cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тәуліктік жүріс
Тәуліктік жүріс (Суточный переход) — жорық кезінде өскерлердің бір тәулік ішінде жүріп өтетін аралық қашықтығы. Тәуліктік жүрістің шамасы жорықтағы лектердің жұру жыдцамдығына, қозғалыстың ұзақтығына, ұрыстық және көліктік машиналардың жүргізушілері кұрамының физикалық мүмкіндіктеріне байланысты болады. Тәуліктік жүріс автомобиль лектері үшін 400 километр, аралас лектер үшін 300 километрге дейін жетуі мүмкін. Тауларда, ормандысазды, шөлді жерлерде және басқа да ерекше жағдайларда тәуліктік жүрістің қозғалыс жылдамдыгы мен мөлшері азаюы ыктимал.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Микроциркуляция
Микроциркуляция (Місrосіrсulаtіо - кішіғұрым қан айналысы) — Организмнің әр түрлі сұйықтықтарының венула, қан және лимфа капилляры деңгейіндегі және ұлпа сұйықтықтарының клетка аралық заттарда бірыңғай бағытта қозғалысы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Араб көктемі
Араб көктемі (араб. الربيع العربي) — 2010 жылдардың басында араб әлемінің көп бөлігін-Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка елдерін қамтыған үкіметке қарсы наразылықтар, көтерілістер мен қарулы көтерілістер сериясы. нобай 2010 жылдың күзінен бастап 20 елде Тунисте, Египетте және Йеменде төңкерістер болды; Ливиядағы азаматтық соғыстар (биліктің өзгеруіне әкелді), Йеменде және Сирияда( жалғасуда); Бахрейндегі азаматтық көтеріліс;Алжирде, Иракта, Иорданияда, Мароккода және Оманда жаппай наразылықтар; Әзірбайжан, Кувейт, Ливан, Мавритания, Сауд Арабиясы, Судан, Джибути және Батыс Сахарадағы аз наразылықтар. 2011 жылдың мамырында Израиль шекарасындағы қақтығыстар жергілікті араб көктемінен де шабыт алды.
Наразылықтар ұзақ мерзімді науқандарда азаматтық қарсылықтың жалпы әдістерін қолданды: наразылықтар, акциялар, ереуілдер, пикеттер мен пикеттер, манифесттер, демонстрациялар, шерулер мен митингілер, сондай-ақ мемлекеттік қуғын-сүргін және интернет-цензура әрекеттері кезінде ұйымдастыру, байланыс және ақпарат беру үшін әлеуметтік медианы пайдалану. Көптеген демонстрациялар биліктің, сондай-ақ үкіметті қолдайтын милиция мен қарсы демонстранттардың зорлық-зомбылығымен қарсы алынды. Араб әлеміндегі демонстранттардың негізгі ұраны: "Халық режимнің құлдырауын қалайды" (араб. الشعب يريد إسقاط النظام‎, «аш-Ша`б йурид искат ан-низам»)..
2011 жылдың қысында Египетте Президент х. Мүбарактың Каирдегі Тахрир алаңындағы режимі "Мұсылман бауырлар" революциясын құлатты. Ұйым 11 ай басқардыжәне 2012 жылдың көктемінде өлім жазасына кесілді. Ливия мен Сириядағы азаматтық соғыстар М.Каддафидің билігін құлатуға және адамдардың өзін-өзі өртеуіне әкелді. Қаза тапқандар саны 10000-ға дейін өсті.
Араб елдеріндегі текетірестердің басты себептері сонымен қатар, билік жүйесінің былығы да болды. Басқару моделінің бұрыс болғандығынан, билік қарапайым халықтың мәселелерін біліп, танып, оларды шешу ісінен шеткері кетті. Билік басындағылар жемқорлыққа бойұсынып, бұқараның талабымен санасуды қойды. Ал, халық қанша жылдан бері тақтан түспей отырған билеушінің құрғақ уәделеріне тойып, оны қолдаудан шаршап бітті. Әлемде орынтақтарын ең ұзақ сақтаған басшылардың дені осы Араб елдерінде. Мысыр басшысы Хосни Мүбәрак 30 жылдан астам, Ливия басшысы Муаамар Каддафи 42 жыл, Тунистің енді экс-президенті Бен Әли 20 жыл, Йемен басшысы Әли Абдулла Салих 30 жылдан астам уақыт тағында отырды. Ал, Сирияны 32 жылдай билеген Хафез әл Асад билікті мұрагерлік жолмен ұлы Башар әл Асадқа тапсырды. Мысырда да осы сценарий бойынша билікті беруді іс жүзіне асыруға тырысқан Хосни Мүбәрак ұлы Жамалды билеуші партияның төрағасы қылып, одан кейін өз орнына қалдырмақ ниеті бар еді. Бірақ, елдегі оппозициялық күштер әкеден балаға мирас қылу миссиясының жолын кесіп тастады.
Араб көтерілістеріне сыртқы күштердің әсері
2010 жылдың соңында басталған Африка мен Араб елдеріндегі толқулардың шығуына шоқты үрлеп отырған сыртқы күштердің әсер еткені жасырын емес. Ал, бұл толқулардың, ойынды жүргізіп отырған мемлекеттерге қандай пайда әкелетінін олардың арасындағы мүдделер қайшылығын ескере отырып қарастырып көрейік. Ол үшін, аймақта белсенді қимыл жасап отырған әрбір мемлекетке жеке-жеке тоқталған жөн.
Қатын тамы
Қатын тамы – cәулет өнерінің ескерткіші Жалағаш ауданы, Аққыр мен Жаңаталап ауылдарының ортасындағы дөңестеу жерде орналасқан. Көнекөз қариялардың айтуынша осы өңірді жайлаған бір бидің ақылды, парасатты әйеліне ескерткіш ретінде тұрғызылған. Кезінде үйтам әсем безендіріліп, қазақ ауылы көшінің бейнесі өрнектелген. Уақыт өте суреттер өшіп қалған.
Араб көктемі
АҚШ
Алдымен арине, АҚШ. Алпауыт елді әлі күнге дейін үстемдігін жүргізіп келе жатқан «жуан жұдырық». Осындай қақтығыстардың нәтижесінде жаппай қарулануға көшетін басқа елдерге ескіре бастаған көптеген қару жарақтарын сатуға мүмкіндік алу, жаңа билікпен әр түрлі салада тиімді келісім-шарттар жасау, халықтың назарын басқа жаққа аударып, ішкі кейбір мәселелердің бетін бүркеп қалу сияқты көптеген тиімді тәсілдерге қол жеткізетін бірден бір мемлекет – ол АҚШ.
Қатын тамы
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Араб көктемі
Франция
Одан кейінгі алпауыт елдердің бірі-Франция. Бұл мемлекеттің де дәл осы толқудан ұтатын тұстары бар. Билікті жаңадан алған басшылықтармен әр түрлі салада тиімді келісім-шарттар жасайды. Өзінің әсер ету аймағындағы басқа елдердің басшыларына сабақ болады. Соңғы жылдары босаңсып кеткен державалық пиғылының жоғалмағандығын көрсетеді.
