Комплекс_(психология)
Идеяның тарихы және дамуы
thumb|left|150px|[[Карл Юнг]] Карл Юнг бейсаналық сананың екі түрін ажыратты: Тұлғалық бейсаналық және Ұжымдық бейсаналық. The personal unconscious was the accumulation of experiences from a person's lifetime that could not be consciously recalled. Тұлғалық бейсаналық - адам өмірінде жинақталған тәжірибелер ішіндегі саналы түрде еске түсіруге келмейтіндері. Ал, ұжымдық бейсаналық адамзаттың жалпылық мұрагерлігі болып, әрбірімізге тарқалған, яғни дарыған "тіршілік естеліктері", ол бейне жануарлардың әрекет бағдарламалары мен инстинктіне ұқсайды. Юнг бойынша, тұлғалық бейсаналықты түрлі комплекстер жайлап алған болады. thumb|right|150px|Зигмунд Фрейд "Комплекс" терминін (Komplex; кейде "эмоционалды реңдегі комплекстер", немесе "сезімдерге негізделген идеялар комплексі") алғаш Карл Юнг Зигмунд Фрейдтің жақын серіктесі болып жүрген кезінде енгізген болатын. Комплекс теориясы Юнг тұжырымдамаларының өзегі болды; ол өзінің теориялар жүйесін алғашында "Комплекс психологиясы" деп атады. Тарихи тұрғыдан бұл термин сөз Теодор Зихеннен шыққан, ол сөз ассоциациясы тесттік реакциясында (word association test responses) реакция уақытымен тәжірибе жасаған неміс психиатры болатын. Юнг "комплексті" бейсаналықтың "түйіні" деп сипаттады; оны жанама түрде, мысалы шатасқан, немесе түсініксіз қылықтар арқылы анықталатын санасыз сезімдер мен сенімдердің түйіні ретінде елестетуге болады. thumb|right|200px|Роберт Мур ұсынған төрт еркектік архетип: Патша, Жауынгер, Сиқыршы, Ғашық, олардан төрт түрлі жұп тип келіп шығады: Садист пен Бейуаз, Мазохист пен Тиран, Бейшара мен Құмартушы, Маңызды мен Жеке манипулятор Юнг өз зерттеуінің басында, яғни 1900-1908 жылдар аралығында жұмыс істеген Цюрих университетінің Бургхольцлидегі психиатриялық клиникасында жасаған сөз ассоциациясы тесттерінде комплекстің нақты дәлелдерін тапқан болатын. Юнг бұл теорияны Сөз Ассоциациясы Тесті жұмыстарында дамытты. Сөз ассоциациясы тесттерінде зерттеуші әр зерттелушіге 100 сөзден тұратын тізімді оқиды, зерттелуші әр сөзге жауап ретінде алдымен ойына келген нәрсені барынша тездікепн айтуы керек; мұнда зерттелушінің реакция уақыты секундтың бестен бір бөлігі бойынша өлшенеді. Зерттеушілер осы барыста кез-келген ерекше реакцияларға назар аударады: екі-ұдайылық, жаңылу, эмоциялық белгілер. (Бұл әдісті Сэр Фрэнсис Гальтон 1879 жылы ойлап тапқан болатын.) Юнг зерттелушілердің жауаптарынан анықталған бейсаналық сезімдер мен сенімдерді меңзейтін заңдылықтарға қызығушылық танытты. thumb|right|250px|[[Эдип Сфинкстің жұмбағына жауап беруде, Жан-Огюст-Доминик Ингрес (шамамен 1805)]] Юнг теориясында комплекстер бәлкім саналы, бәлкім жартылай саналы немесе бейсаналы болуы мүмкін; комплекс бәлкім жағымды, бәлкім жағымсыз болуы мүмкін; нәтижесінің де бәлкім жақсы, немесе жаман салдары болады. Комплекстің түрлері көп, бірақ кез-келген комплекстің өзегінде тәжірибенің әмбебап үлгісі, немесе архетип жатыр. Юнгтің сипаттаған екі негізгі комплекс - анима (яғни ер адамның психикасындағы қарсы жынысқа қатысты санасыз сенімдер мен сенімдер түйіні) және анимус (яғни әйел психикасындағы сол секілді комплекс). Бұдан басқа ірі комплекстерге "ана", "әке", "батыр", таяуда ашылған "аға" мен "қарындас" комплекстері жатады. Юнг комплекс болуы қалыпты нәрсе деп санады, өйткені әр адамның психикаға әсер ететін эмоционалды тәжірибесі бар. Олар қалыпты болғанымен, жағымсыз комплекстер бізге азап пен қайғы әкелуі мүмкін.