cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тать-Юган-Егарт
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Дін тазалығы (кітап)
Дін тазалығы — 2007 жылы Шымкент қаласы «Ғасыр-Ш» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — З. Оразбай. Беттер саны — 72.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-752-41-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2007 жылы шыққан кітаптар Санат:Ғасыр-Ш баспасының кітаптары
Үйдене бөгені
‎ Үйдене бөгені — Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы жерінде, Сауыр жотасының етегінде орналасқан. Зайсан ауданы шаруашылықтарының 13 мың га-дан астам егістік жерлерін суару үшін Үйдене өзеннің бойына салынған. Электр қуатын өндіретін шағын қондырғысы бар. Бөген 1966 жылы іске қосылды.
Дереккөздер
Санат:Шығыс Қазақстан облысы гидрографиясы
Натюрморт
Натюрморт (nature morte – өлі табиғат) – бейнелеу өнері жанрының бірі; қоршаған ортадағы бір құрылымға топтастырылған түрлі тұрмыстық заттар мен жеміс-жидектерді, өсімдіктер, тағамдарды бейнелеу.
Бейнелеу өнерінің басқа түрлеріне қарағанда натюрморт суретшіден өзі кескіндейтін нәрсені табиғи қалпында, дәл де нәзік жеткізуді талап етеді. Натюрмортың алғашқы белгілері Ежелгі Шығыс, Рим, Грекия өнерінде көрініс тапқан.Натюрморт жанр ретінде 16 ғасырдың аяғы мен 17 ғасырдың басында Голландияда пайда болды. Натюрморттың жан-жақты дамуына ұлттық кескіндеме мектептері ұйытқы болды (17 ғасырда). 19 ғасырда өмір сүрген атақты суретшілер Ф.Гойя, Э.Делакруа, Г.Курбе,Э.Мане, т.б. Натюрморттың өркендеуіне ат салысты. Натюрморт жанрының шыншыл да дәлдікпен өзіндік әсерге ие болуы постимпрессионизм шеберлерінің кезеңіне (В.Ван Гог, П.Сезанн, т.б.) сәйкес келеді. Кейіннен фомизм (А.Матисс), кубизм (П.Пикассо, т.б.) ағымдарындағы суретшілермен қатар Мексика (Д.Сикейрос), Италия(Р.Гуттузо) шеберлерінің еңбектерінен де натюрморт көрініс тапты. Кеңестік дәуірде натюрморт жанрында П.П. Кончаловский, И.И. Машков, М.Сарьян ерекше танымал болды. Қазақ суретшілері: Ә.Жүсіпов (“Шыны аяқ”, 1960), А.Ғалымбаева (“Дәмді шай”, 1966), С.Айтбаев (“Кітаптар”, 1966), Т.Тоғызбаев (“Қарбыз бейнеленген натюрморт”, 1974), К.Дүйсенбаев (“Табиғат көрінісі”, 1978), Е.Кәрібеков (“Натюрморт”, 1986), Б.Ақанаева “Күміс натюрморт” (2003), А.Жансейітова “Натюрморт” (2003), т.б. натюрморт жанрының шеберлері атанды.
Дереккөздер
Санат:Пейзаж
Блок Шайкенов
Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.
Семей зоотехника-малдәрігерлік институтын (1962, қазіргі Семей мемлекеттік университеті) және Қазақстан ғылым академиясы зоология институтының аспирантурасын (1967) бітірген. Шығыс Қазақстан облысында бас мал дәрігері (1962–1964), Семей зоотехника-малдәрігерлік институтында ассистент (1964), 1967 жылдан Қазақстан ғылым академиясының зоология институтында кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, институт директоры (2009–2010) қызметтерін атқарған.
Дереккөздер
Санат:5 сәуірде туғандар Санат:Аягөз ауданында туғандар Санат:Қазақстан биологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Биология ғылымдарының докторлары Санат:Профессорлар
Науа
Науа– мал суаратын астаудың бір түрі. Науа ағаштан, темір-бетоннан, асбоцементтен, т.б. жасалады. Науаға суды құдықтан насос, шелек, су таситын машина, т.б. көмегімен құяды. Ірі мал науасының биіктігі 35 см, бетінің ені 35 – 40 см, тереңдігі 30 – 35 см, мал екі жағынан ішетін болса көлемі екі есе үлкен болады. Науаның ұзындығы сиыр табыны, жылқы үйірі және қой отарының үлкен-кішілігіне байланысты. Қазақстанның шөл және шөлейт аймақтарында, таулы және тау бөктерлерінде малды құдықтан науа арқылы суарады.
Дереккөздер
Санат:Ауыл шаруашылығы
Көктөбе (Айтматов ауданы)
Көктөбе (Көк-Дөбө) — Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданы, Шолпанбай айыл аймағы құрамындағы айыл.
Халқы
2009 жылы айылда 647 адам тұрған.
Дереккөздер
Санат:Айтматов ауданы елді мекендері
NGC 2796
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 13 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2796 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26178, UGC 4893, MCG 5-22-29, ZWG 151.42, NPM1G +31.0156.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Мансуе
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4841 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 178 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 31040.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Mansueto.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
NGC 7280
NGC 7280 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7280 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 68870, UGC 12035, MCG 3-57-5, ZWG 452.11, KCPG 568A.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
1214 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1214 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1214 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Морква
Морква — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уста өзенінің оң жағалауынан 108 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Буынаяқтылар типіне жататын жәндіктер
thumb|Құршаян Буынаяқты жәндіктердің арғы тегі көпқылтанды буылтық құрттар деп есептеледі. Буылтық құрттардан негізгі айырмашылығы - денесі хитинді затпен қапталған. Хитин дегеніміз - жасуныққа ұқсас ағзалық зат. Шаян- тәріздестерде хитинге әктенген заттар сіңеді. Ал өрмекшітәріздестердің, бунақденелілердің хитинінде нәруыз көбірек болады. Жабынның ішкі жағынан жеке будаланған тері-бұлшықет қапшығының бұлшықеттері бекінеді. Соның нәтижесінде дене бөліктері біріне-бірі тәуелсіз, дәлме-дәл, өте шапшаң және тиімді қозғалыс жасай алады.
Буынаяқтылардың сыртқы хитинді жабыны өте жеңіл. Сондықтан буынаяқтылар салмағы ауыр бақалшақты ұлулардан әлдеқайда оңтайлы қимылдайды. Хитин берік болғандықтан, созылмайды. Буынаяқтылар денесі өскенде хитинді жабын мезгіл-мезгіл денеден сыпырылып, түлейді. Хитинді жабынның қалың-жұқалығы барлық жәндіктерде біркелкі емес. Өзеншаяны, таңқышаян жабыны, қоңыздың қатты қанаты және жабыны өте қалың. Ал маса,шыбын тағы басқа жәндіктердің жабындары жұқа болады. Мұндай жабындар буылтық құрттардың жабынынан беріктігімен, ылғал өткізбейтіндігімен ерекшеленеді. Буынаяқтылар бастапқы даму кезінде жиі-жиі түлейді. Ересек жәндіктер өте сирек немесе мүлде түлемейді.