Ұлыбритания
Ұлыбритания болса ағылшын тілді Африканың қожасы өзінің ескі отарларына үлгі болсын деп отыр. Британдық компаниялар да жаңа билікпен әр түрлі салада тиімді келісім-шарттар жасауға тырысып жатыр.
Ресей
Ал, үнемі Батыс әрекетіне қарсы шығып келген Ресей бұл жолғы толқуларда батыс позициясына қарсы шықпады, бірақ қолдамады да, тек қана ойынның аңысын аңдып қана отыр. Ресей осылайша сырт көзге Батысты қолдамайтынан, бірақ диктаторлардың да жағында бола алмайтынын білдіргендей болды. Ресейлік сарапшылар бұл толқулардың Ресейге тигізер пайдасы көп па, зияны көп пе деп дауласуда. Аталған аймақтағы тынышсыздықтың арқасында Ресей де қару-жарақтарын көбірек сатуға мүмкіндік алады. Әрі жаңа билікпен тиімді келісімдер жасауға құмар Ресейлік компаниялар да қарбаласып жатыр.
Қытай
Қытай Ресеймен бірдей позиция ұстап, сырт көзге Батысты қолдамайтындығын көрсетті. Оның үстіне бұлар қарсы шыққанымен де үлкен өзгеріс жасай алмайтынын Қытай билігі сезеді. Себебі, экономикасы әлемде екінші орынға айналғанымен әлі де Батыс державалары онымен толық санаса қоймайды. Оның үстіне Оңтүстік Шығыс Азияда бұлардың ықпалы жоғары, алысты болжайтын Қытай, ертең онда да бір проблема туындай қалса бұлар да қару қолдануға мүмкіндік алатынына сенімді.
Германия
Германия соңғы жылдары толқулар мен қақтығыстарға селқос қарауымен, НАТО операцияларынан тыс қалуымен ерекшеленуде. Бұл жолы да Африка мен Араб елдеріндегі толқуларға бейтараптық танытты. Бірақ, А. Меркель партиясының жергілікті сайлауда жеңіліске ұшырауы олардың Ливиядағы соғыстан тыс қалуына себеп болды деген Батыс сарапшыларының пікірі басқаларды жаңылыстыру сияқты болып көрінеді. Ал, шын мәнінде ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін әсер аймағынан айырылған бұл мемлекет, қазір өзінің Франция мен Ұлыбританиядан әлдеқайда қуатты екеніне қарамастан, сырт аймақта әсер аймағынсыз отырғанына наразы. Сондықтан да, Ирак пен Ауғанстандағы және қазіргі Солтүстік Африкадағы операцияларды қолдамай отыр. Бірақ, Орталық Еуропаға қайта үстемдік құрған Германия Италияға қарағанда тынышырақ. Әрі әлемдегі үшінші қару экспорттаушы елдің де бұл жерде ұтыла қоймайтыны белгілі.
Италия
Италия. С. Берлусконидің жеке басының проблемалары бұл елдің тыныш жатуына себеп деген тұжырым да басқаларды алдап отырғандай, бұлар да Германия сияқты соғыстан кейін әсер ету аймақтарынан айырылған. Сондықтан болар, Италия басқа державалардың өзін менсінбеуіне наразы. Әсіресе, өзімен деңгейлес Францияның өзін Жерорта теңізінің қожасымын деп санауы бұл елдің жоғарғы топтарының ызасын келтіруде. Бірақ амалы жоқ, қолынан бар келер әрекеті Ливияға қарсы әуе шабуылын ашқандарды (әсіресе Францияны) өткір сынау болып отыр. Бәрібір бұл әрекетінің жеміс бермейтінін Римдегілер білгенімен, енді ғана қарымды қимылмен билікке жаңа келген басшылықпен өздеріне тиімді шарттар жасасуға кірісті. Ливиядағы көтерілісшілердің де үкіметін танып, олармен байланыс орнатып жатыр.
Түркия
Биліктегі АК (Әділет және Даму) партиясының сыртқы саясатта үлкен бетбұрыс жасап «бұрынғы Осман империясының территориясындағы елдермен тығыз қарым-қатынаста» болуға ұмтылуына Батыс елдерінің сарапшылары күдікпен қарайды. Себебін айтар болсақ, Түркияның бұл аймақта қайта үстемдікке қол жеткізіуі Батыс үшін тиімсіз. Түркияның да мақсаты белгілі, Батыс «бөтенсің» деп кеудеден итергеннен соң, өзінің бұрынғы отарларымен қарым-қатынасты жандандырмақшы. Алғашқыда Ливиядағы соғысқа қарсы екенін білдірген ресми Анкара артынан басқа араб елдерінің бәрі бұл ұрысты қолдап отырғанын көріп, өзінің «баррикаданың екінші жағында» қалып кететінін түсініп райынан қайтты. Қазір соғысты қолдап қана қоймай, өздері де араласып, тіпті Измир қаласын операция орталықтарының біріне айналдырды. Түркияның көздеген мақсаты – өзін аймақтың лидері болуға лайық екенін көрсетуге тырысу мен соңғы жылдары жиі айтылатын Түркиялық моделді жаю екендігі белгілі. Бұл жерде назар аударатын басқа бір мәселе бар, бұл шағын Катар мемлекетінің белсенділігі. Мұнай мен газдың арқасында жан басына шаққандағы табыс көлемі бойынша әлемде бірінші орын алатын бұл мемлекет, соңғы жылдары әлемдік аренада белсенді рөл ойнай бастады. Ливияға қарсы өз әуе күштерін жіберген Катар мемлекеті көрші елдердегі басқа да саяси оқиғаларға жиі араласуда. Катар Араб Лигасының хатшысы Әмір Мұсаны қаржыландырып, алдағы сайлауда Мысырдың президенті етуге тырысып жатыр деген де ақпарат бар. Сондай-ақ, Ливиядағы көтерілісшілердің үкіметін таныған Катар, олармен мұнай экспорты туралы келісім жасап та үлгерді.
Дереккөздер
Санат:Араб елдері тарихы
Динамикалық қолат
Динамикалық қолат - тау жотасының сыртында түзілген ауа қолаты. Ол арқылы ауа тасымалданады, мысалы, АҚШ-таКордильера тауларынан шығысқа карай болады.
Санкур (Нор)
Санкур (Sancourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Камбре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59552, пошта индексі — 59268.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Балықжай
Дереккөздер
thumb|250pxl|Балық
Біліктілік
Дереккөздер
Санат:Адам қасиеттері
Сантьяго Солари
Сантьяго Эрнан Солари Поххио (Santiago Hernán Solari Poggio; 7 қазан 1976, ) — Аргентиналық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері. Карьерасында "Нюэллс Олд Бойс" (Аргентина), "Ривер Плейт" (Аргентина), "Атлетико Мадрид" (Испания), "Реал Мадрид" (Испания), "Интер" (Италия), "Сан-Лоренсо" (Аргентина), "Атланта" (Мексика), "Пеньяроль" (Уругвай) клубтарында және Аргентина Ұлттық футбол құрамасында доп тепкен. 2018-19 жылдары "Реал Мадрид" клубында бапкер міндетін атқарды.
Кеменің төзімділігі
Кеменің төзімділігі (Жизнестойкость корабля) — корпусының конструкциясына, құрылымына, қорғаныс жүйесіне, техникалық құралдарына, кемені құрудағы олардың дұрыс орналасуы мен жұмыс істей алуына, кемені күнделікті іске қосуда, ұрысқа даярлықта және оны жүргізуде жеке құрамның шебер іс-әрекетіне, өмір үшін күрес жүргізуге даярлығына байланысты сапасы. Өміршендігінің негізгі элементтері: батпауы, жарылыс, өрттен сақтау, қару-жарак, техникалық құралдардың беріктігі, жеке құрам қорғанысы. Өмір үшін күрес ісшараларына соғысқа жарамдылықты сақтау мақсатында жүргізілетін авариялык және ұрыс кезіндегі бүлінуді болдырмау жатады: суды сыртқа ағызу, ертті сөндіру, қоймадағы қару-жарақтың жарылуын болдырмау, жалпы кемелік жүйе мен оны электр қуатымен қамтамасыз етуді ретке келтіру.
Сантьяго Солари
Командалық
Ривер Плейт
Кеменің төзімділігі
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сантьяго Солари
Командалық
Реал Мадрид
Интернационале
Облыс (математика)
Облыс, математикада – Евклид кеңістігіндегі жүйелі түрде байланысқан ашық жиын (қараңыз Жиындар теориясы). Ол жиын төмендегі шарттарды қанағаттандырады: оны кез келген екі бөлікке бөлгенде кем дегенде біреуінде екіншісінің шектік нүктесі болады және ол жиынға әрбір нүкте өзінің белгілі бір аймағымен енеді. Жазықтықтағы дөңгелектің ішкі жағы облыс болады, ал ашық жиын болатын әрі өзара сырттай жанасатын екі дөңгелектің ішкі нүктелерінің жиыны облыс бола алмайды. Кейде кез келген ашық жиын облыс деп аталады; жоғарыда айтылған анықтамаға сәйкес келетін облысты байланыс облысы деп атайды. Түзу бойындағы облысқа шекті немесе шексіз ашық интервал жатады. Жазықтықта облыстың түрі шексіз. “Облыс” ұғымы кез келген топология кеңістікте өзгеріссіз болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Терминология
Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі
А тобы
--
В тобы
---
Жартылай финал
-
Финал
---
Мергендер
3 гол
2 гол
1 гол
Санат:Футболдан 1992 жылғы Еуропа біріншілігі Санат:1992 жылғы футбол Санат:Швециядағы спорт
Рудеш (футбол клубы)
Рудеш (NK Rudeš) — Хорватияның Загреб қаласының Рудеш ауданындағы футбол клубы. 1957 жылы құрылған.
2016/17 жылғы маусымда Хорватия екінші лигасында жеңімпаз атанып, тұңғыш рет бірінші лигаға жолдама алды. 2017/18 жылы 8-орынға табан тіреді. Ал 2018/19 жылы 10 орында қалып, қайтадан екінші лигаға түсіп кетті.
Сілтемелер
Санат:Хорватия футбол клубтары
Ауқымды атау
Ауқымды атау (Глобальное имя; global name) — 1) ауқымды айнымалының атауы; 2) қараңыз: Ауқымды символдық атау.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Станфорд (Монтана)
Станфорд (Stanford) — Монтана штатының Judith Basin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 454 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 30-70675.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Монтана қалалары
Мәйіт таңдақтары
thumb|right|200px|Мәйіт таңдақтары Мәйіт таңдақтары (ағыл. putrid (phenomena) spots; нем. Leichen-, Totenflecke p) - Өлгеннен кейін дененің төменгі бөлігіне орналасқан жерлерінде терінін қызыл-күлгін түске боялып көрінуі.
Мәйіт жатқан жердің үстімен түйісіп жатқан орын немесетері қысылып қалған (мысалы, киіммен) орындар сұп-сұрлығымен дараланады.
Мәйіт таңдақтары ауырлық күшінін әрекетімен қанның төмен құйылуы нәтижесінде пайда болады. Мәйіттан дақтарының криминалистикалық маңыздары, оның өлімнің белгісі және т.б. болып табылатындығымен көрінеді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Түйреу қаруы
Түйреу қаруы
Қазақта екі түрлі түйреу қаруы болған. Ұшы жалпақ болып келетін қылышты қазақтар «найза» деп атаған. Ұшы қырлы ұзын қылыш «сүңгі» делінген. Ол жаудың сауытын сындыра соққы беруге арналған. Қазақ батырлары найза мен қайың найзаға: моншақ, ту, жалауша, шашақ сынды белгі таққан. Ту – жалпы әскердің белгісі, мойшақ - әскербасының таңбасы болды. Түрлі-түсті жалаушалар әскери жасақтардың бір-бірін тануы үшін қажет болса, аттың жалынан немесе жібек баудан жасалған шашақтар батырлықтың нышаны саналды.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Лумбат-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бомпьетро
Бомпьетро (Bompietro) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Палермо провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — Madonna delle grazie.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Семенов (Баймак ауданы)
Семенов — Башқұртстанның Баймак ауданындағы ауыл, Семен ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 377 адамды құрады. Пошта индексі — 453631, ОКАТО коды — 80206842001.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Бангвеулу
Бангвеулу (Lake Bangweulu) — Замбиядағы ірі көл, нақтылау айтқанда, «Бангвеулу көлі», «Бангвеулу батпақтары» және плато немесе «Бангвеулу алқабынан» құралатын су жүйесі. Су жүйесі Конго өзенінің жоғарғы жағында, теңіз деңгейінен 1140 м биіктікте орналасқан.
Аумағы құрғақ маусымында 4 мың кm², жазғы жаңбыр кезінде 15 мың кm², тереңдігі 5 м. Жағасы батпақты келеді, қамыс, қияқ өседі.
Көлді 1868 ж. Давид Ливингстон ашқан.
Дереккөздер
Санат:Замбия көлдері Санат:Конго өзені
Абсорбциялық процесс
Абсорбциялық процесс (латынша аЬsогЬео — сіңіремін) — газдар мен буларды сұйықтықтың көлемдік сіңіру процесі; нәтижесінде ерітінді пайда бодады. Сіңіретін сұйықтықты абсорбент деп атайды. Өндірісте абсорбция процесі арнаулы қондырғылар — абсорберлерде жүргізіледі.
Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі
Санат:Терминология
Сечиште (Шумен облысы)
Сечиште (Сечище) — Болгариядағы ауыл. Шумен облысына қарасты Нови-Пазар қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 123 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9923. Телефон коды — 053220. ЕКАТТЕ коды — 66353.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шумен облысының елді мекендері
Қарағайлы орман
Қарағайлы Орман, қарағайлы тоғай – қарағай өсетін мәңгі жасыл қылқан жапырақты орман алқабы. Негізінен солтүстік жарты шарда өседі: Солтүстік Америка жерінде қарағайдың бірнеше түрі бірігіп, тоғай құрайды немесе секвойя ағашымен бірігіп аралас орман түрінде кездеседі; Канадада Веймутов қарағайы басым; Мексикада қарағай аршамен бірігіп өседі; бұрынғы КСРО жерінде орманды және орманды-далалы белдемдерде тараған. Жалпы қылқан жапырақты ормандар суыққа төзімді. Таулы аймақтарда Қарағайлы Ормандар таулардың орта биіктік белдеулерінде өседі. Қазақстанда Қарағайлы Ормандардың басым бөлігі Қазақстанның шығысында Алтай таулары, Сауыр жотасы қойнауларында (371 мың га) орналасқан. Қостанай облысының Торғай қолатында Қарағайлы Ормандар біраз алқапты алып жатыр. Бұл жерлерде бірнеше орман шаруашылықтары (Аманқарағай, Бурабай, Әулиекөл, Басаман) және Наурызым қорығы орналасқан. Қарағайлы Ормандардың біраз бөліктері Шығыс Қазақстан облысының Ертіс бойындағы құмды алқаптарда, Баянаула, Қарқаралы және Көкшетау, Ақмола аймақтарында орын алса, біраз бөлігі Орталық Қазақстанның солтүстігіндегі майда шоқылар арасындағы ойпаңды жерлерде кездеседі. Жер шарында қарағайдың 100-ге жуық түрлері бар. Қарағай ағашы орман түзуші негізгі ағаш бола тұрып, ол сонымен қатар аса бағалы құрылыс материалы (қ. Қарағай). Қарағайлы Орман тез буланғыш заттар бөліп шығарады, олар ауадағы зиянды, әсіресе, туберкулез бактериясын жояды. Шығыс Қазақстан облысындағы Березовка, Көкшетаудағы Бурабай, Қостанайдағы Боровское санаторийлері Қарағайлы Орманды жерге салынған.
Сілтемелер
Санат:Ормандар Санат:Қарағайлар тұқымдастары
Инкотермс
Инкотермс– халықаралық сауда шарттарын білдіретін, тауарларды тиеумен, тасымалдаумен, түсірумен және сақтандырумен байланысты сауда атаулары, яки сыртқы сауда келісімшарттарында неғұрлым жиі кездесетін коммерциялық атаулар мен сөз тіркестерін түсіндірудің халықаралық нормасы.
Инкотермстің мақсаты - халықаралық ережелердің сыртқы сауда саласындағы кең қолданылатын сауда терминдерін мағынасын түсіндіру.
E тобы Жіберу 	- EXW 	- Франко зауыт (жердің атауы)
F тобы Негізгі тасымалдау төленбеген - FCA - Франко тасымалдаушы (жеткізілу орнының атауы) Негізгі тасымалдау төленбеген - FAS	- Кеме борты бойымен франко (тиеу кемежайдың атауы) Негізгі тасымалдау төленбеген - FOB	- Франко борт (тиеу кемежайдың атауы)
C тобы Негізгі тасымалдау төленген - CFR- Құнымен фрахт (жеткізілу кемежайдың атауы) Негізгі тасымалдау төленген - CIF- Сақтандыру құнымен фрахт (жеткізілу кемежайдың атауы) Негізгі тасымалдау төленген - CPT- Фрахт/тасымалдау (жеткізілу орнынң атауы) дейін төленген Негізгі тасымалдау төленген - CIP- Фрахт/тасымалдаумен сақтандыру (жеткізілу орнынның атауы) дейн төленген
D тобы Келуі- DAF- Шекараға дейін жеткізу (жеткізу орнының атауы) Келуі- DES- Кемеден жеткізу (жеткізу кемежайдың атауы) Келуі- DEQ- Айлақтан жеткізу (жеткізу кемежайдың атауы) Келуі- DDU- Бажды төлемей жеткізу (жеткізу орнының атауы) Келуі- DDP- Баждың төленуімен жеткізу (название места назначения)
Санат:Халықаралық сауда Санат:Логистика
Сисла
Сисла (Cisla) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 150 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,31 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Нөлдік форма
Нөлдік форма — сөйлем ішінде сөздердің арнайы грамматикалық формасыз-ақ белгілі грамматикалық мағына білдіруі. Мысалы, ''Жартасқа бардым, Күнде айғай салдым. Одан да шықты жаңғырық'' (Абай). Тыңда, дала, Жамбылды (Жамбыл) деген мысалдардағы етістік баяндауыштың әрқайсысы бірнеше морфемадан тұрып, сөздің әрбір бөлшек тұлғасы жеке-жеке грамматикалық мағына білдіріп тұрады: бар-ды-м, (айғай) сал— ды-м, шық-ты, тыңда. Осындағы түбір тұлғалар (бар, айғай сал, шық, тыңда) қимылды, іс-әрекетті білдіріп, одан кейінгі -ды, -ты фор- малар сол қимылдың айтып тұрған сәтке бай- ланысты болу мезгілін яғни шақтық мағынаны (өткен шақты) білдіріп тұр. Алғашқы сөздегі -м тұлғасы (барды-м, айғай салды-м) қимылдың иесін, яғни сол қимылды орындаушы кім (субъект) екенін және ол (қимылдың иесі) бірінші жақ яғни айтушының өзі (мен) екенін көрсетіп тұр. Ал үшінші сөзде (шықты) ондай грамматикалық арнайы форма жоқ, бірақ соған қарап бұл сөз (шықты) қимыл иесін (субъектіні) білдірмейді екен деуге болмайды. Бұл жерде шығу қимылының субъектісі (иесі) жаңғырық, 3-жақтағы сөз. Бұндай З-жақтық мағынаны шықты сөзінің құрамыңдағы -ты білдіріп тұрған жоқ, ол -ты өткен шақтық мағынаны ғана білдіріп тұр. Бұл сөздегі 3-жақтық мағына арнайы грамматикалық тұлғасыз форма арқылы берілген, 1-2 жақтарда арнайы тұлға бар, мен шықты-м, сен шықты-ң, сіз шықты-ңыз, ол шықты немесе тыңда сөзі жалпы іс-әрекетті және қимылдың сабақты мәнін (кімді тыңда?) білдірумен бірге (бұл мағыналар сөздің түбір тұлғасы арқылы берілген) бұйрықтық мағынаны және ол 2-жаққа қаратылып, анайылық және жекешелік мағыналарды білдіріп тұр. Бұл соңғы мағыналар да арнайы грамматикалық тұлғалар (формалар) арқылы берілмеген, сондықтан бұл да тұлғасыз форма. Өйткені осы жүйенің басқаша түрленуінде өзге формалары анық көрінеді: 2-жақ сыпайы тыңда-ңыз, 2-жақ көпше тыңда-ңдар, яғни бұл жерде бұйрықтық 2-жақ сыпайылық, жекеше мағына -ыңыз, бұйрықтық 2-жақ анайылық, көпше мағына -ңдар формасы арқылы берілген. Бұндай тұлғасыз форманы тіл білімінде нөлдік форма дейді, өйткені бұлар - сөздің түрлену жүйесіне негіз болатын тұлға емес, түрлену жүйесінің ішіндегі бір түрі (тұлғасыз түрі). Сөйтіп, нөлдік форма — белгілі бір сөз табының түрлену жүйесіндегі арнайы грамматикалық мағынасы бар, бірақ арнайы көрсеткіш тұлғасы жоқ ерекше құбылыс. Нөлдік форма сөз байланыстырушы қосымшалар (жалға- улар) жүйесінде болады. Арнайы грамматикалық форма болмаса да, сөздің байланысы арқылы белгілі грамматикалық мағынаның бар екендігі байқалып отыр. Қазақ тіліндегі нөлдік формалар: септік жүйесіндегі атау септік және ілік пен табыс септіктердің жасырын түрі, жіктелу жүйесінде 3-жақ тұлғасы, бұйрық райдың 2-жақ жекеше, анайы түрі болып табылады да, сол түрлену жүйесіндегі (септік, жіктік, бұйрық рай) басқа түрлеріне (басқа септіктер ішінде, 1-2 жақтағы жіктік жалғауға, бұйрық райдың басқа жақ және көпше түрлеріне) қарама-қайшылық мәнде болады.
Жанұзақова Ақтолқын
Жанұзақова Ақтолқын (7.5.1988 жылы туған, Шәуілдір ауылы) - спортшы. Дзюдо күресінен халықаралық турнирде (Қырғызстан, 2003, 1-орын), жасөспірімдер арасындағы Азия біріншілігінде (Якутия, 2003, 1-орын); самбодан әлем біріншілігінде (Орал, 2003, 3-орын), т.б. жүлделі орынға ие болған. Қазір Түркістан қаласындағы Олимпиада резервтерін даярлайтын спорт мектебінің шәкірті.
Валора
Валора (Valoura) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Вила-Пока-де-Агиар муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 451 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,4 км² шамасында. Халық тығыздығы — 31,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Розиан
Розиан (Rosian) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Анхальт-Цербст ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 590 адамды құрайды (31 желтоқсан). Алып жатқан жер аумағы 29,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 86 190. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Шольц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Радиоактивті сәулеленуді бақылау
Радиоактивті сәулеленуді бақылау — жеке құрам мен қаружарақтың радиоактивті заттармен залалдану дәрежесін дозиметрлік құралдар арқылы өлшеу. Радиоактивті сәулеленуді бақылау әскердің ұрысқа қабілеттілігін, адамдардың сәуледен зақымдануының ауырлық дәрежесін және жеке құрамға санитариялық өңдеу жұмыстарын өткізу кажеттігін анықтау мақсатында жургізіледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
NGC 4790
NGC 4790 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Инкубатор
Инкубатор(лат. іncubo – балапан шығарамын) – үй құстары ның балапандарын жұмыртқа дан жасанды жолмен шығаруға арналған аппарат. И. кабинеттік және жәшіктік болып бөлінеді.Санат:Құс шаруашылығы
NGC 4790
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 25 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4790 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43972, MCG -2-33-56, IRAS12522-0958.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Ата тіл
Ата тіл - туыстас тілдердің белгілі бір тобы үшін теориялық тұрғыдан ғана реконструкциялау арқылы жасалатын негіз тіл. Ата тіл жуық шамаман тілдің даму барысында жекелеген тілдердің ерекшелігін құрайтын, генетикалық тұрғыдан бір негізге саятын басты-басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Олар: ортақ лексика, көнерген грамматикалық тұлғалымар мен фонетикалық құбылыстар.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі
Поныш
Поныш (Құрғақ Поныш) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің сол жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая қала типті Кын ауылындағысу өлшеу постынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Сарайшық (ауыл)
Сарайшық (1993 ж. дейін — Опытное ) — Атырау облысы Махамбет ауданындағы ауыл, Сарайшық ауылдық округі орталығы. Ауыл жанында Сарайшық көне қаласының орны орналасқан.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Махамбет ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде.
Тарихы
Сарайшық селосында 1929 жылы Тəжірибе алқабы құрылды. Кейін шаруашылық кеңейіп, 1956 жылы Гурьев мемлекеттік ауылшаруашылығы тəжірибе станциясына айналды. Ол Сарайшық (бұрынғы Опытное) селосында орын тепті. Ауыл шаруашылығы ғылымының докторы, профессор, академик Аймақ Жайғалиұлы Жанғалиев басшылық еткен 1953 жылдан бастап ауылға жеміс бағы егілді (30 гектар жерге 10 800 түп жеміс ағашы отырғызылып, кейін 60 гектарға жетті). Алуан түрлі сорттар зерттеліп, бақта алманың 153, алмұрттың 15,  шиенің 12,  өріктің бес, алхорының сегіз, жүзімнің 16 сорты отырғызылып, ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1962 жылдан 1969 жылға дейін станция директоры Гурьев облысына танымал агроном Нұрмұхан Ауданов болды. Шаруашылық партия комитетінің секретары болып Х.Аманов, селолық кеңестің төрағасы болып Б.Ержанов қызмет етті. Бұл жылдары тәжірибе станциясы Махамбет ауданындағы Заурал кеңшарымен біріктіріліп, №5 Сарайшық бөлімшесі атанды. Ірі шаруашылық құрылып, ғылыми жұмыстар мен шаруашылық қатар, ұштастырып жүргізілді. 1968 жылы Гурьев мемлекеттік ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы Заурал кеңшарынан бөлініп, қайтадан Сарайшыққа көшіп, ғылым саласындағы дербес мекемеге айналды.
1995 жылдың аяқ шенінде Қазақстан Республикасы Министрлер Кеңесінің қаулысымен және облыстық жекешелендіру комитетінің шешімімен тәжірибе шаруашылығы таратылып, Атырау қаласындағы ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтына қосылды. Тәжірибе станциясының ғылыми бөлімдері мен ғылыми кітапханасы да сонда көшірілді.
2010 жылы институттың аты өзгеріп, ол Оңтүстік-Батыс мал және егін шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Атырау филиалы атанды. Жалпы өмір сүру, жұмыс істеу барысында станция ғылымнан басқа, кәдімгі кеңшарлар секілді шаруашылықпен де айналысты. «Егіз» жайлауында көптеген қой отарлары болса, ауыл басында сауын сиыр кешені, жемдеу цехы, сиыр қора (коровник), ат қоралары болды. «Қаратал», «Жайсаң», «Нұрабай», «Егіз», «Тіленші», «Қосымбай», «Байнияз», «Бескемпір», «Алтын», «Мойнақ» деген қыстақтарда қой, жылқы малдары бағылды. Сөйтіп, 66 жыл бойы республика мен облыстың ғылымын, шаруашылығын дамытуға ауқымды үлес қосқан станция нарықтық экономика талаптарына байланысты Сарайшықтағы жұмысын тоқтатты.
Сонымен қатар, Сарайшықтың өзінде тоқсаныншы жылдары Ержан Мұқашев жетекшілік еткен «Сарайшық» кооперативі құрылды. 2000 жылдың 30 қазанында коопертивті жауып, құжаттарын облыстық жекешелендіру жөніндегі комитетке табыс етті. Сөйтіп, 60-70-80 жылдары Сарайшық ауылын гүлдендірумен қатар, елдің ауыл шаруашылығы ғылымының дамуына өлшеусіз үлес қосқан станция тарихы қойнауына кетті.
Халқы
1989 жылы елді мекенде 1757 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 1939 адам (970 ер адам және 969 әйел адам) болса, 2009 жылы 1900 адамды (910 ер адам және 990 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Махамбет ауданы елді мекендері
Гравата
Гравата  (Gravatá) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Агресте-Пернамбуку мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Вали-ду-Ипожука экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 71581 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 491,5 км² шамасында.
Тарихы
Қала 1893 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Екатерининка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Феминизм
thumb|Радикалды феминизм thumb|Әйелдер қозғалысы
Феминизм (femina - әйел) — саяси, экономикалық, әлеуметтік және әйелдердің жеке құқықтарын кеңейтуге бағытталған бірқатар идеологиялар. Сонымен қатар феминизмды саяси, әлеуметтік және сексизмге қарсы қозғалыстар деп атауға болады. Феминизмнің басты идеясы — қоғамның бүкіл саласында әйелдерге еркектермен тең мүмкіншіліктерді орнату.
Феминистік қозғалыстар өткен және қазіргі кезеңдердың күресі, әйелдердің саяси құқығы үшін күрес. Мысалы: мектеп және жоғары білім алу, сайлауларға қатысу, мемлекеттік лауазымға ие болу құқықтары, жұмыс істеу және еркектермен тең жалақы алу құқықтары, жеке меншік және дүние-мүлікке ие болу құқықтары, мәмілелерге қатысу құқықтары, түрмысқа өз еркімен шығу немесе шықпау және неке бұзу құқықтар, ана болу немесе болмау (чайлфри), аборт жасату құқықтар, декреттік демалыс құқықтар, дене дербестігі және тұтастық құқығы (әйелдер мен қыздарды зорлау, жыныстық қысым көрсету және тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғау).
Феминистік қозғалыстар әйелдер құқығы саласындағы, әсіресе Батыс елдеріндегі маңызды әлеуметтік өзгерістердің негізгі қозғаушы күштерінің бірі болып саналады. Бірақ қәзіргі кезге дейін Батыс елдерінде де феминизм толық жүзеге асты деп айтуга болмайды (мысалы, Католик шіркеуінің билігінен шығалмай отырған Польшада әйелдерге аборт жасатуға тыйым салынған).
Қозғалыс ретінде феминизм XVIII ғасырда пайда болды. XIX ғасырда суфражизм қозғалысынан басталып, XX ғасырдың бірінші жартысына дейін созылған феминизм әйелдердың сайлауға қатысу және жеке меншікпен дүние-мүлікке ие болу құқықтарға күрескен. Бізге танымалы феминизм еркектердың және әйелдердың арасындағы саяси теңдікті орнатуды көздейді.
Феминизмнің бастапқы үш толқыны
Феминист әйелдері және ғалымдар әйел қозғалысы тарихта бастапқы үш «толқынға» бөледі. «Бірінші толқын» XIX және XX ғасырдың бірінші жартысында дамыған суфражист қозғалысына жатады. Суфражист қозғалысының басты идеясы әйелдерге дауыс беру болып саналады. «Екінші толқынға» әйелдердің бостандығына арналған идеялар мен іс-әрекеттер жатады. 1960 жылы басталған әйелдердің бостандығы үшін қозғалыс әйелдер мен еркектердің заңды және әлеуметтік теңдігін жақтаған. «Үшінші толқын» екінші толқынның жалғасы және екінші толқынның сәтсіздігіне пайда болған саяси кертартпалық болып саналады. Үшінші толқынның басталуы 1990-жылдар болып есептеледі [6].
Феминизмнің үшінші толқынынына тән ерекшеліктер болып квир-теория, нәсілшілдікке қарсы іс-әрекеттер, интернационализм және әйелдің сексуалдығы жайындағы стиматизациясына қарсылық табылады. Сонымен қатар, егер екінші толқында порнография әйелдердің қанауы деп қарастырылса, үшінші толқында порнографияны нейтралды көзқараспен қарастырады. Бүгінгі таңда Ребекка Уокер, Лили Тейлор, Наоми Вульф феминизм қозғалысының ең көрнекті өкілдері болып табылады.
Феминизм ұғымының пайда болуы
Әйелдер мен еркектердің құқық теңдігі жайлы ең алғаш айтылған мәтіндер буддизм қағидасының бөлігі, Тхеригатхада, діни тұрғыда табылады. Европадағы феминизм XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басы арасында дамыған. Сол кезде әйелдің қоғамдағы қаналған орны жайында пікір көпшілікке тарай бастады. Сол уақыттың белсенді қайраткерлерінің бірі София де Кондорсе болып табылады.
Францияда 1789 жылы өткен Ұлы Франция көтерілісіне қарай әйелдердің теңдігі үшін күреске арналған алғаш журнал шықты. Содан соң саяси күреске қатысушы әйелдердің алғашқы клубтары пайда болды. Алайда 1791 жылғы Француз Конституциясы әйелдерге дауыс беру құқығын беруден бас тартты. Сол жылы Олимпия Гук 1789 жылғы Адам құқықтары Мағлумдамасын үлгі қылып, Ұлттық жиналыста әйелдің құқықтары мағлұмдамасын ұсынды. Ол мағлұмдамада әйелдердің әлеуметтік және саяси теңдігін толығымен мойындауын талап етті.
Сол жылы әйелдердің «Республикалық көтеріліс әйелдерінің қоғамы» атты алғашқы саяси ұйымы пайда болса, 1793 жылы Конвент ол ұйымға тыйым салып, артынан мағлұмдама авторы Олимпия де Гук өлім жазасына кесілді. Оливияның айтып кеткен сөздері: «Егер әйел эшафотка көтерілуге лайықты болса, онда ол парламентке де кіруге лайықты». Нәтижесінде, 1795 жылы Францияда әйелдерге қоғамдық орындарда және саяси жиналыстарда көрінуге тыйым салынады. 1804 жылы Наполеон императоры әйелдің бүткіл құқығы жойылғаны жайлы және әйелдің еркектің бақылауында деген жарлықты жариялады.
Англия елінде әйелдердің теңдігі жайлы Мэри Уолстонкрафт (1759-1797) «Әйел құқығының қорғауы» (1792) атты кітабында талап етті. Осы кітап XIX ғасырға дейін пайда болған алғаш феминистік жұмыстарының бірі болып саналады.
Феминизмнің «бірінші толқыны»
Әйелдердің біріккен қозғалысының бастауы 1848 жылы болып саналады. Сол жылы Сенека-Фоллз қаласында (Нью-Йорк штаты, АҚШ) әйелдердің құқықтарын қорғауға арналған «Әйелдер мен еркектер тең болып жаралған» атты құрылтайы өтті. Құрылтайда «Сезім мағлұмдамасы» қабылданды. Мағлұмдаманың көтерген басты сұрақтары әйелдердің мүлікке, некеге, мамандықты таңдауға, толық білім алуға еркермен тең құқықтарымен байланысты болды. Мағлұмдаманың авторлары Элизабет Кэйди Стэнтон және Лукреция Мотт болды. Феминизмге қарсы болған Джон Стюарт Милль, ағылшынның либералды философы, 1869 жылы өзінің «Әйелдің бағынуы» атты жұмысында «бір жыныстың екінші жынысты заңнамалық түрде қолдауы зиян, және жалпы адамзаттың дамуына кедергі жасайды» деп айтып кеткен.
XIX ғасырдың екінші бөлігінің басты кейіпкерлерінің бірі Эммерин Панкхерист (Emmeline Pankhurst) болды. Ол әйелдің дауыс беру құқығын алуға арналған қозғалыстың, басқа сөзбен айтқанда суфражизмнің (ағыл. suffrage – «дауыс беру құқығы ) негізін қалаушылардың бірі болды. Эммериннің басты мақсаттарының бірі Британия қоғамында дамыған, әйелдерге қарсы сексизмді жою болды. Сөйтіп, ол 1903 жылы әйелдердің әлеуметтік және саяси құқығын қорғауға арналған (Women’s Social and Political Union, WSPU) ұйымын қалады. Бес жылдың ішінде ұйым мүшесінің саны 5 мыңға жетті. Алайда бұл ұйымның мүшелері қайта-қайта тұтқынға алынып, кейбір мүшелері қамауға берілген соң ұйым мүшелерінің көбісі үкіметтің сондай әрекеттеріне қарсылып білдіріп, аштық жариялады. Аштықтың нәтижесінде, аштық қатысушылары өздерінің денсаулығына зиян келтіріп, заң шығарушы жүйесін қайырымсыз көрсетіп, көпшіліктің назарын феминизм идеяларына аудара білді.Осылайша, Англия парламенті әйелдердің қоғамдағы жағдайын жақсартуға арналған бірнеше заң қабылдады, соның ішінде әйелдерге дауыс беру құқығы берілді (1894).
Ресейде «әйел мәселесінің» көтерілуі Крым шайқасының жеңілу кезеңіне жатқызады. 1857 жылы Н.И. Пирогованың «Өмір сұрақтары» атты мақаласы шығып, әйелдерді жаңадан тәрбиелеу мәселесі қарастырылады. Сол мақаладан кейін біраз пікірталастар пайда болып, ресімделген әйел қозғалысы туындайды. Сол уақытта Д.И. Писаревтың әйгілі сөздері шығады: «Әйелдің ешқандай күнәсі жоқ». Писарев, әсіресе, «еркектің әйелді езуін және жала жабуын» белгілеп кеткен. Писаревтің ойы бойынша «еркек әйелді әрдайым кемітіп, ақыл-ойы жетілмеген, адамгершілігі жоқ және қылмысты құштарлықтарға бейім деп қарастырған» [8]. Алайда Октябрь көтерілісіне дейін әйелдердің қоғамдағы жағдайы өзгере қойған жоқ. Ресейдегі әйелдер қозғалысының белсенді қайраткерлерінің бірі Александра Калмакова болған.
Феминизмнің «екінші толқыны»
Феминизмнің «Екінші толқыны» 1960-жылдардың басы мен 1980-жылдардың соңына дейін жалғасты. Феминизмнің «екінші толқыны» қазір де жалғасын тауып жатыр деп есептеледі және оны кейде «үшінші толқын» деп атайды. Зерттеуші Эстелла Фридман бірінші және екінші «толқындарды» салыстыра отырып, бірнеше қорытындылар жасады. Фридманның тұжырымы бойынша «бірінші толқынның» шоғырлауы әйелдердің дауыс беруі болған, ал «екінші толқынның» шоғырлауы әйелдердің кемсітушілігіне қарсы болған [9]. Феминизмнің белсенді әйелдерінің бірі, публицист Кэрол Хаништің «Жеке өмір - саясат» (The Personal is Political) атты ұраны «екінші толқынмен» байланысатын болды [10][11]. «Екінші толқынның» феминист әйелдері мәдени және саяси теңсіздіктің түрлері бір-бірімен байланысты екенін жақсы түсінген. Сөйтіп, олар басқа әйелдерді жеке өмірлерінің саясаттанып кеткенін және үкіметтің әйелдердің құқықтарын қорғамайтынын ұғынуға шақырды.
АҚШ-тағы «Әйелдердің босатылуы»
«Әйелдердің босатылуы» (Women’s Liberation) ұғымы Америка Құралма Штаттарында 1964 жылдан бастап қолданылса, 1966 жылы баспада пайда болды. 1968 жылдан бастап ұғым тікелей әйелдердің қозғалысында қолданыла бастады [12].
«Әйелге тән құпиялық»
Бетти Фридан өзінің «Әйелге тән құпиялық» (The Feminine Mystique, 1963) атты кітабында әйелдің өмірінің мәні тек үй шаруашылығы мен бала тәрбиелеуде деп қалыптасқан ойға қарсы болып, сынға ұшырады [13].
Фриданның ойы бойынша әйелдің қоғамдағы үй иесі және бала тәрбиешісі рөлі «әйелге тән құпиялық» деген ұғым арқылы танылған. Жалған ғылыми теориялар, әйел журналдары және жарнама индустриясы «нағыз әйелге» білімнің, мансаптың және саяси құқықтардың керегі жоқ екенін үйреткен. Бір сөзбен айтқанда, түрлі ақпарат құралдары және қоғамда қалыптасқан пікірлер арқылы әйелге кішкентайынан болашақ күйеуіне және бала-шағасына қызмет ету идеясы сіңіп, феминизмнің күресіп келе жатқан тәуелсіздік пен мүмкіншіліктерге қатысты ойларын жоққа шығарады [14].
Феминизмнің түрлері
Негізінен, «феминизм» ұғымы тек бір ғана идеологияны өзімен бірге алып жүрмейді. Феминизм қозғалысының ішінде көптеген ағымдар мен топтар бар. Феминизмнің солай бөлшектенуі түрлі тарихи жағдайларға, халықтардың ерекшеліктеріне және тағы басқа түрлі факторларға байланысты. Феминизмнің көп ағымдары бір-біріне ұқсас және феминизмнің ерушілері бірнеше ағымдардың мүшесі бола алады.
Социалистік және марксистік феминизм
Социалистік феминизм қанау және еңбек жайлы марксистік идеяларын қолдайтын, қаналған әйелдерді біріктірді. Социалистік феминизмнің басты мәселесі әйелдің жұмыс орны мен үй тұрмысындағы теңсіздікпен байланысты [15]. Социалистік феминизмнің жақтаушылары жезөкшелікті, үйе шаруасымен айналысуды және неке құруды ақсақалдық дәуірде қалыптасқан әйелді пайдалану мақсатында қолданатын тәсіл деп қарастырған. Сонымен қатар, социалистік феминизмнің жақтаушылары тек еркектермен ғана шектелмей, капиталистік жүйеден қаналған басқа да қауымдармен біріккенді жөн көрді [16].
Карл Маркс және Фридрих Энгельс жұмысшылар табының езілуі жойылса, сол кезде жыныстық теңсіздік жойылады деп ойлаған. Энгельс әйелдің еркекке бағынуы жеке мүліктің және таптық қоғамның пайда болуымен және отбасында еңбектің бөлісуімен байланыстырған [17]. Марксистердің ойы бойынша, әйелдерді қанау еңбек бөлісуінің біржола жойылуының арқасында аяқталады.
Радикалдық феминизм
Уақыт өте келе радикалдық феминизмнің ішінде түрлі ағымдар пайда болды, соның ішінде мәдени феминизм, сепаратты (бөлек) феминизм және антипорнографиялық феминизм. Мәдени феминизм дегеніміз «әйел табиғатына» немесе «әйелдік жаратылысқа» қатысты жете бағаланбаған ерекшеліктерді құндылық қылып, әйелдердің қоғамдағы орнын жеке қарастыру [19].
Кейбір радикалдық феминистердің ойынша, әйелдерді қанау және олардың құқықтарының жоқтығы кезінде қоғамда қалыптасқан еркек билігінің құрылымына байланысты және сол құрылымды толық бұзудан басқа ешқандай реформа жағдайды өзгерте алмайды [10]. Мэри Дейл еркектерсіз өмірдің жақсырақ болады деген пікір білдірген.
Сепараттық (бөлек) феминизм дегеніміз өзге жыныстық қарым-қатынастарды қолдамайтын радикалдық феминизмнің бір түрі. Бұл феминизмнің жақтаушылары әйел мен еркектің айырмашылығы өте үлкен, сол себептен, еркектердің феминистік қозғалысқа үлес қоса алатынына сенбейді. Олар еркектердің кесірінен феминизмді патриархалдык жүйеге бұрып кетеді деп ойлайды [20]. Мэрилин Фрай сепараттық феминизмді «еркектерден, еркектерді қолдайтын және еркектердің мүдделерін қолдайтын мекемелерден, қарым-қатынастардан, рөлдер мен әрекеттерден қорғайтын және әйелдер қолдайтын ерекше бөлім» деп сипаттаған [21].
Либералды феминизм
Либералды феминизм әйел мен еркектің саяси және заңды түрде теңдігін талап етеді. Бұл феминизмнің түрі ерекше болып есептеледі, себебі әйелдің еркекпен бірдей жағдайда өзінің тең құқықтарына жете алатынына сенеді. Либералды феминизм әйел мен еркектің жеке қарым-қатыныстарын қарыстырып, қоғамдағы өзгерістерді сол қарым-қатынастардан басталады деп сенеді. Либералды феминисттердің пікірі бойынша, әйелдің барлығы еркекпен тең болуды талап етуге қабілеті бар [22].
Либералды феминизмнің түбі Ағартушылықтық тұжырымдамасынан алынған ақыл мен тең мүмкіншілік қағидаларын негізге алып, қоғамның жаңадан құруында жатады. Сол қағидаларды әйелдер қауымына қолдану - либералды феминизмнің негізі болып, Джон Стюарт Миль, Элизабет Кэйди Стэнтон және тағы басқа теоретиктардың арқасыда XIX ғасырда дамыды. Сол себептен, әйелдің жеке мүлікке деген құқығы еркектердің тәуелдегінен босататын ең басты құқықтырының бірі болып есептеліп, қозғалыстың басты көтерген мәселесі болған [23].
«Қара» феминизм
«Қара» феминизм ағымы бойынша, сексизм, таптың қанауы, нәсілшілдік бәрі байланысты [24]. Егер феминизмнің ағымдары сексизм мен таптың қанауымен күресіп, алайда нәсілшілдікті елемейтін болса, онда ол адамдар нәсілге қатысты кемсітушілікке тап болады деген пікір болған. «Комби өзенінің ұжымы» (The Combahee River Collective) атты «қара» феминистік лесбий ұйымының 1974 жылы шығарған «қара» феминисттердің сұранысында егер қара терілі әйелдердің босатылса, ол бүкіл қаналған қауымдардың босатылуына алып келеді деп айтылған [23].
Осы қозғалыстың ішінде пайда болған теориялардың бірі - Элис Уокердің вуманизмі. Негізінде, вуманизм феминистік қозғалысқа сын түрде пайда болды. Феминистік қозғалыста ақ терілі әйелдердің басымды болғанына және тап және нәсіл қанауына қарсы жүрмейді деген күнә қойды. Элис Уокер және оның серіктестері қара әйелдердің, ақ әйелдерге қарағанда, қанауға қатты және қарқынды түрде душар болатынын ескере өтті [25].
«Әйелдер, нәсіл және тап» (Women, Race, and Class) атты кітабының авторы, Анджела Дэвис, нәсіл, гендер және таптың тікелей байланасы бар деп дәлелдеген алғаш феминисттердің бірі.
Постотарлық феминизм
Постотарлық феминисттердің ойынша, отаршылдық саясатының нәтижесінде пайда болған нәсілдің, таптың және ұлыстың қанауы постотарлық қоғамдардағы әйелдерге маргиналдық әсер алып келді. Олар гендердің қанауы патриархаттың ең басты қозғаушы күші деген пікірге шүбә келтірді. Постотарлық феминизмнің жақтаушылары батыс қоғамының әйелдерін білімді, заманға сай және құқықтары мол, ал батыстан тыс қоғамдардың әйелдерін бойкүйез және үнсіз қаза тапқандар деп суреттегенге қарсы болған [26].
Постотарлық феминизмнің пайда болуы отаршылық гендер теориясымен байланысты. Ірі мемлекеттер отаршы мемлекеттеріне өздерінің қағидаларын таңған. Чилла Бальбектің сөздері бойынша, қазіргі таңда постотарлық феминизмнің басты мақсаты отарлаушы елдердің үлгісі бойынша емес, постотарлық қоғамдарға тән тәсілдер арқылы гендер қанауын жою [27]. Постотарлық феминизм батыс елдерінің феминистік қозғалыстарға күмәнмен қарайды, әсіресе, феминизмнің радикалды және либералды түрлеріне [28].
«Үшінші әлемнің» феминизмі - үшінші әлемнің елдерінде дамыған феминизмге байланысты ойлар мен пікірлердің жинағы [29]. «Үшінші елдердің» белсенді феминисттері Чандра Талпад Моханти (Chandra Talpade Mohanty) және Сародджини Саху (Sarojini Sahoo) батыс феминизмді этноцентрикалық және «үшінші елдердің» әйелдерінің ерекшеліктерін ескермейді деп сынға береді. Чандра Талпад Мохантидің сөздері бойынша, «үшінші елдердің» әйелдері батыс феминизмді «нәсілшілдік, таптық және гомофобия» негіздерінде құралған [30].
Өнердегі феминизм
1970-ыншы жылдардан бастап, бейнелеу өнерінде гендер мәселесі қарастырылып, бірнеше өзгерістер пайда болды.
Нью-Йорк. «Әйердердің бүлігі»
Нью-Йорк қаласындағы әйелдер топтары өздерін белсенді көрсетті. Нәтижесінде, өнер жұмысшыларының одағы мұражай төрелігінің алдына қойған бастыпқы «13 талаптан» басқа, суретші әйелдерге ғасырлар бойы көрсетілген әділетсіздікті жоюды және әйелдер мен еркетерге көрмелер ұйымдастыруға, жаңа жәдігерлерді иеленуге және іріктеу комитеттерін құрауға тең мүмкіншіліктерді беруді ұсынды. Кейіннен «Суретші әйелдердің бүлігі» (Women Artists in Revolution, қысқаша WAR) атты әйелдердің арасынан жылда өтетін Уитни мұражайындағы көрмелерде байқалатын кемсітушілікке қарсы «әсереткіш тобы» пайда болды. Нәтижесінде, сол көрмеге қатысқысы келген суретші әйелдердің пайызы 5тен 70 пайызға дейін көтерілді.