cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джек Кирби
Сілтемелер
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:1994 жылы қайтыс болғандар Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар Санат:Нью-Йоркте туғандар Санат:1917 жылы туғандар Санат:28 тамызда туғандар
Лочвеж
Лочвеж — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сол Сученьга өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Старо-Железаре (Пловдив облысы)
Старо-Железаре (Старо Железаре) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Хисаря қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 551 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4165. Телефон коды — 03174. ЕКАТТЕ коды — 68967.
Сапиулла Ибрагимұлы Абдулпаттаев
АБДУЛПАТТАЕВ Сапиулла Ибрагимұлы (15.4.1928 ж. т., Тереңөзек ауданы, қазіргі Сырдария ауданы.) – ғалым, тарих ғылымының докторы (1984).
Қызылорда педогогикалық институтын (қазіргі Қорқыт Ата атында мемлекет ун-ті) бітірген (1950). 1950 – 61 ж. Ақтөбе облысы Байғанин орта мектебінде мұғалім, директордың орынбасары, М. Мәметова атындағы педогогикалық уч-щеде оқытушы болып қызмет істеді. 1961 – 64 ж. Қазақ мемлекет университетінің (ҚазҰУ-дің) аспирантурасында оқиды. 1965 жылдан Қазақ ұлттық университетінде ассистент, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, доцент, профессор болып қызмет істейді.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Касарилье
Касарилье (Caçarilhe) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Селорику-де-Башту муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 455 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,02 км² шамасында. Халық тығыздығы — 75,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Үлкен Сим (Глухая Вильва тармағы)
Үлкен Сим — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Глухая Вильва өзенінің оң жағалауынан 115 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 43 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 2000
NGC 2000 — Mensa шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 8 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2000 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC135, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Mensa (шоқжұлдыз)
Санта-Паолина
Санта-Паолина (Santa Paolina) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1431 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 179 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 83030.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santa Paolina (benedettina).
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Қан айналымы
Қан айналымы– қанның жүрек арқылы қан тамырлары бойымен жылжуы. Омыртқасыздардың көпшілігінде және төм. сатыдағы хордалыларда ашық қан айналу жүйесі дамыған. Адамдар мен барлық омыртқалы жануарларда тұйық қан айналым жүйесі болады. Қан айналымы тамырлар жүйесінен (артерия, капеляр), жүректен, бауырдан тұрады.
Ален-Параиба
Ален-Параиба (Além Paraíba) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Катагуазис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 35 589 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 511,199 км² шамасында. Халық тығыздығы — 69,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1883 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Зонтагберг
Зонтагберг (Sonntagberg) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Амштеттен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4059 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 18.41 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — AM, ресми идентификациялық коды — 3 05 33.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Эблингер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
NGC 6478
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 30 мамырда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6478 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60896, UGC 10998, MCG 9-29-32, ZWG 278.33, IRAS17474+5110.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Роди-Гарганико
Роди-Гарганико (Rodi Garganico) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Фоджа провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3702 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 280 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 71012.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Madonna della Libera.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Манат Жақсыбергенұлы Толымбеков
Толымбеков Манат Жақсыбергенұлы (1957 жылы туған) – техника ғылымының докторы (2003).
Еңбектері:
«Фазовые равновесия в высокоосновных шлаковых системах и разработка рациональных технологических процессов металлургической переработки маргенцового сырья Казахстана» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 160-тан астам ғылыми жарияланым мен 4 монографияның авторы. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2001).
Кума-Маныч ойпаты
thumb|Кума-Маныч ойпаты топографиялық картасында Кума-Маныч ойпаты — Ресейдің оңтүстік–батысында, Солтүстік Кавказдағы Дон өзенінің сол жақ саласынан басталып, Каспий маңы ойпатына дейінгі ендік бағытта созылып жатқан ойпат немесе қазаншұңқыр; Кавказ алды жазағы мен Шығыс Еуропа жазығын бөліп жатқан тектониктік ойыс. Ені 20-30 км. Ойпатта көлдер жүйесі шоғырланған. Олардың ең ірілері – Маныч-Гудило және Веселовское бөгендері. Ойпат арқылы Кума-Маныч каналы өтеді. Еуропа мен Азия аралығындағы шартты шекараны, әдетте, Кума-Маныч ойпаты арқылы жүргізеді.
Дереккөздер
Санат:Ойпаттар Санат:Ресей географиясы
Лерида (провинция)
Лейда (Lleida) — Каталония автономды бірлестігіне кіретін, Испанияның солтүстік-шығысында орналасқан провинция. Административті орталығы — Лейда қаласы.
Географиясы
Территориясы 12 150 км².
Демография
Халқы — 399 мың (2005 ж. мәліметтер).
Сілтемелер
Санат:Лерида
Орқаш (ауыл)
Орқаш — Қостанай облысы Қамысты ауданы, Аралкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін қысқартылған Орқаш ауылдық әкімдігі орталығы болған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қамысты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 77 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 615 адам (322 ер адам және 293 әйел адам) болса, 2009 жылы 297 адамды (165 ер адам және 132 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қамысты ауданы елді мекендері
Дебрен (Благоевград облысы)
Дебрен (Дебрен) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Гырмен қауымының құрамына кіреді.
Қазақстан астанасы
Қазақстан астанасы – Қазақстанның саяси-әкімшілік орталығы, ұлттық бірлік пен тәуелсіздіктің символы. 1920 жылы 26 тамызда Бүкілресейлік ОАК мен РКФСР ХКК “Қырғыз (қазақ) автономиялы социалистік кеңес республикасын құру туралы” Декрет қабылдады. РКФСР БРОАК-тің 1920 жылы 22 қыркүйектегі жаңа Декретімен Орынбор губернаторлығы мен Орынбор қаласы ҚазАКСР құрамына қосылды. 1920 – 25 жылдары Орынбор қаласы Қазақстан астанасы болды. 1925 жылы Орта Азиядағы ұлттық-аумақтық межелеуден соң, Түркістан АКСР-нің құрамында болып келген Сырдария және Жетісу облыстары, сондай-ақ Қарақалпақ автономиялық облысы Қазақ автономиялық республикасы құрамына енді, сөйтіп, ел астанасын шалғайда орналасқан Орынбор қаласынан қазақтың қалың ортасына көшіру мәселесі қайта көтерілді. Қазатком сессиясы (қыркүйек, 1924) ел астанасын Ташкентке ауыстыру, оған рұқсат етілмеген жағдайда Шымкентке көшіру жайында қаулы алды. Алайда, Мәскеудің араласуымен, республика астанасы Ақмешітке ауыстырылады деп шешілді. 1925 жылы 9 ақпанда Қазақ АКСР-і ОАК төралқасы О.Исаевтің баяндамасы бойынша мемлекет астанасын Орынбордан Ақмешітке көшіру туралы шешім шығарды. Сол жылғы 15 – 19 сәуірде Ақмешітте өткен Кеңестердің Бүкілқазақстандық V-съезі халқымыздың орысша “киргиз” деп аталуын “қазақ”, “Киргиз АКСР-і” атауын “Қазақ АКСР-і” деп өзгерту, ал республика астанасы Ақмешіт қаласының атауын Қызылорда деп атау туралы қаулы қабылдады. thumb|left|220 px|Қызылорда қаласы1925 жылдың көктемі мен жазында мемлекеттік басқару органдары Сыр бойына көшірілді. Орынбор шаһары мен губерниясы Ресей Федерациясы құрамына берілді. Жаңа астана құрылысына және Қызылорданың Қазақстанның саяси, экономикалық және мәдени орталығы ретіндегі қызметін орнықтыруға С.Қожанов, Т.Рысқұлов, Ж.Мыңбаев, Н.Нұрмақов, М.Тынышпаев, А.Кенжин, С.Ақаев, А.Серғазин, О.Исаев, С.Сәдуақасов, С.Есқараев, т.б. қоғам қайраткерлері белсенді қатысты. Қызылорда 1929 жылы мамыр айына дейін Қазақ АКСР-і астанасы болды (қ. Қызылорда).
Дебрен (Благоевград облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2298 адамды құрайды.
Қазақстан астанасы
thumb|220 px|Алматы қаласы Сыр бойының экономикалық және табиғи жағдайы қолайсыз дегенді желеу еткен Ф.И. Голощекин басқарған БК(б)П Қазақ өлкелік комитетті ел астанасын Қызылордадан орысы басым Алматыға ауыстыруды жөн деп тапты. 1927 жылы 3 наурызда Қазақстан астанасын Алматыға көшіру жөнінде Қазақ АКСР-і ОАК мен республика ХКК-нің қаулысы жарияланды. Бұл қаулы Қазақстан Кеңестерінің VІ-съезінде бекітілді (1927 жылы 3 сәуір). Қазақ АКСР-і орталығының Алматыға көшірілуі жөніндегі шешімді РКФСР ОАК мен ХКК мақұлдады (1927 ж. 30 мамыр). Ел астанасының Сыр өңірінен Жетісуға ауысуына Түркістан-Сібір темір жолының  іске қосылуы да әсер етті. Ауа райы оңтайлы, табиғи көркем жерде орналасқан Алматы аз уақыт ішінде елдің саяси, экономикалық, мәдени орталығына айналды. Бас қала болған жылдары Алматы миллионнан астам тұрғыны бар, жан-жақты дамыған әсем қалаға айналды. Алматы 1997 жылға дейін Қазақстанның астанасы болды (қ. Алматы).
Зальцберген
Зальцберген (Salzbergen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Эмсланд ауданының құрамына енеді.
Қазақстан астанасы
1991 жылы Қазақстан тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін астананы елдің оңтүстік-шығысынан республиканың орталығы бөлігіне көшіру мәселесі көтерілді. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың тапсырмасы бойынша мемлекеттің жаңа астанасын орналастыруға оңтайлы қаланы анықтау мақсатымен республиканың бүкіл аумағы мұқият зерттелді. Талдау қорытындылары барлық нұсқалардың ішінен ең қолайлысы Ақмола қаласы екендігін көрсетті. Бұл қаланың орналасқан орны сәулетшілік тұрғысынан кез келген жобаны жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Оның үстіне Қазақстанның географиялық орталығы ғана емес, қала елдің аса маңызды шаруашылық аймақтарына таяу, ірі көлік жолдарының торабында орналасқан. Мамандардың бағалауы бойынша Ақмолада тұрғын үйлер мен әкімш., іскерлік ғимараттарын салу бағасы Алматымен салыстырғанда едәуір арзанға түседі, бұл – шығынды азайтуға мүмкіндік береді. Республиканың Жоғарғы Кеңесі ел Президентінің айқын дәлелдерімен келісіп, оның астананы Ақмолаға көшіру туралы ұсынысын мақұлдады. 1995 жылы 15 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың “Қазақстан Республикасының астанасы туралы” Заң күші бар Жарлығы жарияланды. Осы уақыттан бастап Республиканың Президенті резиденциясының тұратын жері Ақмола және Алматы қалалары болып белгіленді. Жоғары мемлекеттік органдарды Ақмола қаласында орналастыру жөніндегі жұмысты ұйымдастыру үшін Қазақстан Республикасының мемлекетік комиссиясы құрылып, оған орталық және жергілікті атқарушы органдардың бұл мақсаттағы атқаратын қызметін үйлестіру құқығы берілді. Президент Жарлығы бойынша Республика үкіметі Ақмола қаласын абаттандыру жөніндегі бюджеттен тыс қаражатты жинақтау мақсатында “Жаңа астана” қорын ашты. 1997 жылы 20 қазанда Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстанның жаңа астанасы Ақмола қаласы болғанын ресми түрде жариялады. 1997 жылы 8 қарашада Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері мен Президент байрағын Алматыдан Ақмола қаласына шығарып салудың салтанатты рәсімі өтті. 1997 жылы 3 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Премьер-Министрінің кеңсесі Ақмолаға көшті. Сол жылғы 9 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Ақмолаға ресми түрде аттанды. 1998 жылы 6 мамыр күні Президент Жарлығымен Ақмола қаласының аты Астана болып аталды. Қаланың Қазақстан Республикасының астанасы ретіндегі ресми тұсаукесері 1998 жылы 10 маусымда болып өтті. 2019 жылы наурыздың 20 жұлдызында Астана қаласының есімі ресми түрде Нұр- Сұлтан деп өзгертілді.
Дебрен (Благоевград облысы)
Пошта индексі — 2961. Телефон коды — 07523. ЕКАТТЕ коды — 20331.
Қазақстан астанасы
Қазақстан астаналарының тарихы
Қазақ хандығының астанасы Түркістан қаласының тарихи орны ерекше. Түркістан Тәуке, Қайып, Әбілқайыр, Семеке (Тәукеұлы), Әбілмәмбет, Сейіт, Есім, Болат, Абылай, Тоғай хан тұсында қазақтардың айбынды астанасы болды. Шаһар жалпы түркілік мәнге ие болды. Қожа Ахмет Иасауидің есімі мен кесенесі оны Орталық Азияның діни астанасы – екінші Мекке мәртебесіне жеткізді.
Зальцберген
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7508 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 53,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 54 045. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Кайзер.
Қазақстан астанасы
Қазақстан астаналарының тарихы
10 ғасырда әл-Фараби астананы «қайырымды қала» деп атады. Ол «Асқан игілік пен ең биік кемелділік дәрежесіне ең алдымен жоғары дәрежелі дамыған қоғамның қайырымды қаласы – астанасы жетеді» деп санады. Әл-Фараби қайырымды қаланы мін-ақауы аз, тұрғындары заңға ден қойған, адамдарының пендешіліктерінен гөрі рухани сипаты басым, әділеттілік пен парасаттылық жайлаған бейбіт қала етіп суреттейді. Көрші елдерден Шыңғысхан империясының астанасы Қарақорымның, Шағатай әулетінің астанасы Алмалықтың (14 ғасырда Алмалық Моғолстанның астанасы болды), Темір мемлекеті мен Шайбани әулетінің астанасы Самарқанның (1924 – 30 ж. Өзбекстанның астанасы болды), Самани әулеті мен Бұхара хандығының астанасы Бұхараның (1920 – 24 ж. Бұхар Халықтық Кеңес Республикасының астанасы болды), Алтын Орда астаналары Батый салған Сарай, Берке хан салдырған Сарай-Беркенің Қазақстан тарихындағы орны ерекше. Сондай-ақ Сарайшық (Ноғай Ордасының астанасы, 14 – 17 ғасырлар), Қазан (Қазан хандығы, 15 – 16 ғасырлар), Бақшасарай (Қырым хандығы, 15 – 18 ғасырлар), Хиуа мен Үргеніш (Хорезм хандығы, 16 – 20 ғасырлар), Қоқан (Қоқан хандығы, 18 – 19 ғасырлар) қалалары қазақ шежіресінде терең із қалдырды.
Дебрен (Благоевград облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Қазақстан астанасы
Қазақстан астаналарының тарихы
Қазақ хандығы жойылғаннан кейін бар билік Ресейдің Санкт-Петербург пен Мәскеу қалаларына ауды. 20 ғасырдың басындағы қазақ зиялылары астананы «кіндік қала» деп атады. 1917 – 19 ж. Алашорда автономиясының астанасы Алаш (Семейдің іргесіндегі) қаласы болды. Кеңес дәуіріндегі Қазақстан астаналары Орынбор (1920 – 25), Қызылорда (1925 – 29), Алматы (1929 – 97) болды. 1994 ж. соңғы екі ғасыр тарихында қазақ халқы тұңғыш рет өз мемлекетінің астанасы туралы дербес шешім қабылдады. 1997 ж. 20 қазанда ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ақмола қаласының (1998 жылдың 6 мамырынан – Астана қаласы) Қазақстан Республикасының жаңа тұрпатты бас қаласы болғанын жариялады.
Көне астаналар керуені
«Байтақ» – «пойтәхт» парсы тілінен аударғанда «астана», «тақ табалдырығы» деген мағынаны білдіреді екен. Қазақтың арғы-бергі тарихында байтақ болған қалалар легі өз алдына керуен секілді. Б.д.д. ІІІ ғасырдан бастап Қазақстан жеріндегі мемлекеттердің саяси орталығы болған қалаларды атап өтпеуге болмайды. Мәселен, үйсіндердің астанасы Чигу-чинь немесе Қызыл аңғар қаласы. Оның орны қазіргі Алматы облысының Кеген ауданына қарасты Саты деген ауылдың маңында. Көне Қаңлы мемлекетінің астанасы Битянь қаласы, қазіргі Тараз қаласының орнында жатыр. Түрік қағанатының аты белгісіз астанасы Орхон-Керулен өзендерінің бойында екенін археологтар іздеп тауып, қазір зерттеулер жүргізіп жатыр. Батыс Түрік қағанатының және одан кейінгі Түргеш мемлекетінің орталығы Шу бойындағы Суяб қаласы болды. Қарлұқ мемлекеті – Қойлықты, Қарахан елі – Баласағұнды астана етті. Орта ғасырларда Отырар, Испиджаб (Сайрам) әкімшілік, сауда-саттықтың ірі орталықтары болды. ІХ-ХІ ғасырда Сырдың төменгі бойында Оғыз мемлекетінің астанасы Янгикент қаласы еді. Бір кездері гүлденген шаһар – Янгикенттің жылан ордасына айналып кетуіне байланысты аңыздар көп. ІХ ғасырда Қимақ мемлекетінің астанасы Ертіс бойындағы Имек қаласы болған. ХІ-ХІІІ ғасырда Дешті-Қыпшақ даласының гаваны аталған Сығанақ шаһары бірнеше мемлекетке астана болды. Тарихшы Берекет Кәрібаевтің айтуынша, аса ірі саяси-әкімшілік орталық саналған Сығанақ қаласы – Қыпшақ мемлекетінің, Ақ Орда ұлысының, Әбілқайыр мемлекеті (Көшпелі өзбектер мемлекеті) және Қазақ хандығының алғашқы астанасы болған. Көшпелі өзбектер мемлекетін билеген Әбілқайыр хан осы Сығанақ түбіндегі Көк кесене деген жерге жерленген. Алтын Орда заманында Сарайшықтың дәурені өтті. Онда қазақтың әйгілі ханы – Қасым хан жерленген. Қазақ ордасының астанасы қазақтың 200-дей хан-сұлтаны, батыр-билері, жақсы-жайсаңдары жерленген қасиетті Түркістан ұзақ жылдар саяси-рухани байтақ қала болды. Әзірет сұлтан Қожа Ахмет Яссауи жатқан Түркістан кесенесі аман болса, қазақты жау алмайды. Ер түріктің бесігі болған қасиетті Түркістан – қазақтың мәңгілік рухани астанасы болып қала бермек. Ташкент бір заманда қазақ жұртына байтақ болған екен. Қазақтың ежелгі астаналары Ұлы Жібек жолының бойына және өзен-суы мол өңірлерге қоныс тепкен. Ресей империясының Қазақ жерін жаулап алуына байланысты біртұтас орталық болған жоқ. Қазақ даласы үш генерал-губернаторлыққа бөлініп, Сырдария және Жетісу облыстарының орталығы Ташкенттен, Орал мен Торғай облыстары Орынбордан, Ақмола мен Семей облыстары Омбыдан басқарылды. 1917 жылы Алашорда үкіметі құрылып, саяси-әкімшілік орталық ретінде «Алаш» қаласы аталған Семейді таңдаған. Алайда бұл қағаз жүзінде бекітілгенімен, аумалы-төкпелі заманда Алаш астанасы – Алаш арманы жүзеге аспады.
Кеңестік дәуірдегі ресми астаналар
1920 жылы Қазақстан Ресейдің құрамындағы автономиялы республика болып құрылған соң Орынбор бас қала болып жарияланды. Орынбор өлкесі ол кезде қазақ жерінің құрамдас бір бөлігі саналатын. Орынборда А.Байтұрсынов, С.Сейфуллин, Б.Қаратаев, М.Дулатов, М.Шоқай, Х.Досмұхамедов, ағайынды Сейдалиндер қазақ халқына шамшырақ болды. Алғашқы «Қазақ» газеті және «Айқап» журналы Орынборда басылды. 1924 жылдан бастап астана Орынбордан Ақмешітке көшірілді. Себебі, сол кезде Түркістан республикасы таратылып, Жетісу мен Сырдария облыстары ҚазАКСР-не қосылды. Соның нәтижесінде халық саны 35 пайызға артып, қазақ жері бұрынғы қалпына келтірілді. Сол кезде Ресей Орынборды өздеріне қосып алып, астаналарыңды өздерің таңдаңдар деген мәселе қояды. Қазақ зиялылары Ташкент немесе Түркістан қаласын таңдамақ болады. Алайда қазақ астанасының Қожа Ахмет Яссауи кесенесіне көшуінен қауіптенген біреулер Түркістанды астана етуге кедергі жасап баққан екен. Сөйтіп, Орынбордан кейін астана ретінде сол кездегі уезд орталығы ғана болған Ақмешіт қаласына таңдау түседі. Астананы Орынбордан көшірудің басы-қасында жүрген Сұлтанбек Қожанов әлдебіреулердің өз туған жері Түркістанға бүйрегі бұрды деген әңгіме өрбімес үшін Ақмешіт қаласына тоқтаған деседі. Қазақстанның Астаналары» (Сен білесің бе?) деп аталатын кітапшаның авторы, тарихшы Ахмет Тоқтабаевтың айтуынша, қазақ интеллигенциясы Ташкентті астана қылмақ боп көшіп бара жатқанда Сталиннен «тоқтатылсын» деген бұйрық жетіп, жол бойындағы Ақмешіт қазақтың астанасы болып қалады. Ташкент үшін қазақ пен өзбек оқығандарының арасында үлкен айтыс жүрген. Сол Ташкентті өзбектерге алып беруге қып-қызыл коммунистер Фрунзе мен Куйбышев көп еңбек сіңірді дейді білетіндер. Сөйтіп, 1925 жылы наурыз айында Қазақстанның астанасы Орынбордан Қызылордаға көшті. Ол кезде Сыр бойының табиғаты өте бай еді, Сыр жағалаған ел ешуақытта қыстан жұтамай шығатын. Басқа елдер мен халықтарға Сыр десе, тоқшылық пен молшылық елестейтін. Қазаққа төрт жыл астана болған Қызылордада тұңғыш музыка театры ашылды. Онда Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Шара Жиенқұлова және тағы басқа өнер тарландары өзінің талантымен танылды. Атақты Түрксіб теміржолының салынуы астананы Алматыға көшіруге түрткі болды. Заң жүзінде 1927 жылы 3 сәуірде көшіру басталғанымен, 1929 жылы іске асырылды. Әуелгі кезде Алматыдан 120 шақырым жерде Іле өзенінің бойынан астана тұрғызылмақ болып, тіпті құрылысы басталған. Алайда инфрақұрылымнан жұрдай, жол торабынан алыс айдалаға астана салудың қисыны келмейтіні мәлім. Сөйтіп, 1929 жылы Қазақстан астанасы Қызылордадан Алматыға көшіп келді. Басын қар басқан Алатаудың етегіне орналасқан табиғатының сұлулығы жағынан сирек кездесетін Алматы қаласы сейсмикалық қауіптілігіне қарамастан Қазақстанның орталығы болуға лайық еді. Кеңес жылдарында сәулет өнерінің тамаша ескерткіштері болып табылатын опера және балет театрының үйі, Қазақстан қонақ үйі, Республика Сарайы, Әуезов атындағы академиялық театр, Орталық мұражай, Ғылым Академиясының бас ғимараты сияқты алып құрылыстар салынды. Алматыны бүкіл дүниежүзіне белгілі Медеу мұз айдынынсыз елестету қиын.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан Санат:Елордалар Санат:Қазақ елінің астаналары
Гнадау
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 535 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 89 140. Муниципалитеттің басшысы — Хартвиг Нец.
Тарнова
Тарнова — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Удьес өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Дефианс (Огайо)
Дефианс (Defiance) — Огайо штатының Defiance округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 16465 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.6 км² шамасында. FIPS коды — 39-21308.
Кульчумка
Кульчумка — Ресейдегі өзен. Оренбург облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1398/44/408 орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Кинель бастауынан сағасына дейін, Кутулук өзенін қоспағанда бастауынан Кутулук су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Магаза (Кабырза тармағы)
Магаза — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кабырза өзенінің оң жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Жарықтылық өлшегіш
Люксометр – жарықтылықты өлшеуге арналған оптикалық құрал.
Жұмыста жарықтылықты өлшеу үшін люксметр аспабы қолданылады. Люксметрдің жұмыс істеу принципі ішкі фотоэлектрлік эффектінің құбылысына – жарықтың әсерінен (фотоөткізгіштік) диэлектриктердің немесе жартылай өткізгіштердің электр өткізгіштігін арттыруға негізделген. Люксметр өлшегіш құрал мен саптаулары бар жеке селенді фотоэлементтен тұрады. Селеннің жарыққа сезімтал қабатына түсетін жарық әсерінен (электромагниттік сәулелену кванттары) фотоэлементтің тізбегі мен онымен қосылған гальванометрде фотоағын туындайды, оның мәні фотоэлементке түсетін (фотоэлемент бетінің жарықтылығы) жарық ағынына пропорционал.Пайда болатын фотоағын шкаласы жарықтылық бірлігімен (люкспен) градуирленген гальванометрдің бағыттауышын ауытқытады.
Дереккөздер
Санат:Физика
Жазбаға қатынас құру блогы
Жазбаға қатынас құру блогы (Блок доступа к записи; record access block) — шағын компьютерлер жүйесінде — файл жазбаларына қатынас құруға сұранысы бар мәліметтерді басқару жүйесіндегі мәліметтер құрылымы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Долана
Өсімдік туралы
Долана – Қазақстанның таулы аймақтарында жиі кездеседі. Раушан гүлділер тұқымдасына жатады. Табиғатта мыңнан астам түрі болғанымен, оның 200-ге жуығы ғана кең таралған. Тікенекті бұталы өсімдік немесе шағын ағаш түрінде кездесетін долананың биіктігі шамамен 2-8 м болып келеді. Жапырақтарының ұзындығы - 6 см, ені - 4-5 см көлемінде. Барлық сұрыптары көктемде қалың гүл ашады. Гүлдері қызыл, ақ, қызғылт түсті болады. Мамыр айының соңында гүлдері шыға бастайды да, маусымның ортасына таман гүлдеп бітеді. Гүлдегеннен кейін кішігірім қызыл, сары, кейде қара түсті домалақ жеміс береді. Жас көшеті жеті жылдан кейін ғана жеміс салады. Долананың шаң мен газға төзімділігін және ауа тазартатын қасиетін ескере отырып, оны қала көшелеріне молынан егеді. Бірақ қала көшелеріне егілген долананың жемісін жеуге болмайды. Бойы аса биік емес әрі тікенекті болғандықтан, долананы көбінесе жасыл қоршау жасауға қолданады. Жаз айларында қырқып-пішіндеуге болады. Өсуі жай болғанымен, долана төзімді ағаш болып саналады. Дәрілік мақсатта долананың жемісі мен гүлін пайдаланады. Доланадан жасалған дәрілер орталық жүйке жүйесін тыныштандырады, жүрек бұлшық еттеріне күш береді, жүрек пен мидағы қан айналымын жақсартады.
Күтімі
Кез келген бақтың топырағында тамырланып өсе береді. Ашық күн көзінде өскенді қалайды. Жаздың ыстық күндерінде судың жетіспеушілігіне шыдамды әрі қысқы суыққа да төзімді.
Көбейтілуі
Тұқымы және қалемшелері арқылы көбейтіледі. Сұрыпты түрлерін арнайы жылыжайларда ғана көбейтеді.
Долана туралы тақпақ
Төзімді ағаш долана,
Ыстыққа да, суыққа.
Тазартады ауаны,
Балақай, мұны ұмытпа!
Жапырағы жайқалып,
Долана ағаш тұр гүлдеп.
Теріп жегін бір-бірлеп. ‎ Долана  (Crataegus) – раушангүлділер тұқымдасына жататын бұта не ағаш. Долананың Америка мен Еуразияның қоңыржай белдеулерінде кездесетін 200 (кей деректерде 1000-нан астам) түрі бар. Қазақстанда 7 түрі Алтай, Тарбағатай, Іле және Жетісу (Жоңғар) Алатауында кездеседі. Көбірек тарағаны – алқызыл долана (C. sangvіnea). Жарықсүйгіш, аяз бен құрғақшылыққа төзімді, топырақ талғамайды. Бұтақтары тікенді, кейбір түрлері тікенсіз болады, биіктігі: 1-4 м. Жапырақтарының жиегі тілімденген. Мамыр-шілдеде гүлдеп, жемісі тамыз-қыркүйекте піседі, жемісі қыста ағаш басында тұра береді. Гүлі ақ немесе қызғылт, қызыл, жартылай шатырша не қылқан тәрізді гүлшоғырын түзеді, қос жынысты. Жемісі – жидек, ұсақ, алқызыл, сары не қара түсті, 1-5 сүйекті, кейбір түрі жеуге жарамды, витаминге бай. Тұқымынан көбейеді. Аралар арқылы тозаңданып, жануарлар арқылы таралады. Долананың 50-ге жуық түрлері қолдан өсіріледі. Долана медицинада дәрі-дәрмек жасауда пайдаланылады.
Дереккөздер
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
Санат:Раушангүлділер
Мартин Иден
«Мартин Иден» — америкалық жазушы Джек Лондонның ең белгілі романдарының бірі.
Шығарманың басты кейіпкері — өз-өзін білім алуға ынталандырып жүрген жас жұмысшы Мартин Иден. Ол көп жағынан Джек Лондонның өзіне ұқсас болып келеді.
Романды қазақ тіліне Боранбай Омаров аударған.
Шығарма желісі
Бұл романның өн бойында жазушының тұлғасы, оның дүниенi қабылдауы, шығармашылық туралы ойлары, жазушы еңбегiн түсiнуi әдемi де әсерлi әрi жарқын көрiнiс тапты. Лондон ерен еңбектiң арқасында жазушылық даңқтың шырқау шыңына көтерiлген қарапайым теңiзшiнiң тарихына өз өмiрiнiң көп сәттерiн енгiзгенi анық. Роман көше төбелесiнде бай әулет Морздардың ұлы Артурды құтқарып қалған Мартин Иденнiң осы отбасының ортасына келуiмен басталады. Қаратабан оған мұндағылардың бәрi нәзiктiк пен сезiмталдықтың, жоғары мәдениеттiлiктiң үлгiсiндей болып көрiнедi. Жаңа ортада өзiн-өзi ұстай алмай әлек болады. Ал осы үйде танысқан Артурдың қарындасы Руфьтi сұлулықтың, мына күнәһар дүниенiң пешенесiне лайық емес таза, ғажайып әлемнiң бейнесiндей сезiнген. Осы сезiмнiң жетегiнде кеткен ол қалайда Руфьке лайық болуды мақсат тұтады. Өзiн мынандай тектi ортада ұстаудың қыр-сырын үйренуге тырысады...
Абдулла (Паханг сұлтаны)
II Абдулла (Әл-Сұлтан II Абдулла Риәятуддин Әл-Мұстафа Биллә Шах ибни Сұлтан Ахмад Шах әл-Мұстаин Биллә) (Al-Sultan Abdullah Ria'yatuddin Al Mustafa Billah Shah ibni Sultan Ahmad Shah al-Musta'in Billah; 30 шілде 1959, Пекан, Паханг, Малайзия) — малайзиялық мемлекеттік және саяси қайраткер, 2019 жылдың 15 қаңтарынан бастап Паханг штатының 6-шы сұлтаны (Sultan of Pahang), 31 қаңтарынан бастап Малайзияның Жоғарғы билеушісі.
Өмірбаяны
Абдулла 1959 жылдың ортасында сол кезде Малайя Федерациясының құрамында болған Паханг сұлтандығында дүниеге келген; ол отбасындағы төртінші бала болды (ол кезде екі әпкесі мен үлкен ағасы болған). Оның әкесі сол кезде Сұлтандық тағының Раджа (мұрагері) болды. 1974 жылдың мамырында әкесі Пахангтың басшысы болған кезде оның үлкен ағасы емес, Абдулла ража болды (региондық кеңестің шешімімен). Сандхерст корольдік әскери академиясын (Ұлыбритания) бітірген.
Сұлтанның басында
2016 жылы оның әкесі денсаулығына байланысты штаттан зейнетке шыға бастады және Абдулла өз штатындағы билік тізгінін өз қолына алды. Келесі жылы сол кездегі Сұлтан мен оның әкесі Ахмад Шах Малайзия Жоғарғы билеушісінің орынбасары қызметінен кетті. Өкінішке орай, ата-ананың денсаулығы жақсармады, ал 2019 жылдың қаңтар айының ортасында Сұлтан тақтан бас тартты. Абдолла ІІ өз мемлекетін басқарды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі 2019 жылдың 11 қаңтарынан бастап, Регенттер кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күннен бастап ретроактивті түрде жарияланды. Бір жарым аптадан кейін Малайзия мемлекеттері басшыларының жиналысында ол да Малайзияның Жоғарғы билеушісі болып сайланды. Сонымен бірге ол Жоғарғы билеушінің орынбасары қызметінен босатылды, бұл Малайзия тарихында екінші рет ғана болды.
Паханг тағына отырғаннан кейін Абдулла ІІ «Әл-Сұлтан Абдулла Ри'ятуддин Әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды.
Мемлекет басында
Ол 2019 жылдың қаңтар айының соңғы күні ел астанасында Жоғарғы билеушісі қызметіне кірісті. Ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің маршалы, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы дәрежесіне ие, себебі ол Малайзия Корольдігі Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. Малайзия қарулы күштері.
Жоғарғы билеуші лауазымына ұлықтау рәсімі 30 шілдеде Абдулла ІІ-нің мерейтойында (60 жыл) өтті. Ол ел астанасында, Астана Негарадағы Тақтар залында өтті. Инаугурацияның құрметіне Малайзия банкі естелік монеталарды шығарды.
Жеке өмірі
Сұлтан Абдулла екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Сұлтан Джохордың әпкесі Ибраһим Исмаил Әзизә болды, ол 1986 жылы наурызда үйленді. Бірінші әйелінен оның төрт ұлы (үлкені 1990 жылы туған) және екі қызы бар. Екінші әйелі 1991 жылы пайда болды. Оның аты — Джик Раис, сұлтанның үш қызы бар. Сондай-ақ, бар асыранды ұлын — Янг Амат Мулиа Тенгку Әмір Нассера (т. 1986), 1987 жылы өз балалары пайда болғанға дейін асырап алынған.
Малайзия, Паханг және Бруней марапаттарының бірқатары бар.
Әлеуметтік белсенділік
Сұлтан болып сайланғаннан бері ол MARA технологиялық университетінің (UiTM) және Малайзия Ұлттық қорғаныс университетінің (UPNM) ректоры қызметін де атқарды.
Паханг сұлтаны
2019 жылдың 15 қаңтарында 59 жасында Абдулла денсаулығына байланысты әкесінің тақтан бас тартуымен қазіргі Пахангтың алтыншы сұлтаны болып жарияланды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі ретроактивті түрде 2019 жылдың 11 қаңтарында, Регенция кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күні басталды деп жарияланды.
Паханг тағына отырған кезде Абдулла «Әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды. Оның корольдік жұбайы Тунку Әзиза Әминә Маймунах Искандария Бинти Альмархум Сұлтан Ескендір, Пахангтың Тенгку Пуан (тәж ханшайымы) 2019 жылдың 29 қаңтарында Пахангтың Тенгку Ампуаны (патшайымның жұбайы) болып жарияланды.
Янг ди-Пертуан Агонг
2019 жылдың 24 қаңтарында Бейсенбіде билеушілер конференциясы бірнеше апта бұрын тақтан бас тартқан Келантан сұлтан Мұхаммед V-тің орнына Малайзияның 16-шы Янг ди-Пертуан Агонг етіп Сұлтан Абдолланы сайлады. Сұлтан Абдолла 2019 жылдың 31 қаңтарында Астана-Негара штатының резиденциясында Джалан Туанку Абдул Халимге ресми түрде кіріскен кезде қоғамдық рәсімде Малайзияның 16-королі ретінде ант қабылдады. Билеушілер конференциясы сонымен қатар Перак сұлтан Назрин Муиззуддин шахты Ян ди-Пертуан Агонгтың орынбасары етіп сайлады.
Тағайындалған күні Тенгку Хасанал Ұлыбританиядағы Сандхерст Корольдік әскери академиясында оқуын жалғастырды. Оған 15 ақпаннан бастап Тенгку Хассаналдың ағасы Тенгку Абдул Рахман Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Сұлтан Абдулланың үлкен інісі басқаратын Мәжіліс Пангкуан Дираджа Негери Паханг («Пханг кеңесі») өз міндеттерін орындауға көмектесті. 2019 ж. 2019 жылдың 15 желтоқсанында бітіргенге дейін.
Сұлтан Абдулланың король ретінде салтанатты орнату рәсімі 2019 жылы 30 шілдеде Астана-Негарадағы Тақтар залында, оның 60 жасқа толуында таққа отырғаннан кейін жеті ай өткен соң өтті.
2019 жылдың 30 шілдесіндегі инсталляцияның тағы бір тарихи маңызы бар, өйткені Сұлтан Абдулла мен Раджа Пермайсури Агонг, Тунку Әзизә Әминә Маймунах Искандария, бұрын Ян ди-Пертуан Агонг болып сайланған сұлтандардың балалары.
Ол Малайзия Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы ретіндегі толық конституциялық міндеттерін орындау кезінде Малайзия Корольдік Әуе күштерінің маршалы дәрежесіне, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы шеніне ие. , сонымен қатар, ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің қазіргі бас полковнигі болып табылады, ол таққа отырғаннан бері өз міндеттерін атқарды, бұрын ол регент ретінде екі рет RMAF іс-шаралары мен рәсімдерінде әкесінің өкілі ретінде әрекет етті. .
Әскери мансап
Тенгку Абдулла өзінің әскери мансабын 1978 жылы Біріккен Корольдіктің Сандхерст Корольдік әскери академиясында офицер кадет ретінде бастады. Онда ол өзінің жақын досы шейх Мұхамед Заид Әл Нахаянмен кездесті, ол кейінірек Әбу-Дабидің тақ мұрагері және Зулкипле Кассим, оның аға буыны, кейінірек армия басшысы болды. Оны 1979 жылы патшайым Елизавета II екінші лейтенант ретінде тағайындады. 1980 жылы ол капитан дәрежесіне көтерілді және Корольдік броньды корпуста кавалериялық офицер болып қызмет етті. 1987 жылы ол Корольдік броньды корпустың майоры дәрежесіне көтерілді.
1999 жылы ол аумақтық армия полкіне (малай тілінде: Режимен Аскар Ватаниах) тағайындалды және сол уақытта подполковник, ал бір жылдан кейін, 2000 жылы қайтадан полковник шеніне дейін көтерілді.
Содан кейін Тенгку Абдулла 2004 жылы бригада генералы дәрежесіне көтерілді.
Стильдер мен тақырыптар
Оның қазіргі ресми патшалық аты - Мәртебелі Ян Ди-Пертуан Агонг XVI әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах Ибн Альмархум Сұлтан Қажы Ахмад Шах Әл-Муста'ин Биллах, D.K.P., D.K.M, D.K., D.M.N., S.S.A.P., S.I.M.P., D.K. (Теренггану), D.K. (Джохор)., S.P.M.J., D.K.M.B. (Бруней), D.K. (Кедах), D.K. (Перлис), D.K. (Перак)., D.K.
Әскери атақтары
🇲🇾 Малайзия
Малайзия және оның басқа мемлекеттері
🇲🇾 Малайзия
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малайзия корольдері Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Қанапия Басығараұлы
Қанапия Басығараұлы – (1840, қазіргі Қостанай облысы Әулиекөл ауданы - 1917, Қостанай облысы Әулиекөл ауданы) - әнші, сазгер, Аса ауқатты орталан шыққан. Бізге жеткен өндеріне қарағанда Біржан салмен дос болған. Қанапия әндері кезінде көп болған, бізге жетқені "Кер бесті", "Ат басты шылбырымды", "Қанапияның әні" секілді туындылары. Асқақ, жоғары дауыспен, жігерлі айтылатын бұл әндерінде, негізінен, жастық жақ қызығын мадақтайды. Қанапия әндерін алғаш А.В. Затаевич нотаға түсірген. Қанапияның ұрпақтары Қостанай облысында тұрады.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет Санат:Тұлғалар Санат:1840 жылы туғандар
Мряс
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қаратау жалғанбозкілемі
Қаратау жалғанбозкілемі (лат. Pseudosedum karatavicum) – жасаңшөптер тұқымдасы, жалғанбозкілем туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Өсетін орны мен таралуы
Қазақстанда тек Қаратау жотасында (Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстары) кездеседі.
Қаратау жалғанбозкілемі - өте сирек кездесетін эндемик түр. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Жасаңшөптер‎ Санат:Қазақстан флорасы Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
IC 2371
IC 2371 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2371 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Қанай Құттымбетұлы
Қанай шешен Құттымбетұлы - 1695-1698 жылдар шамасында туып, 1775-1780 жылдары дүниеден өткен қазақтың атақты би, шешені әрі батыры. Ол атақты Абылайханның сенімді бас билерінің бірі болған.
Арғын тайпасы Қарауыл руынан шыққан. Балалық шағы Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Қарабұлақ ауылында өткен. Зерек, сезімталдығы жас кезінен қалыптаса бастаған баланың сөз тапқыш алғырлығы ауылдастары арасына таралады. Бір күні үйіне келіп отырған қонақ:
-	Мына сүйекті ана балаға бере салыңыздаршы, - дегенде, Қанай бала:
-	Ақсұңқар құс шашып жейді, қарақұс астына басып жейді, ит сүйек жейді, адам ет жейді, сүйекті өзіңіз жеңіз, - деп еті жоқ жамбасты қайтарып беріпті. Сол - сол-ақ екен, содан бастап ол ел, жер, жесір барымта дауына араласа бастайды. Бұл Қанайдын 13-15 жастар кезі болса керек. Бірде Жоңғар ханы хабар салыпты: үш жұмбағым бар, соны шешіңдер. Егер шеше алмасаңдар маған бағыныңдар, депті. Халық сасып қалады. Қанай тұрып "Жұмбағын естімей тұрып неге сасасыңдар, әуелі айтсын" дейді. Жұмбақ мынандай екен: Қатар тұрған екі қыздың қайсысының жасы үлкен, қайсысының жасы кіші, екі пышақтың қайсысы ұсталған, қайсысы ұсталмаған, қатар тұрған екі аттың қайсысы кәрі биеден, қайсысы жас биеден туды. Соны айырып беріңдер дейді. Қанай екі қызды бір үйге орнықтырып күте беріңдер, қайсысының үлкен, қайсысынын кіші екенін өздері білдіреді дейді. Қанайдың айтканындай-ақ аз күн ішінде жас қыздың өзінен үлкенге көрсеткен құрметі арқылы жастығы білініп калады. Бірінші жұмбақ осылай шешіледі. Екі пышақтың темір басын отқа салыңдар, сонда бұрын ұсталған пышақтан майдың иісі, ұсталмаған пышақтан темірдің иісі шығатын болады дейді. Бұл жұмбақ та шешіледі.
Екі атты мініп, қара суға түсіріп терлетіп әкеліп желдің өтіне байлап қойыңдар. Сонда кәрі биенің құлыны желге артын береді, жас биенің құлыны желге қарсы карап тұрады дейді. Сөйтіп бұл жұмбақтың да шешімі табылады. "Сыпайылық - сыйыңды арттырады, кеңдік - құрмет туғызады, шыншылдық - сенімге жеткізеді, жиындылық - табысқа бастайды, мейірбандық - билікке жол ашады. Үш ғасыр өтсе де, Қарауыл Қанай бидің рухының да, сөзінің де өлмеуі осынау бір ғажайып адамгершілік қасиеттеріне де байланысты. "Түйенің бурасы жақсы, сөздің турасы жақсы" дегендей, Қанайдай айбынды білгір, шежіреші би-шешенге кара қылды қақ жара айтатын әділдік, оспадарлыққа, менмендікке, парықсыздыққа жалғаншылдыққа аяусыз соққы берген. Қарауыл би Ташкент шаһарының бегі болған жылдарда талай теңсіздіктердің жолын қиған. Сондай-ақ, Қазақ мемлекетінің негізін нығайтуда күрделі шараларды жүзеге асырған. Көкшетаулық Асқар Нұғманұлы (1904-1981) мынадай тарихи-әдеби деректерді, 1926 жылы естігенін жазады: Қарауыл Қанай шешен үш жүздің дау-шарын ғана емес, сондай-ақ қазақ пен кырғыз, өзбек пен түріктің арасындағы даулы мәселелердің де түйінін шешіпті
XVII ғасырдың аяғында Ташкентте бек болған" байдың" шөбересі, сөзі сұңқар қанатының қағысы сұңкылындай, ну дауысты Құттыбайдың немересі бала Қанайдың ақыл-ойының қуат-серпіні мен тер адамшылық әресін сынамақ болады: Ақтайлақтай майталманның бала Қанайдың бойынан кісілікті, шешендікті көруі болып отыр. Парлап сұңғыла баба бүркіт пен парлап ұшатын, шарықтауға дидарласуы қандай ғанибет! Иә, рақымдылық - жолбарыстай жортатын сайыпқырандарды тәрбиелеуі жеткілікті. Заманыңызда болған небір айтулы ұлттық бермейміз бе деп Абылай хан сұрағанда, сонда Бұқар:
-	Айтсаң, Малайсарыны айтсаңшы, үні жақсы еді. Қарауыл Қанайды айтсайшы, еді. Бір аста өзбектің бір бегі Қанайға:
-	Жігіт деген кім, мігіт деген кім, ат деген не, мас деген не? - депті.
-	Жауабын ас ішкеннен кейін беруге уәделескен ! Қанай түрлі жеміске қарап отырып:
-	Біздің қазақ жал-жая, қазы-қарта, жамбас о» дейді, мына сияқты дәмді "мас" дейді. Күресте жеңілгенді "мігіт" дейді. Бәйгеде озған атты "ат" де ғанын "мат" дейді, - депті. Содан өзбектер бір-бірінен айырғысыз екі қара атты салыстырып:
-	Қайсысы жас, кайсысы кәрі? - дейді. Қанай ат алдына шөп салдырып: "Ертең таңертең айтайын" түскен кезде қараса, жас ат желге қарсы қарап, кәрі ат жас, кәрісін осыдан айырыпты. Өзбектер екі шұбар кәрі, қайсысы жас екенін сұрайды. Қанай бір уыс тастағанда, кәрі тауық шетте шашылған тарыны тұсынан шоқи бастайды. Келесі кезекте өзбектер : сынық сүйем тобылғы әкеп: Түп жағы қайсы, бас: бір аяқ суға тобылғыларды салғанда, тобылғының қырағанын байқап, оны тубі, ал көтеріңкілеу жағаға қарауыл Қанай би есімі ақын-жыраулар шығармаларында құрметпен аталады. Шал Құлекеұлы:
Абылайдың тұсында құтпан болған.
Сөйлейін Баян, Қанай, Жолдыбайдан —	десе, ақын-композитор Балуан Шолақ:	-
Нұрмұхамбет - Балуан Шолақ менің атым
Бар елге мағүлым болған асыл затым.
Нағашым Жалпақ Қанай деп атайды.
Болады Ұлы жүздік арғы затым, - деп тебіренеді.
Мағжан Жұмабаев "Батыр Баян" поэмасында Қанжығалы қарт Бөгенбайдың, "аузынан жалын шашқан жас Жаңатайды "найзасын нажағайдай ойнататын жас барыс" Бәсентиін Сарымалайды "ойы удай, тілі шаян" Қарауылдың қара тілге дес бермейтін шешені Қанай биді таңғажайып құлшыныспен сипаттап өтеді. Абылай хан Көкшенің бауырына "өңшең көкжалдарын" жинап алады. Мақсаты - қазақ даласына қаптап төнген дұшпандардың бетін қайтару, оларға аяусыз соққы беру. Мінеки, осы қарбалас, ала құйын шақ былайша суреттелген: Жиылды өңшең ноян ығай-сығай, Байжігіт, Тасболат пен би Толыбай. Ту баста Абылайды хан көтерген, Қамқоршысы Қарауылдың шешен Қанай. Міне, осы тұста хан Абылай мұңды кейіпке түседі. Терең ойға шомады. Бүкіл батырлары сақадай сай тас-түйін, жорыққа әзір. Қанай би: "Бұл қалай?" - деп, бөгелістің мән-жайын сұрағанда, Абылай:
Қанайым, ойың удай, тілің шаян,
Наркескен, өрттей өскен, қайтпас болат,
Баянсыз қанатымды қалай жаям?" деп қамығады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері
Тілекеш Әжіғалиева
Әжіғалиева Тілекеш (1947 жылы туған, Форт-Шевченко қаласы) – мейірбике.
Өмірбаяны
Гурьев (қазіргі Атырау) медицина училищенің Форт-Шевченко бөлімшесін бітірген (1968).
1968 – 2000 ж. Түпқараған орталық ауруханасында мейірбике болып жұмыс жасады.
Марапаттары
«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Қазақстан медиктері Санат:Атырау медициналық колледжі түлектері
Ворга-Шор (Грубе-Ю тармағы)
Ворга-Шор — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Грубе-Ю өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері