cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арктика
Климаты
Климатының негізгі ерекшелігі – жыл бойы төмен температураның басым болуы. Қаңтар айының температурасы Атлант маңы секторының оңтүстігінде -3˚С, орталық бөлігінде -40˚С, шілдеде оңтүстігінде 10˚С, орталығында 0˚С. Жаз бен күзде циклондық әрекет байқалады. Оңтүстігінде күшті желдер (жылдамдығы 15 м/с) жиі соғады. Ауаның ылғалдылығы төмен, жауын-шашын төменгі ендіктерден келетін ауа массасының ықпалынан жауады: жылына оның ортаңғы бөліктерінде 75-100 мм, оңтүстігінде 300-400 мм шамасында қар күйінде ылғал түседі. Күндерін көбіне тұман басып, бұлт торлап тұрады.
Табиғаты
thumb|[[Мускусты бұқа]] Құрлықтық бөлігін көптеген өзендер кесіп өтеді. Олар 8-10 ай бойы қатып жатады.Iрі өзендері: Лена, Индигирка, Макензи. Тундра белдемінде көлдер көп. Iрісі – Таймыр көлі. Қатаң климат әсерінен мұхит суларының температурасы төмен болып келеді. Жоғарғы қабаттың (100-250 м дейін) температурасы жыл бойы -1˚С. Суының тұздылығы 30%. Арктиканың сулы бөлігінің көпшілігін жыл бойы қалқыма мұздықтар жапқан. Өсімдіктер аз. Солтүстігінде қына, оңтүстігінде ярусты өсімдіктер өседі. Планктонның түрлері күшті дамыған. Жануарлардан: ірі сүтқоректілер (ақ аю, морж, итбалық), құстар (мамыққаз, үйректер) мекендейді. Балықтарының (майшабақ, пикша, табан) кәсіптік маңызы зор. Арктиканы игеруде Солтүстік теңіз жолы үлкен рөл атқарады.
Арктика
Жер шарының солтүстік полюс шеңбері- мен (66"33'с.е.) шектелген солтүстік полюстік атырабы. Оған Еуразия мен Солтүстік Америка құрлықтарының шет жақтары, бүкіл Солтүстік Мұзды мұхит (Норвегия теңізінің шығысы мен оңтүстігінен басқа) пен оның барлық аралдары (Норвегия жағалауындағы аралдардан өзгесі), Атлант және Тынық мұхиттарының солтүстік бөліктері жатады.
Эскимостар
Эскимостар (өздерінің атауы - инуит) этникалық қауымдастық. АҚШ, Канада, Дания, Ресей мемлекеттерінің солтүстік аймақтарын мекендейтін халық тобы. Суық өлкенің көне тұрғындары бұл аймақтарды 9000 жылдан бері мекен етіп келеді. Олардың ата кәсібі - аңға шығып, балық аулау. Бірақ қазіргі кезде эскимостардың басым бөлігі мұнай кендері мен құрылыс саласында жұмыс істейді. Эскимостар арктикалық аймақтың негізгі халқы болып саналады.
Инуиттер,олардың үйлері
Инуиттер - Солтүстік Америка мен Гренландияның арктикалық аумағын  мекендейтін жергілікті тұрғындар. Ресейдің кей аймақтарында қоныстанған эскимостар да «Инуиттер» деген атпен танымал. «Инуит» деген термин бірнеше мәдениет өкілдерін біріктіреді.Оған юпиктер, инупиаттар мен Солтүстік Американың алеут халқын жатқызамыз. Олардың тарихы күрделі әрі қызықты, әртүрлі шытырман кезеңді бастан өткерген.Солтүстік Американың байырғы тұрғындары - инуиттердің бай, тағылымды дәстүрі зерттеуге тұрарлық. Тундрадағы инуиттер құрылыс материалдарын қажетсінбейді. Тал-терек өспейтіндіктен, ағаштан салынған үйлер жоққа тән. Тек елдің басқа аймағынан ағаш бөренелер тасып әкелген тұрғындар ғана ағаш үйлерде тұрады. Жылдың басым бөлігінде, әсіресе қысық айларда  тундра қалың қарға оранады. Инуиттер осы кезде қар құрсауын үңгіп, баспана жасап алады. Эскимостар заманауи үй салу әдісін меңгергенімен, басым бөлігі әлі күнге дейін бірнеше отбасына ортақ лагерьлерде тұрады. Жаз бен Қыс айларында қоныстарын өзгертіп отырады.
Арктика жануарлары
Арктика — жануарларға толы тамаша аймақ. Қарлы аймақты мекендейтін хайуандардың өз баспанасы бар, терілері - қалың, аязға тоңбайды. Олардың дене тұрқы мен мінездері әртүрлі. Теңіз сүтқоректілері мен балықтар Солтүстік мұзды мұхитта өмір сүреді. Киттер, дельфиндер морждар мен итбалықтар - Солтүстік поляр шеңберін паналайтын теңіз хайуандары. Солтүстік бұғысы, ақ аю, түлкі жиі ұшырасады. Арктика қояны полярлық және таулы аймаққа жақсы бейімделген. Құстардан крачака, ақ қаз, қара қарға, ақ кекілік, ақ жапалақ жиі ұшырасады. Сүтқоректілер үшін денесі қалыпты температурада, салқындатпай ұстап тұру өте маңызды. Егер дене қызуы күрт төмендеп кетсе жануарлар мерт болады. Солтүстік поляр белдеуі әлемдегі ең суық өлке болғандықтан, оны мекендейтін сүтқоректілердің тересін қалың түк басқан. Сондай-ақ, тері астындағы қалың май қабаты да қосымша қуат береді.
Шаналар
Эскимостардың шаналары қар бетімен сырғуға қолайлы, жеңіл. Таза ауада шана тебу - қарлы өлкенің тұрғындары үшін таптырмайтын серуен. Инуиттердің де негізгі көлігі - шаналар. Салмағы өте жеңіл болғандықтан оған жегілген хайуандар көліктк орнынан қозғау үшін қиналмайды.
Өсімдіктер
Мамыр айына дейін жерде қар жататынына қарамастан тундра өсімдіктерінің 1700-ге жуық түрі өседі.Күн сәулесі жерге күн шуағын төгетін азғантай уақыттың ішінде тамыры жерге жақын орналасқан өсімдіктер ғана бойын көтеріп, көктейді. Олардың мысалы ретінде түрлі шөптер, гүлдер, мүк пен қына, аласа ағаштарды атауға болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Географиялық белдеулер Санат:Арктика Санат:Климаттық аймақтар
NGC 7418
NGC 7418 — Тырна шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 30 тамызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7418 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70069, ESO 406-25, MCG -6-50-13, IRAS22538-3717.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тырна (шоқжұлдыз)
NGC 2917
NGC 2917 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 6 ақпанда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2917 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 27207, UGC 5098, MCG 0-25-2, ZWG 7,3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Контузия
Контузия (лат. contusіo – соғылу) – организмнің патологиялық жағдайы. Денеге қатты соққы тиген кезде (негізінен, жарылыс әсерінен болатын ауаның соққы толқыны) организм толықтай не жеке органдар Контузияға шалдығады. Контузия кезінде орталық жүйке жүйесі зақымдануына байланысты организмнің жалпы жағдайында өзгеріс байқалуы мүмкін. Контузияға терідегі, жұмсақ тіндердегі ұсақ жүйке талшықтары, сондай-ақ, есіту, көру, сөйлеу органдары жиі шалдығады. Контузия бірнеше минуттан бірнеше сағатқа, кейде бірер күнге дейін созылуы, тіпті адамның комаға ұшырауы мүмкін. Контузияға шалдыққан адам есін жинағанда басы айналып, қатты ауырады, жүрегі айнып, құсады. Контузия салдарынан адамның мінез-құлқында көп өзгерістер болуы мүмкін, әсіресе, бас миының Контузиясында адамның жағдайы өте ауыр болады. Миға қан құйылып, ісініп, адам ұзақ уақыт есінен танып, сандырақтайды; 12 жұп жүйке тамырларының зақымдануынан адамның беті қисаюы, қабағының төмен түсуі, жұта алмауы байқалады. Контузияға ұшыраған адамға жедел медициналық жәрдем көрсетілуі қажет. Контузияның түріне қарай емдік дене шынықтыру, арнайы емдеу шаралары қолданылады. Егер науқас Контузиядан кейін сөйлей алмай қалса, логопедтің бақылауында болады.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том
Санат:Медицина
Иман негіздері (кітап)
Иман негіздері — 2011 жылы Алматы қаласы «Көкжиек-Б» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — С. Сейтбеков. Беттер саны — 376.
Ақын Жақып ауылы
Ақын Жақып — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты Ақдала ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Иман негіздері (кітап)
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-7271-38-1.
Ақын Жақып ауылы
Географиялық орны
Арыс қаласынан батысқа қарай 45 км-дей жерде орналасқан.
Иман негіздері (кітап)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Көкжиек-Б баспасының кітаптары
Ақын Жақып ауылы
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 256 адам болса, 2009 жылы 56 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері
Суды мемлекеттік басқару органдары
Суды мемлекеттік басқару органдары — республикада суды мемлекеттік басқарудың Қазақстан Республикасы Үкіметінің, жергілікті атқарушы оргаңдардың, су ресурстарын басқаратын мемлекеттік орган, сондай-ақ арнайы уәкілдік берілген өзге де мемлекеттік органдардың өз құзыреті шегінде жүзеге асыруы. Жер асты суларын басқару геология және жер қойнауын қорғау органдарымен келісім бойынша жүзеге асырыады.
Суды мемлекеттік есепке алу және оны пайдалануды жоспарлау жөніндегі жұмыстарды қаржыландыру
Суды мемлекеттік есепкеалу және оны пайдалануды жоспарлау жөніндегі жұмыстарды қаржыландыру— суды мемлекеттік есепке алу, мемлекеттік су кадастрын және су мониторингін жүргізу, су шаруашылық баланстарын жасау, суды кешенді пайдалану мен қорғау схемаларын әзірлеудің республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылуы. Суды мемлекеттік есепке алу, мемлекеттік су кадастрын және су мониторингін жүргізу, су шаруашылық баланстарын жасау, суды кешенді пайдалану мен қорғау схемаларын әзірлеп, бекіту тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Суды мемлекеттік есепке алудың міндеттері
Суды мемлекеттік есепке алудың міндеттері— халықтың, экономика салаларының мұқтаждары және айналымдағы ортаның экологиялық тұрақтылығын сақтау үшін пайдаланылатын судың мөлшері мен сапасын анықтау. Суды мемлекеттік есепке алу: әлеуметтік-экономикалық дамудың және республика аумағында өндіргіш күштерді орналастырудың суды пайдалану мен молықтырудың, сондай-ақ су қорғау шараларын жүргізудің негізгі бағыттарын әзірлеу; суды кешенді пайдалану мен қорғаудың, мемлекеттік су кадастрын жүргізу үшін су шаруашылық баланстарының схемаларын жасау; суды пайда- ланумен байланысты су шаруашылық, көліктік, өнеркәсіптік және өзге де объектілер мен құрылыстарды, жобалау; гидрологиялық жағдайлардың, өзендердің сулылығы мен су сапасының өзгерістерін болжау; су шаруашылық жүйелерін жедел басқару және олардың жұмыс тиімділігін арттыру жөніндегі шараларды әзірлеу; су пайдаланушылар, сондай-ак басқа да мүдделі ұйымдар мен мекемелер арасындағы өзара катынастарды реттеу; Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де мұқтаждар үшін қажетті деректер алуды камтамасыз етуге тиіс.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Возюг
Возюг — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шарженга өзенінің сол жағалауынан 76 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Нягар-Нэо-Шор
Нягар-Нэо-Шор — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Ходата өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Буырқанды араластыру
Буырқанды араластыру — құйынды ұяшықтардың орын ауысуы арқылы араластыру.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Терминология Санат:Химия
Маунтин-Хоум (Айдахо)
Маунтин-Хоум (Mountain Home) — Айдахо штатының Элмор округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 13.4 км². FIPS коды — 16-54730.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 11143 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Элмор округы (Айдахо)
Сельва-ди-Проньо
Сельва-ди-Проньо (Selva di Progno) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Верона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 979 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 27 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 41 км² шамасында. Пошта индексі — 37030.
Елді мекеннің қамқоршысы — Assunzione di Maria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Рулық меншік
Рулық меншік - меншіктің тұңғыш формасы, өндіргіш күштердің сипатына сай алғашқы қоғамның экономикалық негізі. Қоғамның төменгі сатысындағы өндіргіш күштердің тұрпайылығы жеке адамның табиғат күштеріне қарсы тұруына мүмкіндік бермеді. Сондықтан өндіріс пен еңбек процесінде коллективтік принцип орнап, құрал-жабдықтар мен еңбек өнімдері рулық меншікке айналды.
Дереккөздер
Санат:Экономика тарихы
Африка Ұлттары Кубогы 1986
Футболдан Африка Ұлттары Кубогының 15-ші жарысы, 1986 жылы 7-21 наурыз аралығында Мысырда өтіп, алаң иелері чемпион атанды. Олар финалдық ойында Камерун құрамасымен кездесіп, негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Мысыр 5:4 есебімен жеңіске жетті.
Сілтемелер
Санат:1986 жылғы футбол Санат:Африка Ұлттары Кубогы Санат:Мысырдағы футбол
Мал таңбалау, малға ен салу
Мал таңбалау, малға ен салу - малды есептеу, бір-бірінен ажырату үшін салынатын шартты белгі. Мал таңбалаудың құлаққа ен салу не сырға тағу, мүйізге, иыққа, санына, құлақ ішіне таңба салу, сирағына сақина кигізу сияқты түліктің түріне байланысты әр түрлі тәсілдері қолданылады. Бұларды қолданудың қайсысының өзіндік ерекшеліктері мен ережелері бар, оны мал мамандары біледі. Мал таңбалау табындағы малды ата-тегі мен өнімділігі бойынша сұрыптау мен жұп тандау арқылы тұқымын асылдандыруға аса қажет. Сонымен қатар, таңбаны мал араласқанда ажырату, жоғалғанда жылдам табу үшін салады.
Санат:Мал шаруашылығы
Биіктегі ядролық жарылыс
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
1463 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1463 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1463 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков
Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков (23 ақпан 1953 жыл Алматыда туған) — ақын, «Ғафу» студиясының режиссеры.
Өмірбаяны
1970 жылы Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет инcтитутында оқыған. «Жазушы» баспасында, «Советский Казахстан сегодня», «Қазақфильм» киностудиясында, көркем және телевизиялық шығармашылық бірлестігінде, Қазақ КСР Мәдениет Министрлігінің репертуар-редакциялық алқасында,« Қазақтелефильмде », Мемлекеттік қызметкерлерді қайта даярлау және біліктілігін арттыру институтының баспа орталығында жауапты қызметтер атқарған.
1979-1982 жылдары Абай атындағы Қазақ педагогика институтында аспирант, 1987-1989 жылдары КСРО Мемлекеттік кино жанындағы сценаристер мен режиссерлер жоғарғы курсының тыңдаушысы болған.
Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясында, репертуарлық-редакциялық коллегияда, ақпараттық-баспасөздік орталықта, «Гала ТВ» киностудиясында, Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокомплексінде қызмет еткен.
Қазір Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясында ұстаздық етуде.
Еңбектері
Отызға таяу фильмдердің жасалуына ат салысқан. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев жөнінде деректі үш фильмі телевизиядан көрсетілді. Асан Қайғы, Бұқар, Ақтамберді жыраулардың, Шәкәрімнің өлеңдерін, С.Мұратбеков, А.Сейдімбеков, Қ.Салғарин, Т.Жұртбаев, Ғ.Қайырбеков, Т.Молдағалиев, Т.Абдырахманұлы, О.Асқар, Е.Раушановтың шығармаларын орыс тілше аударған. Тегерандағы (Иран), Дьердегі (Венгрия), Штутгарттегі (Германия) халықаралық кино-фестивальдерге қатысқан. Мәскеуде ТМД елдері I Халықаралық теле-форумының дипломанты болған. Өлеңдерін орыс тілінде жазады.
Марапаттары
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Тәуелсіздіктің 10 жылдығына арналған мерекелік медальмен, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталған. Махамбет Өтемісов атындағы сыйлықтың лауреаты.
Дереккөздер
Санат:23 ақпанда туғандар Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Санат:Қазақстан ақындары Санат:Горкий атындағы Әдебиет институты түлектері Санат:Жазушы баспасы тұлғалары Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:Қазақтелефильм тұлғалары Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасының иегерлері
Хинондар
Хинондар — органикалық қосылыстар, циклді 1,4 және 1,2-дикетондар. Хинондар екі атомды фенолдарды, аминофенолдарды, анилиндерді, т.б. тотықтыру арқылы алынады. Олар өткір иісті, кристалды қосылыстар. 1,4-Хинондар алтын сары түске, ал 1,2-Хинондар қызыл түске боялған, тотықтырғыштық қасиеті бар. Кейбір хинондар туындылары әсіресе нафто- және антро-Хинондар (мысалы, ализарин) — табиғатта кеңінен таралып, бояғыш заттарды синтездеу кезінде алынады.
Вим (Мариа-Таферль қауымы)
Вим (Мариа-Таферль қауымы) (Wimm (Gemeinde Maria Taferl)) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Мельк округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 852 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 12.18 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ME, ресми идентификациялық коды — 3 15 23.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херберт Грубер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Шемшево (Велико Тырново облысы)
Шемшево (Шемшево) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Велико-Тырново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 528 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5027. Телефон коды — 06124. ЕКАТТЕ коды — 83586.
Шахизат Хамитұлы Төребаев
Төребаев Шахизат Хамитұлы (20.9.1948 ж.т., Жалағаш ауданы, «Таң» а.) – қайраткер. Қазақ политехн. ин-тының (ҚазҰТУ) «Автоматика және есептеу техникасы» ф-тін (1971), Алматы мемл. ун-тінің (ҚазҰУ) заң ф-тін (1998) бітірген. 1971 – 1976 ж. Қызылорда политехникумының оқытушысы, ЛКЖО облысы к-тінің, 1976 –1986 ж. облысы партия к-тінде жауапты қызметтер атқарды. 1987 – 1995 ж. Қызылорда қ-лық халық депутаттары кеңесі аткомы төрағасының орынбасары, 1992 – 1995 ж. Қызылорда қ. әкімінің орынбасары, 1-орынбасары болды. 1995 – 1999 ж. Парламент Мәжілісінің депутаты, Қызылорда облысы әкімінің орынбасары, 2001 – 2004 ж. Қармақшы ауданының әкімі, 2004 жылдан облысы орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасының бастығы. Көптеген медальдармен марапатталған.
Шемшево (Велико Тырново облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Шахизат Хамитұлы Төребаев
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова
Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова (15 мамыр 1965, Сұлу-Төбе ауылы, Сырдария ауданы, Қызылорда облысы ) — мемлекет және қоғам қайраткері, 2020 жылы 28 наурызынан бастапҚызылорда облысының әкімі. 15-тен астам ғылыми мақалалар мен жарияланымдардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан министрлері Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Урбах (Тюрингия)
Урбах (Тюрингия) (Urbach (Thüringen)) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Нордхаузен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 939 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 25,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 62 054. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Зеберт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Талапты (Жетісу облысы)
Талапты — Жетісу облысы Көксу ауданы, Лабасы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Балпық би ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1255 адам (631 ер адам және 624 әйел адам) болса, 2009 жылы 1488 адамды (744 ер адам және 744 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Көксу ауданы елді мекендері
Мәдени өсімдіктердің пайда болуы
[Мәдени өсімдіктердің таралу орталығы ]- әр түрлі мәдени өсімдіктердің шыққан жері. Мұндай орталықтар болатынын алғаш рет Н.И. Вавилов дәлелдеді.
Ол мәдени өсімдіктердің таралу орталығын 8 аймаққа бөлген, олар: Қытай, Үнді, Үнді-Малая,Орта, Алдыңғы Азия, Жерорта теңізі, Батыс, Орталық Мексика, Оңтүстік Америка және Чили Андысы. Орыс ғалымы П.М. Жуковский (1888 – 1975) мәдени өсімдіктердің таралу орталығын 12 аймаққа бөлді. Олар: Қытай, Жапония, Индонезия, Үндіқытай, Австралия, Үндістан, Орта, Алдыңғы Азия, Жерорта теңізі маңы, Африка, Еуропа, Сібір, Орталық, Оңтүстік, Солтүстік Америка. Мәдени өсімдіктердің таралу орталығының пайда болуы адамзат мәдениетінің қалыптасуымен тығыз байланысты. Қытай, Жапониядан күріш, қонақ тары, қытай капустасы, бұршақ түрлері, құрма, апельсин, мандарин, шай, т.б. өсімдік түрлері; Индонезия, Үндіқытайдан нан ағашы, манго, лимон, бананның бірнеше түрі, қант пальмасы, эвкалипт, темекі, мақта; Австралиядан қант қамысы, қияр, кенеп, кокос пальмасы, күріш түрлері, қара бұрыш; Орта Үндістаннан қара бидай түрлері, бұршақтың бірнеше түрі, зығыр, мақсары, қарбыз, сәбіз, алма, алмұрт, өрік, шие, банан жеміс ағашы; Орта Азиядан бидай, қара бидай, арпа, сұлы, бұршақ, жоңышқа, қант қызылшасы, алма, жүзім, анар; Алдыңғы Азиядан зәйтүн, лавр, жеміс ағаштары, т.б. мәдени өсімдіктер таралған. Дүниежүз. мәдени өсімдік тобына Африка орталығынан мақтаның бірнеше түрі, қарбыз, кофе; Америка орт-нан жүгері, картоп, қызанақ, асқабақтың бірнеше түрі, какао, жержаңғақ, жер алмұрты қосылды.
Мәдени өсімдіктердің шыққан орталықтары
Осы заманғы адам мәдени өсімдіктерсіз өмір сүре алмаған болар еді. Мәдени өсімдіктер адамды ең қажетті заттармен қамтамасыз етеді. Мәдени өсімдіктер - астық, көкөніс, жеміс-жидек, мата тоқуға қажетті шикізат. Мәдени өсімдіктерсіз қант, май, мал азығы да болмас еді. Үй жиһазы, қағаз, дәрі, үй ішін сәндейтін әр түрлі заттардан өзге де қажеттіліктерді тек мәдени өсімдіктерден аламыз. Мәдени өсімдіктердің сан алуан түрлері мен іріктемелерін алу үшін қаншама жылдар өтті емес пе?
Алғашқы адамдар тек жабайы өсімдіктердің тұқымы, жемісі, пиязшығы және басқа бөліктерін пайдаланды. Өсімдіктерді қолда өсіру әдісін меңгере алмағандықтан, табиғаттың бергенін ғана місе тұтты. Сондықтан бұл кезең жинаушы кезең деп аталды. Адамзат тарихындағы бұл кезең сан ғасырларға созылды. Адамдар біртіндеп кейбір өсімдіктерді тұқымынан өсіру жолын тапты. Ондай адамдар құнарлы топыраққа өсімдікті өсірумен ғана шектелмей, ол өсімдіктің сапасын өзгертуді де меңгерді. Өсімдіктің өзіне қажетті өнім беруін реттеу үшін сұрыптал, іріктеу қажет болды. Адам сұрыптау жолымен қолдан шығарған бір тұр дарақтарының жиынтығы іріктеме деп аталады. Сөйтіп өмірге селекция ғылымы келді. Жануарлардың қолдан шығарылған түрін цолтщым дейді. Өсімдіктердің жаңа іріктемелерін, жануарлардың жаңа қолтұқымдарын шығарумен ұғылданатын ғылым - селекция деп аталады (латынша «селекция» - іріктеу, сұрыптау).
Мәдени өсімдіктердің сан алуандығы және шығу орталығын орыс ғалымы Н. И. Вавилов зерттеді. Ол бес континентті айналып шығып, дүние жүзінің 52 елдерінде болды. Н. И. Вавилов өсімдіктердің 400-ге жуық түрінің Оңтүстік Азияда, 200-ге жуық түрінің Оңтүстік Америкада мәденилендірілгенін дәлелдеді. Ол осы сапарында мәдени өсімдіктердің 1 000-ға жуық түрін зерттеді. Сөйтіп өсімдіктер сан алуандығының орталықтарын белгіледі.
Қазақстанда қант қызылшашы мен кендірді биологиялық сұрыптау жағынан ғылыми тұрғыда сипаттаған алғашқы ғалым - Кәрім Мыңбаев. Ол көксағыздың биологиялық ерекшеліктерін зерттеп, оны сұрыптау әдістерін тапты. Кандидаттық және докторлық диссер- тациясын Ленинградта академик Н. И. Вавиловтың жетекшілігімен қорғаған Кәрім Мыңбаевтың негізгі ғылыми еңбектер! өсімдіктер генетикасы мен селекция- сына арналған. К. Мыңбаевтың армандаған іс-жоспарларының бірқатары кейін жүзеге асты. Сөйтіп, Қазақстанды астықты өңірге айналдыру, Бетпақдаланы мал шаруашылығы үшін пайдалану, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Қазақстан аймақтарын суландыру, құмкөшкінін тежеу мақсатында жаңа жерлерге сексеуіл отырғызу жобалары халық игілігіне айналды.
Өсімдік шаруашылығының өнімін алуда мәдени өсімдіктерді егудің маңызы зор. Бұл - ауыл шаруашылығы негізгі саласының бірі. Егістік дақылдар тобы дәнді дақылдар, түйнекжемісті және тамыржемісті дақылдар, майлы дақылдар, малазықтық дақылдар, тоқыма дақылдары, бақша дақылдары болып бөлінеді. Ал жемісті дақылдар: шекілдеуікті дақылдар, сүйекті, жидекті, жаңғақжемісті, цитрусты дақылдарға жіктеледі. Демек мәдени өсімдіктер жергілікті халықты - азық-түлік өнімдерімен, мал шаруашылығын - малазықпен, адамзатқа қажетті шикізаттармен қамтамасыз етеді. Мәдени өсімдіктер мен олардың іріктемелерін адамзат қаншама жылдар табиғатты4 бергенін жинақтап, жинаушы кезеңді бастан өткізді. Сөйте-сөйте өсімдіктерді өсірумен ғана емес, оны өзіне қажетті өнім беруге сұрыптал, іріктеуді меңгерді. Өсімдіктерден - іріктеме, жануарлардан қолтұқым шы- ғарумен шұғылданады. Әйгілі ғалым Н. И. Вавилов мәдени өсімдіктердің шығу орталығын зерттеді. Ғалым-селекңионер Кәрім Мыңбаев Қазақстанда өсімдіктер генетикасы мен селекңиясын зерттеуді өркендетті.
Алтын миллиард
"Алтын миллиард" теориясы - таңдаулы халық тұжырымдамасының қазіргі еуропоцентристік нұсқасы. Бұл тұжырымдамаға сәйкес, жер бетіндегі дамыған елдерден бір миллиард адам ғана байлықта, барлықта өмір сүру құқына ие. Қалған миллиардтар трансұлттық корпорациялар мүддесіне сай осы "алтын миллиардты" шикізатпен қамтамасыз етіп, арзан жұмыс күшін жеткізіп тұруға тиіс. Осы теорияны жақтаушылардың пікірінше, өйтпеген жағдайда әлем экономикалық ауыртпалықты көтере алмай, "жарылып" кетуі мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Қоғам
Төрге отырғызу
Төрге отырғызу - қазақ халқының күнделікті тұрмысында кадірлі, сыйлы қонақты, қарт кісілерді құрметтеу әдебі. Халқымыздаың тіршілігінде төрдің маңызы зор. Төрге отырғызу сыйлауды, құрметтеуді білдіреді. Төрге отырғызу бірнеше жағдайларда орындалады. Біріншісі, күнделікті күйбең тіршілікте төрге қария кісі немесе үйдің иесі отырады. Екінші жағдайда, той-жиындарда төрге ақсақалдар не болмаса жас ерекшелігіне қарай үлкен ағалар немесе қызметі жоғары кісілер орын алады. Ал үшіншісі, үйге қонақ келген жағдайда төрге міндетті түрде қонақ отырады. Төрге отырғызудың тағы бір түрі - күнделікті тұрмыста бойжеткен қызды немесе төркініне келген қыздарды аяқ жаққа отырғызбай, төрге шығарады. "Төрге шықпаған қыз - төркінін кедейлетеді" деген сенім бар.
Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
Орал арматура зауыты
thumb|Alt=A|Орал арматура зауыты Батыс Қазақстан облысында орналасқан Орал арматура зауыты– болат пен шойын құбырларын бекітетін арматура, арнаулы өнеркәсіп салаларында кенді ұнтайтын жентек шарлар, т.б. металл бұйымдар шығаруға маманданған кәсіпорын.
Зауыт тарихы 1912 ж. ұйымдасқан механикалық шеберханадан басталады. 1923 ж. Владимир Ильич Ленин атындағы шеберхана, 1925 ж. металл құю зауыты ретінде қайта құрылды. 1942 ж. Ресейден көшіп келген “Арманит” зауытымен біріктірілді. 1946 ж. өнеркәсіп арматураларын жасауға маманданды, 1952 жылдан өз өнімдерін экспортқа шығара бастады. 1983 ж. кәсіпорында металлды балқытып құю цехы іске қосылды. 1990 ж. зауыт “Орал-Арма” өндірістік кооперативі ретінде қайта құрылды. 1997 жылдан қазіргі атауымен аталады. Кәсіпорынның ''металл құю, механикалық өңдеу, жөндеу, аспап, т.б. цехтары'' жұмыс істейді. 2 жұмысшылар жатақханасы, 1 балабақша, тарихи музей, т.б әлеуметтік-мәдени объектілері бар.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы экономикасы Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Фрагуаш (Вила-Нова-де-Пайва)
Фрагуаш (Вила-Нова-де-Пайва) (Fráguas (Vila Nova de Paiva)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Вила-Нова-де-Пайва муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 279 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,63 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Ритберг
Ритберг (Rietberg) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Детмольд әкімшілік округіне бағынады. Гютерсло ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 28868 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 110,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 7 54 032. Қаланың басшысы — Андрé Купер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Мал тұқымының құрылымы
Мал тұқымының құрылымы - тұқым ішінде жалпы тұқымға ортақ қасиеттерімен қатар өнімінде, дене бітімі мен пішінінде, тіршілік ортасына бейімділігіңде өзіндік ерекшеліктері бар мал топтарының болуы. Мал тұқымының құрылымдық бөліктеріне аймақтық тип, зауыттық тип, аталық із және аналық ұя жатады. Аймақтық тип - ауа-райында ерекшеліктері бар жер жағдайында өсірілетін тұқымның үлкен бір бөлігі. Кез-келген тұқымда аймақтық тип болуы шарт емес. Ол тек көп елдерде тараған тұқымда болады. Зауыттық тип - өнімінде өзіндік ерекшеліктері бар асыл тұқымды мал зауытының табыны. Аталық із - жоғары өнімді аталық малдың өзіне ұқсас ұрпақтары. Аналық ұя - жоғары өнімді аналық малдың өзіне ұқсас ұрғашы ұрпақтары. Аталған құрылымдық бөліктер мал тұқымын қоғамдағы сұранысқа сай жетілдіріп отыруға қажетті шарт.
Санат:Мал шаруашылығы
Сынғақ итшомырт
Сынғақ итшомырт, сынғақ қаражеміс (Rhamnus frangula) - қаражемістер тұқымдасы итшомырт немесе қаражеміс туысына жататын тікенексіз, бұталы өсімдік.
Өсетін жері
Сынғақ итшомырт орманның шеттерінде, бұталардың арасында өседі. Далалы аймақтарда тек жыраларда және сайларда ғана кездеседі.
Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында антраглюкозидтер, франгулин, эмодин, антракол, рамнустоксин, шайыр, эфир майлары, сапониндер бар.
Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жас бұтақтарының қабығын ерте көктемде жапырақтары бүршік жара бастағанда жинап алады. Халық медицинасында сынғақ итшомыртты іш жүрмей қалғанда, ішек түйіліп ауырғанда және тік ішектің шеті жарылғанда, геморрой ауруына байналысты үлкен дәретті сұйылтып шығару қажет болғанда пайдаланылады. Сонымен қатар өсімдіктің қабығын халық арасында шемен ауруын, бауыр ауруларын емдеу үшін және ішек құрттарын түсіру үшін де пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Қаражемістер Санат:Дәрілік өсімдіктер Санат:Қазақстан флорасы
Марқакөл ауылдық округі
Марқакөл ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін Теректі ауылдық округі деп аталған.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Марқакөл, Ақжайлау, Былғары-Табыты, Қарашілік, Қараой, Қайнарлы ауылдары кіреді. Орталығы – Марқакөл ауылы. Округ құрамында болған Ашалы ауылы 2007 жылы, Матабай, Мойылды ауылдары 2017 жылы, Тентек ауылы 2019 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5124 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Күршім ауданы ауылдық округтері
Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)
Жуантөбе ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жуантөбе, Қоңыратарық ауылдары кіреді. Орталығы – Жуантөбе ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1923 адамды құрады.
Әкімшілік бөлімшелер
Ауылдық әкімшіліктегі отбасы саны – 424. 1 орта мектеп, 1 емхана, 1 ФАП, 1 ауылдық клуб, 1 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар.
Ауылдық кеңес төрағалары
Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1946-1954 жылдары), Қасқыров (1954-1960 жылдары), Қанаев Қыдырбек (1960-1964 жылдары), Сүлейменов Құдірет (1964-1969 жылдары), Әбдіқасов Айнакеш (1969-1977 жылдары), Шойынбаев Әбітай (1977-1985 жылдары), Әлібаев Өмірзақ (1985-1994 жылдары) қызмет атқарды. 1994-2004 жылдары Айдарбеков Болат ауыл әкімі болды. 2004 жылдан бастап Арын Жұмағали ауыл әкімі қызметін атқарып келеді.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Орал Әк Зауыты
Дереккөздер
Санат:География
IC 3429
IC 3429 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S R типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 3429 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Капан-ду-Леан
Капан-ду-Леан (Capão do Leão) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пелотас экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 27 283 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 785,374 км² шамасында. Халық тығыздығы — 34,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1982 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Балтырған (Шу тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Иван Иванович Носовский
Иван Иванович Носовский — Социалистік Еңбек Ері (1948), тракторшы, Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Киров атындағы МТС-ның тракторшылар бригадасы (1940). 1916 жылы Ресейде, Жаңасібір облысы, Черепановск ауданы, Щадрин селосында туған.
1464 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1464 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1464 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Серік Нүсіпұлы
Серік Нүсіпұлы - 1962 жылы тамыз айында Қытайдағы Еренқабырға тау бөктерінде туған. 1981 жылы Шағантоғай ауданында он жылдық қазақ мектебін бітірген. 1982—1984 жылдары Тарбағатай аймақтық техникалық техникумында оқыған. 1984 — 1989 жылдары Шағантоғай аудандық телерадиосында жұмыс істеген. 1989—1991 жылдары Іле оқу-ағарту институтының әдебиет факуль-тетінде оқыған. 1991 — 1994 жжылдары Шәуешек қалалық радиосының қазақ бөлімінде редактор болған. Әдебиетке 1982 жылдан бастап араласқан. Содан бері «Шұғыла», «Іле айдыны», «Тарбағатай», «Алтай аясы» деген басылымдарда, Шыңжаң Халық баспасынан шыққан «Астынан алты қыр дың», «Үкілі ырғай» жинақтары мен Шыңжаң «Жастар-Өрендер» баспасынан шыққан «Көгал» жинақтарында өлең, поэма, балладалары жарияланған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қытай қазақтары Санат:1962 жылы туғандар
Мығыттөбе
Мығыттөбе - көне қорым. Шардара қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде. Обаларды 1950 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедиция отряды (жетекшісі Е.И.Агеева) зерттеген. Обалар қырық-елуден топ-топ болып бір-бірімен жалғаса үйілген. Үш обадан мүрдені өртеп қойғандығы анықталды. Өліктерді өртеп жерлеу салты мен обалар¬ды жасау әдісі олардың б.з. 7—9 ғасырларында өмір сүрген тайпалардың қорымы екендігін дәлелдейді.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Мал тұқымын қабылдау
Мал тұқымын қабылдау - жаңадан шығарылған мал тұқымын қабылдап бекіту. Бұл жұмыс әр елде қабылданған ереже-нұсқау бойынша жүргізіледі. Біздің елде мал тұқымын қабылдау ережесін Ауыл шаруашылығы министрлігі бекітеді. Қазіргі ережеге сәйкес, министрлік жаңа мал тұқымын шығарушылардың өтініші бойынша арнайы комиссия құрады. Комиссияның жаңа тұқым малының басын жан-жақты бағалаған қорытыңдысының негізінде, министрліктің бұйрығымен мал тұқымы бекітіледі.
Санат:Мал шаруашылығы
Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2020
2020 жылғы Өзбекстан чемпионатына 14 клуб қатысады. Наурыз айында COVID-2019 пандемиясына орай тоқтатылды да, 24 шілдеде қайта жалғасты.
Сілтемелер
Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты Санат:2020 жылғы футбол
Кен шырағы
thumb|right|200px| Кен шырағы  - жер асты қазба жұмыстарында жарық көзі ретінде пайдаланылатын шам. Оның орнықты, жергілікті және жеке кісіге арналған түрлері бар. Орнықты рудник шырағы қопарылыс жұмыстары біткен күрделі қазбаларда орнатылады. Мұндай шамдар электр тогымен қоректенеді, олардың сырты қалың әйнекпен қапталады. Жергілікті рудник шырағы жер астында жұмыс істейтін машиналар мен механизмдерге орнатылады. Машинаның қозғалысына сәйкес мұндай шам арқылы жұмыс орнына үнемі жарық түсіп тұрады.
Кеншырағы - ең қуатты шырақтардың бірі олып есептеледі.
Дереккөздер
Санат:Құралдар
Алланың рахматын...
«Алланың рахматын...» - Абайдың 1899 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 5 шумақтан тұрады. Болашағынан үлкен үміт күткен ұлы Әбдірахман науқастанып жатқанда бір құдайға жалбарыну, ұлының дертіне шипа, жанына саулық тілеу мазмұнына құрған. Ұлы зергердің - туысы бөлек тұяғының шынымен шетінерін сезген жан айқайы, күңіренген күрсінісі. ''«Зар хатым - бұл хатым. Бізді тыныш жүр деме. Азайып қуатым, Денем жүр көрмеге»'' деп, ботасы үшін жанын қиюға даяр әкенің күр сүлдері калған, амалы таусылған кейпін жеріне жеткізе береді. Өлең 6 буынды шалыс ұйқас үлгісімен жазылған. Алғаш рет ақынның 1933 ж. жарық көрген толық жинағында жарияланған. Басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. 1945 жылғы жинақта өлеңнің 1-шумағынын 1-, 2-жолдары «Алланың рахметін, яр тұтып әрнеге» делінсе, қалған басылымдарда бұл жолдар «Алланың рахматын, жар тұтып әрнеге» түрінде берілген. Туынды орыс тіліне аударылған.
Папандреу Георгиос
Папандреу Георгиос (13.2.1888, Патры,- 1.11.1968, Афины)- Грецияның мемлекеттік және саяси қайраткері. 1923-33ж. талай рет үімет құрамына енді.1944 жылы сәуірде Каирдегі грек эмиграннтық үкіметінің премьер-министрі болып тағайындалды. Көп кешікпей Грецияға оралып, "ұлттық бірлік" үкіметін басқарды;1945 ж. бұл үкімет Грек ұлт-азаииық армиясын (ЭЛАС) қарусыздандырып,таратып жіберді. 1946-51 ж. бірқатар министрліктерді басқарды. 1963ж. қараша-желтоқсан,1965 ақпан-шілде - премьер-министр. Сол жылы король сарайының қысымымен отставкаға кетті.
Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
Тахлгуах (Оклахома)
Тахлгуах (Tahlequah) — Оклахома штатының Cherokee округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Миллард Филлмор
thumb|300px| Миллард Филлмор (Millard Fillmore, 1800–1874) — АҚШ-тың он үшінші президенті (1850—1853). АҚШ Вига партиясының соңғы президенті және ізашарының қазасынан соң президенттік орынға отырған екінші президент. Кейін екі рет президенттікке өз еркімен кандидатурасын ұсынды, алайда екі ретте де сәтсіздікпен аяқталды. Әдетте Филлмор өзінің тікелей мұрагерлері Пирс пен Бьюкенен сияқты АҚШ президенттері тарихындағы нашар президенттердің бірі деп есептелді.(қайнар көзі көрсетілмеген)
Мансабының бас кезеңі
Миллард Филлмор — Нью-Йорк штатының аса бай емес фермерінің ұлы. Тігінші шеберлігін үйреніп, 15 жасында шұға фабрикасында еңбек етті. Миллирд Филлмор бос уақытын кітап оқуға арнайтын. Миллард бірнеше дәулетті адамдардың көмегімен Буффалода құқықтануды игеруге мүмкіндік алып, ары қарай қарыздарға бола жеке тұтқынға алуды жою туралы заң жүргізіп, штаттың заң шығару жиылысының мүшесі және қорғаушы қызметіне ие болды.
1828 жылы Миллард Филлмор Т.Уидпен танысты. Ол болашақ президентті масондық қозғалысқа қарсы қозғалысқа қосылуға шақырды. Ал келесі жылы Миллардты Нью-Йорк штатының заң шығару мәслихатына сайланды. Сол уақыттарда ол Уидтің ізімен Джексонға қарсы қозғалысқа өтіп кетеді.
1833—1835 және 1837—1843 жылдары АҚШ конгресінде мәслихатшы болды. 1830 жылы вига партиясына кіріп, ымыраға бейімділігі мен үлкен ұстамдылығымен ерекшеленіп тұрды. 1848 жыл сайлауында АҚШ вице-президенттер орнына оның кандидатурасын ұсынып, 1849 жылы 4 наурызда осы орынды иемденді. 1850 9 маусымдағы Закари Тейлордың қазасы оны Құрама Штаттардың он үшінші президентті етті.
Президенттігі
Ол Калифорниядағы Одақ құрамына еркін штат құқығы заңымен басқа да еркін штаттардың қашқын құлдарын іздеудегі құл иеленушілерге сыйақы берген Клей ымырасын жүргізуге атсалысты. Бұл заң Филлмор мен демократтарды келестермеді, алайда оны Солтүстік вигтерден аластатты, 1852 жылы президенттіктің келесі төрт жылына үміткерлікке ұсынылғанда, тек Оңтүстік вигтіктердің азғантай бөлігінен қолдау тауып, нәтижесінде президенттікке партиядан Уинфрид Скотт кандидаттыққа ұсынылды.
На выборах 1856 жылғы сайлауда президенттікке оның кандидаттығын Know nothing эфемерлік партиясы (сол құлиелену отты мәселесіне бейтарап көзқарасты ұстанған және Құрама Штаттарға қоныс аударушылардың келуін тоқтату талабындағы ) ұсынды. Соңғы үміткерлікке ұсынылуда 296 сайлаушылардың 8 ғана жауыс берді ( сайлауда 4 млн. жалпы санынан 874 000 дауыс қана берілді). Осыдан соң оның саяси мансабының жолы тәмамдалған болатын. Қараңыз. J. Chamberlain, «Biography of Millard F.» (Буффало, 1856)
Дереккөздер
Санат:АҚШ президенттері Санат:АҚШ вице-президенттері
Базалық жыл
Базалық жыл - көрсеткіштеріне кейінгі жылдардың есептік көрсеткіштері салыстырылатын жыл.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Сухорабов ауылдық округі
Сухорабов ауылдық округі — Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Сухорабовка, Ольгинка ауылдары кіреді. Орталығы – Сухорабовка ауылы. Округ құрамында болған Неждановка ауылы 2018 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1244 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Шал ақын ауданы ауылдық округтері
Сонсебо-Сонбеваль
250px|thumb|Картада орналасуы Сонсебо-Сонбеваль (Sonceboz-Sombeval) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Куртелари округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1740 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15.03 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 444, пошта индексі — 2605.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
БҚО табиғат ресурстары
=БҚО табиғат ресурстары=
Облыс аумағында Цыганов, Ульянов, Гремячинск, Батыс Теплов, Теплов, Қарашығанақ сынды бірқатар газ конденсаттары мен мұнай кендері анықталған. Олардың ішіндегі ең ірілері : Батыс Теплов және Қарашығанақ болып табылады. Сонымен бірге Чернозатон, Түксай, Новосеменов жанғыш тақтатастар кендері табылды. Тас тұзы, калий және бор қабатындағы тұздар, гипс, әк жыныстары, бор және басқа қазба байлықтар ашылды.
Жылдық қуаты 1300 мың т. цемент зауытын шикізатпен толық қамтамасыз ететін қоры 1106482 мың метр куб Ақсуат кені барланды. Гидравликалық қосымша ретінде қоры 21619 мың метр куб болатын кремний сазы бар Шипов кенінің пайдаланылуы мүмкін. Қыш шикізаты Федровка с – ның жанынан ашылды, қоры 2042 мың метр куб.
=Өзендері=
Облыстың негізгі су көзі – Жайық өзені болып табылады. Облыс шегіне Елек поселкесінің батыс жағынан енген өзен батыс бағытқа қарай ағып, Орал қаласына дейін жетіп, оңтүстікке шұғыл бұрылады да, Солт. Каспий маңын кесіп өтеді. Облыс шегіндегі ұзындығы – 761 км, су жинайтын алабы – 116678 км квадрат. Жайықтың облыс аумағындағы салалары – Елек, Шыңғырлау (Утва), Шаған, Барбастау, Емболат, Быковка, Рубежка. Барбастау өзенінен төменірек Жайықтан Көшім (Қабыршақты) бөлініп шығады.
Жайық өзені бүкіл облыс жерін жер беті ағын суларының жиілігі әр түрлі қос торапқа ажыратады. Сол жағалаулық өзен торы тығыздығының коэффициенті К – 0,54 км/км квадрат мөлшерімен сипатталады, оң жағалаулық бөліктегі өзен торы тығыздығының коэффициенті К – 0,26 км/км квадрат. Бүкіл облыс үшін өзен торының тығыздығы Жайық өзенісіз – 0,036 км/км квадрат, Жайықпен қосып есептегенде 0,040 км/км квадрат коэффицентпен сипатталады. Жалпы облыста үлкенді – кішілі 200 - ден астам өзен бар, олардың 65 - і жазда кеуіп құрғақ арналарға айналады ; ұзындығы 10 км – ден аспайтын шағын жылға – өзендер де баршылық. Ұзындығы 200 км – ден асатын өзендер небәрі – 8. Қараөзен, Сарыөзен, Елек жерінде тек өздерінің сағалық бөлігі мен ғна ағады, олардың жалпы ағыны шегінен тыс қалыптасады. Өңірдің жер бедері мен топырақ қабатының ерекшелігіне байланысты көптеген өзендердің арналары өте ирелең қалыптасқан. Мыс., Барбастаудың ирелеңдеу коэффициенті К – 1,4, Шолаңқаты – К -1,04, Жақсыбай – 1,07, Ащыөзек – К – 1,75, Мұқыр – К – 1,4 – ке тең келеді.
=Көлдері=
Облыс аумағында көлдер әркелкі орналасқан : Елек алабында – 5, Өлеңті алабында – 1 - 2, Бұлдырты алабында – 10 – нан аса, Қалдығайты алабында – 20 – дан аса (оның ішінде жазда тартылып қалатын Итмұрын тұзды көлінің шарасы – 112 км квадрат), Жақсыбай алабында 5 – 6 шағын көл бар. Ойыл сағасындағы Аралсор (Өзенсор) көлінің ауданы – 112 км квадрат. Бұл көлдердің бәрі Жайықпен ұласпайтын өзендердің алаптарында орналасқан. Облыстың оңт. – батыс бөлігі көлді келеді. Олар Дүре – Шежін жайылма суларының оңт. бөлігінде, Көшім және Мұқыр өзендерінің сағалық жағында Қараөзен, Сарыөзен сағаларында (Қамыс – Самар көлдері) шоғырланған. Бұлардың арасында 200 км квадрат ауданды алып жатқан Балықты Сакрыл, Сарай, Қамыс – Самар көлдерін бөліп атауға болады. Облыстың осы бөлігінде су айдыны 1 – ден 4 км квадратқа дейін тұзды, кеуіп қалатын көлдер көп, олардыңда ауданы 72 км квадрат тұзды Боткөл бар. Оның ең терең әрі уқымды су айдыны Шалқар көлі, ауданы – 242 км квадрат. = Жануарлар дүниесі= Облыс аумағында сүтқоректілердің 70 түрі, құстардың 310 – ға жуық, рептилияның 19, қос мекенділердің 7, балықтардың 51, әр алуан омыртқасыздардың мыңдаған және дөңгелек ауыздылар мекендейді.
Сүтқоректілерден өздерінің алуан түрлілігімен ерекшелінетін кеміргіштер де бар. Олардың ішінде әсіресе кішкентай сарышұнақ, кәдімгі сұртышқан, дала алақоржыны, кеңінен таралған. Қамысты – қоғалы қалың нудың арасында, кейбір өзендер мен ірі көлдерде аңдатр (су тышқаны) мекендейді. Жайықтың ескі арналарында қайтадан құндыз кездесе бастады. Орқоян кең таралған, ал облыстың солт. бөлігінде аққоян мен дала шақылдағы кездеседі. Жыртқыштардан қасқыр, түлкі, аққұлақ, аққіс мекендейді, сондай – ақ қарсақ, дала мен борсықты, кейде шұбаркүзенді көруге болады, оңтүстік – батыстағы адырлы құмдарда жабайы мысық бар, кейде бұл ауданда жанат тәрізді ит кездеседі. Оқта – текте тоғай тауығы, кәмшат, еуропа қара күзені, тіпті сілеусінді ұшырастыруға болады. Жәндік қоректілерден кәдімгі және құлақты кірпі, жертесердің бірнеше түрі, жұпартышқан кеңінен таралған, жарқанат едәуір көп (8 түрі бар).
Тұяқтылардан киік көп тараған. Жайылмалық орман – тоғайларда бұлан мен елік мекендейді. Құстардың ішінде ең көбі торғай тектестер (120 – ға жуық түрі бар). Орман – тоғайда қызылторғай, мысықторғай, сарышымшық, қызылқұйрық, мақтанторғай, құрқылтай, барқылдақ торғай кездеседі. Орман алаңқайларында сұлусары, бақторғай сұр мақтанторғай, өзен жағалауларын, ескі арналарды бойлай өскен бұталарда құрқылдақторғай, жасымықторғай, Жайын жайылмасының солт. бөлігінде шырылдақторғай, сарықасторғайлар бар. Облыста бауырымен жорғалаушылардан кесірткенің 10 түрі, жыландардың сегіз түрі және тасбақа (батпақты) бар.