cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эволюцияның негізгі заңдылықтары
Дивергенция
Дивергенция(лат. divergo - кері шегінемін) деп туыс формалардағы белгілердің ажырауын айтады. Ол табиғатта ұдайы жүретін процесс. Бір аймақта қорек қорын біркелкі қабылдайтын ұқсас жануарлар болса, қорек таусылғанда олар қорегі мол басқа орындарға ауысады. Бір аймақта сыртқы ортаға талабы әртүрлі организмдер тіршілік етсе арасында бәсеке аз болады. Себебі әрқайсысы бір-біріне тәуелді емес, өзінің қажетіне лайықты қорегін тауып жейді. Ч.Дарвин табиғатта 1м2 жерде өсімдіктердің 8 тұқымдасқа. 18 туысқа жататын 20 түрін анықтаған. Бастапқы бір популяциядан дивергенция процесіне бірнеше ормалар таралады. Оған мысал ретінде бұғылардың 7 түрін алуға болады. Дивергенция мен жойылу процестері тығыз байланысты болғандықтан аталған түрлердің біразы өсіп-өсіп, артына ұрпақ қалдырып, тіршілігін жалғастырады. Қалғандары тіршілігін сақтай алмай, жойылып кетеді. Дегенмен әртүрлі формалардың арасында бәсекке азырақ болса, басым көпшілігі тіршілігін сақтап қалады. Табиғи сұрыптау нәтижесінде пайда болған түр тармағы жаңа түрге айналады. Мұнда тұқым қуалау белілерінің айырмашылығының әсері күшті болады. Эволюция барысында алғашқы бір түрден бірнеше түрлердің шығуын Ч.Дарвин белгілерінің ажырауы немесе дивергенция деп атады.
Конвергенция
Конвергенция( лат. conergo - ұқсас болу ) деп организмдердің туыстық жағынан алыс болғанымен мекен ( тіршілік) ортасы бірдей, сыртқы пішінінің бір-біріне ұқсас болуын айтады. Мысалы, дельфиндер сүтқоректілердің класына жатады, соған қарамастан дене пішіні балықтарға ұқсайды. Дене пішіні сүйір, артқы аяқтары жоқ, алдыңғы аяқтары жүзбе қанатқа айналған. Жүзбе қанаттары судың тереңдігіне оң мен солға бұрылу, су бетіне көтерілу және тежеу қызметін атқарады. Арқа жүзбе қанаты жылдам жүзгенде ауыр денесі жан-жағына ауып кетпес үшін қажет болса, құйрық жүзбе қанаты балықтікі сияқты тік емес көлбе орналасқан. Бір-бірімен туыстығы болмаса да, жануарлардың тіршілік ортасына бейімделушілігін көрсетеді. Бұл құбылыс ковергенттік ұқсастыққа жатады. Жануарлар дүниесінен мұндай жағдайларды көптеп кездестіруге болады.
Параллелизм
Параллелизм( грек. Parallelos – қатар жүру) деп туыстық жағына өте жақын организмдердің ұқсас белгілерінің бір-біріне тәуелсіз дамуына айтады. Мысалы, сүтқоректілер класына жататын есекаяқтылар отрядының сулы ортаға бейімдеушілігі 3 салада дамыды. Мысалы, морждар, құлақты және кәдімгі түлендер сулы ортаға бір бірінен тәуелсіз көшкендіктен суға бейімделу мүшесі - ескегі пайда болды. Жәндіктердің ішінде қоңыздардың алдыңғы жұп қанаттары өзегріп, қатты қанатқа айналғандықтан қанатүсті деп атайды. Қоңыздардың барлығы қатқыл қанаттылар отрядна топтастырылды. Қосмекенділердің белгілері саусақанатты балықтарда дамиды. Сүтқоректілердің көп белгілері аңтісті кесірткелердің топтарында пайда болды және т.б. Осы ұқсастық шығу тегінің бір екендігін дәлелдейді.
Эволюция-қайтымсыз процесс
Кез келген организмнің жаңа ортаға бейімделуі үшін қандай да болсын өзгерген бір мүшесі жойылады. Кейін бұрыңғы тіршілік еткен ортасына қайта ауысқанымен жойылған мүшесі қайтадан қалпына келмейді, басқа бейімделушілікпен алмастырылады. Эволюция қайтымсыз (кері қайталанбайтын) процесс екендігін кезінде Ч.Дарвин: "Тіпті тіршілі еткен ортасы қайтадан дәл бұрынғыдай болып қайталанғанымен жоғалған түр еш уақытта да қайта қалпына келмейді",- деп жазды. Мысалы, дельфин, киттер ешқашан қайтадан балыққа айналмайды. Құрлықта тіршілік еткен жануарлардың сулы ортаға ауысуы аяқтарының ковергентті өзгерісінен- конвергениция мүшелердің тек сыртқы құрылысын өзгертуге қатысады.
Делфиннің, киттің ескектерінің ішкі құрылысында сүтқоректілерге тән 5 саусақты аяқтының негізгі белгілері сақталған. Мутацияның нәтижесінде, популяцияның гендік қоры ылғи жаңарып отыратындықтан еш уақытта өткен ұрпақтың гендік қорын қайталамайды. Әйтеуір бір кезде қарапайым қосмекенділерден бауырымен жорғалаушылар пайда болса, бауырымен жорғалаушылардан қайтадан қосмекенділер шықпайды.
Технологиялық әбзел
Технологиялық әбзел - белгілі жұмыс түрін орындауға арналған құралдар мен саймандар жиынтығы.
Эволюцияның негізгі заңдылықтары
Эволюция-қайтымсыз процесс
Өсімдіктерден Қырымда өсетін мәңгі жасыл бұташық-кірпікшөпті(иглица) мысалға алайық. Оның сабағында жылтыр қалың "жапырақтары" бар. Шын мәнінде, ол-жапырағын емес түрін өзгерткен бұтақтары. Нағыз жапырағы қабыршақ тәрізді, жаңағы жапыраққа ұқсаған бұтақтарының ортаңғы жүйкесінде орналасады. Ерте көктемде қабыршақтарының қолтығынан майда гүлдер шығып, одан қызыл жидектер дамиды. Кірпішөптер ертеректе құрғақшылыққа бейімделіп, жапырақтары суды көп буландырмас үшін жойылған. Қайтадан ылғалды ортаға ауысқанда жапырақтарының орнына жапырақ пішінді бұтақтар пайда болған. Кез келген организм тобының басынан өткен таризи дамуының ізі де қалмайды. Ал ататегі, тіршілік етен ортаға бейімделуі басқа генетикалық негізде жүзеге асады.
Технологиялық әбзел
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Эволюцияның негізгі заңдылықтары
Эволюцияның бірқалыпты еместігі
Жүздеген миллион жылдар бойы жер бетінде ешқандай өзгеріссіз тіршілің етіп жатқан организмдер де бар, оған қылышқұйрық, саусаққанатты балықтар, гаттерия жатады. Бұларды екінші сөзбен "тірі қазбалар" дейді. Дегенмен кейбір өсімдіктер мен жануарлар жылдам өзгереді. Мысалы, Филиппин мен Аустралияда 800 мың жыл ішінде тышқандардың бірнеше жаңа туыстары пайда болған. Байкалда 20 млн жылға жетер-жетпес уақыт аралығында 34 жаңа туысқа жататын бүйірлеп жүзгіш шаянның 240 түрі шыққан. Эволюцияның қарқыны астрономиялық уақытпен анықталмайды. Жаңа түрдің шығуы қажетті ұрпақ санымен және бейімдеушілікпен анықталады.
Дереккөздер
1. ↑ Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
Гем (Па-де-Кале)
Гем (Guemps) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62393, пошта индексі — 62370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 948 адамды құрады. Халық тығыздығы — 59,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
805 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:805 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Александр Юрьевич Якубовский
Якубовский Александр Юрьевич (20.01.1886, Санкт-Петербург – 21.3.1953, сонда) – шығыстанушы ғалым, археологиялық, тарих ғылымының докторы (1935), профессор (1949), КСРО ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1943), Тәжік КСР ғылым академиясының академигі (1951), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951). 1925 жылдан КСРО ғылым академиясының Орта Азия мен Кавказ бойынша ММТМА-сында (Материалдық мәдениет тарихының мемлекеттік академиясында) ғылыми қызметкер, сектор меңгерушісі, 1928 жылдан Мемлекеттік Эрмитаждың ғылыми қызметкері болды. 1946 жылдан бастап Тәжікстандағы соғды ескерткіштерін зерттеген археологиялық экспедицияны басқарды. Якубовский – Үргеніш, Самарқанд, Алтын Орда қалаларының тарихы мен сәулет өнері жөніндегі іргелі еңбектердің авторы. “Сығанақтың құландылары” (ММТМА хабарлары, т. 2, Л., 1929) атты еңбегінде қазақ тарихына, Сыр бойындағы қалалардың мәдениеті жөнінде құнды мәліметтер келтіріп, Сығанақ қаласының сәулет өнері ескерткіштері қалдықтарының фотосуреттерін жариялады. Бірнеше КСРО ордендерімен бірнеше медальдармен марапатталған.
Өтепқали Тәжіғалиев
Тәжіғалиев Өтепқали (1932, Атырау облысы Доссор кенті – 1986) – инженер, Қазақ КСР-і мұнай-газ өнеркәсібінің еңбек сіңірген қайраткері. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1954). 1954 – 1986 жылдары Байшонас кәсіпшілігінде мұнай өндіру телімінің мастері, Маңғыстау мұнай-газ өндіру бірлестігі жүйесінде мұнайды тасымалдау және сақтау жөніндегі өндірістік бөлім бастығы, мұнай-газ айдау магистральды басқармасының бастығы, Өзен мұнай өндіру басқармасының бас инженері, Маңғыстау газ өндіру басқармасының бастығы болды. «КСРО өнертапқышы» медалінің иегері, «Құрмет белгісі » орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Инженерлер
Өсиеттік бас тарту
Өсиеттік бас тарту (legacy Vermachtmis n, Legat n letztwillige Zuwendung) - Өсиет қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге мұра есебінен өсиеттік бас тартуды орындауды талап ету құқығын алатын бір немесе бірнеше адамның (бас тартылушылардың) пайдасына қандай да болсын міндеттемені (өсиеттік бас тарту) орындауды жүктеуге құқылы.
Заң бойынша мұрагерлер қатарына кіретін адамдар да, кірмейтін адамдар да бас тартылушылар (легетарийлер) болуы мүмкін.
Өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға дейін немесе ашылғаннан кейін бас тартылушы қайтыс болған жағдайда, бірақ өсиет бойынша мұрагер оны қабылдап үлгерген кезге дейін өсиеттік бас тарту орындалмайды.
Бас тартылушы мұра қалдырушының борыштары үшін жауап бермейді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Сейкарга-Яга (Черная тармағы)
Сейкарга-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің оң жағалауынан 225 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 51 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Березяк
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Чигорин қорғанысы
Чигорин Қорғанысы — дебют, келесі жүрістермен басталады: '''1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 Кb8-c6''', жабық бастамаларға жатады.
Әдебиет
Санат:Жабық дебюттер
Дайсэцудзан
350px|нобай|солға|Дайсетсузан жанартауы Дайсетсузан жанартау тобы жанартау шыңдарынан тұрады. Ол Жапонияның Хоккайдо аралында кеңдігі 2 шақырым болатын Охачи-Дайра кальдерасын қалыптастырды. Бұл аймақтың жергілікті халқы айндар деп аталады. Олар Дайсетсузан жанартаулар тобын «Нутапукашипе» немесе «Нутаку Камушупе» деп атайды. Дайсетсузан шыңдары Хоккайдо аралындағы ең биік шыңдар болып табылады. Жанартаулар тобы Тынық мұхитындағы Куриль аралының солтүстік бөлігінде орналасқан. Дайсетсузан тау тізбектерінің аты өзі орналасқан Ұлттық саябаққа берілген. Бул саябақта Асахидаке Онсен дөп аталатын ыстық су саяжайы бар. Дайсетсузан таулары - Жапониядағы ең ірі тау тізбектері. Таулар 230 000 га жерін алып жатыр. Томураши тауынан Токати жанартау тобына дейінгі аралықтағы таулар тізбегі, сондай-ақ Нипесотсу, Упепесанаке, Ишикари таулары және Шикарибетсу көлі - Хоккайдо шатыры деп аталады. Саябақ құрамына Дайсетсузан жанартауынан бөлек Акачи және Шикаробетсу Асахи тауында биіктігі 1100 м-лік Санроку бекеті мен биіктігі 1600 м болатын Сугатами бекетін байланыстыратын жол бар. Біржақты бағытпен өтуге 10 минут уақыт кетеді. Дайсетсузан Ұлттық саябағы Жапониядағы саябақтардың ішіндегі ең ірісі болып табылады. Оның аумағы - 2267,64 м2. Асахи тауы Дайсетсузан жанартаулар тобындағы ең биік шың болып саналады. Оның биіктігі - 2290 м.
Дереккөздер
Санат:Жапония жанартаулары
Өндіріс аясындағы құрал-жабдық
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Жанатай батыр
Жанатай батыр (18-ғ.) – Бөгенбай батыр Ақшаұлының (1680 – 1775) серігі.
Айыртау ауданында дүниеге келген. 18-ғ-дың 20-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы Ш.Уәлиханов «18-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Ғылым
Сессвиль
Сессвиль (Cesseville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27135, пошта индексі — 27110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 427 адамды құрады. Халық тығыздығы — 64,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Сен-Пер (Иль және Вилен)
Сен-Пер (Saint-Père) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Сен-Мало округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,74 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35306, пошта индексі — 35430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2289 адамды құрады. Халық тығыздығы — 115,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
IC 4167
IC 4167 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1659732, NPM1G +22.0396.
Сыртқы сілтемелер
IC 4167 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Винегрет
thumb|right|230px|Винегрет Винегрет — салқын басытқы, ет тағамдарына гарнир ретінде де пайдаланылады. Винегрет пісірілген көкөністерден (картоп, қызылша, сәбіз), тұздалған қияр, пияз, ашытылған қы- рыққабаттан, тұздалған көкөністер мен жемістерден жасайды. Кейбір винегрет құрамында майшабақ, пісірілген немесе консервіленген ет немесе балық, жұмыртқа болады.
Дереккөздер
Санат:Тағамдар
Перуц Макс Фердинанд
Сыртқы сілтемелер
Нобель комитетінен мәлімет
Байсар
Байсар — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Воядин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 17 адамды құрады. Пошта индексі — 452827, ОКАТО коды — 80259820004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Бай (ауқатты)
thumb| alt=A.| Бай. thumb| alt=A.| [[Байлығы.]] thumb| alt=A.| [[Байлығы.]]
Бай – дәстүрлі қазақ қоғамындағы дәулетті әлеуметтік топ. 20 ғасырдың 30-жылдарындағы сталиндік режим, большевиктердің таптық қысымы бүкіл қазақ этносының трагедиясына айналды (қ. Байлар мен кулактарды тап ретінде  жою).
Түсіндірме
Жалпыхалықтық ұғымда Бай — есепсіз төрт түлік жиған мал иесі немесе ата-бабадан қалған байлықтың мұрагері. Байдың қазақ қоғамындағы орны сол жеке тұлғаның көшпелі мал шаруашылығының көлеміне, оны жүргізу шеберлігіне қарай айқындалды. Дала тұрғындарының күнкөріс тіршілігі өндірістің ерекше тәсілін табуды қажет  етіп қана қоймай, сонымен  бірге күрделі технологиялық механизмді, яғни әр отбасы жеке-жеке емес, қауымдасып өмір сүру процесін туғызды. Осы құрылым бойынша, ұжымдық еңбек принципі ыңғайымен, бірнеше ірілі-ұсақты шаруашылықтар (оның ішінде Бай да  бар) үлкен бір қауымға бірікті. Қауымдастықта шаруашылықты басқару мен көші-қонды ұйымдастыру, жайылым орындарын реттеп отыру бұл мәселенің қыр-сырын өзгелерден жетік білетін, оның үстіне дәулеті артық Байға тиді. Қауым екі жақты құрылым (жерге қауымдық меншік, малға жеке иелік; ұжымдық өндіріс және еңбек өніміне жеке меншік) болғандықтан, үнемі мүліктік және әлеуметтік іріктелу процесі жүріп отырды. Қауымдастықтағылардың кейбіреулері кедейлене түссе, енді біреулері мал басын арттырды. Ондайлар ұжымдық шаруашылыққа басшылық жасай отырып, өндірістің бар тетігін өз қолына шоғырландырды. Өзіне жеткілікті қор құрап алған Бай ендігі жерде қауымдық еңбек бірлестігінен шығып, өз алдына жеке шаруашылығын жүргізуге көшті. Осылайша, дәстүрлі қазақ қоғамындағы Байдың [ірі] шаруашылықтары пайда болды. Әлеуметтік реттелу процесінің даму барысында Бай тобы қазақ даласының экономикалық, саяси, мәдени және интеллектуалдық элитасын қалыптастырды.
Бай болу
Дәстүрлі құрылымды  ұйымдастыру  мен  басқару  барысында  Байдың рөлі артумен болды. Ғасырлар бойы ерекше әлеумет-экономикалық экологиялық жүйе (мұнда барлық элементтер — қауымдық құрылым және ірі Бай, ауқатты және орташа  шаруашылықтар, т.б. әлеумет-экономикалық құрылымның біртұтастығын сақтаған тиімді “экологиялық” қызмет атқарды) қалыптасып, өзін-өзі ұйымдастырып, ұдайы өндірісті өрістетіп, құрылымды  дамытты. 19 ғасырдың 2-жартысынан бастап халықар. жәрмеңкелердің көптеп ашылуына орай, малмен сауда жасап, заманына қарай амал қолданған қазақ  арасынан Маман бай (Жетісудан),  Мақан Жиенбайұлы, Аппаз және Мырқы Жараспайұлдары (Сыр бойынан), Қуан Әленұлы (Ырғыздан), Ақан серінің әкесі Қорамса, Хасен Ақайұлы, Ахмет имам (Арқадан), т.б. ірі Байлар іріктеліп шықты. Бірсыпыра Байлар мектеп-медреселер ашып, мәдениеттің дамуына қолдау көрсетіп, қазақ зиялыларының газет-журналдар шығару ісіне қолдау көрсетіп, демеушілік  жасаған. Мысалы, Құнанбай бай Меккеге қажылыққа барған сапарында дін ордасында такия (қонақ үй) салдырған. Қапалдық бай Есенқұл Маманұлы жақсы жазылған романға екі жүз сом (сол кезде 30—40 жылқының құны) бәйге жариялаған. Ал Ахмет имам, Маман байлар мектеп-медреселер салдыру ісіне тікелей араласса, Сейітбәттал қажы Маманұлы Қарағашта 6—7 мың сомға мешіт, 11 мың сомға мектеп салдырып, керек-жарағына жыл сайын 1,5 мың сом қаржы беріп отырған. Сондай-ақ, ол қыздар мектебін ашып, оған мұғалім ретінде Уфада оқыған Фәтима ханым Есенгелдинаны алдырған. Ол 30-дай қыз баланы жаңа үлгімен, сол кездердегі оқу бағдарламасы негізінде оқытқан. 20 ғ-дың 30-жылдарындағы сталиндік аграрлық төңкеріс дәстүрлі құрылымды күйретті. Байды жаппай қудалап, маңыраған малды жұтқа ұшыратты. Соның салдарынан, біртұтас құрылымның іргесі ыдырап, қазақтың далалық шаруашылығы қатты күйзеліске түсті. Бүтін бір этностың өмір сүру кепілі болған дәстүрлі құрылым өз элитасын, өзінің “менеджерлерін”, зиялы қауымын жоғалтты. Большевиктердің “таптық қысым” көрсетуі бүкіл қазақ этносының трагедиясына айналды (қ. Байлар мен кулактарды тап ретінде жою).
Қазақстанның егемендік алып, демократиялық жолға түсуіне, ел экономикасының өзгеше бағытта өріс алуына байланысты, жеке тұлғалардың өз алдына кәсіп етіп, байлық қорын молайтуына ерік берілді. Қазақстандағы бірқатар мемлекет кәсіпорындар мен мәдени мекемелер, оқу орындары жекешелендірілді. Ол заңмен реттелді. Осыған орай, қазақтың іскер адамдары көрініп, жаңа Байлар пайда бола бастады. Әлемдегі Байлар ақша қорының үлесіне қарай: миллионерлер (ақша қоры бір миллион американ долларына жететіндер), миллиардерлер (жеке қаржы қоры миллиард американ долларынан асатындар) болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтік топтар
NGC 3541
NGC 3541 — Crater шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1880 жылы Common Andrew Ainslie астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3541 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33759, MCG -2-29-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Crater (шоқжұлдыз)
Каприата-д'Орба
Каприата-д'Орба (Capriata d'Orba) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1857 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 66 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Пьетро.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Бокстағы салмақ санаттары
Кәсіпқой бокс
Кәсіпқой бокстағы салмақ санаттары.
Тағы қараңыз
AIBA World Ranking
Дереккөздер
Санат:Бокс
Letweltervægt Gewichtsklasse Weight class (boxing) es:Anexo:Denominaciones de las categorías por peso en el boxeo según cada asociación Luettelo nyrkkeilyn painoluokista Catégorie (sports) Vektklasser i boksing Categorias de peso do boxe Categoriile în funcție de greutate la box Вагові категорії в боксі Og'ir vazn 体重级别
Итаньяэн
Итаньяэн (Itanhaém) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу штатының оңтүстік жағалауы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итаньяэн экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 91 153 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 599,017 км² шамасында. Халық тығыздығы — 152,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1532 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Томас Хант Морган
Томас Хант Морган (Thomas Hunt Morgan;, Лексингтон — , Пасадина) — американдық биолог, генетиканың негізін қалаушылардың бірі, Итака, Нью-Йорк (1932) алтыншы Халықаралық генетика конгресінің төрағасы. «Тұқым қуалаудағы хромосоманың рөліне қатысты ашылулары үшін» физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1933 жылы лауреаты.
Өмірбаян
Алғаш рет өз зерттеулерінде жеміс шыбыны дрозофиланы (Drosofula melanogaster) пайдаланды. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының президенті (1927—1931), КСРО РА- ның құрметті мүшесі (1932). Кентукки университетін (1886) және Балтимордағы Дж. Хопкинс университетін (1891) бітірген. Брин-Мордағы әйелдер колледжінде (1891—1904) және Нью-Йорктегі Колумбия университетінде (1904—1928) профессор. Пасаденадағы Калифорния технология институтының биология лабораториясының (1928—1945) меңгерушісі. Томас регенерация мен жануарлардың жынысын анықтау мәселелерін және эксперименттік эмбриологияны зерттеді,Морган өз кызметкерлерімен бірігіп, тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ашып, гендердің хромосомаларда орналасатындығын дәлелдеді. Нобель сыйлығының лауреаты (1933 ж.).
Сілтемелер
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ генетиктері Санат:Дарвин медалінің иегерлері Санат:Копли медалінің иегерлері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925) Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері Санат:КСРО Ғылым академиясының мүшелері Санат:25 қыркүйекте туғандар Санат:4 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:АҚШ биологтары Санат:АҚШ генетиктері Санат:Физиология немесе медицинадан Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Торғай қолаты
Торғай Қолаты, Торғай аңғары – Мұғалжар мен Сарыарқа таулары аралығында орналасқан ойпат.
Жер бедері, геологиялық құрылымы
Оңтүстіктен солтүстікке қарай 800 км-ге созылып жатыр. Қолат тектоникалық жолмен пайда болған. Солтүстігін Батыс Сібір жазығы мен Тұран ойпатын жалғастырып тұратын табиғи аңғарлық қақпа – Торғай қақпасы алып жатыр. Оның орнында палеоген кезеңінде Торғай мен Сібірді Торғай өзенінің орта ағысы жалғастырып тұрған ені 20-25 км бұғаз болған. Қолаттың қазіргі ені 20-75 км, салыстырмалы төменділігі 200 м, тұнбалы, құмды саздақтан түзілген. Торғай қолаты жерімен солтүстік бағытта Обаған, оңтүстік бағытта Торғай өзені ағып өтеді. Суы таяз, ащы көлдер көп (Құсмұрын, Ақсуат, Сарықопа, т.б.), көктемде қолаттағы көлтабандар еріген қар суына толады, ыза сулары минералданған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан географиясы Санат:Қазақстан ойпаттары
Виверра описторхозы
Қоздырғышы-сорғыш гермафродит көлемі ланцет тәрізді (5,4-13,2)х(0,8-1,9) мм. Описторхоздың иесі-жабайы және үй жыртқыштарымен мысық thumb|ЖұмыртқасыOpisthorchis viverrini.|246x246px тұқымдастар жатады, сонымен қатар виверралар иттер және адамдар. Инвазирленген жануарлардың немесе адамның нәжісімен мирацидии сыртқы ортаға шығып, суға түседі, су арқылы аралық иесіне жұғады. Мирацидии моллюскада өсеп жетіліп церкариге айналды да қосымша балықтарға немесе басқа су жәндіктеріне белсенді түрде енеді. Балықтың бұлшық етінде өсіп, келесі түріне айналады, ол түрі метацеркарии. Адам ағзасына түскеннен кейін ішекті ұрықтар қабыршақтарынан ажыратылып, билиарлы жүйеге және ұйқы безіне енеді де сол жерде жұмыртқа туатын гельминттерге айналады. Ағзада бірнеше жылдарға дейін болуы мүмкін.
Эпидемиологиясы.
Описторхоз-зооонозды пероральді биогельминттер, инвазиясы табиғи-ошақтық. Көбінесе қоздырғыш көзі болып ақырғы иелері табылады (жабайы және үй мысықтары). Жұғу жолдары шикі тағамдардан және балықтың толық пысырылмаған метацеридің тірі күйінде болған жағдайда, жұғу жағдайы жалпыға қауіпті.
Патогенезі.
Негізгі патогенетикалық механизмі адам ағзасындағы гельминттерге және жұмыртқаларына аллергиялық және токсикалық әсер етеді, сонымен қатар өт жолдарының мехникалық зақымданылары және де бауыр тініне, ұйқы безіне әсері.
Клиникалық көрінісі:
Жедел фазасында ауру симптомдары аллергиямен және енжарлықпен көрінеді. Кейін симптомокомплекс дамиды, бұл жағдайда бауыр, өт, өт жолдары, ұйқы безі зақымдалады.
Диагностикасы:
Эндемиялық аймақта туратын және холецистит, ангиохомет, гепатит, панкреатитпен ауыратын науқастарға капрологиялық тексеру және дуоденальді сұйықтыққа овоскопия жасалынады. Гельминт жұмыртқалары табылса, ол нақты дәлел болып табылады.
Емі.
Негізгі терапия болып дегельминтизация саналады (бильтрицид) 75 мг/кг дозасын тамақтан кейін, 15-20 минуттан соң 3 рет тәулігіне. Көп елдерде хлоксилонмен емдеу қалыптасып кеткен. Препараттың тәуліктік дозасы тамақтан кейін 15-20 минут өткен соң 60 мг/кг тағайындалады. 5 күнге немесе 150 мг/кг 2 күнге тағайындалады.. Хлоксинді сүтпен бірге ішуге нұсқау берілген. Патогенетикалық және симптоматикалық терапиялар жүргізіледі.
Профилактика.
Негізгі профилактикалық мероприятия су құбырларын ластанудан сақтау, моллюскаларды жою және аралық иелерімен күресу жүргізіледі. Балық сатылатын жерлерді қатаң түрде санитарлық бақылау өткізу және шикі шала тағайындалған тағамдардың алдын алу.
Топырақтың ылғалтартқыштығы
Топырақтың ылғалтартқыштығы – топырақтың қатты түйірлерінің ауадан су буын ұстап қалу қасиеті. Ылғал топырақ түйірлерінің бетінде молекулалық тарту күштерімен ұсталып тұрады. Оны тек жоғары градуста (105°C-де 4—5 сағат бойы) қыздырғанда ғана арылтуға болады. Сонда ғана топырақ абсолютті кепкен күйге енеді. Ылғалтартқыштық тек бу түрінде жылжиды, оның топырақ сіңіретін мөлшері ауадағы су буының жанамалы майысқақтығына байланысты. Су буы неғұрлым майысқақ болса, соғұрлым топырақ түйірлері суды көбірек ұстай (сіңіре) алады. Су буына толық қаныққан (жанамалы ылғалдылығы 94%-ға тең), ауадан топырақ тұтқан ылғал мөлшері (топырақ массасына шаққандағы пайыз есебімен) барынша ылғалдылық деп аталады. Сіңірілетін ылғал мөлшері топырақтың механикалық құрамына, әсіресе коллоиды бөлшектерінің санына байланысты, мысалы, 0,005—0,001 мм іріліктегі түйірдің барынша ылғалдылығы 1,1% болса, 0,001 мм-ден уақ түйірлерде ол 27,6 %-ға жетеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Моңғолия Халық республикасы
Моңғолия Халық Республикасы (МХР; Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс) — 1924 жылдан 1992 жылға дейін өмір сүрген Шығыс Азиядағы социалистік мемлекет. Елді Моңғолия Халық партиясы басқарды және олар КСРО-мен жақын қатынастар сақтаған. Хронологиялық тұрғыдан Кеңес Одағынан кейінгі әлемдегі екінші социалистік мемлекет.
Құрылуы
1911 жылдың 29 желтоқсанында Сыртқы Моңғолия Цинь империясынан өзінің тәуелсіздігін жариялайды. Елді теократиялық билеуші Боғдо Хан басқарды. 1911—1921 жылдары Боғдо ханның бақылауындағы Моңғолия мойындалмаған мемлекет, Ресейдің протектораты, Қытайдың құрамындағы автономия болды.
Санат:Моңғолия Халық республикасы
Дамбах
Дамбах (Dammbach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Ашаффенбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1828 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 71 160. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Бауэр.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Швейцарияның федерация кеңесі
thumb|Швейцарияның федерация кеңесі, 2012 жыл
Швейцарияның федерация кеңесі (Schweizerischer Bundesrat, Conseil fédéral suisse, Consiglio federale svizzero, Cussegl federal svizzer) — Швейцарияның федеративті үкіметі, ұжымдық мемлекет басшысы болып табылады.
Мүшелері
Санат:Швейцария үкіметі
Жер-қоныс құқығы
Жер-қоныс құқығы — азаматтар мен заңды тұлғалардың жер учаскелерін құрылыс құжаттамасына сәйкес заң бойынша белгіленген тәртіппен жергілікті атқару органдарының шешімі арқылы иелену құқығы. Жер учаскелері Қазақстан азаматтарының отбасына жеке меншікке мынадай мөлшерде тегін беріледі: 1) ауылдық жерлерде өзіндік үй шаруашылығын жүргізу үшін — суарылмайтын жерде 0,25 гектар және суарылатын жерде 0,15 гектар; 2) жеке тұрғын үй құрылымы үшін — 0,10 гектар; 3) бағбандық, сондай-ақ, саяжай құрылысы үшін — 0,12 гектар. Аталған мақсаттар үшін жер учаскелерін қайталап тегін беруге рұқсат етілмейді. Азаматтардың жеке меншігіндегі жер учаскесінде тұрғын үй құрылысын салуға, қалауынша сатуына, пайдалануына, мұраға қалдыруына құқы бар. Жеке меншіктегі жер учаскесі, сондай-ақ, тұрақты және ұзақ мерзімді уақытша жер пайдалану құқығы жеке және заңды тұлғалардың мүлкі құрамына кіреді, банкрот деп жарияланған жағдайларды олар өз міндеттемелері бойынша осы мүлікпен жауап беруге тиіс.
Дереккөздер
Санат:Құқық
Полатовка
Полатовка (Палатовка) — Ресейдегі өзен. Белгород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Валуй өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оскол өзені Старооскольск су торабынан төмен, РФ мен Украина шекарасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Чернава (Инюха тармағы)
Чернава — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Инюха өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Тверь қаласынан Иваньков су торабына (Иваньков суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Джэфферсонвилл (Кентукки)
Джэфферсонвилл (Jeffersonville) — Кентукки штатының Монтгомери округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1 804 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.8 км² шамасында. FIPS коды — 21-40240.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Тоғыстыру басылымдары
Тоғыстыру басылымдары. Әуебейнетаспа негативтерін бетпе-бет тоғыстыру (таспадағы кескін масштабын ешбір өзгертпей, яғни үлкейтпей және кішірейтпей алу) нәтижесінде алынатын түсірімдер. Бұлар әуебейнетүсірімдердің түпнүсқа құжаты рөлін атқарады. Тоғыстыру басылымдары түсірім маршрутына сәйкес бір-біріне жапсарластырыла және бір-бірін тізбектей жалғастыру нәтижесінде әуеден суретке түсірілген нақтылы аймақтың беткі жазықтығына тән кескін-келбеті байырғы бейнесурет түрінде алынады.
Төбешік құм
Төбешік құм – микробедердің құмды шөлдерде кездесетін пішіні.
Бұта түбіне желмен үрілген шаң-тозаңды құмдардың өсімдіктерден бөлінген тұздармен шыланып, цементтелуінен қалыптасады. Көбіне салыстырмалы биіктігі 50 – 70 см, диаметрі 1 – 3 метрдей болады.
Дереккөздер
Санат:Төбелер
Кусынь-Я
Кусынь-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вогулка өзенінің оң жағалауынан 216 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Тірі ағзалардың негізгі қасиеттері
Жасушалардың әрқайсысы органоидтардан құралатын күрделі биологиялық жүйе болып саналады. Жасушалардың барлық органоидтарының құрылысы күрделі, бірімен-бірі өзара әсерлеседі және белгілі мүлтіксіз қызмет атқарады. Тек бір ғана органоид қызметінің өзгеруінен жасуша ішіндегі тепе-теңдік бұзылады, тіпті жасуша тіршілігін жояды. Жасушалардан, ұлпалардан, мүшелерден, мүшелер жүйесінен тұратын көпжасушалы ағзаның да жоғары деңгейлі жаралымы болады. Ағзаның барлық мүшелерінің құрылысы күрделі және өздеріне тән қызметті өзге мүшелерге мүлтіксіз үйлесімдікте орындайды. Бір мүше қызметіндегі өзгеріс біртұтас мүшелер жүйесінің бұзылуына әкеледі, тіпті ағзаның тіршілігі жойылады. Тіршілік иелерінің химиялық құрылымының бірлігі. Тірі ағзалар органикалық және бейорганиқалық заттардан түзілген. Жасуша ағзалық заттарының негізгі массасы нәруыздардан, майлардан, көмірсулардан, нуклеин қышқылдарынан, АТФ және өзге заттардан құралады. Жасушаның бейағзалық заттары - су және минералды тұздар. Органиқалық зат молекулалары жасушаның органоидтарын түзеді. Еріген заттары бар су жасушаның ішкі ортасын құрайды.
Кусынь-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Тірі ағзалардың негізгі қасиеттері
Зат және энергия алмасу
Зат және энергия алмасу - бұл тіршілікті қолдау негізіне жататын барлық тірілік атаулының жалпы қасиеті. Тірі ағзалар қоршаған ортадан белгілі заттарды сіңіре алады. Оларды басқа түрге айналдырады да, солардың өзгеруі есебінен энергия алады. Осы заттардың қажетсіз қалдықтарын қоршаған ортаға бөліп шығара алады. Зат алмасу энергетикалық (катаболизм, диссимиляция – заттардың ыдырауы) және икемді (анаболизм, ассимиляция - синтез, қор заттары) алмасу болып бөлінеді. Оның үстіне тірі ағзалар денесін құрайтын өзіне тиесілі заттар синтезінде энергия шығындайды. Ол икемді алмасудың (анаболизм) бөлігі болып табылады.
Кусынь-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Тірі ағзалардың негізгі қасиеттері
Зат және энергия алмасу
Физиологиялық ұғым ретіндегі зат алмасуға бір қарағанда байланысы шамалы үдерістер қосылады. Олар: жануарлардың қоректенуі және асқорыту; өсімдіктегі фотосинтез, тынысалу және зәр шығару (сүтқоректілерде тер бөлу де қосылады). Атап айтқанда осы үдерістер барысында ағзалар өздерін қажетті заттармен ғана емес, энергиямен де қамтамасыз етеді. Адамда зат алмасу және өзге үдерістер жүйке және сұйықтық (гуморалды) жолымен бақыланады. Бұл - тіріліктің келесі қасиетінің негізі.
Өзін-өзі реттеу - тірі жүйелердің өз көрсеткіштерін (физиологиялық, т. б.) белгілі деңгейде автоматты түрде орнықтырып, қолдай алуы. Тек тірі нәрсе ғана қоршаған ортаның өзгерісін сезіне алады, мұндайда ішкі орта көрсеткіштері өзгермей, тұрақты қалпында қалады. Мәселен, инсулин гормоны көбейіп кетсе, қандағы глюқоза мөлшері төмендейді, ал глюқоза жеткіліксіз болса, глюкагон және адреналин оның мөлшерін арттырады.
Өсімдіктер мен жануарлардың табиғи бірлестігі олардың санына қарай өзінен-өзі реттеледі. Мысалы, жыртқыштардың саны олар аулайтын олжаларының санына тәуелді болады. Егер жыртқыштар көбейіп кетсе олар қорегін көп аулайды. Шамадан тыс көп аулау салдарынан қорек мөлшері азайып, өздері аштан өледі. Сөйтіп аман-есен қалған олжаларының қалыпты деңгейге дейін көбеюіне мүмкіндік жасайды.
Бұл тетіктер жылыстауға кедергі келтіріп, түрлерді сақтап қалады. Алайда қоршаған ортаның өзгеруіне дұрыс жауап қайтару үшін бұл өзгерістерді дөл кезшде сезініп, танып айыра білу керек. Бұл үшін тірі нәрсеге тағы бір қасиет - тітіркенгіштік қажет.
Тітіркенгіштік
Тітіркенгіштік - тірі жүйелердің сыртқы және ішкі әсерге (өзгерістерге) жауап қайтара алу қасиеті. Адам ағзасындағы тітіркенгіштік көбінесе жүйке, бұлшықет және безді ұлпалардың қасиеттеріне байланысты болады. Бұлар жүйке серпілісі, бұлшықет жиырылуы немесе заттар секрециясы (сілекей, гормондар, т. б.) түріндегі әрекетке жауап қайтару арқылы жүзеге асады. Жүйке жүйесі жоқ тірі ағзаларда тітіркенгіштік қозғалыс кезінде көрініс береді. Мәселен, амебалар немесе домаланғылар (вольвокс) концентрациясы жоғары тұзды қолайсыз ерітіндіден кетіп қалады. Ал өсімдіктер жарықты молырақ сіңіру үшін өркенінің қалпын өзгертеді (жарыққа ұмтылады).
Қозғыштық
Қозғыштық - тірі жүйелердің тітіркенгіш әрекетке жауап қайтара алу қасиеті. Ал қозу - тітіркендіру және қозғыштық әсерінен пайда болатын нақтылы қайтарылған жауап. Жүйке, бұлшықет және безді ұлпалар - қозатын ұлпалар, ал сүйек ұлпасы қозбайды. Сүйек жасушалары жарғақша зарядының өзгеру әсеріне, дереу болған синтезге және заттардың бөлініп шығуына немесе жиырылуға жауап қайтармайды. Тітіркендіргіштік пен қозғыштықтың қисынды аяқталуының бірі - кеңістіктегі қимыл (қозғалыс).
Қозғалыс
Қозғалыс (қимыл) - орын ауыстыра алу қасиеті. Бұл да тірі нәрсеге ортақ қасиет, дегенмен бір қарағанда бекініп орныққан ағзалар қозғала алмайтын тәрізді болып көрінеді. Кез келген тірі ядролы (эукариотты) жасушада цитоплазма қозғалыста болады. Тіпті бекініп орныққан жануарлар әдетте аздап қозғалыс жасайды. Өсімдіктерге «өсу» қимылы тән қасиет, ол жасушалар саны мен мөлшерінің ұлғаюы есебінен жүзеге асады.
Көбею
Көбею - тірі ағзаларға ортақ қасиет, ол тіршіліктің ұрпақтар қатарында, яғни тарихи ұласуын қамтамасыз етеді. Бұл өзін-өзі көшірмелеудің қарапайым ғана қасиеті емес. Көбею барысында бастапқы аналық (ататек) ағзаның қасиеттері мен белгілері сақталады. Сонымен бірге өзгергіштік те пайда болады. Көпжасушалы ағзада жасушалар өсу негізінде көбейеді. Біржасушалылар зат алмасу, сондай-ақ цитоплазмалар көлемі мен органоидтар санын арттыру есебінен өседі.
Даму
Даму - жаратылым (организация) деңгейінің барлығына тән қасиет. Тірі жүйелер - молекулалық және жасушалық жүйеден биосфераға дейін ғаламшарымыздағы ағзаларды біртұтас алғанда - өз кезінде өзгере, дами және әбден жетіле алады. Бұл өзгерістер белгілі заңдылық сипатта болады. Өлі жүйелер де дамиды. Мысалы, тау жүйелері түзіледі, өседі, «ескіреді», бүлінеді. Тек тірі нәрсе ғана жаратылым деңгейін арттырып, дами алады. Мұны жасушалы деңгейден де бақылап отыруға болады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Шөл қияқтары
Шөл қияқтиары құмдарда майда шөл қияқтары көп өседі. Кәдімгі қияқ әдетте саз-балшықты жерлер мен өзен және көл жағалауларында биік болып өседі. Шөл қияқтары аласа, тамырсабақтары ұзын болады. Бұл тамырсабақтарында көптеген тамырлары бар, олар арқылы өсімдік өзіне керекті суды маңындағы топырақтан сорып алады. Қияқтардың жапырақтары ұсақ болады, олар жазда кеуіп кетеді, сол кепкен күйінде қыстап қалады. Сондықтан бұларды "Тік тұрған пішен" дейді.
Құрғақшылық түсе бастаған кезде қияқтың жапырақтары ұшынан төмен қарай кебе бастайды; алдымен қызарады; одан кейін сарғаяды, сөйтіп, ең ақырында күрең тартады. Бұл кезде хлорофил мен қоректік заттар жапырақтың түп жағына келіп, одан әрі тамыр мойнына жылжиды. Алайда жапырақтары кеуіп және уақытша қурап қалғанымен, олардың құрылысы бұзылмайды. Жауын-шашын болса болғаны, әлгі қурап қалған жапырақтар қайтадан бұрынғы қалпына келіп, жапырақ тақталары түбінен бастап ұшына дейін көгереді.
Дереккөздер
"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары".Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
Симонетта Соммаруга
Симоне́тта Мириам Соммару́га (Simonetta Sommaruga; 14 мамыр 1960 жылы, Цуг, Швейцария) — швейцарлық социал-демократиялық саясаткер, Швейцарияның Федералды кеңесінің мүшесі. 2010 жылдың 1 қарашасынан бастап әділет және полиция департаментінің бастығы. 2014 жылға Швейцарияның вице-президенті болып сайланды. Келесі жылы ол Швейцарияның президенті болып сайланды және әрекет етті. Оның көмегімен Швейцария БЭФ үкіметтерінің тиімділігі бойынша алғашқы ондыққа кірді. Екінші рет ол 2018 жылдың желтоқсан айының басында елдің вице-президенті болды. Ол 2019 жылдың бірінші күнінде қызметке кірді. Ол 2019 жылдың бірінші күнінде қызметке кірді. екінші рет 2020 жылдың бірінші күні ол ел президенті лауазымына алды, Президенттің өкілеттіктерін қоршаған ортаны қорғау министрі міндеттерімен үйлестіру, Швейцария көлік, энергетика және байланыс. Швейцария Вице-президенті (2019-2019) Швейцария Президенті (2020-2020)
Ерте өмір
Симонетта Аргау кантонының Синс қаласында екі ағасы мен сіңлісімен өскен. Иммензеедегі орта мектепті бітіргеннен кейін, ол Люцернде, Калифорния мен Римде пианист ретінде оқыды. 1988 жылдан 1991 жылға дейін ол Фриборг университетінде ағылшын және романсты оқыды, бірақ ол оқуын аяқтамады.
Соммаруга саяси қызметі 1981 жылдан 1990 жылға дейін Берннің Ұлы Кеңесінде социал-демократтарды ұсынды. 1998-2005 жылдар аралығында Кёниц қаласының муниципалды кеңесінде өрттен қорғау және азаматтық қорғаныс кафедрасын басқарды. 1999-2003 жылдар аралығында Ұлттық кеңестің, 2003 жылдан 2010 жылға дейін Кантондар Кеңесінің мүшесі болды.
22 қыркүйек 2010 ж. Ол Мориц Лойенбергердің орнына Федералдық кеңестің (Швейцария Үкіметі) сайланды, ол әділет және полиция департаментін басқарды. 2013 жылдың соңында ол 2014 жылға Швейцарияның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметке 1 қаңтарда кірді. 2014 жылдың соңында ол 2015 жылға Швейцария Президенті болып сайланды.
2018 жылдың желтоқсан айының басында ол екінші рет елдің вице-президенті болып сайланды. Ол қызметке 2019 жылдың 1 қаңтарында кірді. Сол күннен бастап ол басқа көлік, қоршаған орта және коммуникация министрлігін басқарды. 2019 жылдың желтоқсан айының ортасында ол екінші рет ел президенті лауазымына 2020 жылға сайланды.
2019 жылғы 11 желтоқсанда ол Федералды Жиналыста Федералды Кеңесші болып 192 дауысқа ие болып қайта сайланды және 200 жыл ішінде 186 дауыспен 2020 жылға Конфедерацияның Президенті ретінде екінші мерзімге сайланды.
Мансап
Саяси мансабының алғашқы нүктесі 1993 жылдан 1999 жылға дейін Швейцария тұтынушылар құқығын қорғау қорының (Stiftung für Konsumentenschutz) директоры болды. Қазіргі уақытта ол «Свиссаид» қайырымдылық қорының президенті.
Отбасы
Симонетта Соммаруга жазушы Лукас Хартманға үйленген. Ол ХҚКК бұрынғы президенті Корнелио Соммаругидің алыс туысы. Ол мансап жолын таңдады, балалары жоқ.
Дереккөздер
Санат:Зугте туғандар Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Саррок
Саррок (Sarroch) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5277 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 77,24 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 67,88 км² шамасында. Пошта индексі — 09018.
806 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:806 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:806 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Электргидродинамикалық ұқсастық әдісі
Электргидродинамикалық ұқсастық әдісі — бірдей түрдегі дифференциалдық теңдеулермен сипатталатын жер асты суларының тұрақталған қозғалысы мен электр тоғының қозгалысы арасындағы ұқсастыққа негізделген, сүзілудің екі өлшемді есептерін нобайлау үшін қолданылатын әдіс (мыс., жер асты суларының тежеме көтерілімі, сорғытуды есептеу).
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Ағзалардың жеке дамуы
Онтогенез
thumb|250px Бүкіл онтогенез үдерісін 2 үлкен кезеңге бөлуге болады:
Ұрықтың даму сатылары
1. Ең алдымен аталық жыныс жасушасы аналық жыныс жасушасына сперматозоидпен қосылып зигота түзеді. Одан соң даму сатылары жүреді.
2Ұрықтану өте салысымен зигота дамуының алғашқы сатысы басталады. Бұл саты бластула (өсу) сатысы деп аталады. Осы саты кезінде қарқынды бөліну - митоз өтеді. Жасушалардың тез бөлінетіні соншалық, қысқа интерфаза сатысында өсіп те үлгере алмайды. Бластула сатысында ұрық ұсақ жасушалар түрінде топтасып, бластомерлер деп аталады. Бұл «жасуша түйірлерінің» пішіні, жасушалар мөлшері, жасушаның орналасуы тірі мақұлықтардың түріне байланысты сан алуан болып келеді. Бластула - бұл жасушалары ерекшеленіп үлгермеген көпжасушалы ұрық.Бұл кезеңде ағзада жыныс мүшесі дамиды. Сондықтан бластула бір қабатты ұрық деп аталады.
3 Гаструла - ұрық дамуының екінші сатысы. Бұл кезенде көптеген маңызды оқиғалар өтеді, яғни жасушалардың жіктелуі - ұрық жапырақшалары; гаструла (қарын) қуысы, желілену (омыртқалыларда) және жүйке тақташалары пайда болады. Біз үшін ең маңызды окиға - ұрық жапырақшаларының - жасушалардың ерекшеленген, жіктелген қабаттарының пайда болып қалыптасуы. Ұрықтың ертерек даму сатысы - эктодерма және ішкісі - энтодерма. Сондықтан гаструланы қосқабатты ұрық немесе ұрық дамуының екі қабатты сатысы деп атайды. Даму барысында үшінші ұрық жапырақшасы - мезодерма жекеленіп шығады. Сөйтіп гаструланың кейінгі сатысы үшқабатты болады.
4. Нейрула (жүйкелік) - ұрықтың тек желілілерге ғана тән гаструладан кейінгі сатысы. Бұл кезеңде жүйке тақташасынан жүйке түтігі қалыптасады. Жүйке түтігінен ми және жұлын дамиды.
Байдалы Бекшеұлы
Өнегелі өмірі
Жасынан билер, бектер, хандар төңірегінде көбірек жүріп, солардың аталы, баталы билік сөздерінен өнеге алған. Кейін атақты Абылай хан (1711-1781) қасындағы сегіз бидің ең беделді, бас биі болады. Небір шиеленіскен ел дауы, жер дауы, жесір дауы Байдалы алдынан шешімін тауып отырған. Абылай хан оның асқан шешен ақылды кеңесіне дөн риза болып "сегіз биім, сегіз бидің ішінде семіз биім" деп атағанда оның дене бітіміне емес, ақыл-парасатына, шешендік тапқырлығына қарап айтса керек. Өзге билер де Байдалының билігіне тоқтаған. Тіптен, Абылай ханның өзі де одан аса алмаған. Ел ішінде "Абылай аспас сары бел" деген қанатты сөз бар. Оның мәнісі былай: "Аралбайдан туған Бөйтелі батыр төре тұқымынан адам өлтіріп, құнды болады. Абылай хан билерін жинап алып, құныкерге өлім жазасын бұйырғанын хабарлайды. Ханның сегіз биінің бірі - немере ағасы Байдалыға Бәйтелі жаутаңдап қарай берсе керек. Сонда Байдалы би: "Несіне қарайсың, лақ құрлы жоқсың ба, бауыздайын деп жатқканда ол да бақырады ғой", - дейді. Байдалының сөзінің астарын түсінген Абылай өлім жазасын кешіріпті. "Жеті жарғыдағы" құн төлеудің нарқы атам заманнан белгілі. Ал, қара бұқара төре тұқымын өлтірсе бұдан былай екі кісінің құнын тартады. Сондықтан Бөйтеліге осы жаза қолданылсын", - дейді.