cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амур облысы
Орналасуы
Амур облысы Ресейдің оңтүстік-шығысында, солтүстігінде Становой жотасы мен оңтүстігінде Амур өзенінің арасында орналасқан. Солтүстігінде Саха Республикасымен, шығысында Хабаровск өлкесі мен Еврей автономиялы облысымен, оңтүстігінде Қытайдың Хэйлунцзян регионымен және батысында Забайкалье өлкесімен шектеседі. Становой жотасы Саха Республикасы мен Амур облысы арасындағы бөлу сызығын құрайды және облыстың бүкіл солтүстік шекарасы арқылы таралады.
Облыс арқылы көптеген өзендер өтеді, сондықтан Ресейдің Қиыр Шығысындағы гидроэнергетикалық ресурстардың 75% құрайды.
Климаты
Амур облысының климаты континенттік болып келеді. Жаздағы орташа ауа температурасы +20°C болса, қыста ол -30°C болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 850 мм. Облыста қылқан жапырақты ормандар мен маньчжур жапырақты ормандары, ал тауларда ергежейлі балқарағайлар мен альпі тундралары басым.
Пайдалы қазбалары
Амур облысында пайдалы қазбалардың көптеген түрлерінің айтарлықтай қоры бар; дәлелденген қорлар 400 миллиард АҚШ долларына бағаланады. Ең маңыздыларының арасында алтын, күміс, титан, молибден, вольфрам, мыс және қалайы бар. Сондай-ақ 70 миллиард тоннаға жуық қара көмір мен қоңыр көмір қоры бар. Болжалды темір кен орындары 3,8 миллиард тонна деп бағаланады. Гарин кен орны толығымен барланған және оның құрамында 389 миллион тонна темір рудасы бар екені белгілі. Амур облысы сонымен қатар титанның перспективалы көзі болып табылады, оның ішінде Большой Сейім кен орны ең маңызды болып табылады.
Халқы
2010 жылғы санақ бойынша Амур облысының халық саны 830,103 адамға тең.
Діни құрамы
нобай|оңға|[[Благовещенсктің басты соборы. Амур облысы халқының көпшілігі православие дінін ұстанады.]] 2012 жылғы сауалнамаға сәйкес Амур облысы халқының 25,1%-ы Орыс православ шіркеуін ұстанады, 5%-ы ешбір шіркеуге жатпайтын жалпы христиандар, 1%-ы ешқандай шіркеуге жатпайтын немесе басқа (орыс емес) православие дінін ұстанады, және 1% Ислам дінін ұстанады.
Дереккөздер
Санат:Амур облысы
Арт-Елга
Арт-Елга (Ардъюлга, Сосновка) — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Самара облысы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каргалка өзенінің сол жағалауынан 8,4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шешма өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Татарстан өзендері Санат:Самара облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері
Шілтертап
Шілтертаптар түзілімінің өте тез кристалдануы, кристалдану процесінің жарықшақтар өңірінен көрініс беруі немесе тұтқыр орталарда жүзеге асуы нәтижесінде қалыптасуы мүмкін. Саф алтындар мен саф күмістер, табиғи таза мыс агрегаттары, псиломелан деп аталатын марганец минералы, мұз қыраулары т. с. с. түзілім кристалдары шілтертаптар түрінде ұшырасуы мүмкін.
Псиломелан шілтертаптарының өсімдік жапырақтарының табына ұқсайтындығы соншалық, оларды көне өсімдіктердің қазба қалдықтарымен шатастырып алу оп-оңай.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Аслан Қайратұлы Дарабаев
Аслан Қайратұлы Дарабаев (21 қаңтар 1989, Қарағайлы, Қарағанды облысы) — қазақстандық футболшы, "Астана" клубы мен Қазақстан Ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
Қарағанды футболының түлегі. Кәсіпқой карьерасын Қарағандының "Шахтер" клубында бастап, 2009 жылы Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды. 2008 жылғы маусымда алаңға 17 рет шықты.
2010 жылы "Ақтөбе" сапына ауысып, екі дүркін қола жүлдегер, бір рет күміс жүлдегер атанды.
2013 жылы "Атырау" сапына қосылып, маусым ортасында "Шахтерге" қайта оралды. Одан соң "Қайрат", "Ертіс" клубтарында ойнап, 2018 жылы "Тобыл" командасына ауысты. "Тобыл" сапындағы алғашқы голын УЕФА Еуропа Лигасының іріктеуінде Грузияның "Самтредия" қақпасына соқты.
2019 жылы "Ертіске" ауысты.
2022 жылы "Астана" клубына ауысып кетті.
Ұлттық құрамаға 2010 жылы шақырылғанымен, алғашқы ойынын 2014 жылы ғана өткізді. Ал бірінші голын 2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының С лигасында  Словакия құрамасына қарсы ойында соқты.
Сілтемелер
Санат:21 қаңтарда туғандар Санат:Қарқаралы ауданында туғандар Санат:Қарағанды облысында туғандар Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Атырау ФК ойыншылары Санат:Ертіс ФК ойыншылары Санат:Тобыл ФК ойыншылары Санат:Жетісу ФК ойыншылары Санат:Каспий ФК ойыншылары Санат:Астана ФК ойыншылары
Владимир Иванович Вернадский
Владимир Иванович Вернадский (Володи́мир Іва́нович Верна́дський; 12 наурыз 1863, Санкт-Петербург — 6 қаңтар 1945, Мәскеу) — академик, жаратылыстанушы, биологиямен геологияның сферасындағы мәселелермен айналысқан. Геохимия, биогеохимия, радиогеологияның негізін калаған. Космизм философияның өкілі. Биосфераның ноосфераға өту заңдылығын зерттеген.
Санкт-Петербург Императорлық ғылым академиясының академигі (1912). Жарамды мемлекеттік кеңесші (1911). Украина Ғылым академиясының негізін қалаушылардың бірі және Бірінші Президенті (1918-1921). Ғылыми мектептерді (минералогия, геохимия) және биогеохимия ғылымдарын жасаушы. Орыс космизмінің өкілдерінің бірі. I дәрежелі Сталиндік сыйлықтың лауреаты (1943).
Оның ғылыми қызығушылықтары: минералогия, кристаллография, геохимия, геология, Топырақтану, радиогеология, биология, палеонтология, биогеохимия, метеоритика, философия және ғылым тарихы. Сонымен қатар, ұйымдастырушылық және қоғамдық қызметпен айналысты.
Шығу тегі
Оның әкесі Иван Васильевич Запорожье казак старшинасының ұрпағы болды, ол өзін белгілі бір литвалық Верный шляхтичінен алып тастады, ол Хмельницкий көтерілісі кезінде казактардың жағына өтті, бірақ кейіннен поляктар тұтқынға алынып, өлтірілді, үш казак ұлдары қалды, олардың ішінде Степан әскери болды, ал оның ұлы Никифор (Иван Вернадскийдің үлкен атасы) көрнекті жолдас. Ұлының дүниеге келуі кезінде Иван Вернадский ішкі істер министрі кезінде арнайы тапсырмалар бойынша шенеунік қызметін атқарды, экономикадан сабақ берді және нақты мемлекеттік кеңесші атағына ие болды.
Анасы Анна Петровна Константинович орыс ақсүйек отбасынан шыққан.
В. И. Вернадский орыс жазушысы В. Г. Короленконың екінші немере ағасы болды.
1868 жылы (Санкт-Петербургтің қолайсыз климатына байланысты) Вернадский отбасы Ресей империясының жетекші ғылыми және мәдени орталықтарының бірі Харьковқа көшті. Бала кезінде ол Киевке барып, әжесі Вера Мартыновна Константинович өмір сүрген және қайтыс болған Липкидегі үйде тұрды.
Білімі
1873 жылы Харьков классикалық гимназиясының бірінші сыныбына түсіп, онда үш жыл оқыды. Әкесінің ықпалымен ол украин қозғалысына жанашырлық танытты. Украина туралы кітаптарды оқу үшін поляк тілін арнайы үйренді.
1876 жылы отбасы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін В.И. Вернадский Бірінші Санкт-Петербург классикалық гимназиясының төртінші сыныбына оқуға түсті.
1881 жылы ол гимназияны сегізінші бітірді, бұл өте күшті ұжымды ескере отырып, жаман болған жоқ.
1881-1885 жылдары Санкт-Петербург Императорлық университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану бөлімінде оқыды. Топырақтану экспедицияларының қатысушысы (1882, 1884) және оған кандидаттық жұмыс тақырыбын ұсынған В.В. Докучаевтың шәкірті — "изоморфты қоспалардың физикалық қасиеттері туралы". Вернадский мұғалімдерінің арасында химик Д. И. Менделеев болды, ол 1882 жылы жалпы химия емтиханын сәтті тапсырды, ботаник а. н.Бекетов және басқа да танымал ғалымдар. 1939 жылы университеттің 120 жылдық мерейтойына орай ұйымдастыру комитетіне жолдаған хатында Вернадский былай деп жазды: "Мен 1885 жылғы Санкт-Петербург университетінің ескі студентімін, оның өмірінің жарқын кезеңінде-Докучаев, Менделеев, Фаминцын, Глазенап, шетелдіктер, Бекетов, Меншуткин, Костычев, Воейков, Фандерфлит, петрушевский, Богданова, Вагнер. Менің бүкіл университеттік өткенім менің өміріме шешуші әсер етті " (АРАН. Ф. 518. Оп. 3. Д. 1978. Л. 1).
Ол 1882 жылы 10 (22) қарашада студенттік жиынға қатысты [дереккөз 1144 күн көрсетілмеген], ол үшін оны полиция ұстады. Ол А. и. Ульяновпен таныс болды. Популистік үйірме мүшесі Д. И. Шаховский ("Приютин бауырластығы"), онда ол болашақ әйелі Наталья Егоровна Старицкаямен кездесті. Біріккен жерлестердің Орталық кеңесінің төрағасы болып сайланды.
1887 жылдың жазында Вернадский еркін экономикалық қоғамның қаражатына Смоленск губерниясына фосфориттерге барады. 1885-1890 жылдары-Санкт-Петербург Императорлық университетінің минералогиялық кабинетінің қамқоршысы. 1886/87 оқу жылына арналған минералогия кафедрасы бойынша университеттің жеке құрамында: ординарлық профессор В. В. Докучаев, приват-доцент С. Ф. Глинка, консерваторлар П. А. Земятченский және В. И. Вернадский көрсетілген.
1889 жылы ол Докучаевқа Париждегі дүниежүзілік көрмеде топырақ экспозициясын дайындауға және көрсетуге көмектесті, ол үшін көрменің" орыс топырақтары бөлімі " алтын медальмен марапатталды.
Оқытушылық қызмет
1890 жылдың күзінде В. И. Вернадский профессор А. П. Павловтың шақыруымен Мәскеуге көшіп келді және 22 қарашада Мәскеу Императорлық университетінің Кристаллография және минералогия кафедрасының приват-доценті болып бекітілді. 1891 жылы магистрлік диссертациясын қорғағаннан кейін минералогиялық кабинеттің меңгерушісі болып тағайындалды. Жас оқытушының алдында маңызды міндеттер тұрды: Минералогия және кристаллография бойынша дәрістер әзірлеу; минералогиялық кабинет пен мұражайды ретке келтіру; химиялық зертханада зерттеулер жүргізу. Минералогиялық кабинетте тәртіп орнату үшін Вернадский өз студенттерін тартты. Оған аға ассистенттер көмектесті: я. в. Самойлов, Н.И. Сургунов, В. В. Карандеев, п. К. Алексат. В. И. Вернадский студенттермен жұмысын былай сипаттады: "...далада да, зертханада да минералдардың парагенезін зерттеу бірінші орынға шықты; минералогиялық экскурсиялар (Ресейдегі университеттік білім беруде алғаш рет дерлік) жүргізіле бастады, өйткені минералдарды дәл физикалық (оның ішінде кристаллографиялық) және химиялық зерттеу және оларды бақылау — парагенетикалық — далада және зертханада негізделді. Әрбір білім алушы кристаллографиялық зерттеу жүргізді (және кейбір заттарды есептеу, негізінен жасанды) және минералға толық химиялық талдау жасады. Жұмыс студент бұрын ешкімге белгісіз, сандық түрде көрсетілген жаңа фактілерді алатындай етіп таңдалды. Бұл жаңа деректердің едәуір бөлігі басып шығарылды. Осындай жұмыстарды қоюмен тығыз байланысты минералогиялық коллекцияны құрастыру және жүйелеу жүргізілді, ал құрастырылған географиялық және жүйелі толық карточкалық каталог негізінен кабинетте жұмыс істеген адамдардың дарынды және ерікті еңбегімен жасалды". Вернадский өз оқушыларымен жұмыс жасауда олардың жұмыстарының нәтижелерін Минералогия және кристаллография бойынша жетекші еуропалық журналдарда жариялауға көп көңіл бөлді. Студенттік минералогиялық үйірме жүргізді. Он жыл ішінде үйірме мүшелері түпнұсқа зерттеулер туралы 77 баяндама оқыды, оның ішінде 11 — і Вернадскийдің өзі. 1890-1898 жылдары приват-доцент Вернадский белгілі минералогтарға айналған жиырмадан астам оқушыны тәрбиеледі (С. П. Попов, В. Г. Орловский, и. Ф. Сиома, Н. А. Скрицкий, я. в. Самойлов, п. п. Пилипенко, В. В. Карандеев, Л. Л. Иванов, Н. И. Сургунов, А. А. Ауновский, а. о. Шакляревский, Н. Н.Тихонович, Б. А. Лури, В. Н. Мамонтов, П. К. Алексат, Г. И. Касперович, В. В. Аршинов, А. Е. Ферсман, В. С. Гулевич, Л. В. Яковлев).
Вернадскийдің шәкірттері Мәскеу, Саратов, Томск, Тбилиси, Таврия, Воронеж университеттерінде, Киев политехникалық, Екатеринослав тау-кен, Мәскеу геологиялық барлау институттарында, Жаңа Александрия ауылшаруашылық институтында, Мәскеу ауылшаруашылық институтында, Мәскеу тау-кен академиясында, университетте Минералогия және геология кафедраларында басшылық қызметтер атқарды. Шанявский Мәскеуде, Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі жоғары әйелдер курстарында. Сонымен қатар, Ғылым академиясының минералогиялық мұражайы, қолданбалы минералогия институты, тыңайтқыштар жөніндегі ғылыми институт сияқты танымал мекемелерді басқарды; Ресейдің өндірістік күштерін зерттеу жөніндегі комиссияда, биохимиялық зертханада, Радий институтында жұмыс істеді.
Ерекше (1898-1902), содан кейін қарапайым (1902-1911) Императорлық Мәскеу университетінің профессоры. Минералогия, Кристаллография және Жаратылыстану тарихы бойынша дәрістер мен оқулықтардың авторы.
Сонымен бірге ол Мәскеудегі жоғары әйелдер курстарында минералогиядан сабақ берді, оның студенттері А.Б. Миссуна және В. А. Варсанофьева.
1911 жылы В. И. Вернадский саяси себептермен жұмыстан босатылған профессорлармен ынтымақтастық белгісі ретінде отставкаға кетті ("Кассо дел"деп аталатын). Вернадский Л.А. Кассоның саясатын "ұлттық апат" және "терең соққы"деп атады. Оның айтуынша, мемлекет "қатаң билік "экспериментіне" барды, бұл университет оқытушыларының кетуіне әкелді, олар" мұндай қорлауға мойынсұну, қорлауға немқұрайлы қарау мектептің өмір сүру негіздерінің толық жойылуына әкелетінін "түсінді. Жоғары мектептің бостандығы мен автономиясы оның дамуының ажырамас шарты болуы керек.
Дереккөздер
Санат:Химиктер Санат:КСРО химиктері Санат:Украина химиктері
Цеце
Цеце (Glossіna) — қосқанаттылар отряды, нағыз шыбындар тұқымдасына жататын туыс. Африканың ылғалы мол тропиктік және субтропиктік ормандарында кездесетін 20-ға жуық түрі белгілі. Цеце шыбыны денесінің ұзындығы 9 — 14 мм. Ет тұмсығы мен ұзындығы басы мен кеудесінің ұзындығымен бірдей. Қонып отырғанда қанаттары арқасына айқаса жабылады. Бұлардың барлық түрі де тірідей туады. Дернәсілдері туысымен бірден қуыршаққа айналады. Көпшілік түрлері ауыр ауруларға шалдықтыратын трипаносомаларды таратады. G. palpalіs, G. morsіtans және G. brevіpalpіs түрлері адамда ұйқы ауруын таратады (осы аурудан Африкада жылына бірнеше мың адам өледі), G. morsіtans G. tachіnoіdes — үй жануарларының ауруын (мыс., наган, т.б.) таратушылар. Африкада ұзақ жылдар бойы жүргізілген цеце шыбынын пестицидтермен жою күресі нәтиже берген жоқ, бірақ бұл, керісінше Африканың флорасы мен фаунасына үлкен зиян келтіруде.
Ciлтемелер :
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Қосқанаттылар
Борджа
Борджа (Borgia) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Катандзаро провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7269 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 167,8 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Пошта индексі — 88021.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Талым
Талым — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пелым өзенінің сол жағалауынан 406 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды.
Нариман Төреғалиев
Нариман Төреғалиев (1964 жылы 19 шілдеде туған) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері, Батыс Қазақстан облысынан сайланған Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты (2017 жылдан бері).
Талым
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Нариман Төреғалиев
Өмірбаяны
Білімі жоғары. Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институтын, Каспий қоғамдық университетін бітірген. Инженер-экономист, заңгер.
Талым
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Нариман Төреғалиев
Өмірбаяны
Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының әкімі, Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары, Орал қаласының әкімі болып қызмет атқарды.
2017 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.
«Құрмет» орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары Санат:Нұр Отан мүшелері
Шатх
Шатх(көпше түрі: «шатахат» немесе «шатхийат» - «қозғалыста болу»; өзен суына қатысты: «арнаға симай тасу» мағынасындағы шатаха етістігінен шыққан) - діни сенімнен шабыттану (уаджд) сәтінде өзін-өзі билей алмай қалған сопылар айтатын сөз.
Шатх термині шабыттанудың өзін білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл етістіктің мағынасын талдай келіп, сопышылдықтың қағидашылары шатх терминінің мағынасын Құдайды көрген сәтте дінге берілушінің жан дүниесін билеген сезімнің сыртқа «теуіп шығуы» (мушахадат әл-хакк), оның бойындағы өзіндік «менмендіктің» жоғалуы (фана ан-нафсихи), өзінің Құдаймен бірлігін сезінуі (иттиед) деп түсіндіреді. Шатхтың негізінде діни сенім күйзелісі жатыр, сондықтан оны ақылмен түсінуге болмайды, сопылар мен оларға жақын көзқарастағы жандардың пікірінше, шатхтың шын мазмұнын дәл осындай күйзелісті басынан өткізген адамдар ғана түсініп бағалауы мүмкін. «Мұны түсінбейтіндер» шатхты мағынасыздық деп бағалады, ал белгілі бір шатх көпшілік қабылдаған діни қағидаларға қарама-қайшы келген жағдайда оны «дін бұзушылық» (зандака) деп санады. Әл-Бистамидің (875 жылы қайтыс болған), ат-Тустаридің (896 жылы қайтыс болған), әл-Халладждың (922 жылы қайтыс болған), аш-Шиблидің 94 (жылы қайтыс болған), Әбу Саид б. Әбу-л-Хайрдың (1048 - жылы қайтыс болған), т. б. шабыттану сәтінде айтқан сөздері - кең танымал болған. Шатхтың нағыз үлгісі ретінде әл-Халладждың «Мен Құдаймын», (ана-л-Хаққ) деген сөзін алуға болады, мұсылмандық аңыз бойынша бұл сөз айтушының түбіңе жеткен және бірнеше жүз жылдарға созылған қым-қиғаш діни пікірталастың басталуына себеп болған. Көпке белгілі тағы бір шатхты әл-Бистами айтқан:
«Даңқтымын мен, даңқтымын. О, мен қандай ұлымын!» (субхани, субхани ма азама тани).
аш-Шиблидің сансыз көп шатхтарының бірі мынау:
«Сіздердің күндеріңіз санаулы, тек менің күнімнің ғана ұшы-қиыры жоқ!»
- дейді. Әбу Саид, мұнан да өктем: «Бұл жейденің астында Аллаһтан басқа ешкім де жоқі». Сопылық ілімнің бірте-бірте тұжырымдамалы, зиялы сипатқа ие болуы шатхтың сипатына да ықпал етті. Ол бұрынғы сезімге негізделген «бұлыңғыр» күйінен арылып, шынайы діни шабыттанған сезімнің көрінісінен гөрі - қандай да бір философиялық ереже мәнінің қысқа айтылған түріне айналды. Мұндай сипат, әсіресе, «болмыстың біртұтастығы» (уахдат әл-у уджуд) туралы ілімді жақтаушы сопылар айтқан және дәстүр бойынша шатх қатарына жатқызылған сөздерден айқын байқалады. Мысалы, көрнекті философ және сопы ибн Сабиннің 1268/71 жылы қайтыс болған) факихтер көзқарасы бойынша өте даулы мына сөзі бұған дәлел бола алады:
«Құдайдан басқа ештеңе жоқ?» (лайса илла Аллах).
Діни шабыттану кезінде айтылатын сөздерге қатысты әртүрлі көзқарастар болды. Сопылар мен оларды жақтаушы діндарлар кейде шатхтың мәнін түсіндіруден немесе сынаудан бас тартып, оны «таңдаулылардың» (хауасс) ісі деп есептеуді ұсынады, кейде шатхты «шынайы» Ислам қағидаларына сай түсіндіруге тырысады, соңғы әрекет, әдетте, ашықтан-ашық бұра тартуға (ас-Саррадж) алып келді. Дінге құнай берілуші шабыттану кезінде Құдай сөзін таратушыға айналады, сондықтан оның сөзін өзінің емес, Құдайдың сөзі деп есептеу қажет, демек ол мұндай сөз айтқаны үшін жауап бермейді деген пікір кең таралды. Шатхты ұнатпаушылар кейде оны өздерін-өздері әлекке салған соттардың шамадан тыс сынаққа шыдай алмауының нәтижесі деп санады. Діни шабыттану кезінде айтылған сөздерді қатаң сынға ала отырып, әл-Ғазали бұл қарапайым адамдарды күнделікті еңбектен алаңдататын, әрі-сәрі күйге түсуге негіз қалатын, адастыратын нәрсе деп есептеді. Кейбір көрнекті сопылар да (әл-Джу-найд, ибн Араби, т.б.) діни шабыттану кезінде айтылған сөздерді сопылық жолға жаңадан түскен адамның белгісі, ақиқаттың (мухаккик) мәнін ұққан адамға лайық емес әрекет, көктегі Құдай сырларын ойсыз және қатерлі түрде тарату деп есептей отырып, мұндай сөздерге қарсы күресті.
Шатхтар өлең-жырларда ғажайып көркем образдарға айналып, өте жиі қолданылды. Әсіресе, әл-Халладж, шатхты қолданушылар (шатихун) деп атады. Олар бетімен кетушілікті (ибахийа) насихаттаушылар ретінде сынға алынды. Жалпы алғанда, діни шабыттану кезінде айтылатын сөздер уағыз айтушы сопыларға уағыз тыңдаушылардың назарын аудару, олардың пенделік санасындағы қасаң қағидаларды өзгерту, өздері насихатайтын діни жұмбақтар ақиқатына қызығушылық туғызу тәсілі ретінде қажет болған сияқты. Шатхты, сондай-ақ соттардың жеке басындағы, түсіндіру қиын жұмбақ күйзелістерді сипаттауға тырысуының нәтижесі деп қабылдауға да болады.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Чипчик
Чипчик — Башқұртстанның Балтачев ауданындағы ауыл, Тошкур ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 17 адамды құрады. Пошта индексі — 452986, ОКАТО коды — 80208837006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қоғажай (өсімдік)
Қоғажай - биіктігі 30 см-ге дейін өсетін бір, немесе екіжылдық, тамыры қуыс тармақты, сабағы жіңішке, үш қырлы келген бұтақты, шөп тектес өсімдік. Жапырақтары - кезекті, қысқа сағақты, жүрек пішіндес. Сәуір айынан бастап, күзге дейін гүлдейді.
Химиялық құрамы
Қоғажай шөбінде глюкозидтер, сапониндер, қант, ащы және бояғыш заттар, шараштар, каротин және С витамины болады.
Қолданылуы
Дәрі мақсатында оның гүлдеген кезіндегі жиналған шөбі пайдаланылады. Халық медицинасында қоғажайды ревмотизмге, подаграға, сары ауруға қарсы пайдаланады, тер шығаратын және қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданады. Сондай-ақ ол несеп жүргізетін қосынды құрамына кіреді. С.А. Томилин қоғажайды қышыма қотырға және басқа да тері ауруларына қолдану жақсы нәтиже беретіндігігін аңғарған. Халық медицинасында қоғажай қайнатындысы мен тұнбасы сары ауруға, ұшыққа, қышыма қотырға және көптеген, сондай-ақ несеп және тер шығаратын, "қан тазартатын" дәрі ретінде кеңінен қолданылған. Циститпен, нефрит ауруымен сырқаттанушыларға несеп шығаратын дәрі ретінде қоғажай шөбіне шеңгел тамырын, қызылмия тамырын, қурайшөп тамырын, аршаның жемісін қосып араластыру арқылы қайнатынды жасап ішуге болады. Қоғажай препараттары бронх бездерінің секретін күшейтуге мүмкіндік беретіндіктен оны өзінен өзге дәрі өсімдіктермен қосып тыныс жолдарының ауруларына (трахеиттерде, бронхиттерде, плевриттерде, пневмонияларда), бронх демікпесіне қарсы пайдаланады.
Санат:Өсімдіктер
Бакабал
Бакабал (Bacabal) — Бразилиядағы қала, Мараньян штатында орналасқан. Орталық Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Меарин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 96883 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1682,601 км² шамасында. Халық тығыздығы — 57,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1920 жылы құрылған.
Санат:Мараньян елді мекендері
Санитариялық жіктеу
Санитариялық жіктеу (Санитарная классификация; лат sanitas — денсаулық, ars — өнер, klassik — топ, facere — жасау) — ауаның температурасының, салыстырмалы ылғалдыңшығының және өндірістік үй-жайдағы (және тұрғын үйдегі) қозғалу жылдамдығының (жыл мезгілі бойынша, жұмыс категориялары бойынша) осы параметрлердің санитариялық-гигиеналық топтамасынын негізін құрайтын ауаның санитариялық-гигиеналық талаптарға сай қолайлы және рауалы нормаларының тізімі (саны).
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Дитценбах
Дитценбах (Dietzenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Дармштадт әкімшілік округіне бағынады. Оффенбах ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 33 186 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 4 38 001. Қаланың басшысы — Штефан Гизелер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Жылжама
Жылжама - өңделетін тетікті, дайындаманы бұйымды бойлап немесе айналым қозғалатын білдектің немесе басқа машинаның тіреуші жұмыс мәрімі.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Мультипрограммалау
Мультипрограммалау (Мультипрограммирование; multiprogramming) — бір компьютерде әр түрлі мәселелердің немесе бір есептің әр түрлі тармақтарының екі немесе одан көп программаларын бір уақытта орындау. Есептеу жүйесінің қорын бір мезгілде бірнеше процесс (программа) пайдаланатын мәліметтер өңдеу режімі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ақтан (құдық)
Ақтан  – Қамыстыбас көлінің солт.-шығысындағы құдық. Қызылорда облысы Арал қаласының оңт.-шығысына қарай 46 км жерде. Тереңд. 2 м, су шығымы 100 л/сағ. А-ның батысынан Орынбор – Ташкент т. ж. және Ақтөбе – Қызылорда автомобиль жолдары өтеді. Құмды топырағында эфемерлі сұр жусан, баялыш, т.б. өседі.
Гоннелье
Гоннелье (Gonnelieu) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Камбре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,97 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59267, пошта индексі — 59231.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 319 адамды құрады. Халық тығыздығы — 64,19 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Мұжылу
Мұжылу – сырт күштер әсерінен жаппай үгіліске ұшыраған беткі қабат бөлшектерінің ойыс өңірлерге қарай сырғуына байланысты (салмақ күші, ағын сулар әсері, жел күші т. с. с.) көтеріңкі аймақтардағы тау жыныстарының ұдайы мұжылып (жеміріліп) отыруын қамтамасыз ететін табиғи процесс.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Дэдхам (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 280 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Кэрролл округы (Айова)
Бөдене ауылдық округі
Бөдене ауылдық округі — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік. Бұрын Индер ауылдық округі деп аталған.
Әкімшілік құрамы
Әкімшілік орталығы әрі жалғыз елді мекені – Бөдене ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1476 адамды құрайды.
Тарихы
1950 жылдан ұсақ шаруашылықтарды қосып, ірілендіру басталды. Бөдене ауылдық кеңес аумағындағы “Екпінді” ұжымшарына көршілес Индер ауылдық кеңесіндегі “Алғашық”, “Алғабас” ұжымшарлары қосылып, Сталин атындағы ұжым құрылды. 1953 жылдан бастап “Коммунизм таңы” деп аталды. 1963 ж. ақпанда “Коммунизм таңы” Жарсуат кеңесі аумағындағы “Жамбыл” ұжымшарына қосылып, Жамбыл атындағы кеңшар аталып, сол жылы қазан айында “Индер” көкөніс кеңшары құрылды.
Инфақұрылымы
Округте 11 шаруа қожалығы, «Бөдене» орта мектебі, "Балбөбек" бөбекжай бақшасы, емхана және байланыс бөлімшесі жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Индер ауданы ауылдық округтері
Цистоскоп
Цистоскоп - қуық қуысын керуге арналған эндоскоп.
Сябу-Яха (Хадуттэ тармағы)
Сябу-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хадуттэ өзенінің сол жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Скотч Плэйнс (Нью-Джерси)
Скотч Плэйнс (Scotch Plains) — Нью-Джерси штатының Юнион округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 23510 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23.6 км² шамасында. FIPS коды — 34-66060.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
NGC 603
NGC 603 — Үшбұрыш шоқжұлдызында орналасқан *3 (еселі жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1850 жылы 16 қарашада Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 603 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үшбұрыш (шоқжұлдыз)
Киккинг
Киккинг (Kicking) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Мельк округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2324 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 54.19 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ME, ресми идентификациялық коды — 3 15 07.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Пенц (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Йост Гипперт
Йост Гипперт  (12 наурыз 1956 Винц-Нидервенигерн, қазіргі Хаттинген қаласында дүниеге келген) — неміс лингвисті, кавказтанушы, Франкфурт қаласындағы Гете атындағы Франкфурт университетінің эмперикалық лингвистика институтының салыстырмалы тіл білімі кафедрасының профессоры. .
Кәсіби шығармашылығы
Гипперт 1972 жылы Германиядағы Эссен қаласындағы Лейбниц гимназиясын тамамдаған. 1972-1977 жылдары Марбург пен Берлин еркін университеттерінде оқып, Индология, жапонтану, қытайтану және салыстырмалы тіл білімі салаларын меңгеріп, 1977 жылы үндіеуропа тілдерінің синтаксистік жүйесін қалыптастыру жолындағы зерттеулері үшін ғылым докторы атағын алады. 1977-1990 жылдары аралығында Берлин, Вена және Зальцбург қалаларындағы университеттерде ғылыми қызметкер ретінде дәрістер жүргізген. Шығыс Компьютерлік Тіл білімінің ғылыми ассистенті ретінде 1991 жылы армян және грузин тілдеріндегі иран тілінің кірме сөздері туралы диссертациялық зерттеулерін Бамберг университетінде жүргізген.
1994 жылдан бастап Франкфурт қаласында Гете атындағы Франкфурт университетінде салыстырмалы тіл білімінен дәрістер бере бастады. Ол 1996 жылдан бері Геллат Ғылым Академиясының (Грузия) және 2007 жылдан бері Берлин-Бранденбург Ғылым және гуманитария Академиясындағы "Тіл" бөлімінің мүшесі. 1997 жылы Грузия, Тбилиси қаласындағы Сулхан-Саба Орбелиани университетінде құрметті профессоры, 2009 жылы Тбилисидегі Иванэ Джавахишвили атындағы университеттің құрметті докторы және 2013 жылы Грузия, Батумидағы жоғары оқу орындарының құрметті докторы атақтары берілді.
Гипперт салыстырмалы тіл білімінің профессоры болғандықтан, зерттеулерінің басым бөлігі үндіеуропа тілдерін және оның тарихы мен этимологиясын, сонымен қатар кавказ тілінің жалпы лингвистикалық типологиясын жүйелеуге бағытталды. Кавказ тілін үйренуінің нәтижесінде осы саладағы көптеген халықаралық ғылыми зерттеу жобалары оның басшылығымен жүргізілді. Оның зерттеулері тарихи лингвистикаға, типологиялық лингвистикаға, электрондық қолжазбалар анализіне негізделеді.
TITUS, ARMAZI, GNC және LOEWE
Гипперт TİTUS жобасының (үндігерман жазуы және тілінің сөздігі) негізін қалаушы және жетекшісі. 1987 жылы құрылғаннан бастап, үндіеуропа және басқа көршілес тілдер жайлы қолжеттімді мәліметтерді жинақтау және зерттеу осы жобаның мақсатына айналды. 1999 жылы ол Кавказ тілдері туралы толық мәліметтерді жинақтауға бағытталған ARMAZI жобасын (Кавказ тілдері және мәдениеті: электрондық құжаттама) қолға алды. Бұл жоба Грузия Ұлттық Корпусына берілді. 2010 жылдан бері Гессен штатында Сандық гуманитарлық ғылыми орталығының кешенді өңдеу және мәтіндік корпус сараптама бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарады, бұл: ғылым мен экономика салаларын дамытудағы федералдық заң бұзушылықты анықтау аясында жүргізілетін жоба (LOEWE жобасы). Бұл орталық Гете атындағы университет пен Дармштад Техникалық университетінің ынтымақтастығының, сонымен қатар Франкфурттағы Гете мұражайының көмегінің нәтижесінде құрылған болатын.
Электрондық қолжазбалар талдауы
1990 жылы Гипперт шығыстық қолжазбаларды қолжетімді сандық жобасы бойынша зерттеу жүргізілді. Оның мысалы ретінде Берлин Турфан жинағының Тохарлар қолжазбасы мен Синай тауында табылған кавказ-албан қолжазбаларын редакциялағанын атап кетуге болады. Сондай-ақ ол 2009 жылы Гамбург университетінің «Қолжазбалар мәдениеті» зерттеушілер тобына шақырылған ғалымдардың бірі болды. Ол «Қолжазбалар мәдениетінің энциклопедиясы» мен «Шығыстық қолжазбаларының салыстырмалы зерттеуі» еңбектерін  салыстырған ғалымдар қатарында болған Петра Капперт Фэллоу ретінде 2013 жылы жазда Гамбург университетіне тағы да барып қайтты.
Тағы қараңыз
Санат:Тілтанушылар Санат:Германия тілтанушылары Санат:1956 жылы туғандар
Вентоса
Вентоса  (Ventosa (La Rioja)) — Испаниядағы муниципалитет. Риоха автономды бірлестігіне қарасты Риоха провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Логроньо ауданында (комарка) орналасқан.
Қала қамқоршысы Сатурнино болып саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Риоха елді мекендері
Орхон ойма жазулары
Орхон ойма жазулары — ҮІІ-ҮІІІ ғ. жазылған көне түркі руникалық ескерткіштері (Білге қаған, Күлтегін, Түнйүқұқ, Күлі-чүр, Моюн-чұр т. б. ескерткіштері). Бұлар, негізінен, Моңғолияның Орхон, Селенге өзендері бойынан табылған көлемді әдеби мұралар, хан әулетінің эпитафиялары. Орхон ескерткіштерінің оқылуында айқындалмаған, талас туғызатын тұстары да баршылық. Соның бірі көне түркі руникалық әліпбиімен жазылған Білге қаған ескерткішінің (735 ж.) текстологиясы. Бұл мұра Моңғолиядағы Орхон өзені бойынан табылғаннан бері (1889 ж.) түрколог ғалымдардың бірнеше буыны зерттегенімен, әлі де ішкі сыры толық ашылмаған.
Ағалы-інілі Білге қаған мен Күлтегінге ҮІІІ ғасырда қойылған ескерткіштер жөнінде қытай жылнамалары мен араб-парсы шығармаларында деректер болғанымен, олар көп уақыт бойы ғылым әлеміне, жалпы көпшілікке беймәлім болып келеді. Ескерткіштер мен ондағы жазбаша деректердің құпиясын ашу Н. М. Ядринцев, В. Томсен, В. В. Радловтардың есімдерімен тығыз байланысты. Орта Азияны мекендеген ертедегі халықтар мен елдер жөнінде, сондай-ақ түркі тайпаларының жазба дәстүрі, тілдік құрылысы, әдеби және тарихи таным түсінігі жөнінде Орхон жазбаларының, оның ішінде айырықша көлемді, сексен жолдық нұсқа мәтіннен тұратын Білге қаған ескерткішінің берер мағлұматы мен деректері көп.
Оқиға желісі
Бұл мұрада сөз етілген оқиға желісіне зер салсақ, Білге қаған ескерткіште жорықтар мен жортуылға, қаһармандық қақтығыстарға басшы болған қолбасы ретінде суреттеледі. Мысалы, қырғыздар мен түргештерге қарсы жасалған жорықтар. Дәл осы оқиғалар мен оның сілемі Күлтеген ескерткішінде де баяндалады. Ал мұнда қолбасшы, оқиға жетекшісі Күлтегін болып әңгімеленеді. Әңгіме мұнымен де тынбайды, осы оқиғалар желісі Тұнйұқұқ ескерткішінде айтылады да оқиғаның бастаушысы, жетекшісі хандардың ақылшысы енді Тұнйүқұқ болып мадақталады. Шындығына келсек, әңгіме болып отырған оқиғалар, яғни қырғыздар мен түргештерге жасалған шабуылдар Қапаған қаған билік жүргізген шақта (691-716 жылдары) болған еді. Қапаған қағанды алсақ, ол Могилянь (Білге қаған) мен Күлтегіннің әкесінің інісі, аталып отырған осы екі жорықтың шын басшысы еді. Міне осы тұрғыдан назар аударсақ, біздің кейбір зерттеуіміз айтып жүргендей, нақты тарихи оқиғадан гөрі, тарихи оқиғаның жосықтары мен сілемдерін ғана сақтап, әрбір басшыны суреттейтін көркем шығарма табиғатына тән образдық суретшілікке бір табан жақын келеді. Оны дәлелдерлік бір ғана бұл емес, толып жатқан мысалдар келтіруге болады.
Ақтас
Елді мекендер:
Орхон ойма жазулары
Ерекшелігі
Ескерткіште баяндалған текстің мән-мағынасына көңіл қойсақ, өлең түріндегі поэзиялық еңбек деген пікірге қосылмағанымызбен, И. В. Стеблеваның зерттеуін қолдап, әдеби көркем шығарма ретінде қарау жөніндегі ойларды мақұлдауды құптаймыз. Өйткені текстегі теңдеу, эпитет, гипербола, көркем бейнелеу мен мақал-мәтелдердің өзі-ақ көркем шығарма екендігін дәлелдей түседі. Екінші жағынан, шындықты тарихи деректер түрінде баяндаудан гері, белгілі бір оқиға сүрмелерін сақтағанымен, оны асқақтатып, әсерлеп суреттеген тарихи- көркем шығармаға бейімдей жазған. Тек Білге қаған ескерткішіндегі ғана емес, осы тектес басқа да ескерткіштерге тән мазмұн шешендік үлгіде айтылған көркем сөзбен жазылған оқиғаның басты қаһарманы эпос кейіпкерілері деңгейіндегі хан мен ханзадалар әулетін, оларға мирас болған билік пен жеңімпаздық рухты мадақтауға арналады. Сондықтан олар жауын тас-талқан етіп жеңіп, басын идіріп, тізесін бүктіріп құрту, жою деген стандартты шешімдегі фольклорлық шығармаға тән сюжетте келеді. Мұндай шешімдер мен гиперболалық суреттеулердің бәрін тарих деп шалағайлықпен түсінуге бой ұрып кетпей, оған сын көзбен қарап, әдеби бейнеде берілген оқиға желісіндегі шындықтың дәнін қауызынан аршып, тарихи мәліметтермен салыстыра отырып ақиқат мәніне терең бойлауға тиістіміз. Көне әдеби жазба мұраны жан-жақты зерттеп, оның тілдік, әдеби, тарихи мәнін терең ашып, ғылыми пайымдаулар жасау үшін Білге қаған ескерткішінің, жалпы Орхон ескерткіштерінің текстологиясын толық анықтау керек. Түп нұсқамен мұқият салыстырып көне түркі руникалық ескерткіштерінің бұрынғы басылымдарында кеткен текстегі кемшілікгерін түзетіп, ғылымы талаптарға сай жаңа басылымын шығару — абыройлы міндет.
Массимо Луонго
Клубтық
Луонго 1992 жылы 25 қыркүйекте Сиднейде дүниеге келген. Лейххардт Тайгерс жастар командасының тәрбиеленушісі. 1 жасында "Тоттенхем Хотспур" клубына ауысты. Сондан бері Англияда ойнап келеді.
2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2015, 2019 жылдары Азия кубогына, 2017 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты.
Чернуха (Лойка тармағы)
Чернуха — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Вологда облысы, Новгород облысы, Ленинград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лойка өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Марктцойльн
Марктцойльн (Marktzeuln) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Франкония әкімшілік округіне бағынады. Лихтенфельс ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1635 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 78 144. Муниципалитеттің басшысы — Грегор Фридлайн-Цех.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Мәлік Мұхамеджанұлы Сапаров
Сапаров Мәлік Мұхамеджанұлы (15.9.1958, Алматы облысы,Талғар ауданы, Қызылту 4 ауылы — 19.6.2003, Астана) — әскери қайраткер, генерал-лейтенант. Свердловск Суворов уч-щесін (1973), Алматы жоғары жалпы әскери командалық уч-щесін (1979), Мәскеу әскери академиясын (1988), РФ ҚК Бас штабының әскери академиясын (1997) бітірген. 1979 — 83 ж. Забайкалье әскери округінде взвод, рота командирі, 1983 — 85 жылдары Орталық әскерлер тобында мотоатқыштар батальоны командирінің орынбасары, 1988 — 91 жылдары Орта Азия әскери окр-нде мотоатқыштар батальонының командирі. 1991 — 93 жылдары Түркістан әскери окр-нде мотоатқыштар полкі командирінің орынбасары, полк командирі, 1993 — 95 жылдары ҚР ҚК Бас штабының аға офицері болды. 1997 — 98 жылдары ҚР ҚК Бас штабы департаменті бастығының орынбасары, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі хатшылығының кеңесшісі, бас сарапшысы, сектор меңгерушісі, 1998 — 2001 жылдары ҚР ҚК Бас штабының бастығы — республика ҚК-нің жалпы қолданыстағы күштер қолбасшысының 1-орынбасары. 2001 жылдан өмірінің ақырына дейін ҚР ҚК Бас штабының бастығы — ҚР Қорғаныс министрінің 1-орынбасары қызметін атқарды. 2-дәрежелі Даңқ орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:1958 жылы туғандар Санат:Қазақстан әскерилері
Дериватограмма
Дериватограмма – дериватограф тіркейтін (жазып алатын) қисық сызықтар жиынтығы.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Танну-Ола
Танну-Ола (Таңды-Уула) — Сібірдің оңтүстігіндегі Тыва Республикасында орналасқан тау сілемі.
Сипаттама
Батыс Танну-Ола мен Шығыс Танну-Оладан тұрады. Ұзындығы шамамен 300 км. Биіктігі 2500-2700 м-ге дейін (ең биік жері - 3061 м) орта тау бедері басым.
Танну Ола тауларындағы жаз қысқа және салқын, аязды. Шілде-тамыз айларында жаңбыр жауады, тамыз айының соңында қар жауады. Жотаның оңтүстік беткейлерінде кең байтақ жайылым – қараған, жусан, қарақұйрық өскен тау далалары бар. Солтүстікке қарағанда тік, жұмсақ еңіс, қалың қылқан жапырақты орманмен өскен, бірақ ол солтүстіктен гөрі жұмсақ, тығыз қылқан жапырақты орманмен жабылған.
Қызылдың оңтүстігінде және оңтүстік-батысында Танну-Ола таулы тайгасымен, ал солтүстігінде қыратты даламен шектесетін үлкен тостаған тәрізді ойпатта балыққа бай Шағытап деп аталатын үлкен тұщы көл бар. Оның жағасында демалыс күндері балық аулауды ұнататындар көп. Алабында басқа көлдер де бар - Дус-Көл, Как-Көл, Хадын, Чедер. Чедер көлінде балшықпен емдейтін шипажай бар.
Шығыс Танну-Ола Батысқа қарағанда төмендеу. Ол ескі жыныстардан: граниттерден, гранодиориттерден, туфтардан, кристалды тақтатастан тұрады. Негізгі асу – Қалдақ-Хамар, ол арқылы Қызылдан Самағалтайға баратын жол өтеді.
Өсімдіктер мен орман алқаптары
Танну-Ола жотасы ылғалды солтүстік-батыс ауа ағындары мен Оңтүстік беткейлерге құрғату әсерін тигізетін Орталық Азияның суық құрғақ ауа массалары арасындағы айқын климаттық-ландшафттық кедергі болып табылады. Танну-Ола жотасының аумағы Оңтүстік Сібір тауларының оңтүстік бөлігіне жатады. Жота күрт континенттік биоклиматтық секторға жатады, жазғы құрғақшылық және өте төмен ылғалдылық. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 233 мм, орташа жылдық температура -4,8 ° C, климаттың жалпы салқындауы кезінде температураның күрт ауытқуында және ұзақ мерзімді маусымдық мұздатылған топырақтардың аумағының кеңеюінде. Жотаның етегінде 10º-тан жоғары температураның жылдық қосындысы 1800–1200, ал биік таулы жерлерде 600–350.
Таулы рельеф пен климаттың күрт континенттілігі аумақтың әртүрлі өсімдіктердің қалыптасуына жағдай жасады. Жылу мен ылғалдың қайта бөліну заңдылықтары ең алдымен өсімдік жамылғысының қалыптасуына әсер еткен күрделі рельефке байланысты. Осы ерекшеліктерге байланысты шағын кеңістікте аймақ территориясының Орталық Азия шөлдерінен Сібір тайгаларына өтпелі сипаты өсімдіктердің екі түрінің: орманды және далалық өсімдіктердің басым болуын анықтайды. Танну-Ола жотасы Сібір тас қарағайының өсуі үшін ең экстремалды эдафикалық және климаттық жағдайларға ие. Балқарағай ормандары көбінесе дерлік тастан жасалған топырақтарда қалыптасады. Сондықтан Танну-Ола жотасының Сібір қарағайының популяциялары басқаларынан ерекшеленеді.
Өсімдік түрлері (қарағай, балқарағай) Танну-Ола жотасының тұрақты орман экожүйесін қалыптастыруда шешуші мәнге ие және Орталық Азияның ерекше жағдайында өте маңызды экологиялық функцияларды орындайды: эрозияға қарсы және топырақты қорғау, қар жинау және суды реттеу, ландшафтты тұрақтандыру және климатты реттеу.
Пайдалы қазбалары
Танну-Ола таулары пайдалы қазбаларға бай. Хову-Ақсы кен орнында кобальт-никель-мыс кендері өндіріледі. Жотаның солтүстігіндегі тау етегінен Қарасуғ кен орны табылды, онда темір кені, флюорит, барит, молибденит табылды. Танну-Оланың Оңтүстік сілемдерінде бор мен мергел саздары табылған. Танну-Ола минералды бұлақтарымен де танымал — тұзды Торғалық және Хурегечин радоны.
Дереккөздер
Санат:Ресей таулары
IC 1390
IC 1390 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Муссонды климаты
Муссонды климаты — Жер шарындағы атмосфераның муссондық айналымы аймағында болады.
Жыл бойы ылғалдылықтың күрт өзгеруімен ерекшеленеді. Муссонды климатқа құрғақ қыс пен ылғалды, жаңбырлы жаз тән. Муссонды климат Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның, Экваторлық Африканың тропиктік және субтропиктік белдемдерінде болады. Мысалы, үстінен үнемі муссон өтетін Мумбай (Бомбей) қаласында (Үндістан) қыста жауын-шашын мөлшері 3 – 8 мм-ден аспайды, ал жазда 610 мм-ге дейін көбейеді. Муссонды климат қоңыржай ендікте де байқалады. Тропиктік (экваторлық) муссондар климаты, субтропиктік муссондар климаты және қоңыржай ендіктердегі муссондар климаты болып сараланады.
Дереккөздер
Санат:Атмосфера Санат:География
Алғабас (Сырым ауданы)
Алғабас — Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы ауыл, Алғабас ауылдық округі орталығы.
Тарихы
Іргесі алғаш 1936 жылы “Қызылту” астық кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланған. 1997 жылға дейін кеңшар мен ауылдық кеңес орталығы болды. Кеңшар негізінде шаруа (фермер) қожалықтары құрылған.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1835 адам (1031 ер адам және 804 әйел адам) болса, 2009 жылы 1347 адамды (708 ер адам және 639 әйел адам) құрады.
Ауыл тынысы
Машина-трактор жөндеу шеберханасы, орта мектеп, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт бар.
Дереккөздер
Санат:Сырым ауданы елді мекендері
Иммунды доминанттық топ
Иммунды доминанттық топ — антигеннің детерминант тобының бөлігі. Антиденелердің белсенді орталықтарымен байланысуға көп үлес қосады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Серғали Көшербаев
Серғали Көшербаев (1944 ж. т., Шәуілдір ауылы) – онколог ғалым, медицина ғылымдарының докторы.
Өмірбаяны
1966 – 1967 жылдары дәрігер,
1967 – 1968 жылдары дәрігер-терапевт,
1968 – 1989 жылдары Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты химия-терапия бөлімінде клиникалық ординатор, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болған.
1989 – 1994 жылдары облыстық онкологиялық диспансердің (Шымкент қаласы) бас дәрігері,
1994 жылдан Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік медицина академиясында онкология, сәулелік диагностика, сәуле терапиясы кафедрасының меңгерушісі.
Еңбектері
1 ғылым кандидатын тәрбиелеген. 110 ғылыми еңбегі, 1 монографиясы, 1 авторлық куәлігі бар.
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар
Яине-Се
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Сен-Жуст-пре-Бриуд
Коммунаның INSEE коды — 43206, пошта индексі — 43100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 416 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,86 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Лухья
Лухья (луйя, абалуйя) — Кения мен Танзаниядағы банту халықтарының тобы. Олар негізінен Кенияның батыс провинцияларында, сондай-ақ Найроби маңында тұрады. Жалпы саны 5,4 миллион адам (2010, бағалау), сондай-ақ 750 мың адам Танзания мен Угандада тұрады.
Тілі
Банту тобындағы жақын туыстас Лухья (Луя) тілінде сөйлейді.