cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Күрделі жұмсалымның тиімділігі
Күрделі жұмсалымның тиімділігі - күрделі жұмсалымнаң алынатын тиімділіктің (нәтиженің) осы жұмсалымның көлеміне қатынасы. Күрделі жұмсалымның нәтижесіне және бағыттылығына қарай экономикалық, әлеуметтік, экологиялық нәтижелілік түрлеріне бөлінеді. Күрделі жұмсалымның экономикалық тиімділігі — өнім шығарылымы өсімінің, пайда өсімінің осы өсімге себепші болған күрделі жұмсалымға қатынасы. Әлеуметтік тиімділік— алынатын әлеуметтік игіліктердің, көрсетілетін әлеуметтік қызметтердің осы игіліктер мен қызметтерді қамтамасыз еткен күрделі жұмсалымға қатынасы. Экологиялық тиімділік — сыртқы орта күйінің жақсаруы көрсеткіштерінің осы жақсаруды туғызған күрделі жұмсалымға қатынасы. Күрделі жұмсалымның тиімділігі ел, аймақ, сала бойынша, инвестициялық, экономикалық, әлеуметтік, экономикалық бағдарлама бойынша, кәсіпорындар тобы (қауымдастықтар, өнеркәсіптік топтар) бойынша, жекелеген кәсіпорындар, бағдарламалар бойынша айқындалады. Макродеңгейде болжалды (үміт етілген) және нақты (іс жүзіндегі) күрделі жұмсалымның тиімділігі, микродеңгейде жобалық және нақты күрделі жұмсалымның тиімділігі түрлеріне бөлінеді.Ел бойынша, аймақ бойынша мына көрсеткіштер есептеледі: ЖІӨ-нің, ұлттық табыстың, өндірістік аяға күрделі жұмсалымның теңгесіне шаққандағы пайданың өсімі, күрделі жұмсалымның өтелу мерзімі. Сала бойынша өнім шығарылымының, күрделі жұмсалымның теңгесіне шаққандағы пайданың өсімі, күрделі жұмсалымның өтелу мерзімі есептеледі. Кәсіпорындар бойынша нақты күрделі жұмсалымның тиімділігі күрделі жұмсалымның табыстылығымен, оның өтелу мерзімімен айқындалады. Мұнда күрделі жұмсалым туғызған өсім осы күрделі жұмсалымның өзімен салыстырылады.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Кеден (футбол клубы)
Кеден футбол клубы — 1999 жылы Қазақстанның бірінші лигасында ойнаған Шымкенттегі Қазақстанның футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан футбол клубтары Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары Санат:Шымкент футбол клубтары
Иммунды депрессанттар
Иммунды депрессанттар — иммундық жауапты емес жолмен тежейтін химиялық қосылыстар мен физикалық факторлар. Клиникада әртүрлі иммунопатологиялық жағдайларды емдеу үшін, сондай-ақ бөтен трансплантантарға қатысты иммундық төзімділік құру үшін қолданылады. Иммунодепрессант ретінде алкилдеуші заттар (циклофосфан), пуринды және пириминді негізді антиметаболиттер (6-меркаптопурин, имуран), фолиев қышқылының антогонистері (метотрексат), әртүрлі кортикостероидтар (гидрокортизон, кортизон, преднизалон), антибиотиктер (С және Д актнномициндері), антилимфоцитарлық қан сарысуы, рентген сәулесі және т. б. қолданылады.
Джек Самани
Джек Самани (ағыл. Jack Samani; 7 мамыр 1979 жыл ) — соломондық футболшы, шабуылшы. 2004 жылғы ОФК Ұлттары Кубогының финалисі.
Иммунды депрессанттар
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Джек Самани
Дереккөздер
Санат:Соломон аралдары футболшылары Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Марист Файр ФК ойыншылары Санат:Хекари Юнайтед ФК ойыншылары
Сулы беткей
Сулы беткей – тау жыныстарының жерасты суларымен қаныққан қабаты.
С. Б. екі су өтпейтін кабаттардың аралығында орналасқан жағдайда оны тақташааралық беткей ал тек қана астыңғы жапсары су өтпейтін қабатпен төселген жағдайда грунтсулы беткей деп аталады. С. Б. әр түрлі литологиялық құрамдағы тау жынысы қабатшаларын біріктіруі мүмкін.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Ақсуат (көл, Қостанай облысы)
Ақсуат – Қостанай облысы Науырзым ауданы жеріндегі тұщы көл. Құсмұрын, Сарықопа көлдерінің арасында орналасқан.
Гидрографикасы, сипаты
Аумағы 20,3 км2. Ұзындығы 18,1 км, ені 4,2 км, жағалауының ұзындығы 57 км-ге жуық. Ең терең жері – 3 м. Жауын-шашын көп жауған жылдары көлдің аумағы ұлғайып тұрады. Жаздың құрғақ мезгілінде көл екіге бөлініп қалады. Қарашаның аяғында суы қатып, сәуірде мұзы ериді. Көлде алабұға, мөңке, сазан өседі.
Дереккөздер
Санат:Тобыл су алабы Санат:Науырзым ауданы көлдері
Лаштедт
Лаштедт (Lahstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Пайне ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10 262 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 43,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 57 004. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Дитер Грим.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Сермез (Эссонна)
Сермез (Sermaise) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Эссонна департаментінде орналасқан. Етамп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,6 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 91593, пошта индексі — 91530.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1663 адамды құрады. Халық тығыздығы — 122,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эссонна департаментінің коммуналары
NGC 610
NGC 610 — Кит шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Франк Муллер астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 610 деген нөмірге ие болды.
Айнатас (Жігерген ауылдық округі)
Айнатас — Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы, Жігерген ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Қазығұрт ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 32 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1215 адам (640 ер адам және 575 әйел адам) болса, 2009 жылы 1449 адамды (792 ер адам және 657 әйел адам) құрады.
Диньонвиль
Диньонвиль (Dignonville) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88133, пошта индексі — 88000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 184 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Ынян-Се
Ынян-Сё — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нейта-Яха өзенінің оң жағалауынан 68 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 77 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Стратегиялық мақсаттағы ракеталар
thumb|РВСН Дислокация Стратегиялық мақсаттағы ракеталар(Ракеты стратегического назначения) — ұшу қашықтығы 1000 кмден асатын басқарылатын ракеталар (оның ішінде құрлықаралық және бүкіл жер шарын қамтитын ракеталар кіреді). Стратегиялық мақсаттағы ракеталар қуаттылығы жоғары ядролық зарядтар тасымалдаушы құрал болып табылады. Соған байланысты қарсыластардың терен (ішкі) тылындағы стратегиялық мәнді әбъектілерді (әскери, өнеркәсіптік, саяси, әкімшілік орталықтарды) жоюға қабілеіті. Қазіргі стратегиялық ракеталардың ұшу қашықтығы және тигізу дәлдігі жоғары. Стратегиялық мақсаттағы ракеталардың ядролық зарядтарды нысанаға жеткізуге деген сенімділігі бірнеше жүздеген километрмен есептелетін жоғары биіктігі мен 30-35 мин. ішінде 10 мыңнан аса км-ді игерегін ұшу жылдамдығына байланысты. Ұшып бара жатқан стратегиялық ракетаға ештеңенің дарымайтындығы бөлек басқарылмайтындығьша, соған сәйкес оның ұшу траекториясына әсер етудің мүмкін еместіғіне, ұшу жылдамдығының аса жоғарылығына байланысты болады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Дауыс беру
Дауыс беру - сайлау үрдісінің шешуші кезеңі. Бір немесе екі турдан болады. Бюллетендермен немесе арнайы машиналармен дауыс беру арқылы жүзеге асады.
Спарта Тауншип (Нью-Джерси)
Спарта Тауншип (Sparta Township) — Нью-Джерси штатының Сассекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Дауыс беру
Алдын ала дауыс беру
Алдын ала дауыс беру - сайлау күні өзінің тұрғылықты орнында болмауына байланысты учаскелік комиссияға келе алмайтын сайлаушыға, референдумға қатысушыға алдын-ала дауыс беру мүмкіншілігін беретін институт.
Спарта Тауншип (Нью-Джерси)
Қала тұрғындарының саны 19722 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 101.6 км² шамасында. FIPS коды — 34-69690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Конкарно
Конкарно (Concarneau) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Кемпер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 41,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29039, пошта индексі — 29900.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19352 адамды құрады. Халық тығыздығы — 471,08 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Капитан-ди-Кампус
Капитан-ди-Кампус (Capitão de Campos) — Бразилиядағы муниципалитет, Пиауи штатында орналасқан. Солтүстік-орталық Пиауи мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Кампу-Майор экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 944 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 538,681 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18,5 адам/км².
Тарихы
Санат:Пиауи елді мекендері
Вербализм
Вербализм - бос сөз; нағыз білім немесе ұғымды ой болмағанда ғылыми терминдерді пайдаланып жасыру, бүркемелеу.
Дереккөздер
Санат:Философия
Абразивті өңдеу
Абразивті өңдеу (Абразивная обработка; лат. abrasio — кыру) — металл, шыны, керамика, шалаөткізгіш, пластмассадан жасалатын бұйымдарға белгілі бір пішін, өлшем, дәлдік немесе қажетті физикалық-механикалық қасиеттер беру үшін абразив көмегімен механикалық өңдеу. Электрондық техника бұйымдарын өндіру технологиясында ең көп тарағаны — абразивтік кесу, тегістеу және жалтырату.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ақоба (Сырым ауданы)
Ақоба — Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы, Жетікөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жымпиты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 39 км жерде, Бұлдырты өзенінің жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 231 адам (121 ер адам және 110 әйел адам) болса, 2009 жылы 75 адамды (40 ер адам және 35 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Сырым ауданы елді мекендері
IC 1381
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66789, MCG 0-54-16, ZWG 375.36, NPM1G -01.0541.
Сыртқы сілтемелер
IC 1381 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Давэнпорт (Айова)
Давэнпорт (Davenport) — Айова штатының Скотт округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 168 км². FIPS коды — 19-19000.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 99,685 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Скотт округы (Айова)
Шубачиха
Шубачиха — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Унжи көлі (Унжи өзенінің бастауы) орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері
Долноселци (Хасково облысы)
Долноселци (Долноселци) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Ивайловград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6573. ЕКАТТЕ коды — 22825.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Бөкейхан ауылдық округі
Бөкейхан ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін Байда ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Бөкейхан ауылы кіреді. Орталығы – Бөкейхан ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ бойынша округте 1765 адам тұрады.
Байда аталу тарихы
Шортанбай ауылының шығысында 10 шақырым шамасында орналасқан. В.А.Иночкин, Р.Х.Сариева, М.Ж.Хасанаевтан «История Букеевского ханства 1801-1852гг» кітабының 325 бетінде 1829 жылғы жазбада Байда кордоны деп келтірілген. Байда атауы жөнінде ғалымдардың тұжырымы бір-бірінен алшақтау. Жергілікті өлкетанушы ғалым Мақсот Жолжановтың «Байда- түбек аты, Ноғайлардың файда - пайда, яғни, тұрғындар не шеттен келіп - кетушілер үшін пайдалы кіріс беретін орын» деген. Қиғаштың саласының тарамдарыңың арасында түбек сияқты ұзындығы 3 шақырымдай жергілікті елдің айтуынша «биіктөбе». Тұрғындар төбенің ұзына бойына өзенді жағалай тұрғын үй салып қоныстанған.
