cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Куим
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Арфлер
Арфлер (Harfleur) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Авр округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76341, пошта индексі — 76700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8120 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1928,74 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Шығыс Түркістан халықтарының Маньчжур-Қытай үстемдігіне қарсы күресі
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Көтерілістер Санат:Ұйғырлар
Лушатс
Коммунаның INSEE коды — 33251, пошта индексі — 33125.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 712 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Хори-элк
Хори-элк — Ресейдегі өзен. Дағыстан Республикасы, Шешен Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аксай (Беной-ясси) өзенінің сол жағалауынан 127 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сулак өзені Чиркейск су торабынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дағыстан өзендері Санат:Шешенстан өзендері
Буриш
Буриш (буришки, бурушо, бурушаски, вершики, кунджут, хунза) — Пәкістанның бақылауындағы Кашмирдің солтүстік аумақтарында (Гильгит ауданы) тұратын халық. Олар Хунза, Нагар, Ясин және Гилгит таулы аймақтарында да тұрады. Саны 78 мың адам (2005).
Тілі
нобай|солға|200px|Қарт буриши әйелі Олар оқшауланған Бурушаски тілінде сөйлейді, диалектілері: хунзах, вершик, нагир.
Діні
Буриштердің 66%-ы низари исмаилиттері, қалғандары негізінен шииттік-мұсылмандар.
Тарихы
Буриштердің өздерінің шағын мемлекеттері – Хунза және Нагар княздіктері болды, оларды ағылшындар басып алды. С.А.Старостиннің гипотезасы бойынша буришилер Үндістан мен Ауғанстанның солтүстігіндегі үндіеуропалықтар ассимиляциялай алмаған қытай-кавказдықтардың ұрпақтары. Алайда буриштердің өздерін Үндістанға жорығынан кейін осы жерлерге қоныстанған Ескендір Зұлқарнайынның жауынгерлерінің ұрпақтары санайды.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі егіншілік, негізінен бау-бақша және мал шаруашылығы. Ежелден олар металлургиямен, кілем тоқумен де айналысқан.
Өмір салты
нобай|оңға|200px|Буриш ақсақалы Олар 120-150 жыл өмір сүреді және іс жүзінде қартаймайды - 40-50-де олар 20 жастағы сияқты көрінеді. Буриштер өздері «аш көктем» деп атайтын маусымда олар ештеңе жемейді,тек күніне бір рет жеміс шырынынан сусын және бұлақ суын ішеді және осылайша 3 айға созылады.
Олардың тағамы тек вегетарианшылық: шикі көкөністер мен жемістер, өсірілген дәндер, қой ірімшігі, алкогольсіз және әртүрлі тәттілер. Оның үстіне бәрі де өз жерінде өсіріледі.
Жалпы, буриштер жұмбақ халық. Олар ауруды мүлде білмейді, ал әйелдер 60-қа дейін бала туа береді. Олардың орташа өмір сүру жасы 120 жасты құрайды, ал кейбір өкілдері кәдімгі кәрілік аурулардан зардап шекпей, 160-қа дейін өмір сүреді. Сонымен қатар, олардың қауымдастығы - бейбітшілік пен келісім аумағы. Мұнда ешкім қылмыс жасамайды, сондықтан түрменің қажеті жоқ. Тығыз қауымдастықтарда өмір сүре отырып, адамдар ешқашан ұрыспайды, үнемі аштық пен қиын өмір сүру жағдайында оптимизм мен керемет көңіл-күйді сақтайды.
Дереккөздер
Санат:Пәкістан халықтары Санат:Үндістан этникалық топтары
Дженнаро Гаттузо
Дженнаро Иван Гаттузо (Gennaro Ivan Gattuso; 9 қаңтар 1978 жыл, Корильяно-Калабро, Калабрия, Италия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, қазір бапкер.
Карьерасы
"Перуджа" футбол клубының түлегі. Кейін "Рейнджерс" клубында да доп тепті. Дегенмен оның бағы "Миланда" ашылды. "Миланда" 13 маусым ойнап, екі рет Чемпиондар Лигасы мен УЕФА Суперкубогын ұтып алды. 2007 жылы Құрлықаралық кубоктың иесі атанды.
2012 жылы "Сьон" клубына ауысты да, 2013 жылы осы клубтың бас жаттықтырушысы боп тағайындалды. Бірақ нәтижелері көңілдегідей болмай, ол қызметтен босады.
Ұлттық құрамада 2000-10 жылдары ойнады. 2006 жылы әлем чемпионы атанды.
Ойыншы ретінде
«Милан»
Ұлттық құрама
Жеке өмірі
Әйелі Моника шотландиялық, бірақ ұлты италиялық. Онымен 1998 жылы "Рейнджерсте" ойнап жүргенде танысқан. Габриелла атты қызы мен Франческо атты ұлы бар.
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Перуджа ФК ойыншылары Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Сьон ФК ойыншылары Санат:Милан ФК жаттықтырушылары Санат:Наполи ФК жаттықтырушылары
Ресей Үкіметінің басшылары
Ресейде XVIII ғасырда ресімдеу заманауи мемлекеттік басқару ақталды бастап, соның ішінде ағзалардың қалыптасуы, билігі біртіндеп билікке жақындады, қазіргі кезде Ресей Федерациясының Үкіметі үшін мемлекеттік биліктің ең жоғары атқарушы және әкімшілік органы ретінде белгіленген. Бірқатар жағдайларда мұндай мекемелерде ерекше атау болатын (мысалы, Жоғарғы Жиналыс Кеңесі, Жоғарғы Соттың Конференциясы) бірақ олар ағымдағы үкіметке өз құзыреті ұқсас болды. Немесе, Керісінше, қазіргі заманға ұқсас атауы бар, Министрлер комитеті ретінде, бірақ бұл органның мемлекеттік басқару жүйесіндегі функциялары айтарлықтай шектелген, және оның төрағасы - сәндік.
Жалпы алғанда, Ресейде қазіргі заманғы үкімет типі пайда болғаннан кейін пайда болды (1 қараша) 1905 жылы Ресей империясының министрлер кеңесі үшін «Департаменттің бастықтары басшыларының заңнамалық, және жоғары мемлекеттік басқару », Барлық министрліктер мен орталық басқармалар бірыңғай мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі болған кезде, министрлер бөлек лауазымды тұлғалардан бас тартты, олардың әрекеттеріне және тапсырыстарына жауапты. Министрлер Кеңесінің бірінші төрағасы 24 қазан (1905 жылғы 6 қараша) тағайындалды Граф С. Ю. Витте.
Қазіргі уақытта Ресей Федерациясының Үкіметі мәртебесі мен тәртібі Ресей Федерациясының Конституциясының 6-тарауымен және Федералдық конституциялық заңның «Ресей Федерациясының Үкіметі туралы» 1997 жылғы 17 желтоқсандағы.
Ресей Федерациясының Үкіметі қазіргі төрағасы — Михаил Мишустин.
thumb|left|Ресей Үкіметінің қазіргі басшысы, [[Михаил Владимирович Мишустин.]]
Ресей империясы
Ресей империясының түрлі уақытта атымен мемлекеттік органдардың түрлі құрылды, құзыреті көбірек немесе мемлекеттік функцияларды Қазіргі қабылданған түсіністікпен кем келісіледі. Бастапқыда олар коллегиялды, олар мекеме қабылдаған шешімдерді ресімдеді, бірқатар жағдайларда олардың шешімдері тікелей әрекет сипаты болған және билеуші монархтың мақұлдауын талап етпеген, көп жағдайда — тікелей жүзеге асырылды, өздерінің құжаттарды басқару жүйесі арқылы.
Жоғарғы жасырын кеңес (1726-1730)
Жоғарғы жасырын кеңес — 1726-1730 жылдары Ресей империясының жоғары мемлекеттік мекемесі, 7-8 адамның құрамында. Императрица Екатерина мен кеңесші орган ретінде құрылды, шын мәнінде барлық маңызды мемлекеттік мәселелерді шешті, оның ішінде тақтың мұрагерлік мәселелері. Ол Сенатқа бағынышты болды (бұған байланысты «үкімет» деп аталатын) және Қызметкерлері.
Жоғарғы Кеңес мүшелері шақырылды «Министрлер».
Оның Мәртебелі императорлық ұлылығы кабинеті (1731-1741)
Оның Мәртебелі императорлық ұлылығы кабинеті 1731 жылғы 10 қарашада (1731) Императрица Анна Ивановнаның жарлығымен құрылды. Ол үш кабинет министрлерінен құрылды (екеуі - 1736 жылдың сәуір айының 6-сы 17-сі, 1738 ж. 1741 жылы тамызда 1740 жылы және 25 қарашада (Желтоқсан 6) кейін 12 (23) Сәуір 1740 18 (29), сондай-ақ төртіншіден - 1740 жылғы қарашадан 3 наурызға дейін (14), 1741 ж.). Ол үнемі А.И. Остерман және А.М. Черкасское, сондай-ақ, енгізілген бір-бірімен ауыстыру, Г. И. Головкин, П. И. Ягужинский, А. П. Волынский, А. П. Бестужев-Рюмин, М. Г. Головкин и Х. А. Миних (соңғы - кабинетінің төртінші министрі).
Министрлер кабинеті барлық мемлекеттік мекемелерден, соның ішінде Сенат, кез келген мәселелер бойынша ақпарат, ол империяның сот және қаржы істерінің жетістіктерін бақылап, әкімшілік мәселелерді шешуге қатысты. 1735 жылғы 9 маусымның (20) жарлығымен үкімет министрлерінің үшеуінің де қолдары императрица қолымен теңестірілді. Осы уақыттан бастап, Министрлер кабинеті іс жүзінде атқарушы органның ғана емес, бірақ заң шығарушы билік, өзiне Сенатқа бағынышты, Синод және орталық қызметкері.
1741 жылғы 12 желтоқсандағы (23), манифестіне сәйкес Императрица Елизавета Петровнаның таққа отыруынан кейін жойылды.
Жоғарғы сотта конференция (1756-1762)
Жоғарғы сотта конференция — Ресей империясының жоғары мемлекеттік мекемесі, тұрақты ретіңде басқарғанда пайда болды Наурыз 1756 14 (25) канцлері AP Павлодар қаласы, Бестужев-Ryumin бастамасымен «сыртқы істер бойынша конференция» (сыртқы саяси мәселелерді талқылау үшін сотқа жүйелі түрде жиналған кездесулер). Осы сәттен бастап императрица Елизавета Петровнаға оның кездесулерін жүйелі түрде өткізуді тапсырды, белгілі бір күндерде және тұрақты қатысушылардың саны.
Ол консультативтік орган болып саналды, құру үшін себеп Жеті жылдық соғыс дайындық болды, бірақ көп жағдайда ол Императрица атынан өз бетінше әрекет. Конференция кейбір заңнамалық билікке ие болды, Сенатқа нұсқаулар мен нұсқаулар берді, Синод, колледждер мен империяның басқа да орталық мекемелері. Конференцияның құрылымы 5-тен 10 адамға дейін түрлі уақытта енгізілген, оның ішінде маңызды бөлімдердің басшылары болды (Сыртқы істер алқасы, Әскери алқа Адмиралтейства кеңесі, Құпия іс-шара), Сенаттың Бас Прокуроры және кейбір сенаторлар. Ресми түрде императрица Конференцияның төрағасы болып саналды, бірақ іс жүзінде оны бірінші ректоры А. П. Бестужев-Румин, ал 1758 жылдан бастап М И Воронцов басқарды.
Ол 28 қаңтардағы (Ақпан 8), Петр ІІІ 1762 Жарлығымен таратылды.
Императорлық кеңесі (1762)
Императорлық кеңесі — Император Питер III патшалығының жоғарғы мемлекеттік мекемесі. Ол Жоғарғы Соттың таратылған Конференциясының орнына 1862 жылғы 18 мамырдағы (29), 1762 жарлығымен құрылды. Кеңес император қол қойған қаулылар шығаруға құқылы болатын, бірақ кейбір жағдайларда — оның қатысуынсыз шешім қабылдау (Кеңестің мүшелері егемендік атынан қол қойды). Кеңестің орталығында Данияға қарсы император соғысы болды. 1762 жылғы 28 маусымда сарай төңкерісі кезінде Кеңес мүшелері А. Н. Вильбоа, М. Н. Волконский, М. И. Воронцов, А. П. Мельгунов и Н. Ю Трубецкий Екатерина II қолдады, бірақ таққа шыққан императрица Империялық Кеңесті таратып, көп ұзамай өзінің консультативтік органын құрды — Жоғарғы сот кеңесі.
Санат:Ресей премьер-министрлері Санат:Премьер-министрлер тізімдері
Альберто Контадор
Альберто Контадор (Alberto Contador Velasco, 1982 жыл, 6 желтоқсан – Пинто, Испания) – Испания велошабандозы, (2007, 2009 және 2010) жылғы Астана командасының құрамында Тур де Франстың үш дүркін жеңімпазы, (2008 және 2011) Джиро д’Италияның екі дүркін жеңімпазы, (2008) Испания Вуэльтасының жеңімпазы.
Спорттағы лақап аты – El Pistoletto. 2007 жылы, 23 қазанда Контадор 2008 жылы Астана командасына кететінін жариялайды. 2011 жылы Астана командасынан Team Saxo Bank командасына ауысады.
2017 жылы карьерасы аяқтады.
Груандтурларда
* ДСК - дисквалификация
Сілтемелер
Санат:Тур де Франс жеңімпаздары Санат:Испания велошабандоздары
Футболдан Италия кубогы
Футболдан Италия кубогы (итал. Coppa Italia или TIM Cup) — Италиядағы футбол турнирі. 1922 жылдан бері өткізіліп келеді. Әзірше ең көп жеңіске жеткен клуб — "Ювентус" (13 рет).
Сілтемелер
Санат:Футболдан Италия кубогы
Эндрю Хой
Эндрю Джеймс Хой (Andrew James Hoy; 8 ақпан 1959 жыл, Калкерн, Аустралия) — аустралиялық ат спортшы шебері. командалық жарыстан үш дүркін Олимпиада чемпионы. 8 бірдей жазғы Олимпиада ойындарының қатысушысы (аустралиялықтар арасындағы рекорд).
Олимпиада ойындарында
1984 жылы Эндрю Хой жазғы Олимпиада ойындарына бірінші рет қатысты. Жекелей сында австралиялық спортшы 15 -орынды иеленді, ал командалық турнирде Аустралия құрамасымен бірге 5 -ші болды.
1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындары Эндрю үшін бұрынғыға қарағанда табысты болды. Жұптасу командасында Аустралия құрамасы тағы да 5 -орынды иеленді, ал жекелей сында Хой 8 -орынға көтерілді.
Ал 1992, 1996, 2000 жылдары Олимпиада чемпионы атанды.
2004, 2012 жылдары жүлдесіз оралды.
Хой 2016 жылғы Олимпиаданы қатыспады, бірақ 62 жасында 2020 жылғы Токио Олимпиадасына қайта оралып, екі медаль жеңіп алды - командалық күміс пен жеке қола - ол Олимпиада тарихындағы ең қарт жүлдегерлердің бірі болды. Хой кемінде 8 Олимпиада ойындарына қатысқан тарихтағы төртінші ат спорты шебері болды.
Санат:Ат спортынан Олимпиада чемпиондары Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері Санат:Аустралия ат спорты шеберлері Санат:Алфавит бойынша ат спорты шеберлері Санат:Аустралия Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Жетікөл
Елді мекендер:
Көл:
Атаситтік бітім
Атаситтік бітім — такситтік бітімнің түрі; таужыныстың жеке бүрыс пішінді бөліктері ретсіз орналасады және минералдық кұрамы немесе құрылымы әр түрлі болады.
Гаррингтон Джеймс
thumb|right|220 px
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Химиялық элементтер тізімі
Химиялық элементтер тізімі элементтердің  атомдық нөміріне байланысты және де басқа көрсеткіштерге байланысты реттеуге мүмкіндік береді.
Кестеде химиялық элементтің атауы, латынша белгісі (ИЮПАК бойынша), периодтық кестедегі тобы және периоды, атомдық масса, заттың тығыздығы, балқу температурасы, қайнау температурасы, элементті ашқан жылы, ашқан адамның аты-жөні.
Және түсі бойынша, элемент қай топта екенің анықтауға мүмкіндік береді:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Химиялық элементтер Санат:Химия Санат:Тізімдер
Футболдан 1934 жылғы әлем біріншілігі (финал)
1934 жылы Италияда өткен футболдан әлем чемпионатының шешуші кездесуі. Матч 10 маусымда Римде Италия мен Чехословакия футболшыларының арасында өтіп, Италия 2:1 есебімен жеңіске жетті.
Шолу
Бұл қосымша уақытқа созылған тарихтағы тұңғыш финалдық ойын еді. 73 минутта Чехословакия сапынан Антонин Пуч есеп ашқанымен,81 минутта Раймондо Орси есепті теңестірді. Ал, қосымша уақыттың бесінші минутында Анджело Скьявио Италияны алға шығарды. Кейін белгілі болғандай, бұл жеңіс добы еді. Италия әлем чемпионы атанды.
Италия футболшыларын диктатор Бенито Муссолини қатты қысымға алыпты. Жеңбесе өлім жазасына ұшырайтын болған соң футболшылар барын салып, сол кездегі ең мықты деген чехтарды жанкештілікпен тізе бүктіріпті. --
Тағы да деректер
Италия құрамасының сапында Луис Монти атты аргентиналық келімсек ойнапты. Ол 1930 жылғы финалда да Аргентинаның сапында алаңға шыққан болатын. Осылайша, ол екі түрлі ұлттық құраманың сапында финалдық матчта ойнаған тарихтағы жалғыз футболшы.
Сілтемелер
Санат:Футболдан 1934 жылғы әлем біріншілігі Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:1934 жылғы футбол Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Таужыныстың сумен қанығуы
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Термиялық эсер аумағы
thumb|Термиялық эсер аумары Термиялық эсер аумары (Зона термического влияния) — термиялық әдіспен металлы өндегенде оның материалға эсер ету аймағы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Корни
«Корни» – Ресей музыкалық тобы, «Фабрика Звёзд 1» жобасының жеңімпазы.
Продюссері әрі әндер авторы – Игорь Матвиенко. «Корни» тобы «Фабрика Звёзд 1» жобасы жүріп жатқан кезде құрылып, 2002 жылдың аяғында жоба жеңімпазы атанады. 2003 жылы топ Кандағы «Евробест» деп аталатын халықаралық музыкалық байқауға Ресей атынан шығып Queen тобының«We will rock you» әнін орындап алтынша орынды иеленеді. 2011 жылдың наурызында «Фабрика звезд» жобасының түлектері қатысатын «Фабрика звёзд. Возвращение» жобасына қатысады.
Дереккөздер
Санат: Өнер Санат: Музыка
Триангуляция
thumb|Триангуляциялық тор Триангуляция(лат. traіngulum – үшбұрыш) — геодезиялық тірек пункттер (нүктелер) торын құру әдістерінің бірі және осы әдістермен жасалған сол тордың өзі. Ол бір-бірімен жалғасып жатқан үшбұрыштар жүйесінен немесе тордан құралады. Триангуляцияда берілген координаттар жүйесінде үшбұрыштар төбелерінің орны анықталады. Ол үшін бастапқы үшбұрыштың қабырғасының біреуі жүргізілген өлшеулер нәтижесі бойынша есептеледі және әрбір үшбұрыштың үш бұрышы өлшенеді. Егер бастапқы үшбұрыштың қабырғасы тікелей өлшеулер арқылы анықталса, онда ол базистік қабырға деп аталады. Триангуляция тәсілі Жер пішіні мен мөлшерін анықтау, жер қыртысының горизонталь қозғалыстарын зерттеу; әр түрлі топографиялық түсірулер мен геодезиялық жұмыстарды негіздеу, т.б. үшін кеңінен қолданылады
Сілтеме
Санат:География Санат:Геодезия
Динамикалық геология
Дереккөздер
Санат:Жер құрылысы Санат:Геология
Ерназар Тоқсанбаев
Ерназар Тоқсанбаев (1992 жылы Алматы қаласында дүниеге келдi) – қазақ балуаны. Тараз еркiн күрес мектебiнiң түлегi.
Өмірі
1998 жылы отбасымызбен Алматыдан Тараз қаласына көшiп келдi. Осында бiлiм алып, ең алғаш мектеп табалдырығын аттадым. Еркiн күреспен 2002 жылдың көктемiнен берi айналысып келедi. Отбасымда үш ағайынды, үш ұлдың үлкенi. Әкесі Тоқсанбаев Берiк – еркiн күрестен спорт шеберi, қазiргi таңда жеке бапкерi. Iнiлерi – Амангелдi, Ернар жас болса да көптеген жарыстарда жүлдегер атанып, тiптi облыс жеңiмпазы дәрежесiне дейiн көтерiлгенi бар. Бала кезiнен әкесімен бiрге жаттығу залына барып жүрдi. Артынан сол жерде жаттығу жасап, осы спорт түрiн ұнатып кеттi.
Жетістіктері
2007 жылы республикалық жарыстарда жүлдегер болды. 2008 жылы жасөспiрiмдер арасында өткен Қазақстан бiрiншiлiгiнде жеңiмпаз атанды. Сол жылы Якутияда “Азия балалары-2008” ойындарында қола жүлдегер атанды. 2009 жылғы республикалық кадеттер арасындағы жарыстың алтын медалiне ие болды. Үндiстанның Пуна қаласында өткен Азия ойындарының қатысушысы.
Санат:Қазақстан балуандары
Силикоз ауруы
Силикоз – пневмокониоздардың ішіндегі жиі кездесетін және көбінде ауыр өтетін пневмокониоздың түрі. Бұл ауру шаң - тозаңды өнеркәсіп салаларында жұмыс істейтін жұмысшыларда кездеседі, құрамында бос кристалды немесе аморфты екі оксидті кремний (Sі02) бар өндірістік шаңмен тікелей қатынаста пайда болады. Әсіресе силикоз, кен-тау жұмыстарында, көмір шахталарындағы жұмысшыларда, металл өңдеу және керамикалық өнеркәсібінде істейтіндерде кездеседі. Қазіргі уақытта біздің елде профилактикалық шаралар қолданылуы нәтижесінде силикоз ауруы азайды.
Силикоз ауруының патоморфологиясы мен патогенезі.
Органикалық шаңмен тыныс алу кезінде ауамен бірге тыныс жолдарына түсіп, шамалы шаң шырышты қабықтарға тұнып қалады, қалған шаңдар альвеолаларда жиналады, кейін лимфа тамырларына өтіп альвеола аралықтарда, кейін лимфа тамырларына өтіп альвеола аралықтрында, плевраға, өкпе тамырларының лимфа түйіндерінде тұрып қалады, осыдан плевра, лимфа жолындағы өзгерістерді түсінуге болады. Тыныс алу жолдарының шырышты қабықтарына көлемі 5-10 мкм-ге дейін шаңдар өтіп, ал көлемі артық болса, ене алмай шаң сыртта қалады. Тыныс жолдарына түскен шаң шырышты қабықтағы рецепторларды қоздырып, қорғану-бейімделу реакциясын туғызады. Бұл реакциялар алдымен шырышты қабықтар мен жыбырлағыш эпителийлердің секреторлық қызметінің белсенділігімен көрінеді, осының нәтижесінде шаң бөлшектері қалып қалуы немесе шығуы байқалады. Қалған шаңдар өкпе тінін қатайтып немес жиналып өкпенің фиброздануына, түйіндеуіне әкеледі. Ұзақ уақыт және интенсивті шаңның түсуінен тыныс жолдарындағы шырышты қабықта субатрофиялық түрінде тұрақты өзеріс пайда болады, кейін атрофиялық үдерістер дамып, осылардың нәтижесінен созылмалы шаңды бронхит, өкпенің обструктивті үдерісі эмфиземасы дамиды.
Өкпенің шаңдану ауруларын патогенезі ауыр және күрделі негізінен силикоздағы фиброздың дамуына берілген 28 теорияларды 3 негізгі топқа бөлуге болады: 1) механикалық; 2) токсико-химиялық; 3) биологиялық. Өкпе фиброзының механикалық әсерінен дамуы диоксид кремнийдің физикалық тұрғыда қаттылық қасиетіне байланысты.
Токсико-химиялық кварцтың әсері мүшелердің сұйықтық орталығында еруімен, осыдан шаңның бетіне кремний қышқылы құралуымен, кейінгі тікелей токсикалық әсер етуінен фиброздану дамиды, ал биологиялық теория биологиялық реакция жүруінен негізделген, осымен туберкулездік инфекцияның дамуында зерттеушілер байланыстырады.
Экспериментальдық био-цитохимиялық, патоморфологиялық және электрондық-микроскопиялық қазіргі мәліметтерге негізделіп, өкпедегі өзгерістерді сатылы түрде төменде көрсетіледі өкпеге кремний диоксиді ену кездегі фагоцитозды теория бойынша патогенездік өзгерістер мынадай:
2. Кварц бөлшектері белсенді радикалдарымен макрофактың цитоплазмасына еніп, осыдан жасуша ішіне негізінен оның фаголизосомасына түзіледі.
3. Кремний диоксиді ақуыздармен және липопротеидтермен байланысып, фагоцитоз жалғастырылады, осының нәтижесінде фаголизосомалдық қабықшалар мен лизосомалды ферменттердің диффузиясы үдеп, кварц глиалоплазмаға енеді.
5. Цитоплазмада енген кофакторлар әсерінен гликолитикалық дегидрогеназа белсенділенеді.
6. Тотығу үдерістердің тежелуінен және макрофактағы гликолиз белсенділігінен және оның өлуі нәтижесінен өкпе тінінің жасуша аралық кеңістігінде сүт қышқылы және тотықпаған қосылыстар жиналады.
7. Тотықпаған қосылыстар ішіндегісі α-кетоглютарат протоколлоген- пролин-гидроксилаза ферментіне спецификалық белсендеуші әсер береді ол пролиннің окспролинге тотығуының ко-субстраты болып табылады.
8. Коллаген синтезінің белсенділігі компенсаторлы үдеріс ретінде қаралады, бұл қосымша тотығудың жолы болады, тотықпаған қосылыстар тотығады.
Силикоз кезіндегі патологоанатомиялық көрініс. Өкпе тінінде ғана көрініс болып қоймай, жоғарғы тыныс жолдарында бронхтар мен лимфа түйіндерінде, өкпе тамырларында және кейбір мүшелерде өзгерістер байқалады. Мұрын қуысындағы шырышты қабығында, кеңірдек, трахеяда алғашқыда субатрофиялық, кейінен атрофиялық және склеротикалық өзгерістер көрінеді, кеңірдек, трахеяның шырышты қабықтары қалыңдаған, толыққанды, ал шырышты қабық астындағы қабаттағы бездердің гиперплазиясы және олардың шығу тармақтарының кеңейуі, онда шырыштың толып тұруы және эпителий қабықтарының жиналуы байқалады. Силикоздың алғашқы сатысында өкпеде шаңының жиналуы байқалады: бронхтар айналасында, тамырларда, әсіресе альвеолаға кіру жерінде, альвеолаларда жиналады. Осы шаңдар жиналған ошақтарында преколлагенді және коллагенді талшықтар пайда болады. Алғашқы түйіндердің дамуына әкелді, сөйтіп, бронхтармен тамырлар айналасында және альвеола қоршауларында дәнекер тіні өседі, айқын диффуздық склероз дамиды. Бронх саңлаулары кеңейеді, бұлшықет қабықшасы қалыңдауына ұшырайды, кейін бронхтардың шырышты қабық астында және шырышты қабықта склероздану дамиды. Майда ошақты эмфизема және лимфа түйіндерінің склерозы бір уақытта дамып жүреді. Силикоздың интерстициалдық түрінде-диффуздық склероздану және түйінді түрінде түйіншектер анықталады.
Клиникалық көрінісі
Клиникалық көрінісі силикоздың клиникасы пневмофиброздың дамуының I, II, III кезеңіне, өкпе эмфиземасының дамуына, өршу, асқынуына байланысты. Науқастың жұмыс жағдайына, жұмыс ұзақтығына, ондағы шаңмен байланысын ескеріп шаң тозаң құрамын, шаңдану дәрижесін анықтау қажет. Силикоз созылмалы баяу өтеді. Ұзақ уақыт науқасты мазалайды. Алғашқы кездерде клиникалық белгілер тұрақсыз ентікпе, жөтел және кеуде тұсында ауру сезімі байқалады. Кеуде қуысының шаншуы, әсіресе жауырын асты аймағында болады және кеуденің қысқандай сезім береді. Бұл шаңның өкпеге енуінен қан тамыр немесе лимфа жүйесіне өтуінен, плевралық кеңістіктен микро жарақаттану, жабысулар туғызуынан болады. Ентігудің дамуы пневмофиброздың, өкпе эмфиземасының кезеңіне, бронхитке байланысты. Кейде силикоз ауруының айқын рентгенологиялық кезеңінде ентікпе, кеуде қуысының ауруы байқалмайды. Жөтел шаң-тозаңның әсерінен жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабатының тітіркенуінен болады. Жөтел тұрақсыз, құрғақ, кейде қақырықпен болады.
Пневмокониоздық үдерісіне және силикозға өкпенің екі жақты диффузды фиброзы тән. Алғашында өкпенің (әсіресе сол жағындағы) түбірі, төменгі бөліктерінде фиброзды өзгерістер табылады. Ал өкпенің жоғарғы бөліктерінің фиброзды өзгерістері силикоздың едәуір айқын кезеңдерінде байқалады. Науқастардың өкпесіндегі фиброзды үдерістің орналасуы мынаған байланысты: өкпенің ортанғы, төменгі бөліктері интенсивті вентиляцияға қатысады жоғары бөлігіне қарағанда, ал бұл жерде өкпе тіні қатысады жоғары бөлігіне қарағанда, ал бұл жерде өкпе тіні қатайған, аз вентиляцияланады және оң жақ брохтың анатомиялық құрылысына байланысты, оң жақ бронх диаметрі үлкен және тік орналасады, сол бронхқа қарағанда. Негізгі клиникалық көрінісінде өкпе эмфиземасының және созылмалы бронхиттің симптомдарының болуы тән. Өкпе эмфиземасы силикоз ауруының алғашқы кезеңдерінде өкпенің төменгі бүйір бөліктерінде орналасады. Ал айқын кезінде майда және ірі буллалар түзіледі. Сондықтан силикоздың I-II кезеңінде өкпенің төменгі бүйірлерінде кеңейуі байқалады, ал перкуссия кезінде қораптық дыбыс естіледі. Буллездік эмфизема силикоздың III кезеңінде кездеседі, бұл кезде айқын эмфизема және ірі фиброзды аймақтар байқалады. Перкуторлық дыбыс «мазайкалы» фиброз аймағында әлсіз дыбыс, ал эмфиземалы аймақта қораптық дыбыс естіледі. Аускультация кезінде қатаң немесе әлсіз везикулярлы тыныс естіледі, кейде ол бронхиалдық түрін алады. Осының тұсында сырылдар (құрғақ, ылғалды) және плевра үйкеліс шуы және сықырлар (крепитация) естіледі, бұлар силикозға бронхит, өкпе қабынуы немесе плевра зақымдалып туберкулезбен асқынғанда жиі байқалады. Силикоз кезінде басқа мүшелермен жүйелер қызметтері өзгереді.
Жалпы силикозға қабыну фазалық қан өзгерістері тән емес, бірақ диспротеинемия (ірі дисперсті ақуыздардың-глобулиндердің ұлғаюы нәтижесінде) певмофиброз асқыну кезінде және туберкулездық үдеріс дамыған кезінде болады. ЭТЖ жоғарлайды, эритроциттер саны мен гемоглобин азаяды. Бұл силикоздың айқын кезеңінің асқынған түрі. Асқазан-ішек жолдарының секреторлық қызметінің бұзылуы асқазан сөлінің спонтандық секрециясының ұлғайуы, оның құрамындағы тұз қышқылының төмендеуі және асқорыту ферменттерінің (пепсин, трепсин, амилазалар, липазалар) бесенділігінің төмендеуі тән. Силикоз диагностикасында сыртқы тыныс қызметін зерттеу нәтижесінде силикоз ауруының кезеңін анықтауға болады. Пневмокониоздық үдерістің дамуы сыртқы тыныс алу қызметінің бұзылуына әкеледі. Силикоздың асқынбаған түріне сыртқы тыныс алудың сәл обструктивті бұзылуы тән.
Созылмалы бронхит силикозға қосылған кезінде обструктивті тип үдейді, сонымен бірге өкпенің едәуір фиброздану үдерісі дамығанда өкпенің жетіспеушілігі рестриктивті түрін алады. Тыныс алу жетіспеушілігінің түрін, оның кезеңін анықтауға мына зерттеулер қажет: ӨТЖ - өкпенің тіршілік сиымдылығы, ФДШ - форсирленген дем шығару көлемі, ӨМФ - өкпенің максималдық вентиляциясы, ДЖ - демалу жиілігі және т.б.
Дереккөздер
Санат: Медицина
Адьютант
Адьютант (латынша adjutans — көмекші, түркіше — жасауыл) — 1) әскери лауазымды бастықтың әртүрлі тапсырмаларын орындайтын немесе штаб қызметін атқаратын офицер (прапорщик, мичман). Кеңес Армиясында (бригадада, дивизияда, эскадрильяда) 1954 жылға дейін осындай штабтық қызмет болған; 2) Аға адьютант (бригадалық, полктық, батальондық және т.б. А.) 17 ғасырдың екінші жартысынан орыс армиясындағы штаб пен басқармада іс қағаздарын меңгеруші қызметін атқарған; 3) Генерал-адьютант (флигел-А.) — 17-18 ғасырдағы орыс императорының төңірегіндегі сарайлық әскери шен; 4) 19 ғасырдағы Францияда полктағы унтер-офицерлер мен капралдардың оқуына жауап беретін офицер. Қазақстанда бұл шенге алғаш Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов ие болды.
Cілтемелер
“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том
санат:Кәсіби дәреже
Жетібай мұнай-газконденсат кен орны
Орналасқан жері
Маңғыстау облысы Ақтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 80 км жерде орналасқан.
Тарихы
Құрылымы 1952 – 56 жылы жүргізілген аймақтық геологиялық-геофизикалық жұмыстардың нәтижесінде анықталған, 1956 – 60 жылы сейсмобарлау және құрылымдық бұрғылау жұмыстары жүргізілген.
Өлі жамылғы
Өлі жамылғы - ормандағы, шалғындағы, даладағы топырақ бетіндегі қураған өсімдік қалдықтарының түгелдей шіріп үлгермеген қабаты. Өлі жамылғының қалындығы 30 см-ге дейін және одан да қалың болады. Төменгі бөлігі минералдық құрамбөліктермен аралас келеді. Әсірссе тайга зонасының шыршалы ормандарында тараған (қоры 40—80 т/г-ға дейін).
Жетібай мұнай-газконденсат кен орны
Тарихы
Іздестіру бұрғылауы 1959 жылы басталып, 1961 жылы кен орны ашылды.
Александр Викторович Беляков
Александр Викторович Беляков (1967) – әскери дирижер, полковник (2004), ҚР-інің еңбек сіңірген қайраткері (2005). 1990 жылы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының әскери дирижерлік бөлімін бітірген. Сол жылдан бұрынғы Орта Азия әскери округіне қарасты Алматы қаласындағы И.В. Конев атындағы жоғары әскери командалық училищесінің (кейіннен Алматы әскери гарнизонының) дирижер бастығы болды; 1994 жылдан ҚР Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі қарамағындағы оркестрінің дирижер бастығы ретінде жұмыс істейді. 2001 жылдан Қазақ ұлттық консерваториясында педагог қызметпен де (2006 жылдан аға оқытушы, 2007 жылдан доценті) айналысады. Алматы және Астана қалаларында өткізілген 6-әскери парадтың оркестріне дирижерлік еткен. Гастрольдік сапармен Тайваньда (1997 – 98, 2000 – 01) болған. Азия және Тынық мұхиты аймағы әскери музыка қауымдастығының Үрлемелі оркестр жетекшілері ассоциациясының мүшесі (ІMS; 1998 жылдан). Ресейдің Ұлы Петр ордені (2005) және медальдармен марапатталған.
Жетібай мұнай-газконденсат кен орны
Сипаттамасы
Кен орны солтүстік-батыс бағытта созылған брахиантиклинальдық құрылымда орналасқан. Бірінші юра қабатының беті бойынша (1620 м-лік изогипс) құрылымның өлшемдері 22,5×6,5 км, амплитудасы 60 м. Солтүстік қанатының құлау бұрышы 3°-қа дейін, оңтүстік 5°. Жоғарғы және ортаңғы юра тау жыныстарында 13 өнімді қабат анықталған, олар құмтас, алевролитжәне саздан құралған. Жалпы өнімді қабаттардың қалыңдығы 700 м, тереңдігі 1700 – 2500 м. Коллекторларының ашық кеуектігі 16 – 22%, өткізгіштігі 0,06 – 0,239 мкм2. Мұнайы жеңіл, тығыздығы 0,830 – 0,870 г/см3, шайыры 4,53 – 15,5%, парафині көп (17,2 – 25), күкірті аз (0,2 – 0,28%), асфальтені 0,9 – 3,4%. Еріген газдың құрамында 58,86 – 76,4% метан, 22 – 37% ауыр көмірсутегі, 1,3 – 5,8% азот, 0,3 – 1,1% көмір қышқыл газы бар. Қабат сулары хлоркальцийлі, тығыздығы 1,01 – 1,08 г/см3, минералдығы 150 г/л, құрамында йод, бор және бром бар. Кен орны игерілуде.
Кен орнының геологиялық зерттеу және игеру тарихы
Жетібай кен орны кіретін Оңтүстік-Маңғышлақ иілімінің Солтүстік беті өткен жүз жылдықтың ортасынан бастап зерттеле бастады. Ауданды едәуір жоспарлы геологиялық зерттеу 1950-ші жылдардың соңынан бастап басталды. 1962 жылы «Казнефтегеофизика» және «Мангышлак-нефтегеофизика» Жетібай ауданында 1:50000 масштабында МОВ сейсмикалық жұмыстары жүргізілді, ІІІ-Г жағылмалы горизонты бойынша солтүстік-батысқа өте жатық екенін ауқымды құрылымдық терраса айқындалған. 1962-1964 жылдары іле геофизикалық экспедицисымен (А.В. Праршков, В.А. Попов, В.Л. Рыбак) графометриялық және радиогеологиялық жұмыстар жүргізілді. Батыс-Жетібайлық құрылымның сипаттамалары алынды. Турандық геофизикалық экспедициясымен (Н.Я. Купик, А.О. Урсов, В.О. Быкадоров) Оңтүстік-Маңғышлақ территориясында КМПВ әдісімен аудандық сейсмикалық профилдеу жұмыстары жүргізілді.
Өлі жамылғы
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Жетібай мұнай-газконденсат кен орны
Стратиграфия
Жетібай кен орнында терең барлау ұңғыларымен жоғарғы триастан неоген-төрттік жастағы шөгінді жыныстардың шамамен үш километрлік қалыңдығы ашылған және олардың Юра жүйесіндегі шөгінділері өнеркәсіптік-мұнайлы болып табылады.
Триастық жүйе. (Т3)
Жоғарғы бөлім. Ұңғылармен 18, 28, 33, 63, 66, 71, 73, 92; НВО-2708 метр тереңдікте кезектесіп құмтастармен, алевро қабатшалары бар алевролиттермен; саз балшықтар мен аргиллиттермен көрсетілген жоғарғы триастың шөгінділері ашылған. Құмтастар тығыз, сұр ұсақ, түйірлі, саз балшықты алевролитті. Құмтастардың құрамы кварцтық едәуір қоспасы бар кварцты-полевошпаттық, мускавит және эффузивті жыныстардан құралған. Құмтастар мен алевролиттер негізінен базальтті және қуысты типті сазды-карбонаттық, сонымен қатар саз балшықты-хлораттық цементпен цементтеліп кеткен. Аргиллиттер күкірт-сұрлы, алевролитті; каолилит гидроқабатшалы. Тік жарықшақтар кальцитпен көрсетілген. Ашылған қалыңдығы 253 метр. Жоғарғы триастың ашылған бөлігінде (92 ұңғы) екі бума байқалады. Аргиллиттер мен аргиллит тектес құмтастары бар сазбалшықтар басым төменгі (2973-2875); жоғарғы (2875-2630) керісінше аргиллиттер мен саз балшықтарға қарағанда құмтастық басымдылығымен сипатталады.
Юра жүйесі (J1)
Кен орнында юра жүйесінің шөгінділері барлық үш бөлімдермен көрсетілген; орта, жоғарғы және төменгі: бір-бірінің арасындағы, сол сияқты ярустардың арасындағы шек ара қазіргі уақытта аяғына дейін толық орнықталмаған және әрі қарай нақтылауды, айқындауды қажет етеді. Юраның жалпы қалыңдығы орташа алғанда 1300 метрді құрайды.
Төменгі бөлім (J1)
Төменгі юраның қимасы құм тастардың, алевриттердің, саз балшықтардың және аргиллиттердің кезектелік келуімен сипатталған және де құм тасты қабатшалар аудан бойынша ұсталмаған және аргиллиттердің, саздардың және сазды алевролиттердің ірі линзаларымен орын ауыстырады. Төменгі юралық құмтастар сұр, ашық-сұр, ұсақ-орташа-сирек-ірі түйіршекті, нашар іріктелген бұрыштар айырмашылықтармен көрсетілген. Құмтастар мен алевролиттердің иілімді материал кварцпен, далалық шпатпен эффузив және мусковитпен көрсетілген. Саз балшық пен аргиллиттер гидрослюдалы-каолилитті, сұр, қалың-сұр, құмайтты және көмірлі затпен байытылған. Қазіргі уақытта А.А. Цатуровтың микроскопиялық анализінің негізінде төменгі юралық қимасында төменгі юра ярустарының төменгі және жоғарғы бөліктеріне тән екі кешен бөлініп көрсетілген. Сәйкес кешендер Солтүстік Кавказдық төменгі юралық шөгінділеріне (71 және 92 ұңғылары) өте ұқсас. Төменгі юралық шөгінділердің жалпы қалыңдығы 100-120 метрді құрайды.
Ортаңғы бөлім (J2)
Ортаңғы юра бөлімі аалендік, байостық және баттық ярустармен көрсетілген. Жалпы қалыңдығы 745-835 метрді құрайды.
Аалендік ярус (J2 а)
Аалендік ярустық шөгінділері негізінен сазды-алевролитті және аргиллитті жыныстардың бағынышты линзалары бар қиыршық тасты қалыңдықпен көрсетілген. Құмтастар орташа, ұсақ-орташа және ірі түйіршікті ерекшеліктерден тұрады, олар төменгі қалыңдықтарда гравелиттер мен ұсақ галечникті конгломераттарға жиі көшеді. Қима бойынша жоғары қарай иілмелі материал жұқаланады және доминацияланатын орнын ұсақ түйіршікті құмтастар алады. Конгломераттар ұсақ, көмірлі, кварц, кремнидің нашар жұмырланған үгінділерімен, эффузивпен және сирек болса да галькамен көрсетілген. Әлсіз карбонатты, тығыз, бір шама байтылған, өсімдік қалдықтарымен көмірленетін және жеке жағдайда олар дербес көмірлі қабатшаларды түзеді. Ярустық жалпы қалыңдығы 165-200 метрді құрайды. Барлығы құрамында ХІІІ және ХІІ өнімді горизонттары бар.
Байостық ярус (J2 в)
Байостық жыныстар қалыңдығы аудан бойынша ұсталмаған саз балшықтардың, құмтастардың және алевролиттердің бір қалыпсыз кезектесіп келуімен көрсетілген. Қиманың төменгі жақ бөлігі құмайытты алевролиттік жыныстар бағынышты линза тектес қабатшалары бар едәуір саз балшық. Жоғарғы жақ бөлігінде құмтасты кешендер басым. Барлық қима бойынша құмайтты-сазды жыныстар шашырақты, көмірленген өсімдік қалдықтарымен байытылған, олар қиманың төменгі жақ бөлігінде айтарлықтай мөлшерде қабатшаларды түзеді. Ярустық негізінде құйылу орнықтырылған. Құмтастар сұр, сарылау-сұр, бұрыл, ұсақ түйіршікті және сазды-алевролитті, полимикті, нашар жұмырланған. Құмтастардың және алевролиттердің иілмелі материал кварцтан, негізінен регенерацияланған, шпаттардан, сонымен қатар кремнилік, эффузивті, слюалы және басқа да жыныстардан құралған. Цемент сазды-хлоритті және сирек-кварцты-регенерациялық. Саз балшықтар негізінен, қанық-сұр, тіпті қара сирек болса да бұрыл түсті, құм тасты, алевритті, көмірленген органикасымен едәуір күшті қанықтырылған, оларда жиі монайлық топырақтың қалдықтары қатпарланады. Түпкі жүйелерде литологиялық және фациалдық өзгергіштігі нақтылы қабаттық коорреляцияны айтарлықтай дәрежеде қиындатады. Байостық ярусқа ХІ,Х,ІХ,УШ өнімді және сулы горизонттары кіреді, ярустық жалпы қалыңдығы 335-365 метр.
Баттық ярус (J2 bt)
Баттық ярус үшін олармен көтерілген саз балшықты қабатшалары бар алевролитті бумалар қалыңдығы 30-50 метрге дейін болатын ірі құмтастардың кезектесіп келуі тән. Құмтастар сұр, қанық-сұр, бұрыл-сорғыш-сұр, ұсақ түйіршікті, алеврит-сазды, бұрышты, жартылай жұмырылған. Құмтастардың және алевролиттердің құрамы полимикті, көпшілік бөлігі далалық сипатпен, хлоридтенген слюидтермен және басқа да жыныстармен, жиі регенерацияланған кварцпен көсетілген. Үгітілмелі материал жарықшақты. Цемент саз балшықты, карбонатты, базальт тектес, кварцті-регенерациялық. Баттық саз балшықтар қанық-сұр, қанық-қоңыр, жасыл-қанық-сұр, тығыз, құмайытты және алевритті, каолинит-гидрослюидті-монтморилонитті. Осы саз балшықтардың ерекшеліктері жанартаулық шынымен байытылғандығы болып табылады. Баттық ярусқа VІ,V өнімді және ІV сулы горизонттары жатады, ярустық жалпы қалыңдығы 225 метр.
Жоғарғы бөлім (J3)
Жоғарғы юралық жүйе келловейлік, оксфордтық кимериджтік және титондық ярустармен көрсетілген, олардың жалпы қалыңдығы шамамен 450 метрді құрайды.
Келловейлік ярус (J3 k)
Келловейлік ярустық шөгінділері бағынышты құмайтты-алевролиттік жыныстардың қабатшасымен көрсетілген, олардың төменгі бөлімінде І және ІІ өнімді горизонттар бөлінеді. Келловейлік ярустық құмтастары сұр, жасыл-сұр, ұсақ түйіршікті, күшті алевриттік, нашар іріктелген, көмір тектес. Иілмелі материал кварцпен, далалық шпатпен, кварцпен, кремнилік, эффузивті және басқа да жыныстармен көрсетілген. Саз балшықтар жасыл-сұр, қанық-сұр, сирек бұрыл түсті, тығыз, алевритті, құмтасты, монтмориллонитті гидрослюидті құрамды. Саз балшықтардың карбонаттылығы мергел қабатшаларының және карбонат сазды құм тастардың кездесетін жерлерінде, қима бойынша өседі. Барлық қима бойынша көмірленегн өсімдік қалдықтары кездеседі. Ярустық орталық бөлігінде түпкі жүйелердің қалдықтары бар қазбалы топырақ қабатшасы жатыр. Ярустық жалпы қалыңдығы 87-113 метрді құрайды.
Оксфордтық ярус (J3 о)
Оксфордтық ярус үшін қиманың төменгі жақ бөлігінде саз балшықтар басым сазды-карбонаттық жыныстардың қалыңдығы тән. Саздар тығыз, сұр, жасыл және бұрыл түсті, мергел тектес, алевролиттік, гидрослюидті- монтмориллонитті. Мергелдер пелигоморфті –микро түйіршікті, сазды-кальцитті, алеврит тектес. Сол сияқты таза және сазды әктастар кездеседі пелитоморфті, ұсақ кристалды, жарықшақты, сирек те болса алевролиттің және майда түйіршікті құмайттардың қуаты аз қабықшалары кездеседі. Оксфордтық шөгінділері көрінбейтін үйлесімсіз келловейлік ярустың жыныстарының үстінде жатыр. Ярустың қалыңдығы 230-260 метр.
Кимериджтік ярус (J3 km)
Кимериджтік ярустың шөгінділері оксфордтыққа жатады және мергель мен доломит қабатшалары бар 30-50 пайызға доломиттелген және қайтадан кристалданған әктастармен, саз балшықтармен, алевролиттермен майда түйіршікті құмтастар мен кристалдық әктастармен көрсетілген. Әктас тілік ретінде шектелген. Ярустың қалыңдығы 8-93 метр.
Бор жүйесі (К)
Тез бұрыштық үйлесімсіз бор шөгінділері юра шөгінділерінің жуылған бетінде жатыр және жүйенің сегіз бөлімдерімен көрсетілген. Өзінің литологиялық ерекшелікетері бойынша бор шөгінділерінің барлық қималарын төменгі терригенді-карбонаттық, орталық терригенге бөлуге болады. Жалпы қалыңдығы 1200 метр.
Палеогендік жүйе (P)
Палеогендік шөгінділер лезді бұрыштық неогенмен бор шөгінділерінің жуылған бетінде жатады. Палеогендік шөгінділердің қалыңдығын төменгі карбонатты-терригендік және жоғарғы-терригендік деп бөлуге болады. Жалпы қалыңдығы 163-203.
Тектоника
Жетібай кен орны белгілі болғандай, Оңтүстік-Маңғышлақ майысуының шегінде тұр, оған тән ерекшелік, оның көлденең құмды-ракушкалы көтерілу аймақтары. Қараудандық білек тәрізді тоқының және Қараудандық аңғарының бірнеше тереңдік изомертлік ойысымен айырғандылық болып табылады. Майысудың солтүстік бортында оңтүстік шекараның Жетібай-Өзендік-қақшабаттық тектоникалық сатылары орналасқан, олар шағылмалы горизонт бойынша тіркелетін тереңдік айырмашылық болып табылады. Солтүстігінде Жетібай-Өзендік тектоникалық саты тереңдік сынулармен (шығыс жақ бөлігі қазіргі уақытта әлі де болса айқындалмаған), өзінің құрамына бір қатар ірі білік тәріздес көтерілулермен майысулар кіретін Маңғышлақтық дислокация аймағын Оңтүстік-Маңғышлақ майысуын бөліп тұрады. Жетібай-Өзендік тектоникалық сатысы едәуір айқын болып табылады, онда Өзен, Қарамандыбас, Жетібай, Теңге, Тасболат, Ақтас сияқты бір қатар газ-мұнайлы кен орындары анықталған, олар басқа да бір қатар құрылымдармен бірге үш күмбез тәріздес орналасқан тік сызықтар түзеді, оларға өз кезегінде ІІ кезекті құрылымдар үйлескен. І Өзендік-Өзен-Қарамандыбас, Асар-Қарамандыбай, Солтүстік Жетібай құрылымдарымен бірге. ІІ Жетібайлық-шығыс Жетібай, Ақтас, Оңтүстік-Асарлық құрылымдармен бірге. ІІІ Теңгелік-Теңге, Тасболат, Тарлы, Атанбай құрылымдармен бірге. Осы аймақтардың геологиялық құрылыстардың жалпы ерекшелігі Маңғышлақ дислокация аймағына қарай бағытта тектоникалық сатыны бойлай сызықты шығыңқылық болып табылады. Жетібай Өзендік тектоникалық сатының барлық айқындалған құрылымдары антиклиналдық қатпарлары бар, өте тік, батыс шеті бір шама жетілген және шығысында едәуір ауқымды ассиметриялық ақаулы болып табылады. Сонымен қатар бөліктен нақты зерттеуден кейін бірнеше өстер байқалды. Өзінің дамуында барлық құрылымдар зерттелген болып табылады. Олардың құрылымдық қабаттарының өте толық сәйкес келуі және морфологиялық лездік нақтылығы тереңдігіне байланысты. Геологиялық құрылыс тән болып табылады. Жетібай тектоникалық жағынан ірі жатық, субендікті бағытта шығыңқы қатпарларды білдірді. Турон неоком табаны бойынша құрылымдық карталарға талдау жасау көрсететіндей қатпарлардың негізі пішіні және оның кеңістіктегі орны әртүрлі стратиграфиялық горизонттар бойынша жақсы сәйкес келеді, бірақ-та онша үлкен емес ауытқулар бар.
Сулылығы
Гидрохимия мен гидродинамика бойынша материалдардың негізінде Жетібай кен орнының қимасындағы геологиялық құрылым мен мұнайлылықтың мәндерін есепке алғанда екі гидрогеологиялық сатыға бөлуге болады: юра және бор. Юра шөгінділерінің сулары бор шөгінділерінің суларынан ерекшеленеді. Бұлар тығыздығы бойынша (1109-1110 кг/м3) үлкен және минералдылығы 140-160 г/дм3 хлоркальцийлі типті тұздықтар. Скважинаның орташа шығымы 50 м3/тәу құрайды. Юра қабат суларының химиялық құрамы біркелкі. XІІ горизонттық табан суы №6 скважинаның ашық фонтандауы мүнаймен бірге алынды. Оның жалпы сұйықтағы мөлшері 35-40 %. Бор шөгінділері тең, апт және баррем горизонттарының суларың тығыздығы 1102 кг/м3-ті құрайды. Төменгі бор сулары тоғыз горизонттан алынды, олардың шығымы 0,2-ден 903,7 м3/тәу дейін жетті. Бұл горизонттардың суларының тығыздығы 1018-1020 кг/м3 құрайды. Барлық сулар сульфатты-натрийлі типті. Тек қана готерив ярусының суы хлор-кальцийлі. Құмтастар мен алевролиттер су араластырғыш жыныстар және саздар мен аргиллиттер су тірегіш жыныстар болып табылады. Жетібай ауданындағы сормат шөгінділерінің сулары тұздылау, арынсыз, тереңдігі 30 метрге жететін шығымы аз құдықтар. Құдықтардан алынатын судың шығымы шамамен 260-330 м3/тәу. Нақты талдаулардың мәндері бойынша Жетібай кен орнының юра және бор горизонттары үшін корреляционды гидрохимиялық графиктер тұрғызылды. Графиктер бойынша иодтың концентрациясы 6-8 мг/дм3 әдетте кездеспейді. Жетібай үшін көбінесе иодтың құрамы 10-11 мг/дм3, бірақ 15мг/дм3-ден аспайды. Жетібайдың өнімді горизонттарының (VІІІ-XІ горизонттар) төменгі қабатында иод мөлшерінің ұлғаюына беталыс қатты байкалмайды. Ортаңғы юра кешеніндегі суларда аммоний 60-тан 130 мг/дм3 дейін мөлшерде кездеседі. Әсіресе төменгі шегі тән. Бор ортаңғы юра кешеніндегі сулардың барлық сынамаларынан тадылды. Оның концентрациясы 20-52 мг/дм3 шегінен аспайды. Көбіне жиі кездесетін бор концентрациясы шамамен 30-40 мг/дм3.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Сырғалым телехикаясы
Фильм аты: Сырғалым
Шыққан жылы: 2014
Жанр: Драма, Телесериал
Телехикая pөлдерде: Жұлдыз Маханова, Шер Әлі, Омар Қиқымов, Қалампыр Айсанғалиева, Әлихан Ыдырышева, Жандарбек Садырбаев
Мазмұны
Қарапайым қазақ отбасы ел қатарлы өмір сүреді. Бір күні бұл шаңыраққа ауылдан отағасының жақын досының қызы келеді. Бұл отбасының үлкен ұлы ауыл қызына қамқорлық танытса, ортаншысы оған ғашық болады. Ал кенже ұлы қызды үйінен кетіруді ойлайды. Ауылдық тәрбие көріп, ұлттық салт-дәстүрмен сусындап өскен қыз қазақы болмысты ұмытуға шақ қалған қала тұрғындарының өміріне өзгеріс әкеледі.
Дереккөздер
1. http://www.zharar.com/
2. http://kinostan.kazjur.kz/
Санат:Қазақстан фильмдері