Маңғыстау_тарихы
Маңғыстаудың ежелгі тарихы
Шынында 30-жылдардан бастап, Маңғыстау түбегінің байлығын кешенді түрде игерудің мүмкіндіктерін жан-жақты зерттеу қолға алына бастады. Оған төмендегі «Маңғыстау байлығы» деп аталатын ТАСС хабары толық дәлел бола алады: «Маңғыстау» түбегінде табылған мыс кендерін зерттеу жөніндегі экспед-ны басқарған «Главцветметтің» аға геологы Замятин Мәскеуге қайтып оралды. Экспедиция құрамында Замятиннен басқа КСРО Ғылым академиясының геологы Баярунас, «Қарабұғазхимнің» геологы Никонов болды. Замятин ТАСС қызметкеріне былай деп хабарлады: «Экспедиция 1500 км жер жүріп өтті. Оның қарауында 3 жүк, 2 жеңіл автомашина, жақсы жабдықтар болды. Экспедиция жұмысының нәтижелері өте қызғылықты. Кварц құрамындағы және 2 км-ге дейін созылатын құмтас қабаттарындағы қалың емес мыс кендері табылды. Бір қызығы, экспедиция аталмыш ауданда бұдан бір мың жылдай бұрынғы мыс қазған ескі орындарды ұшырастырды. Одан бос жыныстар мен пайдаланылмаған кен кесектерін, шлактарында 15%-ға дейін мыс бар құйма қалдықтарды көрдік. Экспедиция сол сияқты темір кендерін де анықтады. Қалыңдығы бірнеше м-ге дейін жететін 3 – 4 км жерді алып жатқан аса бай темір кені қабаттарын кездестірдік. Қалыңд. 30 м-ге дейін жететін бор тас құрамындағы темір кені қабатының біреуінің шамамен 12 км жерді алып жатуы мүмкін деп жобаладық. Қазір біз алып келген мыс және темір кені үлгілері лабораториялық тексеруден өтуде. Алдын ала есеп бойынша мыс кенінің сапасы жақсы: кен құрамындағы мыс 8%-ға дейін жетеді. Маңғыстауда мыс және темір кені қабаттары табылуының үлкен маңызды болатын бір себебі, – дейді Замятин, – бұл түбекте тас көмірдің едәуір қоры бары анықталып отыр. «Главугольмен» келісім бойынша осы жылғы қазаннан бастап түбекте көмірдің өндірістік барлау жұмыстары жүргізіледі. Маңғыстауда мұнайдың айқын нышандары барын да естен шығаруға болмайды. Мұның бәрі жергілікті отын қорын жасауға мүмкіндіктің жеткілікті екендігінің айқын дәлелі. Экспед. Маңғыстау кен қазбалары тиісті ұйымдардың, атап айтқанда, «Главуголь», «Главцветмет», «Главнефть», Ғылым академиясы және басқаларының күштерін біріктіріп, жан-жақты зерттелуі керек деген қорытындыға келді. Тек осылай күш біріктіріп, қаржы біріктіріп, кешенді түрде әрекет еткенде ғана Маңғыстау кендерін өндірістік пайдалануға беруді ойдағыдай жүзеге асыруға болады. Экспед. Маңғыстау байлықтарын кешенді түрде зерттеуді келесі жылдан бастап қолға алу туралы мәселе көтермекші. Ол үшін барлау және іздестіру жұмыстарына алдын ала кірісе берген жөн. Ең алдымен, әуеден суретке түсіру әдісін кеңінен пайдалануымыз қажст. Маңғыстаудың ойдағыдай зерттелмей келгендігі сонша, оның әлі күнге дұрыс картасы да жасалмапты». Маңғыстау қазба байлықтарын зерттеуге Ленинградтағы Бүкілодақтық геол. барлау ғылыми-зерттеулер институтының атқарған қызметі орасан зор. Сол институттың ғылыми қызметкері С.Н. Алексейчик 1934 жылы Маңғыстау түбегінде мұнай-газ кендеріне тән жер асты күмбездері барын анықтады. Ол бес жыл бойы жүргізген жүйелі зерттеулерінің нәтижесінде 1941 жылы Маңғыстаудағы мұнай кендері орналасуының алғашқы сұлба-картасын жасады. Түбекте соғысқа дейінгі 1937 – 1941 жылы, соғыстан кейінгі 1947 – 1949 жылдары геол. зерттеу жұмыстарын проф. В.В. Мокринский басқарды. Бұл тұста Орт. Маңғыстаудың геологиясы мен көмір кен орындары тыңғылықты зерттелді. Сол зерттеулердің нәтижесінде 1939 жылдан бастап Маңғыстау көмір кенін өндірістік негізде игеру қолға алынды. Соғыс жылдарында Маңғыстау көмірі Каспий теңізі арқылы еліміздің орт. аудандарына тасылып тұрды. Соғыс аяқталғаннан кейін Маңғыстау индустриясының көшбасшысы болған көмір шахталары кен қабаттарының жастығына байланысты қайтадан жабылып қалды.