cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Левая Сидя-Таркато-Яха
'''Лев. Сидя-Таркато-Яха''' — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Гыдан шығанағы орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
IC 1152
IC 1152 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 56450, UGC 10103, MCG 8-29-24, ZWG 250.25.
Сыртқы сілтемелер
IC 1152 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
NGC 4755
NGC 4755 — Оңтүстік Крест шоқжұлдызында орналасқан I3r типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1751 жылы астроном Николя Луи де Лакайль ашқан болатын және NGC каталогында 4755 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш нысаны өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 892, ESO 131-SC16, Jewel Box, Kappa Cru cl..
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Оңтүстік Крест (шоқжұлдыз)
Болоньола
Болоньола (Bolognola) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Мачерата провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 176 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 7 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 62035.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Fortunato.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Қалемше
thumb|right thumb|left thumb|right Қалемше– аналық өсімдіктен бөлініп алынған сабақ, тамыр, жапырақ. Cабақ және тамыр қалемшелері болып бөлінеді. Cабақ қалемшесі өсімдікті вегетативті көбейту үшін қолданылады. Дайындалу мезгіліне қарай: сүректелген қалемше және көк қалемше болып ажыратылады. Сүректелген қалемше буыннан, буын аралығы мен бүршіктен тұрады. Оны өсімдік өркені толық жетіліп, жапырақтары түскеннен кейін күзде немесе қыста дайындайды. Тамырландыруға дайындалған қалемшенің ұзындығы 18 – 22 см, жуанд. 6 мм-ден кем болмауы тиіс. Мұндай қалемшелердің жоғ. ұшын бүршіктен 1 – 1,5 см қалдырып, ал төм. бөлігін буын аралығының кез келген жерінен кесе береді. Көк қалемше – өсімдіктің қарқынды өсу кезеңінде (маусымның аяғы – шілденің басы) өркендерінен дайындалады. Мұндай қалемше буыннан, онда орналасқан жапырақтар мен қолтық бүршіктерінен және буын аралығынан тұрады. Оны ұзындығы 5 – 12 см етіп, бір, екі немесе одан да көп буындармен кеседі. Астыңғы жапырақсыз бөлігін өсімдік бүршігінен 0,5 – 1 см төмен жасайды. Сабақ қалемшелері жеміс-жидек дақылдарын, әсемдік өсімдіктер мен орман ағаштарын, бұталарын көбейтуге пайдаланылады. Тамыр қалемшесі жуанд. 6 – 10 мм болатын тамырлардан, ұзындығы 8 – 10 см мөлшерде кесіп алынады. Мұның жоғ. ұшын – тік, ал төм. ұшын – қиғаштап қияды. Тамыр қалемшесімен алма мен алмұрт ағашының кейбір түрлерін, кәдімгі және жапон бекесін, ырғайды, шиені, таңқурайды, жүзімді, т.б. көбейтеді.
Дереккөздер
Санат:Өсімдіктердің көбеюі
Өңір салу
Өңір салу, отау көріктеу - Отқа шақырумен бірге болып жататын кәденің бірі.
Өңір салу - жас шаңыраққа құрмет және жәрдем десе де болады. Мұны соңғы кездерде үлкен адамдарыдң өзі естен шығарып алды.
Гифа
thumb Гифа — нәзік түтікше тәрізді жасуша немесе саңырауқұлақтардың көп жасушалы жіпше сияқты бөлімі.
Дереккөздер
Санат:Биология
Зұлымдық
Зұлымдық – 1) дінде – иманы әлсіздік, қиянат жасау, кісі ақысын жеу, қастық іс-әрекет. Құран Кәрімде мұндай адамдарды “Алла тағаланың нұрынан мақұрым, мылқау, керең және көр” деп сипаттайды (Әнғам: 39; Бақара: 18, т.б.). Мұнан өзге Құранда зұлымдықтың үш түрі айтылған:
2) этикада және құқықта – жеке адамға, адамдар тобына немесе бүкіл адамзатқа қарсы жасалған қастық әрекет. Ізгілік пен зұлымдық – адам бойындағы бір-біріне қарама-қарсы сипаттар. Көп адам табиғатынан ізгілік жасауға құштар болып өседі, ал кейбір адамның болмысында зұлымдыққа бейімділік болады. Мұндай бейімділік сол адам өскен ортадағы, тәлім-тәрбиесіндегі кінәраттардың салдары болып табылады. Зұлымдық өзімшілдік, қызғаншақтық сияқты жаман әрекеттермен астасып жатады. Өзімшілдік өшпенділікке бастаса, қызғаныш – қиянат пен қаскүнемдікке соқтырады. Бұл кісілікке жат кеселді кінәраттар асқына келе адам бойындағы ізгі қасиеттерді жойып, оны жыртқышқа айналдырады. Ұлы Абай мұндай адамдарды “жарым адам” деп атайды. “Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі” бойынша зұлымдықпен қылмыс жасаушы адам түрлі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам Санат:Адам Санат:Құқық
Гистология
Гистология — (грек. hіstos – ұлпа және logos – ілім) – тірі ағзалардың (адам, жануар және басқа да көпжасушалы ағзалардың) ұлпаларын, олардың түзілуін, құрылымын, қызметін және өзара әрекеттесуін зерттейтін ғылым;
Алғашқы зерттеулер мен жаңалықтар
«Гистология» терминін ғылымға неміс ғалымы К.Майер енгізген (1819ж.). Қазақстанда Гистология саласындағы жүйелі зерттеулер Алматы зоотех.-малдәрігерлік институты (1929ж., қазіргі Қазақ ұлттық агр. университеті) мен Қазақ мед. институтының (1932ж., қазіргі Қазақ ұлттық мед. университеті) гистология және эмбриология кафедраларында басталды. 1930–1960 ж. омыртқалы жануарлардың ұлпалар ы, олардың құрылымындағы ерекшеліктер, ұлпа филогенезі мен ұлпа айналасындағы жағдайларға байланысты зерттелді. 1970 жылдан бері кейбір жалпақ құрттар мен жұмыр құрттардың жүйке жүйесі, ас қорыту мүшелері, сондай-ақ, малдың еті мен өкпесі, жүрегі мен қан тамырлары, терісі гистология тұрғыдан айқындалды. Тамақтану, ғарышқа ұшу жағдайларының адам мен жануарлар ұлпасына тигізетін әсері анықталды. Жүйке талшықтарының адам органдарында тарамдану тәртібі зерттелді. Адам мен жануар ұлпаларына ауырған кезде болатын гистологиялық өзгерістер сипатталды.
Гистология саласының дамуына үлес қосқандар
Қазақстанда Гистология саласының дамуына үлес қосқан ғалымдар: Ф.Мұхамедғалиев, А.Зорина, Б.Шайкенов, І.Шағыров, З.Слободин, т.б. Қазіргі кезде Гистологиялық зерттеулермен Қазақстан Білім және ғылым министрлігінің Зоология институты, «Биоген» жабық акцион. қоғамы, Қазақ ұлттық мед. ун-ті және т.б. жоғары оқу орындарының арнайы кафедралары шұғылданады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Жанармай қоры
Жанармай қоры
Дереккөздер
Санат:Көлік бөлшектері Санат:Әскери іс
Сарыөзек ауылдық округі (Жетісу облысы)
Сарыөзек ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Сарыөзек ауылы, Дос, Қойқырыққан, Майтөбе темір жол бекеттері кіреді. Орталығы – Сарыөзек ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 12486 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Кербұлақ ауданы ауылдық округтері
Зельпин
Зельпин (Selpin) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Бад-Доберан ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 518 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 32,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 51 072. Муниципалитеттің басшысы — Бенно Бредемайер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Калян мұнарасы
Тарихы
Калян мұнарасы Қараханид Арслан хан кезінде собор мешітінің жанынан тұрғызылды. Бастапқыда оның ағаш тәжі шамы болған. Құрылыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай мұнара белгісіз себептермен құлады. Ол 1127 жылы қайта салынды, бұл жолы толығымен күйдірілген кірпіштен жасалған. Мұнара өзгеріссіз қалды.
Бір кездері мұнара бірнеше функцияларды атқарды: азан (мұсылмандардың намазға шақыруы) шырқалған мешіттегі мұнаралар; күзет мұнарасы; қаладан тыс жерде көрінетін Маяк.
1920 жылы Қызыл Армия Бұхараға шабуыл жасаған кезде мұнара артиллерияның нысаналы атысынан зардап шекті-снаряд шамның жартысына жуығын қиратты, ол көп ұзамай тәжді қалыптаудың жоғарғы екі деңгейінен басқа қалпына келтірілді. Содан бері карниз сталактиттердің үш қабатынан тұрады және оның биіктігі сәйкесінше өзгерді, бұл мұнараның жалпы көрінісінде болды.
1924 жылы мұнараның қабырғасы мен мукарнасының кішкене бөлігі қалпына келтірілді. 1960 жылы уста Очил Бобомуродов мұнараның жер асты бөлігін (іргетасы мен негізін) жөндеп, нығайтты. 1997 жылы Бұхараның 2500 жылдығына орай мұнара күрделі жөндеуден өтті және оны ең жақсы қолөнершілер қалпына келтірді. Кейінгі жылдары мұнарада кішігірім қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.
Дереккөздер
Санат:Өзбекстан сәулеті Санат:Өзбекстандағы әлемдік мұра Санат:Өзбекстан мешіттері
Пассивті жұлдыз
Пассивті жұлдыз (Пассивная звезда; passive star) — орталық компьютер сигналды қайта аудару және, мүмкін, коммутациялау жұмыстарын ғана атқаратын компьютер желісінің жұлдызша тәрізді топологиясы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Үлкен Свадебная
Үлкен Свадебная — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чусовая өзенінің оң жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая қала типті Кын ауылындағысу өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Горн мүйісі
Горн мүйісі  — Отты жер архипелагында орналасқан Горн аралының оңтүстік нүктесі. Горн мүйісін Оңтүстік Американың оңтүстік нүктесі ретінде түсінеді.
Таулы Оңтүстік Американың ең оңтүстік нүктесі емес. Горн мүйісінен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 100 км қашықтықта Оңтүстік Американың ең оңтүстік нүктесі болып табылатын шағын аралдар тобы орналасқан. Ең оңтүстік континенттік нүктесі — Брансуик түбегіндегі Фроуард мүйісі.
География
Оңтүстік Америка мен Антарктиданы бөліп тұратын Дрейк бұғазындағы Горн аралында орналасқан.
Жел
Тау ойындағы батыстан шығысқа қарай үнемі жанасқан күшті жел қоңыржай белдіктің Батыс желдерінің бір бөлігі болып табылады және Батыс желдерінің ағысын құрайды. Горн мүйісін айналып өткен және 50-ші ендіктен төмен түскен теңізшілер оларды "сұрапыл елу жылдықтар" деп атап кеткен.
Ағыс
Горн мүйісінің ағысы — батыстан шығысқа келген Тынық мұхиттан Атлант мұхитына бағытталған Батыс Желдер ағысының бір бөлігі, беттік қабатындағы жылдамдық 1-ден 4 км/с. Таудың суық ағысы судың беттік қабаттарын қамтиды.
Климаты
Мүйістегі климат біркелкі - жыл ішіндегі температура -2 ° C-ден + 14 ° C-ге дейін. Ауа райы көбінесе желді және бұлтты. Жауын-шашын жыл бойы көп мөлшерде болады. Жылына 300 күн жаңбыр жауып, қатты жел соғады.
Көрнекі жерлер
Мүйісте әйгілі маяк тұр. Маяк тобы бірнеше адамнан тұрады.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабай (25 маусым 1893, Солтүстік Қазақстан облысы, қазіргі Мағжан Жұмабаев ауданы, Сасықкөл жағасы – 19 наурыз 1938, Алматы) — алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің жарқын жұлдызы.
Өмірбаяны
Арғын тайпасының Атығай руының Құдайберді тармағынан шыққан.
Атасы – Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен айналысқан дәулетті адам болған. Анасының есімі – Гүлсім. Мағжан ауыл молдасынан сауатын ашып, 1905 – 1910 жылдары Қызылжардағы (Петропавл) №1 мешіт жанында белгілі татар зиялысы, мұсылман халықтарының азаттығы жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихынан дәріс алды, қазақ, татар әдебиеттерін, Фирдоуси, Сағди, Хафиз, Омар Һайям, Низами, Науаи секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді.
Баспадан 1909 жылы шыққан Абай өлеңдерін оқып, “Атақты ақын, сөзі алтын хакім Абайға” деген өлең жазды. 1910–1913 жылдары Уфа қаласындағы Ғалия медресесінде білім алды. Онда татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтен дәріс алып, белгілі қайраткер С.Жантөринмен тығыз қарым-қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы Б.Майлинмен танысады.
Ибрагимовтің көмегімен 1912 жылы Қазан қаласындағы Кәрімовтер баспасында “Шолпан” атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. Садақ журналын шығаруға қатысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. 1913 – 1916 жылдары Омбы мұғалімдер семинариясында оқыды.
Бірлік ұйымы жұмысына белсене араласып, Балапан қолжазба журналын шығаруға қатысады. Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы секілді алаш қайраткерлерімен байланыс орнатып, Қазақ газетіне өз өлеңдерін жариялайды.
1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси жағдайға сай қоғамдық өмірге белсене араласып, Ақмола облыстық қазақ съезін өткізуді ұйымдастырушылардың қатарында болды. Осы жылы сәуірде Ақмола облысы қазақ комитеті құрамына сайланды. Мәскеу қаласында өткен Бүкілресейлік мұсылман съезіне қатысты. Бірінші жалпықазақ съезінің шешімі бойынша Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды.
Алаш партиясының Ақмола облысының комитетінің мүшесі болды. Үш Жүз партиясы өкілдерінің жалған айыптауымен бір айға жуық абақтыға отырып шықты. Екінші жалпықазақ съезіне делегат ретінде қатысып, онда оқу мәселесі бойынша құрылған комиссияға төрағалық етті.
1918 – 1919 жылдары Петропавл уездік земство басқармасында қызмет етті. 1919–1923 жылдары Ақмола губерниялық “Бостандық туы” газетінде, Шолпан, “Сана” журналдарында, “Ақжол” газетінде қызмет істеп жүріп, халық ағарту жұмысына белсене араласады. Сол кезеңде қалың қауымға таныс поэмасы “Батыр Баянды” жазып, жарыққа шығарады.
1923 – 1927 жылдары Мәскеуде Жоғары әдебиет-көркемөнер институтында оқиды. Онда орыс әдебиетін, Батыс Еуропа әдебиетін терең зерттеп, орыс мәдениет қайраткерлерімен жете танысып, көпшілігімен достық қарым-қатынаста болады. Мәскеуде оқып жүргенде оның шығармалары орынсыз сынға ұшырады.
1924 жылы 24 қарашада Мәскеу қаласындағы Шығыс еңбекшілері коммунистік университетінде қазақ жастарының жерлестік ұйымында жиналыс өтіп, олар Мағжанның 1922 жылы Қазанда, 1923 жылы Ташкентте басылып шыққан жыр жинақтарын талқыға салды. Онда ақын шығармаларын теріске шығаратын қаулы қабылданды. Бұл қаулы Еңбекші Қазақ газетінің 1925 жылы 14 ақпандағы санында басылды.
Орынсыз сыннан көңілі жабыққан ақын “Сәлем хат” деген өлең жазды. Ол “Тілші” газетінде жарияланды. “Еңбекші қазақ” газетінің 1924 жылы 19 желтоқсанындағы санында С.Мұқановтың “Сәлем хат жазған азамат Мағжан Жұмабаевқа” деген ескертпемен “Сәлемге сәлем” деген жауап өлеңі басылды.
Қалқан (құмды алқап)
Қалқан – Іле аңғарының бойындағы құмды алқап. Үлкен Қалқан тауының шығысында 22 км жерде орналасқан.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Өмірбаяны
Жаңа құрылысқа, жаңа тұрмысқа қатысты нақтылы өлең жазбаса да, “уралап айқайламадың” деген кінәмен, тап күресіне белсене араласып, кедей сөзін сөйлемедің деген айыппен М.Жұмабаев қатаң сынға алынды. Мағжан 1927 – 1929 жылы Бурабайда, одан соң Қызылжарда оқытушылық қызметтер атқарады.
Қалқан (құмды алқап)
Географиялық орны
Жетісу облысы Кербұлақ ауданы жерінде.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Өмірбаяны
1929 жылы М.Жұмабаев “Алқа” атты жасырын ұйым құрғаны үшін деген айыптаулармен Мәскеудегі Бутырка түрмесіне қамалып, 10 жыл айдауға кесіледі. 1936 жылы М.Горький мен Е.Пешкованың араласуымен бостандық алып, Қазақстанға қайтады.
Конево (Шумен облысы)
Конево (Конево) — Болгариядағы ауыл. Шумен облысына қарасты Вырбица қауымының құрамына кіреді.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Өмірбаяны
Петропавл қаласында мектепте орыс тілі мен әдебиетінен сабақ беретін мұғалім болып жұмыс істейді. Көп ұзамай қалалық оқу ісінің меңгерушісі оны саяси себептерге байланысты деген айыппен мұғалімдік қызметтен босатады. 1937 жылы наурызда М.Жұмабаев Алматыға келеді. Аударма ісімен айналысады. 1938 жылы қайтадан қамауға алынып, 19 наурызда ату жазасына кесілді.
Қалқан (құмды алқап)
Жер бедері
Ендік бойымен 37 км-ге созылған, енді жері 10 км. Төрттік кезеңнің саз, құмтастарынан түзілген. Құм төбелердің салыстырмалы биіктігі 15 – 18 м, кейде 30 м-ге дейін жетеді. Беткейлерінде шөлге тән сораң өсімдіктер өседі. Баурайы жайылым ретінде пайдаланылады.‎
Марави конфедерациясы
Марави конфедерациясы (Maravi confederacy), 1480 жылы Оңтүстік Африкада қалыптасқан орталықтандырылған басқару жүйесі. . Солтүстіктен қазіргі Орталық және Оңтүстік МАЛАВИГЕ қоныс аударған өзара әрекеттесетін этникалық топ мүшелері құрған. МАЛАВИ көлінен оңтүстік батысқа қарай орналасқан, 17 ғасырдағы өрлеу дәуірінде Замбези өз.
Қалқан (құмды алқап)
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы құмдары
Конево (Шумен облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 259 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9887. Телефон коды — 05396. ЕКАТТЕ коды — 38306.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шумен облысының елді мекендері
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Мағжан шығармашылығы
Ақын тұңғыш өлеңінен бастап әлеуметтік тақырыпқа ден қойып, ағартушылық, ұлт-азаттық, демократияшыл бағытты ұстанды. Абай поэзиясының өшпес маңызын бірден танып, оны “хакім” деп атады, ұлы ақынның “мың жыл жұтса дәмі кетпес” сөзін жаңа жағдайда ілгері дамытты, Батыс пен Шығыстың рухани қазынасын сабақтастыру негізінде қазақ поэзиясын тақырып, түр мен мазмұн жағынан байытты. Жұмабайұлы ел ішіндегі әлеуметтік мәселелерді көтерді (“Шын сорлы”), халқын өнер-білімге шақырды (“Ләззат қайда?”, “Жазғы таң”, “Өнер-білім қайтсе табылар”, “Балалық шақ”, “Қазағым”, “Қарағым”, “Осы күнгі күй”, “Мен сорлы”).
Марави конфедерациясы
Мозамбик жағалауына дейінгі кең байтақ территорияны алып жатты. Оның сауда лидерлері португалдардықтар мен арабтарға піл сүйегін, құлдарды және темір сатқан.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Мағжан шығармашылығы
Бірқатар өлеңдерін махаббат тақырыбына арнады (“Жас келін, “Зарлы сұлу”, “Сүйгеніме”, “Алданған сұлу”). Өз поэзиясының алғашқы қадамдарынан бастап ақтық демі біткенге дейін М.Жұмабаев ұлт-азаттық тақырыбын үзбей толғанды, оны өз поэзиясының өзегі етті. Бүкіл халықты тап, топқа жіктемей, Қазақ елін әлемдік мәдени жетістіктерге қол жеткізуге қандай күш кедергі деген сауал қойып, оған басты кедергі – отаршылдық деген шешімге келді.
Марави конфедерациясы
1720 жылға таман бірнеше автономды бөліктерге ыдыраған.
Мағжан Бекенұлы Жұмабаев
Мағжан шығармашылығы
Бастапқы кезде бұл тақырып туған жердің табиғатын тамашалаудан барып қайран жердің ендігі күні не болады деген уайым-қайғыға ұласады, ақыры келіп кіндік қаны тамған нулы, сулы өлкені жаулап жатқан қара шекпенді отаршылдыққа қарсы наразылық оты болып тұтанды (“Туған жерім – Сасықкөл”). Ақын халқымен бірге күйзелді, осыдан келіп романтикалық әуенге бөленген жорық идеясы туды (“Жарыма”, “Есімде... тек таң атсын”, “Жаралы жан”, “Мен жастарға сенемін”, т.б.).
Мағжан шығармаларындағы романтикалық сарын, әсіресе, оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын көрінеді. Ақын символизмі болашақ пердесін ашатын жаңа мифология туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында деген сенімге айналды (“От”, “Пайғамбар”, “Күншығыс”, “Жаралы жан”, “Айға”, т.б.). Ақын дыбыс-буынның соны үндестіктерін тауып, қазақ жырын байыта түсті (“Шолпы”). Мағжан поэзиясындағы құнарлы арнаның бірі – түркі тақырыбы. Түркі халықтарының бірлігі тақырыбы М.Жұмабаев поэзиясының әуелден қалыптасқан алтын арқауы іспетті.
Түрік тақырыбы қазақ халқының ұлт-азаттық тақырыбына ұласып, отаршылдыққа қарсы күреске алып келді (“Орал тауы”, “Алыстағы бауырыма”, “Жер жүзінде”, “Қазақ тілі”, “Тез барам!”, “Түркістан”, “Орал”). Сондай-ақ, Мағжанның “Пайғамбар” өлеңінде “Ғұн – түріктің арғы атасы” десе, “Түркістан” атты өлеңінде “Түркістан – ер түріктің бесігі ғой” деп асқақ рухпен жырлады.
түрікшілдік сезімі 1919 – 1923 жылы Мұстафа Кемал Ататүрік бастаған түрік халқының азаттық соғысына арналған “Алыстағы бауырыма” атты өлеңінде айрықша байқалады. Оның бұл өлеңін Мұстафа Шоқай “Яш Түркістан” журналында (1930, №1) жариялай отырып, оны түрікшілдік күресі үшін ең қымбатты және ең пайдалы өлең деп бағалады.
Мағжантану ғылымы
Мағжан – философ ақын. Ақынның философиялық көзқарасы өз өлеңдерінде жақсылық пен жамандық, әділдік пен әділетсіздік тәрізді қарама-қайшылықты философиялық ұғымдарды шебер шендестіре білуінен байқалады. Ол дүниені біртұтас құбылыс ретінде алып, адамды сол ұлы табиғат, жаратылыстың бір туындысы, бөлшегі ретінде суреттейді. Табиғатсыз, жаратылыссыз адам жоқ. Ал табиғат адамсыз да күн көре береді. Бірақ сана оған бағынбайды, дене бағынса да сезім бағынбайды. Сондықтан ол бұлқынады, серпінеді, үстем болғысы келеді (“От”).
Құбылыстың мәнін кең көлемде, жалпыға бірдей қалыпта тани білуде ақын, ең алдымен, ненің болса да мән-мазмұнына үңіледі, әрдайым жалпы адамзатқа тән әуенге бой ұрады, табиғаттың өз заңына ғана бағынатын құбылыстардың ішкі құпия астарын ұғынғысы келеді. Жұмабайұлының ойынша ақын деген болжап білмес жолға сапар шеккен пір, кейде жын, кейде бала, сол сапарда ол қиындықты қайыспай көтеретін, не дүниені тәрк етіп, бәрінен безінетін жан (“Қиял құлы мен бір ақын”). Ақын “Қорқыт” поэмасында философиядағы мәңгілік тақырып – өмір мен өлім мәселесін Қорқыт пен ажалдың аңдысуы түрінде суреттейді. Ажал – хақ, сондықтан да өмір жібінің түйінінде өлімді болмай қоймайтын өмір ақиқаты ретінде қабылдау қажет деп санайды ол.
Мағжан поэзиясы
Мағжан қазақ лирикасының сыршылдығын тереңдетті, адамның нәзік сезімдеріне тіл бітіре білді. Бұл қасиет оның, әсіресе, махаббат лирикасына тән (“Сүй, жан сәулем”, т.б.). М.Жұмабаев – әлемдік поэзияда экологиялық тақырыпты алғаш жырлаушылардың бірі (“Айда атыңды, Сәрсембай”, “Шойын жол”). Ол техикалық прогреске қарсы болған жоқ, оның ұлттық-мәдени, рухани дәстүрлерді бұзуына қарсы еді. Техника жетістіктерін қызыға жырлай отырып, туған жердің әсем табиғатынан айырылып қалмауға үндеді.
Мағжанның әйгілі өлеңдерінің бірі "Мен Жастарға Сенемін" болып табылады: Арыстандай айбатты, Жолбарыстай қайратты – Қырандай күштi қанатты. Мен жастарға сенемiн!
Мағжан поэмалары
Мағжан қазақ поэмасының баяндау стилін, шешендік мәнерін өзгерту қажет екендігін алғаш айтқандардың бірі болды. Қазақ поэмасын суреткерлік арнаға бұрды. Адам жанының, психология әлемінің құпия сырларын, иірімдерін, даму диалектикасын шеберлікпен кестелеп өрнектей білді. М.Жұмабаев поэмаларына лирикалық тереңдік пен эпикалық кең құлаштылық бірдей тән.
Жеке адам мен ұлт тағдырын драм. сюжетте үйлестіріп, көркемдік зор қуатпен жырлай білді (“Батыр Баян”, “Оқжетпестің қиясында”, “Қойлыбайдың қобызы”, “Өтірік ертегі”, “Шын ертегі”).
Ақын шығармашылығының үлкен бір арнасы – халыққа білім беру, педагогика саласы. Мектеп оқушыларына, мұғалімдерге арнап “Педагогика” (1922, 1923), “Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жөні” (1925) еңбектерін жариялады. Ақан сері, Базар жырау, Әбубәкір Диваев туралы зерттеу еңбектер жазып, ауыз әдебиеті үлгілерін жинауға жәрдемдесті.
Мағжан публицистикасы
Мағжан аударма саласына үлкен мән берді. И.Гете, Г.Гейне, Әбу Фирас, А.В. Кольцов, М.Ю. Лермонтов, А.А. Фет, И.И. Дмитриев, И.П. Мятлов, А.А. Блок өлеңдерін, А.М. Горький, В.В. Иванов, Д.Н. Мамин-Сибиряк, т.б. әңгімелерін қазақ тіліне аударды. Таңдаулы прозалық шығармалар аударумен қоса М.Жұмабаев “Шолпанның күнәсі” әңгімесі арқылы қазақ әдебиетіне психологиялық талдау, сана ағымы әдістерін енгізді.
thumb|left|250px|Мағжан Жұмабайұлының құрметіне почта маркасы
Қайтыс болғаннан кейін
Кеңестік жүйенің қуғын-сүргінінің құрбаны болған Мағжан есімін ақтау ісі 1958 жылы қолға алынды. Осы жылы ресми комиссия құрылып, ақынның таңдамалы лирикаларын жариялау жөнінде ұйғарым жасалды. Бірақ одан нәтиже шықпай, Мағжан шығармалары басылмай қала берді.
1960 жылы Түркістан әскери окр. әскери трибуналының алқасы шешімімен М.Жұмабаев толығымен, біржола ақталды. Мағжан есімі ақталса да ол жөнінде Қазақстан Жазушылар одағы мен ғылыми мекемелерге хабарланбады. Осылайша, Қазақстан халқы ұзақ уақыт бойы М.Жұмабаев шығармаларымен жете таныса алмай келді.
Түркияда ақын кітаптары жарық көргенімен, олар қазақ оқырмандары қолына тимеді. 1969 жылы Мағжанмен қызметтес, таныс болған адамдар Мағжанды ақтау, шығармаларын жариялау керектігі жөнінде Қазақстан басшыларына хат та жолдаған болатын.
Бірақ Мағжанның шығармалары 1989 жылы ғана қайтадан жариялана бастады. 1995 жылдан М.Базарбаев, С.Қирабаев, Х.Абдуллин, Ш.Елеукенов, Б.Дәрімбет, Шөмішбай Сариев бастаған ғалымдар тобы Жұмабайұлының 3 томдық шығармаларын шығаруды қолға алды.
Мағжан Жұмабаев шығармашылығын тереңірек зерттеу еліміздің егемендік алуынан бергі кезеңде ғана нақтылы жолға қойылды. Мағжан есімін мәңгі есте қалдыру бағытында да біршама жұмыстар атқарылды. Алматы және Петропавл қалаларында бір-бір көшеге Мағжан Жұмабаев есімі берілді. Петропавл қаласында және ақынның туған ауылында ескерткіш қойылған. Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы Булаев ауданы Мағжан Жұмабаев ауданы болып аталды (2000). Мектеп оқушылары арасында жыл сайын республикалық Мағжан оқулары өтеді.
Мағжан Жұмабаевтың мемориалдық мұражайы
Ақынның 100 жылдық мерейтойына арналып 1993 жылы ашылған. Ол Мағжан Жұмабаев аудандағы өзінің туып-өскен Сарытомар ауылында орналасқан. Мұражай бұрынғы Мағжан Жұмабаев атындағы кеңшардың мектебінде. Ондағы жиналған қорлар мен материалдар ақынның шығармашылық өміріне арналған. Құжаттардың көшірмесі Алматы, Петропавл, Омбы қалаларында және кейбір аудандарда сақталған. Мұражайдың жалпы аумағы 60м2.
Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi
right|200px|thumb|Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi Мағжан Жұмабаев және Интернационал көшелерiнiң қиылысында орналасқан алаңда Солтүстiк Қазақстан жерiнде туған көрнектi қазақ ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi орнатылған. Оның авторы — Қазақстан Республикасының жетекшi мүсiншiсi, халықаралық конкурстардың лауреаты және дипломанты, Суретшiлер одағының мүшесi Марат Әйнеков.
Ескерткiш Мағжанның граниттен жасалған отырған бейнедегi үшметрлiк мүсiнiн ұсынады. Ақынның иығында ұшқыр ойдың нышаны — қаршыға. Ақын ой үстiнде отыр, оның ойы болашаққа бағытталған. Мүсiн қоңыр түстi күртi гранитiнен орындалған. Мүсiнмен жұмыс iстегенде авторға Мағжанды көрген және жадында ұстаған ақынның жалғыз туысы — Ғадылша Қаһарманов көмек қылған. Оның кескiн-келбетi Мағжанға өте ұқсас. Ескерткiш 1993 жылы ақынның 100-жылдығына ашылған.
Киношежіре
Жанр: деректі фильм. Өндіріс: “Қазақтелефильм” Жанр: деректі фильм. Өндіріс: “Қазақтелефильм” Жанр: деректі фильм. Өндіріс: “Қазақфильм” Шәкен Айманов атындағы
Сілтемелер
Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:КСРО-да атылғандар Санат:Ғалия медресесінде оқығандар
NGC 405
NGC 405 — Феникс шоқжұлдызында орналасқан * типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 6 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 405 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 243-*39, SAO 215379.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Феникс (шоқжұлдыз)
Битуригтер
Битуригтер (Bituriges) — Аквитанияны мекендеген кельт тайпасы. Басты қалалары Аварик (Avaricum) болған, қазіргі Бурж (Bourges). Битуригтер өзінше өмір сүретін екі тайпаға бөлінген — Битуригтер-кубтар (Bituriges Cubi) және Битуригтер-вибиски (Bituruges Vibisci).
Битуригтер-вибис Гароннаның төменгі ағысы мен Жиронданы мекендеген битуригтерді айтады. Битуригтер-вибисктердің орталығы портты қала Бурдигала болды, қазіргі Бордо.
Санат:Кельт тайпалары Санат:Галлия тайпалары
Мердуш
Мердуш — Ресейдегі өзен. Мордовия Республикасы, Рязань облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ермишь өзенінің сол жағалауынан 43 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
УЕФА Кубок иелері кубогы 1986/87
УЕФА Кубок иелері кубогы 1986/87 — аталмыш турнирдің 37-ші маусымы, Нидерландтың "Аякс" клубы жеңімпаз атанды.
Бүркітті (Қарағанды облысы)
Бүркітті — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Қырғыз ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде, Талды өзенінің сол жағалауында, бетеге, боз, ши өскен қуаң дала белдемінде орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1954 жылы қаланған. Бұрынғы “Киргизия” кеңшары негізінде астық өндіретін және етті сиыр өсіретін шаруа (фермер) қожалықтары, өндіріс кооперативтері құрылған.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1461 адам (759 ер адам және 702 әйел адам) болса, 2009 жылы 1311 адамды (637 ер адам және 674 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, дәрігерлік-амбулаториялық пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары өзге елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Меңіреу құрлар
Меңіреу құрлар (Tetrao) - құр тұқымдас ірі құстар туысы.
Еркектері құсойнақ кезінде бірнеше секундтай естімей қалады. Ұзындығы 56-85 см, салмағы 4-5,5 кг, кейде 6,5 кг-ға дейін жетеді. Еуразияның орманды аймағында 2 түрі бар:
Полигамдар
Қусойнағы, жыныстық билері. Жерде және ағаштарда өтеді, жерде, қыста ағаштарда, (қарағай, самырсын шыршалар қылқандары, кей жағдайда балқарағай бүршіктерін, ақ қайын және т.б.) қоректенеді. Аңшылық нысаны. Дарвин және Березкин қорығында саңырау құрларды өсіреді. ХТҚО Қызыл кітабында 1 түршесі бар. Табиғатта саңырау құр мен тасты саңырау құр буданы кездеседі, халықта бұлардан тараған ұрпақ аралық деп аталады.
Шадрак
Шадрак (Chadrac) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Аррондиссеман-дю-Пюи-ан-Веле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 43046, пошта индексі — 43770.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2666 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1075,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Торонто Университеті
Торонто Университеті Канада елінің Онтарио, Торонто қаласында орналасқан зерттеу университеті. Университеттің негізі 1827 жылы қаланды.
<!-- as King's College, the first institution of higher learning in Upper Canada. Originally controlled by the Church of England, the university assumed the present name in 1850 upon becoming a secular institution. As a collegiate university, it comprises twelve colleges that differ in character and history, each retaining substantial autonomy on financial and institutional affairs.
The Varsity Blues are the athletic teams that represent the university in intercollegiate league matches, with particularly long and storied ties to gridiron football and ice hockey. The university's Hart House is an early example of the North American student centre, simultaneously serving cultural, intellectual and recreational interests within its large Gothic-revival complex.
The University of Toronto is ranked 1st in Canada and 19th worldwide in the Times Higher Education World University Rankings; 1st in Canada and 26th worldwide in the Academic Ranking of World Universities; 2nd in Canada and 23rd globally in the QS World University Rankings; and 1st in Canada and third overall in Newsweek's ranking of top institutions outside of the United States. The university has educated two Governors General and four Prime Ministers of Canada, four foreign leaders, fourteen Justices of the Supreme Court, and has been affiliated with ten Nobel laureates.
History
The founding of a colonial college had long been the desire of John Graves Simcoe, the first Lieutenant-Governor of Upper Canada. As an Oxford-educated military commander who had fought in the American Revolutionary War, Simcoe believed a college was needed to counter the spread of republicanism from the United States. The Upper Canada Executive Committee recommended in 1798 that a college be established in York, the colonial capital.
On 15 March 1827, a royal charter was formally issued by King George IV, proclaiming "from this time one College, with the style and privileges of an University ... for the education of youth in the principles of the Christian Religion, and for their instruction in the various branches of Science and Literature ... to continue for ever, to be called King's College." The granting of the charter was largely the result of intense lobbying by John Strachan, the influential Anglican Bishop of Toronto who took office as the first president of the college. The original three-storey Greek Revival school building was constructed on the present site of Queen's Park.
Under Strachan's guidance, King's College was a religious institution that closely aligned with the Church of England and the British colonial elite, known as the Family Compact. Reformist politicians opposed the clergy's control over colonial institutions and fought to have the college secularized. In 1849, after a lengthy and heated debate, the newly-elected responsible government of Upper Canada voted to rename King's College as the University of Toronto and severed the school's ties with the church. Having anticipated this decision, the enraged Strachan had resigned a year earlier to open Trinity College as a private Anglican seminary. University College was created as the nondenominational teaching branch of the University of Toronto. During the American Civil War, the threat of Union blockade on British North America prompted the creation of the University Rifle Corps, which saw battle in resisting the Fenian raids on the Niagara border in 1866.
Established in 1878, the School of Practical Science was precursor to the Faculty of Applied Science and Engineering, which has been nicknamed Skule since its earliest days. While the Faculty of Medicine opened in 1843, medical teaching was conducted by proprietary schools from 1853 until 1887, when the faculty absorbed the Toronto School of Medicine. Meanwhile, the university continued to set examinations and confer medical degrees during that period. The university opened the Faculty of Law in 1887, and it was followed by the Faculty of Dentistry in 1888, when the Royal College of Dental Surgeons became an affiliate. Women were admitted to the university for the first time in 1884.
A devastating fire in 1890 gutted the interior of University College and devoured thirty-three thousand volumes from the library, but the university restored the building and replenished its library within two years. Over the next two decades, a collegiate system gradually took shape as the university arranged federation with several ecclesiastical colleges, including Strachan's Trinity College in 1904. The university operated the Royal Conservatory of Music from 1896 to 1991 and the Royal Ontario Museum from 1912 to 1968; both still retain close ties with the university as independent institutions. The University of Toronto Press was founded in 1901 as the first academic publishing house in Canada. The Faculty of Forestry was established in 1907, with Bernhard Fernow as founding dean; it was the first university faculty devoted to forest science in Canada. In 1910, the Faculty of Education opened its laboratory school, the University of Toronto Schools. The First and Second World Wars curtailed some university activities as undergraduate and graduate men eagerly enlisted. Intercollegiate athletic competitions and the Hart House Debates were suspended, although exhibition and interfaculty games were still held. The David Dunlap Observatory in Richmond Hill opened in 1935, followed by the University of Toronto Institute for Aerospace Studies in 1949. The university opened satellite campuses in Scarborough in 1964 and in Mississauga in 1967. The university's former affiliated schools at the Ontario Agricultural College and Glendon Hall became fully independent as University of Guelph in 1964 and York University in 1965, respectively. Beginning in the 1980s, reductions in government funding prompted more rigorous fundraising efforts. The University of Toronto was the first Canadian university to amass a financial endowment greater than C$1 billion.
Grounds
The university grounds lie about 2 km north of the Financial District in Downtown Toronto, and immediately south of the neighbourhoods of Yorkville and The Annex. The site encompasses 71 ha bounded mostly by Bay Street, Bloor Street, Spadina Avenue and College Street. An enclave surrounded by university grounds, Queen's Park contains the Ontario Legislative Building and several historic monuments. With its green spaces and many interlocking courtyards, the university forms a distinct region of urban parkland in the city's downtown core. The namesake University Avenue is a ceremonial boulevard and arterial thoroughfare that runs through downtown between Queen's Park and Front Street. The Spadina, St. George, Museum, Bay, and Queen's Park stations of the Toronto subway system are located in the vicinity.
The architecture is defined by a combination of Romanesque and Gothic Revival buildings spread across the eastern and central portions of campus, most of them dated between 1858 and 1929. The traditional heart of the university, known as Front Campus, is located near the centre of the campus in an oval lawn enclosed by King's College Circle. The centrepiece is the main building of University College, built in 1857 with an eclectic blend of Richardsonian Romanesque and Norman architectural elements. The dramatic effect of this blended design by architect Frederick William Cumberland drew praise from European visitors of the time: "Until I reached Toronto," remarked Lord Dufferin during his visit in 1872, "I confess I was not aware that so magnificent a specimen of architecture existed upon the American continent." The building was declared a National Historic Site of Canada in 1968. Built in 1907, Convocation Hall is recognizable for its domed roof and Ionic-pillared rotunda. Although its foremost function is hosting the annual convocation ceremonies, the building serves as a venue for academic and social events throughout the year. The sandstone buildings of Knox College epitomizes the North American collegiate Gothic design, with its characteristic cloisters surrounding a secluded courtyard.
A lawn at the northeast is anchored by Hart House, a Gothic-revival student centre complex. Among its many common rooms, the building's Great Hall is noted for large stained-glass windows and a long quotation from John Milton's Areopagitica that is inscribed around the walls. The adjacent Soldiers' Tower stands 143 ft tall as the most prominent structure in the vicinity, its stone arches etched with the names of university members lost to the battlefields of the two World Wars. The tower houses a 51-bell carillon that is played on special occasions such as Remembrance Day and convocation. The oldest surviving building on campus is the former Toronto Magnetic and Meteorological Observatory building, built in 1855. North of University College, the main building of Trinity College displays Jacobethan Tudor architecture, while its chapel was built in the Perpendicular Gothic style of Giles Gilbert Scott. The chapel features exterior walls of sandstone and interiors of Indiana Limestone, and was constructed by Italian stonemasons using ancient building methods. Philosopher's Walk is a scenic footpath that follows a meandering, wooded ravine linking with Trinity College, Varsity Arena and the Faculty of Law. Victoria College is on the eastern side of Queen's Park, centred on a Romanesque main building made of contrasting red sandstone and grey limestone.
Developed after the Second World War, the western section of the campus consists mainly of modernist and internationalist structures that contain laboratories and faculty offices. The most significant example of Brutalist architecture is the massive Robarts Library complex, built in 1972 and opened a year later in 1973. It features raised podia, extensive use of triangular geometric designs and a towering fourteen-storey concrete structure that cantilevers above a field of open space and mature trees. The library is undergoing renovations to increase indoor space. The Leslie L. Dan Pharmacy Building, completed in 2006, exhibits a modern style of glass and steel by British architect Norman Foster.
Governance and colleges
The University of Toronto has traditionally been a decentralized institution, with governing authority shared among its central administration, academic faculties and colleges. The Governing Council is the unicameral legislative organ of the central administration, overseeing general academic, business and institutional affairs. Before 1971, the university was governed under a bicameral system composed of the board of governors and the university senate. The chancellor, usually a former governor general, lieutenant governor, premier or diplomat, is the ceremonial head of the university. The president is appointed by the council as the chief executive.
Unlike most North American institutions, the University of Toronto is a collegiate university with a model that resembles those of the University of Cambridge and the University of Oxford in Britain. The colleges hold substantial autonomy over admissions, scholarships, programs and other academic and financial affairs, in addition to the housing and social duties of typical residential colleges. The system emerged in the 19th century, as ecclesiastical colleges considered various forms of union with the University of Toronto to ensure their viability. The desire to preserve religious traditions in a secular institution resulted in the federative collegiate model that came to characterize the university.
University College was the founding nondenominational college, created in 1853 after the university was secularized. Knox College, a Presbyterian institution, and Wycliffe College, a low church seminary, both encouraged their students to study for non-divinity degrees at University College. In 1885, they entered a formal affiliation with the University of Toronto, and became federated schools in 1890. The idea of federation initially met strong opposition at Victoria University, a Methodist school in Cobourg, but a financial incentive in 1890 convinced the school to join. Decades after the death of John Strachan, the Anglican seminary Trinity College entered federation in 1904, followed in 1910 by St. Michael's College, a Roman Catholic college founded by the Basilian Fathers. Among the institutions that had considered federation but ultimately remained independent were McMaster University, a Baptist school that later moved to Hamilton, and Queen's College, a Presbyterian school in Kingston that later became Queen's University.
The post-war era saw the creation of New College in 1962, Innis College in 1964 and Woodsworth College in 1974, all of them nondenominational. Along with University College, they comprise the university's constituent colleges, which are established and funded by the central administration and are therefore financially dependent. Massey College was established in 1963 by the Massey Foundation as a college exclusively for graduate students. Regis College, a Jesuit seminary, entered federation with the university in 1979.
In contrast with the constituent colleges, the colleges of Knox, Massey, Regis, St. Michael's, Trinity, Victoria and Wycliffe continue to exist as legally distinct entities, each possessing a separate financial endowment. While St. Michael's, Trinity and Victoria continue to recognize their religious affiliations and heritage, they have since adopted secular policies of enrolment and teaching in non-divinity subjects. Some colleges have, or once had, collegiate structures of their own: Emmanuel College is a college of Victoria and St. Hilda's College is part of Trinity; St. Joseph’s College had existed as a college within St. Michael's until it was dissolved in 2006. Ewart College existed as an affiliated college until 1991, when it was merged into Knox College. Postgraduate theology degrees are conferred by the colleges of Knox, Regis and Wycliffe, along with the divinity faculties within Emmanuel, St. Michael's and Trinity, including joint degrees with the university through the Toronto School of Theology.
Academics
The Faculty of Arts and Science is the university's main undergraduate faculty, and administers most of the courses in the college system. While the colleges are not entirely responsible for teaching duties, most of them house specialized academic programs and lecture series. Among other subjects, Trinity College is associated with programs in international relations, as are University College with Canadian studies, Victoria College with Renaissance studies, Innis College with film studies, New College with gender studies, Woodsworth College with industrial relations and St. Michael's College with Medievalism. The Faculty of Applied Science and Engineering is the other major faculty that allows direct-entry into bachelor's degree programs from secondary schools; undergraduate programs in other faculties generally admit by second entry. Postgraduate programs in arts and science are administered by the School of Graduate Studies.
The University of Toronto is the birthplace of an influential school of thought on communication theory and literary criticism, known as the Toronto School. Described as "the theory of the primacy of communication in the structuring of human cultures and the structuring of the human mind", the school is rooted in the works of Eric A. Havelock and Harold Innis and the subsequent contributions of Edmund Snow Carpenter, Northrop Frye and Marshall McLuhan. Since 1963, the McLuhan Program in Culture and Technology of the Faculty of Information has carried the mandate for teaching and advancing the Toronto School.