cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Англия — АҚШ футбол матчы (ӘЧ-1950)
Матч
АҚШ құрамасы екінші таймды қарқынмен бастады. 54-минутта есепті еселеуге мүмкіндік алды, бірақ пайдалана алмады. 59-минутта АҚШ-тың қақпасына айып добы белгіленді (кей деректерде айып добы емес, пенальти белгіленді деп те көрсетілген). Стэн Мортенсеннің тепкен добын қақпашы тырп еткізбей ұстап алды. Бұдан кейін де ағылшындар толассыз шаубылдаумен болды. Бір сәтте бос қалған қақпаға қатты соғылған доп қақпа сызығына жақын жердегі... ағылшын футболшысына тиіп кері серпілді де, есеп теңеспей қалды. Шабуылдардың бірінде Чарли Коломбо Мортенсенді шалып құлатты, бірақ неге екенін, айып алаңының ішінде тәртіп бұзылса да, төреші пенальти емес, айып добын белгіледі. Айып добын Альф Рамсей баспен ұрып, Джимми Малленге бағыттады. Гол болуы тиіс 100 пайыздық мүмкіндік тағы жоққа шықты, доп қақпа сызығынан қайтты. Ағылшындар "доп сызықтан өтіп кетті" деп төрешіге шағымданып, олары зая кетті: тағы біраз уақыт жоғалтты. 85-минутта АҚШ футбошылары есепті еселей жаздады, Фрэнк Уоллас бос қалған қақпаға допты дарыта алмады. Доптың жолына Альф Рамсей көлденең құлап, қақпаны аман сақтап қалды.
Ағылшындар қанша тырысса да есеп өзгеріссіз қалды. Төрешінің соңғы ысқырығы естіліп, АҚШ құрамасы жеңіске жетті. Америкалық футболшылар дереу гол соққан Гэтьенсті көтеріп алып, аспанға атты. Ал қорғаушы Харри Кио "Біз мына сілімтіктерді ұттық" деп бар даусымен айғайлапты... Шамасы, матчтан алдын ағылшындардың бұларды мүлде менсінбей, көзге ілмегеніне зығырданы әбден қайнаған болса керек.
Матчтан кейін
Күтпеген жеңіліс ағылшын футболшыларына қатты соққы боп тиді. Олар келесі ойында да оңала алмай, Испаниядан 0:1 есебімен ұтылып қалды да, финалдық пулькаға шыға алмады. АҚШ құрамасы да ауыр жеңістен соң қайта тіктеле алмай, соңғы турда Чилиден 2:5 есебімен ойсырай ұтылды. Соған қарамастан, "жұлдызды жолақтылар" елі елдеріне орасан зор қуанышпен қайтты. Оларға топтан шығудан гөрі, Англия секілді менмендігі асып-тасқан құрамаға тосқауыл қоя алғаны маңызды боп қала берді.
Мұнан соң АҚШ құрамасы әлем чемпионатына тек 1990 жылы ғана жолдама алды.
IC 2365
IC 2365 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан SB0 (жинақы галактика) типті галактика.
Англия — АҚШ футбол матчы (ӘЧ-1950)
Матчтан кейін
Ойын нәтижесі 0:1 есебімен АҚШ-тың жеңісімен аяқталды деген ақпаратқа ағылшындар тарапы да, америкалықтар тарапы да сене қойған жоқ. Әсіресе ағылшындықтар "0:1 болуы мүмкін емес, телетайптан қате кеткен болар, 10:1 шығар" деп өз беттерінше шамалап, елге солай таратып жіберді. Кейін бәрі анықталып, ағылшындардың ұтылғаны белгілі болғанда, ағылшын газеттері кәдімгідей аза тұту жариялапты деген де деректер бар. Ойын барысын, тарихын елеп-екшеп тексерген Англия тарапы АҚШ құрамасындағы 11 ойыншының сегізі АҚШ азаматтары емес, жан-жақтан жиналған келімсектер екендігін анықтап, осы жәйтті желеу етіп ФИФА-ға шағымданады. Бірақ ФИФА басшылары бұл мәселені негізсіз деп тауып, аяқталып қалған ойынның нәтижесін өзгерту мүмкін емес деп мәлімдейді.
IC 2365
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 23673, IC 2366, UGC 4402, MCG 5-20-14, near Phi1 Cnc, ZWG 149.25, NPM1G +28.0125, ZWG 149.25.
Сыртқы сілтемелер
IC 2365 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Англия — АҚШ футбол матчы (ӘЧ-1950)
Матчтан кейін
Англия құрамасы ойында көк жейде киіп шыққан-ды. Енді "көк жейде бізге сәтсіздік әкеледі екен" деп оны қайта кимеуге ұсыныс тасталады. Уолтер Бардың айтуынша, құрама қайтадан көк футболканы мүлдем кимепті, бірақ шындығында арада тоғыз жыл өткен соң көк футболкамен бәрібір алаңға шыққан. Сәйкестігі сол, тағы да ұтылып қалған. Перу құрамасы 1959 жылы бұларды 4:1 есебімен ұтып кеткен.
Сыртқы сілтемелер
Матч жайлы мақала
Санат:Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:1950 жылғы футбол
Мұхит
right|thumb|240px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары Мұхит (Әлемдік мұхит) — гидросфераның негізгі бөлігі. Мұхит, Дүниежүзілік мұхит (okeanos — мұхит, Жерді қоршап жатқан ұлы өзен). Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл Жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн. км² тиеді.
Жер шарында төрт мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды. Кейбір ғалымдар Антарктида маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі.
Жалпы мәлімет
Жер ғарыштан көгілдір мұхиттар планетасы сияқты болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 миллион шаршы км жауып жатыр. Кейбір жерлерде мұхиттың тереңдігі 10 км асады. Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас су қабаты. Аумағы 361,26 млн. км², көлемі 1340,74 млн. км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы Мариана шұңғымасы). Дүниежүзілік мұхит құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%). Мұхит Солтүстік жарты шардың 61%-ын, Оңтүстік жарты шардың 81%-ына жуығын алып жатыр. Мұхиттық жарты шардағы судың мөлшері 91%-ды және құрлықтық жарты шардағы мөлшері 53%-ды құрайды. Гидрологиялық режімінде Дүниежүзілік Мұхит жеке мұхиттарға, теңіздерге, шығанақтарға, қойнаулар мен бұғаздарға ажыратылады; сыртқы шекарасы құрлықтың жағалық сызықтарымен айқын кескінделіп, ішкі шекарасы теңіздермен және оның бөліктерімен бөлінеді. Кейбір зерттеушілер Дүниежүзілік Мұхитты Бес Мұхитқа бөледі. Оның шекарасы субтропиктік және субантарктикалық конвергенция сызығы бойымен немесе Ортамұхиттық жоталардың ендік бөлігі бойынша өтеді.Дүние жүзілік су қоры,1360 млн.км³. Мұхиттар 1322000000 км³, мұз жамылғысы мен мұздықтар 29200000 км³, еспе су 8673000 км³, өзен мен көл суы 23250 км³, су булары 13000 км³. Жер шарының үштен екі бөлігін су алып жатыр. Олар өзара бұғаздар арқылы қосылып, Дүниежүзілік мұхитты құрайды.
Температурасы
Мұхиттың беткі суының жылдық орташа температурасы 17,5°С. Ашық Мұхитта температураның жоғарғы көрсеткіші экватор бойында (28°С), ең жоғарғы температура (34°С) тамыз айында Парсы шығанағында тіркелген. Құрлықтың әсерінен су температурасы солтүстік жарты шарда оңтүстік жарты шарға қарағанда жоғары болады, ал экватордан полюстерге қарай біртіндеп –1,5–1,9°С-қа төмендейді. 30° с. е. бойында қыста 17 – 18°С, жазда 25°С; 60° ендікте қыста 0°С-тан төмен, жазда 10°С, полюс маңындағы температура 1,9°С. Мұхит түбіндегі су температурасы 1,4 – 1,8°С, полюстік аймақтарда 0°С-тан төмен болады, ең суық температура –2°С (полюсте мұз астында).
Тұздылығы
Судың химиялық сапасы, физикалық, химиялық қасиеті жағынан бірдей болғанымен оның гидрологиялық, геохимиялық режимі әр түрлі. Мұхит суы концентрациясы 35 г/л болатын тұз ерітіндісінен тұрады, сондықтан орташа тұздылығы S – 35,00‰, максимальды тұздылығы 39–42‰ (тропиктік теңіздерде). Тұз массасының құрамы құрлықтан келетін жауын-шашынмен, атмосферамен алмасу процесі және түпкі шөгінділермен, теңіз организмдерінің өмір сүру қабілетімен реттеліп отырады. Мұхитта барлығы 5·1022 г еріген тұз бар. Оның құрамында Na+, Mg2+, K+, Ca2+, Cl- иондары кездеседі. Мұхит суында атмосферадан келетін және су қабатында пайда болатын түрлі газдардың (О2, СО2 т.б.) ерітінділері де болады.
Мұхит суының химиялық құрамы
Тұздылықтың маусымдық ауытқуы 100–150 м тереңдікте байқалады. Мұхит суында тұздардан басқа еріген газдар да кездеседі: азот, оттек, көмірқышқылы, т.б. Мұхиттағы тіршіліктің дамуында атмосферадан өтетін және балдырлардың фотосинтезі кезінде түзілетін оттектің маңызы өте зор. Терең қабаттарда оттек мөлшері 2,5 – 3 мг/л-ге дейін кемиді, кейбір аудандарда 0-ге тең болады.
Су айналымы
Мұхиттың 150 – 200 м тереңдіктегі су қабатының айналымы Мұхит бетіндегі басым желдерге тәуелді; ал одан төменгі қабатында тығыздығына байланысты болады. Су айналымының негізгі элементіне субтропиктік ендіктерде антициклондық айналым және жоғарғы ендіктерде циклондық айналым жатады. Оның орталық құрлықтардың батыс жағалауында орналасқан (Гольфстрим,Куросио ағыстары). Антарктикада беткі судың горизонталь жылдамдығы 5 – 10 см/с болатын қуатты циркумполюсті ағыс байқалады, ол теңіз түбіне дейін жетеді. Тереңдеген сайын ағыс жылдамдықтары кеми түседі (тек экватор маңындағы беткі қарсы ағыстан басқа).
Географиялық белдемділігі
Температураның, тұздылықтың, химиялық элементтердің, органикалық дүниенің негізгі таралу заңдылықтары географиялық белдемдердің ауысу шекаралары маңында байқалады. Белдемдер арасындағы шекара, көбінесе, мұхиттық шеп түрінде айқын ажыратылады. Тереңдеген сайын (500 м-ден төмен) белдемдердің саны азайып, білінбей кетеді.
Түпкі шөгінділер
Мұхит түбінде терригенді, биогенді, хемогенді, жанартаутекті және эдафогенді шөгінділер жинақталады. Шөгінділер климаттық, тік, циркумконтинентті және тектоникалық белдемділікпен тарайды. Мұхит түбінің беткі қабатының басым бөлігін (40%-ға дейін) биогенді шөгінділер жауып жатыр. Терригенді шөгінділерге 20%, терең сулы пелаг. саз 26%-ды құрайды, қалғаны – аралас шөгінділер. Терригенді шөгінділердің құрамы алюмосиликатты, сынықты, сынықты-сазды, сазды; ол теңіздерде және мұхиттың континентке таяу ауданында әртүрлі тереңдікте тараған. Биогенді әктасты және шақпақтасты шөгінділер қаңқа қалдықтарынан және планктонды, бентосты организмдердің қабыршағынан түзілген. Хемогенді шөгінділер ашық Мұхиттарда кездеседі, темір-марганецті конкрециялар мен қабықшалардан, смектитті, темірлі шөгінділерден тұрады. Жанартаутекті шөгінділер жер беті және су асты жанартау атқылауларының кесекті өнімдерінен түзілген; ол доғалдық аралдарда кең таралған. Эдафогенді түзілімдер тектоникалық өнімдердің уатылуынан және су түбіндегі байырғы таужыныстардың (базальтты, габброидты, т.б.) су асты шайылуынан пайда болған.
Минералды ресурстары
Мұхит суларында Д.Менделеев кестесінің 70-тен астам элементі еріген күйінде кездеседі; судың 1 км³-інде 36 млн. түрлі заттар бар. Мұхит қойнауында әр түрлі қатты, сұйық, газ тәрізді минералды шикізат қорлары, мұнай мен газ, сирек металдар, қалайы, алтын, алмас шашылымдары, темір-марганецті конкрециялар мен қабықшалар, сульфид, фосфорит және құрылыс материалдары алабы тараған. Мұнай мен газдың қоры 300 – 350 млрд.(қойнау қайраңында 184 млрд. ) деп болжанады. АҚШ жағалауы мен Мексика шығанағында, Солтүстік Парсы шығанағы және оңтүстік-Шығыс Азия, Баренц, Беринг теңіздерінің қайраңдары дүние жүзінің аса ірі мұнайлы-газды аудандары саналады. Мұхит мұнайын 40 шақты ел өндіріп, 40-тай ел барлау жұмыстарымен айналысуда. Теңіздегі элементтер (алтын, платина, алмас, касситерит, циркон, монацит, титан, ильменит, рутил, т.б.) жағалық қайраңда шөгінділердің толқындармен қарқынды шайылуынан қалыптасады. Индонезия, Таиланд, Малайзия жағалауларында қалайы, Аляска және солтүстік Американың Тынықмұхиттық жағалауында алтын, оңтүстік-Батыс Африка (Намибия) жағалауында құрамында алмас бар шөгінділер, сирек металды шашылымдар Австралия, Үндістан, Бразилия жағалауында кездеседі. Дүние жүзінің көптеген елдерінің жағалауларында құрылыс материалдары – құм, қиыршықтас, маржанды әктас, моллюскалар, бақалшақтар өндіріледі.
Органикалық дүниесі
Тірі организмдер бүкіл Мұхит қабаттарында тіршілік етеді. Органикалық дүниесі бентос (түпкі тұрғындар), планктон (пассивті жүзушілер) және нектонға (активті жүзушілер) бөлінеді. Өсімдік дүниесінің 10 мың түрі бар, олар, негізінен, жарық жақсы түсетін 200 – 300 м тереңдіктегі қабаттарда таралған. Жануарлар дүниесі түрлерінің саны 150 мыңдай. Мұхитта планетадағы тіршілік иелерінің 4/5-і мекендейді. Түрлердің саны экваторлық аймақтан полюстерге және тереңдікке қарай кеми береді. Мұхит құрамында белок мөлшері көп азық-түлік өнімдерінің (балық, моллюскілер, бақалшақтар, сүт қоректілер, балдырлар, т.б.) маңызды көзі, ол адамдарға қажетті белоктың 20%-ын береді.
Теңіз – мұхит айдынынан құрлықпен немесе су асты жоталарымен бөлінген және одан гидрологиялық, метеорологиялық, климаттық режимдерімен ерекшеленетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. Теңіздің ашық мұхиттан шеткері орналасуы оның климатына әсер етіп, су алмасуын баяулатады. Теңіз құрлықпен неғұрлым тұйықтала түссе, онда оның су режиміндегі мұхиттан айырмашылығы соғұрлым арта түседі. Теңіз деп шартты түрде мұхиттың ашық бөліктері де аталады; мысалы, Атлант мұхитының Саргасс теңізі және Үнді мұхитының Арабия теңізі. Кейбір көлдер – Каспий, Арал, Өлі теңіз – теңіз, ал кейбір теңіздер шығанақ (Мексика, Гудзон, Парсы) болып саналады. Оқшаулануы мен гидрологиялық режимінің ерекшеліктеріне қарай теңіз үш топқа [ішкі (жерорталық теңіздер мен жартылай тұйық теңіздер), шеткі аралдар және аралық теңіздер] бөлінеді. Геологиялық тұрғыдан теңіз палеоген-неоген және антропогенде қалыптасып біткен. Неғұрлым терең теңіздер Жер қыртысының аумақты жарылымдарының орнында (мысалы, Жерорта теңізі) пайда болады. Дүниежүзілік мұхит суының құрлықтың жағалық бөлігін басуынан құрлықтық қайраңда шағын теңіздер қалыптасады. Теңіздің құрлықтан қашық не жақын жатуы климатының континенттілігінің артуына немесе кемуіне және температурасының маусымдық ауытқуына әсер етеді. Географиялық орнына қарай кейбір теңіз суының беткі және терең қабаттары көршілес мұхиттың ашық бөлігіне қарағанда жылырақ (мысалы, Қызыл теңіз), кейбірі суығырақ (мысалы, Охота теңізі) келеді. Теңіз суының тұздылығы тұщы судың кірісі (өзен ағыны, жауын-шашын, мұздың еруі) мен шығысының (булану, мұз қалыптасу) арасындағы айырмашылыққа байланысты ауытқып отырады. Балтық теңізінің ашық бөлігінің тұздылығы – 6,0 – 8,0‰ болса, Қызыл теңізде бұл көрсеткіш 41,5‰-ге дейін көтеріледі. Теңізде температура мен тұздылық көрсеткіштерінің шеткі мөлшерлері таралуына орай суының тығыздығы да дүниежүзілік мұхит үшін шеткі мағыналы көрсеткішке ие болады. Мысалы, Балтық теңізінің тығыздығы 1,01г/см3-ге тең болса, Қызыл теңізде 1,0287г/см3-ге тең. Мұхиттың ашық бөлігінен теңіз суы тығыздығының өзгешелігі – буының маусымдық ауытқып отыруында. Мұз қабаты негізінен полюстік және қоңыржай ендік теңіздерінде ғана қалыптасады. Теңіздің органикалық дүниесі мұхиттың ашық бөлігіндегі органикалық дүниеге қарағанда бай және көбіне өзіндік түрлер (эндемиктер) басым тараған.
Халықаралық-құқықтық режим
Теңіз кеңістігін және Дүниежүзілік Мұхитты пайдалану құқығын реттеу, оның байлықтарын пайдалану халықаралық құқық нормасының күрделі жүйесімен және жеке мемлекеттердің заңдарымен анықталады. Оны реттеу үшін 1958 жылы халықаралық теңіздік құқық кодификациясы өткізіліп, Женева конвенциясы қабылданды. Ол бойынша ашық теңіз суы барлық мемлекеттерге ортақ және ешбір мемлекет Мұхит бөліктерін өз биліктеріне бағындыруға құқығы жоқ; ашық теңізде әрбір мемлекеттің кеме қатынасына, балық аулауға еркі бар. Ядролық қару-жарақты сынау, Дүниежүзілік Мұхиттың ластануын болдырмау туралы, аумақтық теңізге және континенттік қайраңға шек қою, т.б. мәселелерге тыйым салатын көптеген халықаралық келісімдер бар. Теңіз құқығы бойынша 1982 жылы қабылданған “Теңіздер хартиясы” аталатын БҰҰ Конвенциясы жағалаудан бастап, 200 теңіз милін құрайтын экономикалық аймақты белгіледі, жағалаулық мемлекеттер де соның шегінде биологиялық және минералдық шикізат қорларын пайдалануға құқылы. Аумақтық теңіз жағалауындағы мемлекеттер ғылыми зерттеу мәселелерін өз қалаулары бойынша шешеді. Шетелдік кемелер континенттік қайраңда және түбінде зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісімін алуы керек. Дүниежүзілік Мұхит байлықтарын игеру маңызды ғаламдық мәселенің бірі саналады. Бұл оның планетадағы температураны реттейтін, оттекті бөліп шығаратын қасиетіне байланысты. Мұхитты игеру минералдық, биологиялық, энергетикалық, көліктік, рекреакциялық, экологиялық, ғылыми-танымдық бағыттарда жүзеге асырылады. ҰТР-ның табыстары Мұхиттағы мұнай мен газды, темір-марганец конкрецияларын өндіруді одан әрі арттыру, теңіз суынан сутегі изотопын – дейтерийді шығару, теңіз сулары энергиясын электр энергиясына айналдыратын алып электр ст-ларын салу, теңіз суын тұщыту, оның түбімен кабельді желілер төсеу үшін болашаққа кең жол ашады. Көптеген елдерде (Франция, Норвегия, Ресей) Мұхит суының тасқынын пайдаланатын электр станциялары жұмыс істейді. Мұхит жолдарына бүкіл дүние жүзінде сумен тасымалданатын жүктің 80%-ы келеді.
Мұхит геохимиясы
Мұхит геохимиясы – геохимияның мұхит суындағы және шөгінділеріндегі химиялық элементтердің концентрациясы мен шашырау заңдылықтарын, мұхит суларының тұз массасы құрамының қалыптасуын, мұхиттың химиялық эволюциясын зерттейтін саласы. Негізгі мақсаты мұхит суы құрамындағы элементтерді зерттеу. Мұхит суы құрамы литосфера, биосфера және гидросфера арасындағы элемент алмасу мен ұзақ айналымның бір бөлігі болып қарастырылады. Мұхиттың тұздылығы кембрий дәуірінен бастап қазірге дейін өзгермеген. Бір литрінде 34 – 35 г-дай тұз болады. Қалыңд. ондаған немесе жүздеген метр мұхит суының жоғарғы қабатының тұздылығы біртекті, төменгі қабатында тұздылығы түрліше. Мұхит суының тұздылығы қосылған өзеннен, жалғасқан теңіз суларынан әкелінген шөгінділерден, еріген мұздықтар мен мұзтаулардан біраз төмендейді, ал буланудан – өседі. Тұздылық шамасы жылы ағыстар мен 20 – 30ендіктерде жоғары, салқын ағыстар мен экватор аумағында төмен. Мұхит сулары массасындағы элементтердің жинақталуы олардың таралу мөлш. мен қосылыстарының ерігіштігіне байланысты; мұхит суы катиондарының иондық потенциалы төмен, ал аниондарынікі – жоғары келеді. Оңай еритін қосылыстар суды қанықтырады, ал қиын еритіндері мұхит түбіндегі тұнбаларда жиналады. Мұхит сулары массасындағы түпкі шөгінділер, құрамы әр түрлі ерітінділер, органик. заттар, газдар арасында тепе-теңдік орнаған. Мұхит сулары негізгі, түптік, лайлық болып ажыратылады. Түптік суларда оттек аз, бірақ көмір қышқыл газы, метан, күкіртті сутек мол. Кремний, алюминий, темір, т.б. жер қыртысында көп таралған элементтер мұхит суларында өте аз, ал хлор мен бром көп. Жер қыртысына қарағанда мұхит суында бор 260, хлор 670, күкірт 290 есе жоғары. Мұхит суындағы бос күйдегі оттек организм түрлерінің таралуын, тотығу, тотықсыздану реакцияларын реттейді, геохимиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді. Катиондарының қосындысы Cl–, сияқты күшті қышқыл аниондарының қосындысынан артық болуынан “сілтілік қор” құрылады. Мұхит тереңінде тотықсыздану реакциясы басым болады. Көміртегі (ІV) оксиді және сульфаттарды ажыратушы бактериялардың қатысуымен органик. заттардағы күкірт қышқылы тұздарының ыдырауынан күкіртсутек (H2S) түзіледі. H2S газы тірі организмдерге зиянды әсер етеді. Мыс., Қара теңіз суының терең қабаттарындағы H2S мол болғандықтан Каспий теңізіне қарағанда органикалық дүниесі тапшы. температура төмендеген сайын СО2-ның ерігіштігі артатындықтан, карбонатты шөгінділер жылы суларда жиылады, ал суық суларда олар тұнбайды. Жер қыртысындағы бромның 75%-ы мұхит суларында. P, N, Sі сияқты элементтер геохимиясы үшін организмдердің тіршілік әрекетінің мәні зор.
Мұхиттағы белдемдер
Мұхиттағы дивергенция белдемі – Дүниежүзілік Мұхиттың беткі ағыстарының таралу аймағы. Су бетіндегі жел ағыстарының жылдамдығының және су тығыздығының бір қалыпты таралмауы салдарынан қалыптасады. Циклондық циркуляция аймағында, жел және су ағыстарының қарама-қарсы бағытқа шұғыл өзгеру аудандарында анық байқалады. Тереңнен көтерілетін ағыстар әсерінен Мұхиттағы дивергенция белдемінде жоғарғы қабат сулары қоректік заттары мол қабаттармен байытылып (биологиялық өнімділіктің жоғарылауына әсер етеді) отырады; бұл белдемдер – балық кәсіпшілігіне өнімді мол беретін аудан. Дивергенцияның тұрақты белдемдері мұхиттардың қоңыржай және субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктері болып есептеледі;
Мұхиттағы конвергенция белдемі – Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабаттарының араласу аймағы. Мұхит бетіндегі ауа ағыстары мен су тығыздықтарының біркелкі таралмауларынан дамиды. Негізінен жылы және суық сулардың тоғысқан жерлерінде қалыптасады. Конвергенциялық белдемде су тығыздығының қалыпты жағдайларда таралмауы салдарынан беткі қабаттарда антициклондық және циклондық ағыс айналыстары дамиды. Антициклондық айналыста судың қарқынды араласуы мен төмен қарай ығысуы қалыптасса, циклондық айналыстарда мұхит бетіне шығатын тереңнен көтерілу ағыстары дамиды. Осыған байланысты бұл белдемде жоғарғы биологиялық өнімділік жағдайлары қалыптасады. Дүниежүзілік мұхитты негізгі 4 тұрақты конвергенц. белдемге ажыратуға болады: солтүстік, оңтүстік субполюстік және солтүстік, оңтүстік субтропиктік белдемдер. Мұхиттағы конвергенция белдемі мұхит табиғатының маңызды элементі, себебі төмен ығысатын сулар мұхиттың терең қабатын жылытады және оттекпен байытып отырады. Мұхиттағы конвергенция белдемінде 100 – 150 м-ден астам тереңдіктегі су қабаттарының барлық негізгі гидролог. белгілері қалыптасады. Мұхиттағы конвергенция белдемі неғұрлым жоғары ендіктерде орналасса, судың температурасы соғұрлым төмендеп, тұнатын судың тығыздығы жоғарылайды, ол мұхиттың терең қабаттарын қамтиды;
Мұхиттану
Мұхит пен теңіз суларындағы физикалық процестерді мұхит пен атмосфераның өзара әсерлесу заңдылықтарын қарастырады. Химиялық мұхиттану (мұхит химиясы) Дүниежүзілік мұхит суының химиялық қасиетін, құрамын, физикалық-химиялық процестерін зерттейді. Мұхит геологиясы (теңіз геологиясы) Дүниежүзілік мұхит түбі мен қойнауындағы өтетін геологиялық, геофизикалық, геохимиялық процестерді және сонымен байланысты мұхит пен теңіздегі кен байлықтарының пайда болуының заңдылықтарын, мұхит пен теңіздің жағалық белдемінің геологиясы мен геоморфологиясын зерттейді. биологиялық Мұхиттану (мұхит биологиясы) мұхит пен теңіздің жануарлар мен өсімдіктер дүниесін, онда өтетін биологиялық процестерді қарастырады.
Мұхит ластануы
Мұхит ластануы, Дүниежүзілік мұхиттың ластануы – адамдардың әрекеті нәтижесінде мұхит (теңіз) суларындағы табиғи процестердің бұзылуы. Ластаушы заттардың өте көп мөлшерде жиналуы салдарынан жылдан-жылға мұхиттың өзін-өзі тазарту мүмкіншілігінің төмендеуі – онда тіршілік ететін организмдердің құрып кетуіне немесе шектен тыс көбеюіне алып келеді. Мысалы, теңіз жұлдызының (Asteroіdea) тым көбейіп кетуінен Австралия жағалауындағы Үлкен тосқауыл рифінің түбінде “тікенді шеңбер” қалыптасуда.
Қазіргі кездегі ең үлкен проблема -мұхиттың мұнаймен және мұнай өнімдерімен ластануы. Мұхиттың мұнаймен ластануының басым бөлігі теңіз транспортының және қала аумақтарынан шайып әкелетін мұнайдың үлесіне тиеді. Мұхитты мекендеушілер үшін, әсіресе, организмнің ішіне еніп кеткен жағдайда токсикалық әсер ететін, мұнайдың ерігіш компоненттері қауіпті. Мұнайдың төгілуінің ең бір ауыр зардабы -су бетінде жұқа мұнай қабатының пайда болуы. Онда газ алмасу бұзылады, жарықтың суға өтуі нашарлайды, фотосинтез жүрмегендіктен фитопланктон қырылады. Мұнайдың ауыр компоненттері (мазут) су табанына шөгеді, бұл бентостың өлуіне әкеліп соғады.
Мұхит шарасы
Мұхит шарасы – Дүниежүзілік мұхит түбі бедерінің және геологиялық құрылымының басты элементтерінің бірі. Мұхиттың абиссаль белдемін қамтиды, жер бетінің ең төменгі гипсометрлік деңгейін (орташа тереңдігі – 4000 м, ең терең жері – 7000 м) алып жатыр. Мұхит шарасының аум. 185 млн кm²-ден астам; бұл – Дүниежүзілік мұхит түбінің 50%-ы. Мұхит шарасы бедерінің аса ірі элементі – мұхит шұңғымасы (орташа тереңдігі 5000 м). Шұңғыма түбінің 80%-ы – төбелі, абиссаль бедерлі аймақ, қалған бөлігі – құрлықтар етегіне ұласатын, тегіс және көлбеулене келген абиссаль жазықтар. Мұхит шарасының жоталық жер бедері негізінен күмбез тәріздес, мұхит көтерілімдерінен құралады. Кейбір су астындағы жоталардан жанартаулар тізбегі кездеседі. Тропиктік айдындардағы мұхит жоталарының шыңдарына теңіз маржандары шоғырланады да, бірте-бірте шағын аралдарға айналады. Көлемді аймақты қамтитын, беті тегістелген көтерілімдер мұхиттық үстірт, терең сулы науаларды қоршап жатқан өңірлер шеткі жондар деп аталады. Мұхит шарасы бедерінен жер қабығының мыңдаған км-ге созылған ірі жарылыстарын (мысалы, Тынық мұхиттың солтүстік-шығыс шұңғымасындағы субендіктік жарылыстар жүйесі) байқауға болады;
Мұхиттар мен теңіздерді қорғау
Мұхитты зерттеу жəне оны қорғау - адам баласының маңызды міндеті. Мұхитты зерттеуде экспедициялық кемелердің маңызы зор. Олар ғылыми-зерттеу лабораторияларымен жабдықталған (мысалы, француздық Жак-Ив Кусто "Калипсо" кемесі). Арнаулы аппараттар, батискафтар үлкен тереңдіктерге зерттеу жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді. Мұхит зерттеушілерінің қарамағында тереңдікті анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлік жəне басқа да күрделі құралдар бар (мəселен, "Алвин" сүңгуір кемесі ғалымдарды 4500м тереңдікке децін апарады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мұхиттар Санат:Мұхиттану Сұрақ және Жауап энциклопедия 57 бет
Селци (Пловдив облысы)
Пошта индексі — 4129. Телефон коды — 03110. ЕКАТТЕ коды — 66127.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Бетқалқан
thumb|Бетқалқан Бетқалқан (Защитная маска) —пісірушінің козін, бетін электрдоғасының жарық, ультракүлгін, инфра-қызыл сәулесінен, жоғары температура жөне үшқыннан сақгандыратын қалқан.
Дереккөздер
Маска
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Дайраго
Дайраго (Dairago) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4584 адамды құрайды (2001). Халық тығыздығы 915 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5,63 км² шамасында. Пошта индексі — 20020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Қамыс
Дереккөздер
Санат:Астық тұқымдасы
Хадиша Сүлейменқызы Сүлейменова
Хадиша Сүлейменқызы Сүлейменова(03.06.1913,Әндіжан, - 26.11.1965, Ташкент) - кеңес ғалымы,юрист заң ғылымының докторы(1950), профессор (1951), Өзбекстан КСР ҒА -ның академигі(1965), Өзбекстан КСР - нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.1956 жылдан КПСС мүшесі.
Өмірбаяны
Ташкенттегі кеңестік құрылыс және құқық институтын бітірген соң (1935) сот жүйесінде қызмет істеді. 1938 - 41 жылдары Мәскеу Заң институтының аспиранты. 1941 - 54 жылдары Ташкенттің заң институтында ассистент, кафедра меңгерушісі, ал 1954 жылы осы институттың директоры, Орта Азия мемлекет университетінің кафедра меңгерушісі (1956 - 58). Өзбекстан КСР юстиция министрі, республика Министрлігі Кеңесі жанындағы юстиция комиссиясының (1958-64),1964 -65 жылдары Өзбекстан КСР Жоғары сотының председателі болды. Ол шетелдерде (Амстердам, Лондон,Каир,Токио,Дели,Прага т.б. қалаларда) өткен халықаралық конференциялар мен конгрестерде құқық мәселелері жөнінде баяндамалар жасады. Сүлейменованың құқық проблемаларына арналған 80 - нен астам ғылыми еңбегі жарық көрген. Өзбекстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1954 жылдан),
Сыйлықтары
2 рет "Құрмет Белгісі" орденімен марапатталған. Ташкенттің ғылыми - зерттеу сот - экспертиза институтына Сүлейменова есімі берілген.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 471 бет
Санат: 1913 жылы туғандар Санат: 1965 жылы қайтыс болғандар Санат:Тұлғалар Санат:Ғалымдар Санат:Профессорлар Санат:Академиктер
Апас (Никол ауылдық кеңесі)
Апас — Башқұртстанның Краснокам ауданындағы ауыл, Николь ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 122 адамды құрады. Пошта индексі — 452933, ОКАТО коды — 80237820002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қарасу (Аягөз ауданы)
Қарасу — Абай облысы Аягөз ауданы, Қопа ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Халқы
Санат:Аягөз ауданының таратылған елді мекендері
Спектрофометр
Дереккөздер
Санат:Физика
Spectrophotometer Спектрофотометр
Арқанша (Қарашад тармағы)
Арқанша — Алтай Республикасының Қосағаш ауданында ағатын Ресей өзені. Қарашадтың оң саласы. Арқанша деп аталатын және Үкек үстіртінде ағып жатқан 4 өзеннің бірі.
Сипаттамасы
Өзеннің ұзындығы 21 км, өзеннің бастаулары Арқанша тауының оңтүстік-батысында Сәйлүгім жотасының мұздығында орналасқан. Солтүстік-батысқа қарай ағады, төменгі ағысында арна екі тармаққа бөлінеді: оң саласы Қалғұты өзеніне құяды, сол саласы басқа Арқанша өзенімен қосылып, содан кейін Гусиное көлі арқылы Қарашад өзеніне ағады.
Әдебиет
Санат:Ақалаха су алабы Санат:Қосағаш ауданы өзендері Санат:Жоғарғы Об су алабы аймағы
Кортлэнд (Огайо)
Кортлэнд (Cortland) — Огайо штатының Trumbull округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6830 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.6 км² шамасында. FIPS коды — 39-18812.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Орта-Нова
Орта-Нова (Orta Nova) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Фоджа провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Sant’Antonio da Padova.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Арқа (ауыл)
Арқа — Қостанай облысы Қамысты ауданындағы ауыл, Арқа ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қамысты ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 44 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Қамысты ауданы елді мекендері
Кунзас
Кунзас — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің оң жағалауынан 749 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Лизна
Лизна — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тиксна өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сүмелек
Сүмелек (Delphinium) - сарғалдақ тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
Биологиялық сипаттамасы
Биіктігі 30-250 см, сабағы қуыс, жапырақты,кейде тармақты, бұтақты. Жапырақтары кезекті орналасқан,саусақ тілімді. Гүлдері шашақ не сыпыртқы тәрізді гүл шоғырына топтанған, көк, көгілдір, сары,ақ, күлгін түсті.
Таралуы
Жер шарының солтүстік жартысында (Еуропа, Азия,Солтүстік Америка) және Африканың тропик аймақтарында тауларда таралған 300 - ге жуық түрі,бұдан КСРО -да 100 - ге жуық түрі болған, оның ішінде Қазақстанда 28 түрі өседі. Кейбір түрлері дәнді дақылдар егістігінің арам шөбі.
Қолданылуы
Элатин, дельфинин т.б. алколоидтар,бояу алынатын өсімдіктер. Әсемдік үшін өсірілетіндері де көп. Сүмелектің барлық түрі малға (әсіресе сиыр,қой) улы.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 472 бет
Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Бірінші топтағы заттар
Бірінші топтағы заттар әрбір килограмм суға шаққанда граммен өлшенетін немесе промилл (‰) өлшемімен (мыңнан бір бөлігі) есептелетін ең көп мөлшерде кездесетін заттар. Олар судың тұздылығын айқындайды. S‰ таңбасымен белгіленетін судың тұздылығы — теңіз суының физикалық қасиеттерін (тығыздығы, қату температурасы, дыбыс жылдамдығы және т.б.) айқындайтын сипаттама. Оның мөлшері булану, құйылған тұщы су, мұз еру, мұз қату секілді физикалық процестерге де тәуелді. Түздылық — теңіз суының аса маңызды сипаттамасы болып табылады. Қоспалардың екінші тобын — мұхит массасымен салыстырғанда, өте аз мөлшерде кездесетін (10~3— 10"6‰), ал бірақ әлемдік мұхиттағы жалпы мөлшері миллиондаған тоннамен өлшенетін элементтер (мыс., уран, алтын және т.б.) құрайды. Қоспа заттардың үшінші тобына — ағзалардың тіршілік процесіне қажетті азот, фосфор, кремний және басқа элементтердің қосындылары жатады. Сол себепті оларды биогенді заттар деп атайды. Олардың мөлшері әр текше метр суға шаққанда миллиграммен (мг/м3) өлшенеді, яғни тұздылыққа қарағанда, миллион есе бөлшек бірлікпен өлшенеді. Бұл заттар судың физикалық қасиеттеріне әсер етпейді, ал олардың мөлшері жөне арақатынастары тіршілік- тегі биохимиялық процестермен анықталады. Заттардың төртінші тобы — газдар (оттек, азот, күкірт, сутекжоне т.б.). Олар бір литр суға миллиграммен (мг/л) өлшенетін мөлшерде болады. Олардың мөлшері физикалық факторлармен де (температура, қысым, түздылық) және биологиялық факторлармен де тікелей байланысты. Бұлардан өзге, теңіз суында еріген, коллоид түріндегі органикалық заттар, құрлықтан тасымалданған материалдар немесе өлген ағза қалдықтары және бактериялардан балықтар мен сүтқоректілерге дейінгі тірі ағза түріндегі механикалық қоспалар (жүзбе) болады.
Қали Жанарыстанов
Қали Жанарыстанов (1884, Жаңақала ауданы - 1968, сонда) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері (23.7.1948). 1930 жылдан Буденный атындағы (кейін іріленген Ленин атындағы ұжымшар), одан соң «Мәстексай» кеңшарында еңбек етті. 1947 ж. қарамағындағы отарды шығынсыз бағып, төл алуда жоғарғы көрсеткіштерге жеткені үшін мәртебелі атаққа ие болды.
Бірінші топтағы заттар
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Қали Жанарыстанов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:1884 жылы туғандар Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Диаспор
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Байсейіт Қансейітұлы Түймебаев
Байсейіт Қансейітұлы Түймебаев - 1956 жылы 17 ақпанда Түркістан облысы Алғабас ауданының Қайнар ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Түймебаев Қансейіт, зейнеткер, ОҚО Алғабас және Созақ аудандарының партия ұйымдарында хатшы болып жұмыс істеген. Анасы - Түймебаева Ұлмекен Жаманқұлқызы, зейнеткер. Қазақ химия-технология институтын (1979) инженер-механик мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1997) экономист мамандығы бойынша; Көкшетау мемлекеттік университетін (2007) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
Әскери атағы - капитан.
Үйленген. Жұбайы - Жүсібекова Гүлнәр Мейірбекқызы, Талдықорған қалалық жұқпалы аурулар ауруханасының дәрігері. Қызы - Қансейіт Ақмарал Байсейітқызы (1983 жылы туған); Ұлдары - Қансейіт Сүлтанберді Байсейітұлы (1987 жылы туған), Қансейіт Нұрсан Байсейітұлы (1989 жылы туған).
Көкшетау драма театры
Көкшетау драма театры Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры – мәдени-сахналық өнер ұжымы.
1996 ж. 6 наурызда Көкшетау қаласында Ғ.Мүсіреповтің “Ақан сері – Ақтоқты” қойылымымен ашылды (реж. Ж.Омаров). Осы жылы театрға Ш.Хұсайыновтың есімі берілді. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі әрі бас директоры М.Оспанов. К. д. т-ның негізін қалаған актерлер тобы Алматыдағы Т.Жүргенов атынд. кино және театр ин-тының (қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясы) түлектері: Қ.Мырзаболатов, Қ.Қалқатаев, Ж.Қалдаров, Е.Дүнгенов, С.Шаймерденов, Ж.Құсайынов, А.Жүнісова, т.б.
Театрда Қазақстанның Халық артисі Ж.Бағысова, Қазақстан Республикасы Мемл. сыйл. иегері, театрдың бас суретшісі М.Мақсұт еңбек етеді. Театр ұжымы 50-ден астам пьесаны сахналады. Театр репертуарында қазақ, орыс және шет ел драматургиясы (Хұсайыновтың “Алдар көсе”, С.Балғабаевтың “Ең әдемі келіншек”, А.Хасеновтың “Пай-пай жас жұбайлар-ай”, Т.Қажыбаевтың “Жындар биі”, “Ұмытпа мені Гәккуім”, Д.Исабековтің “Мұрагерлер”, Н.В. Гогольдің “Ревизор”, С.Ахмадтың “Келіндер көтерілісі”, Б.Әлімжановтың “Құдалық”, У.Шекспирдің “Король Лир”, Ш.Айтматовтың “Ғасырдан да ұзақ күн”, т.б.) бар.
Театр ұжымы 2000 ж. Павлодар қаласында өткен Респ. 8-театр өнері фестивалінде “Режиссерлік дебют” жүлдесін (“Ревизор”, реж. Г.Мерғалиева), 2001 ж. Каир қаласында (Египет) өткен халықар. фестивальде “Орындаушылығы ең шебер театр” (“Конвейер”, реж. Мерғалиева) жүлдесін жеңіп алды. Осы жылы Алматыда “Ойын арзан, күлкі қымбат” атты шағын комедиялар фестивалінде респ. “Гран-при” жүлдесін жеңіп алды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театрлары Санат:Көкшетау
Аркатаг
Аркатаг немесе Пржевальский (қыт.  阿尓格山,  арка «арқасы», таг «тау»)  -  Қытайдағы Куньлуньның  орталық бөлігіндегі тау жотасы.
Тау жотасы Тибет автономды ауданымен Синьцзян-Ұйғыр автономды ауданын бөледі. Ұзындығы - 650 км, ең биік шыңы - Улуг Музтаг (биіктігі 6973 м). Негізінен гранит, гнейс, құм қайырдың тұнбасынан түзелген. Басында көп жылдық қар мен мұз жатады.
Солтүстік беткейінде алтын кендері бар.
Аркатагты алғаш зерттеген - орыс саяхатшы Николай Михайлович Пржевальский. 1884 жылы саяхатшы тау жотасын зерттеп, атын "Жұмбақты" («Загадочный») деп қойған. Географиялық қоғам 1886 жылы ғалымның еңбегін елеп, оның құрметіне жотаны Пржевальский деп атады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қытай
Каймаклы
Каймаклы (Kaymaklı қаймақты) — қазіргі Түркия аумағындағы ең үлкен жер асты қалаларының бірі. Невшехир провинциясынан 18 км қашықтықта орналасқан. Ерте кезде арабтардың ислам дінін таратқанда, християндардың тығылатын жерлері ретінде қолданылған.
Қабаттардың арасы кондиционерлік құдықтармен байланысқан. Олар арқылы барлық қабат бойында су жүргізілетін болған. Жалпы жер асты панасы тек екі бөлмеден тұрған және сонда желдету жүйесі арқасында қалыпты +27 С° температурасы ұсталып тұратын. Каймаклыда сонымен қатар ат қора, асхана, арнайы қоймалар және бір айға жететін тамақ үшін қоймалар табылған. Осы қалада шамамен 15 000 адам қоныстана алалған.
Каймаклы 9 километрлік ұзын туннель арқылы басқа да жер асты қалалармен де байланысқан. Туристтар үшін бұл қалалар 1964 жылдан бастап ашық. Бірақ сегіз қабаттың тек төртеуі ашық. Себебі қалған астындағы 4 қабатта археологиялық жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Дереккөздер
Санат:Түркия географиясы Санат:Үңгірлер
Аркона
Аркона:
Санат:Терминология
Гылыбово (Благоевград облысы)
Гылыбово (Гълъбово) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Белица қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 80 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2789. Телефон коды — 074404. ЕКАТТЕ коды — 15638.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Сона
Сона (Tabanidae) – қосқанаттылар отряды, қысқамұртшалы тік жапсарлылар отряд тармағына жататын қансорғыштар. Жер шарында кең тараған, 3 мыңнан астам түрі белгілі. Денесі қысқа, жалпақ, ұзындығы 7 – 30 мм. Мұртшалары тесіп-сору қызметін атқарады. Соналардың қанаттары бір-бірінен алшақ орналасады. Жақсы ұшады, тіршілігінің көп уақытын ауада ұшып жүріп өткізеді. Көздері жақсы жетілген. Ылғалды аймақтарда жиі кездеседі, адамды және жануарларды шағып, қанын сорады. Аналықтары мөлшеріне қарай 40 – 300 мг-дай қан сора алады. Шаққан кезде терінің астына сілекейін бүркіп жіберетіндіктен, Сонаның шаққан жері қатты ауырады. Сілекейінің құрамындағы гиалуронидаза ферменті тері асты ұлпасының белогын ыдыратып, қанның ұйып қалмауына жол бермейді, сондықтан Сона шаққан жерден біраз уақыт қан тамшылап тұрады. Дернәсілдері негізінен суда, ылғалды топырақта, шіріген өсімдіктердің арасында тіршілік етеді. Соналар көбейген кезде адам мен жануарларға көп зиян келтіреді. Олар туляремия, трипанозомоз, түйнеме, топалаң, қарасан ауруларын таратады. Қазақстанда Sіlvіus, Chrysops, Tabanus, Atylotus, Hybomіtra, Haematopota туысына жататын 72 түрі тіркелген.
=Пайдаланған сілтеме=
Санат:Қосқанаттылар
Глебицш
Глебицш (Glebitzsch) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Биттерфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 659 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 15,12 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 82 105. Муниципалитеттің басшысы — Арно Крассовски.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Жазба сипаттамасы
Жазба сипаттамасы (Описание записи; record description (declaration)) — мәліметтерді сипаттау тәсілдерінің көмегімен программадағы жазбаның атауы мен атрибуттарын (типін, мәнін, дәлдігін және т.б.) анықтау.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Өндірістің түрі
Дереккөздер
Санат:Механика
Ә.Тәжібаев атындағы Қызылорда облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы
Кітапхана қызыметтері:
1)	Ақпарат және жаңа білімдерді шексіз пайдалануды қамтамассыз ету
3)	Оқуға және білімге қызығушыларды қолдау, оқу мәдениетіне тәрбиелеу
4)	Облыс кітапханаларына әдістемелік жәнепрактикалық қызымет көрсету
5)	Ғылыми практикалық конференциялар, семинарлар, тренингтер ұйымдастыру
6)	Әбістемелік, ақпараттық және библиографиялық материялдар дайындау
7)	Құжаттарды электронды жеткізу
8)	Өтінімдер бойынша ғаламтордан ақпарат іздестіру
Кітапхана мекен-жайы
Қызылорда қаласы 120008
Абай даңғылы н/з
Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы
e-mail: ounb_kzlorda@mail.ru
Дереккөздер
Санат:Қазақстан кітапханалары
Джаспэр (Миннесота)
Джаспэр (Jasper) — Миннесота штатының Pipestone округіне жататын АҚШ қаласы.
Жанартау көлдері
Жанартау көлдері - сөнген жанартаулардың көзеліктері (көзелік көлдер) мен қатқан лаваның ойпаңдарында (кальдералық көлдер) пайда болған көлдер. Көзелік көлдерге — Альбано мен Неми (Италия) және Курил (Камчатка) көлдері; кальдералық көлдерге - Лусон аралындағы Тааль жанартауының көлі жатады.
Джаспэр (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 633 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-31760.
Жанартау көлдері
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Джаспэр (Миннесота)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Судың минералдармен әрекеттесуі
Судың минералдармен әрекеттесуі— су мен таужыныстарды құрайтын минералдардың өзара қатынасы. Судың минералдармен әрекеттесуі түрлеріне:
Дереккөздер
Санат:Геология
Қамыс сырнай
Қамыс cырнай — қазақтың үрмелі музыкалық аспабы.
Өзегі қуыс қамыс түтігінен жасалған. Қамыс сырнайдың сыбызғыға ұқсамайтын өзіне тән тембрлі үні бар. Ол өз алдына жеке күйге келеді. Жасалуы да, дыбысталуы да күрделі. Түтіктің іші жіңішке шыбықпен тазаланып тұрады. Ұшында ойылған тілшесі болады. Дыбыс қатары ойықтардың үн шығаратын тілшесіне байланысты, құлақ күйлері тілшеге негізделген. Үні гармонь, сырнай саздарына ұқсас, көлемі шағын болғанымен дыбысы ашық келеді.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың саз аспаптары Санат:Флейта
Алту-Риу-Доси
Алту-Риу-Доси (Alto Rio Doce) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Висоза экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13 635 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 518,982 км² шамасында. Халық тығыздығы — 26,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1890 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Таңдай (Таң-Дой) Кенеев
Таңдай Кенеев – белгілі сатирик, ғалым, инженер, баспагер, Техника ғылымдарының Кандидаты, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері (2008). «Дарабоз» сыйлығының иегеры. Көптеген әдеби, техникалық және ғылыми шығармалардың авторы. 5 сәуір 1947 жылы Павлодар облысы, Екібастұз қаласында туған.
1965 жылы Алматы қаласындағы N12 қазақ орта мектебін үздік бітіріп, Қазақ политехникалық институтының автоматика және есептеуіш техника факультетіне оқуға түседі.
1970 жылы Қазақ политехникалық институтын бітіріп, инженер-электрик мамандығымен Жоғары оқу орындары министрлігі ҚазПТИ тау-кен факультетінің аспиратурасына түседі. 1970 -1979 жылдары ҚазПТИ-де ғылыми зерттеуші болды.
Аспирант ретінде тау жыныстарындағы статистикалық қысымды өлшейтін құрылғыны ойлап тауып, әзірлейді. Кейіннен ғылыми өнертабыстары мен құрылғылары тау-кен өндірісіне енгізілді. Өнеркәсіптік шахталардағы ғылыми-зерттеу жұмыстарымен жүйелі түрде айналысып, «Тоқта төбесіндегі жарылыстардың сейсмикалық әсерін азайту жолдарын әзірлеу» тақырыбында техника ғылымдарының кандидаты атанды.
Таңдай Кенеев 1994 жылы Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетінде ұстаздық қызметке қайта оралды. Аға оқытушы, доцент, тау-кен факультеті деканының орынбасары, оқу-тәрбие ісі жөніндегі Проректоры, кафедра меңгерушісі, Баспа орталықтың директоры қызметтерін атқарды.
Енбек қорғау пәнінен кафедра ашып, осы мамандык бойынша 60-70 тан аса оқу әдістемелік нусқау оқу құралы мен оқулықтар жазган. Тіршілік қауыпсіздік қамтамас ету мамандығы бойынша мемлекеттік стандарттың авторы атанды. Авторлармен бірлесіп Тау-Кен саласы бойынша сөздіктер жазып шығарды. Бес авторлық күәліктердін иегері болды.
1980 жылдан бері әзіл-әңгіме, сатираға қалам тартып келді. Алғашқы әңгімесі «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде жарық көрді. 1984 жылы «Нашар» атты әңгімесі бәйгені жеңіп, «Ара» журналының лауреаты атанды.
«Көңілді көшенің жігіттері», «Қисық шеге», «Қыңыр», «Ырың -жырың», «Баршатайдың болмысы», «Бомж», «Өмір өлшемі», «Сіз туралы, біз туралы», «Қос ішек», «Қайдан көрдім», «Сөз кені» атты жеке жинақтары жарық көрген.
Атақты жазушы, журналист бола отырып, Кенеев Таңдай Қанапия ұлы өзінің шығармашылық әлеуеті мен тәжірибесін орталықтың қалыптасуы мен дамуына жұмсай отырып, ҚазҰТУ-да Баспа орталығын дамыту жоспарын жүзеге асырды. Баспа ісін мұқият зерттеп, полиграфиялық құрал-жабдықтарын өңдеп, жаңалық енгізіп, тату ұжыммен тынымсыз еңбектің арқасында баспа өнімінің сапасына қол жеткізді. Көп ұзамай университетте өзінің баспалық сапалы оқулықтар мен кітаптары пайда болды.
2004 жылы Қазақстан университеттерінің қауымдастығы Сәтбаев атындағы ҚазҰТЗУ баспасын «Үздік университеттік баспа» деп атады.
2009 жылы политехникалық университет кітапханасына Т.Кенеевтің жеке кітапханасынан 800-ге жуық түрлі кітаптар мен оқу-әдістемелік құралдар берілді.
Кенеев Таңдай Қанапия ұлынын 70 жылдығын 2017 жылы Алматыда Жазушылар одағы атап өтті.
2022 жылы "Satbayev University" (ҚазҰТЗУ) университетінің "POLYTECH" Баспа Орталығына ғалым-жазушы-ұстаз Таңдай Кенеевтің есімі берілді.
Таңдай Қанапияұлының кітаптары мен  жеке тұтынған заттары отбасы атынан ескерткіш ретінде Бұхар жырау атындағы әдеби өнер мұражайға табыс етілді. Осы мұражай 2017 жылы 70 жылдығын, 2022 жылы 75 жылдығын атап өтті.
2022 жылы Таңдай Кенеевтің 75 жылдығына орай өзінің туған елі Павлодар қаласындағы орталық кітапханасы жазушының өмірі мен шығармашылығына арналған әдеби конференция өткізді.
«Хабар», «Қазақстан», «Ел арна», «Kazakh TV» телеарналарындағы белгілі бағдарламалар Таңдай Кенеевтің өмірі мен шығармашылығы туралы бірқатар туындылар түсірді.
Жары - Арынова Гүлбаршын. Балалары - Кенеева Гүлнәр, Кенеев Санжар, Кенеева Әсел.