Паскаль_(бағдарламалау_тілі)
Паскаль тіліндегі айнымалылар
1.8 Мысал есептер 1-есеп. М натурал саны берілген. Оның жай сан екендігін анықтау керек. Program pr1; Var I,M,F: integer; Begin Repeat Write(‘натуралсан енгізу М=’); Readln(M); Until M>0; F:=0; For I:=2 TO M DIV 2 do If M MOD I=0 then F:=1; If F=0 then writeln (M:6,’жай сан’) Else writeln (М:6,’жай сан емес’); End. Есепті шешу алгоритмі: 1. бағдарлама денесін айнымылылардан сипаттаудан бастаймын. 2. Натурал сан енгіземін. 3. 2-ден М/2 аралығындағы натурал сандар М санының бөлгіші бола ма, соны тексеремін. 4. F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын. Айнымалылар: М-зерттелетін сан; І-цикл айнымалысы; F-көмекші айнымалы. 2-есеп. А натурал саны берілген. Оны жай көбейткіштерге жіктеу керек. Program pr2; Var I,A,F,J: integer; Begin Repeat Write(‘натурал сан енгіз А=’); Readln(A); Until A>0; Write(A:6,’=1’); F:=0; J:=A; For I:=2 to A DIV 2 do Begin If J MOD I=0 then begin F:=1; {Цикл мұндай І көбейткіштердің А санында нешеу екендігін анықтайды} While J MOD I=0 DO Begin Write(‘*’,I); J:=J DIV I; End; End; {F бірден үлкен жай көбейткіштердің табылғандығын анықтайды} if F=0 then writeln (‘*’,A); else writeln; end. Есепті шешу алгоритмі: 1. бағдарлама денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын; 2. Натурал сан енгіземін; 3. Параметрі І циклде А/2 – ден артпайтын натурал сандарды анықтаймын; 4. Егер мұндай сан бөлгіш болса, онда А-ны кішірейту арқылы санын анықтаймын; 5. F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын. Айнымалылар: А-зерттелетін сан; І,J-цикл айнымалысы; F-көмекші айнымалы. 3-есеп. Р және М натурал сандары берілген. Олардың өзара жай сандар екендігін анықтау керек. Өзара жай сандардың 1-ден басқа ортақ бөлшектері болмайды. Program pr3; Var I,P,M,K: integer; F: Boolean; Begin Repeat Write(‘натурал сан енгіз P=’); Readln(P); Write(‘натурал сан енгіз M=’); Readln(M); Until(P>0) and (M>0); F:= False; If P>M then K:=M else K:=P; For I:=2 to K do If (P MOD I=0) And (M MOD I=0) Then F:=TRUE; If F then writeln (P,’,’,M,’ өзара жай сандар емес’) Else writeln (P,’,’,M,’өзара жай сандар’); End. Есепті шешу алгоритмі: 1. бағдарлама денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын; 2. Р,М натурал сан енгіземін; 3.Параметрі І циклде 2-ден бастап ең кіші санға дейінгі сандарды анықтаймыз және әрбір Р,М сандарының бөлгіші болатындығын тексеремін; 4. F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын. Айнымалылдар: Р,М –зерттелетін сан; І-цикл айнымалысы; Ғ-көмекші айнымалы; К-Р,М сандарының кішісі. 4-есеп. А және М натурал сандары берілген. Олардың үлкен ортақ бөлгішін табу керек. Program pr4; Var I,M,A,K,D: integer; Begin Repeat Write(‘A=’); Readln(A); Write(‘M=’); Readln(M); Until (A>0) And (M>0); If A>M then K:=M else K:=A; For I:=1 to K do If (A MOD I=0) And (M MOD I=0) then D:=1; Writeln (‘A,M сандарының ең үлкен ортақ бөлгіші=’,D); End. Есепті шешу алгоритімі: 1. бағдарлама денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын; 2. А, М натурал сан енгіземін; 3. Параметрі І циклде 1-ден бастап ең кіші санға дейін сандарды анықтаймын және олардың әрқайсысы бірмезгілде А,М сандарының бөлгіші болатындыығн тексеремін; 4. Осы бөлгішті D айнымалысында сақтаймын; 5. Нәтижесін шығарамын. Айнымалылар: А,М- зерттелетін сан; І-цикл айнымалысы; D-ең үлкен ортақ бөлгіш; К- А,М сандарының кішісі. 5-есеп. S және В натурал сандары берілген. Олардың ең кіші еселігін табу керек. Program pr5; Var I,K,S,B,D:integer; Begin Repeat Write(‘S=’); Readln(S); Write(‘B=’); Readln(B); Until(S >0) and (B>0); If S>B then K:=S else K:=B; For I:=1 to K do If (S MOD I=0) And (B MOD I=0) then D:=1; EKOE:=D*(S DIV D)*(B DIV D); Writeln (‘S,B сандарының ең кіші ортақ еселігін‘); Writeln (‘EKOE=’, EKOE); End. Есепті шешу алгоритмі: 1. бағдарлама денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын; 2. S, В натурал сан енгіземін; 3. Параметрі І циклде 1-ден бастап ең кіші санға дейін сандарды анықтаймын және олардың әрқайсысы бірмезгілде S,B сандарының бөлгіші болатындығын тексеремін; 4. Осы бөлгішті D айнымалысында сақтаймын; 5. EKOE:=D*(S DIV D)*(B DIV D);екендігін ескеріп нәтижені шығарамын. Айнымалылар: S,B-зерттелетін сан; I-цикл айнымалысы; D-ең үлкен ортақ бөлгіш; EKOE-ең кіші ортақ еселік K-S,B сандарының кішісі. 6-есеп. Мына қатардың алғашқы С мүшесінің қосындысын табу керек. Y=1+X/2+X2/3+X3/4 +..., мұндағы Х – кез-келген сан.