cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чуваштар
Тарихы
Чуваш халқының атауы бұлғарлардың сувар немесе суваз тайпа одағының атауынан пайда болған болып саналады. 6 ғасырда оның Солтүстік Кавказға қоныс аударуы басталып, оның бір бөлігі Ғұн патшалығын құрады, ал бір бөлігі жеңіліске ұшырап, Закавказеге ығыстырылады. VIII-IX ғасырларда суварлардың ұрпақтары Еділ бұлғарларының құрамына енген Орта Еділ бойына қоныстанды. Бұл кезеңде халықтардың мәдениеті, діні, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының айтарлықтай бірігуі байқалады. Халықтардың қоныс аударуы кезінде қоныс аударған оңтүстік тайпалары Еділ бойына жартылай қоныстанып, бұлғар-сувар халықтарымен сіңісіп кеткен деген болжам бар. Алайда, 9 ғасырдың аяғында чуваштардың ата-бабалары Бұлғар патшалығынан бөлініп, солтүстікке қарай қоныс аударды. Чуваш халқының түпкілікті қалыптасуы тек 16 ғасырда, суварлардың, көршілес Қазан патшалығының татарларының және орыстардың ассимиляциясы орын алған кезде ғана аяқталды.
Кәсібі
Бүгінгі таңда, ауыл шаруашылығы Чуваштардың өмірінде маңызды рөл атқаруда. Ежелгі заманнан бері халық егіншілікпен белсенді түрде айналысып, үш танапты немесе егістік жүйесін пайдаланады. Негізгі дақылдар бидай, қара бидай, сұлы, бұршақ, қарақұмық болды. Мата жасау үшін зығыр мен кендір өсірілді. Чуваштар әрқашан тамаша сыра қайнатушылар ретінде танымал болды: әр отбасында сыраның өзіндік рецепті бар. Өңірде мал азығына қолайлы жер болмағандықтан, мал шаруашылығы жетекші рөл атқарған жоқ. Үй шаруашылығында жылқы, сиыр, шошқа, қой, құс өсірілді. Чуваштардың тағы бір дәстүрлі кәсібі - ара шаруашылығы. Чуваштар бау-бақша өсірумен де айналысқан, шалқан, қызылша, пияз, бұршақ, жеміс ағаштары, кейінірек картоп отырғызған. Қолөнер түрлерінен ағаш ою, қоржын мен жиһаз тоқу, қыш бұйымдары, тоқыма және қолөнер өнері жақсы дамыды. Чуваштар қолөнер ағашын өңдеуде үлкен жетістіктерге жетті.
Мәдениеті
19-ғасырдың екінші жартысына дейін чуваш әдебиеті әртүрлі фольклорлық жанрда дамыды. Чуваш халық әндері алуан жанрлы, құрылымы жағынан бір дауысты болып келеді. Халық аспаптары: шахлич, шапар, сарнай (үрмелі), кесле (шертпелі), вархан, палнай (тілді), параппан (соқпалы), ханкарма (шылдырмақты) т.б. скрипка мен гармон да қолданылады.
Ұлттық киімдері: ерлер - тақия, бөрік, жейде, шалбар, теріден жасалған аяқ-киім (лапта етік), күртеше, тон, әйелдер - жеңсіз ұзын көйлек, зергерлік бұйымдармен кестеленген кең балақта шалбар, үстіне шупар, күзде сахман, қыста тон киген. Бас киімдері үш бұрышты хушпу, орамал тартқан.
Ұлттық тағамы ұннан, көкөністен (яшка т.б.) сүттен (турах, уйран, шекет т.б.), еттен (хуплу, шартан, тұлтармаш т.б.) жасалды. Сүйікті сусыны - балмен қайнатылған арпа сырасы.
Қазақстандағы чуваштар
1926 жылғы халық санағы бойынша Қазақстанда 2 267 чуваш болды, оның ішінде Ақмола (61,9%) және Семей (23,7%) губернияларында тұратын чуваштар тіркелді. Солтүстік және орталық өңірлерде қоныстану үрдісі іс жүзінде сақталды. Қазақстанның чуваш диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай:
Вылчовци (Велико Тырново облысы)
Вылчовци (Вълчовци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Елена қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5086. ЕКАТТЕ коды — 12629.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Бояу (матаны бояу)
Бояу (матаны бояу). Бояуды дұрыс таңдап алу үшін матаның қандай талшықтан жасалғанын анықтау керек. Бұл үшін матаның ұзыны мен енінен бір-бір жіп суырып алып, оларды сіріңке талымен абайлап күйдіреді. Егер жіп тез, бірқалыпты, жарық жалынмен, күйген қағаздың иісі шығып, күлі тез үгітілетін болса, онда бұл өсімдіктен алынған немесе вискозды талшық. Ацетатты жібек те тез жанады, бірақ жіптің ұшында қоңыр-қошқыл түсті түйнек пайда болып, жанып біткен кезде сірке қышқылының иісі сезіледі. Капрон мен нейлон жанбайды, жұмсақ түйнек түзік балқиды. Малдан өндірілетін талшықтардан жасалған жіптер нашар жанып, ұшында қол тигенде үгітіліп кететін түйнек пайда болады: жанған кезде күйген сүйектің иісі шығады. Турлі материялдарды бояғанда түстер араласатын болғандықтан алынған түс басқа болады, (мысалы, көк бояумен боялған сары түсті мата жасыл тусті болып шығады).
Каспер Дольберг
Каспер Дольберг (дат. Kasper Dolberg; 6 қазан 1997 жыл, Силькеборг, Дания) — даниялық футболшы, "Аякс" клубы мен Дания Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.
Карьерасы
"Силькеборг" клубының түлегі. 2015 жылы қаңтарда "Аякспен" келісім шарт жасасты. Бұл кезде "Силькеборг" құрамында бір де ресми ойын өткізбеген-ді. Дегенмен, "Аяксқа" 2014-15 жылғы маусым біткен соң ғана ауысатындықтан, маусым біткенше "Силькеборг" сапында үш ойын өткізіп үлгерді.
Ал Ниерланды чемпионатындағы тұңғыш ойынын 2016 жылы тамызда ғана өткізді.
2016 жылдан бері Ұлттық құрама сапында ойнап келеді. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты.
Данияның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған.
Сілтемелер
Санат:Дания футболшылары Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Силькеборг ФК ойыншылары Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Фрассинелле-Полезине
Фрассинелле-Полезине (Frassinelle Polesine) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Ровиго провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Диқан (Алматы облысы)
Диқан — Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданы, Аса ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 92 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 467 адам (218 ер адам және 249 әйел адам) болса, 2009 жылы 516 адамды (252 ер адам және 264 әйел адам) құрады.
IC 3164
IC 3164 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Киндэ (Мичиган)
Киндэ (Kinde) — Мичиган штатының Huron округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
NGC 2708
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 6 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2708 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25097, NGC 2727, MCG 0-23-15, ZWG 5.34, IRAS08535-0309.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Эшторил (футбол клубы)
Эшторил (Grupo Desportivo Estoril Praia) — Эшторил қаласындағы португал футбол клубы.
Тарихы
Клуб 1939 жылдың 17 мамырында Grupo Desportivo Estoril Praia атымен құрылды. Эшторилдың алғашқы қожайыны боп Лиссабон-Каскейс теміржолының басшысы Фаусто Кардосо де Фигереду болды.
Клуб алғашқы жылдары Лиссабон чемпионатында ғана өнер көрсетті. 1943-44 жж. маусымда Эшторил Португалия Кубогында финалға дейін жетті (финалда Эшторил Бенфикадан 0:8 есебімен ойсырай ұтылды). 1944-45 жж. маусымда клуб алғаш рет Португалия чемпионатында өнер көрсетті. Бұл маусымда клуб соңғы орын алып, Сегунда лигасына шығып қалды. Одан кейін клуб 1952 жылға дейін Сегундада ойнады.
Эшторил Португалия чемпионатына 22 жылдан кейін Джимми Хаган бапкерімен қайтып оралды. Чемпионаттағы алғашқы маусымын клуб 8-ші орнымен бітірді, ал Кубокта ширек финалға дейін жетті. Бұдан кейін клуб 1980-шы жж. дейін чемпионатта және Кубокта орташа нәтиже көрсетіп жүрді.
1980-шы жж. соңында клуб бас бапкер боп Фернанду Сантуш тағайындалды. Осы бапкермен бірге клуб 1993-94 жж. маусымға дейін Чемпионатты қалуына септігін тигізді.
1994 жылы клуб жаңа құрылған Хонра лигасына түсіп қалды. Бұдан кейін клуб тарихында чемпионатта түсу мен көтерілулерді көрді.
2011–12 жж. маусымда клуб Марко Сильвамен бірге Морейренсе клубынан 5 ұпайға озып Хонра лигасын жеңіп алды. Жаңа басшылықпен клуб 2012-13 жж. маусымда Португалия чемпионатына қайта оралды. Осы жылғы маусымда Эшторил 5-ші орын алып алғаш рет еурокубоктерде өнер көрсетуге жолдама алды. thumb|Эшторил-Севилья ойынының басталуы 2013-14 жж. маусымда Эшторил іріктеу кезеңдерінде Хапоэль Рамат-Ган және Пашинг клубтарын жеңіп топтық кезеңге шықты. Топтық кезеңде клуб қарсыластары Севилья, Слован Либерец және Фрайбург болды. Олар топта тек қана 3 ұпайға қол жеткізді.
Дәйекнеме
Санат:Португалия футбол клубтары Санат:1939 жылы құрылған футбол клубтары
Астау
Астау - халқымыздың байырғы уақыттан бастап қолданып келе жатқан ас тұтынатын бұйымы болып табылады. Сонымен астаумен қатар астабақ та кеңінен қолданыста болған.
thumb|400px|Астау
Астауға тек қана ет салып қана қоймай басқа да майлы дәмді астарды тартуға болады. Астауды жасаудағы әдіс тәсілдерді меңгеру үшін ең алдымен қолөнершінің шеберлігі мен арнайы көркемдік дайындығы болса, бұйым жасауға арналған қажетті жағдайларын ұйымдастыруы қажет. Яғни ең алдымен керекті құрал саймандарды жұмыс орынын сайлағаны дұрыс, қажетті шапқы, қашау, пышақтардың түрлі үлгілерін дайындап, астау жасауға арнайы алынған дайындаманы верстак бетінде нық қозғалмастай етіп орнатып (бекітіп) немесе қойып алып, бірақ жұмысқа кіріскен дұрыс. Бұл жерде ағаш таңдауда ағаштың жапырақ тұқымдас түрлерін қолданған дұрыс. Мысалы қайың, терек, үйеңкі т.б. Себебі бұл ағаштар кесуге жұмсақ келеді. Жұмыс бастамас бұрын пышақтардың жүздерін қайрап, күтім жасау қаже. Ең бастысы пышақпен жұмыс істеу барысында өте мұқияттылық және абайлық таныту керек. Себебі, қауіпсіздік ережесі сақталмаса нәтижесінде ауыр жарақат алуыңыз әбден мүмкін. Әр пышақтың өзінің орынды қолданылуы және кесудегі арнайы әдіс тәсілдерін біліп, меңгеру қажет. Жалпы бұйымның сырт көрінісі, кескіні, өлшемі тұтынушының қалауына байланысты. Дегенмен заттың өзіндік қолданылуындағы талап етілетін сапалық, эргономикалық, көркемдік үйлесімдігінің сақталуы қажет. Астауды көркемдеуде ұлттық өрнектердің кез келгенін қолдануға келмейді. Негізі бабаларымыз ыдыс аяқтарды өсімдік тектес өрнектермен өрнектеген. Бірақ ағаш бұйымдарын көркемдеуде жануар текті ұлттық ою өрнектерді де қолдану өте ұтымды, әсерлі нәтиже береді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Қазақ дәстүрлері Санат:Қазақ ас бұйымдары Санат:Киіз үй
Кіші Сынь-Ега
Кіші Сынь-Ега — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сынь-Ега өзенінің сол жағалауынан 113 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бохольт
Бохольт (Bocholt) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Мюнстер әкімшілік округіне бағынады. Боркен ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 73 170 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 119,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 5 54 008. Қаланың басшысы — Петер Небело.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Экзогендік металлогения
Экзогендік металлогения - экзогендік кен орындардың орналасу заңдылықтарын қарастыратын металлдарын қарстыр ағымдары экзогендер козғалысына тәуелді болуы ықтимал.
Дереккөздер
Санат:Геология
Морс
Морс — құмшекер қосып қайнатып, мұздатылған жемістің немесе жидектің шырынынан жасалатын сусын. Морсты кисель сияқты дайындайды, бірақ крахмал қосылмайды. Морсты көбіне мүкжидектен қайнатады.