Шаянтәріздестер класы
thumb|Кене Олар суда тіршілік ететіндіктен, желбезек арқылы тыныс алады. Асшаян, өзен шаян, таңқышаяндар денесінің бас пен көкірек бөлігі тұтасқан. Ол баскөкірек және құрсақ бөліктерінен құралады. Жүрегі және қан тамырлары қанды дене қуысына айдайды. Сондықтан, қантарату жүйесі тұйықталмаған - ашық жүйелі. Зәршығару жүйесі бездер арқылы жүзеге асады. Ол дененің (өзен шаян) бас бөлігінде орналасады. Жуйке жүйесі шұбалшаңға өте ұқсас, бірақ күрделірек құрылыста. Көру, иіс сезу, сипап сезу және тепе-теңдік сақтау мүшелері едәуір дамыған. Шаянтәріздестердің басым бөлігі дара жынысты және олар жынысты жолмен көбейеді. Орташа және ірі денелі шаянтәріздестер (таңқышаян, отар, асшаян,өзеншаян) құрттарды, ұлуларды, балықтарды, өсімдіктерді қорек етеді. Сонымен бірге балықтардың, бақалардың, басқа да су жануарларының өлексесін жеп, табиғатта санитарлық рөл атқарады. ұсақ шаянтәріздестер (су бүргесі, циклоп) өте ұсақ қоректік бөлшектерді, ұсақ ағзаларды қорек етеді. Өздері балықтарға жем болады. Балықтардың желбезектерінде паразиттік жолмен тіршілік ететін түрлері де бар. Циклоптар кейбір құрттардың дамуына аралық ие болып табылады.Шаян суда құрсағын алға қаратып, оны бас көкіректің астына қарай бүгіп, қайта жазады.Шаяндардың қантарату жүйесі тұйықталмаған - ашық жүйелі болады. Ірі теңіз шаяндарының қанының түсі көк болады.
Өрмекшітәріздестер класы
Олар - құрлықта тіршілік ететін буынаяқтылар. Бұл класқа жататын жәндіктердің денесі екі бөліктен тұрады. баскөкірек және қарсақ бөлімінен тұрады. Бұларда мұртша болмайды. Жабыны үш қабатты. Ол жәндіктің денесін судың булануынан қорғайды. Бұлардың дене қуысы аралас қуысты, сондықтан қантарату жүйесі ашық жүйелі. Өрмекшітәріздестердің баскөкірек бөлігінде 6 жұп аяқ орналасады. Бірінші жұбы - күйісаяқ; екінші жұбы - тұтқыаяқ; қалған 4 жұбы - жүруге арналған аяқтар. Сөйтіп, өрмекшітәріздестерде жүретін 8 аяқ болады. Ал құрсағында ешбір аяқ орналаспайды және көпшілігінде буылтықсыз, тегіс болып келеді. Өрмекшітәріздестердің көпшілігі сатанбез және мальпигий тамырлары арқылы қажетсіз заттарды бөледі. Бұлар құрлықта тіршілік етеді. Өкпе қапшығы және демтүтік (трахея) тынысалу мүшелері болып табылады.
thumb|Caption text Демтүтік — жәндіктің құрлықта өмір сүруге бейімделуінің нәтижесінде пайда болған жаңа түзіліс. Өкпе - желбезектер туындысы. Өрмекшітәріздестер тек қоймалжың күйдегі қоректі ғана пайдалана алады. Сондықтан олжалаған жәндігінің денесіне нәруызды ыдырататын бауыр мен сілекей безінің сөлін енгізеді. Қоймалжыңданған қоректі жұтқыншағымен сорады. Тамақтың денеден тысқары қоймалжың күйге ауысып қорытылуы астың ішектен тыс қорытылуы деп аталады. Бұл - бұған дейінгі жәндіктерде байқалмаған құбылыс. Өрмекшітәріздестерде құрсақ жүйке тізбекшесіндегі жүйке түйіндерінің іріленуінен түйінді жуйке жүйесі түзіледі. Сезім мүшелерінің құрылымы едәуір күрделі. Өрмекшітәріздестер - дара жынысты, іштей ұрықтанады. Аналықтары жұмыртқа салып, жұмыртқадан ұрпақтары тікелей дамиды.
Өрмекшітәріздестер - жыртқыш, паразит. Кейбіреуі қан сорады (кене). Көпшілігі өсімдік және бунақденелілермен қоректеніп, олардың табиғаттағы санын реттейді. Енді біреулері шағыл (қарақұрт, бүйі, құршаян), адам мен үй хайуанаттарына үлкен қауіп төндіреді. Өрмекшітәріздестер - құрлықта өмір сүретін жәндіктер. Терісі - үш қабатты. Жабынында улы және өрмек тоқитын безі болады. Көздері - қарапайым құрылыста. Зәршығару мүшесі - мальпигий түтігі. Дара жынысты. Асты ішектен тыс қорытады. Жұмыртқа арқылы көбейеді. Тірілей туатын түрлері де бар (кенелер). Аяғы бунақтардан тұратын жәндіктер буынаяқтыларға жатады. Оның үш класы бізге көбірек таныс. Олар: шаянтәріздестер, өрмекшітәріздестер және бунақденелілер класы. Шаянтәріздес жәндіктер суда өмір сүреді. Сондықтан олар желбезек арқылы тыныс алады. Денесі екі бөліктен - баскөкірек және құрсақтан құралады, қантарату жүйесі - ашық жүйелі. Зәршығару жүйесі бездер арқылы жүзеге асады. Көру, иіс сезу, сипап сезу, тепе-теңдік мүшелері едәуір дамыған. Басым бөлігі дара жынысты. Жыныстық жолмен көбейеді.
Варрингхольц
Варрингхольц (Warringholz) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Штайнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 294 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,3 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 61 108. Муниципалитеттің басшысы — Раймер Меренс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Алмаса
Алмаса (Almaça) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Мортагуа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Хорстмар
Хорстмар (Horstmar) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Мюнстер әкімшілік округіне бағынады. Штайнфурт ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6515 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 5 66 024. Қаланың басшысы — Роберт Венкинг.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Маржан Тасова
Маржан Тасова (22 қазан 1923 жыл, Шымкент облысы, Әл-Фараби ауданы) — педагог, Қазақ КСР-нің озат мұғалімі, КСРО-ның озат мұғалімі, Еңбек ардагері, Социалистік Еңбек ері, т.б. көптеген марапаттардың егесі.
Өмірдерек
Маржан Тасова орталау мектепті бітіргеннен кейін 1940 жылы Түркістан педучилищесін тәмамдайды. Білімін одан әрі толықтыру мақсатында Шымкент қаласындағы Крупская атындағы оқытушылар институтына түседі. Жоғары оқу орнының бірінші курсында оқып жүрген кезінде Ұлы отан соғысының басталуына байланысты оқуды тастап, Алғабас ауданында Төрткүл орталау мектебінде қазақ тілі сабағынан оқытушы болып еңбек жолын бастады. Соғыстан соң білімін қайта жалғау мақсатында 1948 жылы мұғалімдер институтын, одан кейін 1956 жылы Алматы пединститутын бітіреді. Маржан Тасова еңбек жолында облыстық Кеңестің және қалалық Кеңестің бірнеше дүркін депутаты болып сайланды. Сондай-ақ, қалалық партия комитетінің пленум мүшесі, республикалық профсоюздың пленум мүшесі, облыстық профсоюздың президиумының мүшесі болып бірнеше дүркін сайланды. Кеңес өкіметі кезінде болған мұғалімдердің II, III сьезіне делегат болып қатысты. «Мектеп-интернат және эстетикалық тәрбие» деген еңбегін бүкіл республикадағы мектеп-интернат басшыларының арасында өзінің жұмыс жүргізу әдісін жазып, пікір алысып, педагогикалық оқуларда баяндама жасады. Кітапшасы облыс, республика көлеміндегі таралымдарда жарық көрді. Бірнеше рет Шымкенттегі оқытушылардың білімін жетілдіру институты плакат шығарып, қазақ тілі мен әдебиеті сабағында эстетикалық тәрбие және тағы басқа әдістерін облыс көлемінде таратты. Маржан Тасова өз еңбегін халықпен пікірлесіп, халық ойын ескеріп оқыту мен тәрбиенің жастар арасында қалай жеткізу жөніндегі жас мұғалімдермен кездесу, оларға берген тәлімгерлік кеңестері орталық, облыстық газет-журналдарда жарық көріп отырады. Осындай өнегелі ұстаздың алдында білім нәрімен сусындаған оқушылары бұл күнде республика көлемінде басшы қызметтерде, қазақ академиясында, жоғары оқу орындарының ректоры кызметінде, шаруашылық саласындағы басшылық қызметтерде, сонымен қатар облыс көлеміндегі мектептерде оқытушы болып жұмыс істеуде. Бүгінде Маржан Тасқызы өзінің қолында тәрбиеленген академик Ө.Жолдасбеков, С.Темірбеков, Ә.Монтаев, Е.Мырзаев, Ә.Әлиев, Т.Қазақбаев, Т.Қалменов, А.Ақаев, Ж.Түймебаев тағы басқа көптеген оқушыларының еңбектерін айтып мақтан ете алады. 1977 жылы қазан айында Маржан Тасқызы Моңғолия халық республикасына Шымкент облыстық партия комитетінің делегациясымен бірге барып қайтты. Ұзақ жылғы еңбегінің қорытындысында
Дереккөздер
Санат:22 қазанда туғандар Санат:1923 жылы туғандар Санат:Шымкентте туғандар Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Контросфера
Контросфера - Шартты алғашқы ұсыныста көрсетілгендегіден басқаша жасау жөніндегі ұсынысты қабылдау туралы мәлімдеме жасау.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
Бесөгіз
Орналасқан жері
Олар Төлеп темір жол бекетіне жақын, Жолбаян шыңырауынан солтүстік-шығысқа қарай 12 км жерде орналасқан.
Тарихы
1851 ж. деректерде тереңдігі 8 сажын, тасы шегенделген, бір кезде 1 мың жылқы, 400 түйені сумен қандыра алатын мол сулы 12 құдық деген мәліметтер қалған. Ел аузында құдықшыға 5 өгіз беріп қаздырған себепті, солай аталған деген дерек бар.
Ғылымда Маңғыстауды туыстас 5 оғыз (қазақтар оларды бес өгіз елі деп те атайды) тайпасы келіп мекендеген кезеңнен қалған атау дейді.
Қазір жақын құдық Тәңке атымен қосақталып, Бесөгіз – Тәңке деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы географиясы Санат:Қазақстан құдықтары
Павлова Анна Павловна (Матвеевна)
Павлова Анна Павловна (Матвеевна) (12.2.1881, Петербург,-23.1.1931, Гаага)- орыстың балет артисткасы. Солдат пен кір жуушы әйелдің қызы. 1899ж.Петербург театр училищесін П.А. Гердттің класы бойынша бітіргеннен кейін Мариин театрына қабылданды. 1906ж. балерина атағына ие болды. 1914 жылдан шетелде тұрды. Таңдаулы партиялары: Жизель Пахита(Адан және Дельдевездің осы аттас балеттерінде), Никия Китри(Минкустың "Баядеркасы" мен "Дон Кихотында") т.б. Творчествосы арқылы балет өнерінде жүргізген М.М. Фокиннің реформасында зор игі әсер етті. Ол қойған балет премьераларында Павлова негізгі партияларды биледі. Биінің музыкалық және психологилық тұрғыдан мазмұнды, эмоциялық бояуға толы әрі алуан жанрлы болып келуі оның өнеріне тән қасиет. 1910 жылы өз тобын ұйымдастырып, гастрольдік сапармен Еуропа, Америка және Азия елдерінде өнер көрсетті.
Лангнау (Эмменталь)
250px|thumb|Картада орналасуы Лангнау (Эмменталь) (Langnau im Emmental) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Зигнау округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8845 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 48.5 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 902, пошта индексі — 3550.
Таушық ауылдық округі
Таушық ауылдық округі – Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Таушық ауылы кіреді. Орталығы – Таушық ауылы.
Дереккөздер
Санат:Түпқараған ауданы ауылдық округтері
Айдахо штатының туы
Айдахо туы (Flag of Idaho) — Айдахо штатының (АҚШ) белгілерінің бірі.
Сыртқы сілтемелер
Ту
1215 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1215 жылы туғандар
Құдаяр тауы
Құдаяр – Ақшатау жотасының шығысындағы тау.
1215 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1215 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Құдаяр тауы
Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Дөненбай ауылының солтүстік-батысында 7 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1000 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 7 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі тік, тізбектелген жалды шоқылардан тұрады. Солтүстігінен Сарыбұлақ, оңтүстігінен Қалғұтты өзендері ағып өтеді. Батысында Алдаберген, шығысында Ақши қыстаулары бар.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы таулары
Әуесхан Нұрғожақызы
Әуесхан Нұрғожақызы (1943-2006) - 15 наурызда ҚХР Шыңжаң өлкесінде туған. Шыңжаң Жазушылар одағының органы «Шұғыла» журналында редакторлық қызмет атқарған. 1970 жылдардың басында әдебиетке өлеңдерімен жарқырай көрінген. Елуден артық өлең-толғаулары, қырықтай әңгімелері, оншақты повесть, бір романы жарыққа шықты. Шығармалары қытай, ұйғыр, қырғыз, моңғол тілдеріне аударылып басылды. «Ана арманы» (1985), «Қосылғандар» әңгімелер жинағы (1987), «Соңғы қар» романы (1992), «Сурет алдында» повестер жинағы (1996), «Махаббат па әлде қарғыс» әңгімелер жинағы (2001), «Көкжиек» (қытай тілінде), (2003) повесть, әңгімелер жинағы жарық көрген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қытай қазақтары Санат:1943 жылы туғандар
Гальве-де-Сорбе
Гальве-де-Сорбе (Galve de Sorbe) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Серрания ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 131 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 49,32 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Ероне
Ероне (Érone) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Корте округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2B106, пошта индексі — 20244.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1,54 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Максимовка (Стерлитамак ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вернен ауылдық округі
Вернен ауылдық округі – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Тарихы
2013 жылы округ құрамына таратылған Коммунар ауылдық округінен Фрументьевка ауылы қосылды. 2017 жылы Тимофеевка ауылы таратылды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1144 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Тереңкөл ауданы ауылдық округтері
Мадагаскар
Мадагаскар аралы.|185px|thumb|right Мадагаскар Республикасы (Repoblikan'i Madagasikara, République de Madagascar) — Үнді мұхитындағы Мадагаскар мен оған жақын ұсақ аралдарда орналасқан мемлекет. Арал тұрғындарының жартысына жуығы жергілікті діни сенімдерді ұстанады (45%), қалғандары христиандар (40%) мен мұсылмандар (15%).
Табиғаты
thumb|right|180px|[[Изало ұлттық паркі.]] thumb|right|180px|[[Бецибук]] Мадагаскар аралының шығыс және батыс жағалаулары аласа, жайпақ келеді; шығыс жағалаулары  құм төбешіктер, батыс жағалауы — маржан рифтері. Солтүстік-батысы мен қиыр солүстігіндегі жағалауы биік жартасты, қатты тілімделген. Аралдың климаты тропиктік; солтүстік-батысында — экваторлық муссон климаты; шығыс жақ теңіз жағалауындағы ойпаттар мен үстіртті климатты ыстық әрі ылғалды. Айлық орташа температура 13 — 20ӘС-тан 27 — 33ӘС-қа дейін, жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 1500 мм-ден асады, ал кей жерлерінде 3000 мм-ге жетеді. Елдің шығысында тропиктік мәңгі жасыл ормандар өседі.
Тарихы
Аралдың ежелгі және ортағасырлық тарихы аз зерттелген. Алғашқы мемлекет құрылымдар 14 ғ-да пайда болды. Бұл мемлекет Имерина деп аталды. 16 ғ-дан аралға Еуропа отаршылары, әсіресе француздар орнығуға тырысты. 19 ғ-дың басында Имерина барлық аралды біріктіріп, Мадагаскар патшалығын құрды. 19 ғ-да Мадагаскар үшін ағылшын-француз бәсекесі күшейді. 1883 ж. Мадагаскарға француз әскерлері басып кіріп, арал үкіметі Франция протектораттығын мойындауға мәжбүр болды (1885). 1895 ж. Франция Мадагаскарға қайта шабуыл жасап (1896, тамыз) Имерина монархтарының билігін жойды (1897). Франция отаршылық жылдары Мадагаскардың адам күші мен табиғи қорын аяусыз пайдаланды. 10 млн. га шұрайлы жерлер мен орман алқаптары жергілікті халықтан тартып алынды. Мадагаскар халқының ұлт-азаттық күресі 2-дүниежүзілік соғыстан кейін өрши түсті. Нәтижесінде 1958 ж. қазан айында Мадагаскарға Франция бірлестігі аумағындағы автономия құқық еркіндігі берілді. 1960 ж. 26 маусымда Мадагаскардың тәуелсіздігі жарияланып, елдің аты байырғы халық атымен үйлестіріліп, ресми түрде Мальгаш (Малагасия) Республикасы деп аталды. 1972 ж. билік әскери-азаматтық топтардың бақылауына көшті. Олар ұсынған “Малагаси социалистік революциясының Хартиясы” атты құжат бойынша, Мадагаскар “Социалистік бағдарға” ауысып, кейбір өндіріс салалары мемл. меншікке көшірілді. 1991 ж. маусым айында аралда халық толқулары басталды. Оппозиция топтар жалпыхалықтық референдум бойынша 1992 ж. тамызда жаңа ұлттық конституция жариялады. Жаңа заңға сәйкес елдің аты Мадагаскар Республикасы болып өзгертілді.
Экономикасы
thumb|right|180px|[[Пантералық хамелеон]]
Мадагаскар — ауыл шаруашылығы дамыған ел. Күріш, картоп, жүгері, қант қамысы, темекі, т.б. өсіріледі. Балық аулау мен мал шаруашылығы да жақсы дамыған. Ауыр өнеркәсібі мешеу қалған. Өндірістік салалар ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге маманданған. Сыртқа кофе, қант, балық өнімдері, түсті металдар шығарылады. Сырттан азық-түлік пен тұрмысқа қажетті бұйымдар әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Франция, АҚШ, Германия, Жапония, Оңтүстік Африка Республикасы, т.б.
Парниктік газдар
Жылыжай газдары — инфрақызыл диапазондағы радиацияны сіңіріп, қайта тарататын атмосферадағы кез-келген газ. Ол осылайша Жер беті мен атмосфераны жылыта түседі. Жер атмосферасындағы ең маңызды жылыжай газдарына көміртек диоксиді, метан және су буы жатады.
Озон қабатының жұқаруы
Жылыжай газдары атмосфераға фабрика мен зауыттардан шығарылып, озон қабатының жұқаруына алып келеді. Озон қабатының құрамына оттегінің аллотропиялық түрі озон кіреді. Бұл қабат Жерді Күннен келетін зиянды ультракүлгін сәулелерінен қорғайды.Ол ультракүлгін сәулелерінің 97-99 %-ын өзіне сіңіріп алып, қалғанын кеңістікке шағылдырып жібереді. Зиянды ультракүлгін сәулелері тері ісігін, шелдерді және өзге де қатерлі ауруларды тудырады, егін түсіміне және суға кері әсерін тигізеді. 1985 жылы үш британдық ғалым Джозеф Фарман, Брайан Гардинер және Джонатан Шанклин озон қабаты тесігін алғаш байқаған болатын. Қазіргі кезде озон тесігі тіпті Антарктиканың үстінде де қалыптасты. Ғалымдардың болжауынша, егер жылыжай газдары шығарылуын тоқтатса, елу жыл ішінде озон қабаты қайта қалпына келеді. Алайда, бүгінгі таңда бұлай болуы екіталай.
Ғаламдық жылыну
Ғаламдық жылыну – жердің бетіндегі орташа температураның артуы. Соңғы жүз жылда температурасы шамамен 0, 6 ºС-қа артты. Жылыжай газдары сол ғаламдық жылынудың басты себептерінің бірі болып тұр. Олар инфрақызыл диапазондағы радиацияны сіңіріп, қайта таратып, жер бетіндегі қалыпты температураның өзгерісіне алып келеді. Ғаламдық жылыну өз кезегінде мынадай салдарды тудырады: климаттың өзгеруі, жылу толқындарының жиі болуы, теңіз деңгейінің көтерілуі, мұздықтардың еруі, тасқындар, құрғақшылықтар мен дақылдардың шықпай қалуы секілді табиғи зардаптар.
Жылыжай газдарын түгендеу
2007 жылы Экологиялық кодекс енгізіліп, жылыжай газдарының шығарындыларын реттеу бойынша талаптарды белгілейтін бірқатар заңға бағынышты нормативтік құқықтық құжаттар шыққаннан кейін ҚҚЭА өнеркәсіп орындары үшін жылыжай газдарының шығарындыларын түгендеу бойынша жобаларды орындайды және жылыжай газдарын түгендеу төлқұжаттарын дайындайды. Әрбір нақты кәсіпорын үшін шығарындыларды бағалау әдістемесіне ерекше назар аударылады. Жобалар ҚР әдістемелік құжаттарына сәйкес, сондай-ақ халықаралық стандарттар мен нұсқауларды пайдалану арқылы орындалады.
Дереккөздер
Санат:Парниктік газдар
Психологиялық кеңес
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Таур-Игль
Таур-Игль — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кол-Кочен-Ягун өзенінің оң жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Науакент
Науакент, Навакет – Шу алқабында орналасқан Ұлы Жібек жолы бойындағы ортағасырлық әйгілі қалалардың бірі.
7 ғасырдағы қытай деректерінде Науакент (Синчень – жаңа қала) Батыс Түрік қағандығының соңғы қағанының ордасы болғаны айтылады. Ол Ыстықкөлдің жағасындағы Суяб қаласына жақын орналасқан. Ірі сауда орталықтарының бірі болған бұл қалада соғды саудагерлері көп тұрған. Ол туралы 8 ғ-дың басындағы соғдылар билеушісі Деваштич архивіндегі құжаттардың бірінде айтылған. Парсы деректері бойынша Науакент Түрік қағанының ялан шах дәрежесін алған бауыры билеген қала. Қала бір мезгілде 20000 жауынгер жасақтай алған. 10 ғасырдағы Худуд әл-Әламның географиялық шығармасында “Науакент Ұрын-Ардж тауының маңында орналасқан, бұрын қала болған, қазір қираған және қарақшылардың ордасына айналған” делінеді. Кейбір деректерде “Қашқар мен Науакет” митрополиттері туралы айтылады. Соған қарағанда, қалада христиан дінінің өкілдері де тұрғандығы байқалады. Археологиялық зертеулер нәтижесінде Науакент орны Бішкек қаласынан шығысқа қарай 40 км жердегі Қызыл өзен қалашығы екендігі анықталған. Қалашық “ұзын қорғанды қалашықтар” тобына жатады. Топографиясы жағынан цитадель, екі шаһристаннан және зираттан тұрады. Қалашықтың әр түрлі жиіліктегі ғимараттардың іздері сақталған аймағының жалпы көлемі 20 км², орталық бөлігінің кешені 100 га.
Дереккөздер
Санат:Қырғызстан көне қалалары Санат:Ұлы Жібек жолы
Өсімдік жамылғысы
Өсімдік жамылғысы - өзеннің су режімінің қалыптасуындағы орманның рөлі. Ол жауын- шашынның мөлшеріне, таралуына, оның булануға кеткен шығынына, қардың жиналуына, судың жер (топырақ) қабатына сіңуге шығындануына, жер асты суларының жиналуына және су ағысының жылдамдығына әсер етеді. Өзен алабындағы орман-тоғайдың мөлшерлік көрсеткіші ретінде алаптың ормандық коэффициенті алынады, ол алаптағы орман-тоғай алып жаткан ауданның алаптың жалпы ауданның қатынасына тең. Ол процентпен немесе бірліктік бөлшегі түрінде келіріледі. Алаптағы көл, батпақ, көпжылдық тоң және мұздықтардың көрсеткіштері қолда бар бақылау деректеріне сәйкес немесе арнайы зерттеулердің негізінде есепке алынады. Өзендердің режіміне және алаптың физикалық, географиялық жағдайына адамдардың шаруашылық әрекеттері (алаптағы жер жырту, орман отырғызу, бөгендер мен әуіттер салу, суды суғаруға пайдалану, су көздерін ластау және т.б.) елеулі әсер етеді.
Карталардағы бейнеленуі
Өсімдік жамылғысының карталардағы бейнеленуі — өсімдік жамылғысы табиғи өсімдіктерден (ормандар, бұталар, шалғындар және т.б.) және әдейі өсірілген өсімдіктерден (бақтар, плантациялар, бақшалар және т.б.) түзіледі. Өсімдік жамылғысының картадағы бейнеленуі картографиялық мазмұндаудың жалпы заңына бағынады: картаның масштабы кішірейген сайын өсімдік жамылғысы сұлбаларын егжей-тегжейлеу де азаяды, өсімдіктер түрлерінің көрсетілуі кемиді, ал ұсақ масштабты карталардың көбінде өсімдік жамылғысы бейнелері көрсетілмейді. Картаның масштабында білдірілетін өсімдік жамылғысы аймақтары аялық бояулар, торлар және штрихтық шартты белгілер арқылы, ал карта масштабында білдірілмейтіндері масштабтан тыс шартты белгілер арқылы бейнеленеді. Топографиялық карталарда өсімдік жамылғысының кейбір түрлеріне сандық және сапалық сипаттамалар: ормандағы ағаштардың биіктігі, жуандығы, түрлері, бұталардың биіктіктері және т.б. қоса беріледі. Өсімдік жамылғысы геоботаникалық карталарда неғұрлым егжей-тегжейлі бейнеленеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Деймос
Деймос (грекше Δείμος «қасірет») - Марстың екінші серігі (біріншісі фобос). Ол 1877 жылы американдық астроном Асаф Холмен табылған және ежелгі грек құдайы Димос деп аталатын соғыс құдайының ардагерінің құрметіне Арес деп аталды.
Деймос Қызыл планетаның, яғни Марстың радиусының 6,96 радисуының орта қашықтығын (шамамен 23,500 шақырым, Фобосқа қарағанда алыс) 30 сағ. 17 мин 55 кезеңімен айналды. Деймос, Ай сияқты, орбитада қозғалыстың бұрыштық жылдамдығы өз айналу бұрыштық жылдамдығына тең, сондықтан оның тек бір ғана жағы әрқашан Марсқа қарап айналды.
Димос пен Фобос арасындағы астероид түрлерінің бірімен ұқсастығы олардың бұрынғы астероиды болып табылатындығы туралы гипотезаны туғызды, олардың орбиталары Марс маңында өтіп, оны басып алғандай етіп, Юпитердің гравитациялық өрісі арқылы бұрмаланған. Фобос пен Димостың шығу тегі туралы тағы бір болжам Марс жер серігішінің екі бөлікке ыдырауы болып табылады.
Ескі гипотезаға сәйкес, Димос сияқты Фобос астероиды болып табылады, шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған негізгі астероидтық белдеуде, оның сыртқы бөлігінен Күнге қарай жылжып, кейіннен Марс серігі болды. Марстың екі астероиды бірден басып алғаны екіталай көрінеді, сондықтан Фобос пен Димос планетаның басып алған үлкен, біртекті астероидтарының қалдықтары болып табылады. Дегенмен, Фобос және Димос планетаның экваториальді жазықтықта дөңгелек орбиталарда айналады және олардың тығыздығы астероидтарға тән емес, соншалықты кішкентай. Бұл астероидты түсіру гипотезасын жоққа шығарады.
1894 жылы А. Брельпольский, ал 1896 жылы С.Костинский Даймостың ең алғашқы бейнесін алды. 1909 жылы ұлы қарсылас кезінде С. Костинский Фобос және Димостың нақты суреттерін салды. 1911 жылы Марс пен оның серіктер қозғалысының алғашқы теориясын ұсынды.
Минералдар парагенезисі
Минералдар парагенезисі (грек. раrа – қатар, жанында, қосақталу, genesіs – жаралу, пайда болу) – минералдардың жер қыртысында қосақталып кездесуі. Минералдар парагенезисі терминін 1849 жылы неміс минерологы И.Брейтгаупт (1791 – 1873 жылдары) енгізген. 1920 жылы Ресей ғалымы В.И. Вернадский дамытты. Минералдар парагенезисі ортаның химиялық даму тарихы, минералдар түзілуінің физикалық - химиялық және термодинамикалық жағдайларына байланысты анықталады. ұқсас жағдайда пайда болған минералдар парагенетикалық қатар құрайды. Оларға магмалық тау жыныстары, пегматиттер, кимберлиттер, гидротермальды кендік желілер, түсті металдар кендерінің оксид белдемі жатады. Минералдар парагенезисін зерттеу арқылы тау жыныстарындағы минералдар түзілу процесінің дамуын, кен орындарында кейбір минералдың үнемі кездесіп отыратын себебін анықтауға болады. Кенді Алтай, Сарыарқа, Оңтүстік Қазақстан аймақтарындағы түсті, қара, сирек металдар кендерінде жүргізілген зерттеулер Минералдар парагенезисін анықтап, кен түзілуі жөнінде деректер алуға мүмкіндік берді.
Плессала
Плессала (Plessala) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 51,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22191, пошта индексі — 22330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1867 адамды құрады. Халық тығыздығы — 36,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Елді мекендерді санитарлық қорғау
Елді мекендерді санитарлық қорғау – тұрғындар денсаулығын қорғауға бағытталған коммуналдық гигиена.
Тұрмыстық қалдықтар түрлері
Тұрмыстық қалдықтар сұйық және қатты болып бөлінеді:
Қатты тұрмыстық қалдықтар
Қатты тұрмыстық қалдықтардың (ҚТҚ) компоненттік құрамы әр түрлі болады: қағаз, картон, ағаш, металл, тоқыма заттар, сүйектер, әйнектер, желім, тас, полимерлі материалдар, тамақ қалдықтары және көше сыпырындылары. Қалдықтардың морфологиялық құрамы жылдың мезгіліне және аймақтың климатына байланысты. Бірақ кез келген жағдайда қатты тұрмыстық қалдықтардың көп бөлігі қағаздар (30 %-ке дейін) және тамақ қалдықтары (45 %-ке дейін) болып келеді. Қатты тұрмыстық қалдықтардың орташа құрамы: Қатты тұрмыстық қалдықтардың құрамына елді мекендердің орналасу дәрежесі де (канализациялануы, жылыту жүйесінің түрі, газбен қаматамасыз етілуі), және тамақ қалдықтарын, шыны ыдыстарды және екінші шикізаттарды жинау жағдайы да әсер етеді:
Елді мекендерді тазарту жүйелері
Аумақтарды тазарту және жинау елді мекеңдерді тазартудың бас сызбасы бойынша жүргізіледі және әкімшілікпен бекітіледі.
Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинаудың және шығарудың негізгі 2 жүйесі бар: Іс жүзінде алып кететін жүйенің маңызы зор, қазіргі кезде көліксіз жүйе тек жеке құрылыстар үшін ғана қолданылады, ал көп қабатты мекемелерде бұл жүйе мүлдем қолданылмайды. Бұл қалдықтарды канализацияға тастар алдында ұсақтау және қалдықтарды бақ учаскелерінде компостірлеумен аяқталады.
Алып кететін жүйе 2 әдіспен жүргізіледі: Қазіргі кезде қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау және алып кетуде елді мекен нүктелерінде негізінен үнемі алып кететін жоспарлы жүйе қолданылады. Бұл жүйенің негізгі түрлері: Алмастыратын жүйеде қалдықтарды контейнермен бірге алып кетеді, орнына бос контейнерлер қойылады. Алмастырылмайтын жүйе кезінде қалдықтарды машиналарға тиейді, ал босаған контейнерлерді сол орнында қалдырады. Осы екі жүйеден біреуін тандап алу келесі факторларға байланысты: Алмастырылатын жүйені, егер шығарып тасу қашықтығы 8 км-ден аспаған кезде, қалдықтардың уақытша пайда болатын жерлерінде (жәрмеңкелер, көрмелер, саяжайда, сонымен қатар қорларда) пайдаланылады. Алмастырылмайтын жүйе өнімдірек, сондықтан қалдықтар тазартқыш машиналарды тиімді пайдалануга мүмкіндік туғызады. Кейбір кезде елді мекендерде осы екі жүйе бірдей қолданылады. Көліктің қозғалысы аздау орташа және кішігірім қалалар түрғындары қалдықтарын белгілі бір уақытта бірден автотранспортқа апарып салады (қатты түрмыстық қалдықтарды жоспарлап жинау жүйесі немесе баксыз түрі).
Контейнерлер (5-тен көп емес) қойылатын алаң тұрғын үйден, балалар мекемелерінен, демалыс орындарынан 100 м-ден қашық емес, 20 м-ден жақын орналаспауы керек.
Алмастырылатын жүйенің тиімді жағы, қалдықтарды түсірген жерде контейнерлерді орталықтандырып жууға мүмкіндік туғызады. Алмастырылмайтын жүйе кезіңде ҚТҚ-ды жинаушыларды тазалау сол орнында жүргізіледі, ал мұндай нысандардың орналасуының көптігіне байланысты бұл үрдіске санитарлық бақылау жүргізу өте қиынға соғады.
Тұрмыстық қалдықтарды шығару арнайы автокөлікпен жүргізіледі, оларды кузовты және контейнерлі деп бөледі:
11,2 м биіктіктен жоғары қабатты ғимараттарда қалдық өткізгіштер орналастырылады. Көбінесе олардың қабылдау қондырғылары қабатаралық саты алдында орналастырылады. Ғимараттардағы осы жүйеге түрғын-эксплуатациялық мекеменің қызметкелері жауап береді. Олар осы жүйедегі толтырылатын клапандар мен бункерлерді, қалдық қабылдағыш камераны тазартады, қалдық жинағыштарды жуады, барлық жүйені залалсыздандырады. Қалдық жинағыштар қалдықтармен бірге қоқым тасығыш машиналарға тиеледі.
Қоқым тасығыш машиналарға қажеттілік мына формула бойынша анықталады: О — бір тәулікте шығарылуға тиісті қатты тұрмыстық қалдықтардың мөлшері; В — қалдықтарды тасығыш машиналардың тәуліктік өнімділігі; К — парктегі қоқым тасығыш машиналарды пайдалану коэффициенті (0,7-0,8).
IC 3276
IC 3276 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Елді мекендерді санитарлық қорғау
Елді мекендерді тазарту жүйелері
В = Ч х С
IC 3276
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Елді мекендерді санитарлық қорғау
Елді мекендерді тазарту жүйелері
Ч — тәулігіне жасалатын рейстер саны; С — машинаның пайдалы көлемі (м³). Арнайы автопарктерде әрбір қалдық тасығыш машиналардың жұмысының маршруты мен графигі құрастырылып және бекітіліп, жүргізушінің қолына беріледі. График көшірмесі бақылау жүргізу үшін СЭС-ке жіберіледі. Маршруттар нөмірленіп, қала схемасына енгізіледі. Автопаркте машиналардың қоры болады, оларды негізгі көлік жөндеуге қойылған жағдайда қолданады (қатынасы 1:6). Қалалардың арнайы автошаруашылықтарында 20-дан кем емес, ал канализациясы жоқ елді мекендерде 50 шамасында вакуумды машиналар болуы керек.
IC 3276
Сыртқы сілтемелер
IC 3276 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Елді мекендерді санитарлық қорғау
Елді мекендерді тазарту жүйелері
Кейінгі жылдары қатты тұрмыстық қалдықтарды екі сатылы шығару кеңінен қолданылып жүр. Бұл қалдықтар өңдейтін жерлер тым алыста орналасқанда өте тиімді. Екі сатылы жүйе кезінде қалдықтарды аралық стансаларда жинайды, ол жерде қалдықтарды тығыздағаннан кейін үлкен жүк тасымалдайтын көліктермен залалсыздандыруға және өңдеуге алып кетеді. Кейбір кезде бүл үшін темір жол платформалары және өзен баржалары пайдаланылады. Қалдықтарды жинап қайта тиейтін стансалар өнеркәсіптік қойма аумақтарында немесе қалалардың шетінде орналасуы қажет және олардың санитарлық қорғау аймақтары тұрғын және қоғамдық ғимараттардан 100 м қашықтықта болуы керек.
Іс жүзінде барлық елді мекендерде канализацияланбаған аймақтар бар, сондықтан екі жүйені де пайдаланады (канализация және тасып шығару). Гигиеналық тұрғыдан қарағанда сүйық қалдықтарды шығарудың жалпы ағызу жүйесінің, яғни канализацияның артықшылықтары бар. thumb|right|300px|Тұрғын үй канализациясы схемасы:  1 – желдеткіш құбыр; 2 – бағана; 3 – қол жуғыш; 4 – былау; 5 – дәретхананың жуу багы; 6 – унитаз; 7 – алып кететін құбыр; 8 – раковина; 9 – сифон; 10-11 – еденді торап; 12 – тазарту; 13 – ағызу; 14 – аракідік көріп отыратын құдық; 15 – ауладағы торап; 16 – бақылау құдығы; 17 – жалғастырушы тармақ; 18 – аракідік көріп отыратын құдық; 19 – көшедегі торап.
Сұйық қалдықтарды шығарудың тасымалдау жүйесі
Бұл жүйе канализацияға қосылмаған және жартылай канализацияландырылған елді мекендерде қолданылады. Канализация болмаған кездегі дәретханалардың ең қолайлы түрі люфт-клозет (жылытылған дәретхана), ғимараттардың өзінде екінші қабатқа дейін ғана орналасады. Нәжіс түсетін шұңқырларды ғимараттардың сыртына жердің деңгейінен төмен орналастырады.
Люфт-клозетке қойылатын негізгі гигиеналык талаптар: Люфт-клозеттен басқа аулада да нәжіс шұңқыры бар дәретхана орналастыруға болады (жәшікті дәретхана). Бұлар жылытылмайтын болғандықтан тек қана климаты жылы аудандарда ғана салынады және нәжістерді торфпен немесе топырақпен көмеді. Канализацияланбаған аудандарда осы принциппен қоғамдық дәретханалар салынады.
Сұйық қалдықтарды жинау үшін аулада жуынды төгетін шұңқыр салынады. Бұл шұңқыр су өткізбейтін жөне қатты қалдықтарды алып қалатын оның бетінде тор болуы керек. Мұндай шұңқырлар ауладағы дәретханалармен бірге болуы мүмкін. Ауладағы дәретханалар мен жуынды төгетін шұңқырлар тұрғын ғимараттарға, балалар мекемелеріне және халық демалатын алаңдарға 20 метрден жақын, 100 метрден алыс орналаспауы керек. Дәретханалардың іші күн сайын тазартылып тұруы, ал аптасына 1 рет ыстық сумен жуылуы және залалсыздандыруы керек. Бұл үшін 10 %-ті хлорлы әк, 3-5 % натрий гипохлориді, 5 % лизол, 10 % нафтолизолды, 5 % креолинді немесе 10 % натрий метасиликат ерітіндісі қолданылады. Байланысу уақыты 2 минуттан кем болмайды. Құрғақ хлорлы әкті пайдалануға тыйым салынады, ол тек қана азық-түліктік және медициналық нысандарда пайдаланады.
Жартылай канализацияланған тұрғын үйде қалдықты қабылдау және канализацияға құю үшін құю стансаларын салады. Бұл кезде басты коллектордағы ағынды сулардың шығыны құю стансалардың ағынынан 5 есе көп болуы керек. Нәжістерді канализацияға құяр алдында сумен сұйылтады (1:1) және торлар мен құм ұстағыштар арқылы өткізеді.
Тасымалдау жүйесі кезінде сұйық қалдықтарды залалсыздандаруда екі негізгі жүйені қолданады: Ассенизация алаңдарында қалдықтарды залалсыздандырады және кейбір ауыл шаруашылық дәнді дақылдарын егеді, ал жырту алаңдарында тек қана залалсыздандыру жүргізіледі. Мұндай алаңдарды орналастыру үшін құрғақ ауа мен суды жақсы өткізетін жер қыртысы таңдалынады. Ассенизация алаңдары тұрғын аудандардың ық жағына орналастырылады және ені 1000 м санитарлық қорғау аймағымен қоршалынады. Осы алаңдардың аумағында грунттық сулардың деңгейі жер бетінен 1,5 метрден төмен болмауы керек. Алаңдар екі учаскеге бөлінеді — жаздық және қыстық, оларды алдын ала жыртады. Жаздық учаскелерге сұйық қалдықтарды төгеді, құрғағаннан кейін ол жерді жыртады. Бір мерзім ішінде ол жерге 2—3 рет сұйық қалдықтарды құяды, ал көктемде бұл алаңдарға ауыл шаруашылық дәнді дақылдарды егеді. Қысқы учаскеге қыста бір-ақ рет сұйық қалдықтарды құяды (тоңазытып қатырады), ал көктемде ол жерді жыртады. 10 шаршы метр жерге 2 метр кубқа дейін сұйық қалдық құяды, бұл жерлерге көбіне мал азығы дәнді дақылдары егіледі.
Жырту алаңдарында сұйық қалдықтарды тек қана залалсыздандырады, сондықтан ол жерге төгілетін сұйық қалдықтардың мөлшері көп болады - гектарына 2000 т. Бұлар екі учаскеге бөлінеді, оларды 1 жыл аралатып пайдаланады. Ассенизация және жырту алаңдары канализациясы жоқ кішігірім елді мекеңдерде қолданылады. Топырақтық әдіспен залалсыздандыру тиімді болғанымен ірі қалалар үшін тиімсіз. Бұл әдісті ылғалды және өткізгіштігі нашар топырақта колдануға болмайды.
Қала аумағын тазарту
Қаланы механикаландырған түрде жинау – елді мекендерді санитарлык тазартудың өте маңызды міндеті. Жазғы уақытта ол жолдардың және атмосфераның жер беті қабатының таза болуын, ал қыста — қар мен мұздарды тасып шығаруды қаматамасыз етеді. Жинау арнайы автошаруашылықтармен және жол-эксплуатациялық баскармаларымен жүргізіледі.
Қала аумағын бірнеше учаскелерге бөледі, схемасында маршруттар белгіленеді, ал әрбір машинаның қыстық немесе жаздық тазарту жүргізетін маршруттық картасы болады. thumb|right|250px|Көше тазалау. thumb|right|250px|Көше тазалау техникалары Қала аумағын жазғы мерзімде жинауға жататындар: Жинаудың негізгі мақсаты — тротуарлар мен науаларды сыпыру, көшелердің машина жүретін бөлігін жуу. Қозғалысы өте көп көшелерді тәулік сайын түнде жуады, ал қозғалысы аз көшелерді күнара кез келген уақытта жууға болады. Атмосфералық жауын-шашын канализациясы тұндырғыштарын насостық машиналармен міндетті түрде көктемде тазартады және ары қарай әрбір мерзім сайын 2—4 рет тазартып отырады. Ыстық күндері көшелерге аралығы 1—1,5 сағаттан, сағат 11 ден 16-ға дейін су себу жүргізіледі.
Қысқы мерзімдегі жинауға жататындар: Көрсетілген мақсаттар үшін арнайы автокөліктер қолданылады: қар тазартқыштар, қар тиегіштер, тығыздалған қарларды опырып сындыруға арналған машиналар. Сондай-ақ реагенттер де кеңінен колданылады: хлорлы калий мен кальцийдің құм тұзды қоспалары. Бұл мұзға қарсы материалдарды себу үшін арнайы шашыратқыш машиналар (КО104, КО-105) қолданылады. Ac тұзын қолдануға тыйым салынады. Мұзды сырғанақтармен күресу шаралары санэпидстансамен келісіледі.
Көшелерде, алаңдарда, бекеттерде, аялдамаларда қоқыс салғыштар орнатылып, оларды толғаннан кейін тазартып отыру керек. Машина көп жүретін магистральдарда қоқыс салғыштардың өзара қашықтығы 40 м болуы керек. Қоқыс салғыштардың тазалығына тұрғын коммуналдық шаруашылығы мекемелері немесе осы аумаққа бекітілген мекеме жауап береді.
Күзгі мезгілде түскен жапырақты уақытында жинап отыру қажет. Олар арнайы бөлінген учаскелерге немесе компостірленетін далалық жерлерге тасылып шығарылады. Қала аумағында жапырақтарды жағуға тыйым салынады. Көшелерге су себетін және жуатын машиналардың ашық суаттардан су құйып алуына санэпидстансаның келісімі болуы қажет.
Қатты тұрмыстық қалдықтарды залалсыздандыру және өңдеу
Қатты қалдықтардың құрамында шыбындардың личинкалары, гельминттердің жұмыртқалары, шіріген органикалық заттар және өте көп бактериялар бар, сондықтан олар халықтың денсаулығы үшін өте қауіпті. Қатты тұрмыстық қалдықтардың құрамында 80 пайызға дейін органикалық заттар кездеседі және ол көптеген инфекциялық ауруларды тарататын кеміргіш-тасымалдағыштар үшін қоректік орта болып табылады. Жазғы уақытта сасық иісті органикалық зат атмосфералық ауаны ластайды.
Негізгі гигиеналық мәселелер: