cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кофенің тыңайтқыштық әсері
Өсірілуі
Алғашында  таңдалынған  дәндер жеткілікті мөлшерде күн көзі және көлеңке бар көшет отырғызылатын орынға  отырғызылады. Шамамен, жарты жылдан соң көшеттер тыңайтқыштар салынған топырақты алаңға ауыстырылады. Кофе көшеттері күтімге, тазалыққа ыңғайлы қашықтықпен орналасады. Өсімдік тәуліктік күтім, фунгицид және инсектицид көмегімен зиянды жәндіктермен, кофе қағы секілді аурулармен күрес жағдайында ғана жеміс береді.
Кофе ағашының тіршілік ету мерзімі 60-70 жылды құрайды. Жас өсімдік екі жылдан соң жеміс бере бастайды, бір жылда бір кофе ағашынан 1000, 1500-дай жеміс алуға болады. Кофені піскендерін кезекпен, қолмен жинау жақсырақ. Колумбияда, Коста-Рикада осы әдіспен кофе діндері жинаталады.
Ферменттеу
Жиналған жемістер әдетте ылғалдау әдісімен өңделеді. Дәннің көп жұмсақ бөлігі түсірілетін, «Сүртіп тазартатын» машинаға салынады. Кейін кофе дәнін бір- үш күнге бакке салады, бакте жасанды жолмен пайда болатын энзимдер әсерінен, қалған кофе жұмсағы ферменттеу процесінде ыдырайды. Бұдан соң дәндер жуылып, мәйектің соңғы қалдықтары жойылады. Олардың бір бөлігі күн көзімен кептіргіш үстелдерде немесе бетон терассаларда, екінші бөлігі ыстық ауалы кептіргіштен өткізу арқылы кептіріледі.Кейіннен механикалық жолмен дәннің күміс және пергаментті қабықтан тұратын сыртқы құрғақ қабаты жойылады. Ылғалдау әдісімен жүзеге асырылатын ферменттеу жоғары сапалы жұмсақ көфе алуға мүмкіндік береді.
Кофенің құрамы
Кофенің құрамы өте күрделі. Құрамындағы заттар өскен жерінің құнарлығына байланысты.Оның құрамында 1000нан астам химиялық қосындылардың 800-і оның дәмділігіне жауап береді.Шикі кофенің құрамына белсенді заттардың бірі-алколоидтар,фенол қосындылылар,липидтер,моно-дисахаридтер,органикалық қышқылдар,минералды элементтер тағы да басқа  заттар кіреді. Шикі кофенің құрамына үш маңызды түрі  кіреді.Олар:Арабика,Робуста және Либерика.Осы үш түріндеде ақуыздар бірдей мөлшерде болады.(аминды азот-1,55-1,63, барлық ақуыздың мөлшері-9,69-10,19%. Кофенің құрамындағы көмірсулар 50-60 % алады.
Көмірсулар	Пайыздық мөлшері:
Кофенің құрамында Полиамины и гетероциклды алкалоидтар бар. Соның ішінде:
Кофеин(C8H10N4O2) – кофенің құрамындағы ең маңызды алкалоид. Ол мына атпен белгілі 2,6-диокси-1,3,7-триметилпурин, немесе 1,3,7-триметилксант. Кофенің мына үш түрінде кофеиннің кездесуі:
Қорытынды
Кофені тыңайтқыш ретінде қолдану  үшін  өсімдіктерге қолданылып қаралды. Құнарлы қарашірінді топыраққа егілген бұршақ өсімдімдігі үш түрлі ортада өсірілді, олардың топырағы құнарлы қарашірінді болғанымен оларға әсер ететін жағдайлар анықталды. Бұл жұмыста зеттеу жұмыстарын жүргізу үшін бұршақ өсімдігі таңдалып алынды. Бұршақ өсімдігіне үш түрлі қоспа ерітінділері құйылды. Соның ішінде кофе ерітіндісі қосылған бұршақ өсімдігінің тіршілік өнімділік белсенділігі жоғары деңгейде болды. Жоғарыда көрсетілгендей оның құрамындағы көмірсу өсімдіктің тіршілік белсенділігін арттыруға үлес қосты. Сонымен қатар, кофенің кері әсері де байқалды. Яғни, кофе ерітіндісі құрамындағы кофе мөлшері шектен-тыс мөлшерде болса, оның құрамындағы хлороген кышқылы өсімдікке кері әсерін тигізеді.
Айта кететін кофе ерітіндісі ерекшеліктерінің бірі – ерітінді құйылған өсімдікке зиянды шыбын-шіркейлердің жоламауы. Кофе құрамында болатын кофеин өткір иіске ие. Зиянкестердің өсімдікке жоламау себебі де, осы. Бақылау нәтижесінде бұл ерітінді өзінің оң әсерін тек бұршақ тұқымдас өсімдіктерге ғана емес, бөлме өсімдіктеріне де тигізетіндігі дәлелденді. Өсімдік битінің жойылуы, кофе ерітіндісі - жапырақты зақымдайтын өсімдік битімен күреске жарамды бірден-бір тұнба екендігінің көрінісі.
Сазэрлин (Орегон)
Сазэрлин (Sutherlin) — Орегон штатының Дуглас округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6669 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.7 км² шамасында. FIPS коды — 41-71650.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Трансқұрлықты елдер тізімі
нобай|438x438px|Трансқұрлықты елдер картасы: Бұл - бірнеше құрлықтарда территориясы бар мемлекеттер, Трансқұрлықты елдер (ағыл. Transcontinential countries) немесе Құрлық-аралық елдердің (ағыл. Intercontinential countries) тізімі.
Іргелес трансқұрлықты ел - құрлықтар шекарасында ел бөлінбей, іргелесіп орналасатын мемлекет. Іргелес емес трансқұрлықты ел - керісінше, құрлықтар шекарасы бойынша бөлінетін мемлекет.
Бұл тізімде 7 құрлық моделі қолданылады, яғни "Еуразия" немесе "Америкалар" тәріздес түсініктері қарастырылмайды.
Африка мен Азия
солға|нобай|XVIII мен XIX ғасырларында белігілеген Еуропа-Азия шекарасы. Қызыл түзулер қазіргі заманда қолданатын шекарасын көрсетеді{{legend|#fcf9ea|Еуропа}}{{legend|#d2d0c5|Азия}}{{legend|#edfb9d|Тарихқа сүйене отырып, екі құрлығында да орналасқан аумақ}}
Азия мен Еуропа
Көптеген географтарда Азия мен Еуропада орналасқан елдердің трансқұрлықтығын анықтауда қиыншылықтар пайда болған. Оған себебі - екі құрлықтың арасындағы шекарасын анықтау. Қазіргі кезде Азия мен Еуропа шекарасы ретінде Кавказ таулары мен Жайық өзенін алады. Бұл кезде Азия мен Еуропада орналасқан трансқұрлықты болып саналатын 5 ел болады:
Араб тілі (кітап)
Араб тілі — 2011 жылы Алматы қаласы «Нұр-Мұбарак» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Һуда Мұхаммад ал-Банна. Беттер саны — 116.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Нұр-Мұбарак баспасының кітаптары
Хосе Луис Чилаверт
Хосе Луис Феликс Чилаверт Гонсалес (José Luis Félix Chilavert González; 27 шілде 1965 жыл, Луке, Сентраль департаменті, Парагвай) — парагвайлық футболшы, Парагвай Ұлттық футбол құрамасының экс-қақпашысы.
Чилаверт жайлы фактілер
Чилаверт мергендігімен де көзге түскен қақпашы. Айып доптары мен пенальтиді орындау шеберлігімен танымал болған. Карьерасында 62 голдың авторы атанған. Оның бұл рекордын 2006 жылы бразилиялық қақпашы Рожериу Сени жаңартты. Чилаверт құрама сапында 8 гол соққан (қақпашылар арасындағы рекордтық көрсеткіш).
Сондай-ақ, ол хет-трик жасаған жалғыз қақпашы (1999 жылы 8 қарашада «Велес Сарсфилд» және «Феррокариль Оэсте» командалары арасындағы ойында пенальтиден үш гол соқты).
Сілтемелер
Санат:Парагвай футболшылары Санат:Парагвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гуарани ФК ойыншылары Санат:Сан-Лоренсо де Альмарго ФК ойыншылары Санат:Реал Сарагоса ФК ойыншылары Санат:Велес Сарсфилд ФК ойыншылары Санат:Страсбур ФК ойыншылары Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Қазақстанның экологиялық проблемалары
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі
Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Табиғат кешендеріне кері әсер ететін озық ғылыми-техниканың тікелей қатысы жоқ. Ол өзгерістерге кінәлы прогресс емес, техникалық жобаларда адамның шаруашылық әрекетінің әсері есепке алынбаған. Жауын-шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ескерместен топыраққа минералды тыңайткыштар енгізу, ол заттардың шайылып, өзендер мен бөгендердің ластануын туғызды. Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая кетірумен бірге, қоршаған ортаның жағдайын нашарлатады. Ірі бөгендер салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырак, өсімдік жамылғысы мен сол жердің микроклиматының өзгеруіне әкеп соғады. Қазіргі кезде антропогендік ландшафтар басым. Ландшафтарды жақсарту үшін оларды өзгертетін шаралар жүргізеді. Соның бірі – мелиорация. Мелиорация жердің жағдайын жақсарту мен оны пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып табылады. Табиғатты тиімді пайдалану, көркейту және қорғау кешенді түрде қарастырылуы қажет. Рио-де-Жанейро декларациясының қағидаларын есепке ала отырып Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігі проблемалары және қоршаған ортасының жағдайына ғаламдық, ұлттық және жергілікті деңгейде қаралуын қарастырады.
Ғаламдық экологиялық проблемаларға климаттың өзгеруі, озон қабатының бұзылуы, биоәртүрліліктің азаюы, шөлейттену және жердің құлдырауы (деградация) жатады. Ұлттық экологиялық проблемалареа экологиялық апатты аймақтар; Каспий теңізі қайраңы ресурстарын белсенді игерумен байланысты проблемалар; тарихи ластану; трансшекаралық мәселелер; әскери ғарыштық және тәжірибелік кешендер полигондарының әсерін жатқызуға болады. Жергілікті экологиялық проблемаларға ауа бассейнінің ластануын, радиоактивті, тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтары, табиғи және техногендік төтенше жағдайларды жаткызуға болады. Адам әрекетінен Қазақстан жерінде тез шешуді қажет ететін проблемалар бар.
Семей ядролық полигоны
thumb|left|250px|Семей полигоны Қазақстан картасында
Еліміздің тарихындағы ең қайғылы парақтардың бірі - Семей ядролық сынақ полигонының өмірге келуі Алғашқы атомдық жарылыс дауысы 1949 жылы тамыздың 29-ы, таңғы сағат 7-де естілді. Семей ядролық полигоны ауданында 450-ден астам жер үсті және жер асты ядролық сынақтарының өткізілуі нәтижесінде атмосфераға, гидросфераға және литосфераға өте үлкен мөлшерде радиоактивті материалдар шығарылды. Тек Семей ядролық полигонының ғана емес, соған жақын жатқан орасан үлкен аумақтар да (Павлодар, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жезқазған облыстары және Ресей Федерациясының Алтай өлкесі) радиоактивті ластануға ұшырады. Соның нәтижесінде сол аумақтағы көптеген тірі ағзалар және тұрғын халықтар зардап шекті.
