cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тынық мұхит
Шалағай су айналымы
Тынық мұхитының жалпы су ағысын атмосфераның жалпы айналым заңдылықтары анықтайды. Орталық Америка жағалауынан Филиппин аралдарына дейінгі Солтүстік жарты шардың солтүстік-шығыс пассаты солтүстік-пассат ағындарының пайда болуына септігін тигізеді. Бұдан әрі ағыстар екі бағытқа бөлінеді: алғашқысы оңтүстікке бағытталып, бір бөлігі мен экваторлық қарсы ағыстарды қанықтырады, тағы бір бөлігі Индонезия теңіздерінің хауыздарына таралады. Солтүстік ағыс, Шығыс-Қытай теңізін бойлап, Куросио ағыстарына жылы бастау беріп, Шығыс-Қытай теңізінен Кюсю аралдарының оңтүстігіне шығады. Бұл ағыс Жапон жағалауына көрінерліктей әсерін тигізіп, солтүстіктен Жапон жағалауына бет алады. Солтүстік енділіктің 40° Куросио Солтістік-Тынық мұхиттық ағысқа ауысады, келесі ауысуы шығыста Орегон жағалуында. Ол Солтүстік Америкаға тіреліп, Аляска жартыаралынан құрлық бойымен бағытталатын солтүстік Аляскалық тармаққа, Солтүстік-Пассат ағысымен қосылып, тұйықталып, Калифорния жартыаралының бойымен оңтүстіктік суық Калифорния ағысына бөлінеді. Оңтүстік жарты шарда оңтүстік-шығыс пассат Колумбия жағалауынан Молукк аралдарына дейін Тынық мұхитын кесіп өтетін Оңтүстік-Пассат ағысын құрайды. Лайн және Туамоту аралдарының аралығында тармақталған, келесі Коралл теңізіне одан әрі Аустралия жағалауымен Шығыс-Аустралия ағысын құрайды. Оңтүстік-Пассат негізгі суы Молукка аралдарының шығысында Солтүстік-Пассат ағысының оңтүстік тармағымен қосылып экватор қарсы ағысты құрайды. Шығыс-Аустралиялық ағын Жаңа Зеландия аралының оңтүстігіне қарай Тынық мұхитын батыстан шығысқа кесіп өтетін Үнді мұхитының күшті Батыс желдеріне ұласады. Бұл ағыс Оңтүстік Американың аяғында тропикте тұйықталып Оңтүстік-Пасстқа айналатын Перуан ағысына тармақталып айналады. Батыс ағысының өзге шеті Горн мысының ағысы аталатын Оңтүстік Американы қамтып, Атлант мұхитына кетеді. Тынық мұхитындағы су айналымының маңызды рөлі Оңтүстік-Пассат ағысының астындағы 154° Галапагос аралдарына дейінгі Кромвелла су үсті ағыстарына тиесілі. Жаз айларында Оңтүстік Америка жағалауынан жартылай тұзды ағыс суық Перу ағысын ығыстырғанда Эль-Ниньо байқалады. Бұл жағдайда судың жоғарғы қабатына оттегі келмегеніктен, балықтар мен өзгеде су жануарларының өлімі күрт өседі, ал шөлді аймақтарда керісінше жауын-шашын көбейіп, қауіпті су тасқындарына әкеліп соғады.
Тынық мұхитының су тепе-теңдігі:
Тұздылығы, мұз түзілу
Мұхиттың барынша тұздылығы салыстырмалы жауын-шашынның қарқынды булануымен сәйкес келетін экваторлық және тропикалық аймаққа тураланады (барынша 35, 5—35, 6 ‰ дейін). Тұздылық суық ағымның әсерінен мұхиттың шығысына қарай төмендейді. Жауын-шашынның молдығы мұхит суының тұздылығын азайтады, әсіресе экваторда, батыс айналым аймағы мен субполяр ендігінде.
Тынық мұхитының оңтүстігіндегі мұз антарктикалық аудандарда, ал солтүстіктегісі тек Беринг, Охота теңіздерінде және де аздап Жапон теңізінде де түзіледі. Алясканың оңтүстік жағалауынан наурыз-сәуір айларында 48—42°с. ш. болатын мұзтаудың біразы тасталады. Солтүстік теңіздер қалқыма мұздарды солтүстік аудандарға жеткізеді, әсіресе Беринг теңізі. Антарктикалық көпжылдық мұздар шекарасы 60—63° о. ш. дейін жетеді, ал мұзтаулар 45° с. ш. дейі жетіп, солтүстікке дерлік таралады.
Су массасы
Тынық мұхитын су массасын шалағай, шалағай аралық, терең және түпкі деп бөледі. Тынық мұхиты шалағай су массасы 35-100 м және тропика суларына тән тұздылығымен, тығыздылығымен, температурасының салыстырмалы тегістілігімен, сипатының құбылғыштығымен, климаттың мерзімді мусымдығымен ерекшеленеді. Бұл су массасы су үсті жылуалмасумен, салыстырмалы тұнбалармен, булану және қарқынды аралсумен анықталады. Шалағай аралық су массасына азда болса тиісті. Субтропика мен суық енділікте бұл су массалары жарты жыл шалағай, жарты жыл шалағай аралық болады. Әртүрлі климаттық аймақтарда олардың шекаралары 220 мен 600 м арасында теңселіп тұрады. Шалағай аралық су 13-18 °C-тан (тропик пен субтропикте) 6—13 °C дейін (қоңыржай аймақта) тығыздығы және тұздылығымен ерекшеленеді. Шалағай аралық су жылы климатта тұзды шалағай судың төмендеуімен түзіледі. Орташа және жоғарғы енділікте аралық су массасының температурасы 3—5 °C, ал тұздылығы 33, 8—34, 7 ‰ болады. Аралық массаның төменгі шекарасы 900-1700 м тереңдікте болады. Терең су массасы Антарктикалық сулардың төмендеуі мен Беринг теңізі суының қазашұңқырлармен ағу нәтижесінде түзіледі. Түпкі су массасы 2500-3000 м тереңдікте. Олар төмен температурасымен (1—2 °C) және бікелкі тұздылығымен (34, 6—34, 7 ‰) ерекшеленеді. Бұл сулар антарктика шельфінде қатты суу нәтижесінде түзіледі. Олар біқалыпты ағып, барлық батуларды толтыра отырып мұхит орталлық үстіртінің өткеліне көлденең Оңтүстік Перу арқылы солтүстік қазаншұңқырлар түбіне жетеді. Өзге мұхиттармен салыстырғанда Тынық мұхитының оңтүстік бөлігіндегі түпкі сулар еріген оттегінің аздығымен ерекшеленеді. Түпкі су терең сумен бірге Тынық мұхитының барлық көлемінің 75% құрайды.
Флора және фауна
Әлем мұхиттарының биомассасының 50% Тынық мұхитының еншiсiнде. Мұхиттағы өмiр ағыл-тегiл және қилы, әсiресе маржан рифтар және мангр тоғайларымен шұғылданатын Аустралия, Азия жиектерiндегі тропиялық және субтропиялық аймақтарда. Тынық мұхитының фитопланктоны 1300 жуық микроскопиялық бір жасушалы балдырлардан тұрады. Бұлардың жартысына жуығы перидинея түріне, ал одан азырақ бөлігі диатомея түріне жатады. Таяз су және Апвелинг аймақтарында өсімдіктер өте көп. Тынық мұхитының су асты өсімдіктері 4 мың балдыр түрінен 29 гүлді түрлеріне дейін жетеді. Тынық мұхитының шамалы және салқын аймақтарында бурыл балдырлары жаппай жайылған, әсіресе ламинария тобынан, Оңтүстік аймақтарында тіпті 200 м жететін осы топтың алып балдырлары да кездеседі. Тропикті айммағында риф түзуші ағзалар болатын маржан полиптарымен қатар фукус, ірі жасыл, танымал қызыл балдыр кең таралған.
Тынық мұхитының жануарлар түрінің әлемі өзге мұхиттағыға қарағанда 3-4 есеге бай, әсіресе тропика суларында. Индонезия теңіздерінде балықтың 2 мың түрі, солтүстік теңіздерінде 3 мыңға жуық түрлері бар. Мұхиттың тропика аймақтарында моллюскалардың 6 мыңға, ал Беринг теңізінде 200 жуық түрі таралған. Тынық мұхитының жан-жануарларына тән ерекшелік олардың жүйелік тпотары мен эндемимзмінің көнелігі. Тынық мұхитында теңіз кірпілері мен семсеқұйрықтардың көне түлерінің көбісі, өзге мұхиттарда (мысалы, Иордан, Гильбертидия) қалмаған балықтардың кейбір көне түрлері, лосось балығы тобының барлық түрі Тынық мұхитында қалған.
Эндемикалық сүтқоректілердің түрлері: теңіз мысығы, дюгонь, сивуч, теңіз қамасы. Тынық мұхитының көптеген жан-жануарларына алыптық тән қасиет. Мұхиттың солтүстік бөлігінде алып мидия мен устрицалар танымал, экватор аймағында салмағы 300 кг жететін ең ірі моллюсктің екі жармалы түрі тридакна тіршілік етеді. Тынық мұхитында көбінесе ультраабиссальді жан-жануар басым. Олардың 45 түрі судың төмен температурасы мен 8,5 м тереңдігінде, 70% эндемиктер. Осы су астында жалғыз қорек болатын топрақты азық қылуға икемді, аз қозғалатын голотурия тірішілік етеді.
Экологиялық мәселелер
thumb|right|Гаваий жағажайындағы теңіз қоқысы. Адамдардың Тынық мұхиты жағасындағы шаруашылығы мұхит байлықтары мен жануарлары санының төмендеуіне әкеп соқты. Онсызда XVIII ғасырдың аяғында Беринг теңізінде теңіз сиырлары толығымен қырылған. XX ғасырдың басында теңіз мысықтарының жойылып кету қауіпі төнген. Қазіргі ең үлкен мәселе судың мұнай өнімдерімен, ауыр металл қалдықтарымен және өндірістегі атом қлдықтарымен ластануы. Улы қалдықтар мұхит ағысымен барлық мұхитқа таралуда. Антарктида жануарларының қан құрамында да осы улы заттар табылған. АҚШ-тың 10 штаты өз қалдықтарын әлі күнге дейін теңізге тастауда. 1980 жылы 160 000 тонна улы қалдықтар теңізге тасталған, қазіргі кунде ол әрине аз мөлшерге болса да азайған. Сондай-ақ өзендер ауыл шаруашылығында қолданылатын түрлі улы қоспаларды алып келеді, оның әсерінен мұхитта гипоксия немес өлі аймақ пайда болуы мүмкін.
Тынық мұхитында пластиктен және әр түрлі қоқыстардан құралған үлкен қоқыс нүктесі пайда болған. Бұл қоқысқы нүкте Тынық мұхитының солтүстік бөлігінен Калифорния жағалауынан Гавай май жанынан Жапония жанына дейін жеткен. 2001 жылы бұл қоқыстың ауданы 1 млн км² асып, салмғы 3,5 млн жеткен, ал бұндай көрсеткіш мұхиттағы зооплантон салмағынан 6 есеге көп. Әр 10 жыл сайын бұл қоқыстың өсу үстінде. .
АҚШ қарулы күштері 1945 жылы 6 тамыз және 9 тамызда Жапонияның Хиросимо және Нагосаки қалаларына [ядролық бомба тастап, ядролық қаруды алғаш пайдаланушы ел болып тарихта қалды. Хиросимо қаласында қаза болғандардың жалпы саны 90-166 мың адамға, ал Нагосаки қаласында 60-80 мыңға жетті. 1946-1958 жылдар аралығында АҚШ Маршалл аралдарының Бикини және Энивеветок жерлерінде ядролық сынақтар жүргізді. Жалпы саны 67 атомды және сутекті жарылыстар жасалған. 1954 жылдың 1 наурызында қуаты 15 мегатонн болатын сутекті бомба жарған, жарылыс нәтижесінде диаметрі 2 км, тереңдігі 75 м болатын ойық пайда болған, жарылыс түтінінің биіктігі 15 км, ал диаметрі 20 км. Осы жарылыс салдарынан Бикини су астына кетіп, жарылыс аймаға АҚШ тарихындағы ең радиактивті жер, ол аймақтың халқы зардап шеккен. 1957-1958 жылдары Ұлыбритания Полизениядағы Рождество мен Молденде (Лайн аралдары) 9 әуе ядролық сынақ жүргізген. 1966-1996 жылдары Франция Полинезиясындағы Муруроа мен Фангатауфада (Туамоту архипелагында) 193 ядролық сынақ жүргізген (соның 46 атмосферада, 147 жер астында). thumb|left|Бикини атоллындағы ядролық сынақ. 24 шілде 1946 жыл 1989 жылдың 23 наурызында АҚШ-қа тиесілі ExxonMobil компаниясының «Эксон Вальдез» танкері Аляска жағалауында апатқа ұшыраған. Апат салдарынан 256 мың баррел мұнай 28 мың км² дақ түзіп теңізге төгілген. Мұнаймен 2 мың км жуық теңіз жағалауы ластанған. 2010 жылдың 20 сәуіріндегі Мексикадаға DH бұрғылау орнату кезінде болған апатқа дейін бұл апат ең улкен экологиялық апат есептелген.
Тынық мұхитының жағалауындағы мемлекеттер
Америка Құрама Штаттары, Канада, Мексика, Гватемала, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика, Панама, Колумбия, Эквадор, Перу, Чили, Аустралия, Индонезия, Малайзия, Сингапур, Бруней, Филиппиндер, Тайланд, Камбоджа, Вьетнам, Қытай Халық Республикасы, Корея Республикасы, Корей Халық Демократиялық Республикасы, Жапония, Ресей.
Мұхитта әдетте мемлекеттерге тиесілі жер және арал үлестері болады:
Егеменді елдер
1 Қытай Республикасы жартылай мойындалған мемлекет болып келеді.
Үлкен Юнкуль
Үлкен Юнкуль — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2169/636/198 орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
Тынық мұхитын зерттеп тану хат жазу тарихынанда ерте болған. Ол кездері мұхитта жүзу үшін катамарандар, желкенді кемелерді пайдаланған. 1947 жылы Тура Хейердаланың басқаруымен бальс бөренелерінен жасалған су көлігімен «Кон-Тики» Тынық мұхитын Оңтүстік Американың Полинезия сынан батыс бағытта кесіп өтуі Тынық мұхитын кесіп өтуге болатынына дәлел болды. Қытайлық желкенді кемелер Үнді мұхитының жағалауына сапар шекті (мысалы, Чжэн Хэнің жеті саяхаты, 1405-1433 ж. ж).
Үлкен Юнкуль
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
300px|left|thumb|Тынық мұхитының сипаттамасы. Авторы [[Абрахам Ортелий, 1589 жыл]] thumb|right|200px|[[Васко Нуньес де Бальбоа|Нуньес де Бальбоа]]
Үлкен Юнкуль
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
Алғаш болып 1513 жылы испандық Васко Нуньес де Бальбоа Панама мойнағының шыңынан шексіз суды, яғни Тынық мұхитын көріп, Оңтүстік теңізбен байланыстырған. 1520 жылы португал теңізшісі Фернан Магеллан Оңтүстік Американы айналып бұғаздан өтіп, теңіздік жазықтықты көреді. Отты жерден Филиппин аралдарына дейінгі 3 айға созылған саяхатында Магеллан ешбір дауылға соқтықпаған себепті бұл мұхитты Тынық деп атаған. Тынық мұхитының егжей-тегжейлі картасы 1589 жылы Ортилерияда жарияланған. 1642-1644 жылдары Тасман бастаған экспедиция нәтижесінде Аустралия өз бетіне жеке құрлық екендігі дәледенді.
Мұхитты жан-жақты зерттеу XVIII ғасырда басталды. Еуропаның басты елдері Тынық мұхитына ағылшынның Джеймс Кук (Аустралия және Жаңа Зеландияның зерттеу жұмыстары, Гавай және басқа да көптеген аралдарды ашқан) француз Жан-Франсуа Лаперуз, итальян Алессандро Маласпиноларды (Горн мысынан Аляска бұғазына дейінгі Оңтүстік және Солтүстік Американың барлық батыс жағалауын картаға түсірген) ғылыми-зерттеу сапарларға жібере бастады. Мұхиттың солтүстік жағалауын С.И. Дежнев (Еуразия мен Солтстік Америка арасындағы бұғазды ашқан), В. Беринг (мұхиттың солтүстік жағалауын зерттеген) және А.И. Чириков (Тынық мұхитының солтүстігі мен Азия солүстік-шығыс жағалауын, Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауын зерттеген) сияқты зерттеушілер зерттей бастады. 1803-1864 жылдар аралығында орыс теңізшілерінің 45 толық және жартылай жорыққа шыққандығы нәтижесінде орыс әскери және сауда флоттары Балтық теңізі жолын жақсы танып, Тынық мұхитындағы жолда біраз арал ашты. 1819-1821 жылдары Ф. Ф. Беллисгаузен мен М. П. Лазарев жасаған жорықта Антарктида ашылды және жол жөнекей 29 арал ашылды. thumb|Шамамен 1702-1707 жылдардағы еуропалық барлау барысында Тынық мұхитының картасы. thumb|1754 жылға жуық еуропалық барлау барысында Тынық мұхитының картасы.
Үлкен Юнкуль
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
1872-1876 жылдары аралығында ағылшынның «Челленджер» кемесінде алғашқы ғылыми экспедиция жүргізілді, сөйтіп мұхит суының құрамы алынды, өсімдіктері мен жануарлары, су түбі жерлерінің топырағы зерттеліп, алғаш рет су тереңдігінің картасы мен терең сулар жануарларының жиынтығы жасалды. 1886-1889 жылдары ғалым-океанограф С. О. Макаровтың жетекшілігімен Тынық мұхитының солтүстігі зерттелді. Бұдан бұрынғы шетел және орыс зерттеулерінен кейін Макаров толық зерттеу жүргізіп Тынық мұхитының суы сағат тіліне қарсы ағатынын анықтады. Америкалық «Альбатрос» экспедицясының зерттеуі 1883-1905 жылдары мұхиттың жануарларының жаңа түрлерін және даму заңдылықтарын ашты. Немістенрдің «Планет» (1906-1907) және америкалық океанагрфиялық «Карнег» (1928-1929) экспедициялары Х. У. Свердрупаның жетекшілігімен Тынық мұхитының зерттелуіне үлкен үлес қосты. 1949 жылы АН КСРО жалауымен кеңестік ғылыми-зерттеу кемесі «Витьяз» жіберілді. 1979 жылға дейін кеме 65 ғылыми іс-сапар жасап, соның нәтижесінде су асты бедерлері картадан алынды және Мариан ойпатының тереңдігі өлшенді. Осы аралықта Ұлыбританияның «Челленджер II» (1950-1952), Швецияның «Альбатрос III» (1947-1948), Данияның «Галатея» (1950-1952) және басқада көптеген экспедияларының зерттеуі нәтижесінде су астының құрылысы, түзінділіері, мұхиттың тыныс-тіршілігі жайлы ақпараттар көбейе түсті.
Үзіктілік және үздіксіздік
Үзіктілік және үздіксіздік - материяның құрылымындағы, жанды-жансыз табиғаттағы, қоғамдағы, ой-дүниесіндегі үрдістерді сипаттайтын философиялық категория.
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
Халықаралық геофизикалық жылдары ішінде (1957-1958) әлемдік қосылған үлеспен (әсіресе АҚШ пен КСРО) жүргізілген зерттеулер нәтижелері бойынша Тынық мұхитының батиметрлік жаңа ауқымды картасы жасалды. 1968 жылы америкалық «Гломар Челленджер» кемесінде үлкен тереңдiктерге су массаларының орын ауыстыруы бойынша жұмыстар мен биологиялық зерттеулер үнемі жүргізіліп тұрды. 1960 жылдың 23 қаңтарында Мариан батуына алғаш рет адам сүңгіді. «Триест» зерттеу батискафында Мариан батуына АҚШ- тық Дон Уолш және зерттеуші Жак Пикар түскен еді. 2012 жылдың 26 наурызында америкалық режиссер Джеймс Кэмерон терең сүңгу құрылғысы «Deepsea C hallenger» көмегімен жалғыз өзі Мариан батуына сүңгіді, сөйтіп бұл сүңгу тарихтағы екінші сүңгу болды. Құрылғы су астында болған 6 сағат ішінде зерттеу үлгілеріне арналып су асты топрағы, өсімдіктері және тірі ағзалар алынды. Кэмеронның су астында түсірген таспалары «National Geografic»теле арнасының ғылыми-деректі фильмінің негізіне кіреді.
1966-1974 жылдары АН КСРО Океанографиялық институты жазған «Тынық мұхиты» монография жарық көрді. 1973 жылы Владивосток қаласында В. И. Ильичев атындағы Тынық мұхиттық океанологиялық институты күшімен қиыр шығыс теңіздерінде және Тынық мұхитының ашық аймағында кең ауқымды зерттеулер жүргізілді. Бұл зерттеудің нәтижесі 1994 жылы Ұлттық Америка орталығы жасаған мұхиттардың батиметрлік атласы болып табылады.
Үзіктілік және үздіксіздік
Үзіктілік
Үзіктілік материяның дискреттік күйін, кеңістіктік-уақыттық шектеулілігін, табиғи, әлеуметтік және ойлау процестерінің даму кезеңдеріндегі әр алуандық пен жекелеген тұрақты бөлшектер түріндегі диференциалдық деңгейін сипаттайды. Ол сонымен бірге даму және өзгеру процесінің секірістік күйін де бейнелейді.
Тынық мұхит
Зерттелу тарихы
Мұхит алабында "Самоа" аралындағы шеңбер тас, "Тонгадағы трилитон", "Раротонга аралын айнала қоршаған тас төселген соқпақ жол сынды" сыры жұмбақ тас нысандар көп.
Үзіктілік және үздіксіздік
Үздіксіздік
Үздіксіздік, керісінше, жекелеген дискретті элементтерден тұратын жүйелердің тұтастығынан, олардың өзара байланысынан, бірінен екіншісіне біртіндеп ауысуынан көрінеді. Үздіксіздік дүниенің субстанционалды сипаттамасын көрсетіп, даму сатыларының өзара ықпалдастығын, сабақтастығын, оларға эволюциялық даму түрі тән екендігін түсіндіреді.
Тынық мұхит
Экономикалық маңыздылығы
Қазіргі кезеңде Тынық мұхитының аралдары мен жағалаулары әр-келкі орналасқан. АҚШ (Лос Анжелестен бастап Сан Франциско ауданына дейін), Жапония мен Оңтүстік Корея жағалаулары ең үлкен өндіріс шоғырланған аймаққа кіреді.
Балық және теңіз өнімдерін аулау
Тынық мұхитының тропикалық енділігі және белгілі аймақтарында теңіз өнімдерін аулау маңызды. Тынық мұхиты акваториясына әлемдік балықтың 60% келеді. Олардың арасында лосось (горбуша, кета, кижуч, сима), сельдь тектестер (анчоус, сельдь, сардина), треска тектестер (треска, минтай), окунь тектестер (скумбрия, тунец), камбал тектестер (камбал). Сүтқоректілерде ауланады: кашалот, теңіз мысығы, калан, морж, сивуч; омыртқасыздар: краб, креветка, молюска. Медицина және өндіріс үшін өсімдітері де алынады. Ең олжалы аулау Тынық мұхитының Батыс Орталық және Солтүстік батысында. Ең көлемді аулау Жапония (Нагасаки, Токио, Симоносеки), Қытай (Чжоушань архипелагы, Яньтай, Циндао, Далянь), Ресей (Примор, Сахалин, Камчатка), Перу, Тайланд, Жаңа Зеландия және АҚШ өңірлерінде.
Үзіктілік және үздіксіздік
Үздіксіздік
Диалектикада зат белгілерінің тек қарама-қарсылығы ғана емес, сонымен бірге олардың өзара байланыстылығы, бірлігі атап көрсетіледі. Қазіргі физика ғылымы дәлелдегендей, жарық сәулесі де, басқа да құбылыстар бір мезгілде әрі толқындық (үздіксіздік), әрі корпускулярлық (үзіктілік) қасиеттерге ие бола алады.
Тынық мұхит
Көлік жолдары
Тынық мұхиты арқылы Атлант және Үнді мұхиттары елдерін аса маңызды теңіз және әуе коммуникациялы тынықмұхиттық хауызды және транзитті жолдар жалғастырып жатыр. Аса маңызды мұхиттық жолдар Канада және АҚШ-тан Тайваньға, Қытай және Филиппиндер елдеріне апарады. Тынық мұхитының басты кемемен жүк тасымалдау бұғаздары: Беринг, Татар, Лаперуз, Корей, Тайвань, Сингапур, Малакк, Сангар, Басс, Торрес, Кука, Магеллан. Тынық мұхиты Солтүстік және Оңтүстік Америкалардың арасындағы Панама мойнағын жасанды түрде жалғастырған Панама каналы арқылы Атлант мұхитымен жалғасып жатыр. Ірі порттары: Владивосток (маңызды жүктер, мұнай өнімдері, балық және теңіз өнімдері, орман және аралау материалдары, металлолом, түсті метал), Находка (көмір, мұнай өнімдері, контейнер, метал, металлолом, рефжүктер), Шығыс, Ванино (көмір, мұнай), Кобе-Осака (мұнай және мұнай өнімдері, көлік және құрылғылар, автомобиль, метал және металлолом), Токио-Иокогама (металлолом, көмір, мақта, дәнді-дақыл, мұнай және мұнай өнімдері, каучук, химикат, жүн, машина және құралдар, текстиль, автомобиль, дәрі-дәрмек), Нагоя (Жапония), Шанхай (құрғақ және сұйық жүктердің барлық түрі), Сянган (текстиль, киім, талшықтар, радио және элетр тауарлар, пластмасса бұйымдар, машина, құрылғылар) (Қытай), Сингапур (мұнай өнімдері, каучук, азық-түлік, текстиль, машина және құрылғылар) (Сингапур), Сидней (басты заттар, темір рудасы, көмір, мұнай және мұнай өнімдері, дәнді дақыл), Ньюкасл (Аустралия), Окленд (Жаңа Зеландия), Ванкувер (орман жүктері, көмір, рудалар, мұнай және мұнай өнімдері, химиялық және басты жүктер) (Канада), Сан-Франциско, Лос Анжелес (мұнай және мұнай өнімдері, копра, химиялық жүктер, оман, дәнді дақылдар, ұн, ет, балық консервілері, цитрустар, банан, кофе, машина және құрылғылар, джут, целлюлоза), Лонг-Бич (АҚШ), Уаско (рудалар, балық, азық-түлік, жанармай) (Чили). Тынық мұхитында көп жақты шағын біршама порттар орналасқан.
Үзіктілік және үздіксіздік
Үздіксіздік
Кванттық физикада элементтер бөлшектерінің корпускулярлық және толқындық қасиеттері тәжірибе жүзінде дәлелденген. Үзіктілік және үздіксіздік категорияларын қолданып, олардың өзара байланысы арқылы қозғалыстың мәнін анықтайды, әр алуан қозғалыстардың қасиеттері мен байланыстарын ғылыми теориясын тұжырымдауға мүмкіндік береді.
Дереккөздер:
Санат:Философиялық терминдер
Тынық мұхит
Көлік жолдары
Әуе жүк тасымалдауда маңызды рөл атқарады. Ең алғашқы тұрақты рейс 1936 жылы Сан-Франциско (АҚШ) - Гонолулу (Гавай аралдары)-Манила (Филиппин). Қазіргі уақытта негізгі трансмұхиттық маршруттар Тынық мұхитының солтүстік және орталық аудандарында. Ішкі және арал аралық әуе тасымалдаудыңда мәні зор. 1902 жылы Ұлыбритания тарапынан Фанингы және Фиджи аралдарынан өтіп, Канада, Жаңа Зеландия, Аустралия Кеңестерін жалғастыратын ұзындығы 12, 55 мың км мұхит астымен телеграф сымы салынды. Радио байланысты бұрыннан кеңінен қолданысты. Қазіргі таңда Тынық мұхитында байланыс үшін байланыс ағымдары кеңейтілген жасанды жер серіктері қолданыста.
Сантьяго Бернабеу кубогы
Сантьяго Бернабеу кубогы (Trofeo Santiago Bernabéu) —1979 жылдан бері жыл сайын футболдан өткізілетін достық турнирі. Сантьяго Бернабеу кубогы «Реал» (Мадрид) испан клубының ұзақ мерзімді президенті құрметіне өткізіледі. Бұл турнир тамыздың аяғында немесе қыркүйек айының басында, маусымның басында жыл сайын өткізіледі.
Тынық мұхит
Пайдалы қазбалары
thumb|right|270px|Тынық мұхитынан күннің шығуы ([[5 мамыр 2013 ж.)]] Тынық мұхиты минералдар ошағына өте бай. Қытай, Индонезия, Жапония, Малайзия, АҚШ (Аляска), Эквадор (Гуаякир шығанағы), Аустралия (Басс бұғазы) және Жаңа Зеландияда мұнай мен газ бұрғылайды. Қолда бар есептен бойынша Тынық мұхитының кені әлемдік мұнай мен газ қорының 30-40 % құрайды.
Әлемде ең үлкен көлемдегі қалайы концентратын өндіруші Малайзия, ал циркон, ильменит пен басқаларын өндіруден Аустралия елдері болып табылады. Мұхит жалпы қоры 17•10 т боларлықтай темір,марганец конкрециясына да бай. Ең кең ауқымдығы байлығы Тынық мұхитының солтүстігінде, сондай-ақ Оңтүстік және Перу қазашұңқырларында. Мұхиттың рудалық және кокрециялық байлығы марганец 7,1•10 т, никель 2,3•10 т, мыс 1, 5•10 т, кобальт 1•10 т құраған. Орегон батуында, Куриль тізбегі мен Охот теңізіндегі Сахалин шельфінде, Жапон теңізіндегі Нанкай науасында және Жапония жағалауында, Перу батуында терең су асты газ гидраттарының түзінділері табылған. 2013 жылы Жапония Тынық мұхитының Токиодан солтүстік-шығыс бағытында метан гидраты кен орныннан табиғи газ бұрғылау жұмысын бастауға ниетті.
Кертарапты қоры
Тынық мұхитының кертарапты қоры жан-жақтылығымен сипатталады. Бүкіл әлемдік туристтік ұйымның есебі бойынша XX ғасыр дың аяғында Тынық мұхиттық аймақтарға 16% халықаралық туристтік жолдамалар тіркелген (2020 жылға 25 % жоспарлап отыр). Ең басты туристік елдер Жапония, Аустралия, Сингапур, Корей Республикасы, Ресей, АҚШ және Канада. Басты рекреакциалы аймақтар: Гавай аралдары, Полинезия мен Микронезия аралдары, Аустралияның шығыс жағалауы, Бохай шығанағы және Қытайдағы Хайнань аралы, Жапон теңізі жағалауы, Солтүстік Америка ның қалаларының ауданы және қалалық агломерациялық жиегі болып табылады. Туристтер ең көп келетін елдер арасында (Бүкіл әлемдік туристтік ұйымның 2010 жыл ғы деректері бойынша) Тынық мұхитының азиялық ауданы ерекшеленеді: Қытай (55 млн. 1 жыл ішінде), Малайзия (24 млн), Гонконг (20 млн), Тайланд (16 млн), Макао (12 млн), Сингапур (9 млн), Корей Республикасы (9 млн), Жапония (9 млн), Индонезия (7 млн), Аустрия (6 млн), Тайвань (6 млн), Вьетнам (5 млн), Филиппиндер (4 млн), Жаңа Зелеландия (3 млн), Камбоджо (2 млн), Гуам (1 млн); Оңтүстік және Солтүстік Америка жағалауындағы елдерде: АҚШ (60 млн), Мексика (22 млн), Канада (16 млн), Чили (3 млн), Колумбия (2 млн), Коста-Рика (2 млн), Перу (2 млн), Панама (1 млн), Гватемала (1 млн), Сальвадор (1 млн), Эквадор (1 млн).
Сантьяго Бернабеу кубогы
2002 жылы турнир қайтадан турнирде 4 клуб ойнады,Бұл "Реал Мадридтің" жүз жылдық мерейтойына арналған болатын.
Тынық мұхит
Дереккөздер
Санат:Тынық мұхит
Бақыр (бақыраш)
thumb| alt=A.| [[Бақыр.]] thumb| alt=A.| [[Ожау.]] Бақыр, бақыраш — темір шелек, ожау.
Көне түркі тілінде мысты, жезді бақыр деп атаған. Бұл металдардан істелген ыдыстар да Бақыр саналған. Бақыр сөзінің кішірейтіп айтылуынан бақыраш (темір ожау) туған. Мұның сыйымд. 1—2 л. Ертеде Бақыр жеңіл-желпі ыстық ас әзірлеуге, қуырдақ, бидай, тары қуыруға, сиырдың соңғы иіндісін бөлек пісіруге пайдаланылған. Кейіннен Бақыр асхана жабдығына айналды. <
Дереккөздер
Санат:Тұрмыстық заттар
Белодол (Бургас облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 473 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8219. Телефон коды — 05930. ЕКАТТЕ коды — 27440.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Roblox
Roblox («Роблокс») — Roblox Corporation студиясы 2004 жылы жасаған, Roblox Corporation компанияы шығарған компьютерлік ойын.
Сілтемелер
Санат:Android ойындары Санат:Windows-ке арналған ойындар Санат:Xbox One ойындары Санат:IOS ойындары Санат:MacOS ойындары Санат:Ойын қозғалтқыштары
Эмиль Ефраимович Файн
Эмиль Ефраимович Файн (21.2. 1930, Украина, Винница облысы – 14.1.2005, Алматы қаласы) – геология-минералдар ғылымының докторы (1996).
Севастополь кеме жасау техникумын (1949), ҚазМУ-ды (1995, қазіргі ҚазҰУ) бітірген.
Қазақстан Ғылым Академиясының Ядролық физика институтында кіші ғылыми қызметкер (1955–60), Қазақстан Ғылым Академиясының Геолог ғылымдар институтында аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1960–96) болды.
1996 жылдан Шикізатты кешенді өңдеу ұлттық орталығыннда бас ғылыми қызметкер.
Негізгі ғылыми еңбектері металлургия өнімдерін талдаудың жаңа тәсілдерін табу мәселелеріне арналған. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2005).
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Меркі қант зауыты
Меркі Қант Зауыты – агроөндірістік кәсіпорын, Меркі аудан орталығы Меркі ауылында орналасқан. Бағалы техникалық дақыл – қант қызылшасын өңдеуден өткізеді. 1934 ж. іске қосылған. Зауытты алғашқы жылдары А. К. Череватенко басқарды. Кәсіпорын директоры П.С. Холодовқа еңбектегі жоғары көрсеткіштері үшін Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1960 ж. қант зауыты қайта жөндеуден өткізілді. Бұрынғы бу машиналарының орнына жылу электр станциялары салынды. Соңғы жылдары тоқтап қалған кәсіпорын облыс әкімі С.Ә. Үмбетовтің тікелей көмегінің нәтижесінде 2003 ж. қайта жұмыс істей бастады. Қазіргі кезде қант зауыты тәулігіне 3500 т қант қызылшасы мен 600 т қант шикізатын өңдеп, 500 – 550 т қант өндіреді. Кәсіпорында 800-ден астам адам еңбек етуде.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл облысы экономикасы
Қызыләскер ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)
Қызыләскер ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызыләскер, Раздольное, Степное ауылдары кіреді. Орталығы – Қызыләскер ауылы. Округ құрамында болған Новое ауылы 2010 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 867 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Мамлют ауданы ауылдық округтері
Кіші Пизь
Кіші Пизь — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Башқұртстан Республикасы, Удмуртия Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пизь өзенінің оң жағалауынан 118 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дорис-ди-Кампус
Дорис-ди-Кампус (Dores de Campos) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Кампу-дас-Вертентис мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Жуан-дел-Рей экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Анклам
Анклам (Anklam) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан қала. Алдыңғы-Шығыс Померания ауданының құрамына енеді.
Дорис-ди-Кампус
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 276 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 127,3 км² шамасында. Халық тығыздығы — 71,9 адам/км².
Анклам
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13433 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 41,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 59 002. Қаланың басшысы — Михель Галандер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Дорис-ди-Кампус
Тарихы
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Альперштедт
Альперштедт (Alperstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Зёммерда ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Раздольное
Елді мекендер:
Вильяррубиа-де-Сантиаго
Вильяррубиа-де-Сантиаго (Villarrubia de Santiago) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Меса-де-Окания ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2875 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 155 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 65 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Тежеу желісі
Тежеу желісі (Линия задержки) — өзі арқылы өтетін сигналдарды белгілі бір уақытқа тежейтін құрылғы. Электрлік тежеу желісі жасанды ұзын желі, коаксиалдық кабель, параметрлері бірқалыпты таралған немесе шоғырланған жасанды желі түрінде жасалады. Тежеу желісі өзінің бойымен ететін дабылдың тарау жылдамдығымен немесе оның бір буыны арқылы сигналдың тежелу уақытымен, жиіліктік өткізу жолағымен сипатталады. Түрлі түсті теледидарда және радиолокацияда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Каподризе
Каподризе (Capodrise) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8135 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 2503 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 81020.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Қосдәулет
Қосдәулет – Каспий маңы ойпатындағы құмды алқап.
Географиялық орны және сипаты
Нарын құмының орта тұсында, Атырау облысы Құрманғазы және Исатай аудандары аумағында. Теңіз деңгейінен 12 – 15 м төмен жатыр. Құм төбелердің салыстырмалы биіктігі 2 – 5 м. Торғай қыстауынан Комсомолец қыстауына дейін шамамен 75 км-ге созылып жатыр, енді жері 40 км шамасында. Аумағы 2,3 мың км2. Грунт сулары 2 – 3 м тереңдікте кездеседі. Аумағында құдықтар (Жәрдем, Қаражыңғыл, Үшқұдық, т.б.), қыстаулар (Торғай, Сабағали, Есқали, Ержан, Қалбағай), жайлаулар (Құбақан, Танаш, Рысқали, т.б,) бар. Батысы мен оңтүстігінде құм төбелер арасында шағыр сор және көлшіктер кездеседі.
Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Өсімдіктерден шағыр, жусан, жүзгін және эфемерлер, жануарлардан ақбөкен, қоян, түлкі, қасқыр, қосаяқ т.б.кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы құмдары
IC 2637
IC 2637 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2637 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Борис Романов
Борис Леонидович Романов (29 мамырда 1942, Любим, Ярославская облысы) — кеңестік пен ресей театр мен киноның актері, Ресейдің халық әртісі (2005).
Нұрлан Өтенов
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Борис Романов
Биография
Борис Романов 29 мамырда 1942 жылы Любим қаласында Ярослав облысында туған.
1959-1961 жылы Саратов драмтеатрында театр студиясында оқыған,сол жерде 17 жасында ол профессионалдық сахнаға шықты.Кейін ол Мәскеуге МХАТ студиясына түсті,Пиляковс пен Карев курсын 1966 жылы бітірді.1966-1982 жылдары -Станиславский атындағы Мәскеу драма театрының актері,1982-1985 жылдары -драма театры мен Таганкадағы театрының актері.1990 жылдан бастап «Эрмитаж» Мәскеу театрының актері.
Марапаттар мен атақтары
Ресей Федерациясының еңбегі сінген актері(1994)
Рсей Федерациясының халық әртісі(2005)
Сілтемелер
Санат:1942 жылы туғандар Санат:МХАТ мектеп-студиясы түлектері Санат:Станиславский атындағы театр тұлғалары
Әуе шабуылына қарсы қорғаныс құралдарының жауынгерлік кезекшілігі
Әуе шабуылына қарсы қорғаныс құралдарының жауынгерлік кезекшілігі (боевое дежурство средств пво) — әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерін басқару пункттері мен бөлімшелерінің жауынгерлік міндеттерді орындауға дайындықтың белгілі бір деңгейі жағдайында тұруы.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Полигляциализм
Полигляциализм— төрттік кезеңдегі көп ретті жамылғы мұз басу теориясы. Қоңыржай ендіктерде жылы (мұзаралық кезендеріне сәйкес) және суық (мұз басу кезендеріне сәйкес) климаттардың ауысуы айғақтарына негізделген.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Кеніш шаңының ірілік құрамы
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
NGC 2242
NGC 2242 — Лаушы шоқжұлдызында орналасқан PN (планетарлық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 24 қарашада Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2242 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ZWG 204.5.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Лаушы (шоқжұлдыз)
Түменов Серік Ниязбекұлы
Түменов Серік Ниязбекұлы (1952 жылы туған, Қызылорда қаласы) – техника ғылымының докторы (1993), профессор (1997). Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтының Семей бөлімшесін бітірген (1974). Семей ет-консерві комбинатында механик (1974–1975). Бітірген оқу орнында оқытушы, Мәскеу технология институтында аспирант (1975–1980), аға оқытушы, доцент, аға ғылыми қызметкер, профессор, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор (1980–1996) болды. 1996 жылдан Семей мемлекеттік университетінде халықаралық байланыс және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор қызметін атқарады. 90-нан астам ғылыми жарияланым мен 1 монографияның авторы.
Қасиет Қадырқызы Нәрікбаева
Қасиет Қадырқызы Нәрікбаева - 1950 жылы 24 шілдеде Шығыс Қазақстан облысының «Шалабай» кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Уәлиев Қадыр (1915-1987). Анасы - Уәлиева Бәтима (1917-2008). Мәскеу жеңіл өнеркәсібінің технологиялық институтының теріден бұйымдар құрастыру факультетін бітірген (1973), инженер-құрастырушы-технолог. Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. «Әділет» партиясының мүшесі (2004 жылдан). 1973 жылдан - «Жетісу» фирмасы дайындау цехының шебері, тәжірибелік цехтың модельер-қалыптаушысы (Алматы қ.). 1975 жылдан - Жансүгіров ауылындағы Ақсу аудандық комсомол комитетінің есеп және қаржы секторының меңгерушісі. 1976 жылдан - Талдықорған қалалық Тұрмыстық қызмет көрсету үйі аяқ киім цехының бастығы. 1978 жылдан - Талдықорған қалалық жинақ кассасының бухгалтері. 1979 жылдан - Талдықорған облысы Үштөбе киіз үй жасау фабрикасының технологы. 1988 жылдан - «Мақпал» Алматы Сән үйінде аяқ киім цехының бастығы. 1992 жылдан - «Қасиет» ЖШС ұлттық киім тігу ательесінің құрылтайшысы (Алматы қ.). 1999 жылдан бері - «Элит», «Эскада» Сән үйлерінің (Астана қ.) құрылтайшысы. 2009 жылдан бері - сонымен қатар, «Фатима» мұсылман киімі дүкен-ательелерінің, «Толағай» СҮ ( Алматы қ.) құрылтайшысы (Алматы, Астана ққ.). «Қазақстанның Іскер әйелдер қауымдастығы» Республи- калық қоғамдық бірлестігінің мүшесі (2005 жылдан). Діни көзқарасы - мұсылман. Хоббиі - музыка, спорт, кітап оқу. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Нәрікбаев Мақсұт Сүлтанұлы (1940 ж. т.), «Қазақ гуманитарлық-заң университеті» АҚ Ди- ректорлар кеңесінің төрағасы. Қыздары - Ләззат (1975 ж. т.), Жібек (1977 ж. т.); ұлдары - Талғат (1978 ж. т.), Қанат (1986 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қайырхан Өтепбергенов
Қайырхан Өтепбергенов (1933-2003ж, Маңғыстау облысы). Алматы кинотехникумын бітірген (1951ж).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Наталья Фатеева
Ната́лья Никола́евна Фате́ева (23 желтоқсанда 1934 жылы) — кеңестік пен ресей театр және киноның актрисасы,Ресей Федерациясының халық әртісі(1980).
Биография
Наталья Николаевна Фатеева 23 желтоқсанда 1934 жылы Харьков қаласында туған.Әкесі-Николай Демьянович Фатеев,әскери қызметкер.Анасы-Екатерина Васильевна Фатеева,жеңіл өндірісте жұмыс істеген,сән ательесінің директоры.
1952-1954 жылдары Наталья Фатеева Харьков театр институтында жұмыс істеген.1956 жылы Наталья Фатеева Харьков телестудиясының бірінші директоры болды.1958 жылы ВГИКті(С.А.Герасимова мен Т.Ф.Макаровалардың шебері) бітірді.
1958-1959 және 1961 жылдан бастап-киноактер театр-студиясының актрисасы,ал 1959-1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы театрының актрисасы. Жоғары КВН лигасына жюриге шақырылған.
2014 жылы «Ника» сыйлығын алды ( «Летящие по ветру листья» фильмі). Санат:Тұлғалар
Қарақат
300x250px|thumb|[["Қарақат"]] Қарақат (Rіbes)– тасжарғандар тұқымдасына жататын бұта. Қазақстанда Алматы, Оңтүстік Қазақстан облыстарында өсірілетін 11 түрі бар. Биіктігі 60 см-ден 2 м-ге дейін жетеді. Бұтағы тікенекті, жапырағы жалпақ, 3 – 5 қалақшасы болады. Гүлі ұсақ, екі үйлі, көбінесе қос жынысты кейде дара жынысты. Маусым – шілде айларында гүлдеп, шілде – тамызда жемісі піседі. Жемісі – жидек. Жеміс шоғында 2 – 18 түйір жеміс болады. Жеміс құрамында 12 – 20% құрғақ зат, 78 – 83% су, 5 – 10% қант, 2 – 4% түрлі қышқылдар, дәрумендер (В1, С, Р), сондай-ақ пектин, илік заттар, минералды тұздар бар. Қара қарақатты халық медицинасында кеңінен қолданады. Жидегі тәбет ашады, тер шығаратын және несеп жүргізетін қасиеті бар. Жидегі организмде дәрумен жетіспеген жағдайда, қан азайғанда және жүдеген кезде пайдалы. Қызыл және жабайы қарақат тек жемісін жинау үшін емес, будандастыру арқылы жаңа сорттар шығару үшін де пайдаланылады. Жидек ретінде қара, қызыл және ақ қарақат көп өсіріледі. Негізгі зиянкестері: бүршік кенесі, өрмекші кенесі, жылтыр көбелектер; ауруы: ақұнтақ кеселі.
Қарақат (қой қарақат, аю қарақат деп екі түрге бөлінеді) барлық жерде кездеседі деуге болады. Қолдан өсірілетін қарақат сорттары осы жабайы қарақаттай шығарылған. Республикада — Жалпы сырт қыратында, Ертіс, Есіл, Тобыл өзендерінің бойында, Алтай, Сауыр, Тарбағатай, Қарқаралы, Жоңғар Алатаулары мен Мұғаджар төңірегінде өседі. Көбінесе орманды дала, өзен-көл жағалаулары мен тау беткейлерінде, ылғалды жерлердің көбінде тамыр жайып, жемістене береді. Қарақаттың биіктігі 100—150 см, бұтақтары тік. Өркендері көктемде бозғылт, күзде қоңыр түске енеді. Жапырақтарының ені 10—12 см, оның үстіңгі беті жылтыр да, астыңғы беті түкті келеді. Гүл шотыры шашақты, бір шоғырла 5—10 гүлден. Күлте жапырағы қызғылт. Жидек пішіні шар тәріздес, түсі қара, хош иісті. Қарақат әр түрлі дәрумендерге бай. Оны кейде дәрумендердің табиғи және комплексті қоспасы деп те атайды. Жидегінің құрамында 7—11% қант (4% органикалық қышқыл), 0,68—1,02% пектиндік заттар, кальций тұзы, темір, фосфор бар. С дәрумені—300—400 мг %, Р дәрумені —500, А провитамині —0,7, В дәрумені —0,06 мг % Қарақат құрамындағы С дәруменінің мөлшері бүлдіргеннен 5, таңқурай, қарлыған (тұшала) және цитрустік дақылдардан (мандарин, лимон, апельсин) — 7—8, алма мен ал мұрттан —10—12, шие мен еректен —20—40, жүзімнен —100 есе көп. Қарақатты өңдегеннің өзінде оның құрамындағы С дәрумені сол күйінде (80—90%) сақталады деуге болады. Мысалы, қайнатпа мен компот даярлағанда С дәрумені 42 — 100%, жартылай мұздатылғанда 40—70% сақталады. Ұрығында 16,5 процентке дейін май болады. Оны жас күйінде кептіріп те, консервілеп те тамаққа пайдалынады. Жидегінен қайнатпа, қақ (пастила), конфет, мармелад, кисель, ликер және салқын су сындар даярланып, шырын алынады. Бүршігі мен жапырағы кондитер және дәрумен өндірістерінде кеңінен қолданылады. Қарақат халық медицинасында кеңінен қолданылған.
Кубарчатка қарақатты
Кубарчатка қарақатты — Қазақстанда Алтай тауындағы Нарым жотасында, Жоңғар Алатауында өсетін аласа бұта өсімдігі. Өркендері тік. Жапырақ ені 10 см, жапырақ сыртын тегіс жауып тұратын иіс бездерінен хош иіс тарайды. Гүл реңі ақшыл сары. Жидегі шар тәріздес, иісі жағымды. Тау қаражаты — Қазақстанда Тобыл-Есіл бойында, Көкшетау мен Қазақтың қатпарлы тауының шығысында, Тарбағатай, Алтай, Сауыр, Жоңғар Алатауында өседі, биіктігі 1,5—2 м. Гүлі ұсақ, жасыл-сары. Жидегі шар пішіндес, қызыл.
Янчевекий қарақаты
Янчевекий қарақаты — Қазақстанда Іле, Күнгей, Теріскей, Кетім, Қырғыз Алатауында, Тянь-Шаньның батысында өседі, биіктігі 100—150 см. Ол көбінесе тау беткейлеріндегі тас арасында, орманды белдеуле және тау өзендері аңғарында кездеседі. Жемісі қара түсті, ірі, шар пішіндес, гүлі қоңыр қызыл. Янчевский қарақаты жабайы қарақаттардың ең жақсысы. Өйткені жидегі ірі, дәмді, химиялық құрамы жағынан қарақатпен бірдей.
Тасқарақат (Мейер қарақаты)
Тасқарақат (Мейер қарақаты). Оны көбінесе Янчевский қарақаты өскен жерлерден кездестіруге болады. Жемісті көп береді. Дәмі тіл қуырарлық қышқылтым. Өркені бозғылт сұр, қоңыр сұр. Гүл түсі қоңыр қызыл. Жидегі қара, қара көк.
Хош иісті қарақат — Алтайда өсетін 30—70 сантиметрлік аласа бұта. Тау беткейіндегі таста, мұз көшкіні жүрген жерлерде өседі. Гүлі ақ. Жидегі бозғылт қызыл, хош иісті.
Қоңыр-қызыл тау қарақаты мен әртүрлі түкті қарақат та республика территориясының Шығыс аймағында кездеседі. Біріншісі 1 —1,5 м, екіншісі 30—70 см келетін аласа бұта өсімдіктері. Жергілікті жерлерде тәтті шырын алуға кеңінен пайдаланылады.
Қарақаттай жасалған қайнатпа
Қарақаттай жасалған қайнатпа —құнды диеталық және емдік тағам. Піскен жидектерін жапырағынан тазалап, суық суға шайып, қағазға не таза матаға жайып кептіреді, одан кейін кастрюльге салып ағаш қасықпен (темір қасықпен емес) жақсылап жаншиды немесе елеуіші тот баспайтын арнаулы үккіш машннада үгеді. Алынған массаны құмшекермен (қара қарақаттың 1 өлшем бөлігіне — құмшекердің 11Б - 2 өлшемі келетіндей) мұқият араластырып, дереу таза құрғақ банкіге салады да, бетіне қалыңдығы 1—1,5 см құмшекер себеді. Аузы пергамент немесе қақпақпен жабылған батсайы құрғақ салқын жерге қояды. Осы тәсілмен даярланған қайнатпа жаңа жеміс піскенше дәруменін бойында сақтайды. Мұндай қайнатпаны шаймен ішіп, кисель, самса, басқа да тәтті нан тағамдарын жасарда қосуға болады.
Жеміс-жидек соусы
Қарақаттай жасалған 2 ас қасық қайнатпаны не джемді 1/2 шай қасық қышаға араластырып, оған 1 ас қасық портвейн, лимон және апельсин шырынын қосып (дәмі татығанша), елеуіштен үгіп өткізеді. Лимон немесе апельсин қабығын жұқалап кесіп (жарты ас қасық), қайнаған суға жидітеді. Ұсақтал кесілген жарты шалқан пиязды қайнаған су құйып жидітіп алған соң, осының бәрін салқындатып және соус араластырып бұлғайды. Бұрыш қосуға (дәмі татығанша) болады. Одан кейін қуырылған үйрек, қаз еті мен басқа да жабайы құс еттерімен бірге столға қояды.
Қарақат киселі
2 стақан тазартылған және жуылған жемісті жаншыл, оған 1 стақан қайнатылған суық су құйған соң елеуіштен өткізеді немесе дәкеге салып шырынын қосып шығарады. Сығындының үстіне 3 стакан су құйып, 5 минут қайнатады да сүзіп алады. Алынған қайнатпаға құмшекер (1,5 стакан) салып, қайта қайнатады да, үстіне суық суға араластырылған картоп ұнын еселеп. Осының бәрін араластыра отырып қайнағанға дейін отта ұстайды.
Қарақаттың шырынын алу
Жаңа жиналған жидектерді тазалап, ептеп салқын сумен жуып, шөлмекке салады. Оған құмшекер салып (1 кг жидекке 1,5—2 кг құмшекер), шөлмекті шайқап тағы да құмшекер қосып, таза мақталы дәкеге орап, шөлмек аузын тығындайды да, жарық түспейтін салқын жерге қояды (қараңғы жерде дәрумені жақсы сақталады). Егер шырын аши бастаса тағы да қант салу керек. Осы әдіспен даярланған қарақат шырынында барлық дәрумендер мен басқа да заттар өз қалпында бұзылмай сақталады. Шырынды керек уақытында ішіп, жидегін кисель, компот жасауға пайдалануға болады.
Қарақат жидегін консервілеу
Жидекті кастрюльге төгіп, біраз су құйып, қайнағанша отта ұстайды, одан кейін ыстық күйінде шыны банкаларға салады. Банкаларды шыны немесе лак жағылған қақпақтармен жабады, егер жидек температура қайнағанға жақын болса, стерильдемейді. Жидектерді жеміс сағағынан тазалап, піспегенін және зақымданғандарын алып тастайды. Салқын суға жуады. Суын төккеннен кейін үстіне қайта ыстық су құйып 2—3 минут ұстаған соң торлы ыдысқа салып суын сорғытады. Суы сорғыған жидектерді әзірлеп қойған банкаларға нығыздап салады. Оның үстіне қант сиробын (1 л суға 250—350 г қант) ыстық күйінде құнды. 0,5 л банканы 8 минут, литрлікті — 10 минут стерильдейді. Одан кейін банканың аузын тез жауып, салқын жерде сақтайды. Осы тәсілмен сақталған қарақат жидегі компот, тәтті тұздық, джем жасауға, пирогтардың ішіне салуға пайдаланылады.
Қарақат мармелады
Жидекті жақсылап жуып, жемістерді турайтын қол машинкаcынан өткізіп, алынған пюрені әбден қайнатады. Үстіне қант қосып (2 л пюреге 1,2 кг құмшекер), қоюланғанша үзбей араластырып отырады. Дайын болған мармеладты ыстық күйінде әзірленген банкаларға құяды.
Қарақатты қайтта сақтау
Тазаланған, жуылған жидекке екі есе құмшекер қосып, шыны ыдысқа салып, құрғақ, салқын жерге қояды.
Дереккөздер
Санат:Жемістер Санат:Қарлығандар‎
Магмалық жыныстардың структурасы және текстурасы
Магмалық жыныстардың структурасы және текстурасы. Магмалық жыныстардың минералдық құрамына және қатаю жағдайына байланысты, олардың ішкі кристалдық структурасы мен текстурасы әр түрлі болып келеді. Текстура дегеніміз — тау жыныстарындағы минералдардың түйіртпектері мен ұсақ бөлшектерінің орналасу тәртібі. Магмалық жыныстардың структурасы толық кристалды, шала кристалды, шынылы және аралас кристалды болып бөлінеді.
Толық кристалды структураның арасындағы түйіршіктердің көлемдеріне қарай бір қалыпты түйіршікті, бір қалыпты емес, аралас түйіршікті структуралар болады. Бір қалыпты түйіршіктінің мысалы гранит. Бір қалыпты емес түйіршікті структураның- болуы жыныс пайда болу процесінің көбінесе үздік-үздік болатындығын дәлелдейді. Жыныстың пайда болуы өте ертеде басталынып, жер бетіне жақындағанда аяқталады. Аралас түйіршікті структураларға порфирлі және порфир тәрізді структуралар жатады.
Порфирлі структуралар. Ірі кристалдар (порфирлер) шыны немесе майда түйірлі бөлшектер арасында болады. Олар ірі кристалдар, яғни шашырап таралған шұбартастар. Порфирлі іструқтуралар эффузивтік жыныстарда көп кездеседі. Толық кристалды жыныстардың структурасы бірнеше түрге бөлінеді: идиоморфтық, аллотриоморфтық және гипиодиоморфтық структуралар. Олар жыныс құраушы минералдардың кристалдық дәрежесін (жетілгендігін) көрсетеді.