cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ла-Шапель-Сен-Сюльпис
Ла-Шапель-Сен-Сюльпис (La Chapelle-Saint-Sulpice) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77090, пошта индексі — 77160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 205 адамды құрады. Халық тығыздығы — 32,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Сәрсен Өрекешов
Сәрсен Өрекешов (1901-1966, Атырау қаласы). Ембінің ардагері. 1925-1957 - «Қазақстанмұнайбарлау» тресі бұрғылау кеңсесінде бұрғылау жұмысшысы, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебері. Ленин орденімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
ОФК Ұлттар кубогы
ОФК Ұлттар кубогы — Океания Футбол Конфедерациясының қарамағындағы ең басты турнир. Мұхиттық аралдарға қарасты құрамалар сынға түседі. ОФК чемпионын анықтайды. Жеңімпаз команда Конфедерациялар кубогына жолдама алады.
Тарихы
Алғашқы турнир 1973 жылы Жаңа Зеландияда өткізілді. Екінші турнир 1980 жылы Жаңа Каледонияда өтті. Үшінші турнирді арада 16 жыл өткен соң, 1996 жылы бірнеше мемлекетте ойналды. Содан бері тұрақты түрде ойналып келеді. 2004 жылға дейін екі жыл сайын өткен болса, содан бері төрт жыл сайын ОФК-ның үздік құрамалары бас қосады.
2006 жылға дейін турнирдің басты фаворитерінің бірі Аустралия болды. 2006 жылы Аустралия Азия Конфедерациясына ауысты да, негізгі фаворит Жаңа Зеландия ғана боп қалды. Бұл екі құрамадан бөлек, 2012 жылы Таити құрамасы турнирде чемпион атанды.
Кей кездері әлем чемпионаттарының іріктеу турнирі мен ОФК Ұлттар кубогы біріктіріліп өткізіледі. Бірнеше рет турнир жеңімпазы әлем чемпионатына жолдама беретін құрлықаралық плей-оффқа қатысты.
Таразы шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі
Санат:Астрономия Санат:Жұлдыздар тізімі Санат:Ғарыш Санат:Жұлдыздар
Ананьин мәдениеті
Ананьин мәдениеті  — б.з.б. 7-3 ғ-дағы Еділ мен Орал өңірін, Кама мен Вятка өзендерінің бойын мекендеген көне тайпаларға тән қоныстар мен зираттар тобының жиынтық атауы. Татарстандағы Ананьин а. маңынан табылған. Алғаш 1958 ж. зерттелген. Зираттар жер бетінде анық көрінбейді. Оларды қабірлердегі құлпытастардан ғана байқауға болады. Акоза, Тетюш, Новомордва-1, Луговской, Ананьин т.б. зираттардағы мәйіттер үстінде қимасы жоқ (алғашқы кезде қима үлгісімен жасалған ағаш жәшіктер болуы мүмкін) қарапайым топырақ қабірлерге аяғын, кейбіреулерінде басын өзенге қаратып қойылған. Ішінара мәйітті өртеу әдісі де қолданылған. Қоныстары шағын (100-120х50-70 м), бірақ айналасы топырақ жалдармен, орлармен, кейде айнала ағаш қоршаулармен бекітілген. Тұрғындардың негізгі кәсібі — егіншілік, мал ш., аңшылық, балық аулау болған. Қыш ыдыстар, тас, мыс, қоладан және темірден жасалған орақ, пышақ, дән үккіш, келі сияқты бұйым түрлері көп сақталған. Қола мен темірден жасалған түрлі қару-жарақ: найза, жебе ұштары, балта, қанжар, семсер т.б. жиі кездеседі. Мұның бәрі жергілікті тұрғындардың ежелгі сақтар сияқты киінгенін көрсетеді: басына төбесі шошақ тымақ, шалбар мен қысқа комзол киіп, сыртынан ақинақ, балта сияқты қарулар ілінген жауынгер белдігін тағынған. Олар көршілес жатқан дала тайпаларымен байланыста болған. А. тайпалары қазіргі удмурт, коми халықтарының арғы тегі болуы мүмкін. Әдеб.: Збруева А.В., История населения Прикамья в Ананьинскую эпоху, М., 1952; Халиков А.Х., Волго-Камье в начале эпохи раннего железа, М., 1977.
Санат:Ресей археологиялық мәдениеті
Мұнай
Жалпы мәліметтер
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл заттар дербес үйірімдер шоғыры түрінде жекеленеді: метанды, нафтенді және ароматты (хош иісті) тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайыр қосындылары да кездеседі.
Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, кейде ол ашық сарғыш түсті, ақшыл болып та келеді. Мысалы, Әзірбайжанның Сурахана алқабында ақшыл түсті мұнай өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның меншікті салмағы 0,65-0,95 г/см3. Мұнай өз бойынан электр тогын өткізбейді. Сондықтан ол электроникада изолятор (айырушы) ретінде қолданылады. Осы кезеңде мұнай құрамынан екі мыңнан астам халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин, керосин, лигроин, парафин, көптеген иіссу түрлері, кремдер, парфюмериялық жұмсақ майлар, дәрі-дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы басқа. Ол қуатты әрі арзан отын — бір тонна мұнай үш тонна көмірдің, 1,3 тонна антрациттың, 3,3 тонна шымтезектің қызуына тең.
Қазір "Қара алтын" деп бағаланатын мұнайдың өзіндік мол тарихы бар. 1539 жылы ол тұңғыш рет Америка құрлығынан Еуропаға тасылатын тауарлардың тізіміне кіріпті. Сол жылы Венесуэладан Испанияға жөнелтілген мұнай тасымалының алғашқы легі бірнеше темір құтыға ғана құйылған жүк екен. Ол кезде дәрігерлер оны тек артрит ауруын емдеуге ғана пайдаланатын болған.
Мұнайдың шығу тарихы
thumb|250px|[[Лос-Анджелестегі мұнай вышкалары(1896 жыл)]] Ертеректе «тас майы» деп аталған мұнайдың болашағы зор екенін болжаған орыс ғалымы М.В. Ломоносов, Пенсильванияда ең алғаш рет мұнай ұңғымасы бұрғыланғанға дейін жүз жыл бұрын, мұнайдың шығуы жайлы өзінің бірегей теориясын ұсынған еді. «Жер қойнауында тереңнен орналасқан шымтезекті шөгінділерден жерасты ыстығымен қою, майлы материя шығарылып, саңылаулар арқылы ағады... Бұл дегеніміз – сирек, әртүрлі сұрыпты, жанатын және құрғақ, қатты материялардың пайда болуы, бұл тас майы – мұнайдың негізі...», – деп жазады 1763 жылы М.В. Ломоносов.
Мұнайды қыздыру кезінде мұнайға біраз ұқсайтын қарамайларды беретін көмір мен тақтатастардан шығу теориясы да орыс ғалымдары – академиктер Паллас пен Абихтікі болған еді. Алайда ол кезде олардың қорытындыларының мұнайды іздестіруде практикалық мағынасы аз еді.
Ең жемісті болғаны өткен ғасырдың соңында Д. И. Менделеев ұсынған мұнайдың бейорганикалық шығу теориясы еді. Ұлы орыс химигінің айтуы бойынша, жер шарының орталық ядросы темір және құрамдарында көміртегі бар басқа металдардың қоспаларынан құралады. Жер қыртысындағы жарықтардан өткен сулардың әсерінен бұл ядро жеңіл көмірсуларды – ацетилен, этилен және т.б. түзеді. Жер жарықтары арқылы жоғары жер қыртысының суық бөліктеріне көтеріле бере олар мұнайдың негізгі құраушы бөліктері болып табылатын ауыр көмірсулар қоспасына айналады.
Харичков және басқа да орыс ғалымдары мұндай әдіспен табиғи мұнайға ұқсас сұйық – жасанды мұнайды алды. Д.И. Менделеев теориясы бойынша мұнай қарқынды тау түзілу орындарында кездеседі. Мұны жиі бақылауға болады, сондықтан Д.И. Менделеев қорытындыларын барлаушылар мұнайды іздеуде көп уақыт қолданды. Мұнай өнеркәсібінің дамуы барысында, әдетте, мұнай кездесуі тау түзілу процестері қосымша фактор болып табылатын жағдайларда кездесетініне көз жетті.
Ақыры 1930 жылы ірі кеңес ғалымы – академик Н.Д. Зелинский бұл жерде катализ, яғни өздері аз өзгеріске ұшырайтын заттардың әсерінен химиялық өзгерістерді тездететін құбылыс орын алатынын дәлелдеді. Катализаторлармен өсімдіктерге, бактериялық әсердің өнімдеріне жақын орналасқан заттарға әсер етіп, ол жасанды мұнайды екі жүз градустан төмен температурада алды. Осылайша сұрақтың жауабы шешілді, бірақ түпкілікті емес: ол тәжірибесінде қолданған катализаторлар табиғатта болуы мүмкін емес, олар өте тұрақсыз еді.
Табиғатта мұнай түзілуді іске асыратын заттарды ұзақ іздегеннен кейін химия ғылымдарының докторы, профессор Андрей Владимирович Фрост бұл, әдетте, мұнай қыртыстарын жауып тұратын кейбір сазбалшықтардың қатысымен болатынын анықтады. Өсімдіктер және жануарлар қалдықтарымен бірге тұнып, сазбалшықтар, жануарлар сүйектері мен микроағзалар кейін мұнай түзетін фактор болып табылатын материалдың негізін түзеді. Лай – бұл сазбалшық, өсімдік және басқа да қалдықтардың түр өзгерген қоспасы – бактериялардың әсерінен құмды және басқа да кеуекті тау жыныстарымен қапталады. Олар, өз кезегінде, мұнай мен су өтпейтін сазбалшық және басқа да тау жыныстарының қабаттарымен қапталып, температурасы шамамен жүз градустай қабаттарға дейін түседі. Мұнда мұнай түзілу процесі аяқталады; құрамында лай болатын мұнай біртіндеп қабаттасады да, біз мұнай кенорындарынан табатын кеуекті тау жынысына енеді.
Мұнайдың шығуының жаңа теориясының зор тәжірибелік маңызы бар. Ол мұнайшы-геологтарды мұнайдың түзілу жағдайларын анықтау әдісімен таныстырады. Мұнай қалай пайда болатынын білетін кен барлаушылары оны іздеу орындарын тез анықтайды. Геологиялық жағдайларға байланысты мұнайдың болатын жерлерін және оның мүмкін орын ауыстыру жолдарын анықтауға болады.
Мұнайдың элементтік құрамы мен гетероатомдық компоненттері
Көмірсутектермен қатар мұнай құрамында тағы басқа заттар да бар. Мырышы бар - H2S, меркаптандар, моно- және дисульфидтер, тиофендер мен тиофандар полициклдіктермен бірге т.б. (70-90% қалдық өнімдерде шоғырланады); азотты заттар – негізінен пиридин, хинолин, индол, карбазол, пиррол және порфириндер (үлкен бөлігі ауыр фракциялар мен қалдықтарда шоғырланады) гомологтары; қышқылды заттар – нафтен қышқылы, фенолдар, смолалы-асфальтты т.б. заттар (әдетте жоғары қайнайтын фракциларында кездесетін). Элементтік құрамы (%): С – 82-87, Н – 11-14.5, S – 0.01-6 (сирек – 8-ге дейін), N - 0,001—1,8, O — 0,005—0,35 (сирек – 1.2-ге дейін) және т.б. Барлығы мұнай құрамында 50-ден аса элементтер табылған. Мысалы, жоғарыдағылармен қоса V(10-5 — 10-2%), Ni(10-4-10-3%), Cl (іздерінен бастап 2•10-2%-ға дейін) т.с.с. Әр зат әр кен орнында әр мөлшерде кездесетіндіктен орташа химиялық қасиетттер жайлы тек шартты түрде ған аайтуға болады.
Пайдасы
Мұнай дүние жүзілік жанар-жағар май-энергетикалық балансында орасан зор үлеске ие: оның адамзат пайдаланатын қуат көздері ішінде 48% алады. Болашақта бұл көрсеткіш мұнай өндірудің қиындай беруінен, және атом және басқа қуат көздерін пайдалануының өсуінен кеми береді.
