cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Финляндия Топонимдері
Мемлекет атауы
Фин тілінде мемлекеттің атауы – Suomi. Алғаш бұл сөз Сумь формасында (ХІІ ғасырдың басында) жаңа қалалық шежірелерде кездескен. Suomi атауының шығуы жайлы бірнеше тұжырым бар. Бір нұсқа бойынша, топоним бірнеше ғасырлар бұрын болған Suomamaa (фин. Suoma – “батпақ”, maa – “жер”; нақтырақ : “батпақты жер”) жеріне байланысты пайда болған. Сол облыстың қоныс аударушылары Suomi деп аталып кеткен өлкесінің атауын оңтүстік-батыс Финляндиға ауыстырды. Басқа тұжырымға сүйенсек, “суоми” – бұл өзгертілген “саами” – фин тайпасының келуінен бұрын, сол жерде қоныс еткен тайпаның өзін-өзі атағаны.
Тарихи аспектілер
Финлянлия топонимдерінің тарихи қалыптасуы 3 ақпарат көзімен байланысты: фин-ұйғырлық топонимдер (халықтың шамамен 93%-ы фин тілін меңгерген), швед топонимдері және саам тілінен пайда болған топонимдер.
Финляндия көне топонимдерінің қалыптасуының тарихы әлі күнге дейін белгісіз, мысалы Пяйянне, Сайма, Иматра және Кейтеле сияқты гидронимдер. Осыған орай бұл гидронимдер белгісіз тілден бастау табады деген болжам пайда болды. Мемлекеттің бүкіл территориясында саам тайпасының архаикалық атауларының субстратын табуға болады. Финляндия топонимдерінің басым бөлігі архаикалық немесе диалектті болып саналады. Көп жағдайларда фин субстраты шведтік географиялық атауларында немесе керісінше, швед субстраты фин тіліндегі географиялық объектілерде кездестіруге болады. Урбандалу үрдісі Финляндияның Швеция мемлекетінің құрамына кірген кезеңінде болғандықтан, швед тілі жалпыға ортақ бір тіл болып саналатын, сондықтан көптеген қалалар мен көшелер атаулары швед тілінде сақталған. Финляндия топонимдеріндегі басқа субстраттар ішіне фин, балтикалық, германиялық және славяндық пласттар бірнеше хронологиялық деңгейде кіреді.
Қазіргі замандағы топонимиялық саясат
Финляндияның географиялық атауларын стандарттау сұрақтарымен Финляндияның ежелгі тілдер институты мен Ұлттық жер қызметі айналысады. 2003 жылғы тіл туралы мемлекеттік заң Финляндия муниципалитеттерің 3 топқа бөледі: фин монотілдіктер, швед монотілдіктер және екітілдіктер. Егер халықтың 8%-нан, яғни 3 мың адамнан кемі азшылық тілін меңгерген болса, муниципалитет монотілдік болып саналады. Басқа муниципалитеттер екітілдіктер қатарына жатады. Осыған орай, Аланд аралынан басқа Финляндияның барлық территориясында ресми тілдер швед және фин тілдері. Аланд аралында тек бір ресми тіл қабылданған - швед тілі. Материкте швед тілін меңгеріп алағандар Остроботния, Уусимаа және Турку айналысында мекен етеді. Солтүстік-саам, инари-саам және колтта-саам тілдерін Финляндиядаға Саам аймағында жартылай ресмиге жатқызады.
Тіл туралы заңға сәйкес, екітілдік муниципалитеттердегі барлық топонимдер фин және швед тіліндегі нұсқаларға ие болуы қажет. Бұған қоса, көптеген екітілдік фин муниципалитеттерінде ресми түрде бекітілген швед тіліндегі атаулар орын алады. Муниципалитеттер атауларды өздері таңдауға құқылы, алайда, нақты шешім қабылдағаннан бұрын олар Финляндияның ежелгі тілдер институтымен талқылауы қажет.
Финляндияның орталық аймағы динамикалық түрде дамып келе жатыр. Бұл жаңа пайда болған объектілерді уақытылы атау жағынан қиыншылықтар туғызады. Берілген жағдай екітілдік муниципалитеттердің топонимдері швед және фин тілдерінде құрастырылу қажеттілігімен одан әрі қиындай түседі.
Финляндияның ежелгі тілдер институты жаңа топонимдерді енгізу бойынша ұсыныстарды құрастырды. Негізгі принцип – осы күндері қолданысқа ие топонимдерді қайта пайдаланып, заманаци тілдік нормаларға сәйкес өзгерту. Өрістер сияқты ескі топонимдер көп жағдайда тек бір тілде болғандықтан, оларды аударғанда өте мұқият болу қажет. Екінші тілге тек сәйкес мағынасы бар сөздерді ауыстырған дұрыс. Егер де топоним екі тілде де орын алса, сол формада қолданған жөн. Кей жағдайда топонимді екінші тілге аударғанда, сөздің мағынасы өзгерістерге ұшырайды. Бұндай кездерде топонимді бастапқы түрде қолдану қажет. Жеке аттар аударылмайтынын ескерген дұрыс, алайда, белгілі бір тұлғаның аты екінші тілге грамматикалық немесе фонетикалық нормаларға қатысты аударылмайтын болса, жаңа атаудың құрастырылуы әбден мүмкін.
Топонимдерді құрастырудағы ерекше жағдай болып, екі муниципалитет қосылған кезді айтады. Бұндай кезде екі шешім қарастырылады: •	Мөлшері бойынша кіші муниципалитет қалаға қосылатын жағдай: біріккен елді мекен үшін қаланың атауын қолданған жөн. •	Шіркеуі бар муниципалитет шіркеу деңгейі одан үлкенірек муниципалитетке қосылған жағдай: шіркеу деңгейі жоғарырақ муниципалитеттің тарихи атауын қолданған дұрыс.
Басқа жағдайларда топонимдерді тарихи атауларға сәйкес таңдайды. Көптеген жағдайларда қосылатын муниципалитеттердің аймағын қамтитын тарихи әкімшілік құрылымдар бар. Бұндай тарихи атаулар қолдануға жарамсыз болған кездерде сол аудандағы ең танымал ауылдың атауын алу қажет. Түрлі түсінісеншіліктерді болдырмау мақсатында жаңа атау сол аймақтың атын қоданбауы тиіс және де жаңа атау екі бөліктен емес, тек бір сөз табынан тұрғаны өте маңызды. Бұған себеп, фин тілінде екі сөзден құралған атауды пайдаланған, грамматикалық жағынан қиын. Сонымен қатар топонимдерді құрастырғанда, сол уақытқа дейін қолданысқа ие болған атауларды падаланбаған дұрыс.
Егер де қосылған муниципалитеттер екітілдікке көшсе, шведтік нұсқасы оңай аңғарылуы үшін, фин тіліндегі топоним оған сәйкес болуы қажет. Жаңа муниципалитеттің швед тіліндегі атауы басқа топонимдерге тән принциптарды ескеріп, құрастырылуы тиіс.
Фин тілі құрылымының грамматикалық ерекшеліктері
Фин грамматикасында кей топонимдер сыртқы жұрнақтар ие, бұл әсіресе гидронимдерге қатысты ереже. Мысалы, Сейняйоки топонимі (фин. Seinäjoki) қаланың да, өзеннің де атауына қатысты қолданылады, ал Seinäjoella сөзі “Сейняоки өзенінде” немесе “Сейняоки қаласында” деген мағынаны береді. Seinäjoessa топонимі – өзенде немесе өзен астында деген мағынада қолданылады. Басқа топонимдер ішкі жергілікті жұрнақтармен бірге жазылады. Мысалы, Helsingissä (мағынасы : “Хельсинкиде” – қала атауының өзгертілген нұсқасы).
Финляндияның негізгі топоформанттары: йоки - “өзен”, лахти - “шығанақ”, мяки – “тау”, коски- “шег”, ярви - “көл”, суо - “батпақ, батпақты көл”, ранта - “жағалау”, селькья (тікелей аудармасы “арқа”) - “қырат”, ма - “жер”, сари - “арал”, линна - “бекініс” және т.б.
Қанат Жолдыбайұлы Құдайбергенов
Қанат Жолдыбайұлы Құдайбергенов (1956 жылы 26 шілдеде Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қайнар ауылында туған) — күйші, әнші, сазгер. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1998). Жұбайы Айткүл Кәкімқызы екеуі домбырамен ең алғаш болып қазақ әндерін дуэтпен орындаған кәсіби әншілер. "Құрмет" Орденінің иегері (2015).
Өмірбаяны
Өнерімен бүкіл республика жұртшылығына танылған Құдайбергенов Қанат 1956 жылы 26 шілдеде Алматы облысы, Нарынқол ауданы (қазіргі Райымбек ауданы), Қайнар ауылында дүниеге келген. Әкесі – Жолдыбай Құдайбергенұлы ағаш ұстасы, шешесі – Үміт Шоғанбайқызы ауыз екі айтысқа ойланбай түсе беретін әнші, шежіреші, қарапайым жандар болған. Домбырамен ән айту, күй шерту нағашы атасы Шоғанбайдан дарыған.
Отбасында алты ағайынды. Үйінің үлкені Қанат. Өзінен кейінгі інісі Қайрат Мәскеудегі А.В.Луначарский атындағы ГИТИС-ті "театр және киноактер" мамандығы бойынша бітірген. Ол да музыкалық аспаптардың бірнеше түрінде ойнайтын сегіз қырлы, бір сырлы өнерпаз. Одан кейінгі қарындасы Бибігүл Қаскелең қаласындағы мәдени-ағарту училищесін бітіріп сонда музыка мектебінде мұғалім болып қызмет атқарды. Інісі – Талғат, қарындастары – Бибінұр және Нұргүл мектеп қабырғасында оқып жүргенде-ақ балауса талантымен танылған жастар.
Қанат Құдайбергенов 1973 жылы Текес орта мектебін бітіріп, 1975 жылы Республикалық эстрада-цирк студиясында профессор Құбыш Мұхитовтан домбырашы-күйші мамандығы бойынша тәлім алды. 1976 жылы Айткүлмен отау құрады. 1977 жылы оқуды үздік бітіріп, Мәдениет министрлігінің жолдамасымен Қарағанды облыстық филармониясының жанындағы "Гәкку" жастар эстрадалық ансамблінде қызмет етті.
Сэй-Сёнагон
Сэй-Сёнагон (жапон. 清少納言, шамамен 966–1017 жылдар) – жапондық жазушы, Хэйан (794–1192) дәуіріндегі император Итидзёнің әйелі, Тэйсидің (Садако) сарайындағы сарай ханымы. Жапон әдебиетіндегі дзуйхицуәдеби жанрына бастау болған «Бас жақтағы жазбалар» кітабының авторы. Кітапта новеллалар, өлеңдер, анекдоттар, табиғаттың әдемі суреттері, сарай маңында болатын салт-дәстүрлер және поэтикалық толғаныстар қамтылған. Меркурий ғаламшарында Сэй-Сёнагоннің құрметіне аталған кратер бар.
Қанат Жолдыбайұлы Құдайбергенов
Өмірбаяны
1983 жылдан мемлекеттік "Гүлдер" ансамблінде өнер көрсетті. Жұбайы Айткүл екеуі бүкілодақтық жастар творчествосы байқауының лауреаты болды. 1989 жылдан Алматы облыстық филармониясына отбасылық топ болып жұмысқа тұрды. 1998 жылы Елбасының жарлығымен Айткүл екеуіне "Қазақстан Ресбуликасына еңбек сіңірген әртісі" атағы берілді. Қос аққудай жарасып бірге ән айтатын олардың еңбектері жанды.
Шығармашылығы
Біз әнші ретінде білетін Қанаттың негізгі кәсібі күйшілік. Оның репертуарында көптеген күйлермен қатар классикалық шығармалар - Огинскийдің, Моцарт, Брамстың туындылары бар. Ал, жары Айткүлмен қосылып қос дауыспен шырқайтын: "Әгугай домбыра", "Сырғалым", "Керім-ай" тағы басқа да көптеген әндері бүгінде кеңінен тарап кеткен. Қанаттың шығармашылығына келер болсақ бірнеше әннің авторы. Оның "Аяшы", "Қарлығаш", "Көңіл күйі", "Жарапазан", "60-қа келдіңіздер", "Қара жорға", "Тойға шашу", "Абайға сәлем" сияқты әндері мен "Құралай", "Ерке тотай" күйлері теледидар-радио арқылы көптеп орындалып жүр.
Отбасы
Әкесі – Құдайбергенов Жолдыбай Құдайбергенұлы
Шешесі – Шоғанбаева Үміт Шоғанбайқызы (1932 ж.)
Іні-қарындастары – Қайрат Жолдыбайұлы Құдайбергенов (1960 ж.), Бибігүл (1964 ж.), Талғат (1966 ж.), Бибінұр (1968 ж.), Нұргүл (1970 ж.).
Жұбайы – Айткүл Кәкімқызы (1957 ж.)
Балалары – Ербол (1977 ж.), Айбол Құдайбергенов (1979 ж.), Ерболат Құдайбергенов (1982 ж.), Салтанат (1991 ж.).
Немерелері – Таңат Ерболұлы (1998 ж.), Салауат Ерболатұлы (2005 ж.), Нұрайым Ерболқызы (2006 ж.), Анель Ерболатқызы (2007 ж.), Сағадат Айболұлы (2008 ж.), Перизат Ерболқызы (2009 ж.), Әмірболат Ерболатұлы (2011 ж.), Азамат Айболұлы (2011 ж.), Алмат Ерболұлы (2012 ж.)
Сілтемелер
Санат:Күйшілер Санат:Қазақстан сазгерлері Санат:Қазақстан әншілері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Қуаныш Айтқожаұлы Мұқажанов
Қуаныш Айтқожаұлы Мұқажанов 1974 жылы 15 қыркүйекте туған. Омбы мемлекеттік аграрлық университетін (1997) экономист; Қарағанды «Фемида» заң институтын (2002) заңгер мамандығы бойынша; Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетін (2008) Құрылысшы мамандығы бойынша бітірген. 2003 жылдың қаңтарынан - Көкшетау аумақтық учаскесі сот атқарушысының м.а., 2003 жылдың наурызынан - сот атқарушысы. 2003 жылдың желтоқсанынан - Көкшетау қалалық сотының бас маманы. 2004 жылдан - «Ақмола облысы соттар әкімдігі» MM Зеренді аумақтық учаскесінің аға сот атқарушысы. 2005 жылдан - Көкшетау қалалық сотының жетекші маманы. 2006 жылдың ақпанынан - №2 Жақсы аумақтық учаскесінің аға сот атқарушысы, 2006 жылдың наурызынан - «Ақмола облысы соттар әкімдігі» MM №2 Көкшетау аумақтық учаскесінің аға сот атқарушысы. 2006 жылдың қыркүйегінен - «Ақмола облысы Мемлекеттік сәулет-құрылыстық бақылау басқармасы» MM әкімшілік бөлімінің бастығы, 2009 жылдан - бастығының орынбасары. 2010 жылдың шілдесінен - «Ақмола облысы Мемлекеттік сәулет-құрылыстық бақылау басқармасы» MM бастығы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Іле Қазақ автономиялық облысы
(, ئىلى قازاق ئاپتونوم ۋىلايىتى / Ili Qazaq aptonom wilayiti, 伊犁哈薩克自治州, ) — Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданына кіретін Қытайдың автономия ішіндегі автономиялық әкімшілік-аумақтық бірлігі. Облыс орталығы - Құлжа (қытай транскрипциясында - Инин) қаласы бір мезгілде Іле аймағының да орталығы болып табылады. Қытайдағы бірден бір орынбасар өлке дәрежелі автономиялық облыс.
Шекараласуы
Іле Қазақ автономиялық облысы Қазақстанның Алматы, Шығыс Қазақстан облыстарымен, Моңғолияның Баян-Өлгей Қобда аймақтарымен, (Алтай тау жүйесінің орталық биік таулы бөлігі арқылы Ресей Федерациясының Алтай Республикасымен және Қырғызстанмен шекараласады.
Шекара кеден бекеттері
Іле Қазақ автономиялық облысында 8 кеден бекеті қызмет атқарады:
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Алтай аймағы (орталығы Алтай қаласы), Іле аймағы, Тарбағатай аймағы орталығы (Шәуешек қаласы) сынды үш аймақтан құралады. Әрбір аймақ ауылдық аудандарға бөлінген және мәртебесі бойынша бұрынғы одақтас республика облысының мәртебесіндей.
Іле аймағында 9 аудан, Тарбағатай аймағында 6 аудан, Алтай аймағында 8 аудан бар. Шен туралы әкімшілік-аумақтық табельде ІҚАО Шыңжаң округтеріне қарағанда жоғары сатыда: оның аймағы мәртебесі жағынан округке тең. Сондықтан облыстық өкімет қосымша қондырғы сияқты және жергілікті билікке мәселені тікелей Үрімжіде шешкен оңай.
Үрімжіде бұған кедергі жасамайды, әсіресе 1982-жылы ІҚАО Бейжіңге ҚХР үкіметіне тікелей бағынуды сұрап, ШҰАА юрисдикциясынан шықпақ болған шешімінен кейін ІҚАО басында облыс үкіметінің төрағасы тұрады, оны қазақша «үкімет төрағасы» емес, «облыс бастығы» немесе «облыс үкіметі бастығы» деп атайды, өйткені төраға Қытайда біреу – ол ҚХР Төрағасы. Аймақты (округті) губернатор басқарады, оны мұнда «әкім» емес, «уәли» деп атайды, ал қала мэрлерін «қала бастығы» деп атайды, есесіне аудан әкімдерін көбінесе «аудан әкімі» деп атайды. 1990 жылға дейін «аудан бастығы» термині қолданылатын. Болыс әкімін көбінесе жайғана «ауылбасы» деп атайды.
Қытайдағы қазақ автономиясының сақталу перспективалары бүгінде бірыңғай емес. Хань халқының тарапынан аз ұлт өкілдері пайдаланатын жеңілдіктерді сақтап қалудың құқық тарапынан дұрыстығы туралы мәселе жиі қойылып жүр. Қытай үкіметі мен ҚКП қазақ диаспорасы мен ирредентасына қатысты ұлттық саясаты қаншалықты бірмәндес болатындығы белгісіз. Қазақтар лауазымды этнос болатын және басшылық басында ресми тұрған, қазақтардың әлемдегі екінші әкімшілік-аумақтық құрылымы болып табылатын ның Қазақстан үшін маңызы орасан.
Халқы
Қазіргі кезде әртүрлі мәліметтер бойынша Қытайдағы қазақ диаспорасы 1 200 000-нан 2 000 000 адамға дейін. Қытайда тұратын қазақтардың саны туралы әртүрлі мәлімет көздері бір-біріне сәйкес келмейді. Отбасында үш баладан бес балаға дейін болатын қазіргі Қытай аумағында тұратын қазақтардың санын дәл анықтауға кедергі жасайтын факторлардың бірі отбасылардағы балалар санын шектейтін Қытай үкіметінің жүргізіп отырған демографиялық саясаты.
Қытайдағы қазақтардың санының өсу қарқыны айтарлықтай жоғары: 1949 ж. – 443 000-нан көп 1979 ж. – 848 000 шамасында 1982 ж. – 907 000 1985 ж. – 964 000 1990 ж. – 1 200 000 2005 ж. – 1 млн. 296 мыңнан 1 млн. 500 мыңға дейін. Қытай Халық Республикасының жүргізген ұлттық аумақтық автономия саясатының нәтижесінде 1954 жылы Іле автономиялық облысы құрылды. Қазақтар негізінен Алтай, Іле, Тарбағатай округтері кіретін автономиялық облыста, сондай-ақ ҚХР ШҰАА Мори Қазақ автономиялық ауданы, Баркөл Қазақ уездерінде, Ганьсу провинциясының Ақсай Қазақ автономиялық уезінде және аз мөлшерде Бейжіңде тұрады.
ҚХР құрылған кезде оның аумағында 420 000 қазақ өмір сүрген, оның 418 000 – Шыңжаңда тұрған, бұл 9% құрайды; үш мыңнан астам қазақ онымен шекаралас Ганьсу және Цинхай провинцияларының аудандарында тұрған. Шыңжаңда қазақтар негізінен Алтай, Іле және Тарбағатай (Чугучак) округтерінің аудандарында көшіп жүрді, бұл барша қазақ көштерінің 3/5 бөлігін құрайтын. Шағындау топтар қазіргі Мори Қазақ автономиялық уезі мен Цинхай уезін (Санджи-Хуэй автономиялық облысы) және Баркөл Қазақ автономиялық уезінің (Хамий округі) аумағында көшіп жүрген. Әдетте көш рулық негізде құрылатын болған.
ШҰАА аумағында қазақтар саны жағынан ханьдар мен ұйғырлардан кейінгі үшінші орынды иеленіп, жалпы халықтың 7,4% құрайды. ҚХР жарияланғаннан бергі 54 жылда қытайдағы қазақтардың саны үш еседен артық өсті. Қазақтар лауазымды этнос болып табылатын ІҚАО басқа да автономиялық құрылымдар бар: Санжи Дүңген облысындағы Мори Қазақ автономиялық уезі, Хамий округіндегі Баркөл Қазақ автономиялық уезі және Ганьсу провинциясындағы Ақсай Қазақ автономиялық уезі. Цинхай провинциясында Хайси-Тибет-Моңғол-Қазақ автономиялық облысы бар, оны көбінесе жай ғана Хайси-Моңғол-Тибет деп атайды. Сондай-ақ оншақты автономиялық қазақ болыстары бар. Үрімжінің арғы жағындағы Ганьсу мен Цинхай аумақтарына қазақтар 1917 жылғы қазан төңкерісінен кейін көшкен. ІҚАО қазақтары автохтонды халық болып табылады. Бұл аумақты қазақтар жоңғарлармен екі ғасырға созылған күресте қорғап қалды. Басқа елде өмір сүре отырып, қазақтар бұл жерде басқа тарихи шеңберде, басқа әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайда дамыды, қытайдың мәдени ықпалында өмір сүрді. Қазақстандық зерттеушілер мәліметтері бойынша Қытайдағы қазіргі қазақ диаспорасының бірқатар ерекшеліктері бар. Біріншіден, ҚХР аумағында тұратын қазақтардың 80% ҚХР құрылғаннан кейін туылғандар, оның 70% - 1962 жылдан кейін және 50% - «мәдени революциядан» кейін туылғандар.
Бұл, бір жағынан, «тууды реттеу» саясатын жүзеге асыруда қытай емес халықтарға жасалған белгілі бір «жұмсақтық» туралы қорытындыны білдірсе, екінші жағынан – қазақ халқының басым бөлігі ҚХР өз отаны деп қарайтынының көрсеткіші. Қазақ диаспорасы өкілдерінің көпшілігі үшін «мәдени революция» кезеңінің эксперименттері өз тәжірибелерінен таныс және оларда жалпы «мәдени революция буындарына» тән психологиялық ерекшеліктердің бәрі бар. Екіншіден, ҚХР-дағы қазақ этникалық тобының мәдени және жалпы білім беру деңгейін көтеру ісіндегі қол жеткізген елеулі прогреске қарамастан ол төмен күйінде қалуда.
1982 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша алты жастан жоғары қазақ ұлты (725 130 адам) арасында әртүрлі жоғары оқу орандарының түлектері тек – 2 547 адам; студенттер – 1 483; екінші сатыдағы орта мектеп түлектері – 41 599; бірінші сатыдағы орта мектеп – 124 781; бастауыш мектеп – 351 272; сауатсыздар мен шала сауаттылар – 203 448 адам немесе автономиялық аудандағы қазақтардың жалпы санының 28,66%, оның ішінде алты жастан он бір жасқа дейінгілердің арасында – 81 325 адам. Қазақ ұлтының 50%-нан астамын құрайтын әйелдер арасында сауатсыздық деңгейі ерлерге қарағанда 1,5 есе артық. Бұл жағдайдың ҚХР-дағы қазақ халқының тиісті жұмыспен қамтылуы саласына әсері ететіні сөзсіз. Елдің халық шаруашылығында жұмыс істейтін 294 923 қазақтың 243 557-сі немесе экономикалық белсенді қазақ халқының 82,58% - жер өңдеуде, мал, балық және орман шаруашылықтарында шоғырланған; кеніштерде, ағаш өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарында – 3659; зауыттар мен фабрикаларда – 3781; құрылыста – 2016; көлік және байланыста – 2224; сауда мен қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында – 9152; денсаулық сақтау мен әлеуметтік қамсыздандыруда – 16045; мемлекеттік және партиялық органдарда – 9460 қазақ жұмыс істейді [3]. 80 жылдардың басындағы ҚХР қазақтары кәсібі жағынан былай бөлінген: әртүрлі кәсіпорындардың техникалық персоналы – 32 889, мемлекеттік органдардың, кәсіпорындардың, партиялық және қоғамдық ұйымдардың жауапты қызметкерлері – 5 821, іс қағаздарын жүргізушілер мен осы санаттағы қызметкерлер – 5 809, сауда қызметкерлері – 3 816, қызмет көрсету саласы қызметкерлері – 4 812, жер өңдеушілер, мал өсірушілер, орманшылар – 219 752, өндіріс жұмысшылары, көлік жұмысшылары және осыған сәйкес санаттағы жұмысшылар – 21 295 немесе ҚХР халық шаруашылығындағы жұмыс істейтін қазақтардың 7,43%. 1982 жылдың ортасында ҚХР аумағында тұратын қазақтардың құрылымы және олардың ҚХР-ның 56 ұлты құрылымындағы жағдайы осындай болатын.
Өткен реформалар жылында бұл құрылым айтарлықтай өзгеріске ұшырай қойған жоқ; сөз жоқ, ҚХР қазақ халқының мәдени және білім деңгейінің көтерілуі аясындағы әлеуметтік прогресс байқалады. Техника саласындағы ұлттық кадрларды дайындау, ана тіліндегі мектеп білімін одан әрі дамыту және т.б. бұған куә. ҚХР-дағы қазақтардың мәдени және жалпы білім деңгейі өсіп келеді. ІҚАА тұрғындарының көпшілігі Бейжің, Шанхай және Қытайдың басқа да ірі қалаларындағы, шетелдерде, соның ішінде Қазақстанда жоғары оқу орындарында оқып жатқандары да бар. Осыған қарамастан, қазақтардың әлеуметтік те, кәсіби де, саяси да құрылымдары ҚХР қазақ қауымдастығының даму үрдісі туралы куәландыратын және оның келешегін анықтайтын елеулі сапалы өзгерістерге ие болмай отыр. Соңғы уақытта Қазақстан тарапынан қазақтардың бұрынғы өткені туралы мәліметтер бар. Қытайдағы тарихи ескерткіштерге деген қызығушылық артып келеді. Осыған байланысты Қытайдағы қазақтардың мұрасын зерделеу жұмыстары басталып кетті. Мүдде ортақ, өйткені Қытайда ғалым, артист, суретші, музыкант қазақтар тұрады, олар кейбір жобалардың бастамашысы болды және оларды жүзеге асыруға жәрдемдесуде. Олардың қатысуымен қазіргі кезде кітап басып шығару, тарихи материалдарды жинау және т.б. жұмыстар ұйымдастырылды. Бұл бағытта Дүниежүзі Қазақтарының Қауымдастығы белсенді жұмыс жүргізуде. Мысал ретінде «Шыңжаңдағы қазақ сазгерлері» кітабының әзірленуін келтіруге болады, оның авторы өнертанушы Құлжада Мұхамед, Майра Мұхамедқызының әкесі.
Мұнымен қатар белгілі күйшілерге, суырып салма ақындарға арналған шығармашылық кештер өткізіледі, компакт-дискілер шығарылады. Мысалға, Қытайда тұрған күй шебері Бейсенбінің туған күнінің құрметіне арнайы компакт-диск шығарылды. Суырып салма ақын Т.Жолдыұлының 100 жылдығына жас орындаушылардың орындауындағы оның әндері жазылған магнитті таспа әзірленді. Қытайда би өнері өте дамыған. Осыған байланысты Қытайда тұрған атақты Тайыр күйшінің қызы белгілі балетмейстер Нағима Тайырқызының есімін атай кеткен жөн. Ол көптеген талантты бишілерді тәрбиеледі.
Н.Тайырқызы Алматы қаласына келіп тұрады, онда облыстық филармонияда сабақ береді. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың және СІМ белсенді сыртқы саяси курсы нәтижесінде Қытай тарапының позициясында Қазақстанның саясатына деген белгілі түсіністік байқалады. Елшілік отандастарға Қазақстанның экономикалық, саяси және мәдени өмірі туралы объективті ақпарат береді, оларды қызықтыратын көші-қон, демографиялық процестерді реттейтін нормативтік актілерді түсіндіреді. Соңғы жылдары Қытайда жергілікті билік органдарында қазақ тілінің қолданылу аясы тарылып келеді, ұлттық мектептер жабылуда. Біздің отандастарымызды Бейжіңнің бала тууын шектеу саясаты да алаңдатуда, ол қазақ халқының өспей қалуына әкеп соғады.
Қазақстан-Қытай шекарасының бойында өзінің үкіметі, жергілікті басқару органдары, қазақ мектептері мен қазақ тіліндегі газеттері, радио және телевидениесі бар Іле Қазақ автономиялық облысы (ІҚАО) Қазақстанмен тұтастай шектесіп жатыр. ҚХР конституциясы бойынша автономиялардағы бірінші әкімшілік лауазымдарды лауазымды этностың өкілдері иеленуі тиіс, ІҚАО бұл қазақтар (аудандықтан бастап қалалық буынға дейінгі парткомның бірінші хатшысы лауазымына бұл қағида жүрмейді). Қазақтардың басым үлес салмағы білім беру, мәдениет, өнер, қаржы, сақтандыру, денсаулық сақтау, спорт және әлеуметтік қызмет көрсету саласында, сондай-ақ партиялық-мемлекеттік қызмет пен құқық қорғау органдарында байқалады. Аз кездесетіні – ғылымға негізделген салалар мен өнеркәсіптік, әсіресе ірі кәсіпорындарда.
Минералдардың формалары
Минералдардың формалары
Минералдардың формасы екі түрге бөлінеді. Оның бірі — кристалдық форма, екіншісі — агрегаттық форма. Егер минералдар жеке кристалдан ғана тұратын болса, оны кристалдық форма дейді. Егер минералдар жеке кристалдар түрінде емес, агрегат түрінде болса, яғни минерал түйіршіктерінің механикалық араласқан топтарынан тұратын болса, оны агрегаттық форма дейді.
Кристалдардың сырт формасына байланысты геометриялық сұрыптау деген заң бар. Бұл заңның негізі мынау. Түрліше бағытталған кристалл түйіршіктерінің ішінде өсу жазықтығына ең тігірек орналасқаны тез өседі. Сол жағдайдың өзінде шаршы формалас кристалдардың өсуі көбірек болатыны байқалған. Минерал формаларының кейбір белгілі түрлерін қарастырайық.
Біріккен кристалдар
Кристалдың жеке түрінен гөрі оның бір-біріне бірігіп, жабысып ескен түрі көбірек кездеседі. Кристалдардың бірігіп өсуінің езі екі түрлі болады. Оның бірі — қалай болса солай, кездейсоқ заңсыз түрде бірігіп өсу; екіншісі — заңды түрде, белгілі бір тәртіппен бірігу. Біз кейінгі, яғни заңды түрде бірігетін кристалдарға тоқталамыз. Кристалдардың заңды түрде бірігіп өсуінің кейбір күрделі айқын түрлері — олардың қоспақтары, дендриттері, друзалары — жоғарыда айтылды. Қристалдардың бірігіп өсуінің тағы бір белгілі түрі — параллель жабысып өсуі. Мұнда бір кристалдың жағы екінші кристалдың жағына жарыса жабысып, бірге өседі. Кристалдардың бір қабатының сыртынан екіншісі есіп, яғни параллель қабаттар немесе айнала зоналар түзіп өсетін кездері болады. Кварц кристалдарының түрлі түске боялған зоналары осыған мысал болады.
Кейде әр түрлі минералдардың кристалдары кезектесіп жабыса өседі. Оны эпитаксия деп атайды. Мысалы, кварц пен кальцит эпитаксия бойынша еседі, яғни кварц кристалының бетіне кальцит жабысып жарыса еседі. Мұнда кварц негізгі минерал, кальцит оның сыртын қаптай өсуші минерал болады. Осы сияқты өсетін минералдар: гематит—рутил, марказит — пирит, галенит — сфалерит, кварц — дала шпаты, биотит — мусковит т. б. Эпитаксия құраушы минералдардың араларында ұқсастық болады.
Секреция және конкреция
Конкреция (қабарма) формасы секрецияға қарама-қарсы, бір орыннан жан-жағына қарай тарамдалып өседі. Өскен сайын оның көлемі үлкейе береді, сондықтан оны қабарма деуге болады. Қонкрециялардың формалары көбінесе жұмыр, домалақша келеді. Оның көлемі кейде өте майда (тек микроскоп арқылы ғана көруге болатындай), кейде бірнеше метрлік өте ірі болады. Конкрецияның ішкі құрылысы, көбінесе өсу бағытына қарай, сәулеленіп көрінеді. Сонымен қатар ол ппяз сияқты қабаттасып және тұтас болып та өседі. Тарыдай, бұршақтай немесе онан да майда конкрецияны оолит деп атайды. Оолит жұмыртқатас деген мағынаны береді. Шындығында ол балықтың уылдырығы сияқтанып, бірінебірі жабысып өседі, ал оның ішкі құрылысы қабыршақтанып қабаттасқан пияз сияқты болады. Егер оолиттің ішкі құрылысы қабаттаспай, сәулеленіп шашырай әскен болса, оны кәбінесе сфсролит деп атайды. Сферолит—шартас деген мағынада.
Көбінесе конкреция, оолит, сферолит формаларында кездесетін минералдар: кальцит, арагонит, доломит, сидерит, кварц, ал қоңыр теміртастар, яғни темірдің сулы және сусыз тотықтары айрықша кеп кездеседі. Сауыстанған формалар. Минерал заттардың салқын суда еріген бәлшектері бірінің ұстіне бірі жабыса өсіп, әр түрлі сауыстанған формалар құрайды. Жоғарыда айтылған жеода, оолит сияқты формалардың бірсыпырасы осы сауыстанған формаға жатады. Үй төбесінен еріп аққан судыц шатыр жиегіне салбырап қататын мұз сүңгілері де осы сауыстанған формаларға жатады. Сондықтан сауыстанған формаларды қысқаша сауыс формалар десек те болады. Сауыс формалар көбінесе малдың бүйрегіндей жұмыр келеді, кейде қабыршақ пішіндес болады. Сауыс формалардың малахиттан, қоңыр теміртастан пайда болған неше түрлі әдемілері болады. Сауыс форманың сырты жылтыраған жұмыр түрін шыны доп деп атайды.
Сауыс формалардың ең бір көркекті түрлері — сталактит пен сталагмит. Жоғарыдан темен карай ағып қатқан сүңгілерді сталактит, ал жерге тамған тамшыдан өсіп кетерілген төмпөшікті сталагмит дейді. Бұл екеуі біріне-бірі карамақарсы есіп, кейбір жағдайларда бірігіп, тұтасқан тіреу тасқа айналады. Сталактит пен сталагмиттер көбінесе суға ерігіш тау жыныстарының арасындағы қуыстар мен үңгірлерде пайда болады. Мысалы, извесьтас, тұз, гипс, мұз үңгірлерінде сталактит, сталагмит, тіреутас сияқты формалардың неше түрлі әдемілері кездеседі.
Топырақ минерал заттар
Минерал заттардың жаратылыста кездесетін өте майда түрлерін топырақ минерал заттар дейді. Олар кәбінесе кен тастары мен тау жыныстарының суға еріп, химиялық өзгеріске ұшырауынан пайда болады. Топырақ заттар қара түсті болса, оны күйе немесе құрым деп атайды (мысалы, кейбір жағдайда марганең элементінің сулы тотықтары осындай құрым топырақ түрінде болады). Топырақ минералдардың түрі сары, қызыл немесе күрең келетін болса, оны қазақша жоса, грекше охра дейді. Бұл сияқты жосалар көбінесе темірдің сулы тотығынан пайда болады. Минерал бояулардың кәп түрлері осы жосадан шығады.
«Лизеганг сақинасы»
Минерал заттардың таңдайтаңдай жолақ болып жиналатын түрін «Лизеганг сақинасы» (немесе спиралі) деп атайды. Бұлай аталу себебі Р. Лизеганг деген ғалымның жасаған тәжірибесіне байланысты. Ол тәжірибенің негізі мынау. Желатинге (желімге) К2Сr2О7 (калийлі хромат) срітіндісін сіндіреді де, оның бетіне АgNO3 (күмісті нитрат) ерітіндісінің бір тамшысын тамызады. Химиялық реакциядан пайда болған Аg2Сr2O7 кристалдары диффузия әсерінен ерітіндімен бірге тамшының айналасына тарайды. Ерітінді сіңіп тараған сайын осы кристалдар іріленіп өсе береді. Белгілі бір мөлшерге жеткенде олар диффузия әсерінен жылжи алмайды. Демек, тамшының айналасында кристалдар тізбегінен кұралған шеңбер сақина немесе спираль пайда болады.
Ерітінді тамшысы айналасына жайылған саиын осы айтылған сақиналар бірінің сыртынан бірі түзіле береді. Осы сияқты әдіспен паида болған жолақтар, сақиналар, тау жыныстарында, мысалы яшмада, құмтаста, известьтаста, темір тотықтарында және басқа рудаларда көп кездеседі. «Лизеганг сақинасы» минералдар мен тау жыныстарының алғашқы түзілуінде де, кейінгі өзгерулерінде де пайда бола береді.
Дереккөздер
Санат:Кристаллография Санат:Минералогия
Нотр-Дам (футбол клубы)
Нотр-Дам футбол клубы — Барбадостың Бриджтаун қаласындағы футбол клубы.
Синоптық Диоген
thumb|right|250px|Синоптық Диоген right|250px|Күндіз адам іздеп жүрген Диоген Диоген, немесе Синоптық Диоген, кейде киник Диоген, — әйгілі грек философы, киниктер мектебінің негізін қалаушы. Ол шамамен б.з.д. 412 жылы, немесе 404 жылы Қара теңіз жағалауындағы Иония мемлекетіне қарайтын Синоп қаласында туылып, шамамен б.з.д. 323 жылы Грекияның оңтүстігіндегі Коринф қаласында қайтыс болған. Диоген философ Антисфеннің шәкірті. Ол өркениеттің дәстүрлі құндылықтарын жоққа шығарып, тек қажетті мүдделерімен ғана шектелуге шақырады.
Диоген кедейліктегі ізгілік ережесін жасады. Ол қайыр сұрап күн көрген және базардағы бір үлкен қыш күбіде - грек пифосында ұйықтаған. Ол өзінің философиялық біртүрлі қылықтарымен танымал болды. Ол Сократты Платонша түсіндіруге қарсы шықты, талқылауларда ол тамақ жеп, Платон лекциясына кедергі келтіруге тырысады.
Ол сондай-ақ әлеуметтік орындарда, және б.з.д. 336 жылы өзін іздеп келген Ұлы Ескендірдің өзін мазақ етеді.
Кейін Диогенді қарақшылар ұстап алып, құл ретінде сатып жібереді, сөйтіп ол Коринф қаласында тұрақтайды. Онда ол киниктер философиясын Фивандық Кратетке үйретеді, Кратет оны аса маңызды грек философиялық ағымы болған стоицизм негізін қалаған Китиондық Зенонға үйретеді.
Диогеннің жазбалар қалдырғаны анық емес, тек Диоген Лаэртстің «Ұлы философтардың өмірі, ілімдері және нақылдары» кітабында, және басқа дереккөздерде Синоптық Диоген өміріндегі кейбір анекдоттар (chreia) жазып қалдырылған.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі грек философтары
Мақаш ауылдық округі
Мақаш ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Алға, Иманов, Қаракөл, Көкарна, Әліпов ауылдары және Афанасьев жол айрығы (разъезі) кіреді. Ақбетов, Сәт баба ауылдары Әліпов ауылының құрамына, ал Сардар баба ауылы Көкарна ауылының құрамына енгізілген. Орталығы – Алға ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ бойынша округте 2857 адам тұрады.
Тарихы
Морской ауылдық кеңесі 1922 жылы құрылды. Ауылдық кеңес жерінде «Советский» балық батағасы 1920 жылдан 1938 жылға дейін жұмыс жасады. Батағада 500 дей адам жұмыс істеген. Бұл жылдары Морской ауылдық кеңесінде үш мыңдай түтін, он мыңға жуық тұрғын халық болған еді. 1930 жылы колхоздастыру басталғанда алғаш құрылған «Төңкеріс» колхозы балық аулаумен шұғылданды. 1934 жылы осы колхозда 1000 бастай ірі қара, 2000-дай жылқы бағылған. Ал, 1945 жылы «Төңкеріс» колхозынан Калинин атындағы, «Қызыл Ту» колхозынан Андреев атындағы мал колхоздары жеке бөлінеді. 1963 жылы Морской ауылдық кеңесіне қосылып, іріленген Калинин колхозы негізінде «Коммунизм жолы» совхозы құрылған. Бұл шаруашылық еділбай тұқымды қой өсірумен айңалысты.
Шаруашылық 1993 жылы жекешелендіру арқылы таратылып Мақаш өндірістік кооперативі құрылды және бірнеше шаруа қожалықтары, кооперативтер құрылып, жұмыс істеуде.
Морской ауылдық округі атауы 2001 жылы Мақаш ауылдық округі болып өзгертілді.
Ауылдық кеңес төрағалары, округ әкімдері
Ботақан, Морской ауылдық кеңестерінің төрағалары, Мақаш округінің әкімдері қызметін атқарғандар: Сұлтан Исқақов, Құрманғали Есенбаев, Самиға Тапалова, Дауыл Қонысов, Ғапу Өмірәлиев, Насихат Мырзағалиев, Өтеген Сахманов, Біләл Құрманғалиев, Сатхан Мұхашев, Отар Юсупов, Нәби Келменова, Сафи Асқаров, Халел Зұлхарнаев, Ләтипа Сисенова, Михайл Абулхайыров, Қажеден Батырбаев, Жетпіс Жұбанов, Әділбек Құспанов, Мырзабай Шаяхметов, Төреміс (Тимур) Шәрипов, Қайрат Нұрлыбаев, Кәрим Төкенов, Болат Муфтахов
Мақаш округінің қасиетті жерлері
Нар өлген — Сасықтаудан әрі қарай, 5 шақырым аралықта орналасқан жер. Ол жерде күнінде атақты, дәулетті адамның көзге түсерліктей нары өлгендіктен, Нар өлген деп аталған. Әлгі бай қанша малы болсада осы нарына қатты өкініпті-мыс.
Ақ пышақ — биік, қатқыл көк төбе. Хан жайлауы болған жер. Заманында ақкиізге отырғызып Жәңгірді хан етіп көтерген осы орын. Сасықтаудың етегіндегі үлкен биік төбелерден тұратын жер.
Қазақ шоқы — қалмақ төбесімен қанаттас орналасқан, ара қашықтығы шамамен 2-3 шақырым. Қазақ пен қалмақтың соғысында қазақтың мықты бекінісі болған жер.
Қалмақ қорған — ол қалмақ пен қазақ соғысында бекініс болған жер. Мақаш «Керей ашығынан» 6-7 шақырым шығыста орналасқан.
Сасықтау — 10-12 шақырым шамасы шығыстан батысқа қарай созылған. Ені 4-5 шақырым. Ортасындағы үлкен сор 3-4 шақырым бөлікті алады. Сор асты (сероводород) күкіртке толы екендігі анықталған. Сасықтау теңіз деңгейінен 14 метр биіктікте көтеріңкі жатыр.
Қызылтау — ұзындығы 3-4 шақырым, ені 500 метр шамасында. Жер беті құм, қиыршық тас аралас болғандықтан жергілікті адамдар Қызылтау атаған.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Жамбыл ауылдық округі (Павлодар облысы)
Жамбыл ауылдық округі – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жамбыл, Жаңатаң, Әйтей ауылдары кіреді. Орталығы – Жамбыл ауылы. 2017 жылы Широкое ауылы таратылды.
Warner Bros. Discovery
Warner Bros. Discovery Inc. — штаб-пәтері Нью-Йоркте, АҚШ-та орналасқан американдық транснационалды медиа және ойын-сауық конгломераты. Компания 2022 жылы 8 сәуірде AT&T - дің WarnerMedia-дан бөлініп, Discovery Inc.-пен бірігуінен құрылды.
Компанияның құрылымы сегіз бизнес-бөлімге бөлінген, соның ішінде Warner Bros, HBO, CNN, US Networks сияқты флагмандық кино және телестудиялары (оған Cartoon Network және Adult Swim, Discovery Channel және оның еншілес арналары, бұрынғы Scripps сияқты желілік телеарналар кіреді) Food Network және HGTV сияқты Networks Interactive арналары, сондай-ақ Paramount Global компаниясымен бірге The CW хабар тарату желісіндегі үлес, спорт (оның ішінде Discovery's Eurosport желілері мен WarnerMedia's Turner Sports спорттық бөлімі), ғаламдық ағындық және интерактивті ойын-сауық (оған кіреді). Discovery+ және Max стримингтік қызметтері және Warner Bros. бейне ойын шығарушысы. Interactive Entertainment ) және халықаралық арналар. Компания сонымен қатар Warner Bros. басқаратын DC Comics комикс баспасының иесі болып табылады.
Активтер
Warner Bros. Discovery сегіз негізгі бизнес бөлімшелеріне бөлінген :
Дереккөздер
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар Санат:NASDAQ-та листинг акциясы бар компаниялар Санат:АҚШ медиакомпаниялары
Лэ Рой (Миннесота)
Лэ Рой (Le Roy) — Миннесота штатының Mower округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 929 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-36620.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Моносиллабизм
Моносиллабизм (monos- бір + - буын)- кейбір тілдерде бір буынды сөздердің басым болуы. Әдетте көп тонды екпінмен және сөйлемдегі сөздердің тұрақты орын тәртібімен үйлеседі. Моносиллабизм көптеген қытай-тибет тілдеріне тән.
Дереккөздер
Санат:Лингвистикалық типология
Бағытжол торабы
Бағытжол торабы - бағытжолдық түсірулерді жүргізу үшін алдын ала жасалған тораптар. Топографиялық, геологиялық, тағы да басқалары карталарды жасауда, толықтыруда, сонымен қатар белгіленген контурлар мен заттарды геодезиялық тірек пункттеріне байланыстыруда және жер бетінің ұзын бөліктеріндегі табиғи құбылыстардың динамикалық өзгерістерін зерттеуде арнайы бағытжол тораптары жасалады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Аривара Нарихира
Аривара Нарихира (在原業平 825 жыл – 9 шілде 880 жыл) –жапон ақыны және суретшісі, ханзада. Жапонияның 51-императоры Хейдзеяның немересі, Або ханзаданың ұлы. Анасы ханшайым Ито император Каммудың қызы болған. Оның кейбір өлеңдері вака поэзиясына бағытталып жазылған. Оның қаламынан туған 30-ға тарта вакаКокин(вака)сю [TheKokinWakashū (古今和歌集)] жинағына кірген. Сондай-ақ, оның«Нарихирасю» атты өлеңдер жинағы сақталған.
Еділсор
Еділсор  – Жалтыркөл көлінің шығысында 15 км жердегі қоныс. Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданында.
Теңіз деңгейінен 1 м төмен орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге, енді жері 4,5 км-ге созылып жатыр. Қоныстың біршама бөлігін сор басқан. Солтүстік-шығысынан Қарақұдық каналының тармағы өтеді. Маңында Қарашакөл, Жыра, Өтепбай, т.б. қыстаулар орналасқан. Оңтүстігінен Орталық және Орта Азия газ құбыры өтеді.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы қоныстары Санат:Жаңақала ауданы географиясы
Кутоп-Сезынг-Юган
Кутоп-Сезынг-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ногор-Юган өзенінің оң жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ассоциативті тест
Ассоциативті тест - жарнама психологиясын зерттеу әдістерінің бірі. . Ассоциативті тест жеке сөздерді зерттеуде немесе сөздерді жүйелі оқу кезінде яки пікірлерді толықтыру кезінде айқындалады.
Линдхерст (Огайо)
Линдхерст (Lyndhurst) — Огайо штатының Cuyahoga округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14 001 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-45556.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Береговое (Железин ауданы)
Береговое — Павлодар облысы Железин ауданы, Башмачин ауылдық округі  құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Железинка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 391 адам (199 ер адам және 192 әйел адам) болса, 2009 жылы 284 адамды (133 ер адам және 151 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Железин ауданы елді мекендері
NGC 6518
NGC 6518 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Жамбыл Сағатбаев
нобай|оңға|Жамбыл Сағатбаев Жамбыл Сағатбаев (1941 жылы Алматы облысы Райымбек ауданы Текес ауылында дүниеге келген) - ғалым, 1988 жылы медицина ғылымдарының докторы, ал 1990 жылы профессор атағын алды.
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
1966 жылы Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген. 1966-77 жылдары осы оқу орнында ординатор, хирургиялық стамотология кафедрасында ассистент болды. 1977-97 жылдары Дәрігерлер білімін жетілдіру институты хирургиялық стамотология кафедрасының меңгерушісі болды.
3 ғылым кандидатын даярлаған. 150-ден аса ғылыми еңбегі жарияланған.
Дереккөздер
Санат:1941 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Гюбс
Гюбс (Gübs) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Йерихов ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 353 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 86 065. Муниципалитеттің басшысы — Карл Хайнц Лац.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Изгрев (Благоевград облысы)
Изгрев (Изгрев) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Благоевград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 521 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2711. Телефон коды — 073. ЕКАТТЕ коды — 134.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Теңесбаев Қайырлы Данабекұлы
Теңесбаев Қайырлы Данабекұлы (15.12.1953 ж.туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Рославль ауылы) – тарих ғылымының докторы (2007). Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. ҚазМУ-ды (1982, қазіргі ҚазҰУ ) бітірген. Алматы облысында мектеп-интернатта меңгеруші (1990–91), Түркістан мемлекеттік университетінде оқытушы, кафедра меңгерушісі, доцент, деканның орынбасары, декан (1991–2008) болды. 2008 жылдан ҚазҰПУ-да доцент қызметін атқарады. «Қазақстандағы әкімшілік территориялық реформалар тарихы (1946–1991 жж.)» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 30-дан астам ғылыми жарияланым мен 2 монографияның авторы.
Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
Сыртқы сілтемелер:
Қазақ ұлттық университеті Қазақ ұлттық педогогикалық университеті
Санат:Тарих
Бикиньяс
Бикиньяс (Biquinhas) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Орталық Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Трес-Мариас экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 648 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 457,226 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Бохот (Плевен облысы)
Бохот (Бохот) — Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Плевен қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 778 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5891. Телефон коды — 063575. ЕКАТТЕ коды — 5921.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Плевен облысының елді мекендері
Шаруалар соғысы
right|Германиядағы шаруалар соғысы|thumb|250px
Шаруалар соғысы
Шаруалар соғысы (1524 – 1526 жылдар) (Германияда), – бүкіл оңтүстік – батыс және Орта Германияны қамтыған неміс шаруаларының (қала тұрғындары жартысының қолдауымен) феодалдық қанаушылыққа қарсы ірі толқулары.
Оңтүстік Шварцвальдта басталған шаруалар толқуы 1524 жылы маусымда ашық көтеріліске ұласты. 1525 жылы көктемде жоғары Швабия көтерілістің орталығына айналды, онда Бальтринген, Альгау т.б. ірі шаруалар отрядтары пайда болды. 1525 жылы наурыз айының басында Мемминген қаласында өткен шаруалар съезінде Жоғарғы Швабияның басты үш бөлімі «тәңірі құқығы» атты жалпы талап негізінде бірікті. Сонымен қатар ірі билеушілердің әскери және саяи одағы – Швабия одағы христиан бірлестігінің көсемдерін өз жағына тартып, 25 наурызда Ульм қаласында олармен бітім жасады. Бұл феодалдардың әскери күштерін толықтыруға жағдай туғызады, 4 сәуірде Швабия одағының әскерлері Г. Трухзес фон Вальдбургтің басшылығымен Жоғары Швабия одағының шаруаларына шабуыл жасап, оларға Лейцхейма маңында алғашқы соққы берді. Франконияда көтеріліс империя округінің ротенбург қаласында 1525 жылы наурыз айының аяғында басталды. Көтерілісшілер монастырьларды, қамалдарды, басып алып, күйретті, феодалдарды шаруаларға азық – түлік, қару – жарақ беруге «Он екі талапты» мойынадауға мәжбүр етті. 1525 жылы сәуір – мамыр айларының ортасында шаруалар көтерілісі шарықтау шегіне жетті. Бұл кезде шаруалар соғысына 100 мыңға жуық адам қатысты. Шаруалар соғысының тарихы феодализмге қарсы күрестің қозғаушы күші шаруалар және олардың одақтастары – қала плебейлері екендігін көрсетті.
Дереккөздер
Санат:Германия Санат:Соғыс
Суыққанды жануарлар
Суыққанды жануарлар - олардың дене жылылығы тұрақсыз, сыртқы ортаға тығыз байланысты өзгеріп отырады. Мысалы бауырымен жорғалайтындар.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
IC 2430
IC 2430 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан S0-a (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25467, UGC 4755, MCG 5-22-5, ZWG 151.8, IRAS09013+2809.
Сыртқы сілтемелер
IC 2430 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Изкарауш
Изкарауш — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аныль өзенінің сол жағалауынан 3,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бағытжолдық түсіру
Бағытжолдық түсіру - жер бетін жеке бағытжол торабы арқылы келе жатып картаға түсіру. Бағытжолдық түсіруде аспаптық (мензулалық, тахеөметриялық, аэрофототопографиялық, тағы да басқалары) немесе көзмөлшерлік түсірулер арқылы планшетке бағытжол торабының бейнесі және бағытжоддың екі жағының ситуапиясы мен жерінің бедері бейнеленеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Ассошиэйтед Реди-Фьюжн
Ассошиэйтед Реди-Фьюжн - жарнама берушілермен келісімшарт негізінде коммерциялық телеарналарға бағдарламалар даярлайтын ағылшын компаниясы. . Компанияның басты иелік жасаушылары электротехникалық фирмалар болып табылады.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары