cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақ графикасы
Орыс графикасына негізделген әліпби және оның қайшылықтары
Cонымен, қазіргі қазақ әліпбиі ұлттық әліпби емес, қосамжар әліпби болып отыр. Осымен байланысты ғалымдар әліпби ауыстыру ең бірінші лингвистикалық түрткіжайтқа барып тірелетінін дәлелдейді. Екі тілдің орфографиясына қызмет ететін әліпбиге түбегейлі реформа жасау арқылы тіліміздің дыбыстық жүйесін нақты белгілейтін, оның өзіндік табиғатын бейнелеп қана қоймай, ұрпақтан-ұрпаққа сақтап жеткізетін жаңа жазу-сызуға көшу керек деген пікірде.
Жалпы қазақ әліпбиінде 29 дыбыс бар. Ал қазіргі әліпбиімізде в, ё, ф, х, ц, ч, щ, э, ю, я, ъ, ь әріптері қазақ тіліне жат. Ф, х әріптері 1938 жылдан қолданысқа енсе, қалған 10 әріп 1940 жылы орыс графикасына негізделген әліпбиге көшкенде қабылданған болатын. Бұл әріптер орыс тілінен енген сөздерді бұзбай, яғни түпнұсқасына жақындатып қолдану үшін алынды. Орыс тілінен енген я, ю, ё, щ, ц, э тәрізді әріптер қазақ әліпбиі үшін басы артық таңбалар. Сонымен кирил әліпбиінің қазақ нұсқасында я, ю, ё графемалары қандай қызмет атқарады?
Я, ю, ё әріптері әдетте дыбыстардың қосындысын білдіреді. Мұндай дыбыстардың қосындысы қазақ тілінде екі вариантта (жуан және жіңішке), яғни йа – йә, йу – йү түрінде кездеседі. Сондықтан мұндай әріптерді әліпби құрамынан мүлде алып тастауға болады. Өйткені қазақ орфографиясында йа – йә тәрізді әріптік тіркестермен беруге болатын прецедент бар. Сөз басында және дауысты дыбыстардан кейін келетін я әрпін қосынды й+а немесе й+ә арқылы таңбалауға әбден болады. Мысалы:  қойан, тайақ, айа, майа, сайа, қийа, сийа, тұйақ, сайақ. Ал орыс тілінен енген кейбір сөздерде дауыссыз дыбыстардан кейін келген я әрпінің орына ә әрпі, дауысты дыбыстан кейін және сөз басында келген сөздерде й+а қосар әріппен жазуға болады. Мысалы: отрәд, снарәд, аккумуләтр; йадро, йахта, йарус. Осы тәрізді ю әрпін әліпбиден алып, орнына й+у қосар таңбасы  арқылы таңбалауға болады. Мысалы: айу, ойу, кейу, көркейу, айуан, айуанат, хайуан, хайуанат, кейуана, миуа, диуана, қиуа, қиуаз. Орыс тілінен енген сөздерде й+у дауыссыз дыбыстан кейін келгенде дара у әрпін жазуға болады. Мысалы: буджет, полус, лукс.
Байқап отырғанымыздай, мұндағы қиындық тек орфографияда ғана емес екен! Жасанды жазылымда қазақ тілінің негізгі фонетикалық заңы бұзылады – сингармонизм, орфография айтылымға, орфоэпияға кері әсерін тигізеді.
Сондай-ақ әліпбиде «ь» (жіңішкелік белгі) әріптік таңбасының болуы дұрыс емес екендігін атап өткіміз келеді. Қазақ тілінде араб жазуы, латын жазуы болған кездердің өзінде бұл таңба ешқашан да қолданылған емес, өйткені, атап көрсеткеніміздей, қазақ тілінде дауыссыздардың жіңішкелігі қатар тұрған дауыстылармен анықталады. Осыған қарамастан кирил әліпбиіндегі қазақ жазуында бұл таңба аса мол кездеседі, ал оның дауыссыздың жіңішкелігін емес, буынның немесе дауыстының жіңішкелігін білдіретіні оқырман үшін тиімсіз болып табылады және қазақтардың өзін және орыстілді қазақтарды шатастырады.
Сонымен біздің ойымызша, қазақ тілін өзінің лайықты орнына шығартпай отырған бірінші кедергі, ол – кирил жазуы. Санамызға әбден орнығып алған орыс әріптерінен арылмайынша ана тіліміздің екінші дәрежеде қала беруі заңдылық. Қазіргі кезде қазақ әліпбиінің орыс әріптерінің негізінде құрылғаны былай тұрсын, тіпті орыс тілінің көптеген ғылыми-техникалық және саяси-қоғамдық терминдері ешбір өзгеріссіз, ешқандай заңдылыққа бағынбай, түпнұсқамен  жазылып жүр. Бір айта кететін жайт, сол орыс тілінен енген барлық сөздердің тегі орыстікі емес. Мысалы, президент, конституция, цивилизация, функция, коммунизм, капитал т.с.с толып жатқан орыс сөздерінің тегі латыннан шыққан. Тек орыс тілі жат сөздерді қабылдағанда міндетті түрде өзінің тіл заңдылығына сәйкес етіп өзгерту арқылы енгізеді. Жоғарыда көрсеткеніміздей, 20-30 жылдары да қазақ тіліне кірген кірме элементтер тілдің заңдылығына толық бағынып заңдастырылған. Қазіргі кезде мерзімді баспасөз беттерінен орыс тілінен енген сөздерді қазақиландырып жазу механизмдерін көзіміз шалып қалады. Мысалы орыс тіліндегі автомобиль сөзін аптамобіл, факт' сөзі пәкті түрінде, авиация сөзі – ауасия'' түрінде игеріліп таңбаланған түрлерін де жүр («Тіл және аударма», 2000, №1). Осы мәселелерді сараптай келгенде, неге сол латын сөздерін қазақтың дыбыс заңдылығына бағындыра отырып, қабылдамасқа деген сауал туады. Ол үшін біріншіден, кірме сөздерді жуан және жіңішкелік принципке негіздеу, екінші принцип «түпнұсқалыққа жақындау» принциптерін қатар ұстау арқылы тілдің табиғилығын сақтауға болады.
Қорытынды
Қорытындылай келгенде, ХVІІІ ғасырдың басында кирил әліпбиінің негізінде Ұлы Петр арнайы жасаған және орыс тілін жазуда беру үшін өте тиімді икемделген орыс әліпбиі өзге жүйедегі қазақ тілінің (кеңірек айтқанда – түркі тілдерінің) дыбыстық жүйесін беруде үлкен қиындықтар туындатып отыр. Шешілуі қиын болып отырған кедергілер шексіз деуге болады – орфографияның күрделенгендігінде сөз жоқ, ал күрделі орфография орфоэпияға, айтылымға кері әсерін тигізеді. Ә.Жүнісбек қазіргі әліпбиімізді «қазақ әліпбиі» деп атаудың еш реті жоқ дейді. Өйткені ол «қазақ әліпбиі» емес, «қазақ-орыс әліпбиі», тіптен ақиқатын айтып «орыс-қазақ әліпбиі» десе де болады деген еді. Сондай-ақ мамандар әділ атап көрсеткендей, жазуда қазақ және орыс тілдерінің алуан түрлі ерекшеліктегі дыбыстарын таңбалау «фонемалардың шашырауына, жайылуына әкеледі». Нәтижесінде – тілдің өзіндік ерекшелігі жоғалады. Қазіргі кездегі қазақ тілі қолданылып отырған ортадағы өзгеріске ұшыраған тілдік ахуалды ескерген жөн. Егер 40-50 жыл бұрын қазақтар өздерінің ана тілдерін жетік біле отырып орыс тілін меңгерсе, кейінгі онжылдықта қазақтардың басым бөлігі балаларын орыс мектерінде оқытқан жағдайларда, енді орыс тілі арқылы ана тіліне қайту үрдісі бел алып отыр. Әрине, осындай жағдайдағы әліпбилердің ұқсастығынан қазақ тілінің нағыз табиғи айтылым нормаларын жетік меңгере қою аса қиын шаруа. Сондықтан да әліпбиді жетілдіру мәселесі, ең алдымен тілдің қазіргі кездегі жағдайына қамқорлық таныта отырып, тілді дамыту перспективасын және оны сақтау шараларын қамтиды.
Cондықтан А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты қызметкерлері аталмыш проблемаға өз көзқарастарын білдіре отырып, 5 жоба ұсынып отыр. Оның біреуі интернетке арналған. Латын графикасына негізделген жаңа әліпби жобалары жан-жақты ойластырылып, ғалымдар тарапынан құрастырылған ғылыми нақтыланған жобалар. Онда қазіргі әліпби жүйелерінде шешімін тапқан, сонымен қатар жазу тарихымыздағы тәжірибелерді қорытып, дұрыс нәтиже көрсеткен сараптамалар өз деңгейінде пайдаланылған. Қазіргі қазақ жазбасында енгізуге толықтай  жарамды. Әріптерді белгілеудегі жеке-дара пікір қайшылықтары болғанымен, қазақ халқы үшін латын графикасына өту заман талабына сәйкес өте қажетті де маңызды болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ жазуы Санат:Әліпбилер
Ай-Игол (Синтиг-Еган тармағы)
Ай-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Синтиг-Еган өзенінің оң жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Жүндес мамонт
Жүндес мамонт (Mammuthus primigenius) — пілдер тұқымдасының мамонттар туысына жататын жойылған түрі.
Антропоген кезеңінің плейстоцен дәуірінің 2-жартысында Еуропа, Солтүстік Азия, Солтүстік Америкада тіршілік еткен. Туыстық жағынан азия піліне жақын. Қазіргі пілдерге қарағанда денесі ірі (аталықтарының биіктігі 3,5 м, салм. 5 — 6 т шамасында болған), әсіресе, алдыңғы жауырын тұстары өте үлкен, әрі биік, сирағы мен құйрығы қысқа, жүндері ұзын, ішкі жағына қарай иілген, үстіңгі жақ сүйегіндегі екі күрек тістері (ірілерінде ұзындығы 4 — 4,5 м-ге, диаметрі 18 — 19 см-ге, салмағы 100 кг-ға жеткен) болған. Жақ сүйектеріндегі тістері бір-бірден, үлкен, жалпақ, эмаль қабаттарынан тұрған. Мамонт қаңқасы мамандардың есептеуінше 123 ірі-ірі сүйектерден құралады. Негізінен ашық аймақтарда, тундрада тіршілік етіп, шөптесін өсімдіктермен, бұталармен (күніне 300 — 400 кг-дай) қоректенген. Көбіне 12 — 15 М. бірігіп тіршілік еткен. Сібір аймақтарының көп жылғы мұзды тоң қабаттарында осы кезге дейін бұзылмай сақталған денелері (жұмсақ тіндерімен, терісімен және жүнімен қоса) табылған. Қазақстанда Мамонттың сүйектері солт. аймақтарда жиі кездеседі. Сондай-ақ олар Қаратаудан, Тараз қаласының маңынан, Арал теңізі маңынан, Жетісудан, Батыс Қазақстан облысы аумағынан көп ұшырасқан. Мамонттар плейстоценнің соңында құрып кеткен. Оның негізгі себептері ауа райындағы өзгерістер мен адамдардың аңшылық әрекеті. thumb|left
Дереккөздер
Санат:Пілдер
Ольга Борисовна Шаньгина
Шаньгина Ольга Борисовна. 1968 жылы 12 маусымда Алматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Шаньгин Борис Михайлович, зейнеткер, айдаушы болған. Анасы - Шаньгина Руфина Михайловна, зейнеткер, оқытушы болған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының көркем-сурет және графика факультетін бітірген (1990), кескіндеме, сурет, сызу, еңбекке баулу пәндерінің оқытушысы. Станокты кескіндеме жанрында жұмыс істейді. «Батысжелі» (2001), «Түс кеңістігі» (2008), «Тормен натюрморт» (2008) жұмыстарының; «Кешкі айналыс» диптихының (2004); «Ақ тұңғиық» (1998), «Күзгі әткеншек» (2002), «Қыс» (2004), «Күзгі карталар» серияларының (2007) авторы. Мәскеу қаласы Кафедралық соборында және көркемсурет галереясында болған топтық көрмеге (1992), ККД (1993) қатысты. «Ұлар» галереясында (1998), «Орхон» заманауи өнер галереясында (2000), Көркемсуреткөрмелері мен аукциондар дирекциясында (2009); «Өңдегі түстер» көрмесін (Ә. Қастеев атындағы МӨМ, 2008) жеке көрмелерін өткізді. Жұмыстары Корея, АҚШ, Германия, Бельгия, Израиль,Түркия, Қытай, Нидерланд, Норвегия, Ресей, Қазақстан елдерінің жеке коллекцияларында сақталуда. Қазақстандық өнер апталығында «Профи» номинациясы бойынша 1 және 3 орындарды иеленді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - У. Черчилль. Хоббиі - интерьерьдің дизайны. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Верзун Сергей Васильевич(1968 жылы туған), суретші-дизайнер. Ұлдары - Верзун Борис Сергеевич (1986 жылы туған), Верзун Марк Сергеевич (1994 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Морбеньо
Морбеньо (Morbegno) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro Paolo di Tarso.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Жүсіпбек Аймауытовтың аудармалары
Жүсіпбек Аймауытовтың аудармалары — жазушы, ақынның шығармашылығында елеулі орын алады.
Ол тәржіма табиғатын терең түсініп, аударма өнерінің өрістеуіне елеулі үлес қосқан айрықша дарын иесі. Әлем классиктерінің 30-ға тарта шығармаcын кәсіби ше­­берлікпен аударып, 1925 жылы қа­­зақ оқығандарының ара­сын­­да «Аударма туралы» ал­ғаш арнайы мақала жазған. Қаламгер-аудармашының тілі өте шұрайлы да бай.
Ол — түпнұсқа авторларына тән жеке стильдік ерекшелікті барынша сақтауға ұмтылған, бұл талапты аударма жасау барысында ұстанатын негізгі өлшемшарт ретінде таныған қаламгер.
Аймауытов келесі көркем шығармаларды қазақ тіліне аударды:
Сондай-ақ Аймауытов келесі ғылыми шығармаларды да тәржімалады: А.А.Богданов «Краткий курс политической экономии», М.Н.Покровский «Краткое описание русской истории», Н.И.Бухарин пен Е.А.Покровский «Азбука коммунизма», «Конституция РСФСР», П. И. Стучка «Вопросы и мысли», С.Сазонов пен В.Верховский «Первые практические уроки по химии».
Дереккөздер
Санат:Аударма Санат:Аудармашылар
Миравания
Миравания (Miravânia) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жануария экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 815 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 603,005 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8 адам/км².
Тарихы
Қала 1995 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
NGC 2464
NGC 2464 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан *3 (еселі жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Фрэйсер (Мичиган)
Қала тұрғындарының саны 15297 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-30420.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Константиновка
Қазақстан:
Ресей:
Ағынның тұтастығы
Ағынның тұтастығы — су ағыны бойынын құрамдық сипаттамасы мен динамикалық өзгерісінің көрсеткіші. Ағынның тұтастығы оның кез келген жердегі көлденең кесінді аумағының алғашқысына қатынасымен немесе ағыстың сыртқы бетімен горизонт арасындағы бұрышпен сипатталады. Бұл көрсеткіштердін шамасы неғұрлым аз болса, ағыстың тығыздығы да соғұрлым жоғары болады. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Актив қуат
Актив қуат — айнымалы ток қуатының бір период ішіндегі орташа мәні. Ол электр энергиясының энергияның басқа түрлеріне түрленуінің орташа жылдамдығын сипаттайды. Ваттпен өлшенеді. Синусоидалы токтың актив қуаты (Р) былай өрнектеледі: P=I*U cos(a), мұндағы І — токтың әсерлік (эффектілік) мәні, U — кернеудің әсерлік мәні, cos(a) — ығысу фазасы бұрышының косинусы.
Дереккөздер:
Қазақ энциклопедиясы I том
Санат:Физика
Савэйдж-Гилфорд (Мэриленд)
Савэйдж-Гилфорд (Savage-Guilford) — Мэриленд штатының Howard округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 12918 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.9 км² шамасында. FIPS коды — 24-70487.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Бәрі өзгеруде
«Бәрі өзгеруде» (ағыл. Things Change) – американдық фильм, Венеция халықаралық кинофестивалінің сыйының жүлдегері.
Сюжет
Фильмнің басты кейіпкері – Чикагода тұратын аяқ киіс тазалаушы. Оны мафияның «доны» келіп, оған басқа гангстер жасаған қылмысты өзіне алуды ұсынады, бұл үшін оған көп ақша береді. Джино бұл ақшаға түрмеде 3-5 жыл отырып шыққан соң, балық аулау үшін кеме сатып алуды ойлап, келіседі. Джино сотта кінәні мойындауға дайындалған кезде қасына Джериді - жақында ісің орындамаған және қаһарға ұшыраған кішігірім гангстерді қояды. Қонақүйде тұрған кезде кейіпкерлер зергіп, Джери қайтадан бұйрықты орындамай Джиномен бірге демалуға шешім қабылдайды. Казинода Джеридің көп сөйлегені үшін және Джинодың тәккапарлығы үшін соңғыны сәтті және үлкен мафиози ретінде қабылдайды, бұл екі адамның басына үлкен қиындықтарға алып келеді.
Сілтемелер
Санат:АҚШ кинокомедиялары Санат:АҚШ драма-фильмдері
Тамыр жемістер
thumb|right|200px|Сәбіз Тамыр жемістер - жер асты ет-женді органдардың пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер.
Тамыр жемістілерге әдетте екі жылдық крестгүлділер (шалқан, шомыр, тарна, турнепс), шатырша гүлділер (сәбіз, ақжелкек, баддыркөк, ботташық), күрделі гүлділер (шашыратқы, скорноцера), кейде бір жылдық өсімдіктер (катран) жатады.
Табиғи жеміс-жидек шырындары — сусындарға табиғи жемістерге тән дәм, иіс береді және тағамдық құндылығын жоғарылатады. Шырын құрамында витаминдер, органикалық қышқылдар, микроэлементтер, пайдалы экстрактивті заттар болады.
Дереккөздер
Санат:Көкөністер Санат:Өсімдіктер морфологиясы
Жылдам пернелер
Жылдам пернелер (shortcut key) — мәзірге кірмей-ақ, кейбір командаларды жылдам шақыратын перне немесе пернелер комбинациясы.
Пернелердің түрлері
Пернетақта пернелері атқаратын қызметіне қатысты келесідей топтарға бөлінеді:
Үш негізгі қосымша пернелер:
Ең негізгі қолданылатын пернелер жиынтығы
Пернелер	Орындалатын әрекеттер Компакт-дискті қойған кезде пернесін басу	Компакт-дискіні автоматты түрде ойнату режиміне көшу
Windows жетектегішінде бірге басылатын пернелер жиынтығы
Shift+Enter	 Белгіленген буманы жаңа терезеде ашу
Құжаттармен жұмыс істеу
Пернелер	 Орындалатын әрекеттер
Санат:Пернетақта
Пилотаж
Пилотаж (pilotage) — әуеде өр түрлі фигураларды орындау үшін ұшу аппараттарының көлденең, тік және ылди жазықтьіқтарындағы маневрлері. Пилотаж әуе ұрысында және ұшқыштарды жаттықтыруда қолданылады. Пилотаж өзінің күрделілік деңгейіне байланысты қарапайым, күрделі және жоғары түрлерге бөлінеді. Ұшатын аппараттар санына байланысты жекелеген және топтық болады. Қарапайым Пилотаж фигурасына: бұрылыс (45 градусқа дейін), көлденең сегіздік (әр түрлі бағыттағы кезектеліп орындалган екі бұрылыс), жыланша, жоғары көтерілуші және қулдилау спиралі, сырғу, 45 градусқа дейін шүйілу мен көтерілу жатады. Күрделі Пилотаж фигурасына жататындар: ұрыстық бұрылыс — жоғарылаумен бірге 180 градусқа бұрылу; төңкерілу — бойлык осіне байланысты 180 градуска бұрылу, сырғу және кері бағытқа келденең ұшып шығу; жартынай төңкерілу — ұшатын алпараттың бойлық осіне байланысты 90 градустан жоғары (бірак, 180 градустан кем) бұрышқа бұрылу, төмендеу және кері бағытқа көлденең ұшып шығу; бөшке — ұшу бағытын ұстай отырып бойлык осі бойынша 360 градус бұрылу; Нестеров тұзағы — ұшатын аппараттың тік жазыктықта кіру нүктесінен жоғары орналасқан тұйықталған қисық сызық бойымен ұшуы; қиғаш тұзақ — қиғаш жазықтықта орындалатын Нестеров түзағы; жартылай тұзак — ұшатын аппараттың Нестеров түзағының көтерілу бөлігінің жоғарғы нүктесінде бойлық осі бойынша 180 градус бүрылуы және кері бағытқа келденең үшып шығу; кәтерілу кезіндегі бұрылу — көтерілу кезінде қиғаш жазықтықта ұшақты 180 градус бұру және кіру бағытына кері шүйілу; көтерілу кезінде тоңкерілу — көтерілу, бойлық осі бойынша ұшақты 180 градус бұру және тік жазықтықта құлдилау траекториясы бойымен кері бағытқа ұшып шығу. Сонымен қатар, күрделі Пилотажға жиналмалы сапта ұшатын аппараттар тобымен жасалатын карапайым Пилотаж жатады. Жоғары Пилотаж фигураларына: бәсеңдетілген бәшке; бір жарым және кеп реттік көлденең және жоғары кәтерілу бәшкелері; бір жарым тұзақ; қосарланған жартылай тұзақ; жартылай бәшкемен бірге жасалатын қосарланған жоғары көтерілу ұрылысы және күрделі Пилотаж фигуралары мен бөлшектерінің қосындысы, сондай-ак төңкеріліп ұшудың барлық түрлері, топ кұрамында жасалатын күрделі Пилотаждың барлық фигуралары жатады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Махмұт сұлтан
Махмұт сұлтан (1443 — 1476 жылы қайтыс болған) — Созақтың билеушісі, Жәнібек ханның баласы. М. с. Түркістанда Мұхаммед Шайбани ықпалының нығаюына кедергі жасап, осындағы өз иеліктерін Бұрындық ханмен келісе отырып кеңейтті. 15 ғ-дың 70-жылдары Сауран, Созақ түбінде, Қаратауда, т.б. жерлерде бірнеше ірі шайқастар болып өтті. Йасыны (Түркістанды), Сығанақты бірде қазақ хандары, бірде Мұхаммед Шайбани басып алып, екі жақ кезек жеңіске жетіп отырды. М. с. сондай шайқастардың бірінде қаза тапқан.
Санат:Қазақ хандығының билеушілері Санат:Қазақ сұлтандары Санат:Төрелер
Климаттық аномалия
Климаттық аномалия - қандай да бір метеорологиялық элементтердің климаттық нормадан айтарлықтай ауытқуы. Ауытқу белгісіне байланысты климаттық аномалияның оң немесе теріс екені туралы айтылады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Telegram
Telegram — смартфондар мен басқа да құрылғылар үшін, мәтіндік хабарламалар мен түрлі форматтағы медиафайлдармен алмасуға мүмкіндік беретін тегін кроссплатформды мессенджер. Қызмет халықаралық нарыққа бағдарланған, көптілді интерфейсі бар.
Статистика бойынша 2015 жылдың мамырында Telegram қызметінің белсенді қолданушылардың саны 62 миллионға, ал күнделікті жіберілетін хабарламалар саны 10 миллиардқа жуық болды. Көптеген елдерде әйгілі Facebook messenger қосымшасын озған, ал Apple App Store-да 48 елде тегін қосымшалардың арасында ең жүктелетін қосымша болып есептелді (ақпан 2014). Павел Дуровтың мәлімдеуінше, Telegram-ның жылдық өсімі 2017 жылдың сәуір айдағы дерегіне сәйкес 50%-дан асқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әлеуметтік желілерСанат:Мессенджерлер
Хаджиите (Бургас облысы)
Хаджиите (Хаджиите) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Карнобат қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 260 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8492. Телефон коды — 05599. ЕКАТТЕ коды — 77089.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Үлкен Попадья-Вож
Үлкен Попадья-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черпа-Ю өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Төле би даңғылы
Төле би даңғылы – Тараздағы ертеден келе жатқан әрі ең ірі көшелердің бірі. Бұл көше Кеңес дәуірінде кеңейтіліп, қайта салынып, қаланың батыс қақпасы мен орталық базарын жалғастырып жатқан үлкен көше болды. Кеңес дәуірінде «Коммунистік» көшесі деп аталған. Егемендік алған соң бұл көшеге қазақ халқының төбе биі, халқымыздың басына ауыр күн туған жоңғар-қалмақ шапқыншылығы кезінде елді, оның бірлігін сақтап қалуға мол үлес қосқан көрнекті саяси қайраткер Төле бидің есімі берілді. Көше қайта кеңейтіліп, 1996 ж. 14 ақпанда Төле би даңғылы деп өзгертілді.
Сілтемелер
Санат: Алматы көшелері
Хольцикен
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1165 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.86 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4136, пошта индексі — 5043.
Вырья (Велва тармағы)
Вырья — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Велва өзенінің сол жағалауынан 184 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Теңелту кеңістігі
Теңелту кеңістігі — жаппай қопаруға дайындалған блоктың бөлігінде алдын ала қазба жүріп, кеңістік жасайды. Онда пайда болған кеңістік пайдалы қазындыны жаппай қопарғанда оның көлемінің ұлғаюын теңестіреді. Әдетте теңелту кеңістігі қопарылатын массивтың 15—20%-тең болады. Теңелту кеңістігі жазық немесе тіке бағытта болуы мүмкін. .
Вырья (Велва тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Теңелту кеңістігі
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Вырья (Велва тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Түркіменқұл Елдесбаев
Түркіменқұл Елдесбаев (1940 жылы, Маңғыстау облысында туған) - мұнай-газ саласының қызметкері.
Өмірбаяны
Небитдаг қаласындағы кәсіби училищені бітірген (1959).
1959 - 1963 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген.
1963 - 1965 жылдары - «ММГҚ» тресі көлік кәсіпорынында жүргізуші болды.
1965 - 2003 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ Маңғышлақ технологиялық көлік басқармасында автокөлік жүргізушісі болды.
2003 жылдан бері - зейнеткер.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Интерпретоскоп
Интерпретоскоп (лат.interpretor - түсіндіремін, талқылаймын және грек skopeo - көремін, бақылаймын) - аэросуреттері топографиялық жағынан ажырату үшін қолданылатын аспап. Ол бір масштабты, форматы 30х30 см-ге дейінгі аэросуреттерді (немесе фотопланды), сондай-ақ кесілмеген аэрофильмдерді де шағылған немесе өткінші жарықтың көмегімен бақылайды. Интерпретоскоп арнаулы жабдық арқылы 2-ден 15 есеге дейін үлкейтеді. Бейненің үлкеюі, жарықтылығы және оптикалық бұрылысы бірден қос аэросуретке және әрбір аэросуретке бейімделіп реттеледі. Параллакстер 0, 02 мм-лік дәлдікпен өлшенеді. Прибордың бақылау жүйесінде объектердің пландағы кескіні мен биіктігін өлшейтін арнаулы жабдық (нүктелік марка мен шкала) бар. Интерпретоскоп негізгі жұмысынан басқа жер бетіндегі (фототеодолиттік) және зертханадағы стереофотографияларды қарауға, айқындалған контурлар мен нүктелерді оптикалық тәсілмен көшіруге де қолданылады. Интерпретоскоптың кейбір түрлерінде екі окуляр және картографиялық жұмыстарды жеңілдететін жабдықтар болады. Ол негізінен Йенадағы (ГДР) Карл Цейс халықтық кәсіпорында жасалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Топография Санат:Аспаптар
2 (сан)
Қытайда
2 саны үшін қытайша белгі — 二 (èr).
Дереккөздер
Санат:Сандар
Тиарно-ди-Сотто
Тиарно-ди-Сотто (Tiarno di Sotto) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 689 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 77 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 38060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Варфоломей.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы
«Жұлдызды соғыстар: Эпизод VII - Күштің оянуы» (Star Wars. Episode VII: The Force Awakens) — атымен 2015 жылы шыққан, америкалық Lucasfilm мен Bad Robot Productions өнімі. Бұл Дж. Дж. Абрамсом-ның Лоуренс Кэздан мен Майкл Арндт сценариі бойынша түсірген шытырман оқиғалы, ғылыми фантастикалық фильмі. «Жұлдызды соғыстар» сагасының жетінші эпизоды. Тұсаукесері 2015 жылдың 14 желтоқсанында Лос-Анджелес қаласында өтті. Ал 15 желтоқсанда Еуропада көрсетіле бастады. Фильмнің шығуы 2012 жылдың 30 қазанында белгілі болды. Фильм көптеген түсімдік рекордтар орнатты. Алғашқы уикендте АҚШ-та 248 млн. $,ал әлемде 529 млн. $ табыс тапты; фильм бар болғаны 12 күнде кинопрокатта 1 млрд. $ табыс тапты. Фильм АҚШ пен Канадада - 936 662 225 $. жинап ең табысты фильм болды (алдыңғы рекорд - 760 507 625 $. - Аватар).
Сюжет
Фильм оқиғалары Империя құлағаннан 30 жылдан кейін басталады.Люк Скайуокер,соңғы джедай,із түссіз жоғалып кетеді.Империя күлінен Жаңа тәртіп атты жаңа түнек мемлекеті құрылады.Оны Түнек күшінің билеушісі Сноук,оның оң қолы - Кайло Рен басқарады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жұлдызды соғыстар Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері Санат:2015 жылғы фантастикалық фильмдер
Луи Адольф Тьер
Луи Адольф Тьер (Louis-Adolphe Thiers; 15 сәуір 1797 жылы, Марсель – 3 қыркүйек 1877 жылы, Сен-Жермен-ан-Ле) — француз қайраткері және тарихшысы. «Ұлы фарнцуз көтерілісі» кітабының авторы. Монархия кезіндегі – бірнеше рет Франция премьер-министры. Үшінші республика кезіндегі 1-Франция президенті 1871 – 1873). Француз академиясының мүшесі (1833).
Тибувиль
Тибувиль (Thibouville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,83 км² шамасында.
Луи Адольф Тьер
Жастық шағы
Марселе деген саудагердің баласы, көтеріліс кезінде жұтау болып орманшы жұмысына тұрғызылды. Мектеп кезінде Тьер өзінің қабілеттілігімен көзге түсті, соның арқасында колледжде жақсы тәрбие алды; заңгер мамандығын бітірді, адвокат болды. 1820 жылы академия ұсынған сыйға ие болды, «Eloge de Vauvenargues» – «Вовенаргке алғыс хат»; академия оның таланттарын бос қалдырмады, бірақ сыйлықтан бастартып жаңа бәйге ұйымдастырды. Келесі жылы сол тақырыпта, әдеби шығармашылығымен алға шығып, бірақ қарама қарсы бағытта жазылған кітап арқасында академия жазушысы атағын алды, сол Тьер олып табылды. 1821 жылы Парижге көшіп келді, Минье деген жан досымен бірге болды.
Дереккөздер
Санат:Франция президенттері
Тибувиль
Коммунаның INSEE коды — 27630, пошта индексі — 27800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 275 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
NGC 6927
NGC 6927 — Дельфин шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Тенгри (Па-де-Кале)
Тенгри (Tingry) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Булонь-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,36 км² шамасында.
NGC 6927
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 15 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6927 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64925, MCG 2-52-16, ZWG 424.20, NPM1G +09.0505.
Тенгри (Па-де-Кале)
Коммунаның INSEE коды — 62821, пошта индексі — 62830.
NGC 6927
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Дельфин (шоқжұлдыз)
Тенгри (Па-де-Кале)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 318 адамды құрады. Халық тығыздығы — 27,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Абамбреш
Абамбреш (Abambres) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Мирандела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 396 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,68 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Нелли Викторовна Шиврина
Нелли Викторовна Шиврина. 1955 жылы 20 желтоқсанда РКФСР Свердлов облысы Волчанск қаласында туған. Неміс. Целиноград мемлекеттік педагогикалық институтының филологиялық факультетін бітірген (1979). ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2006). «Қазақстанның бейнелеу өнері», «Ресейлік топтама Астана қаласы заманауи өнер Мұражайының жинағында», Астана қаласы суретшілерінің шығармашылығы туралы мақалалардың кіріспе сөздерінің авторы. 1973-1975 жылдары - Целиноград облысы Шортанды ауданы Елизаветградтық мектептің оқытушысы. 1979 жылдан - Целиноград облыстық тарихи өлкетану мұражайының қызмөткері; әртүрлі тұрғындар тобының арасында өлкенің тарихы, этнографиясы және археология байынша лектор. 1992 жылдан - Ақмола облыстық әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінің өнер және спорт мәселелері бойынша бас маманы. 1999 жылдан бері - заманауи өнер Мұражайының директоры (Астана қаласы). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Шапағат» (2007), «Астананың Южылдығы» (2008) медальдарымен; КСРО мәдениет Министрлігінің және ОК мәдениет қызметкерлері кәсіподағының «Ауыл қамқорлығының үздігі» (1983), ҚР Мәдениет, ақпарат және әлеуметтік келісім министрлігінің белгілерімен марапатталған. Мәдениет қайраткері (2000). Польша Рөспубликасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (2010). Діни көзқарасы - «Діндар, бірақ фанатик емес». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - I Елизавета. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу, болашаққа сенімді адым». Хоббиі - коллекция жинау, кітап оқу, джаз. Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Камю, В. Пелевин, А.П. Чехов,Э. Каммингс. Жесір.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
IC 2884
IC 2884 — Хамелеон шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 20-**2, chain of 5 stars.
Сыртқы сілтемелер
IC 2884 Санат:Хамелеон (шоқжұлдыз)
Жоғарғы сорокино
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Петрушиха (Берди тармағы)
Петрушиха — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бердь өзенінің сол жағалауынан 331 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шаңсыздандыру шараларының кешені
Шаңсыздандыру шараларының кешені — кеніш шаңымен күресу және оның пайда болуынан алдын ала сақтандыру шараларының жиынтығы. Олар: ылғалдап шаңсыздандыру, ауа алмасуын жақсарту, құрғақтай шаң ұстау, сонымен қатар шаңның пайда болу көздерін азайту, адамдардың шаңды жерде болуын азайту мақсатында технологиялық және ұйымдастырушылық шараларын қолдану. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Ғазиз Қанапиянов
Ғазиз Қанапиянов Серғазыұлы (6.10.1944, Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Тұғыл кенті – 29.6.2008, Алматы қаласы) – медицина ғылым доктор (1996), профессор (2008). Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі. Семей мемлекеттік медицина институтын (1969, қазіргі Семей мемлекеттік медицина  академиясы) және Қазақ онкология және радиология институтының аспирантурасын (1973) бітірген. Семей мемлекеттік медицина институтында ассистент (1969–73) болды. 1973 жылдан Қазақ онкология және радиология ғылым-зерттеу институтында кіші, аға ғылым қызметкер, радиологиялық кеңестің төрағасы (1973–2003), 2003 жылдан өмірінің соңына дейін институтында директорының ғылым жұмыстар жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарған. «Функциональное состояние гепатобилиарной системы и эндокринно-иммунологические изменения у больных раком молочной железы» тақырыбында докторская диссертациясын қорғаған. 160-тан астам ғыл. жарияланымның, 3 монографияның авторы. 5 өнертабыс пен патенттің, 8 рационализаторлық ұсыныстың иегері.
Дереккөздер:
Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
Санат:Қазақстан ғалымдары
Дәулетбек Байтұрсынұлы
Дәулетбек Байтұрсынұлы (Бек Сүйіндік) (8.03.1964 жыл, ҚХР, Іле қазақ облысы, Тәңір тауы бөктері) - ақын.
1981 жылы орта мектепті, 1983 жылы Іле N91 педагогикалық техникумды, 1988 жылы Шыңжаң оқу-ағарту институтының физика факультетін тамамдаған.
Жұмыс баспалдағы
Өлеңдері 1988 жылдан ҚХР және ҚР-дағы мерзімді баспасөзде үздіксіз жарық көріп келеді, «Жас толқын» жинағына енген. «Күнәсіз мекен», «Мәңгілік мекен», «Ләтипа лүпілі» жыр жинақтарының авторы.
Әдеби басылымдарда жиырмаға жуық сын мақалалары жарық көрді.
2004 жылы «Отан» партиясымен «Ана тілі» газетінің ұйымдастырған ғылыми экспедициясының құрамында бола отырып, Қазақстан, Ресей, Моңғолия, Қарақалпақстан, Өзбекстан, Қырғызстан секілді елдерді аралап, шекара өңіріндегі қазақтар өмірімен танысып, 35 күнде 20 мың шақырым жол жүріп, өте қиын әдеби-мәдени жәдігерлерді жинап, баспа бетінде жарияланды. Бірнеше мәрте туысқан Түрік Республикасында сапарда болып, ол туралы жазған мақалалары басылып шықты. Қазір халықаралық мәдени-интеллектуалды Диалог Еуразия Платформасының «da Қазақстан» журналының Бас редакторы болып қызмет істеп жатыр.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы, «Алматы» телеарнасы ұйымдастырған жыр мүшайраларының жүлдегері, Түркияның Елазық қаласында өткен түркі мемлекеттерінің халықараалық «Һазар чиір акшамлары» фестивалінің дипломаты. Қырғыз Республикасының «Молда Бағыш» атындағы әдеби сыйлығының лауреаты (21 мамыр 2014 жылы).
Флористика
Флористика (лат. флора) — Жер шарындағы және оның жеке аймақтарындағы флоралар құрамындағы өсімдік түрлері, олардың өзара қатынасы, шығу тегі, ерекшеліктері туралы ғылым; ботаника саласы.
Флористиканы зерттейтін ғалымдарды Флористтер деп атайды.
Дереккөздер:
Санат:Флористика
Лауреана-Чиленто
Лауреана-Чиленто (Laureana Cilento) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1078 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 83 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 84050.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Cono Abate.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Малайсары жотасы
Малайсары жотасы – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік-батысында, Іле өзенінің оң жағалауынан бастап ендік бағытта созылып жатқан жота.
Географиялық орны
Алматы облысы Талғар және Жетісу облысы Кербұлақ аудандары жерінде орналасқан. Солтүстігінде Мойынқұм құмымен, оңтүстігінде Итжон үстіртімен шектеседі. Жота батыстан (718 м) шығысқа (1406 м) қарай биіктейді, жалпы ұзындығы 80-85 км, енді жері 20 км-ге жетеді.
Жер бедері
Солтүстігі мен оңтүстігінің адырлы беткейлері қатты тілімделген. Олардан жаз айларында құрғап қалатын шағын өзендер бастау алады.
Климаты
Климаты тым континентті. Ауа райының орташа температурасы қаңтарда -8-12°С (кейде -34°С-ке дейін төмендейді), шілде айында 24-28°С (кейде 35°С-қа дейін жоғарлайды). Жауын-шашынның орташа мөлшері қыс айларында 50-200 мм, жаз айларында 150-180 мм.
Топырағы, өсімдігі мен жан-жануарлары
Топырағы батысында - сұр, шығысында - бозғылт қоңыр. Өсімдіктері - жусан, бетеге, селеу, көде, қау, ебелек аралас әр түрлі шөптер. Жота қойнауын тышқан, кесіртке, жылан, т.б. жәндіктер, торғай, бұлдырық т.б. құстар мекендейді.
Елді-мекендері
Жота баурайында қыстаулар (Тоғызқұдық, Қопалы, Малайсары, т.б.), қоныстар (Көкбастау, Кербұлақ, т.б.) мен бұлақтар орналасқан. Шығысындағы Кербұлақ ауданының орталығы Сарыөзек ауылы маңында Малайсары жотасының етегімен Түрксіб темір жолы және Алматы-Өскемен автомобиль жолы өтеді.
Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов
Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов (15 сәуір 1938 жыл, Сарқан ауданы, Алмалы ауылы - 6 наурызда 2016 жыл Алматы) — балуан, еркін күрестен спорт шебері (1958), Қазақстанның ауыр және жартылай ауыр салмақ дәрежесіндегі 11 дүркін чемпионы (1958- 1969). Халықаралық жарыстарда 75 рет белдесіп, оның 72-сінде басымдық көрсетті.
Дереккөздер
Санат:Сарқан ауданында туғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан балуандары
Новате-Меццола
Новате-Меццола (Novate Mezzola) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1645 адамды құрайды. Халық тығыздығы 17 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 99 км² шамасында. Пошта индексі — 23025.
NGC 2477
NGC 2477 — Puppis шоқжұлдызында орналасқан I3r типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1751 жылы Никола Луи де лака астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2477 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 720, ESO 311-SC17.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Puppis (шоқжұлдыз)
Луккенбах
Луккенбах (Luckenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 622 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 260. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Кайзер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Мистер Джонс
«Мистер Джонс» (ағыл. Mr. Jones) – режиссер Майк Фиггистің американдық мелодрамасы. Эрик Роттың шығармасы бойынша түсірілген. Фильмнің тұсаукесері 1993 жылы 8 қазанда өтті.
Сюжет
Депрессивті-маникальді мистер Джонс психиатриялық ауруханаға барады. Оны емдеуші дәрігер Элизабет Бауэн өзінің пациентіне кіәсіби көңілді ғана бөліп қоймайды.
Сілтемелер
Санат:АҚШ драма-фильмдері Санат:АҚШ мелодрама фильмдері
Ай-Игол (Элле-Еган тармағы)
Ай-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Элле-Еган өзенінің оң жағалауынан 37 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фрэмонт (Мичиган)
Фрэмонт (Fremont) — Мичиган штатының Newaygo округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4081 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.9 км² шамасында. FIPS коды — 26-30700.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Мираи
Мираи (Miraí) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Муриаэ экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12 418 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 320,628 км² шамасында. Халық тығыздығы — 38,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1923 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Трогери
Коммунаның INSEE коды — 22383, пошта индексі — 22450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 293 адамды құрады. Халық тығыздығы — 81,16 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Спидометр
Спидометр (speed — жылдамдық және metre өлшеймін) — көлік машиналарының к/с өлшемімен жылдамдығын көрсететін аспап.
Спидометрді 1888 жылға дейін Иосип Белушич ойлап тапқан. Ол 1888 жылы Венада өз өнертабысын патенттеді және 1889 жылы Париждегі Универсель экспозициясында ұсынды.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Есқали Елемесов
Есқали Елемесов (1905, Атырау облысы-1973) - Ембі мұнайының ардагері.
Дереккөздер
Санат:1905 жылы туғандар Санат:Атырау облысында туғандар Санат:1973 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Самарқан
Самарқан (Samarqand) — Өзбекстандағы ежелгі қала, Самарқан облысының әкімшілік орталығы. Зерафшан өзені аңғарында орналасқан. Халық саны 519 мың (2016) адамға тең, халық саны бойынша Өзбекстанның үшінші қаласы.
Самарқанның ежелгі Афрасиаб атанған солтүстік-шығыс бөлігінде қала тарихының мұражайы, Шаһи Зинда ғимараты, Бибі ханым мешіті сияқты тамаша сәулет ескерткіштері шоғырланған. Ескі Самарқанның орталығында Регистан, одан оңтүстікке қарай Гүр Әмір, Ақсарай, Рухабат; оңтүстік-шығысында Ишарат хан мазарлары, т.б. орналасқан. Самарқанда Жалаңтөс Баһадүр салдырған "Ширдор" медресесі өзінің көркемдігімен ерекшеленеді. Онда машина жасау зауыты, жеңіл өнеркәсіп фабрикасы, химиялық комбинат, 4 театр, 6 жоғары оқу орны бар.
Тарихы
Біздің заманымыздан 4 ғасырда Марканд деген атпен белгілі болды. Біздің заманымыздан 330 ж. Ескендір Зұлқарнайын жаулап алып, өз мемлекетінің құрамына енгізді. Б.з.б. I ғасырдан біздің заманымыздың IV ғасырына дейінгі аралықта Кушан патшалығының ірі сауда орталығы болды. IV ғасырдан VI ғасырға дейін Түрік қағанатының құрамына енген Соғды мемлекетінің астанасы болды. Самарқанды VIII ғасырдың басында арабтар, IX ғасырда Самани әулеті, XI ғасырда Қарахан әулеті, одан соң селжүктер, XII ғасырдың орта шенінде қидандар басып алды. XIII ғасырдың бас кезінде Хорезм шаһтары билік етті. 1220 жылы Шыңғыс хан әскерлерімен жауланды. XIV ғасырдың аяғы мен XV ғасырдың басында Әмір Темір мемлекетінің астанасы болды. 1500 жылы Шайбани мемлекетінің, XVI ғасырдың аяғында Бұхара хандығының құрамына кірді. 1868 жылы патшалық Ресей әскерлері басып алды да, Ресей империясының қарауына енді. 1924–1930 жылдары Өзбек КСРның астанасы болды. 1970 жылдың қазанында Самарқанның 2500 жылдығы аталып өтілді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар Санат:Самарқан облысы қалалары Санат:Өзбекстан көне қалалары
Датцеталь
Датцеталь (Datzetal) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Мекленбург-Штрелиц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 904 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 41,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 55 088. Муниципалитеттің басшысы — Вильфрид Кос.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Сэлби-он-зэ-Бэй (Мэриленд)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Күн жүйесінің эволициясы және қалыптасуы
Біздің Құс жолы атты, спираль тәріздес галактикамыз шамамен 150 млрд жұлдыздан құралған, оның өзінің ядросы мен бірнеше спираль тәріздес тармақтары бар. Оның мөлшері 100 мың жарық жылына тең. Біздің галактикамыздағы жұлдыздардың басым көпшілігі қалыңдығы 1500 жарық жылындай болатын алып “дискінің” ішінде шоғырланған. Қазіргі кезде біздің галактикамыз космос кеңістігінде секундына 550 км жылдамдықпен қозғалып келе жатыр. Оның екі серігі - Үлкен және Кіші Магеллан бұлттары бар.