cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жан-Леон Жером
Ареопаг алдындағы Фрина
Керісінше, академизмге күмәнмен қараған орыс сыншысы В.В.Стасов «1879 жылғы көркем көрмелер» мақаласында: «Жоқ, Жеромның Фринасына тағы да қараңыз, ескі танысқа: бір-бірін іздеген тәндік сұлулық та, тізелерін дірілдеткен ұят та бар; онда тіпті бәшпәйлері де бар, олар да бірдеңе деуде: бізге ұят, сондықтан қалайда иіліп, жасыруға тырысады; сол себептен қолдары оның бетіне көтеріліп, оны жауып тастады. Мұны мен: өнер туындысы деп атаймын, мұны мен: сезім және өрнек деп атаймын, мұны мен: суретші деп атаймын.
1889 жылы әйгілі суретші-академик Генрих Семирадский Жеромонның суретіне сүйене «Фрина Элевзиндегі Посейдон мейрамында» атты кенеп салды. Ол эротикалық бола отырып, әдептілік шегінде қалатын сезімтал туынды жасағысы келді.
Академизм мен реализм
thumb|left|200px|«Тұтқын» 1861 жылдың соңында Жером «академизмнен шыққан реалист» деген атаққа жеткізген «Тұтқын» кенепін бітірді. XIX ғасырдың ортасындағы терминологияда, Курбе «Реализм павильоны» - атты жеке көрме ұйымдастырғаннан кейін, «реализм» термині дөрекілік пен әдепсіздіктің синониміне айналды, өйткені Курбе айналасы әлеуметтік зұлымдықтар мен проблемаларға бағытталған. Жером Франция өмірінің жағымсыз жақтарын суреттеуден алыс еді, оны ол келесідей негіздеді: «Білімді адам өмірін егіншімен жүгері егісте, етікшімен шеберханада немесе мұржа тазалаушымен құбырда өткізгеннен гөрі жоғары таптағы адамдарымен жақсы қарым-қатынаста болады».
Оның жұмысында жоғары таптардың өмірін бейнелейтін суреттер іс жүзінде жоқ екенін есте ұстаған жөн. Сондықтан, «реализм» дегеніміз - реквизиттік костюмдер, таратылған көріністердің құжаттық дәлдігі. Бұнымен «Тұтқын» замандастарына ұнады, ал Жером қайта жасауға мәжбүр болды. Сыншылар тіпті шейхтің қайығын Харонның қайығымен салыстырды, ал сурет өзі шынайы Шығыстың кескіні - «мызғымас, өрескел және қаталдығында өзіндік нәзіктігі бар» ретінде қабылданды.
1860 жылғы шығармашылығы
15 қаңтарда 1863 жылы салонға суреттерді қабылдаудың жаңа ережелері жарияланды: осы сәттен бастап әр суретшінің үштен көп емес жұмыстар ұсынуға құқығы бар, байқау іріктеуі енгізілді. 25 қаңтарда суретшілер тобы (оның ішінде Жером мен Эдуард Мане) жаңа ережелерге қарсы императорға ашық хат жолдады. Бәрі бекер болды, дау-дамай туындап, бұл басқалармен қатар, «Қуылғандар салонын» ашуға итермеледі. Сол жылы 13 қарашада Академия императордың жарлығымен Көркем өнері мектебін басқару құқығынан айырылды. Мектепте үш жаңа шеберхана ашылып, үш профессорлық бос жұмыс орны ұсынылды, олардың бірі Жеромонға тиді.
thumb|left|200px|Сиам елшілерін Фонтенблода 1861 жылы 27 маусымда қабылдауы 1860 жылы Сиам Франциямен сауда және дипломатиялық қатынастарға жол ашты, олардың елшілері келесі жылдың жазында Наполеон III-мен таныстырылды. Жером бұл оқиғаны түсіруге ресми кенепке тапсырыс алды; суретші үшін бұл өте тиімді тапсырыс болды, сонымен қатар оның суреті Версалға арналған еді. Жұмысқа кіріскенде, ол шамамен 80 нақты адамды бейнелеуге тура келетінін білді, бұл портрет жанрын ұнатпайтындықтан оған оңай болған жоқ. Дегенмен, сурет 1865 жылы салонда ұсынылды. Аздаған ресми тапсырыстар тарихи және жанрлық көріністермен, соның ішінде жалаңаштанған натурамен («Клеопатра мен Цезарь») жұмыс істеуге кедергі келтірмеді.
thumb|right|200px|Цезардың өлімі 1867 жылғы Дүниежүзілік көрме «француз өнеркәсібі мен сауданы жасанды түрде жандандыру үшін» ұйымдастырылды. Бейнелеу өнері саласындағы үлкен жетістіктер күтілмеді, бірақ Жером француз павильонына өзінің 12 суретін сыйлады. Олардың арасында Т. Готьенің кезекті шексіз мақтауын тудырған «Цезардың өлімі» суреті ерекше көзге түсті: «Егер фотосурет Цезарның кезінде болған болса, суреттің қайғылы оқиға болған жер мен сәттің фотосынан жазылған деп сенуге болады».
1868 жылы 1 қаңтарда Жером студенттерін Г. Буланженің қамқорлығына қалдырып, Таяу Шығысқа серіктестері - сегіз суретші мен жазушылармен кетті. Каирде суретші хедив Исмаил пашаның ресми қабылдауына қолы жетті, содан кейін Гиза мен Файюм шұратына барып шықты. Қайтып оралғаннан кейін, Жеромон салонда 1868 жылғы Наполеонның оқиғаларын - «7 желтоқсан 1815 жылы» және «Маршал Нейдің жазалануы» суреттерінің бірнешеуін ұсынды. 1869 жылдың қараша айында Жером Суэц каналының ашылу салтанатында француз суретшілерін ұсынды. Мысырға сапарларының нәтижелері бойынша Жером шығыстың әртүрлі тұрғындары - арнауыттар, арабтар және башибұзұқтар туралы түсінік беретін бірнеше жанрлы-этнографиялық портреттерді салды. Бұл суреттердің көпшілігі әкелген фотосуреттерден Парижге келгеннен бастап салынған.
Шығармашылығының эволюциясы
thumb|left|200px|Араб және оның сәйгүлігі. Шөл далада. 1872 Француз-прусс соғысы кезінде Жером отбасымен бірге Англияда пана тапты, бірақ жұмыс істей алмады. Оның шығармаларының каталогында осы уақыттың Лондондағы көше музыканттары бейнеленген бір ғана суреті «Пифферари» бар. 1871 жылы маусымда Парижге оралды. Шеберханасы бар үй қақтығыс кезінде бұзылды, бірақ вилла зақымдалмады, көп ұзамай Жером Көркем өнер мектебінде сабағын қайта бастайды. Ол саяхаттауды белсенді жалғастырды: 1871 жылдың қысында ол Түркияға барды, ал 1873 жылы Г. Буланже және үш студентімен бірге Испания арқылы Алжирге сапар шекті, бірақ ол Египетке қарағанда оған қатты ұнай қойған жоқ.
А. И. Сомов 1870 жылдары Жеромонның суреттері алдыңғы онжылдықта жасалған картиналардан көркемдік қасиеттерінен едәуір төмен болды деп сендірді. Сонымен бірге ол өз өнерінің барлық негізгі идеяларын жалғастырды: ол жанрдағы портреттер-түрлерін, архитектуралық түрлерін салды. Оның картиналарында пейзаждар өзіндік құндылықты ойнай бастайды. «Араб және оның сәйгүлігі» картинасы XIX ғасырда оның ең танымал туындыларының қатарында болды. Күн сәулесіндегі жансыз шөлдің аясында суретші ыстықтан шыдай алмай, аттан құлаған арабтың шынайы қайғысын суреттеген. Жером жануардың өлімін қабылдай алмай отырған шабандоздың өкінішін сенімді түрде жеткізе алды. Бұл жағдайда суреттің оптикалық орталығы кенептің геометриялық орталығының сол жағына ауысады, ол шөлді басты кейіпкерге айналдырды, ал адам елеусіз құрбан ретінде көрсетілген.
thumb|right|200px|Pollice Verso 1872 жылы Жером 1843 жылы оны Неаполитан мұражайында еліктірген "гладиаторлар шайқасы" сюжетін жүзеге асыра алды. Нәтижесінде «Pollice Verso» картинасы пайда болды (лат. - «Бас бармақты төмен», яғни «Гладиаторды өлтіресің бе?»); ол XIX ғасырдың тарихи картиналарының ішінде өте танымал болды. 1859 жылы Жером өзіне ұнамайтын «Аве Цезарь» суреттін салған. Алдыңғы жұмысының құрамын сақтай отырып, 1872 жылы ол техникалық кемшіліктерді түзетіп, мазмұнында шынайы драмалық кенеп жасай алды. Сонымен қатар, ол өзінің натурашылары кие алатын шынайы гладиаторлық құрыштардың көшірмелерімен жұмыс жасады. Жером бұл сурет оның жұмысындағы ең жақсысы деп шын жүректен сенді.
Бұл жолы суретшінің шабыт көзі 1838 жылы француз тіліне аударылған әйгілі Буллвер-Литтонның «Помпейдің соңғы күндері» романы болды. Бесінші бөліктің екінші тарауында Жером сонымен қатар кез-келген идеализациядан бас тарта шынайы тарихи деректемелерді енгізе отырып, гладиаторлық жекпе-жектің сипаттамасын берген. Картинада көрермендердің мейіріміне үміт артып, қолын жоғары көтерген жеңілген қарсыласын аяғымен басқан гладиатор-жеңімпаз бейнеленген. Алайда жұртшылық бас бармағын төмен қаратып дауыс беру арқылы өлім тілейді. Суретті 1873 жылы Венадағы Бүкіләлемдік көрмеде көрген В.В.Стасов тәнті болды: «Жероманың гладиаторлары - бұл ежелгі тарихтың көркемдік арқылы берілетін ең маңызды парақтарының бірі ...Бұл керемет, құмарлы, қызықты сурет; мұны соңғы үш ғасырдағы осындайды бесіктен керемет және «классикалық» деп санайтын бұрынғы өнер мұражайларында таба алмайсыз». Социалистік көзқарастарды ұстанатын қазіргі сыншы Ги Дебор 1996 жылы Жером бұл суретте ежелгі әлеуметтік кедергілердің - «зорлық-зомбылық кедергісінің» тамырын ашты деп жазды.
1874 ж. Салонында Жером үш тарихи суретті, оның ішінде «Ынтымақтастық: Корнелл және Молиер» және «Сұр кардиналды» ұсынды. И. Е. Репин оларды «ақылды, бірақ құрғақ» деп бағалады. Салонның қазылар алқасы бірауыздан Жеромды алтын медалмен марапаттады. Бұл жанрлар медальдармен марапатталмауы керек деген Париж сыншыларының наразылығын тудырды. Сол кезде суретші Голландияда болған және ол марапатынан бас тартатынын айтты. Алайда қазылар алқасы да қағиданы қабылдады, оны қабылдаудан бас тартты және Жером медалді Көркем өнер мектебіне тапсыруға мәжбүр болды.
thumb|left|200px|Конде ханзадасын Версалда қабылдау «Сұр кардинал» композициясы 1878 жылы «Версалдағы Кондені қабылдау» картинасында қолданылды. Оның сюжеті тарихи әзілге негізделді: 1674 жылы испан-фламандық әскермен болған шайқастан кейін Людовик XIV Ұлы баспалдақта ханзада Кондені қабылдады, бұл этикетке қайшы және бұрын жасалмаған. Ханзада ревматизмге байланысты баяу көтеріліп, кешікені үшін монархтан кешірім сұрады. Бұған патша: “Бөлем, асықпа. Осыншама көп лаврлары бар кез-келген адам осылай ақырын жүрер еді».
Студенттермен қарым-қатынас. Жанрлық кескіндемеге көшуі
thumb|right|200px|Пайғамбар туы, 1876 Суретші көп саяхаттауды жалғастырды: 1874 жылы Франс Халстың туындыларын зерттеп Нидерландыда бір жыл болды, 1879 жылы Түркияда, 1880 жылы Египетте, 1881 жылы Грецияда, 1888 жылы Англияда, 1889 жылы Италияда болды. Ол студенттерін сапарларына алып жүрді және олардың көпшілігімен жылы қарым-қатынас дамыды. Суретші Шарл Баргпен (оның студенті болған) достық қарым-қатынаста болды, ол өзінің «Сурет салуды оқытуға арналған оқу бағдарламасын» (1667-1670) құрастыруға қатысты. Жером студенттерге ауырып жатқанда кіріп шығып, оларға сатып алушылар тауып беріп, кейде ол суреттерін біреулер арқылы сатып алып, және бар күшімен оларды иллюстрацияларға, кескіндеме мұғалімдеріне кіргізуге және т.б көмектесуге тырысты. Ол өзінің суреттерін бригадалық әдіспен жазу кезінде студенттерді пайдаланды деген қауесет тарады - мысалы, фонды жазғанда, бірақ бұған нақты дәлел жоқ. Жером қайырымдылық жұмыстарына белсене араласып, әлсіз суретшілер мен олардың жесірлеріне көмектесетін бірнеше комитетте болды және ол әрдайым әріптестерінің жерлеулеріне қатысып жүрді. 1875 жылы Камил Коро жерленген кезде бір оқиға болды: діни қызметкер «суретшілердің өнегесіз өмірі» туралы уағыз айта бастады, содан кейін Жером шіркеуден барлық әріптестерін өзімен алып кетті. thumb|left|200px|[[Әлмея, 1873]]
thumb|right|200px|Ершікті базар, Каир, 1883 Империяның құлауы мен Үшінші республиканың орнағаннан кейін тарихи кескіндеме азырақ бағалана бастады, ал 1875 жылдан кейін Жером негізінен шағын жанрлық композицияларға ауысты. Олар көбінесе сюжеті жағынан ықшамды сипатқа ие, түсіндіруді қажет етпейді, бірақ сонымен бірге кескіннің ұлылығын сақтап қалды, әсіресе егер олар Шығыстың діни өмірімен байланысты болса. Сол кезде ол шартты жалаңаш натурамен «гарем» суреттерінің тұтас сериясын сала бастады («Кәнизәктерді сату», «Одалиска», «Мавритандық монша» және басқалар). Жеромонның гаремі мен ваннаға арналған көріністері өзгеше, мұнда әрқашан «эротикалық сезімталдықты» «топографиялық поэзиямен» алмастыратын Энграның эстетикалық принциптері толығымен көрінеді. Алайда, Энгрмен салыстырғанда, Жеромның жалаңаштанғандар классикалық сұлулықтың канондарынан алыс, өйткені 1870 жылдардан бастап ол париждіктермен бірге шығыс костюмдерін киіп, Шығыстың шынайы әйелдерін сала бастады. Әсіресе Жеромды әлмеялар (әлмехтер) - мысырлық биші қыздар қызықтырды. Картиналарының бірінде ол сол кезде басталған Мысырдың еуропалануына баса назар аудартатын темекі тартып тұрған әлмеяны суреттеді. Дегенмен, оған, оның шәкірті - В. В. Верещагин де қабылдаған жабық есіктердің мотиві тән. Оның шәкірттерінің арасында атақты гравер Шарл Альбер Валтнер болды.
Жером және анималистика
1880 жылдары Жеромға анималистикаға деген қызығушылық тән болды және ол жыртқыштар - барыс, арыстан мен жолбарыстарды сала бастады. Бұл жанрдағы ең керемет суреттердің бірі - Күнге қарап тұрған арыстан бейнеленген «Екі мәртебелілер». Француз зерттеушілері (атап айтқанда, Элен Лафон-Кутюиер) «Аустерлиц күнінде» демонстрация жасады деп мәлімдеді: суретші Екінші империяның ұлылығы жөнінде мұңы мен ностальгияны білдіргісі келді. Жалпы алғанда, бұл көрініс күн сәулесінің қызғылт реңктерімен біршама қанағаттандырылатын қамығушылық пен жалғыздық атмосферасын білдіреді.
Кейінгі шығармашылығы
thumb|left|200px|«Гладиаторлар» 1878 жылғы Дүниежүзілік көрмеде Жером мүсінші ретінде өзінің алғашқы дебетін жасады, ол «Pollice verso» картинасынан орталық топ негізінде мүсінделген «Гладиаторлар» ұсынды. Мүсін өнері сабағын оған досы және замандасы Э. Фремие берді, кейінірек Жером әрқашан каталогтарда өзін Фреймидің шәкірті ретінде атайтын. Алдымен ол қолындағы ертедегі суреттерін қайталады, мысалы, «Анакреона», бірақ бұл композицияға өзгеріс енгізді: мас Анакреон екі нәресте Вакха мен Амурды қолына алып тұр. 1890 жылдары ол «Пигмалион мен Галатея», «Қайғы», «Танагра» сияқты өзіндік ойларын іске асыра бастаған. 1895 жылы Жером Сара Бернардың портретін мүсінін жасады. Жером еңбек жолының басында мүсіншілікке қызығушылық танытты, сондықтан 1849 жылы ол әйгілі мүсіншінің жұмыс барысындағы «Микеланджело» бейнесін жасады. Кейінірек ол мүсіншілікті картиналармен жұмыс жасау үшін қажетті дайындық кезеңі деп санады және гипстен жасалған басты кейіпкерлердің фигураларын біріктірді. Бұл анималистикалық жұмыстарға да қатысты еді: Жеромның мүсін арыстандар мен жолбарыстарды анатомиялық тұрғыдан дұрыс бейнелеуге мүмкіндік беретінін бірнеше рет айтқан. Уақыт өте келе, мүсін және кескіндеме ажырамас біртұтасқа бірікті, бұл 1890 жылы өзінің жеке шеберханасын суретеген «Пигмалион и Галатея» кескіндемесінде көрінді.
thumb|right|200px|Христиандық шейіттердің соңғы дұғасы 1880 жылдары Жером бейнелерінде пассивті-батырлық бастама пайда бола бастайды. 1883 жылы суретші американдық коллекционер Уолтерстің 20 жыл бұрын оған тапсырған «Христиандық шейіттердің соңғы дұғасы» атты кең көлемді картинасын аяқтады. Сюжеттік және орындау тәсілі жағынан ол «Аве Цезарь» және «Pollice verso» сияқты, бірақ бұл жолы алғашқы христиандықтар құрбан ретінде суреттелген. Азап шегушілердің батылдығы мен шексіз сенімі академизм эстетикасына сәйкес сахнаға үйлесетін қатыгездікті орнын толтырып тұр. Композицияда көрермен айқышқа шегеленген құлдармен крестті бірден байқамайтындай етіп жасалған. Сондықтан, жыртқыштың бірнеше адаммен тең емес шайқаста жеңетініне күмән болмаса да, сурет рухтың үлкен жеңісін сезіндіреді; осыған байланысты А. Шестимиров оны еуропалық кескіндемеде шейіт болудың образдарынан бөліп көрсетеді.
1880 жылдар Жером үшін аса қиын болды: 1884 жылы оның әкесі қайтыс болды, анасы Парижге көшіп кетті. Көп ұзамай сол жылы қайын ағасы - Альбер Гупил және әкесі Адольф қайтыс болды. Жан-Леон туыстарының дүниеден өтуін басынан ауыр кешірді, өйткені Альбермен дос болды, ол арқылы өзінің жұмыстарын ұйымдастырды және оны өзімен бірге сапарларға алып жүрді. 1886 жылы ұзақ жылдар бойы дос болған Пол Бодри қайтыс болды. 1888 жылы Г.Буланженің дүниеден өтуі ол үшін қатты соққы болды. Ақыры, 1889-1890 жылдары Парижде тұмау эпидемиясы басталды, суретші де бұның құрбаны болды. Тіпті ол өте танымал болған АҚШ-тың газеттерінде де оның денсаулығы туралы жазды. Алайда суретші қалпына келе алды және ол жұмыс ұстінде қайтыс болғысы келетінін мәлімдеді.
thumb|left|200px|Кілем сатушы, 1887 Шеберхана Жеромның басты панасы болды, ол жер депрессиядан шығуға және өзін жұбатуға көмектесті. Оның осы уақытқа арналған суреттерінің негізгі бөлігі - өткен жылдардағы эскиздерден, мысырлық пейзаждардан алынған түрлі жанрлық шығармалар. Олардың барлығы дерлік егжей-тегжейлі, бірақ ешқандай терең оймен ерекшеленбейді. Мысыр тақырыбын бәрін таба алатын базар ретінде Шығыс туралы типтік идеясы бейнеленген «Кілем сатушы» мен «Марабу» жалғастырды.
Мүсін мен кескіндеменің үйлесімі 1890 жылдары Жеромның бірнеше шығармаларында көрінді. Сол кезде ол антикалық танагралық-қыздар мүсіндеріне қызығушылық танытты. «Танагра» мүсінінде ол сол қолында құрсауы бар танагралық мүсінді ұстап тұрған жалаңаш әйелді бейнелеген. Мүсін фигураларды тірі денеге еліктеп жасаған ежелгі шеберлердің бейнесіне ұқсатып мүсінделген. Нәтижесінде ақ мәрмәр мүсіндерге үйренген салонның көрермендері мен сыншылары шошып кетті. Сара Бернардың мүсінді портреті де боялған болатын. Танагрлық мүсін «Мүсіншінің үлгісі» композициясындағы отырғышқа орналастырылды. Бұл суретте Жером өзін, шеберханасын, натурашысын және аяқтап жатқан Танагра мүсінін бейнелеген. Көріністің гедонизмін көрсететін «Пигмалион мен Галатеяның» көшірмесі қабырғада ілініп тұр. «Бояулар мүсінге жан береді» картинасында кескіндеме мен мүсіннің бірлігі қайтадан қолданылады; суреттің артқы жағында ортасында тағы да «Танагра» болды. Суреттің жеке практикалық мәні де болды: Жером бояп отырған жас грек қызын салып, ойлап тапқан құрсауы бар фигураны «қартайтқысы» келді. XIX ғасырдың көптеген суретшілері өз картиналарына қазба жұмыстарынан табылған немесе мұражайларда қойылған шынайы ежелгі туындыларды салды. Көркем суретте олардың ежелгі және түпнұсқалығын растайтындай. «Танагра» мүсінін мемлекет 10000 франкке сатып алды.
1895 жылы Жером Інжілдің көрнекі басылымына қатысуға шақырылды, оған сол кездегі 22 академист оның ішінде Алма-Тадема, Берн-Джонс, Тиссо, Пюви де Шаванн, И.Репин және басқалар қатысты. Жером стилі мен сюжеті толығымен дәстүрлі болған 8 суретті орындады, олардың бесеуінің орналасқан жері белгісіз. Суретшінің академизмдік мансабының шыңы оның Құрметті легионның ұлы офицері атағын алу болды.
Жером және импрессионизм. Дүниеден өтуі
thumb|right|150px|Қайғы, 1891 1900 жылдардың басы Жером үшін өнердің негізгі бағыттарымен шешуші үзілісімен есте қалды. Оның импрессионизмге деген теріс қатынасы алғаш рет 1884 жылы профессор Маненің Бейнелеу өнері мектебінде қайтыс болғаннан кейінгі көрмесіне қарсы болған кезде көрінді, бұл көпшілік арасында түсінбеушілік тудырған. Сол кезде Жером айтты: «[Мане] декоративті сәннің, фрагмент өнерінің апостолы болу үшін таңдалды. Мені жас суретшілерге өнер негіздерін үйрету үшін мемлекет таңдады... Сондықтан сирек кездесетін қасиеттерге ие болса да, оны дамытпаған адамнан оларға өте ерікті және сенсациялық үлгіні ұсыну дұрыс емес деп ойлаймын».
thumb|left|200px|Жером өз шеберханасында Алайда, Жеромен көрмені тоқтатуға әкімшілік ресурстары аз болды. Көрмеге келгенде ол бәрі ойлағанындай жаман емес екенін байқады. Он жылдан кейін жаңа жанжал туындады - Г. Кайботтың қайтыс болуынан кейін, ол өзінің импрессионистік жинағын Люксембург мұражайына 65 суретін мұра етті. Джером, атап айтқанда, газеттерде үлкен шу шығарды: «Люксембург мұражайы - бұл мектеп. Біздің жас суретшілер сол жақта қандай сабақ алмақ Мемлекет импрессионизмді қалағандықтан, олардың бәрі импрессионизмнен бастайды ма. О! Бұл адамдар табиғатты соншалықты керемет қылып суреттейтініне сенеді. Бұл қандай талап! Бірақ табиғат олар үшін емес! Бұл Моне, оның соборларын естеріңде ме? Бұл адам бояуды біле ме? Иә, мен оның жақсы жақтарын көрдім, бірақ қазір емес».
Бұл жағдайда ешкім Жеромонның пікірін тыңдамады, осылайша оқшауланып, «өнердегі прогрессивті ағымдардың жауы» болды. Осыған байланысты Францияның өзінде оның мұрасы дәйекті түрде құлдырай бастады. Ол арыстандар мен жолбарыстар, мұсылмандар намазға жығылуда - дәстүрлі тақырыптарға суреттер салуды жалғастырды. Оның күші біртіндеп азайып, 1903 жылы 31 желтоқсанда ол өзінің бұрынғы шәкірті - Облеге өлімнің жақындағанын сезгенін жазды. 1904 жылғы 10 қаңтарда таңертең Жан-Леон Жером Рембрандттың портреті жанында өз шеберханасында өлі күйінде табылды. Құрметті легион офицері ретінде ол мемлекеттік жерлеуге құқығы болды, бірақ ол өз еркімен мұны істемеу керек деп өсиетхатында жазып кетті. Ол Монмартр зиратында жерленді, жерлеуге Республика сенатының басшысы, Көркем өнер мектебінің директоры және туған Весул қаласының мэрі қатысты. Жеромның қабір тасы ерте қайтыс болған ұлы Жанды еске алуға арналған «Қайғы» мүсінімен безендірілді.
Сілтеме
Санат:Франция суретшілері Санат:Франция мүсіншілері Санат:Суретші-академистер Санат:Ориенталист суретшілер
Ла-Бюсьер-сюр-Уш
Ла-Бюсьер-сюр-Уш (La Bussière-sur-Ouche) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,65 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21120, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 151 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,31 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Майен (департамент)
Майенн (Mayenne) — Францияның батысындағы департамент, Пеи-де-ла-Луар аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 53. Әкімшілік орталығы — Лаваль. Халық саны 285,3 мың адам (департаменттер арасында 77-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 5175 км². Департамент арқылы Майенн өзені ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 32 кантон және 261 коммунаны қосады.
Тарихы
Майенн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Мэн провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Майенн өзенінен шыққан.
Тағы қараңыз
*
Россланж
Россланж (Rosselange) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,35 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57597, пошта индексі — 57780.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2928 адамды құрады. Халық тығыздығы — 547,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Марна (департамент)
Марна (Marne) — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Шампань-Арденне аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 51. Әкімшілік орталығы — Шалон-ан-Шампань. Халық саны 566 145 мың адам (департаменттер арасында 38-ші орын, 2009 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 8162 км². Департамент арқылы Марна және Вель өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 5 округ, 44 кантон және 620 коммунаны қосады.
Тарихы
Марна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Бұрынғы Шампань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Марна өзенінен шыққан.
Тағы қараңыз
*
Жоғарғы Марна
Жоғарғы Марна (Haute-Marne) — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Шампань-Арденне аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 52. Әкімшілік орталығы — Шомон. Халық саны 194,9 мың адам (департаменттер арасында 87-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6211 км². Департамент арқылы Марна өзені ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 32 кантон және 432 коммунаны қосады.
Тарихы
Жоғарғы Марна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Возник на территории бывшей провинции Шампань.
Бұрынғы Шампань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Марна өзенінен шыққан.
Ньевр
Ньевр (франц. Nièvre) — Францияның шығысындағы департамент, Бургундия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 58. Әкімшілік орталығы — Невер. Халық саны 225,2 мың адам (департаменттер арасында 83-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6817 км².
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 32 кантон және 312 коммунаны қосады.
Тарихы
Ньевр — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Ниверне провинциясының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Мёрт және Мозель
Географиясы
Жер аумағы 5246 км². Департамент арқылы Мёрт, Мозель, Шьер және Везуз өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 44 кантон және 594 коммунаны қосады.
Тарихы
Мёрт және Мозель 1871 ж. франко-прус соғысынан кейін құрылды. Оның аумағына бұрынғы Мёрт және Мозель департаменттерінің жерлері кірді (1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің екеуі).
Атауы Мёрт және Мозель өзендерінен шыққан.
Сілтемелер
*
Люзиньи-сюр-Уш
Люзиньи-сюр-Уш (Lusigny-sur-Ouche) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,07 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21360, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 98 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,73 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Мез (департамент)
Мез (Meuse) — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 55. Әкімшілік орталығы — Бар-ле-Дюк. Халық саны 192,2 мың адам (департаменттер арасында 88-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6211 км². Департамент арқылы Маас (Мез), Эр, Шьер, Орлен, Орж өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент включает 4 округа, 41 кантон и 363 коммун.
Тарихы
Мез — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Бұрынғы Барруа провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Мез өзенінен шыққан.
Витри-сюр-Орн
Витри-сюр-Орн (Vitry-sur-Orne) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,61 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57724, пошта индексі — 57185.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2847 адамды құрады. Халық тығыздығы — 374,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Морбиан
Морбиан (Morbihan, Mor-Bihan) — Францияның батысындағы департамент, Бретань аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 56. Әкімшілік орталығы — Ванн. Халық саны 643,9 мың адам (департаменттер арасында 32-ші орын, 1999 ж.).
География
Жер аумағы 6823 км². Департамент айналасынБискай шығанағы, Киберон айлағы және Морбиан сулары шайып жатыр.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 42 кантон және 261 коммунаны қосады.
Тарихы
Морбиан — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Бретань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Морбиан шығанағынан (мағынасы «кіші теңіз») шыққан.
Морбианда Францияның қызықты мегалиттері бар — Гаврини және Диссиньяк.
Тағы қараңыз
*
Мозель (департамент)
Мозель (Moselle) — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 57. Әкімшілік орталығы — Мец. Халық саны 1,023 млн адам (департаменттер арасында 19-шы орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6216 км². Департамент арқылы Мозель, Сарр, Сейль өзендері ағып өтеді..
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 9 округ, 51 кантон және 730 коммунаны қосады.
Тарихы
Мозель — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лотарингия провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Мозель өзенінен шыққан.
Уаза (департамент)
Уаза (Oise, Oése) — Францияның солтүстігіндегі департамент, Пикардия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 60. Әкімшілік орталығы — Бове. Халық саны 766,4 мың адам (департаменттер арасында 25-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 5887 км². Департамент арқылы Уаза өзені ағып өтеді. Атауы осы өзеннен шықса керек.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 41 кантон және 693 коммунаны қосады.
Тарихы
Уаза — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Иль-де-Франс провинциясының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Орн (департамент)
Орн (Orne) — Францияның солтүстік-батысындағы департамент, Төменгі Нормандия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 61. Әкімшілік орталығы — Алансон. Халық саны 292,3 мың адам (департаменттер арасында 73-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6103 км². Департамент арқылы Орн өзені ағып өтеді. Атауы осы өзеннен шықса керек.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 40 кантон және 505 коммунаны қосады.
Тарихы
Орн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Нормандия және Перш провинцияларының аймағында пайда болған.
Монсо-ет-Ешарнан
Монсо-ет-Ешарнан (Montceau-et-Écharnant) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,58 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21427, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Фамек
Фамек (Fameck) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,45 км² шамасында.
Монсо-ет-Ешарнан
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Фамек
Коммунаның INSEE коды — 57206, пошта индексі — 57290.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12181 адамды құрады. Халық тығыздығы — 978,39 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Мондланж
Мондланж (Mondelange) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,1 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57474, пошта индексі — 57300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5960 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1453,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Пюи-де-Дом
Пюи-де-Дом (Puy-de-Dôme, Puèi Domat, Puèi de Doma) — Франция орталық бөлігінің оңтүстігінде орналасқан департамент, Овернь аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 63. Әкімшілік орталығы — Клермон-Ферран қаласы. Халық саны 629416 адам (департаменттер арасында 37-ші орын, 2009 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 7970 км². Жер бедері негізінен таулы болып келеді. Пюи-де-Дом департаментамі Алье, Луара, Жоғарғы Луара, Канталь, Коррез және Крёз департаменттерімен шектеседі.
Департамент арқылы Алье және Дордонь өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 5 округ, 61 кантон және 470 коммунаны қосады.
Тарихы
Департамент 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Сілтемелер
*
Нор (департамент)
Нор (Nord, тура мағынасында — «солтүстік») — Францияның солтүстігіндегі департамент, Нор-Па-де-Кале аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 59. Әкімшілік орталығы — Лилль. Департаменттің оңтүстік бөлігінде француз тілінің «ш’ти» (le ch'ti) деп аталатын пикарди диалектісін қолданады.
Географиясы
Жер аумағы 5743 км². Нор департаменті Па-де-Кале және Эна департаменттерімен, Бельгиямен шектеседі. Солтүстігінен Соллтүстік теңіз шайып жатыр.
Департамент арқылы Изер, Лис, Шельда (Эско), Скарп, Самбра өзені ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 6 округ, 79 кантон және 652 коммунаны қосады.
Тарихы
Нор — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Экономикасы
Нор XIX ғасырда Франциядағы өндіріс төңкерісінің локомотиві болған, алайда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қатты зардап шеккен болатын.
Сілтемелер
*
Жоғарғы Пиреней
Географиясы
Жер аумағы 4464 км². Жер бедері негізінен таулы болып келеді.
Тарихы
Жоғарғы Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиеньпровинциясының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Шығыс Пиреней
Шығыс Пиреней (Pyrénées-Orientales, Pirenèus Orientals, Pirineus Orientals) — Францияның оңтүстігінегі департамент, Лангедок-Руссильон аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 66. Әкімшілік орталығы — Перпиньян. Халық саны 392,8 мың адам (департаменттер арасында 57-ші орын, 1999 ж.).
Төменгі Рейн
Географиясы
Жер аумағы 4755 км². Департамент арқылы Рейн өзені ағып өтеді, бұл өзен департаменттің негізгі бөлігі болып табылады және шығысынан шектеседі. Департамент аумағына Вогездер тауларының кейбір бөктері кіреді.
Тарихы
Төменгі Рейн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Шығыс Пиреней
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 31 кантон және 226 коммунаны қосады.
Төменгі Рейн
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 7 округ, 44 кантон және 526 коммунаны қосады.
Сілтемелер
*
Шығыс Пиреней
Тарихы
Шығыс Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.
Бұрынғы Руссильон провинциясының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Пенблан
Пенблан (Painblanc) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21476, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 160 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,49 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Жоғарғы Рейн
Географиясы
Жер аумағы 3525 км². Департамент арқылы Рейн өзені ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.
Тарихы
Жоғарғы Рейн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Эльзас провинциясының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Соссе (Кот-д'Ор)
Соссе (Saussey) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,97 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21588, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Рона (департамент)
Рона (Rhône, Ròse) — Францияның оңтүстік-шығысында орналасқан департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 69. Әкімшілік орталығы — Лион. Халық саны 1,579 млн адам (департаменттер арасында 4-ші орын, 1999 ж.).
География
Жер аумағы 3249 км². Департамент арқылы Рона, Сона өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.
Тарихы
Рона 1793 жылы «Рона және Луара» департаментін екіге бөлген кезде құрылған болатын.
Тағы қараңыз
*
Ришмон (Мозель)
Ришмон (Richemont) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57582, пошта индексі — 57270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1915 адамды құрады. Халық тығыздығы — 225,83 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Флоранж
Коммунаның INSEE коды — 57221, пошта индексі — 57190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11217 адамды құрады. Халық тығыздығы — 851,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Па-де-Кале (департамент)
Па-де-Кале (Pas-de-Calais) — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Нор-Па-де-Кале аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 62. Әкімшілік орталығы — Аррас. Халық саны 1459 мың адам (департаменттер арасында 7-ші орын, 2008 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 6 671 км². Па-де-Кале департаменті Нор және Сомма департаменттерімен шектеседі.
Департаменттің басты қалалары Кале, Булонь-сюр-Мер, Аррас, Ланс, Льевен және Сент-Омер саналады.
Департамент арқылы Отье, Канш, Тернуаз, Лиан, Сансе, Скарп, Дёль, Лис өзендері ағып өтеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 7 округ, 77 кантон және 894 коммунаны қосады.
Тарихы
Па-де-Кале — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Кале, Булонне, Понтьё және Артуа провинцияларының аймағында пайда болған.
Сілтемелер
*
Торе-сюр-Уш
Торе-сюр-Уш (Thorey-sur-Ouche) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,03 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21634, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 153 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,72 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Жоғарғы Сона
Жоғарғы Сона (Haute-Saône) — Францияның шығысында орналасқан департамент, Франш-Конте аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 70. Әкімшілік орталығы — Везул. Халық саны 229,7 мың адам (департаменттер арасында 82-ші орын, 1999 ж.).
Географиясы
Жер аумағы 5360 км². Департамент арқылы Сона және Оньон өзендері ағып өтеді. Департаменттің үштен бір бөлігі орманды болып келеді.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 32 кантон және 545 коммунаны қосады.
Тарихы
Жоғарғы Сона — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Франш-Конте провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Сона өзенінен шыққан.
Тағы қараңыз
*
Атлантикалық Пиреней
Атлантикалық Пиреней (Pyrénées-Atlantiques, Pirinio Atlantikoak, Pirenèus Atlantics) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Аквитания аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 64. Әкімшілік орталығы — По. Халық саны 600 мың адам (департаменттер арасында 37-ші орын, 1999 ж.). Ірі қалалары — Байонна, Биарриц, Англет.
Географиясы
Жер аумағы 7645 км². Департамент арқылы Адур, Бидассоа, Нивель, Уабиа өзендері ағып өтеді. Испаниямен шекарасында Францияның ең оңтүстік қаласы —Андай орналасқан.
Климаты
Батыс пен солтүстікпен салыстырғанда таулы жүйенің шығысы мен оңтүстігінде жауын-шашын аз болады; құрғақ аймақтар Каталонияның батысындағы Пиренейге дейінгі аңғарлар (салыстыру үшін: Адрал қаласында 636 мм / г және Атлантикалық Пиренедегі 1500 мм / г-ден астам).
Биарриц
Биарриц белгілі бір геологиялық жерде орналасқан: ландес (la côte landaise) жағалауы Англлетке (Anglet) дейін созылып, 200 км тік және төмен құмды жағалаулардан құралған. Алайда, Биаррицтен бастап, Баск жағалауы әлдеқайда жартастарға толы.
Тарихы
Төмегі Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиень, Гасконь және Беарн провинцияларының аймағында пайда болған. 1969 жылы қазанда Төменгі Пиреней Атлантикалық Пиреней болып өзгертілді.
Сілтемелер
*
Оден-ле-Тиш
Оден-ле-Тиш (Audun-le-Tiche) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,43 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57038, пошта индексі — 57390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6152 адамды құрады. Халық тығыздығы — 398,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Томире
Томире (Thomirey) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,07 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21631, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 59 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,35 адам/км².
Веи
Веи (Veilly) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,39 км² шамасында.
Томире
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Веи
Коммунаның INSEE коды — 21660, пошта индексі — 21360.
Томире
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Веи
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 58 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Юканж
Юканж (Uckange) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,56 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57683, пошта индексі — 57270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7124 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1281,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Анжвилле
Анжвилле (Angevillers) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,71 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57022, пошта индексі — 57440.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1281 адамды құрады. Халық тығыздығы — 147,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Веве-сюр-Уш
Веве-сюр-Уш (Veuvey-sur-Ouche) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,04 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21673, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 200 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,92 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Омец
Омец (Aumetz) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,35 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57041, пошта индексі — 57710.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2298 адамды құрады. Халық тығыздығы — 222,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Вик-де-Пре
Вик-де-Пре (Vic-des-Prés) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,95 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21677, пошта индексі — 21360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 101 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Буланж
Буланж (Boulange) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,78 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57096, пошта индексі — 57655.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2272 адамды құрады. Халық тығыздығы — 177,78 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Оксе-Дюресс
Оксе-Дюресс (Auxey-Duresses) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,09 км² шамасында.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Фонтуа
Фонтуа (Fontoy) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Тьйонвиль-Уест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,88 км² шамасында.
Алокс-Кортон
Алокс-Кортон (Aloxe-Corton) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,63 км² шамасында.
Фонтуа
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3144 адамды құрады. Халық тығыздығы — 186,26 адам/км².
Алокс-Кортон
Коммунаның INSEE коды — 21010, пошта индексі — 21420.
Фонтуа
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Алокс-Кортон
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 166 адамды құрады. Халық тығыздығы — 63,12 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Буз-ле-Бон
Буз-ле-Бон (Bouze-lès-Beaune) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Кот-д'Ор департаментінде орналасқан. Бон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,91 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 21099, пошта индексі — 21200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 328 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д'Ор департаментінің коммуналары
Жазба қазақ әдебиеті
Қазақ әдебиетiнiң ежелгi бастаулары б.з.б. 3 — 1 ғ-лар аралығында пайда болған “Алып Ер Тоңға”, “Шу батыр” дастандарында жатыр. Осынау жазбалардағы оқиғалардың қазақ халқының арғы тарихымен тығыз байланыста өрбiгендiгi соңғы уақыттардағы ғыл. iзденiстер барысында толық дәлелдендi. Орхон-Енисей жазба ескерткiштерi ұлттық әдебиетке тiкелей қатысты үш түрлi мәселенiң басын ашып бердi. Бiрiншiден, қазақ жазба әдебиетiнiң түп-тамыры Түрiк қағандығы тұсынан басталатыны белгiлi болды. Екiншiден, өз дәуiрiнiң кескiн-келбетiне сай дамыған мәдениетi мен өнерiнiң болғанын айғақтады. Үшiншiден, жазба жәдiгерлер поэтик. қуатымен, тарихи шежiрелiк сипатымен және ой тереңдiгi, мазмұн байлығы, көркемдiк қасиетi жағынан түркi тайпаларында сөз өнерiнiң жоғары дәрежеге жеткенiн көрсеттi.