Қазақстандағы сансыз ядролық зерттеулердің салдарлары әлі де толық зерттелген жоқ. Белгілі ақын Олжас Сүлейменовтың басшылығымен Невада—Семей экологиялық қозғалысы Семей ядролық полигонында сынақтар өткізуге толық тыйым салды. Бұл қозғалысқа Қазақстанның көптеген халқы кеңінен қатысты. Қазақстан Президенті Н. Ә. Назарбаев республикада ядролық сынақтар өткізуге мораторий жариялады. (Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы» Жарлығына 1991 жылы тамыздың 29-да қол қойылды.) Соңғы сынақтардан бері он жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, Семей ядролық полигонының белдемі күні бүгінге дейін экологиялық кауіпті аудан болып есептеледі. Өйткені онда ұзақ сақталатын радиоактивті заттар жинақталған. Полигон аймағында күні бүгінге дейін топырақ және өсімдіктер ластанған. Қазақстан Үкіметі Семей ядролық полигонымен шектесіп жатқан аудандар аймағындағы экологиялық жағдайды жеңілдету жөнінде бірқатар шұғыл шаралар қабылдады. АҚШ пен Жапония үкіметтері Семей ядролық полигоны аймағында экологиялық зерттеулерді жүргізуге елеулі қаржылық көмек көрсетуде. КСРО заманында Қазақстан аумағында атом бомбалары сынақтан өтті. Ол үшін арнайы 18 млн га жер бөлініп, Семей ядролық полигоны ашылды. Бастапқысынды адамдарға, жануарлар мен табиғатқа тікелей зардабын тигізген ашық сынақтар жасалды. Сосын оларды жер астына жасай бастады. Атом бомбаларының жарылыстары сұмдық ауыр болды. Семей маңындағы радиациялық әсер аймағында тұратын 500 мыңдай адам осы сынақтан азап шекті. 1949 жылдан 1963 жылға дейін жер бетінде жасалған сынақтардың зардабы әсіресе мол болғаны рас. Бұл аймақтағы аурулардың есеп-қисабы 1990 жылға дейін мұқият жасырылып келді. Облыста онкологиялық, жүрек-қан тамыр, жүйке және психикалық аурулар саны күрт өсті. Азап шегіп, өлім құшқан адамдар қаншама. Отбасыларында кемтар балалар көбейді. Бұның өзі қазақ ұлтының келешегіне төнген зор қауіп болатын 1980 жылдардың аяғына қарай халықтың төзімі таусылып, шегіне жеткен еді. Басқа ядролық державалармен салыстырғанда, Қазақстан аумағында қиратқыш әлуеті жағынан орасан зор ядролық арсенал болды. Қазақстандағы қарудың жиынтық ядролық қуаты бұрынғы Кеңес Одағының барлық ықтимал дұшпандарының аса маңызды стратегиялық объектілерінің барлығының тамтығын да қалдырмауға жетіп артылатын. Бұл қаруды қолдану миллиондаған халқы бар мыңнан астам қаланы, ол былай тұрсын, тұтас бір мемлекеттерді, тіпті континенттерді жермен жексен етуге мүмкіндік беретін. Қазақстан стратегиялық қару-жарақ пен оны жеткізу құралдары орналастырылған жай ғана орын болған жоқ. Біздің елде жайласқан сұмдық әскери-техникалық әлует қуаты жағынан тұтас бір индустрия, өзіндік бір «мемлекет ішіндегі мемлекет» еді. КСРО-ның ыдырауы нәтижесінде Қазақстан толық әскери ядролық циклды: ядролық қаруды сынау, жаңғырту және өндіру циклын жүзеге асыру мүмкіндігі алды. Негізгі бөлім
Сол ядролық сынақ полигондарының бірі – Семей полигоны Кеңес Одағының аса маңызды стратегиялық объектісі болды. Осынау полигонның кемел инфрақұрылымы: Курчатов қаласын (Семей – 21), реакторлар кешенін, «Балапан», «Г» (Дегелеңдегі сейсмокешен), «Ш» («Тәжірибелік алаң» дейтін) сынақ алаңдарын, толып жатқан басқа да ұсақ тәжірибелік алаңдарды қамтиды. Семей ядролық полигонның осынау тәжірибелік алаңдарында 456 ядролық жарылыс жасалды. Осынау сынақтар атом қаруының қиратқыш қаруын айтарлықтай арттыруға ғана емес, оның жаңа түрлерін де жасауға мүмкіндік берді.
Ядролық сынақтар
Семей ядролық полигонындағы сынақтардың жалпы саны 456 ядролық және термоядролық жарылысты құрады. Олардың 116-сы ашық болды, яғни жер бетіндегі немесе әуе кеңістігінде жасалды. Семей полигонында әуеде және жер бетінде сынақтан өткізілген ядролық зарядтардың жалпы қуаты 1945 жылы Хиросимаға тасталған атом бомбасының қуатынан 2,5 мың есе көп болды. 1949 жылғы 29 тамызда тұп-тура таңғы сағат жетіде көз ілеспес жылдамдықпен ұлғайып бара жатқан отты доп кенеттен Жер денесіне қадалып, оны шарпып өтіп, аспанға көтерілген. Отты шардан соң, сұрапыл қуат пен көз қарастырар сәуле бас айналдырып жібергендей бір сәтте жер қабығының ыстық күлі мен иісі көкке көтерілген. Жер лыпасының өртең иісі қолқа атар түтіннің ащы иісін қолдан жасалған жел әп-сәтте жан жаққа таратты. Таяу жерлердегі сирек ауылдарда тұратын адамдар дір ете түскен жер мен жарты аспанды алып кеткен от-жалынға таңырқап, үйлерінен қарап тұрған. Жалғыз түп шөп қалмаған, түтігіп қарайып кеткен даланың тұл жамылғысы. Жан-тәсілім алдында жанталасқан тышқандардың, қарсақтардың кесірткелердің өлі денесі табылған. Жаңадан келгендер бұл тозақты Семей ядролық сынақ полигоны ретінде белгілі № 2 оқу полигонында РДС-1 (зымырандық көрсеткіш снаряды) плутоний зарядан жер бетінде сынақтан өткізу жарылысы деп атады. Бұл КСРО-да тұңғыш атом бомбасының жарыдуы еді. Полигонда жаңа таталды жұлдыздың тууын Лаврентий Берия, Сергей Курчатов, әскери бастықтар мен атақты ғалымдар, Кеңестік атом бомбасының толып жатқан идеологиялық, идеялық және техникалық аталары тасадан бақылап тұрды.
Семей ядролық полигонындағы сынақтардың әсері
Тұңғыш атомдық жарылыстың радиоактивті өнімдері аймақтың барлық елді мекендерін жауып қалды. Көрші қонған әскери объектіде не болып жатқаны туралы титімдей түсінігі жоқ жақындағы ауылдардың тұрғындары радиациялық сәуленің сұмдық дозасын алды. Халыққа сынақ туралы ескертілмеген де еді. Ядролық жарылыстар туралы халыққа 1953 жылдан бастап қана ескертіле бастады. Онда адамдар мен малды радиоактивті заттардың таралу аймағынан уақытша көшіру, оларды қарабайыр қорғаныш объектілеріне, орларға немесе кепелерге жасыру көзделді. Алайда жарылыстан кейін адамдар радиациядан былғанған жерлердегі өз үйлеріне оралып отырды. Жарылыс толқыны көптеген үйлер терезесінің шынысын ұшырып жіберген, кейбір үйлердің қабырғалары қирады. Кейінірек сынақ алдында уақытша көшірілген адамдар полигон жанындағы туған жерлеріне қайтып орала бастағанда, олардың көбісі үйінің орнын сипап қалды, не қақырап кеткен қабырғаларды көрді. Семей ядролық полигонындағы сынақтардың әсері туралы алғашқы шын да жүйелі деректер Қазақ КСР Ғылым академиясы жүргізген кең ауқымды медициналық-экологиялық зерттеулердің нәтижесінде алынды. Зерттеулерді, ғылыми экспедицияларды профессор Б. Атшабаров басқарды. Радиацияның адамға ықпалының механизмі қазіргі кезде едәуір жақсы парықталған. Бұл орайда ең қауіптісі – иондалатын радиацияның ықпалы гендік кодты дауасыз өзгерістерге соқтыруға мүмкін екендігі. 1949 жылғы алғашқы жер бетіндегі жарылыстан бастап Семей және Павлодар облыстарының радиациялық сәулеленудің ықпалына ұшыраған басқа аумақтардың тұрғындарының арасында сырқат санының ұдайы өсіп келе жатқаны байқалады. Бұлар өкпе мен сүт бездерінің рагы, лимфогемобластоз және басқа да қатерлі ісікті патологиялары. Жалпы алғанда рак ісігі сынақтар басталғалы бері үш есе өсті. Семей полигонына жақын нақ сол аудандарда жетілуіндегі әртүрлі ауытқулар, тәндік және естік кемшіліктер әрқилы сәбилер дүниеге ерекше көп келеді. Мамандардың айтуынша, соны бәрі нақ қысқа мерзімді және қалдықты радиацияның кесірінен болатын генетикалық мутациямен байланысты. Адамдар ғана емес, жер де азап шегеді. Жылма-жыл радионуклидтердің жинала беруі жердің құнарлығын азайтады. Жерде орасан зор микроэлементтер: темір, мыс, магний және басқа металдар әрттүрлі дәнді дақылдар адам организміне сіңеді.
Сутегілік құрылымы РДС-2 бұйымы дегеннің қуаты жағынан соған дейін болып көрмеген. Жарылысы 1953 жылғы 12 тамызда Семей ядролық полигонының төңірегін тетірентті. Оның қуаты 480 килотонна еді. Жарылыстан кейін пайда болған нарттай жанған радиоактивті газдардың саңырауқұлақ секілді бұлты 16 километр биіктікке көтерілді. Осы жарылыстан кейін радиусы ондаған километр болатын жерде дала шөптері бірнеше күн бойы көгілдір сәуле шығарып тұрды. 1955 жылы 22 қарашада ТУ-16А әскери бомбалағышы Семей полигонының үстінен ұшып бара жатып, жаңадан жасалған қуаты 1,7 мегатонна болатын, термоядролық РДС-37 зарядын тастады. Бомба бір жарым километрлік биіктікте жарылды. Бұл жарылыстың соққы толқыны мен жер қабатының дірілі бүкіл дерлік Қазақстан аумағы мен Ресейдің көршіліс аймақтарында сезілді. 1962-1989 жылдар арасында Семей полигонындағы Дегелең тауының жер астындағы шахталарында 340 жарылыс жасалды. Бұл арада жыл сайын 14-18 ядролық сынақ өткізіліп тұрды. Осынау жарылыстың салдарынан бір көздері жартастардан құралған Дегелең тауы іс жүзінде киыршық тас үйіндісіне айналды. Жер астындағы әрбір үшінші жарылыстан соң, жарылыс нәтижесінде пайда болған жарықтар мен саңылаулардан радиоактивті газ шығып кетіп жатты. 1989 жылы 12 ақпанда кезекті жоспарлы ядролық сынақ өткізді. Үңгірлердің бірінде қуаты 70 килотоннадан астам ядролық заряд жарылды. Соның салдарынан жер бетінде саңылаулар пайда болып, олардан екі тәулік бойы радиоактивті газдар шығып жатқан. Содан пайда болған радиоактивті бұлт 30 мыңнан астам адам тұратын аумақты бүркеді. Бұл аймақта радиациялық фон 3000-4000 микрорентгенге жетті. Бұл көрсеткіш қалыпты жағдайда сағатына 15-20 микрорентген болатын табиғи радиациялық фоннан екі жүз есе асып түсті.
Қорытынды бөлім
Бір кездері ядролық полигон нақ Семей жерінде неге құрылды деген сұрақтың жауабын іздегенде сол кезде бұл өңір Кеңес Одағының адам ең аз қоныстанған, сонымен бірге негізгі коммуникация жерлерінен оншалықты қашық емес деген сөздер шыққан. 1989 жылдың ақпанында Семейдегі атом полигонын табу үшін күресті бастауға ұйғарған «Невада - Семей» қозғалысының алғашқы митингісі өткізілді. Оны басқарған – белгілі қоғам қайраткері, ақын Олжас Сүлейменов. Сол жылдың 6 тамызында Семей облысының Қарауыл ауылында ядролық қаруды сынауға мораторий жариялау жөніндегі ұсынысты КСРО және АҚШ Президенттеріне үндеу қабылданды. Онда былай делінген болатын: «Сайын даламыз ядролық жарылыстардан қалтырап бітті, сондықтан да онда ары қарай үнсіз қалу мүмкін емес. 40 жыл ішінде бұл арада мыңдаған Хиросималар жарылды. Біз келешекті қауіппен күтудеміз. Уайымсыз отырып, су мен тамақ ішу, өмірге нәресте әкелу мүмкін емес болып барады. Қазақстандағы ядролық қаруды тоқтату үшін, өз үйімізде бейбітшілік пен тыныштық орнату үшін, өз құқықтарымыз үшін күресу мақсатында біз «Невада - Семей» қозғалысын құрдық». Осы уақытқа дейін үнсіз тығылып келген халық бір дауыстан «ядролық қаруға жол жоқ!», «Сынақтар тоқтатылсын» деп мәлімдеді. Ядролық сынақтардың қатері жөнінде барлық бұқаралық ақпараттары құралдарында, телевидение мен газеттерде әңгіме бола бастады. Түрлі елдердің парламенттері өз сессияларында қозғалыс ұрандарын талқылап жатты. Радиациялық сәулелердің зардаптары жайлы дәрігерлер мен ғалымдардың ашық әңгіме қозғауға батылдары жетті. Бұқараның қысымымен Семей полигонындағы сынақтар саны азая бастаған еді. Халықтың бастамасымен тұңғыш ретКСРО Үкіметі ядролық қаруды сынауға тыйым салу – мораторий жасау туралы шешім шығарды. Қазақстан Республикасының егемендігі туралы Декларацияда ел ауағы ядросыз аймақ деп жарияланды. Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаев Семей полигонын жабу туралы Жарлық шығарған күні – 1991 жылдың 28 тамызы. Сөйтіп тиянақтылық пен елімталдық көрсеткен қазақ халқы өз мақсатына жетті: ең үлкен полигон жабылып, атом қаруынан бас тарту әрекеті жасала бастады. Семей полигоны жабылғаннан кейін Ресейдің, АҚШ пен Францияның полигондарында ядролық қаруды сынауға мораторий жарияланды. 1991 жылдың 29 тамызында Семей ядролық полигоны жабылып, 1992 жылдың мамырында оның базасында Курчатов қаласындағы Ұлттық ядролық орталық құрылды.
Аралдың экологиялық проблемасы
Арал теңізін құтқару жөнінде бірнеше ғылыми болжамдар мен жобалар бар. Олар: 1. Сібір өзендерін Қазақстанға бұру. 2. Әмудария мен Сырдария өзендерінің суын реттеу арқылы суды молайту. 3. Арал теңізін жартылай сақтап қалу. 4. Каспий теңізінің суын жасанды канал арқылы әкелу. 5. Жер асты суларын пайдалану. 6. Арал теңізінің өздігінен табиғи реттелуін немесе толысуын күту. Әрине, бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт талабы оны күттірмейді. Бәрі де қаражатқа тірелуі мүмкін. Ал оның іске асуы адамзат кауымының білімі мен біліктілігіне байланысты екені анық. Қазіргі кезде Аралды құтқару бағытында батыл да жоспарлы түрде ғылыми негізде жұмыстар жасалуда. "Арал тағыдыры - адам тағдыры" болғандықтан оны сақтап қалу.
Балқаш проблемасы
Балқаш көлі алабында да қүрделі экологиялық жағдай қалыптасып отыр. 1970 жылы Балқашқа құятын Іле өзенінде Қапшағай бөгені мен су электр станциясының (СЭС) салынуы Іле-Балқаш су шаруашылығы кешенінде бетбұрыс кезең болды. Іле өзенінің гидрологиялық режимі өзгеріп, жалпы Іле-Балқаш алабындағы экологиялық жағдай өзгере бастады. Қапшағай су торабын жобалау кезінде Іле өзенінің атырауындағы табиғат кешенінің жағдайы ескерілмеді. Соның нәтижесінде онда тіршілік ететін жануар дүниесіне (ондатр, балық, т.б.) және ауыл шаруашылығына көп зиян келеді. Ақдала алқабын суландырып, күріш егу жобасы да толық жүзеге аспай қалды. Қыруар қаржы текке жұмсалды. Іле өзенінің атырауы кеуіп, оның кері әсері Балқаш көліне тиді. Суармалы алқаптардың көлемінің есепсіз кеңейтілуі, төменгі Іле қоңыр көмір кен орнын игеруді бастау көлдің болашағы үшін қауіпті. Болжау бойынша, XXI ғасырдың басында, көлдің батыс бөлігінің мүлде кеуіп, шығысының тұзды шалшыққа айналуы мүмкін. Бұл өз кезегінде Балқаш маңындағы ландшафтылар мен экологиялық жағдайларды түбірімен өзгертіп, тіршіліксіз шөлге айналдырады. Көл деңгейінің төмендеуі оның суының шамадан тыс минералдануына әкеп соғуда. Бұл, бір жағынан, егістік далалардан көлге қайта келіп құятын су құрамында әр түрлі тұздардың көп болуына байланысты. Сонымен қатар алаптағы өзгерістер Балқаш маңы аймағының климат жағдайларына да әсерін тигізеді. Су айдынының тәуліктік температураны, ауа ылғалдылығын реттеуші ретіндегі әсері өз күшін жояды. Ғалымдардың болжауынша, Балқаштың тартылуы Батыс Сібір мен Қазақстандағы географиялық зоналардың шекараларын өзгертуі мүмкін.
Үлкен қалалар мен өндіріс орталықтарында қоршаған ортаның ластануы
Ауаға шығатын улы заттардың концентрациясы (ауыр металдар, шаң-тозаң, күкірт тотығы, көмірқышқыл газы және т.б.) белгіленген мөлшерден он есе артық. Ең ауыр жағдай Тараз, Теміртау, Алматы, Шымкент, Балқаш, Риддер, Өскемен және басқа да қалаларда қалыптасқан. Осы қалаларда лас заттардың концентрациясы жыл бойынша белгіленген мөлшерден 5-10 есе артады. Ауа кеңістігінің ластануы пайдалы қазбалар өндіретін аудандарда да байқалады. Атмосфераның ластануы Байқоңыр космодромында ғарыш кемелерін ұшыру кезінде де байқалады. Өнеркәсіпті аудандарда ауа кеңістігінің ластануымен катар ластану сол жердегі су көздерін қамтиды. Сырдария өзені ағысының 35-40%-ы өндіріс орындарының қалдық суларынан тұрады. Өзен суында дизентерия, паратиф, гепатит, сүзек ауруы қоздырғыштары мен өте қатерлі гексахлоран ДДТ кездеседі. Өнеркәсіп орындарының ластаушы заттарына жер игеру нотижесінде пайда болған масштабы химиялық ластанудың көлемдері ұлғаюда. Өсімдік жамылғысын қорғайтын әр түрлі химиялық заттар, дефолианттар, пестицидтер, мөлшерден артық қолданған тыңайтқыштар, тек қана қоршаған ортаны емес, тамақ өнімдерін де ластауда.
Семей ядролық полигонында да экологиялық апатты аймақ қалыптасып отыр. 1948-1964 жылдар аралығында Семей полигонында жер бетінде ядролық сынақтар жүргізілді, ал 1964-1989 ж. аралығында жер асты сынақтары жүргізілді. Ядролық қару-жарақтарды сынау аймақтың табиғи ортасына және халықтың денсаулығына кері әсерін тигізді. Республика көлемінде қоршаған ортаны қорғауға бағытталған жұмыстар жоспарлы түрде іске асуда. Олар: жер қойнауын тиімді пайдалану (минералды шикізаттарды кешенді пайдалану, игерілген жерді рекультивациялау және көгалдандыру).
Дереккөздер
Санат:География Санат:Биология Санат:Экология
Серікжан Рүстемұлы Мұжықов
Клубтық мансабы
С. Мұжықов өзінің мансабын «Көксу» және «Жетісу-2» клубтарында бастаған. Ал 2008 жылдан бастап С. Мұжыков талдықорғандық Жетісудің ойыншысы болды.
"Жетісу" құрамындағы УЕФА Еуропа Лигасында гол соққан жалғыз ойыншы. Бұл гол 2012 жылы 12 маусымда "Лех" футбол клубының қақпасына соғылған.
Ұлттық мансабы
2018 жылы 5 маусымда Әзірбайжанмен жолдастық кездесуде құрамадағы тұңғыш голын соқты.
Монтичелло-Конте-Отто
Монтичелло-Конте-Отто (Monticello Conte Otto) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8636 адамды құрайды. Халық тығыздығы 864 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 36010.
Туыс жандар
Суретте кескіндемеші Томас Коул және оның ақын досы Уильям Каллен Брайант Катскилл таулары бөктерінде сырласып серуендегені бейнеленген.
Тарихы
1848 жылдың басында Американың танымал суретшісі, Гудзон өзені мектебінің қалаушысы Томас Коул қайтыс болады. Оның пікірлес досына, атақты ақын Брайантқа сыйлық ретінде меценат Джонатан Стерджес осы суретті салғызуға тапсырыс береді.
Коул мен Брайант екеуін жақсы білген Дюран оларды Катскилл тауларындағы Каатерскил сарқырамасының қасына орналастырып салады. Екеуінің шығармашылығында да бұл таулар мен сарқырама ерекше орын алатын. Суретті ризашылықпен қабылдаған Брайант Дюранның шеберлігін мақтап, оны жоғары бағалады.
1904 жылы Брайанттың қызы Джулия бұл суретті Нью-Йорктың қоғамдық кітапханасына тарту етеді.
2005 жылы сурет аукционда 35 миллион долларға сатылады, сол кездегі америкалық суретшілердің туындылары ішінен ең қымбаттысы болды.
2005-2007 жылдары сурет Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында қойылып көрсетілді.
Ықпалы
Америкалық ақын Марианна Мур бұл суретке арнап, The Camperdown Elm өлеңін шығарды.
Билл Брайсон 1998 жылы шыққан A Walk in the Woods: Rediscovering America on the Appalachian Trail кітабында осы суреттің әсерлігін сөз етеді.
Сілтеме
Санат:Суреттер
Ростислав Петров
thumb Ростислав Петров - 1932 жылы 1 наурызда Үрімші қаласында (ҚХР) туған.
Әкесі мен шешесі 1920 жылдары Қытайға көшіп барып, 1938 жылға дейін Үрімші қаласында тұрған. 1938 жылы Гоминдан өкімет орындары бұларды Шыңжаңның Алтай округі Шарасуме қалашығына жер аударады. 1940— 1944 жылдары жергілікті орыс бастауыш мектебінде оқиды. 1944 жылы мектеп жабылады да, 1946 жылға дейін үйде оқып білім алады. Ал 1946 жылы Шығыс Түркістан Республикасы құрылған соң үй іші Құлжа қаласына көшеді. Құлжа қаласында КСРО Елшілігі жанындағы орталау мектепті, кейін КСРО азаматтары қоғамының Сталин атындағы орта мектебін 1951 жылы бітіріп, жұмысқа қалдырылады. Мұнда орыс тілі мен әдебиетінің оқытушысы, кейін оқу ісінің меңгерушісі, ақырында мектеп директоры болады. Сонымен бірге «Вестник народа» және «Новый путь» басылымдары редакцияларында қызмет атқарады. 1956 жылдан КСРО-ға көшіп келгенге дейін (1958) Құлжа қаласында КСРО азаматтары қоғамы тексеру комиссиясының төрағасы болады. 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетін сырттай оқып бітірген. Қазақ көркем әдебиет баспасында, кейін Ауыл шаруашылығы министрлігі карта кәсіпорындарында корректор болып істейді. 1962 жылдан «Простор» журналының жауапты хатшысы болды. Көрнекті ұйғыр жазушысы З.Сәмәдидің, Ж.Босақовтың, қазақ жазушысы М.Қабанбаевтың шығармаларын орыс тіліне аударған. «Черный Иртыш» кітабы 1991 жылы «Жалын» баспасынан жарық көрген.
«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қытай Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:1932 жылы туғандар
Петрушиха (өзен)
Петрушиха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жерге сіңіп, арнасын жоғалтады орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Minecraft
Minecraft (ағыл. mine «шахта» + craft «кәсіп») — Mojang AB компаниясының құмсалғыш жанрдағы компьютерлік инди-ойын. Minecraft ойыныны Маркус "Notch" Перссон Java бағдарламалау тілінде шығарған және 2011 жылдың қарашасында Йенс Бергенстенмен бірге ресми түрде ДК -лерге жариялағаннан бұрын көпшілік альфа-версияны 2009 жылы жариялады. Бүгінгі күнге дейін бұл ойын әртүрлі платформаларға портталған да әлемде ең көп рет сатылған ойын болды (180 миллионнан астам копия сатылған және 2019 жылына дейін 112 миллион ай сайын белсенді ойыншы).
Өмір стиліндегі бұл ойын түгердей блоктардан тұрады. Бұл ойында ландшафт, құбыжықтар, әр түрлі бұйымдар бар, ал осы заттарға түр беру үшін текстуралар қолданылады.Басында Minecraft ойыны Infiniminer ойынына плагиат болған ал ойналуы Dwarf Fortress ойынына ұқсатылып жасалды.
Minecraft — Java программасын қолдану арқылы жазылған. Minecraft бір апта бойы жасалған еді. Аз уақыт ішінде Minecraft әлемге әйгілі ойын болды. Осыдан кейін майнкрафттың өздік форумы пайда болды.
Ойын көптеген уақыт аралығында альфа және бета тестілеу кездерінде болды. Ал 2011 жылдың 17 қарашасында ресми нұсқасы шықты. Minecraft ойынын Windows, Linux, OS X, Fire OS Android, iOS, Windows Phone, PlayStation 3, PlayStation Vita, PlayStation 4, Xbox 360, Xbox One, және Raspberry Pi платформаларынада ойнауға болады.
Құбыжықтар
Құбыжықтар 5 түрге бөлінеді: достық, бейтарап, дұшпан, өзіне бағындырылған және жасалған. Майнкрафт ойынында дұшпан құбыжықтар ойыншыға жақын пайда болады,ал дос құбыжықтар сіз пайда болған әлемге байланысты пайда болады және оларды ойыншы көбейте алады.
Minecraft ойын тәртіптері
Қазіргі уақытта Майнкрафтта: Тірі Қалу, Жасампаздық және Хардкор деген тәртіптер бар.
Тірі Қалу тәртібі
Бұл режимде ойыншылар құрылысқа, крафтқа және материалдар табу керек. Оның бәрі тәжірибе жинауға көмектеседі. Денсаулық, аштық, құрыш және су астындағы ауа шкаласы бар. Осы тәртіпте мүкәммалды (инвентарь) қолдануға болады.
Жасампаздық тәртібі
Бұл тәртіпте ойыншылар ұша алады, заттар мен блоктардың шексіз санына қол жеткізе алады. Әр блок бір соққаннан жойылады. Ойыншыларды өле алмайды. Олардың денсаулық, аштық, ауа және құрыш шкаласы жоқ. Сондай-ақ, бұл режимде сіз тірі қалу режимінде қол жетімді емес Мобтарды Шақыру Жұмыртқаларын ала аласыз.
Бог Эфира
Бог Эфира – Ресей музыкалық радиосыйлығы. Негізінен Ресей радиостанциялары және әлемдегі орыс тілді радиостанциялар эфирінде хитке айналған әндерімен танылатын әйгілі кәсіби әншілерге арналған. 1999 жылдан бері жыл сайын сыйлыққа алтын жалатылған қола статуэтка беріліп жүр. Бірнеше номинаиялары бар. Номинациялар:
Аффекттілік сезім немесе эмоция
Аффекттілік сезім немесе эмоция - когнитивті немесе ойлау аспектісіне қарама-қарсы ақыл-ой тәжірибесінің эмоционалды немесе сезімдік жағын бейнелеу үшін қолданылатын термин.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
NGC 7647
NGC 7647 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 29 қарашада Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7647 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71325, UGC 12576, MCG 3-59-55, ZWG 454.63, PGC 71335, DRCG 36-34.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Алос-Сибас-Абанс
Алос-Сибас-Абанс (Alos-Sibas-Abense) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,78 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64017, пошта индексі — 64470.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 274 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,4 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Манс (Мёрт және Мозель)
Коммунаның INSEE коды — 54341, пошта индексі — 54150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 618 адамды құрады. Халық тығыздығы — 83,63 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Бле (Жиронда)
Бле (Blaye) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,42 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33058, пошта индексі — 33390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4882 адамды құрады. Халық тығыздығы — 760,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Муза Александровна Белоусова
Муза Александровна Белоусова (1926- 79) - мүсінші. Қостанай облысы, Таран ауданы, Абай атындағы совхозда 1962 жылы орнатылған «Абай» ескерткішінің (Л. П. Белоусовпен бірге, бетон, биіктігі 4 м, арх. Д. П. Пятыгин) авторы.
Сент-Люси-де-Таллано
Сент-Люси-де-Таллано (Sainte-Lucie-de-Tallano) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Сартен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,57 км² шамасында.
Муза Александровна Белоусова
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сент-Люси-де-Таллано
Коммунаның INSEE коды — 2A308, пошта индексі — 20112.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 447 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Жеке еңбек шарты
Жеке еңбек шарты дегеніміз — қызметкер мен жұмыс беруші арасында жазбаша түрде жасалынатын келісім. Ол шарт бойынша қызметкер белгілі бір мамандық бойынша жұмыс істеуге, ал жұмыс беруші қызметкерге жалақысын дер кезінде әрі толықтай көлемде төлеп тұруға міндеттенеді.
Қызметкер еңбек шартына сәйкес белгілі бір қызмет түріне қатысты, яғни мамандығына, кәсібіне, біліктілігіне және дәл сол кезеңде орындауға тиіс қызметіне және өндірістің жалпы қажетіне орай айқындалатын жұмысқа қатысты қызметті орындауға міндеттенеді.
Кәсіпорынның (мекемелердің, ұйымдардың) өндірістік қызметіне қызметкердің өз басының жеке, тікелей қатысуы жеке еңбек шартының тағы да бір белгісі болып табылады. Бұл жағдай қызметкерді құрамға (штатқа) кіргізіп, оны кәсіпорынның өндірістік қызметіне қосуды көздейді.
Жұмыс берушінің қызметкерге жалақы төлеп тұруға міндеттілігі жеке еңбек шартының ерекшелігі болып табылады.
Еңбек шартының мерзімі
Жеке еңбек шартын жасасудың мынадай мерзімдері болады:
Екі жақ оның барлық елеулі шарттары бойынша келісімге келген кезде — жеке еңбек шарты жасалды деп есептелінеді. Жеке еңбек шарты кем дегенде екі дана болып толтырылады және тараптардың қолы койылады. Қол қойылған жеке еңбек шартының бір данасы — қызметкерге, ал екіншісі —жұмыс берушіге беріледі.
Жеке еңбек шартының негізінде жалданатын қызметкердің еңбегіне ақы төлеу және материалдық көтермелеу шарттары тараптардың келісімі бойынша белгіленеді. Жеке еңбек шарты 16 жасқа толған соң жасалады.
Жұмысқа қабылдау кезіндегі сынақ мерзімі
Жұмысқа алар кезде сынақ мерзімін белгілеу мүмкіндігі қарастырылады. Сынау еңбек шартының міндетті емес шарттарының қатарына жатқызылады. Сынақ мерзімі қызметкердің оған тапсырылатын жұмысқа сәйкестігін тексеру мақсатында белгіленуі мүмкін. Сынақ мерзімі үш айдан артпауы керек.
Егер сынақ мерзімі өтіп кетсе және екі жактың бірде біреуі жазбаша түрде екінші жақты жеке еңбек шартын бұзу туралы ескертпесе, шарттық әрекет етуі жалғаса береді және оның тоқтатылуына жалпы негізде жол беріледі. Сынақтың нәтижесі қанағаттанғысыз болса, қызметкер жұмыс берушінің келісімі арқылы жұмыстан босатылады. Қызметкер өз кезегінде жұмыстан мұндай босатуға сот тәртібімен шағымдануына болады.
Қызметкерлерді маусымдық жұмысқа алған кезде тараптардың келісімімен сынақ мерзімін белгілеуге болмайды. Сынақтан өткізу шарты жеке еңбек шартында міндетті түрде көрсетілуі тиіс. Егер ол жұмысқа алу жөніндегі бұйрықта ғана көрсетілген болса, онда сынақ мерзімін белгілеуді заңды деп есептеуге болмайды, өйткені бұйрық — бір жақты ғана кесім, ал заң мұндай шарттар жөнінде жұмыс беруші мен қызметкердің келісуін талап етеді. Жұмыс берушінің бір жақты сынақ мерзімін белгілеуі бұл қызметкердің құқығын бұзғандық болып табылады.
Қызметкердің сынақ кезіндегі еңбек жағдайы өзге қызметкерлердің еңбек жағдайынан өзгеше болмауы керек. Қызметкер ішкі еңбек тәртібі ережелеріне мойынсұнады, оның еңбегі жалақы нормалар мен бағалауға сәйкес не еңбекақы ретінде төленеді. Сынақ мерзімімен жұмыс істейтін қызметкерлердің әлеуметтік сақтандыруға құқығы бар. Сыннан сүрінбей өткен қызметкерді жұмысқа түпкілікті алу жөнінде бұйрық шығарудың қажеті жоқ.
Жеке еңбек шартын бұзу тәртібі
Жеке еңбек шартын бұзудың белгілі тәртібі болады. Шартты бұзу жөніндегі бастаманың қызметкерлерден. де, жұмыс берушіден де және жауапты тұлғалардан да (сот, әскери комиссариат, кәсіподақ, т.б.) шығуы мүмкін. Өз ұсынысымен бастама көтеріп, еңбек шартын бұл туралы екінші жақты жеке еңбек шартында келісілген мерзімде жазбаша ескертуі керек. Жалпы ереже бойынша бір жақтың (шартты бұзудың бастамашысы) екінші жақты ескерту мерзімі жеке еңбек шартын бұзған сәттен бір айдан кем болмауы қажет.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Эрвин Шарф
Эрвин Шарф(29.08.1914 жылы туған-1994)- Австрия жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері. 1934 жылы социал - демократиялық партияға кірді. Австрияны фашитік Германия аннексиялаған жылдары (1938-45) Югославия халық азаттық әскерінің құрамындағы австриялық "бостандық батальонының" қатарында фашист басқыншыларына қарсы күреске қатысты. Шарф прогресшіл социалистер бірлестігін ұйымдастырды, ол кейіннен Австрия социалды жұмысшы партиясы (АСЖП) деп аталды. Шарф оның председателі болып сайланды. 1956 жылы шілдеде АСЖП Австрия Коммунистік партиясымен (АКП) біріккеннен кейін, ол АКП ОК Саяси бюросының мүшесі болып сайланды. 1957 - 65 жылдары Компартияның орталық органы "Volksstimme" газетінің бас редакторы. 1965 жылы мамырдан АКП ОК - нің хатшысы. 1974 жылы ақпаннан Компартияның теориялық органы "Weg und Ziel" журналының бас редакторы.
Қолданылған әдебиет
Санат:1914 жылы туғандар Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Кристиан Вьери
Кристиан Вьери (Christian Vieri; 12 шілде 1973, Болонья) — италиялық футболшы, шабуылшы. Италия Ұлттық құрамасында ойнаған.
Карьерасы
Ұлттық құрама сапында 49 ойын өткізіп, 23 гол соқты. Әлем чемпионаттарында нәтижелі ойын көрсеткен италиялық үздік шабуылшылардың бірі. 1998, 2002 жылдарғы әлем біріншіліктерінде 9 гол енгізді.
Командалық
«Ювентус»
«Лацио»
«Интернационале»
Италия құрамасы
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Торино ФК ойыншылары Санат:Венеция ФК ойыншылары Санат:Аталанта ФК ойыншылары Санат:Лацио ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары Санат:Фиорентина ФК ойыншылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Қыздырғыш пеш атмосферасы
Қыздырғыш пеш атмосферасы — пештегі қыздырылатын металл айналасындағы газдардың қалпы. Газдардың құрамына байланысты пеш атмосферасы тотықтандыратын (егер О2мен CО2көп болса), тотықсыздандыратын (егер, СО мен көмір сутегі көп болса) — және бейтарап болуы мүмкін. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Александр Готтлиб Баумгартен
Дереккөздер
Санат:1714 жылы туғандар Санат:1762 жылы қайтыс болғандар Санат:Германия философтары Санат:Германия ғалымдары
Аджаиб Әл-Бұлдан
Аджаиб Әл-Бұлдан (“Елдер ғажайыптары”) — араб тарихшысы, географ Зәкәрия әл-Қазуинидің (13 ғасыр) шығармасы. Алғаш 1263 жылдан кейін 1275 жылы “Асар әл-билад уа ахбар әл-ибад” (“Қалалар ескерткіштері және Алланың құлдары туралы мағлұматтар”) деген атпен қосымшалармен толықтырылып 2-рет жазылды. Автор шығармасында 50-ге жуық орта ғасыр тарихшыларының, солардың ішінде әл-Жайхани, әл-Жаһиз, әл-Масуди, әл-Бируни, Әбу Дулаф, ибн Фадлан еңбектеріне сүйенеді. “Аджаиб Әл-Бұлдан” жер беті жеті бөлікке бөлінеді, олардың әрқайсысында орналасқан қалалар, таулар мен өзен-көлдер, теңіздер мен аралдарға геогр. сипаттама береді. Шығарма 9-11 ғ-да қазіргі Қазақстан жерін мекендеген оғыз, қыпшақ, қимақ, қарлұқ т.б. түркі тайпаларының орналасуы, кәсібі, мәдениеті, діні жөнінен мағлұматтар беретін құнды дерек болып табылады. Жер шарының картасы беріліп, ондағы түркі тайпаларының орналасуы көрсетілген. “Аджаиб Әл-Бұлдан” 1848 жылы неміс арабтанушысы Ф. Вюстенфельд бастырып шығарды.
Санат:Арабша шығармалар Санат:Тарихи шығармалар
Өмір Мәдікенов
Өмір Мәдікенов (1932), хирург, травматолог, медицина ғылымдарының д окторы (1983), профессор (1984).
Қарағанды Мемлекеттік медицина институтын бітірген 1956-59 ж. Жезқазған қалалық ауруханасында хирург, хирургия бөлімінін меңгерушісі. 1960-1971 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент. 1971-2004 ж. ҚММИ жалпы хирургия кафедра меңгерушісі, травматология, ортопедия курсының меңгерушісі, жалпы хирургия кафедрасының профессоры, дала соғыс хирургиясы кафедрасында жұмыс істеді. 2005 жылдан ҚММА дәрігерлерді дипломнан кейін оқыту факультетінің профессоры. 210-нан астам ғылыми еңбектің,оныңішінде5 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан медиктері
Суит Хоум (Орегон)
Қала тұрғындарының саны 8016 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.9 км² шамасында. FIPS коды — 41-71950.
Суқұйғыш (зодиак белгісі)
40px|left|Суқұйғыш белгісі Суқұйғыш (Aquarius) — көктемгі күн теңелу нүктесінен бастап есептегенде эклиптиканың 300°-330° аралығындағы бөлігіне сәйкес келетін он бірінші зодиак белгісі.
Батыс астрологиясында Күн Суқұйғыш белгісінде 20 қаңтардан 19 ақпанға дейін болады деп есептеледі. Ал Суқұйғыш шоқжұлдызында Күн 16 ақпаннан 11 наурызға дейін болады.
Дереккөздер
Санат:Зодиак белгілері
Поперечка (Сетовка тармағы)
Поперечка — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сетовка өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су ресурстарының мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 7649
NGC 7649 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Исламда рух тәрбиесі немесе мұсылманның міндеттері мен хақылары
Исламда рух тәрбиесі немесе мұсылманның міндеттері мен хақылары — 2002 жылы Алматы қаласы «Ол-Жас» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Қ. Қайым. Беттер саны — 56.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-651-00-0.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2002 жылы шыққан кітаптар Санат:Ол-Жас баспасының кітаптары
Урал (Учалин ауданы)
Урал — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Имангул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 175 адамды құрады. Пошта индексі — 453734, ОКАТО коды — 80253830005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Бектілеу Қаражанов
Бектілеу Қаражанов (10.5. 1943 жылы т., Жаңақала ауданы, Бекетай ауылы) — ғалым, биология ғылымдарының кандидаты, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Алматы дене шынықтыру мәдениеті институтының ректоры (1986). Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы.
Дереккөздер
Санат:10 мамырда туғандар Санат:1943 жылы туғандар Санат:Жаңақала ауданында туғандар Санат:Қазақстан биологтары Санат:Биология ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары Санат:Қазақтың спорт және туризм академиясының ректорлары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары Санат:Қазақтың спорт және туризм академиясының профессорлары Санат:Қазақтың спорт және туризм академиясы оқытушылары
Қандығатай
Қандығатай – Бала Қосмұрын жотасының солтүстік-батысындағы таулар.
Географиялық орны
Абай облысы Жарма ауданы Қызылағаш ауылының солтүстігінде 20 км жерде орналасқан.