал жайылымдарын суландыруға, егін суаруға кеңінен пайдаланылады. Артезиан құдығы – жер астынан артезиан суын алу үшін бұрғыланған ұңғыма немесе қазылған құдық. Артезиан құдығы біздің заманымыздан бұрынғы Мысырда, Қытайда пайдаланылған. Қазақстанда артезиан құдығы 19 ғасырдан бастап қазылды. Қазіргі кезде арнаулы қондырғылармен бұрғыланады және оның тереңдігі жүздеген метрге жетеді. Су арыны әлсіз болып, өздігінен шықпаса, артезиан құдығына сорғы орнатылады. Жер асты қабаттары берік тау жыныстарынан тұратын болса, артезиан құдығының қабырғасы шегенделмейді. Борпылдақ, сусымалы жыныстардағы (қиыршық тас, құм, малта тас, т.б.) артезиан құдығының қабырғалары темір, темір-бетон құбырлармен немесе ағашпен шегенделеді. Суды механикалық қоспалардан (лай, саз, т.б.) тазарту үшін артезиан құдығының түбіне түрлі сүзгілер қойылады. Олар тоттанбайтын материалдардан жасалады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Геология
Кіндікбау
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
NGC 4318
NGC 4318 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Пальник-Ёль (Үлкен Мутной тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Карапинья
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 405 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9,49 км² шамасында. Халық тығыздығы — 42,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Дыбравата (Ловеч облысы)
Дыбравата (Дъбравата) — Болгариядағы ауыл. Ловеч облысына қарасты Ябланица қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 78 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5765. Телефон коды — 06997. ЕКАТТЕ коды — 24390.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ловеч облысының елді мекендері
Сантиаго-де-ла-Пуэбла
Сантиаго-де-ла-Пуэбла (Santiago de la Puebla) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Пеньяранда ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 417 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 53,33 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 54 км.
Мирасбек Нұрғалиұлы Төлепов
Мирасбек Нұрғалиұлы Төлепов (1903, қазіргі Қостанай облысы Қарабалық ауданы – 25.2. 1938, Алматы) – қоғам және мемлекет қайраткері. Ауыл мектебінде, Троицкідегі орыс гимназиясында оқыған. Мәскеу Қызыл профессура институтын бітірген (1932). 1919 – 1921 ж. ауылдық ревком хатшысы, қызыл әскер, Өлкелік комсомол бюросының жауапты хатшысы (Орынбор), Қостанай губревтрибуналы мен губатком алқасының мүшесі, 1921 – 1922 ж. Қазақ АКСР-і еңбек халкомының орынбасары, 1922 – 1927 ж. Қазақ АКСР-і кәсіподақтары өлкелік бюросының қызметкері, КСРО Сыртқы сауда халкоматының Қазақстан және Қытай бойынша уәкілінің орынбасары, Қазақ АКСР-і Сауда халық комиссарының орынбасары, 1927 – 1932 ж. Қызыл профессура институтының студенті, 1932 – 1933 ж. БК(б)П Қазақ өлкелік к-тінің ғылым секторының меңгерушісі және КСРО ғылым академиясының Қазақ бөлімшесі төрағасының орынбасары болып, республикада ғылыми мекемелердің ашылуына үлкен үлес қосты. 1933 – 1936 ж. БК(б)П Алматы және Шығыс Қазақстан обкомдарының екінші хатшысы, 1936 – 1937 ж. БК(б)П ОК-нде (Мәскеу) баспа секторының меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1937 ж. 22 тамызда “халық жауы” ретінде тұтқындалды. 1957 ж. 9 сәуірде ақталды.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Санат:Тұлғалар
Берхтесгаден (аудан)
Берхтесгаден (Landkreis Berchtesgadener Land) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Бад-Райхенхалль қаласы. Аудан Бавария жерінде орналасқан. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 840 км² шамасында. Тұрғыны 102,5 мың адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 122 адам/км². Ауданның ресми коды — 09 1 72.
Қалалар мен қауымдар
(30 маусым 2010)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария аудандары
Вэли-Яха
Вэли-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пыякоя-Яха өзенінің оң жағалауынан 69 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Польша Ұлттық футбол құрамасы
Польша Ұлттық футбол құрама командасы (Reprezentacja Polski w piłce nożnej) — Футболдан Халықаралық жарыстарда Польша мемлекетінің намысын қорғайтын құрама. УЕФА және ФИФА мүшесі. 1974, 1982 жылдары әлем чемпионатының қола жүлдегері атанған.
Тарихы
Алғашқы кездесуін 1921 жылы 18 желтоқсанда Венгрияға қарсы өткізіп, 0:1 есебімен жеңіліп қалды. Алғаш қатысқан ең ірі турнирі — 1938 жылғы әлем чемпионаты. Бұдан соң Звигнев Бонек, Гжегож Лято, Анджей Шармах секілді мықты футболшылары жетілгенше әлемдік немесе құрлықтық ірі додаға қатыса алмады. 1974 жылы аталған футболшылардың көмегімен бірнеше атақты құрамаларды, атап айтқанда, Италия, Аргентина, Бразилия, Швеция секілді мықтылардан басым түсіп, әлемнің қола жүлдегері атанды.
1978 жылы Аргентинада өткен әлем чемпионатында екінші кезеңнен аса алмады. Ал төрт жылдан соң тағы да керемет ойын көрсетіп, 1974 жылғы табысын қайталады. Мұнан соң алтын буынның дәуірі бітті де, құрама көп жылдарға дейін жарқырай алмады. Тек жаңа ғасырдың алғашқы он жылдығында ғана шамалы көзге түсе бастады. 2002, 2006 жылдарғы әлемдік додаға қатысқанымен, топтан шыға алған жоқ. 2008 жылғы Еуропа чемпионатында да, 2012 жылы өз елдерінде өткен бәсекеде де топтық турнирде қалып қойды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасы
NGC 7
NGC 7 — Sculptor шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 27 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 627, ESO 409-22, MCG -5-1-37, AM 0005-301.
Ункен (Зальцбург)
Ункен (Зальцбург) (Unken) — Аустриядағы коммуна. Зальцбург федералды жеріне қарасты Целль-ам-Зе округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1956 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 108,84 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ZE, ресми идентификациялық коды — 5 06 23.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Энзингер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Континенттік шөгінділер
КОНТИНЕНТТІК ІІІӨГІНДІЛЕР– теңізден шалғай жатқан құрлықтарда және ондағы өзендер мен көлдерде жинақталған шөгінділер тобы. Континенттік шөгінділер әр түрлі климаттық, жер бедерлік және физикалық-географиялық жағдайлар әсерінен түзіледі. Құрлықта түзілетін шөгінділер өзінің сипаты жағынан теңіздерде тұнатын жыныстар секілді бірқалыпты емес және тұрақты да болмайды. Континенттік шөгінділердің химиялық және литологиялық құрамы алуан түрлі. Онда әр түрлі организмдердің қалдықтары сирек сақталады. Жыныстардың жиылу; орналасу ерекшелігіне (жатыс жағдайларына), құрылымына байланысты Континенттік шөгінділер генетиктік типтерге бөлінеді. Бұл типтерді әр түрлі белгілеріне қарай парагенетикалық топтарға және қатарларға ажыратады. Бұл қатарлардың ішінен үгілу қыртысын түзетін элювий ерекше орын алады. Тау жыныстарының үгілу процестері нәтижесінде түзілетін элювийлер бастапқы түзілген орындарында қалады. Жер бедері көбіне тегіс, жазық болып келетін Сарыарқа мен Үстіртте элювий жиі кездеседі. Шөгінді жыныстар болып саналатын басқадай Континенттік шөгінділер тау жыныстарының мүжілуінен, ыдырауынан түзілген жыныстардың денудация, тағы басқа процестер негізінде түзіледі. Тау, қырат, қырқа беткейлерінің үстіңгі бөліктерінің денудацияға (уатылған тау жыныстары) шалынуынан түзілетін жыныстар Континенттік шөгінділердің беткейлік қатарын құрайды. Бұл қатарға тән жыныстардың генетикалық бес типі бар. Бұларға [сусудан, құлаудан, сырғудан жиылған солифлюкция (беткейдегі суға қаныққан топырақтың жылжуы) мен делювий (жауын-шашын әсерінен жиналған тау жынысы) жатады. Бұл жыныстар Алтай, Тянь-Шань тау жүйелеріне кіретін жоталар беткейлерінде кездеседі. Өзен аңғарларының шөгінділері (аллювий), жыл маусымының өзгерісіне байланысты, түзілетін ағын су шөгінділері (пролювий) мен көлдердегі тұнба жыныстар су әрекетінен жиналған жыныстар деп аталады. Мұздық, мұздық-өзендік, мұздық-көлдік шөгінділерді мұз әрекетінен жаралған жыныстар дейді. Эол құмдары мен эол лёссі Континенттік шөгінділердің эолдық (желдік) қатарын құрайды. Эол шөгінділері Қазақстанның шөл және шөлейт аймақтарында (Каспийдің солтүстігінде, Арал, Балқаш көлдері маңында, Қызылқұмда) кездеседі. Үңгірлер мен карст қуыстарында және органикалық заттар қалдықтарынан түзілген батпақ шөгінділері, әктасты сауыстар, сталактиттер, жер асты өзендерінің тұнбалары, адам еңбегі нәтижесінде пайда болған техногендік шөгінділер (шахталардың, карьерлердің, жол мен канал құрылыстарының, дамбалардың үйінді топырақтары) Континенттік шөгінділердің ерекше тобына жатады. Жанартаулық жыныстардың мүжіліп басқа жерге орын ауыстыруынан түзілген жыныстар да осы Континенттік шөгінділерге жатқызылады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геология Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Табиғат
Интерлингвалды аударма
Интерлингвалды аударма - аударманың мазмұн мен тұлғаның бірлігінде баламалы жеткізілуі.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Cantharis obscura
нобай|оңға Cantharis obscura - жұмсақ денелі қоңыз. Денесі екіжақты симметриялы. Қатты қанатты түлейтін жәндіктерге жатады. Ересек жәндіктің денесінің ұзындығы (имаго) 9 - 13 мм. Кеуденің бірінші сегментінің нотумының алдыңғы және артқы бөліктері қара түсті. алты аяқтары бар. Мұртшаларының екінші мүшесі үшінші мүшесіне қарағанда қысқа.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жануарлар Санат:Жәндіктер
Мэн мысығы
Мэн мысығы (manx cat) — үй мысықтарының тұқымы, отаны – Мэн аралы болуы мүмкін. .
Үйірсек, шабуыл жасамайды әрі батыл, денесі ірі емес мысықты құйрығының жоқтығынан және өзіне тән секіріп жүретін қасиетінен білуге болады. Құйымшағы иығынан айтарлықтай жоғары, өйткені артқы аяқтары алдыңғысына қарағанда ұзын.
Бұл мысықтардың құйрығы бар болып та туылуы мүмкін, бірақ басым көпшілігі құйрықсыз болады. Түсі әртүрлі болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Мысық тұқымдары
Антидене құрау
250 px|thumb
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Красоулка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Абай Ыдырысұлы Айтмағамбетов
Абай Ыдырысұлы Айтмағамбетов (1949 ж. т., Алматы қ.) — суретші, Қазақстан Суретшілер Одағының мүшесі (1991). Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1973). 1973 жылдан Атырау қаласында еңбек етеді. Бірнеше бедер суреттер (Жеңіс паркі қақпасындағы барельеф т. б.) мен картиналардың («Соғыс», «Ерлік», «Жеңіс» триптихі т. б.) авторы. 1997 жылдан Қазақстан Суретшілер одағы Атырау обл. ұйымы басқармасының төрағасы.
Дереккөздер
Санат:1949 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан суретшілері
Тал-Кускар
Тал-Кускар — Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Гусев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 482 адамды құрады. Пошта индексі — 453614, ОКАТО коды — 80201819005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Урмонотеизм
Пратеизм - латынша алдында, алда және грекше - құдай, сөзбе-сөз  алдыңғы құдай, алдағы құдай патер В. Шмидтің жолын ұстаушылар, 20 ғасырдың 60 жылдарында қабылданбай тасталған прамонотеизм теориясының орнына жаңа ілім ұсынған П. Шебест пен К. Клостермайердің буржуазиялық дінтануға енгізген теориясы. Діннің шығуы жөніндегі протеистік теория алғашқы діннің мазмұны мен формасы проблемасын шешуден қашады, дін бір құдайға сену және құдіретке, кереметке, адамның ақыл-ойы жетпейтін нәрсеге ұмтылу адамның ең түпкі мәнін құрайды және ол адам психикасының ең терең қабаты болады-мыс дегенді өршелене қорғайды. Пратеистік дәлел өзінің мәні жағынан прамонотеизмнің анағұрлым икемді теориясы болып табылады және ішінара болса да оны ақтауды мақсат етеді.
Универсам ғимараты
"Универсам" ғимараты 1979 жылы Алматы қаласында салынды. Жобаның авторлары: археолог М.Қабылбаев, Ш.Уәлиханов. Ғимарат қазіргі архитектуралық үлгісімен тұрғызылған. Жалпы ауданы 6 мың м2, оның ішінде сауда залы 2920 м2. Дүкеннің архитектуралық кұрылымы жинақы; 1-және 2-қабатында сауда залдары, 3-қабатында тұрмыстық бөлмелері орналасқан. Шаршыланып келген ғимараттың астыңғы 2 кабаты тіреу бағаналар тізбегімен көтеріліп, үстіне еңселі дөдеге іспетті шығыңқы қабат орнаған."Универсам" ғимараты кұрастырмалы темір-бетон конструкцияларынан тұрғызылған. Ғимараттың қасбетін әрлеуге гранит, мәрмәр, ұлутас қолданылып, қазақтың ұлттық өрнегі іспетті әсем шілтерлі күнқағармен безендірген.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет Санат:Мәдениет
Алексей Иванович Братин
Алексей Иванович Братин (14.7.1911, Санкт-Петербург іргесіндегі Репино ауылы – өлген жылы белгісіз) - орыс кеңес ақыны, жазушы, аудармашы. Солтүстік Кавказ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1931) бітірген. 1935 жылдан бастап Қазақстанда тұрды. Облыстық республикалық мерзімді баспасөз орындарында қызмет істеді.
Алғашқы өлеңдері 1928 жылы «На подъеме», «Резец» журналдарында жарияланған. Оның «Батырлар келбеті» (1949), «Алыс пен жақын» (1958), «Қазақстан жауһарлары» (1959), «Екі тағдыр» (1962), «Бастауда» (1964), «Тау етегінде» (1967) атты туындылары жарық көрді. Братин 1937 жылдан бастап қазақ ақын, жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударумен шұғылданды.
Ол Жамбыл Жабаев, Қ.Әбдіқадыров, Ә.Сәрсенбаев өлеңдерін, С.Мұқановтың «Өмір мектебі» (2-3-кітап), «Мөлдір махаббат» романдары мен «Сәкен Сейфуллин» пьесасын орыс тіліне аударды. Братин Қаныш Сәтбаев туралы орыс тілінде шыққан «Первый академик» («Тұңгыш академик», «Қазақстан», 1989), 1975 жылы Мәскеудегі саяси әдебиеттер баспасынан шықкан «Умом и молотком» («Ақылмен және балғамен») кітаптарының авторы, сондай-ақ «Академик Сәтбаев» кино-очерктерінің сценарийін жазған авторлардың бірі.
Мордова (Вьясс тармағы)
Мордова — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вьясс өзенінің оң жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері
Судың шалқуы- шегінуі
Құбылыстың ерекшелігі мен маңызы
Судың шалқуы- шегінуі - жел әсерінен судың циркуляция бағытын өзгертіп, айдындар деңгейінің ауытқуын туғызатын құбылыс. Уақытша маусымдық және тұрақты түрлері болады. Әсіресе жағалық аудандарда анық байқалады. Су ағысы және жел бағыттас болған кезде деңгейінің күрт төмендеуі немесе жоғарылауы (кейде 5-м-ге дейін) байқалады жел жылдамдығы өте күшті болса, су тасқыны (Нидерланд, Бельгия, Ұлыбритания ойпаңды жағалауларында) туады. Судың шалқуы- шегінуінің жалпы табиғаты сейшке ұқсас, бірақ амплитудасы жоғары және ағыс сипаты өзгешелеу. Айдындарда (әсіресе таяз сулы) құрылыс жұмыстарын жоспарлауда судың шалқуы- шегінуін ескерудің маңызы зор.
Гэралд (Миссури)
Гэралд (Gerald) — Миссури штатының Фрэнклин округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.7 км². FIPS коды — 29-26866.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1171 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Фрэнклин округы (Миссури)
Емилиан Нестрович Буков
Емилиан Нестрович Буков - молдаван совет жазушысы. 1950 жылдан КОКП мүшесі. Бухарест университетінің әдебиет-философия факультетінде оқыған. Румыния жасатрының астыртын революциялық жұмысына қатысқан. "Қайнаған еңбек", "Күн тілі", "Қытай" атты өлеңдер жинағында буржуазиялық қоғамды сынап, еңбекші халықтың жарқын болашағына сенім білдірді. 1940 ж. Бессарабия азат етілгеннен кейінгі өлеңдерінде социал Отанды, молдаван халықының өміріндегі жаңалықтарды шабытпен жырлады. "Көз жанарым, Молдавия", "Днестр көктемі", "Елім менің", "Өлеңдер" т.б. жинақтары бар. .
Дереккөздер
Санат:КСРО тұлғалары
Сергей Иванович Тихонов
Әкесі - Тихонов Иван Никифорович. Анасы - Тихонова (Васильева) София Апександровна. Алматы хореографиялық училищесін (1975); Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясын (2003) бітірген,режиссер-хореограф.
Анизотропты таужыныс
Анизотропты тау жынысы - суөтімділік қасиеті, кеуектілігі, ысырылуға және қысылуға төзімділігі және т.б. қасиеттері әр түрлі бағытта әркелкі болатын тау жынысы.
Сергей Иванович Тихонов
Үйленген. Жұбайы - Тихонова (Авдецкая) Надежда Апександровна (1959 ж. т.). Ұлы - Тихонов Андрей Сергеевич (1979 ж. т.).
Анизотропты таужыныс
Дереккөздер
Санат:Геология
Рауза Меңдіахметқызы Қонаева
Рауза Меңдіахметқызы Қонаева (25.5.1934 ж.т., Алматы) – биология ғылымдарының докторы (1984).
Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1957). Қазақстан ғылым академиясының Ботаника институтында кіші, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі (1957–83), 1983 жылдан Молекуларлық биология және биохимия институттында зертхана меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер қызметтерін атқарады.
«Гидролитические и окислительные ферменты обмена фенольных соединений растений» тақырыбында доктор диссертация қорғады. Негізгі ғылым еңбектері энзиология мәселелеріне арналған. 1 авторлық куәліктің иегері.
Дереккөздер
Санат:1934 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан биологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Биология ғылымдарының докторлары Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Бен Эйнсли
Сэр Чарльз Бенедикт «Бен» Эйнсли (Charles Benedict "Ben" Ainslie; 5 ақпан 1977 жыл) — англиялық яхташы, Ұлыбритания атынан 6 рет Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан.
Жетістіктері
{| class="wikitable" ! colspan="3" |
Кірпікшелер
thumb|Кірпікшелердің сканерлейтін электронды микроскоп арқылы алынған [[трахея бетіндегі суреті]] Кірпікшелер  (cilia; cilium— кірпікше) — ұзындығы 5-10 мкм-дей, ені 0,2 мкм-дей жасушаның қимыл-қозғалысын іс жүзеге асыратын арнайы органелласы. Кірпікшелердің орталығында жасуша плазмолеммасымен байланысқан біліктік жіпше - филамент - болады. Ол екі бөліктен: жасушадан тыс жатқан және жасуша ішіндегі бөліктерден тұрады. Кірпікшелер біліктік филаментін — орталығында орналасқан екі микротүтікшелер, шеткі жағындағы тоғыз қосарлы микротүтікшелер (дипломикротубулдар) және негіздік (базальды) денешік құрайды. Негіздік денешік негіздік түбірден және оған бекіген негіздік аяқшалардан (жолақты құрылым) тұрады. Негіздік түбірде қосарлы микротүтікшелердің орнында үштік микротүтікшелер (трипломикротубулдар) болады, ал орталықтағы екі микротүтікшелер болмайды.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Трифтерн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5208 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 62,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 77 149. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Кцех.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов
Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов (22 қазан 1989 ) — қазақ футболшысы, "Мақтаарал" клубының қорғаушысы.
Карьерасы
Карьерасында "Сұңқар", "Қайрат", "Спартак" (Семей), "Қыран", "Жетісу" клубтарында ойнап, 2017 жылы "Қайсарға" ауысты.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Сұңқар ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары Санат:Қыран ФК ойыншылары Санат:Жетісу ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Есік көмбелері
Есік көмбелерін 1953 — 58 жылдары Г.С. Мартынов, К.Ақышев, И.И. Копылов зерттеді. Бірінші көмбеде 3 мыс, 1 темір қазан, 2 мыс табақша, қоладан және темірден жасалған екі ыдыс табылды (б.з.б. 4 — 3 ғасырлар). Құлақтары бүйірінен шығарылған қазандардың біреуі тұғырға орнатылған, қалғандары үш аяқты. Әсіресе, қола ыдыс сирек кездесетін пішінімен ерекшеленеді. Бұйым биіктігі 19 см конус тәріздес тұғырдан және мұның үстіне бекітілген диаметрі 25,7 см дөңгелек табақшадан тұрады. Табақша бетіне бедерленген ат пен оның жанында тізе бүгіп отырған адам мүсіндері ежелгі сақ тұрмысынан хабар береді. Ат жүгенделіп және кейінгі қазақ дәстүріндегі секілді жалы күзеліп, құйрығы түйіліп қойылған. Аттың жанында отырған адам да атқа салт мініп жүруге ыңғайлы ұзын бешпент, тері шалбар мен етік киген. Мұнда аттан түсіп, Тәңірге жалбарынып отырған сақ сарбазы бейнеленген тәрізді. Екінші көмбе құрамында қоладан құйылған 5 бұйым бар. Бұлар 2 ауыздық, ұзындығы 22,5 см, жалпақтығы 3 см қанжар, үлкен найза ұшы және қазан (б.з.б. 6 — 7 ғасырлар). Жақсы сақталған қазанның биікт. 40,5 см, диаметрі 36 см, конус пішіндес тұғырының биіктігі 12 см. Бүйіріне екі құлақ орнатылып, ернеуінен төмен толқынды оюлар бедерленген. Бұл пайымдаулар бойынша, көмбелердегі бағалы әрі ғұрыптық мәні зор бұйымдар. Ежелгі сақтар осындай заттардың әр түрлі жиынтығын ғұрыптық салт-жоралар өткізілген жерлерде, көші-қон кезінде көміп кетіп отыратын болған. Көмбелер Жетісу өлкесінде көптеп кездеседі. Мұндай деректер осы өңірдің ежелгі дәуірлерде қола құю, темір соғу ісі жақсы дамыған үлкен металлургиялық орталық болғанын дәлелдейді.
Дереккөздер
Санат:Сақ дәуірі Санат:Алматы облысы ескерткіштері Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Сэйнт Агата (Мэн)
Сэйнт Агата (St. Agatha) — Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 802 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90.4 км² шамасында. FIPS коды — 23-64780.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Петр Кузьмич Антоненко
Петр Кузьмич Антоненко - (1921-1985), суретші, КСРО Суретшілер одағының мүшесі. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысқан. Қарағанды облыстық Суретшілер одағын ұйымдастырушылардың бірі. «Магнитканың қызы», «Шахтер Малышко», «Жанна», т. б. туындыларында еңбек майданындағы жас толқынның күш-жігерін, мінез-құлқын уақыт тынысымен байланысты бейнелеген.
IC 5094
IC 5094 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66515, ESO 107-18.
Сыртқы сілтемелер
IC 5094 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Жоба менеджменті
Жоба менеджменті (project management) — ресурстарды тиісті жоспарлау, ұйымдастыру, басқару және бақылау арқылы көздеген мақсаттарға жеткізуге бағытталған пән саласы. Жобаның басталу және аяқталу мерзімі белгіленіп қойылатындықтан, арнайы мақсаттарға жету жолында уақыт, қаржыландырылу т.б. жағынан шектеулерге ие болады. Жобаның мақсаты пайдалы өзгерістерге қол жеткізу немесе қосылған құн әкелуге негізделеді. Жобаның уақытшалығы оны тауар немесе қызмет көрсету мақсатында күнделікті қайталанатын, тұрақты функциялы әрекеттерден тұратын бизнестен ерекшелейді. Тәжірибе жүзінде, күнделікті бизнес пен жоба басқару жүйелері бір-бірінен өзгеше болатындықтан, олар әртүрлі техникалық қабілеттер мен басқару стратегияларын қажет етеді.
Мэн университеті
1865 жылы Сыйға берілген жерлер туралы актіге сәйкес салынған, 1897 жылдан бастап қазіргі атауына ие. Фармингтондағы кампус Мэндегі жоғары білім беретін алғашқы институт болған. Қазір 7 кампус бар. Табиғи ресурстар, орман ісі және ауыл шаруашылық колледжі осы тәрізді жоғары оқу орындарының ішінде ең ірілері болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Жоғарғы оқу орындары Санат: АҚШ
Жоба менеджменті
Тәсілдемелері
Жоба басқарудың бірнеше тәсілдемелері бар, соның ішінде үнемді, қайталанбалы, үдемелі және кезеңді (phased) тәсілдемелер. Жұмыс әдіснамасына қарамастан, жалпы жоба міндеттеріне, жобаның орындалу мерзімі мен құнына, сондай-ақ барлық қатысушылар мен мүдделі тараптардың (акционерлердің) атқаратын рөлдері мен міндеттеріне мұқият назар аударылуы қажет.
Жоба менеджментінің маңыздылығы
Жетіліп келе жатқан технологиялар мен халықаралық бәсекелестіктің артуы нәтижесінде көптеген компаниялар ұйымдастырушылық қызметін топтау және интеграциялау мақсатында жақсы әдістер ізденуде. Жоба менеджменті бұдан былай арнайықажеттілік кезінде қолданылатын басқару түрі емес. Ол өте тез бизнес жүргізудің стандартты жолына айналуда. Қарапайым фирмаларда жобалар үлесі өсуде. Болашақта жобалардың ұйымдардың стратегиялық бағытына ықпал ететіні және маңыздылығы одан әрі артады деп болжанады. Жоба маңыздылығының себептері төменде көрсетілген.
•	Өнімнің өмірлік циклінің қысқаруы Жоба менеджментіне сұраныстың артуының басты себептерінің – бірі өнімнің өмірлік циклінің қысқаруында. Мәселен, қазіргі кезде жоғары технологиялық салаларда өнімнің өмірлік циклі шамамен 1 жылдан 1,5 жылға дейін.Бұдан 30 жыл бұрын ғана 20 жылдан 25 жылға дейін жететін өмірлік циклдер сирек емес еді. Жаңа өнімнің қысқа өмірлік циклі нарықта уақыт өткен сайын маңызды болып отыр. Әлемдегі империкалық жалпы ережесі бойынша жоғары технологиялық өнімді нарыққа шығаруды 6 айға кейінге қалдыру өнімнің әкелетін табыс үлесінің 33 пайызға қысқаруына әкеледі. Сондықтан, жылдамдық бәсекелестікте артықшылық болып табылады. Жаңа тауарды неғұрлым тезірек нарыққа әкелу көптеген ұйымдардың жобаны іске асыруда басты мақсаттарының біріне айналуда.
•	Білім Жарылысы (Knowledge Explosion) Жаңа білім көлемінің өсуі жобалардың күрделінуіне әкеледі, өйткені жобалар соңғы жетістіктерге сай болуы тиіс. Мысалы, 30 жыл бұрын жолды салу қарапайым процесс болды. Бүгінде, әрбір саланың күрделілігі өсуде, соның ішінде материалдар, техникалық сипаттамалар, кодтар, эстетика, құрал-жабдықтар мен мамандар. Сол сияқты, бүгінгі сандық, электронды ғасырда бірде болса да, микрочиптен тұрмайтын жаңа өнімді кездестіру қиын. Өнімнің күрделілігі бір-бірінен алшақ технологиялардың бірігуіне сұранысты өсіруде. Жоба менеджменті бұл қажеттілікті шешетін маңызды пәнге айналды. •	Үш астыңғы сызық: планета, адам, пайда (Triple bottom line) Жаһандық жылыну қаупі тұрақты бизнес тәжірибесіне алып келді. Енді бизнес қоршаған орта мен қоғамды ойламастан тек қана пайданы арттыру мақсатында ғана орындалмайды. Тиімді жоба менеджменті арқылы ғана көміртектің ізін азайту менжаңартылатын ресурстарды пайдалануды іске асыру мүмкін. Осы қозғалыстың әсерін жобаны іске асыру кезінде қолданылатын мақсаттар мен әдістерден байқауға болады.
•	Тұтынушы назарының өсуі Бәсекелестіктің өсуі тұтынушыны қанағаттандыру үшін сыйақы белгілейді. Тұтынушылар енді брендтелмеген қарапайым тауарларға қанағаттанбайды. Олар нақты қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында теңшелген тауарлар мен қызмет көрсетулерді талап етеді. Бұл мандат ұсынушы мен қабылдаушы арасында әлдеқайда тығыз жұмыс бабындағы қарым-қатынастарды талап етеді. Есеп басшылары мен сату өкілдері көбінесе клиенттің қажеттіліктері мен сұранысын қанағаттандыру мақсатында жоба менеджері ретінде жұмыс жасайды. Тұтынушы назарының өсуі сонымен қатар теңшелген өнімдер мен қызмет көрсетулерді дамытуға итермелейді. Мысалы, 10 жыл бұрын гольф клубын таңдау салыстырмалы түрде қарапайым процесс болды: бағасы мен қаншалықты ұнамды екеніне байланысты таңдалды. Қазір ұзын ойыншыларға, қысқа ойыншыларға арналған клубтар, жоғарғы технологияларға сәйкес клубтар тағыда сол сияқты клубтар бар. Жоба менеджменті теңшелген өнімдер мен қызмет көрсетулерді дамыту мен клиенттермен табысты қарым-қатынас орнатуда маңызды болып табылады.
Жылдам өзгерістер бәсекеге қабілетті болуды немесе ең кемінде қалыспауды қажет еткендіктен, бір ұйымның ішінде жүздеген жобалар бір мезгілде жүргізіледі. Бұл бірнешежобалықты құрайды, соған қоса көптеген жаңа проблемаларға әкеп соқтырады. Әртүрлі жобалардың портфелдерін қарастыра отырып, ресурстарды бөлісу және басым жобаларды анықтау жоба менеджменті кезінде басты қиыншылық болып есептеледі. Көптеген фирмалар шағын жобалардың тиімсіз орындалуы қаншалықты проблемаларға әкелетінінен әлі де толықтай бейхабар. Әдетте шағын жобалар үлкен жобалар сияқты немесе оданда үлкен тәуекелді білдіреді. Шағын жобалар салыстырмалы түрде тапшы ресурстар мен қаражаттты аз мөлшерде талап еткендіктен, шағын жоба әсері төмен деп есептеу қабылданған. Көптеген шағын жобалар бір уақытта жүргізілгендіктен және әсер ету деңгейі төмен болғандықтан, әдетте осындай шағын жобалардың тиімділігі есептелмейді. Өкінішке орай, уақыт өте келе бірнеше шағын жобаларға жұмсалған қаражаттар қосылып қомақты соманы құрайды. Көптеген миллиондар және клиенттер жылсайын шағын жобалардың әсерінен босқа жоғалады. Шағын жобалар есептеу жүйесінде өлшенбейтін шығындарды білдіреді. Бір мезгілде бірнеше шағын жобаларды жүргізетін ұйымдар ең қиын жоба менеджментіндегі мәселелерімен бетпе-бет келеді. Осыдан бірнешежобалық менеджментті қолдайтын ұйым ішіндегі ортаны қалай құруға болады деген сұрақ туындайды. Керек процесс ол ұйым миссиясын қолдайтын жобаларды басымдылығы бойынша қарастыру және дамыту.
Жобаларды менеджменті мақсаттары мен сәттілігі
Жоба мақсатын анықтау кезінде келесі элементтер ойластырылуы қажет: •	Негіздеу барысындағы қажеттіліктерге сәйкестігі; •	Жобаны іске асыру мерзіміне сәйкес оған жету тарапынан айқындылығы; •	Клиенттердің қызығушылықтарының нақты анықталуы; •	Нақтылық деңгейі •	Іске асырылуы •	Күтілетін нәтижелермен тығыз байланысы
Міндеттер – қойылған мақсатқа жету үшін  мәселе тудырып отырған себептерді   жоюға бағытталған, бағалауға жататын,  нақты іс-шаралар қатары. Міндеттер: нақты (не және қашан), өлшенетін (қанша), қол жеткізе алатындай (нақты) болуы тиіс. Басқару тәжірибесінде - SMART деп аталатын өлшемдер пайдаланылады.
SMART дегеніміз қысқарған сөз, ағылшын сөздерінің бірінші әріптерінен құралған: Specific – Конкретный - нақты Measurable – Измеряемый - өлшеулі Attainable – Достижимый - қол жетімді Realistic – реалистичный-  жағдайға сай Time- bound – Имеюшими временные рамки – шектеулі, мерзімді
Логикалық модель жоба мақсаттарының, қызмет түрлерінің жобалануының, сондай-ақ күтілетін өзгерістер мен нәтижелердің  өзара қарым қатынасының жүйелі және көрнекті құралы болып табылады. Логикалық модель жобаның қалай жүзеге асатындығының көрінісін ұсынады. Онда жоба қызметі күтілетін   нәтижеге қалай алып баратындығы сөзбен суреттеледі. Логикалық модельдің мақсаты - жобаға сай іс-әрекеттердің реттілігін сипаттайтын және ойластырылған жобаның мақсаты мен күтілетін нәтижелерді байланыстыратын тірек – сызбамен барлық қызығушылық танытқан жақтарды қамтамасыз ету. Осындай реттілікпен жасалған логикалық модель алға қойылған мақсаттарға жету үшін нақтылы іс-әрекеттердің қалай септігін тигізетінін түсінуге және  болашақта ұсынылған жобаны қайтадан оңтайландыруға болатындығына көмектеседі.
Жоба менеджері
Жоба менеджері жоба басқару саласындағы кәсіби маман. Жоба менеджерлері әдетте құрылыс, машина жасау, сәулет, есептеу және телекомуникация салаларына қатысты жобаларды жоспарлау, орындау, және жабу сатыларына жауапты. Сонымен қатар өндіріс инженериясы, конструкторлық және ауыр өнеркәсіп саласында және басқада көптеген салаларда жоба менеджерлері бар. Жоба менеджері қойылған мақсаттарға жетуде есепті тұлға болып саналады. Жоба менеджерінің басты міндеттерінің ішінде нақты және жетімді мақсаттар құру, жоба шарттарын құру, құн, уақыт және жоба көлемі құрайтын үш шектеуді қадағалау. Жоба менеджері жиі, қызмет көрсетіп отырған компанияның біліміне негізделіп клиенттің нақты қажеттіліктерін анықтайтын және жүзеге асыратынклиент өкілі болып есептеледі. Уағдаласушы тарапының түрлі ішкі рәсімдеріне бейімделу қабілеті, атқарушы өкілдермен тығыз байланыс орнату құн, уақыт, және сапа талаптарының орындалуына және одан басқа мәселелердің шешілуіне қатысты клиентті қанағаттандыру үшін өте маңызды.
Жоба менеджменті үрдісі
Дәстүр бойынша, жоба менеджменті бірнеше элементтердің жиынтығы болып келеді: төрт-бес жоба басқару процесс топтары және бақылау жүйесі. Қолданылатын әдіснама мен терминологияға қарамастан, осы жоба менеджмент процесі қолданылады. Әдетте негізгі процесс топтарға келесі элементтер жатады: -	Кіріспе -	Жоспарлау -	Өндіріс немесе жүзеге асыру -	Мониторинг және бақылау -	Жабу
1.	Кіріспе Жобаға кірісу процесі жобаның сипаты мен көлемін (шегін) анықтайды. Егер кірісу кезеңі дұрыс орындалмаса, жалпы жобаның бизнес талаптарына сай болуы мен табысқа жетуі екі талай. Мұнда негізгі жобаны бақылау элементтері көрсетілген: -	Бизнес ортаны түбегейлі түсіну мен барлық қажетті бақылау элементтері жобаға енгізілгенін қадағалау; -	Кез келген жетіспеушіліктер немесе кемшіліктер хабарлануы тиіс және бұл кемшіліктерді шешу үшін ұсыныстар жасалуы; Кіріспе кезеңі келесі бағыттарды қарастыратын жоспарды қамтуы тиіс: -	Бизнес қажеттіліктерін/ талаптарын мақсаттар өлшемінде талдау; -	Ағымдағы операцияларды шолу; -	Шығындар мен кірістің, бюджетпен қоса, қаржылық талдауы; -	Пайдаланушылар мен қызметкерлерді қоса есептегенде,мүдделі тараптарды талдау,; -	Жоба чартері (шығындар, міндеттер, өнімдер, кестелер);
2.	Жоспарлау Кіріспе кезеңінен кейін, жоба қажетті деңгейде жете жоспарланады. Ең басты мақсат қажетті жұмыс көлемін бағалау және жобаны жүзеге асыру барысында тәуекелдерді тиімді басқару үщін уақыт, құн және ресурстарды тиімді жоспарлауболып табылады. Кіріспе кезеңі секілді, жоспарлау кезеңінде жіберілген қателер жобаның табысты аяқталу мүмкіндігін айтарлықтай азайтады. Жоба жоспарлау әдетте келесі элементтерді қамтиды: -	Қалай жоспарлау керек екенін анықтау (мысалы, нақтылау дәрежесі немесе “Айналмалы Толқынды” жоспарлау); -	Жоба көлемі туралы мәлімдеме дамыту; -	Жоба соңында жеткізілетін өнімдерді анықтау және ЖБҚ құру; -	Осы өнімдерді жеткізу үшін қажетті іс-шараларды анықтау және оларды логикалық ретпен орнату; -	Іс-шараларды жүзеге асыру үшін қажетті ресурстарды есептеу; -	Іс-шараларды жүзеге асыру үшін қажетті уақыт пен құнды есептеу; -	Уақыт кестесін әзірлеу; -	Бюджетті әзірлеу; -	Тәуекелді анықтау; -	Жұмысты бастауға рұқсат алу Осыған қоса, ішінара байланысын және жоба көлемін басқару, рөлдер мен міндеттемелерді анықтау, жоба үшін сатып алынатын тауарларды анықтау, тиянақтау жиналыстарын өткізу сияқты қосымша процестерді қолданған дұрыс болып табылады. Жаңа өнімді дамыту жобаларында, соңғы өнімнің тұжырымдамалық бет-пішіні жобаны жоспарлау кезеңіндегі іс-шаралармен қатар жүргізілуі мүмкін. Бұл әрекет жоспарлау командасына жоба соңында жеткізілетін өнімдерді анықтауға және іс-шараларды жоспалауға көмегін тигізеді.
3.	Өндіріс немесе жүзеге асыру Өндіріс / жүзеге асыру кезеңі жоба менеджментінің жоспарында көрсетілген жоба соңында жеткізілуге тиіс өнімдердің тиісінше орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл кезең адам ресурстарының, сондай-ақ материалдар мен бюджеттің және сол сияқты кез келген басқа да ресурстардың дұрыс бөлінуін, үйлестірілуін және басқарылуын қадағалайды. Бұл кезеңнің нәтижесі жобаның соңында шығарылатын өнімдер болып табылады.
5.	Жабу Жабуға жобаның ресми қабылдануы және аяқталуы кіреді. Әкімшілік қызметтерге файлдарды архивтеу және алынған сабақтарды, кездескен қиыншылықтардықұжаттау кіреді. Бұл кезең мына элементтерді қамтиды: -	Келісім шарттың аяқталуы: Әрбір келісімді аяқтау және орналастыру әрбір ашық элементтің қаулысын қоса алғанда, сонымен қатар жобада не жоба кезеңінде қолданылатын әрбір келісім-шарттың жабылуы; -	Жобаның жабылуы: жобаны ресми түрде жабу мақсатында бүкіл процесс бойынша барлық іс-шараларды аяқтау; -	Сондай-ақ бұл кезеңге жасалған жұмысты шолу шарасы кіреді. Жобада бұл өте маңызды кезең, өйткені бұл кезеңде жасалған жұмыстың нәтижелері қорытылады, жобада алынған тәжірибе болашақта қолданылады. Әдетте Жасалған Жұмысты Шолу кезеңі ойдағыдай өткен шаралармен қатар нашар, дұрыс емес болған шараларды талдау арқылы үйрену болып табылады.
Жоба менеджменті жоспары
1.	Кіріспе Жобаға кірісу процесі жобаның сипаты мен көлемін (шегін) анықтайды. Егер кірісу кезеңі дұрыс орындалмаса, жалпы жобаның бизнес талаптарына сай болуы мен табысқа жетуі екі талай. Мұнда негізгі жобаны бақылау элементтері көрсетілген: -	Бизнес ортаны түбегейлі түсіну мен барлық қажетті бақылау элементтері жобаға енгізілгенін қадағалау; -	Кез келген жетіспеушіліктер немесе кемшіліктер хабарлануы тиіс және бұл кемшіліктерді шешу үшін ұсыныстар жасалуы; Кіріспе кезеңі келесі бағыттарды қарастыратын жоспарды қамтуы тиіс: -	Бизнес қажеттіліктерін/ талаптарын мақсаттар өлшемінде талдау; -	Ағымдағы операцияларды шолу; -	Шығындар мен кірістің, бюджетпен қоса, қаржылық талдауы; -	Пайдаланушылар мен қызметкерлерді қоса есептегенде,мүдделі тараптарды талдау,; -	Жоба чартері (шығындар, міндеттер, өнімдер, кестелер);
Өндіріс / жүзеге асыру кезеңі жоба менеджментінің жоспарында көрсетілген жоба соңында жеткізілуге тиіс өнімдердің тиісінше орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл кезең адам ресурстарының, сондай-ақ материалдар мен бюджеттің және сол сияқты кез келген басқа да ресурстардың дұрыс бөлінуін, үйлестірілуін және басқарылуын қадағалайды. Бұл кезеңнің нәтижесі жобаның соңында шығарылатын өнімдер болып табылады.
4.	Мониторинг және Бақылау (Бағалау)
Мониторинг және бақылау шығып қалуы ықтимал проблемаларды уақтылы анықтау және қажетінше түзетуші іс-әрекеттер жасау үшін керек процестерден тұрады және жоба жүзеге асырылуы кезінде орындалатын әрекеттерді бақылайды. Жоба орындалуының қаншалықты жоспардан ауытқығанын үнемі бақылау және өлшеу бұл кезеңнің артықшылығы болып табылады. Мониторинг – бұл жобаның барлық тұрғыдан алғандағы    белгілі бір  ақпараттарын жинақтайтын, жобаның іс- әрекетінің орындалу жолын бақылау мақсатындағы үрдіс. Бұл жұмыс жолын жоба/бағдарлама төңірегінде істердің бүгінгі жағдайын жоспармен қажетті өзгерістерді енгізуді салыстыру үшін қадағалауға арналған тұрақты үрдіс. Бұл шешім қабылдауға көмектесетін жобаны басқарудың ішкі қызметі. Ол жобаның және бағдарламаның күшті және нашар жақтарының негізгі және әмбебап құралы болып табылады. Оның мақсаты - қатысушы адамдарға орынды және уақтылы көмек көрсету, бұл жұмыстың мейлінше жетілуіне ықпал ету. Баға жобаның міндеттері мен мақсаттарын талдаумен айналысады: нәтижелер мен іс-әрекеттерді, сондай-ақ бағдарламаның не жобаның ұзақ мерзімде әсер  етуін талдайды. Бағалау үшін мониторинг мәліметтері қолданылады. Баға өзгерістер енгізуге және келешекке ұсыныс жасауға мүмкіндік береді. Бағалаудың мақсаты – жобаға не бағдарламаға аралық немесе соңғыкезеңді жүзеге асыруды аяқталғанда ғана баға беру. Жобаны немесебағдарламаны бағалау біздің іс-әрекетіміз қандай мөлшерде тиімді болуын, мақсаттарымыздың жүзеге асқандығын көрсетеді. Жобалауды   бағалау жоспарының жетістіктерімен, нәтижелерімен және ықпал етумен салыстыруға мүмкіндік береді. Мониторинг және бақылау(бағалау) әдетте келесі элементтерді қамтиды: -	Болып жатқан жоба іс-әрекеттерін зерттеу(біз қазір қайдамыз); -	Жоба айнымалыларын құн, күш, өлшем және т.б. жоба жоспарына және жоба жүзеге асырылу негізіне қарсы өлшеу (біз қайда болу керекпіз); -	Туындайтын мәселелер мен тәуекелдерге дұрыс шешу мақсатында орындалатын іc-әрекеттерді анықтау; -	Тек мақұлданған іс-әрекеттерді жүзеге асыру үшін кешенді өзгерістерге ықпал ететін факторларға әсер ету; -	Бірнеше сатылық жобаларда, жоба кезеңдері арасында мониторинг және бақылау процесі
Жоба менеджментінің түрлері
Жоба менеджменті кез келген мақсатқа жету жолында шешім табатын, әр түрлі салалардағы жобаларға қолданылатын пән болғанымен, ол жиі және әр түрлі жоғары мамандандырылған өндірістердің нақтылы және қайталанатын қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бейімделеді. Мысалы, ғимараттар, жолдар, және көпірлер сияқты жобаларды орындайтын құрылыс индустриясы, осы салаға байланысты арнайы жоба менеджменті әдістемесі әзірленген және Құрылыс Жоба менеджменті атымен белгілі. Сонымен қатар, жоба менеджері бұл арнайы саланы оқып сертификаттанлы мүмкін. Ақпараттықтехнологиялар индустриясында да өзіне ғана қатысты ақпараттықтехнология жобалар басқару жүйесі бар. Ол жоспарлау, әзірлеу, тестілеу сияқты әртүрлі өмірлік циклдерден өтуге қажет техникалық активтерді, қызмет көрсетулерді жеткізумақсатында арнайы мамандандырылған. Ал биотехнологиялық жобалар басқару жүйесі биотехнология ғылыми зерттеу және дамыту қыр-сырларына бағытталған. Әрбір жобаның басқару түріне қарай жоба менеджерлері белгілі бір индустрияға қатысты арнайы қайталанатын үлгілерді дамытады және қолданады. Осылай жобалар жоспарлары сапа арттыру, жеткізу құнын және уақытын төмендетумақсатында қайталанатын және нақты болуға дағдыландырылады.
Жоба менеджменті әдістемелері
Жобаны бақылау және жобалық басқару жүйесі
Жоба портфелін басқару
Жоба портфелін басқару әдісін қолданушылар саны жылдан жылға өсуде. Жоба портфелін басқарупайдаланып жатқан жеке немесе коммерциялық ұйымның пайдасын арттыру мақсатында оң, яғни дұрыс жобаларды таңдау және содан соң жоба менеджменті техникаларын қолдануды білдіреді. Жоба портфелін басқару көптеген сипаттамалар негізінде ағымдағы немесе ұсынылған жобаларды жоба менеджері немесе жоба басқару офисі қолданатын процестерді, әдістерді, техникаларды талдауға мүмкіншілік беретін орталықтандырылған басқару болып табылады. Жоба портфелін басқарудың басты мақсаты компанияның операциялық және қаржылық мақсаттарына жету үшін клиенттерді, стратегия мақсаттарын және қоршаған ортаәсерін назарға ала отырып ресурстарды жоспарлау және қолданудың ең оңтайлы қоспасын анықтау болып табылады.
Процеске негізделген менеджмент