cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Людовик I
Людовик I - Аквитанияның патшасы, франктардың патшасы және Батыстың императоры Каролингтардың династиясынан шыққан.
Людовик ең соңғы Франкск мемлекетінің  жеке үкімді билеушісі болды. Әкесі Ұлы Карлдың қайтыс болғанынан кейін билікті мұра етіп алды. Ол әкесінің саяси реформаларын сәтті жүргізді, бірақ билігінің соңғы жылдары өз ұлдарына және басқа да елдерге қарсы соғыстармен аяқталды. Мемлекет үлкен кризистарға ұшырады,Людовиктың өлімінен кейін империя ыдырады және оның орнында көптеген мемлекеттерт пайда болды.
Билігінің басталуы
left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Адриан I Людовикті жаңа Аквитанияның королі деп  жариялауы 778 жылы жеңілістен кейін Шекараларды қауіпсіздендіру үшін Ұлы Карл Аквитан патшалығын қалпына келтірді. Ол өзінің нәрестесін жаңа патша етіп жариялады. 781 жылы Адриан I оны Римде Аквитанияның жаңа ханы етіп жариялады.
Примечания
Санат:Қасиетті Рим империясы императорлары
Қасқыр
Қасқыр (Canis lupus) — жыртқыш аң.
Үйірі
Қасқырлар – топ-топ болып үйірлер құрып тіршілік ететін жыртқыштар. Үйірде ересек аталық пен аналық, яғни басты жұптан және олардың ұрпақтары мен бірнеше туыс емес қасқырлардан тұрады. Қасқырдың бөлтіріктері ата-анасымен 10-54 айға дейін бірге тұрады. Үйірді «көсемі» басқарады. Басты жұп ұрпақ көбейту үшін қосылады. Үйірде басты еркек қасқыр мен ұрғашы қасқырларға ғана ұрпақ әкелуге рұқсат етіледі. Үйірдің мүшелері жас бөлтірікке бірге қарап, бірге аңға шығады.
Байланыс
Қасқырлар да үй иттері секілді үреді, арсылдайды, қыңқылдайды, қыңсылайды, ырылдайды және ыңырсиды. Әсіресе, олар қатты ұлиды. Қасқырлар бір-бірімен байланысу үшін дауыс шығарудан бөлек әр түрлі дене қимылдарын да жасайды. Олар өздерінің ашулы екендігін көрсету үшін тістерін ақситып, басшы екендігін көрсету үшін құйрықтарын бұлғаңдатады.
Қазақстандағы қасқырлар
Қазақстанда қасқырлар шөлейт жерлерді, далалы және таулы аймақтарды мекендейді. Елімізде қасқырдың төрт түрі кездеседі: Солтүстік қасқыры – қасқырлардың ішіндегі ең ірісі. Оның ересегінің салмағы – 80 кг. Дала қасқыры далалы жерлерде, ал салмағы 40 кг болатын шөлейт қасқыры еліміздің оңтүстігі мен батысында кездеседі. Тау немесе тибет қасқыры таулы жерлерді мекендейді.
Қоректері
Қасқырлар етпен қатар жеміс-жидектерді де жейді. Сонымен қатар олар кішкене жәндіктермен, шұбалшаңдармен және өлекселермен қоректенеді. Олардың қорегі көбіне өздерінің өмір сүретін географиялық аймақтары мен маусымдарға тәуелді болады. Азық мол болған кезде олар өте көп қоректенеді. Алайда олар азықсыз бір аптадан аса жүре алады. Сұр қасқырлар бұғы, американдық бұлан, бұлан және солтүстік маралы секілді тұяқты жануарларға шабуыл жасайды. Ал мұндай үлкен жануарлар аз жерлерде олар қояндарды, тиіндерді, тышқандарды, тіпті құстарды аулайды. Жаз кезінде олардың қорегінің көп бөлігін құндыздар құрайды. Көптеген аймақтарда қасқырлар тіпті балықтарды да қорек етеді. Қызыл қасқырлардың қорегіне қояндар мен кеміргіштер сияқты сүтқоректілер, сонымен қатар жәндіктер,жидектер және кей кездері бұғылар да кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қасқырлар
Ид-Яха (Ныда тармағы)
Ид-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ныда өзенінің оң жағалауынан 119 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 75 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Солодовка
Солодовка — Ресейдегі өзен. Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бурлук өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица Терса өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кейжаш
Кейжаш (Queijas) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Оейраш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 771 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,27 км² шамасында. Халық тығыздығы — 3 780,6 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Архангел Михаил (São Miguel).
Терновка
Елді мекен:
Өзендер:
Кейжаш
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Тораман
Тораман – ақ ғұндардың (эфталиттердің) атақты қағаны (490 – 515). 5 ғасырда Иранның Сасани әулетімен соғыста жеңіске жеткен Ақ ғұндар мемлекеті оларды көп жылдар бойы салық төлеуге мәжбүр етті. Тораман мемлекет басына келісімен Ақ ғұндар одан бетер күшейді. Үндістан түбегіндегі дағдарысты ұтымды пайдаланған Тораман Гандхар аймағын (Солт.-батыс Үндістан) түгелдей өзіне қаратты. Жергілікті билеушілердің көмегімен 500 жылға дейін Джамна-Ганга өңірін түгелдей, Инд өз. өңірін (қазіргі Раджастхан), Орт. Үндістанның көп бөлігін (Мальва аймағы), т.б. жерлерді басып алды. Тораман тұсында Ақ ғұндар мемлекетіне Үндістан, Пәкстан, Ауғанстан және Орт. Азия жерлері түгелдей бағынды. Тораман қайтыс болғанда орнына баласы Михиракул (515 – 540) отырды. Үндістан өз тәуелсіздігін 540 ж. Михиракул өлген соң ғана алды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Тарих
Арбатур
Арбатур — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чулым өзенінің сол жағалауынан 648 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Протактиний
Өте аз таралған элементтердің бірі. Жер қыртысында салмақ мөлшері 1*10−10% шамасында. АҚШ, Швеция, Конго, Испаниия, Чехия, ЮАР, Ресей, Канада,Мароккодағы уран кен орындарында табылады.
Физикалық қасиеттері
Протактиний — жылтыр ашық сұр түсті металл, ауада тотығып күнгірттенеді.
Тығыздығы – 15,37 г/см3, балқу температурасы 2113 К, қайнау температурасы 4300 К.
Химикалық қасиеттері
Протактиний химиялық қасиеттері аз зерттелген элемент
Қосылыстарында айнымалы +2, +4, +5 валентті.
IC 503
IC 503 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан SBa (жинақы галактика) типті галактика.
Протактиний
Химикалық қасиеттері
Қыздырғанда жәй жйне күрделі заттармен әрекеттеседі. Оның сітекті РаН3, оттекті Ра2О5, фторлы РаҒ4, РаҒ5, хлорлы РаСІ4, РаСІ5 бірнеше тұздары және гидрототықтары алынған.
IC 503
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 23474, UGC 4366, MCG 1-22-4, ZWG 32.6, IRAS08195+0325.
Сыртқы сілтемелер
IC 503 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Протактиний
Алынуы
Протактиний уран кендері қалдықтарынан алынады, оны жасанды жолмен де синтездейді.
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер
Сен-Мартен-дю-Бек
Сен-Мартен-дю-Бек (Saint-Martin-du-Bec) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Авр округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,12 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76615, пошта индексі — 76133.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 576 адамды құрады. Халық тығыздығы — 139,81 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Қарқабат көшесі (Астана)
Қарқабат көшесі Балбырауын көшесінен басталып, Қызыларай көшесінде аяқталады. Балқантау, Жанкент көшелерімен және Нұрлы, Ақберен орамдарымен қиылысады. Ұзындығы - 654,9 м. Бұрынғы атауы №57 көше. Оңтұстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).
Қарқабат - аты аңызға айналған ел анасы. «Қарқабат» атты батырлық дастан бар. Авторы - халық ақыны Белгібай Бектүрғанов. Қолжазбасы ҚР Үлттық Ғылым Академиясының Орталық ғылыми кітапханасы қорын да сақтаулы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Тойхерн
Тойхерн (Teuchern) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала. Вайсенфельс ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8859 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 490. Қаланың басшысы — Лотар Гилер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Коронавирустар
Эпидемиология
Коронавирустар сүтқоректілерде (адамдар, жаралар, мысықтар, иттер, шошқалар, ірі қара) және құстарда ауру тудырады. Адамның коронавирусы алғаш рет 1965 жылы жедел респираторлы вирустық инфекциялардан оқшауланған. Кейіннен, коронавирустар зерттеушілердің назарын аударған жоқ, 2002-2003 жылдары Қытайда SARS немесе қатты жедел респираторлық синдром (SARS) анықталғанша. Ауру SARS-CoV вирусымен туындаған. Нәтижесінде ауру басқа елдерге таралды, барлығы 8 273 адам ауырып, 775 адам қайтыс болды (өлім 9,6%).
MERS-CoV вирусы Таяу Шығыстағы респираторлық синдромның қоздырғышы (MERS) болып табылады, оның алғашқы оқиғалары 2012 жылы тіркелген. 2015 жылы Оңтүстік Кореяда Таяу Шығыстағы тыныс алу синдромының өршуі болды, оның барысында 183 адам ауырып, 33 адам қайтыс болды.
2019 жылы желтоқсанда Қытайда жаңадан табылған 2019-nCoV вирусының әсерінен пневмонияның өршуі басталды. Көп ұзамай ол басқа елдерге таралды. Коронавирустық инфекциялардың көзі ауру адам, жануарлар болуы мүмкін. Мүмкін берілу механизмдері: ауамен, ауамен, фекальді-ауызша, байланыс. Ауру қыс пен көктемнің басында жоғарылайды. Ауруханаға жатқызылған науқастардың жедел респираторлы вирустық инфекцияларының құрылымында коронавирустық инфекция орташа алғанда 12% құрайды. Қысқа аурудан кейін иммунитет, әдетте, қайта инфекциядан қорғамайды. Коронавирустардың кең таралуы адамдардың 80% -ында кездесетін нақты антиденелермен анықталады.
Дереккөздер
Санат:РНҚ вирустары
Астасқан адаптер
Астасқан адаптер (Интегрированный адаптер; integrated adapter) — жеке контроллерді пайдаланбастан процессорды нақты құрылғымен қосуды жасақтайтын процессордың құрамды бөлігі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Рея (мифология)
Рея (Ῥέα) — ежелгі грек мифологиясындағы алып, олимпиялық Құдайлардың анасы. Уран мен Геяның қызы. Алып Кроностың әйелі мен қарындасы, үй ошағының Құдайы Гестияның, жазықтық пен құнарлықтың Құдайы Деметраның, отбасы мен әйел босанушылықтың Құдайы Гераның, жер асты патшалығынң Құдайы Аидтың, теңіз Құдайы Посейдонның және найзағай мен күн күркіреудің Құдайы Зевстің анасы. Орфиктар бойынша, Протогонның қызы. Римдік пантеонда, оған Опа мен Кибела кеңес береді.
Кронос, өзінен мықты болып туған баладан қорқып, өзінің барлық балаларын жеген, бірақ Рея кенже баласын – Зевсті құқарып қалған. Гея мен Уранның кеңесі бойынша ол Зевсті Ликтос ауданында туып, Дикте тауында тығып қойған; немесе оны құпия жерде, Крит аралындағы үңгірде туған; немесе, аяғы ауыр болған кезде, алыптар қорғап тұратын Аркадидағы Тавмасион тауына жетіп, ал Зевсті Ликея тауында туып, Лимакс өзеніне тастайды.
Ол, Кроносқа бөленген тасты салып жібереді. Кронос оны Посейдон екен деп жеп қояды. Мифтің келесі нұсқасында Рея Посейдонды жайылып жүрген қойлардың арасына тығып тастайды, ал кронос болса құлынды жеп қояды.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі грек құдайлары Санат:Титандар
1892 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1892 жылы қайтыс болғандар
Гёсниц
Гёсниц (Gößnitz) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Альтенбург ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3752 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 77 012. Қаланың басшысы — Вольфганг Шольц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Экономикалық стратегия
Экономикалық стратегия — үкіметтің, аймақтар әкімшіліктерінің, кәсіпорындар, фирмалар басшыларының өндіріс, бюджеттің кірісі мен шығысы, салықтар, күрделі жұмсалымдар, баға, әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша ұзақ мерзімді қағидаттық нұсқаулары, жоспарлары, ниеттері; басшылық өнері; дамудың белгілі бір кезеңінде қалыптасқан өмір шындығын басшылыққа ала отырып, осы жұмысты жүргізудің жалпы жоспары.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Форсель-су-Гюнье
Коммунаның INSEE коды — 54204, пошта индексі — 54930.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 94 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Оливер Кан
1975 жылы Кан Карлсруэ жастар командасына түсті, он екі жылдан кейін ол осы клубтың бірінші командасында дебют жасады. 1994 жылы ол «Баварияға» ауысты, онда 2008 жылы ойыншылық мансабының соңына дейін негізгі құрамда тұрақты қақпашы бола алды. Оның агрессивті қарым-қатынас тәсілі оған «Титан» (неміс. Der Titan) және «Вулкан» (ағыл. Vol-kahn-o) сияқты лақап аттарды баспасөз бен жанкүйерлерден алды. 1994-2006 жылдар аралығында Германия құрамасында да өнер көрсетті. 1996 жылы немістер үшін жеңіске жеткен Еуропа чемпионатында ол ешқашан алаңға шықпады. Дегенмен, ұлттық құраманың негізгі қақпашысы Андреас Коепке футболдан кеткеннен кейін ұлттық құраманың негізгі құрамында ойыншы болды. 2002 жылғы әлем чемпионатында Канның қақпадағы ойыны неміс командасына финалға шығуына мүмкіндік берді, онда немістер бразилиялықтардан 0:2 есебімен жеңіліп қалды, ал Оливердің өзі қателесіп, Роналдуға допты қарсылықсыз соғуға мүмкіндік берді. Кан сол турнирдің үздік ойыншысы деп танылды. Өз мансабында сегіз Бундеслига, алты Германия кубогы, УЕФА кубогы, Чемпиондар лигасы және құрлықаралық кубокты жеңіп алған ол соңғы тарихтағы ең табысты неміс ойыншыларының бірі. Барлық уақыттағы ең ұлы қақпашылардың бірі болып саналады. Канның өз командасының жеңістеріне қосқан жеке үлесі оған «УЕФА бойынша Еуропаның үздік қақпашысы» және «IFFIIS бойынша әлемнің үздік қақпашысы» номинациялары бойынша үш марапат, сондай-ақ екі марапат «Германиядағы жылдың үздік футболшысы» атағын берді. «2002 жылғы әлем чемпионатында Кан турнир тарихындағы «Алтын допты» жеңіп алған жалғыз қақпашы болды. Ол IFFIIS бойынша XXI ғасырдың ең үздік қақпашылары тізімінде бесінші орынға ие болды.
Өмірбаян
Оливер Кан Карлсруэде дүниеге келген. Оливердің әкесі Рольф Латвияның Лиепая қаласында ана латыш және Балтық немісінен туған. Оның әкесі мен үлкен ағасы Аксель футболшы болған, екеуі де кәсіби мансабын Карлсруэде бастаған. Оливер өз кезегінде алты жасынан бастап осы клубтың академиясында жаттыға бастады. Бастапқыда ол дала ойыншысы болғанымен, кейін қақпашы позициясына ауысты. Жас Оливердің өміріндегі бетбұрыс оның атасының сыйы болды - сол кезде әлемдегі ең жақсы қақпашылардың бірі саналған Зепп Майердің қақпашы жейдесі, Канның айтуынша, ол ешқашан футболдан тыс ойнамаған.
Жеке өмір
1999 жылы Кан Симон есімді қызға үйленді. Некеде екі бала дүниеге келді: қызы Катарина-Мария және ұлы Давид. 2003 жылы ерлі зайыптылар ажырасып кетті, бірақ ажырасу рәсімделмеді. 2003 жылдан 2008 жылға дейін Кан Верена Кертпен қарым-қатынаста болды. 2009 жылы ол Симонмен біраз уақыт татуласты, бірақ сол жылы олар ресми түрде ажырасып кетті. 2011 жылдың 1 ақпанында Канның Джулиан деген тағы бір ұлы болды, бірақ басқа әйелден. Ерлі-зайыптылар 8 шілдеде Мюнхенде үйленді.
Клубтық
Туған аймағындағы "Карлсруэ" футбол клубының түлегі. 1994 жылға дейін осы клубтың намысын қорғады. 1994 жылы "Баварияға" ауысып, 2008 жылы карьерасын аяқтағанша мюнхендік клубтың намысын қорғады.
2001 жылғы Чемпиондар Лигасының финалында керемет ойын көрсетіп, матчтан соңғы пенальтилер сериясында Канның шеберлігінің арқасында "Бавария" "Валенсияны" ұтты да, турнирде жеңіске жетті.
2008 жылы футболмен қоштасты. 2008 жылы 2 қыркүйек күні Мюнхендегі "Олимпиаштадионда" "Бавария" және Германия құрамасы кездесіп, Кан 75-минутта көпшіліктің құрметімен алаңнан кетті. Үш минуттан соң ойын тоқтатылды.
Ұлттық құрама
Ұлттық құрамада 2000 жылғы Еуропа чемпионатына дейін бұған негізгі құрамнан орын тимеді (Андрес Кепке, Бода Илггнер секілді қақпашылар ол кезде бірінші нөмірлі еді). ЕУРО-2000 турнирінде және ӘЧ-2002 турнирінде Кан құраманың негізгі қақпашысы болды. 2002 жылғы әлем чемпионатында керемет ойын көрсеткенімен, финалда Бразилия құрамасымен матчта екі рет Роналдо тепкен оңай ғана соққыны жіберіп алды да, Германия чемпион атана алмады. Соған қарамастан Кан чемпионаттың үздік ойыншысы атанды. Бірақ ЕУРО-2004 турнирінен соң Йенс Леманнға орнын босатуға мәжбүр болды.
Кан ӘЧ-2006, ЕУРО-2008 турнирлеріне де қосалқы қақпашы ретінде барды.
Командалық
Бавария
Ұлттық құрама
Сілтемелер
Санат:Германия футболшылары Санат:Бавария ФК ойыншылары Санат:Карлсруэ ФК ойыншылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Шайыртастар (табиғи)
Шайыртастар (табиғи) - Тұтқырлығы жоғары дәрежелі, жартылай қатты немесе қатты түрде кездесетін таушайырлар түрі.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
أسفلت Asfalt Асфальт Асфалт Asfalt Asfalt Asfalt Asfalt Asphalt Asfalto Asfalto Asfalt Asfaltti Asphalte (matériau) अस्फाल्ट Asfalt Aszfalt Asfalto Malbik Asfalto アスファルト 아스팔트 콘트리트 Asfaltas Asfardo Asfalt Asfalt Asfalt Asfalt Asfalto Asfalt Асфальт Asfalt Асфальт Nhựa đường 柏油
Жаңатұрмыс (Қарасу ауылдық округі)
Жаңатұрмыс — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл, Қарасу ауылдық округі құрамында.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақсукент ауылынан батысқа қарай 6 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 283 адам (150 ер адам және 133 әйел адам) болса, 2009 жылы 456 адамды (226 ер адам және 230 әйел адам) құрады.
Дзедзегъёль
Дзедзегъёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вольма-Шар өзен тармағының оң жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
New York Post
«New York Post» («Нью-Йорк пост») – америка газеттерінің ішіндегі ең ірілері қатарындағы басылым.
1801 жылы негізі қаланған. 2011 жылдағы мәлімет бойынша газет таралымы күнделікті күндері 501 мың дана, ал демалыс күндері 339 мың данаға жеткен. 1993 жылдан бері медиамагнат Рупперт Мердоктың иелігіндегі «News Corporation» компаниясының қаржыландыруымен жарық көреді.
Шығарушысы – Пол Карлуччи. Бас редакторы – Кол Аллан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Газеттер
Цуректер
Цуректер
Цуректер (греч. Τσουρέκι, сонымен қатар Корек, Козунак, Панарет) — Балкан және Кавказ елдеріндегі тәтті нан.
Гректердің асханасы
Гректердегі цуреки — ұлттық пасхальді нан, кулича немесе украин леженясына ұқсас келген. Әдетте, өрілген формада немесе дөңгелек, айқастәріздес те болады. Пасхальді цуректерді лабропсомо немесе лаброкулурас деп те атайды. Цуректердің әр түрлі түрі болады: рождество наны христопсомо(греч. Χριστόψωμο) и жаңа жылдық — василопита (греч. Βασιλόπιτα).
Бұйымтай
Бұйымтай - этикалық мәнді ұғым. Қауымның жекеленген мүшелерінің ара қатынасында орын алған этикет, біреуге қолқа салатын шаруа, алғысы келген бұйым немесе өтініш. Дәстүрлі түрдегі бұйымтай айту негізінен төмендегідей сипатта болады: сыйлас кісілер арнайы келіп, сәлемдесіп екі-үш күн қонақ болғаннан кейін, қайтуға қамданған кезде үй иесі қонакқа алғыс айтып, қонақтың бұйымтайын сұрайды. Бұл қонақтың қалағаны немесе нендей шаруасы бар екенін білу деген сөз. Қонақ мұндайда келген шаруасын, яғни бұйымтайын айтады. Қонақ сөзін жерге тастамау, өтінішін орындау - қазақ үшін бұлжымас қағида.
Сонымен қатар дәстүрлі ортада қонақ болып бірнеше күн жатпайтын алыстан арнайы ат басын тіреген адамға қалыптасқан үрдіс бойынша үй иесі дастарқан жайып күтіп, шаруасын сұрап біліп, көңілін қалдырмаған. Ондай арнайы келген адамның айтар бұйымтайы көбінесе жүйрік- жорғаға, алғыр тазыға, қыран бүркітке қатысты болады. Ұзатылган қыздың үш жылдан кейін төркініне келіп жұртынан қалағанын сұрауы - қолқа салудың, бұйымтай айтудың дәстүрлі қалыптаскан түрі. Қайын жұртына күлкі болмасын, «басынбасын» деп бұйымтайын, қалауын беріп аттандырған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Абразиялық-аккумуляциялық жаға
Абразиялық-аккумуляциялық жаға — өзара генетикалық байланыстағы аккумуляциялық және абразиялық жаға пішіндерінің жиынтығы; теңіз жағасының кемелденген сатысын білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:География
Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев
Ақай Оңғарбайұлы (1909—1974) — Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау халкомы (министрі), Қазақ КСР партиялық, саяси және мемлекет қайраткері. 1938 жылдан бастап КОКП мүшесі.
Өмірбаяны
Оңғарбаев Ақай Сарысу ауданының №5 ауылында 1909 жылдың наурыз айында дүниеге келді. Кіші жүздің Жетіру бірлестігінің Тама руынан шыққан. Әкесі Қондыбаев Оңғарбай, анасы Кержағалова Тоғжан күнкөрістік ғана бірер жандығы бар, жоқ-жұқа жандар еді. Мал өрісінің ыңғайымен Бетпақ дала өңірінде көшіп-қонып жүріп тіршілік етті. Қазан төңкерісінен кейін отбасы малдарын ұжымдастырудың нәтижесінде «Түгіскен» (Жеңіс) ұжымшары құрамына кірді. Ақай анадан тым жас қалды. 1924 жылға дейін әкесінің қамқорлығында болды.
Еңбек жолдары
Білуге, білімге аса құштар, мақсаткер жан Оңғарбаев, әсіресе, қоғамдық-экономикалық және саяси білімдер саласында өз бетінше оқып-үйренуге көп уақытын бөлді. Осы кезеңде студент жастар арасында оның жетекшілік қабілеті көрінген еді. Ол комсомол, партия және басқа қоғамдық ұйымдар жұмысына белсене атсалысты. Ақай Оңғарбаев соғыс жылдарында қалыптасып, соғыстан кейінгі жылдардағы қиындық тезінен өтіп, шыңдалған қазақтың партия-совет қызметкерлерінің өкілі болып табылады. Республика партия басшылығының өзгеруіне байланысты 1954-1955 жылдарда «қазақ ұлтшылдығына» тілеулес болды деген сылтаумен министрліктер мен ведомстволардың бірінші басшыларын түгелдей ауыстыру науқаны жүрді. Бұл ұлттық мүдделер мен құндылықтар жоққа шығарылған тың және тыңайған жерлерді игеру жылдары болатын. Осындай жаңа саясаттың салдарынан қазақ кадрлары биліктен аластатылып, олардың орнын Орталықтан келген кадрлар басты.
Өмірінің соңғы жылдары
1971 жылы зейнетке шықты. Өмірінің соңғы жылдарында Халық шаруашылығы институтында «Ауыл шарушылығындағы бухгалтерлік есеп» курсынан сабақ берді. 1974 жылдың қыркүйегінде Алматы қаласында қайтыс болды. Алматы қаласы Кеңсай зиратында жерленген.
Гляциосфера
Гляциосфера — Жер бетіндегі, атмосферадағы, гидросферадағы және литосферадағы карлы-мұзды түзілімдердің жиынтығы. Гляциосфераның өзіне тән қасиеттері — судың қатты күйінде (фазада) болуы, масса алмасуының баяулығы, шағылыстыру қабілетінің жоғарылығы, заттардың бір фазадан екінші фазаға өткен кезінде жылудың орасан көп жұмсалуы, тағы да басқалары.
Барақ сұлтан кесенесі
thumb|right|200px| Барақ сұлтан кесенесі — 19 ғасырдың 2-жартысынан сақталған сәулет өнері ескерткіші.
Аягөз қаласы мен Үшбиік стансасының аралығында, Ақшоқы тауының етегіндегі Ащысу алабында. Барақ Солтыбайұлына (1750 жылы өлген) қойылған. Оны Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы ұйымдастырған экспедиция зерттеген (1990).
Барақ сұлтан кесенесі пирамида тектес, биіктігі 9 м, шикі кірпіштен біртіндеп ішке қарай қалау әдісімен, үш қырлы күмбез шығара тұрғызылған. Мұндай әдіс күмбез қалауға ағаш тұғыр қою мүмкіндігі жоқ ормансыз қазақ даласына тән. Кесене пішіні жағынан Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесіне ұқсайды. Жобасына қарағанда, бұл жерде үш пирамида салынбақ болған, бірақ толық аяқталғаны Барақ сұлтан кесенесі ғана. Қалған екеуі тік өрілген тұғыр күйінде қалып қойған. Жоба бойынша құрылыс толық аяқталғанда шаршының үш жағында үш пирамида, төртінші жағында сырғауылдан қоршау, оның бас қақпасы қиюластыра қаланған белдеумен өрнектелмек болған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан кесенелері Санат:Жарма ауданы сәулеті
Цюрих көлі
Цюрих көлі (Zürichsee, Lac de Zurich) — Швейцария таулы үстіртінің шығыс бөлігіндегі 406 м биіктікте орналасқан көл, Швейцария жерінде. Ауданы 88,5 км², ұзындығы 40 км, ені 1 — 4 км, ең терең жері 143 м. Көл қазаншұңқыры мұздық әрекетінен пайда болған. Хурден құмқайыры мен т. ж. бөгеті арқылы Ц. к. оңт.-шығыс және солт.-батыс бөліктерге бөлінген. Тау өзендері суымен толығады. Көлден Лиммат өз. (Рейн алабы) ағып шығады. Деңгейінің ең жоғарғы кезі маусым — шілде (көл алабындағы мұздықтардың еруіне байланысты) айларына келеді. Кеме жүзеді. Батыс жағалауында Цюрих қ. орналасқан.
Санат:Швейцария көлдері
Регрессант
Құқықта — аталмыш қарыздық, міндеттемені төлеуге міндетті басқа адамның шағым берілген вексельге немесе чекке төленген соманы өтеуі жөнінде кері талап қоятын адам.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Жосалы минералды су көзі
Жосалы минералды су көзі, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында, Жосалы тауының солтүстік бөктерінде орналасқан. Су көзі орналасқан алап девонның туфтекті-шөгінді жыныстарынан түзілген. Жер қыртысы жарығынан шығып жатқан судың тәуліктік шығымы 100 – 300 м3 (пайдаланылатын су қоры тәулігіне 190 м3), судың минералдығы 0,4 – 0,5 г/л. Құрамында темір ионы мол (100 – 125 мг/л), аздаған йод, бром, фтор бар. Жосалы минералды су көзінің негізінде денедегі қан қызыл түйіршіктерінің азайып кетуін, асқазан шырыны, басқа да іштегі сырқаттарды емдейтін «Жосалы» санаторийі жұмыс істейді.
Су асты вулканизмі
thumb|right|250px|Су асты жанартауы түзген жастық тәрізді лава Су асты вулканизмі — су астында вулкандық әрекеттің пайда болуы. Мұндай вулкан атқылағанда, вулкандық аралдар пайда болады. Бірақ бұл аралдар су асты вулканының төбесі ғана болып табылады. Жаңа вулкандық аралдар тез жоғалады, немесе өзінің формасын өзгертеді (мысалға Куриль қырқасындағы Иоан Богослав аралын алуға болады), бірақ көп сақталатындары да аз емес (Эгей теңізіндегі Санторин аралы). Су асты вулканы атқылағанда, теңіз суының температурасы жоғарылайды, теңіз жануарлары орасан қырғынға ұшырайды және қалың қара бу, күл мен пемза араласқан су бағандары атылып, қатты шу шығады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Вулканология
Хамлин (Мэн)
Хамлин (Hamlin) — Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 257 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.5 км² шамасында. FIPS коды — 23-30690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Фара-Сан-Мартино
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1623 адамды құрайды. Халық тығыздығы 38 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 43 км² шамасында. Пошта индексі — 66015.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Альвеола
right|thumb|АльвеолаАльвеола (alveolus — ұяшық, көпіршік) — 1. қалталы альвеолярлық бездердің шеттік бөлімдері - (анамерлернемесеадинустар); 2. өкпе бронхыларының өте ұсақ тармақтарының ұшындағы капиллярларға толы домалақ немесе сопақша көпіршіктер; пішіні сопақша немесе дөңгелекше келген, кең қуысты анатомиялық немесе гистологиялық қапшық немесе көпіршік тәрізді құрылым. Кейбір бездердің сөл бөлетін соңғы бөлімдерінің, өкпе көпіршіктерінің, жоғарғы және төменгі жақ сүйектері тіс ұяшықтарының ғылыми атауы — "альвеола". Альвеолалардан адам мен жануарлар бездерінің ацинустары, өкпенің газ алмасу бөлімі құралған. Адам өкпесіндегі альвеолалардың орташа саны 700 млн. астам. 3. жоғары сатыдағы омыртқалы жануарлардың жақ сүйектерінде тіс тамыры орналасқан ұялар.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Айрық беттер
Alvéolo
Қамыстыкөл (ауыл)
Қамыстыкөл — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы, Көнеккеткен ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 328 адам (151 ер адам және 177 әйел адам) болса, 2009 жылы 245 адамды (124 ер адам және 121 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақжайық ауданы елді мекендері
Москеруэла
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 608 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Анапу
Анапу (Anapu) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алтамира экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6425 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11895,212 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,5 адам/км².
Санат:Пара елді мекендері
Гёриах
Гёриах (Göriach) — Аустриядағы коммуна. Зальцбург федералды жеріне қарасты Тамсвег округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 363 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 44 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — TA, ресми идентификациялық коды — 5 05 01.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Райнхард Радебнер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Дірілді қайшы
Дірілді қайшы (Ножницы вибрационные) — пышағының бір көрінісі еңкіш пышақ болатын және пышақтардың біреуі тұғырда бекітілген, ал екіншісі ілгерілемелі-қайтыс қозғалыс жасайтын қайшы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
NGC 4184
NGC 4184 — Оңтүстік Крест шоқжұлдызында орналасқан I2p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1837 жылы 8 наурызда астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 4184 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш нысаны өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 130-SC10, OCL 877.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Оңтүстік Крест (шоқжұлдыз)
Бұйырыңыз!
Бұйырыңыз! - қымыз ішу ритуалындағы этикет. Ыдыстағы қымыз құйылған соң, қымызаяқ алдымен үй иесіне, одан кейін төрдегі үлкендерге ретімен таратылады да, аяқшы жігіт немесе үй иесі ақсақалдан «бұйырыңыз» деп ықылас сұрайды.
Үй иесі ыдысын қос қолдай ұстап, оң қол жағында отырған ең үлкен ақсақалға ұмсынып, ыдысын түйістіреді. Бұлайша ықылас сұрау топты ортада ғана емес, күнделікті қымыз ішуге бас қосқан кезде де жасалады, үй иесінің үлкеннен немесе сыйлы қонақтан ішуге рұқсат сұрау мезіреті, іше бастауға болады дегенді білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Балық майы
thumb|Капсуладағы балық майы Балық майы — нәлім балығынан алынады. Балық майы– балық (треска, тағы басқа) бауырынан алынатын сұйық май. Мөлдір қызыл күрең түсті, өзіне тән иісі бар сұйықтық. Құрамында А және D витаминдері көп болғандықтан мешел, авитаминоз, остеомаляция, остеопороз, тыныс алу, асқазан, тері және көз ауруларын емдеуге пайдаланады. Балық майынан таза күйінде сәбилерге ішкізеді, инъекция жасайды, кейде басқа дәрілердің құрамына енгізіледі.
Балық майында адамға керекті витамин заттары көп. Мысалы, балық майында А және Д витаминдері көп болады. Балық майын жас балалар рахитқа шалдықпау үшін береді және сол ауруды емдеу үшін қолданады.
Бала рахитпен ауырса, қаны азайып жүдесе, не болмаса тамағының безi шошынса, онда ол балаға балық майын ішкізуге болады. Сонымен бірге сүйектің сынған жерінің тез бітуі үшін де балық майын пайдаланады. Сондай-ақ, балық майын дененің күйген, үсінген жеріне жағып емдеу үшінде қолданады.
Балық майын бес-алты айлық сәбилерге ішкізуге болады, жарты шай қасықтан бастап бір шай қасыққа дейін күніне екі рет, екі -бес жастағы балаларға екі шай қасық мөлшерімен күніне екі рет ішкізген орынды. Ал он жастан жоғары балаларға ас қасықпен күніне екі-үш рет ішкізеді.
Балық майын аузы жақсы жабылатын ыдысқа құйып, қараңғы және салқын жерде сақтау керек.
Дереккөздер
Санат:Балық аулау Санат:Жануарлар майы Санат:Дәрілер
Өкпешілдік
Өкпешілдік – адам бойындағы жағымсыз сезім. Өкпешілдік жүйке жүйесі қажыған, сәл нәрсеге қабақ шытып, көңілі толмай уайымдай беретін, ұсақ-түйекке мән бергіш адамдардың әлсіз сезімі (эмоциясы) ретінде көрінеді. Өкпешіл адам аса сезімтал кісі, соның салдарынан оның жаны тез “жараланғыш” келеді. Өкпешілдіктің белгілері кейбір ересек адамдарда, көбінесе жас балаларда, сондай-ақ меланхоликтерде жиі кездеседі. Қозу мен тежелу секілді жүйке процестерінің әлсіздігі, олардың бір-біріне тең келмеуі өкпешілдіктің физиологиялық негізі болып табылады.
Қызылқұйрықтар
Қызылқұйрықтар (Phoenicurus) — торғайтәрізділер отряды, Muscicapidae тұқымдасына (Мухоловковые) жататын құс. Қазақстанда Алматы облысында, Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларындағы жалпақ жапырақты, аралас және қылқан жапырақты ормандарда тіршілік ететін 5 түрі бар: кәдімгі қызылқұйрық (P. phoenicurus), қошқыл қызылқұйрық (P. ochruros), қызылжон қызылқұйрық (P. erythronotus), қызылбауыр қызылқұйрық (P. erythrogastrus) және бозбас отқұйрық (P. caeruleocephala). Дене тұрқы 14 — 18 см. Торғайдың “қызылқұйрық” аталуы құйрығының ашық қызыл сары түсті болуына байланысты шыққан. Қызылқұйрықтар ұясын ағаш, бұта қуыстарына салады. Қызылқұйрық— жыл құсы. Мамырдың аяғында қалың төселген ұясына 5 — 8 көгілдір жұмыртқа салады. Аналығы екі аптадай жұмыртқа шайқайды, шыққан балапандарды мекиені мен қоразы екі аптадай бірігіп қоректендіреді. Қызылқұйрықтар қоңыз, маса, олардың дернәсілдерімен, сондай-ақ, құмырсқа, шаншар, көбелек және олардың жұлдызқұрттарымен, қандала, өрмекшілермен қоректенеді. Жидектер мен өсімдік тұқымдарын да қорек ретінде пайдаланады. Қыркүйек, қараша айларынан бастап жылы жаққа қоныс аударады.
Қарлығаш көшесі (Астана)
Қарлығаш көшесі Ыбырай Алтынсарин көшесінен басталатын көше. Ұзындығы - 239,5 м. Бұрынғы атауы Л.Андреев көшесі.
Қарлығаш - құс. Арктика мен Антарктидадан басқа аймақтарда мекендейді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Коприва (Кюстендил облысы)
Коприва (Коприва) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Кюстендил қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2567. Телефон коды — 07935. ЕКАТТЕ коды — 38515.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Лай-Яха
Лай-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 63 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Аткара
Аткара (Еткара, Иткара) — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Медведица өзенінің оң жағалауынан 548 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 106 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица бастауынан Терса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қызылағаш оқиғасы
Қызылағаш оқиғасы - 2010 жылында 11 наурыздан 12 наурызға қараған түні Қызылағаш су қоймасындағы бөгеттің бұзылуынан Қызылағаш ауылы шайылып, шамамен 150 адам ізім-қайым жоғалған қайғылы оқиға. Бірақ ресми мәлімет 37 адамның ғана қаза болғанын растайды. Қызылағашта шамамен 3,5 мыңға жуық адам тұратын еді. Олардың басым көпшілігі, тіпті 80 пайызға жуығы – сырт елдерден келген қандас бауырлар. Дәулетке құнықпай, бейнеті көп ауылда қанағат пен тәубені ту етіп өмір сүріп жатқан бейқам ауылдың тірлігі бір мезгілде шәт-шәлекей болды. Биіктігі бес метрден асатын суық су бар баспананы бұзып-жарып, астан-кестеңін шығарды. Мал да, адам да дариямен ағып кетті. Ет жақынынан айырылмаған ауыл тұрғыны қалмады. Халықтың дені туысқандарының денесін, ең болмағанда, облыстық мәйітханадан көрсек екен деп көкірегі қарс айырылып жүр. thumb|Жоғарыдан Алматы облысындағы Қызылағаш кенті осылай көрінеді. Топан су адамдардан бастап, көліктер, үйлер мен сарайларға дейін ағызып әкеткен. Төтенше жағдайлар жөніндегі министрліктің хабарлауынша кентте 146 үй толығымен шайылып кеткен, 251 үй қираған, 42 үйді жөндеуді талап етеді. Адамдарды іздестіру жұмыстары жалғасуда. Күн сайын топан су басқан аймақты тікұшақ шарлайды. Қазір төтенше жағдайлар қызметі тұрғындарды қауіпсіз аймаққа көшіруде. Түкіұшақпен байланыссыз қалған ауылдардың тұрғындары орталық лагерге жеткізілуде. Мұнда оларға жан-жақты көмектер көрсетілуде. Арнасынан асқан Қызылағаш су қоймасынан суы 18 минуттың ішінде өз жолындағының барлығын шайып кеткен. Алматы-Өскемен жолындағы көпір бұзылды. Пойыздар қозғалысы тоқтатылды. Құтқарушылар құтқару жұмыстарын таңертең, су ағыны азая басаған шақта бастады. Оқиға орнына құтқарушылар мен бірге әскерилер келді. Қызылағашта бұзылмаған 122 үй қалды. Полицейдлердің тәулік бойы күзету жұмыстары ұйымдастырылды. Сол үшінде мүлік ұрлау оқиғалары тіркелген жоқ.
«Бізді ешкім қауіптен хабардар етпеді» дейді тұрғындар
Аяқасты ажалдан аман қалған тұрғындардың сөзіне қарағанда, суқойма бөгеті жарылардан үш күн бұрын ауылда жарық сөніп, телефон байланысы үзілген. Жан-жақпен хабарласа алмай қалған қызылағаштықтар суқойманың жарыла бастағанын тек бір-екі сағат бұрын ғана естіпті. Үрейленген тұрғындардың бірқатары ауыл басшысына хабар берген. Бірақ «отыра беріңдер, ешқандай қауіп жоқ» деген жауап алады.
Ет жақындарынан, бар байлығы – малы мен баспанасынан айырылып, ашу мен көз жасына ерік берген тұрғындар мұны ашына айтты. «Бір сағат бұрын қопарылыстың боларын естіп, халық дүрлігіп, әкімге телефон шалдық. Біреулер бізге «әкім отыз шақты адамды алып, шлюзді ашуға кетті, қойманың апатқа қарсы қондырғысын іске қосып, суды тежейді», – деді. Бірақ біз бұған сенбей, өз бетімізше тау жаққа қаша бастадық. Мұнымыз абырой болған екен. Егер бізге алдын ала апаттың боларын айтқанда, малымызды, жанымызды алып үлгеретін едік қой», – дейді ауыл тұрғыны Төлепберген Оқпаев. Қызылағаштықтар суқойманың жарылуы мүмкін екенін алдын ала хабарламағанын бірауыздан қуаттап отыр. Оқиғаның мән-жайын ауыл әкімінен сұрап білмекші едік, бірақ оны апат ошағынан табу қиынға соқты.
Апатқа адам да, табиғат та себепкер
Наурыздың 11-і күнгі апаттан кейін оқиғаның мән-жайын анықтауға арнайы комиссия бірден кірісті. Тұрғындардың сөзіне қарағанда, біріншіден, суқойманың шлюзі осыған дейін қыс бойы ашық жатып, тек көктем мезгілінде ғана жабылатын. Содан маусым айына дейін қар сулары, өзен ағыны толассыз қоймаға құйылып жатады. Ал бұл жолы тоспа аузы түгел бекітіліп тасталған. Жарылысқа бірнеше күн қалғанда, қойманың Қуаныш Бекеев есімді иесі қойманың шлюзін аша алмай қайтып келген. Бұл кезде 42 млн кубқа арналған суқоймада судың деңгейі 46-48 млн кубқа көтерілген болатын. «Біз «осы қойма мемлекетке қайтарылсын» деп, жоғары жаққа бірнеше рет хат жаздық. Себебі оның иесі өте ұқыпсыз адам болды. Бұл қойманы екі қойшы ғана күзететін. Апат болардан он күн бұрын әкімге хабарластық. Бірақ ол тыңдамай, бізді кері қайтарып тастады», – дейді тұрғындар. Екіншіден, үш күн толассыз жауған жауын мен еріген қар суы қоймадағы судың деңгейін асырып жіберді. Суқойма мен ауыл арасындағы 7-8 шақырым ыдырынған топанға түк болмады. Жарты сағатта Қызылағашты түгел шайып кеткен су көршілес Егінсу, Молалы,Көлтабан сынды елді мекендер мен бірнеше жайлауға да жетті. Дәл мұндай жойқын тасқын бұл өңірде бұрын-соңды болған емес.
Қызылағаш оқиғасы қылмыс деп танылды
Ақордада өткен жиында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев құқық қорғау органдарына екі күн ішінде оқиғаны мұқият зерттеп, өлім-жітімге байланысты қылмыстық іс қозғауды тапсырған болатын. Мемлекет басшысы жұмысына жауапсыздық танытып, суқойманың жарылуына және адамдардың өліміне жол берген кінәлілер болса, жауапқа тартылуы керектігін ескертті. Көп ұзамай Алматы облыстық прокуратурасы Қылмыстық кодекстің 315 (қызмет бабындағы әрекетсіздік) және 316 (салғырттық)-баптары бойынша іс қозғады. Жүздеген тұрғынның сөзі бекер емес болар. Істің қозғалуымен бірге Қызылағаш ауылдық округінің әкімі Есет Жүнісов, суқоймаға иелік еткен «Шынар» ЖШС директоры Қуаныш Бекеев, су пайдаланушылар арнаулы өндірістік кооперативінің атқарушы директоры Мұхит Жүнісов, Ақсу аудандық төтенше жағдайлар жөніндегі бөлімнің бастығы Күнібек Байзақов және Алматы облысы бойынша Төтенше жағдайлар жөніндегі департамент бастығының орынбасары Евгений Ениндер тұтқынға алынды. Тергеу барысы бас прокурор Қайрат Мәми мен ішкі істер министрі Серік Баймағамбетовтің бақылауында. Бұл күн облыс мәслихатының шешімімен «Азалы күн» деп жарияланды.
Ауылдың бүгінгі халі
Ауылдың су шайып кеткен орнында бүгін өлім рухы кезіп жүргендей. Тұрғындардың есептеуінше, бұл табиғи зұлматтан соң, шамамен 150 адам ізім-қайым жоғалды. Бірақ ресми мәлімет әзірше 37 адамның ғана қаза болғанын растайды. Апаттан аман қалған тұрғындар әбден күйзелген. Оқыс оқиғаға ешкім де дайын болмаған еді. Қалада таныс-туысқандары болмағандықтан, тұрғындардың біразы әскери шатырларға қоныстандырылды. Киім-кешек пен тамақ жағы жетіспей жатыр. Бірақ апатты естіген көптеген мекеме-кәсіпорындар мен жеке азаматтар қайырымдылық жасауға бел шеше кіріскен. Қызылағашқа 15 наурызда 90-нан астам отбасы қайта келді. Алапат апаттан аман қалғандар тіршілігін жалғастырмақшы. Үкімет төтенше жағдайдың салдарын жоюға 600 млн теңге бөлген болатын. Оның дені материалдық көмекке, қалған 100 миллионы баспаналар салуға жұмсалады. Ал туыстарынан бір түнде айырылған отбасылардың әр жоғалтқан адамына жергілікті қазынадан 500 мың теңгеден беріледі. Қасірет шеккен отандастарымызға қол ұшын беруге жүрегінде иманы бар көптеген азаматтар бел шеше кірісті. Бірақ Қызылағаштың орнында өлім рухы кезіп жүргендей. Қайғының жарасы жазылар уақыт әлі ерте.
Галерея
Санат:2010 жылғы апаттар
Чарлак (Миссури)
Чарлак (Charlack) — Миссури штатының Сент-Луис округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.7 км². FIPS коды — 29-13330.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1363 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сент-Луис округы (Миссури)
IC 4926
IC 4926 — Мерген шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63961, ESO 339-18, MCG -6-44-5.
Сыртқы сілтемелер
IC 4926 Санат:Мерген (шоқжұлдыз)
Табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық
Табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық-экологиялык сараптамасаласынцағы зандарды және өзгеде нормагивтік-құқықтық ақтілерді бұзғаны үшін Қазақстан Республиқасының аумағындағы шаруашылык. кызмет объектілері жалға және басқаруға берілген заңды және жеке тұлғалар, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар колданылып жүрген заңнамаға сәйкес жауап береді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Гомозигота
Гомозигота (homozygotum, грек, homos — біркелкі, zygotos — қосылу) — генотиптің (т9қымқуалаушылық материалы жиынтығының) гомологиялық хромосомаларында гендердің бірдей түрлері (аллелдері) болатын зигота (ұрықтанған біржасушалы ағза) немесе ағза.
Дереккөздер
ru;Гомозигота
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Zygosity
Польдерлер
Польдерлер — Нидерланд (Голландия) мен Германияда теңіз деңгейінен төмен жатқан және су басудан сақтау үшін дамбалармен қоршалған аса құнарлы құрғатылған егістік жерлер. Олар қазылған каналдармен тілімделіп жатады да, егін, гүл шаруашылығына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:География
Хедчарчай
Хедчарчай — Ресейдегі өзен. Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цамтичай өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сулак өзені бастауынан Чиркейск су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дағыстан өзендері
The Denver Post
«The Denver Post» (Дэнвэр пост), (АҚШ басылымы) – 1892 жылы жарық көре бастаған АҚШ-тың танымал басылымы. Американың басқа да басылымдары секілді аймақтық газет ретінде шығып тұрды, кейіннен әлемдегі ірі газеттер қатарынан көрінді. Таралымы күнделікті күндері: 309 863 дана. Демократиялық басылым саналатын «The Denver Post» газеті «MediaNews Group» компаниясының иелігінде. Шығарушысы – Уильям Синглтон, редакторы – Грегори Мур. 2001 жылы газет басшылары штат санын көбейтеміз деп жоспарлағанмен, дағдарыстың әсерінен 2006-2007 жылдары, керісінше қызметкерлердің саны біршама азайып қалды. .
Дереккөздер
Санат:Газеттер
IC 504
IC 504 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 23495, UGC 4372, MCG 1-22-5, ZWG 32.8.
Теңдік (Солтүстік Қазақстан облысы)
Теңдік — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл, Теңдік ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде, Шағалалы көлінен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 532 адам (263 ер адам және 269 әйел адам) болса, 2009 жылы 482 адамды (248 ер адам және 234 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
1893 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1893 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*