cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Серікжан Зиадаұлы Қанаев
БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебін бітірген (Мәскеу, 1978), тарих пен қоғамтану оқытушысы;  Қарағанды мемлекеттік университетінің экономика факультетін бітірген (1984), экономист; КОКП ОК  Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын бітірген (Мәскеу, 1991). Философия ғылымдарының кандидаты (1991). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Ұлттық психологияны қалыптастырудағы діни фактордың рөлі». Саяси ғылымдарының докторы (2003). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан Республикасының саяси процесіндегі зорлық жасау мәселелері және оның баламалары». Профессор (2003 жылдан). Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2006 жылдан), ҚР Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі (2009). «Зорлық жасау табиғаты жөнінде» (Қарағанды, 2002), «Әлеуметтік және саяси зорлық жасаудың мәселелері: тарихы, әдістемесі, шешу жолдары» (Минск, 2003) кітаптарының, сондай-ақ 70-тен астам ғылыми мақала мен жарияланымның авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1971 жылдан - Қарағанды қаласының ведомстводан тыс күзет бөлімінің электр монтері.
1972 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1974 жылдан - БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебінің тыңдаушысы.
1978 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Қарағанды облыстық комитетінің нұсқаушысы, комсомол ұйымдары бөлімінің меңгерушісі.
1982 жылдан - Қазақстан Компартиясы Қарағанды облыстық комитетінің дәріскері, деріскерлік тобының жетекшісі.
1988 жылдан - КОКП ОК Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасының аспиранты.
1991 жылдың қыркүйегінен - «Атырау» АҚ филиалының директоры (Қарағанды).
1993 жылдан - ҚР Президенті Аппараты мен Министрлер Кабинеті Діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі бөлімінің аға референті.
1994 жылдан - Қарағанды Облыстық жұмыспен қамту орталығының, Облыстық еңбек және халықты жұмыспен қамту басқармасының, Тұрғын халықты жұмыспен қамту, еңбек және әлеуметтік қорғау Бас басқармасының бастығы.
1999 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау, білім беру және спорт министрлігі кадрлық жұмыс бөлімінің бастығы.
2000 жылдан - ҚР Білім және ғылым министрлігі Кадрлық және арнайы жұмыс басқармасының бастығы, Әкімшілік департаментінің директоры, Министрлік Аппаратының жетекшісі.
2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-саяси бөлімінің бас инспекторы, «Отан» Республикалық саяси партиясы Орталық аппаратының жетекшісі (Астана қаласы).
2006 жылдың ақпан айынан - Қарағанды облысы әкімінің орынбасары.
2007 жылдың наурыз айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің меңгерушісі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:1953 жылы туғандар Санат:Қазақстан саясаттанушылары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан философтары Санат:Профессорлар Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Дерексіздендіру
Дерексіздендіру — ойлау тәсілдерінің бір түрі. Дерексіздендіру жалпылау әрекеттерімен өзара тығыз байланысты. Дерексіздендіру дегеніміз — нәрселердің бірсыпыра қасиет-белгілерін ой арқылы бөлектеп қарастыратын әрекет. Сондай-ақ дерексіздендіру — осы қасиет-белгілерді нәрсенің біртұтас ерекшеліктерінен бөліп алып көрсету тәсілі. Дерексіздендіру — жалпылау деп аталатын ой-әрекетінің негізі. Адам заттар мен құбылыстардың (объектінің) арасындағы айырмашылық белгілерінен талдап барып, оларды жалпылайды. Дерексіздендіру сөзбен тығыз байланысты ой-әрекеті. Кеміс балалардың дерексіздендіру әрекетінің өзіндік ерекшелік сипаттары бар. Кемақыл баланың дерексіздендіру әрекеті өте қиынға түсетін жайт. Өйткені ондай балалардың ойлауы мен сөйлеуі нашар дамығандықтан нәрселер мен құбылыстардың белгі-қасиеттерін ой арқылы ажыратуы аса қиыңдық тудырып, олар сол нәрселерге тән жалпы ерекшеліктерді ажыратып көрсете алмайды. Саңырау балалардың дерексіздендіру ұғымдарды меңгеруінде айтарлықтай қиындықтар бар. Өйткені саңырау балалардың ойы көрнекі бейнелерге негізделген. Дерексіздендіру ойлау арқылы ажыратылатын белгі қасиеттерді танып білуге сөздік қоры жетіспейді. Ал нашар көретін және соқыр балалардың дерексіздендіру әрекеті болмысты көрнекі түрде пайымдауы да жеткіліксіз. Ондай балалар нәрселердің жалпы қасиеттері мен дерексіздеу әрекеті өмір тәжірибесінде қалыптасқан сөздік түсініктеріне сүйенеді. Кеміс балалардың дерексіздендіру әрекетіндегі кемшіліктері бастауыш сынып жасында байқалып, оқу-тәрбие істерінде әдіс-тәсілдер арқылы жүзеге асырылып толықтырылып отырылады.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Жаңа Варяш
Жаңа Варяш — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Ескі варяш ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 111 адамды құрады. Пошта индексі — 452818, ОКАТО коды — 80259880004.
Бальвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Бальвиль (Ballwil) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан коммуна. Хохдорф округінің құрамына кіреді.
Сифондық құю
Дереккөздер
Санат:Метал өңдеу
Жаңа Варяш
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Бальвиль
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2384 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.77 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1023, пошта индексі — 6275.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Калькуляция
Калькуляция (латынша сalсukatіo кіші шот‚ есептеу)  өнімнің бір өлшемін өндіруге‚ жұмыстардың бір өлшемін орындауға‚ қызметтердің бір өлшемін көрсетуге жұмсалған шығынның‚ шығыстың есебі, яғни өнімнің (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) өзіндік құнын айқындау тәсілі. Мұнда жұмсалған шығын калькуляция нысандары, баптары бойынша топтастырылады. Ол құжат (калькуляциялық парақ) түрінде ресімделеді‚ онда шығыс бағыттар (объектілер) және белгіленген баптар бойынша көрсетіледі. Калькуляция кәсіпорын (фирма‚ ұйым‚ бригада‚ тағы басқа) дайындаған өнімнің‚ орындаған жұмыстың‚ көрсеткен қызметтің жекелеген түрлері өлшемінің өзіндік құнын анықтау үшін негіз болып табылады. Калькуляция жасалған уақытына және арналуына қарай жоспарлы, сметалық, нормативтік және есептік (яки нақты) Калькуляция түрлеріне бөлінеді. Жоспарлы калькуляция. жоспарлы кезеңде (жылда, тоқсанда) өндірілген өнімнің немесе орындалған жұмыстың орташа өзіндік құнын айқындайды. Оны ұйым жоспарлы кезеңде жұмсаған шикізат, материал, отын, энергия, еңбек, жабдықты пайдалану шығынының орташа нормаларын және өндіріске қызмет көрсету бойынша жұмсалған шығынның болжалды нормаларын басшылыққа ала отырып жасайды. Сметалық калькуляция жоспарлы калькуляцияның бір түрі, белгілі бір шарт бойынша бағаны белгілеу, тапсырыскерлермен есептесу үшін бір жолғы бұйымға немесе жұмысқа арналып жасалады. Нормативтік калькуляция әдетте жалпы бұйымға, жекелеген жағдайларда бұйымның тораптары мен бөлшектеріне жұмсалған өндірістік шығынның есепті кезеңнің басындағы қолданыстағы нормалары негізінде жасалады. Есептік (нақты) калькуляция өнім өндіруге жұмсалған нақты шығын туралы бухгалтерлік есеп деректері бойынша жасалады. Ол өндірілген өнімнің немесе орындалған жұмыстың есептелген нақты өзіндік құнын көрсетеді. Өнімнің өзіндік құнын немесе орындалған жұмысты белгіленген шығын номенклатурасы бойынша есептеу, сондай – ақ алынатын өндіріс құрал – жабдықтарының өзіндік құнын есептеу. Оның жоспарлы (алдын - ала) және есеп – қисаптық (кейінгі) түрлері болады. Социалды елдерде жоспарлы калькуляция жұмыс уақытын, материалдарды, электр энергиясын т.б жұмсаудың прогрессивті нормасы негізінде жасалады да, онда өзіндік құнды арзандату жөніндегі тапсырманы орындауға бағытталған ұйымдастыру – техникалық шаралар көрсетіледі. Есеп – қисаптық калькуляция өндіріс шығындарын бухгалтерлік есептің мәліметтері бойынша жүргізеді. Ол өнімнің өзіндік құнын арзандату жөніндегі тапсырманың орындалуын бақылап тыруға қызмет етед. Есеп қисап калькуляциясы шаруашылық қызметтің нәтижесін, өнімнің жеке түрлерінің рентабельділігін анықтауға, мемлекетте көтерме сауда бағасын белгілеуге, бір текті өнім шығаратын кәсіпорындар шаруашылық қызметтернің қорытындысын салыстыруға т.б. пайдаланылады.
Дереккөздер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F
http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/92590/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F Санат:Бухгалтерлік есеп
Леонид Васильевич Головин
Леонид Васильевич Головин (23.04.1925, Марий АССР-і, РФ-23.03.1999, Алматы қаласы.), "Қаз КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері".
Қазақстан кәсіподақтарының бөлім меңгерушісі, ұзақ жылдар бойы (1951- 72) дене тәрбиесі және спорт комитеті терағасының орынбасары болып қызмет істеді. ҰОС-ының ардагері.
"Құрмет белгісі", "1-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысы", екі рет "Қызыл Жұлдыз" орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Лаут (Кума тармағы)
Лаут — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кума өзенінің сол жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 106 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тікентәрізділер
thumb|250px|Мойва (сары ерін балық) Тікен тәрізділерге — солтүстік жарты шардағы тұзды және, тұщы суларды мекен ететін ұсақ балықтар жатады. Бұлардың арқа қанаттарынын алдыңғы бөлімі мен қанаттары тікен сияқты болады.
Хулио Сесар Чавес (кіші)
Хулио Сесар Чавес Карраско кіші (исп .Julio César Chávez Carrasco Jr. 16 ақпан 1986, Кульякан-Росалес, Синалоа, Мексика) — мексикандық кәсіпқой боксшы. Бірінші орта салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. Әлем чемпионы (WBC тұжырымы, 2011—2012 жыл). Хулио Сесар Чавестың ұлы.
Кәсіпқой мансабы
2003 жылы 17 жасында ең алғашқы кездесуін өткізді. Алғашқы бес айқасын сенімді жеңді дегенге келмейтін еді. Кейіннен 13 нокауттан тұратын ұзақ жеңістер сериясына қол жеткізді. 2005 жылы 16 желтоқсанда Хулио Карлосом Молинамен айқаста теңбе-тең нәтижені қанағат етті. Екі айдан соң қарымта айқас өткізілді. Чавес ұпай санымен жеңді. 2006 жылы 16 маусымда Хулио Аарон Дрейкты (10-1) нокаутқа түсірді. 2006 жылы 19 тамызда Чавес Джерман Уайтты (14-1) сұлатып WBC тұжырымы бойынша жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы атанды. 2007 жылы Чавес американдық Энтони Шулер (20-4-1) мен Рэй Санчесты (20-1) нокаутқа түсірді. Содан кейін 2008 жылы ақпанда американдық Хосе Селияны нокаутқа түсіріп екінші орта салмақтағы WBC тұжырымы бойынша Американың континенталды титулын иемденді. 2008 жылы 26 сәуірде Чавес жеңілмеген мексикандық Тобия Джузеппе Лориджены (24-0-1) 9-шы раундта сұлатып түсірді.
Менкул-Я
Менкул-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Сосьва өзенінің оң жағалауынан 209 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Рами Бенсебайни
Рами Бенсебайни (رامي بن سبعيني, 16 сәуір 1995 ) — алжирлік футболшы, "Боруссия Менхенгладбах" клубы мен Алжир Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. 2019 жылғы Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы.
Клубтық
Алжирдің "Константина", "Параду" клубтарының академиясында доп тепті. Кәсіпқой карьерасын 2013 жылы "Параду" клубында бастады. Кейін Бельгия, Франция, Германия клубтарында ойнады.
2019 жылы жазда қазіргі клубына ауысты.
Сілтемелер
Санат:Алжир футболшылары Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Параду ФК ойыншылары Санат:Льерс ФК ойыншылары Санат:Ренн ФК ойыншылары Санат:Монпелье ФК ойыншылары Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Балмұздақ
нобай|250px Балмұздақ — тоңазытылып жасалған тағам. Балмұздақты сүт, қаймақ, қант, сары май, жеміс-жидек, сондай-ақ, дәмді, хош иісті тамақтық заттар қоспаларынан жасайды. Құрғақ қоспаға карамель сірнесі, қышқылдар, жұмыртқа ұнтағы, бал, хош иісті шәрбат, шырындар және агар, альгинат, желатин, крахмал, пектин сияқты тұрақтандырғыштар қосады.
Тиісті қоспалар араластырылғаннан кейін, арнаулы ыдыста 63 – 70°С температураға дейін қыздырылып, зиянды микробтар жойылады. Қоспа цилиндрлі немесе дискілі сүзгімен сүзіледі. Қоюлығы біркелкі болу үшін қоспа гомогенизатор арқылы 150 — 300 атмосфералық қысымнан өткізіледі. Гомогенизатордан өткен қоспа тоңазытқышта 2 – 4°С-қа дейін салқындатылады. Дайын балмұздақтың сапасын тексеру үшін 12 – 18 сағат сақталады да, өлшеніп бөлшектеледі. Бөлшектеу әртүрлі. Мысалы, Алматы сүт комбинатында балмұздақ гильзаға (қаңылтыр ыдыс) салынып, вафлямен (жұмыртқа, қаймақ араласқан жұқа нан) қапталады немесе арнаулы қағазбен оралады. Балмұздақ – жұғымды және адам организміне жеңіл, шөл басатын сіңімді тағам. Сүттен дайындалған балмұздақта А, В, Д, Е, ал жеміс-жидектен жасалған балмұздақта С витаминдері мол.
Балмұздақ тәтті тамақ және дені сау адамдардың көбі үшін өте жұғымды тамақ. Кейде ол диеталық тамақ орнына да жүреді. Бірсыпыра ғалымдар асқазан органдарының қан тамырларын тарылтып, осының нәтижесінде тері түтіктерін кеңейтеді, – деп есептейді. Алайда балмұздақта май да, барынша сіңімді қанттектер де көп. Балмұздақтың ең калориялы сорттарының бірі «пломбир» Францияның Пломбир қаласының атымен аталған. 18 ғасырдың аяғында осында балмұздақтың нақ осы сортын жасау алғаш игерілген екен. Францияда елдің әрбір тұрғынына шаққанда орта есеппен жылына, шамамен, 3 килограмм, Италияда 15 килограмм балмұздақ желінеді екен. Бұл жағынан алғанда нағыз чемпиондар Америка Құрама Штаттарының тұрғындары, өйткені оларда ілгеріде айтылған көрсеткіш 30 килограмнан асады. Француз профессоры Анри Жуайо қазір семіздіктің зардабын тартып жүрген адамдар қай замандағыдан болсын көп деп санайды. Бұл тұрғыда балмұздақтың да айтарлықтай «рөл атқаратыны» атап айтылады
Дереккөздер
Санат:Сүт өнімдері Санат:Тағамдар
Детерминизм (жантану)
Детерминизм — табиғатта және қоғамда кездесетін оқиға, құбылыстарды, оның ішінде адамның еркі мен мінезінің өзара байланыстығынын себептестігінің зандылығын зерттейтін ілім. Детерминизм— психология ғылымының негізгі принциптерінің бірі (себеп-салдар мәселелерін қарастырады). Детерминизм принципі — философиялық және әдіснамалық ұстаным бойынша, табиғат пен психологиялық құбылыстардың бәрі материалдық себептер мен зандардың әсер етуінен пайда болады деп түсіндіреді. Детерминизм адамның тіршілігі мен іс-әрекетінің бәрі қоғамның тарихи дамуының нақты жағдайларымен байланысты, әрбір құбылыс белгілі себептен туындайды деп қарайды. Бұл принципті іс-әрекеттің әдіснамалық негізі ретінде ұстанған психологиялық зерттеулердің нәтижелігі дәлелді болады.
Саясаттағы оң жақ және сол жақ саяси партиялар
Саясаттағы оң жақ және сол жақ саяси партиялар, саяси өмірдің көшбасшылары мен басқа да белсенді қатысушыларының идеялық-саяси бағыттылығының сипаттамалары. Терминдер француз революциясы кезеңінде корольды жақтаушы және оның оң жағында отыратын бас штаттар депутаттары «оң жақтылар» аталып, олардың қарсыластары (сол жақта отырған) «сол жақтылар» аталып кеткен кезде пайда болды. Әдетте саясат субъектілерін оң жақтылар мен сол жақтыларға бөлу теңдікке, қоғамдық өзгерістерге, саяси әрекет әдістеріне қатынас бойынша жүзеге асырылды. Сол жақтылар әлеуметтік теңдік, радикалды қоғамдық өзгерістер, саяси күресте көбінесе күштеу әдістерінің жақтаушылары, қоғамның мұқтаж бөлігінің корғаушылары; оң жақтылар сәйкесінше, теңдік, шұғыл қоғамдық өзгерістердің карсыластары, артықшылығы бар топтар мен қоғамның иерархиялык ұйымдастырылуының жақтаушылары. Оң жақтылар мен сол жақтылардың нағыз сипаттамалары тарих барысында және коғамның түріне карай өзгеріп отырды.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Купала атындағы көше (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Пексонн
Пексонн (Pexonne) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,43 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54423, пошта индексі — 54540.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 403 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Сенон (Жиронда)
Сенон (Cenon) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бордо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33119, пошта индексі — 33150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22200 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4021,74 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Брокер-Дилер
Дереккөздер
Санат:Экономика
Дөңгелектету
Дөңгелектету; домалату (Обкатка)
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Сормойылды
Сормойылды – Ертіс алабындағы көлдер тобы.
Географиялық орны
Абай облысы Бесқарағай ауданы жерінде, теңіз деңгейінен 160 м биіктікте, Қоянбай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км жерде орналасқан.
Гидрографикасы
Ауданы 12,72 км2, ұзындығы 7,0 км, енді жері 2,5 км. Жағалау сызығы 44,2 км. Сортаңды жағасы жайпақ. Көбіне қар суымен толығады. Көктемдегі қар, жауын-шашын суымен көлдер бірігіп, аумағы 2 – 2,5 есеге ұлғаяды. Суы тұзды. Су тапшы жылдары тартылып қалады.
Тенар көгі
Тенар көгі, кобальт көгі — (Co(II)Al2)O4 — диалюминий-кобальт(II) оксиді.Қою көк түсті алюминий-кобальтты бояу. Луи Жак Тенардың есімімен аталған. Алюминий оксидін негіздік оксидтермен (мысалы, магний, кальций, кобальт оксидтері) қосып балқытқанда пайда болатын заттар "алюминий қышқылының" HAlO2 тұздары деп есептеліп келінді. Осы қосылыстарды зерттеу нәтижесі еківалентті металл катиондары кристалдық торда бос оттек иондары аралығында орналасатынын көрсетті. Осындай құрылыс "тенар көгінде" де бар:
CoO + Al2O3 → CoAl2O4
Көп мөлшерде сұйытылған кобальт нитратының Со(NO3)2 ерітіндісі АІ3+ катионымен көк түсті тенар көгі деп аталатын кобальт алюминатын Со(АІО2)2 береді: 2AI2(SO4)3 + 2Co(NO3)2  →  2Co(AIO2)2 + 6SO3 + 4NO2↑ + O2↑
Бұл зат (t{балқу}=1960 C) көк түсті бояу ретінде өндірісте көп қолданылады.
Санат:Минералды бояулар Санат:Кобальт байланыстары Санат:Алюминаттар Санат:Пигменттер
Sanofi
Sanofi (2011 жылдың жазына дейін Sanofi-Aventis) — әртараптандырылған фармацевтикалық компания. Әлемдік жетекші фармацевтикалық корпорациялардың бірі. Sanofi-Aventis 100-ге тарта мемлекеттерде жұмыс істейді. Компанияның штаб-пәтері Парижде орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Фармацевтика
Сассени
Сассени (Sassegnies) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59556, пошта индексі — 59145.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 276 адамды құрады. Халық тығыздығы — 66,51 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Олд Броуунсборо Плэйс (Кентукки)
Олд Броуунсборо Плэйс (Old Brownsboro Place) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 384 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-57658.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
935 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:935 жылы туғандар
Зельвиллер
Зельвиллер (Zellwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,79 км² шамасында.
935 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:935 жылы қайтыс болғандар
Зельвиллер
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 720 адамды құрады. Халық тығыздығы — 81,91 адам/км².
935 жыл
Түсініктемелер
*
Зельвиллер
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Әл-Мәуаддаһ мешіті
нобай|250x250 нүкте|Компасвейл жағынан әл-Мавадда мешітіне кіру әл-Мәуаддаһ мешіті (Араб: مسجد المودة Малай: Masjid Kasih Sayang) Сингапурдағы Сенгканг ауданында орналасқан мешіт. Мешіт ашылуы 2009 жылы өткен.
Этимологиясы
Мешіт аталуы Араб тілінің, مودة сөзінен шыққан, сөз мағынасы биязы, нәзік дегенді білдіреді. Атауы Қасиетті Құран Кәрімнің ар-Рум сүресінің 21 аятынан алынған:
"Сендерге, оған тұрақтауларың үшін өз жыныстарыңнан жұбайлар жаратып, араларыңа сүйіспеншілік, мейірімділік пайда қылғандығы да Оның белгілерінен. Сөз жоқ, осыларда ойланған елге белгілер бар."
Келіспеушіліктер
Дінтанушы кеңес бағанында күйеуі "оған мойынсұнудан бас тартқан әйелінен алшақтай ала ма" деген сұраққа жауап берді. Устаз Заидтің айтуынша, күйеулер әйелдеріне күйеулерінің алдындағы міндеттемелерін еске түсіру үшін жұмсақ сендіру керек, егер олардың кеңестері тыңдалмаса, күйеулер қысқа уақыт ішінде кетіп қалуы немесе әйелін елемеуі мүмкін. Бағанда жарияланған мақалада егер мұндай шаралар нәтиже бермесе, онда Ислам заңдары бойынша әйеліне соққы беруге рұқсат етіледі, егер бұл оның бетіне болмаса, оның денесінде көрінетін із қалдырмайды және күйеуі әйелінің соққысы оның мойынсұнбауын өзгертетініне сенімді.
Мақала әлеуметтік желілерде резонанс тудырды және Marine Parade тобын білдіретін сайлау округінің парламент мүшесі Файшалл Ибрагим мен муфти устаз Кеңсесінің Басшысы Ирван Хадидің реакциясын тудырды, олар ерлі-зайыптылардың зорлық-зомбылығын кез-келген түрде айыптады. Кейінірек Берита Хариан Заидтің устазына түсініктеме беріп, ол келтірген Құран аяты күйеуінің әйелін физикалық жазалауы немесе қорлауы үшін сылтау емес екенін және оны қазіргі жағдайда түсіндіру керек екенін айтты".
Сыртқы сілттемелер
Санат:Сингапур мешіттері
Акешай Жайлаубеков
Акешай Жайлаубеков (12.02. 1942, Жалаңаш ауылы, Алматы облысы), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы (1980). 1989-98 жылдары Алматы қалалық спорт басқармасы төрағасының орынбасары, сосын төрағасы. 1998-2004 жылдары Алматы облыстық спорт басқармасының терағасы. Жайлаубеков Алматы облысының спорттағы көрсеткіштерін республикадағы 11-інші орыннан 2-ші орынға дейін көтерді.
Саздан жасалынған аспаптар
thumb Саз сырнай, үскірік және тастауық. Саздан жасалынып, үрлеп тартылатын аспаптардың бірегей түрлері табылып отыр. Олар — сазсырнай, үскірік және тастауық. Бүл аспаптар «окарина» тектестер қатарына жатады. Мұндай аспаптар КСРО-ның көптеген халықтарында кездеседі, оны марийлер — шун мушпык, чуваштар — там-шахлыча, там-шахран, там-шахаркач немесе там-кавалкал, эстондар — сави пиилу, латыштар — свилуе, литвалықтар — молинукас, армяндар — пепук, грузиндер — булбуль дейді. Бұл аспаптарды саздан жасап, кейін отқа күйдіреді. Олардың көлемі де, түрі де әр қилы келеді. Олардың сыртын көмкеріп ою-өрнек салған, кейде глазурьмен жылтыратады. Аталмыш аспаптардың ішінде диапазоны терция, одан да жоғары, кейде, тіпті, октаваға жететіндері кездеседі. Бағзы заманда бұл аспаптармен балалар халық әндерін орындаған. Мұндай аспаптардың бәрі де ысқырып ойналатын флейтаның тобына жатады. Кейбір халықтарда олардың ысқырғыш тетігі болмайды. Мысалы, қазақтың саздан жасалған аспаптарында ысқырғыш тетік жоқ. Бұл күнде окарина тектес аспаптар балалардың ысқырып ойнайтын ойыншықтары ретінде ғана қолданылып жүр. Олардың ішінде үш-төрт ойнау ойықтары барлары анағүрлым кең тараған.
Саз сырнай
Саз сырнай аспабы Қазақстанның кейбір аудандарында әлі де болса кездеседі. Мысалы, Торғай облысы, Аманкелді ауданының, Крупская атындағы совхозының тұрғыны Өмірзақ Тұрмағанбетов сыбызғы мен саз сырнай тартқан. Ө. Тұрмағанбетовтың саз сырнайының Отырардан табылған саз сырнайдан айырмашылығы — ойығы үшеу. Ол кісі мұнымен «Шилі өзен», «Елігай» сияқты халық әндерін орындаған екен. Кейде құстың даусына салып ойнағанда жан-жақтан құстар ұшып келетін болған. Мұның бәрін 1975 жылы жазда ол кісінің жиені Нүрбибі Ахметова әңгімелеп берген еді.
Саз сырнайдың көне үлгісін қолымызға ұстай отырып, біз оны қайта жасап шығармақ болдық. Бұл үшін арнайы ағаш қалып жасадық. Қоймалжың сазды жайып қалыптың сыртынан қаптадық. Қалыпты ішінен алу үшін сазды кең жағынан екіге бөлдік, сонан соң екі бөлікті қайта біріктірдік. Оның негізгі дыбысы бірінші октаваның ля тоны болып шықты.
Кепкеннен кейін ойықтарын ойдық. Әуелде оны ескі үлгі бойынша екі ойықты етіп жасадық. Кейін тәжірибе жүргізе келе ойық санын көбейтуге тура келді. Әрбір сондай үлгіні бірнеше рет қайта жасап отырдық.
Қандай үрмелі аспап болсын негізгі үні шанақтың ішіндегі ауаның мөлшеріне байланысты екені белгілі, іші кең, болған сайын дыбыс төмендей береді және бүған керісінше, шанақтын, ішкі қуысы неғұрлым саяз болса, соғұрлым дыбыс жоғары шығады. Тәжірибе көрсеткеніндей, ішкі диаметрі — 49 мм, ұзындығы — 125 мм саз сырнайдың негізгі дыбысы бірінші октаваның фа тоны болады. Ал, диаметрі — 47 мм, ұзындығы — 88 мм, аспап негізгі тоны бірінші октаваның ля нотасы болды. Келесі дыбыстардық жоғары-төмен болып шығуы аспаптағы саусақпен басылатын ойықтардың орналасу тәртібіне және тіпті көп дәрежеде осы ойықтардың диаметріне байланысты. Ал аспаптың диапазоны ойықтардың санына тәуелді. Әдетте ішінің қуысы кең саз сырнайдың даусы ақырын шығады. Негізгі тон неғүрлым жоғары болса, аспаптың үні соғұрлым анық және күшті естіледі. қатары мынадай болып шықты: бірінші октаваның ля, си, екінші октаваның до-диез, ре, ми, фа-диез, соль-диез, ля, ля-диез. Ойнау ойықтарының диаметрі: біріншісі — 2 мм, екіншісі 2,52 мм, үшіншісі — 4 мм, төртіншісі — 5 мм, бесіншісі — 4 мм, алтыншысы — 5-7 мм. Үрлеу ойығының диаметрі — 1 Х І2 мм.
Бұл дыбыстардан басқа, бірнеше ойықты түрліше үйлестіре отырып бір мезгілде ашу жолымен хроматикалық дыбыс қатарын алуға болады. Сөйтіп, алты ойықты саз сырнайдың, хроматикалық дыбыс қатары мынадай болмақ: бірінші октаваның ля, си, екінші октаваның до, до-диез, ре, ре-диез, ми, фа, фа-диез, соль, соль-диез, ля ноталары.
Біз саз сырнайды қайта жасау кезінде Алматы көркем керамика эксперименттік зауытымен тығыз байланыс жасадық. Завод қызметкерлері саз сырнайдың алғашқы үлгілерін жасауымызға көмек көрсетті. Әсіресе, суретші-керамист Феликс Андреевич Письманның көмегі көп тиді. Бірлесіп жасалған тәжірибе жұмыстарының нәтижесінде мынадай деректерді анықтадық. Табиғи түрде кептіргенде саз сырнайдың саздан соғылған үлгісі 5% кішірейеді, ал оны бисквитті түрде күйдіргенде әлгі тағы да 6%-ға отырады. Сөйтіп, саз үлгінің екі рет кептіріп, күйдіргеннен кейінгі көлемі 11% кішірейген болып шығады.
Күйдірген кезде көлемінің кішіреюі саздың сапасына да байланысты болады. Аспап алғаш рет күйдіргеннен кейін өз қатарын езгерткен жоқ, ал аспаптың даусы күшейе түсті. Екінші рет 960° температурада күйдіру кезінде аспапқа глазурь жағылды. Глазурьмен қапталса аспаптың шанағы мықты бекиді. Бес үлгінің екеуінің шанағының, ішкі қабырғасына глазурь жағылмады. Сөйткенде бүл екі аспаптың даусы өзгелеріне қарағанда күшті шықты, тембрі де жақсара түсті. Тәжірибе көрсеткендей, күйдіріліп және сыртына глазурь жағылғаннан кейін аспаптың негізгі үні жоғарылай түсті.
Үрлеуге арналған ойық екі еріннің аралығынан оң жақтан келетіндей етіліп және орта түстан сәл солға қарай қиыстай ойылады. Сол себепті ауа толқыны сәл оңға қарай бағытталады. Аспаптың жоғарғы бұрышымен ерінге тақалады.
Дауыстың тембрі, күші, жағымдылығы ауа толқынының дүрыс жетуіне байланысты. Жалпы бұл аспаптың үні әуезді, құлаққа жағымды майда қоңыр, адамнын, табиғи даусына жақын. Тіпті сәл ғана үрлесеңіз де дауыс шығады. Дауыс неғүрлым сапалы шығу үшін үрлеу ойығының жиегін үшкірлеу керек және ойнау кезінде оны ерінге сәл қиыстау келтіріп жабыстыра үстаған жөн. Ойнау тәсілін үйреніп алғаннан кейін саз сырнайды неше түрлі әуенге салып тартуға болады.
Саз сырнайдың барлық мүмкіншіліктерін ашып білу үшін оны ерінбей-жалықпай мұқият зерттеу қажет, сондай-ақ жекелей және ансамбльге қосып игеру керек.
Үскірік
Саздан жасалынған тағы бір музыкалық аспап — үскірік. Ол да ерте заманнан белгілі болған. Алайда соңғы жүз жылда қолданудан мүлде ұмыт қалған екен.
1974 жылы қыркүйек айында бұл аспап Маңқыстау маңайынан табылды. Табылған аспапты жасаған шебер алпыстан асқан Балапаш Әнесов — Маңғышлақ облысы Маңғыстау ауданы, Емір кеңшарының түрғыны. Үскірікті ақсақалдың қызы, Құрманғазы атындағы консерваторияның студенті Хадиша Балапашева арқылы алдырттық.
Аспаптың үзындығы — 120 мм, биіктігі — 58 мм, үрлейтін ойығының диаметрі — 7 мм. Сол жақтағы ойығынық диаметрі — 4 мм, оң жақтағы ойығының диаметрі — 5 мм. Ойығының саны орындаушының ойнау шеберлігімен байланысты болған. Ойықтың біреуін үрлеп, қалғандарынан саусақтарымен түрлі дыбыс шығарып отырған. Бүл аспаптың өте шебер орындаушылары болған. Үскірікте тартылған күйлер сақталмаған. Үскіріктің үнін құстың даусына немесе басқа да түрлі дыбыстарға қсас шығарған және халық әндерін орындаған. Бүл аспаптың орындаушылық мүмкіндіктері «Саз сырнайдың» ескі үлгісінен әлдеқайда молырақ.
Аспап қолымызға тиісімен Б. Әнесовтің аулына барып қайттық. Ол кісі жас кезінде сыбызғыда, үскірікте, қамыс сырнайда ойнаған екен. Ал әкесі Қуатбай болса, кептеген аспаптарда, оның ішінде кернейде де ойнаған. Әкесінен көрген кернейдің үлгісіне келтіріп бізге ағаштан керней жасап берді. Көзбе-көз кездескеніміздің пайдасы — халық аспаптары жайында көптеген қызықты әңгімелерін естіп, үскіріктің, қамыс сырнайдың, кернейдің қалай жасалатынын көріп тамашаладық. Мысалы, үскірікті жасарда арнайы саздан үшбұрышты етіп екі жапырақша істеп, оларды кептірмей арасына қуыс қалдырып екеуін бір-біріне қосады. Үстіңгі жағындағы бұрыштың оң жағынан үрлейтін ойық теседі. Екінші бұрышының екі жағынан екі ойық тесіп шығарады. Кепкеннен кейін дыбыстың тазалығын келтіреді. Ойығын кеңейтсе дыбысы төмендейді. Ал, ойығы орнында болмаса, онда ол ойығын балшықпен бітеп, оны басқа жерден шығарады.
Үскірікте орындауды меңгеріп алғаннан кейін біз одан дыбыс шығарудың, күйге келтіру мен дыбыс қатары түзілісінің, ойнау және діріл алу тәсілдерінің кейбір ерекшеліктері болатынын байқадық. Сонымен бірге оны өзге де көне аспаптарға қосып ансамбльге пайдаланудың жолын іздестірдік. Ол үшін бірде, яғни 1975 жылдың наурыз айында Құрманғазы атындағы консерваторияның камера залында қылқобызшы Мықтыбаевтың 70 жасқа толу мерейтойлық кешінде ойнап шықтық. Әсіресе шаңқобыз бен үскіріктің дуэті және үскірік, шаңқобыз, асатаяқ үшеуінің триосы әсерлі шықты. Бұдан байқағанымыз, үскірік пен саз сырнайды әр түрлі ансамбльдерге жасқанбай қосуға болатындығы еді.
Әуелде біз оның көлемін бұрынғы ескі нұсқаларынан үлкен етіп жасадық. Сөйткенімізде негізгі тоны тым баяу және үні анық болмай шықты. Кейін көлемін көне үлгісінен онша алшақтатпай, бірақ төрт ойықты етіп жасадық. Енді негізгі тоны жоғарылады, даусы әуезді бола түсті, диапазоны едәуір кеңейді.
Аспаптың диапазонын кеңейту үшін ойық санын көбейтуге, тура келді, сондай-ақ ойықтардың ойнау кезінде саусақтарға оңтайлы болып орналасуын қарастырдық.
Дауыстың негізгі тоны бірінші октаваның си нотасы сақталған жағдайда үшінші ойықтың көмегімен — до-диез екінші октава ала алдық. Үш ойықты аспаптың дыбыс қатары мынадай: бірінші октаваның си, екінші октаваның до-диез, ре-диез ми, фа-диез нотасы.
Үскіріктің неғүрлым жетілдірілген нұсқасында төрт ойық болады, олардың үшеуі бет жағында, біреуі сыртында орналасқан. Аспапты ойнау кезінде оң қолдың бас бармағы және ортаңғы саусағымен ұстайды. Оның дыбыс қатары үлкен секстаға кеңейтілді. Үш ойық бір мезгілде ашылса, екінші октаваның соль-диез нотасы алынады. Ал, төрт ойықты түгел ашып екінші октаваның ля нотасын алуға болады. Сөйтіп, ең соңғы нұсқаның дыбыс қатары былай болып шықты: бірінші октаваның си, екінші октаваның додиез, ре-диез, ми, фа-диез, соль-диез, ля нотасын.
Бұрынғы замандағы көне нұсқасына қарағанда төрт ойықты үскіріктің артықшылықтары көп. Оны музыка сүйгіш қауымға көркемөнерпаздар үйірмелеріне ұялмай ұсынуға болады. Бүл аспапты тез меңгеріп алу үшін оның дыбыс қатары, дыбыс шығару жолдары, ойнау әдістері жөнінде әдістемелік кеңес берілуі қажет.
Бірыңғай үскіріктен ғана қүралған өзгеше ансамбль ұйымдастыру үшін дыбыс қатарының жоғары-төмендігі әр түрлі болып келетін бірнеше аспап жасап шығаруға нақты мүмкіндік бар.
Жоғарыда айтылғандардан дэлелдейтініміз саз сырнай мен үскірік көп жайларда бір-біріне ұқсас. Осындай ұқсастықтың бір қызғылықты түрі халық шеберлері әр кездерде жасаған саз сырнай мен үскірікте дыбыс қатарының екінші дыбысы негізгі тоннан жоғары келтіріліп үлкен терцияға орналастырылған. Солай бола тұра бұл аспаптардың арасында формасы, негізгі үні диапазоны, ойықтарының орналасуы, осыған орай саусақтың атқарар қызметі жағынан едәуір айырмашылық бар. Халық шеберлері жасаған үлгілеріне қарағанда қазіргі үскірік анағұрлым жетілдірілген аспап.
Үскіріктің төрт ойығының диаметрі мынадай: біріншісі — 3 мм, екіншісі — 5 мм, үшіншісі — 6 мм, төртіншісі — A'12 мм. Үрлейтін ойығының диаметрі —77 г мм.
Ерін аппаратын қатайту немесе босаңсыту жолымен дыбыстың жоғары-төмендігін ептеп өзгертуге болады. Ерінді созғанда дыбыс жоғарылайды. Аспаптың дыбыс қатарында төменгі дыбыстардың анық естілуі бір ойықтың диаметріне байланысты, ал жоғарғы регистрде — екі, үшке одан да көп ойықтардың қатар ашылуымен байланысты.
Үскірікте немесе саз сырнайда орындаушы сыбызғы тартушының дәстүрлі әдісіне салып негізгі тоннан төмен өз дауысын қоса алады. Сол шақта аспаптан қайталанбас, ғажап әуен құйқылжып төгіледі де, тыңдаушысын баурап алады. Нақ осы әдісті халық арасынан шыққан музыканттар қолданды ма, жоқ па? Ол бізге белгісіз. Бурдон даусын қосқанда музыкант өз көмейінен созып дыбыс шығарады.
Үскірікте саусақтар ойықтардың орналасу ретіне және аспаптың формасына қарай қимыл жасайды. Орындаушы Б. Әнесов үскіріктің екі жағындағы екі ойықты оң және сол қолының сұқ саусақтарымен басып ойнайды. Жетілдірілген үскірікте — «Елім-ай», «Елігай», «Ақ Баян», «Алатау», «Екі бала», «Ахау, Семей», «Жас келін» сияқты біршама күрделі халық әндерін, сондай-ақ «Қамбар батыр», «Нар идірген», «Кертолғау» сияқты күйлерді орындауға болады.
Саз сырнай мен үскіріктің ерекшелігі сонда — бұл аспаптардың әрбір ойығы — өз дыбысынан басқа қосымша дыбыс та бере алады, ол үшін бірнеше ойығын ашып ойнау керек. Қазақтың үрлеп тартылатын басқа аспаптарында мұндай әдіс қолданылмайды. Сыбызғыда және басқа да үрлеп тартылатын аспаптарда дауыстың жоғары төмендігі саптағы ойықтардың орналасу тәртібіне байланысты десек, ал саздан жасалатын аспаптарда бұл — ойықтың диаметрінің көлеміне байланысты болады.
Саз сырнай мен үскірік осы кітаптың авторы ұйымдастырған көркемөнер ансамбльдерінде, Қыздар педагогика институты жанындағы «Айгүл» вокальды-аспапты ансамблінде, сондай-ақ «Дос-мұқасанда», «Шертерде» пайдаланылып та жүр. 1975 жылдың шілде айында біз Торғай облысында болғанымызда бұл аспаптарды ондағы Мәдениет үйі жанындағы «Ғасырлар пернесі» атты ансамбльдің құрамына да енгіздік. Осы ансамбль мүшелері, қабілетті музыканттар Бақытжан Қапанова мен Тарғын Боранбаев үскірікте және саз сырнайда халық әндері «Елім-ай» мен «Елігайды», сондай-ақ «Толғау» күйін орындады. Жаңа аспаптар ансамбль үнінің көп тембрлі әуезін құлпырта түсті. Қазақтың басқа аспаптарына қарағанда саз сырнай мен үскірікте ойнауды меңгеру онша қиын емес. Көне саз сырнай көп кешікпей көптеген көркем өнерпаздар ұжымдарының сүйікті музыкалық аспабына айналары хақ.
Тастауық
Жас кезінде көне музыкалық аспап тастауықта ойнаған қарияларды да кездестірген едік. Бұл аспапты да үскірік сияқты саздан жасаған. Берік болуы үшін сазға жылқы қылын немесе жүн қосқан. Оның қалай жасалатынын өз көздерімен көрген адамдар бізге мүның бәрін әңгімелеп айтып берді, суреттерін сызып көрсетті, ойнауы тәсілдерін де айтты. Осы мәліметтерге сүйене отырып тастауық аспабын жасадық.
Біз тастауық жайында көптеген деректерді Қазақстанның батыс аудандарынан жинадық, өйткені бұл жақта ол 1940 жылдарға дейін қолданылып келіпті. Шеберлер саздан және тастан жасаған аспаптар үш немесе төрт ойықты болып келген. Бұрын ойнағандардың айтуына қарағанда әк тастан жасалынған тастауықтың даусы күштірек болатын көрінеді. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері С. Андарбаев үш ойықты осындай аспап жайында әңгімелеп берген еді, аулында оны — үшпелек деп атапты.
Гурьев облысында тастауықты өз көздерімен көрген адамдарды көп кездестірдік. Құрманғазы атындағы қазақтың халық аспаптары оркестрінің солисі Өтепберген Хамзиннен тастауықтың суретін жэне ол жайында толық мәлімет алдық. Ол өзі де бала күнінде төрт ойықты тастауық жасап алып сонымен талай ойнаған екен. Мәліметтерге қарағанда үш және төрт ойықты тастауықтар неғұрлым көп тарапты.
Окарина тектес аспаптарды музыканттар көкек, тауқұдірет сияқты құстардың, сондай-ақ аңдардың даусына салып ойнаған. Олармен халық әндерін де орындайтын болған. Негізінен балалар, бақташылар пайдаланған.
Тастауық туралы толық түсінік алған соң, біз оның анағұрлым жаңа, жетілдірілген түрін жасауға кірістік. Жасау әдісінің саз сырнай мен үскірікке қолданылған қалпын сақтадық. Яғни, ең алдымен ағаштан қалып жасадық. Оның көлемін: ұзындығы — 108 мм, шанағының жуан бөлігінің орта тұсының ені — 42 мм, түпкі бөлігінің диаметрі — 18 мм, басының диаметрі — 16 мм. Қалыптың көлемі шанақтың ішкі көлемін көрсетеді. Бүл тастауықтың негізгі тоны — бірінші октаваның си-бемоль нотасы. Дыбыс қатары әрбір ойнау ойығының диаметріне байланысты.
Ойнау ойықтарының диаметрлері: біріншісі — 2 мм, екіншісі — 3 мм, үшіншісі — 47гмм, төртіншісі — 3 мм, бесіншісі — 44 мм. Дыбыс алынатын ойықтың диаметрі — 8 мм. Бес ойықты аспаптың, дыбыс қатары мынадай: бірінші октаваның си-бемоль, до, екінші октаваның до, рег ми-бемоль, фа, соль, ля-бемоль және ля ноталары. Диапазоны септима бірінші октаваның си-бемоль, екінші октаваның ля ноталары. Жоғарғы регистрдің дыбыстары бірнеше ойықты бір мезгілде ашқанда алынады. Мысалы үшінші, төртінші ойықтар екінші октаваның фа нотасы; үшінші, төртінші, бесінші ойықтар—соль; үшінші, төртінші,бесінші, екінші ойықтар — ля-бемоль; ал егер бес ойықты түгел ашса — ля дыбысы алынады.
Тастауықты күйге келтіргенде төменгі регистрдегі төрт ойықтың үні таза болуының маңызы зор, себебі содан ғана жоғарғы регистрде дауыс жоғарылығы айқын болып шығады.
Дауысты жоғарылату не төмендету үшін түрлі әдіс қолдануға болады. Ерін бұлшық еттерін босаңсытқан және ауа толқынын азайтқан шақта дауыс төмендейді. Дауысты төмендетудің тағы бір әдісі — ашық ойыққа саусақты жақындату. Ал, дауысты жоғарылату үшін басқа бір ойықты ашу әдісін қолданған жөн.
Дауыс тербелісі диафрагманың, сондай-ақ аспапты, өзін тербелте үстаудың көмегімен орындалады. Егер тербеліс сиретілсе төменгі регистрдегі дыбыстар әуезді, созыңқы шығады.
Тастауықтың өзгеше тембрі, ашық та жағымды үні бар. Оны қазіргі көркемөнерпаздар ұжымдарына, сондай-ақ жеке орындауда ойдағыдай қолдануға болады.
Саздан жасалған аспаптардың табылуы халқымыздың көне музыка аспаптарының түрлері өте бай болғандығын дәлелдей түседі. Бүл музыкалық аспаптардың халқымыздың бүгінгі өсіп келе жатқан мәдениетін байытуға септігін тигізетіні сөзсіз.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың саз аспаптары
Гульт
Гульт (фр. Goult) — Прованс — Альпы — Көгілдір жағажай аймағында орналасқан Франция коммунасы. Горд кантонының құрамына кіреді.
Географиялық орналасуы
Гульт Авиньонадан 36 км қашықтықта орналасқан. Көрші коммуналары: сотүстік - батысында Руссийон, оңтүстік - шығысында Лакост, оңтүстік - батысында Менерб, солтүстік - шығысында Оппед және Бометт батысында, Сен-Панталеон және Горд шығысында орналасқан.
thumb|right|200px|
Коммуна Люберон аймағының орталығында орналасқан. Гульттің солтүстігінде Воклюз тауы орналасқан. Коммуна жерінен көптеген өзендер аңып өтеді: Калавон, Имерг, Имерга Рубин, Риэль.
Халық орналасуы
2010 жылы коммунада 1161 адам тұрған.
Көрікті жерлері
* Сағат мұнарасы  thumb|right|200px| * Жерюсаландағы диірмен. * Сен-Себастьян шіркеуі, XII ғас. * Гульт қамалы, XIII ғас. * Нотр-Дам-де-Люмьер мұнарасы, XVII ғас. * Сен-Веран мұнарасы, XI—XII ғас. * Археологиялық домен Юбак, неолит кезеңі.
Сілтемелер
Санат:Воклюз департаментінің коммуналары
Муссак (Гар)
Муссак (Moussac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 30184, пошта индексі — 30190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1212 адамды құрады. Халық тығыздығы — 163,78 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Әл-Ансар мешіті
әл-Ансар мешіті, Сингапурда орналасқан мешіт Мешіт салу фонды бағдарламасы бойынша салынған бірінші мешіт. Құрастыру жұмыстары 1981 жылы аяқталды. Бұл мешіт кез келген уақыт мезетінде 3,500ге дейін адам санын қабылдай алады.
Сыртқы сілттемелер
Санат:Сингапур мешіттері
Маракаи
Маракаи (Maracaí) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Ассис мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Асис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Васнию
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сәлімжан Хамзаұлы Санбаев
Сәлімжан Хамзаұлы Санбаев (16.09.1939 ж. т. Атырау облысы, Мақат к.) -жазушы, драматург, киноактер. Шығармаларын орыс тілінде жазады. Орынбор ауыл шаруашылығы институтынтын бітірген (1961). 1961— 62 ж. Атырау обл. Энгельс атындағы кеңшарында бас инженер, 1966-68 ж. «Қазақфильм» киностудиясында, 1968—71 ж. «Жазушы» баспасында бөлім меңгерушісі, 1974—76 ж. Павлодар трактор зауытында инженер-конструктор. 1983-86 ж. Балқаш кен-металлургия комбинатында инженер.
1989 жылдан Қазақстан Жазушылар одағының Аударма және әдеби байланыс жөніндегі бас редакция коллегиясы төрағасының орынбасары қызметінде болды. «Ақаруана» (1969) атты тұңғыш жинағы, «Жол жалғыз ғана» (1970), «Көп ажал» (1974), «Шөлейт даладағы кұдықтар» (1976), «Аңыз аңсағанда» (1989), «Біздің өміріміздің жыл маусымдары» (1981), «Кеніш» («Кариф»), «Алаңқай» («Площадка») атты повестері мен романдары бар. Бұларда қазақ даласындағы Кеңес өкіметінің орнауы, еңбекші халықтың өзгерген өмірі, жаңаның салтанат кұруы суреттелген. «Ұшы қиырсыз жол», «Той боларда», «Шоқан Уәлиханов», «Батыр Баян» көркем фильмдеріне түскен. «Бір құты мұнай» драмасының, «Ақшаңқан таулар» атты көркем фильмнің сценарийін жазды. Абай Құнанбаевтың қарасөздерін, М. Әуезовтің, С. Бегалиннің, Ә. Сәрсенбаевтың повесть, әңгімелерін орыс тіліне аударған. ВЦСПС, КСРО Жазушылар одағы сыйлықгарының лауреаты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
NGC 3598
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Казбеги Александр
КАЗБЕГИ Алекеандр (20.1. 1848, Степанцминда, қазіргі Казбеги см 22. 12. 1893, Тбплиси) — грузип жазушысы. Ауқаггы семьяда туған. 1866 ж. әкесінің қаптыс болуына байланысты К. гимпааияны тастап, өз үіііпе орал-ды, бірақ, коп үаамай ол Москвапың Л ш академпясында ерікті тыңдау-шы болды. 1870 ж. оз еліне келіп, қарамағындағы гааруаларды алым-са-лық толеудеп босатты. Феод. экімпі. правосынап бас тартты. Тауда 7 жыл бақташы болдтл. 1879 ж. К. Тифлискө келіп, тпорчестволық қызметіп баста-ы. 1880 ж. «Мохевтықтар жәпе олар-дың өмірі>> атты очеркі жарпяланды. Грузия сахналарында «Бейбақтардың бірі» (1880). «Хапзада Констаптин», «Үплепу тоііының ертеңіпе», «Арсеп» (1882) т. б. пьесалары қоііылды. «Эл-гуджа» романында (1881) азаттық үшін күрескен тау тұрғыпдарының драматизмге толы патырлық Оейттеле-ріп сүреттеді. Мүнап кейіп К-діц «Элиго» (1882), «Цпко» (1883), Әкесін олтіруші» (1882). «Түл», «Хевисбери Гоча» (1884), «Малшы» (1885) т. б. повестері жариялапдьт. патша цензурасының қудалауына түсті. Мүктаждық пеп кутындалудыц салдарыяап К. пспхпкалық ауруға үшырап, жалғыздық пен қайырпгы-лықта қайтыс болды.
Жапсарлы метаморфтану
Жапсарлы метаморфтану — әр түрлі тау жыныстарының тереңнен ығысып шыққан магмалық интрузия денелерінің жанасу әсерінен өзгеруі. Жапсарлық метаморфтану 550 — 900ӘС аралығында өтеді. Жапсарлық метаморфтанудың дәрежесі магманың температурасына, көлеміне, оны қоршаған жыныстардың құрамына, құрылымына, нақышына, жатыс жағдайына байланысты болады. Жапсарлық метаморфтану интрузия және оны қоршаған тау жыныстарының жанасқан жерін қамтып, шағын аймаққа тарайды (бірнеше см-ден ондаған, кейде жүздеген м-ге жетеді). Жапсар белдемі алыстаған сайын метаморфтану әсері біртіндеп кеми береді. Шөгінді жыныстар мен ертерек қалыптасқан магмалық жыныстар да Жапсарлық метаморфтануға ұшырайды, мұндайда олардың алғашқы минералдық құрамы, құрылымы өзгереді. Жапсарлық метаморфтану әсерінен силикатты жыныстардан мүйізтастар, тақтатастар; силициттерден кварциттер; карбонатты жыныстардан мәрмәрлар; кремнийлі — карбонатты жыныстардан скарноидтар түзіледі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Лева (өзен)
Лева — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ортаңғы-Сатыгин Туман көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 109 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Кладенци (Добрич облысы)
Кладенци (Кладенци) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Тервел қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 154 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9497. Телефон коды — 05758. ЕКАТТЕ коды — 37157.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері