cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1461 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1461 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Мессбауэр спектроскопиясы
'''Талдаудың радиометрлік әдістері. Мессбауэр спектроскопиясы'''
thumb|1-сурет. Мессбауэр спектрометрі: a - торап жүйе; б - өлшемдердің өзгеру реті. thumb|2-сурет. Ай қыртысы мен шаңының алты үлгісінің Мессбауэр спектрі, онда әр түрлі қатынастағы пироксен (құрамында темірі бар силикатты минералы) көрсетілген. Цифрмен жекеленген үлгілер белгіленген
Бұл әдіс Мессбауэр эффектісі. шығарудың флуоресценциялы резонанстық спектроскопиясы, ядролық гамма-резонанс. ү-резонансты спектроскопия деп те аталады. 1958 жылы Р.П.Мессбауэр өз есімімен аталатын эффектіні ашты. Бұл атаумен жалпы атомдардың ядросы ү-кванттарды сыртқа шығару, сіңіру және шашырату сияқты кұбылыстар біріктіріледі. Бұл әдіс оптикалық резонансты флуоресценцияға ұқсас, бірақ одан айырмашылығы - мұнда атомның емес, ядроның энергетикалық деңгейге ауысу жүреді, тиісті тәжірибелік жағдайларда флуоресцентті - сәуле шығару барынша айқын көрінетін сызықтармен сипатталынады.
Атап айтқанда 67 резонансты - сәуле шығарудың жартылай ені 4,8 • 10 −11 э эВ тең, бұл 93 кэВ-қа тең - квант энергиясының шамамен 2 • 10−13 проценттен құрайды. Салыстыру үшін мырыштын (Zn) рентген сәуле шығарудың К-сызығын алса, оның жартылай ені фотон энергиясы 8,6-кэВ-қа тең болғанда 4,7 • 10−8 эВ құрайды (2:10+11 қатынасы), яғни γ-сәуле шығарудан гөрі сызықтары он мың еседей кең.
γ-Кванттарды шығарғанда атом ядросы қалыпты күйіне келеді. Сәуле шығару энергиясы тек қоздырылған және қалыпты күйдегі энергетикалық күйлердің айырмашылығымен ғана анықталмайды. Сәуле шығару кезінде ядро қатты күйде тұрған атом үшін елеусіз болып саналатын берілісті (отдача) басынан өткереді, ал мұндай жағдайда γ-кванттар беріліссіз сәуле шығарады, олар сол элементтің қоздырылмаған атомдарымен сіңіріле алады. Ядро-сәуле шығарғыш пен ядро-сіңіргіш арасындағы әр түрлі химиялық қоршауда ядроның энергетикалық күйлері, ү-кванттардың резонансты сіңірілуін болдырмауға жеткілікті ядроның энергетикалық күйінің қайсыбір айырмашылығын туындатады. Энергиялар арасындағы мұндай айырмашылықты Допплер эффектісіңін көмегімен тенестіреді, ол ү-квант сәуле шығару энергиясымен сәйкес салыстырмалық қозғалыс жылдамдығына тәуелді. Қайсыбір қозғалыс жьшдамдығы кезівде резонансты сіңіруі басталады. ү-кванттардың сіңірілу интенсивтігінің қозғалу жылдамдығына тәуелділігі Мессбауэр спектрі деп аталады.
Мессбауэр спектроскопия көмегімен ядролық энергетикалық деңгейлері ұтымды орналасқан57Ғе изотопын жиі пайдаланып, темір қосылыстарын зерттейді. Бұл изотоптың негізгі денгейден 14,4 КэВ жоғары жатқан метотұрақты деңгейі бар, әрі осы деңгейлер арасындағы өзара ауысу негізгі күйде тұрған 57Ғе ядроларымен оңай сіңіретін ү-сәуле шығаруды береді.57Ғе-нің қоздырылған ядросы электрондық қамту механизмі бойынша І7Со (Т0,5 = 267 тәулік) нәтижесінде пайда болады. 57Ғе-квантты боле отырып, лезде энергиясын жоғалтады. Қоздырылмаған ядромен резонансты сіңуі мына схема бойынша жүреді.
Сурет:резонанс.JPG
Дейтрондар (дейтерий ядросы) ағымымен темір 56Ғе нысананы сәулелендіргенде циклотронда радиоактивті кобальт алынады. Жаңадан түзілген57Со атомдары темірдің жұқа қаңылтырында жинақталады. Оны ЯГР - ядролық гамма резонансты спектрометрде пайдаланылады. Радиоактивтінің изотопынын өмір сүру ұзақтығы өте қысқа болғандықтан, кобальт - 57 ядросының әрбір ыдырауы кезінде ү-квант бөлініп шығады. Ал мұндай ү-кванттар да кез келген химиялық күйдегі темір сіңіре алады.
Мессбауэр сызықтары өте жіңішке және ондағы ядро-сіңіргіштің энергетикалық күйінің болмашы өзгерісі резонансты сіңіру жиілігін сәулелендіруші ағым энергиясы резонанс шартына сәйкес келмейтіндей дәрежеге ығыстырады. Сол сияқты атомның ядро деңгейіне химиялық қоршау ықпалымен байланысты химиялық ығысу да резонанс жағдайының ауытқуына келтіреді. Сондықтан да байқау және оны өлшеу үшін осы ауытқуларды нақтылы теңестіру керек. Ондағы бөлшек жылдамдығы аса жоғары емес және оны іске асыру оңай. Мессбауэр спектрометрінің блок-схемасы 1-суретте көрсетілген.
Іс жүзінде сәуле шығару көзін ғана ауыстырып отырады, ал қалғандары көбіне өзгеріссіз қалады, өйткені үлгіні әдетте тербеліс торды қатыру үшін салқындатады. Сәуле шығару көзін жылжытуды, ондағы үдеуді әуелі бір бағытта, сосын екінші бағытта өзгерге отырып, тұрақты болатындай сигнал генератор сигналын бағдарлама арқылы басқаратын двигатель көмегімен жүргізеді. Бір цикл ішінде барлық жылдамдық диапозоны қамтылады. Ығысу квазипарабола кисығы бойынша алынған уақытқа тәуелді өзгереді.
Сонымен Мессбауэр спектрі валенттілік күйі мен кристалдық құрылымы жайлы мәлімет береді. Бірақ құрамында осы әдіс сезімтал элеменгтер енетін кейбір қосылыстар үшін ғана береді. Сондай зерттелінген элементтер қатарына темір-57, никель-61, қалайы-119 сияқтылар енеді. Жалпы Мессбауэр эффектісі байқалатын отыздай элемент бар.
Нюдя-Тин-Яха
Нюдя-Тин-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вода-Яха өзенінің сол жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сыртқа тебу әсері
Сыртқа тебу әсері (sulface effect) — есілген жұптардың өткізгіштерінің беттеріндегі жиіліктің артына қарай токтың ығысу құбылысы. Бұл өткізгіштің тиімді қимасының азаюына және активті кедергінің ұлғаюына әкеледі. Бұл құбылыстың зиянды әсерін барынша азайту үшін көлбеу және магистралдық кабельдерде есілген жұптардың өткізгіштері тұтас сым түрінде жасалады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Әділбек Жанғарин
Еңбек жолы
1953-56 ж, Шымкент қаласындағы ауыл шаруашылығы техникумында мұғалім,  1957-62 ж. Қазақ энергетика ғылыми зерттеулер институтында кіші және аға ғылыми қызметкер. 1963-67 ж. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (қазіргі ТарМУ) "Теоретикалық механика" кафедрасының меңгерушісі, доценті. 1968-91 ж. Қазақ су шаруашылығы ғылыми зерттеулер инстимтутында жұмыс істеді. 1992-94 ж. Алматы автомобиль жолдары институтында кафедра меңегрушісі. Негізгі ғылыми өнертабыстылық жұмыстары мелиорация,   егін суару, ауыз сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру салаларында ағын суды және жер асты суоарын тазалау, гидроциклондық  әдіспен су көтеру  технологияларына арналған. Ол жасаған құрылғылар 85 авторлық куәлікке ие болды. Бүкілодақтық, дүниежүзілік көрмелердің  1 алтын, 6 күміс, 9 қола  медальдарын алды. Жанғариннің басшылығымен 2 ғылым докторы, 6  ғылым кандидаты дайындалды. Осы институттағы гидравлика ғылыми зертхана Жанғарин есімімен аталды. "Құрмет белгісі" орденімен  және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Пәкентай Арапов ауылы
Пәкентай Арапов (1999 жылға дейін — Еңбекші) — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты Ақдала ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Арыс қаласынан шығысқа қарай 9 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 315 адам болса, 2009 жылы 232 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері
Контаминдену
Контаминдену (лат. contaminatio —жанасу, араласу) — магманың өзі кіріккен тау жыныстарын балқытып, олармен сіңісуі және кіріктіруші тау жыныстары балқымаларымен араласып құрамдық өзгерістерге ұшырауы.
Мал өсіру
Мал өсіру - өсіріліп отырған мал басын көбейту. Мал өсіру адамзатың тіршілік-тұрмыс қажетін өтеу үшін ежелден айналысып келе жатқан кәсібі. Малдан адам бағалы азық-түлік жөне жеңіл өнеркәсіпке кажетті сан алуан шикізат өңдіреді. Қазіргі уақытта мал өсіруді ұйымдастыру зоотехния ғылымының (қ. Зоотехния) жетістіктері негізінде жүргізіледі.
Санат:Мал шаруашылығы
Орал Автожөндеу Зауыты
thumb|Alt=A|Орал автожөндеу зауыты орналасқан Батыс Қазақстан облысы Орал автожөндеу зауыты – әр түрлі маркалы жүк автомобильдерінің қозғалтқыштарын жөндейтін кәсіпорын. 1941 жылы автомобиль жөндеу шеберханасы ретінде құрылған. 1975 жылы Орал автожөндеу зауыты деп аталды. Соңғы жылдары ашық акционерлік қоғам ретінде жұмыс істейді. Зауытта 50 адам еңбек етеді.
Дереккөздер
Санат:География
Унтервелленборн
Унтервелленборн (Unterwellenborn) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заальфельд-Рудольштадт ауданының құрамына енеді.
Қызылқия ауылдық округі
Қызылқия ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.
Унтервелленборн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6371 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 56,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 73 111. Муниципалитеттің басшысы — Андреа Венде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Қызылқия ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылқия, Айнатас, Атажұрт, Ынталы, Қызылсеңгір, Тұғыртас ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылқия ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 8260 адамды құрады.
Гаага
Гаага Амстердам мен Роттердамнан кейін Нидерланд қалалары арасында көлемі жөнінен үшінші орында тұр. Халқының саны –482 742. Аумағы –98,20 шаршы км. Гаага Рандстад агломерациясының бір бөлігі.
Қызылқия ауылдық округі
Дереккөздер
Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Гаага
Қаланың негізі 1230 жылы қаланған.
Новоспасовка (Павлодар облысы)
Новоспасовка — Павлодар облысы Тереңкөл ауданы, Иванов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Гаага
Дереккөздер
Санат:Нидерланд Санат:Қалалар
Новоспасовка (Павлодар облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Тереңкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 22 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 194 адам (91 ер адам және 103 әйел адам) болса, 2009 жылы 106 адамды (54 ер адам және 52 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тереңкөл ауданы елді мекендері
Вера Александровна Полосухина
Вера Александровна Полосухина (10.10.1932 жылы туған, Ресей, Свердловск кенті) – медицина ғылымының докторы (1972), профессор (1977).
Ғылыми еңбектер
90-нан астам ғылыми жарияланымның авторы.
Жұмыс орны
Жұмыс орнын жарақтандыру
Жұмыс орны негізгі және көмекші жабдықтармен‚ технологиялық және ұйымдық жарақтармен қамтамасыз етілуге тиіс.
Жұмыс орнын аттестаттау
Ол негізінен, кәсіпорын қайта құрылғанда‚ жаңа техника мен технология енгізілгенде‚ шикізат пен материалдардың жаңа түрлері пайдаланылғанда, еңбек жағдайы мен сипаты өзгергенде, ұйымдық-технологиялық шараларды жүзеге асыру есебінен еңбек жағдайы жақсартылғанда, жалдаушының немесе оған уәкілетті органның‚ кәсіподақ комитетінің немесе еңбек ұжымының басқа сайланбалы органының‚ кәсіпорын қызметкерінің бастамасымен өткізілуі мүмкін. Жұмыс орнын аттестаттау үшін арнаулы аттестациялық комиссия құрылады. Ол: Жұмыс орнын аттестаттау нәтижелері бойынша қызметкерлері ерекше еңбек жағдайына байланысты жасы бойынша зейнетке шығуға құқығы бар. Жұмыс орныдарының‚ өндірістердің‚ кәсіптер мен қызметтердің‚ қолайсыз еңбек жағдайында жұмыс істегені үшін қызметкерлеріне үстеме ақы төленетін жұмыс орныдарының‚ өндірістердің‚ кәсіптер мен қызметтердің‚ жұмыс орныдарын еңбекті қорғау ережелері мен нормаларына сай келтіру мақсатында оларды оңтайландыру жөніндегі ұйымдастыру-техникалық шаралардың тізбесі жасалады.
Дереккөздер
Санат:Қоғам
Ивановка
Қазақстан:
Башқұртстан:
Мал сою
Мал сою - малды жансыздаңдырып етін алу. Мал сою кәсіби жұмыс, оған сәйкес білім мен тәжірибе керек. Әр түрлі түлік малын союдың өзіңдік ерекшеліктері бар. Көпшілігіне ортақ мал союдың тәртібі келесідей - малды жығып, аяқтарын бірге байлап, бауыздау, басы мен сирақтарын ажырату, терісін сыпыру, өкпе-бауыр, ішек қарындарын шығару, ұшасын алу, ұшаны мүшелеу (бөлу).
Санат:Мал шаруашылығы
Аркоз
Аркоз, аркоз құмтасы – гранит, кварцты монцанит, гнейс тау жыныстарының үгіліп, ұсатылуы нәтижесінде түзілетін шөгінді тау жынысы. Аркоз құмтастарында минералды түйіршіктер (кварц, дала шпаты, слюда, т.б.) мөлшері 60-90% болады, қалған 10-40%-і әр түрлі құрамды цементтен тұрады. Құрылымы псаммитті (түйіршектер өлшемі – 0.1-1 мм). Пішіні параллель, қисық, линза тәріздес және үзік-үзік қабат болып келеді. Түсі – қызғылт, сарғыш, сұр. Аркоз құмтастары терригенді құралымда жеке беткейлер мен қабаттар түзеді. Қабаттасқан жіктер және көлденең сызаттар арқылы бөлінген аркоз құмтастарының текшелері құрылыста пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Шөгінді тау жыныстары
Қаратау жыланбасы
Қаратау жыланбасы (Dracocephalum karataviense) – ерінгүлділер тұқымдасы, жыланбас туысына жататын көп жылдық шала бұта.
Өсетін орны мен таралуы
Талас Алатауының аласа таулары (Машаттау) мен Қаратау жотасының (Мыңжылқы аймағы) тастақты беткейлерінде және жартастарында ғана кездесетін өсімдік.
Қаратау жыланбасы – сирек кездесетін өсімдік, Қаратаудың эндемигі. Жылдан жылға таралу аймағының азаюына байланысты, қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Еріндігүлділер Санат:Қазақстан флорасы Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Жарлыөзек ауылдық округі
Жарлыөзек ауылдық округі — Жетісу облысы Көксу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін Октябрь ауылдық округі деп аталды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2384 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Көксу ауданы ауылдық округтері
Квитка Валерий Васильевич
Квитка Валерий Васильевич (1939 жылы туған, Украина, Днепропетровск облысы Кривой Рог қаласы) – техникалық ғылымының докторы (1994), профессор (1996).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Рёрт
Рёрт (Rheurdt) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан муниципалитет. Дюссельдорф әкімшілік округіне бағынады. Клеве ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6736 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 1 54 048. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Клайненкунен.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
1462 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1462 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1462 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Фрейшиоза
Фрейшиоза (Freixiosa) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Мангуалде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 280 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,16 км² шамасында. Халық тығыздығы — 39,1 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Гауда
Гауда – Нидерландыдағы Оңтүстік Голландия провинциясы аймағында орналасқан қала және қауымдастық. Ол Эйссел және Гауве өзендерінің қосылған тұсында орын тепкен. Халық саны – 71 797 адам.
Қалада ежелгі құрылыс нысандары өте көп. Олар: Готикалық шіркеу – Groote Kerk (1482-1552 жылдары салынған ), ратуша (1449 жыл), көнелердің бай мұражайы, жергілікті ірімшік мұражайы және т.б.
Фабрикалары: Қыш құмыра жасау фабрикасы, Саз-балшық құбырларын жасап шығаратын фабрика, Балауызды шам жасайтын фабрикалар бар.
Дереккөздер
Санат:Нидерланд Санат: Қалалар
Ашалы
Географиялық орны
Аудан орталығы - Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 146 км-дей жерде.
Санат:Күршім ауданының таратылған елді мекендері
Кіші Парюг
Кіші Парюг — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Киров облысы, Нижегород облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вохма өзенінің сол жағалауынан 106 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга бастауынан Ветлуга қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Оралагрожөнмаш
1955 ж. Орал жөндеу зауыты ретінде құрылған. 1997 жылдан қазіргі атымен аталады. Дәнекерлеу-құрастыру, ұстаханалық-қалыптау, гальваникалар құю, т.б. цехтары бар. Зауыт арнаулы мақсаттағы автомобильдер (өрт сөндіргіш, бензин тасушы машиналар), КСС-2,6 комбайндарын, жанар май құю жабдықтарын, т.б. шығарады. Соңғы жылдары суару-жуу машиналарын, күш-көлікке жегетін шөп шапқыштар, гайка кілттерін жасау қолға алынды.
Дереккөздер
Санат:Орал Санат:Батыс Қазақстан облысы кәсіпорындары Санат:1955 жылы құрылған компаниялар
Рападжо
Коммунаның INSEE коды — 2B256, пошта индексі — 20229.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,42 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
IC 3428
IC 3428 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3428 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Эмпатия
Эмпатия( empatheіa ) – өзге адамдардың жан дүниесін түсіну мен жай-күйін ұғыну қабілеттілігі. Эмпатия адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекше сезім. Оның айқын көрінісі – өзге адамдардың қайғы-қасіреті мен қиыншылықтарына ортақтасып, оларға жанашырлық білдіру, сол арқылы өзгенің ауыр психикалық жай-күйін өз басынан кешіргендей халге түсуі. Эмпатияны алғаш рет АҚШ психологы Э.Титченер (1867 – 1927) зерделеді. Ол философиядағы “ұнату” сезімінің теориялық негіздеріне сүйене отырып, жанашырлық сезімнің салыстыру мен ұқсату тәсілдерімен түсіндірілетін танымдық негіздерін ашып көрсетті. Сол арқылы адамның күйзеліске түсу себептерін ғылыми тұрғыда жүйелеп шықты. Cезімнің адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекшелігі. Эмпатия адамның өзгелер қайғы қасіреті жағдайлар мен қиыншылықтарға ұшырағанда, оларға жанашырлық білдіріп, солардың ауыр халінің өз басына түскендей көңіл күйде болуы. Эмпатия өзге адамдардың жан дүниесінің сыры мен күй-жайын білу қабілеттілігі және оған жанашырлық білдіру. Эмпатия айқын көрінісі — идентификация. Бұл адамның өзге адамның психикалық жай-күйін өз басынан кешіргеңдей халде болуы.
Дереккөздер
Санат:Адам қабілеттері Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
XIX ғасырдағы Батыс Еуропа театр өнері
thumb|right|200px|Тетр "Одеон" XVIII және XIX ғасырлар аралығындағы саяси-әлеуметтік даму нәтижесінде көрермендер молайды. XIX ғасырдың бірінші жартысында гуманистік мұрат пен утопиялық арманды паш еткен романтикалық театрда буржуазиялық тәртіпке қарсы қоғамдық наразылық білдіру, үстем тап өкілдеріне сыншылдықпен қарау мәселелері өз шешімін тапты. Романтизм туы астында драмада заманауи театрдың қоғамдық жасампаздығы, халықтық және ұлттық қасиеті үшін, сондай-ақ эпигондық классицизмге қарсы күрес өрістеді. Романтикалық драма мен театр ұлттық тарихқа, фольклорға, халық эпосына назар аударып, халықтың ұлттық сана-сезімінінің оянуын, өсуін бейнелеп көрсетті. Романтикалық қозғалыс барысында театрдың реалистік негізі зор қарқынмен дами бастады. Романтизм театр өнерінде 1810—1840 жылдары қалыптасты. Дүниедегі әділетсіздік атаулыға қарсы болу, терең гуманизм — бұл актерлерді бір идеяға жұмылдырды. Романтизм кезінде театр эстетикасының негізі — актерлік қиял мен сезімге құрылды. "Табиғат құшағында болу" сынды классицизмдік қағидаға қарсы шыққан романтизм актерлері өз назарларын адам өмірінің ішкі қайшылықтарын бейнелеуге аударды. Қоғамдық пафос, шындыққа деген құштарлық, айқын мақсат — актерді буырқанған эмоция мен айқын драмалык экспрессияға, екпінді қимылға жетеледі. Алайда романтикалық өміртанымы, шығармашылық субьективизм қауіпін өрбітті. Романтикалық театр тұңғыш рет актерлік өнердің негізі болып табылатын сахналық толғанысты туғызды.
thumb|left|200px|Пантомима XIX ғасырдың бірінші жартысында Франция театр репертуарынан мелодрамалар және романтикалық тарихи драмалар мол орын алды. XIX ғасырдың 20-жылдары Францияда романтизм ең ықпалды ағым ретінде қалыптасты. Романтизм мен классицизм арасындағы күрес, көбінесе әдеби қақпайласу арқылы өтті. Оған мысал ретінде Стендальдің "Расин және Шекспир", Гюгоның өзінің "Кромвель" драмасына кіріспесін келтіруге болады. Француз театрларының сахнасына романтикалық драма кіре бастады. Бірақ оның сахнада орнығуына мелодрама көп септігін тигізді.
Ірі драматург-романтик әрі романтикалық театрдың теоретигі Виктор Гюго (1802—1885) болды. Ол шығармашылық жолын 1827 жылы "Кромвелъ" атты романтикалық драмадан бастады. Гюгоның сахнаны көрген бірінші романтикалық драмасы "Эрнани” болды. Бұл драма 1830 жылдың басында "Комеди Франсез" театрында қойылды. "Эрнани" қойылымы Париждің ең жақсы театрында берілуі романтизмнің ірі жеңісі болды. Ол француз сахнасында романтикалық драманың орныққанын дәлелдегендей болды. 1830 жылғы Июль революциясынан кейін романтизм жетекші театр бағыты болып калыптасады. Осыдан кейін Гюго: "Король көңіл көтереді" (1832), "Мария Тюдор" (1833), "Рюи Блаз" (1838) пьесаларын жазып, үлкен табысқа ие болды.
Романтикалық драма үшін күрестегі Гюгоның ең жақын әріптесі атақты үш ноян туралы трилогияның, "Граф Монте-Кристо" және басқа да аты шулы шығармалардың авторы Александр Дюма (әке; 1802—1870) болды. 1847 жылы «Королева Марго» спектаклімен Дюма "Тарихи театрын" ашады. Ол 1849 жылы жабылғанымен Париждің бульварлық театр тарихында үлкен орын алды. thumb|right|200px|Александр Дюма
Романтикалық драматургияның басқа да өкілдері: Альфред де Виньи, Альфред де Мюссе, Проспер Мериме, Эжен Скриб, Оноре де Бальзак шығармаларын көрерменге ұсынды. Бұл шығармаларда зұлымдық пен жауыздықтың иелері, әдетте, қолында билігі бар, бай, үстем тап өкілдері болып келеді. Ал адамгершілік пен ізгілік мәселелері бұл жанрлардың әлеуметтік бағытын айқындай түсті. Сезім табиғилығы мен психологизм, контрасқа құрылған сахналық ойын жүйелері, қоғамдағы келеңсіздіктерді әшкерелеу пафосы мен жарқын демократиялыққа ұмтылу романтик актерлер өнерінің ерекшелік сипаттарын айқындап берді. Мұндай сипаттар Пьер Бокаж,  Мари Дорваль  мен Фредерик-Леметр, т.б. актерлер шығармашылығынан толық көрініс тапты. Сахнада өмірдің ұнамсыз жайлары үлкен әлеуметтік тұрғыда қорытылып, өткір әжуалық мінез, кейіпкер жасау шеберлігі қалыптасты. Дүниежүзілік театрда романтизм дәстүрі кейінгі жылдары да үзілген жоқ, қайта ол реализммен сабақтасып, жарыса дамып отырды. Тіпті осы заманғы театрда да, ол өзіндік бояу-сипатын тапты.
Алдымен ағартушы классицизм дәуірі, одан кейін романтизм театры ықпалымен қалыптаса бастаған реализм XIX ғ. ортасында зор қарқынмен дами бастады. XIX ғ. театрында реализмнің қалыптасуы кейіпкер бейнесін жан-жақты, нанымды жасауға бағытталған актер шығармашылығындағы әдісті өзгертумен бірге, сахнадағы әлеуметтік нақтылы - тарихи жағдайларды көрсету барысына бетбұрыс жасады. Осыдан келіп театрдың барлық компоненттерін — сахна кеңістігі, декорация, түс пен жарық, дыбыс партитурасын дәл ұйымдастыру сияқты ансамбль қажеттігі туды. Бұл құбылыс XIX ғ. екінші жартысы мен XX ғ. басында режиссерлік өнердің театрда аса маңызды және арнайы элемент болып қалыптасуына ықпал жасады.
Сара Бернар (1844—1923)
Бернардың аса көрнекті рөлдерінің бірі А.Дюма баласының "Гул таққан келіншек" драмасындағы Маргарита Готье еді. Сонымен бірге Бернар ер адамдар рөлдерінде де сахнаға шыққан. Олар: Коппенің "Жолаушысындағы" Зането, Мюссенің "Лорензаччосындағы" Лорензаччо, Ростаның "Бүркіт балапанындағы" герцог Рейхштадтский, т.б. Бұлардың ішінде Гамлет рөлі де болды. Оның Гамлеті Шекспир бейнесін ашуда үлкен табысқа жетпегенімен, актрисаның "мәңгілік жастығын" және актерлік техниканы үздік меңгергендігін көрсетуге мүмкіндік берді. Сара Бернардың 53 жасында орындаған Гамлеті өте жас әрі әдемі, нәзік болып шықты. Актрисаның дарындылығы, шеберлігі әрі даңқы драматургтерді оған арнап пьеса жазуға ынталандырды. 90-жылдары Ростан Бернарға арнап хан қызы Мелиссинда ("Хан қызы Греза"), герцог Рейхштадтскийдің ("Бүркіт балапаны") рөлдерін жазды. Сардудың "Клеопатра", "Федра" сияқты пьесаларында Бернар антикалық және ортағасырлық ханшаларды замандас Париж әйелінің психологиялық мінезімен көрсеткен. Бұл қойылымдардың табысына костюм мен декорациялардың әдемілігі мен экзотикалық салтанаттылығы үлкен көмегін тигізді.
Сара Бернардың шығармашылығы: актер өнері тарихында актер шеберлігі, шынайы артистизмнің биік үлгісі ретінде калды. thumb|left|200px|1802 жылғы Друри-Лейн интерьеры "Друри-Лейнде" әдеби драмалар қойылса, "кіші театрлар" пантомима, опера, мелодрама, фарс, т.б. секілді драмалық жанрларды қоюға мәжбүр болды. 1834 жылы театр монополиясы жойылуы, театрларға күткен бостандықты әкелген жоқ. Цензура әлі де қоғамдық сұрақтарды сахнаға шығаруға тыйым салды. Цензураның арқасында театр Байрон мен Шелли, Диккенс пен Теккерей шығармашылығынан алшақтады. Өз заманының негізгі идеяларын жеткізе алмауы ағылшын театрының жағдайын қиындатты. Ғасырдың ортасында "Ковент- Гарден" мен "Друри-Лейн" театрлары өз ғимараттарын цирк ойындарын, жаттыққан аңдарды, әтештер соғысын, т.б. көрсетуге жалға беруге дейін барды. Ақыры қаржылық күйреуге ұшырауына байланысты "Ковент-Гарден" 1850 жылы драмалық театр ретінде өмір сүруін доғарады. Осындай жағдайға ұшырамау үшін "Друри-Лейн" провинциялардан Эдмунд Кинді шақыртады.
Эдмунд Кин(1787—1833)
thumb|right|200px|Эдмунд Кин Ағылшынның сахналық романтизмінің көрнекті өкілі. Кин актер отбасында туып, ерте жетім қалды. 12 жасында кезбе актер болған. 14 жасынан провинциялық театрларда ойнап, актерлік өнерімен көпшілікке кеңінен танылды. "Атақты актер болу үшін не істеу керек?", — деп сұрағанда, Кин: "Аш болу керек", — деп жауап берген. 1814 жылы тұңғыш рет Лондондағы "Друри-Лейн " театрында Шейлоктың  рөлін (Шекспирдің "Венециан көпесінде") орындағаннан кейін, оның есімі Англияның үздік трагедиялық актері ретінде белгілі болды. Кин Шейлокты ағылшын сахнасындағы дәстүрлі қатыгез жауыз Шейлок ретінде бейнелеуден бас тартып, оның адамгершілігін көрсетеді. Киннің эмоциялық күшінің үлкен болғандығы сондай, бірінші спектаклінен кейін-ақ ол Англияның ұлы актері деп аталды. 1814—1816 жылдары Кин өзін трагедиялық актер ретінде танымал қылған Шекспир трагедияларындағы ең үздік рөлдерін ойнады (III Ричард; Гамлет, Отелло, Король Лир, Макбет, Яго). Киннің сүйіп ойнайтын рөлдері — Гамлет пен Отелло болды. Оның романтикалық кейіпкерлері қатты мінездерімен ерекшеленеді. Киннің сахналық бейнелері өмірден жоғары тұрады. Үлкен сахналық қызулық, алғыр ақыл және байқағыштық, сезімталдық, үздік актерлік шеберлікпен ұшталған сыртқы бейне секілді қасиеттері — Киннің сахналық дарынының ерекшеліктері. Гастрольдік сапармен АҚШ-қа барып келгеннен кейін (1825—1826) сахналық өнерден қол үзді. Ол көп жұмыс істеген — білімінің кем-кетігін толтыру үшін көп оқыған, спортпен шұғылданған, Ұлыбританияның үздік фехтовальщиктерінің бірі болып саналған. Дауыс ырғағымен жұмыс істеп, әр қимыл-қозғалысын айна алдында жүргізген.
XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың бас кезінде Ұлыбританияда орындаушылық өнердің асқақ та салтанатты, өршіл сипатқа толы жаңа орындау стилі (көрнекті өкілдері Джордж Кембл мен оның қарындасы С.Сиддонс) қалыптасты. XIX ғ. театр ғимараттарының жаңа түрлері және декорация мен айналмалы сахна пайда болып, сахнаға жарық беру құралдары жақсарды. XIX ғ. екінші жартысында актер әрі режиссер Генри Ирвинг (сахналық әріптесі Эллен Терри болған) "Лицеум" театрын ұйымдастырды. Ол мұнда Шекспир пьесалары бойынша монументті спектакльдер қойып, Ч.Кин ұстанымдарын дамытты. Бұл театрда сентиментальды мещандық пьесалар да койылып отырды. Ирвинг пен Терри ойындарында актерлік шеберлік жоғары болуына қарамастан, олардың қойылымдарында қоғамдық мәселелер түбегейлі шешімін таппады. Жартылай кәсіби және әуесқойлар үйірмелері жұртшылық талабына сай өткір мәселелі драматургияны қоюға талап жасады. Дж. Грейн 1891 жылы Лондонда "Тәуелсіз театр" ұйымдастырды. Бұдан кейін "Жаңа ғасыр театры", "Әдеби театр қоғамы", "ОлдВик" шаңырақ көтерді. Репертуардағы тың туындылар мен жаңа драмаға тән реалистік және натуралистік тенденцияны айқындай түсетін орындаушылық стильдің қалыптасуы — аталмыш театрлардың негізгі жетістігі болып табылды.
XIX ғасырдағы Италияның театр өмірі XVIII ғасырда қалыптасқан түр-сипатынан әлі арылмаған еді. Көбінесе опера көрсететін сарай театрларымен қатар, көшпелі труппалар ойын көрсететін қала театрлары да болды. Репертуарларында көбіне комедиялар болды. Олардың ішінде Карло Гольдонидің пьесалары ерекше орын алды. XVIII ғ. аяғында италия трагедияларына ағартушылық идеялар ене бастайды. Жаңа классикалық трагедия жасаушылардың бірі Витторио Альфьери (1749—1803) болды. thumb|right|200px|Витторио Альфьери Итальяндық романтизм ұлт-азаттық қозғалыспен тығыз байланыста болды. Оның көсемдерінің бірі, атақты қоғам және саясат қайраткерлері С.Пеллико (1789—1854) болды. Оның "Франческа да Римини" атты трагедиясы бірінші рет 1815 жылы Милан театрында қойылып, көптеген онжылдықтар бойы итальян сахнасынан түспеді.
Италиядағы романтикалық драманың қалыптасуына A.Moндзонидің (1785—1873) шығармашылығы үлкен ықпал етті. Оның "Граф Карманьола" және "Адельгиз" трагедияларының жарық көруі романтикалық драманыћ жеңісін паш еткендей болды. Революцияшыл-романтикалық драматургия Италияның жаңа актерлік өнер мектебін дамытуға жағдай жасады. Осы мектептің негізін 1830—1840 жылдардағы революциялық оқиғаға қатысушы актер Г.Модена салды. Оның артиcтік және қоғамдық ой-арманын шәкірттері Аделандо Ристори, Эрнесто Росси, Томмазо Сальвини ілгері дамыта отырып, іске асырды. Реалистік тенденциялар Росси, Сальвини шығармашылығынан ерекше бой көрсетті. Олар сахналық ойындарында қаһармандықты сезім шындығымен шебер шендестіруге ден койды. Осы кездегі актерлік өнер Италия театрының шыңы болып есептелді де, өз жетістіктерімен еуропалық мәдениетті байытты. 1870 жылдан кейін мелодрама, тұрмыс-салт тақырыбындағы жеңіл комедиялар театр репертуарында алдыңғы орын алды. Актерлер буржуазиялық-мещандық пьесаларда ойнаумен ғана шектелді.
Италияда тұрақты драма театрлары болмады, өкімет басшылары ұлттық театр өнерінің дамуына көңіл бөлмеді. Жекелеген актерлердің өнері Италия театрының жалпы хал-жағдайын айқындай алмады. Актерлік өнердегі италия натурализмінің жаркын өкілі Э.Цаккони болды. Трагедиялық актер ЭНовеллидің есімі кеңінен танылды. Үздік сахна шебері Э.Дузе Т.Сальвинидің сахналық дәстүрін ілгері дамытты. Реалистік бағыттағы ұлттық тіл ерекшелігін ұстанған актерлер А.Петито, Э.Скарпетта, Дж.Грассо болды.
Элеонора Дузе (1858—1924)
Дузенің ең сүйікті драматургі Ибсен болды. Ибсен репертуарында ол фру Алвинг, Нора, Гедда Габлер, Ребекка Вест, т.б. бейнелерін жасады. Ибсен кейіпкерлерінің ішкі қайшылықтары мен жан дүниесі Дузеге жақын болды. Оларды сахнада сомдау, ол үшін шығармашылық қажеттілік пен үлкен қанағатпен ұштасты. Актрисаның дауыс ырғағының байлығы, мимика айқындығы, әсіресе қолының пластикасы таң қалдырмай қоймайтын. Адамның жан дүниесін толық ашу максатымен Дузе гримнен бас тартты.
Дузе А.Н.Островскийдің "Найзавайындагы" Катеринаны, Л.Н.Толстойдың "Қараңеылық патшалығындағы"  Матренаны орындауды армандады. 1905 жылы Париждің "Шығармашылық" ("Творчество") театрында режиссер Люнье-По қойған М.Горькийдің "Шыңырау түбінде" пьесасындағы Василиса рөлін орындады.
Дузе Сара Бернардың замандасы болды да, екеуі де бір репертуарды орындады. Сондықтан да сол кездегі театр әдебиетінде екі актрисаның өнерін салыстыру байқалады. Шындыққа, адамгершілікке толы италиялық актрисаның керемет ойыны техникасы жағынан шыңдалған, бірақ суық тартып тұратын Сара Бернардың шеберлігінен бір елі асып тұрды.
Актрисаның сол кездегі репертуарындағы ең жақсы рөлі — Александр Дюманың "Гүл таққан келіншек" драмасындағы Маргарита Готье рөлі болды. Ибсен бейнелерінің ішінде Элеонора Дузенің ең танымалы "Қуыршақ үйдегі" Нора болды. Элеонора Дузе өз заманының трагедиялық лебін жеткізе алған ұлы актриса ретінде театр тарихында қалды.
Дереккөздер
Санат:Өнер
Балтыргам
Балтыргам (Караайры) — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Қараайыр өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сен-Кристоф-сюр-Конде
Сен-Кристоф-сюр-Конде (Saint-Christophe-sur-Condé) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27522, пошта индексі — 27450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 397 адамды құрады. Халық тығыздығы — 44,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Сен-Набор (Төменгі Рейн)
Сен-Набор (Saint-Nabor) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67428, пошта индексі — 67530.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 469 адамды құрады. Халық тығыздығы — 248,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Мал суару
Санат:Мал шаруашылығы
Меркатордың көлденең проекциясы
Меркатордың көлденең проекциясы - жер шарының тең бұрышты көлденең-цилиндрлік проекциясы. Шардың меридиандарының бірі осьтік меридиан деп қабылданып, жазықтың бетінде абсцисса осі болып белгіленеді де, бас масштаб сақталады; конформды проекция. Меркатордың көлденең проекциясында экватор мен орта осьтік меридианндік 90°-тағы меридиандар түзу сызықтармен бейнеленеді. Меркатордың көлденең проекциясында масштаб осьтік меридианнан алыстаған сайын үлкейе береді. Бұл проекция меридиан бойымен созылып жатқан аумақтардың карталары үшін қолданылады.
Меркатордың проекциясы
Меркатордың проекциясы - эллипсоидтің немесе шардың түзу тең бұрышты цилиндрлік проекциясы. Меркатордың проекциясында меридиандар теңаралықтағы параллель түзулермен, ал параллельдер меридиандар сызықтарын перпендикуляр бір-біріне параллель сызықтармен бейнеленген ендіктер айырмашылықтары тұрақты болған жағдайда параллельдер сызықтарының арасындағы қашықтықтар экватордан полюстерге қарай алыстаған сайын ұлғая береді. Екі полюс те түзу сызықтармен бейнеленеді. Меркатордың проекциясындағы жеке масштабтар бағыттарға тәуелді болмай, тек нүктелер ендіктерінің функциясы болып табылады.
Кампель
Коммунаның INSEE коды — 35048, пошта индексі — 35330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 513 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Николя Валлар
Иро Николя Валлар (Hiro Nicolas Vallar; 22 қазан 1983 жыл, Папеэте, Таити) — таитилік футболшы, Таити Ұлттық футбол құрамасы мен "Дрэгон" клубының қорғаушысы.
Карьерасы
2012 жылдан бері Ұлттық құраманың ойыншысы. 2012 жылғы ОФК чемпионы және сол турнирдегі "Алтын доп" иегері. Одан бөлек 2013 жылы Конфедерациялар кубогына, 2016 жылы ОФК Ұлттар кубогына қатысты.
Карьерасында Франция, Португалия, Таити, Реюньон клубтарында ойнады. Қазіргі клубы "Дрэгонға" 2010 жылы франциялық "Невиль" клубы сапынан ауысып келді.
Сілтемелер
Санат:Таити футболшылары Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Дрэгон ФК ойыншылары Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Сен-Венсан-ле-Палюель
Сен-Венсан-ле-Палюель (Saint-Vincent-le-Paluel) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24512, пошта индексі — 24200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 273 адамды құрады. Халық тығыздығы — 39,8 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Кандиярг
Коммунаның INSEE коды — 34050, пошта индексі — 34130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1276 адамды құрады. Халық тығыздығы — 155,04 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Фрезалау станогы
Фрезалау станогы - материалды фрезамен жоңқалап кесу арқылы өңдейтін металл кесу станогы. Ол өзінің әмбебаптылығымен ерекшеленіп, жазық, қисық беттерді өідеу, ойма салу үшін қолданылады. Металл өңдеуде Фрезалау станогы Ағаш өңдеуде қолданылатын Фрезалау станогы фрезасы тік бағытта айналатын білікке (шпиндельге) бекітілген станок түрінде болады. Мұндай станоктың бір, екі шпиндельді, карусельді және көшірмелеуіш түрлері бар.
Ханты тілі
Ханты тілі (өзд. атауы - остяк тілі) - ханты халқының тілі. Ханты тілінде сөйлеушілер Ресей Федерациясының Түмен обл-на қарасты Ямал-Ненец және Ханты-Манси ұлттық округінде, сондай-ақ Томь облысының Александровск, Каргасок аудандарында тұрады. Жалпы саны 29 мың адам (2002). Ханты тілі манси тілімен қоса финн-угор тілдерінің об-угор тобына жатады. Шашырай қоңыстанған халық болғандықтан, Ханты тілі әр түрлі жергілікті ерекшелікке бөлінеді. Батыс тобына обдар, приобск, прииртыш диалектілері, шығыс тобына сургут пен вах-васюган диалектісі жатады. Жеке диалектілер фонет., лекс., морфол. ерекшелігімен де ажыраталады.Батыс диалектілерінде үш септік жалғауы, шығыс диалектілерінде сегіз септік жалғауы бар. Әдеби тілісы екі топтың ортасындағы аралық диалектілік ерекшелігі негізінде қалыптасқан. Ханты тілінің лексикасында орыс тілінен енген сөздер басым. Фонетикасында дауысты дыбыстар көп кездеседі. Сан есімнің жекеше, көпше түрлері бар. Сөз екпіні негізінен алғашқы буынға түседі. Кенже жазулы Ханты тілінің жазуы тек Қазан төңкеріcінен кейін 1930 жылы латын әліпбиі, 1937 жылдан кириллица негізінде қалыптасқан.
Дереккөздер
Санат:Фин-угор тілдері Санат:Ресей тілдері
Кондор (Риу-Гранди-ду-Сул)
Кондор (Риу-Гранди-ду-Сул) (Condor (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ижуи экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 543 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 465,188 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1965 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Жаңа Арслан
Жаңа Арслан — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Бишкураев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 33 адамды құрады. Пошта индексі — 452793, ОКАТО коды — 80251805005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Салфур (Оклахома)
Салфур (Sulphur) — Оклахома штатының Murray округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4794 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.0 км² шамасында. FIPS коды — 40-71350.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Сары түйежоңышқа
Сары түйежоңышқа (Melilotus officinalis) - бұршақ тұқымдасы түйежоңышқа туысына жататын, биіктігі 1 м-ге дейін жететін, екі жылдық, шөп тектес өсімдік.
Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px| нобай|
Өсетін жері
Далалы аймақтардағы шалғынды жерлерде, өзендердің жағаларында, тың жерлерде, бұталардың арасында, жол бойында өседі. Республикамыздың Шымкент, Жамбыл, Орал, Ақтөбе облыстарының жерлерінде жиі кездеседі.
Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында кумарин, меллиотин, глокозидтер, белок, эфир майлары С дәрумені бар.Кумарин қанның ұюын кешеуілдетеді.Құрамындағы кураминге байланысты бұл өсімдік улы болып саналады. Курамин орталық нерв жүйесінің қызметін тежейді,сондай – ақ наркотиктер сияқты әсер етеді.
Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жоғарғы жағын гүлдеген кезінде жапырақтарымен, сабағының жіңішкелеу бөліктерімен қоса жинап алады. Оны кептіріп, жақсы жабылған шыны немесе темір ыдыстарда сақтайды.
Халық арасында сары түйежоңышқа қақырық түсіретін, жел айдайтын дәрі ретінде және бронхтар қабынғанда, іш желдегенде, ұйқы қашқанда қолданылады. Ішектің қатты түйілуін басу үшін, сондай – ақ іш кепкенде, қуықтан несеп жүрмей қалғанда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы Санат:Дәрілік өсімдіктер Санат:Қазақстан флорасы
Сируэлас
Сируэлас (Ciruelas) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 117 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21,48 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Шығай хан
Шығай хан — қазақ хандығының 9-шы ханы (1580—1582 жж.) билік құрған.
Хақназар хан қаза болған соң оның орнына Жәдік сұлтанның баласы, Жәнібек ханның немересі Шығай 1580-1582 жылдары хан болды. Ол бұл кезде сексен жаста болғанымен, қазақтардың ішінде беделді хан болды. Оның өміріне қатысты мәліметтер тарихта аз сақталған. Шығай хан қазақ хандығының сыртқы саясатындағы Хақназар хан ұстаған бағытты жалғастырды. Ол Шайбани мұрагерлерінің арасындағы қақтығыстарды қазақ мемлекетін нығайту мақсатында ұтымды пайдаланды.
1582 жылы Бұхара ханы Абдолла, қазақ ханы Шығай және оның баласы Тәуекел сұлтанмен күш біріктіріп, Ташкент билеушісі Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығын ұйымдастырды. Баба сұлтан жеңіліп, Дешті-Қыпшақ даласына қашады, өзбек, қазақ әскерлері Баба сұлтанды Сарысуға, Ұлытауға дейін қуады. Шығай хан сол жорықта қайтыс болды. Түркістанға қайтып келе жатқан Баба сұлтанды Тәуекел сұлтан өлтіріп, басын Абдоллаға әкеледі. Қас жауын жойғанға риза болған Абдолла хан Тәуекелге Самарқан өлкесіндегі Африкент уәлаятын тарту етеді.
1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа оның ұлы Тәуекел (1582-1598 жж.) отырады.
Монтелибретти
Монтелибретти (Montelibretti) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Рим провинциясында орналасқан.
Шығай хан
Қыздары
Ең ықпалды және сүйіктісі Шығай ханның екінші әйелі Яхшым-бегім Ханым болды. Болашақта хандар Тәуекел мен Есімді және Ғараб Батырдың әйелі Сабырбике Ханымды дүниеге алып келді.
Монтелибретти
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4518 адамды құрайды. Халық тығыздығы 103 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 44 км² шамасында. Пошта индексі — 10.
Шығай хан
Дереккөздер
Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары Санат:Жәдік әулеті Санат:Төрелер
Монтелибретти
Елді мекеннің қамқоршысы — Beata Vergine del Carmine. Жыл сайынғы мерекесі — 12 қазан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Гронинген
Гронинген – Нидерландының солтүстігіндегі ірі қала. Өзі аттас провинцияның әкімшілік орталығы. Халық саны – 184 777 адам. Аумағы – 83,69 шаршы км.
Қала студенттер қаласы аталады. Себебі онда 50 000 студент ЖОО-да білім алады. Қала атауы 1040 жылы алғаш рет тарихи деректерде ұшырасады. 1614 жылы Гронингенде Гронинген Университетінің негізі қаланды.
Гронингенді «Велосипедшілердің әлемдік астанасы» деп атайды. Себебі оның тұрғындарының 57 пайызы велосипедтің көмегіне жүгінеді.
Дереккөздер
Санат:Ганза Санат:Гронинген Санат:Гронинген елді мекендері Санат:Нидерландтың университеттік қалалары
Арктика
thumb|300px|right|Кейде Арктика аймағының шекарасын белгілеуде пайдаланылатын қызыл сызық Шілдедегі 10°C-ты көрсетедi thumb|300px|right|Арктика аймағының қолдан жасалынып боялған топографиялық картасы Арктика (ἄρκτος – солтүстік) — Еуразия және Солтүстік Америка құрлықтарының солтүстік шетін, Солтүстік Мұзды мұхитты аралдарымен қоса түгел қамтитын жер шарының солтүстік полюс аймағы. Ол сондай-ақ Атлант мұхиты мен Тынық мұхиттың іргелес бөліктерін де қамтиды. Ауданы 27 млн. км2, оның 15 млн. км2-і мұхит суы. Арктиканың құрамына Ресей Федерациясының Мурманск, Архангельск, Төмен облыстары, Красноярск өлкесі, Саха Республикасы, Магадан облысының солтүстік аудандары, Канаданың Юкон, Солтүстік-батыс Квебек, Ньюфаундленд аумақтары, АҚШ-тың Аляска түбегінің солтүстігі, Данияның Гренландия аралы, Норвегияның Шпицберген аралдары бөліктері енеді. Аралдардың солтүстігін Арктикалық шөлдер, оңтүстігі мен құрлық жағалауларын тундра белдемі алып жатыр. Арктикада тұрғын халық сирек орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Арктика, негізінен, ежелгі кристалды қалқандар мен платформалардан, қатпарлы құрылымдардан (палеозойлық, мезозойлық, альпілік) тұрады. Плиоцен дәуірінде жүрген төмен түсу процестері нәтижесінде Солтүстік Мұзды мұхиттың басты қазан шұңқырлары қалыптасқан. Төрттік кезеңде жанартаулық және мұздану процестері жүрген. Арктика жерінің көп бөлігі жазықта, төмен орналасқан. Соңғы мұз дәуірінде бұл аймақты мұз құрсаулары басып қалды. Осы кезеңде мұз сүнгілер жердің үстінгі қабатын қопарып, орнына жаңа мұз таулары мен қыраттарды қалдырды. Арктиканың басқа бөліктерінен мұз уйінділерін де кездестіруге болады.Тундра деп аталатын ормансыз жазықтық далалар Солтүстік Ресей мен Канадада орыны кепкен. Кейбір арктикалық аудандарда таулар да жиі кездеседі. Канаданың архипелагы Баффин жері мен Элсмир аралында теңіз деңгейінен 6000 - 8000 метр биіктіктегі мұзтаулар бар. Гренландияның шығысы мен батысындағы мұз шыңдар одан да биік, аспанмен таласады. Бұл аумақ көлемі 21 млн шаршы шақырым.
Жер бедері
Арктиканың еуразиялық бөлігінде ойпатты жазықтар көп ұшырасады. Таулы бөліктері Бырранга, Орал тауының солтүстігінен тұрады. Америкалық бөлігінде аласа төбелі таулы үстірттер (200-400 м) мол. Арктикадағы барлық аралдар құрлықтық типке жатады және олардағы жер бедері таулы болып келеді. Арктиканың биік бөлігі – Гренландия аралының шығысындағы Гуньберн тауы (3700 м), судағы ең терең жері 5220 м, ең ірі су асты жотасы – Канада – Сібір және Гренландия – Еуропа қазаншұңқырлары аралығындағы Ломоносов жотасы. Кен байлықтарынан тас және қоңыр көмір, лигнит, ас тұзы, түсті және сирек металдар, сонымен қатар оптикалық шикізат кездеседі.