Дереккөздер
Санат:Сусындар
Приштина
Приштина (Prishtinë; Приштина) — тәуелсіздігі жартылай мойындаған Сербияның құрамынан шыққан Косово деген елдің астанасы. Косовоның тәуелсіздігін мойындамаған мемлекеттерінің көзқарасы бойынша Сербияның территориясында орналасқан қала.
Санат:Еуропа елордалары Санат:Приштина Санат:Косово қалалары
1029 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1029 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1029 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кессуа
Кессуа (Quessoy) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 29,23 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22258, пошта индексі — 22120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3419 адамды құрады. Халық тығыздығы — 116,97 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Абай сөзіне жазылған әндер
«Абай сөзіне жазылған әндер» - Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан 1954 ж. қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген жинақ. Музыкалық редакторы - ''Б. Г. Ерзакович''. Кітапқа Қазақстан композиторлары С. Мұхаметжановтың, М. Төлебаевтың, М. Қойшыбаевтың, Ә. Еспаевтың, С. Кәрімбаевтың Абай өлеңдеріне жазған 10 әнінің нотасы, «Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп», «Мен сәлем жазамын», «Таңғажайып бүл қалай хат», «Ғылым таппай мақтанба», «Жарқ етпес қара көңілім не қылса да», «Құйқылжыр көңіл құсы шартарапқа» әндерінің сөздері берілген. Кітап көлемі 5,02 баспа табақ, 5000 дана болып басылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Марат Кенесұлы Ибатов
Марат Кенесұлы Ибатов (1961 жылы т.), көлікгі пайдалану және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы маман, техника ғылым докторы (2004), профессор (2005). Мәскеу автомобиль-жол институтын (1983) бітірген. 1983-1996 жылы ҚарПТИ аға инженер, кіші ғыл. қызметкер, ассистент, аға оқытушы, доцент, автомобиль көлігі кафедрасы профессор міндетін атқарушы, оқытушылары мен студенттері кәсіподақ комитегінің төрағасы. 1997 жылдан көлік-жол фақультетінің деканы. 97-ден астам ғыл.- әдістемелік еңбектің авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қарағанды облысы
Василий Георгиевич Клочков
Василий Георгиевич Клочков (8 наурыз 1911 жыл, Ресей, Саратов облысы, Воскресенское ауданы – 16 қараша 1941 жыл, Мәскеу маңы) – Кеңес Одағының Батыры (21.7.1942 ), жиырма сегіз гвардияшы панфиловшылардың бірі.
Өмірбаяны
1929 – 40 жылдары Ресейдің есеп-қисап мекемелерінде қызмет атқарды. 1940 жылы қыркүйекте Алматыға келіп, Қазақстанның Сауда халкоматында қызмет істеді, Алматы асхана-ресторан тресі басқарушысының орынбасары болды.
1941 жылы маусымда Қызыл Армия қатарына шақырылып, Алматыда жасақталған 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкінің құрамында ұрысқа қатысты. 4-ротаның саяси жетекшісі Клочков бастаған 2-взвод жауынгерлері Мәскеу түбіндегі Дубосеково разъезі жанында болған кескілескен ұрыста өшпес ерлік көрсетті. Батыр өз жауынгерлерімен бірге жау танкілерімен қасық қаны қалғанша шайқасып, қаһармандықпен қаза тапты.
Марапаттары
2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Сілтемелер
Санат:Воскресенское ауданында (Саратов облысы) туғандар Санат:Волоколам ауданында қайтыс болғандар Санат:Панфиловшылар Санат:Ұлы Отан соғысы саяси жұмысшылары Санат:Волоколам ауданында жерленгендер Санат:КОКП мүшелері Санат:Мокшан тұлғалары
Кингслэй (Мичиган)
Кингслэй (Kingsley) — Мичиган штатының Grand Traverse округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1469 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.9 км² шамасында. FIPS коды — 26-43340.
Иманмәлік Нұғыманұлы Нұғыманов
Өмірбаяны
1928 жылы Шығыс Қазақстан. облысы, Тарбағатай ауданында дүниеге келген. Әке-шешеден ерте айырылып,  балалар үйінде тәрбиеленген. 1943 жылы 8-сыныпты үздік бітіріп,  15 жасында бастауыш, орталау мектептерде ауыл мұғалімі (1943-1948) болған.
Кингслэй (Мичиган)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Иманмәлік Нұғыманұлы Нұғыманов
Өмірбаяны
1948ж. КазПИ-дің жаратылыстану факультетіне оқуға түсіп, Сталиндік стипендияны иеленген. 1952 ж институтты үздік дипломмен бітірген. 1957 ж. Қазақстанда химияны оқыту әдістемесі мамандығынан тұңғыш рет ашылған аспирантураға түсіп, «Қазақ орта мектептерінде химияны оқытудың терминологиялық проблемалары» тақырыбы бойынша диссертация қорғап (1966), педагогика ғылымының кандидаты дәрежесін алды, доцент болды. Ұзақ жылдар химия ғылымының тілін семиотикалық және педагогикалық жағынан зерттеп, 1993 ж. «Оқыту процесіндегі химия тілінің дидактикалық функциялары» тақырыбында диссертация қорғап, екі мамандық бойынша педагогика ғылымының докторы дәрежесін алған, профессор қызметін атқарды.
Ол химия таңбаларын қазақша сөлетіп ғылыми тілге айналдырған, есептердің инновациялық әдіс-тәсілдерін дамытушы әрі бейорганикалық химия бойынша оқыту-әдістемесінің теориялық және ғылыми-әдістемелік негізін қалаушы әдіскер ретінде ТМД елдерін мойындатқан педагог болды.
И.Нұғыманов-әдіскер педагог ретінде химияны оқыту әдістемесі саласы ғана емес, жалпы жаратылыстану пәндері бойынша оқытудың теориялық негіздерін, педагогикалық шарттарын ғылыми-педагогикалық тұрғыдан зерделеген білікті ғалым. Ол әдіскер мамандарды топтастыра білді. Республика деңгейінде ғылыми-практикалық конференциялар ұйымдастыра отырып, химия пәндерін оқытудың негізін қалап, оның мектебін қалыптастырды. Әсіресе жаңа буын оқулықтарын жазуда химия пәні бойынша білім стандартын жазуға қатысты.
Өз зерттеулерін қолданып студенттер мен мұғалімдерге арнап жазған 20-дан аса монографиялар мен оқу құралдарын, оқулықтарын жазды. Орыс тіліндегі оқу құралдары мен оқулықтарды қазақ тіліне аударған. Барлық ғылыми-педагогикалық 300-ден астам еңбектер жазған.
Ғалым ғылым жолындағы ізденістерін, университеттегі тәжірибелерін баспасөз беттерінде, әсіресе «Қазақстан мектебі» журналында, соңғы жылдары «Биология, география және химия» журналының әрбір нөмірінде жариялап, мектеп мұғалімдеріне орасан зор көмек көрсетіп отырды.
И.Н.Нұғыманов химиядан барлық деңгейдегі әдістемелік кеңестің тұрақты жетекшісі, энциклопедия мен ғылыми-әдістемелік басылымдар редакциясының мүшесі және авторы, диссертациялық кеңестер мен ЖАК-тың эксперт комиссиясының мүшесі болды. Оннан аса ғылым кандидаттарына жетекшілік жасап қорғатты.
1997-2000 ж. ҚазҰПУ университетіндегі жұмысымен қатар Ы.Алтынсарин атындағы Білім Академиясында ғылыми лабораторияның меңгерушісі болып, химия пәнінің негізгі орта мектептке арналған стандартын (2000) жасауды басқарды және жаңа буын оқулықтарын жазды.
Абай атындағы ҚазҰПУ-де «Профессор И.Нұғыманов атындағы химияны оқытудың теориясы мен әдістемесі аудиториясы» бар және 2013 жылы «Ұлағат» баспасы баспаханасында «Рухани өмір мәңгілік» атты ғалым ұстаз туралы кітап басылып шықты.
И.Н.Нұғыманов мінсіз адал еңбектері үшін бес рет «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен және «ардагер» медалімен марапатталып, 2000 ж. Соғыс ардагеріне теңескен. «Қазақстанның оқу-ағарту ісінің» және «КСРО оқу-ағарту ісінің» үздігі, «КСРО жоғары оқу орны қызметінің озығы» белгілерімен, ондаған Құрмет грамоталарымен марапатталған.
И.Н.Нұғыманов 2000 жыл дың 19 желтоқсан ында Алматы қаласы нда дүниеден өтті.
Абай тағылымы
«Абай тағылымы» - «Жазушы» баспасынан 1986 ж. жарық көрген әдеби-сын мақалалар мен зерттеулер жинағы. Құрастырған - ''Н. Ғабдуллин''. Кітапқа енгізілген қазақ жазушылары мен ғалымдарының Абай мұрасы жайлы әр жылдарда жазған таңдаулы 31 еңбегі іштей: «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін», «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым», «Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп», «Мақсатым - тіл ұстартып, өнер шашпақ», «Арттағыға сөзің мен ісің қалсын» деген тақырыптар төңірегіне топтастырылған. Кітап соңында ақын өміріне қатысты архив материалдары тізіліп, арнаулы түсініктемеде зерттеу мақалалардың қашан жазылып, қайда жарияланғаны туралы қысқаша мағлұматтар берілген. Көлемі 24,1 баспа табақ, 4700 дана болып басылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Санта-Мария-ди-Лота
Санта-Мария-ди-Лота (Santa-Maria-di-Lota) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Бастия округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,20 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2B309, пошта индексі — 20200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1937 адамды құрады. Халық тығыздығы — 146,74 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Таглар үңгірі
Таглар үңгірі (Tağlar mağarası) — тас дәуіріндегі адам өмір сүрген үңгір (Мустье дәуірі). Әзірбайжанда Мец Таглар (Беюк Таглар) ауылының оңтүстігінде, Гуручай өзенінің сол жағалауында орналасқан. Бұл табиғи үңгір бола отырып, 50-55 мың жыл бойы ежелгі адамдардың мекендейтін жері болды. Үңгір өз атауын үңгірдің жанындағы ауылдың атауынан алды. Таглар үңгірі, ЮНЕСКО-ның қорғалатын нысандарының тізіміне кіреді.
Сипаттамасы
Үңгір Шуша қаласының маңында және Азых үңгірінен 3 шақырым жерде орналасқан. Бұл үңгір жоғарғы Юра, немесе титон әктастарында пайда болды. Ол үш гроттан тұрады, олардың екеуі орта палеолит дәуірінің Мустье мәдениеті кезеңіне, және біреуі жоғарғы палеолит дәуіріне жатады. Сонымен қатар бұл жерде алты мәдени қабат табылды: бірінші қабатта орта ғасырлардағы, қола және энеолит дәуірлеріндегі ыдыс-аяқтардың сынықтары табылды; 2-6 қабаттарда Мустье мәдениеті дәуірінің тұрмыстық заттары табылды. Үңгір қарапайым адамдар өмір сүрген бір-бірімен байланысты табиғи қуыстардан тұрады.
Археологиялық зерттеулер
1960 жылы Әзірбайжан Кеңестік Социалистік Республикасы Ғылым Академиясы тарих институтының барлау палеолит экспедициясы Кавказдың оңтүстік-шығысына жіберілді. Нәтижесінде Азых және Таглар үңгірлері табылды.
1963 жылдан бастап үңгірде археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп, 7 мыңнан астам тас құралдары мен 2 мыңнан астам жануарлардың сүйектері табылды. Бірінші қабаттан кейін Орта ғасырлардағы, қола дәуіріндегі және энеолит дәуіріндегі қыш ыдыстар табылды. 2-6 қабат ішінде Мустье мәдениетінің үлгілері табылды. Үңгірдің тізімдемесінде қызыл, қара, қоңыр, сұр, ақ және түрлі реңдерді жасауға арналған көптеген дайындама құралдары табылған. Үңгірді қазу жұмыстарын әзірбайжан археологы М.М.Гусейнов жүргізді. Археологтармен қатар палеонтологтар, палеогеологтар, палеогеографтар және палеоботаниктер жұмыс істеді. Зерттеулер көрсеткендей, таулар Мустье мәдениеті кезінде 90-35 миллион жыл бұрын пайда болған.
Үңгір маңы фаунасы
Сүйек қалдықтарын зерттеп талдағаннан кейін, кермарал мен тауешкі аң аулаудың негізгі объектілері екендігі анықталды. Үңгір маңы фаунасының негізін сүтқоректілер құрайды: қолқанаттылар, қоянтәрізділер, кеміргіштер, жыртқыштар, тақтұяқтылар.
Дереккөздер
Санат:Әзірбайжан үңгірлері Санат:Әзірбайжан археологиясы
Программалау тілдерінің классификациясы
Программалу тілдері және негізгі классификациясы
Программалау тілдерінің 4 үлкен класы
Программалау тілдері фукнционалдық мәніне байланысты 4 үлкен классқа бөлінеді:
Logo, Basic және Pascal
Программалауға үйретуші тілдер қатарына жататын жоғарғы деңгейлі тілдердің негізгілері Logo, Basic және Pascal. Logo тілі 60-шы жылдардың аяғында С.Пейперттің басшылығымен құрылды және ЭЕМ жаңа қолданушыларға, балаларға программалаудың негізін үйретуге бағытталған. Үйретуге арналған жоғары деңгейлі тілдердің ішіндегі кең тарағаны 1965 жылы Д.Кемени мен Т.Курц құрған Basic тілі. Дербес компьютерлерге бірінші қолданылған жоғарғы деңгейлі тіл және операциялық ортасы – Basic тілі. 60-жылдардың ортасынан бастап мамандар арасында құрылымдық программалау мәселесі көтеріле бастады. 1971 жылы Н.Вирт құрылымдық технологияға үйретуші Pascal тілін құрды.
Жалпы мәнді жоғары деңгейлі тілдер қатарына әр түрлі класс есептерін тиімді программалауға бағытталған тілдер жатады. Бұл классқа жататын тілдердің негізгілері C, Modula, Ada тілдері. Бұл тілдердің негізі 1966 жылы құрылған, ғылыми, пәндік облыстағы есептерді программалауға мүмкіндік беретін PL/1 тілі. PL/1 тілі ЖС ЭЕМ сериялы модельдерде кеңінен қолданылды. Си тілін 1972 жылы Д.Ритчи құрды және Unix операциялық жүйесі осы тілде жазылды. Си тілі ассемблер тілінің де және жоғары деңгейлі тілдің де мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін болғандықтан орта деңгейлі тіл деп атайды. Pascal тілінің идеологиясын тарату мақсатымен Н.Вирт 1980 жылы Modula–2 тілін құрды. Бұл программалау тілінің негізі – программа бір-біріне тәуелсіз модульдерден тұрады. 1978 жылы қазіргі АҚШ-та әскери қаруды басқаруға қолданылатын қосымшаларды программалуға арналған Ada тілі құрылды. Ada тілі құрылымды программалау тілі болып табылады және параллель программалау мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді. Проблемалық–бағытталған жоғары деңгейлі тілдер деп нақты пәндік облыс есептерінің мәселесін түгел қамтитын тілдерді атаймыз. Бұл классқа жататын бірінші жоғары деңгейлі тіл – Fortran тілі. Fortran-I тілін 1956 жылы IBM фирмасы құрды және ғылыми-техникалық есептерді шешуге арналған.
Жасанды интеллект символдық информацияларын және тізімдерін өңдеуге арналған есептерді программалауға Lisp, Prolog тілдері қолданылады. Lisp тілін 50-жылдары Д.Макартни құрды. 70-жылдары Lisp тілінің негізінде құрылған Prolog тілі логикалық программалау тілі болып табылады және 5 буынның ЭЕМ жапон проектісінде негізгі тіл болып таңдалған. Әр Prolog программа жәй тұжырымдар немесе импликациялардан тұратын сөйлемдерден тұрады, инструкция қолданылмайды. Дәстүрлі неймандық архитектурадан ЭЕМ дәстүрлі емес параллель архитектуралы есептеу машиналарына көшуіне байланысты параллель алгоритмдерді сипаттаушы инстументальды құрылғылар пайда бола бастады. Параллель программалау тілдерінің негізі – параллель есептеулерді программалау процесін ықшамдау, параллель архитектуралы есептеу машиналарына арналған параллель программалық жүйелердің тиімдісін алу. Параллель программалауды жабдықтаудың қиындығы тиімді параллель жөндеушілерді құру. Қазіргі кезде қолданылып жүрген интерактивті параллель жөндеушілер IPSC (Intel фирмасының дербес компьютерлеріне арналған) және PDBX (мультипроцессорлы ЭЕМ арналған). Жиі қолданылатын векторлы матрицалық есептерге параллель программалар кітапханасы құрылған, BLAS- сызықтық алгебра программаларының кітапханасы, NAG – сандық алгоритмдер кітапханасы. Бұл есептерге белгілі матрицалы параллельдеушілер ProSolvar (Intel фирмасы) және жалпы мәнді параллельдеуші Parafrace (Д.Кук құрған) қолданылады.
Аэрация
thumb|right|200px Аэрация— сұйықтықтарды ауамен қанықтыру процесі мен әдісі; мысалы, органикалық заттардың тотығуы барботирлеу арқылы өткізіледі. Анаэробтық ферментті тотығу-тотықсыздану процесі; оның нәтижесінде бөлінген энергия микроорганизмдердің тіршілігіне жұмсалады. Аэраттау  (грек. aйr. — ауа), ауаландыру —
Дереккөздер
Санат:Экология
IC 3165
IC 3165 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39749, UGC 7384, MCG 5-29-61, ZWG 158.76.
Сыртқы сілтемелер
IC 3165 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Өсібай
Өсібай — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Нығмет Нұрмақов ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласының солтүстік-шығысында 98 км-дей жерде, Түндік өзенінің сол жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 892 адам (457 ер адам және 435 әйел адам) болса, 2009 жылы 462 адамды (238 ер адам және 224 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1936 жылы қаланған. 1961 жылдан қой өсіретін кеңшардың орталығы болды. Кеңшар негізінде шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Амфитеатр
thumb|right|200px|Римдегі Арле амфитеатрінң ішкі көрінісі Амфитеатр – түрлі ойындар мен сайыстарды тамашалауға арнап, Көне Рим жұрты салған алып құрылыстар. Мұнда тағы аңдарды қуу, талату, гладиаторлар сайыстары өткізіліп тұрған. Амфитеатрдың ортасында дөңгелек майдан алаңы бар, көрермендердің орындары тұйық шеңберленіп келеді де, сатылай көтеріле береді. Амфитеатрдың бізге жеткен түрлері Римнен (Колизей), Веронадан, Помпейден, Арле мен Нимнен және Рим империясының (қазіргі Италияның), т.б. қалаларынан кездеседі. Қазіргі ұғымда амфитеатр - көрермендер залындағы партерден кейінгі орындар. thumb|200px|Колизей|left
Амфитеатр — геоморфологияда — беткейлердің жарты шеңберленіп тұйықталуы. Пайда болуы жағынан мұздықтық (цирктер, карлар, морена шеттерінің белдері), жылжымалы (жылжымалы массаның үзілген шұңқыры) немесе жанартаулық (кальдерлер) болып бөлінеді.
Амфитеатр (грек. атрһі — екі жақтан, айнала; theatron — ойын-сауық көрсетілетін орын)— Ежелгі Грекия театрларында шоқылар баурайына жартылай шеңбер сияқты айналдыра салынған көрермендер орны. Ежелгі Римде — гладиаторлық шайқастарға және тағы аңдарды қуып ұстауға арналған үсті ашық ғимарат, мұнда көрермендер орны ортадағы сопақша аренаны қоршалай сатылап орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Ғимараттар мен құрылыстар Санат:Ежелгі Рим
Ландман
Ландман — Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы, Малеевск ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Алтай қаласының солтүстік-шығыс жақ шетінде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 81 адам (39 ер адам және 42 әйел адам) болса, 2009 жылы 51 адамды (25 ер адам және 26 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алтай ауданы елді мекендері
Нойю
Нойю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Колва өзенінің сол жағалауынан 368 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Пойятос
Пойятос (Poyatos) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 123 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Кіші Тепла
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дяочань
Он төртінші ғасырында жазылған Үш патшалық кезеңі туралы романы бойынша Дяо Чань сұлу үш патшалық кезеңінің алдында болған Шығыс Хань әулетінің белгілі мемлекет қайраткері Вань Юньның тұсындағы болған. Вань Юнның жоспары бойынша Дяо Чань жауыз Дун Цзо менен оның тұсында жүріп қызмет еткен Люй Бу деген жауынгердің арасында жанжалтуғызған. Хань әулетінің жоғары деңгейлі мемлекет қайраткері Дун Цзо да оған қызмет еткен жауынгері Люй Бу да сұлу Дяо Чаньға ғашық болып, бір - біріні жек көруге бастады. Ақырында Люй Бу өз мырзасын өлтіріп, Вань Юнның жоспарын өзі білмей өз қолымен орындады.
Аңыз бойынша "Дяо Чань керімнің сұлулығын көріп, ұят болғаннан айдың өзі тұтылды" деп, Дяо Чаньды солай сипаттайды.
Санат:Әдеби кейіпкерлер
Жыр атасы – Қабан жырау немесе бабалар аманатына адалдық туралы ой-толғау
Жыр атасы – Қабан жырау немесе бабалар аманатына адалдық туралы ой-толғау — 2011 жылы Астана қаласы «Астана полиграфия» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ө. Қопабаев, Ы. Кененбай. Беттер саны — 472.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Астана полиграфия баспасының кітаптары
Янгантау (Салауат ауданы)
Янгантау — Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Янгантау ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1134 адамды құрады. Пошта индексі — 452492, ОКАТО коды — 80247875001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Дзеля-Сия
Дзеля-Сия (Кіші Сия) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шер-Сия өзенінің оң жағалауынан 1,2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әскен Нәбиев
Әскен Нәбиев - 1923 жылы 13 желтоқсанда Ақмола облысы, Алексеев ауданында туған. 1941 жылы орта мектепті бітіріп, сол жылдың желтоқсанында майданға аттанды. 62-ші армия құрамында Сталинград үшін ұрыстарға қатысқан. Ауыр жарақаттанған.
Еңбек жолы
Әскерден қайтқаннан кейін мектепте мұғалім, Макинск аудандық партия комитетінде нұсқаушы болып істейді. 1947 жылы журналистік қызметке ауысады. Облыстық және өлкелік газет редакцияларында әдеби қызметкер, меншікті тілші және бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағының Целиноград облыстық бөлімшесінің әдеби кеңесшісі қызметін атқарған. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.
Шығармалары
Мұрагер. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1959; Очерктер. А., ҚМКӘБ, 1962; Гүлза. Повесть. А.,ҚМКӘБ, 1965; Шолпан. Повесть. А., «Жазушы», 1977; Бел-белестер.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Ақмола облысы тұлғалары Санат:1923 жылы туғандар
Харбин
Атауы
Орыс әдебиетінде осы уақытқа дейін осы қаланың тегі толық анықталған жоқ. Барлық ғалымдардың сөзінше,Харбин – қытай сөзі емес екен.Сөздің бірнеше аудармалары бар.Бірнеше аудармалары бар,оның бірі (Ха-эр-бинь).Бұның мағынасы «Ұзын жаға»,басқалары «көңілді»,«көңілді бейіт» секілді аударылады.
Әкімшілік-аумақтық бөлініс
Харбиннің 9 ауданы,2 қалалық уезді және 7 уезді бар.
Климаты
Харбин қаласының климаты континиентті болып келеді.Қысы өте сұрапыл өтсе,жазда ыстық және ылғалды.
Сартин-Игол
Сартин-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сарт-Эмтор көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Харбин
Климаты
Санат:1898 жылы құрылған елді мекендер
Сартин-Игол
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фратта-Полезине
Фратта-Полезине (Fratta Polesine) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Ровиго провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2759 адамды құрайды (2003). Халық тығыздығы 138 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 45025.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Маньчжурия-Корей таулары
thumb|Маньчжурия -Корей таулары арасындағы [[Аспан көлі]] Маньчжурия -Корей таулары — Солтүстік-Шығыс Қытай, Солтүстік Корея және Ресейдің Приморье өлкесіндегі тау жүйесі. Ұзындығы 1000 км, ені 500 км шамасында. Уссури өзен аңғарынан Ляодун түбегіне дейін созылып жатыр. Биіктігі 1 — 2 мың м (ең биік жері — Байтоушань жанартауы, 2744 м). Негізінен гранит, метаморфтық тақтатас және әктастан түзілген. Солтүстік-шығысы жоғарғы палеозой қатпарлы құрылымына, оңтүстік-батысы кембрийге дейінгі Ляодун қалқан құрылымына жатады. Кайнозойдағы қатпарлану нәтижесінде пайда болған жарылыстардaн лава көтеріліп, жер бетіне шыққан. Қойнауынан тас көмір, темір, түсті металдар өндіріледі. Климаты қоңыржай муссонды. Жазы жылы (жылдық орташа температурасы шілдеде 18 — 24°С), қысы суық (қаңтарда –22°С-қа дейін), жауын-шашын жаз aйларында көп болады. Өзендерінің ағысы қатты, суы мол. Ормандары қылқанды және жалпақ жапырақты болып келеді.
Анар
Анар (Púnica granátum) — анар тұқымдасына жататын ағаш немесе бұта тәрізді субтропикалық өсімдік.
Жабайы анар Кавказда, Орта және Кіші Азияда, Ауғанстан мен Үндістан елдерінде кездеседі. Кәдімгі анар (Punica granatum) Орталық Азия жемістерінің ішінде көп өсірілетін дақыл. Оңтүстік Қазақстанда анардың қызғылт Гюлоща, Бала-мюрсаль, Қазеке анар, Қызыл анар, т.б. сорттары өсіріледі.
Биіктігі 3—5 м, бұтақтары тікенекті, ашық қызыл түсті келеді. Анар жарықты жақсы көреді, құрғақшылыққа төзімді, суыққа төзімсіз. Бақта қатар аралығы 4 × 2 м немесе 4 × 3 м етіп отырғызылады. Отырғызылғаннан кейін 3—4 жылда жеміс бере бастайды. Анар тұқымынан және өсімді (внгнтативті) тәсілмен, ал қолда отырғызылатын сұрыптары, көбінесе, сүректелген қалемше немесе ұластыру арқылы көбейеді. Орта есеппен әр ағаштан 25—30 кг өнім алынады. Ағаштары жемісті 30-50 жылға дейін береді. Кейбір анар 300 жылға дейін өседі. Жемісінің салмағы 200-ден 1000 г-ға дейін, дөңгелек (диаметрі — 8—10 см), шырынды, көп тұқымды, сыртында қатты қабығы бар. Жемісінің шырынында 80—90% су, 8—12% қант, 0.5—5 % түрлі қышқылдар, 3—4% көмірсу, С, B витаминдері болады.
Шарапқа және тағамға тұздық ретінде қосылады. Анардың қабағынан таспа құрт түсіретін дәрілік препарат дайындалады, тамырынан бояулық зат алынады, сондай-ақ тұмау, күйік, іш құрылысы ауруларында пайдаланылады.Оңтүстік Қазақстанда Анардың қызғылт Гюлоща, Бала-мюрсаль, Қазаке анар, Қызыл анар, т.б. сұрыптары өсіріледі. thumb|left Анар шырыны — бағалы және диеталық тағам. Бірдей мөлшерде пен анар қосып қайнатылғын шырыннан (гренадин) кисель, мусс дайындауға болады. Әбден қайнатып қойыртылған анар шырыны түрлі тағамдарға дәмдеуіш ретінде пайдаланылады, бұл көбінесе кавказ асханасына тән; тағамға жағымды қышқылтым дәм береді. Шырынын (құрамында танин болуына байланысты) және жемісінің қабығын медицина асқазанның жұмысы бұзылғанда, ал кепкен бұтақтары мен діңінің қабығын ішек құртына қарсы дәрі ретінде қолданады. Асқазаны ауыратындар, асқазан сөлінің қышқылы жоғары, гастритпен ауыратындар, сондай-ақ энтероколитцен ауырғанда анардың ащы сұрыптарын пайдалануға болмайды.
Өсімдік туралы
Анар – анар тұқымдасына жататын ағаш немесе бұта тәрізді өсімдік. Кейбір деректер бойынша отаны – Парсы елі болып саналады. Жабайы анар Кавказда, Орта және Кіші Азияда, Ауғанстан мен Үндістанда кездеседі. Қазіргі кезде мәдени түрі тропикалық және субтропикалық аймақтарда таралған. Иран, Ауғанстан, Қырым, Югославия, Италия, Испания, Португалия, Франция, Армения, Әзірбайжан, Өзбекстан, Тәжікстан, Грузия мемлекеттерінде анар өсіру өндіріске қойылған. Сондай-ақ, анар Қазақстанның жылы аймақтарында да кездеседі. Оңтүстік Қазақстанда анардың қызғылт Гюлоща, Бала-мюрсаль, Қызыл анар т.б. сұрыптары өсіріледі. Анар ағашының биіктігі 5-6 м. Бұтақтары тікенекті. Жапырағы жылтыр, гүлі түтікшелі келген сары-қызыл түсті. Жемісінің пішіні домалақ, қабығы қатты, түсі сары түстен қызғылтқа дейін құбылмалы. Салмағы 200-ден 1000 г-ға дейін, шырынды, көп тұқымды. Тұқым өзара жемістің ішінде жеке «қоршаулар» арқылы 6-12 бөлімшеге ажыратылып тұрады. Әр тұқымның сыртында нәрлі, мөлдір, қышқылтым-тәтті шырын болады. Анар жаз кезінде күн көзінің тік түсуін өте жақсы көреді. Кейде тіпті күн сәулесі жетіспей қалса, гүлдемей қояды. Құрғақшылыққа төзімді, суыққа төзімсіз келеді. Анар жемісі қантқа, таннинге, С витаминіне, өзектерге, органикалық қышқылдарға, азотқа, фитонцидке, минералды заттарға және кальций, магний, натрийге микроэлементтеріне бай. Жемістің құрамындағы заттар адам организміне өте пайдалы. Қанның құрамында темір аз болса және адам сүйектері сынғанда тез бітіп кету үшін анарды жеу керек. Асқазан қабынуына және терінің күйгеніне анар жемісінің қабығы жақсы көмектеседі (қайнатылған түрде). Анардың қабығы қайнатылған кезде бөлінетін заттар имунитетті нығайтады. Сонымен қатар анар қабығынан таспа құрт түсіретін дәрі дайындайды. Тұрмыста тамырынан бояулық зат алынады. Анардан шырын, шарап, салқын сусындар дайындалады. Анарды күнделікті тағамға, салаттарға қосып пайдаланады.
Қолданылуы
Анар тұқымнан және вегативті тәсілмен – қалемшелеу, ұластыру арқылы көбейеді. Отырғызылғаннан кейін 3-4 жылда жеміс бере бастайды. Орта есеппен әр ағаштан 25-30 кг, кейбір сұрыптары 50-60 кг-ға дейін жеміс береді. Негізінен анар ағаштары жемісті 30-50 жылға дейін береді. Анар ағашының кейбір түрлері 300 жылға дейін өмір сүреді.
Дереккөздер
Санат:Тергүлдер Санат:Жеміс
Ащысор
Ащысор — Нұра өзенінің алабындағы тұйық, тұзды көл.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданының орталығы - Нұра кентінен батысқа қарай 27 км жерде, Мұзбел оңтүстігінде орналасқан.
Гидрографикасы
Аумағы 24 км2. Ұзындығы 6 км, ені 4 км, тереңдігі 0,6 м. Су жиналатын алабы 177 км2. Жауын-шашын аз жылдары аумағы кішірейіп қалады. Суы кермек, тым тұтқыр, әлсіз сілтілі келеді. Жалпы минералд. 5,6 г/л. Қарашада мұз қатып, сәуірде ериді.
Жағалау сипаты
Жағалауы ұсақ шығанақ, түбектермен тілімделген. Көл жағалауында құрақ, қамыс, әр түрлі шөпті шалғын мен бұта өседі. Суы көктемде мал суаруға, алабы мал жаюға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы көлдері Санат:Нұра су алабы
NGC 7178
NGC 7178 — Оңтүстік Балық шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 31 тамызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7178 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 67898, ESO 404-22, MCG -6-48-16.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Оңтүстік Балық (шоқжұлдыз)
Каучук пен резеңке
thumb|150px Каучуктар табиғи және синтездік болып бөлінеді. Табиғи каучук көксағыз, таусағыз сияқты кейбір өсімдіктердің сүтті шырындарында болады. Табиғи каучукты, негізінен, Бразилияда өсетін гевея ағашынан алады. Каучук алу үшін өсімдіктің қабығын кертіп тіледі. Сол тіліктен ағатын сүтті шырынды (латексті) — каучуктың коллоидті ерітіндісін жинап алады. Сосын ерітіндіге электролитпен әсер етіп немесе қыздырып коагуляциялап (ірілендіріп) каучук жасайды. Эксперименттік жолмен каучук, негізінен, 2-метилбутадиен-1,3-тің (изопреннің) полимері (С5Н8)n екені анықталды.
Каучуктың құрылысы
Изопреннің полимерлену реакциясын диендер тақырыбында қарастырдық. Полимерлену барысында молекулалар бір-бірімен 4-және 1-көміртек атомдары арқылы өзара сызықты қосылады. Табиғи каучук изопреннің цис-олимері, құрамындағы метилен топтары—СН2 қос байланыстың бір жағын ала орналасады.
Изопреннің құрылым мономері ретті қайталанып отырады. Полимердің осындай құрылымының аркасында оған майыскақтық қасиет тән болады. Каучук макромолекулаларының құрылысы сызықтық болғанымен, түзу созылып жатпай, оратылып бірнеше рет иіліп түйіншектеліп жатады. Каучукты созған кезде, олар жазылып, каучук ұзарады. Ал созуды тоқтатқанда, оратылып түйіншектелген бастапқы қалпына қайта келеді. Егер каучукты қатты созса, оның молекулалары жазылып қана қоймай, үзіліп кетуі де мүмкін.
Каучуктың қасиеттері
Каучук — қатты зат. Молекулалық массасы 150000—300000 шамасында. Табиғи каучуктың макромолекулалары тізбекті құрылымды, оратылып түйіншектеліп жатады.
Каучуктың аса маңызды қасиеті — оның майысқақтығы. Яғни, сыртқы күштің әсерінен каучук өзінің пішінін өзгертіп — созылып ұзарады немесе сығылып қысқарады. Сыртқы күштің әсері тоқтағаннан кейін бастапқы қалпына қайта келеді. Каучук суды, газды өткізбейді және электроқшаулағыш. Каучуктың суда ерімейтіндігін өздерің білесіңдер. Ол этил спиртінде аздап ериді, ал бензин мен хлороформ сияқты еріткіштерде әуелі ісініп, сосын ериді.
Температура жоғарылағанда — каучук жұмсарып жабысқақ, ал температура төмендегенде — қатайып морт сынғыш болады. Ұзақ сақтағанда, каучук қатайып кетеді.
Каучуктың жоғарыда айтылған қолайсыз қасиеттерін жою үшін оны резеңкеге айналдырады. Резеңкенің иілгіш, созылғыш қасиеттері каучуктыкінен де жоғары. Оның үстіне, резеңке каучуктан гөрі берігірек және температураның ауытқуына төзімдірек болады.
Каучукты вулканизациялап (вулкандап), яғни күкірт қосып қыздырып, резеңкеге айналдырады. Ол үшін каучукке күкірт пен толықтырғыштар (күйе мен бор сияқты) қосып, 130—140°С шамасында қыздырады. Күкірт атомдары каучуктың қос байланыстарының кейбіреулері бойынша қосылып, оның сызықтық молекулаларын бір-біріне "жөрмеп" байланыстырып, полимер кеңістіктік құрылымға ие болады. Кеңістіктік полимердің қасиеттері сызықтық полимерден өзгеше. Резеңке каучукпен салыстырғанда берік болады. Каучук бензинде біртіндеп ериді, ал резеңке бензинде ерімей, тек ісінеді.
Каучукты вулканизациялағанда, оның массасының 2-3%-індей күкірт қосады. Егер күкірт резеңкеге қажетті мөлшерден көбірек қосылса, онда созылмайтын қатты зат — эбонит алынады.
Резеңкеден шиналар, шлангтер, конвейер ленталары және тұрмыста қолданылатын көптеген заттар алынады.
Дереккөздер
Санат:Химия
Kaŭĉuko Caucho Caucciù Kauczuk Cauciuc Kavčuk
Силвианополис
Силвианополис (Silvianópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санта-Рита-ду-Сапукаи экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 877 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 312,043 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1911 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Темірхан Ордабаев
Темірхан Ордабаев  (1950) - график-суретші. Қондырғылы және кітап графикасы саласында жұмыс істейді. Абайдың туғанына 125 жылдық мерейтойына орай ашылған көрмеге арнап «Абай портретімен бірге натюрморт» атты линогравюра жасады (1971, автордың жеке қоры). Шығарма көтеріңкі де салтанатты сипатымен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Амфиболит
thumb|Амфиболит Амфиболит – қоңырқай реңді (қоңыр, қара қошқыл, қою жасыл), жік-жапсарлы немесе шомбал нақышты метаморфтық тау жынысы. Минералдық құрамы негізді мүйізталшықтан және орта плагиооклаздардан тұрады; онда аздар гранат, эпидот, биотит, диопсит, т.б. минералдар ұшырасады. Амфиболит орта және негізді құрамды магмалық жыныстардан, кейбір шөгінді жыныстардың метаморфтануы нәтижесінде қалыптасады. Қара түсті амфиболиттер әшекей және қаптама тастар ретінде жиі қолданылады.
Санат:Геология
Ефимия Денисовна Титова
Ефимия Денисовна Титова - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1908 жылы Ресейде, Барнаул облысы, Малая Бутырка деревнясында туған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Реттерзен
Реттерзен (Rettersen) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Ронаго
Ронаго (Ronago) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1648 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 785 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 2 км² шамасында. Пошта индексі — 22027.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері