cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Электродинамика
Электромагниттік алаң дегеніміз зарядталған бөлшектердің өзара әсерлесуі. жалпа электромагниттік алаңнын пайда болуына келесідей электромагниттік күштер әсер етеді: http://class-fizika.narod.ru/10_1.htm http://www.physic.kz/?p=321
Дереккөздер
Санат:Электродинамика Санат:Физика бойынша аяқталмаған мақалалар
Ванкель қозғалтқышы
Ванкель қозғалтқышы — роторлы-поршеньді іштен жану қозғалтқышы. Оны 1957 ж. Ф. Ванкель (1902 ж.т., Германия) құрастырған. В. қ-нда — арнаулы пішінді цилиндр қорап (корпус) ішінде айналатын ротор (поршень) пайдаланылады. Ротор білігі тісті доңғалақпен берік байланыстырылған әрі ол жылжымайтын шестернямен ілініскен. Ротор тісті доңғалақпен бірге шестерняны айнала жылжиды, ал оның жақтары камераның айнымалы көлемін бөле (қия) отырып, қораптың ішкі бетімен сырғанайды. Мұндай құралым, арнаулы газ үлестіру механизмін пайдаланбай-ақ, 4 тактілі циклді ат-қаруға мүмкіндік береді. Қоспа түзілу, от алдыру, майлау, суыту және жүргізу (іске қосу) принциптері кәдімгі поршеньді іштен жану қозғалтқышындай болады. Іс жүзінде үшжақты роторы бар В. қ. қолданылады. Оның шестерня мен тісті доңғалақ радиустарының қатынасы r:R=2:3 (суретті қ.). В. қ. автомобильдерге (мыс., жапонның “Маздасында”), қайықтарға, тік ұшақтарға, т.б. қондырылады. В. қ-ның массасы мен өлшемдері онымен қуаты бірдей кәдімгі іштен жану қозғалтқышынан 2 — 3 есе кіші болып келеді.
Конструкциясы
Білікке орнатылған ротор тісті доңғалаққа қатты қосылады, ол бекітілген статор тісті доңғалақпен бекітіледі. Ротордың диаметрі статор диаметрінен әлдеқайда үлкен, дегенмен беріліс роторы редуктордың айналасына оралады. Үш қырлы ротордың шыңдарының әрқайсысы цилиндрдің эпитрохоидты бетінде қозғалыс жасайды және цилиндрдегі камералардың айнымалы көлемін үш радиалды тығыздағышпен кеседі.
Бұл дизайн дизельдің, Стирлингтің немесе Оттоның кез-келген 4 циклін арнайы газ тарату механизмін қолданбай жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Камераларды тығыздау цилиндрге центрифугалық күштермен, газ қысымымен және таспалы серіппелермен басылған радиалды және соңғы тығыздағыш тақталармен қамтамасыз етіледі. Газ тарату механизмінің болмауы қозғалтқышты төрт тактілі поршеньді едәуір жеңілдетеді, ал жеке жұмыс камералары арасындағы жұптасудың болмауы (картерлік кеңістік, иінді білік және байланыстырушы шыбықтар) ерекшеактамдық пен жоғары қуат береді. Эксцентрлік біліктің бір айналымында Қозғалтқыш бір жұмыс циклін орындайды, бұл екі тактілі поршенді қозғалтқыштың жұмысына тең. Ротордың бір айналымында эксцентрлік білік 3 айналым мен 3 жұмыс соққысын орындайды, бұл айналмалы қозғалтқышты алты цилиндрлі поршенді қозғалтқышпен қате салыстыруға әкеледі.
Қоспаны қалыптастыру, тұтану, майлау, салқындату, іске қосу әдеттегі поршенді ішкі жану қозғалтқышымен бірдей.
Үшбұрышты роторлары бар қозғалтқыштар практикалық қолданысқа ие болды, редуктор мен беріліс радиустарының қатынасы: R:r = 2: 3, олар автомобильдерге, қайықтарға және т. б.
RPD бар автомобильдер қозғалыс режиміне байланысты 100 км — ге 7-ден 20 литрге дейін отын, 1000 км-ге 0,4 л-ден 1 л-ге дейін май тұтынады.
Жұмыс істеу циклы
Ванкель қозғалтқышы төрт тактілі циклды қолданады:
Железари (Хасково облысы)
Железари (Железари) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Ивайловград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 48 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Ванкель қозғалтқышы
Жұмыс істеу циклы
Циклдің ұқсастығына қарамастан, айналмалы поршенді қозғалтқыштағы (RPD) отын-ауа қоспасының жану динамикасы дәстүрлі поршенді қозғалтқыштан айтарлықтай ерекшеленеді.
Поршенді қозғалтқышта (PD) отын-ауа заряды қабылдау сатысында клапан арқылы цилиндрге өтіп, иінді біліктің айналу санының өсуімен жоғарылайтын жоғары турбуленттілікке ие болады, бұл қоспаның жану толықтығына жағымды әсер етеді. RPD-де турбуленттілік төмен және тұтану кезінде ротордың айналуы бойынша қоспаның негізгі заряды тез жанып кетеді, ал жұмыс қуысының артқы жағы Жанбай қалады және атмосфераға шығарылады. Бұл поршенді қозғалтқыштармен салыстырғанда жанбаған көмірсутектердің атмосфераға шығарындыларының 6-8 есе жоғары пайызын түсіндіреді.
RPD кемшіліктерін жою инъекция жүйелерінің күрделенуіне, жану камерасында отын-ауа қоспасының стратификациясын құруға және т. б. [3]
Дереккөздер
Санат:Іштен жану қозғалтқышы
Ақкөл бөгені
‎‎ Ақкөл бөгені  — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы жерінде орналасқан. 1980 жылы іске қосылды.
Гидрологиялық сипаты
Су сыйымдылығы 97 млн. м³, аумағы 2,6 га, тереңдігі 5,5 м. Суы 14100 га шабындықты көлдете суғару үшін пайдаланылады. Жағасында мектеп оқушыларының жазғы демалысы үшін лагерь салынған. Бөгеннен балық ауланады.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы гидрографиясы
Жаңа агбяз
Жаңа агбяз — Башқұртстанның Бакалин ауданындағы ауыл, Ескі Шарашлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 201 адамды құрады. Пошта индексі — 452675, ОКАТО коды — 80207858004.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Иілу шығындары
Арнайы қорғаныш болмаса, оптикалық талшықтар микроиілістер салдарынан оптикалық қуат шығындарына ушырайды.
Микроиілістер — бұл ядродан оптикалық қуат шығынына әкелетін сыртқы күштер әсерінен талшықтың микроскоптық бұрмалануы. Микроиілістердің пайда болуының алдын алу үшін талшық қорғаныштарының әр түрлі типтері қолданылады. Сатылы корсеткішті талшықтар градиенттік көрсеткішті талшықтармен салыстырғанда микроиіліс шығындарына тәзімділеу.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Порто-Сант'Эльпидио
Порто-Сант'Эльпидио (Porto Sant'Elpidio) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Фермо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 24755 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 1346 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 63018.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santi Crispino e Crispiniano.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Синтаксистік талдау
Синтаксистік талдау - оқу және ғылыми мақсатында сөйлемді, оның мүшелерін, түрлерін, құрмалас сөйлемнің құрамындағы жай сөйлемдерді анықтау.
Дереккөздер
Санат:Синтаксис
Ана-ал Хаққ
Ана-ал Хаққ - сопылық терминдегі «Мен Хақпын» сөзі. Бұл сөз Халлаж ал-Мансұрға тән. Мұның бірнеше жорамалы бар. Біреулері Халлаж рухани елту кезінде, яғни сакр хәлінде сөйлеген, саху хәліне келгенде (айыққан соң) бұл сөзінің қате екендігін мойындаған десе; екіншілері бұл сөзді фана хәлінде айтқандықтан, ол Халлажға емес Хаққа тән десе; үшіншілері Халлаж бұл сөзді Хақтан келген рухани шабыт ретінде баяндаған дейді. Аллаһтың «Мен - Хақпын» дегені сияқты төртіншілері де Халлаж «Мен - Анықпын», яғни Хақтың сипатының көрінісімін дегені еді десті. Халлаж өзін «Мен - Тәңірмін» деп жариялады дейтіндер де бар. (Қараңыз: «Халлаж ал-Мансүр», «Фана»),
Аллаһ Тағала Құранда былай дейді: '''«Бұл өйткені, Аллаһ – Хақ. Күдіксіз Ол, өліктерді тірілтеді»''' (Хаж сүресі, 6-аят). ''«Осы-аятты өмірінде бір-ақ рет оқыған адам аса жоғары дәрежені иемденеді… Ол адам пайғамбарлар мен әулиелер жете алмаған дәрежеге жетіп, тариғатымыздың имамы Әбә Йәзид әл-Бәстамидің деңгейіне көтеріледі. Әбә Йәзид әл-Бәстами ұстазымыздың өзі былай дейтін: Мен – Ақиқатпын (әл-Хақ)»''.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Шан-ди-Алегрия
Шан-ди-Алегрия (Chã de Alegria) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Мата-Пернамбукана мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Витория-ди-Санту-Антан экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11000 адамды құрайды. Халық тығыздығы — 185,21 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Сан-Салвадор-да-Араменья
Сан-Салвадор-да-Араменья (São Salvador da Aramenha) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порталегре округінің құрамына кіреді. Марван (Порталегре) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионына қарасты Алту-Алентежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1527 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50,76 км² шамасында. Халық тығыздығы — 30,1 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алту-Алентежу провинциясының құрамына кірген.
Сирия (Сория)
Сирия (Сория) (Ciria) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Гомара ауданында (комарка) орналасқан.
Сан-Салвадор-да-Араменья
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порталегре округінің елді мекендері
Фаузия Шәмшиқызы Оразбаева
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ тілі Санат:1949 жылы туғандар
Сирия (Сория)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Ылғалдылығы қалыпты зона
Ылғалдылығы қалыпты зона — ауқымындағы атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері шамамен олардың булану мөлшеріне тең немесе одан артық болатын құрлық бөлікшесі. Бұл зона жалпақ жапырақты ормандар, орманды дала, ылғалды саванналар ландшафтыларын қамтиды.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Ванкувер аралы
Ванкувер аралы — Тынық мұхитта, Солтүстік Американың батыс жағалауларындағы ең ірі арал. Құрлықтан бұғаз, шығанақтармен бөлінген. Солт.-батыстан оңт.-шығысқа қарай 500 км-ге созылған, ені 65 — 70 км. Аумағы 32,2 мың км². Арал түгелге жуық биікт. 2200 м-ге дейінгі тау жотасынан тұрады. Батыс жағалауы фьордты, шығысы жазық келеді. Жер бедерінің қалыптасуында мұздық пішіндердің басымдығы байқалады. Климаты қоңыржай теңіздік. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. 2000 мм-дей. Аралда түгелдей қылқан жапырақты орман өседі. Балық ш. дамыған. Басты қаласы әрі порты — Виктория. Ағылшын зерттеушісі Дж. Ванкувердің есімімен аталған.
Дереккөздер
Санат:Британдық Колумбия аралдары Санат:Тынық мұхит аралдары
3-Сябута-Яха
3-Сябута-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Никитинка (Лозьва тармағы)
Никитинка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лозьва өзенінің оң жағалауынан 331 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Илинворт
Илинворт (Ihlienworth) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Куксхафен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1633 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 40,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 52 025. Муниципалитеттің басшысы — Ханнелоре Блом.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Геохимиялық алаң
Геохимиялық алаң - нақтылы химиялық элементтер тобының немесе олардың жекелеген ассоциацияларының арнаулы концентрациясы шөгінді таужыныстардан тұратын нақтылы свиталарға ғана шоғырлануы нәтижесінде геохимиялық сипаты тұрғысынан біркелкілікпен сипатталатын алаңдар.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:География Санат:Химия
Программалық интерфейс
Программалық интерфейс (программный интерфейс; program interface)
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Interface (computer science)
Марлборо Тауншип (Нью-Джерси)
Марлборо Тауншип (Marlboro Township) — Нью-Джерси штатының Монмут округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 40191 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 79.2 км² шамасында. FIPS коды — 34-44070.
Лыстан
Лыстан — Ресейдегі өзен. Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Быстрица өзенінің сол жағалауынан 154 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка Вятка қаласынан Котельнич қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
IC 1315
IC 1315 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Машиналық айырып тану
Машиналық айырып тану (Машинное распознавание; machine recognition) — техникалық құралдармен орындалатын бейнелер мен мәтіндерді айырып тану.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ароль (Вогез)
Ароль (Harol) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 27,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88233, пошта индексі — 88270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 585 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,4 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
NGC 5686
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1828 жылы 9 сәуірде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5686 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52189, MCG 6-32-75, ZWG 192.48, NPM1G +36.0345.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Современник
«Современник» − 1836-1866 жылдары жарық көрген Ресей журналы.
А.С. Пушкин негізін салған әдеби және қоғамдық-саяси журнал 1836 жылдан бастап жылына төрт рет Санкт-Петербург қаласында шығарылып отырады.
А.С. Пушкин қайтыс болғаннан кейін 1837 жылы журнал П.А. Вяземскийдің басшылығымен шыға бастады.
Дереккөздер
Санат: Журналдар
ISO 639
ISO 639 — тіл атауларын және тіл топтарын стандарттаумен байланысты Халықаралық стандарттау ұйымының стандарттар жиынтығы.
Сонымен қатар, ISO 639 атауы 1967 жылы бекітілген және 2002 жылы қолданылудан шығарылған түпнұсқалық стандарттың (ISO 639/R ретінде) атауы болып табылады. ISO 639 алты бөлімнен тұрады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тілдер тізімі
Кайнрайт
Кайнрайт (Kainreith) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Хорн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1783 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 47.95 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HO, ресми идентификациялық коды — 3 11 24.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Гёд (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Кайнрайт
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти)
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти) (Brejinho) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Агресте-Потигуар мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Агрести-Потигуар экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Узкий көшесі (Астана)
Узкий көшесі Желтоқсан көшесінен басталады. Ұзындығы - 318,2 м.
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12 005 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 58,528 км² шамасында. Халық тығыздығы — 205,1 адам/км².
Узкий көшесі (Астана)
Узкий - «тар, енсіз көше» деген мағынаны білдіреді.
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти)
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Узкий көшесі (Астана)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти)
Тарихы
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Ылғалдылығы тұрақсыз зона
Ылғалдылығы тұрақсыз зона - ауқымында негізгі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге қажетті жауын-шашын жыл сайын жаумайтын немесе құрғақ мезгіл болатын құрлық бетінің белгілі бір телімі; бұл аумақты егіншілікке игеру қиын, колдан суару қажет. Оған құрғақ далалар мен саванналар, муссон таралған атыраптардың шеткі ландшафтылары жатады.
Библиотека для чтения
«Библиотека для чтения» ─ 1834-1865 жылдары Санкт-Петербург қаласында ай сайын жарық көрген орыс журналы. .
Журналдың негізін салған баспагер және кітап сатушы – А.Ф. Смирдин. Журналдың редакторы Санкт-Петербург университетінің профессоры О.И. Сенковский болады.
1848-1854 жылдары журналда А. Ахматованың «Замосковкая летопись о наших женских делах и других», «Мачеха», «Кандидатки на звание старыхдев» повестері басылып шығады.
1863 жылы журналдың екі санында П.Н. Горскийдің «Бездольный» очеркі жарияланады. 1863 жылы П.Д.Боборыкин редактор болады.
1865 жылы сәуір айында журнал жұмыс істеуін тоқтатады.
Дереккөздер
Санат: Журналдар
Парандь-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ульф фон Эйлер
Ульф Сванте фон Эйлер (Ulf Svante von Euler; 7 ақпан 1905 – 9 наурыз 1983) — шведциялық физиолог және фармаколог, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1970 жылы лауреаты. Эйлер простагландин және норадреналиндтерді ашқан.
Костовка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ульф фон Эйлер
Сілтемелер
Ульф фон Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Швеция физиологтары Санат:Швеция нейробиологтары Санат:Швеция фармакологтары Санат:XX ғасыр биологтары Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері
Ләйлекшөп
Ләйлекшөп (Cleistogenes) — астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Өсетін жері мен таралуы
15 түрі — Еуразияның қоңыржай белдеулерінде тараған.
2 түрі — Қазақстанда Тобыл, Есіл алабы, Алтай, Тарбағатай тау жүйесінде, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей, Теріскей Алатауларында, Кетпен жотасында (Ұзынқара) өседі.
Дереккөздер
Санат:Астық тұқымдасы Санат:Қазақстан флорасы
Торакоскоп
Торакоскоп— сірі қабық қуысын қарауға, сондай ақ көзбен бақылау арқылы торакокаустиканы іске асыру үшін арналған медиңиналық эндоскоп; көкірек қабырғасына тесу арқылы енгізіледі.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Олег Игоревич Воскобойников
Олег Игоревич Воскобойников (4 шілде, 1971, Алматы, Қазақ КСР, КСРО) — КСРО және Қазақстан футболшысы, қақпашы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.
СКИФ Алматы, "Тараз", "Ордабасы", "Қайсар", "Жеңіс", "Атырау", "Ақтөбе" клубтарында ойнады. Екі дүркін Қазақстан чемпионы.
Сілтемелер
Санат:4 шілдеде туғандар Санат:КСРО футболшылары Санат:Қазақстан футболшылары Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Атырау ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Яссы ФК ойыншылары
Программалық жүзеге асыру
Программалық жүзеге асыру (Программная реализация; software support)
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Қылмыстық кодекс
Қылмыстық кодекс (criminal code, Strafgesetzbuch it, уголовный кодекс) — бірыңғай, жүйеленген заңнамалық акт, қылмыстық заң.
Қандай қоғамдық қауіпті әрекеттер қылмыс болып есептелетінін анықтайтын және оларды жасағаны үшін жазалауды тағайындайтын қылмыстық заңнамалық акт болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Кумару
Кумару  (Cumaru) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Агресте-Пернамбуку мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Капибариби экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 316 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 292 км² шамасында. Халық тығыздығы — 56 адам/км².
Тарихы
Қала 1892 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Кумару
Альтенштадт (Гессен)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11 938 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 4 40 001.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Бомон-ан-Камбрези
Бомон-ан-Камбрези (Beaumont-en-Cambrésis) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Камбре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59059, пошта индексі — 59540.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Жилая Мушня
Жилая Мушня — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ковжа өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері
Жак Фреско
thumb|right|200px|Жак Фреско Жак Фреско (Jacque Fresco; 13 наурыз, 1916 жыл, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық инженер, өнеркәсіптік дизайнер және футуролог. "Шолпан" атты проекттің директоры және негізін салушы. Оның лекцияларының басым көпшілігі: дизайн, пассивті үйлер, тез дамушы қалалар, ресурсті-бағдарлаушы экономика, жалпыхалықтық автоматизация, кибернетикалық жаңа тенологиялар, ғылымның әлемдегі(әлеуметтегі) орны. Фресконың ойларының танымалдылығы 2008 жылы жарыққа шыққан "Заман рухы: Қосымша" атты киноға байланысты.
Өмірбаяны
Жак Фреско 1916 жылдың 13 наурыз күні дүниеге келген. Балалық шағы өзінің туып өскен жерінде, яғни Нью-йоркта өтті. Фреско мұндағы жалпыға білім беретін орта мектепте білім алған. Өзінің айтуы бойынша ол өзінің балалық кезінен-ақ глобалды ойлай білу керектігін түсінген. Оған аса үлкен септігін тигізген оның атасы еді. Сабақтардың бірінде Фреско АҚШ жалауына берілетін антты айтпаймын деп бас тартты.
Санат:13 наурызда туғандар Санат:1916 жылы туғандар Санат:АҚШ ғалымдары
Ванделевиль
Ванделевиль (Vandeléville) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54545, пошта индексі — 54115.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 201 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,39 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Ылғалды-шөлдік климат
Ылғалды-шөлдік климат - 1)	ыстық шөлдерге сұғына орналасқан ішкі теңіздер (Қызыл теңіз, Парсы және Калифорния шығанактары) климаты; 2)	суық ағыстардың немесе тереңдік сулардың (бұлар материк ішіндегі аумақтар мен жағадан алыс жатқан теңіз суларынан суықтау болады) мұхит бетіне жоғары көтерілуінің әсерінен пайда болатын (Перу мен Чилиден солтүстікке қарай Оңтүстік- Батыс Африкада, Оңтүстік Калифорнияда, Сомали түбегінің оңтүстік-шығысында) жағалық климат.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Железино (Хасково облысы)
Железино (Железино) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Ивайловград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 278 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Рубёжин ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Рубёжинское ауылы кіреді. Орталығы – Рубёжинское ауылы. Округ құрамында болған Чулпан ауылы 2011 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1628 адамды құрады.
NGC 549
NGC 549 — Sculptor шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1837 жылы 29 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 549 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5243, ESO 296-22.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sculptor (шоқжұлдыз)
Билл Туилома
Билл Пони Туилома (Bill Poni Tuiloma; 27 наурыз 1995, Бич-Хейвен, Жаңа Зеландия) — жаңа зеландиялық және самоалық футболшы, "Портленд Тимберс" және Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы.
Командалық
«Уаитакере Юнайтед»
Халықаралық
Жаңа Зеландия
Сілтемелер
Санат:Жаңа Зеландия футболшылары Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Самоа футболшылары Санат:Уаитакере Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары Санат:Страсбур ФК ойыншылары Санат:Портленд Тимберс ФК ойыншылары Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Ақкөл мәрмәр кен орны
Ақкөл мәрмәр кен орны – Ақмола облысы Ақкөл ауданында орналасқан. Барлау жұмыстары 1961-1962 жылы жүргізілген.
Геологиялық құрылымы
Кен орны тас көмір қабатының жанартаутекті шөгінді қабатында шоғырланған. Кеннің өнімді қабаты ірі түйіршікті ақшыл сұр түсті мәрмәрдан түзілген.
Жатыс сипаты
Құлау бұрышы 70-80°, диорит-порфириттен тұратын дайканың қалыңдығы 0,5-5,0 м. Кеннің үгілу қабатының қалыңдығы 4 м. Беріктілігі құрғақ жағдайда 721 кг/см2, сумен қанығу беріктілігі 671 кг/см2, көлемдік массасы 2,72 г/см3. Кен 400 маркалы құрылыс материалдарына сай келеді. Кен орнынан өндірілетін қиыршық тас — құрылыс жұмыстарының барлық түрінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ақмола облысы кен орындары
Рапаньяно
Рапаньяно (Rapagnano) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Фермо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1974 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 156 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 63020.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Giovanni Battista.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Бұршақбай тамы
Ескерткішті бірінші рет 1987 жылы Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының Батыс Қазақстан этнографиялық экспедициясы (жетекшісі С.Е.Әжіғалиев) зерттеген.
Кесене 9,50х9,50 шаршы метрлі төртқырлы пирамида тәрізді күмбезді ғимарат. Ішке енетін ойық батыстан оңтүстікке қарай 20 градус қиғаш доғалдана салынған. Бұл бөлік алғашында шағын портал-қалқамен безендіріліп, ғимарат бұрыштары мұнараға ұқсастырылып бекітілген. Кесене саман араластырылып саздан құйылған 7 — 8 х 17 — 18 х 34 — 35 см көлемдегі шикі кірпіштен тұрғызылған. Сақталған бөлігінің ең жоғары биіктігі 5,20 м. Ішкі жағында кесене қабырғаларының әрқайсысы жарты шар тектес үш-үштен тайыздау қуыстармен өрнектелген. Бөлменің ішінде шикі кірпіштен шығыстан батысқа қарай созылған “сағана” тәрізді баспалдақты қабіртастың қалдығы байқалады. Осы бойда батыс қабырғаның сыртына құлпытас қойылған. Қазір солтүстік-шығысқа қарай қисайып кеткен бұл құлпытас көпқатарлы қазақ құлпытастарының сәнді-мүсіндік түріне жатады. Бұршақбай тамы 19 ғасырдың екінші жартысындағы қазақтың тұрғын үй құрылысының белгілері байқалатын және тас қашау өнерінің, эпиграфиканың іздері сақталған ескерткіш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан кесенелері Санат:Әйтеке би ауданы сәулеті Санат:1867 жылы пайда болғандар
Русский вестник
«Русский вестник» − Ресейдегі ХІХ ғасыр мен XX ғасырдың басында кезеңдік үзіліспен жарық көрген журнал атауы. . С.Н. Глинканың «Русский вестник» журналы 1808-1820 және 1824 жылдары Мәскеуде Ф.В. Ростопчиннің қаражатымен жарық көріп отырады. Н.И. Греча мен Н.А. Полевойдың «Русский вестник» журналы 1841-1844 жылдары Санкт-Петербург қаласында жарық көріп отырады. М.Н. Каткованың «Русский вестник» әдеби және қоғамдық-саяси орыс журналы 1856-1887 жылдары Мәскеу қаласында, 1887-1906 жылдары Санкт-Петербург қаласында басылып шығады.
Алғашында журнал екі апта сайын, 1961 жылдан бастап ай сайын жарық көріп отырады. 1862 Ф.И. Буслаев журналда «Русский богатырский эпос» зерттеу еңбегі жарияланады.
Дереккөздер
Санат:Журналдар
Жаңа косте
Жаңа косте — Башқұртстанның Бакалин ауданындағы ауыл, Ескі Шарашлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 3 адамды құрады. Пошта индексі — 452657, ОКАТО коды — 80207810004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сирухалес-дель-Рио
Сирухалес-дель-Рио (Cirujales del Río) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Гомара ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Чилликос (Айова)
Чилликос (Chillicothe) — Айова штатының Уапелло округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.6 км². FIPS коды — 19-13215.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 90 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Уапелло округы (Айова)
Садық Кәрімбаев
thumb|right Садық Кәрімбаев (28 ақпан, 1918, Павлодар облысы Баянауыл ауданы – 4 шілде 1975, Алматы) –сазгер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1947).
Шығармашылығы
Жасынан ән салып, сырнай тартады. Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса, әсіресе, өзі туып өскен өлкенің Майра, Естай, Жарылғапберлі сияқты әнші-ақындарының шығармашылығын жетік біліп, солардан ғибрат алады, өзі де ән шығарады. Әндерінің тақырыбы сан алуан. Туған жердің табиғат сұлулығына (“Жетісу”, “Кешкі Алматы”, “Жаңаарқа”), еңбек адамдарының ерлік істеріне (“Тракторшы қарындас”, “Сауыншы жеңгей”, “Жылқышы қыз”, “Шаттанамын еңбектің ерлеріне”, “Қызылшашылар маршы”), Отан қорғау тақырыбына (“Жорық”, “Аттаныс”) арнаған туындылары бар. Халық арасына кең тараған әндерінің негізгі бір саласы – лирикалық әндер (“Сағындырған сәулем-ай”, “Күтем сені”, “Сүйген сәулем Ақерке”, “Ақ тотым”, “Ақтамақ”, “Айлы түнде”, тағы басқа). Сондай-ақ, вальс жанрының (“Жамбыл жастарының вальсі”, “Қапшағай вальсі”) дамуына да үлес қосты.
Дереккөздер
Санат:28 ақпанда туғандар Санат:1918 жылы туғандар Санат:Баянауыл ауданында туғандар Санат:4 шілдеде қайтыс болғандар Санат:1975 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан сазгерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Сядайсуты-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Никтлье
Никтлье — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Оус өзенінің оң жағалауынан 124 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
IC 1316
IC 1316 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 1316 Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Баспалық құрастыру
Баспалық құрастыру (Пе- 1 чатный монтаж) — жинақтаушы элементтер транзисторлар, ИС, диодтар, резисторлар және т.б. баспалық платада орналастырылып, баспалық сымдармен, жіңішке электрөткізгіш жолақтармен өзара қосылатын радиоэлектрондық аппаратураны құрастыру әдісі. Платада элементтерді бекіту үшін, олардың шығыстарын арнайы тесіктерге (баспалық сымдардың түйіспелік ауданшаларында шығып тұрған) кіргізіп, түйіспелік ауданшаларға қосып дәнекерлейді.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Көшпелілердегі қоғамдық қатынастар
Туыстық қатынастар
Көшпелі қоғамдағы саяси, әлеуметтік, экономикалық қатынастар туыстық жүйеге негізделді. Қазақ қауымындағы қоғамдық-әлеуметтік қатынастар көп жағдайда туыстық қатынастармен астасып жатыр. "Туыстық жүйені ылғи да қандас туыстық" деп түсінуге болмайды. Көшпелілерде шынайы қандас, ортақ ата-тектен тараған жүйе бар да, жалпы генеалогиялық туыстық жүйе бар.
Дәстүрлі қазақ қоғамында ел, жүз, тайпа, ру, ағайын, жақын ағайын, туыс, жақын туыс, ата баласы, бір әке баласы деген туыстық атаулар бар. "Ел" деген ұғымға бүкіл қазақ халқы кіреді. Қазақтардың өз түсінігі бойынша, жүздер қандас туысқандыққа негізделген бірлестіктер. Үш жүздің арғы атасының аты — Қазақ, одан Ақарыс (Ұлы жүз), Жанарыс (Орта жүз), Бекарыс (Кіші жүз) деген үш ұл тарайды. Сол үш ұлдан үш жүзді таратады. Шежірелік бұл аңызды тарихи шындық деп қарауға болмайды. Бұл көшпелі қоғамның рулық идеологиясы туғызған аңыз. Көшпелі қоғам туыстық қағида бойынша бірігеді. Кейін отырықшы халықтарда ең жақын туыстық қағида ғана сақталып, қалған бірлестіктер аумақтық жақындық, яғни көршілік қағидаға негізделетін болған. Қазақ халқының құрамына кіретін үш жүздің баласының алыс этногенетикалық туысқандығы бар екендігін жоққа шығаруға болмайды.
Тайпа
Қазақтың әр жүзінің өзі үлкен тайпалардан тұрады. Бұл жерде бір нәрсені ескерте кеткен жөн. Қазақтар тайпа деген атауды көп қолданбайды. Оның себебі бұл сөздің бізге арабтардан келгендігінен болса керек. Бірақ ғылыми әдебиетте "ру" деген сөзді орыстың "род", ал "тайпа" деген ұғымды "племя" деген сөзбен атау қалыптасқандықтан, біз рудан үлкен, бірнеше рудың бірлестігі болып табылатын этностық құрылымды тайпа деп атап жүрміз. Әйтпесе "тайпа" ұғымы кей өңірлерде ру ұғымынан тар шеңберлі ұғым болып есептеледі.
Қазақ қоғамындағы көпшілік тайпалардың атауы өте әріден белгілі. Мысалы, үйсіндер мен қаңлылар тарихи деректерде бұдан 2300 жыл бұрын аталса, найман, керей, жалайыр, қыпшақ, т.б. тайпалар тарих бетіне кейіннен, бұдан 1200 жыл бұрын шыққандығы белгілі. Аталған қазақ тайпаларының біразы басқа туыстас халықтардың да құрамында кездеседі. Мысалы, қыпшақтар, қоңыраттар, наймандар, қаңлылар туысқан өзбек, башқұрт, ноғай, татар, мажар (венгр), т.б. халықтардың құрамында бар. Бұл қазақ тайпаларының көпшілігі әріден келе жатқан этностық бірлестіктер екендігін және бұл тайпалар қандас туыстар бірлігінен гөрі этностық, этносаяси бірлестік екендігінің куәсі.
Ру
Біздің пайымдауымызша, шын қандас туыстық жүйе көбінесе 7 атадан басталып, 15—20 атаға дейін барады. Әдетте, мұндай туыстық жүйе ру деп аталады. Рудың ішіндегі жақын туыстар деп 7 атаға дейінгілер есептеледі. Жақын туыстар өзара қыз алыспайды. Балаға кішкентайынан жеті атасының кім екенін жаттатып өсірген. Бір атаның балалары жақындығы жағынан 7 атадан асқаннан кейін ғана өзара құдандалық қатынасқа түсуіне рұқсат етіледі. Оны ел ақсақалдары арнайы рәсімдейді. XVII—XIX ғасырларда кейбір рулар туыстығымыз, берекеміз бұзылмасын деп, 13—15 атаға дейін өзара қыз алыспаған. Жақын туыстар арасында қыз алыспау тәртібін рулық экзогамия дейді.
Әріден келе жатқан үлкен руларда қандас туыстықпен қатар жай генеалогиялық (шежірелік) туыстық қалыптасқан. Рулардың өсіп-өну үдерісінде олар әр түрлі тарихи себептермен (соғыс, жер ауып көшу) өзара араласып сіңісіп отырған.
Рудың өзінің көшіп-қонатын аумағы, рулық таңбасы, ортақ ұраны болған. Ұран ретінде сол рудың белгілі бір атақты адамының аты қабылданатын. Қазақ жөн сұрасқанда: "Қай рудансың?", "Қай елсің?" — деп сұраған. Мысалы, басқа тайпа арасына барғанда, алдымен қай жүзден, қай рудан, сол рудың ішіндегі қай тармақтан екенін, содан соң қай атадан тарайтынын айтқан. Мысалы: "Ұлы жүзбін, оның ішінде дулатпын, дулаттың ішінде жаныспын, оның ішінде жантумын, одан өтеміспін", — деп, бергі атасына дейін атап береді.
Қазақ ру-тайпалары өзара қатты араласқан. Бұл араласу, бір жағынан, бір-бірімен некелік қатынастар арқылы болса, екінші жағынан, ел басына күн туған соғыс, жұт, әр түрлі жұқпалы аурулардан қоныс аударудан болған. Сонымен қатар ру-тайпалардың араласуына тайпалар, рулардың бір саяси-этностық одақтар құруы әсер етіп отырған. Қазақтың "Қарға тамырлы қазақпыз" деген нақылы олардың бір-бірімен туыстас екендігін көрсетеді.
Қазақ қоғамының жүзге, руға бөлінушілігінің кейде келеңсіз, жағымсыз жақтары да бар. Өзінің шыққан тегін, аталарының шежіре тарихын әркім білуі керек. Онсыз адам тексіз, өнегесіз болып өседі. Бірақ өз шыққан тегін біле тұра, бүгінде сол ру-тайпалардан сан ғасырлар бойы қалыптасқан қазақ деген біртұтас халықтың ұрпағы екенімізді ешқашан ұмытпауымыз керек.
Әлеуметтік жіктелу
XVIII—XIX ғасырлардағы дәстүрлі қазақ қоғамы әлеуметтік, таптық жікке бөлінген қоғам еді. Қазақта байлар, орта шаруа және кедейлер табы болды. Дәстүрлі қазақ қоғамында қанау бүркенішті әдістермен жүргізіліп, езгі түрінде болмағандықтан, таптық қарама-қайшылық қатты шиеленісте болған жоқ. Оның үстіне, туыстық кағидаға негізделген рулық қауым идеологиясы байларға кедей туыстарын қатты қанауға мүмкіндік бермеді, кедейдің өз туыстасының шаруашылығында жұмыс істеуі де қанау мазмұнын туыстық пиғылмен жеңілдетті.
Қазақ қауымында, басқа жұрттан келіп сіңген кірмелер, қоңсылар, аз да болса құл, күңдер болды. Қауымның бұл тобындағы кедейлерді қанау, оларға әлеуметтік қатынас рулас қауым мүшелеріне қарағанда қаталдау болды.
Қазақ қоғамындағы ең ауыр жағдай құлдар мен күңдер басында болды. Олар өз қожайындарына экономикалық жағынан да, бас бостандығы жағынан да толық тәуелді еді. Әдетте, құл мен күң байдың шаруашылығында жұмыс істеді. Дегенмен қазақ қоғамында құл мен күң деген елеулі әлеуметтік топ болған жоқ, өндірісте де олардың орны біршама төмен болды.
Қазақ қоғамындағы ханнан, ханның әулетінен кейінгі тұрған әлеуметтік топ — сұлтандар. Сұлтандар хандар сияқты тек төре тұқымынан сайланды. Төре деген әлеуметтік этностық топты Шыңғыс ханның тұқымынан тараған ұрпақтарды ғана құрады. Олардың өз ұраны, өз таңбасы болды. Олар қазақ ішіндегі ақсүйек топқа жатады. Олар қазаққа қыз бермесе де, қазақтан қыз алды. Сондықтан қазаққа тезірек сіңісіп кетті.
Төрені сағалап, паналап, басқа елден, тіпті басқа жұрттардан қазақ арасына сіңген кірмелер төлеңгіт деп аталды. Олар төренің малын бақты, жерін қорыды, сойылын соқты.
Қазақ арасындағы тағы бір әлеуметтік-этностық топты қожалар құрады. Олардың арғы тегі — арабтан шыққан, қазақ жеріне ислам дінін таратушылардың ұрпағы. Олар қара қазаққа қызын бермеді, ал өздері қазақ қыздарына өте сирек үйленді. Сондықтан да олар қазақ болып, қазаққа сіңісіп кеткенімен, генетикалық жағынан оқшау қалды.
Басқару жүйесі
Көшпелі қазақ қоғамында өзінің басқару жүйесі болды. Көне заманда қазақ жерінде сақтардың, ғұндардың, үйсіндердің, қаңлылардың мемлекеттері болды. Орта ғасырларда наймандардың, керейлердің, жалайырлардың, қыпшақтардың мемлекеттіліктері болды. XIV ғасырға дейін Қазақстан жерінде әр түрлі мемлекеттер болды, XV ғасырдан бастап Қазақ хандығы құрылды. Бұлардың барлығы да көшпелі қауымдастықтар құрған мемлекеттер. Сондықтан көшпелілерде мемлекеттілік болған жоқ, ал болса, "олар мемлекеттік басқару жүйесінің үлгісін отырықшы халықтардан алды, үйренді" деген пікірлер мүлдем қате.
Көшпелілерде қағандар, хандар, патшалар сияқты елбасыларына бағыну, солардың маңайына топтасу, ел бірлігін сақтау ежелден қалыптасқан дәстүр. Өйткені оларда ел басқарушы адамдарға табыну дәстүрі болды. Сонау ғұндардың тәңірқұтыларынан, көне үйсіндердің күнбилерінен бастап, түркілердің қағандарына дейін ел басқарушыны Тәңірдің жердегі өкілі деп түсінді. Түркі заманының қоғамдарында қазақ хандарын да солай құрметтеді. Оларды хан сайлағанда, боз биенің сүтіне шомылдырып, ақ киізге отырғызып көтерді.
Қазақ хандарының жанында ақылшысы, кеңесшілері, төбе билері, жасақтары, іс жүргізуші мемлекеттік қызметкерлері болды. Хан жергілікті жерлерді өзінің әрбір жүздегі өкілдері — сұлтандар арқылы, үлкен тайпа көсемдері — билер, ру-тайпа ақсақалдары арқылы басқарды.
Қазақ жүздерін, үлкен тайпалар мен руларды басқаруда билер кеңесі үлкен рөл атқарды. Жергілікті жердегі билікті билер, ру ақсақалдары жүргізді.
Мемлекеттік істерді бүкіл үш жүздің билік өкілдері жиналған құрылтайда, халық жиналыстарында шешті. Ел ішіндегі істерді — ру, тайпа, жүздер арасындағы жер дауын, жесір дауын, үлкен барымталар дауын үш жүздің басы қосылған үлкен астарда да шешіп отырды.
XVIII ғасырдың бірінші ширегіне дейін, яғни қазақ жерін Ресей империясы жаулап ала бастағанға дейінгі көшпелі, жартылай көшпелі қазақ қоғамындағы саяси билік түрі — хандық басқару болды. Сонымен қатар ел басқару жүйесінде ежелден келе жатқан дәстүрлі қоғамның потестарлық билік жүйесі кең орын алды. Потестарлық билік жүйесі дегеніміз — таптық қоғамға дейінгі және таптық қоғамның бастапқы сатысында сақталатын дәстүрлі билік жүйесі. Ол бойынша елді ханмен бірге ел арасындағы беделді ақсақалдар, билер, батырлар басқарды.
Хан билігі бүкіл елге қатысты жоғары саяси билік болса, ру, тайпа көлеміндегі нақты билік сол рулардан шыққан беделді ру ақсақалдарының қолында болды. Олар ру ішіндегі, рулар арасындағы жер дауы, жесір дауы мәселелерін шешіп отырды. Ру ақсақалдары елдің дәстүрін, салтын бұлжытпай орындауды қадағалаушылар болды. Олардың билігіне: туыстар, ағайын арасындағы дау-жанжалды шешу, көші-қон жолдарын, жайлау, қыстау жерлерін анықтау, рулар арасында келіссөздер, бәтуашылық жүргізу мәселелері кірді. Ру ақсақалдарының ішінен ел ішіндегі билер сайланды. Ру ақсақалдарының өзінің кеңесі болды. Кеңеске ел ішінде өмірлік тәжірибесімен, ақылымен, білім-білігімен ерекше беделге ие болған әр кіші рудың аксақалдары кірді.
Қоғамдағы түрлі топтар қызметі
Көшпелі қазақ қоғамында ел қорғаған батырлардың орны ерекше болды. Олар елін, жерін жаудан қорғады, жастарды соғыс өнеріне тәрбиеледі. Жалпы, арғы заманғы дәстүрлі қазақ қоғамында батырлардың орны ерекше болды. Оны олардың батырлар жырындағы бейнесінен байқаймыз.
Көшпелі қазақ қауымында абыздардың, жыраулардың, бақсыбалгерлердің де өз орны болды. Абыздар мен жыраулар елдің рухани мәдениетін, оның елдік идеологиясын жасаушылар болды. Олардың ақылына, сәуегейлік көріпкелдігіне ел билеушілер, тіпті ханның өзі де құлақ асып, санасты.
Қос (ұзын) сөз
Қос (ұзын) сөз (Двойное слово (длинное); double (long) word) — 1) жазылуында төрт байт пайдаланылатын мәліметтер. Мұндай сөздер 16 және 32 разрядтық машиналарда қолданылады; 2) біртұтас бүтін ретінде өңделетін іргелес машиналық сөздердің жұбы.
Көшпелілердегі қоғамдық қатынастар
Қоғамдағы түрлі топтар қызметі
Дәстүрлі қоғамда ел ішіндегі ем-доммен бақсы-балгерлер, шөппен емдейтін емшілер, оташылар, сынықшылар айналысты. Олар әріден келе жатқан халық медицинасының әдіс-тәсілдерін меңгерген шипагерлер болды. Жалпы, көшпелі тұрмыстың жылжымалылығы, халықтың бір орында топтаспай, бытырап орналасуы, әр түрлі індет, жұқпалы аурудың тарауынан сақтады.
Қос (ұзын) сөз
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Көшпелілердегі қоғамдық қатынастар
Қоғамдағы түрлі топтар қызметі
Қазақ жеріне ислам діні енгеннен кейін халықтың басқару жүйесінің идеологиясында қожамолдалардың рөлі артты. Сопылар мен дәруіштер де өз тәлім-тәрбиелік қызметін атқарды, халықты имандылыққа, тақуалыққа, ынсап-тәубаға шақырды. Жалпы, қазақ жерінде мұсылман діні қызметшілері халықтың әдет-ғүрып, салт-санасымен қатты санасты, соларды мұсылмандық жолмен үйлестіре отырып, өз саясатын жүргізді. Ислам діні мен оның идеологиясы жартылай көшпелі, отырықшы оңтүстік аймақтарда ықпалдырақ болды.
Пайдаланылған әдебиет
Санат:Қазақстан тарихы
Ла-Форе-Сент-Круа
Ла-Форе-Сент-Круа (La Forêt-Sainte-Croix) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Эссонна департаментінде орналасқан. Етамп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,36 км² шамасында.
Ақкөл шипалы балшығы
Ақкөл шипалы балшығы  – Жамбыл облысы Талас ауданы Ақкөл көлі жағасындағы емдік қасиеті бар лай шөгінділері. Тараз қаласының оңтүстік-батысында 30 км жерде орналасқан. Ақкөл шипалы балшығы Үлкен Бурыл тауының етегінде, теңіз деңгейінен 700 м биіктікте. Көлдің аумағы 2,5 км², оған бірнеше суы тұщы бұлақ құяды. Оның шипалы балшығы 1932 – 34 жылы зерттеліп, қалыңдығы 0,2 м, жалпы қоры 65000 м3, пайдалы қоры 15000 м3 екені анықталды. Буын кеселдері, әйел аурулары, т.б. емделеді.
Ла-Форе-Сент-Круа
Коммунаның INSEE коды — 91248, пошта индексі — 91150.
Ақкөл шипалы балшығы
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Денсаулық
Ла-Форе-Сент-Круа
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 154 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,73 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эссонна департаментінің коммуналары
Миллстоун Тауншип (Нью-Джерси)
Миллстоун Тауншип (Millstone Township) — Нью-Джерси штатының Монмут округіне жататын АҚШ қаласы.