cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Романье (Иль и Вилен)
Коммунаның INSEE коды — 35243, пошта индексі — 35133.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2087 адамды құрады. Халық тығыздығы — 77,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Франций
солға|нобай|169x169 нүкте|Франций Fr Франций (лат. Francіum; Fr) — элементтердің периодтық жүйесінің X тобындағы хим. элемент, ат. н. 87, ат. м. 212; ат. м. 217-ден 224-ке дейін болатын 9 радиоактивті изотопы белгілі. Ең ұзақ өмір сүретін изотопы 223F (Т1/2=21,8 мин). Оны француз ғалымы М.Пер ашқан (1939).
Тығызд. 2,3 — 2,5 г/см3, балқу t 18 — 21°С, қайнау t 640 — 660°С, ерітінділерінде сілтілік металдар сияқты және кристалдану кезінде цезий тұздарымен бірге тұнады. Басқа элементтерден экстракция немесе хромотография әдісі арқылы бөліп алады. Тұрақты тотығу дәрежесі +1, химиялық қасиеттері цезий элементіне ұқсас. 227Ас изотопын анықтау үшін және қосылыстары медицинада қолданылады. Франций — ең сирек элементтердің бірі. Жер қыртысында үнемі бар элементтердің арасында астат аз мөлшері бар. Барлық табиғи франциялар радиогенді болып табылады, оның радиоактивті ыдырауы уран-235 және торий-232 ыдырауының аралық өнімдері ретінде франция Жаңа атомдарының бір мезгілде пайда болуымен өтеледі. Жер қыртысындағы франция жалпы құрамы 340 граммға бағаланады.
Табиғатта кездесуі
Франций - сирек кездесетін элементтердің бірі. Жер қыртысында үнемі болатын элементтердің ішінде тек астатиннің мөлшері төмен. Барлық табиғи франций радиогендік болып табылады, оның радиоактивті ыдырауы уран-235 және торий-232 аралық ыдырау өнімдері ретінде жаңа франций атомдарының бір мезгілде пайда болуымен өтеледі. Жер қыртысындағы Францияның жалпы мөлшері 340 граммға бағаланады.
Санат:Химиялық элементтер Санат:Радиоактивті элементтер
Кэскэйд
Кэскэйд (ағылш. Cascade County)- Монтан штатында орналасқан,АҚШ.1887 жылы құрылаған.
География
2010 жылдық санау бойынша,81 327 адам тұрады.Жалпы ауданы 7 021,497 км2, 6 987,827 км2 құрлық пен  33,670 км2 өзен-көлдерден тұрады.Мемлекеттік тілі - ағылшын тілі.Орталығы және ең үлкен қаласы – Грейт-Фолс. 2010 жыл көрсеткіші бойынша,Кэскэйде 81327 адам тұрады.Олардың 33 809 тұрғыны үй шаруашылығымен айналысады.Халық тығыздығы 12 адам 1 км2.Кэскэйд аймағына 37 276 ғимараттар салынып жатыр.Халықтың құрамы:ақтар -89,20 %,африкалық-америкалықтар-1,20 %,үнділер - 4,30 %,азиаттар - 0,80 %.гавайлықтар - 0,10 %, басқалары-0,60 %.Испан тілінде сөйлейтіндер халықтың 3,30 % құрайды.Үй шаруашылығымен айналысытындардың 32,20 %
Ал жалпы Кэскэйд аймағының құрамы: 18 жасқа толмағандар 26,00 %,25 жастан 40 жасқа дейінгі адамдар 24, 28,10 %,45 жстан 64 жасқа дейінгі адамдар 80 % ,65 жастан жоғары қарт адамдар 22,80 %  құрайды.Аймақтың тұрғындарының орташа жасы 37 жас болып табылады.
Мандельштам-Бриллюэн шашырауы
Мандельштам-Бриллюэн шашырауы - салқындатылған ортадағы жарықтың осы ортаның меншікті серпімді тербелісімен өзара әсерлесуі нәтижесінде шашырауы.
Дереккөздер
Санат:Физика
IC 4324
IC 4324 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 48776, ESO 445-25, MCG -5-32-75, AM 1342-295, IRAS13426-2958.
Азия геологиясының мәселелері
Азия геологиясының мәселелері - Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының баспасынан 1955 жылы орыс тілінде жарық көрген ғылыми еңбек. Құрастырушы - Н.Н.Долгополов. Кітаптың 2-томы академик В.А.Обручевтің туғанына 90 жыл толуына және оның ғылым қызметінің 65 жылдығына арналған. 73 ғалымның мақаласы енгізіліп, әр мақала соңында Дереккөздер көрсетілген. Ірі 6 бөлімге бөлінген: жалпы және аймақтық тектоника, кентасты кен орындары, төрттік кезеңді зерттеу мәселелері, мәңгі тоң және жер асты сулары, петрография және минералогия, фауна, флора қазбалары және палентология мен биостратиграфияның жалпы мәселелері. «Кентасты кен орындары» бөлімінде академик Қаныш Сәтбаевтың кендердің қалыптасу теориясының әдістемелік мәселелері, кен орындарының генезисі, Жезқазған рудогенезінің негізгі спецификалық ерекшеліктері, мыс кен орындарының шөгінділері жайындағы тұжырымдамалары берілген. Көлемі 74,3 бет. Таралымы 3500 дана.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Кітаптар
Бэверли (Массачусетс)
Бэверли (Beverly) — Массачусетс штатының Эссекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Футболдан Италия чемпионаты 2017/18
Футболдан Италия Чемпионаты 2017/201 (итал. Serie A TIM 2017/18) — Италия футбол біріншілігінің 86-шы маусымы. 34-ші рет және қатарынан алтыншы рет "Ювентус" чемпион атанды.
Чемпионатқа жылдағыша 20 клуб қатысты. Маусым қорытындысында "Кротоне", "Эллас Верона", "Беневенто" клубтары соңғы орындарда қалып, келесі жылы В сериясында өнер көрсететін болды.
Сілтемелер
Санат:Футболдан Италия чемпионаты Санат:2017 жылғы футбол Санат:2018 жылғы футбол
Шиелі (өзен)
Шиелі – Сырдария алабындағы өзен. Сырдарияның тармағы.
Географиялық орны
Қызылорда облысы Шиелі ауданы жерімен ағады.
Гидрологиясы
Ұзындығы – 110 км. Қар суымен деңгейі көтеріледі. Аңғары кең, көбіне батпақты жазық, арнасы құмайтты болғандықтан тез өзгеріп отырады. Алабы – шабындық, жайылым. Суымен егістік алқап суарылады.
Бастауы
Сырдариядан Төменарық темір жол стансасы тұсында бөлініп шығып, Жөлек ауылы тұсында қайта құяды.
Дереккөздер
Санат:Шиелі ауданы өзендері Санат:Сырдария су алабы
Сарыағаш (емдеу орны)
Сарыағаш Шипажайы – емдеу орны. Сарыағаш ауданында орналасқан бальнеологиялық «Сарыағаш шипажайы» АҚ. 1953 – 56 жылдардан емдеу орнына айналды. Сарыағаш шипажайы шаруашылық ұңғымалардан тәулігіне 84 м3 су алады. Ауасы құрғақ, жазы ыстық, ұзақ, қысы жұмсақ. Емге пайдаланатын минералды суының температурасы 49 – 52С. Құрамында кремний қышқылы, радиоактивті элементтер, азот, гидрокарбонат, натрий, калий, кальций, магний, алюминий, мыс, марганец, молибден және микроэлементтер бар. Ас қорыту органдарының қызметі, зат алмасуы бұзылған, жүйке жүйесі, қол-аяқ, тері, әйел ауруларымен сырқаттанғандар емделеді. Сарыағаш шипажайы шаруашылық Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге де белгілі.
Tokyo Skytree
200px|right Аспан ағашы Токио (Tokyo Skytree немесе Tokyo Skytree (東京スカイツリー)) — Токиода орналасқан әледегі ең биік телемұнара (634.0 м), сонымен қатар Жапониядағы ең биік құрылыс болып мойындалды. Онда телевизиялық жабықтардан басқа құрылымның ішінде екі расытхана (астрономиялық, метеорологиялық бақылау жүргізетін ғылыми мекеме) мен қарау алаңы орналастырылмақ. «Аспан ағашының» (мұнараның атауы) ашылу рәсімі 2012 жылғы 22 мамырында болады.
Телемұнара радио арқылы хабар таратуды бастады. Жапондық телеарналар оны келесі жылдан бастап қолдана бастайды. thumb|Әлемдегі биік телемұнаралар диаграммасы Келушілердің назарына дәстүрлі қарау алаңынан басқа көңіл көтеретін кешен ұсынылады. Кешен арқылы мұнараны аралап, ол орналасқан ауданның тарихтын танып-білуге болады. Сондай-ақ онда океанариум мен планетарий (планеталардың жүрісін көрсететін аспаптар ісін көрсететін арнаулы орын), дүкендер мен мейрамханалар бар.
Құрылысына 1 млрд АҚШ доллары жұмсалған.
Дереккөздер
Санат:Токио сәулеті Санат:Жапония ғимараттары мен құрылыстары Санат:2012 жыл Санат:Теледидар мұнарасы
Еркеш Ибраһимұлы Ебекенов
Еркеш Ибраһимұлы Ебекенов (7.11.1930, Ақмола облысы, Балқаш ауылы - 18.10.1986, Қарағанды қаласы) - ақын.
Дереккөздер
Санат:7 қарашада туғандар Санат:18 қазанда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Егемен Қазақстан журналистері Санат:Көкшетау газеті қызметкерлері
Орландо Блум
Орландо Блум (Orlando Bloom, 13 қаңтар 1977 жылы), толық аты: Орландо Джонатан Бланчард Блум (ағыл. Orlando Jonathan Blanchard Bloom) – британдық актер.
«Сақиналар билеушісі» (2001, 2002, 2003) және «Кариб теңізінің пираттары:2»» (2003, 2006, 2007) фильмдері арқылы кең танымал болған. Ол буддизм дінін ұстанады. 2010 жылы Австарлия моделі Миранда Керрге үйленіп, 2011 жылы әке атанады. Баласының аты – Флинн.
Түсіндірмелі шартты белгілер
Түсіндірмелі шартты белгілер (пояснительные условные знаки) — жергілікті жер объектілерінің қосымша сипаттамасы үшін қолданылады. Картада шартты белгілермен бірге толық, қысқартылған жазулар, сондай-ақ графикалық бейнелеуге болмайтын объектілердің сандық сипаттамалары, елді мекендер, өзендер, көлдер, таулар, сайлар және т.б. объектілердің жеке атауларының жазулары да беріледі. Көрнекілендіре түсу, окуды жеңілдету және картаның мазмұнын байыту үшін жергілікті заттар мен бедерлер картада белгілі бір дәрежеде олардың табиғи түсін еске салатындай етіп түрлі бояулармен басылады. Мыс., орман, бұталар, бақшалар, саябақтар жасыл бояумен; теңіздер, өзендер, көлдер және гидрографияның басқа объектілері көк бояумен, жекелеген жергілікті заттардын шартты белгілері, сандық сипаттамалар және жазулардың көпшілігі, жолдар қара бояумен, жақсартылған топырақты жолдар сары бояумен, тас жол төсемі қызғылт-сары бояумен, жер бедері коңыр бояумен бейнеленеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Усть-Тетер
Усть-Тетёр — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Тетер өзенінің оң жағалауынан 98 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Себаделье-да-Серра
Себаделье-да-Серра (Sebadelhe da Serra) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Транкозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Халықтық этимология
‘’’Халықтық этимология’’’ — сөздердің дыбыстық ұқсастығына қарай шығу тегін анықтауға байланысты пайда болған атау. “Халықтық этимология” терминін 1952 ж. неміс лингвисі Ферстеманн енгізген. Ал Н.В. Крушевский “лексикалық ассимиляция” деген терминді ұсынды. Халықтық этимология - да халықтың дамуындағы тарихи факторлар, тілдің фонетикалық, морфологиялық және морфонологиялық заңдылықтары ескеріле бермейді. Сол себепті көп жағдайда Халықтық этимология болжамдары ғылыми этимологияға қайшы келіп жатады. Ғылыми этимология сияқты Халықтық этимология да атаулардың уәжділігін анықтауды мақсат етеді. Алайда онда сөздердің дыбыстық ұқсастықтары, сыртқы сәйкестік негізге ғана алынып, олардың мағыналық байланысын табуға тырысады. Мәселен, “поликлиника” сөзін гректің poly (“много”) сөзімен байланыстыра отырып, жартылай клиника (полуклиника) деп түсіндірушілер бар. Сонымен қатар орыс тіліндегі “малиновый звон” тіркесін Халықтық этимология - да таңқурай (малина) дыбысы ретінде түсіндіреді. Ал бұл тіркес Бельгияның Малин қ-ндағы арнайы музыка мектебінің әуендеріне байланысты пайда болған. Сондай-ақ қазақ тілінде “бухгалтер” сөзін “бұқ”, “ал”, “тұр” сөздерінің бірігуінен жасалған деп түсіндіру де Халықтық этимологияға жатады. Яғни, сөздердің шығу төркіні, этимологиялық сипаттамасы тарихи шындықпен, ақиқат болмыспен сәйкес келмейді. Мұнда тілдің даму заңдылықтары ескерілмей, сөздердің дыбыстық жағынан кездейсоқ сәйкес келуі ғана негізге алынады. Халықтық этимология құбылысы осы кезге дейін негізінен субъективті психол. лингвистика тұрғысынан сөз болып келді. Сөздердің шығу төркінін дұрыс түсіндіре алмағанмен, мәдениет зерттеушілер үшін, лингвомәдениеттанымдық зерттеулер үшін Халықтық этимологияның берері мол. Халықтық этимология халықтың дүниетанымын, менталитетін (ділін) түсінуге мүмкіндік береді.
Себаделье-да-Серра
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 185 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,16 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,2 адам/км².
Халықтық этимология
Санат:Лингвистика Санат:Терминология
Себаделье-да-Серра
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Хоэнтурм
Хоэнтурм (Hohenthurm) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Заале ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1810 адамды құрайды (31 желтоқсан 2007). Алып жатқан жер аумағы 7,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 88 135. Муниципалитеттің басшысы — др. Вольфганг Мюллер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Тереңорпа
Тереңорпа – құмды алқап. Тереңорпа Оңтүстік Үстірттің Бесбұлақ асуында орналасқан. Асудан оңтүстікке қарай 9 км-ге, шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр. Құм ішінде бірнеше ойдым-ойдым тепсеңдер бар. Олардың маңында сексеуіл, жүзгін, т.б. бұталар қалың өскен. Құмның батысында құдық бар.
Перейра-Баррету
Перейра-Баррету (Pereira Barreto) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Арасатуба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Андрадина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 24 618 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 979,96 км² шамасында. Халық тығыздығы — 25,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1928 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Сен-Мартен-д'Арденгем
Сен-Мартен-д'Арденгем (Saint-Martin-d'Hardinghem) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62760, пошта индексі — 62560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 306 адамды құрады. Халық тығыздығы — 45,81 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Аделебзен
Аделебзен (Adelebsen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Гёттинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6496 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 75,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 52 001. Муниципалитеттің басшысы — Дина Штольверк.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Пуйва (Щекурь-Я тармағы)
Пуйва — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Щекурь-Я өзенінің оң жағалауынан 65 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Икча
Икча (Икича) — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вельт өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 84 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Земпах
250px|thumb|Картада орналасуы Земпах (Sempach) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан қала. Зурзее округінің құрамына кіреді.
Икча
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Земпах
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3897 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.68 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1102, пошта индексі — 6204.
Икча
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Земпах
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Вальроманес
Вальроманес (Vallromanes) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вальес-Орьенталь ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2367 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,7 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 25 км.
Қала қамқоршысы Сант Висенсс болып саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Каратэ-бала
Каратэ-бала (The Karate Kid; басқа атаулары «Каратэші бала», «Каратэші-бөпе» ) — Харальд  Цварцтың көркемдік фильмі,  1984 жылы түсірілген аттас фильмнің қайта шығарылуы. «Каратэ – бала », Қытайда Kung Fu Dream  ,  ал  Жапон және Корей елдерінде «Үздік бала» деп –2010 жылы  жауынгерлік өнер  жанрында атақты болды. Фильм Джеки Чанның және Джейден Смиттің ата–анаcы Джада Пинкет Смит пен Уилл Смиттің қаржылық қолдауымен  түсірілді.
Каратэ–бала фильмі АҚШ-та бірінші рет 2010 жылы 11 мамырда және Сингапурда 1 күнге ертерек шықты,10 мамыр, 2010 жыл.
Сюжет
Күйеуі өлгеннен соң және Детройттағы америкалық жесір өзінің 12 жастағы ұлы Дре (Джейден Смит), Бейжіңге көшеді,ол жердегі салт-дәстүр және  тілін білмей. Бұл жерде Дре жас скрипкашы қыз Мэй Инмен танысады, осы жерде бұзақы балалар тобын кездестіреді. Бұл топтың бастығы Чэн, Дре сияқты қызға құмар. Чэн Дрені ұрып соғады, сосын бір мектепте оқығаны үшін оны кемсітеді. Дре бұл мәселеден шығу үшін жекпе- жекке қызығады және кунг-фу мектебіне келеді, бірақ оқушылар арасынан Чэнді көріп, кетіп қалады. Ол Чэн мен оның достарына су шашып арам іс жасап, қашып кетеді, бірақ Чэн оны қуып жетіп, ұрып соғады. Чэннің досы Лян оны тоқтатуын сұрайды, бірақ Чэн тоқтамай Дрені ұра береді. Енді Дрені өлтірейін деген кезде оған Дренің үйіндегі теміршебер Хан (Джеки Чан) кедергі болады. Чэннің тобы Ханға қарсы шығады, бірақ ол бұл шабулға тойтарыс береді, олардың соққысын бір- біріне жібереді.
Хан Дремен бірге Чэн және оның тобы жаттығатын Алысушы айдаһар мектебіне келеді. Хан Чэн Дрені ұрмасын деп сұрайды, бірақ Чэннің ұстазы бұл шешімге қарсы шығап, біреуі төбелесу керек деп айтады. Хан  Дре келе жатқан кунг-фу турнирінде төбелеседі, және бұл турнирге дейін Дреге тиіспесін деп айтады.Таңқалған Ли келісімін береді.
Ұста өз жаттығуларын бастайды. Ол Дреге оның кұрткесін киіп, шешіп, ілгішке ілуді ғана көрсетеді. Дре жалыққанна бұл істі тастайын дегенде, Хан осы істен керемет, негізгі техниканы көрсетеді. Олар Хан кунг-фу үйренген, Удан тауына барады. Демалыста Дре Мэй Инді кездестіреді. Ол өзінің тыңдату концертіне кешігіп барады, осы концерттен кейін Мэй Иннің ата- аналары оған Дремен дос болмауын сұрайды, бірақ Дре Мэй Иннің әкесінен қытайша кешірім сұрайды, ал әкесі Мэй Инға Дренің турнирына баруға рұқсат береді.
Турнирде Дре жартыфиналға өтеді. Ол жерде Лянді кездестіреді. Ал оның ұстазы Ли Дренің аяғын сындарсын деп қалайды. Лян Дренің аяғын сындырғаны үшін турнирден шығып кетеді. Дәрігер, Дренің ары қарай ойнай алмайтындығын айтады. Алайда Дре ары қарай қатысады. Чэнге ұстазы Ля сол істі жасасын деп қалайды, соын Чэн Дренің жарақаттанған аяғын ұрып –соғады. Алайда Дре бар күш жігерін жинап Чэннің басына соққы қылады. Чэн Дреге сыйын өз қолынан береді: ол және оның достары Ханға құрмет көрсетеді.
Фильмнің құрылуы
Variety журналы 10 қараша 2008 жылы, "Каратэ- бала" фильмінің ремейкіне жұмыс басталуда деп жариялады. 2009 жылдың 22 маусымында Джеки Чан, Лос- Анджелесте, концертке жиналған адамдар алдында, Бейжіңде, осы фильмде ұста болып түсетіні жайлы айтты.
Фильм Бейжіңде түсірілді, шілдеде басталып, 2009 жылдың 16 қазанында бітті.
Фильмге әр түрлі атау қойған: біріншісі- "Каратэші жігіт", екіншісі- "Кунфуист жігіт", бірақ сосын фильм екі атаумен бірақ шығатыны жайлы қабылданды. Азияда - біріншісі болса, басқа елдерде - екінші атаумен болды.
2012 жылы сиквел жаңартылды: Сайрус Ворис және Итан Рейфф сценаристтерінің орнына Зак Пенн болды.
Сиквел
Columbia Pictures және Overbrook Entertainment, фильм шыққан соң, өздеріне осы фильмнің жалғасы болуына, өздеріне мақсат қойды.Тіпті Уилл Смит бұл ойға қарсы болған жоқ. Сценариді Сайрус Ворис және Этан Райф мүмкін жазады. Ал ары қарай не болатыны белгісіз.
Пауль Герхард Наторп
Пауль Герхард Наторп (Paul Gerhard Natorp,24. 1. 1854—17.8.1924) — немістің неокантшыл философы, Марбург мектебінің басшысы Г. Когеннің ізбасары. 1885 жылдан Марбург университетінде философия пәнінің профессоры.
Дереккөздер
Санат:Германия философтары Санат:Германия педагогтары
Александр Иванович Мегидь
Александр Иванович Мегидь
Александр Иванович Мегидь (13 ақпан 1942, Өскемен- 2015) — кеңестік және қазақстандық сәулетші. КСРО сәулетшілер одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының Құрметті құрылысшысы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Шығыс Қазақстан техникалық университетінің профессоры. Өскемен қаласының қайта құрылыуна қатысып, тұрғын үйлерді ғана салмай, қала тұрғындары үшің демалыс орындарын да салған.
Өмірбаяны
1956 жылы жеті жылдық мектепті бітірді. Өскемен құрылыс техникумының кешкі бөлімшесінде оқумен қатар жұмыс істей жүрген және 1961 жылы "техник-құрылысшы" мамандығы бойынша жұмыс істей бастады. Әскерден кейін 1964 жылы Алматыдағы Қазақ политехникалық институтының сəулет өнері факультетіне оқуға түседі, оны 1969 жылы үздік бітіреді. 1969-1972 жылдары— Өскемен облысының Казгорстрой жобасы мен Востокоблсель жобаларының бас сәулетшісі ретінде жұмыс жасайды. 1972-1979 жылдары — сәулет өнері факультетінің деканы, Өскемен құрылыс-жол институтындағы аға оқытушы қызметін атқарады. 1979-1999 жылдары — Шығыс Қазақстан Облысы бас сәулетшісінің орынбасары, содан кейін бас сәулетшісі. 1999-2002 жылдары — профессор, "Сәулет негіздері және дизайн" кафедрасының меңгерушісі, Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетіндегі  "Сурет және кескіндеме тарихы мен теориясы" факультетінің меңгерішісі. Сонымен қатар, 1989-2015 жылдары — "Усть-Каменогорскархфонд" шығармашылық-өндірістік бірлестігінің директоры.
Сәулет жобалары
•	Су және архитектура •	Өскемен қаласының бас жоспары •	Астана қаласының бас жоспары және оның жаңа орталығы •	Өскемен қаласының орталығы •	Алматы қаласындағы архитекторлар одағының ғимараты •	Үлкен мысырлық пирамидалар мұражайы •	Облыстық театр Өскемен қ. •	Экопарк Өскемен қ. •	Аудан жайғасымы Шығыс Қазақстан облысы •	Республикалық шырша Өскемен қ. •	Этнографиялық музей •	Жапониядағы Ұлттық кітапхана авторы •	Автомобиль жолы архитектурасы: Өскемен-Зайсан-Алексеевка •	Киров атындағы парк
Жеке көрмесі
20 қаңтар 2005 жыл — "Сәулет — уақыты және орны". Облыстық Этнографиялық музейі, Өскемен қ.
Санат:Сәулетшілер
Ертіс жағалауы қорықшасы
Ертіс өзенінің жайылымы қорықшасы, Ертіс жағалауы қорықшасы – мемлекеттік табиғи кешенді қорық. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877 қаулысымен бекітілген. Қорықтың ауданы 377 055,23 га. Мәртебесі – республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қорық.
Географиялық орны
Ертіс өзенінің сол жағалауында 1-ден 10-12 км-ге дейін және оң жағалауында 4-6 км-ге дейін созылып, Павлодар облысының Ақтоғай, Железин, Ертіс, Тереңкөл, Аққулы, Май және Павлодар аудандары мен Ақсу және Павлодар қалаларының аумақтарын қамтиды.
Флорасы
Ойпаңды жерлер мен өзен арнасының жайылмасындағы орманды-қатпарлы топырақ жамылғысында шағын орманды алқаптар, шоқ тоғайлар және бұталар өседі. Жайылма ормандарының негізін қара терек, ақ терек, ақ тал, қотыр қайың және т.б. құрайды. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер түрлері: сарғыш сарана, ашық құндызшөп, секпіл шолпанкебіс, су жаңғағы, Павлов итмұрыны. Шұбаршөп, орман қырықбуыны, ұсақтұқымды сүттіген, ұзын тегеурінгүл қорық аумағында сирек кездесетін өсімдік түрлеріне жатады.
Фаунасы
Жайылмада сүтқоректілердің 55 түрі (бұлан, еліктер, түлкі, сарышұнақтар, атжалмандар, т.б.) кездеседі. Құстардың 200 түрі, оның 105-і Павлодар қаласының аумағына іргелес жатқан жайылмаға ұя салады. Жайылма суларында балықтардың 20-ға жуық түрі бар, олардың ішінде құндылары: бекіре, сүйрік, сылан, табан балық, көксерке, сазан, т.б. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: қара дегелек, қара тұрпан, жалбағай, қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, аққұйрықты субүркіт, балықшы тұйғын, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, үкі. Қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір және ақбас үйрек Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қаумалдары Санат:Павлодар облысы географиясы
Газ-су жапсары (ГСЖ)
Газ-су жапсары (ГСЖ). Газ жатыны мен қойнауқаттық су қабатын бір-бірінен ажырататын жазықтық.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Фанера
right|thumb|300px|Шереден жасалған ойжұмбақ Шере — екі не одан да көп жұқа ағаш тақтайшаларды бір-біріне беттестіріп желімдеу арқылы алынатын ағаш материал.
Шерені жасау үшін көбіне қайың, қандыағаш, қарағай, т.б. ағаш түрлері қолданылады. Шере тақтайшаларының қалыңдығы 1 — 19 мм, ұзындығы мен ені 725 — 2440 мм шамасында болады. Шеренің арнаулы түрлеріне: бакелиттендірілген шере (суға төзімділігін арттыру үшін бакелит сіңдірілген), сәндік шере, профильденген шере (пресс-пішімде престелген) жатады.
Шере құрылыста, автомобиль, вагон, кеме, ұшақ жасауда, сондай-ақ жиһаз өндірісінде, т.б. қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ағаш тақтайшалар Санат:Жиһаз дайындау материалдары Санат:Жапырақша материалдар Санат:Желімделетін ағаш материалдары
Шабарман
Шабарман— билеушілердің бұйрығын, жарлығын, олардан тарайтын жаңалық хабарларды халыққа жеткізетін "алып кел", "барып келдің" адамы. Қазақстанның Ресейге толық отар болған 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20-ғасырдың бас кезінде болыс, билердің, губерния, уезд бастықтарының қарамағында арнаулы Шабармандары болды. Олар жоғары ұлықтардың бұйрық-жарлығын жеткізіп қана қоймай, момын елге үстемдік, күш көрсету үшін де пайдаланылған. Сондықтан Қазақстанның кей жерінде Шабарман сөзінің “шапқыншы”, “тонаушы”, тағы басқа мағыналары бар.
Дереккөздер
Санат:Ресей империясы Санат:Билеушілер
Вале (кантон)
Вале́ (Valais, Wallis, Vallese, Vallais, Valês) — Швейцарияның оңтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Сьон қаласы. Халқы 286,5 мың адам.
Географиясы
thumb| Аумағы 5224 км² (кантондар арасында 3-ші орын).
Дадли
Дадли — кәмпиттің бір түрі, пюре, крем ретінде емес, тұтас жеміс күйінде қолданылады. Дадли дәмді, пайдалы, үй жағдайында тез дайындалатын көмпиттің бір түрі, бірақ ол нашар сақталынады.
Ноаян
Ноаян (Noaillan) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 31,8 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33307, пошта индексі — 33730.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1497 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,08 адам/км².
Тері қартаюының сыртқы белгілері
Сыртқы қартаюдың кейбір белгілері генетикалық бейімдеушілікке, сонымен бірге тұрмыстық жағдайларға тәуелді. Бет пен мойын терісіндегі қартаю өзгерістері айқынырақ болады. Қартаюдың негізгі және қосымша белгілерін ажыратады.
Негізгі қартаю белгілеріне: жұмсақ тіндер серпімділігінің төмендеуі, құрғау, жұқару, терінің әжімденуі мен қатпарлануы, кәрілік деформация жатады. Қосымша белгілеріне: көз айналасындағы ісіну және борпылдақтың, телеангиэктазиялар, розацеа (қызғылт түйіршік), жұлдыз тәрізді ангиомалар, «румин денешіктері» гипертрихоз, гиперпигментация, себореялық кератоздар, ксантелазмалар жатады.
60 жастан асқан адамдардағы тері патологияларының құрылымында негізгі орынды, 55,8 және 47,4% құрайтын аллергиялық және қышыма дерматоздар (дерматит, кәрілік қышыма, экзема, токсидермия, нейродермит, есекжем) алады.
Дерматоздар. Аллергиялық дерматоздардың ішінде бірінші орынды дәрілік аллергия құрайды, бұл қарттық жастағы науқастардың қосымша аурулары бойынша көптеген дәрілерді қабылдауымен байланысты болуы мүмкін. Кейде әртүрлі ауруларын бір мезгілде емдеу үшін 6-8 және одан да көп дәрілік заттарды тағайындап жатады. Қарт науқастарда орта есеппен алғанда 4 аурулары болады, және қай дәріден аллергодерматоз туындағанын байқау мүмкін болмайды. Көбіне аллергиялық реакцияларды антибиотиктер, жүрек-тамырлық заттар, В тобының дәрумендері, анальгетиктер, никотин қышқылының препараттары шақырады.
Дәрілік аллергиялардың клиникалық көрінісі әртүрлі болып келеді. Жиі аллергиялық дерматит, Квинке ісінуі, шектелген (сульфаниламидті) эритемалар кездеседі; дәрілік аллергияның жалпы 23 түрін ажыратады.
Иван Матвеевич Виноградов
Виноградов Иван Матвеевич (1891 - 1983) - кеңестік математик.
Сыртқы сілтемелер
Санат:14 қыркүйекте туғандар Санат:20 наурызда қайтыс болғандар Санат:Математиктер
Бужан-сюр-Либрон
Бужан-сюр-Либрон (Boujan-sur-Libron) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34037, пошта индексі — 34760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3106 адамды құрады. Халық тығыздығы — 442,45 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Ух
Ух — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/86/923 орналасқан. Өзен ұзындығы 134 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кэмп-Дэвид
thumb|Кэмп-Дэвидтің бас ғимараты (1971 ж.) Кэмп-Дэвид (Camp David) — АҚШ президентінің қала сыртындағы резиденциясы. Ресми емес, бірақ, кең таралған атауы Naval Support Facility Thurmont.
Кэмп-Дэвид Катоктин тауының саябағында орналасқан (Мэриленд штатының Фредерик округі, АҚШ) және қазіргі президентінің демалу орны болып табылады.
Вашингтоннан резиденцияға дейін автокөлікпен 2 сағатта немесе тікұшақпен жарты сағатта жетуге болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ саясаты Санат:Мэриленд
NGC 3685
NGC 3685 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1877 жылы 11 желтоқсанда Todd David Peck астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3685 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35305, MCG 1-29-45, ZWG 39.192, KCPG 287B, Todd 9.
Жасуша
thumb|400px|Жасуша Жасуша — тірі организмдердің (вирустардан басқа) құрылымының ең қарапайым бөлігі, құрылысы мен тіршілігінің негізі; жеке тіршілік ете алатын қарапайым тірі жүйе. Жасуша өз алдына жеке организм ретінде (бактерияда, қарапайымдарда, кейбір балдырлар мен саңырауқұлақтарда) немесе көп жасушалы жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтардың тіндері мен ұлпаларының құрамында кездеседі. Тек вирустардың тіршілігі жасушасыз формада өтеді.
«Жасуша» терминін ғылымға 1665 жылы ағылшын жаратылыстанушысы Р.Гук (1635 – 1703) енгізген. Тіршілікті Жасуша тұрғысынан зерттеу – қазіргі заманғы биологиялық зерттеулердің негізі.
Жасушаның диаметрі 0,1 – 0,25 мкм-ден (кейбір бактерияларда) 155 мм-ге (түйеқұстың жұмыртқасы) дейін жетеді. Көпшілік эукариотты организмдер Жасушасының диаметрі 10 – 100 мкм шамасында. Жаңа туған жас сәбилерде – 2×1012 Жасуша, ал ересек адамның организмінде – 1014 Жасуша болса, организмнің кейбір тіндерінде Жасуша саны өмір бойына тұрақты болады. Жасушаның тірі заты – протоплазма. Ол биол. мембраналармен (жарғақтармен) шектелген биополимерлердің тәртіптелген құрылымдық жүйелері – цитоплазма және ядродан тұрады.
Жасуша ядросының құрамындағы әмбебап органоидты хромосома, ал цитоплазма құрамындағыларды –
Рибосома Жасушадағы ақуыздың түзілуін қамтамасыз етеді, ақуыз синтезі орт. деп қаралады. Оның диаметрі 20 – 25 нм. Рибосома цитоплазмада бос күйінде де, жалғасқан түрде де, сондай-ақ барлық тірі организмдердің Жасушасында кездеседі.
Боксфорд (Массачусетс)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Жасуша
Цитоплазма – ядроны қоршап жатқан Жасуша бөлігі. Оның құрамындағы химиялық макро және микроэлементтерден күрделі органикалық қосылыстар (ақуыздар, көмірсулар, липидтер, нуклеин қышқылдары, гормондар, ферменттер, витаминдер, тағы басқа) және минералдық заттар түзіледі. Митохондрия – Жасушаның тыныс алу процесін қамтамасыз ететін органоид.
Митохондрияның ұзындығы 10 мкм-дей, диаметрі 0,2 – 1 мкм, саны 1-ден 100 мыңға дейін болады. Жасушадағы негізгі энергия тасушы зат – аденозин үш фосфор қышқылы. Бактерия, көк-жасыл балдырлар, т.б. тыныс алу процесін Жасуша мембранасы атқаратын организмдерде митохондрия болмайды.
Ядро – организмдегі ақуыздық алмасуды реттеу арқылы тұқым қуалаушылық қасиеттерді ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін жасушаның негізгі бөлігі.
Эндоплазмалық тор – цитоплазмадағы көпіршіктердің, жалпақ қапшықтардың және түтікше құрылымдардың торлы жүйесі. Бұл әртүрлі иондарды, қоректік заттарды тасымалдайды, липидтер мен көмірсулардың (полисахаридтер) алмасуына және улы заттарды залалсыздандыруға қатысады.
Гольджи кешені – бір-бірімен қабаттаса тығыз орналасқан жалпақ жарғақты 5 – 10 «цистернадан» және олардың шетіндегі ұсақ көпіршіктерден құралған органоид. Мұнда өндірілген өнімдер жинақталып, пісіп жетіліп, сыртқа шығарылады, Жасуша лизосомаларының түзілуіне қатысады.
Лизосома – қабырғасы мембранамен шектелген, қуысында ас қорыту ферменттері (протеиназа, нуклеаза, глюкозида, фосфатаза, липаза, тағы басқа) бар ұсақ көпіршіктер. Көпіршіктердің диаметрі 0,2 – 0,8 мкм. Лизосома ферменттерінің (20-дан астам) көмегімен Жасуша ішіндегі ас қорытуға және Жасуша құрамындағы жарамсыз құрылымдарды ыдыратуға қатысады.
Жасушалық мембрана – Жасуша цитоплазмасын сыртқы ортадан немесе Жасуша қабықшасынан (өсімдіктерде) бөліп тұратын Жасуша органоиды. Оның қалыңдығы 7 – 10 нм. Негізінен Жасуша мен оны қоршаған сыртқы орта арасындағы метаболизмге (зат алмасуға) қатысады, сондай-ақ, Жасушаның қозғалуы мен бір-біріне жалғануында үлкен рөл атқарады. Жасушаның жалпы құрылысы жануарларға да, өсімдіктерге де тән. Бірақ өсімдік Жасушасының құрылымы мен метаболизмінде жануарлар Жасушасына қарағанда біраз айырмашылық бар. Өсімдіктер Жасушасының біріншілік плазмолеммасы күрделі полисахарид негізінде (матрикс) орналасқан целлюлозды микрожіпшелерден құралған. Микрожіпшелер өсімдік Жасушасы қабырғасының тіректік қаңқасын түзеді. Көп өсімдіктер беріктік қасиет беретін – екіншілік Жасуша қабықшасын (целлюлозадан) түзеді. Өсімдік Жасушаның целлюлоза талшықтары күрделі полимерлі зат – лигнинді сіңіріп, қатаяды да Жасуша қабықшасы беріктенеді. Өсімдік Жасушасының цитоплазмасында арнайы органоид-пластидтер – хлоропласт, хромопласт, лейкопласт бар.
Жасуша теориясының ашылуы
Жасуша теориясы - тіршіліктің негізін құрайтын жасушалардың құрылымы,көбеюі және көпжасушалы организмдерді қалыптастырудағы қызметі туралы жинақталған ұғым. Жасуша теориясының даму тарихы 300 жылға созылды.Оны зерттеуде әртүрлі оптикалық әдістердің дамуы микроскоптың жетілдірілуіне негізделді. Алғашқы микроскопты 17 ғасырда ағылшын физигі Роберт Гук (1635-1703ж.) жасаған.Ол микроскоппен 1662 жылдан бастап түрлі объектілерді:тығын шұрықтарын (пораларын), қымыздық, қамыс және басқалардың ішкі қуыстарын көрді. Гуктің микроскопы қаралатын затты жүз еседен астам ғана үлкейтіп көрсететін болған. Роберт Гук өсімдіктерді микроскоп арқылы қарап отырып,олардың ұлпаларынан ара ұясы тәрізденген құрылысты тапқан.Ол осы ұяларды грек сөзімен “целлюлла“- “жасуша” деп атады.Бұл жерде Роберт Гук тіршілігін жойған жасушалардың ұяшығын ғана көрген еді. 17 ғасырдың 70-жылдарынан бастап голландық Антони Ван Левенгук объектіні үш есе үлкейтетін микроскоп жасап,оның көмегімен судағы біржасушалы организм-кірпікшелі кебісшені тұңғыш рет көрді. Тірі жасушаны алғаш рет 1839 жылы чех ғалымы Ян Пуркинье көрген еді. Ол жасушаның ішіндегі сұйықты протоплазма немесе алғышқы плазма деп атады.Қазір протоплазма тек тарихи дерек ретінде ғана пайдаланылады,оны ғылыми тілде цитоплазма дейді. Протоплазма дегеніміз-жасуша ішіндегі сұйықтық пен ядро. Роберт Броун жасуша протоплазмасының тұрақты бөлігі-ядроны ашты.19 ғасырдың басында жануарлар мен өсімдіктердің жасушалары кеңінен зерттеліп,олардан алынған мағлұматтар 1838-1939 жж.ботаник Маттиас Шлейден мен зоолог Теодор Шваннға жасушалардың құрылысы туралы ортақ қортынды жасауға мүмкіндік берді. Олардың тұжырымдауы бойынша,өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының құрылыстары өте ұқсас және тіршіліктің дербес иесі екендігі,тірі организмнің ең ұсақ бірлігі,сонымен қатар жасушасыз тіршілік болмайтындығы туралы ғылымға дұрыс түсінік берді.Осыдан кейін жасушаның тіршілік үшін маңыздылығы терең және жан-жақты зерттеле бастады.Мәселен,1858 жылы Рудольф Вирхов әрбір жасуша өзіндей жасушаның бөлінуі арқылы пайда болатынын анықтады. Карл Бэр сүтқоректілердің жұмыртқа жасушасын ашып,көп жасушалардың дамуы бір жасушадан басталатынын және аталық сперматозоид пен аналық жұмыртқа қосылғанда,зигота түзетінін анықтады. К.Бэрдің бұл жаңалығы жасушалардың организм дамуындағы маңызын дәлелдеді. Тірі ағзалар жасушаларының химиялық құрамы мен зат алмасуының ұқсастығының ашылуы жасуша теориясын дамытып,барлық органикалық әлемнің шығу тегі мен эволюциялық дамуының бірыңғай екенін дәлелдей түсті. Сонымен жасуша теориясының негізгі қағидалары төмендегідей:
Атқаратын қызметі мен құрылысына қарай жасушалардың пішіні алуан түрлі болып келеді. Ағзалар жасушаларының құрылысына қарай екі топқа бөлінеді.Оның бір тобына құрылысы өте қарапайым болып келетін бактериялар мен көкжасыл балдырлар жатады. Олардың толық қалыптасқан ядросы болмайды,бұларды прокариоттар деп атайды. Ағзалардың екінші тобына ядро және арнаулы қызмет атқаратын органоидтары болады. Мұндай ағзаларды эукариоттар деп атайды. Эукариоттарға біржасушалы жасыл балдырлар,қарапайымдар,жоғары дәрежелі гүлді өсімдіктер және сүтқоректі хайуанаттар,т.б.жатады. Ал вирустар-тіршіліктің жасушасыз ерекше пішіні. Қорта келгенде,жасуша теориясы ”жасушаның“ барлық тірі ағзалар құрылымының бірлігі екенін,жануарлар мен өсімдіктер жасушаларының өзара ұқсас екенін толық дәлелдейді. Бұл ұқсастық бүкіл тірі ағзалардың шығу тегінің бір екенін айқындай түсті. Жасуша теориясы тіршілікті материалистік тұрғыдан түсінуге,ағзалар арасындағы эволюциялық байланысты ашуға негіз болды.
Микроскоп.Жасушалардың мембранасына, ядросына және цитоплазмасының құрамына кіретін молекулалар мен органоидтарды жарық немесе электрондық микроскоп арқылы көруге болады.Жарық арқылы көрсететін микроскоп зерттейтін заттарды 100-3000 есеге дейін үлкейтіп көрсетеді, ал жетілдірілген окулярды қолданып,зерттелетін объектіні экранға түсіргенде оны 100 мың есеге дейін үлкейтуге болады. Биологияның арнаулы саласы-биохимия жасушаның химиялық құрамын молекулалық деңгейде зерттеу үшін центрифуга деп аталатын күрделі құралды пайдаланады.Ол өте жылдам айналып,жасушаның құрылымдық бөліктерін бір-бірінен бөліп алады,себебі оның бөліктерінің тығыздықтары әр түрлі болады. Жасушаның аса нәзік құрылысы мен қызметін зерттек тек цитологтардың,биохимиктердің,физиологтардың, генетиктер мен биофизиктер күш-жігерін ұштастырудың нәтижесінде ғана мүмкін екені өзінен-өзі түсінікті. Жасуша теорясы негізінің қалануы және жетілдірілген техникалық құралдардың шығуы жасушаның құрылысы мен химиялық құрамын, атқаратын қызметін зерттеуге кең жол ашты.
Жасуша органоидтары
Жасуша органоидтары - жасушалардың тұрақты арнаулы бөлігі. Жасушаның қызметі тек органоидтардың көмегімен ғана орындалады.
1.Эндоплазмалық тор (ЭПТ) - (эндо - ішкі, плазма - жапсырылған) - жасушаның ішін түгелдей бірімен-бірі тығыз байланысқан түтікшелермен торлап жататын 2 жарғақшалы түзіліс. Сыртқы жарғақшаларына рибосомалар бекінсе - түйіршікті ЭПТ, бекінбесе, тегіс жарғақшалы ЭПТ дейді. Тегіс жарғақшалы ЭПТ майлар мен полисахаридтердің алмасуына қатысады. Түйіршікті жарғақшалы ЭПТ рибосомаларында нәруыздар синтезделеді. ЭПТ торланған түтікшелері жасуша ішіндегі басқа органоидтардың қатынас жасауына көмектеседі.
2.Рибосома (рибонуклеин қышқылы, soma - дене) - цитоплазмада бос күйінде, жарғақшаға (ЭПТ) бекінген күйінде болатын нәруызды дөнек тәрізді өте ұсақ органоид. Ол нәруыз синтезіне қатысады
3.Митохондрия (mitos - жіпше, chondrion - дәнек) - барлық тірі жасушаларда болады. Пішіні таяқша, жіпше, дәнек тәрізді түзіліс. Жасушада ондаған, мыңдаған митохондриялар кездеседі. Сыртын 2 қабатты жарғақша қаптайды. Сыртқы жарғақшасы тегіс, ішкі жарғақшасы қатпарлы. Митохондриялар - май қышқылдарьш синтездеп, жасушаларды энергиямен қамтамасыз ететін энергия жинақтаушы құрылым. ішкі жарғақшадағы ферменттер глюкоза мен аминқышқылдарды ыдыратып, май қышқылдарын тотықтырады.
4.Лизосома (mitos - еріту, soma - төн) - домалақ немесе сопақша пішінді, бір қабатты жарғақшалы түзіліс. Құрамындағы ферменттердің әсерінен нәруыз молекулаларымен полисахаридтерді ыдыратады. Жасушаға түскен бөгде заттарды ерітеді. 5.Гольджи жиынтығы - ядроға жақын, жасуша орталығын (центриоль) айнала қоршап жататын көпіршік, түтікше тәрізді түзіліс. Жасушада заттардың тасымалдануына, қажетсіз соңғы өнімдердің жасушадан шығарылуына қатысады.
Жануарлар мен өсімдік жасушаларынын, айырмашылығы
Жануарлар мен өсімдік жасушаларынын, айырмашылығы:
1. Жануарлар жасушасында центриоль болады. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жасушаларында центриоль болмайды.
2.Жануарлар жасушасында пластидтер болмайды, дайын ағзалық заттармен қоректенеді. Өсімдіктер пластидтері арқылы ағзалық зат түзеді.
3.Қалың, тығыз, жасунықты (целлюлозалы) қабықша тек өсімдік жасушасында болады. Ол өсімдіктің пішінін өзгертуге кедергі жасайды. Жануарлар жасушасындағы жарғақша (қабықша) өте жұқа цитоплазма қабатының тығыздалуынан пайда болған. Сондықтан жануарлар пішінін өзгертіп, қозғалады.
4.Ірі вакуольдер (латынша «уасиш» - қуыс) өсімдіктерде болады, ал жануарлардың тек бір жасушалы қарапайым түрлерінде (асқорыту, жиырылғыш вакуольдер) ғана болады.
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттеріне жататындар: зат алмасу, тітіркенгіштігі, көбею, өсу мен даму және т. б. Зат алмасу. Жасуша мен қоршаған орта арасында тынысалу, қоректену, қажетсіз өнімдерді шығару арқылы үздіксіз зат алмасады. Жасушадан сыртқы ортаға тотығу өнімдері шығарылып, корек заттар мен оттек қабылданады. Көпжасушалы ағзалардың жасушалары ағзаның ішкі ортасында тіршілік етеді. Ағзаның ішкі ортасына қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы жатады. Осы ортадан жасушаның жарғақшалары арқылы су, тұздар, витаминдер, гормондар, оттек өтеді. Бұлар - жасушаны түзетін құрылыс материалдары. Оттек нәруыздарды, майларды, көмірсуларды тотықтырып, энергия бөлінеді. Энергия жасушаның барлық тіршілік әрекеттерін жүзеге асырады. Оттектің жасушаның құрамды бөліктерімен қосылуы - жасушалық тынысалу деп аталады. Бұл кезде ағзада қажетсіз заттар (көмірқышқыл газ, тұздар) түзіліп, қан ағынымен зәр шығару мүшелері арқылы сыртқа шығарылады. Зат алмасу - тірі ағзаларды өлі табиғаттан ажырататын негізгі белгі. Тітіркенгіштігі. Жасушалар сыртқы ортаның түрлі тітіркендіргіштерінің әсерінен қозады. Қозғыштық - барлық тірі ағзаға тән қасиет. Мысалы, суықтын, ыстықтың, жанасудың, химиялық заттардың барлығы тітіркендіргіштер. Көбею жасушалардың бөлінуі арқылы жүзеге асады. Алдымен ядро, содан соң цитоплазма екіге бөлінеді. Әрбір бөлінудің алдында ядродағы хромосомалар ұзынынан екі еселенеді де, бірінен-бірі ажырап, жас жасушаларға бөлінеді. Өсу мен даму зат алмасудың нәтижесінде жасушадағы жай заттардан күрделі ағзалық заттар (нәруыздар, майлар, көмірсулар) түзіледі. Цитоплазма, ядро осы заттардан түзіліп, жасуша өседі. Цитоплазма мен ядро өзгеріп дамиды. Ересек жасушалардың жаңа пайда болған жасушалардан көптеген айырмашылықтары бар екені байқалады. Көбею - тіршіліктің қалыпты сақталуын, ал өсу мен даму жасушалар санының көбеюін қамтамасыз етеді. Даму - көбеюмен аяқталады. Жасушалар мен жасушааралық заттар ағзаның даму барысында ұлпаларға, мүшелерге, мүшелер жүйесіне және тұтас ағзаға бірігеді.
Цитоплазманың қозғалуы Жасуша қоректенеді, тыныс алады, сыртқы орта əсеріне жауап береді, артық заттарды бөліп шығарады, көбейеді, яғни тіршілік етеді. Жасушадағы зат алмасу процестері цитоплазма арқылы жүзеге асатындықтан ұдайы қозғалыста болады. Кейде сыртқы ортаның қолайсыз жағдайынан (өте төменгі температура,оттегі мен жарықтың жетіспеуінен, т.б.) қозғалысы баяулап немесе мүлде тоқтап қалады. Жасушаның тіршілік əрекетіндеші ең маңызды көрініс - цитоплазманың қозғалуы. Цитоплазма - жасушаның негізгі бір бөлігі. Онда қоректену жəне тыныс алу процестері жүреді. Жасуша микроскоппен қарағанда ондағы пластидтердің қабықша бойымен қозғалатынын көреміз. Бұл цитоплазманың қозғалуына байланысты.
Жасушаның қоректенуі Өсімдік жасушасының цитоплазмасында жасыл түсті пластидтер өте көп. Оларда фотосинтез жүжеге асады. Осы процестің əсерінен өсімдік жасушасында түрлі қоректік заттар: нəруыздар, майлар, көмірсулар түзіледі. Өсімдіктерде қорек жасушасының қабықшасы арқылы сіңіріледі. Қоректік заттар қозғалып сабаққа, тамырға, жемісіне жəне т.б. мүшелеріне таралады. Онымен барлық тірі ағзалар қоректенеді. Өсімдіктердің жақсы өсіп, дамуы үшін су, еріген минералды заттар, күн сəулесі жəне ауа қажет. Су мен еріген минералды өсімдік ағзасы тамыры арқылы сорады. Ал жапырақ ауадан көмірқышқыл газы мен су буын сіңіріп, жарықтың əсерінен органикалық зат түзеді. Өсімдік ағзасындағы бұл процестер бір-бірімен тығыз байланыста өтеді.
Өсімдіктердің тыныс алуы Өсімдіктер тыныс алу кезінде оттегін бойына сіңіріп, көмірқышқыл газын бөліп шығарады. Жапыраққа күн сəулесі түскенде хлоропластар ауадан көмірқышқыл газын сіңіреді. Яғни ауаны көмірқышқыл газынан тазартып, оттекпен байытады. Тыныс алу кезінде бөлінген энергия өсімдік мүшелерінің өсуі мен дамуына жұмсалады. Фотосинтез процесі мен тыныс алу бір-бірімен тығыз байланысты. Мысалы, өсімдік фотосинтез арқылы тыныс алуға қажетті оттек пен көмірсулар алады. Ал өсімдік тыныс алу кезінде фотосинтезге қажетті көмірқышқыл газы мен су өндіріледі. Күн сəулесінің əркелкі түсуі де көп жағдайда өсімдіктің тыныс алуына əсер етіп жатады. Мысалы, күн сəулесі қатты қыздырған кезде фотосинтез тез жүреді. Осы кезде өсімдік оттек пен көмірсулар ауаға бөлінеді де, ал оттек крахмалдың түзілу формасында қалады.