cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тербелмелi контурдағы еркiн электр тербелiсi
Уақыттың өтуiмен байланысты қайталанып отыратын процесстердi тербелiстер деп атайды. Қайталанатын құбылыстың табиғатына байланысты тербелiстер әртүрлi, мысалы, механикалық, электрлiк т.с.с. болуы мүмкiн. Егер тербелiстер бiрдей уақыт аралығында қайталанатын болса, онда ондай тербелiстердi периодты тербелiстер деп атайды. Тербелiстiң қайталану уақытын тербелiс периоды деп атап, Т әрiпiмен белгiлейдi. Тербелiстiң ν жиiлiгi деп бiрлiк уақыт мезетiнде жасалатын толық тербелiстердiң санын айтады. T=2π/ω Тербелiс периодының өлшем бiрлiгi 1 секунд ( 1 с ), ал жиiлiктiң бiрлiгi ретiнде 1 с уақыт аралығында 1 тербелiс жасайтын тербелiстiң жиiлiгi алынған. Оны 1 Герц ( 1 Гц ) деп атайды. Периодты тербелiстiң қарапайым мысалы гармониялық тербелiстер. Гармониялық тербелiс кезiнде оны сипаттайтын физикалық шамалар синус немесе косинус функцияларымен анықталатындай болып өзгередi, яғни x=Acos(ω·t+φ0)	(2.3) Мұндағы х - өзгеретiн физикалық шама. Тербелiстегi жүйенiң тепе-теңдiк қалыпынан ауытқуының ең үлкен мәнiн беретiн А шамасы тербелiс амплитудасы деп аталады. Ал (ω· t + φ0) - тербелiс фазасы, ω - циклдiк жиiлiк, φ0- бастапқы фаза. Егер жүйеге сырттан қандай да бiр әсер болмай, ол тек iшкi себептердiң салдарынан тербелетiн болса, ондай тербелiстi еркiн тербелiстер деп атайды. Табиғатта, әсiресе әртүрлi техникалық құралдарда жиi кездесетiн тербелiстердiң түрi электромагниттiк тербелiстер. Мұндай тербелiстер кезiнде магнит және электр құбылыстарымен байланысқан, конденсатор астарларындағы заряд, электр өрiсi, өткiзгiш маңындағы магнит өрiсi, тiзбектегi ток, кернеу тәрiздi шамалар периодты түрде өзгередi. Электромагниттiк тербелiстердi шығарып алуға және байқауға болатын ең қарапайым жүйе – тербелмелi контур. Тербелмелi контур деп кедергiсi өте аз өткiзгiштер арқылы өзара параллель жалғанған конденсатор мен индуктивтi катушкадан тұратын жүйенi айтады. Тербелмелi контурда электромагниттiк тербелiстерiнiң қалай пайда болып, өтетiнiн мына жерден көруге болады. Зарядталған конденсатордың және бойынан I тогы өтiп жатқан индуктивтi катушканың энергиялары сәйкес мынадай өрнектермен анықталады және Электромагниттiк тербелiс кезiнде, әрине, бұл энергиялардың жекелей алғандағы мәндерi тұрақты болып қалмайды. Бiрақ конденсатор мен индуктивтi катушканы қосатын өткiзгiштердiң кедергiсiн елеместей аз деп есептесек, жүйенiң толық электромагниттiк энергиясы
сақталады. Тербелмелi контурда туындылайтын электромагниттiк тербелiс, механикадағы серіппеге немесе салмақсыз созылмайтын жiпке iлiнген жүктiң тербелiсiне ұқсас. Бұл жағдайлардағы айырмашылық, тек өзгеретiн шамалардың табиғаттарының әр түрлi болуында. Осындай тербелiстер кезiнде энергияның қалай түрленетiнiн мына тәжiрибе айқын көрсетедi.
Сүлейменов Сұлтан атындағы көше (Алматы)
thumb Сүлейменов Сұлтан атындағы көше. Көшеге ғалым, техника ғылымының докторы, Қазақ КСР-інің Ғылым академиясының академигі Сұлтан Тәшірбайұлы Сүлейменовтің (1928-1996) есімі(Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген. Оның негізгі ғылыми еңбектері химия өнеркәсібін дамыту, силикаттардың жаңа түрлерін шығару мәселелеріне арналған. Көше Алатау ауданының «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1300 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Звиница (Кырджали облысы)
Звиница (Звиница) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кырджали қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 486 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6668. ЕКАТТЕ коды — 30524.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Аралбай Ибрагимұлы Нағашыбаев
Аралбай Ибрагимұлы Нағашыбаев (1956 жылы туған, Қызылорда облысы Арал ауданы Қамбаш ауылы) – заңгер.
Пургсталль-ан-дер-Эрлауф
Пургсталль-ан-дер-Эрлауф (Purgstall an der Erlauf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Шайбс округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5284 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 55,88 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SB, ресми идентификациялық коды — 3 20 08.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Ресль саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Юрий Николаевич Григорович
Юрий Николаевич Григорович (1927 жылы 2 қаңтарда Ленинградта дүниеге келген) – балет әртісі, балетмейстер. 1973 жылы КСРО-ның еңбек сіңірген әртісі атағына ие болған, 1986 жылы Социалистік Еңбек Ері, 1970 жылы Ленин сыйлықтың лауреаты, 1977, 1985 жылдардағы КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері атанады. Ленинград хореография училищесінде оқыған. 1964-1995 жылдар аралығында Үлкен Театрда бас балетмейстер болды. 1995 жылы Юрий Григорович Үлкен театрды тастап, әртүрлі орыс және шетел ұжымдарымен бірігіп жұмыс жасауды бастайды. 2007 жылдан бастап Краснодар балет театрын басқарып келген. 2011 жылы ақпан айында Үлкен театрға қайтып оралады.
Дереккөздер
Санат:1927 жылы туғандар Санат:КСРО балет әртістері Санат:КСРО балетмейстерлері
IC 138
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5771, UGC 1106, MCG 0-5-3, ZWG 386.5.
Сыртқы сілтемелер
IC 138 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Зойберсдорф (Жоғарғы Пфальц)
Зойберсдорф (Жоғарғы Пфальц) (Seubersdorf in der Oberpfalz) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4994 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 68,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 73 160. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Биршнайдер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ерiксiз электр тербелiстерi
Ерiксiз электромагниттiк тербелiстер деп сыртқы электр қозғаушы күшiнiң периодты өзгеруiнiң салдарынан болатын тiзбектегi ток күшi мен кернеудiң периодты түрде өзгеруiн айтады. Егер сыртқы мәжбiрлеушi ЭҚК-i гармониялық заңдылықпен өзгеретiн болса, онда тiзбекте туындылайтын ток та осы заңдылықпен өзгередi. Тiзбектегi токтың осындай ерiксiз гармониялық тербелiсi айнымалы ток деп аталады. Оны айнымалы токтың генераторлары арқылы шығарып алуға болады. Күнделiктi өмiрде және өндiрiсте айнымалы ток кеңiнен пайдаланылады.
Бөгетсай ауылдық округі
Бөгетсай ауылдық округі — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Бөгетсай, Қарлау ауылдары кіреді. Орталығы – Бөгетсай ауылы. Округ құрамында болған Талдыбұлақ, Шіліктісай ауылдары 2019 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1590 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы ауылдық округтері
Джун Ри
Джун Ри алғашқы ұстаздық жолын 1962 жылы Вашингтонда бастаған. Оның шеберлігі мен үздік оқыту әдістемесінің арқасында Америкада бұл спорт түрі кеңінен танымал болды. 1976 жылы АҚШ өз тәуелсіздігінің 200 жылдығын тойлаған кезде, Джун Риге шығыс жекпе-жегінен «ғасыр адамы» атағын береді. Ол көп жылдар бойы АҚШ-нда білім беру жөніндегі Президент Кеңесінің құрамында қызмет атқарды.
Ри 1932 жылы 7 қаңтарда Кореяда, Жапон басқыншылығы кезеңінде дүниеге келді.
Ол жауынгерлік өнермен жаттығуды 1945 жылы 13 жасында әкесінен хабарсыз бастады. Ри Нам Тэ Хидің қол астында жауынгерлік өнерді үйренді және Чун До Кванды бітірді. Корей армиясының офицері бола тұра, ол 1956 жылы Оңтүстік-Батыс Техас штатындағы колледжге барды, кейін инженерлік дәреже алу үшін Остиндегі Техас университетіне оралды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1932 жылы туғандар Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар Санат:Корея Республикасының тхэквондошылары
Жанармай өткізгіш
Жанармай өткізгіш - түтікше жүйесі дизельді жанармай форсункаға және карбюраторға бензин өткізуге арналған.
Дереккөздер
Санат:Физика
Экономикалық аудандастыру
Экономикалық аудандастыру– елдің өзара бағынышты аудандары жүйесін немесе аумақтық еңбек бөлінісін көрсететін ірі өңірді бөлу. Экономикалық аудандастырудың негізгі мақсаты – өңірлік әлеуметтік-экономикалық саясатын, соның ішінде аумақтық болжау және жоспарлау саясатын жүзеге асыру үшін оңтайлы жағдай жасау.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Павел Мацо
thumb Павел Мацо
1971 жылы 21 сәуірде Чехияның Пршелоуч қаласында туған.
Чехия техникалық университетін «Есеп және жүйелік техника» мамандығы бойынша; Питтсбургтегі университетті (АҚІІІ) іскерлік әкімшіліктік басқару магистрі ретінде бітірген.
1997 жылдан - Халықаралық «GE Consumer Finance» компаниясының сатылымдар мен маркетинг бөлімшесінің қаржы басқарушысы, бизнесті дамыту жөніндегі аға басқарушысы; 2001 жылдан - Чехия Республикасындағы және Словакиядағы аймақтық екілдіктің Директорлар кеңесінің мүшесі, несиелік карталар мен қаржылық бақылау жөніндеғі басқарушысы; 2003 жылдан - қаржылық жоспарлау және талдау жөніндегі басқарушысы, 2005 жылдан - директоры. 2007 жылдан - «VАВ Банк» ААҚ қаржылық директоры (Украина). 2008 жылдан - «Хоум Несие Банкі» АҚ қаржы директоры.
2009 жылдан бері - «Хоум Несие Банкі» АҚ басқармасының төрағасы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Мұхтар Әуезов және абайтану проблемалары
«Мұхтар әуезов және абайтану проблемалары» - ҚазССР ғылым академиясының әдебиет және өнер институтының 1982 ж. «Ғылым» баспасынан шығарған зерттеу еңбек. Авторы М. Мырзахметов. Кітап 4 тараудан, кіріспе мен қорытындыдан тұрады. Автор зерттеулерін: «Абай өмірбаяны - абайтанудың іргелі саласы», «М. Әуезов - Абай шығармаларын жинаушы әрі текстологы», «Абай мұрасының шығысқа қатысы М. Әуезов зерттеуінде» және «Абайдың әдеби ортасы» деген тақырыптар төңірегінде өрбітіп, Әуезовтың абайтану негізін қалау, ақынның Ғылыми өмірбаянын жазу, өлеңдерінің көркемдік, жаңашылдық ерекшеліктерін, дүниетанымын ашу жолындағы еңбегін, текстологиялық ізденістерін, Абай мұрасының шығысқа қатысымен ақындық ортасын анықтаудағы зерттеулерін сөз етеді. Көлемі 16,4 б. т., 2 мың дана болып басылған.
Дереккөздер
Санат:Абайтану Санат:Мұхтар Әуезов
Александр архипелагы
Александр архипелагы (Alexander Archipelago) — Солтүстік Американың батыс жағалауындағы 1100-дей ұсақ  аралдар тобы. Жері 36,8 мың кm². АҚШ-тың Аляска штатына қарайды.
1741 ж. Беринг және Чириков басқарған орыс экспедициясы ашқан. 1867 ж. Аляскамен бірге АҚШ-қа Ресеймен сатылған. Атауы орыс императоры Александр ІІ-нің құрметіне қойылған.
Ірі аралдары:
Рельефі таулы келеді (биіктігі – 1432 м-ге дейін). Тау беткейлерінде (1000-1100 м-ге дейін) қалың жапырақты орман, одан жоғары тау шалғыны.
Б. з. д. 247 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 247 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Яцек Гуральски
Яцек Гуральский (Jacek Góralski; 21 қыркүйек 1992 жыл, Быдгощ) — польшалық футболшы, Польша Ұлттық футбол құрамасы мен "Қайрат" клубының жартылай қорғаушысы.
Клубтық
2011 жылы "Виктория" (Короново) клубына ауысты. Көп ұзамай "Висла" клубына өтті де, төрт маусым ойнады.
2015 жылы елдегі үздік клубтардың бірі "Ягеллония" қатарын толықтырды. 19 шілдеде "Корона" клубына қарсы ойында тұңғыш рет "Ягеллония" сапында алаңға шықты. Екі маусымда Экстраклассада 57 рет алаңға шықты.
2017-19 жылдары Болгарияның "Лудогорец" клубында ойнады.
2020 жылдың басында "Қайратқа" ауысты. Маусым соңында Қазақстан чемпионы атанды.
Ұлттық құрама
2016 жылы 14 қарашада Словенияға қарсы жолдастық кездесуде Польша сапында алаңға шықты. 2018 жылғы Әлем чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Польша футболшылары Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Завиша ФК ойыншылары Санат:Ягеллония ФК ойыншылары Санат:Лудогорец ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Қарағанды облысының мемлекеттік мұрағаты
Қарағанды облысының мемлекеттік мұрағаты - бүгінгі күні облыс мұрағаттарында 2,5 млн. істі қамтитын 5 мың қор сақтаулы. Қарағанды облысындағы мұрағат қызметінің тарихына үңілсек, ол өз бастауын 1937 жылдың 19 желтоқсанынан, яғни, Қарағанды Атқару комитеті Президиумының «Қарағанды мемлекеттік мұрағат басқармасын ұйымдастыру және облыстық, аудандық мекемелердің, кәсіпорындардың, МТС колхоздар мен совхоздардың және селолық-ауылдық кеңестердің мұрағат материалдарын ретке келтіру туралы» Қаулысы қабылданған кезеңнен алады.
Айтарлықтай қиындықтардың орын алғанына қарамастан, мұрағат қызметінің басшылығы сол жылдардың өзінде аудандық және қалалық мұрағаттардың құрылуына ерекше көңіл бөлді. 1939 жылы Қарағанды облысында 10 аудандық мұрағат қызмет атқарды. Олар: Жаңаарқа, Нұра, Тельман, Қарсақпай, Қорғалжын, Ворошиловский, Вишневский, Ақмола, Қарқаралы, Еркіншілік аудандық мұрағаттары.
Тарихы
1976 жылдан 1991 жылға дейін облыстың мұрағат қызметін Вдовин Александр Дмитриевич басқарды. Осы кезеңде Қарағанды облысы мемлекеттік мұрағатының базасында мұрағат қызметі мен тәжірибе алмасу мәселелері бойынша көптеген аймақтық жиналыстар, республикалық конференциялар, семинар-кеңестер өткізілді.
1994 жылы республикада ҒТҚ ОММ-нан кейінгі екінші болып саналатын облмеммұрағаттың ғылыми-техникалық құжаттамалар жөніндегі филиалы ашылды.
2000 жылдан бүгінгі күнге дейін Қарағанды облысының мұрағат қызметін Амантаев Өмірзақ Амантайұлы басқарады. Осы уақыт аралығында мұрағат қызметінің беделі айтарлықтай өсті. Қазір Қарағанды облысындағы маңызды іс-шаралар, атаулы күндер немесе мерейтойлардың бірде біреуі мұрағатты айналып өтпейді. Облыс мұрағатшылары дөңгелек үстелдер, конференциялар, семинарлар ұйымдастыру ісіне белсенді түрде ат салысып келеді. «Екінші дүниежүзілік соғыс пен соғыстан кейінгі кезең тарихына қатысты мәселелерді зерделеу» жобасы аясында немістің «Саксондық мемориалдар» бірлестігінен Германия аумағында қаза тапқан және жерленген бұрынғы кеңестік соғыс тұтқындары-қазақтар туралы мәліметтерге қол жеткізді.
Іс шаралары
Қарағанды облысы мемлекеттік мұрағатының қызметкерлері алынған ақпараттардан жерленген орны белгілі Қарағанды облысында туған соғыс тұтқындары-қазақстандықтардың екі тізімін дайындады. Бұл тізімдер облыстық газетте жарияланып, үлкен резонанс тудырды. Бүгінгі күні соғыс заманының өкілдері ғана емес, олардың балалары мен немерелері де із-түссіз кеткен жақындары жөніндегі мәліметтерге қол жеткізгісі келеді.
2010 жылдың сәуірінде Финляндия Республикасы мен Қазақстан Республикасының тарихына қатысты құпия емес мұрағаттық құжаттардың электрондық көшірмелерімен алмасу саласындағы әріптестік пен бірлескен қызмет туралы келісімге қол қойылды.
Егемен Қазақстан тарихында алғаш рет қарағандылық мұрағатшылар мұрағатта сақталған және Қазақстан тарихына қатысы бар құжаттарды қосымша қарастыру, іздеп табу және іріктеу міндетін қоя отырып, Финляндия Ұлттық мұрағатының құжаттарын танып-білді. мұрағаттар және құжаттама басқармасының бастығы Ө.Амантаев пен облыстық мемлекеттік мұрағат директоры Л.В.Михееваның Финляндия Ұлттық мұрағатына іссапары кезінде Қазақстанда туып, соғыс жылдарында қаза тауып, Финляндия аумағында жерленген кеңестік соғыс тұтқындарына қатысты құжаттар табылып, қол жеткізілді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан мұрағаттары
IC 4544
IC 4544 — Бұрыштық шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Джеймс Стюарт, Фозергиллдік
Джеймс Стюарт (ағыл. James Stewart) - Александр Стюарт, Бьюкен графы мен Эханның қызы Мариотадан некесіз туған ұлы.
Ол Уимнан келген сэр Роберт Мензистің екінші ұлы Фозергиллдік сэр Александр Мензистің мұрагері және жалғыз қызы Джанеттаға үйленді. Джанет өзінің жері, Фозергиллді қайын атасы Александр Стюартқа 1379/80 жылы 28 қазанда берді. 1409 жылғы 24 желтоқсандағы хатта Джеймс Мар графы, Александр Стюарттың бауыры ретінде аталады. Ол сондай-ақ Атолл Стюарттардың ата-бабасы болып табылады, оның ішінде ең танымалы Гарт (Garth) Стюарттары.
Оның ұлы, Джон Горм Стюарт 1437 жылы Яков I-нің өлтірушілерін ұстап алғандардың бірі болды.
Санат:Стюарттар Санат:Стюарттардың некеден тыс ұрпақтары
Жеңіл мұнай
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Локсштедт
Локсштедт (Loxstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Куксхафен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 16 126 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 141,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 52 032. Муниципалитеттің басшысы — Детлеф Вельброк.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Федерация субъекті
Федерация субъекті — федеративті мемлекеттің құрама бөлігі.
Шымбұлақ қысқа көшесі (Астана)
Шымбұлақ қысқа көшесі (Астана) - бұрынғы атауы №3 қысқа көше. «Көктал» тұрғын алабы. Шымбұлақ қысқа көшесі Жаңақоныс көшесінен басталады. Ұзындығы - 257,3 м.
Федерация субъекті
Әртүрлі елдерде түрлі атаулармен аталады: штат, жер, республика, облыс, федералды округ, өлке (край), кантон, провинция, территория, федералды маңызы бар қала.
Тағы қараңыз
Санат:Федерализм
Шымбұлақ қысқа көшесі (Астана)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Экологиялық нормативтер
thumb| alt=A.|
Экологиялық нормативтер – адамның өзін қоршаған табиғи ортаға рұқсат етілген шекті әсер етуінің ғылыми негізделіп, заңнамалық тұрғыда белгіленген шамасы. Қоршаған орта сапасы нормативтерінің мазмұнына қойылатын жалпы талаптар халықтың экология тұрғыдан қауіпсіздігі; тірі табиғаттың да, адамның өзінің де зәузаттық қорын сақтау; тұрғын халықтың қалыпты тіршілік етуінің табиғи жағдайларын ұдайы жаңғыртып отыру және орнықты экономика дамыту. Нормалаудың мақсаты – қоғам дамуының экономика және экология мүдделерін ұштастыру. Экологиялық нормативтердің шекті ұйғарынды шамасы – қоғам дамуының қазіргі технология сатысында экономика және экология басымдықтардың арасындағы ымыра. Сондықтан Экологиялық нормативтер қоғамның шешетін міндеттеріне қарай өзгеруі мүмкін. Ол қауіптілік шегімен – қоршаған ортадағы қоспаның құрамында адам денсаулығына зиянды заттардың болуы деңгейімен айқындалады. Елдің үкіметі әлеуметтік-экономика жағдайларға қарай оны уақыт кезеңіне арнап белгілейді, олардың заң күші болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қоршаған орта жай-күйінің гигиеналық өлшемін әзірлеу арқылы оның сапасының стандарттарын нақтылауға мүмкіндік берді. Атап айтқанда, атмосферада болатын қос тотықты күкірттің нормативі жылына орта есеппен 0,06 мгм3-дан және тәулігіне орта есеппен 0,10 – 0,15 мгм3-дан аспауға тиіс. Көптеген елдерде жекелеген ластаушы заттардың шығарылуының белгілі бір технологиялар үшін белгіленген қоршаған ортаны ластаудың тұрақты және көшпелі көздерінің Экологиялық нормативтері кеңінен қолданылуда. Қолданыстағы және жаңадан іске қосылатын қуаттардың стандарттары жиі бөлінеді.
Пайдаланылған әдебиет
Санат: Экология
Қосүйеңкі (Жаңақорған ауданы)
Қосүйеңкі — Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл, Қосүйеңкі ауылдық округі орталығы.
Халқы
Тұрғыны 940 адам (2009 жылдың мәліметі). Код КАТО — 434054100.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жаңақорған кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде, Қаратау жотасының оңтүстік беткейінде орналасқан.
Тарихы
Ауыл 1957-94 жылдары қаракөл қойын өсіретін «Бірлік» кеңшарының бөлімшесі болған. Кейін оның негізінде Қосүйеңкіде бірнеше шаруа қожалықтары құрылған
Ашбурнхам (Массачусетс)
Қала тұрғындарының саны 6 081 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 106.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-01885.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Николай Александрович Ридный
Николай Александрович Ридный (1985, Харьков) – украин суретшісі, «SOSка » арт-тобын негізін қалаушылардың бірі.
Өмірбаяны
1985 жылы Харьковте дүниеге келген. 2008 жылы Харьков мемлекеттік дизайн және өнер академиясын бітірді.
Анна Кривенцовамен, Белла Ьогачевамен және Елена Полященкомен бірлесіп 2005 жылы Харьковте «SOSка» галерея-зертханасын ашады. Бұл жобасын олар Харьковтағы орталығындағы бір қабатты үйде іске асырды.
Kultur Kontakt Austria стипендиясын алды және Henkel Art award сыйының иеленушісі.
2009 жылы «Класс» бағдарламасын «SOSка» тобымен бастады.
Харьковта тұрады және жұмыс істейді.
Дереккөздер
Орыс уикипедиясынан аударылған.
Ниедзью (Елва тармағы)
Ниедзью — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ёлва өзенінің оң жағалауынан 150 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лена ярусы
Лена ярусы. Кембрий жүйесінің төменгі бөлімінің үстіңгі ярусы.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Тыңшылық
Тыңшылық (шпионаж; spahen — ізіне түсу) — өзін жіберген мемлекет, шетелдік ұйым үшін басқа мемлекеттің әскери, саяси-экономикалық негіздерінен құпия мәліметтерді жинау, ұрлау және бүлдіру, жою әрекеттерін жасаушылық, қолға түсірген мәліметтерді шет мемлекеттер агентурасына беріп отыру істерімен айналысатын қауіпті қылмыстық жұмыстар жүргізушілік.
Иокогама
Иокогама (жапон. 横浜市 (Йокохама-си; Ёкохама)) — Жапониядағы ірі,өнеркәсіптік портты қала.Канагава префектурасының әкімшілік орталығы.Елдің астанасы Токиодан 30 км қашықтықта орналасқан.Қаланың жер аумағы-437,38 км², халық саны-3,697,894 адам (2013).Экономикалық базасы өте мықты-бұнда әлемдік үлкен корпорациялардың орталық офистері орналасқан. Теңіздік транспорт қаланың экономикасында үлкен рөл атқарады.Басты өндіріс салалары-биотехнология және меншікті өткізгіштік.
Тыңшылық
Дереккөздер
Санат:Қылмыс Санат:Әскери барлау Санат:Шпионаж
Иокогама
Тарихы
Келесі екі онжылдықта, Йокогама жапон аралдарының ірі порттардың біріне айналды, және 1889 жылы тұрғын саны 122 мыңға жетті. Ірі табысқа жетуіне қаладағы инфрақұрылымның дамуы әсер етті, қаланы сумен жабдықтау (1887) және (1890) электрлендіру құрылысы жүрді. Қала тарихындағы ең қайғылы оқиғалардың бірі 1923 жылы күшті жер сілкінісі болды, 60 мың ғимараттар өртеніп немесе күйреген және 20 мыңға жуық адам қаза тапқан, үйінділер астында қалған. Қала билік пен тұрғындарының үлкен күш-жігері арқасында 1929 жылдың соңына қарай қалпына келтірілген болатын.
1931 жылы, ейінірек көптеген өнеркәсіптік нысандар салынған, Цуруми өзенінің сағасына құрғақ топырақ тасталды. Қала 1945 жылы американдық бомбалау кезінде аса қайғылы кезеңді бастан өткерді, 14 мыңнан астам адам қаза тапқан және шамамен 80 мың ғимараттар қираған
Йокогамада 1934 жылы 3 сәуірде, ресей фашистік партия көшбасшысы К. В. Родзаев және Бүкілресейлік фашистік ұйымның көшбасшы А.А. Vonsiatsky, арасындағы нөмірі 1-ші хаттамаға қол қойды, онда Р. Ф. П. және Б.Ф.Ұ.-н біріктіру және Бүкілресейлік фашистік партияның (БФП) құру туралы жариялаған.
Халқы
250px|thumb|Иокогама станциясы 250px|thumb|Түндегі көрініс
Географиясы
Иокогама Токио шығанағының батыс жағалауында, Токиодан 30 шақырым жерде орналасқан, екі ара темір және автомобиль жолдарымен, сондай-ақ Кавасаки қала көшелесімен қосылған.
Климаты
Қала климатының жеңіл болуы, теңіз жағалауына жақын орналасуына байланысты. Климаты субтропикалық мұхиттық климат. Жылдық орташа температура 16-17 °C; Жылдың қаңтар және тамыз айының орташа температурасы тиісінше 5,6 °С және 26,4 °С. Барынша маусым және қыркүйек айында көп жауатын жылдық жауын-шашын (тиісінше 190 және 230 мм), 1630 мм-ге дейін жетеді .
Білім және ғылым
Йокогама ұлттық университеті 1949 жылы құрылған.
Демалыс орындары
Қалада көптеген ойын-сауық орталықтары,парктер,саябақтар орналасқан.Қаланың символы-«Лэндмарк Тауэр» ғимараты,биіктігі-300м.Ішінде әлемдегі ең жылдам лифт жұмыс істейді. Қаланың көрінісін, панорамасын 112 метрлік "Шолу дөңгелегінен" қарауға болады.Қаладағы танымал орындар-"Ямашита" паркі, Санкейен- дәстүрлі жапондық ағаштан жасалған ғимараттар музейі.
Экономикалық география
Дереккөздер
*
Айтыс
Айтыс — синкреттік жанр, ол тұрмыс-салт жырларынан бастау алып, келе-келе ақындар айтысына ұласқан. Айтыста осыған орай лирикалық, эпикалық, драмалық сипаттар мол ұшырасады. Сол арқылы бұл жанр ауыз әдебиетінің өзге түрлерімен қанаттаса дамып, бір-біріне елеулі әсер-ықпал жасап отырған. Батыр және лиро-эпос жырларына да әсерін тигізіп, өзі де арнасы кең мол салаға айналған.
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері
Қазақтың ауыз әдебиетінде ерте заманнан келе жатқан айтыс жанрының туу негіздері мен өзіне тән ерекшеліктері, даму тарихы бар. Айтыс – халық ауыз әдебиетінің ерекше бір түрі. Айтыс қазақтан басқа арабтың бәдеуилер тайпасында және түрік тілдес елдердің бірқатарында, ірі ақындар айтысы Үндістан халықтарында бар. Кейбір зерттеушілер айтыстың алғашқы шығу тегі өте ерте заманнан келе жатқанын айтады. Оның әуелгі элементі көркемөнердің түрлері сараланып, бір-бірінен әлі ажырамай, бәрі бірігіп бір бүтін өнер саналып, әні де, өлеңі де, оны шығару да, орындау да, қимыл, бет құбылысы, тағы басқалары да қосыла жүрген дәуірде туса керек деп топшылайды. Айтыстың алғашқы адымы осы кезеңде басталса керек.
Айтыстың ескі түрі деп есептелетін бәдік айтысының негізінде адам баласының табиғатқа әсер ету мақсаты жатса, басқа айтыстардың ішінде қайсысы ерте, қайсысы кеш туды, оны айту қиын. Дегенмен, кейбір айтыстардың мазмұнына, лексикасына, сөйлем құрылыстарына қарап, қай заманда пайда болғанын топшылауға болады. Мысалы, жануарлар айтысына, өлі мен тірінің айтысына қарағаңда, жұмбақ айтысының анағұрлым кеш туғандығы анық.
Салт айтысының ескі түрі қыз бен жігіт айтысында негізгі тақырып – жастық көңіл күйі мен өнер сынасу болса, ақындар айтысында өнер салыстыру, сөз сынасудың үстіне әр ақын өз руын дәріптей жырлаушылық келіп қосылғанын көреміз. Әсіресе бұл XIX ғ. етегін кеңірек жайған. Осы дәуірде өмір сүрген атақты ақындар: Шөже, Балта, Орынбай, Кемпірбай, Тезекбай, Сүйінбай, Түбек, Омарқұл, Тәбия, Мұрат, Сүгір, Жаскілең, Бала Омар, Біржан, Сара, т.б. түрлі тақырыпта шығарған қысқа өлеңдерімен қатар, айтысқа түсіп, сан алуан сөз тартыстарын бастарынан кешірген және тарихта көпшілігінің аттары осы айтыс арқылы сақталған. Айтыс жанры қазақ ауыз әдебиетінде саны жағынан да, сапасы жағынан да айрықша орын алады. Тек қазақта ғана емес, бүкіл Шығыс елінде бар айтыс қазір өзінің жанрлық қасиетін, түрін қазақ әдебиетінде ғана сақтап қалып отыр.
Айтыстың өзіне тән ерекшеліктері
Ақындар айтысында "жаттама (трафарет) өлеңдер аз болады" (С.Мұқанов). Олар өлеңді табан астында шығарады, тосыннан айтысады. Айтыс үстінде талай күтпеген жайлар кездеседі. Айтысар тақырыбы белгісіз, тосын сұрауларға тап болады. Екі ақын да бірін-бірі тығырыққа қамау үшін, бірін-бірі сүріндіру үшін, өмір құбылыстарын жұмбақ етіп те тартады. Соның бәріне ақындар жөпелдемеде жауап беруге, дәлел айтуға әзір болуы керек. Мұның бәрі ақындардан сөзге жүйріктікті, білгірлікті, тапқырлықты, ұсталықты қажетсінумен қатар, ел-елдің шежіресін, тарихын, жер жайын, этнографиялық ерекшеліктерін білуді керек етеді. Олай болмаған күнде құр ділмарлықпен ештеңе өндіре алмайды, сайыста дәрменсіз болып қала береді. Жаттанды сөз өрнегін қолдану ақынға абырой әпермейді. Ақындар айтыстың бас кезінде асқақ әуенге басады, өздерінің мойны озық сөз жүйрігі екенін таныта, қарсылас ақынын тұқырта, кеміте, үркіте сөйлейді. Әсет пен Ырысжан айтысында Ырысжан: Дау айтып күні бұрын көрсетпелік, Майданда озса жүйрікке есептелік. Орта жүз түгел білген Ырысжанмын Үш кессе қауқарым бар кесірткелік, – деп, Әсетті ықтыра сөз тастайды, ал Әсет оған: Айыр көмей, жез таңдай, қаусырма жақ, Алты арысқа білінген екен менмін, – деп, асқақ жауап қатады. Ақындардың бірден асқақ кетуі тек бірін-бірі ығыстырып үркіту, тұқырту ниетін көздемейді, олар сонымен қатар бір-бірінің аяқ алысына, сөз саптасына, өнерлілігіне барлау да жасау мақсатын көздеген. Сөз майданында тосын кездескен, бір-біріне танымал емес ақындардың мұндай барлау жасауы табиғи да.
Ақындар айтысының тағы бір ерекшелігі "ойында өрелік жоқ" дегендей, айтысқа үлкен де, кіші де, еркек те, әйел де қатынаса береді. Тек талант-дарыны болса, бәйгеге түсер шамасы болса болғаны. Майталман ақынның жарыста таныла бастаған балаң ақынмен, ұлғайған ақынның жас қыз, келіншекпен айтысуы, сөзбен сілкілесуі шам емес.
Сонымен қатар айтысып отырғанда, ақын өзінің жеңілгенін білу де айтыстың негізгі шартының бірі болып саналады. Сөзге сөз табу, орынды жерінде ұтымды сөз айту сияқты өзінің, жеңілгендігін білу де жоғары бағаланады. Жеңілгеніне қарамай, құр босқа төпей беруді көпшілік дарындылық, ақындық деп танымайды. Мұндай қылықты қазақ айтысқыштық, ұтымшылық деп санамайды. Оны қазақ "сиыршылау" деп атайды. Шынайы ақын өзінің ұтылғанын білсе, бірден жеңілгенін мойындап, әрі қарай сөз таластырмайды.
Ауыз әдебиетінің басқа жанрларына қарағанда, айтыстың ерекшелігі – оған көптеген әйел ақындар қатынасқан. Қазақ ақындар айтысында талантымен танылып, бүкіл елге аты жайылған әйгілі ақындар аз емес. Сара мен Ырысжан, Ақбала мен Күнбала, Тоғжан мен Тәбия сияқты ақындар – топтан озған жүйріктер. Осындай аяулы өнер иелерін халық қатты ардақтаған.
Ақындар айтысының ендігі бір ерекшелігі – онда "Халық театрының анық, дәл ұрығы бар" (М.Әуезов), айтыс әсерлі болуы үшін ақындар домбыраның не сырнайдың, қобыздың сүйемелдеуімен, әнмен айтады. Театр актерлеріндей олар сан алуан құбылыс жасайды.
Тарихта аты мәлім қазақ ақындарының көпшілігі осы айтыс өлеңдерінде тәрбиеленіп өсті. Айтыс – ақындық тәрбие мектебі. Сөз сайысы үстінде оның ақындық өнері шыңдала береді. Ақындар шаршы топ алдында сарапқа, сынға түскендіктен, сөзінің мазмұны мен көркемдік жақтарына зер салады. Айтыс жырларындағы үздік образ, шешен сөздер осы айтыс үстінде туған.
Айтыстың көркемдік ерекшелігі
Өлшеусіз талант әрі әнші екі саңлақтың шешен сөздері – өзінің көркемдік жағынан күні бүгінге дейін үлгі. Бұл айтыстың сөздері анықтық, тазалық, дәлдік жағынан болсын, көркемдік, сұлулық жағынан болсын қазақ поэзиясының төрінен орын алады. Үздік теңеу, эпитет, жалпы троп пен фигураның бұл айтыстан небір шұрайлылары табылады. Ақиық, мұзбалақпын жерге түспес, Кең қолтық арғымақпын алқымы іспес, – деген жолдардағы эпитеттік метафоралар, "қырандай желді күнгі аспандаймын" деген жолдағы теңеу үздік образдар екені сөзсіз. Біржан өзін де, біреуді де дәріптегенде, өте шебер және көбірек қолданатын әдісі – метафора, әсіресе оның ұлғайған түрі. Сол көркем сөз айшықтарын екі ақын да өз арман-мұраттарын, мұң-шерін айтып беру үшін шебер пайдалана білген. Біржан сөздеріндегі алуан түрлі эпитет, метафоралар, Сара сөзіндегі үздік теңеулер соны да көркем. Біржан мен Сара айтыстарында ақындық көркем тілдің және бір түрі — ирония мен сарказмды шебер де ұтымды қолданған. Әсіресе айтыстың соңында Сараның Жиенқұлды шақыр деген жеріндегі сөз, сөйлем құрылысын алсақ, түгелдей ирония, сарказмға құрылады. Көрінсін Біржан салға ай секілді, Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді, Ұсынса, қол жетпейтін арғымағым, Біржанға баламаймын тай секілді... Мұнда сөйлемнің сыртқы құрылысы көркем, асыра мақтау болса да, ішкі мазмұнында Жиенқұлдың шын суреті мен шын қасиеті бұл мақтауды жоққа шығарады да, оны иронияға (әжуаға) айналдырады. Мұнда сырт жағынан болса да мақтау бар. Ал екінші үзіндіде Сара Жиенқұлды ашық шенейді: Қонжиып мінер Құла жорға барса, Келе алмас ол шірігің қорғаласа, Ол бізді шын масқара қылар сонда, Қорс етіп бармаймын деп үйде қалса. Алдыңғы үзіндіде ішкі мазмұнына сыртқы құрылысы керісінше келсе, соңғы үзіндіде өзінің барлық күйін ашық, улы сарказммен айтып, Жиенқұлды өлтіре сынайды. Сол арқылы өз басын малға сатып, сүймеген адамына бергелі отырған айналасына да наразылығын білдіреді. Сөйтіп, "Біржан мен Сара" айтысының негізгі түйіні – әйелдің бас бостандығы. Өткен ғасырда екі саңлақтың үн қосып, әйелдің бас бостандығын жырға арқау етуі, ескі феодалдық салтқа қарсы шығуы өз дәуірі үшін прогресшіл идея еді. Құрылысы, түрі жағынан алғанда, бұл айтыс – салт айтыстың ең биігі.
Айтыс — Дәстүр
Айтыс - әдебиет жанры болғанымен, ертеден қалыптасқан халықтық дәстүрдің үлкен түрі. Ойын, той, ас, қыз ұзату, келін түсіру сияқты қазақ тойлары жүйрік ат, білекті палуандармен бірге айтыс ақындары да қатысып, олар айтыс арқылы той қызығы мен мәртебесін көтере түскен. Әрине мұндай жерде айтыстардың өз мақсаты, талабы, шарты бар. Көшпелі елдің қызық-қуанышын бөлісіп келген айтыс халқымыздың сан алуан ойын-той, әр түрлі дәстүрлі думандарда қуана қызықтайтын театры іспеттес болған. Жұрт көпшілік алдында сөз сайысына түскен екі ақынның жеңіске жету жолындағы тапқырлықтары мен алғырлықтарына куә болып, солардың біреуінің намысын жыртып, тілеуін тілейтін жанкүйеріне айналады. Бұған айтыстың сауықшылдық, эстетикалық ләззат беретін сипаттары да айтарлықтай қызмет атқарады. “Аттың жалы, түйенің қомында” дегендей көп дайындықты керек етпейтін айтыс кез келген жерде өте береді де, мұның тыңдаушысы да, бағасын беріп төрелік айтушысы да халық немесе қадірлі ел ақсақалдары болады. Айтыстың дәстүрлі өнерге айналуына көшпелі өмір салты тікелей әсер еткені байқалады. Көшпелі елде шілдехана, ойын-тойға ерекше мән беріліп, қонақ кәдеден бастап, кішігірім ауыл айтыстары да өтіп отырған. Бұлар ертеңгі көрнекті айтысқа бастайтын дайындық тәрізді бүкілхалықтық сипат алған. Арқалы айтыс ақындары бірін-бірі іздеп келіп айтысатын дәстүрге жалғасты. Бір де бір үлкен жиын, ас-той ақындар айтысынсыз өтпейтін болды. Бұл дәстүр айтыстың сан алуан мазмұнды, мол ауқымды жанрға ұласуына қолайлы жағдай жасады.
Айтыс ақындары
Қазақ қоғамында ақынның ақын болып танылуы да тек айтыс арқылы жүзеге асқан. Көбіне-көп айтыста жеңілген ақын өткен айтысты ел арасына таратуға міндетті саналған. Сөйтіп, бір-біріне логикалық ой-жүйемен терең жымдасқан екі ақынның өлеңдері біртұтас дүниеге, қисса, дастан секілді желілі шығармаға айналған. Айтыс ақындарының ұғымында өлең белгілі бір кісіге қонатын өнер саналған. Кемпірбай, Базар, Бұдабай, Бақтыбай, Сүйінбай, Жамбыл тәрізді ақындар өлеңнің “киесі бар, иесі бар” деп білген. Мысалы, Бұдабай, Бақтыбай, Жанақ ақындар түсінде бір ақсақалды әулиенің “өлең аласың ба, көген аласың ба?” деген таңдатуынан соң, өздерінің өлеңді қалағандарын айтады. Бұл табиғатынан осы өнер түріне бейім жаратылған ақындардың ой-қиялының жемісі болуы да ғажап емес.
Өнер жарысы
Айтыс – ақынның талантын шыңдайтын үлкен өнер жарысы. Өткен ғасырда Жанақ, Сабырбай, Шөже, Сүйінбай сияқты ғажайып айтыс ақындары болған. Бұл үлкен дәстүрді қазір Әсия, Әселхан, Қонысбай, Баянғали, Әлфия, Абаш, Мұхамеджан сияқты айтыс ақындары жалғастырып келе жатыр.
Жанры
Айтыстың алғашқы бұлақ көзі тұрмыс-салт жырларындағы “Жар-жар” мен “Бәдік” жырларынан басталған. Кейін қыз бен жігіт айтысына да (қайым өлең) ұласқан. Келелі ақындар айтысы — екі дай жұрттың ортасында бетпе-бет отырып, қолма-қол шығарылып айтылады. Қазақ айтыстары жанрлық сипаты жағынан түре айтыс, сүре айтыс болып екіге бөлінеді. Алғашқысына бір-бір ауыз өлеңмен қайырылатын айтыстар жатса (“Жар-жар”, “Бәдік”), кейінгісіне келелі, кесек ақындар айтысы енеді (“Ақсұлу мен Кеншімбай”, “Әсет пен Ырысжан”, “Сүйінбай мен Қатаған”, “Жамбыл мен Құлмамбет”, “Молда Мұса мен Манат қыз”, “Кемпірбай мен Шөже”, “Орынбай мен Тоғжан”, “Біржан мен Сара” тағы басқа). Айтыс мазмұндық сипатына қарай, әдет-ғұрып айтысы және ақындар айтысына жүйеленеді. Соңғысы тақырып аясына қарай жұмбақ айтыс, мадақ айтыс, тағы басқа болып жіктеледі.
Маңызы
Айтыстың негізгі салмағы да, түйіні де өмір шындығы. Бетпе-бет келген екі ақын да сол орайда жеңудің сан алуан жолдарын, амал-тәсілдерін қарастырады. Ә дегеннен амандасу, ел жағдайын сұраудың өзінде айтыс боларлық түйін, сын тағарлық мәселелер іздестіріледі. Қарсыластардың қай-қайсысы да негізгі уәж, аталы ойларын бірден жайып салмай, аңысын аңдап, құрылған тор, айлалы қақпанға түсіруді көздейді. Оның алдын орап, матап, шырмап, қисынды да уәжді сөзбен тоспақ болады. Машығы мол, айла-тәсілі көп, аталы сөзді орнымен қолдана білген ақын ғана мәрелі жеңіске жетеді. Суырып салма өлеңге ысылған, ағыл-тегіл жыр иесі айтыста сөз таппағаннан жеңілмейді, аталы сөзден, жүйелі ойдан, бұлтартпас шындықтан тосылады. Мұны қанша өкінішті болса да жұрт алдында ашық мойындауға, кейінгі жырлау кезінде жасырмай айтуға мәжбүр болған. Бұл шыншылдық ойды “Аталы сөзге арсыз жауап қайырады” деген мәтелімен айтыстың әділ қазысы болған халық өзі түйіндеп отырған.
Көне деректер
Айтыс түркі елдерінде көне дәуірден белгілі. Махмұд Қашқаридің “Диуани лұғат ат-түрк” атты еңбегіндегі “Жаз бен Қыстың айтысы”, Қожа Ахмет Иасауидің “Диуани хикметіндегі” Жұмақ пен Дозақтың айтысы” бұл жанрдың ғасырлар қойнауына жол тартатынын аңғартады.
Әуезовтың зерттеу еңбегі
«Қазақ әдебиетінің тарихына» енген (1-том, 2-кітап, 1960, 671-714-беттер). Ал Әуезовтің 1948 жылы жазған «Айтыс өлеңдері» атты еңбегінде ол «Совет ақындарының айтысы» деген атпен берілген. Еңбекте автор қазақ халқының ежелден келе жатқан төл өнері - айтыстың жаңа заман, жаңа кезеңдегі өзіндік ерекшеліктерін айқындайды. Егер өткен дәуірлердегі айтыстарда ақынның негізгі арқа сүйері ру, ата-баба сияқты ескі әдет-салттар болса, кейінгі ақындар өздерінің елі, ұжымшар, аудан, қала, облыс жайын тілге тиек етеді. Сол арқылы сын мен өзара сынды өткірлеп, өрістете түседі. 1922 жылы Семейдің екі ақыны (Иса мен Нүрлыбек) бірі қала, екіншісі ауыл атынан айтысқанын, «Шашубайдың қасқырмен айтысын» (1932) мысалға келтіріп, айтыс өнерінің жаңаша мазмұн, түр сипатқа ие бола бастағанын сөз етеді.Осы сияқты «Қасқыр мен қойдың айтысы», «Қарагер ат пен директордың айтысы», «Бай мен кедей айтысы» туралы, 1939 жылы Алматыда өткен Нартай мен Нүрлыбектің айтысына және 1943 жылы республикалық көлемде өткен үлкен айтыстың кейбіріне қысқаша тоқталады. Жазушы кеңес кезеңіндегі айтыстарда қоғамдық-әлеуметтік, шаруашылық мәселелері мейлінше кең, терең толғаныспен сөз болатынын атап көрсетеді.
"Айтыс аяқталды, жұмыс жалғасуда" мақала
«Литературная газетада» 1959 жылы 24 ақпанда жарияланған. Мәскеудегі Орталық әдебиетшілер үйінде өзбек әдебиетін талқылау туралы жиында Әуезов бұл туысынан әдебиеттің сол кездегі жағдайы мен дамуы жөнінде келелі пікір қозғап, салиқалы ойлар айтқан. Орыс әдебиет сыншысы А. Караваева сынаған П. Қадыровтың «Үш тамыр» романына өзінің жылы пікірін білдірген. Сондай-ақ Әуезов бүкіл өзбек әдебиетінің жай-күйіне де әділ баға беріп, оның алдағы уақытта даму процесі туралы нақты ұсыныстарын ортаға салған. КСРО кезінде ұлттық әдебиеттің одақтас республикалар әдебиеті мен өнерінің он күндігін өткізіп туру дәстүрі ұлттық әдебиетті дамытуға игі ықпалын тигізген еді. Ол ұлттық әдебиеттің жетістік-кемшіліктерін кеңінен талдауға мүмкіндік берді. Сөйтіп жазушы немесе ақын өз шығармасына назар аударылғанын бірден сезінді. Сондықтан Әуезовтің бұл мақаласы бауырлас өзбек қаламгерлеріне шабыт беріп, жаңа шығармаларын терең құлшыныспен жазуға жетелегені анық.
Айтыс өлеңдері
«Айтыс өлеңдері», жазушының зерттеу еңбегі. 1948 жылы шыққан «Қазақ әдебиетінің тарихына» (1-том, 237-267-беттер) арнап жазған. Кейін Әуезовтің «Әр жылдар ойлары» атты (1959, 318-359-беттер), 12 томдық (11-том, 1969, 421-471-беттер), 20 томдық (17-том, 1985, 279-336-беттер) шығармалар жинағына енген. Ал 1960 жылы шыққан «Қазақ әдебиетінің тарихына (1-том, 1-кітап, 671-714-беттер) енген нұсқасында айтыс өлендерінің жиналып, зерттелуі жайлы және басқа аздаған толықтырулар қосылған. 1948 жылы нұсқадағы «Совет ақындарының айтысы» атты тарауы «Қазақ әдебиетінің тарихы» 1-том, 2-кітабына (1964, 194-240-беттер) «Айтыс» деген атаумен еніп, оны О. Нұрмағамбетова жалғастырып, толықтырған. Айтыс өлеңдері туралы Әуезов алғаш рет 1927 жылы шыққан «Әдебиет тарихы» кітабында және 1939-1940 жылдары  Л. Соболевпен бірге жазған «Қазақ халқының эпосы мен фольклоры» («Эпос и фольклор казахского народа») атты еңбегінде қысқаша тоқталған. Әуезов кейінгі зерттеуінде айтыс өлеңдерінің жиналып, зерттелу тарихына және басқа халықтардың ауыз әдебиетінде кездесетін кейбір ұқсас жанрларына қысқаша шолу жасап, қазақ айтыс өлеңдерінің өзіндік әр алуан ерекшелік, өзгешеліктерін ашып айқындайды.Айтыс өлеңдері ауыз әдебиетінің сонау ескі замандардан келе жатқан ең көне әрі кең тараған мол түрі болумен қатар, онда халық театр өнерінің де «анық, дәл үрығы бар деуге болады» деген пікір айтады. Айтыс өлендерін автор әдет-салт айтысы және ақындар айтысы деп, үлкен екі түрге бөліп, әрқайсысына жеке-жеке тоқталып, талдаулар жасайды. Әдет-салт айтысын өте ескіден келе жатқан түрлі наным, салттан туған, топ-топ болып айтысатын «бәдік айтыс» және «жар-жар» деп екі түрге бөліп қарастырады. Ақындар айтысын сыртқы көлеміне, түр ерекшелігіне қарай «түре айтыс» және «сүре айтыс» деп екі топқа бөліп, түре айтыстың өзін «қайым өлең», «қара өлең» деп екі үлгіге жіктейді. Мұнда жазушы айтыс өнерінің жүйрігі ретінде аты шыққан Біржан, Сара, Майкөт, Сүйінбай, Құлмамбет, Шөже, Жамбыл, Әсет, Ырысжан,Кемпірбай, Шәдітәре, Манат қыз, Түбек тағы басқа ақындар айтысының кейбір үлгілеріне тоқталған.
Яны-Тангыр-Я
Яны-Тангыр-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Огур-Я өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Чандреха-де-Кейха
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 639 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 172,75 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
Середка құмқайыры
Середка құмқайыры – Каспий теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі құмқайыр.
Жер бедері
Теңіз деңгейінен 27 м төмен жатыр. Теңізге сұғына еніп жатқан құмқайырдың ұзындығы 6 км, енді жері 2,5 км. Жағалауында қалың қамыс өскен. Құмқайыр ұяшықты төбелерден тұрады. Батысында Забұрын шығанағы орналасқан. Жағалауының ең терең жері 2 м-ге дейін жетеді.
Дереккөздер
Санат:Каспий теңізі түбектері Санат:Маңғыстау облысы географиясы
Точма
Точма — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воча өзенінің сол жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Экономикалық реформа
Экономикалық реформа – шаруашылықты жүргізу, экономикалық басқару жүйесіндегі, экономикалық саясатты іске асырудың жолдары мен әдістеріндегі терең жаңғыртулар.
Дереккөздер
Санат:Экономикалық терминдер
Б. з. д. 248 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 248 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 248 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Логос
Логос (λόγος — сөз, ой, сана, заң) — антикалық және христандық философиядағы ұғым. Жаратылыстың бастапқы кездегі жалпы заңдылығы, дүниенің негізі дегенді білдіреді.
Самай сүйек
Самай сүйек қабыршақтық, дабылдық және жартастық бөліктерден тұрады.
Дереккөздер
Санат:Бассүйек
Логос
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Философия
Жағажай (ауыл)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 127 адам (71 ер адам және 56 әйел адам) болса, 2009 жылы 229 адамды (124 ер адам және 105 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Үлкен Качпомолъёль
Үлкен Качпомолъёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кожва өзенінің оң жағалауынан 150 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Хантәңірі көшесі (Алматы)
right|thumb|Хантәңірі шыңы Көшеге Орталық Тянь-Шаньның шығыс бөлігіндегі ең биік шыңның атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Ол Алматы облысының Райымбек ауданында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Аркуш (Анадия)
Аркуш (Анадия) (Arcos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Анадия муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Вога экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1533 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,02 км² шамасында. Халық тығыздығы — 460,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері