cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тобылғысор
Жағалау сипаты
Құмды, саздақты жағалауы жазық. Суы тұзды, ащы, тек көктем мен жаз басында ғана мал суарылады. Алабы жайылым.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) көлдері Санат:Ертіс су алабы
Хэрон Лэйк (Миннесота)
Хэрон Лэйк (Heron Lake) — Миннесота штатының Jackson округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 698 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-28700.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Фридебург (Заале)
Фридебург (Заале) (Friedeburg (Saale)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Мансфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 499 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,51 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 87 150. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Трайдте.
Гвинея-Бисау қалаларының тізімі
Гвинея-Бисау қалаларының тізімі:
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Гвинея-Бисау Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Биккари
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Donato.
Гипускоа
Гипускоа (Guipúzcoa, Gipuzkoa, Gipuzkoa) — Баск елі автономды бірлестігіне кіретін, Испанияның солтүстігінде орналасқан провинция. Административті орталығы — Сан-Себастьян қаласы.
Халқы
Халқы — 689 мың адам (2005 ж. мәліметтер).
Сілтемелер
Санат:Гипускоа
Пьетрасторнина
Пьетрасторнина (Pietrastornina) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1648 адамды құрайды. Халық тығыздығы 110 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 83015.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Қалмаққырылған
Қалмаққырылған, Белеуітті, Білеу – Шалқартеңіз алабындағы өзен.
Марауэ
Маруэ (Marahoué) — Кот-д’Ивуардыӊ облысы.
Қалмаққырылған
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 325 км, су жиналатын алабы 10,1 мың км².
Марауэ
Дереккөздер
Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Қалмаққырылған
Гидрологиясы
Жылдық орташа су ағымы 1,05 м³/с. Аңғары кең (0,5 – 4 км), бүйірлік жырауылысайлармен тілімденген, жоғарғы ағысында жағалау беткейлері тік, биіктігі 10 – 40 м. Төменгі ағысының жағалауы жайпақ. Жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Су ағыны көктемде болып, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Қалмаққырылғанға ұзындығы 10-нан 48 км-ге жететін көптеген салалар құяды. Оң салалары: Шауыпкелсай, Алшынбайсай, Керегетассай, Күнтоғай, Сарыбұлақ, Аманжолсай, Дүйсембай, Шолақсай, Жиде, Бозінген; сол салалары: Қарсақпай, Талсай, Қаратөбесай, Ащылысай, Ақкиіксай, Тұрған, т.б. Алабы – мал жайылымы, жайылмасы шабындық ретінде пайдаланылады. 1723 жылы осы өзеннің бойында қазақ сарбаздары қалмақтарды ойсырата жеңгеннен кейін бұрынғы Белеуітті өзен сол жеңістің құрметіне Қалмаққырылған болып аталған.
Үштарау
Үштарау өзені – Жәмші алабыңдағы өзен.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады.
Бастауы
Қызылтас тау жүйесі беткейлерінен ағатын бұлақ суларының қосылуынан түзіледі, Нұртайөзек өзеніне оң жағынан құяды.
Гидрологиясы
Ұзындығы 26 км. Жағасы аласа, арнасы ирелең. Сағасынан жоғарырақ табиғи бөгені бар. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, шілдеде төменгі деңгей орнайды, жаздың ыстық айларыңда жекеленген қара суларға бөлініп кетеді. Суы мал суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері
Әділхан Бекділдаұлы Байбатша
Әділхан Бекділдаұлы Байбатша (1948 жылдың 11 наурызы күні дүниеге келген) — ғалым, геология-минерал ғылылымдарының докторы (1991), профессор (1994), Қазақстан Республикасының Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі (1996).
Өмірбаяны
Әділхан Бекділдаұлы Төле би ауданы, Көксәйек ауданында 1948 жылдың 11 наурызы күні дүниеге келген. Ол 1971 жылы Қазақ политехникалық институтын (қазіргі Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген.
Атқарған қызметтері
1971 – 1992 жылдары Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті мен оның Жезқазғандағы филиалында (1980 – 1988 ж.) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі және факультет деканы болған. 1993 – 2002 жылдары Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде профессор, кафедра меңгерушісі, оқу-әдістеме департаментінің директоры, университеттің Бас ғалым хатшысы болды. 2002 жылдан Қазақ-Британ техникалық университетінде факультет деканы және кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми жұмыстары кен орындарын ұтымды әрі қауіпсіз игеру жағдайларын анықтайтын табиғи және техногендік факторларды бағалау мен болжаудың теориялық-әдістемелік ережелерін жасау мәселесіне арналған.
Ғылыми-зерттеу жұмыстары
Ғылыми-зерттеу жұмыстарын Қарағанды тас көмір алабының шахталарында, Жезқазған мыс-полиметалл кен орнының кеніштерінде, Бестөбе алтын кен орнында, Белогорск (Кенді Алтай) сирек металдар кен-комбинатында, Итауыз бен Жаман Айбат мыс кен орындарында, Майкөбен қоңыр көмір алабында және басқа да кен орындарда жүргізген. Зерттеу нәтижелері кеніштерді жобалау мен салуда, жерасты және ашық тәсілдермен кен қазу жұмыстарын (ГИПРОцветмет-Москва, ГИПРОуголь – Қарағанды, ЖНИПИцветмет – Жезқазған және басқа мекемелер) жоспарлауда пайдаланылған. Қазақ даласының ежелгі тарихын және ұлы тарихи тұлға Мұхаммед Хайдар Дулаттың мұрасын зерттеумен айналысады. Елімізде тұңғыш рет «Қазақстанның антропогендік тарихы» (2003) және «Атропогеновая история Казахстана» (2003) монографияларын жариялады. Бұл кісі жоғары оқу орындарында білім беруде, мемлекеттік тілді дамытуға да елеулі үлес қосып келеді. Қазақ тіліндегі көптеген оқулықтар, әдістемелік нұсқаулар, нормативтік құжаттар (нұсқаулықтар) мен терминологиялық сөздіктер даярлаған. Жалпы саны 250-ден астам ғылыми еңбектің, соның ішінде 20 кітап пен 25 кітапшаның авторы. Инженер кадрларды даярлауға көп еңбек сіңіруде, 2 ғылым докторы мен 2 ғылым кандидатын даярлаған. Қазақстан – Британ техникалық университетінде докторлық диссертация қорғайтын арнайы ғылыми кеңестің мүшесі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1948 жылы туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар
Шу даласы
Шу даласы — Алтайдың оңтүстік-шығысында Шу өзенінің жоғарғы ағысында тауаралық қазаншұңқыр. Алтай Республикасының Қосағаш ауданында орналасқан. Қазаншұңқырдың ұзындығы — 70 шақырым, ені — 10-40 шақырым. Қазаншұңқырдың түбі ойыс және теңіз деңгейінен 1750-1850 м биіктікте орналасқан. Шу даласы - жартылай шөлдер басым болатын шамалы белесті жазық. Қазаншұңқыр мұздық және көлді-өзен шөгінділерінен тұрады. Шу даласы барлық жағынан тау жоталары: солтүстігінде Қурай, батысында Солтүстік Шу мен Оңтүстік Шу жоталары, оңтүстігінде Сәйлүгім жотасы және шығыста Чихачев жоталарымен шектелген.
Климаты
Шу даласының климаты қатал. Бұл Алтай тауларындағы ең құрғақ және суық жер. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы - 50-65 күнге созылады. Қосағаш ауданында қаңтардың орташа айлық температурасы — -32 °C, шілдеде — 13,8 °C құрайды. Жылдық орташа температура — -6,7 °C, қыста ең төменгі температура кейбір жылдары — -62 °C дейін төмендейді, ал жазда максимум 31 °C жетеді.
Жауын-шашынның жылдық мөлшері 80-150 мм. Жазғы кезеңде жылдық мөлшердің шамамен үштен екісі келеді.
Қазаншұңқырда 15–90 м қалыңдықтағы мәңгі тоңды топырақтар бар, бұл суық климатпен түсіндіріледі.
Гидрологиясы
Қостал мен Жүзтыт өзендері Чихачев жотасынан қазаншұңқырға келіп құяды, олар қосылып, Шу өзенін құрайды. Солтүстік-батысында, сол жағында, Шағанөзен өзенін қарсы алады. Шу даласының аумағында бұл өзендер тыныш ағынды және тегіс сипатқа ие.
Қазаншұңқырда түбі жалпақ көптеген ұсақ көлдер бар. Тереңдігі 5 м-ден аспайды, айдын алаңдары 100 м²-ден 1 км² дейін ауытқиды. Көлдердің көп бөлігі ағынсыз, оларға тұщы, ащылау және тіпті тұзды карбонат, сульфат, сульфат-хлорид құрамы тән. Геологиялық зерттеулер кезінде кейбір көлдерде емдік минералды балшыққа байланысты лайдың шөгінділері табылды. Мұндай балшықтар Хакасияда, «Шира көлдері» курорты жұмыс істейтін 3-Утичье көлінде зерттеліп, кеңінен қолданылды.
Флора
Шөлдерген қыратты Шу даласында тұз бен құрғақшылыққа төзімді өсімдіктер басым. Дала өсімдіктерінің едәуір тобы қаттысабақты шөптер, бұталар және бұташықтармен ұсынылған. Шөптесін түрлердің ішінде Алтайда сирек кездесетіндерге: көде, шөл бидайық, ірі гүлді келлерия, жартасты қияқ, шу кекіресі және басқалар. Бұталардың арасында қараған, жусан, жұлдызшөп, сабақсыз қазтабан, маралоты, шоқсары бар. Көптеген көлдердің жағасында кәдімгі қамыс өседі. Тасты кендер арасында кейде төртжапырақты және суық семізот кездеседі.
Фауна
Шу даласының жануар әлемі бірқилы және өзіне тән ерекшеліктерге ие. Мұнда сабаншы-мысық, дала түлкісі қарсақ, жайран әлі күнге дейін сақталған. Індерде кеміргіштердің көптеген түрлері (сұр тышқан, суырлар, қосаяқтар, сарышұнақтар, жоңғар атжалманы) және қоянтәрізділер (алтайлық, моңғолдық және даурлық шақылдақтар, сондай-ақ жергілікті жағдайға жақсы бейімделген құм қояндары) тіршілік етеді.
Дала көлдерінде көптеген үйректер бар, олардың арасында отүйректер басым. Ақбас қаз, қаражемсаулы маймаққаз, сұңқылдақ аққу сирек кездеседі. Су қоймаларының жағасында сұр тырна, ақбас тырна, өзен қарқылдағы және ақ шақшақай тіршілік етеді. Ашық жерлерде, әдетте, кәдімгі дала және дала бозторғайлар, бәбісек, дала жадырағы, шыбжың тасшыбжық өмір сүреді. Бұл жерде жыртқыш құстардың бірнеше түрі: кәдімгі күйкентай, түз құладыны, ал таулы жерлерде - ақбас құмай, ителгі, тазқара кездеседі.
Шу даласындағы бауырымен жорғалаушылардан қарапайым және дала сұр жыландары, кәдімгі қалқантұмсық жылан, өрнекті жылан және секіргіш кесіртке тіршілік етеді.
Өзендер балықтарға, әсіресе қарауызға бай. Шудың жоғарғы ағысы мен Шу даласындағы көлдерде көкбас көп кездеседі.
Тұрғындары
Шу даласындағы елді мекендер:
Даланың бойымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай Моңғолиямен шекараға дейін Шу жолы жалғасады.
Табиғи апат
2003 жылдың қыркүйегінде қазаншұңқырдың батыс шетіне жақын, толығымен қираған Белтір ауылының жанында Рихтер шкаласы бойынша 7,3 балдық жер сілкінісі болды. Жер сілкінісі эпицентрінің жанында көшкіндер мен опырылулар болды.
Дереккөздер
Санат:Алтай Республикасы Санат:Алтай Республикасының далалары Санат:Ресей далалары
Седанг
Седанг  - Вьетнамдағы халық. Зялай, Контум, Даклак, Куангнай, Биндин, Куангнгай провинцияларында тұрады. Саны-127 мың адам (1999 ж.).Олар үш топқа бөлінеді: седангтар, халанг және хазонг. Седанг құрамына олармен ассимиляцияланған ронгаоның бір бөлігі кіреді.
Тілі
Тілі – аустроазиялық тілдер отбасының мон-кхмер тармағының бахнар тобының седан тілі.
Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.
Кәсібі
Негізгі кәсібі – егіншілік (күріш, тары, жүгері, маниок, тәтті картоп), мал шаруашылығы (буйвол, шошқа, піл, құс шаруашылығы), аңшылық, балық аулау, жабайы пілдерді қолға үйрету. Қолөнерден ұсталық, тоқымашылық, бамбуктан тоқу дамыған. Темір өндіру ерекше рөл атқарады.
Өмір салты
Туыстық қатынас патрилинейлік, яғни әке жағынан, бірақ әйелдің қоғамдағы жағдайы жоғары. Патриархалдық құлдық белгілі болды. Дәстүрлі культтер - ата-бабалар рухына табыну. Су, от және т.б. мерекелерді өткізеді.
Олар көп балалы отбасыларда ұзын қадалы үйлерде тұрды. Әр ауылда қадалы, алты қырлы, шатыры бар ерлер үйі (ронг) бар.
Киімнің негізі - денені жартылау жауып тұратын мата кесіндісі, өсімдік қабықтарынан жасалған киімдері белгілі.
Дереккөздер
Санат:Вьетнам халықтары
Түрксіб (Жамбыл облысы)
Түрксіб — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданындағы ауыл, Бесағаш ауылдық округі құрамында. Ауыл 1926-30 жылдары Түркістан-Сібір теміржолын салушыларды көкөніспен қамтамасыз ету мақсатында құрылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдағы халық саны 2934 адамды құрады (1438 ер және 1496 әйел адам). 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша ауылда 3516 адам мекендеді (1727 ер және 1789 әйел адам).
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Қалдыбаев Ахметсафа
Қалдыбаев Ахметсафа, ауылы Қалдыбайұлы (1892, Сарқант ауданы, Қарабөғет ауылы — 30.12.1973, Семей қ.) - діндар, имам. Әкесі Қалдыбай Бұхара, Хиуа, Самарқант медреселерінде білім алған. 1905 ж. баласы Ахметсафаны Ташкенттегі Әбілқасымхан деген молданың медресесіне оқуға береді. Қалдыбаев Бұл медреседе 7 жыл оқып, араб, парсы, түрік тілдерін меңтеріп шығады. Лепсі өңірінде бала оқытып, молдалық қызметте жүрген Қ. 1929-30 ж. қуғынға ұшырап, мал-мүлкі тәркіленіп, жер аударылады. 1945-54 ж. Лепсі станциясында еңбек етеді. 1954-73 ж. Семей қаласындағы "Таныбай" мешітінде имам-хатиб болды.
Жабайы алма (повесть)
Жазушы Сайын Мұратбековтың "Жабайы алма" (1972) повесі - соғыс жылдарындағы ауыл өмірі, ауыр тұрмыс, қажырлы еңбек, адалдық пен адамгершілікті сөз ететін шығарма.
Сұрапыл соғыс жылдарындағы қабырғасы қайысқан балалық шақтың ауыр тіршілігі қаз қалпында суреттеледі. Повестің түйіні жаманнан жиренуге, жақсыны үйренуге үндейді. Кейіпкерлер қандай қиыншылықтарға, тағдырдың талқысына түссе де, адамдық бейнені, адамгершілік қасиетті жоғалтпауға, өмірге деген үміттен түңілмеуге, тағдыр тауқыметіне мойымауға, адалдық пен әділдікті баян етіп, адал жанын, таза ниетін бойында сақтап қалуға тырысады.
Қысқаша мазмұны
Жазушы оқиға барысында Көкінай атты итті образдау арқылы, жазушы соғыс кезіндегі жауға аттанған әр шаңырақтың сағыныш сезімін, төзімін Көкінай образымен адалдық қасиетін қызық та, қатал сюжеттермен сипаттайды. Повестьтің басты кейіпкерлері Қанат, Тоқтар, Нәзира, Әжібектер бейнесінен бір-бірін жеңе алмай келе жатқан махаббат пен зұлымдық, мейірімділік пен жауыздық, адалдық пен надандық cуреттеледі. Екі ғашық Тоқтар мен Нәзираның пәк махаббатын соғыс үзеді. Сүйгені соғысқа аттанған Тоқтардан қара қағаз да келіп үлгереді. Бұл тек сүйгенінен айырылған Нәзираның зары емес, заманның, сұм соғыстың кесірінен екінің бірінің басына түскен қасірет еді. Нәзира қиындықты жеңу арқылы оқуға, артынша соғыстан азат етілген қалаларды қалпына келтіруге көмекке аттанады. Повесте соғыстан жаралы қайтқан Көбегеннің еңбекқорлығы, Петько, Отто, Бәкке, Қанаттардың бір сиырға шөкімдей шөп үшін неге болсын баратыны нанымды бейнеленген.
Повестегі тарихи оқиғалар
Ұлы Отан соғысы кезеңі
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сайын Мұратбеков шығармалары Санат:1972 жылғы туындылар Санат:Ұлы Отан соғысы туралы шығармалар Санат:2002 жылы шыққан кітаптар
Малави қалаларының тізімі
200px|right
Тұрғындар саны 2008 бойынша берілген.
Ғылыми фантастика
Ғылыми фантастика (scіence fіctіon – ғылыми туынды) — көркем әдебиетте, сондай-ақ кино, кескіндеме, т.б. өнер салаларында қалыптасқан жанр.
Ғылыми-фантастика өнердегі дербес жанр ретінде XX ғасырда қалыптасқанымен, оның қайнар бастаулары ежелгі әпсаналарда, ауыз әдебиетінде жатыр. Оған қиял-ғажайыптық, ертегілік қасиет те тән.
Фантастика (phantasіa —– қиялдау, phantastіke – қиялдау өнері) ұғымының өзі де қиялдану өнеріне байланысты пайда болған. Қазіргі әдебиеттану мен өнертану ғылымында фантастиканың «ертегілік» және «ғылыми» белгілерінің ара-жігі ажыратылмаған. Әдебиетте ғылыми-фантастика – ғылыми поэзия және ғылыми проза болып, екі пішімде қалыптасты. Ғылыми поэзия терминін әдебиеттану саласында алғаш француз поэзиясының теоретигі Рене Гиль «Сөз туралы трактат» (1896) еңбегінде қолданды. Ол ғылыми поэзияның белгілері ежелгі дәуір әдебиетінің өкілі Лукреций Кардың «Заттың табиғаты» поэмасында көрініс тапқанын мысалға келтіреді. Поэзиядағы ғылыми фантастика жалпы фантастикалық арнадан бөлекше, философиялық-әлеумметтік бағыттағы мүмкіндігімен ерекшеленеді. Ғылыми фантастика прозаның барлық жанрында (роман, повесть, әңгіме, т.б.) қарқынды дамып, көркем әдебиеттің арналы саласына айналды.
Қазақ ғылыми фантастикасы
Қазіргі қазақ әдебиетіне ғылыми фантастика дербес жанр ретінде XX ғасырдың 70–80-жылдары республика жазушыларының шығармалары арқылы қалыптасты. Зерттеушілер қазақ әдебиетіндегіндегі ғылыми фантастика жанрының алғашқы белгілерін ертегілерден («Ер Төстік», «Ұшқыр кілем», т.б.), аңыздарын («Қорқыт ата», «Баба түкті шашты Әзиз», т.б.) таратып, болашақты болжай білген халық қиялының ұшқырлығына тәнті болуда.
Кинофильмдерде
Кинода ғылыми фантастика жанры XX ғасырдың басында қалыптаса бастаса, ал бейнелеу өнеріндегі ғылыми-фантастика жанры көбінесе көркем шығармалардың сюжеттері негізінде қалыптасқан.
Дереккөздер
Санат:Ғылыми фантастика
Өкпесүт
Өкпесүт — ғұрыптық мәні бар тағам. Оны бір-біріне өкпелеп жүрген ағайынды татуластыру немесе отбасындағы түсініспеушілікті тарқату үшін жасы үлкен әйел адам әзірлейтін болған. Ақсақалы бар үлкен отбасы береке-бірлікті нығайту үшін ренжіскен адамдарды қонаққа шақырып, осы тағамды ұсынған. Тағамның құрамына өкпе (өңешімен бірге), сүт, тұз, үгітілген қара бұрыш кіреді. Сүтке дәмдеуіш пен тұз қосып, сүтті өңеш арқылы өкпеге толтыра құяды. Содан соң, өңешті байлап, баяу отта бір сағат пісіреді.
Хараппа
Хараппа - (Пенджаб провинциясы, Пәкістан) біздің дәуірімізге дейінгі III—II мыңжылдықтардағы қалалық мәдениетке ат берген ертедегі астана қалдықтары табылған жер. Тұрғын кварталдары тік бұрышты жүйемен жоспарланған. Олардан батысқа қарай қамал орналасқан. Қыруар олжалар (ұсақ пластика, тас мөрлер) мәдени дамудың жоғары дәрежесін көрсетеді.
Төрткүл (көне қала)
ТӨРТКҮЛ – ортағасырлық қалашық орны. Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Бірлік аулынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. 1948 жылы орталығы Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі Әлкей Марғұлан) тауып, зерттеген. 1980, 1986 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің археологиялық отряды анықтау материалдарын жинақтаған. Қаланың орны, бұрыштары төрт тарапқа қаратылған ауданы 200х180 м, тік бұрышты алаңнан тұрады. Негізгі алаңның солтүстік және шығыс жағында құрылыс орындарының қалдығы, ал оңтүстік-батысы мен оңтүстік-шығыс жағында көне канал орны сақталған. оңтүстік-батысынан басқа үш жағы топырақ үйінділерімен қоршалған. Қазба барысында табылған хұмдар, құмыралар, шұңғыл табақтар, т.б. заттарға қарағанда қалашық 8 – 14 ғ-ларда өмір сүрген.
Сілтеме
Санат:Жамбыл облысы қоныстары
Сиерра Маккормик
Сиерра Маккормик (ағыл. Sierra McCormick; 28 қазан 1997, Эшвилл (Солтүстік Каролина), АҚШ) — американдық актриса, әлемге Disney каналының «Высший класс» сериалындағы Олив Дойл ролімен және американдық ойын теле-шоу "Кто умнее пятиклассника?" қатысқанымен әйгілі.
Жеке өмірі
Сиерра Маккормик Солтүстік Каролина штатындағы Эшвилл қаласында туған. Кіштентай кезінде Лос-Анджелеске көшіп кеткен. Қазіргі уақытта әке-шешесімен және Кайли атты апайымен бірге тұрады.
Мансап
2006 жылы Лос-Анджелестегі The Corsa Agency қосылып актерлікке қызығушылығын тапты. Сиерраның бірінші актерлік жұмысы 9 жасында "Долго и счастливо" телесериалында болған. 2007 жылы Сиерра қалған мыңға жуық балаларды жеңіп, «Кто умнее пятиклассника?» теле-шоуының екінші сезонына өтті. МакКормик Disney каналының «Ханна Монтана» сериалындағы «Добро пожаловать в заблуждение» эпизодында түскен. Сиера МакКормик Чайна Энн Макклейн мен бірге «Jack and Janet Save the Planet» кинофильмінде түскен. 2010 "Рамона мен Бизус" фильмінде Сьюзен Кушнер ролін ойнаған.
Сиерра «A Nanny for Christmas» (2011) фильмінде және «Сверхъестественное» сериалында (әзәзіл Лилит) басты ролді ойнаған..
Омбы уезі
Омбы уезі — Тобыл облысы Тобыл наменгерлігі (1782-1796), Тобыл губерниясы (1802-1822, 1838-1854, 1868), Омбы облысы (1822-1838), Сібір Қазақтарының аймағы (1854-1868) ), Ресей империясының Ақмола (Омбы) облысы (1868-1919 жж.); КСРО РКФСР Омбы губерниясы (1919-1925) құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік.
Уез орталығы — Омбы қаласы (1782-1924), Жаңа Омбы қаласы (1924-1925).
Халқы
Омбы уезін Орта жүздің найман, керей, қыпшақ тайпаларының рулары мекендеді, 1908 жылғы шаруашылық есеп бойынша халқы 145775 адам (қазақтар 44885, казак-орыстар 17022, қоныс аударған орыс шаруалары 83868) болды.
Тарихы
Омбы уезіне Алабота (48 ауыл), Қызылқақ (124 ауыл), Жеке (87 ауыл), Омбы (136 ауыл), Қорған (103 ауыл), Николаевск (207 ауыл) және Покровск (80 ауыл) болыстары қарады. Омбы қаласы 1917 жылғы Ақпан төңкерісіне дейін уезбен қатар Дала генерал-губернаторлығы мен Ақмола облысының орталығы болды.
Дереккөздер
Санат:1868 жылы пайда болғандар Санат:Ақмола облысы уездері Санат:Омбы губерниясы уездері Санат:Тобыл губерниясы уездері Санат:Омбы облысы тарихы Санат:1925 жылы жойылғандар
Хармика
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Ащысай ауылдық округі
Ащысай ауылдық округі:
Таңсық (станция)
Таңсық — Абай облысы Аягөз ауданы, Тарлаулы ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Аягөз қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 101 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 88 адам (41 ер адам және 47 әйел адам) болса, 2009 жылы 115 адамды (63 ер адам және 52 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Мегафон
Мегафон (μέγας - үлкен + φωνή - дауыс) — алып жүруге ыңғайлы етіп жасалынған, қатты сөйлегіші рупормен бірлескен дыбыс сигналының күшейткіші. Қуатты күшейткіш және рупор қажетті бағытта дыбыс интенсивтілігін бірнеше есе арттырады.
Мегафон - дыбысты күшейткіш үлкен рупор.
Дереккөздер
Санат:Электроника Санат:Транспорт
Мавритания қалаларының тізімі
Мавритания қалаларының тізімі: thumb|right|250px
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Мавритания қалалары
Кабанелаш (Вила-Верде)
Кабанелаш (Вила-Верде) (Cabanelas (Vila Verde)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Верде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 015 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,21 км² шамасында. Халық тығыздығы — 324,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Бэри (Огайо)
Бэри (Berea) — Огайо штатының Cuyahoga округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 19 093 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-05690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Вассерфалль зымыраны
thumb|Гермес-A1 (Америкалықтардың Вассерфалльдың дайын сызбалары бойынша жасаған зымыраны) «Вассерфалль» зымыраны (Wasserfall Ferngelenkte Flakrakete — Вассерфалль алыстан басқарылатын әуеге қарсы зымыраны, Вассерфалль сөзінің мағынасы — сарқырама; Агрегат-5 деген атпен де белгілі) — алыстан басқарылатын жер-әуе зымыраны.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Германиядағы Пенемюнде орталығында жасалған Германияның ғажайып қаруларының бірі болып табылған Вассерфалльдың құрылымының негізінде жасалған зымырандарды Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңестіктер Р-101 жобасында пайдаланып, ал америкалықтар Һермес-А1 деген зымыранды сол Вассерфалльдың негізінде жасады.
Жасалу тарихы
Толығымен қорғаныс жүйесі болғандықтан Вассерфалль зымыраны Адольф Гитлерге онша қатты ұнамаған болатын, себебі Һерманн Гөринг оған Люфтваффе Үшінші Рейхтің әуе кеңістігіне жауды аяқ бастырмайды деп уәде еткен еді. Сондықтан бұл жоба бастапқы кезеңде онша көп қолдау көрген жоқ. 1943 жылдан бастап ағылшын-америкалық одақтастардың стратегиялық бомбылауы күшейе бастаған кезде Вассерфалль зымыранына керекті қаржы-материалдар оның орнына Фау-2 шабуыл зымыранын жасауға жұмсалып отырды.
Зымыранның негізгі концепциясы бойынша жұмыс 1941 жылы басталып, оның соңғы техникалық көрсеткіштері 1942 жылғы қарашаның 2-сінде мақұлданды. Алғашқы модельдері 1943 жылдың наурызында сынақтан өтті, бірақ 1943 жылдың тамызында доктор Вальтер Тильдің Британия әскери әуе күштерінің Пенемюндеге жасалған бомбылық шабуылының кезінде қаза табуы жұмысты қатты кешеуілдетіп тастады. 1944 жылғы наурыздың 2-сінде жасалған алғашқы табысты сынақтан кейін (оның үшінші сынақ моделі), Вассерфалльдің тағы 3 сынақ ұшырылуы 1944 жылғы маусымның соңында қарай аяқталды. 1944 жылғы қаңтардың 8-інде жасалған сынақ сәтсіз аяқталған болатын. Ол кезде зымыранның қозғалтқышы «шыжылдап», зымыранды тек 7 км биіктікке көтеріп, дыбыс жылдамдығына жеткізе алмады. Одан кейінгі ақпан айындағы ұшыру табысты болды, зымыран тік көтеріліп, 770 m/s (2,800 км/сағ) жылдамдыққа қол жеткізді. . 1945 жылғы ақпанның 17-сінде Пенемюндедегі зымыран орталығы эвакуацияланғанға дейін 35 Вассерфалль сынақ ұшырылуы жасалып үлгерілді.
1944 жылғы маусымның 13-інде Вассерфалльдың радиомен бағыттау жүйесі орнатылған Фау-2 зымыраны Швецияға барып құлады. Ондағы бағыттау жүйесі «Кель-Штрассбург» бағыттау жүйесінің жетілдірілген түрі болатын. Осы «Кель-Штрассбург» бағыттау жүйесі Жерорта теңізінде ағылшын-американ кемелеріне біршама табысты қолданылған Һеншель Hs 293 қанатты зымыранының бағыттау жүйесі ретінде қолданылған еді.
Соғыстың екінші жартысында Үшінші Рейхтің қару-жарақ және соғыс өндірісі министрі болған Альберт Шпеер кейінірек өзінің естеліктерінде Вассерфалльға жете мән берілмегені Германияның соғыста жеңіліске әкеп соққан себептердің бірі болған еді деп жазады:
"Осы күнге дейін мен мынаған нық сенемін: егер біз 1944 жылдың көктемінен бастап «Вассерфалльді», оған қоса реактивті жойғыш ұшақтарды жаппай қолдана алғанымызда, бұл ағылшын-американ әуе күштерінің біздің өндірістік орындарымызға шабуылдарын тоқтатар еді. Бұл біздің қолымыздан келер еді, себебі одан көп кейін де айына 900 дана Фау-2 зымырандарын шығарып отырдық."
Техникалық сипаттамалары
Вассерфалль Фау-2 зымыранының әуеге қарсы бейімделген, екеуінің жалпы құрылымы да, сырт түрлері өте ұқсас бір түрі болды. Зымыран бомбылаушы ұшақтардың ұшатын биіктігіне ғана көтерілуге тиіс болғандықтан, ол Фау-2-ден кішірек болды, оның ұзындығының ¼-дей ғана. Вассерфалльдың тағы бір ерекшелігі — қозғалысын басқара алу үшін оның фюзеляжының орта бөлігінде қосымша қанаттар орналасқан.
Фау-2-ден айырмашылығы, Вассерфалль бір ай уақыт бойы дейін бірден ұшырылуға дайын тұруға бейімделіп жасалды, сондықтан Фау-2 зымырандарында қолданылған ұшқыр сұйық оттегі оған жарамайтын еді. Доктор Вальтер Тиль жасап шығарған қозғалтқыштың жаңа түрі отын ретінде визолға (винил изобутил эфирі) және «СВ-қоспасы» немесе «Зальбай» деп аталатын қоспаға (90% азот қышқылы, 10% күкірт қышқылы) негізделген болатын. Осы тез тұтанатын қоспа басқа бір резервуардан қысыммен берілетін азот газымен араласып, жану камерасына зор қысыммен келіп жететін. Вассерфалль тез тұтанатын отын төгілсе де зымыранды ұшыра алатын арнайы зымыран базаларынан (Везувий деген құпия атымен белгілі) ұшырылуға тиісті еді.
Зымыранды бағыттау жүйесі ретінде күндізгі уақытта қарапайым радио бағыттау жүйесі — MCLOS жүйесі қолданылатын. Түнгі уақытта бағыттау әлдеқайда күрделі болды, себебі қараңғыда зымыранның өзін де, нысананы да көру қиын. Сол себепті «Райнланд» атты жаңа жүйе жобаланды. «Райнландтың» ішінде транспондер орнатылатын, транспондердің жіберген сигналдарын жерде орналасқан радиопеленгатор қабылдап, зымыранның нақты орны анықталатын. «Райнландтың» нысананы анықтауға арналған радары да болды. Зымыран ұшырылғаннан кейін бірден іске қосылатын механикалық компьютер транспондер мен радардың көрсеткіші бойынша зымыранды нысанаға қарай бағыттайтын. Жерде орналасқан оператор радардың экранында зымыран мен нысананың екі жарық дағын көріп, зымыранды күндізгідей бағыттай алатын. Зымыран енді ұшырылған кезде оны бағыттау жану камерасының аузында орналасқан төрт графит руль арқылы, ал зымыран толық жылдамдығына жеткен соң оның құйрығында орналасқан төрт басқа руль арқылы жүзеге асырылатын.
Бағыттау жүйесінің жобаланған тағы бір түрінде тек бір ғана айқыш тәрізді, нысананы көздеп айналып тұратын радар сәулесі қолданылатын. Райнланд жүйесі секілді ол да нысанаға алдымен транспондер сәулесі арқылы бағытталып, содан соң сол болымсыз кері байланыс арқылы сәуледен ауытқымай бағытталып отыратын. Егер ауытқи қалған жағдайда ол тұрақты сигналдың орнына пульс қабылдай бастап, аутоматикалы түрде өзін сәулеге қайтаратын.
Бастапқыда зымыранның жарғыш жүгінің салмағы 100 kg болатын, бірақ зымыранның тию дәлдігі төмен болғандықтан оған әлдеқайда үлкен (306 kg) сұйық жарылғыш затқа негізделген жарғыш жүк тией бастады. Ондағы мақсат — жаудың бомбалаушы ұшақ тобының ортасында зор жарылыс ұйымдастырып, кем дегенде бірнешеуін істен шығару. Күндізгі уақытта оператор жарғыш жүкті алыстан басқару жүйесі арқылы іске қосып, түнгі уақытта алыстан жарғышытың бір түрі қолданылуға тиіс болды.
Тағы қараңыз
Санат:Жер-әуе зымыраны
IC 2332
IC 2332 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Сыртқы сілтемелер
IC 2332 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Альт-Эмпорда
Муниципалитеттер
Санат:Жирона аудандары
Интернационале
Интер (итал. Internazionale Milano Football Club) — әлемнің және Италия ның атақты футбол клубтарының бірі. "Интер" Италияның Милан қаласының орналасқан "Джузеппе Меацца" стадионында өнер көрсетеді. Клубтың киімінің түстері - қара және көк. "Интер" Италия тарихындағы төменгі дивизионға түспеген жалғыз команда.
Клубтың басты қарсыласы — миландық тағы бір клуб "Милан". "Сан-Сиро" бұл екі клубқа ортақ арена. Екі команданың арасындағы ойындар "Милан" дербиі деп аталады.
нобай|оңға|2009 жылғы команда құрамы
Команда тарихы
1908 жылы 9 наурыз суретші Джорджо Муджани бастаған Миланның 44 ойыншысы өз командасының шетелдік ойыншыларын өз қатарына алмау саясатына қарсы шығып, "Интер" атты жаңа команда құрады.
1910 жылы Интер алғаш рет скудеттоны жеңіп алады. Бірінші Дүниежүзілік соғысға байланысты үзілістен кейін, "Интер" 1920 жылы скудеттоны қайта жеңіп алады.
Клуб 60 жылдары күшейді. Эленио Эррераның бапкерлігімен 1964, 1965 жылдары Еуропа чемпиондар лигасын ұтып алды. 1966 жылы 10-шы рет Италия чемпионы атанып, 10 рет чемпион атанған құрметіне жейделеріне жұлдызша қадалды.
1971 жылы клуб 11-ші рет Италия чемпионы атанды.
1972 жылы "Интер" тағы да чемпиондар лигасының финалына шықты, бірақ сол кездегі Еуропадағы маңдайалды клуб "Аякс" бұларға мүмкіндік қалдырмады.
1990 жылдары клуб аса жарқырамады, бұлардың басты бәсекелестері "Милан" мен "Ювентус" Чемпиондар лигасында керемет ойын көресетіп жатты. 1991, 1994, 1998 жылдары УЕФА кубогында топ жарғанымен, бәрібір клуб фанаттары, басшылығы Чемпиондар Лигасында топ жаруды қалады. Жетістікке жету мақсатында клубқа Роберто Баджо, Кристиан Вьери, Роналдо секілді жұлдыздарды тартқанымен, команда Чемпиондар Лигасында көзге түсе алмады. Тек 2003 жылы жартылай финалға шықты, бірақ өздерінің бітіспес қарсыластары "Миланнан" ұтылды.
2005 жылы араға 16 жыл салып Италия чемпионатында топ жарды.
2008 жылы клубтың тізгінін Жозе Моуриньо ұстады да, құрамындағы көп футболшылардың жасы ұлғайып қалғанына қарамастан, 2009/10 жылғы маусымда требл жасады: Италия чемпиодығы мен кубогын және араға 45 жыл салып, көптен арман болған УЕФА Чемпиондар лигасын ұтты.
2010 жылы жазда Моуриньо кетті де, орнына Рафаэль Бенитес келді. Бенитес клубты күшей алмады, жеңілістер көбейіп кеткен соң, 2010 жылы желтоқсанда Клубтар чемпионатын ұтқанына қарамастан, 23 желтоқсанда қызметтен босады да, орнына бразилиялық Леонардо Аружо келді.
2019 жылы Антонио Конте "Интер" клубына бас бапкер ретінде келіп, 2019/20 жылғы маусымда УЕФА Еуропа лигасының финалына жетті. Келесі 2020/21 жылғы маусымда Серия А лигасында бірінші орынға ие болып, 11 жылда бірінші рет чемпион атанды. 2021 жылы Антонио Конте клубтан кетті, оны Симоне Индзаги ауыстырды. 2022/23 жылғы маусымда УЕФА Чемпиондар Лигасының финалына жетті, алайда "Манчестер Сити" қарсы ойында бір гол жіберіп ұтылды.
Құрамы
1 шілде, 2023
Ұлттық
А сериясы
Италия кубогы
Суперкубок
Халықаралық
Құрлықаралық кубок/Клубтар әлем чемпионаты
Сілтемелер
Санат:Италия футбол клубтары Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары Санат:Интернационале ФК Санат:1908 жылы құрылған футбол клубтары
Утинга (Баия)
Утинга (Баия) (Utinga (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік-Орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сеабра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 773 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 717,344 км² шамасында. Халық тығыздығы — 23,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Хатарва-котува
Хатарва-котува («шаршы үй») — Үндістандағы хармика сияқты цейлондық дагоба күмбезінің үстіндегі қондырма.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Сен-Жиль-ле-Буа
Сен-Жиль-ле-Буа (Saint-Gilles-les-Bois) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22293, пошта индексі — 22290.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 413 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Бигичевка
Бигичевка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цидовка өзенінің сол жағалауынан 5,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Сен-Жиль-ле-Буа
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Бигичевка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мулдава (Пловдив облысы)
Мулдава (Мулдава) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Асеновград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 362 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Дарбаза жолы
Дарбаза жолы  – Шу мен Талас өңірі арқылы өтетін керуен жолы. Жамбыл облысы жерінде. Сырдария өз-нің орта ағысы тұсындағы Бастан қ-нан басталатын бұл жол солт.-шығысқа қарай Шәулімше шоқысын шығыс жағымен айналып өтіп, Мортық қ-на, одан Қосүйеңкі шатқалындағы, Қоспа өз-н жағалап отырып, Дарбаза, Ақши шатқалдары, Үлкен Сауысқандық асуы арқылы Қаратаудан асып өтіп, Шу өз-н бойлай Сарысу жолына қосылған.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 5-том
Санат:Қазақстан табиғаты
Тотавель
Тотавель (Tautavel) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 53,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66205, пошта индексі — 66720.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 928 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Толстовка (өзен)
Толстовка — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Ырғыз өзенінің сол жағалауынан 273 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ырғыз бастауынан Сулак су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хэвитт (Миннесота)
Хэвитт (Hewitt) — Миннесота штатының Todd округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Райхенталь
Райхенталь (Reichenthal) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Урфар округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1434 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — UU, ресми идентификациялық коды — 4 16 20.
Қыпшақтардың тайпалық және этникалық құрамы
thumb Тайпалық және этникалық құрамы. XI ғасырдың бірінші жартысынан XIII ғасырдың басына дейін қыпшақ этникалық қауымдастығының қалыптасуы дамудың сапалық жаңа кезеңіне аяқ басады, мұның өзі ең алдымен олардың жерінде - Шығыс Дешті Қыпшақта қыпшақ хандары күш-қуатының артуына байланысты еді, ал олардың билігін өз мемлекеті шеңберінде күшті әулеттік елбөрілі руы зандастырды.
XI ғасырдың орта шенінде қыпшақ жөне қуман тайпалары батысқа қарай қозғала бастады. XI ғасырдың екінші жартысында оңтүстік орыс далалары шегінде болған саяси және этнографиялық өзгерістерді парсы тарихшысы Хамдаллах Казвини атап өткен, оның мәліметтері бойынша, Дешті Қыпшақ деген Дешті Хазардың нақ өзі. X ғасырда оңтүстік орыс далалары Дешті Хазар ретінде белгілі болған.Қумандар 1055 жылдан бастап ертедегі орыс жылнамаларында айнытпай аударылған «половец» деген атпен кездеседі. Барлық жағынан алып қарағанда, «половецтер» терминін екі мағынада: дәл қумандарды білдіретін нақты және бүкіл қыпшақ тайпалары бірлестігіне қолданьшған кең көлемдегі мағынада түсіну керек. Алайда жылнамаларда бұл мағыналары ажыратылмаған.
Райхенталь
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Қыпшақтардың тайпалық және этникалық құрамы
Жазбаша ескерткіштерi
Жазбаша (ертедегі орыс) ескерткіштердегі мәліметгерді түсіндірген кезде белгілі қиындықтардың тууы содан. Орта ғасырлардағы Византия тарихнамасына да байланысты істің жайы нақ осындай. 1078 жылы византиялықтар өздерінің батыстағы көршілерінің шың этникалық атауы қумандар екенін бірінші болып біліп, бұл атауды Дешті-Қыпшақтың барлық түрік тайпаларына таратты. Бұл дәстүр Византия әдебиетінде тура XIV ғасырға дейін сақталды.
«Половец даласының» шегі ертедегі орыс жылнамаларында Еділ мен Днепр аралығында деп белгіленді. Ал мұсылман деректемелеріне сәйкес, батыс Дешті-Қыпшақ әлдеқайда көп жерді алып жатқан. Мәселен, араб географы әл-Идрисидің (XII г.) мәліметтері қумандардың көшіп жүретін жерлері Днестр мен Днепр аралығында орналасқан, ал Днепрден шығысқа қарай қыпшақ тайпаларының ордалары жатқан деп санауға мүмкіндік береді. Батыс бірлестігі қыпшақтарьтның тайпалық құрамы он бір тайпадан: тоқсоба, жетіоба, бұршоғлы, елбөрілі, қаңғароғлы, анджоғлы, дурут, күлобаоғлы, жортан, қарабөрікті, қотан тайпаларынан тұрған.
Біршама біртектес этникалық құрамы атап өтіледі, оған тек түрік тайпалары: қыпшақ, құман және печенег тайпалары ғана кірген. Қыпшақ тайпаларынын батыс конфедерациясындағы жетекші әулеттік тайпа тоқсоба мен бұржоғлы болған. Қазақстан аумағында құрылған Шығыс қыпшақ бірлестігінде этникалық байланыстардың даму және терендеу дәрежесі, сондай-ақ қыпшақ этносының қалыптасу деңгейі Шығыс ұлыс қыпшақтарының тайпалық құрылымы бойынша әжептәуір айқын анықталады. Араб ғалымдары Ахмет-ат-Тыни (1235—1318) және ад-Димашкидің (1301—1349) еңбектерінде Шығыс ұлыс қыпшақтарының рулық- тайпалық құрамы туралы нақты деректер бар. Ол 16 этникалық компоненттен тұрған. Олардың 8-і негізгі тайпалар болған да, одан кейінгі 8 этникалық компонент неғұрлым ұсақ бөлімшелер болып табылады. Қыпшақтардың он алты тайпалық конфедерациясы тізімінің өзі ретсіз кездейсоқ сипатта болмағанын атап өту маңызды. Керісінше, онда бәрі де аталған этникалық бөліністердің әрқайсысы әулеттік, әлеумеггік және саяси орны мен деңгейіне сәйкес қатан реттелген.
Ең бірінші жетекші, тандаулы тайпа бөрілілер (басқа деректемелер бойынша елбөрілілер) болып, қыпшақ хандары ұрпақтан ұрпаққа солардың қатарынан шығып келген. Бөрілі терминінің семантикасы «қасқыр» мағынасымен байланысты. Тарихи және этнографиялық әдебиетте бірқатар түркі этностарының аңызға айналған негізін қалаушы ретіндегі қасқырға табыну және түрік тайпаларынын ертедегі даму сатыларындағы қасқырдың тәтемдік рөл атқаруы кеңінен белгілі. Бөрілілер (елбөрілілер) Орталық Азиядан шыққан ертедегі турік тайпасы болған. Екіншісі — тоқсоба, ол да «тоғыз тайпалы» деген мағынамен тандаулы тайпаларға есептеледі. Одан әрі йетиоба, яғни жеті тайпалы (жетіру), содан сон «төрт тайпалы» дегенді білдіретін дурут тайпасы (төртоба) келеді. Бесінші тайпа етіп әл-арс аталады, олар аландарға туыстас иран тайпасы астар деп саналады. Осының бәріне қарағанда, Арал теңізіне көршілес мекендеген түркі тілдес астардың (арстардың) жекелеген топтары қыпшақ тайпаларының құрамына енсе керек. Одан әрі бұржоғлы тайпасы келеді, олар басқалармен қатар оңтустік орыс далаларында қыпшақ қоғамының үстем тобын құрып, ал Мысырда өз ортасынан мәмлүк-сұлтандар әулетін шығарған. Жетінші етіліп манкуроглы тайпасы көрсетіледі, олар, тегінде, қимак тайпаларының біреуіне жататын болса керек. Бірқатар деректемелердің мәліметтері бойынша, қимақтер елінде Манкур таулары болған. Тәтем ретінде, таулардын аты қимақтер конфедерациясының жекелеген топтарына берілген болса керек. Соңғы ірі тайпа ретінде қимақ тайпасы — мұсылман тобының көптеген жазбаша деректемелер! бойынша, түркі тілдес қимақ этносының нақ өзі аталады. XI ғасырдан бастап, шынына келгенде, Қимақ қағанаты құлағаннан кейін, жазбаша деректемелерде қимақ атауы енді аталмай, ол өзінің диалектілік түріндегі қимақтерге орнын толық босатып берген. Қыпшақтар мен қимақтердің этникалық-саяси және этникалық-мәдени асқан тығыз байланыстарының топ- тасудың жоғары денгейіне жеткені соншалық, Махмұд Қашғари (XI г.) дәуірінде қимақтарді кыпшақтар деп атаған, ал қыпшақтар болса өздерін басқа атаумен атаған. Тайпалардың қарастырылып отырған тізімі тұрғысынан алғанда, ад-Димашки қимақтар жөнінде: «ал олар (қимақтар) сол кезде-ақ хорезмдіктерге айналған еді» деген мазмұндағы ескертпе жасайды. Бұл арада ең алдымен қимақ ханының қызы, хорезмшах Текештің әйелі Теркен-қатынның қызметінде болған 10 мың адамдық қимақ әскерінің контингенті айтылып отыруы ықтимал.
Ұсақ бөлімшелер арасында бірінші кезекте тағ этнонимі аталған. Ертедегі оғыз аңыздарына қарағанда, тағ тайпасы оғыздардан шыққан. Содан соң ертедегі башкұрт тайпасы — жекелеген топтары X ғасырда Арал өңірі мен Каспий өңірі далаларына қоныстанған башқұрттар айтылады. Соның ізінше қуманлу этнонимі, яғни қуман — лу (билеу немесе қатынас аффикс) тайпасы аталады. Бұлар, кумандардың негізгі көпшілігі Шығыс Еуропаға көшіп кеткеннен кейін Қазақстан аумағында қалған қуман тайпаларынын топтары болса керек. Одан сон екі тайпа: базанақ (ба- жанақ) және бажна тайпалары айтылады, ал олар башкұрттармен бірге печенег тайпаларының одағына кірген. IX ғасырдың бірінші жартысында олар оғыздардың қимақтар мен қарлұқтардың одағынан жеңіліс тауып, содан кейін іле-шала негізгі бұқарасы Арал теңізі, Жем мен Жайық аймағынан батысқа ауып көшуге мәжбүр болған еді.
Жазбаша деректемелердің көрсетіп отырғанындай, аталған түркі тілдес үш тайпаның жекелеген бөлімшелері Батыс Қазақстанда қалып, қыпшақтар бірлестігінің құрамына енген. Осыдан кейін қарабөріклі аталады, олар да Арал өңірінің печенег тайпаларына жатады. Семантикасы жағынан бұл тайпа қарақалпақ тайпасының атауына сай келеді. Содан сон үз, шыңдығында оғыз тайпасы келеді, өйткені халық оларды осылай атаған. Қыпшақтар құрамында ең соңынан аталатыны — жортан (шортан) этнонимі. Бұл сөздің «шортан» деген мағынадағы семантикасы оның түрік негізінде екенін көрсетеді.
Демек, конфедерацияға қимақ (имек, манқұроғлы), оғыз (ұз және тағ), печенег-башқұрт (башкұрт, бажанак, бажа), ас, қуман (куманлу, бұржоғлы ( және жортан) тайпалары мен қыпшақ тайпаларынын өздері (бөрілі/ елбөрілі, тоқсоба, жетіоба және төртоба) енген, оларды атап көрсетудің әсіресе қыпшақ этникалық қауымдастығының қалыптасу жәлы туралы мәселені қарастыру кезінде принципті маңызы бар.
Кыпшақтар конфедерациясы тайпалык құрамының XI—XII ғасырларга қатысты құрылымы оның күрделі және әр текті болғанын барынша айқын көрсетеді. Қыпшақ конфедерациясы өзінің қыпшақ тайпаларымен қоса, түркі тілдес қимақ, құман, печенег, ертедегі башқұрт, оғыз тайпаларын, сондай-ақ иран тілдес этникалық жіктердің түркі тілдес элементтерін жинақтаған. Ал мұның өзі иерархияға және оған қоса әлеуметтік организмдер болатын. Тегінде, топтасу және бірігу негізінде туыстас қыпшақ тайпалары одағынан халық болып ұйысу үрдісі жүріп жатқан болса керек. Қыпшақ мемлекетіне ұйымдасқан қыпшактар халықтың қалыптасу сатысында бірқа- тар жағдайларда өздерінің қол астындағы халықты сіңістіре отырып, кең- байтақ аймаққа таралуға қабілетті болып шықты.
Қыпшақ қауымдастығының қалыптасуына аталған тайпалармен қоса, XII ғасырдың екінші жартысында шағын топтары Сырдарияның төменгі ағысы мен Арал өңірі далаларының шегінде этникалық-аумақтық бірлестік құрған көп санды қаңлы тайпалары пәрменді түрде қатысты.
Муайен-Кавелли
Муайен-Кавелли (Moyen-Cavally) — Кот-д’Ивуардыӊ батысындағы облыс.
Берiстер қорабы
Берiстер қорабы (Коробка подач) — металл кескіш білдектегі берістің жылдамдығы мен бағытын тісті берілістердің ажыратып-қосылуымен өзгертіп отыруға арналған көп буынды механизм. Берiстер қорабы кинематикасының ерекшелігі тетікті өндеу кезінде қүралды беру қозғалысын қүралдьщ дайындамаға қатысты басқа да қозғалыстарымен келістіріп отыруға мүмкіндік береді.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Фридебургерхютте
Фридебургерхютте (Friedeburgerhütte) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Мансфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 256 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 87 155. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Ост.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
NGC 6434
NGC 6434 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Ай-Юган (Куновата тармағы)
Ай-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Куноват өзенінің оң жағалауынан 193 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 48 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.