Химия мен мұнай-химия өнеркәсіптерінің қарқынды дамуына байланысты мұнайға деген сұраныс жанар-жағар майлар үшін ғана емес, синтетикалық каучук, синтетикалық талшықтар, пластмасс, жуу құралдарын, пластификатор, бояғыштар т.б. (әлемдік өндірістің 8%-нан астамы) өндіру шикізат көздері үшін өсуде. Осыларды шығаруға бастапқы заттар ретінде көп қолданылатындар: парафиндік көміртектер – метан, этан, пропан, бутан, пентан, гексан, және жоғарымолекулярлықтар (10-20 атомды молекулалы көміртектер), циклогексан; ароматты көміртектер – этилен, пропилен, бутадиен; ацетилен.
АҚШ Қуат Ақпарат басқармасының (EIA) есебі бойынша 2011 жылы әлем күн сайын 87.421 миллион баррель тұтынған.
Мұнай өндіру
Мұнай өндіру саласында өнім ұғымы бөлініп алынған мұнай өнімдерін емес кен орнынан өндірілген шикі мұнай көлемін айтады.
Осы елде мұнай өндіру шыңын асып кеткен.Канада мұнай өндіру көлемі төмендегенімен оның жалпы мұнай өндіру көлемі құмды мұнай өндірудің есебінен өсуде. Егер құмды мұнайды өосөанда Канада Сауд Арабиясынан кейінгі мұнай қорынан екінші орын алар еді.Тринидат және Тобаго has the worlds third largest pitch lake situated La Brea south Trinidad.Ирак 1998 жылдан мүшелікте болғанымен оның мәліметтері әлі жоқ 2013 жылы АҚШ орташа алғанда күніне 11.4 миллион баррель өндіріп гидрокарбон өндіруші әлемдегі екінші елге айналды, сонымен бірге 2020 жылға дейін Сауд Арабиясын басып озады деп күтілуде.
Мұнай-газ кендері
Мұнай-газ кендері – бірыңғай құрылымдық элементтермен сипатталатын жеке алаң қойнауында орналасқан мұнай мен газ иірімдері шоғырларының жиынтығы. Мұнай-газ кендері мұнай немесе газ түрінде және аралас мұнайлы-газды, газды-мұнайлы кендер түрінде ұшырасады.
Оқшауланған жеке кендер өте сирек, көбінесе топталған иірімдердің жиынтығы түрінде жатады. Қазақстанның мұнай-газ кендері геологиялық құрылысы мен геотектоникалық дамуы әр түрлі болатын үш мұнайлы-газды аймақта орналасқан. Ең көне мұнайлы-газды аймақтың кендері Солтүстік Каспий синеклизасымен байланысты. Мұнда өндіруге тұрарлық мұнай мен газ жүздеген м-ден 5000 м-ге дейінгі тереңдікте жатқан жоғарғы палеозойдан төменгі борға дейінгі шөгінділерде орналасқан.
Эпигерциндік платформа құрамына кіретін Маңғыстау мұнайлы-газды облысының қабатты кендері — 300 метрден 3000 метрге дейін тереңдіктегі құнарлы горизонттар төменгі бордан төменгі юраға дейінгі шөгінділерде орналасқан. Үшінші мұнайлы-газды аймақ герцин және каледон қатпарлы құрылымдарының арасынан орын алған Шу – Сарысу синеклизасында. Мұнда жанғыш және азот-гелий газдарының қоры шағын кендері ашылған.
Мұнай өнімдері
Майлар – мұнайдың қалдық фракциялары мен ауыр дистилляттарын арнайы тазартудан алынады. Ауыр көмірсутектерге парафиндер, церезиндер, озокериттер және олардың майлармен қоспасы жатады. Битумдер – гудронды ауамен тотықтыру арқылы немесе гудронды тереңдетіп айдау арқылы алынған май фракцияларынан кейін қалатын жартылай қатты және сұйық күйдегі өнімдер.
Әр түрлі мұнай өнімдеріне мұнай коксы, күйе, мұнай пиролизінің әр алуан өнімдері (бензол, толуол, ксилол, т.б.), асидолдар, деэмульгаторлар, хлорпарафиндер, т.б. жатады. Мұнай өнімдерінің сапасы физикалық және химиялық қасиеттеріне байланысты бағаланады.
Мұнай ұғымы
Жердің шөгінді қабатында таралған, жанғыш майлы сұйықтық; маңызды пайдалы қазынды. Мұнай 1.2-2,0 км-ден астам тереңдікте газ тәрізді көмірсутектермен бірге түзіледі. Түсі ашық-қоңырдан қою қоңырға, қараға дейін өзгереді, тығыздығы 0,65-1.05 грамм/см3 аралығында. Мұнай жеңіл (тығыздығы 0.83г/см3-ке дейін), орташа(0,831-0,860 г/см3), ауыр (0,860г/см3-тен жоғары) болып бөлінеді. 28С градустан жоғары температурада қайнайды, қату температурасы 26-дан-60'С-қа дейін, меншікті жылу сыйымдылығы 1,7-2,1 кДж/(кг*К), меншікті жану жылуы 43,7-46,2 МДж/кг, диэл.өтімділігі2-2,5; Электр өткізгіштігі 2*10*10(дәрежесі)-0,3*10*-18(дәрежесі) Ом-1*см-1(дәрежесі), тұтану температурасы 35-120*С, органикалық еріткіштерде ериді, суда ерімейді. Мұнай-көмірсутектердің күрделі (негізінен парафинді және нафтенді, аз дәрежеде-ароматты) қоспасы. Әр түрлі кен орындарында мұнайдың көмірсутектік құрамы түрліше өзгеріп отырады. Негізгі қоспалары (4-5%):нафтен қышқылдары, асфальтты-шайырлы заттар, меркаптандар, моно-және дисульфидтер, тиофендер және тиофандар, күкіртсутек, пиридин және пиперидин гомоглогтар, т.б. Элементтік құрамы: С 82,5-87%; H 11.5-14.5%; O 0.05-0.35%; S 0.001-5.5%; N 0.02-1.5%. Өнеркәсіптік зерттеулерде негізінен мұнайдың тығыздылығын, оның фракциялы құрамын, тұтқырлығын, құрамындағы күкірт, шайыр асфальтен, парафиндердің мөлшерін және олардың балқу температураларын анықтайды. Құрамындағы күкіртке байланысты аз күкіртті, күкіртті, жоғары күкіртті болып үш топқа бөлінеді. Әдетте мұнай құрамындағы азот пен оттек 10%-дан  аспайды, тек кейбір жағдайларда 1,8 және 1,2%-ға азаяды. Мұнайдың негізгі пайда болу көзі – құрамындағы сутектің мөлшері жоғары болатын планктон, сапропельді органикалық зат және өсімдік қалдықтарынан түзілетін гумосты зат. Мұнайда 20-дан астам әр түрлі элемент (V, Ni, Ca, Mg, Fe, Al, Si, Na, т.б) бар. Мұнай түзуші жыныстар – саз балшықтар, олар мезокатагенез белдемесіне жеткенде мұнай түзілетін басты фактор – органикалық заттар 50*С-тан жоғары температурада ұзақ уақыт қызады. Бұл белдемнің жоғ арғы шекарасы 1,3-1,7-ден 2,7-3 км-ге дейін тереңдікте жатады. Төмен шекарасы -3,5-5 км. Мезокатагенез белдемінде көп мөлшерде мұнай көмірсутектері түзіледі, олар бензин және керосин фракцияларын беріп, микромұнайдың қозғалғыштығын жоғарылатады.
Дереккөздер
Санат:Отын Санат:Мұнай өнімдері
Италиктер
Италиктер (лат. Қtalіcі) – ежелгі Италияның үндіеуропалық тайпалар тобы; олар итали тілдерінде сөйлеген. Италиктер фалис-латин және умброоск-скосабелль деген екі тармаққа бөлінеді. Италиктер әлеуметтік экономика және мәдени дамудың түрлі сатыларында болды: б.з.б. 6 ғасырда, негізінен, ертедегі таптық мемлекеттер сатысында болған латиндер жеделірек дамыды. 19 ғасырда ғылымда Италиктер Апеннин түбегіне б.з.б. 2-мыңжылдықта Альп таулары сыртынан келген деген пікір туындады. Кейбір ғалымдар Италиктер б.з.б. 2-мыңжылдықтың аяғы мен 1-мыңжылдықтың басында (умброоск-косабелльдердің түпкі аталары) Орталық Еуропадан екі толқын болып келді деп есептейді. Ал қазіргі Италия тарихнамасында үнді-еуропа тайпалардың б.з.б. 2-мыңжылдықтың басынан бастап Балқан түбегінен Адриатика арқылы қоныс аударып, Апеннин түбегі батысынан шығысқа, Солтүстік пен оңтүстікке қарай тарағаны туралы пікір басым. Сондай-ақ, Апеннин түбегін мекендеген және б.з.б. 5 – 3 ғасырларда Рим империясы бағындырған барлық тайпалар да Италиктер деп аталады.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат:Ежелгі халықтар Санат:Италия тарихы
Тонн-ле-Тий
Тонн-ле-Тий (Thonne-le-Thil) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,38 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55509, пошта индексі — 55600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 277 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,34 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Мейрам Жүнісұлы Бүркеев
Дереккөздер
Санат:1962 жылы туғандар Санат:Қазақстан химиктері Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар
Уба-Форпост
Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулиха ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 65 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 482 адам (242 ер адам және 240 әйел адам) болса, 2009 жылы 269 адамды (140 ер адам және 129 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Ай-Саз (Ай тармағы-Сазы)
Ай-Саз — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ай-Саз (Айзас) өзенінің сол жағалауынан 81 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Белоглинка (Ұзынкөл ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 72 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 656 адам (319 ер адам және 337 әйел адам) болса, 2009 жылы 490 адамды (232 ер адам және 258 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Аналитикалық функция
Аналитикалық функция, голоморфты функция — дәрежелік қатар түрінде өрнектелетін функция. А. ф. теориясының негізі 19 ғ-да француз математигі О.Коши (1789 — 1857), неміс математиктері Б.Риман (1826 — 1866) және К.Вейерштрасс (1815 — 1897) еңбектерінің нәтижесінде қаланды. Математикада А. ф. ұғымы әр түрлі көзқараспен қалыптасты. Олардың біріне алдымен О. Коши, кейіннен Б. Риман одан әрі дамытқан бірінші ұғымның негізіне функцияның құрылымдық қасиеті яғни функцияның комплекстік айнымалы шама бойынша туындысы болуы (немесе дифференциалдануы) алынды. Бұл көзқарас функцияны геометрия тұрғысынан сипаттауға мүмкіндік берді. К. Вейерштрасс дамытқан екінші көзқарас — функцияны дәрежелік қатар арқылы өрнектеу мүмкіндігіне негізделген; ол функцияны кескіндеуге болатын аналитикалық аппаратпен байланысты. А. ф-ның дәл анықтамалары төмендегідей болып келеді. Комплекстік жазықтықта (аймағы беріліп, осы аймақта функциясы анықталсын делік және — нүктесінің өсімшесі, ал оған сәйкес — функциясының өсімшесі болсын. Сонда шамасы функциясының нүктесіндегі туындысы деп аталады. Осы нүктеде функциясы — дифференциалданатын функция. Ал (аймағының барлық нүктелерінде дифференциалданатын функция осы аймақта А. ф. болады. Егер функция нүктесінің аймағында А. ф. болса, онда ол осы аймақта функциясы мынадай дәрежелік қатар түрінде өрнектеледі: Керісінше, (1) қатармен өрнектелетін функция нүктесінің аймағында А. ф. болады. А. ф-ның негізгі қасиеттері тәуелсіз айнымалы шаманың комплекстік мәндеріндегі өзгерістерімен сипатталатындықтан А. ф. теориясы көбінесе комплекстік айнымалы шамалар функциясының теориясы деп те аталады. А. ф-ларға көпмүшелер, тригонометриялық функциялар, көрсеткіштік функция, цилиндрлік функция жатады. А. ф-лар теориясы физикада, механикада, техникада, сондай-ақ арнаулы функциялар теориясында және математиканың басқа салаларында пайдаланылады.
Аналитикалық функцияның шекаралық қасиеттері
Аналитикалық функцияның шекаралық қасиеттері - аналитикалық функцияның анықталу аймағының шекарасына	жақындағанда айқындалатын осы функцияның қасиеттері. Аналитикалық функцияның шекаралық қасиеттері теориясы төменде келтірілген үш бағытта қалыптасты: а) оқшауланған а\inГ шекаралық нүктесінің аймағында f(z)-тің өзгеру заңдылығын зерттеу. Бұл бағыттағы айтарлықтай маңызды шешімдерге Сохоцкий, Пикар, Жюлиа және Иверсен теоремалары жатады; б) Г шекарасы барлық жерде үзілісті болған жағдайда f(z)-тің шекара маңайындағы өзгеру заңдылығын зерттеу. Бұл бағыттағы маңызды шешімдер В.В. Голубевтің «Однозначные аналитические функции с совершенным множеством особых точек» (1916) еңбегінде келтірілген; в) D аймағы үзіліссіз тұйық Г қисығымен шенелген жағдайда f(z)-тің шекара маңайында өзгеру заңдылығын зерттеу.
Дереккөздер
Санат:Функция түрлері Санат:Математикалық талдау
Wzór Taylora
Алуакент
Алуакент - Қазақстандағы көне қала орны (10 – 17 ғасырлар). Алғаш рет 1964 ж. Шымкент педагогикалық институты археологиялық отрядының экспедициясын (жетекшісі Н.П. Подушкин), ашып, зерттеген, 1980 ж. қайтадан зерттеу жұмыстары жүргізілді. Мықты бекініс жүйесі бар ежелгі қала: а) солтүстік-шығыс – оңтүстік-батыс бағытында созылып жатқан, табаны 120x75 м, жоғ. алаңы 86x60 м, биіктігі 5 – 6 м төрткүл орталық төбешіктен (қамал);
ә) жалпы көлемі шамамен 1,5 га қамалға оңтүстік-шығысынан жанасып жататын, төрткүл пішінді алаңдар түріндегі рабадтардан;
б) ежелгі қаланың оңтүстік бөлігіндегі екі қақпаны бақылап тұратын, табаны 22x35 м, биікт. 6 м, сопақша төбешік түріндегі қақпа алдындағы құрылыстардан;
в) бүкіл қамалды периметрі бойынша, қақпа алдындағы құрылыстар мен рабадтардың бір бөлігін айналдыра қоршап жатқан, ені 5 – 15 м аралығындағы ордан;
Алуакентте оңтүстік жақтағы екі қақпадан басқа, солтүстік және оңтүстік бөліктерде де қақпа болған. Табылған материалдар: бертінгі темір заманындағы әр түрлі мақсаттағы жалатпа және жалатпасыз керамика бөліктері. Бүкіл керамика қыш қалыпта жасалып, жақсы күйдірілген. Әшекейіне тән элементтердің ішінде бедер-жосықты штамп, шикі сазға түсірілген ирек сызықтар (бір, екі, үш қатар) жалатпада марганецпен әшекейленген. Оңған көгілдір түстер басым. Қазіргі кездегі қабірлер ескерткіштің көп бөлігін (жоғарғы қабатын) басып кеткен. Қазба жұмыстары жүргізілмеген.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан көне қалалары
Охтома (Покшеньга тармағы)
Охтома (Ахтома) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Покшеньга өзенінің сол жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 81 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Лэйк Саммэ (Нью-Мексико)
Лэйк Саммэ (Lake Sumner) — Нью-Мексико штатының De Baca округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 86 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 177.0 км² шамасында. FIPS коды — 35-37875.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Сан-Панкрацио
Сан-Панкрацио (San Pancrazio) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1584 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 26 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 62 км² шамасында. Пошта индексі — 39010.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Панкратий.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
IC 2617
IC 2617 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33292, MCG 7-23-11, ZWG 213.19.
Сыртқы сілтемелер
IC 2617 Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Вальманья
Вальманья (Valmanya) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2763 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66221, пошта индексі — 66320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38 адамды құрады. Халық тығыздығы — 0,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
NGC 2229
NGC 2229 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 30 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2229 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 18867, ESO 87-8, AM 0621-645, DRCG 50-55.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Уран (химиялық элемент)
thumb|100px|Уран U|солға Уран (лат. Uranium; U) — периодты жүйедегі атомдық нөмірі 92 болатын химиялық элемент. Атомдық массасы – 238.029, U (лат. – Uranium) болып белгіленеді, актиноидқа жатады.
Тарихы
Ежелгі заманның өзінде табиғи уран оксиді сары ыдыстарды жасау үшін қолданылған. Сонымен, Неаполь маңында құрамында 1% уран оксиді бар сары шыны сынығы табылды және ол біздің заманымыздың 79 жылына жатады. б.з.д Уран тарихындағы алғашқы маңызды дата – 1789 жыл, неміс натурфилософы және химигі Мартин Генрих Клапрот саксон рудасынан алынған шайырлы кеннен алынған алтын сары «жерді» қара металға ұқсас затқа айналдырған.
Сол кезде белгілі (сегіз жыл бұрын Гершель ашқан) ең алыс планетаның құрметіне Клапрот жаңа затты элемент деп санап, оны уран деп атады (осылайша ол Иоганн Боденің жаңа планетаның орнына «Уран» атауын беру туралы ұсынысын қолдағысы келді. Гершель ұсынған «Джордж жұлдызы»). Елу жыл бойы Клапроттың ураны металл болып саналды.
Тек 1841 жылы француз химигі Евгений Пелигот (1811-1890) өзіне тән металл жылтырлығына қарамастан, Клапрот ураны элемент емес, UO2 оксиді екенін дәлелдеді. 1840 жылы Пелиго қарапайым уран затын - болат сұр түсті ауыр металды алып, оның атомдық салмағын анықтай алды. Уранды зерттеудегі келесі маңызды қадамды 1874 жылы Д.И.Менделеев жасады.
Ол жасаған периодтық жүйеге сүйене отырып, ол уранды кестенің ең алыс ұяшығына орналастырды. Бұрын уранның атомдық салмағы 120-ға тең деп есептелді.Менделеев бұл мәнді екі есе арттырды. 12 жылдан кейін оның көрегендігі неміс химигі Й.Циммерманның тәжірибелерімен дәлелденді.
Энергия көзі ретінде қолданылуы
Уран - бәсекелестiк қабiлетi анағұрлым жоғары энергия көзi болып табылады. Оның басқа отын көздерiнен басты айырмашылығы - ол жоғары концентрацияланған энергия көзi. Яғни, әрi жеңiл, әрi арзан тасымалданатын энергия көзiнен саналады. Мәселен, 1 кг уран дәл осы мөлшердегi көмiрден бөлiнетiн энергиядан 20 мың есе жоғары электр қуатын бөледi. Жалпы құны жағынан да тиiмдi. 1 кВт сағат өндіруге кететін көмiрдің құны 4 евроцент тұрса, осы мөлшердегi газ 1,3–2,3 евроцентке шамалас. Ал уранның дәл осы көлемi небәрi 0,4 евроцентпен бағаланады. «Ал осындай жеңiлдiктерге ие бола тұра, Қазақстан сонау жылдан берi көз қырын қайда қадап жүрген?» деген сұраққа жауап - Қазақстан әлi Чернобыль электр стансасындағы жарылысты ұмыта қойған жоқ. Уранның радиоактивтiлiгi оны өндiру мен өңдеуде, тасымалдау, өндiрiсте қолдану кезiнде үлкен кедергi келтiрумен бiрге төндiретiн қатерден қауіптенген елiмiз уран кенорындарын зерттеу жұмыстарын жасырын түрде жүргiзiп келдi.
Уранның әлемдiк қорының 80 пайызы 9 ел үлесiне тиедi. Олар: Аустралия, Қазақстан, Канада, ОАР, Намибия, Нигерия, Ресей, Бразилия және АҚШ. Атап өтерлiгi, уран өндiрiсiнде алғы шептегi үш мемлекеттiң бiрi - Канада мен Австралиядан кейiн тұрған Қазақстан. Соңғы зерттеу қорытындылары ел аумағында 1 млн. тоннаға жуық табиғи уран қоры бар екенiн айқындап бердi. Уран қоры Қазақстанның оңтүстiк бөлiгiнде шоғырланған. Бүгiнде уран кенiшiнiң төрт торабы бар. Солтүстiк торапта Уанас, Шығыс Мыңқұдық, Ыңғай, Ақдала, оңтүстiк Ыңғай, Батыс Мыңқұдық, орталық Мыңқұдық және Буденовское кенiштерi орналасса, шығысында оңтүстiк Мойынқұм, оңтүстiк Мойынқұм-1, Төртқұдық, Қанжуған, оңтүстiк Мойынқұм-2, батыс торапта солтүстiк Қарамұрын, оңтүстiк Қарамұрын, Қарасан-1, Иiркөл және оңтүстiк торапта iрi «Заречное» кенiштерi бар. Рас, бұлардың кейбiрi уран өндiрумен қазiрдiң өзiнде айналысып жатса, құрылысы бiтпеген келесiлерi алдағы екi-үш жыл iшiнде өз жұмыстарын бастайды деп жоспарланып отыр.
Диамантина
Диамантина (Diamantina) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Жекитиньонья мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Диамантина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Уран (химиялық элемент)
Әлем бойынша уран өндіру
Уран туралы қызыл кітабы бойынша:
Диамантина
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 44 229 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 869,83 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11,4 адам/км².
Уран (химиялық элемент)
Әлем бойынша уран өндіру
2005—2006 жж елдер бойынша U өндіру (тоннамен).
Диамантина
Тарихы
Қала 1838 жылы құрылған.
Уран (химиялық элемент)
Әлем бойынша уран өндіру
Компаниялар бойынша өндіріс, 2006 ж.
Санат:Химиялық элементтер Санат:Актиноидтар Санат:Қуат көздері
Жаңа мусино (Илькинеев ауылдық кеңесі)
Жаңа мусино — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл, Илькинеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 347 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Arial
Arial (Arial MT атауымен де белгілі) - нео-гротеск санатты, кертпелері жоқ (sans-serif) тұрпатты компьютерлік қаріп. Microsoft Windows, Apple Mac OS X операциялық жүйелерінде және PostScript технологиясы қолданылатын бағдарламалық жасақтамаларда қолданылады.
Қаріпті 1982 жылы Робин Николас және Патриция Сандерс басқарған команда Monotype Typography және Type Solution Inc. компаниялары үшін жасап шығарды.
Ариалдың келесі модификациялары бар: Arial Black, Bold, Extra Bold, Condensed, Italic, Light, Medium, Monospaced, Narrow және Rounded.
Тарихы
1982 жылы IBM компаниясы өзінің 2 кеңселік принтер (3800-3 және 4250) модельдерін ұсынды. Келсімшарт бойынша Monotype осы принтерлерге растрлық (нүктелік) қаріптерді жасап шығаруы керек болды. 4250 принтеріне Linotype-тен сублицензиямен алынған Helvetica қаріпі енгізілді. Ал 3800-3 принтерінде Helvetica орнына Arial енгізілді. Қаріп кескіні бойынша жұмысты Робин Николас пен Патриция Сандерс басқарған 10 адамнан құралған Monotype компаниясының командасы 1982 жылы аяқтады және сол жылы Monotype қаріпті 240DPI сандық форматына енгізді.
1991 жылы Monotype Arial-дың PostScript Type 1 нұсқасын жасап шығарды.
Нұсқалары
2.76 нұсқасында араб және иврит әріптері қосылды.
5.00 нұсқасында Latin-C и Latin D, IPA Extension, кеңейтілген грек, кирилицца мен копт символдарына толықтырулар қосылды.
Дереккөздер
Санат:Қаріптер
Педоме
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Чурилово (Благоевград облысы)
Чурилово (Чурилово) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Петрич қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 49 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2885. ЕКАТТЕ коды — 81788.
Волоста
Волоста — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/1122/236 орналасқан. Өзен ұзындығы 63 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Хальмер-Шор (Инги-Юган тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Органикалық реакциялардің жіктелуі мен механизмдері
Органикалық реакциялар бейорганикалық реакциялардың заңдылықтарына бағынғанымен, біраз ерекшеліктері де бар. Органикалық реакциялар, негізінен, молекулалардың арасында жүреді. Сондықтан иондар қатысатын бейорганикалық реакциялардай емес, органикалық реакциялар баяу жүреді. Оларды тездету үшін өршіткілер (катализаторлар) пайдаланылады және қажетті жағдайда температура мен қысымды жоғарылатады. Осындай себептерден органикалық реакциялар өнімінің шығымы төмендеу болып, қосымша заттар түзе жүреді.
Органикалық реакцияларды теңдеу түрінде емес, сызбанұсқа түрінде жазып, онда бастапқы заттарды, реакцияның негізгі өнімдерін және реакцияның жүру жағдайларын көрсетеді. Теңдік белгісінің (=) орнына бағдарша (→) қойылады. Кейде бағдаршаның үстінде реакцияның жүру жағдайы көрсетіледі.
Реакциялардың жіктелуі
Органикалық реакцияларды жіктеудің бірнеше жолы бар. Оларды химиялық айналымдардың сипатына және реакциялардың жүру механизмдеріне, т.б. белгілеріне байланысты жіктеу жиі қолданылады.
Химиялық айналымдардың сипаты
Химиялық айпалымдардың сипатына байланысты органикалық реакцияларды орынбасу, қосылу, айырылу, қайтатоптасу (изомерлену), тотығу, полимерлену, т.б. түрлерге бөледі.
1. Орынбасу реакциялары. Бастапқы молекуладағы атомның (не атомдар тобының) орнын басқа атом (не атомдар тобы) басып, жаңа молекула түзіледі:
2. Қосылу реакциялары. Екі немесе одан да көп заттардан бір жаңа зат түзіледі. Көміртек қаңқасы бар бастапқы молекулаға басқа атом не атомдар тобы қосылады:
3. Айырылу (ыдырау ) реакциялары. Бастапқы органикалық қосылыстан құрылымы қарапайым бірнеше зат түзіледі (бастапқы молекуладан атомдар тобы үзіледі):
4. Изомерлену (қайтатоптасу)реакциялары. Реакциялардың бұл түрлерінде реакцияға түскен заттың молекулалық формуласы өзгермейді, атомдар мен атом топтарының молекула ішіндегі байланысу реті өзгеріп, жаңа зат түзіледі.
5. Тотығу және тотықсыздану реакциялары. Тотығу реакциясы көміртектің өзінен электртерістігі үлкенірек элементпен (галоген, оттек, т.б.) жаңа байланыс түзуі арқылы жүреді. Реакция барысында көміртек атомының тотығу дәрежесі өседі. Тотықтырғыштың әсерінен (оның формуласын жазбай-ақ [О] арқылы белгілеуге де болады) реагент оттек қосып алады немесе сутек бөлінеді:
Жану реакциясы тотығу реакциясының жиі үшырасатын түрі.
Реакция толық жүрсе, көміртек диоксиді мен су түзіледі:
Тотықсыздану реакциясы барысында көміртек атомының тотығу дәрежесі кеміп, жаңа С—Н байланыстар түзіледі. Тотықсыздандырғыштың әсерінен ([H] деп белгілеуге болады) реагент сутек қосып алады немесе оттектен айырылады.
Гидрлеу реакциясы тотықсыздану реакциясының жиі ұшырасатын түрі. Сутек еселі байланысқа қосылады. Реакция өршіткі (VIII топ металдары: Ni, Pt, Pd) қатысында өтеді:
6. Полимерлену реакциялары. Құрамында еселі байланысы бар қарапайым заттар — мономерлер бір-бірімен қосылып, құрамы күрделі жоғары молекулалы қосылыс — полимер түзеді:
Органикалық реакциялардың бұлардан басқа түрлерін кейін қарастырамыз.
Органикалық реакциялардың механизмдері
Коваленттік байланыстың үзілу механизмі екі түрлі өтуі мүмкін: гомолитті (симметриялы, радикалды) және гетеролитті (ассимметриялы, ионды).
Гомолитті механизм
Симметриялы үзілген жағдайда химиялық байланыс түзген электрон жұбы (электрон тығыздығы) ажырап бөлініп, радикалдар түзіледі:
Жұптаспаған электрондары бар бөлшектер бос радикалдар деп аталады. Бос радикалдар тұрақсыз және химиялық айналуларға тез түсетін атомдар немесе бөлшектер.
Молекулаға СХ бос радикалмен (А•) шабуыл жасағанда, жаңа молекула мен жаңа радикал түзіледі:
Мұндай орынбасу реакцияларын радикалды орынбасу деп атап, SR деп белгілейді (S substitution — орынбасу). Метанның хлорлану реакциясы радикалды орынбасу механизмі бойынша жүреді:
Гетеролитті механизм
АВ молекуласының байланысы гетеролиттік үзілген жағдайда электрон жұбы молекуланың бір бөлігінде қалып қояды да, бұл бөлігі — теріс, ал келесі бөлігі оң зарядталады:
Оң зарядты бөлшектер электрофильдер ("электронға ынтық" деген мағынаны білдіреді) немесе электронакцепторлар деп аталады. Электрофильді реагенттерге катиондар мен бөлінбеген бос орбитальдары бар молекулалар жатады, мысалы:
Бұл реагенттер қатысында жүретін реакциялар электрофилъді реакциялар (орынбасу, қосылу) деп аталады. Әрекеттесетін молекула электрондонорлық қасиет көрсетеді. Электрофильді орынбасу (SR) реакциясының мысалы:
Жаңа байланыс түзуге дайын электрон жұбы бар реагенттер нуклеофильдер ("ядроға ынтық" деген мағынаны білдіреді) немесе электрондонорлар деп аталады. Бұндай реагенттерге аниондар мен бөлінбеген бос электрондары бар молекулалар жатады, мысалы:
Мұндай бөлшектердің қатысында жүретін реакциялар нуклеофильді реакциялар деп аталады. Реакцияға түсетін молекула электрофильді қасиет көрсетеді. Нуклеофильді орынбасу реакциясына (SN) мысал келтірейік:
Пайдалнаылған әдебиеттер
Санат:Химия
Зоналық циркуляция
Зоналық циркуляция -
Бухгольц (Альтмарк)
Бухгольц (Альтмарк) (Buchholz (Altmark)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Зоналық циркуляция
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Бухгольц (Альтмарк)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 294 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,94 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 100. Муниципалитеттің басшысы — Марлис Герхольд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Вёльферлинген
Вёльферлинген (Wölferlingen) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Сүлік
Сүлік (лат. Hirudinea) – буылтық құрттар типінің бір классы.Тіршілік ететін 400 түрі белгілі, еркін қозғалатын жыртқыштар немесе жануарлардың қанымен қореқтснстін эктопаразиттер. Сүліктерде сегменттер саны тұрақты, параподиялары, кылтандары болмайды. Бас (простомиум) және аналь ( пигидиум) бөлімдері жок. Денесінің алдыңғы және артқы жағында сорғыштары дамыған. Целом қуысы редукцияланып, лакунарлық жүйеге айналған. Ішкі мүшелерінің арасы паренхимаға толы. Көпшілігі гермафродиттер, тікелей (личинкасыз) дамиды.
Вёльферлинген
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 525 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 085. Муниципалитеттің басшысы — Арнольд Венгенрот.
Сүлік
Құрылысы мен физиологиясы
Сүліктер дене пішіні жағынан жалпақ құрттарға ұксас. Денесі арқа-кұрсақ жағына қарай қысылған, ұзындығы 20 см-ге дейін. Сыртқы жінішке сегменттері ішкі ірі сегменттеріне сәйкес емес. Әдетте бір ішкі сегментіне 3-5-ке дейін сыртқы жіңішке сақина сәйкес келеді. Сүліктердін денесі 33 сегменттен (Асаnthobdella отрядында - 30) түзілген, олардың алдынғы төртеу қосылып алдыңғы сорғыпггы, артқы жетеуі - артқы сорғышты құрайды. Параподиялары, қылтандары, қармалауыштары және желбезектері жоқ, тек Асаnthobdella туысының өкілдерінде алдыңғы 5 сегментінде кылтандары болады, бұл олардың азқылтанды кұрттарға жақындығын көрсетсді.
Вёльферлинген
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Сүлік
Құрылысы мен физиологиясы
Денесі тығыз кутикуламен капталған, оның астын кілегейлі без клеткаларға бай эпителий астарлап жатады. Эпителий клеткалардың түбінде көптеген түрлі түсті түйіршіктелген пигментті клеткалары шашыранқы орналасқан. СүлІктердің түсі - осы пигменттердің түсі. Эпителидің астында сақина тәрізді әрі өте күшті дамыған ұзына бойы бұлшықеттер орналасқан. Сонымен катар дорзо-вентральды бұлшықеттері де бар.
Ішкі мүшелерінің арасын паренхима толтырған, целом қуысы нашар дамып, жіңішке түтікшеге, лакунарлык жүйеге айналған, тек қана Асаnthobdellida отрядының өкілдерінде ғана ересек күйінде целом сақталып калған.
Зәр шығару жүйесі
Зәр шығару–метанефридиялы. Бір қабатты клеткаларымен қапталған нефридиялық түтіктері дененін бүйір жағында метамерлі орналасқан. Бұл түтіктер нефропора (шығарғыш тесіктер) арқылы сыртқа ашылады. Медициналық сүлікте 17 жұп нефридиялары бар.
Джано-Ветусто
Джано-Ветусто (Giano Vetusto) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Сүлік
Зәр шығару жүйесі
Сүліктердің нефридияларының негізгі ерекшелігі - нефростома (кірпікшелі воронка) мен нефридиялық түтігі жалғасқан жерінде екеуінін де ұшы тұтасып бітеліп, нефростомаға жиналған несеп заттар оның кабырғасы арқылы нефридия түтігіне осмостық жолымен сіңіріледі де, сыртқа шығарылады. Нефростома кенейген ұшымен бүйір жағындағы синустың (целомның калдығы) ішіне, жіңішке жағымен тұйықталған резервуарға ашылады. Целом калдықтарынан қабырғаларында дән тәрізді клеткалар жинақталған. Оларды "ботриодты тканьдер" деп атайды. Азқылтан-дылардағы хлорагогенді клеткаларға ұксас.
Джано-Ветусто
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 652 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 59 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 81040.
Сүлік
Нерв жүйесі
Нерв жүйесі–буылтық құрттарға тән жұп жұтқыншақ үсті, жұтқыншақ асты ганглиядан, екі жұтқыншақ айналасындағы коннективтен және кұрсақ тізбегінен кұралған. Нерв түйіндерінен дене бөліктеріне нервтер таралады. Құрсақ тізбегі 20 және одан да көп ганглиялардан тұрады, әрқайсысы бір сегментке сәйкес. Жұтқыншақ асты ганглиясы 4 ганглияның қосылуынан, ал артқы ганглиясы ірі 7 ганглияныц қосылуынан пайда болған. Сүліктерде кен тараған сезім мүшелерінің бірі - әрбір сегментінде бір қатар көлденең орналасқан "бокал тәрізді" (кейде сезім бүршігі деп те атайды) мүшелер. Бокал тәрізді мүше - ұзынша келген сезгіш эпителиальды клеткалар, бұларға нерв ұштары жалғасады, денесіне жанасқан әсерді сүлік сол арқылы сезеді. Сезгіш эпителиальды клеткалар тобын сыртынан молдір вакуольдеры бар ірі клеткалар қоршаған. Бокал тәрізді мүшенің қызметі әлі зерттелмеген, бірақ химиялық әсерді сезеді деп болжайды.
Джано-Ветусто
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Pietro.
Сүлік
Нерв жүйесі
Көптеген сүліктерде алдыңғы сегменттерінде болатын бокал тәрізді мүшелерінің біршама бөлігі көзге айнала алады. Көздері 1-5-ке дейін жұп болып, дененің алдыңғы бөлімінде орналасады. Медициналық сүліктің көздері пигментті бокал түрінде болады. Бокалдың ішінде толып жатқан ірі көру клеткалары болады. Терінің астындағы паренхимада орналасқан көздің бокалдары сыртынан қара пигментпен қапталған. Бокалдың ортасынан көру нервтері өтеді, әрбір көру клеткасына нервтің ұшы жалғасады. Осындай құрылысты көздердің көру кызметі жарық пен қараңғыны ғана ажыратады
Джано-Ветусто
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері