cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қояндар
Сипаты
Қояндардың тірідеі салмағы 4,5-6,0 кг, дене ұзындығы 57 см, кеуде орамы 36 см.Қоян, басқаларымен салыстырғанда, өте өсімтал мал. Қоян 1 жылда 2 рет көжектеп, 6-10 дейін көжек туады. Әр туғанда 3-5–ке дейі көжек табады. Олар 4-5 айлығында шағылысады.Қоянның мынандай тұқымдары бар: беляк, русак, топай,маньчжурлық және т.б.
Қоян еті
Қоян еті барлық диеталық еттердің ішінде маңызды орын алады. Дәмді, тауық етіне жақын, тез қорытылады. Мысалы, адам организмінде қоян етіндегі белоктің 90%-ті қорытылып, сіңірілсе, сиыр етінің тек 62%-ті ғана сіңеді. Қоян етінің 1 кг-мында 1384-1820-ға дейін каллорияға дейін болады. Қоянның майы ақ, жұмсақ.
Қоянды сою және терісін сыпыру
Cақа қояндар әдетте көктемде және күзде түлейді. Сояр алдында қоянның жүнін тарап, тазалайды, 12-16 сағат бойы азықтандырмайды, су да бермейді.Егер үй қояндарының терілері үлкен, ұшасы семіз болсын десе, соярдың алдында 1 ай бұрын оны бордақылау керек. Терісін бақайдан бастап ағашқа іліп, көзінің айналасын және ауыз тесігінің терісіне дейін сыпырады, құлақтық шеміршегін кеседі. Содан кейін теріде қалған еттерді, сүт бездерін, майын кетіреді. Теріні кептіріп, илейді. Көжектерден алғашқы рет 2-2,5 айлығында бірінші түлей бастағанға дейін (түбітінің ұзындығы 6 см болғанша), екінші рет 4-4,5, үшіншіде 6-6,5 айлығында алынады.
Джоэл Велтман
{{Футболшы }} Джоэл Иво Велтман (Joël Ivo Veltman; 15 қаңтар 1992 жыл, Велзен) — нидерланд футболшысы, "Аякс" футбол клубы мен Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. 2014 жылғы әлем біріншілігінің қола жүлдегері.
Карьерасы
2011 жылы "Аякс" футбол академиясына қосылды да, карьерасын осы клубта бастады. 2012 жылы 19 тамыз күні дебют ойынын өткізді.
2013-15 жылдары "Аякстың" фарм-клубында ("Йонг Аякс") доп тепті. Соған қарамастан 2013, 2014 жылдары Нидерланд чемпионы атанды.
Нидерландының бірнеше жастағы құрамаларында ойнап, Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2013 жылы өткізді. 2014 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Сеньора-дус-Ремедиус
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 245 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 237,107 км² шамасында. Халық тығыздығы — 43,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Вагулин ауылдық округі
Вагулин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылы құрамына қысқарған "Долматов ауылдық округінен" 1 елді мекен қосылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1844 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қызылжар ауданы ауылдық округтері
Аглопорит
Аглопорит — кеуек құрылымды жасанды құрылыс материалы.
Жылу өткізгіштігі 0,1 — 0,22 ккал/(м/сағ/0С) 0,12 — 0,26 Вт/(мК). Қазақстанда Аглопорит өндірудің технологиясы 1955 жылы Ғылым Академиясының Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау институтында жасалды. Соның негізінде 1965 жылы Алматы облысы Боралдай кентінде Аглопорит цехы салынып, онда майда Аглопорит (5 — 10 мм және 10 — 20 мм, орташа тығызд. 650 — 850 кг/м3) шығарылды. Цех кейін Талғар қаласына көшірілді. 1960 — 1980 жылдары Қазақстанда Аглопорит Алматы, Қарағанды облыстарында өндірілді.
Дереккөздер
Санат:Құрылыс материалдары
Құмбидайық
Құмбидайық, құмеркек (Agropyron fragile) – астық тұқымдасының бидайық туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Жалынды фотометрлік детекторлар
thumb|300px|Сутек жалынды-иондағыш өлшегіштің схемасы (ПИД)Жалынды фотометрлік детекторлар. Күкірт және фосфорлы қосылыстары бар 394, және 526 нм-ге сәйкес болғанда сутегімен байытылған иондық шашырауды өлшеуге негізделген. Көптеген органикалық қосылыстар сутекті-оттекті (немесе ауалы) жалында жана отырып, иондар түзеді, бұл көбіне спектрдің көрінетін ультракүлгін аймағындағы сипаттаушы сәуле шығаруды зерттеуге келтіреді. Заттардың бұл қасиеті көптеген өлшеуіш приборларды жасауға негіз болады. Осындай детектордың бірі суретте келтірілген. Бұл типтегі детекторға сутекті-ауалы жанарғы жатады, ол фотокөбейткішпен оптикалық байланысқан. Оптикалық жолды шектеп тастайды; күкірт пен фосфор жоқ кезде сәуле шашыратпайтын жарықтың үстіңгі бөлігін байқайды. Ондағы сәуле тұтқыштар, тиісті спектр сызықтарын бөліп алуға мүмкіндік береді. Талданатын құрамдас бөлік толық жанып кеткендіктен, сигнал - уақыт немесе сигнал - көлем қисығы астындағы интегралдық аудан анықталатын қосылыстың массасына сәйкес келеді. Қисықтын кез келген нүктесін көрсететін биіктік тасымалданушы сынама салмағының жылдамдығына пропорционал болады, әрі бұл тікелей салмақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұлармен қатар ИК-, масс-спектрометрлік, ультрадыбысты, диафрагмалық, микрокулонометрлік және т.с.с. түрлері белгілі. Ал сандық өлшеуді жүргізу үшін, оларды қалыптастырып реттейді. Қос детекторлау. Талданатын қоспа жайлы мәліметті кеңейту мақсатымен оны кейде екі рет өлшейді. Мұндайда өлшегіш аспаптардан өзара қабаттастыра не бірінен кейін бірін жалғастыра тізбек құрайды. Әсіресе, бұл белгісіз не аса жауапты қосылыстарды анықтағанда өте тиімді.
1005 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1005 жылы туғандар
Құмбидайық
Өсетін жері мен таралу аймағы
Қазақстанда таулы аймақтан басқа барлық жерде өседі. Құрғақшылыққа, суыққа төзімді. Құмды жерлерде құнарлы мал азығы.
1005 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1005 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Жалынды фотометрлік детекторлар
Дереккөздер
Санат:Аналитикалық химия Санат:Химия Санат:Ғылым
Шірікқайың
Шірікқайың — Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы, Средигорный ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Алтай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 43 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 509 адам (241 ер адам және 268 әйел адам) болса, 2009 жылы 367 адамды (184 ер адам және 183 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алтай ауданы елді мекендері
Қауіпсіздік коэффициенті
Қауіпсіздік коэффициенті — объект астындағы жер қойнауында кен денесінің орналасу тереңдігінің сол кен қабатының қалыңдығына қатынасы. Қауіпсіздік коэффициенті арқылы кейбір объектілер үшін жер асты жұмыстар әсерінің қауіпсіз тереңдігін анықтайды. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Пузиано
Пузиано (Pusiano) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1166 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 389 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 22030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Язгулямдар
Язгулямдар (өз атауы: згямиг) — Тәжікстан мен Ауғанстандағы бадахшан халықтарының бірі. Жалпы саны 7 мыңнан 11 мың адамға дейін. Негізінен Язгулям өзенінің биік таулы алқабында тұрады.
Тілі
Тілі - язгулям тілі. Білім тәжік тілінде жүргізіледі.
Діні
Дінге сенушілері негізінен сүнниттік мұсылмандар, аздаған бөлігі шииттер.
Кәсібі
Негізгі кәсібі – суармалы егіншілік, Язгулемнің жоғарғы ағысының биік таулы аймақтарында – мал шаруашылығы. Иіру, тоқу (ерлер), түрлі-түсті жүннен шұлық тоқу (әйелдер), ағаштан ыдыс жасау, қоржын тоқу, т.б. дамыған.
Өмір салты
Оларда негізінен әйелдер орындайтын жерлеу және еске алу ғұрыптық биі сақталған. Қайтыс болғандарды каум басшысы жерлейді.
Ауылдар кварталдарға бөлінген, онда негізінен бір атаның (қаум) мүшелері тұрады.
Дереккөздер
Санат:Тәжікстан халықтары Санат:Ауғанстан халықтары
Детекторлар. Газ хроматографиядан
Дереккөздер
Санат:Аналитикалық химия Санат:Химия Санат:Ғылым
Райффершайд
Райффершайд (Reifferscheid) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Арвайлер ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 560 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 31 069. Муниципалитеттің басшысы — Михаэль Хеннебергер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Петер Хандке
Петер Хандке (Немісше айтылу: [ˈhantkə]; 1942 жылы 6 желтоқсанда дүниеге келген) — Нобель сыйлығының лауреаты, драматург, аудармашы, ақын, кинорежиссер, сценарист Австриядан. Хандке әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына 2019 жылы ие болды.
Хандке басқа да марапаттарға ие болды, оның ішінде 1973 Георг Бючнер сыйлығы, 1987 жылғы Вильеника халықаралық әдеби сыйлығы және Аустрияның «Нестрой» театрының өмір бойғы жетістіктері үшін 2018 жылғы сыйлығы бар.
Жас кез және отбасы
Хандке Гриффенде, содан кейін Германия Рейхінің Гау Каринтия провинциясында дүниеге келген. Оның әкесі Эрих Шёнеманн банк қызметкері және неміс әскери қызметкері болған, оны Хандке ересек жасқа дейін кездестірмеген. Оның анасы Мария, бір Каринтиялық словен әйелі, Бруно Хандкеге, трамвай кондукторы және берлиндік вермахт солдатына Петер тумастан бұрын үйленді. Отбасы Кеңес Одағы басып алған Берлиннің Панков ауданында 1944 жылдан 1948 жылға дейін өмір сүрді, онда Мария Хандкенің тағы екі баласы болды: Петердің әпкесі мен інісі. Содан кейін отбасы анасының үйі Гриффенге көшті. Петер өзінің өгей әкесін маскүнемдіктен күн өткен сайын қатал сезінетін.
1954 жылы Хандке Санкт-Вейт-ан-Глан қаласындағы Танзенберг қамалындағы католиктік Марианум ұлдар интернатына жіберілді. Онда ол өзінің алғашқы жазбасын Факелді мектеп газетінде жариялады. 1959 жылы ол Клагенфуртқа көшіп, онда орта мектепке барып, 1961 жылы Грац университетінде заңгерлік оқуын бастайды.
Хандкенің анасы 1971 жылы қайтыс болған, өзінің өмірін «Wunschloses Unglück» (Армандардың артынан қайғы) атты романда бейнелеген.
Грацтан кеткеннен кейін Хандке Дюссельдорфта, Берлинде, Кронбергте, Парижде, АҚШ-та (1978-1979 жж.) және Зальцбургте (1979-1988 жж.) тұрды. 1990 жылдан бастап Парижге жақын жерде Чавильде тұрды. Ол Петер Хандке: «Орманда, кеш болуы мүмкін (2016)» деректі фильмінің сюжетін жазды, режиссері Коринна Белз. 2012 жылдан бастап Хандке Сербия ғылым және өнер академиясының мүшесі. Серб православ шіркеуінің мүшесі.
2019 жылдың қараша айының басында Хандке 1990 жж. соңында югославиялық төлқұжат пен азаматтығын алған кезде Аустрияның азаматтығынан автоматты түрде айырылып қалуы мүмкін екендігі туралы тиісті екенін ескерткен органдар тарапынан тергеу жүргізілді.
Мансап
Хандкенің алғашқы пьесасы, 1966 жылы Франкфуртте тұсаукесер етіп, оны әйгілі еткен Publikumsbeschimpfung (Көрерменді қорлау) шартты сюжетсіз бірнеше тәжірибелік пьесалардың алғашқысы болды. Оның екінші пьесасы, Каспар, ол Каспар Хаузердің оқиғасы «әлеуметтік қысымдар аллегориясы» ретінде суреттеді.
Хандке фильмдерге сценарийлер жазды. Ол 1978 жылы жарық көрген Die linkshändige Frau ( Сол қолды әйел ) режиссурасын басқарды. Леонард Малтиннің Картина басшылығындағы фильмнің сипаттамасы - әйел күйеуінің кетуін талап етеді және ол оны орындайды. «Уақыт өтеді ... және аудитория ұйықтап жатыр». Фильм 1978 жылы Канн кинофестивалінде Алтын пальма сыйлығына ұсынылған және 1980 жылы неміс Arthouse кинотеатры үшін Алтын сыйлығына ие болған. Хандке 1975 жылы Falsche Bewegung («Қате жылжу») сценарийі үшін неміс киносы алтын сыйлығын жеңіп алды. Ол 1987 жылы Дер Химмель үбер Берлин (Қалаулар қанаты) фильміне сценарий жазуда режиссер Вим Уендерспен бірге, оның ашылуындағы өлеңімен бірге жұмыс істеді. 1975 жылдан бастап Хандке Еуропалық Петрарка-Преис әдеби сыйлығының қазылар алқасының мүшесі болды.
Хандке режиссер Уим Уендермен бірге Die Angst des Tormanns beim Elfmeter фильмдік нұсқасында жұмыс жасады, Фальше Бевегунгтың («Қате жылжу») сценарийін жазды және Дер Химмель үбер Берлинге («Қалаулар қанаты») және «Les Beaux Jours d'Aranjuez» (Аранжуестің әдемі күндері) фильміне сценарий жазды. Ол сондай-ақ өз романдарынан бейімделген фильмдер түсірді, оның ішінде The Left-Handed Woman (Солақай Әйел) Die linkshändige Frau (Солақай) кітабынан кейін, және The Absence (Оның болмауы) фильмі Die Abwesenheit кітабынан кейін түсірілді.
Көріністер
1996 жылы Хандкенің саяхатшысы Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien (ағылшын тілінде «Өзендерге саяхат: Сербия үшін әділеттілік» деп жарияланды ) қарама-қайшылық тудырды, өйткені Хандке Сербияны Югославия соғыстарында құрбан болғандардың қатарында суреттеді. Сол шығармасында Хандке Батыс ақпарат құралдарын соғыстың себептері мен салдарын бұрмаланғаны үшін де сынға алды.
2013 жылы Томислав Николич Сербияның сол кездегі Президенті ретінде Хандке өзінің көзқарастары үшін масқара жапа шеккенін білдіріп, кейбір адамдар христиандық үшін азап шеккендерді әлі күнге дейін еске алатындығын айтып, оған Хандке: «Мен біреудің құрбаны болмадым, серб халқы - құрбан». Бұл туралы Хандке Сербия Республикасының Құрмет белгісі алтын медалін тапсыру рәсімі кезінде айтылды.
2014 жылы Хандке әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алып тастауға шақырды және оны «цирк» деп атады. 2019 жылы ол «тілдік тапқырлығымен шеткері аймақ пен адам тәжірибесінің ерекшелігін зерттеген ықпалды жұмысы үшін» Нобель сыйлығымен марапатталды.
Қабылдау және сын
1999 жылы Dugout-тің «Саяхат» пьесасы сахналанғаннан кейін, Хандкені келесі жазушылар айыптады: Сьюзен Сонтаг Хандке Нью-Йоркте «аяқталуы» керек деп жариялады, Салман Рушди оны «келеңсіздіктері» үшін «Жыл ақымағы» үміткері деп жариялады,  ал Ален Финкиелкроу оның «идеологиялық құбыжық» екенін айтты, және Славой Шижек оның «сербтерді мадақтау - цинизм» деп мәлімдеді.
Хандке 2014 жылы Халықаралық Ибсен сыйлығына ие болған кезде, қазылар алқасын тарату туралы шақыру тудырды. Джон Фоссе, Ибсен сыйлығының бұрынғы иегері, Швеция академиясының (әдебиет саласындағы лауреаттар туралы шешім қабылдаған Нобель комитеті) Хандке әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын беру туралы шешімін құптады, ол оны лайықты алушы және оған лайық деп санайды.
Нобель сыйлығына жауап
Марқұм Слободан Милошевичті және Босниядағы геноцидті теріске шығаруды қолдау сияқты сербшіл деп сипатталған Югославия мен Югославия соғыстарының таралуы туралы жазушының пікірі үшін Нобель комитетінің Хандке әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын беру туралы шешімі қабылдануын халықаралық деңгейде әр түрлі қоғамдық және академиялық зиялылар, жазушылар мен журналистер айыптады. Швеция академиясының шешімін қабылдаған жоғары дәрежелі тұлғалар қатарына: Дебора Липстадт, Холокост тарихшысы, Нью-Йорк Таймс газетінде жарияланған мақаласында Нобель комитеті Хандке "оған лайықсыз және көпшілік оған қажет емес" платформасына берді деп жазды, "мұндай платформа кейбір адамдарға оның жалған шағымдары қандай да бір заңдылыққа ие болуы керек" "деп сендіре алады" деп қосты, ал Джонатан Литтелл «ол таңғажайып суретші болуы мүмкін, бірақ адам ретінде. ол менің жауым болғандықтан, ол - есек, Миха Маззини "кейбір суретшілер адам жанын идеологияға сатып жіберген" (Хамсун және нацизм), кейбірі жек көрушілікке (Селин және оның құбылыс антисемитизмі), кейбіреулері ақша мен билікке (Кустурица), бірақ кейбіреуі мені ренжіткен ең көбі Милдешевич режиміне деген ұнамсыздығымен болды. . . ) Мен оны қатал және өзін-өзі ақымақтыққа толығымен итермелеген деп таптым" Хари Кунзру, ол Хандке» Нобель комитеті үшін қиын таңдау және «ол тамаша ойды таңқаларлық этикалық соқырлық үйлестіретін тамаша жазушы» деді.Салман Рушди, ол 1999 жылы Хандкенің соғыс уақытындағы Сербияға қолдауын сынға алған, Славой Шижек,   Александр Хемон, Бора Косик, Мартин Уолсер, және басқалар. Бұл Косово, Босния және Герцеговина, Албания, Хорватия және Түркияда жағымсыз сындармен қарсы алынды, нәтижесінде көпшілік алдында наразылық білдірілді  . «Терең өкініш» білдіре отырып, бұл шешімді PEN International, PEN America, PEN Англия және Уэльс,  PEN Норвегия, PEN Босния-Герцеговина, PEN Хорватия айыптады    . Ол сыйлық алуға келген кезде бір топ демонстрант жазушыға наразылық білдірді.
Швед академиясы да, Нобельдің әдебиет комитеті де Хандке Нобель сыйлығын беру туралы шешімін қорғады. Академия мүшелері Матс Мальм және Эрик М. Рунессон швед Dagens Nyheter газетінде Хандкеге «саяси арандатушылық, орынсыз және түсініксіз мәлімдемелер жасағанын», бірақ олар «оның жазғанынан азаматтық қоғамға шабуыл жасайтын ештеңе таппадық немесе барлық адамдардың тең құндылығын құрметтеу» деп жазды. Әдебиет бойынша Нобель мүшесі Хенрик Петерсен Хандке өз жазбаларында «түбегейлі саясилық емес» деп сипаттады және бұл сербтерге қолдауды дұрыс түсінілінбеді, ал Ребекка Керде: «Біз Хандкеге сыйлықты берген кезде біз әдебиеттің міндеті қоғамның орталық көзқарасы моральдық тұрғыдан дұрыс деп санайтынды растаудан басқа екеніне келісеміз және автор «Нобель сыйлығына тіпті лайық» деп қосады.
Керісінше, Хандкенің Балқан соғысы байланысты жұмыстары барлық Нобель сыйлығының библиографиялық іріктеуіне енгізілді, деп сипаттағандай, Gordy және Maass басқалардың арасында, «геноцидті теріске шығаруды, ревизионизмді және ультрационализмді мақұлдау» дей отырып, комитет «геноцидтен аман қалған адамдарды ғана емес, сонымен бірге тарихшыларды, соғыс қылмыстарын тергеушілерді және журналистерді де ағарту» деп жауап берді.
Шығармалары
Хардке повестер, пьесалар, сценарийлер, эсселер мен өлеңдер жазған, оны көбінесе Зурдампам шығарады. Көптеген шығармалар ағылшын тіліне аударылды. Оның еңбектері Германия Ұлттық кітапханасында сақталған, соның ішінде:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Аустрия жазушылары Санат:Драматургтер Санат:Аустрия драматургтері
Мария Ивановна Рудько
Сыртқы сілтемелер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бурневиль (Эр)
Бурневиль (Bourneville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27107, пошта индексі — 27500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 870 адамды құрады. Халық тығыздығы — 79,02 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Эдуард Қасымұлы Азнабаев
Эдуард Азнабаев (1936-1996, Жамбыл облысы). Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1960). Геология-минералогия ғылымдарының докторы. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. 1953-1955 жылдары Мірғалымсай кенішінде жұмысшы, шахтер. 1960-1996 жылдары - Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының Батыс бөлімшесі отын-энергетика шикізатын пайдалану орталығында аға лаборант,аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, орталық бастығы, Қазақ минералды шикізат ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары. Қазақстан Республикасының құрметті грамотасымен марапатталған (1994).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Тәнеке Нұралы Дөсетұлы
Тәнеке Нұралы Дөсетұлы (1807 жылы туған, қазіргі Алматы облысы Ақсу ауданы Арғанаты тауындағы Тасқара жайлауы – 1885 жылы өлген, сонда, Баянжүрек тауы) – белгілі би, батыр. Атақты Қыдыралы бидің немересі, найман тайпасының матай руынан шыққан. М.Тынышбаев “Материалы к истории киргиза-казахского народа” атты еңбегінде “Қыдыралы бидің немересі Тәнеке Дөсетұлы 1835 – 40 жылы Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысты” деп жазған. Ш. Уәлиханов Қашғар жеріне саяхат жасау барысында жазған күнделігінде батырды үлкен мұрынды, жирен сақалды, кеудесін қалың түк басқан, келбетті адам кейпінде суреттейді. Тәнеке рубасы, елағасы ретінде атақонысы – Қапал (Қопалы) жерін келімсек казак-орыстар мен қарашекпендерден қорғап, тұрғылықты халықты егіншілікке баулыған. Жер дауына байланысты Ресей императорына арнайы хат (1857) жолдаған. Онда қол астына қараған Қаптағай елінің бұрыннан қоныс еткен жайлауы мен қыстауын Қапал казак-орыстарының атаманы Абакумовтың көмегімен орыстардың тартып алғаны, тұрғылықты халықты Балқаш маңындағы құмға қуғаны туралы мәлімдей келіп “…ұлық мансапты құзыретіңізден жоғарыда аталған жерлерді рудың өзіне қайтарып беруге бұйрық беруіңізді сұрап, Матай-Қаптағай елінің волостной хорунжиі Тәнеке Дөсетұлы мөрімді бастым. 1857” деп аяқтайды. Сол жылы жергілікті патша әкімшілігінің пәрменімен қарашекпендер мен казак-орыстардың пайдалануына бөлінген Қапал уезінің, сондай-ақ Жетісу өңіріндегі басқа да шұрайлы мекендер қазақ руларына қайтарылып берілген. Тәнеке әкесі Дөсет бастаған игілікті істі жалғастырып, Қамысмола, Екіағаш мекенінде “Танабай” тоғанын қаздырады, қарауындағы елді егіншілікпен айналысуға міндеттейді. Ақын Сара Біржан салмен айтысында “Таласпас Тәнекенің Жанбағына, жеңермін егер тартса іс ағына. Шетінен Қыдыр қонған өңшең құтым, мың-мыңдап құт қалдырған арт жағына” деп дәріптеген. Тәнекенің Ырыс есімді қарақалпақ бәйбішесінен Есімбек, Разбек, Қожабек, Әуелбек, Отарбек, Қасен, Мырзабек, Мұса деген балалар тараған. Есімбегі ерлік істері мен әділетсіздікке төзбейтін қайсар мінезімен елге сыйлы болған. Қазақ ауылдарына зорлық көрсетіп, тізе батырған патша әкімшілігіннің шенеунігі Эрентальға қаймықпай қарсы шыққан. Осы хақында Жамбыл ақын “Сыртанға” деген өлеңінде: “Қыдыралы Есімбек, Эрентальды сабаған, Ер туған ұл десін деп, бір кәдеге жараған” дейді. Кейін ол Қапал уезіне қарасты “Тәнеке болыстығын” (Көлдей Жұмай елін) басқарған. Меккеге барып, қажы атанып қайтқан. Кейінгі ұрпақтары батырдың басына ескерткіш орнатып, ас берді (2002).
Сілтемелер
Санат:Қазақ батырлары
Константин Антонович Вернер
Константин Антонович Вернер (21,02,1850, Подольск губерниясы - 13.08.1902, Мәскеу) – Батыс-Сібір генерал-губернаторының ерекше тапсырмалар жөніндегі чиновнигі, лауазымды кеңесшісі.
1892 ж. Абаймен кездесіп, ақынмен бірге Семей облысының Бақанас, Балқыбек, Байқошқар жерлерін аралаған (бұл жайында «Степной край» газетінің 1894 жылғы 19 шілдедегі 48-санында жазылған). Вернер әскери губернаторға жолдаған хатында "Семей уезіндегі Ертістің сол жақ жағалауынан, Бұғылы, Шаған, Мұқыр, Шыңғыс болыстарының, сонымен бірге Бақанас, Балқыбек, Байқошқар жерлерінің де ел қоныстандыруға, егін салуға қолайсыз, оларды суландыру көп қиыншылықтар тудыратынын айта келіп, езі келерден біраз бұрын Ибрагим Құнанбаев деген қазақтың Шыңғыс болысының 45 шаңырағына Бақанас, Байқошқар, Жәнібек бойын сұрап, Семей әскери ген,- губернаторына арызданғанын, ел-жұртын отырықшы еткісі келгенін, отырықшыланып болғанға дейін 5 жыл көшпелі шаруашылық қалпында жүре тұруға рұқсат сұрағанын, Семей облысының 2 а. ш. мектебін Бақанас бойына көшіріп әкелуге тілек білдіргенін" хабарлайды. Қазақтардың Қоянды жәрмеңкесімен Жетісу аймағының дәл ортасында тұрақтап, отырықшылыққа айналсақ дегендегі басты мақсаты сауда-саттыққа да үйрену екенін айтады. Бірақ ақынның ағартушылық-демократтық бұл мақсаттары орындалмай қалған.
Дереккөздер
Санат:21 ақпанда туғандар Санат:1850 жылы туғандар Санат:Немировте туғандар Санат:13 тамызда қайтыс болғандар Санат:1902 жылы қайтыс болғандар Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар Санат:Ресей статистиктері Санат:Ресей империясы агрономдары Санат:Мәскеу ауыл шаруашылығы институты оқытушылары Санат:Брокгауз және Ефрон энциклопедиялық сөздігінің авторлары
NGC 2686-2
NGC 2686-2 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1858 жылы 11 наурызда Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2686-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25025, NGC 2686B, MCG 8-16-37, VV 765.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Санта-Комбинья
Санта-Комбинья (Santa Combinha) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Маседу-де-Кавалейруш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 72 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,9 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,7 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Николай Иванович Ашмарин
Ашмарин Николай Иванович (22.9.1870, бұрынғы Ресей империясы, Қазан губерниясы, Ядрин қаласының — 26.8.1933, Қазан) — ғалым, түркология ғылым докторы, профессор, КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі (1929).
Бедбург-Хау
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13200 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 61,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 1 54 004. Қаланың басшысы — Петер Дриссен.
Николай Иванович Ашмарин
Шығыс тілдері институтынын бітірген (1894). 1895 — 1919 жылы Қазанда мұғалімдер семинариясында геогр-дан, 1917 — 1922 жылы Шығыс археология және этнография институтынында, Шығыс педагогикалық институтынында, Симбирскідегі Чуваш халық ағарту институтынында татар, чуваш тілдерінен сабақ берген. 1923 — 1926 жылы Бакудегі Әзірбайжан университетінің профессор болды. Ашмарин еңбектері Еділ бойы халықтарының тілін, фольклорын зерттеуге арналған. Чуваш тілінің он жеті томдық сөздігін түзіп, жариялады. Сөздіктің алғашқы екі томы 1910 — 1912 ж., қалған томдары 1928 — 1950 жылы жарық көрді. Чуваш тілінің лексикасы, диалектілері мен говорлары, этнографиясы мен тарихы жөнінде іргелі еңбектер қалдырған. Бұл еңбектері чуваш тілі оқулықтарын жасауға, әдеби тілін қалыптастыруға ғылым негіз болды. Лингвистик. деректерге сүйене отырып, чуваштардың болғарлармен тегінің бір екендігі жөніндегі теорияның негізін қалаған. Ашмарин жинаған отыз томдық чуваш фольклоры қолжазба күйінде сақтаулы. Ол чуваш, татар, түрік, Әзірбайжан тілінен басқа араб, парсы, фин, мадияр тілін, классикалық грек, латын тілдерін білген. Еңбектері АҚШ-та және т.б. елдерде жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:1870 жылы туғандар Санат:Түркітанушылар Санат:1933 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресейде туғандар Санат:Татарстан ғалымдары Санат:Профессорлар
Бедбург-Хау
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Таутеке
Таутеке (Capra sіbіrіca) – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын жұптұяқты жануар. Таутекелер Гиндукуш тауы мен Бадхызда, Гиссар мен Дарбазада, Памир – Алтай жоталарында, Саян мен Моңғолияның таулы аймақтарында тараған. Қазақстанда Тянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауы мен Оңтүстік Алтайда құз жартастар арасында мекендейді. 1995 – 2006 жылдар аралығында “Алтынемел” ұлттық табиғи саябағында Таутекенің 3500 – 4000 басы тіршілік еткені белгілі. Текелерінің дене тұрқы 140 – 167 см, салмағы 59 – 82 кг болса, ешкілері кішірек. Түсі сұрғылт, біркелкі. Қысқа қарай ірі текелерінің жотасы мен мойнында, қапталында ақ түсті жолақ пайда болады. Текесінің семсер тәрізді, көлденең бунақты, ұзындығы 140 см-дей мүйізі болады, ешкісінің мүйізі 40 см-дей. Текесінде ұзын сақал бар. Топтанып жүреді. Маусым сайын таудың басынан етегіне, етегінен басына дейін ауысып, қоныс аударып отырады. Шөптесін өсімдіктермен, ағаш өркенімен қоректенеді, су ішіп, қар жалап, шөлін қандырады. Организмінде минералды заттар жетіспесе, тұзды топырақ пен ащы сорды жалайды. Қазан – қарашада күйекке түседі, 6 ай буаз болып, сәуір – маусымда жалқы, кейде егіз лақ табады. Жаңа туған лақтарының салмағы 2,5 – 3 кг болады. 10 күннен кейін төлдері көк шөптің басын шалса, 1,5 айда ересектерімен бірге жайыла бастайды. Табиғатта таутекелер 13 – 14 жылдай тіршілік етеді. Таутекелердің негізгі жауы – барыс, сілеусін, қасқыр. Таутекелерді еті, терісі үшін аулайды, мүйізінен әсемдік бұйымдар жасайды.
Дереккөздер
Санат:Тау текелері
Небраска
Небраска (Nebraska) — АҚШ-тың Батысындағы орталық штат. Тұрғыны 17 111 263 адам (2000 жылғы санақ бойынша). Оңтүстік Дакота, Айово, Миссури, Канзас, Колорадо, Вайомингпен шекараласады. Миссури өзені оның шығыс жақтағы шекарасы болып табылады. Норт-Платт және Чаут-Платт өзендері Небраскінің оңтүстік-батыс жағына құйып, соның негізінде Плат өзенін жасайды. 8000 жыл бұрын бұл аймақта тайпалар қоныстанған. Шығысында ПАУНА, ЮТА, ОМАХА тайпалары тұрды, ал батысында СИУ, АРАПАХО, КОМАНЧИ тайпалары мекендеді. 1803 жылы АҚШ Франциядан Луизиананы сатып алған кезде, осы жерлерді иеленді. Льюиса мен Кларка сияқты зерттеушілер Небраскаға экспедиция жүргізген кезде Миссисипия жағынан зерттеулер жүргізіп қайтты. 1854 жылғы Канзас-Небраска Актісі бойынша оның аумағы белгіленді. 1867 жылы Небраска АҚШ-тағы 37 штат болды. Бұл жерде халық өсімі жақсы дамыды. Алайда индияндардың қарсылығын басып тастағаннан кейін, шекараның сыртына қоныстану басталды. 20 ғасырдың басында қысқа мерзім ішінде Популистік қозғалыс ықпал етті. 1937 жылы бұл елде жалғыз ғана бір палаталы заң шығаратын жиналыс жасалды. Штаттың біраз бөлігі ауылшаруышылығымен айналысады. Тамақ өнеркәсібі мен машина жасау өндірісі бар. Линкольнды Қосқан кезде пайдалы қазбасы – мұнай. Омаха қаласы олардың мәдени және өнеркәсіп орталығы болып табылады.
Сілтемелер
*
Люккум-Игый
Люккум-Игый — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Негус-Ях өзенінің оң жағалауынан 171 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бүйір керме коэффициенті
Бүйір керме коэффициенті — толтырма массивінің бүйір қабырғаларын қысып, оларға әсер ететін сыртқы күшті бағалайтын коэффициент. Сыртқы күштің әсерімен толтырма массивінде пайда болатын бүйір күштің шамасы сыртқы күшті осы бағыттағы бүйір керме күшіне көбейткенге тең. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Виноградов ауылдық округі
Виноградов ауылдық округі — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Виноградовка, Исаковка, Сумное ауылдары кіреді. Орталығы – Виноградовка ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1027 адамды құрады.
Феас
Феас (Féas) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,71 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64225, пошта индексі — 64570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 437 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,87 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Азғыр ядролық полигоны
Азғыр ядролық полигоны (әскери шартты аты «Галит») – бұрынғы КСРО Қорғаныс министрлігі мен Атом өнеркәсібі министрлігі және Бүкілодақтық эксперименттік физика ғылыми-зерттеулер. институты («Арзамас-16») мамандарының басқаруымен ядролық жарылыстар сыналған құпия сынақ аймағы. Ауданы — 0,6 млн. га. Онда 1966 жылы көкектен 1977 жылы қазан айы аралығында 17 ядролық жарылыс (165-1500 м тереңдікте) сынағы жүргізілді. Ядролық қуат күші 10-25 тротилдің килотоннасына тең дәрежеге жеткен. Осының салдарынан жер астынан жалпы көлемі 1,2 млн. м3 9 қуыс пайда болды. 1991—92 жылы осы қуыстарды тексеру кезінде ыдырайтын радиоактивті заттардың сақталғаны анықталды (“Азғыр” ядролық полгонындағы 9 жер асты қуысындағы радиоактивтік заттардың қалдықтары 1996 — 1997 жылы көмілді). Сондай-ақ бұл жерлерде таллий, қорғасын, кадмий, мышьяк, бром, хлорид, сульфаттардың мөлшері рұқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары болып отыр. Жер асты сулары ауыр металдармен ластанған. Радиоактивті заттармен ластанған топырақты, суды, егістік жерлерді, мал жайылымдарын тазартып, залалсыздандыру жұмыстары аяқталмаған. “Азғыр” ядролық полигонындағы жергілікті тұрғындарды мед. тексеруден өткізгенде, ауруға шалдыққандары мен қайтыс болғандарының саны (әсіресе балалардың) облыстағы орташа деңгеймен салыстарғанда 2-2,5 есе жоғары болған. Әсіресе рак, сүйек тіндерінің аурулары, иммунды жүйелер мен қан құрамының бұзылуы басым (балалардың 95-і анемия ауруына шалдыққан). Сонымен қатар мал өлімі де көбейген. Мысалы, 1992 жылы Құрманғазы ауданында ірі қараның 40-і, жылқының 35%-і, түйенің 30%-і, қойдың 20%-і өлген.
Азғыр ауылы
Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы Азғыр ауылынан 15 км-дей жерде орналасқан. Ауданы 0,6 млн. га. Онда 1966 жылы сәуірден 1977 жылы қазан айы аралығында 17 ядролық жарылыс (165–1500 м тереңдікте) сынағы жүргізілді. Ядролық қуат күші 10–25 тротилдің килотоннасына тең дәрежеге жеткен. Осының салдарынан жер астынан жалпы көлемі 1,2 млн. м3 9 қуыс пайда болды. 1991–92 жылы осы қуыстарды тексеру кезінде ыдырайтын радиоактивті заттардың сақталғаны анықталды («А.» я. п-ндағы 9 жер асты қуысындағы радиоактивтік заттардың қалдықтары 1996–97 жылы көмілді). Сондай-ақ бұл жерлерде таллий, қорғасын, кадмий, күшәла, бром, хлорид, сульфаттардың мөлшері рұқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары болған. Жер асты сулары ауыр металдармен ластанған. Радиоактивті заттармен ластанған топырақты, суды, егістік жерлерді, мал жайылымдарын тазартып, залалсыздандыру жұмыстары аяқталмаған. «А.» я. п-ндағы жергілікті тұрғындарды мед. тексеруден өткізгенде, ауруға шалдыққандары мен қайтыс болғандарының саны (әсіресе балалардың) облыстағы орташа деңгеймен салыстырғанда 2 – 2,5 есе жоғары болған. Әсіресе рак (ісік), сүйек тіндерінің аурулары, иммунды жүйелер мен қан құрамының бұзылуы басым (балалардың 95%-ы анемия ауруына шалдыққан). Сонымен қатар мал өлімі де көбейген. Мыс., 1992 ж. Құрманғазы ауданында ірі қараның 40%-ы, жылқының 35%-ы, түйенің 30%-ы, қойдың 20%-ы шығынға ұшыраған.
Қазіргі жағдайы
Ядролық физика институтының бөлім басшысы Виктор Николаевич Азғыр по­ли­го­нында көлемі 1,2 миллион текше метрді құ­райтын тоғыз жерасты шұңқырдың пай­да бол­ғанын айтады. Қолдан жасалған жа­ры­­лыстардың әсерінен ойылған жердің қор­­ша­ған орта мен сол мекенде қо­ныс­тан­ған тұр­ғындарға, малға қауіпті екені ғы­лы­ми түрде дәлелденді. 2005 жылдан бері аталған институт радиоактивті ластанудың 100-ден астам аса қауіпті дағын жойып ке­­лді. Радиоактивті металл конструк­ция­лар мен бөлшектердің де көзі құртылды. Ен­ді қауіпсіз деп танылған кейбір дақтарды да көзден таса қылу жайы қарастырылды. Жұмыс комиссиясы азғырлықтар ара­­сында арнайы сауалнама жүргізуді, 100 адам қатысқан бұл зерттеу қоры­тын­ды­­сын жыл аяғына дейін жарияламақ. Зерттеу нә­­тижесінде Азғырды мекендеген тұрғын­дар­дың ағзаларында нуклеидтердің бар-жо­ғы анықталып, радиация көлемі са­рап­талу жоспарланды.
Қазіргі уақытта Азғырдағы қауіпті ай­мақтар қоршаусыз жатыр. Ядро­лық физика институты бұл жердегі шөп­тер­де радионуклеид жоқ деп тауып, сондықтан да жоғарыға төрт түлік мал таза шөп жеп жатыр деген есеп берді. Бірақ жартылай қоршалып, жартылай ашық-шашық күйінде жатқан бұл қауіпті аймаққа жерге өріс­тегі мал аттап баспайды дегенге сену қиын.
Рух шипагері
Рух шипагері — 2011 жылы Қарағанды қаласы «Арко» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Балжан Аринова. Беттер саны — 124.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-204-091-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Арко баспасының кітаптары
Небраска университеті
Небраска университеті
Небраска университеті (Nebraska, University of) Линкольн, Омаха, Керни қалаларында кампусы бар АҚШ-тағы университет. Land-grant (қалаған жердегі колледж) мәртебесіндегі бұл оқу орны 1869 жылы университет ретінде құрылды. Линкольн кампусында 9 колледж жұмыс жасайды. Санамалап айтқанда, архитектуралық, заң, адам ресурсы мен отбасы туралы ілім колледжі. Ғылымның көптеген саласы бойынша докторлық, магистрлік, бакалавр дәрежесін дайындайды. Омаха кампусында университеттің медициналық орталығы бар. Керни кампусында тек бакалавр дәрежесі бойынша оқытылады. Университет мына салалар бойынша зерттеулер жүргізеді: компьтер ғылымы, биохимия, азық-түлік өнеркәсіп технологиясы, ауылшаруашылық.
Сократ
Сократ (Σωκράτης, Socrates, б.з.д. 470 – б.з.д. 399) — Батыс философиясының негізін қалаушы ежелгі грек философы. Ол өз шәкірті Платон және Платонның шәкірті Аристотельмен (б.з.д.384 – б.з.д.320) бірге ежелгі гректің ең әйгілі "Үш данасы" деп қастерленген. Ол артына кітап жазып қалтырмаған, идеялары мен ғұмырбаянын шәкірттері (Әсіресе Платон) жазып қалтырған. Сондай-ақ замандасы Аристофанның (б.з.д.448- б.з.д.220) комедиясында ("Бұлт") да Сократ күлкілі адам ретінде кездеседі. Платон өз диалогтарында Сократты негізгі сұхбаттасушы еткен. Платон былай жазған: "Мен өз шығармаларымды ең ұлы дана – Сократқа арнадым. Адамдар мені ұмытып кетуі мүмкін, бірақ менің шығармаларым арқылы Сократты ұмытпайтын болады."
Сократтың өмірі Перикл билік құрған Афина демократиясы дәуірімен тұспа-тұс келді. Бұл Грек өркениетінің барынша шарықтаған "алтын ғасыр" болатын.
Сократ философия тарихында үлкен бұрылыс жасаған адам. Ол ғарышты зерттеуден адамды зерттеуге, адамның ішкі рухани шындығына үңілуге, себепті танудан мақсатты тануға бұрылуға әсер етті. Оның этика саласына жасаған үлесі айырықша. Өйткені ол "дүние-адам ақырғы есепте жақсылыққа талпынады, ендеше жақсылықтың тегі не екенін білу нағыз білім болмақ" деп есептеді.
Кейінгі философтар Сократтық мысқыл және Сократтық әдіснама ұғымдарын тұрақты термин ретінде қолданады. Сократтық диалектика әдісі күні бүгінге дейін түрлі пікірталастарда жиі қолданылатыны белгілі. Оның мағынасы: түрлі-түрлі сұрақтар тек жауап алу үшін ғана емес, қатысып отырғандарға қарастырылып отырған мәселенің түп-тамырына үңілу үшін де қойылады. Сократ эпистемология және логика салаларына да батыс филсофиясына үлгі боларлық үлестер қосты.
«Сократ мәселесі»
Сократтың тарихи дұрыс бейнесін жасап, оның пәлсапалық көзқарастарын сипаттауда белгілі бір қиындықтар бар. Ол қиындықтар «Сократ мәселесі» деп аталады.
Сократтың өзі ешқандай пәлсапалық шығармалар жазбаған. Біздің бұл кісі туралы білетініміздің барлығы оның замандастары мен шәкірттерінің жазып қалғандарынан алынған. Олардың ішіндегі ең маңыздысы — Платон, сонымен Ксенофонт, Аристотель және Аристофанның еңбектерінде де көп мәлімет берілген. Сократтың «шынайы» тұлғасын қалпына келтірудің қиындығы — осы шығармалар тарихи шығармалар емес, пәлсапалық немесе көркем шығармалар ретінде жазылған. Оның үстіне ол дерек көздері өздерін тарихи сенімді деп сөз бермейді. Мынаны Сократ жазған деген ешбір шығарма белгілі болмағандықтан, тарихшылардың алдында тұрған қиын міндет — осы шығармаларда айтылғанды бағалай отырып, Сократтың өмірі мен үйреткен ілімін дұрыс сипаттай алу.Ол өмір бойы этикамен айналысып, оны өзінің әдісімен зерттеген.
"Сократ тұңғыш рет «философияны аспанан жерге түсірді, қалаға алып кірді, әр үйдің есігін қағып таныстырды, әрі оны өмір мен этикаға, жақсылық пен жамандыққа мән беретін етті." (Рим саясаткері және әйгілі шешені Цицерон) "
Жалпы алғанда, Платонның жазбалары Сократтың өмірі мен пәлсапасы туралы сенімді және мәліметті мол беретін дерек көзі ретінде қарастырылады. Басқа шығармалармен салыстыра отырып, Сократты жай ғана Платон ойлап шығарған тұлға деуге келмейді. Ксенофонт пен Аристотельдің куәліктері мен Аристофанның Бұлттар комедиясындағы кейбір бөліктер Сократтың шынайы бейнесін қалпына келтіруге көмектеседі.
Өмірі
thumb|Сократ бейнеленген әшекей тас. Б.з.д. 1-ші ғасыр — б.з. 1-ші ғасыры. Сократ туралы мәліметтер онымен замандас үш дерек көзінен алынған: Платон мен Ксенофонттың (екеуі де Сократтың шәкірті) диалогтары және Аристофанның комедиялары.
Аристофанның «Бұлттар» комедиясында Сократ өзінің шәкірттеріне алған қарызды қалай төлемей қоюға болатынын үйрететін алаяқ ретінде бейнеленген. Алайда Аристофанның шығармаларының көбі пародия ретінде жазылған, сондықтан оларда айтылғанды тіке мағынасында түсінуге болмайды.
Платонның айтуынша, Сократтың әкесінің аты Софрониск, шешесінің аты Фенарета болған, шешесі әйелдерді босандыратын кіндік шеше болған. Бет-әлпеті ұсқынсыз, бойы тапал адам ретінде сипатталса да, Сократ жасы өзінен көп кіші Ксантиппаға үйленген. Одан ол Лампрокл, Софрониск және Менексен деген үш ұл сүйген. Сократ өлім жазасына кесілгеннен кейін мүмкіндік бола тұра қашудан бас тартқан, сол үшін оның досы Критон сол балаңды неге ойламайсың деп жазғырды.
Сократтың нендей кәсіппен айналысып күн көргені белгісіз. Тимонның және кейінгі дерек көздерінің айтуынша Сократ әкесінен тас қалаушылық өнерін үйренген.
Сократтың ешқашан ешқандай кәсіппен айналыспағанына меңзейтін деректер бар: Ксенофонттың «Симпозиум» деген шығармасында Сократ өзінің бар уақытын ең маңызды кәсіп немесе өнер деп қарастыратын нәрсеге, яғни пәлсапаны талқылауға бағыштайтынын айтады. Аристофан «Бұлттар» комедиясында Сократты тәлім бергені үшін ақы алады деп суреттесе, Платонның «Апология» және «Симпозиум» атты шығармаларында және Ксенофонттың шығармаларында Сократ өзінің берген тәлімі үшін ақша алғанын жоққа шығарады. «Апологияда» Сократ егер мен ақы алатын ұстаз болсам неге сонша кедеймін деген уәж айтады.
Натурфилософия
Сократқа дейінгі кезең натурфилософия деп аталды. Натурфилософия табиғатпен байланысты сұрақтарды зерттеді. Натурфилософия әлемдегі иерархияны құрастырумен айналысты. Аспан, жер, жұлдыздар қалай пайда болды деген мәселені зерттеді. Сократ та әлемді түсінгісі келді, бірақ ол басқаша мәнерде қарастырды. Ол құбылыстан құбылысқа өту арқылы емес, жалпыдан құбылысқа қарай беттеу арқылы ізденіс жүргізді. Мысалы: әдемі заттар көп, бірақ әдемілік ұғымын бір затпен ғана байланыстырып қоюға болмайды. Әдемі заттарға ортақ қасиет бар. Оларға тән жалпылықты идея, эйдос деп атауға болады. Эйдос, жалпы идея заттардың мазмұнын, мәнін көрсетеді. Жалпылық сезім арқылы емес, ақыл, ойлау арқылы табылатын болса, онда ол ой, ақыл сферасына жатады, міне осыдан идеализм бастау алған. Сократтың ашқан жаңалығы – жалпылық туралы пікір. Ондағы басты идея – (идея блага) жақсылық, ізгілік мүдде. Әр нәрсенің қажеттілігі осы идеямен анықталады. Сократ үшін этикалық мәселеден жоғарғы мәселе жоқ. Жақсы адамның мәні жақсылықты білгендігі және сол біліміне сәйкес іс-әрекет жасауында. Адамгершілік ақылмен байланыстырылады. Білім қайдан туады? Сократ осы сұраққа пікір таластан туады деп жауап береді: тәсіл, пікір алысу жаңа ой тудырады. ( тәсілдер: ирония, майевтика). Сократ диалектика тәсіліне көңіл бөледі.
Софистика
Софистика дегеніміз – бастапқы теорияны сақтап қалу үшін логика ережелерін субъективті түрде пайдалануды мүмкін етіп қарайтын аргументтердің көп түрінің жиынтығы. Бастапқы деп алынатын теория ақиқат деп қаралады және сынауға, қайта қарауға тиым салынған болады. Софистика әдісі көздегенге жету үшін, соны дәлелдеу үшін семантикалық және логикалық ережелерді пайдаланады. Софизм – бұл еркін таңдалынған ой толғау. Оның негізінде софист адамға о бастан қолайлы альтернативалар жатады. Софист осы альтернативалардың көмегімен кез-келген пікірді дәлелдеп шыға алады. Мысалы: бір афиналық әйел баласын үйреткен: “Қоғамдық істерге араласпа. Шындықты айтсаң, адамдарға ұнамайсың, ал өтірік айтсаң, Құдайға ұнамайсың.” Керісінше де дәлелдеп шығуға болады. Софистика адамның таным сферасында шексіз релятивизмді, салыстырмалылықты уағыздайды. Софистика біздің заманымыздан бұрын V-ІV ғасырларда дамыды. Өкілдері Протагор, Гипий, Антифонт. Протагор ақиқатты салыстырмалы деп қарастырды. “Адам барлық нәрсенің өлшемі” деген сөз Протагордан қалды. Софистиканың жақсы жағы сол: ол білім жүйесіндегі қайшылықтарды табуға жағдай жасайды. Ескі ілімнен бет-бұрыс жасау керек болған жағдайда софистиканың ролі қажет болды.
Дереккөздер
Санат:Б. з. д. 470 жылы туғандар Санат:Б. з. д. 399 жылы қайтыс болғандар Санат:Ежелгі грек философтары
Мөлдірлік
200px|thumb|right|судың мөлдірлігіМөлдірлік, ортаның мөлдірлігі – жарықтың таралу бағытын өзгертпей, оның қандай да бір бөлігін өткізетін ортаны сипаттайтын шама; жарық тарайтын ортада 1-ге тең жол жүріп өткен сәуле шығару ағынының (немесе көрінетін жарық үшін – жарық ағынының), сол ортаға параллель жарық түрінде түскен ағынға қатынасы.
Сонымен жарық сәулесін белгілі бір бағытта өткізетін ортаның мөлдірлігі жоғары болады. Көрінетін жарық аймағында, геометриялық пішіні сай келгенде, мұндай ортадан тұратын денеде зат айқын әрі анық көрінеді. Мөлдірлік жарық сәулесінің толқын ұзындығына тәуелді болады. Сондықтан монохромат жарыққа байланысты монохроматтық мөлдірлік ұғымы пайдаланылады.
Мөлдірлікті заттың (ортаның) өзі арқылы өтетін жарықтан ажырата білу керек. Өйткені зат мөлдір болмаса да шашыраған жарықты өткізіп жіберуі мүмкін. Мысалы, ақ қағаз бетінің мөлдірлігі нөлге тең. Сондықтан ол арқылы шашыраған жарық қана өте алады. Мөлдірлік тек бағытталған (бірақ диффузиялық емес) өткізу коэффициентіне ғана байланысты болады.
Дереккөздер
Санат:Көлік бөлшектері Санат:Физика Санат:Оптика
Transparansie (optika) شفافية وشفوفية (بصريات) Transparència Transparentnost (optika) Transparenz (Physik) Transparency and translucency Travideblo Transparencia Läbipaistvus Transparence שקיפות (אופטיקה) Trasparenza e traslucenza 透明 투명 Skaidrumas Caurspīdīgums (optika) Проѕирност Bahan lut sinar Transparenz Transparantie (optiek) Transparens Transparência (óptica) Q'ispi kay Transparență Прозрачность среды Transparency Transparens (optik) Прозорість середовища شفاف امواد Shaffoflik 透明
Шалқар (Еңбекшіқазақ ауданы)
Шалқар — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Қырбалтабай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-батысқа қарай 38 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 320 адам (165 ер адам және 155 әйел адам) болса, 2009 жылы 277 адамды (136 ер адам және 141 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Үнді бозторғайы
Үнділік бозторғай (Alauda gulgula) - шалғындық бозторғайдың көшірмесі десе де болады.
Сипаттамасы
Мамандар ұзақ уақыт оны бір түрдің әралуан түршесі деп санады. Әдеттегі шабындық бозторғайынан оның айырмашылығы-- қанаттың артқы жиегін бойлай созылатын ақ жолақтың болмауы. Шалғындық бозторғай да екінші дәрежелі желпуіш қауырсынның әрқайсысының ұшында ақ жолақ түзіледі.Бұдан басқа үнділік бозторғай аздап кішілеу, сымбатты және оның құйрығы келтелеу. Әуезінде де айырмашылық бар, бірақ оны қағазда сипаттап жазу мүмкін емес. Тұтасымен алғанда, жақсы дағдыланған кезде әуездің біркелкілігі, тұрақтылығы назар аудартады. Тіпті ұзақ сайрағанның өзінде бірінен соң бірі жүйелі түрде қайталап, бар болғаны 2—3 шумақты пайдаланады.
Мекені
Қазақстанда тек қана оңтүстік — Сырдария аңғарынан Зайсан қазаншұңқырына дейін өмір сүреді. Көбіне-көп - дәл сол орыда, шалғындағыдай шөптері аласа өскен, тау - етегінің далалық үлескілерін ұнатады, сөйтіп тауға да (теңіз деңгейінен 2500 метрге дейін жоғары шабындық кездесетін жерге), нағыз шөлге де өтіп кетпейді. Қалған қылықтарының барлығы шалғындық бозторғайға ұқсас, тіпті олардың ұшып келу және ұшып кету мерзімі де бірдейге жуық.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар Санат:Бозторғайлар Санат:Еуразия құстары Санат:Африка құстары
NGC 7170
NGC 7170 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Веянс Андрис
Веянс Андрис (1927 ж. т.) - латыш ақыны, Латвияның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері. Оның «Жастық», «Күн көтеріліп барады» (Латвия Мемлекетінің сыйлығы), «Тау бейнесі», «Камзол қалтасындағы сағат» жыр жинақтары оқырман қауымға жақсы таныс. Ақын Абайдың «Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол...», «Жаз», «Сабырсыз, арсыз, еріншек...», «Сегіз аяқ», «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым...» атты өлеңдерін латыш тіліне аударған.
Дереккөздер
Санат:1927 жылы туғандар Санат:Латвия тұлғалары Санат:Абай энциклопедиясы
Пыхтол-Еган
Пыхтол-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вонтэр-Еган өзенінің оң жағалауынан 23 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.