cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Черногория
Черногория жер бедері
Черногорияның көп бөлігін өзен аңғарлары мен каньондармен бөлінген Динар таулары алып жатыр (мысалы, Тара өзенінің каньоны). Тау сілемдерінде, кей жерлерде альпілік рельефтің түрлері кездеседі. Елдің оңтүстік-батысында (Ескі Черногория аумағы) егістіктері, шұңқырлары мен үңгірлері бар карст үстірттері бар. Шкодер көлінің солтүстік жағалауы мен Адриатика теңізінің жағалауында жазық рельефті аймақтар бар. Еліміздің ең биік нүктесі – Боботов-Кук тауы, оның биіктігі 2522 метр.
Адриатика теңізінің жағалау сызығында негізінен таулы, абразиялық жағалаулар бар. Котор шығанағы көзге түседі
Геология
Ел аумағы Жерорта теңізі қатпарлы белдеуінің ішінде орналасқан (Динарик қатпарлы-жабын жүйесі). Оңтүстік-батысы палеозой, мезозой және палеоген шөгінді қабаттарынан: әктастардан және флештерден тұрады. Черногорияның солтүстік-шығысында офиолиттерден, әктастардан және гранитоидтардан құралған. Ел сейсмикалық жоғары аймақта орналасқан, әсіресе Адриатикалық жағалау сызығының бойындағы сейсмикалық белсенді аймақ.
Черногория пайдалы қазбалары бокситтер, мыс-қорғасын-мырыш күміс кендері, қоңыр көмір, мәрмәр, табиғи құрылыс материалдары, Адриатика теңізінің қайраңында мұнай және газ кен орындары бар.
Гидрология
Ел аумағының жартысынан астамы Дунай алабының өзендеріне (мысалы, Лим және Тара өзендері) тиесілі. Қалған бөлігі Адриатикалық теңіз бассейніне жатады (мысалы, Морака өзені). Черногория Шкодер көлінің 60% акваториясының иелігінде. Елдің таулы бөлігінде көптеген карст және таулы-мұздық (мысалы, Крно-Йезеро) тектес көлдер бар. Черногория аумағында гидроэнергетика қажеттіліктері үшін жалпы көлемі 1 км³ су қоймалары да бар.
Жаңартылатын су ресурстары негізінен Черногорияда қалыптасады. 2010 жылы су алудың жылдық көлемі 160 млн м³ құрады, оның 60%-ы шаруашылық қажеттіліктеріне жұмсалды, 39%-ы өнеркәсіптік кәсіпорындарда, 1%-ы ауыл шаруашылығы кешенінде пайдаланылды.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
2015 жылғы жағдай бойынша ел аумағының 68,4%-ын ормандар алып жатыр. Неғұрлым орманды - бұл Черногорияның солтүстігіндегі ортаңғы таулар, мұнда бук және қылқан жапырақты ормандар 1,8 км биіктікке дейін таралған, олар негізінен ақ шырша мен еуропалық шыршадан тұрады; Дурмитор тау жотасында қара қарағай өскен аймақтар болды. сақталған. Котор шығанағының жағалауында каштан ормандары бар. Адриатика теңізінің жағалау сызығында жерорта теңізі типті ормандар, атап айтқанда, голм еменінен өседі. Карстты үстірттердің өсімдіктері бұталар мен аласа ағаш түрлерімен (шығыс мүйізі, мамық емен, құлмақ) кездеседі. Динар тауларында тау қарағайы өседі, ал биік таулардың шыңдарында альпі өсімдіктері дамыған. Еліміздегі тамырлы өсімдік түрлерінің жалпы санының 7%-ы (3250 дана) эндемик.
Черногория аумағында сүтқоректілердің 65 түрі бар. Солтүстіктегі таулы аймақта қоңыр аю, кәдімгі сілеусін, марал және т.б. мекендейді.Адриатика жағалауы құстардың қоныс аударатын жолдарында орналасқан (мысалы, Черногорияда елде кездесетін 330 құс түрінің 204-і ұя салады), мысалы, кішкентай қарақат, бұйра пеликан және т.б. Бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің арасында көптеген эндемикалық және реликті түрлер бар (мысалы, еуропалық протей Динар тауларының эндемигі); олардың ең көп саны Ловцен және Проклетие тау жоталарында, сондай-ақ Шкодер көлінде тұрады.
Елдің таулы аймақтарында қоңыр топырақтар жиі кездеседі, ал Черногорияның қалған бөлігінде шымтезек-әкті топырақтар басым.
Климат
Ел аумағының негізгі бөлігі қоңыржай климатта, Адриатика теңізінің жағалауы жерорта теңізінің климатында орналасқан. Қысы жылы және ылғалды, жазы ыстық және құрғақ. Черногория таулы бөлігінде қаңтардың орташа температурасы -5 - +1,5 ° C, шілде - +14 - +20 ° C. Оңтүстік-шығыста және жағалау сызығында қаңтардың орташа температурасы 5-8 °С, шілдеде - +23 - +26 °C аралығында өзгереді. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері жылына 1600-1800 миллиметр, жағалаудан 3000 миллиметрге дейін, Котор шығанағы жағалауынан 4500 миллиметрден астам.
Экология
Табысты экологиялық саясаттың арқасында еліміздің сыртқы ортаға қышқыл түзетін қосылыстар мен қатты бөлшектердің шығарындылары азайды. Черногория жерүсті суларының көпшілігі қанағаттанарлық жағдайда. Республиканың қорғауында жануарлардың 250 түрі бар (оның ішінде 298 құс түрі, 42 бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер түрі, 10 сүтқоректілер түрі). Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар Черногория аумағының шамамен 10% (барлығы 50-ден астам) алып жатыр. Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Дурмитор ұлттық саябағы. Шкодра көлі мен Котор шығанағының жағасындағы галофитті мекендеу орындары Рамсар конвенциясына сәйкес қорғалатын халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жерлер мәртебесіне ие болды.
Ежелгі дүние
Қазіргі Черногория аумағында бірінші адам Орта плейстоценде пайда болды. Неолит пен энеолитте Старчево-Кришская, Винча (қазіргі Черногорияның солтүстігі), Импрессо, Данильская, Хварская (оңтүстік-батыс), Накованская, Любляна және Вучедольская мәдениеттері болды. Энеолиттің аяғында және қола дәуірінде Черногория аумағына Ямная мәдениеті әсер етті.
Ерте темір дәуірінде аймақта иллириялықтармен корреляциялық әлеуметтік құрылымдар қалыптасты. Біздің эрамызға дейінгі IV ғасырдан бастап. III ғасырға дейін. Черногория жағалауындағы аймақтар гректердің ықпалына ұшырады. III ғасырдың екінші жартысында Балқан түбегінің батысында римдік экспансия басталды, нәтижесінде бұл жерлер Рим империясының құрамына кірді. Черногория аумағы Иллирикум провинциясына, одан кейін Далматияға және III ғасырдың аяғынан бастап Превалитанаға кірді. Осы кезде Рисиний, Бутуа, Олциниус және Диоклея қалаларының негізі қаланды. Провинцияның ішкі аймағында ежелгі Рим мәдениетінің ықпалы үлкен болмады.
Орта ғасыр
Біздің заманымыздың V ғасырдың аяғынан бастап қазіргі Черногория жерлері остготтар патшалығының құрамына кірді. 535-536 жылдары бұл аумақ Византияға өтті. VII ғасырда аймақ славян отарлауына ұшырады. X ғасырдың бірінші жартысында Черногория аумағы Травуния (батыс), Дукла (оңтүстік) және Византия (солтүстік-шығыс) арасында бөлінді.
Жаңа Заман
Шкодра Санжак жерінен 1513 жылы Черногория бөлінді. XVI ғасырдың бірінші жартысында Черногорияның таулы аймақтарында жекелеген көп балалы әулеттерден тұратын ағайындықтарды бір-бірімен жер байлығы үшін таласқан тайпаларға біріктіру арқылы рулық жүйе құрылып, қанды жауласу әдет-ғұрпы кең тарады. Бұл тайпалардың мәдени біріктіруші орталығы Четинье монастырінде орналасқан Черногория православие шіркеуі болды. Бұл кезеңдегі Черногория экономикасының негізі маусымдық мал шаруашылығы болды, ресурстарды ұрлау мақсатында көрші халықтарға шабуыл жасаудан тұратын шабуыл жиі болды.
1697 жылы Данило Петрович Негош митрополит болды, ол Черногория тайпаларының бірігуін және Осман империясынан азаттық үшін күресті бастады. 1711 жылдан бастап Черногория Ресеймен дипломатиялық қатынас орната бастады (мысалы, Черногория митрополиттері Ресейге барып, одан қолдау алды). Данило Негоштың орнына оның жиені Савва келді. Савваның тең билеушісі Василий III Петрович қайтыс болған кезде, Черногориядағы билікті қашып кеткен Петр III ретінде көрсетіп, Черногория халқының қолдауын алған Степан Малый басқарды.
XX-XXI ғасыр
Черногория Корольдігі Балқан соғыстарына (1912-1913) қатысты, нәтижесінде оған жаңа аумақтар қосылды, бірақ әскери операциялар нәтижесінде ел экономикасы әлсіреп қалды. 1914 жылы Черногория Бірінші дүниежүзілік соғысқа Антанта жағында кірді, бірақ 1916 жылы оны Аустрия-Мажарстан әскерлері басып алды. 1918 жылы 26 қарашада Ұлы Ұлттық Жиналыс Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігіне (1929 жылдан - Югославия Корольдігі) қосылу туралы шешім қабылдады.
1941 жылы сәуірде Черногория Италия Корольдігінің шабуылына ұшырады: Котор шығанағы төңірегіндегі аумақ аннексияланды, қалған аумақта қуыршақ үкіметі құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Черногория Социалистік Республикасы Югославияның құрамына кірді. 1992-2006 жылдары Черногория Югославия Федеративтік Республикасының (2003 жылға дейін) және Сербия мен Черногория Мемлекеттік Одағының құрамында болды.
21 мамырда Черногорияда референдум өтті, оған қатысқандардың 55,5% егеменді мемлекет құру үшін дауыс берді; 2006 жылы 3 маусымда Черногория Скупщинассы елдің тәуелсіздігін жариялады, ал 28 маусымда Черногория БҰҰ-ға мүше болды. 2007 жылы елдің саяси жүйесін бекітетін конституция қабылданып, Черногория тілі мемлекеттік тіл болып жарияланды.
2008 жылдың 15 желтоқсанында Черногорияға Босния және Герцеговинадан Суторина ауылына қатысты аумақтық талаптарға қарамастан, 2015 жылдың 26 ​​тамызында шешілген Черногория Еуропалық Одаққа кіруге өтініш берді. 2010 жылдан бері Черногория ЕО мүшелігіне үміткер. 2016 жылы ел НАТО-ға кірді.
2016 жылдың 16 қазанында (Скупщинаға сайлау күні) Черногория құқық қорғау органдары 20 лаңкестің ұсталғаны туралы хабарлады. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, 500-ге жуық адамнан тұратын топ төңкеріс жасауы керек еді, оның ішінде ел премьер-министрі Мило Джукановичті өлтіру де бар.
Экономикасы
Артықшылықтары: Тұрақты нарықтық экономикаға сәтті көшті. Төмен инфляция (0,9%). Салыстырмалы түрде жоғары экономикалық өсу (орташа еуропалық деңгейден жоғары) және мемлекеттік қарыздың төмендігі (орташа еуропалық деңгейден төмен). Еуропа елдерімен салыстырғанда әлі де салыстырмалы түрде арзан және жақсы білімді, жұмыс күші. Жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі және жұмыс күші тапшылығының кеңеюі жағдайында 2019 жылғы жағдай бойынша жалақының өсуі экономикалық баяулаумен шектелмейді.
Әлсіз жақтары: нашар ресурстық база. Күшті сыбайлас жемқорлық. Нарықтық реформаларды баяу ілгерілету. Инфрақұрылымға шағын инвестиция. Еуропаның басқа салыстырмалы түрде кедей елдеріне де тән ең үлкен мәселе – жыл сайын еңбекке жарамды жұмыс күшінің тапшылығының артуы және туу деңгейінің төмендігі мен халықтың жоғары эмиграциясына байланысты зейнеткерлер санының артуы. әлемнің басқа, бай, елдері.
Жалпы жағдайы, негізгі көрсеткіштері
2014 жылдың қорытындысы бойынша дефляция тіркелді – 0,7%
Экономиканың табиғаты – нарықтық. ЖІӨ көлемінде 2013 жылғы өнеркәсіп өндірісінің үлесі 21,2%, қызмет көрсету саласы – 70,5%, ауыл шаруашылығы – 8,3%. Бұл ретте өнеркәсіпте 17,9%, ауыл шаруашылығында 5,3%, қызмет көрсету саласында 76,8% жұмыс істейді. Еңбекке жарамды халықтың жалпы саны 263200 адам (әлемде 164-орын), жұмыссыздық деңгейі 18,5% (әлемде 162-орын). 2021 жылдың мамырындағы жағдай бойынша Черногориядағы орташа жалақы айына 792 € (938,84 доллар, брутто) және 530 еуро (628,26 доллар, нетто) құрайды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап ең төменгі жалақы (нетто) 250 евроны құрайды. Кейтц индексі (елдегі ең төменгі және орташа жалақы арасындағы қатынас) 2021 жылдың шілдесінен бастап (орта есеппен 530 еуро және ең төменгі 250 еуро) шамамен 47% құрайды. 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап ең төменгі жалақы 567,54 евро (брутто) және 450 евро (нетто) құрайды. 2022 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша Черногориядағы орташа жалақы айына 875 € (951,69 $, брутто) және 706 € (767,88 $, нетто) құрайды.
Өнеркәсіп
2013 жылы ЖІӨ құрылымындағы өнеркәсіп өндірісінің үлесі 21,2% құрады, бұл көлемнің үштен екі бөлігінен астамы металлургия саласына тиесілі. Бұл ретте өнеркәсіпте жұмыспен қамтылғандар саны аз – еңбекке қабілетті халықтың 17,9% құрайды. Жалпы экономика бойынша өсу қарқыны жоғары – 2013 жылы шамамен 4,5%.
Дәстүрлі түрде Черногория экономикасының негізін қара металлургия (орталығы Никич), алюминий өңдеу (Подгорица), электр өнеркәсібі (Цетинье), тоқыма өнеркәсібі (Биело Поле), кеме жасау және кеме жөндеу (Биела, Бар), жеңіл. және тамақ өнеркәсібі (Никсич, Бар), ағаш өңдеу (Розае, Беране, Пльевля, Никсич). Ең маңызды пайдалы қазбаларға боксит, темір рудасы және көмір жатады. Негізгі өнеркәсіп саласы темекі өсіру, тұз өндіру және алюминий өндіру болып табылады.
Ауыл шаруашылығы
Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары дәнді дақылдар, картоп, темекі, жүзім, цитрус жемістері, зәйтүн және інжір.
Югославия кезінде Черногория федерацияның субсидияланған республикасы болды. Черногория Сербия жағында әрекет еткен 1990-шы жылдардың басындағы соғыстар және одан кейінгі «кіші» Югославияның оқшаулануы елдің экономикасы айтарлықтай дәрежеде шайқалды. Осыған қарамастан, 2000 жылдардың басында Черногория халықаралық аренада өзін таба алды, жазда да, қыста да туризм үшін тартымды орынға айналды; содан бері ел жыл сайын айтарлықтай экономикалық өсуді бастан кешірді. 2014 жылы еліміздің туризмнен түскен табысы жалпы ішкі өнімнің 20 пайызын құрады. Сарапшылар алдағы 10 жылда табыстың жылдық өсімі 7,7%-ды құрайды деп болжайды. Герцег-Нови, Будва, Бечичи, Петровац қалаларындағы халықаралық курорттар, сондай-ақ тарихи және табиғи көрнекті орындар – Котор шығанағының жағасындағы Котор қаласы, Четиньенің бұрынғы астанасы, Скадар көлі, Ловчен тауы өте танымал. , биік таулы монастырь Острог, Тара өзенінің каньоны (Еуропадағы ең үлкен және әлемдегі екінші: оның тереңдігі 1300 м жетеді), Дурмитор ұлттық саябағы және оның Забляк тау шаңғысы курорты (теңіз деңгейінен 1465 метр биіктікте, ол). Балқандағы ең биік қала). Мемлекет саясаты туризм саласын жан-жақты дамытуға бағытталған, оған өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына басымдық берілген. Бұған, атап айтқанда, Черногорияны «экологиялық таза мемлекет» деп жариялау дәлел.
Сыртқы сауда
2014 жылғы сыртқы сауда көлемі 2 806 млн долларды құрайды. Экспорт: алюминий, кемелер, көліктер, азық-түлік және шараптар. Импорт: Отын, машиналар мен жабдықтар, халық тұтынатын тауарлар. Черногория сыртқы саудасының географиялық таралуы (2014 ж.)
Жергілікті асхана
Жергілікті асхана “жергілікті, балық, италиялық” үш мектептен тұрады. Адриат теңізінің жақын болғанына қарамастан, Қаратауда балық өте қымбат.
Жергілікті асхана – шошқа немесе сиыр етінің “ертегісі”. Жергілікті шараптардың халықаралық нарықта орны болмаса да, назар аударарлықтай. Атақты қаратаулық “Вранац” жергілікті шарап шығарудағы ғаламат нәтиже деп айтуға болады.
Жергілікті ақ шараптар – “Крунак”(жүзім арағы). Әсіресе, Хорватия ауданымен шектесетін қалаларда су жетіспейді. Құбырдағы суға хлор себіледі. Алайда авиасоққылар мен жүйелердің тозғандығынан құбырдан су ішу ұсынылмайды. Минералды немесе шөлмектегі суды пайдаланыңыз. Сүт пастерленеді, барлық сүт өнімдерін пайдалану қауіпсіз. Жергілікті ет, үй құстары, теңіз өнімдері, жеміс-жидектер денсаулыққа зиян тигізбейді.
Мемлекеттік-саяси құрылым
2007 жылы 20 қазанда Черногория Конституциясы қабылданды. Конституцияның бірінші бабына сәйкес, Черногория еркін, демократиялық, экологиялық таза, құқықтық мемлекет қағидаттарына негізделген әлеуметтік әділетті мемлекет болып табылады.
Саяси құрылым
Заң шығарушы билік – Ассамблеяға – ел парламентіне, ал атқарушы билік – Черногория президенті мен үкіметіне – Владқа тиесілі. Бұл күш құрылымдарының барлығы елордада орналасқан.
Президент жалпыға бірдей тікелей жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланады. Филип Вуянович 2003 жылдың 22 мамырынан 2018 жылдың 22 мамырына дейін Черногория президенті қызметін атқарды. 2018 жылдың 20 мамырынан бастап Мило Джуканович президент болып табылады. 2023 жылдың 2 сәуірінде Яков Милатович жаңа президент болып сайланды.
Скупштина (Черног. Скупштина Црна Гора) – елдің бір палаталы парламенті, 81 депутаттан тұрады. Депутаттар жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 4 жыл мерзімге сайланады. Сайлау пропорционалдық жүйе бойынша өтеді. 76 депутат және албан азшылығынан ұсынылған 5 албан өкілі сайланады.
Атқарушы билікті Үкімет (Черног. Влад Црна Гора) жүзеге асырады. Үкімет құрамын Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша Ассамблея бекітеді.
Сот жүйесі екі сатылы. Черногория Жоғарғы Соты бүкіл ел бойынша құқық қолдану тәжірибесінің бірлігін қамтамасыз етеді.
Екі сатылы сот жүйесінен басқа Конституциялық сот та бар.
Сыртқы саясат
2006 жылы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Черногория БҰҰ-ға мүше 181 мемлекетпен, сондай-ақ ішінара мойындалған Палестина, Косово және Мальта орденімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
2010 жылы Черногория ЕО-ға үміткер елдің ресми мәртебесін алды. Содан бері ел өз заңнамасын Еуропалық Одақ талаптарына сәйкестендірді. 2022 жылғы жағдай бойынша, ЕО-ға үміткер барлық елдердің ішінде Черногория келіссөздер басшыларының ең көп талаптарын орындады. 2014 жылдың наурыз айының соңында ЕО мүшелігіне ресми үміткер мәртебесіне ие болған Черногория Ресейге қарсы санкцияларға қосылатынын мәлімдеді. 2016 жылдың 2 маусымында Черногория Ресей мен Украинаның 149 азаматына қарсы қосымша санкция салды.
Черногория басшылығы да НАТО-мен жақындасу бағытын белгіледі. Осы мақсатта Черногория мен НАТО өкілдері 2016 жылдың мамыр айында елдің одаққа кіруі туралы хаттамаға қол қойды. Осы хаттамаға қол қойылғаннан кейін Черногория НАТО-ның барлық отырыстарында бақылаушы мәртебесін алды. 2017 жылдың 12 мамырына дейін НАТО-ға мүше барлық елдер Черногорияның альянсқа қосылуы туралы хаттаманы ратификациялады. 2017 жылдың 5 маусымында Вашингтондағы АҚШ Мемлекеттік департаментінің ғимаратында Черногорияның альянсқа қосылуының ресми рәсімі өтті.
Дереккөздер
*
Кларансак
Кларансак (Clarensac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 30082, пошта индексі — 30870.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3752 адамды құрады. Халық тығыздығы — 258,94 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Гаттерия
Гаттерия, туатара (Sphenodon punctatus) — бауырымен жорғалаушылар класының тұмсықбастылар отрядына жататын өте ертеден тіршілік етіп келе жатқан жалғыз түр.
Сипаттама
Сыртқы түрі кесірткеге ұқсас. Денесінің ұзындығы 75 см-дей, салм. 0,5 — 1 кг. Басы үлкен, аяқтары бес саусақты. Жон арқасы мен құйрығының үстіңгі жағында үшбұрышты қабыршақтан тұратын жалы болады. Терісі жылтыр, жасыл түсті, бүйірінде, аяқтарында ірілеу сары дақтары бар. Төбесіндегі тері астында ерекше төбе көзі болады, сондықтан да оны кейде “үш көзді гаттерия” деп те атайды. Төбе көзінде де жарық сезгіш клеткалары болады.
Гаттерия басқа бауырымен жорғалаушылардан ерекшелігі — төменгі температурада (6 — 18 С) белсенді тіршілік ете алады. Құрлықта баяу жүреді, суда жақсы жүзеді.
Көбеюі
20 жылда жыныстық жағынан жетіледі, інінің ішіне қатты қабығы бар 8 — 15 жұмыртқа салып, оны көміп қояды. Ұрығының дамуы 12 — 15 айға созылады. Гаттерия 50 жылдан астам өмір сүреді.
Таралуы
Қазір Гаттерия Жаңа Зеландия маңындағы бірнеше аралдарда ғана кездеседі, сол жерлерде арнайы қорық ұйымдастырылып, қорғауға алынып, Халықараралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.
Түрлері
Туатаралардың екі түрі бар, олар: гаттерия және Бразер аралы туатаралары.
Тістері
Туатаралардың өздеріне тән тістері болады. Басқа жорғалаушылармен салыстырғанда олардың төменгі жақтарында бір қатар тіс, ал жоғарғы жақтарында екі қатар тіс болады. Олар ауыздарын жапқан кезде астыңғы қатар тіс үстіңгі қатарларымен бекініседі. Туатаралардың тістеріне байланысты тағы да бір қызық жайт: олардың ескі және шіріген тістерінің орнына жаңа тіс шықпайды. Бұған себеп – олардың тістерінің шынайы болмауы. Бұл тістер гаттериялардың бас сүйектерінің жалғасы болып табылады.
Туатаралардың үшінші көзі
Туатаралардың бастарының төбесінде үшінші көздері болады. Бұл көздерді төбелік көз, дөңесті мүше немесе орталық көз деп те атайды. Бұл көздері тек жас туатараларда ғана көрініп, олар үлкейген сайын қарая береді. Көздерінің кристалы, көз торы, қабығы және оларды мимен байланыстыратын әлсіз жүйке сызығы болады. Төбелік көз жарыққа сезімтал және де жарық пен қараңғыны ажырата алады.
Дереккөздер
Санат:Тұмсықбастылар Санат:Жаңа Зеландия фаунасы Санат:Жойылу қаупі төнген түрлер
Кіші Хоса-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Айса Байтабынов
Айса Байтабынов (1875,Ақтөбе обл.,Қобда ауд.-1955,сонда) - қазақ жырауы.
Кіші Хоса-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Айса Байтабынов
1922 жылдан КОКП мүшесі. Революциядан бұрын әкесі де өзі де байдың жылқышысы болған.
30 жасынан ел арасында батырлар жырын айтқан. Жыраулық өнерді Бітеген, Нүрпейіс ақындардан үйренген. Әсіресе "Қобыланды", "Ер Сайын", "Көрұғлы", "Әуез батыр", "Телағыс" жырларын көп орындаған.
Ақын азамат соғысы жылдары қызыл партизандар қатарыда болып, ақ гвардияшыларға қарсы күреседі.
Ұлы Отан соғысы кезінде көптеген жырлар шығарып, ауыл еңбеккерлерін жеңіске жігерлендіреді.
Дереккөздер
Санат:Қазақ жыраулары Санат:1875 жылы туғандар Санат:1955 жылы қайтыс болғандар
Қожамқұл Қабаұлы
Қожамқұл Балуан Қабаұлы (XIX ғ. өмір сүрген), қырғыз халқының атақты балуаны. Қордай асуы арқылы қазақ жеріне келіп, талай рет күреске түскен. Бір аңызда Қожамқұл балуанның астындағы аты Қордайдан асқан кезде зорығып құлайды. Сонда балуан атын арқалап таудан түскен дейді. 1972 жылдан бері Бішкек қаласында Қожамқұл атындағы халықаралық турнир өтіп келеді.
Дереккөздер
Санат:Спорт
855 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:855 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:855 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Free as a Bird
«Free as a Bird» — The Beatles тобының әні.
Тек 1995 жылы, автордың қайтыс болғанынан 15 жыл кейін, топтың қалған мүшелері оны сингл ретінде жариялайды.
Орындаушылар
және
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша әндер Санат:The Beatles әндері
Карпат көшесі (Алматы)
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Рысқұлов даңғылынан басталып, Райымбек даңғылына дейін созылып жатыр. Ақсай, Қаскелең, Мартехов көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 780 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Мәрт келісім
thumb|250px Мәрт келісім (gentlemen's agreement; Gentlemen's Agreement it; gentlem - "вполпе порядочиый человек ") Шаруашылық тәжірибеде — ауызша түрде кәсіпорындар арасында жасалатын шарт. Шартқа катысушы кәсіпорын оның шарттарын олардың мүддесін өзара байланыстыратындықтан ұстанады. Көп жағдайларда шарт жағдайлары қолданыстағы заңнамаларға сәйкес келмейтіндіктен не үшінші жаққа қарсы бағытталғандыктан, қағазғатүсірілмейді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Брага (футбол клубы)
Тарихы
Брага клубының эмблемасында Браганың қалқаны мен Иса баланы ұстап тұрған Мәриям суреттелген. Эмблеманың жоғарысында алтын әріптермен Sporting Clube de Braga деп жазылған. Брага жанкүйерлерін көбісі клуб жейдесінің түсі Арсенал клубының жейдесіне ұқсас болған соң Arsenalistas деп атайды.
Дербилер
Клубтың басты қарсыласы ретінде Гимарайнш клубы саналады. Клубтар арасындағы ойындар Миньолық дерби (порт. O Derby do Minho) атымен аталады.
Дүниежүзілік титулдар
Санат:Португалия футбол клубтары
Руд ван Нистелрой
Рютгерюс Йоханнес Мартиниус ван Нистелрой (нидерл. Rutgerus Johannes Martinius van Nistelrooij; 1976 жылдың 1 шілдесінде дүниеге келген, Осс, Нидерланд), Руд ван Нистелрой атымен танымал — голландиялық футболшы, шабуылшы.
Карьерасы
Карьерасында ПСВ, "Манчестер Юнайтед", "Реал Мадрид", "Гамбург", "Мальорка" клубтарында ойнап, 2012 жылы карьерасын аяқтады. Нидерланд, Англия, Испания чемпионы атанды.
2006 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Екінші турда Кот-Д'Ивуар қақпасына екінші голды соқты. Сондай-ақ ЕУРО-2004, ЕУРО-2008 турнирлерінде де бірнеше маңызды голдарды қақпаға енгізді.
Командалық
«ПСВ»
«Манчестер Юнайтед»
«Реал Мадрид»
Сілтемелер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:ПСВ ФК ойыншылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гамбург ФК ойыншылары Санат:Малага ФК ойыншылары
Серік Қоржыкенов
Серік Қоржыкенов (1.01. 1955, ШҚО, Көкпекті ауданы), СШ-і. ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. Көп жылдар бойы ШҚО- тық спорт комитетінің аға жаттықтырушысы болып қызмет істеді. Халықаралық дәрежедегі төреші. Абайдың 150 жылдығына арналған тойда қазақ күресінен бас төреші болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан төрешілері
Санат:Тұлғалар
Айт (ру)
Айт (ру) - Кіші жүзге құрамындағы Алшын тайпасының Әлімұлына кіретін Шекті руының бір аймағы. Айттың ұлдары Қабақ, Тілеу, Сарша Айтұлынан тарайтын ұрпақ Ақтөбе облысының Шалқар, Байғанин аудандарында, Қарақалпақстанда тұрады
Дереккөздер
Санат:Кіші жүз рулары
Муакур
Муакур (Mouacourt) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,5 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54388, пошта индексі — 54370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 86 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,12 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Джолт
Джолт — шынтақтан бүгілген қолмен денеге жақын арақашықтан қыска түзу соққы жасау.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Тау (Яңауыл ауданы)
Тау — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Месягут ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 227 адамды құрады. Пошта индексі — 452815, ОКАТО коды — 80259855007.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Формалин
thumb| 200px thumb| 200px Формалин, формаль — формальдегидтің судағы 37 — 40%-дық ерітіндісі.
Формалинді полимерленуден сақтау үшін 4 — 12%-дай метил спирті қосылады. Сондықтан 1%-дық метанол деп те атайды. Формалин түссіз, өткір иісті сұйықтық. Ұзақ сақталса (әсіресе суықта) ақ түсті тұнба параформальдегид (параформ) түзіп лайланады. Формалиннің микробтарға қарсы әсері және денені тітіркендіру қабілеті болғандықтан клетка протоплазмасындағы белокпен әрекеттесіп, оны ұйытады және клетканы өлтіреді. Формалин ауланы, киімдерді, ыдыстарды дезинфекциялау ісінде пайдаланылады. Ол зертханаларда анатомилық және микроскопиялық препараттарды сақтауда, ауыл шаруашылығында тұқымды дәрілеу үшін, парниктерді, әр түрлі құбырларды дезинфекциялауда, тері илеуде, фенол-фармальдегидті шайырлар алуда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Альдегидтер Санат:Химиялық қосылыстар
Гарнирлі қабырға
Гарнирлі қабырға – қой төсін тік бұрыштап шабады, қабырға сүйектерін ажыратып алады, одан соң төсті ептеп ұрғылайды, тұздайды, бұрыш, ұсақтап кесілген сарымсақ себеді. Қабырғаның ұшын жаппай орап, артынша жіппен байлайды. Кішкене сорпа қосып, дайын болғанша бұқтырады. Қабырғаны әкелерде болікке 1-2	тіліктен қабырға сүйекшелерімен кеседі де, көкөніспен (қияр, қызанақ) және капуста салатымен гарнирлейді. Салат үшін капустаны ұзыншалап бейімдейді де, ыдысқа салады, тұздайды, сірке суын құяды, ол жұмсарғанға дейін үздіксіз араластыра отырып жылытады, одан кейін салқындатады, сәбізді ұзыншалап кесіп, пияз, қант қосады да, үстінен өсімдік майын құяды.
Венеция мектебі
Венеция Мектебі — әлемдік көркемсурет өнерінің басты орталықтарының бірі. Оның өкілдері бояумен сурет салудың тәсілін биік дәрежеге көтерді. Негізінен, тарихи және сәндік кескіндеме, портреттер, табиғат көріністері басты орын алды. Венеция мектебі өнерінің өркендеуі 15 ғасырдың орта шенінен басталады. Оны Джентиле, Джованни Беллинилер, Витторе Карпаччо бастады. Олар діни аңыздар мен мифол. тақырыптарға құрылған және ақсүйектердің өмірін бейнелейтін суреттер салды. Венеция мектебі өнерінің өркендеуін Джорджоне, Тициан, Веронезе Тинтореттолар жалғастырды. 17 ғасырда уақытша құлдырап, 18 ғасырда Венеция сурет өнері қайта өрледі.
Дереккөздер
""Қазақ Энциклопедиясы"", ІІ том
Санат:Білім
Мэрихилл Эстейтс (Кентукки)
Мэрихилл Эстейтс (Maryhill Estates) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 175 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-50412.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Венгель
Венгель — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лева өзенінің оң жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Көл-батпақ саздары
Көл-батпақ саздары. Көлдер мен батпақтарда түзілетін саздардың жиынтық атауы; әдетте үсақдисперсиялық құраммен сипатталады, өсімдік қалдықтарын және көмірлі заттарды молынан кіріктіреді; соңғы жағдай мүндай саздардың қара-қошқыл және қоңырқай реңдерді иемденуін қамтамасыз етеді. Көл-батпақ саздары кейде жұқапарақты бітіммен сипатталады.
Венгель
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Көл-батпақ саздары
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Қаратұма (шығанақ)
Қаратұма – Арал теңізінің шығысында, Қазақстан және Өзбекстан шекарасында орналасқан шығанақ.
Венгель
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Ертіс су алабы
Қаратұма (шығанақ)
Дереккөздер
Санат:Қызылорда облысы географиясы Санат:Арал теңізі шығанақтары Санат:Бұрынғы шығанақтар
Серіппені еріксіздендіру
Серіппені еріксіздендіру (Заневоливание пружины) — орамдары жанасқанша сығып, бекітіп, үзақ мерзімге дайын серіппені межелік жүктемемен шегіне жеткенше жүктеу.
Момақан
Бұраубас немесе момақан-кеміргіштер отряды, аламантәрізділер тұқымдасы, бұраубас тұқымдасы тармағының жалғыз өкілі. Бұл едәуір ірі ( денесінің ұзындығы 27см, салмағы 700г) кеміргіш, жер асты тіршілігіне ыңғайланған. Оқтау сияқты денесі, қысқа алдыңғы денесі, қысқа аяқтарының ұшына ұзын орақ сияқты иілген тырнақтары, өте кішкентай көзі, қалың терісінен байқала бермейтін құлағы болады. Арқасы қоңыр, екі бүйірі ақшыл, ал құрсағы ақ түсті болады. Ұрпақтарының терісі сұр түсті. Қазақстанда тек Алтай, Қалбы Алтайы, Тарбағатай және Шыңғыстауда тіршілік етеді. Бұраубас бүкіл өмірін жер асты шытырмен иірімді індеріне өткізеді, оның бар екендігін тек жер бетіне тастаған топырағынан білуге болады. Қыста қар астында шытырман жолдар жасайды. Өсімдіктің жасыл және жер асты бөліктерімен қоректенеді. Жыл бойы тәуліктің кез-келген уақытында белсенді. Аналығы наурыздың соңында 3-5 жалаңаш әрі соқыр ұрпағын әкеледі. Сәуірде олар өсіңкіреп жиі жер бетіне шығып, көк шөппен қоректенеді. Бұраубастың жауы-саусақ күзен. Ол бұлардың ініне еркін кіре береді. Кейде бұлардың інін аю қазып тастайды. Бұраубастың бағалы терісін жылына 60 мыңға дейін даярлаған. Қазіргі кезде даярламайды
Портоскузо
Портоскузо (Portoscuso) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Карбония-Иглезиас провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5361 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 138,04 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 39,06 км² шамасында. Пошта индексі — 09010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Тұйық
Тұйық — Алматы облысы Кеген ауданы ндағы ауыл (1965 жылдан 2013 жылға дейін кент болған), Тұйық ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1425 адам (775 ер адам және 650 әйел адам) болса, 2009 жылы 1296 адамды (637 ер адам және 659 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ертеде “Қотантас”, 19 ғасырдың орта шенінде Тұйық аталған. 1932 жылы Көктас, Есенгелді, Тұйық ауылдары “Бірлік” ұжымшарына бірікті. 1952 жылдан қой өсіретін кеңшардың бөлімшесі болды. 1955 жылы Тұйық қорғасын-барит кен орны ашылып, ол Текелі қорғасын-мырыш комбинатына шикізат беріп тұрды. 2002 жылы Текелі кен байыту комбинатына беретін кен қоры мөлшерінің тым азаюына байланысты кеніш жұмысын тоқтатқан. Тұйықта Кеген орман шаруашылығы, Қарасай ағаш дайындау, өңдеу цехтары, т.б. кәсіпорындар бар. Олардың басым көпшілігі 1997 жылдан кейін жекешелендірілді. Тұйықтың маңы қайнар бұлақты, орманды, үңгірлі келеді.
Дереккөздер
Санат:Кеген ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
856 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:856 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:856 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
IC 4185-2
IC 4185-2 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4185,02 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Лосось
Лосось немесе Албырт (Salmoninae) — Албырт балық тәрізділер отрядының Албырттар тұқымдасының үлкенді-кішілі бірнеше балықтар тегі. Оларға тән ерекшелік арқасында жұмсақ тері қатпары болады, бұл қатпарды мойлы қанат деп атайды. Балықтардың бұл тобы қоңыржай және солтүстік ендікте тараған.
Көбеюі
Өсімталдығы төмен балықтар. Көпшілік түрлері топырақта, ұсақ тасты және тастақ су түбінде ұя салады. Кейбір өткінші түрлері уақытша тұрақты және кішкене тұщы су топтарын құрайды. Албырт балықтардың маусымдык формалары да кездеседі. Олар бір-бірінен уылдырық шашу мерзімімен, дене көлемімен және өсімталдығымен ажыратылады. 11 түрмен түршесі ХТҚБ Қызыл кітабына, ал 1 түрмен 1 түршесі КСРО Қызыл кітабына енгізілген.
Лосось өнімдері
Лососьтәрізділердің кәсіптік маңызы өте зор. Бұлардың еті дәмді болумен қатар, “қызыл уылдырық” деген атпен сатылатын уылдырығын пайдаланады. Лосось тәрізділердің. нашар көбеюі және олардың қымбат өнімдер беруі, оларды қолдан көбейту шараларын қолдануды қажет етеді.
Дереккөздер
Санат:Балықтар
Айтолқын
Айтолқын -  ерте заманда  Отан үшін, елінің  тәуелсіздігі үшін жау қолынан қаза тапқан батыр қыз.
Айтолқынды мәңгі ұмытпау үшін халық оған арнап  әдемі сүр тастан  сәулетті күмбез орнатқан. Ол күмбез Ақтөбе облысы Терісбұтақ өзенінің бойында орналасқан.
Айтолқын туралы халық аузында айтылатын аңыз-жырлар да аз емес. Оның кей бірі орыс тіліне де аударылған.( "Тургайская газета",1896,№1)
Дереккөздер
Санат:Батыр қыздар Санат:Қазақ батырлары Санат:Ақтөбе облысы тұлғалары
Жозе-Бонифасиу (Сан-Паулу)
Жозе-Бонифасиу (Сан-Паулу) (José Bonifácio (São Paulo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Жозе-ду-Риу-Прету экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 32 460 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 858,641 км² шамасында. Халық тығыздығы — 37,8 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Бигастро
Бигастро (Bigastro) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-Баха-дель-Сегура ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6757 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,10 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Анортосис (футбол клубы)
«Анортосис» (Ανόρθωσις Αμμοχώστου) — Кипрдің Ларнака қаласындағы футбол клубы, 1911 жылы 30 қаңтарда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Антонис Пападопулос стадионында өткізеді, сыйымдылығы 9000 адам.
1963/64 жылғы маусымда тұңғыш рет Чемпиондар кубогында ойнап, бірінші кезеңде "Партизанға" жол берді. 2008/09 жылғы маусымда тұңғыш рет Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне жолдама алды, үш кездесуде тең ойнап ("Вердермен" екі рет, "Интермен" бір рет), бір кездесу жеңіске жетті ("Панатинайкосты" өз алаңында 3:1 есебімен ұтты). Екі кездесуде ("Интерден" және "Панатинаикостан") ұтылды.
Сілтемелер
Санат:1930 жылы құрылған футбол клубтары Санат:Кипр футбол клубтары
Қызылбас балуан
Қызылбас балуан, XIX ғ. Сырдария уезінде өмір сүрген. Белгілі қолбасшы, Сыр дихандарының ұлт-азаттық көтерілісінің басшысы. Жанқожа батырдың балуаны болған. Аңыз бойынша оның ауылына Хиуа басқыншылары тұтқиылдан шабуыл жасап, Қызылбас балуанды Арал теңізінің Каратерең деген жеріне мойнына тас байлап, суға батырып өлтіреді.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Санат:Тұлғалар
Харючей-Яга (Вась-Яга тармағы)
Харючей-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вась-Яга өзенінің сол жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 71 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Добрево (Добрич облысы)
Добрево (Добрево) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Добричка қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 80 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9399. Телефон коды — 05781. ЕКАТТЕ коды — 21350.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Лапа-душ-Диньейруш
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 416 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,84 км² шамасында. Халық тығыздығы — 53,1 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Академиялық сағат
Академиялық сағат -  тұтас өткізілетін дәріс, лекция, сабақ үшін белгіленген уақыт мөлшері.
Мектептегі және жоғары оқу орындарындағы Академиялық сағат мөлшері - көбінесе 45 минут. Оқытушы сабақты Академиялық сағат мөлшеріне сәйкес дайындап өткізеді. Жоғары оқу орындарында бір сабақ екі Академиялық сағат ішінде өтеді: бір пән қос сабақпен өткізіледі де, Академиялық сағат мөлшері сақталып, үзіліс жасалады.
Дереккөздер
Санат:Уақыт өлшем бірліктері
Әбіл Жантеміров
Жантеміров Әбіл (1920, Жыланды – 1983, Сандықтау ауданы Балкашино ауылы) – соғыс және еңбек ардагері.
Екінші дүниежүзілік соғысында батальон командирі болған. 1941 жылдан Калинин және Украинаны азат ету ұрыстарына қатысқан. Соғыстан кейін Балкашино ауданында ұжымшарды басқарған, ауданы «Азаматтық қорғаныс» бөлімшесін құрған. Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Ғылым
Владислав Людвигович Котвич
Котвич Владислав Людвигович (20.3.1872, Виленщинадағы Оссовье ауылы – 3.10. 1944, Литва, Вильнюс маңы, Чарный Боже ауылы.) – поляк шығыстанушысы, КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі (1923), Поляк Ғылым Академиясының академигі, профессор (1923). Санкт-Петербург университетінің шығыс тілдері факультетін бітірген соң (1895), сонда моңғол, қалмақ және тұңғыс-маньчжур тілдерінен сабақ бере жүріп, Ресей империясының Қаржы министрлігінде өз мамандығы бойынша қызмет істеді (1900–17). Ол Тірі шығыс тілдері интитутын ұйымдастырушылардың бірі және оның алғашқы директоры (1920–22) болды. 1922 ж. Краков және Львов университеттері оны Қиыр Шығыс факультетінің меңгерушілігіне шақырды. Львов университетінің шақыруын қабылдап, Котвич 1923 ж. Польшаға кетті. Поляк шығыстану қоғамының төрағасы болды (1922–36). Котвич алтай тілдерін тарихи-салыстырмалы әдіспен зерттеуге көп көңіл бөлді. Бұл саладағы басты еңбегі “Алтай тілдері туралы зерттеулер” деген атпен 1953 ж. Краковта (Польша), ал 1962 ж. Мәскеуде (Ресей) орыс тілінде басылып шықты. Котвич алтай тілдері туралы материалдарды жинақтай келе, бұрын-соңды айтылып жүрген қағидалар негізінде ғылми тұжырымдар жасады. Ол алтай тілдерінің арасындағы өзара жақындық, типологиялық ұқсастық сыртқы тарихи байланыс нәтижесінде пайда болған деп есептеді.
Дереккөздер
Санат:1872 жылы туғандар Санат:1944 жылы қайтыс болғандар Санат:Польша ғалымдары Санат:Шығыстанушылар
Ибн Хузайма
Әбу Бәкр Мұхаммед ибн Исхақ ибн Хузайма ибн әл-Муғира ибн Салих ибн Бәкр ән-Найсабури әш-Шафиғи (837 — 923) — атақты мұсылман ғалымы, фақиһ, мухаддис, «шейх әл-Ислам» және «имамдардың Имамы» аталған ғұлама. «Сахих Ибн Хузайма» хадистер жинағының авторы.
Ибн Хиббан ол туралы айтқан:
Мен жер бетінде сүннет амалдарын ол сияқты орындайтын және сахих пен қосымша сөздерін жаттайтын адамды көрген жоқпын, тіпті күллі Сүннет оның көздерінің алдында жиналғандай
Ибн Хузайма Зул-Қағда айының екінші сенбісінің түнінде һижри 311 жылы 98 жасқа жетіп өмірден озды. Оның жаназасын баласы Әбун-Наср оқиды.
Тағы қараңыз
Санат:Мухаддистер Санат:Ислам тұлғалары
Персеполис (футбол клубы)
«Персеполис»  — ирандық футбол клуб. 1963 жылдың желтоқсанында құрылған.
Ұлттық
Иран чемпионаты
Иран кубогы
Халықаралық
АФК Чемпиондар лигасы
Сілтемелер
Санат:Персеполис ФК Санат:Иран футбол клубтары
Пуштундар
Пуштундар, паштундар (پښتون бат. [paʂtun], шығ. [paxtun],, پٹھان, पठान) немесе ауғандықтар — негізінен Ауғанстанның оңтүстік, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс аймақтарын және Пәкістанның солтүстік-батысын мекен ететін ирандық халық. Ерекшеліктері: шығысирандық пашто тілі, көшпенділік дәстүрлері, Пуштунвалай ар-намыс кодексі және тармақталған ру-тайпалық құрылым. Пуштундардың нақты санын анықтау Ауғанстанда 1979 жылдан бері халық санағы жүрмегесін қиындық тудырады, бірақ шамамен 42 млн. адам деп есептелінеді. Олардың тек 30% ғана Ауғанстанда тұрып, сол елдің негізігі және басым этносы саналады.
Пуштундардың еврейлерден шыққаны жайындағы аңыз
Пуштундар («пашту» немесе «пушту» еврейдің «пашт» деген сөзінен шыққан, аудармасы: «шашыраған», «бытыраған») – өздерін еврейлердің ұрпақтарымыз деп санайды, дәлірек айтқанда, Саул патшаның Ауған деген немересі болған, содан тараған. Ерте заманда бабыл патшасы Набуходоносор оларды Ғазарға (Хазар) жер аударған. Аңыз бойынша, Саулдың Иеремей деген ұлынан Ауған туған, оның ұрпақтары бірнеше ғасырдан кейін (қазіргі Ауғанстан жеріндегі) Джат шаһарына қоныс аударған. Сол өлкеге арабтар келгенде, олардың Халид ибн Уәлид есімді әскер қолбасшысы Ауғанның тікелей ұрпағы Киш бастаған еврей ру/тайпаларының көсемдерімен кездескен. Киш Исламды қабылдап, өзіне Әбдул ибн-Рашид деген мұсылмандық есімді алды. Осы есімімен атағы шығып, Мұхаммед пайғамбардың сахабасына айналған және көптеген әскери жетістіктерге жеткен.
Біршама араб деректері Ауған ұрпақтарының қоныс тепкен жерін және сол жерлерге нақты қай уақытта келгендігін сөз етеді. Мысалға, «Мират үл-Алам» («Әлем айнасы») яһудилердің жиһанкезушілігі жайында және Киелі Мекендерінен шығып Ғхор, Ғазни және Кабул деген жерлерге қоныс тепкенін жазады. Сайед Жәләл әд-Дин Ауғани және Сайед Әбдул Жәббар Шах секілді авторлар: шахзада Ауғанның ұрпақтары Исраилдың жоғалған рулары деп турасынан айтады. Ауғанстанның астанасы Кабулдың атауы көне Самарияның бір мекенімен үндес. Сондай-ақ, Ауғанстанда Сүлеймен патша атты тау бар. Ауған ру/тайпаларының атаулары да еврейлік тайпаларға ұқсайды: Юсуфзай/Иосиф, Африди/Ефрем және т.б. «Табакати Насири» («Tabakati Nasiri») атты жазбада айтылады, Шансабилік династия кезінде Гхор (Ghor) аумағында Ғераттың оңтүстік-шығыс жағында Бани Исраил (ауд.: Исраилдің ұрпақтары) деген халық тұрған.Олар көршілес елдермен сауда-саттық жасасқан. 622-ші жылы Бани Исраил халқы Киш арқылы исламды қабылдаған. Еврейлік саяхатшы Бениямин Тудели (12 ғ.) «Нисбор» тауы мен «Ғазон» өзініндегі Дана, Ашера, Звулуна және Нафтали атты еврейлік төрт тайпаның патшалығы жайында жазады. Ресейдің Кабулдегі бірінші елшісі Иван Викторович Виткевич (1808-1839) Петербургқа оралғанда, пуштундардың көбі өздерін көне Израилдің жұртымыз деп санайтындығын айтып, таңғалысын жасырмаған. Британдық саяхатшы Александр Борнс 1843 жылы баспа көрген жазбаларында, Кабулдың көптеген тұрғындары өздерін «Бани Исраил» (яғни, «Исраилдің ұрпақтары») деп атайтындығын жазған. Пуштундардың сыртқы пішіндері еврейлерге ұқсайды. Сондай-ақ, пуштундарда әлі күнге шейін кейбір яһудилік салт-дәстүрлер сақталған: олар 8-ші күні ұлдарын сүндеттейді, пейсің өсіреді, левират (әмеңгерлік) салтын ұстанады, шаббат күнін құрмет тұтады және т.с.с. Ауыл аймақтағы тұрғындар әлі күнге шейін «Шма, Исраэл» («Тыңда, Исраил») деген жазуы бар бойтұмарлар тағады. Бұхарада туған әйгілі Ибн Сина (Авицена), өзін кезінде исламды қабылдаған Тчалелік (Tchale) еврейлерден шыққанын айтқан. Генетикалық сараптама пуштундардың еврейлерден шыққанын растайды.
Тағы қараңыз
Санат:Халықтар Санат:Иран этникалық топтары Санат:Ауғанстан халықтары Санат:Пәкістан халықтары Санат:Үндістан этникалық топтары Санат:Семит халықтары Санат:Еврейлер
Балабанский
Балабанский — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы оң жағалауынан 3 км қашықтықта №8059 атауы жоқ тармақ орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мемлекет және құқық
Мемлекет және құқық - араларында үйлесімді байланыс бар әлеуметтік институттар. Шын мәнінде, құқық жалпыға міндетті, мемлекет ресми түрде кепілдендірген ережелер, яғни, қоғамдық қатынастарды реттеушілік қызметінің жалпы сипаттағы ережелері болып табылады. Құқықтың қызметі өмірдің барлық салаларына да кеңінен таралады. Оның ережелері - қоғамдық өмірдің барлық салаларындағы қатынастарды реттеудің заңдық көрініс табуы. Құқықтық ережелер қоғамның мәдени дамуына сәйкес өрбиді, тарихи дәстүрлердің, өнегелік талаптарының және басқа да факторлардың ықпалына түседі. Көріп отырғанымыздай, Мемлекет пен Құқық бірдей ұғымдар емес. Егер мемлекет саяси билікті ұйымдастырушы болса, құқық - қоғамдық қатынастарды реттеуші - жалпы сипаттағы тәртіп ережелерінен тұрады. Сөйте тұра, Мемлекет пен Құқық - өзара тығыз байланысты қоғамдық феномендер. Оларды біршама кең әлеуметтік құбылыс - саясат біріктіреді. Мемлекет те, құқық та саяси билік жүргізудің құралы болып табылады. Сондықтан да екеуі де саяси мәнге ие. Екеуінің тығыз байланысы неден көрініс табады? Мемлекеттің құқықтан тәуелділігі құқықтың мемлекеттің қолындағы аса қажетті құралы болып табылатындығынан көрініс табады. Заңнамалық ережелерсіз мемлекет қимылдай алмайды. Дәл осы құқық ережелері арқылы үстемдік етуші әлеуметтік топтар өз еріктерін білдіре алады. Алайда, мемлекетсіз құқықтың өмір сүруі екіталай. Заңнамалық ережелер мемлекет тарапынан ұсынылады. Мемлекет пен құқықтың өзара үйлесімді байланысы азаматтық қоғамның аса маңызды элементі болып табылатын құқықтық мемлекетте барынша көрініс табады.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Доннерсдорф
Доннерсдорф (Donnersdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Швайнфурт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1945 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 78 124. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Эк.