Қалыптасу кезеңі
Өткен ғасырдың отызыншы жылдары Астрахан қаласынан келетін жолдың аңғарындағы, Қиғаш өзенінің жағасындағы Котяев (1922 ж.) атанған ауылға Байдадағы елді көшірген. Жергілікті билікті Байда селолық кеңесі атағанда оның қамтуында Көптоғай, Мұхамбет, Жасталап, Рожок, Байғара, Күйген т.б, шағын ауылдар болған. 1930 ж. алғашқы ұжымдастыру кезінде «Коллективный труд» ұжымшары құрылған. Шаруашылық балық аулау, мал бағу, егін егумен айналысқан. 1965 жылы «Еңбекші таң» ұжымшары қосылып, іріленіп, «Память Ильича» ұжымшарына айналған. Тәуелсіздік алғаннан кейін «Еділ», соңында «Ш.Сүлейменов» ӨК-не айналған.
Инфрақұрылымы
Округте орта мектеп, балалар бақшасы, мәдениет үйі, кітапхана, спорт кешені, сауда дүкендері, тұрмыстық қызмет мекемелері жұмыс істейді. Котяев ауылында Кұрманғазы шекаралық кеден бекеті жұмыс істейді, округте 20-дан аса шаруа қожалықтары, 50-дей кәсіпкерлік құрылымдар бар.
Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері
Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері болып Ш.Алмағанбетов, Т.Салықбаев, И.Ғатауов, Ф.Титанова, С.Мендалиев, Я.Исмагулов, З.Ертаева, Ж.Төреғалиев қызмет істеген.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Акандар
Ақандар (акан, акафо, камбоси, тон) — негізінен қазіргі Гана мен Кот-д’Ивуардағы этникалық топ. Жалпы саны шамамен 20-40 миллион адамды құрайды.
Тілі
Тілдері 3 топқа бөлінеді: гонжа (абуре, бетибе), того (топшалар: биа, акан). Акан ква тілдерінің тано тармағының орталық тобына жатады, мұнда аброн тілімен тығыз байланысты (оның ішінде васа), ол акан топшасын құрайды. Ақанның өзі - фанти (мфантсе) және чви (тви) диалектілік топтарынан тұратын диалектілер жиынтығы, олар көбінесе жеке тілдер ретінде қарастырылады. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. 1978 жылы бірыңғай акан емлесін енгізу туралы шешім қабылданды, бірақ іс жүзінде үш негізгі диалектілер (аквапим, ашанте және фанти) әлі де өздерінің жазбаша стандарттарын қолданады.
Діні
Халықтың басым бөлігі (77%) жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді (ата-бабаға табыну,т.б.), бір бөлігі христиандар (протестанттар мен католиктер), екінші бөлігі мұсылман-сүнниттер.
Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, таро, тәтті картоп, жүгері, тары, күріш, жержаңғақ, банан, май пальмасы, кола ағашы, көкөністер, қазір негізінен какао мен кофе өсірумен айналысады). Олар қалалардағы ағаш кесу, тау-кен және өнеркәсіп кәсіпорындарында жұмыс істейді. Дәстүрлі қолөнер түрлерінен тоқымашылық, керамика, ұсталық, алтын және басқа металдарды өңдеу, ағаш ою өнері дамыған.
Өмір салты
Ақандардың әлеуметтік құрылымы типтік матриархат болып табылады, олардың отбасындағы барлық нәрсе, оның ішінде тегі мен мүлкі аналық тегі арқылы анықталады, ал әйелдер жалпы қоғамның даму бағытын анықтайды. Басқару органдарындағы басшылық қызметтерді дәстүр бойынша ер адамдар атқарады, бірақ оларға құқық әйелдер туыстары – аналар, апалар және қыздар арқылы беріледі.
Дәстүрлі киімі – кенте (тоганың бір түрі).
Негізгі тағам – өсімдік тектес тағамдар (әртүрлі жармалар, бұқтырылған тағамдар, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер және пальма майы мен ащы дәмдеуіштер қосылған көкөністер).
Дереккөздер
Санат:Гана халықтары Санат:Кот-д’Ивуар халықтары
Шара Жиенқұлова көшесі (Астана)
thumb|right|[[Жиенқұлова Шара Баймолдақызы|Шара Жиенқұлова]] Бұрынғы атауы Д.фурманов көшесі. Ш.Жиенқұлова көшесі И.Панфилов пен М.Лермонтов көшелерінің қиылысқан жерінен басталып, Б.Бейсекбаев көшесінде аяқталады. Күлтегін, Абыралы, Л.Толстой қысқа көшелерімен және Ә.Сембинов көшесін қиып өтеді. Ұзындығы - 1727,7 м.
Шара Жиенқұлова (1912-1991) - белгілі биші, педагог. Қазақстанның халық әртісі. Тұңғыш ойнаған рөлі - Б.Майлиннің «Майдан» пьесасындағы - Пүліш. Бүдан кейін Еңлік, Қаракөз (М.Әуезовтің «Еңлік-Кебек» пен «Қарагөзінде»), т.б. рөлдерді сомдады. 1966-75 жылдары Алматы хореография училищесінің директоры болды. Осы жылдары ұлттық би өнерін дамыту үшін ел аралап, халықтың әдет-ғүрпын, салт-дәстүрін, халық билерін зерттеді. Соның нәтижесінде «Тәттімбет», «Айжан қыз», «Қара жорға», «Қырық қыз» билері дүниеге келді.
Танымал беткей
Танымал беткей – тау жыныстары жиынтықтарының арасында өзінің литологиялық өзгешеліктері, түрі, түсі, құрамы, органикалық қалдықтардың нақтылы түрлерін кіріктіру мүмкіндігі т. с. с. өзіне ғана тән бірегей сипаты тұрғысынан анық ерекшелене отырып, алыс-алыс қашықтықтарға сағаланатын, яки аукымды кеңістік өңірінде дәйім ұшырасып қалып отыратын, сондықтан да зерттеуші әрдайым жазбай танитын тау жынысы кабаты.
Т. Б.-лерді даралау геологиялық түсірім жұмыстарында, баска да геологиялық зерттеулер барысында тау жыныстары қималарын сағалау жане салыстыра сәйкестіру шараларын табысты түрде жүзеге асыруға көмектеседі.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Марктоффинген
Марктоффинген (Marktoffingen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Донау-Рис ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1310 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 79 177. Муниципалитеттің басшысы — Марлис Хефнер (жергілікті блок).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Серік Сәдуакасұлы Құсанбаев
Құсанбаев Серік Сәдуакасұлы (1963 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Зайсан қала) - айтыс акыны. Уақ тайпасынан шыққан.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Аванпорт
Дереккөздер
Санат:Кемежайлар
№9-темір жол айрығы (Абай облысы)
№9-темір жол айрығы — Абай облысы Жарма ауданы, Жаңғызтөбе кенттік әкімдігіне қараған темір жол айрығы, 2009 жылы жабылған.
Халқы
Тұрғыны 46 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
Снарядтың өзін-өзі жоюы
Снарядтың өзін-өзі жоюы (зенит снарядтың әуедегі нысанаға (ұшаққа) тимеген жағдайда атылғаннан кейін белгілі бір уақыт өткен соң жарылуы.
Снарядтың өзін-өзі жоюы арнайы қондырғының көмегімен, жарылмаған снарядтың (ракетаның) жерге (суға) түсуіне жол бермеу, сөйтіп, әскер мең жер үсті объектілерінін зардап шегуінің алдын алу мақсатында жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Кеттенрайт
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2529 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 45.11 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ME, ресми идентификациялық коды — 3 15 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эрнст Ганш (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Кеттенрайт
Хлор қышқылдары
thumb thumb Хлор қышқылдары — құрамында хлор бар оттекті қышқылдар. Оларға: хлорлылау, хлорлы, хлорлау және хлор қышқылдары жатады. Хлорлылау қышқылы, НСlО — бір негізді әлсіз қышқыл, тұрақсыз, өте күшті тотықтырғыш, тұздары гипохлориттер деп аталады. Тек ерітінді түрінде кездесіп, температура төмендегенде кристалгидратқа (НСlО+Н2О) айналады. Хлорлы қышқыл, НСlО2 — суда сұйық ерітінді түрінде болатын бір негізді көп қолданылмайтын қышқыл. Тұздары хлориттер — суда жақсы ериді, қышқыл ортада күшті тотықтырғыш, қопарылғыш заттар. Хлорлау қышқыл, НСlО3 — суда ерітінді күйінде болатын бір негізді күшті қышқыл. Тұздары хлораттар — түссіз, қыздырғанда оттек бөлінетін қопарылғыш, улы заттар. Ең маңыздысы — калий хлораты (КСlО3) сіріңке, қопарғыш заттар жасауда қолданылады. Хлор қышқылы, НСlО4 — түссіз, ауада түтінденетін сұйықтық. Таза күйінде тұрақсыз, қопарылғыш болғандықтан суда еріген түрінде пайдаланылады. Басқа хлор қышқылдарына қарағанда нашар тотықтырғыш, күшті қышқыл. Тұздары перхлораттар — кристалды түссіз заттар. Олар қопарылғыш зат жасау мен пиротехникада қолданылады. Хлор қышқылдары тізбегінде (НСlО–НСlО2–НСlО3–НСlО4) хлордың тотығу дәрежесі өскен сайын қышқылдың күші артады.
Сілтемелер
Санат:Хлор қосылыстары Санат:Бейорганикалық қышқылдар Санат:Оттегі қосылыстары
Сорник-Яха
Сорник-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік Тыдыотта өзенінің сол жағалауынан 91 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 5749
NGC 5749 — Бөрі шоқжұлдызында орналасқан IV1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 7 мамырда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5749 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 930, ESO 176-SC4.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бөрі (шоқжұлдыз)
Лесли Лео
Лесли Лео (leslie-leo; 2 тамыз 1976 жыл, Соломон аралдары) — соломондық футболшы, қорғаушы. 2004 жылы Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы сапында ОФК Ұлттары кубогының финалисі атанды.
Дереккөздер
Санат:Соломон аралдары футболшылары Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ақсуат (көл, Солтүстік Қазақстан облысы)
Ақсуат – Ақсуат ойысында орналасқан тұйық көл.
Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы жерінде орналасқан.
Гидрографикасы
Орташа аумағы 14 км2. Ауа райы құрғақ кезде тартылып, жауын-шашын мол жылдары аумағы 24 км2-ге дейін ұлғайып, өзгеріп отырады. Тереңдігі 1,0-1,5 м. Суы кермек. Табаны тегіс. Көлде қалың қамыс, қоға, т.б. өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Тимирязев ауданы көлдері
Тау құбылнамасы
Тау құбылнамасы – геологиялық денелердің (қабаттар, қабатшалар, желілер т. с. с.) бір-бірімен астасу элементтерін, яғни олардың сағалану және еңістену азимуты мен еңістену бұрыштарын өлшеу үшін арнайы қолданылатын аспап.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Бесарес
Бесарес  (Bezares (La Rioja)) — Испаниядағы муниципалитет. Риоха автономды бірлестігіне қарасты Риоха провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Нахера ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,62 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 29 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Риоха елді мекендері
Ажар (футбол клубы)
Ажар футбол клубы — 1992-94 жылдары Қазақстан чемпионаттарында ойнаған көкшетаулық футбол клубы. 1992, 1993 жылдары Қазақстан чемпионатына қатысты. 1994 жылдың басында қаржы тапшылығынан жабылып қалды да, "Оқжетпес" клубына қосылды.
Жетістіктері мен жеңілістері
Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:
Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
Атақты футболшылары
Санат:Қазақстан футбол клубтары Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары
Сулья
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация комитеті
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация комитеті (2004- ) ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес ҚР Үкіметінің 2004 ж. 28 қазандағы қаулысымен комитет ҚР Денсаулық сақтау министрлігініц Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің қайта құрыуының нәтижесінде құрылды, оған қайта құрылған комитеттің фармацевтика және медицина өнеркәсібін реттеуден басқа функциялары берілді. Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің аумақтық бөлімшелері де министрліктің Фармация комитетінің аумақтық бөлімшелері болып қайта ұйымдастырылды.
ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы қаулысымен комитет туралы ереже және оның құрылымы бекітілді. Комитет ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің құзіреті шегінде дәрілік заттар айналымы саласындағы бақылау-қадағалау және іске асыру функцияларын, сондай-ақ саларадық үйлестіруді жүзеге асыратын ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ведомствосы болып табылады.
Гетеротермалық су
Гетеротермалық су - температурасы тұрақсыз, әр уақытта әр түрлі шамада өзгеріп отыратын су.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация комитеті
Комитеттің негізгі міндеттері
Дәрілік заттар айналымы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру, дәрілік заттардвщ (медициналық техника мен медициналық мақсаттағы бұйымды қоса алғанда) қауіпсіздігін, тиімділігі мен сапасын қамтамасыз ету, дәрілік заттар айналымы саласында ғылым, техника және әлемдік тәжірибе жетістіктерін пайдалану болып табылады. Комитеттің аумақтық бөлімшелері бар.
Комитеттің құрылымы
Басшылық; фармацевтикалық бақылау басқармасы; фармацевтикалық қызметті бақылау және қадағалау бөлімі; дәрілік заттардың сапасын бақылау бөлімі; ұйымдастыруталдау басқармасы; жиынтық-талдау бөлімі; дәрілік заттарды пайдалану мониторингі бөлімі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары
Ураза (Ескі Янбаев ауылдық кеңесі)
Ураза — Башқұртстанның Балтачев ауданындағы ауыл, Ескі Янбаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 449 адамды құрады. Пошта индексі — 452991, ОКАТО коды — 80208834006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ұялы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)
Ұялы ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2005 жылға дейін Искра ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұялы, Кеңой ауылдары кіреді. Орталығы – Ұялы ауылы. Округ құрамында болған Науша ауылы 2013 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1544 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Бөкей ордасы ауданы ауылдық округтері
Мырзахмет Мұқаманов
Мырзахмет Мұқаманов (23.3. 1949 жылы туған, Алматы облысы, Панфилов ауданы, Атты үй ауылы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1993).
1975 ж. Алматы эстрада-цирк өнері студиясын бітірді. Осы жылдан Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы) филармониясынның әншісі. 1978 жылы Бүкілодақтық халық әндері байқауының лауреаты, 1980 жылы Ә.Қашаубаев атындағы байқаудың бас жұлдегері болды.
Дереккөздер
Санат:1949 жылы туғандар
Дуаншы
Дуаншы — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, Қарабұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 78 км-дей жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 64 адам (39 ер адам және 25 әйел адам) болса, 2009 жылы 52 адамды (27 ер адам және 25 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Анапурус
Анапурус (Anapurus) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Шығыс Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Шападинья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10303 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 608,274 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,9 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Шолпан Иманбаева көшесі (Астана)
Ш.Иманбаева көшесі А.Бараев көшесінен басталып, Отырар көшесінде аяқталады. Ә.Ысмайылов, Рамазан, Жәнібек тархан, Ақмола, Ағыбай батыр, А.Иманов, Баянауыл, М.Дулати, Кенесары көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -1158,8 м.
Шолпан Иманбаева (1904-1926) - қазақ ақыны. Ол Ақмола уезі, Майбалық ауылында дүниеге келген. 1923 жылы «Жолаушы мен жұмыскер» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. «Бұлбұл мен қарға», «Жалшы әйелдер аузынан» өлеңдерінде қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынады, өз түсындағы қазақ әйелдерінің мүң-мүқтажын жырлады. Оның 1927 жылы «Шолпан өлеңдері» атты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Зоогеографиялық карталар
Зоогеографиялық карталар - жануарлардың орналасуып, санын, миграциясын (мекен ауыстыруын) және геграфиялық ортамен байланысын бейнелейтін карталар; жалпы және жеке зоогеографиялық карталар деп бөледі.
Жалпы зоогеографиялық карталар жануарлардың әр түрлі топтарының мекен типтерінің, биоценоз типтерінің, фауналық типтерінің және т.б. карталарын, жеке зоогеографиялық карталар — ареалдар (даралардың, популяцияның) мен олардың уақыт ішінде өзгерулерінің, жануарлардың мекен ауыстыруының карталарын, жануарлар дүниесінің санының және олардың өзгеруінің карталарын қамтиды.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Альби (Калабрия)
Альби (Калабрия) (Albi) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Катандзаро провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Nicola da Tolentino.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Жарғылық құжаттар
Жарғылық құжаттар — әскери қызметшілердің оқу-тәрбие ісін, тіршілік-түрмысын, әскердің жауынгерлік және саяси даярлығын, әскери әрекеттерге кіріспе және негізгі дайындықтарын белгілейтін ережелер мен нормалар жиынтығы. Оларға жарғы (ереже), жарлыктар, нұсқаулар т.б. жатады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Бұғылы-2
Бұғылы-2 — қола дәуірінде өмір сүрген тайпалардың қоныс орны. Қарағанды облысы Шет ауданы Бұғылы-1 қонысынан солтүстікке қарай 1,5 км жерде, Шопа өзенінің оң жақ жағалауында. 1961 — 63 жылдары Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Марғұлан) зерттеген. Қарсы бетінде үлкен Бұғылы-2 қорымы орналасқан. Қоныста 30-ға жуық іргесін таспен қалап өрген төртбұрышты құрылыс орындары сақталған. Бір-біріне іргелес орналасқан екі үй орны зерттелді. Үйлердің пішімі төртбұрышты, іргесін тастан қалаған. Үй ішінен 1 — 2 тас ошақ, 1 — 3 шұңқырлар ашылды. Сонымен қатар көптеген қыш ыдыстар, тас түрен, т.б. құрал-саймандар, мал, аң сүйектері табылды. Бұл заттар қоныс тұрғындарының мал өсіріп, егін егіп, аң аулауды кәсіп еткенін, мыс балқытып, жүн, тері, саздан, сүйектен тұрмысқа қажет заттар жасағанын көрсетеді. Қоныс тұрғындары б.з.б. 14 — 11 ғасырларда тіршілік еткен.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
Санат:Археология Санат:Қазақстан мәдениеті Санат:Шет ауданы тарихы
Эшкалуш-де-Байшу
Эшкалуш-де-Байшу (Escalos de Baixo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Каштелу-Бранку муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 946 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 46,02 км² шамасында. Халық тығыздығы — 20,6 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Мөлдартас
Мөлдартас – түссіз мөлдір кварц; үшінші класты асыл тастар өкілі.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Ризосфера
Ризосфера (грек, rhiza - тамыр және сфера) — тамырды қоршап тұратын жүқа топырақ қабаты. Тамыр бөліп шығаратын органикалық заттектер есебінен онда азот тұтушы бактериялар және органикалық заттектерді мипералдандырып, тамырдың қорек элементтерін сіңіруіне себепші болатын микроорганизмдер тіршілік етеді. Ризосфера мен тамырдың көптеген микроорганизмдерінің қарым- қатынасы мутуализм сипатында болады, бірақ Ризосфера кұрамында тамыр ауруларын таратып, азот тұтушы бактериялар мен микориздік саңыраукұлақтардын қызмстін нашарлататын патогенді микроорганизмдер де болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Стиллуатэ Тауншип (Нью-Джерси)
Қала тұрғындарының саны 4312 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-70890.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Заңи жауапкершілік
Заңи жауапкершілік — заңи тұлғаны немесе жеке тұлғаны кейбір әрекеттерді орындауға немесе оларды орындаудан қалыс қалуға заң жүзінде белгіленген мәжбүрлеу шарасы. Мынадай түрлерге бөлінеді: тәртіптік жауапкершілік — еңбек тәртібін бұзушыларға ықпал жасау нысаны, мұнда қызметкер істейтін фирма әкімшілігі оған еңбек тәртібін бұзғаны үшін тәртіптік жаза: ескерту, сөгіс, қызметтен төмендету, жұмыстан босату, т. б. шараларын қолдануға құқылы; әкімшілік жаза— азаматтар мен лауазымды адамдар қызметі бойынша әкімшілік құкық бүзғаны үшін оларға ықпал жасау нысаны, мұнда ескертпе, айыппұл, бұзған затты тәркілеу, құқықтан (басқару, аң аулау, т. б.) айыру, түзеу жұмыстары, әкімшілік қамауға алу, шетелдік азаматты әкімшілік жолмен елден қуу шаралары қолданылады, азаматтық-құқықтық жаза — шарттарды, мәмілелерді, т.б. бұзғаны, экономикалық жағынан тиімсіз мүліктік сипаттағы зардаптарға апарып соқтыратын басқа да жолсыздықтар жасағаны үшін азаматтар мен заңи тұлғаларға ықпал ету нысаны: залалдардың, алынбаған табыстың орнын толтыру, айыппұлдар, тұрақсыздық айыбын төлеу, т.б; қылмыстық жаза — қылмыс жасағаны үшін, қылмысқа баулығаны үшін, басқа жеке тұлғаларға, заңи тұлғаларға, конституциялық құқықтар мен бостандықтарға, мемлекетке қастандық жасағаны және қастандық жасауға ортақтасқаны, т. б. үшін азаматтарға ықпал жасау нысаны, мұнда айыппұл, лауазымды атқару немесе қызметпен айналысу құқығынан айыру, қоғамдық жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары, бостандықты шектеу, қамауға алу, бостандықтан айыру, өлім жазасы қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Намаз оқудағы жеңілдіктер
Ақыл-есі дұрыс кісілер басқа жерлері науқас болса да, діни міндеттерге жауапты. Бірақ дініміз бұл діни парыздарды атқару үшін оларға жеңілдік көрсеткен.
Намаз оқудағы жеңілдіктер:
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Вера Ивановна Ващенко - Екатеринчева
Вера Ивановна Ващенко-Екатеринчева(''1924 жылы туған, Түркістан облысы, Ленгер ауданы Георгиевка (қазіргі Көксаяқ) ауылы) – Социалистік Еңбек Ері (20.5.1949).
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:1924 жылы туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Жыраулар
Қазақ әдебиеті тарихында қазақ поэзиясының дамуы үш кезеңге бөлінеді:
Жыраулар мектебінің белгілі өкілдері — Қазтуған, Асан қайғы (XV ғасыр), Доспамбет жырау (XVI ғасыр), Шалкиіз жырау (1465—1560 жылдары), Жиембет жырау, Марқасқа жырау (XVII ғасыр), Ақтамберді жырау (1675—1768 жылдары), Тәтіқара ақын (XVII ғасыр), Үмбетей жырау (1706—1778 жылдары), Бұқар жырау (1693—1787 жылдары), Шал ақын (1748—1778 жылдары), Дулат Бабатайұлы, Жанақ ақын (1770—1856 жылдары), т.б. жатады. М.Әуезов жырау деген атакка ие болған шығармашылық өкілінің өз ортасында ерекше салмағы бар қоғамдық тұлға екендігін айта отырып, оның негізгі функциясы ''елеңшілік емес, елге басшылық жасап, басалқы айту болатын олар хан қасындағы қалың елдің ішінен қосылған қариялар кеңесінің'' өкілдері деген тұжырым жасайды.
Жыраулар шығармашылығының ақындық поэзиядан негізгі ерекшелігі — жыраудың тек үлкен эпостарды жырлайтындығымен ғана емес, елдің іргелілігі үшін ақылгөйлік, көрегендік, даналық сөздер айтатын көсемдік табиғатымен тікелей байланысты.
XVIII—XIX ғасырлардағы жыраулар поэзиясында еліміздің тарихы көрініс тапқан. Тек ауыз әдебиеті шығармаларын тарихи дереккез ретінде қарастырғанда, біз бірінші кезекте әрбір тарихи деректің дәлдігімен қатар тарихи оқиғалардың желісін іздейміз.
Қорқыт ата
right|200px|thumb|[[Қорқыт ата]] Қорқыт — бүкіл түркі өркениетіне ортақ ортағасырлық тұлғалардың бірегейі. Қорқыт — әулие, ақын, жырау, сазгер, қобызшы болған. Қорқыт туралы аңыз-әңгімелер бүкіл түркі халықтарында кездеседі. Ол оғыздардан шыққан, руы — баят, әкесінің аты Қарақожа делінеді. Шешесі қыпшақ руынан.
Қорқыт қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы ауданының, жерінде, Сырдың бойындағы ортағасырлық, Жанкент деген қалада VIII—IX ғасырларда дүниеге келген. Бұл оғыз тайпаларының Сырдың ортаңғы, төменгі ағысында өмір сүрген кезі болса керек.
Қорқыттың сегіз қырлы күмбезді, қазақтың киіз үйі тәріздес мазары Қызылорда облысы, Қармақшы ауданына қарасты темір жол станциясына жақын Сырдария өзенінің жағасында болған. Оны 1898 жылы қазақ фольклоры мен этнографиясы мұраларын жинаушы Ә. Диваев суретке түсірген екен. XIX ғасырдың соңында мазардың қалдықтарын Сырдың суы шайып кеткен. 1978—1980 жылдары осы маңайда Қорқытқа арнап ескерткіш орнатылды. Бұл ескерткіш қылқобызға ұқсатып жасалған, желдің әсерінен езінен-езі ызыңдап, қобыз үнін шығарып тұрады. Ескерткіштің авторы — белгілі сәулетші, этнограф Бек Ыбыраев.
thumb|left| [[Қорқыт ата кітабы.]] Қорқыт туралы жазба дерек IX—X ғасырларда пайда болып, XV ғасырда хатқа түскен. Қорқыт ата кітабы, Қорқыт жөнінде қазақ ғалымдары — Ә.Марғұлан, М.Әуезов, Ә.Қоңыратбаев, т.б. зерттеген.
Уйвешь
Уйвешь (Уйсвешь) — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Вологда облысы, Новгород облысы, Ленинград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Могоча өзенінің сол жағалауынан 4,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 59 км-ді құрайды.
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Қорқыт ата
"Қорқыт ата кітабын" дүниежүзілік әдеби, тарихи мұраның алтын қорына жатқызуға болады, ол түркі тілдес халықтардың ортақ мұрасы болып есептеледі.
Уйвешь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Қорқыт ата
Қорқыт 95 жыл жасаған, оғыз-қыпшақ заманындағы төрт-бес хандықты басынан еткізіп, солардың бәрінде бас уәзір болған деген дерек бар.
Уйвешь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Қорқыт ата
Қазақтың Қорқыт туралы аңыз-ертегілерінде ол әулие, қобыз күйінің атасы, мәңгілік өмір іздеген адам болып суреттеледі.
Уйвешь
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Қорқыт ата
Қорқыт қобызды алғаш жасаған және сонымен күй тартқан адам екен. Қорқыт жырында қобыздың қандай заттардан және қалай жасалатыны былай суреттеледі:
Қорқыт аңыз бойынша, желмаясына мініп алып, өзінің, елінің өмірін тілеп жүргенде көз жеткізгені — өзекті жанның бөрінің де ерте ме, кеш пе, бұл өмірден озатындығы. Содан қазақта Қайда барсаң да Қорқыттың көрі деген нақыл қалған. Ақыры Қорқыт: Өлімді тоқтатса, тек өнер ғана тоқтатар, — деп, Сырдың суына кілем жайғызып, бірнеше күн мен түн бойына отырып, өзінің Өмір деген күйін тартқан екен дейді.
Қорқыт күні-түні тоқтамай күй тартқанда, өлім де бір сәт тоқталыпты деседі. Күні-түні күй тартып әбден шаршаған Қорқыт бір сәт қалғып кетеді. Сонда судан бір қарашұбар жылан шығып, Қорқытты шағып алыпты-мыс. Бұл аңыз-жырдан біз не ұғамыз?
Қазақ музыкасында Қорқыттан қалған күйлер — Қорқыт күйі, Қорқыт сарыны, Қорқыт толғауы, Тәңірі биі. Бұл күйлерде Қорқыт өзінің қасиетті ата-бабаларын еске түсіреді, олардың ерлігін асқақтата толғайды, ізгілікке үндейді.
Қорқыт дәстүрін қазақ арасында жалғастырған XVIII—XIX ғасырлар күйшілері — Жанақ, Нысанбай, Найман-бала, Қанқожа, Жұмағұл, Құлыншақ, Базар жырау, т. б. Соңғы дәуірде жалғастырғандар — Қойлыбай, бағаналы Балақай бақсы, Досжан, Шоман деген кісілер.
Қорқыт дәстүрін XX ғасырдың басына дейін тамаша жалғастырушылардың бірі Ықылас Дүкенұлы қобыз даусымен Шу, Қаратау, Сарысу бойы, Бетпақдаланы күйге бөледі.
Асан қайғы
Асан қайғы — XIV ғасырдың екінші жартысында Еділ бойында дүниеге келген ақын, философ, аңыз кейіпкері, үнемі халық қамын, елінің болашағын ойлап жүретіндіктен, замандастары оның Асан атына "қайғы" деген сөз қосып, Асан қайғы атап кеткен. Алтын Орданың ыдырау дәуірінде өмір сүрген Асан қайғы, алдымен, Сарайда, кейін Қазанда Ұлық Мұхаммед ханның ықпалды билерінің бірі болған.
Егде тартқан шағында Дешті Қыпшаққа қайтып оралады, өмірінің соңғы кезеңі жаңа құрылған Қазақ мемлекетінде, Жәнібек пен Керей хандардың төңірегінде өтеді. Асан қайғы — кептеген нақыл сөздердің, афоризм, философиялық толғаулардың авторы. Бұлардың бізге жеткен жұқаналарынан көне заманға тән кейбір суреттерді, қазақ халқының құрылу кезеңіндегі белгілі тарихи оқиғалардың елесін танимыз.
Эптаси-Яха
Эптаси-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Няда-Яха өзенінің оң жағалауынан 174 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Асан қайғы
Асан қайғы қазақ руларының Әбілхайыр ұлысынан бөлінуіне қарсы болмағанымен, атамекен Дешті Қыпшақтан кетуге наразылық білдіреді. Жәнібек пен Керейді оңтүстік жаққа емес, батысқа — Жайық, Жем бойына қоныстануға үгіттейді. Алайда Ордадан бөлінген рулар Шу, Сарысу бойына орналасқан соң, ел іргесі берік, ағайын арасы тату болуы жолында күреседі.
Асан қайғы, ең алдымен, хандық үкіметті күшейту, елдің қорғаныс қабілетін арттыру қажет деп санайды. Жәнібек ханды: Уақытша табысқа мастанып кеттің, қазақ халқының болашағын жете ойламайсың, — деп сөгеді.
Эптаси-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Асан қайғы
Ш.Уәлиханов көшпелі ноғай-қазақ ұлысының философы деп атаған Асан қайғы туыстас руларды бір орталыққа бағынған мемлекет етіп ұйымдастыру, Қазақ хандығын нығайту жолында елеулі еңбек етті. Біздің заманымызға жеткен толғауларынан оның өз дәуірінде болып жатқан тарихи өзгерістерді байыбына жете түсінгені, Алтын Орданың орнында пайда болған ұсақ хандықтардың бөрінің де құрып бітетінін болжай алғаны көрінеді.
Эптаси-Яха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті
Ақындар шығармашылығы
Қазақ халқының XV—XVII ғасырлардағы рухани мәдениеті әткен замандар мәдениетімен, оның ең құнды дәстүрлерімен сабақтас болды. Ауыз әдебиеті мазмұны жағынан барынша байып, жетілді. Тарихи өлең-жырлардың негізгі тақырыбы — қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресі болды.
XV ғасырдың соңы — XVII ғасырдың бас кезі қазақ халқының өз алдына дербес хандық құрып, феодалдық мемлекеттің іргетасын қалап, нығая бастаған кезі. Осы кезден қазақ халқының ұлттык, мәдениетінің езіндік бет-бейнесі айқындала бастады. Ол, әсіресе халықтың әдебиетінен, қолөнерінен және әдет-ғұрпынан байқалады. XVI ғасырдың мәдени мұрасы — кейбір жазба ескерткіштерінің таза қазақ тілінде жазылуы соның дәлелі ("Құтты білік", "Ақиқат сыйы", "Жылнамалар жинағы", т. б.).
XV—XVII ғасырларда өмір кешкен ақын-жыраулардың поэзияларынан халықтың ой-ерісін, салт-санасын, тілек-мақсатын айқын аңғарамыз. Олар толғауларында халықтың небір нәзік сырларын, келер ұрпаққа айтар өсиетін, мұң-мұқтажын, қуаныш-сүйінішін, қайғы-қасіретін аша білді. Біз оны XV—XVII ғасырларда өмір сүрген қазақ даласының қоғамдық-саяси, әлеуметтік ой-пікірлерінің көшбасшысы болған жыраулар: Доспамбет, Сыпыра, Қазтуған, Асан қайғы, Бұқар жырау толғауларынан байқап білеміз.
Қазтуған Сүйінішұлы
Қазтуған Сүйінішұлы — халық аңыздарында қолбасы, батыр делінеді, әскери ақсүйек тұқымынан шыққан. Туып-өскен жері — Еділ бойы. XV ғасырдың орта шенінде жаңа құрылған Қазақ хандығына қоныс аударады.
Жорық жыршысы, халық эпосын жасаушылардың бірі Қазтуған жырау артына өмір, болмыс туралы, атамекен, туған ел жайлы және әскери тұрмысқа қатысты сан алуан жырдан құралған мол мұра қалдырды. Бұлардың дені сақталмаған.
Алайда бізге жеткен санаулы шығармаларының езі-ақ Қазтуған Сүйнішұлының әдебиет тарихынан белгілі орын алуына негіз бола алады. Қазтуған Сүйінішұлының поэзиясы номадтық жауынгерлердің санасын, танымын көрсетеді, оның болмыс, тіршілік, өзін қоршаған, шырышы бұзылмаған табиғат туралы түсінігінен елес береді. Жырау киялының ұшқырлығы, кендігі, суреттеу тәсілдерінің байлығы мен өсемдігі орта ғасырларда қазақтың ақындық өнерінің жоғары дәрежеде әрі езіндік сипатқа толы болғанын танытады.
XV ғасырдың екінші жартысында ез қарауындағы руларымен бірге Еділден ауып, Қазақ ордасының құрамына өтеді. Елге аландаған, Еділді қимай артына қарайлаған мына өлеңі сол кезде туса керек: