cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шартты таза су
Шартты таза су — тазартылғаннан кейін не тазаланбаған күйінде су объектісіне жіберілгенде ондағы су сапасының нормаларын бұзуға тиіс емес ақаба сулар. Мұндай суларға, әдетте, суармаланатьш аумақтардан келетін кәріз суларын жатқызады. Бірақ ақаба суларда ондағы бар заттектердің бәрінің концентрациясы өлшенген деуге әсте келмейтіндіктен, әдетте, Ш.т.с. табиғи су объектілерін ластағыш негіз болып шығады. Мұндай суларды оларда бар заттектер концентрацияларын азайтып, нормаға келтіру үшін 10—15 есе су қосу керек болады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Уоллис және Футуна
Уоллис және Футуна (Territoire des Iles Wallis et Futuna) – Мұхиттық Аралдардағы жанартаутекті топаралдар, Францияның иелігінде.
Бытырамен тазарту
Бытырымен тазарту (Очистка дробью) — қабырғаларының қалыңдығы әр түрлі, айналдырып, атанақта тазартуға болмайтын құймаларды тазарту операциясы. Бытыра ағымды бөлмешікте сығымдалған ауа қысымы арқылы бытырамен соққылап тазарту. Б.т. кезінде өнделетін құйма қозғалтылмайды.
Уоллис және Футуна
Сипаттамасы
Аумағы 274 км², халқы 15000 адам, админлік орталық Мата-Уту. Уолли топаралы өзі аттас үлкен арал мен 20 ұсақ аралдардан құралады. Салыстырмалы түрде ойпаттық, жанартаутекті Уоллис аралдарына құз жағалаулар мен су толған жанартау кратерлері тән. Футуна топаралының құрамына екі арал – Футуна мен Алофи кіреді.
Бытырамен тазарту
Бытырымен тазартқыш машина (Машина дробеструйная очистная) —
Уоллис және Футуна
Климаты
Аралдарға нөсер жауындар мол жауатын тропиктік климат тән. Аралдар ағылшын теңіз саяхатшысы Самюэль Уоллистің құрметіне аталған.
Бытырамен тазарту
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Уоллис және Футуна
Тарихы
Екі аралдық топ та 1842 жылы Францияның бақылауына өтіп, кейінірек оның теңіздің аржағындағы аумағына айналды.
Экономикасы
Еңбекке қабілетті халқының 80%-дан астамы ауыл шаруашылығымен айналысады, кокос, нан ағашын, манго мен көкөністер, шошқа мен тауық өсіреді. Арал тұрғындары сондай-ақ шағын кемелермен балық аулайды. Халқының 5%-ы жергілікті әкімш. жұмысқа тартылған, олар Франциядан қаржы көмегін алып, Оңтүстік Корея мен Жапонияға балық аулау құқығы үшін лицензиялар сатады.
Дереккөздер
* Санат:Тынық мұхит аралдары
Әбсалям (Мансур ауылдық кеңесі)
Әбсалям — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Мансур ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 105 адамды құрады. Пошта индексі — 453712, ОКАТО коды — 80253849004.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Vincent (ән)
«Vincent» — Дон Маклиннің әйгілі суретші Винсент Ван Гог құрметіне жазған әні. Кейде бейресми түрде әнді бастапқы жолдың «Starry Starry Night» сөздерімен де атайды.
Ән 1971 жылы American Pie альбомының құрамында жарияланды.
Аккомпанемент ретінде негізімен гитара қолданылды, бірақ аккордеон, маримба және ішекті аспаптардың дыбысы да естіледі.
Прогресс
thumb|right|250px|Прогресс циклі (ғылыми байқау - технологиялық тапқырлау - өндірістік қолдану - [[бедерсіздену - қайтадан жаңа ізденіс)]] Прогресс - ең төменгіден ең жоғарғы деңгейге дейінгі даму бағытын, алға қарай қозғалысты, ұйым деңгейінің артуын, ұйымның күрделілігін ішкі байланыстардың өсуін сипаттайтын даму үрдісі. Бастапқыда прогресс идеясы жаратылыстық- ғылыми танымда қарастырылды (Ф. Бэкон, Р. Декарт). Кейінірек ол қоғамға, әлеуметтік қатынастарға да таралды (Тюрго, Кондорсе). Прогресс мәселесіне Гегель көп көңіл аударды, ол ағартушылардың рационализмін, олардың тарихты, өткенді елемеуін жоққа шығарды, сонымен қатар, ол өткенді шексіздендіретін романтизм мектебінің жалған тарихилығын қабылдамады. Тарихи прогресті әлемдік рухтың өзіндік дамуы ретінде қарастыра отырып, Гегель оны бостандық түсінігіндегі прогресс ретінде сипаттады. К. Маркс қоғамдық прогресс критерийлерін өндіріс күштерінің дамуынан көрді. Өндірістің дамуы, еңбек өнімділігінің артуы, оны ұйымдастырудың жетілуі жұмысшының тұлғалығын, білімін, мәдениетін дамытып, қоғамдық қатынастарды және жалпы қоғамды жетілдіре түседі. Прогресс идеясы шексіз қатып қалған емес, салыстырмалы сипатта болады. Дүниеге жалпы, дамудың бірбағыттылығы кереғар; өлі табиғатта көптеген процестер үдемелі емес, мерзімдік қозғалыста болады. Қоғам прогресінің мақсаты адам болып табылады. Оның өмірі, игілігі, бостандығы - қоғамдық өмірге, тарихқа және адамның өзіне жоғары мән беретін ықпалдастырушы факторлар болып табылады.
Vincent (ән)
2020 жылдың шілдесінде әннің қолжазбасы 1,5 миллион долларға сатылды.
Прогресс
Дереккөздер
Санат:Саясат
Vincent (ән)
нобай|«[[Жұлдызды түн» суреті (1889)]] Әннің қалай жазылғанын Дон Маклин былай суреттеген: "1970 жылдың күзінде мен мектептерде гитар ойнауды үйретумен айналысып жүрдім. Бір рет таңертең верандада Ван Гогтың биографиясын оқып жатып, ол есінен ауысқан адам еместігіне көзім жетті, және бұны әнмен жеткізе аламын деп шештім. Ол және інісі Тео бір дертке шалдыққан болатын. Бірақ бұл, менің ойымша, естен адасудың кездесе беретін түрі емес еді, сүйген әйелінің оны елемегенінен емес еді. Сөйтіп, мен «Жұлдызды түннің» көшірмесін алдымда ұстап тұрып, әннің мәтінін қағазға түсірдім."
Каверлер
Көптеген әншілер бұл әннің өз кавер-нұсқаларын шығарған. Олардың арасында Хулио Иглесиас, Рик Эстли, Джош Гробан, Гарт Брукс, Ронан Китинг, Джеймс Блэйк, т.б. бар. 2016 жылы шыққан «Ван Гог. Ізгі ниетпен, Винсент» фильмінде әнді Лианн Ла Хавас орындады.
Роберто Веччиони 2000 жылы әннің итальянша нұсқасын ұсынды. Сплин тобының вокалисі Александр Васильев 2016 жылы өлеңді орысшаға аударды.
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша әндер
Жорди Делем
Жорди Жозе Делем (Jordy José Delem; 18 наурыз 1993, Ле-Франсуа, Мартиника) — мартиникалық футболшы, "Сиэтл Саундерс" клубы мен Мартиника Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.
Клубтық
Карьерасын 2011 жылы "Франсискен" клубында бастады. 2015 жылы Францияның төменгі лигаларында өнер көрсететін "Арль-Авиньон" клубына ауысты да, бір маусым ойнап, бастапқы клубына қайта оралды. Оралғанымен туған клубында бір ойынға қатыспай, "Сиэтл Саундерс" клубының екінші командасына қосылды.
Көп ұзамай "Сиэтл Саундерстің" негізгі құрамына орнығып алды.
Ұлттық құрама
Мартиника құрамасы сапында тұңғыш рет 2012 жылы 2 мамырда Гайанаға қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты да, алғашқы голын да соқты. Келесі жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысып, бір кездесу алаңға шықты (Мексикаға қарсы).
2019 жылы КОНКАКАФ алтын кубогына қатысып, үшінші турда Мексиканың қақпасына бір гол соқты. Бірақ бұл ойында Мартиника 2:3 есебімен ұтылып қалды.
Аустрия коммунистік партиясы
Аустрия коммунистік партиясы (АКП) 1918 ж. 3 қарашада құрылды. 1919 ж. Коминтернге енді. АКП пролетарлық диктатурасы үшін күресу ұр-нын көтерді, Кеңестік Ресейді сөзсіз қолдау жағында болды. Алайда ол кезде партия сан жағынан аз, ұйымдық және идеологиялық жағынан өлсіз еді. АКП басшылары әсіре солшылдық кателерге жол берді. Оның үстіне өр түрлі оппортунистік топтардың жік-пгілдік әрекеттері партия үйымдарын қатты әлсіретті. Партияның бірлігі жолындағы күресте 8-съездің (1925) жр мәні болды, онда жікшіл оппорту-нистер идеялық жағынан талқандал-ды. АКП 10-съезі (1929 ж. февр.) оң-жыл оппортунистерді партиядан шы-ғарды. АКП қатарын топтастыруда И. Коплениг зор роль атқарды; ол 1924 ж. партияның бас секретары бо-ткггт сайланды.
АКП еңбекшілерді фашизмге қарсы күреске жұмылдыру жолында едәуір кріыс істеді. 1933 ж. майда партияға тыйым салынып, ол астыртын жағ-дайға кошуге мәжбүр болды. 1938 ж. жартта гитлершілер Австрияға басып йргеннен кейін, компартия халықты герман фашистеріне қарсы күреске шақырды, прогресшіл күштердің тәуелсіздік жолындағы қимылын басқарды. Австрия фашистік Германияның үстемдігінен азат етілгеннен кейін (1945) АКП астыртын жағдайдан шықты. 13-съезд (1946 ж. апр.) про-граммалық мәлімдеме жариялап, пар-тияның жаңа Уставын қабылдады. АКП ұлттық тәуелсіздік, бейбітшілік пен демократия үшін күресті орісте-тіп, АҚШ пен Англия империалистерінің Австрияны бат. мемлекеттерінің агрессиялық одақтарына тарту әреке-тіне қарсы шықты. Партияның 16-съе-зі (1954 ж. май) «Аустрияны тәуелсіздікке жеткізетін және оны қамтамасыз ететін жол» деген программа-лық мәлімдеме қабылдады. АКП 17-съезі (1957 ж. наурыз) Австрияның дә-йекті бейтараптылық саясат жүргізуі үшін, жаңа соғыс қаупіне қарсы кү-ресу, еңбекшілердің тұрмыс дәреже-сін арттыру, жұмысшы табьгаың бір-лігін нығайту, партиялық ішкі демо-кратияны өрістету, ревизионизм мен реформизмге жол бермеу шараларын белгіледі. АКП коммунистік және жұ-мысшы партиялары өкілдерінің Мәскеуде болып өткен барлық кеңестерінің документтерін мақұлдады. 1958 ж. ақпанда АКП конференңиясы «Ав-стрияны социализмге анаратын жол» атты программалық документ қабыл-Дады.
Камено-Поле (Враца облысы)
Камено-Поле (Камено поле) — Болгариядағы ауыл. Враца облысына қарасты Роман қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 766 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3150. Телефон коды — 09126. ЕКАТТЕ коды — 35910.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Враца облысының елді мекендері
Анықталған қорлар
Анықталған қорлар - АҚШ елінің жіктемесіне сәйкес, кенорынның барланған қорларының қосындысын (A, В, С) және алдын-ала бағаланған қорды (С2) біріктіретін қорлар мөлшері.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Ислам жайлы қате түсініктер
Ислам жайлы қате түсініктер — 2006 жылы Шымкент қаласы «Парасат» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Жанарыстан Әзімханұлы Рүстемов. Беттер саны — 64.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2006 жылы шыққан кітаптар Санат:Парасат баспасының кітаптары
Лиффре
Лиффре (Liffré) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 66,86 км² шамасында.
Сент-Елен (Лозер)
Сент-Елен (Sainte-Hélène) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Манд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,73 км² шамасында.
Лиффре
Коммунаның INSEE коды — 35152, пошта индексі — 35340.
Сент-Елен (Лозер)
Коммунаның INSEE коды — 48157, пошта индексі — 48190.
Лиффре
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6756 адамды құрады. Халық тығыздығы — 101,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Сент-Елен (Лозер)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Сен-Никола-д'Атте
Сен-Никола-д'Атте (Saint-Nicolas-d'Attez) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27573, пошта индексі — 27160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 147 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,49 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
IC 3674
IC 3674 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3674 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Кронос
thumb|Кронос
Аңыз бойынша, Уран мен Геяның (Жердің) баласы, алыптардың ең кенжесі. Әкесін тақтан түсіріп және мүгедек етіп, бүкіл әлемді өзі биледі. Өз әпкесі Реяның күйеуі, Гестанның, Деметраның, Гераның, Аидтың, Посейдонның, Зевстың және Хиронның әкесі. Кронос алғашында егіншілік құдайы болса керек. Оған табыну әсіресе Олимп пен Афиныда кеңінен тарады.
Дереккөздер
Санат:Мифология Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Шаруашылық канал
Шаруашылық канал — шаруашылық-аралық каналдан суды шаруашылыққа тасымалдау үшін салынатын каналдар жуйесі. Ол суды шаруашылықтың бір ауыспалы егістігіне немесе бригадасына жеткізгеннен кейін, суды бөліп таратады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Пепе Рейна
Хосе Мануэль Рейна Паэс (José Manuel Reina Páez; 31 тамыз 1982 жыл, Мадрид) немесе қысқаша Пепе Рейна (Pepe Reina) — испаниялық футболшы, қақпашы. Әлем және Еуропа чемпионы.
Испания Ұлттық футбол құрамасы сапында 38 кездесуде алаңға шықты.
Командалық
«Вильярреал»
«Ливерпуль»
«Бавария»
Испания-16
Испания
Сілтемелер
Санат:Мадридте туғандар Санат:Испания футболшылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Вильярреал ФК ойыншылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Наполи ФК ойыншылары Санат:Бавария ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары Санат:Лацио ФК ойыншылары
Пәкістан халық партиясы
Пәкістан халық партиясы (урду پاکستان پیپلز پارٹی; ағылшын Pakistan Peoples Party) — Пәкістанның саяси партияларының бірі.
Тарихы мен мақсаты
Пәкістан халық партиясыны 1967 жылында Зүлфікар Әли Бһутто ұйымдастырды. Партияның үраны: «Ислам — дініміз, демократия — биліктің қалпымыз, социализм — экономикалық жүйеміз». Мақсаты - Пәкістанда демократиялық және әлеуметтік өзгерістерін жүргізу, байлар менен кедейлердің арасында айырмашылығын кішейту, исләмнан бет бұрмай оны дін ретінде сақтау, бірақ мемлекетті зайырлы жолымен жүргізіп, Батыстан да, КСРО-дан да елге пайдалы болатын кейбір тәртіптерін орнату, Пәкістанды дамытып, қарапайым халқын қамын ойлайтын экономикалық саясатын жүргізу. Пәкістан халық партиясы әлеуметтік әділетінде негізденген тапсыз қоғамын орнатқысы келді. Сыртқы саясатында партия бейтарап саясатын таңдап, негізінде діндес мұсылман елдерімен тығыз байланыстары үшін шыққан.
1970 жылындағы сайлауында Пәкістан халық партиясы жеңеді, ал 1971 жылында билікке келеді. 1977 жылындағы әскери төңкерісінен кейін, оппозициялық партиясы болып, Зия-үл-Хаққа қарсы шыққаны үшін Пәкістанда нақты заңсыз болып табылады. 1988 жылында Пәкістан халық партиясы қайтадан билігіне келеді. Екі жылдан кейін Пәкістан халық партиясы құрастырған министрлер кабинеті Гүләм Ысқақ Ханмен тарқайды. 1996 жылындағы сайлауында тағы жеңіп, жаңадан билікке келеді. Қазір Пәкістан халық партиясы демократиялық оппозициялық саяси күш болып табылады, Первез Мұшаррафқа оппозициясында тұр.
Жетекшілері
Зүлфікар Әли Бһутто - Пәкістанның президенті, премьер-министрі болған. 1977 жылында тұтқынға алынып, 1979 жылында өлтіріп жазаланған еді. Бенәзир Бһутто - екі рет премьер-министр болған. 2007 жылы желтоқсанның 27-інде саяси өлтіруінің - лаңкестік актінің құрбаны болған.
Санат:Пәкістан саяси партиялары
NGC 7668
NGC 7668 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1865 жылы Ferrari Gaspare Stanislao астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7668 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Көктөбе (Қарасай ауданы)
Көктөбе (2007 жылға дейін — Известковое) — Алматы облысы Қарасай ауданы, Қаскелең қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан оңтүстікке қарай 15 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 50 адам (26 ер адам және 24 әйел адам) болса, 2009 жылы 95 адамды (51 ер адам және 44 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Холовица
Холовица — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 521 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Азық-Түлік Отрядтары
Азық-түлік отрядтары — астық, азық-түліктің басқа да түрлерін дайындап, өнеркәсіп орталықтары мен Қызыл Армияға жөнелту үшін құрылған әскери жасақтар (1918 — 21). Олар Ресей Халық Комиссарлары Кеңесінің жұмысшыларды аштыққа қарсы күреске жұмылдыру туралы қаулысына (9.5.1918) және БОАК пен Халком Кеңесінің азық-түлік диктатурасын қолдану жөніндегі декретіне (13.5.1918) сәйкес құрылды. Азық-түлік отрядтары жасақтау құқы ірі кәсіпорындарға, уездік және қалалық кеңестерге берілді. Бұл отрядтар негізінен өнеркәсіп орталықтарында ұйымдастырылып, БОАК-нің декретімен (25.5.1918) Азық-түлік халкоматының жергілікті орындарында тіркелді, сол халкоматтың Азық-түлікті мемлекет қарамағына еріксіз алу армиясының құрамына кірді. Оған кірмегендерін Кәсіподақтардың Орталық Кеңесі (ВЦСПС) мен Азық-түлік халкоматының жанынан құрылған (тамыз, 1918) Орталық әскери азық-түлік бюросының жергілікті орындары басқарды. Азық-түлік отрядтары астықты шаруалардан тұрақты кесімді бағамен сатып алып, дәулеттілерден еріксіз тартып алуға тиісті еді. Алайда іс жүзінде бұл тәртіп үнемі бұзылып отырды. Олар шаруалардың да астығын еріксіз тартып алды. Қарулы отрядтардың жолсыздығы шаруалардың қарсылығын тудырды. Азық-түлік отряды дайындаған астығының жартысын өздерін жасақтаған ұйымға, екінші бөлігін Азық-түлік халкоматына жөнелтті. 1919 — 20 жылдары олардың халыққа қысымы одан әрі күшейді. Астық жинайтын және оны жинап болған соң мемлекет қарамағына еріксіз алатын жаңа отрядтар легі ұйымдастырылды. Азық-түлік отрядтарына Азық-түлік салғыртын жүзеге асыруды бақылау міндеті жүктелді. 1920 жылы Қазақстан жерінде 11,5 мыңға жуық адамы бар 370 отряд жұмыс істеді. Олардың басым көпшілігі Ресейдің Мәскеу, Петроград, Иваново-Вознесенск тағы басқа ірі қалаларынан келді. Жергілікті отрядтар тым аз жасақталды. Бұлар Азамат соғысынан жүдеген елге жығылған үстіне жұдырық болды. Азық-түлік отрядтары негізгі міндеттерімен бірге жиындар, митингілер өткізіп, саяси-үгіт, мәдени-көпшілік жұмыстарын жүргізді. Жаңа экономикалық саясатқа байланысты Азық-түлік отрядтары жойылды.
Дереккөздер
санат: тарих
Фрессен (Па-де-Кале)
Фрессен (Fressin) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,17 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62359, пошта индексі — 62140.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 542 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,57 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Вэст Линн (Орегон)
Вэст Линн (West Linn) — Орегон штатының Clackamas округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 24180 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.5 км² шамасында. FIPS коды — 41-80150.
Ландрехт
Ландрехт (Landrecht) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Штайнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 141 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 61 062. Муниципалитеттің басшысы — Пауль Хардер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Корнелиано-д'Альба
Корнелиано-д'Альба (Corneliano d'Alba) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2039 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 204 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 12040.
Елді мекеннің қамқоршысы — Анна.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Россано-Венето
Россано-Венето (Rossano Veneto) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6566 адамды құрайды. Халық тығыздығы 657 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 36028.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Гбайя
Гбайя (өз атауы: байя, манжа, мбакка, нгбакна) — Орталық Африка Республикасының батысында (Банги қаласының шетіне дейін), Камерунның шығысында және Конго Республикасының солтүстігінде қоныстанған халық. Жалпы саны 1050 мың адам. Негізгі қоныстанған елдері: Орталық Африка Республикасы - 760 мың адам, Камерун - 150 мың адам, Конго Республикасы - 10 000 адам. Келесі этнографиялық топтарға бөлінеді: богото, бианди, були, т.б. Банда мен нгбандиге жақын.
Тілі
Тілі - гбайя тілі.
Діні
Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі - христиандар.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатыне егіншілік (маниок, құмай, жержаңғақ, фонио, жүгері, мақта) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал). Қолөнерден - ағаштан ою, қыш бұйымдар жасау, қоржын, төсеніш, сөмке, т.б. жасау.
Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізін көсемдер басқаратын рулар мен көпбалалы қауымдар құрайды. Неке вирилокальды. Ата-бабалар культі мен табиғат күштері, музыкалық-би фольклоры кең таралған.
Елді мекендері өзендердің бойында орналасқан. Тұрғын үйлері – қабырғалары сабан аралас саздан, кейде тоқылған және саз балшықпен сыланған, төбесі аласа сабанмен жабылған дөңгелек лашық тәрізді.
Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі.
Негізгі тағамдары – жарма, бәліш, көкөніс, банан, сүт, балық.
Дереккөздер
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары Санат:Камерун халықтары Санат:Конго Республикасы халықтары
NGC 3130
NGC 3130 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1828 жылы Гершель Джон Фредерик Уильям астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3130 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 29475, UGC 5468, MCG 2-26-26, ZWG 64.72, near 31 Leo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Тұнғиық, шұңғыма
Тұнғиық, шұңғыма - кішігірім өзен мен жылға арналарының түбіндегі ұдайы суға толы болып тұратын үңгімелер. Олар тіпті қуаңшылық жылдардың өзінде басқа ағын сулар құрғап қалғанда сақталып қалады.
Эбигейл Филлмор
Абигейл Пауэрс Филлмор (Abigail Powers Fillmore; 13 наурыз 1798 – 30 наурыз 1853) – Америка Құрама Штаттарының 13-ші президенті Миллард Филлмордың әйелі және 1850-1853 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші Ханымы.
Неке алдындағы өмірі
солға|нобай|266x266 нүкте|Эбигейл Филлмор Филлмор Саратог округінде, Нью-Йоркта дүниеге келді. Оның әкесі бапстист дің қызметшісі болды. Әкесі қызы дүниеге келгеннен кейін қайтыс болады. Осыдан кейін анасы батысқа көшеді. 1819 жылы Эбигейл Нью-Хоуптағы жаңа академияға түседі. Сол жерде он тоғыз жасар Миллард Филлмор да оқыған еді. Миллард Эбигейлдің білімін бағалап, кейінрек олардның арасында романтикалық құштарлық пайда болды. Ұзақ қарым-қатынастан кейін, жиырма алты жасар Миллард және жиырма жеті жасар Эибгейл 1826 жылы 5 ақпанда үйленеді. Неке тойы қалыңдықтың ағасының үйінде өтеді. Бал айын өткізбей, олар Буффало, Нью-Йоркте тұрады. Филлмор мектепте сабақ беруді бірінші ұлың туғанға дейін жалғастырып, өмірінің соңына дейін білім беруге қызыққан.
Жұбайларда екі бала болды: 1847 жылы Миллард Нью-Йорк сенатының өкілі болып сайланғанда, отбасы уақытша Олбани, Нью-Йоркке көшеді.
Америка Құрама Штаттарының Бірінші ханымы
1849 жылы Миллард Филлмор вице-президент болып тағайындалды және әйелімен бірге Вишингтонға көшті. Президент Закари Тейлордың қазасынан кейін Филлмор президент болып, жұбайымен Ақ үйде тұрады. Алайда бұл кезде Бірінші ханымның денсаулығы нашарлап, ол міндеттерін қызына тапсырады. Эбигейл Ақ үйдің кітапханасында бірнеше сағат кітаптар таңдап, оларды фортепиано, арфа және гитарасы тұрған Сопақ кабинетте сақтайтын. солға|нобай|172x172 нүкте|Эбигейл Филлмордың моласы
Өлім
Президент Франклин Пирстің инагурациясында 1853 жылы Эибгейл тұмауратып, пневмониямен ауырып қалады. Жиырма алты күннен кейін 1853 жылы 23 наурызда Вашингтонда «Уиллард» қонақ үйінде қайтыс болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ Бірінші ханымдары
Пастена
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1672 адамды құрайды. Халық тығыздығы 40 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Пошта индексі — 3020.
Елді мекеннің қамқоршысы — S. Sinforo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Себыстей
Себыстей — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 24 өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта Кокузек орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ливленка
Ливленка — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хмелевка өзенінің сол жағалауынан 1,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Марха
Дереккөздер
Санат:Саха Республикасы өзендері Санат:Вилюй салалары
Турон
Турон (Turón) — Испаниядағы қала. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Альпухарра-Гранадина ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 297 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 55 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 148 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Баффин теңізі
Санат:Баффин теңізі Санат:Солтүстік Мұзды мұхит теңіздері Санат:Канада теңіздері Санат:Гренландия географиясы
Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев
Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев (1952 ж. т.), агроном, экономист. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1975), ҚОКП ОК жанындағы қоғамдық ғынымдар академиясын бітірген (1990). Ақадыр ауданы «Ортау» кеңшарының агрономы болып істеді. 1977-1986 ж. Ақадыр аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, Жезқазған облыстың, Акадыр аудандық партия комитегінде жауапты жұмыс атқарады. 1986 жылдан Жезқазған облысы Шет аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, аудандық кеңес төрағасы және ауаткөм төрағасы. 1997 ж. Абай ауданы әкімінің 1-орынбасары. 1993-96 және 1998 жылдан Приозёрск қаласының әкімі.
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы тұлғалары
Африкалық ұлттық конгресс
Африкалық ұлттық конгресс - (1925 жылға дейін онтүстік африкалық жергілікті одақ)- онтүстік Африканың қара нәсілді халкының саяси ұйымы. 1912 жылғы 8 қантарда 1 съезде Блумфонтейн қаласында пайда болған.
1912 жылы құрылған (1923 жылға дейін Оңтүстік Африка жергілікті ұлттық конгресі деп аталған), 1960-1990 жж заңсыз. Апартеид режимін жою, қоғамды демократиялық қайта құру үшін күресті өзінің мақсаты деп жариялады. Конгресстің бағдарламалық принциптері 1955 жылғы Бостандық Хартиясында көрсетілген. АҰК Президенті-2017 жылы Джейкоб Зуманың орнына келген Кирилл Рамафоса. Социалистік интернационалға кіреді, өзін "тәртіпті солшыл күш" деп анықтайды
Құрылтайшылардың қатарында танымал зулу қоғам қайраткері және жазушы Джон Лангалибалеле Дубе және публицист-цвана Сол Плааки бар. 1961 жылы құрылған Апартеид дәуірі кезінде Ронни Касрилс басқарған "Умконто ве сизве" жауынгерлік қанаты болды. 1985 жылдан бастап Президент-Оливер Тамбо, 1991 жылдан 1997 жылға дейін-Нельсон Мандела.
1959 жылы конгресстен африкалық азшылық тобы шығып, Пан-Африка конгресі ұйымын құрды. 1960 жылдардан бастап ұйымды КСРО қолдады. КСРО Жоғары оқу орындары мен техникумдарында АҰК-ның жүздеген белсенділері оқыды. Кеңестік әскери мектептерде және Анголадағы лагерьлерде кеңес нұсқаушыларының басшылығымен "Умконто ве сизве" АҰК әскери қанатының екі мыңнан астам жауынгері дайындықтан өтті. Оған кеңестік қару-жарақ жеткізілді. Ұйымның жауынгерлері КСРО-да шетелдік әскери қызметшілерді даярлау жөніндегі 165-ші оқу орталығында оқудан өтті. АҚШ АҰК мен оның мүшелерін тек 2008 жылы, Нельсон Манделаның 90 жылдығына орай "террористер" тізімінен шығарды.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Ферми энергиясы
Ферми энергиясы — өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі, яғни бір бөлшекті қосқан уақыттағы жүйенің негізгі күйі энергиясының ұлғаюы. Сонымен қатар абсолюттік нөлдік температурадағы фермиондардың негізгі күй қалпындағы максималды энергиясы деп те түсініледі. Ферми энергиясы - қатты дене физикасындағы негізгі түсініктердің бірі. Ферми деңгейінің физикалық мағынасы: Ферми деңгейінде бөлшектерді тану мүмкіндігі барлық температура бойынша 1/2 құрайды, тек Т=0 жағдайында ғана емес. Атау италяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген.
Санат:Физика Санат:Фермиондар Санат:Ферми энергиясы
Бодрум
Бодрум (Bodrum) — Мугланың провинциясындағы портты қаласы. Түркияның оңтүстiк-батысында Гёкова шығанақ  жағасы орналасқан .Сайт карияны Галикарнас деп аталды көне замандады және көне дүниенiң жетi кереметтерiмен Мавсола, бiр кесене тұрғын-үйге белгiлi болды. Бодрум яхталар үшiн 15 ғасырда кресшi жауыңгер салынған айлақ және кемежайға түрлермен су болып қалды. Құлып су асты археологиясының мұражайы қосады және бiрнеше мәдени фестивальлер жылдың iшiнде орналастырған. Қала 2009 жылдағы 118 237-шi тұрғынды алды. Бодрум қаласы теңіз деңгейінен 30-50 метр биіктікте орналасқан..
География
Осы аудан бұл қалалар кiредi: Тургутреис,Ортакент, Түркбүкү, Яликавак, Гүмүшлүк және т.б.
Қаланың тарихи
Бодрум орнында ертеді Галикарнас Карияның астанасы болды. Ғасырлар орташа осы жерде гректар балық ауылы болды. 1402 жылы родос соғыстар осы жерде Бодрум сарайы салды.
Бодрум климаты
Бодрум климаты — қоңыржай жерорта теңiздiк. Ауа райы Жерортаға қарағанда салқынырақ Эгей теңiзiнiң ықпалменiне қалыптасады. Бодрумдағы мұндай ерекшелiктерi арқасында жайлы ауа райдан астам Жерорта теңiздiк жиектен қалалармен салыстырғанда жаздыкүнi бекiтiледi.
Жазда күндер ашық болады, жамбыр жаумайды. Ал қысқа көп жамбыр жауады. Қар iлуде бiр түсiп қалады
Суреттер
Санат:Түркия қалалары Санат:Түркия порттары
Тағы қараңыз
Түркия
Анкара
Ыстамбұл
Милас
Анталия
Дереккөздер
Halicarnassus
Адамгершілік тәрбиесі
АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕСІ — тәлім-тәрбиенің ықпалды әсерімен мораль-дық сананы қалыптастырудың, этика-лық білімділікті, адамгершілік сезімді дамытудың сара жолы. Ол семья, мек-теп, ұстаз, еңбек, қоғам, жеке ықнал арқылы іске асырылады. Сов. педа-гогика В. И. Лениннің «Қазіргі заман-дағы жастарды тәрбиелеу, оқыту, үй-рету жұмысының бәрі де оларды ком-мунистік моральға баулу болын шы-ғуы керек» (Шығ., 31-т., 292-6.) деген қағидасын іске асырады. Мектеп пен семья, пионер, комсомол ұйымдары жас ұрпақты тәрбиелеудің дәстүрлі өнегелері ретінде КОКП Программа-сында белгіленген Коммунизм цуры-лысшысыныц моралъдыц кодексін басшылыққа алады. Жас адамның адамгершілігін қалыптастыруда мек-тепке дейінгі балдырғандар үшін оларға түсінікті ғибрат сөз, әсерлі өлең, сурет, әңгімелер пайдаланыла-ды; үлгі-өнегелі ойын, еңбек үстінде, этикалы қатынас жағдайында әдепкі ацамгершілік әдет-дағдылары қалып-тасады.
Мектеп жасындағылар үшін олар-дың саяси-әлеуметтік саналылығын (гуманизм, патриотизм, интернаңио-нализм), дүние танымын, этикалық талғамын, ішкі рухани байлығын мо-лайтатын жүйелі жұмыстар өткізіле-ді. Этикалық әңгіме, диспут, лекңия откізу және көркемөнердің түрлі са-лалары мен өдебиетті кеңінен пайда-лану А. т-ндегі коммуннстік игі істер болып табылады. Еңбек адамдарын коммунистік саналылық рухында төр-бпелеу міндеттері: идеологпялық тәр-бие, копшілік саяси-ағарту жұмыста-ры, баспасөз, коркемөнердің барлық салаларын кеңінен пайдалану мен халқымыздың арман-мүддесін марк-сизм-ленинизм негізінде ұғынып, аза-маттық борышын адал атқаруына көмектесумен шешіледі. А. т. әлеумет-тік тұрмыста теріс мінез, жат қылық-тарға қарсы тұра алатын ұстамды-лықты қалыптастырады.
Әдеб.: Маркс и Энгельс о воспитании и образовании, М., 1957; Ленин о воспитании и образовании, М., 1963; Ленин В. И., Жастар одағының міндеттері, Шығ., 31-т.; Калинин М. И., Коммунистік тәрбие туралы, А., 1949; Крупская Н. К., Таңд. педагогикалың шығ., А., 1961; Ма-каренко А. С., Коммунистік тәрбие туралы, А., 1960; Аңмамбетов Ғ., Дәуітов Т., Жаңыпов А., Педа-гог этикасы, А., 1969.
Microsoft Excel
Microsoft Еxcel — 1979 жылы екі экономист студент Дэн Бриклин және Боб Френкстон үй тапсырмасын тез орындауға көмектесетін және уақытты үнемдейтін әдіс ойлап табуды шешті. Олар тарихта бірінші рет электронды кесте бағдарламасын жазып, оны Visible Calculator сөзінен қысқартылған VisiCalc (Көрсеткіш калькулятор) деп атады. сондықтан барлық электрондық кестелер бағдарламасы, оның ішінде Excel программасы Дэн мен Бобтың арқасында жүзеге асты. IBM және Macintosh компьютерлерінде жұмыс істейтін, ең озық үлгілерді ала отырып, бүгінгі заман талабына сай жасалған, электрондық кесте құрастыратын қолданбалы программа. Excel-дің соңғы нұсқаларында график тұрғызу, күрделі функциялар арқылы есеп-қисап жүргізу және бірнеше жұмыс кітаптарымен қатар жұмыс атқару сияқты мүмкіндіктер кеңінен қолданылады. Кестелік құрылымды құжаттармен жұмыс істеуге арналған кең таралған құралдардың бірі Microsoft Excel. Ол сандық мәліметтермен жұмыс істеу үшін негізделген.
Excelдің маңызы
Excel жай ғана бағдарлама емес, оны көптеген математикалық амалдарды, күрделі есептерді жеңілдету үшін пайдалануға болады. Ол кестедегі мәліметтердің негізінде түрлі-түсті диаграмммалар тұрғызып, жүргізуді қамтамасыз ете алады. Excel мүмкіндігінің көпжақтылығы тек экономика саласында ғана емес, ғылыми зерттеу, әкімшілік жұмыстарында да кеңінен қолданылады. MS Excel программасы кесте түрінде берілген мәліметтерді компьютерде өңдеу үшін арналған. Сол себептен бұл программа электрондық кесте деп аталады. Кестелерді өңдеу мынадай іс-әрекеттерден тұрады.
VBA(Visual Basic бағдарламалар үшін) - Visual Basic бағдарламалау тілінің ықшамдалып қысқартылған түрі. Microsoft компаниясының өнімдерінен басқа, AutoCAD, SolidWorks, CorelDRAW сияқты көптеген бағдарламалық пакеттерге енгізілген. Бұл бағдарламаның артықшылығы дамудың салыстырмалы жеңілдігін қамтиды, соның арқасында қосымшаларды кәсіби пайдаланушылар да жасай алады. Кемшілігі - әртүрлі нұсқалардың кері үйлесімділігі сәйкестендірілмеген. Бұл проблемалар, негізінен, бағдарлама коды бағдарламалық өнімнің жаңа нұсқасында пайда болып, ал ескі нұсқаларында жоқ функционалдылыққа жүгінетіндігіне байланысты. Microsoft корпорациясы өз құжаттарында VBA-ны пайдаланудың негізінен үш себебі бар екенін айтады: 1.	Автоматтандыру және қайталау - компьютерлер адамдарға қарағанда әлдеқайда жақсы және жылдам жұмыс істей алады. 2.	Пайдаланушылардың өзара әрекеттесуіне арналған кеңейтімдер – VBA-ның көмегімен құжатты қалай пішімдеуді немесе файлды қалай сақтау керектігі туралы нақты кеңес бере аласыз ... тағысын тағылар. 3.	Office 2010 қосымшаларының өзара әрекеттестігі – бұндай қосымшалардың көмегімен Word пен Excel бірлесіп жұмыс істей алады. Майкрософт корпорациясы VBA-ны қолдауды жалғастыра беретіндігін мәлімдеді.
Жұмыс кітабы
Excel даярлайтын құжат Жұмыс кітабы деп аталады. Жұмыс кітабы жұмыс парағынан тұрады. Жұмыс парағының құрылымы кестенің құрылымындай және ол бір немесе бірнеше кестені қамтиды. Әрбір парақтың аты төменгі жағында орналасқан таңбашада көрініп тұрады. Осы таңбашаның көмегімен кітапты парақтауға болады. Таңбашаны тышқанның батырмасын екі рет басу арқылы өзгертуге болады. Әрбір жұмыс парағы жолар мен бағандардан тұрады. Бағандардың аты латын алфавитінің бас әріптерімен жазылады. Бір жұмыс парағы 256-ға дейін баған санын қамти алады. Бағандар А-дан ZZ әріптерінің комбинацияларымен белгіленеді, ал жолдар 1-ден бастап 65536-ға дейін нөмірленеді. Бағандар мен жолдардың қиылысуы ұяшықтар деп аталады. Ол электрондық кестенің мәлімет енгізетін ең кіші элементі болып табылады. Әрбір ұяшықтың жол мен бағандардың белгіленуінен тұратын адресі болады. Мысалы: А9, D21, F5, G7, L16. Әрқашанда ұяшықтардың біреуі ағымдық ұяшық болып есептеледі және жақтаумен ерекшеленіп тұрады. Осы жақтау кестелік меңзердің рөлін атқарады және тышқанның немесе басқару пернелердің көмегімен экранда жылжыта аламыз. Мәліметтерді енгізу, пішіндеу және басқада іс-әрекеттер осы ағымдағы осы ұяшықта жүзеге асырылады. Бірнеше ұяшықтар тобын ұяшықтар ауқымы деп атаймыз. Ауқымдар тік төртбұрыш қалыпты болады. Оларды былай белгілейді: A7: E25. Мұндағы А7 – тік төртбұрыштың сол жақ жоғарағы, ал Е25 – оң жақ төменгі бұрыштары. Мәліметтер типі. Кестенің ұяшықтарына мәліметтердің келесі үш типінің біреуін ғана енгізе аламыз. Ол мынадай типтер:
Мәліметтерді өңдеу
Енгізілетін мәліметтің сан немесе формула екенін оның алғашқы символына қарап анықтайды. Егер енгізілетін символдың біріншісі сан болса, онда оны сандық типке жатқызамыз. Егер біріншісі теңдік белгісі болса, формула деп қабылдайды. Егер бірінші символымыз әріп немесе апостроф болса, мәтін деп қабылдайды. Мәліметтерді енгізу Enter пернесін басумен жүзеге асырылады. Енгізілген мәліметтерді енгізбей алып тастау үшін немесе ұяшықтың бастапқы мәндерін қалпына келтіру үшін esc пернсін басамыз немесе формулалар жолындағы Болдырмау (отмена) батырмасын шертеміз. Excel-де енгізілген сандық мәліметтер автоматты түрде ұяшықтардың оң жақшетіне орналасады. Сандық пішімде. Экономикалық есептерде санның үш түрлі пішімде жазылуы қолдананылады: кәдімгі сандық пішім, қаржылық және мерзімдік. Кәдімгі сандық пішім әр түрлі сандқ шамаларды жазуға арналған. Мысалы: қайсыбір тауардың санын, пайзын жас мөлшерін және т.б. Ақша сомасын енгізу қаржылық пішімде жүзеге асырылады. Уақыт мезгілін жазу үшін мерзімдік пішім пайдалынылады. Мәтіндік пішім. Мәтіндік пішім мәтіндік жолдар мен цифрмен көрсетілген сандық емес мәліметтерді жазу үшін қолданады. Бұларға жататындар: регистрациялық нөмірлер, поштаның индексі, телефонның нөмірі. Ағымдағы ұяшықтың немесе ерекшеленген ауқымдығы мәлдіметтердің пішімін өзгерту үшін Пішім > Ұяшықтар(Формат > Ячейки) командасын пайдаланады. Ашылған Ұяшықтарды пішімдеу (Формат ячеек) сұхбат терезесіндегі қыстырмалардан мәліметтердің жазылу пішімін таңдап алады. Сол терезеде мәтіннің бағытын көрсетіп, оны түзеу, қарпін өзгерту, символдардың жазлуын, фонның түсін, жақтаудың түрін анықтайтын параметірлерді енгізуге болады. Excel програмысының кестесіндегі есептеулер формулалардың көмегімен жүзеге асырылады. Формулалар тұрақты сандардан, ұяшықтарға сілтеме мен Excel функцияларынан тұрады. Егер ұяшықтарға формулалар енгізілген болса, онда жұмыс парағында осы формуланың есептеу нәтижесі белгіленіп тұрады. Ұяшықтағы сандық нәтижені емес, оған енгізілген формуланы көру үшін сол ұяшықты ерекшеп алып, формулалар жолында бейнеленген жазуға көзсалу керек. Ұяшықтарда адрес көрсетіледі оны ұяшықтарға сілтеме деп атаймыз. Есептеу нәтижесі формуладағы пайдалынылған ұяшықтарға тәуелді болады. Тәуелді ұяшықтағы мәндер бастапқы ұяшықтағы мәндердің өзгеруіне байланысты өзгеріп тұрады. Ұяшықтарға сілтемені әр түрлі тәсілдермен беруге болады: • біріншіден, ұяшықтың адресін қолмен теруге болады; • екінші тәсілі қажетті ұяшыққа тышқанмен шерту арқылы ерекшелеп енгізуге болады. Салыстырмалы сілтеме. Формулаларды бір ұяшықтан екіншісіне көшіргенде нәтиже қандай болатыны сілтеменің адрестеуіне тікелей тәуелді. Кәдімгі жағдайда формуладағы ұяшықтарға сілтеме салыстырмалы болып табылады. Бұл формулаларды бір ұяшықтан екінші ұяшыққа көшіргенде сілтеменің адресі автоматты түрде өзгереді деген сөз. Мысалы: В2 ұяшығында одан бір жол солға қарай және төмен орналасқан А3 ұяшығына сілтеме орналассын. Егер осы формула көшірлсе, онда сілтеменің салыстырмалы көрсеткіші сақталады. Мысалы: А9, D25, F5 салыстырмалы сілтеме болып табылады.
Абсолют сілтеме
Абсаолют адрестеу кезінде формула көшірілгенде сілтеменің адресі өзгермейді, сілтеме көрсетіп тұрған ұяшық тұрақтыы болып қалады. Формулаларды редактерлеу кезінде адрестеу әдісін өзгерту үшін ұяшықтың сілтемесін ерекшелеп алып F4 басу керек. Абсалют адрестелінген ұяшықтың нөмірінің алдына $ белгісін қояды. Мысалы: $А$16, $А9, А$7. Соңғы екі жағдайда ұяшық нөмірлерінің бірі абсолют, екіншісі салыстырмалы болып есептеледі, бұл аралас сілтеменің мысалдары. Әдетте кестелер қайталатын, біртектес мәліметтен тұратындықтан, Excel программасының енгізуді автоматтандыратын құралдары бар. Оларға жататындар автотолтыру, формулалармен автотолтыру.
Автотолтыру
Мәтіндік мәліметтерді автоматтандыру үшін авто толтыру әдісін қолданады. Оны жұмыс парағының бір бағанына бірнеше рет қайталанатын мәтіндік жолды енгізгенде пайдаланады. Мәтінді енгізу кезінде программа оны жоғарғы жолдармен салыстырып, бірдей элементтер кездессе автоматты түрде толтырады.
Сандарды автотолтыру
Сандармен жұмыс істеген кезде автолтыру әдісі пайдаланады. Ағымдығы ұяшықтың қоршауының төменгі бұрышында кішкентай қара түсті шаршы орналасқан. Оны толтыру маркері деп атайды. Тышқанның нұсқағышын сол маркерге алып барса, оның пішіні кішкентай крест тәрізді болып өзгереді. Сол кезде маркерді тік немесе көлденең тасымалдау арқылы автолтыру жүзеге асырылады.
Прогессия бойынша толтыру
Ол үшін Түзету > Толтыру > Прогрессия (Правка > Заполнить > Прогрессия) орындау керек. Ашылған прогрессия сұхбат терезесінде прогрессияның тегі, қадам мөлшері, шектік мәні таңдап алынады. ОК батырмасын басқаннан кейін Excel программасы берілген ережелер бойынша ұяшықтарды автоматты түрде толтырып береді. Формулаларды автолтыру. Бұл амал сандарды автотолтыру сияқты жүзеге асырылады. Автоттолтыру кезінде формулалардың басқа ұяшықтарға сілтеменің ерекшеліктері ескеріледі: салыстырмалы сілтемелер сәйкесінше көшірменің салыстырмалы орналасуына байланысты өзгереді. Ал абсолют сілтемелер өзгермей сол қалпында қалады. Мысалы: үшінші С Бағанында мәні А және В бағандарының сәйкес ұяшықтардағы мәндерінің қосындысына тең формула есептелсін. С1 ұяшығында =A1+B1 формуласын енгіземіз, осы формаланы автотолтыру әдісімен үшінші бағанның барллық ұяшықтарына көшіреміз. Автотолтыру кезіндегі сілтемелердің жаңару ережелері келесі кестеде көрсетілген:
Бастапқы ұяшықтардағы сілтеме Келесі ұяшықтағы сілтеме Оңға толтыру кезінде Төмен толтыру кезінде А1 (салыстырмалы) В1 А2 $А1 (бағана бойынша абсоллют) $А1 $А2 А$1 (жол бойынша абсолют) В$1 А$1 $А$1 (абсолют) $А$1 $А$1
Excel программасында стандарт функциялар тек формулаларда ғана қолданылады. Функцияны шақыру ішін формулада функцияның атын көрсету қажет. Функция егізілгеннен кейін жақшада оның параметрлері көрсетіледі. Параметр ретінде сан, ұяшықтар немесе басқа да бір өрнектер алынады. Формулалар. Егер формулаларды Функцияларды өзгерту (Изменить функций) батырмасын басу арқылы немесе Кірістіру > Функция командасын жүзеге асыратын болса, онда формулалар жолының астында Функцялар шебері (Мастер функций) аты сұхбат терезе ашылады. Ал оның анелінде функциялар тізімі ашылады. Оның Категория бөлімінде ең соңғы пайдалынылған он функция және төменірек басқа функциялар бөлімі бейнеленеді. Функция шеберін қолдану. Функция шеберінің Категория тізімінен қажетті функцияны категориясы бойынша таңдап алуға болады. Функциялар тізімінен берілген категория бойынша нақты функция алынады. ОК пернесін шерткеннен кейін, қажеттіфункцияның аты формулалар жолына енгізіледі. Ал мәтіндік меңзер сол функцияның параметрлері көрсетілген жақшалардың арасына орналасады. Функцияның парамерлерін енгізу. Функияның параметрлерін енгізі кезінде формулалар терезесінің түрі өзгереді. Мұнда параметрлерді енгізуге арналған өріс бейнеленеді. Егер параметрдің аты жартылай майлы қаріппен көрсетілсе, онда бұл параметрді мүндетті түрде енгізу қажет. Ал егер параметрдің аты жәй қаріппен көрсетілетін болса, ол параметрді тастап кетуге болады. Формулалар терезесінің төменгі жағында функцияның қысқаша көшірмесі сиппатамасы мен параметірлерінің өзгеру аралықтары беріледі. Қорытынды есептеулер. Шебердің көмегімен алынатын көптеген функциялардың көп бөлігі ғылыми есптеулерге арналған. Қаржымен байланысты есептерді орындауға арналған қаржы функциясы өз алдына бір категорияны құрайды. Экономикалық және бухгалтерлік есептеулерде негізінен қорытындылау функциялары қолданылады. Бұл функцияларға ортақ қасиет, олардың параметрлерінің тізіміне енетін параметрлер саны алдын-ала белгісіз болуы мүмкін, өйткені олар әр жағдайда әр қалай, ал нәтижесінде барлық параметрлерді сипаттайтын ортақбір сан алынады. Осы типтес нақты функциялар әр түрлі категорияларда орналасқан, соның ішінде көп бөлігі Математикалық және Статистикалық категорияларында орналасқан.
Қосындылау функциясы
Қортындылау функцияларының ішіндегі ең көп қолданылатыны қосындылау функциясы – СУММ. Стандартты аспаптар панелінде осы функцияда ғана жеке батырма бар – Автоқосынды (Автосумма) батырмасы. Автоматты түрде қосындылау ағымдағы ұяшықтың немесе сол жағындағы ауқымды қамтиды. Автоматты түрде таңдалынып алынған ауқымды қайтадан өзгертіп, функцияның қосымша параметрлерін беруге болады. Қортындылау есептеулеріне арналған басқа функциялар Функцияларды өзгерту батырмасы немесе Функциялар шеңбері арқылы алынады. Бұл функциялардың қатарына ДИСП (дисперсия), МАКС (ауқымдағы ең үлкен сан), МИН (ауқымдағы ең кіші сан), СРЗНАЧ (ауқымдағы сандардың арифметикалық ортасы), СЧЕТ (ауқымдағы мәндері бар ұяшықтар саны) және т.б. жатады. Көптеген экономикалық есептерді жеңілдету үшін функциялар қолданылады. Функциялар y = f(x) түрінде жазылады, мұндағы х – функцияның аргументі, ал у – функцияның мәні, f – функция. Функцияларды қолдануға мысалы қарастырайық: С7 ұяшығында АВС(А7) + LOG(В7( формуласын есептейік). Мұндағы А7, В7 – ұяшықтарға салыстырмалы сілтемелер; АВС(А7) – А7 ұяшығындағы мәннің абсалютті шамасын есептейтін функция; LOG(В7) – В7ұяшығындағы мәннің логарифімін есептейтін функция. Excel програмысында қолданылатын стандарт функциялар тізімі: • SIN, COS, TAN – тригонометриялық функциялар; • ASIN, ACOS, ATAN – кері тригонометриялық функциялар; • МАКС, МИН, СРЗНАЧ – массивтерге қолданылатын функция; • LN, LOG, LOG10 – натурал, жай ондық логарифмдер; • КОРЕНЬ – кватрад он түбірді анықтайтын функция; • ЕСЛИ, И, НЕ, ИЛИ, ЛОЖЬ – логикалық функциялар; • ЗАМЕНИТЬ, НАЙТИ, КОДСИМВ, ЛЕВСИМВ, ПОВТОР- мәтіндік функциялар. Бұл тізімді әрі қарай жалғастыра беруге болады, өйткені олардың саны өте көп. Ұяшықтағы мәліметтерді қорғау. Excel програмасында бүкіл жұмысы кітабын кез келген парақты немесе ұяшықты қайсыбір көлденең жағдайлардан, сақтап қоюға болады. Мәліметтерді қорғап қою оны өзгерістерден қорғау қасиетін алып тастағанға дейін сақталады. Әдетте жиі өзгермейтін мәліметтер ( есептеу формалары, кестенің тақырыптары, ұяшықтың аттары) ғана өзгертуден қорғалуы тиіс Мәліметтерді қорғау екі бөліктен тұрады: • өзгертілуге тиіс ұяшықтардың бұрынғы қорғау қасиеттері алынады; • ағымдағы парақа немесе оның кейбір ауқымдарына қорғалу қасиеті енгізіледі. Бұдан кейін тек қорғалу енгізілген ұяшықтар мен ауқымдарға ғана мәліметтер енгіземіз. Ұяшықтардың қорғалу қасиетін енгізу. Қажетті ауқымды ерекшелеп алып, содан кейін Пішім > Ұяшықтар > Қорғау (Формат > Ячеики > Защита) командасын орындап, ашылған Ұяшықтарды пішімдеу (Формат ячеек) сұхбат терезесінің Қорғау (Защита) қсытырмасындағы жалаушыларды орнатамыз немесе алып тастаймыз.