cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
КСРО-ғы қайта құру жағдайындағы даму
Бұл реформаның оң жақтары ретінде қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды тәртіпке келтіруімен қатар, банк қызметінің мамандандыруын қысқартты десе болады.
Сонымен 70 жыл бойы КСРО-ның банк жүйесінде, оның ішінде Қазақстанда қатаң түрде орталықтандыру мен шоғырландыру, әкімшілік әдістері кеңірек орын алады. Сол уақыттардан қалыптасып келген ақша-несие қатынастары жаңадан туындай бастаған нарықтық қатынастарға сәйкес келмеді.
Социалистік эксперимент жүргізу барысында ғасырлар бойы қалыптасып келген қаржы-несие институттары мен қаржы нарығының құралдары жойылып кеткен болатын. Сөйтіп, утопиялық, идеологиялық тұжырым негізінде монобанктік жүйе қалыптасып, мұнда мемлекеттік банк барлық несиелік жүйені өзіне бағындырып және бәсекелестік элементтерін өзі реттеп отырады.
1989 жылдан бастап, елімізде алғашқы коммерциялық банктер, кооперативтік және жеке банктер қатары жұмыс істеді. Сол жылы алғаш құрылған коммерциялық банктерге — Интеринвестбанк, Крамдсбанк, қазіргі Казкоммерцбанк және т.б. жатады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Ақша Санат:Экономикалық теория
Мұқан Қонажанұлы
Қонажанұлы Мұқан (1862 - 1937) — жырау, ақын. 12 ата Байұлына жататын тана руының жиембет атасынан шыққан. Атақты Жиембет жыраудың ұрпағы. Қазан революциясына дейін қазіргі Жаңақала, Жалпақтал аудандары ізіндегі аумақты мекендеген орыс, қалмақ байларының жалшылығында болған. Кейінде жергілікті халықтың қалауына орай ел аралап, жыр толғап, ән айтумен Мұқан жырау атанған. Алпамыс, Ер Тарғын, Қобыланды, Шора, Қарасай-Қази, Орақ, Мамай, т.б. туралы батырлар жырын және Аралбай, Қашаған, Кердері Әубәкір, Махамбет өлендерін жатқа білген. Мұқанның ақындығы да болған. Ұлы Сағынғалиға қалдырған өсиеті мен нақыл шумақтары ел аузында сақталған («Мәдениет» газетінің 1993 жылғы 11 санында жарияланды). Мұқан бұрынғы И.Тайманұлы атындағы жылқы зауытына қарасты Қызылоба мекенінде жерленген.
Араб цифрлары
Араб цифры  — 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 сияқты математикалық таңбалар. А. ц. Үндістанда (5 ғ.) пайда болған. 10-13 ғ-да Мұхаммед әл-Хорезмидің (9 ғ.), басқа да араб математиктерінің еңбектері арқылы Еуропаға тараған. Ондық санау жүйесінде А. цифрымен кез келген санды жазуға болады.
Араб цифрлары атауы тарихи түрде пайда болды, өйткені ондық позициялық санау жүйесі Еуропаға араб елдері арқылы келді. Дегенмен, Азия, Иран және Египет Араб елдерінде қолданылатын сандар (арабтар "Үнді сандары" деп аталады) Еуропа елдерінде қолданылатындардан айтарлықтай ерекшеленеді. thumb|right|Араб цифрлары. 4, 5 және 6 цифрларының екі нұсқасы бар, сол жақта — арабша, оң жақта — парсыша.
Дереккөздер
Санат:Цифрлар Санат:Араб жазуы
Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты
Алматы әкімдігінің ғимараты — Алматы қаласында орналасқан әкімшілік құрылым. Іргетасы 1973 жылы қаланған ғимарат 1980 жылы аяқталған. Бұған дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Комитетінің және Қазақстан Республикасының Президентінің резиденциясы ретінде қолданылған.
Тарихы
1970 жылдары «Алма-Атагипрогор» институты Қазақ АКСР-нің астанасы Алматының жаңа жоспарын жасауға кірісті. Қала орталығын Абай көшесінен Байсейітова көшесіне көшіру арқылы жаңа әкімшілік ғимарат салу туралы шешім қабылданды. Ұсынылған жоспарлардың ішінде 25 жастағы Қалдыбай Жұмағалиұлы Монтақаевтың жобасы қабылданып, 1973 жылы жаңа ғимараттың құрылысы басталған. 1980 жылы салынып біткен ғимаратты 1991 жылға дейін Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті, ал 1991 мен 1994 жылдар аралығы Қазақстан Президенті қолданған. 1999 жылдың ортасынан бері Алматы әкімдігінің ғимараты боп қолданылып келген.
2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары кезінде наразылық білдірушілер өрт салғанда ғимарат толығымен өртеніп, жарамсыз болып қалды. Ғимаратқа үлкен залал тигендіктен жөндеу жұмыстары басталды. Бастапқыда қалпына келтіру жұмыстары шамамен 5-6 айға созылады деп хабарланды. Алайда кейінірек жөндеу жұмыстары 2023 жылғы Наурыз мейрамыда аяқталады деп жарияланды.
Техникалық сипаттамалар
Ғимарат жеті қабаттан тұрады және кеуексаз бетон қабырғалық панельдері бар құрама темірбетоннан жасалған конструкция. Ғимараттың сырты Маңғыстаулық әктас пен мәрмәрден қаптаған. 1982 жылғы 26 қаңтарда Алматы қаласының атқару комитетінің шешіміне сәйкес ғимаратқа ескерткіш мәртебесі берілді. 2012 жылы жылу жүйесі мен электр инфрақұрылымы жаңартылды.
Дереккөздер
Санат:Алматы ғимараттары мен құрылыстары
Телефонды ақпарат
Телефонды ақпарат (Телефонная информация) — берілетін ақпараттың телефон арқылы, яғни сым бойымен таралуы.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Шығанақ
Дүние жүзіндегі ірі шығанақтар
Кейде Дүниежүзілік мұхиттың гидрологиялық режимдері жөнінен теңіз саналатын айдындары да шығанақ деп аталады; мысалы, Мексика шығанағы, Гудзон шығанағы, Парсы шығанағы, Калифорния шығанағы. Шығанақ түрлері: қойнау, фьорд, қайыр (лагуна), көлтабан, т.б.
Санат:Мұхиттық және жағалаулық жер бедері формалары
Георгий Васильевич Церетели
Георгий Басилұлы (Васильевич, Бәзілұлы) Церетели (გიორგი წერეთელი, 21 қазан 1904, Тианети – 9 қыркүйек 1973, Тбилиси) — ұлты грузин болған кеңестік тіл маманы, семит тілдері мен грузин тілінің зерттеушісі, КСРО ғылым академиясының академигі (1968) және Грузин КСР ғылым академиясының академигі (1946), Грузин КСР-ының еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961).
Өмірбаяны
1926 жылы Тбилиси университетін бітірді. 1942 жылдан сонда профессор, 1957-67 жылдары ол Грузия КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімшесін басқарды және оның вице - президенті (1967-70) болды. 1960 жылдан Грузия КСР ҒА Шығыстану институтының директоры қызметін атқарды. Церетели еңбектері эпиграфиялық ескерткіштердегі урарту сына жазулары мен арамей жазуларын, классикалық араб тілі мен араб диалектологиясын, грузин өлең құрылсын зерттеуге арналған. 6-7 сайлауда Грузия КСР Жоғары Кеңесінің депутаты.
Сыйлықтары
Ол екі рет Еңбек Қызыл Ту және "Құрмет Белгісі" ордендерімен, медальдармен марапатталған.
NGC 2351
NGC 2351 — Monoceros шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1828 жылы 9 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2351 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Monoceros (шоқжұлдыз)
Серяк
Серяк (Үлкен Серяк) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Качка өзенінің сол жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Онтигола
Онтигола (Ontígola) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Меса-де-Окания ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3874 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 46 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Павел-Баня (Стара Загора облысы)
Павел-Баня (Павел баня) — Болгариядағы қала. Стара Загора облысына қарасты Павел-Баня қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 994 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6155. Телефон коды — 04361. ЕКАТТЕ коды — 55021.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Епине
Епине (Épinay) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,54 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27221, пошта индексі — 27330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 306 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Динамо (стадион, Бішкек)
Динамо — Қырғызстан астанасы Бішкек қаласындағы футбол стадионы. "Алға" және "Шер-Ак-Дан" командалары өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сыйымдылығы 10 мың адам.
Стадионда Қырғызстан чемпионаты мен кубок ойындары өткізіліп тұрады. Көлемі жөнінен Бішкектегі "Спартак" стадионынан кейінгі екінші арена.
Дереккөздер
Санат:Стадиондар Санат:Қырғызстан стадиондары
Каризоло
Каризоло (Carisolo) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 936 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 39 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 38080.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Николай.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Иттабандар тұқымдасы
Иттабандар тұқымдасы (иттабан тұқымдасы Frankeniaceae) – бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Жер шарында кең тараған. Барлық құрлықтың (Антарктида ғана кездеспейді) субтропиктік және жылы аймақтарындағы теңіздер мен тұзды көлдер жағалауларында кездесетін 4 туысы, 90-нан астам түрі белгілі. Қазақстанда Ақтөбе, Жамбыл, Қызылорда, Шығыс Қазақстан облыстары, Арал теңізі маңы, Балқаш – Алакөл ойысындағы далалық сортаңды жерлерде кездеседі. Иттабандар тұқымдасының гүлдері қос жынысты, тостағанша жапырақшалары 4 – 7 тісті, бірігіп келген. Күлтесі (4 – 7) бірікпеген, күлгін, қою қызыл, ашық қызыл, сирек ақ түсті келеді. Аталығы 4 – 6, ал аналығы – біреу. Жемісі – бір ұялы қорапша. Қазақстанда 1 туысы – иттабан бар.
Сілтемелер
Санат:Иттабан тұқымдасы
Ордруф
Ордруф (Ohrdruf) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Гота ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5745 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 67 053. Қаланың басшысы — Марион Хопф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Силва (Барселуш)
Силва (Барселуш) (Silva (Barcelos)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 998 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,2 км² шамасында. Халық тығыздығы — 453,6 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Әулие Юлиан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Кайрак (өзен)
Кайрак — Ресейдегі өзен. Челябинск облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің оң жағалауынан 206 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Уй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері
Құтандар
Құтандар (Ardeidae) – Ескекаяқты құстар отрядының бір тұқымдасы.
Құтандардың қорегі
Құтандар – етқоректі құстар. Әдетте, олар су бетімен ұшып, балық, бақа, шаян, су жәндігі және жылан секілді қорек тауып алады. Кейбір түрлері өлекселермен де қоректенеді.
Покосная (Шудельки тармағы)
Покосная — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шуделька өзенінің сол жағалауынан 145 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Айналатын пеш
Айналатын пеш (Печь вращающая) — бойлық осін айнала қозғалатын цилиндр пішінді (атанақтық, қүбырлық) пеш.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Шильмуша
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
NGC 6814
NGC 6814 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Кіші Кыненок
Кіші Кыненок — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кын өзенінің сол жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
NGC 6814
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 2 тамызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6814 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63545, MCG -2-50-1, IRAS19399-1026.
Кіші Кыненок
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
NGC 6814
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Кіші Кыненок
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сыртлан (Иштуган ауылдық кеңесі)
Сыртлан — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Иштуган ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 343 адамды құрады. Пошта индексі — 453871, ОКАТО коды — 80241845007.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Кёрлингтен әлем чемпионаты
Керлингтен әлем чемпионаты (World Curling Championship) — Әлем керлинг федерациясымен ұйымдастырылады.
Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1959 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1979 жылы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әлем чемпионаттары Санат:Керлинг
Кастелло-ди-Чистерна
Кастелло-ди-Чистерна (Castello di Cisterna) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6734 адамды құрайды. Халық тығыздығы 1696 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3,97 км² шамасында. Пошта индексі — 80030.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Николай. Жыл сайынғы мерекесі — 6 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Пфаффинг
Пфаффинг (Pfaffing) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Розенхайм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3954 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 35,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 87 159. Муниципалитеттің басшысы — Лоренц Остермайер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сапиғали Сапаров
Сапиғали Сапаров (1931, Атырау облысы). Доссор кәсіптік училищесін бітірген (1949).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Альфлен
Альфлен (Alflen) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Кохем-Целль ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 832 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 35 002. Муниципалитеттің басшысы — Петер Хайнцен.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Айналдыра жаншу
Айналдыра жаншу (Обжатие ротационное) — дайындамаға айналмалы және ілгерілемелі қозғалыс беріп жаншу.
Құты
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Итаможи
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11 802 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 236,453 км² шамасында. Халық тығыздығы — 49,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1872 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Игорь Сергеевич Шитов
Игорь Сергеевич Шитов (бел. Ігар Сяргеевіч Шытаў; 24 қазан 1986, Полоцк, БССР, КСРО) — беларусь футболшысы, "Динамо" (Минск) клубының қорғаушысы.
2006 жылдан бері Беларусь Ұлттық құрамасында ойнап келеді. Карьерасында Беларусь, Ресей, Қазақстан клубтарында доп тепті. Екі дүркін Қазақстан чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Беларусь футболшылары Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Динамо Минск ФК ойыншылары Санат:БАТЭ ФК ойыншылары Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Мордовия ФК ойыншылары Санат:Астана ФК ойыншылары
Жыныстық жетілу
Ұл балаларға әсер ететін өзгерістер
қатайып, шәуһеттің шашырауы пайда болуы мүмкін
Дереккөздер
Санат:Биология
Қоршаған орта жағдайын бақылау және мониторинг
Қоршаған орта жағдайын бақылау және мониторинг
Соңғы жылдары эколог-болжаушылардың арасында XX ғасырдың 20-шы жылдарында қоршаған ортаға байланысты қолданылған мониторинг ұғымы кең таралған. Экологиялық мониторинг - антропогендік факторлар әсерінен қоршаған орта жағдайының, биосфера компоненттерінің өзгеруін бақылау, баға беру және болжау жүйесі. Мониторинг ұғымы кең ұғымда экономикада, өнеркәсіпте, және басқа да бақылаулар жүргізілетін салаларда қолданылады. Ғылыми оқулықтарға бұл ұғым Стокгольмдегі БҰҰ-ның ұйымдастыруымен (маусым, 1972 ж.) өткен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі конференңиядан кейін енді. Қазіргі таңда мониторинг ұғымы негізгі үш түрлі жұмыстардан тұратын қоршаған табиғи ортаны бақылау жүйелері ретінде қарастырылады:
Бақылайтын обьектілердің ерекшелігіне, түріне және бақылау әдістеріне байланысты мониторингтің бірнеше түрлерін ажыратады, Мысалы:
Жүргізу әдістері бойынша мониторингтің мынадай түрлері бар:
Бақылау обьектілері бойынша:
Мониторингтің негізгі мақсаттары мен міндеттері төмендегі кестеде көрсетілген.
Қоршаған орта жағдайы мониторингінің мақсаттары мен міндеттері
Сонымен, мониторингтің технология процестерін алгоритм түрінде былай бейнелеуге болады:
Ic-әрекеттердің мұндай алгоритмі қоршаған ортаның кез-келген мониторингіне тән.
Экологтар үшін негізгі мынадай мониторинг түрлері бар:
Классификациядағы мониторингтердің деңгейіне сәйкес - халықаралық және аймақ аралық басқару деңгейлері ғаламдық деңгейлермен байланыста болуы, ал ұлттық - аймақтық деңгеймен байланыста болуы керек.
Экологиялық мониторинг жүйесінде биологиялық мониторингтің, яғни, экожүйенің биотикалық құрамы мониторингі ерекше роль атқарады. Биологиялық мониторинг - бұл қоршаған табиғи ортаның жағдайын тірі организмдер көмегімен бақылау. Биологиялық мониторингтің негізгі әдісі - биоиндикация, антропогендік факторларға байланысты биотадағы кез-келген өзгерістерді есепке алып отыру.
Дереккөздер
Санат:Экология
Байман Тұрғынұлы Тұрғынов
Тұрғынов Байман Тұрғынұлы 1927 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданындағы Бірлік ауылында туған. Еңбек жолын 1942 жылы туған ауылында бастады. 1944 жылы Теміртау қаласындағы металлургия зауытында құюшы, құю цехының мастері болып істеді. Ауылшаруашылық техникумын бітіргеннен кейін 1955­-1960 жылдары «Мамлют» асылтұқымды кеңшардың №2 бөлімшесінде агроном, ал 1960 жылдан осы шаруашылықтың бас агрономы қызметін атқарды. 1973 жылы 10 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Байман Тұрғынұлына Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Бұған дейін ол екі рет Ленин орденімен марапатталып, «Қазақ ССР­інің еңбек сіңірген агрономы» атағын алған болатын.
Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
Санат:1927 жылы туғандар Санат:1986 жылы қайтыс болғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ащыбұлақ ауылдық округі
Ащыбұлақ ауылдық округі — Алматы облысы Іле ауданындағы әкімшілік бірлік.
Лос-Мазос
Лос-Мазос (Los Masos) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,71 км² шамасында.
Ащыбұлақ ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Мұхаметжан Түймебаев, Жәпек батыр, Көкқайнар, Төле би ауылдары кіреді. Орталығы - Мұхаметжан Түймебаев ауылы.
Лос-Мазос
Коммунаның INSEE коды — 66104, пошта индексі — 66500.
Ащыбұлақ ауылдық округі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 20090 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Іле ауданы ауылдық округтері
Лос-Мазос
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 744 адамды құрады. Халық тығыздығы — 130,3 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Тура
thumb Тура – Тобыл өзенінің сол саласы. Ресейдің Свердлов және Түмен облыстары аумағымен ағады. ұзындығы 1030 км, су жиналатын алабы 80,4 мың км². Орта Орал тауларынан бастау алып, Батыс Сібір жазығымен ағады. Басты салалары: Тагил, Ница, Пышма. Түмен қаласы тұсындағы жылдық орташа су ағымы 181 м³/с. Қараша айының басынан бастап сәуірдің соңы – мамырдың бірінші жартысына дейін мұз қатып жатады. Тура алабында жалпы ауданы 557 км² болатын ірілі-ұсақты 1500-ге жуық көл бар. Сағасынан 635 км-ге дейін кеме жүзеді. Өзенмен ағаш ағызылады. Бойында 3 бөген салынған. Жағалауында: Жоғарғы Тура, төменгі Тура, Верхотурье, Туринск, Түмен қ-лары орналасқан.
Сілтеме
Санат:Ресей өзендері
Педагогикалық тәжірибиенің көкейкестілігі
Педагогикалық тәжірибиенің көкейкестілігі - (actualis - ойлау әрекетті) - қоғамдық дамудың қазіргі кездегі тенденцияларына, педагогикалық ғылымның алдыңғы қағарлы идеяларына тәжірибенің сәйкестігін көрсететін алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибенің өлшемдерінің бірі. Алдыңғы қатарлы тәжірибеден білім беру жүйесіне қоғам мен мемлекеттің берген әлеуметтік тапсырысы нақтылы түрде көрінеді.
Жаңылжан Қасымқызы Жүнісова
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1951 жылы туғандар
Аравактар
Аравактар  — Оңт. Америкада тұратын үндіс халықтарының бір тобы. Саны 400 мыңға жуық (1996), антропол. жағынан американ нәсілінің монғолид түріне, тілі — анд-эковаториалдық тілдер тобына жатады. Негізгі кәсібі — егін ш. еугістік үшін ормандағы ағаштарды өртеп, тазартып, ащы маниок жемісін өсіреді. Гаити мен Пуэрто-Рикода, Кубада, төменгі Ориноконың Венесуэлалық жағындағы жағалауында өмір сүреді. Атадан балаға мұра болып келе жатқан көсемдік және абыздық дәстүрі сақталған.
Санат:Оңтүстік Америка үндістері
Грация Деледда
Өмірбаяны
Гразия Деледда 1871 жылы 27 қыркүйекте Сардиниядағы Нуорода дүниеге келген.
Әкесі жер иеленуші болған. Гразия тек бастауыш мектепті бітірді. Ол қысқа әңгімелер жазып, L'ultima moda сән журналының баспасына жіберді. Көп ұзамай ол өзінің алғашқы романы «Fior di Sardegna»-ны (1892) жазды. солға|нобай|229x229 нүкте| Деледданың жас портреті солға|нобай|200x200 нүкте|Деледда портреті, Л. Капелли жұмысы (1898) Гразия 1900 жылы Сардинияның астанасы Кальяри қаласындағы Қаржы министрлігінің қызметкері Пальмиро Мадесаниге тұрмысқа шықты (Palmiro Madesani). Кейінірек отбасы Римге қоныс аударады. 1926 жылы Деледда «өзінің туған аралының өмірін пластикалық айқындықпен суреттейтін поэтикалық жазбалары үшін, сондай-ақ жалпы адамзаттық мәселелерге көзқарасының тереңдігі үшін» әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. Грациа Нобель сыйлығын алғаннан кейін де көп жазуды жалғастырды. «La casa del poeta» (1930, «Ақын үйі») және «Sole d'estate» ( 1933, «Жазғы күн»).
Гразия Деледда 1936 жылы Римде 64 жасында қайтыс болды.
Шығармашылығы
Деледда веристикалық мектепке жататын.
Грация өзінің туған шындығын тамаша суреттейді, оқырманды сонау өткен заманнан сақталып қалған жабық, ерекше өмірмен, әдет-ғұрыптармен, халықтың надандығымен, сенімсіздігімен және құштар қиялымен таныстырады, туған таулар мен шабындықтардың сұлулығын сүйіспеншілікпен жаңғыртады, оның арасында үлкен қалаларды әдеттен тыс алыс және бөтен нәрсе деп санайтын және өзіндік ерекше диалектіде сөйлейтін халық саны өседі. Деледданың ең танымал романдарының бірі - «Ажырасқаннан кейін» (Dopo il divorzio, 1902). Мұнда Италияда әзріге енбеген ажырасу заңы кең етек жая түссе, кей жағдайда неге әкелетiнiн көрсеткiсi келген романист оқырманды болашаққа жетелейдi. Туыстарының бірін өлтірді деп айыпталған, әділетсіздіктің құрбаны болған роман кейіпкері 27 жылға сотталды. Қателігі анықталғанда, ол өз еліне ерте оралу мүмкіндігіне ие болады - бірақ бұл арада оны қатты жақсы көрген әйелі Джованна туыстарының қысымымен жаңа заңды пайдаланып, басқаға үйленуге келісті. Бір кездері бірін-бірі құмарта сүйген екі адамның кездейсоқ кездесуі олардың жүректерінде бұрынғы сезімді қайта оятып, оларға берілуге мәжбүр етеді. Осылайша Джованна бірінші күйеуіне қайта оралса да, әлем алдында неке адалдығын бұзушыға айналады. Романдағы ең қызықты нәрсе - Сардиния өмірі мен табиғатқа жақын адамдар бейнесі.
«Элиас Портолю» (Elias Portolu,1903) романында Сардиния пейзажымен және күнделікті өмірмен қатар, өзін-өзі ұмытып кету жағдайында ағасының әйелімен араласып, кейін өкініп, өкініп, тәубе ететін, күнәға батқан адам психологиясы бейнеленген. монастырға кіргісі келеді, күнәсін намазбен, оразамен, жетіспеушілікпен өтегісі келеді, тіпті ағасы өліп, әйелі бостандыққа шыққаннан кейін де онымен кездесуден қашқақтайды.
Романьезе
Романьезе (Romagnese) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Грация Деледда
Шығармашылығы
«Күл» (Cenere, 1904) романының кейіпкері - анасы тастап кеткен сардиниялық шаруа қызының некесіз ұлы, ол кейбір адамдардың қамқорлығының арқасында жоғары оқу орнында білім алып, содан кейін өз еліне оралады, қалаған жерінде. моральдық тұрғыдан азғындалған, қартайған анасын тауып, жылыту. «Күл» романының негізінде Артуро Амбросио Элеонора Дюзе басты рөлде ойнайтын дыбыссыз фильм түсірді.
Романьезе
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 796 адамды құрайды. Халық тығыздығы 27 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 30 км² шамасында. Пошта индексі — 27050.
Грация Деледда
Шығармашылығы
Деледда әңгімелер де жазады; 1901 жылы олардың «Қараңғылық патшайымы» (La regina d elle tenebre) атты жинағы жарық көрді.
Романьезе
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Грация Деледда
Әдебиет
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Италия жазушылары
Бұқаралық ақпарат құралдарының негізгі міндеттері
Бұқаралық ақпарат құралдарының негізгі міндеттері – жалпы информацияны жинап, өңдеп, халыққа ұсыну. Ал жалпы "Бұқаралық ақпарат құралдары" деген атаудың өзі мына жайларды білдіреді. 1. Бұқараға бағыт немесе арнау. Яғни барлық ақпарат мәселелері қоғамға, халыққа, көпшіліктің аудиториясына арналмақ, олармен тікелей байланыс орнатылмақ. 2. Бүкіл ақпарат көпшіліктің сұраныс - қажеттілігін, талап-талғамын қанағаттандыру үшін берілмек. 3. Қоғамдық істерге байланысты әрі халық күткен мәселелерге белсенді позиция ұстап, соған жұртты жұмылдыруға атсалысу болмақ. 4.Көпшіліктің пайдалануына ақпараттың тиімді, қолайлы әрі арзан болуын қарастыру. Жұрт ақпаратты қиналмай қабылдайтындай болу керек. 5. Жұртшылықтың бәрі бірдей және  тұрақты түрде ақпарат хабарларды алып отыруға мүмкіндік туғызу. 6. Қажет еткен жағдайда әркімнің ақпарат орындарына қатысуына жол ашy т.б.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат: Журналистика
Құстар
Құстар (Aves) — омыртқалы жануарлар тип тармағының бір  класы. Құстардың эволюциялық даму сатысы 4 кезеңге бөлінеді: Құстар — жылықанды омыртқалы жануарлар (омыртқасы бар жануарлар). Олардың қауырсындары жылуды сақтауға және ұшуға көмектеседі. Олар артқы екі аяқтарымен жүреді, ал алдыңғы аяқ-қолдары қанаттарға айналған. Құстардың барлығы жұмыртқа салады. Құстардың денелері жеңіл болғанымен, мықты және ұшуға ыңғайлы болады. Дегенмен ұшпайтын құстар да кездеседі.
Құстар 2 класс тармағына: бір ғана отряды бар кесірткеқұйрықтылар (жойылып кеткен) және 34 отрядқа бірігетін 9 мыңдай түрі (оның 28 отряды осы кезде де кездеседі) желпуішқұйрықтылар немесе нағыз құстар деп бөлінеді. Құстар Арктикадан Антарктика жағалауларына дейінгі барлық табиғи белдемдерде таралған.
Қазақстанда құстардың 18 отрядқа жататын 489 түрі бар. Оларды мекен ететін орындарына қарай орман, ашық дала, батпақты - шалшықты және су құстары деп те бөліп жатады. Алғашқы құстардың дене тұрқы 1,8 м-ге дейін жеткен, тістері жақсы жетілген, ұша алмаған. Тіссіз, жақсы ұшатын ихтиорнистер қазіргі құстарға өте жақын болған. Құстардың басқа омыртқалы жануарлардан айырмашылығы – олардың ауада ұша алатындығы. Атап айтқанда, алдыңғы аяғы қанатқа айналған, төс, сан және мойын бұлшық еттері жақсы жетілген, сүйектері жұқа, көбінің іші ауаға толы қуыс болғандықтан және бір-бірімен жіксіз тұтасатындықтан, қаңқасы жеңіл әрі берік. Құстарда тек құйымшақ безі ғана болады (ол су құстарында жақсы жетілген). Жүрегі 4 камералы. Зат алмасу процесінің тез және қарқынды жүруі – олардың ұшуына қажетті энергия бөлінуін және дене температурасының тұрақты әрі жоғары болуын (38 – 41°С) қамтамасыз етеді. Құс қанаты, қауырсыны ұшу, қозғалу құралы ғана емес, денедегі жылылықтың бірқалыпты болуын қамтамасыз етеді және шамадан тыс салқындаудан немесе қызып кетуден сақтайды. Ас қорыту органдары қоректі көп мөлшерде қабылдап, тез қорытуға бейімделген. Ұшу кезінде құстардан көп энергия бөлінетіндіктен, жоғары калориялы қоректі қажет етеді. Тыныс алу жүйесі ұшуға байланысты ерекше өзгеріске ұшыраған. Құстардың ішкі органдары мен бұлшық еттері арасында және тері астында жалпы көлемі өкпеден едәуір үлкен 9 – 10 ауа қапшықтары болады. Олар өкпемен кеңірдек арқылы байланысқан. Сондықтан құстар ұшу кезінде қанатын жайғанда кеуде қуысы кеңейіп, өкпеге енген ауа осы ауа қапшықтарына өтеді. Ал қанатын қомдағанда кеуде қуысы кішірейіп, ауа қапшығындағы ауа өкпе арқылы сыртқа шығады. Құстардың өкпесінде қан оттегімен екі рет (дем алған кезде және дем шығарған кезде де) тотығады. Оны қосарлы тыныс алу деп атайды. Бұл тек құстарға ғана тән қасиет. Құстардың жүйке жүйесі жақсы дамыған, миы үлкен, ми сыңарлары, көру орталығы, мишығы жақсы жетілген. Құстардың сезім органдарының  дамуы  әр  түрлі. Тез ұшатын үкі, жапалақ, басқа да жыртқыш құстардың көзі жақсы жетілген. Иіс сезу көп құстарда жетілмеген, ал дыбыс есту қабілеттілігі жақсы дамыған. Құстардың көру және есту органдарының жақсы дамуы, олардың алыс және жақын кеңістіктерді игеруіне, мезгілімен қоныс аударып, түрішілік және түраралық қатынас жасауына әсер етіп, құс тіршілігінде маңызды рөл атқарады. Құстар 1-ден 20 – 25-ке дейін жұмыртқа салады. Оны 12 күннен 80 күнге дейін басады. Құстар өсімдіктерді тозаңдандырып, олардың тұқымдарын таратады, зиянды жәндіктер мен кемірушілерді құртып, олардың табиғаттағы санын реттеуге қатысады. Кейбір түрлері бау-бақшаға, егістікке зиянын тигізіп, әр түрлі жұқпалы, паразиттік аурулардың қоздырғыштарын таратады.
1868 ж. Вена қаласында (Aвстрия) алғаш рет құстарды қорғау туралы ресми шешім қабылданған. 1922 ж. Құстарды қорғаудың Халықаралық кеңесі құрылды. Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” құстардың 209 түрі мен 83 түр тармағы, ал Қазақстанның “Қызыл кітабына” 56 түрі енгізілген.
Құс топтары
Құстарды дене құрылысына, тіршілік әрекетіне байланысты 3 топқа бөледі. Олар: қыртөссіздер (жүгіретін құстар); жүзетін құстар (пингвиндер); қыртөстілер (ұшатын құстар).
Қыртөссіздер немесе жүгіретін құстар
Бұлардың төс сүйегі жалпақ әрі оның қыры болмайды. Олар ұша алмайды, бірақ құрлықта (ашық алаңқай жерлерде) өте жылдам жүгіреді. Қанат қауырсындары доғалданып келген, аяқтары өте жақсы жетілген. Бұған барлық құрлықта кездесетін түйеқұстар жатады. Оларды тіршілік ететін аймақтарын сәйкес жеке отрядтарға топтастырады. Мысалы: африкалық түйеқус (страус), америкалық түйеқус (нанду), австралиялық түйеқұстар (эму, казуар) және Жаңа Зеландияда кездесетін қанатсыз түйеқус (киви) деп аталады. Түйеқұстардың ең ірісі - африкалық түйеқұс (страус). Олардың басқа құстардан басты айырмашылығы - аяқтарында екі ғана саусақ болады. Өте ірілерінің салмағы 90 килограмға жетелі. Африка да, өзге де ел дер де арнайы қолда әсіре ді. Оның етін, жүмыртқасын тағам ретінде, ал қауырсынын әсемдік үшін пайдаланады. Африкалық түйеқұс Қазақстанда да қолда өсіріле бастады. Түйеқұстардың ішіндегі ең кіші түрі - киви, оның салмағы 2 - 3 килограмдай. Ол Жаңа Зеландия аралдарында кездеседі. Оның жұмыртқасы өте ірі (0,5 кг). Түйеқұстар өсімдіктермен де, ұсақ бунақденелілермен де қоректенеді.
Қаратөбе ауылдық округі (Абай облысы)
Қаратөбе ауылдық округі – Абай облысы Жарма ауданындағы әкімшілік бірлік.
Құстар
Қыртөссіздер немесе жүгіретін құстар
Нанду - үш саусақты, қанаты жақсы дамыған, бірақ ұша алмайды, жылдам жүгіреді. Оның 2 түрі бар (кәдімгі және үзынтұмсықты нанду). Оңтүстік Американың далалы, шөлейтті аймақтарында таралған. Қораздары да жұмыртқа басады әрі ұрпақтарына қамқорлық жасайды. Салмағы 25 кг. Өсімдік жапырақтарымен, бүршіктерімен және ұсақ бунақденелілермен қоректенеді. Еті, қауырсыны, жұмыртқасы бағалы болғандықтан, көптеп ауланады. Казуардың қауырсындары ірі қылшықты. Басында мүйізтекті айдары бар. Мойны қауырсынсыз, ашық қызғылт түсті тері, қатпарлы. Салмағы 80-90 кг. Ішкі саусағындағы өткір тырнағымен қорғанады. Жаңа Гвинея, Австралия және сол маңдағы ұсақ аралдарда кездеседі. Жұмыртқаны қоразы басады. Еті бағалы болғандықтан, қолда өсіреді.
Қаратөбе ауылдық округі (Абай облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қаратөбе, Әди, Кеңтарлау, Салқынтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Қаратөбе ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1316 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы ауылдық округтері
Салаттық көкөністер
нобай| Салаттық көкөністер — жапырағы тағам ретінде пайдаланылатын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Негізінен бір жылдық салаттық дақылдардың түрлі сорттары кең тараған.
Құстар
Жүзетін құстар (пингвиндер)
160px|left|thumb|Галапагос пингвині 180px|right|thumb|Корольдік пингвині 160px|left|thumb|Көзілдірікті пингвиндер 180px|right|thumb|Магеллан пингвині
Салаттық көкөністер
Өсіп-өнуі мен жапырақ формасының сипаты бойынша салат сүттіген немесе жапырақты кресс-салат деп екіге бөлінеді. Барлық салатқа тән ерекшелігі тез піседі және суыққа төзімді. Салат көгін парниктер мен жылыжайларда қыста да, ерте көктемде де, ал ашық топырақта жаздық басында өсіруге болады.
Салаттың құрамында каротин (А провитамині), 10—15 мг процент С дәрумені, В тобының витаминдері, сондай-ақ минералды заттар бар.
Құстар
Қыртөсті (ұшатын) құстар
Қазіргі кездегі құстардың ең түрі көп тобы. Төссүйекте жақсы жетілген қыр болады. Қанаттары да ұзын, сүйірлен келеді. Қаңқа сүйектері жеңіл. Ұшатын құстар тіршілік ететін орта жағдайларын байланысты бірнеше топтарға бөлінеді. Сулы, батпақты жерлердегі құстар құрылысына тән белгілері - саусақтарының арасында жүзу жарғағы бар. Жақсы жүзіп, жақсы сүңгиді. Көпшілігінің тұмсықтары жалпақ және тұмсығының жиектерінде араның тісі тәрізді майда «тісшелері» болады. «Тісшелер» негізінен қоректі сүзіл ұстау қызметін атқарады, оны үйрек, қаз тұмсықтарынан айқын көреміз. Дауылпаздар, шағалалар, сусырлар су құстарына жатады. Олардың қорегі - ұсақ су жануарлары. Қаздар, бірқазандар, дегелектер, қоқиқаздар, тырналар - су жағалауы мен батпақты жерлерді мекендейтін құстар. Олардың кейбір түрлері өсімдіктермен де, жануарлармен де қоректене береді. Орман құстарының денелері көбіне шағын, қанаттары сүйірленіп келеді. Орман құстарына тоқылдақтар, көкектер, тотықұстар, жапалақтар, торғайлардың көпшілігі жатады. Тоқылдақтар тікелей ағашта өрмелеп тіршілік етуге бейімделген. Тұмсықтары мықты, үшкір. Саусақтары қысқа, тырнақтары имек. Ағаш діңіне қонып отырғанда екі саусағы алға, екі сау сағы артқа қарай бағытта ла ды. Құйрық қауырсындары қатты. Ол тірек қызметін атқарады. Үзын, үшкір тілінің көмегімен ағаш қабығының астындағы жәндіктермен қоректенеді. Кейде қылқан жапырақты ағаштардың түқымдарын да қорек етеді. Қазақстанда қара, шұбар, кіші тоқылдақ кездеседі. Орман құстары зиянды бунақденелілермен қоректеніп, үлкен пайда келтіреді.
Ашық далалы алқаптардағы құстар
Қанаттары кең, қалықтап үшуға бейім болады. Кейбір түрлерінің аяқтары жақсы жетілген. Сондықтан олар жылдам жүгіре де алады. Түмсықтары қысқа, доғал, кейде иіліп келген өткір. Бұлар (тазқара, бүркіт, жұртты) - күндізгі жыртқыш құстар. Тауық тәріздестерге: бөдене, кекілік, ұлар, қырғауыл; дуадақтарға: безгелдек, жорға дуадақ жатады. Бұлдырықтар, бозторғайлар да шөлейтті, ашық далалы алқаптарда кездеседі. Құстардың тіршілігінде жыл маусымдарының алмасуының да ерекше маңызы зор. Осыған байланысты құстар тіршілігінде елеулі өзгерістер (көбею, жылыстау, т.б.) байқалады. Құстарды жыл құстары, көшпелі құстар жөне қыстай шығатын құстар (отырықшы құстар) деп үш топқа бөледі. Құстардың жылыстауын аяқтарына сақина салу арқылы анықтайды. Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі (Жамбыл облысы, Жуалы ауданында) Шақпақтас асуында құстарға сақина салу орталығы бар.
Салаттық көкөністер
Сүттіген немесе жапырақты салат
Салаттық көкөністердің қаудансыз жапырақты сорттарынан белгілісі — Московский парниковый, қауданды сорттарынан тез пісетін Каменная желтоголовый, ертерек пісетін сорттарынан — Майский, Берлинский желтый; кешірек пісетін сорттарынан — Крупнокочанный; кеш пісетін сорттарынан — Ледяная гора сорттары.
Құстар
Ашық далалы алқаптардағы құстар
Жыл құстары Жыл құстары күзде оңтүстіктегі жылы аймақтарға жылыстап, көктемде елімізге қайтадан оралады. Жұп құрып, ұя салып, жұмыртқадан балапан өргізіл, көбейеді. Көктемнің алғашқы айында жауған соңғы қарлы құс қанатының ызғары деп есептейді. Жылы жақтан ең алғаш қараторғайлар, «тыраулап»тырналар оралады. Көшпелі құстар (полюстік үкі, кейбір жыртқыш құстар және т.б.) күзде, қыста ауа райының қолайсыздығынан солтүстіктен оңтүстікке жылыстайды.
Салаттық көкөністер
Дереккөздер
Санат:Көкөністер
Құстар
Тауықтәріздестер
Тауықтәріздестерге жататын алтай ұлары биік таулы алқаптарда кездеседі. «Ұлы тауға шықтың ба, ұлар етін же дің бе?» деген мәтел ұлардың таулы өңірле таралғанын аңғартады. Ұлар да киелі құс, олар шағын топ құрып тіршілік етеді. Еті де дәмді. Тауықтәріздес құстардың тұмсықтары қысқа әрі доғалданып келеді. Тырнақтары да доғал, жіліншігінің артқы жағында мүйізді өскіні бар. Оны тепкі деп атайды, қорғаныштық қызмет атқарады.
Тырнатәріздестер
Тырнатәріздестер: ақ, сұр, ақбас тырна сулы, батпақты жерлерде таралған. Дуадақ - ірі құс, оның салмағы кейде 16 килограмға жетеді. Оны кейде «тоқтыбалақ» немесе «қозыбалақ» деп те атайды. Ертеде далалы өңірле көптеп ауланған.
Тарғақ, орақтұмсық және реликті шағалалар (қарамойнақ, көнекөз шағала) Қызыл кітап тізімін де бар. Реликті тазала Қазақстанда Алакөл көлінде ғана таралған. Қорғау мақсатында Алакөл қорығы (1998) ұйымдастырылды.
Жапалақтәріздестер
Жапалақтәріздестерден тек үкі ғана Қызыл кітапқа тіркелген. Халқымызда үкі - ерекше құрметке бөленген құс. Қолда ұстап, қауырсынын (үкісін) қадірлеп, бас киімге, домбыраға, үйге, бесікке іліп қою дәстүрі бар.
Торғайтәріздестер
Торғайтәріздестердің түрлері көп және кеңінен таралған. Қазақстанда жорға торғай, көкқұс, үлкен қаралай сирек кездеседі. Жорға торғай еліміздің шөлейтті алқабында мекендейді. Сексеуіл ағаштарының арасында (Іле, Балқаш өңірінде), жер бетінде жылдам жүгіретіндіктен «жорға торғай» деп аталған. Сирек кездесетін құстар қорықтарда, қорықшаларда арнайы қорғауға алынған.
Құстарды топқа бөлудің әр түрлі жолдары бар. Дене құрылымы, тіршілік әрекетіне байланысты қыртөссіздер, жүзгіш құстар, қыртөстілер деп бөлінеді. Ал тіршілік орта жағдайларын байланысты экологиялық топқа да топтастырылады. Экологиялық мынадай топтар бар: сулы, батпақты жерлердің құстары, орман құстары, ашық далалы алқаптардағы құстар, жыл құстары, көшпелі құстар, қыстал шығатын құстар. Қыстал шығатын құстар жыл бойы бір аймақта өмір сүріп, ешқайда орын ауыстырмайды, яғни жылыстамайды. Қазіргі заманда тіршілік ететін құстар түрі 35-40 отрядқа топтастырылған. Зоолог ғалымдардың пайымдауы бойынша құстар бұдан 180 млн жыл бұрын пайда болды деп есептеледі. Бірқазан құсында кейде адамдарға жұқпалы ауру түрі де кездеседі. Оны және де адамдарды сақтап қалу үшін құс дәрігерлері оларға операция жасайды. Ал кейде оны емдеу үшін мақта пайдаланылады. ол үшін мақтаны оның тағамына қосып беру керек. Бұл әдісті тек құс асырайтын адамдар мен құс дәрігерлері ғана пайдаға асырады. алайда оны жай үй шаруашылығында қолдану өте қауіпті.
Файрлэнд (Мэриленд)
Файрлэнд (Fairland) — Мэриленд штатының Montgomery округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 21738 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.9 км² шамасында. FIPS коды — 24-27250.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Базель университеті
Базель университеті (Universität Basel) — Базельдегі жоғарғы оқу орны, Швейцарияның ең ескі университеті. Елдің жетекші университеттерінің бірі деп саналады. 2011 жылы QS World University Rankings бойынша университет әлемдегі 151 орын алды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швейцария университеттері
Ақл әл-фаъал
Ақл әл-фаъал — Орта ғасырдағы мұсылман елдері философиясына тән ұғым. Ол — таным белсенділігіне саяды. Бұрынғы өткен ойшылдардың бәрі де ақыл қызметін, оның объективті мәнін, әлем дамуындағы маңызын мистик. тағлымдар аясында дәлелдеуге тырысқаны мәлім. Бұл Әбу Наср әл-Фараби, Ибн Сина, Ибн Рушд т.б. ғұламалар еңбектерінен де көрінеді. Ақл әл-фаъал ұғымы бойынша әлем дамуының (дүниетаным тұрғысынан) қозғаушы күштері жаратқан ие — Аллатағала құдіретінен туындап жатады. Осы әлемдік дүниетаным дара ақылдың дүниеге келуі мен жетілуіне әсер етеді. Әрбір адамның ақылы өз кезегінде әлемдік дүниетаныммен бірлесуге ұмтылады. Осы орайда адамның жеке ақылы үш басқыш, яғни үш кезеңнен өтеді (бұлар өз сипаттарына тән үш түрлі атаумен аталады). Бұлардың бәрі де абсолютті ұғымдар. Осы ұғымдар, яғни әлемнің пайда болуы мен оның негізі туралы түсініктер дүниетанымды құрайды және оны байытады. Жеке ақыл қызметі арқылы толыққан дүниетаным өзге адамдар ақылының дамуына да оңды ықпал жасайды ақл әл-фаъал ұғымында неоплатонизм элементтері бар.
Сілтемелер
Санат:Философия
Вирджиниа (Миннесота)
Вирджиниа (Virginia) — Миннесота штатының St. Louis округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 8712 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 49.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-67288.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Квалиано
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 25 452 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 3505 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 80019.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santo Stefano. Жыл сайынғы мерекесі — 26 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Кіші Неголток
Кіші Неголток — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чижапка өзенінің сол жағалауынан 300 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 6824
NGC 6824 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан Sab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1792 жылы 16 қыркүйекте Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6824 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63575, UGC 11470, MCG 9-32-12, ZWG 281.8, IRAS19426+5559.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Раднево (Стара Загора облысы)
Раднево (Раднево) — Болгариядағы қала. Стара Загора облысына қарасты Раднево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 028 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6260. Телефон коды — 0417. ЕКАТТЕ коды — 61460.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Пфакофен
Пфакофен (Pfakofen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Регенсбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1555 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 15,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 75 182. Муниципалитеттің басшысы — Райнхольд Винтер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
IC 2763
IC 2763 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34887, UGC 6387, MCG 2-29-21, ZWG 67.64.
Сыртқы сілтемелер
IC 2763 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Шекер (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Терек Урух өзенінің құйылысынан Малка өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Силвареш (Гимарайнш)
Силвареш (Гимарайнш) (Silvares (Guimarães)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Гимарайнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Шекер (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Осетия өзендері Санат:Кабардин-Балқар өзендері
Оснабрюк
Оснабрюк (Osnabrück) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала.