cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Палова (Пежма тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Исток Тула
Исток Тула — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Парабель өзенінің оң жағалауынан 43 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Біршоғыр (тау)
Біршоғыр  – Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы Үлкен Бақтыбай тауының солтүстігінде 6 км жердегі тау.
Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 638 м. Тау солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта созылып жатыр. Мұғалжар тауының оңтүстік бөлігіндегі оқшауланған тау массиві.
Өсімдігі
Қоңыр қызғылт топырағында жусан, боз, селеу, қозықұлақ, қылқұрт, бұталар өскен. Солтүстігінен Ақтөбе – Шалқар темір жол және автомобиль жолдары өтеді.
Дереккөздер
Санат:Шалқар ауданы таулары
Параген
Параген. Парагенезис түсінігіне тығыз байланысты параген түсінігін де айта кетейік. Параген — кристалдың парциалық энергиясы, яғни әрбір ионның (атомның) және оның қосындыларының (кристалды минералдардың) меншікті энергиясы. Бұл түсінікті геохимияға кіргізген академик A. Е. Ферсман. Параген түсінігі кристалдың решеткалық энергиясынан, яғни ЭК түсінігінен шығады. Иондық парагенді П әрпімен белгілейтін болсақ, оның өрнегін былай жазамыз:
Пі = КЭКi
Мұндағы К—пропорционалдық коэффициент. Егер К=1 болса, онда параген мен ЭК тең болады. Кейбір жағдайларда осылай болады да. Тегінде К тәжірибеден, әрбір минерал құралу жағдайынан шығады. Көпшілік жерде К шамалас болады. Мысалы: 1,15; 1,125; 1,5. Қосындылардың (кристалды минералдардың) парагені иондардың жиындық парагенінен шығады, яғни:
Мұндағы а,b,с - қосындыдағы иондар саны. Экзогендік минералдардың ауа райына байланысты. Бұл жерде біз сол айтылғандардан қорытынды шығарып, жалпы схемалар келтірейік. Ауа райына ең тығыз және айқын байланысты зат — топырақ құрушы минералдар. Топырақтың түрлері мен типтері сол климат жағдайына байланысты түзіледі. Топырақ типтерінің әрқайсысында өзіне тән минералдар топтары болады. Сондықтан, ең алдымен топырақ типтері қандай жағдайда құралатынын білсек, соған сәйкес минералдар парагенезисін тани аламыз. Мысалы, жылдық жауын-шашынның орта мәлшері (А) 200 мм шамасында болса, жылдық орташа температура (t) 25—30 градус келсе, ондай жағдайда тек шөлдік құмдар мен шаң-тозаңдар болады. Жылдық орташа температура мен жауын-шашын онан гөрі төмен болса, сортаңды топырақтар пайда болады. Минерал жағынан қарағанда мұнда әр түрлі тұздар кездеседі. Шөлдік климатта көл суалғанда тұздардың тұну реті мынадай:
Ауаның ылғалдығы мен жылылығы онан гөрі сәл төмен болса, мысалы, t=15—20 градус, A= 700—800 мм шамасында болса, ондай жағдайда қызыл түсті топырақ пайда болады. Топыраққа қызыл түс беретін көбінесе темірдің сусыз тотықтары (гематит, гетит). Температурасы сол шамада (16—20 градус) болып, ылғалдығы онан гөрі жоғары келсе (Л = 2 400 мм шамасында), ондай жағдайда қара топырақ пайда болады. Мұндағы косындылардың көпшілігі органикалық заттардың қалдығына байланысты.
Топырақтың минералогиялық құрамын талдау мәселесі өз алдына топырақтану ғылымында қаралады.
Өркендеу (Ақмола облысы)
Өркендеу — Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы ауыл, Амангелді ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қорғалжын кентінен батысқа қарай 18 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 851 адам (426 ер адам және 425 әйел адам) болса, 2009 жылы 489 адамды (249 ер адам және 240 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қорғалжын ауданы елді мекендері
Оқжетпес
нобай|Бурабай көлі, Жұмбақтас және Оқжетпес. нобай|Оқжетпес тауы Оқжетпес — Ақмола облысындағы Бурабай және Шабақты көлдерінің аралығындағы биік жартас.
Көкшетау қыратының ең биік жері – Көкше жанында. Герцин қатпарлығы тауларының мүжіліп жазыққа айналуы нәтижесінде пайда болған. Төңірегінің табиғаты көрікті. Гранитті жартастан түзілген, беткейі тік, қарағай, қайың өседі. Оқжетпес маңында қаңтардың орташа температурасы –9–16°С, шілдеде 19°С. Жылдық жауын-шашын мөлш. 200 – 300 мм. Төңірегінде бұғы, түлкі, шіл,құр мекендейді, ұшар басына бүркіт ұя салады. Қазақ халқының талай атақты ақын-әншілері (Мағжан Жұмабаев, Сәкен Сейфуллин, т.б.) Оқжетпесті жырға қосқан, өздерінің ән-өлеңдерін арнаған. Оқжетпес маңы туристік саяхат жасайтын өңір.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан таулары
Таза Шаңдақ
Таза Шаңдақ — Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы ауыл, Камышин ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Фёдоровка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 838 адам (397 ер адам және 441 әйел адам) болса, 2009 жылы 509 адамды (247 ер адам және 262 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Фёдоров ауданы елді мекендері
Кастель-д'Арио
Кастель-д'Арио (Castel d'Ario) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Мантуя провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4224 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 192 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 46033.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Риу-ди-Контас
Риу-ди-Контас (Rio de Contas) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік-Орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сеабра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13 681 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 052,30 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13 адам/км².
Тарихы
Қала 1745 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Баяу балқитын қорытпа
Баяу балқитын қорытпа (Сплав тугоплавкий) — темірге қарағанда балқу температурасы жоғары болат.
Дереккөздер
Санат:Металдар
Селиштен-Дол (Перник облысы)
Селиштен-Дол (Селищен дол) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Перник қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 130 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2377. Телефон коды — 07755. ЕКАТТЕ коды — 66072.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
IC 2257
IC 2257 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2257 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Тукташ (Том тармағы)
Тукташ — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің оң жағалауынан 462 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Татарка (Барнева тармағы)
Татарка — Ресейдегі өзен. Курган облысы, Тюмень облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Барнева өзенінің сол жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Исеть Теча өзенінің құйылысынан Миасс өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кіші Кильдик
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Каннелюрлер
200px|right|thumb|[[Вена, 1898]] Каннелюрлер (cannelure)—колонна діңін бойлай тік тартылатын сай-сай ойыстар.
Кіші Кильдик
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Возьма
Возьма — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пучкас өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ит
thumb| alt=A.| [[Боксёр Иті.]]
Возьма
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ит
Ит (Canis lupus familiaris) — үй жануары. Биологиялық жіктеу бойынша, ит - Сүтқоректілер класының Төбеттер тұқымдасының қасқырлар тегіне жататын жыртқыш.
Иттер шамамен б.з.б. 15 – 10 мың жыл бұрын қолға үйретілген деп есептеледі. Қазір дүние жүзінде иттердің 400 тұқымы белгілі. Қазіргі кезде Ит тұқымына қарай бірнеше топтарға бөлінеді: шпицетәрізділер бұған терьерлер мен доберман-пинчерлер жатады; тазы иттер мен овчаркалар; Азия, Америка, Австралия құрлығына тән иттер; Оңтүстік жарты шар иттері. Иттерді күнделікті тұрмыста пайдалануына қарай 3 топқа біріктіреді: аңшы иттер, күзет иті және үйде ұсталатын декоративті (сән үшін) иттер. Қолға үйретілген иттерде болатын әр түрлі жұқпалы аурулар (құтыру, саркоптоза, трихофития, т.б.) адамдарға жұғады. Сондықтан оларды үнемі ветеринарға көрсетіп, жыл сайын үйде ұсталатын иттерді құтыруға карсы, ал күшіктерді обаға қарсы ектіріп отыру қажет.
Биологиялық сипаттамасы
Иттер – нағыз етқоректі жануарлар. Тістерінің ішінде ең жақсы дамығаны – азу тістер.
Алдыңғы аяқтарында 5 башай, артқы аяғында 4 башай болады.
Жыныстық жағынан төбеті 10 – 12 айда, қаншығы 7 – 8 айда жетіледі, жылына 1 – 2 рет ұйығады. Буаздық мерзімі 58 – 65 күн, қаншығы 1 – 2, кейде 12 – 18 соқыр, саңырау, тіссіз күшіктер табады. Құлағы 5 – 8, көзі 10 – 14 күннен кейін ашылып, сүт тістері 20 – 30 күннен кейін шыға бастайды. Күшіктері енесін 1 – 1,5 айдай емеді.
Иттер 10 – 12 жылдай тіршілік етеді.
Иттің белгілі бір қызмет атқаруға, аң аулауға үйретілген, сондай-ақ үйде сәндік үшін асырайтын тұқымдары болады. Қызмет иттері тұқымдарын армия, шекара күзеті, милиция істерінде, әр түрлі объектілерді күзетуге, мал бағуға т. б. пайдаланады. Иттің бұл тұқымдарына неміс овчаркасы (шығыс европалық), Кавказ овчаркасы, Орта Азия овчаркасы, орыстың оңтүстік овчаркасы, шотланд овчаркасы (колли), ротвейлер, эрдельтерьер, қара терьер, ризеншнауцер, Москва күзет иті және сүңгуір ит (ньюфаундлендтің отандық типі) жатады. left|200px|thumb|Неміс овчаркасы right|thumb|Орта Азия овчаркалары
Мұндай иттерді ұстайтын әуес-қойлар әдетте Армия, авиация және флотқа көмек көрсететін ерікті қоғамның (КСРО ДОСААФ-ы) қызметші-итін өсіретін клубтардың мүшесі болады. Клубтар қызметші итті өсіру жөніндегі көпшілік-оқу орталығы болып табылады. Клуб мүшелері спортпен шұғылданады, көрнекі жарыстарға, әскери-спорт ойындарына қатысады, көптеген ит жаттықтырып, армияға, шекара әскеріне және т. б. ведомстволарға табыс етеді. Клубтар ит өсіруді жоспармен, иттің тұлғасы мен сымбатын жетілдіру, қызметтік қабілетін арттыру, санын көбейтуді белгілі ережемен жүргізеді. Ит өсіріп, көбейтуге төртінші буынға дейінгі тегі белгілі, көрмелерде тұлғасы мен жаттықтырылуы жағынан аса жоғары баға алған иттер алынады. Неміс овчаркасы (шығыс европалық) клубтарда тіркелген барлық иттердің сан жағынан 70%-тейін алады. КСРО-да көп жылдар бойы жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде неміс овчаркасына қарағанда сирақты, бітімі арымды әрі таразы келген, төзімді де қабілетті овчарканың жаңа тұқымы шығарылған. Овчарканың бұл тұқымы еліміздің әртүрлі климатты аймақтарында пайдалануға көнгіш келеді. Бұл ит мемлекет шекарасын орғауға, әскери және өндіріс т. б. халық шаруашылығы объект іл ерін күзетуге ұсталатын иттердің, сондай-ақ іздеусіз кесу қызметші-иттерінің негізгі тұқымы болып саналады, кен-газ іздеу, іздеу-құтқару және басқа да арнайы (санигария, байланыс, мина ізден табу) жұмыстарына ойдағыдай пайдалануда. Кавказ, Орта Азия, орыстың оңтүстік овчаркалары, қара терьер, Москва күзет иті және сүңгуір ит тұқымдары күзет ісіне, мал бағуға пайдаланылуда. Шотланд овчаркасы, эрдельтерьер, ротвейлер, ризеншнауцер көбіне үй мүлкін күзетүге және спорттық мақсатта қолданылады. Шотланд овчаркасы мен эрдельтерьер зағиптарға бағдаршы ретінде, ал шотланд овчаркасы мал бағып-жаюға пайдаланылуда. Иттің боксер, дог, ньюфаундленд, сенбернар, доберман-пинчер тұқымдары қызметші-спорттық мақсаттағы иттерге жатады, бірақ бұлардың кейбіреулері қызметші-ит ролін де ат қара алады. Неміс (шығыс европалық) овчаркасын, колли, эрдельтерьер, қара терьер, сүңгуір, сенбернар және ризеншнауцерді үйде де, қора-жайда да ұстауға болады. Жүні тықыр иттерді (доберман, бөксер, дог) жылы жерде ұстайды. Аң нттері аңшылықтың әр түріне пайдаланылады. Бұларға: тазы (орыс төбеті, орыс дала иті, хортай), жүйрік иттер (орыс иті, орыстың ала иті, эстон иті), сақ иттер (орыс-европалық, батыс сібірлік, шығыс сібірле, карелофиндік иттер), жатаған иттер (неміс жатағаны, ирланд, ағылшын және шотланд сеттері, пойнтер), спаниел, інге салғыш иттер (фокстерьер, такса) жатады.
Аңшы иттерi
Аңшы иттердің 100-ден астам тұқымы бар, бұлардың 25-ке жуық тұқымы КСРО-да өсіріледі. Қоян мен түлкі аулайтын әуесқой аңшылар жергілікті жағдайға қарай тазы немесе жүйрік ит тұқымдарын өсіреді. Құсқа салуға сеттерді, пойнтерді, неміс жатағанын немесе спаниелді, інге салуға фокстерьерді немесе таксаны пайдаланады. Сақ итпен орман құсын, қырғауыл, үйрек, ұсақ аң, аю, бұлан аулайды.
Тазы, жүйрік, сақ иттерді, түгі қайратты жатағанды, түгі қайратты фокстерьерлерді салқын қора-жайда, аулада, қалған түрлерін жылы орында, не үйде ұстайды. Бұл иттерді асыраушылар аңшылық ит өсіру клубтарына мүше болады.
Итті таңдап алу және оны күтіп-бағу
Ит таңдап алу үшін адам тиісті клубка барып, иттің тұқымына, жасына, жынысына байланысты күтіп-бағу және үйрету мәселелері жөнінде қажетті кеңес алады, ит өсіру әуесқойлары курсын бітіреді. Кейбір текті иттерге оның тараған тұқымы, туралы арнайы куәлік, көрмелер мен сынақтан алған медаль, дипломдары қоса беріледі. Ең жақсысы итті күшігінен асырал өсірген жөн. Барлық ит тұқымының арланы қаншығына қарағанда ірілеу, қарымдылау, қабаған келетінін ескеру қажет, қаншық ит адамға, үйге үйірсек келеді. Күшіктейтін иттерді қолда ұстағанды қолайсыз деп санау дұрыс емес. Қалада және басқа елді мекендерде ит ұстау одақтас республикаларда, өлкелер мен облыстарда қабылданған тиісті ережелерге сай болуға тиіс. Итті бір отбасы тұратын және пәтерде санитария-гигиеналық және малдәрігерлік-санитариялық ережелерді сақтаған жағдайда ғана ұстауға рұқсат етіледі. Коммуналдық пәтерлерде бұған қоса барлық көрші тұрғындардың келісімі қажет. Тұрғын үй және коммуналдық пәтерлерде итті тұрғындарға ортақ жерлерде (басқыш алаңында, үй шатыры астында, төледе, дәліздерде т. б.), сондай-ақ, балкон мен лоджияларда ұстауға болмайды. Ит несі өзінің тұрғын жеріне қарасты мал дәрігерлік мекемелерге міндетті түрде итін тіркетіп, оны жыл сайын тіркеуден қайта өткізіп отырады. Бұндай мекемелер тіркеу куәлігін және тіркеу белгісін беріп, ит иесін ит ұстау ережелерімен таныстырады.
Итке қажетті күтім
Итті сатып алуға, сатуға, басқа қалаға, ауданға алып жүруге (кез келген транспорт түрімен) итке соңғы 12 ай ішінде және алып жүруден кемінде 30 күн бұрын құтыру ауруына қарсы егілгені туралы малдәрігерлік куәлік болса ғана рұқсат етіледі. Итті үйден қысқа қарғы бау ілмек немесе тұмылдырық кигізіл, қарғысына нөмір белгісін тағып (үш айға дейінгі күшіктей басқасына) алып шығарылады да, әдейі тағайындалған алаңда, әдетте таңертең сағат 7 мен кешкі 23 сағат аралығында серуендетеді, ал бұдан ерте не кеш уақытта ит несі тыныштық сақтауды қамтамасыз етуі қажет. Пәтер ішінде итке ешкімнің маазасын алмайтын әрі оған тыныш орын тағайындалады. Орын жел өті тиетін, үй жылытатын жүйелерге жақын және қараңғы жерде болмауы қажет. Оған бөлінген жерде ит астына төсеніш төселеді және оны күн сайын қағып, желдегіп, щетка не шаң сорғышпен тазалап, жуылып отырылады. Жылыны жақсы көретін кәнден иттің астына жұмсақ, жылы төсеніш төселеді. Қора-жайы бар ит иелері итті былай ұсгауына болады: қора айналасы қоршалған, бұған бөтен адам кіре алмайтын жалпит қашып шығып кете алмайтын болса, итті бос ұстауға болады. Ит жауын - шашыннан, суықтан паналауы үшін оған дөңестеу және құрғақ жерге (лапас астына) үйшік жасау керек. Суық аудандарда үйшіктің қабырғасын қос қабаттал жасап, оның екі арасын ағаш ұнтағы не басқа бір затпен толтыруға болады. Итті қорада немесе ауыз үйде ұстауға болады, итке үйшік қойылады немесе еденнен сәл көтеріңкі етіп ағаш тапшан жасалады. Төсенішті ит ысырып түсіріп тастамауы үшін таптай ның шетіне кенере жасалады. Қыста үйшіктің ішіне, тапшанға қалың ғыл пішен, сабан немесе ағаш жоңқасы төселеді, үйшіктің аузына қалың матадан перде ілінеді. Итті байлап ұстаған кезде шынжыры оралмас үшін белгілі бір жерге қапсырма шегелі немесе шығыршықты, биіктігі 8—10 см-ден аспайтын ағаш қазық қағылады. Шынжырдың ұзындығы 1,5—2 м болады. Итті жылжымалы байлауда ұстау үшін белгілі бір жерге шығыршықты сым немесе трос тартылады да, шығыршыққа ит шынжыры ілінеді. Сымпың биіктігі 1,5 м-ден төмен болмауы қажет. Иттің үйшігі тартылған сымпың ортасына немесе жанына орналасады. Итті үйшігі бар жеке қоршаула бос ұстаған жөн. Қоршаудың аумағы 300X300 см (неғұрлым кең болса, соғұрлым қолайлы), биіктігі 200 см-ден аласа болмауы керек. Бұны аула немесе үй, сарай қабырғасына жанастыра салған дұрыс. Қоршау ағаштан, құбырдан, темірден жасалады да, оған жуандығы 2,5— 3 мм сым тор тартыл ады. Қоршаудың есігі ішіне қарай ашылуы тиіс. Қоршау іші су тоқтамайтындай сәл еңістеу болғаны дұрыс. Иттің үйшігін қоршаудың кез келген жеріне қоюға болады, бірақ ит оның төбесіне шығып, қоршаудан секіріп шығып кетпейтіндей болуы керек. Қақпаға шарбақ ішінде ит бар екенін білдіретін ескерту жазылады. Пәтерде ит ұстағанда оны тәулігіне 2 рет, ал күшікті кемінде 4 рет далаға серуенге шығарады.
Гигиена
Ит түгін күнде щеткамен, ал сабалақ жүнді итті сирек тісті тарақпен тарап тазалайды. Қажет болған жағдайда даладай келген соң иттің бауырын, аяғын дымқыл шүберекпен сүртеді немесе сабынсыз жылы сумен шаяды. Ит көктемде және күзде түлей бастағанда, оны күніне бір рет тарап отырады. Иттік жүнін жуғыш заттармен жарты жылда бір рет жуады. Ол үшін сабынның көбігін немесе шампуньды пайдаланады (сабындауға болмайды, өйткені иттің жүнінде сабын қалады да, ол иттің терісін тітіркендіреді). Ит 8—10 айлығында үйіне толады. Қаншық жылына 2 рет қарығады (ол 20—30 күнге созылады). Сонда ол шамамен 58—65 күн ішінде күшіктейді. Ірі иттер әдетте 5—8 (кейде 12-ге дейін), кәндек ит 2—4 күшікке дейін табады. Көзін ашпаған күшікте есту қабілеті де болмайды, ол тек 10—14 күн толғанда ашылады, ал тісі 20 күнде шығады, ал-ғашында жылы-жұмсақ ет берілсе, кейінірек, 1—1,5 айдан соң үлкен иттің тамағын беруге болады. Күшікті енесінен осы кезде (тұқымына қарай) айырады. Тамақтандыру. Итке тамақ тәулігіне 1—2 рет, ал ауру, әлжуаз итке 3 рет беріледі. Тамақ сүйек-саяқ сорпасына пісірілген әр түрлі жармалардан жасалған бөкпен түрінде суытылып беріледі. Ет пен балықты шикілей немесе пісіріп берген жөн. Тамыр жеміс, көкөністі (сәбіз, капуста, қызылша және оның сабағы, картоп) шикідей немесе пісіріп, тамаққа қосып береді. Итке әртүрлі сүт тағамдары (сүзбе, айран, сүт), аптасына 1—2 жұмыртқа, кепкен нан да пайдалы. Негізгі тамағына қосымша минералдық қорек ретінде, аздап сүйек-саяқ тасталады. Тағам қалдықтары да пайдаланылады. Ит қасында әрдайым су құйылған ыдыс болуы қажет. Жоғарыда неміс (шығыс европалық) овчаркасы күшігіне арнал алынған тамақтандырудың үлгі раңионы келтірілген. Кәнден ит тұқы мд ары күшігіне мұнда көрсетілген мөл-шерден аздап кем алынады. Бұл келтірілген рацион үлгі, оны жергілікті жағдайға қарай пайдаланады.
Ит жабдығы
Аң итіне, кәнден иттерге қарғы қайыстан, өрілген қайыс таспалан, жеңіл шынжырдан, мықты етіп істеледі. Ірі итке қарғы қалың былғарыдан, былғары орнына ұсталатын заттан немесе бірнеше қабат қайыстан жасалады. Оның мықтап тігілген шығыршығы және бүлдіргесі болуы керек. Қасаң қарғы (ішкі бетіне бұдырлы темір қадалған) тек жаттықтыру кезінде пайдаланылады. Мұндай қарғымен итті жетелеуге, байлап қоюға болмайды. Қарғыбау итті тек жетелеу үшін (байлауға емес) қолданылады. Жаттықтыру мен серуендетуге ұзындығы 10—15 м қарғыбау қажет, бұны әркім өзі таспалан немесе жіптен әріп жасап алады. Ит байл айтып шынжырдың үзбелері мен қарғыға жалғанатын ілме кілті берік (100—150 кг үзу күшіне сай) болуы керек. Шынжырдың ұзындығы — 2—2,5 м. Итке арналған тұмылдырықтардың бірнеше түрі бар.
Бұл келтірілген тұмылдырықтардың қай түрі болса да иттің басына нығыз кигізілуі керек, бірақ тұмсығын қатты қысып, тыныс алуын қиындатпауы қажет. Итті дұрыс өсіру үшін оны дұрыс тәрбиелен, жаттықтыру керек. Тәрбиелеу мен жаттықтырудың айырмашылығы жоқ. Айырмашылығы — тек күшікке қарапайымдау талап қойылып, оның шартты рефлекстерін тиянақтау мен дағдыландыру үшін әртүрлі тәсіл қолданылады. Ойнату, еркелету арқылы тәрбиелейді. Күшікті өзіне қойылған атын білуге, иесі шақырғанда келуге, жетекке жүруге т. б. тапсырмаларды орындауға үйретеді. Жаттықтыру 8—10 айлығында басталатын үлкен итке бұдан күрделілеу талап қойылып, алдымен жалпы тәртіпке үйретеді де, кейін тиісті қызметке сай жалықтырады. Аң иттерін тұқымына қарай далада немесе ор-манда аң-құсқа қосуға (айтақтауға), қуып жетіп ұстауға баулиды.
Ит аурулары
Ит ауруларының белгісі: Тамақ ішпей қояды, мінезі өзгеріп, енжар тартады, жүні үрпит, көзі қызарады, жиі қасынып, денесіне жара пайда болады. Асыранды иттер адамға жұғатын көптеген аурулармен (құтыру, қышыма, ішқұрт аурулары) ауыратын болғандықтан, ит ауруы білінісімен мал дәрігерлік емханаға апарылады. Ит жыл сайын оба, құтыру ауруларына қарсы егіледі. Қазақстанда 100 мыңнан астам мал бағатын ит бар. Оларды Қазақтың мал шаруашылығы ғылыми зерттеу институттарында, ит питомниктерінде баулын, өсіреді.
Иттерге қойылған ескерткіштертер
thumb|right|200px|Балто Әлемде көп елдерде иттерге ескерткіш қойылған.
Б.з.б. ІХ ғ-да «Коринфаның қорғаушысы және құтқарушысы» деп құрметтеп Сотер атты итке тірі кезінде ескерткіш қойылған.
Нью-Йорктің Орталық паркінде Балто атты итке қола ескерткіш орнатылған. Бұл ит өте қиын жағдайдарға қарамастан Аляска штатының Ном қаласына дифтериядан вакцинасын жеткізген. Ескерткіште «Шыдамдылық, адалдық, парасаттық үшін» деп жазылған.
Токиода Сибуя станциясында Хатико атты итке ескрткіш орнатылған. Бұл акита-ину породалы ит өз егесін 9 жыл бойы қарсы алуға шығып жүрген.
Санкт-Петербургте Эксперименталды медицина институтының алдында академик И.П.Павловтың бастауымен итке ескерткіш орнатылған. Ескерткіште: «Белгісіз итке қайырымды адамнан» деп жазылған. Бұл ескерткіш иттерге жалпы ғылымның дамуына үлес қосқан үшін қойылған.
2003жылы Тольятти қаласында өз егелерін 7 жыл бойы (өлгенше) апат болған жерде күтіп отырған итке «Адалдыққа ескерткіш» орнатылған.
Жапонияның Вакканай және Сакаи қалаларында 15 жегетін итке ескерткіш орнатылған. Бұл иттерді 2-ші Жапон аптарктикалық экспедиция барысында құтқара алмай қалған.
Парижда Сена өзенінің жағалауында Альпіде 40 адамды құтқарған Барри атты сенбернарға қойылған.
Сыртқы сілтеме
Санат:Иттер
Борис Наумович Стесин
Борис Наумович Стесин(15.03.1922ж.т.,Смоленск облысы., Починок қаласы.)- кеңес архитекторы.
1946 ж. Мәскеудің архитектура институтын бітірді. 1947 жылдан Қазақтың қала құрылысын жобалау институтында қызмет атқарады.
Негізгі еңбектері
Алматыдағы «Октябрь» кинотеатры (1956), Қазақстан тұтынушылар одағының әкімшілік трғын-үйі (1957), Алматы аэропортының клубы (1958), Қазақстан КСР Жоғарғы кеңесінің ғимараты (1969); Қаратау қаласындағы клуб (1974) т.б. Стесин тұрғын үй құрылыстары мен алаң свкерлерін жобалауда  (Алматыдағы В.И.Ленин алаңының сквер т.б.), сондай-ақ тас жолдар бойын сәулеттендіруде елеулі еңбек атқарды.
Дереккөздер
Санат:15 наурызда туғандар Санат:1922 жылы туғандар Санат:Починокта туғандар Санат:Мәскеу архитектура институты түлектері Санат:Қазақстан сәулетшілері
Түрікменстан қалаларының тізімі
Түрікменстанның қала типті поселкелері мен ірі ауылдарының тізімі
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Түрікменстан
Оберланген
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 954 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,12 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 54 040. Муниципалитеттің басшысы — Гёрг Раминг-Фрезен.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Дрангово (Пловдив облысы)
Дрангово (Дрангово) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Брезово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 426 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4164. Телефон коды — 03196. ЕКАТТЕ коды — 23580.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Розето-Вальфорторе
Розето-Вальфорторе (Roseto Valfortore) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Барлетта-Андрия-Трани провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 14 665 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 347 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Пошта индексі — 71046.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Ыбырай Жақаев ауылы
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі ауылынан батысқа қарай 5 км жерде, Сырдарияның оң саласы - Шиелі өзенінің жағалауындағы жусан, сораң, ши өскен құмдақты шалғынды сортаң топырақты шөлді белдемде орналасқан.
Тарихы
Ауыл 1928 жылдан “Қызылту” деп аталды, ал 1997 жылдан екі мәрте Социалистік еңбек ері - Ы. Жақаевтың есімімен аталады. Іргесі 1928 жылы “Қызылту” күріш өсіру ұжымшары ретінде қаланды. Ұжымшар негізінде ауылда және округке қарасты Байсын, Жансейіт ауылдарында 1 жауапкершілігі шектелген серіктестік, 38 шаруа қожалықтары құрылған. Ауылдарда 1 орта, 1 орталау және 1 бастауыш мектеп, мәдениет үйі (1), клуб (2), фельдшерлік-акушерлік (2) және фельдшерлік пункттер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Жылан қылыш
Жылан қылыш - Орал қ-ндағы тарихи-өлкетану музейінде тұрған, 17-18 ғ-да үнді ұсталары соққан қару. Қылыштың жүзі ирелеңдеген жыландай, бунақ-бунақ болып келеді, екі жағында ирелеңдеген жыланның бейнесі бар, жыланның құйрығы қылыштың ұшына келеді, басы сабына жақындап тұр. Қылыш Дамаск болатынан соғылған, жылан бейнесінің жиектері ақ-қара күміспен бәдізделген. Ұзындығы 80 см, сабы 10 см. Мұндай қылышты үнді раджалары мен парсы шахтары сән-салтанат үшін тұтынған. Низамидің өлендерінде Ж. қ.-тар туралы жолдар бар. Ж. қ. 1848 ж.ш. Жәңгірханның Ордадағы қару-жарақ бөлмесінен алынғандығы туралы дерек бар. Әдеб.: Зиманов С., Россия и Букеевское ханство, А., 1982.
Тампет
«Тампет» — Гаитидің Сен-Марк қаласындағы футбол клубы. 1970 жылы құрылған.
Сілтемелер
Санат:Гаити футбол клубтары Санат:1970 жылы құрылған футбол клубтары
NGC 1901
NGC 1901 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 30 желтоқсанда астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 1901 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC91, OCL 791, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Біршоғыр (санаторий)
«Біршоғыр»  – таза ауамен, қымызбен емдейтін санаторий. Ақтөбе облысы Шалқар ауданында, Мұғалжар тауының шығыс беткейінде, теңіз деңгейінен 400 м биіктікте орналасқан. Қазақ т. ж. бойында. 1910 ж. жергілікті денсаулық сақтау орнына бағынышты санаторий болып ашылған. Бұл санаторийде өкпе туберкулезімен ауырғандар емделеді. Бұл жердің ауа райы құрғақ, жазы жылы, қысы салқын. Жылдық орташа температурасы 4,7°С. Негізгі емі – таза ауа, қымыз, түрлі дәрі-дәрмек, дене шынықтыру. Науқас адамдарды емдейтін бірнеше физиотерапия кабинеттері, ауруды зерттейтін рентген және арнайы лабораториялар бар.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Жақаевшылар
Жақаевшылар  — Ыбырай Жақаевтың жолын қуып, күріш егіншілігінің тиімділігін, еңбек өнімділігін арттыру жолында елеулі табыстарға жеткен диқандар қозғалысы.
Дереккөздер
Санат:Қозғалыстар
Бас момент
Бас момент. Ішкі күштердің бір нүктеге (әдетте, момент қиманың ауырлық центріне) бағытталуынан болады. Егер бас моментті X,Y,Z өстеріне проекцияласақ, онда қимада үш момент: Тб, Мх, Му пайда болады.
Дереккөздер
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Қазалы уезі
Қазалы Уезі – әкімшілік аудан. 1868 жылы құрылып, Сырдария облысының құрамына кірген Арал, Қазалы, Қармақшы аймағы. 1868 жылдан бастап Қазалы халқы қоныс аударған татарлармен көбейе түсті. 1910 жылы 1800 адам (Орал казактары мен Бұхардан шыққан еврейлердің 25 отбасы) есепте тұрды. Сарттар мен тәжіктер де тұрды. 1897 жылы халқының саны 140 598-ге, 1908 жылы 188 400-ге жетті. Қаланың 1907 жылғы жер көлемі 16222 десятина, мал басынан: мүйізді ірі қара – 76 мың, түйе – 145 мың, қой-ешкі – 874 мың, егістік көлемі 22 мың десятина болды. Онда бидай, зығыр, жоңышқа және бақша дақылдары егілген. Балық аулау кәсіпшілігінің негізгі орталық Арал теңізі болды. 1905 жылы Қазалыда темір жол депосы ашылды. 1913 жылы уезде кәсіпорындар саны 78-ге жетті. 1890 жылы мұнда 57 мұсылман мектебі, қалалық училищелер (4), әйелдердің екі сыныптық приход училищесі жұмыс істеді. Алғашқы мұсылман мешітін 1872 жылы бұхарлық Әлімбаев салдырған. Қазалыда барлығы 5 мешіт болды. 1928 жылы уездік басқару жүйесі таратылып, Қазалы және уезд құрамында болып келген Арал мен Қармақшы да дербес аудандарға айналды.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Сақал қаған
Сақал қаған (Согэ) — 708–710 жылдар аралығында билік еткен Түргеш қағанатының екінші билеушісі, Үшлік қағанның ұлы.
Басқаруы
708 жылы әкесінің орнына билікке келген. Ол билікте ұзақ отыра алмады және Түргеш мемлекетіндегі ішкі қайшылықтарды жеңе алмады. 708 жылы Сақал қаған шығыс түріктеріне қарсы Қытаймен одақтасады. Ашина әулетінің өкілі Күл Шор ханға қарсы шығады, ал оны қытайлықтар қолдайды. Бұл Сақал қағанның Қытайдың шекаралық бекінісі Аносиге (Куша) шабуыл жасатады. Сақал қағанға қарсы өзінің туған інісі Жену де қарсы шығып, ол шығыс түріктерге барады да, Қапаған қағанды соғысқа итермелейді. 710 жылы Сақал қаған Шығыс Түрік қағанаты әскерінен жеңіліп, қолға түседі. 711 жылы Қапаған қаған Сақал қаған мен інісі Женуді өлтіреді. Сақал қаған қолға түсірілгеннен кейін Түргеш қағанаты уақытша өмір сүруін тоқтатады.
Тағы қараңыз
Санат:Түргеш қағанатының билеушілері
Савара (халық)
Савара  (сора, саора, соура, сабара) — Үндістанның Орисса штатында тұратын халық. Шағын топтары Бихар, Мадхья-Прадеш және Махараштра штаттарында тұрады. Жалпы саны 340 мың адам. Саваралар Орталық Үнді тауларының ең ежелгі тұрғындарының бірі болып табылады, олар мунда тілінде сөйлейтін басқа халықтармен туыс.
Тілі
Тілі - савари тілі, мунда тілдерінің отбасына кіреді.
Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.
Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, жүгері, тары, бұршақ дақылдары). Көптеген саваралар жалдамалы жұмыс істейді, соның ішінде ауыл шаруашылығында. Бұрын кең тараған аңшылық қосымша кәсіпке айналды.
Өмір салты
Руға бөліну (биринда) сақталды. Неке патрилокальды, көп әйел алушылық бар. Материалдық мәдениеті жағынан мундаларға жақын.
Елді мекендері – тайпалық бірлестіктері қоныстанған кварталдардан тұратын ауыл. Сызықтық орналасу тән. Бір бөлмелі, тастан салынған және сазбен сыланған, төбесі саманмен жабылған. Негізгі тұрғын үйден басқа, саваралар егістік алқаптарының жанында шағын тұрғын үй құрылымдары бар, олар онда егіс және егін жинау кезінде тұрады.
Дәстүрлі киімдері денеге оралған ұзын ақ матадан тұрады. Ер адамдар оны кейде қызыл жиектермен безендіреді. Әйелдер сонымен қатар моншақтармен, өсімдік талшықтарынан жасалған білезіктермен, металл қоңыраулармен безендірілген.
Дереккөздер
Санат:Үндістан этникалық топтары
Лачедония
Лачедония (Lacedonia) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3010 адамды құрайды. Халық тығыздығы 37 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 81 км² шамасында. Пошта индексі — 83046.
Елді мекеннің қамқоршысы — S.Nicola,S.Filippo Neri(Copatrono).
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Сәдуақас Халықсоветұлы Мәмештегі
Дереккөздер
Санат:19 қарашада туғандар Санат:1969 жылы туғандар Санат:Қаратауда туғандар Санат:Қазақстан банкирлері
Фанклэй (Миннесота)
Фанклэй (Funkley) — Миннесота штатының Beltrami округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-22976.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Турала
Турала — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің сол жағалауынан 436 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері
Аренсхаген-Дасков
Аренсхаген-Дасков (Ahrenshagen-Daskow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы Солтүстік Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2058 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 58,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 57 102. Муниципалитеттің басшысы — Хаген Элькерс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Тоңазытқыш
thumb Тоңазытқыш – температурасы қоршаған ортаның температурасынан төмен болатын, жоғарғы температурада микроорганизмдер әсерінен жылдам бұзылатын азық-түлік өнімдері мен тағамдарды сақтауға арналған құрылғы немесе арнаулы камералар.
Тоңазытқыш (тұрмыстық ). Тұрмыстық тоңазытқыштардың компрессиялы және абсорбциялы деп аталатын екі түрі шығарылады. Олар бір-бірінен тоңазыту агрегатының әсер ету принципі (суық шығару әдісі бойынша) және осыған сәйкес конструкциялық жасалу ерекшеліктері мен техникалық сипаттамалары бойынша ажыратылады.
Тоңазытқыштар тұрмыстық және өнеркәсіптік болып ажыратылады.
Тұрмыстық Тоңазытқыш
Тұрмыстық Тоңазытқыш әр түрлі азық-түлікті және үйде дайындалған тағамдарды бұзылудан сақтауға арналған; бір немесе бірнеше камерадан тұрады. Камералардағы температура өнімдерді мұздатуға (мұздату камерасы) және тоңазытуға (тоңазыту камерасы) арналған. Тұрмыстық Тоңазытқыштардың тек мұздату камерасынан тұратын түрлері де болады. Тоңазыту және мұздату камераларындағы температура арнайы буландырғыштардың көмегімен тұрақтандырылады. Тұрмыстық Тоңазытқыш. тоңазыту агрегатының әсер ету принципі, тех. сипаттамалары, құрылымдық ерекшелігі бойынша компрессиялық және абсорбц. болып бөлінеді. Өнеркәсіптік Тоңазытқыштар өндірістік және тарату Тоңазытқыштарына бөлінеді. thumb|left
Азық-түлікті сақтау және орналастыру
Тоңазытқышты пайдалану кезінде кейбір азық-түліктерді өте салқындатып жіберу оның дәмдік сапасын төмендететінін есте ұстау керек. Мысалы ветчина мен колбасаны 2—4˚С температурада, жұмыртқа, кілегей, сүт және майонезді 3—6˚С, көкөністерді (овощтар) 3˚С-тан 7˚С-қ а дейінгі, жеміс-жидек пен минерал суды 4—8˚С температурада сақтайды. Тоңазытқштың ішіндегі ауа емін-еркін алмасып отыратындықтан оның әр деңгейіндегі температура да әр түрлі — төменгі температуралы бөліктің астына таяу аралықта 0˚С болса, әдетте басқа бөліктен әйнекпен бөлінген тоңазыту камерасының төменгі бөлігінде 6—7˚С болады. Температураның осылай әр түрлі деңгейде болуы азық-түлікті тиімді түрде орналас тыруға, оларды сақтауға ыңғайлы жағдай тудырады. Мысалы, жас етті, құс пен балықты қысқа мерзімге сақтау үшін оны жоғарғы сөреге қойған жөн. Сыр, сары май және басқа майлар тоңазыту камерасының үстіңгі сөресінде жақсы сақталады. Жеміс-жидек пен көкөністерді тоңазыту камерасының төменгі бөлігіндегі ыдысқа салып сақтау керек; бұлардың жақсы сақталуы және солып қалмауы үшін бөлгіш әйнекті алмау қажет. Тұздалған және маринадталған азық-түлік, әдетте, тоңазытқыштың төменгі сөресінде сақталады. Тоңазытқыш есігінің ішкі жағындағы арнайы ұялар мен бөлімдер жұмыртқаға, май, сыр, сүт және бөтелкедегі сусындарға арналған. Өзіне тән иісі бар азық-түліктер (сыр, балық, ысталған тағамдар, хош иісті дәмдеуіш заттар т. б.), осындай-ақ иісті тез сіңіріп алғыш азық-түліктер (сары май, крем, сүзбе, кілегей т. б.) жабық ыдыстарда немесе оралған күйінде (мысалы, полиэтилен пленкаға, целлофанға, алюминий фольгаға оралған қалпында) сақталуы қажет. Тоңазытылған азық-түліктер ұзақ уақыт (бірнеше күн) төменгі температурада (—12˚С және бұдан да төмен) тұрған кезде шамадан тыс кеуіп кетпес үшін олар целлофан, су өткізбейтін қағаз немесе полиэтилен пленкаға оралған күйінде тоңазытқыштың төменгі температуралы бөлімінде (камерасында) сақталады.
Өндірістік Тоңазытқыш
Өндірістік Тоңазытқыштар тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарында орнатылады, ал тарату Тоңазытқыштары бөлшек саудада және қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында пайдаланылады. Тоңазытқыштар, сондай-ақ пайдалану саласына, сақталатын өнімнің түріне, сыйымдылығына байланысты дайындау Тоңазытқышы, көліктік-экспед., т.б. болып бөлінеді. Тоңазыту қондырғылары тоңазыту машиналарынан, жасанды температуралық ортаны жасайтын, тасымалдайтын аппараттар мен құрылғылардан тұрады.
Тоңазыту агенттерінің түрлері
Тоңазыту агенттерінің түрлері бойынша аммиакты, фреонды, этанолды, пропанды, көмірқышқылды, қоспалы болып бөлінеді. Тоңазыту қондырғылары буландырғыштан, конденсатордан, компрессордан, т.б. тұрады. Тоңазыту және мұздату камераларындағы ортаның температурасын 0C-тан 23C-қа дейін өзгертуге болады. Тоңазытқыштың камераларындағы буландырғышқа бір-біріне араластырғанда немесе бір фазадан екінші фазаға өткенде температурасы төмендейтін газдар, қатты денелер немесе сұйықтықтардан тұратын жүйелер (тоңазыту қоспалары) беріледі. Тоңазыту қоспалары ретінде әр түрлі тұздар, қышқылдар, су, т.б. алынады. thumb
Tоңазыту машиналар
Сырттан келтірілген энергия арқылы жасанды салқындату (суыту) процесін тоңазыту машинасы жүзеге асырады. Ол компрессорлық, жылулық, термоэлектрлік болып бөлінеді.
Дереккөздер
Сілтемелер Тоңазытқыш
Санат:Асхана техникасы
Біршоғыр тас көмір кен орны
Біршоғыр тас көмір кен орны — Ақтөбе облысы Жем қаласының оңтүстік-батысында 55 км, Біршоғыр темір жол стансасының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан.
Жатыс сипаты
Онда 11 көмір қабатының кені бар. Өнімдік қабатының қалыңдығы 0,4 – 1,15 м. Қабат қуаттылығы мен күлі бойынша түскен салмаққа шыдамай, жеке бөліктерге бөлінген. Ылғалдылығы 2,6%, күлі 41,9%, күкірті 2,6 – 4,0%. Көмірдің жылу беру мөлшері шамамен 3,6 – 5,2 ккал. Кен орны энергетикалық және клирингті-дюренді маркасына жатады.
Санат:Ақтөбе облысы кен орындары Санат:Қазақстан көмір кен орындары
Абоин-да-Нобрега
Абоин-да-Нобрега (Aboim da Nóbrega) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Верде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Муксин
Муксин — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Савалеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 231 адамды құрады. Пошта индексі — 453015, ОКАТО коды — 80235855008.
Абоин-да-Нобрега
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Муксин
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Абоин-да-Нобрега
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Порт Репаблик (Нью-Джерси)
Порт Репаблик (Port Republic) — Нью-Джерси штатының Атлантик округіне жататын АҚШ қаласы.
Северное (Қостанай облысы)
Северное — Қостанай облысы Фёдоров ауданы, Камышин ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Порт Репаблик (Нью-Джерси)
Қала тұрғындарының саны 1115 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-60600.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Северное (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы — Фёдоровка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 42 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 181 адам (96 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 92 адамды (49 ер адам және 43 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Фёдоров ауданы елді мекендері
IC 2258
IC 2258 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2258 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Карза (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Оккерр
Оккерр (Ocquerre) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,24 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77343, пошта индексі — 77440.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 408 адамды құрады. Халық тығыздығы — 39,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Үшсарт
Үшсарт — Ақмола облысы Қорғалжын ауданы, Қызылсай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қорғалжын кентінен оңтүстікке қарай 33 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 282 адам (150 ер адам және 132 әйел адам) болса, 2009 жылы 233 адамды (125 ер адам және 108 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қорғалжын ауданы елді мекендері
Топ (математика)
Топ (gruppe) – қазіргі математиканың негізгі ұғымдарының бірі.
Топтар теориясы математикада және оның қолданбалы салаларында жиі кездесетін амалдарды (сандарды көбейту, бөлу, векторларды көбейту, біртіндеп түрлендіру, т.б.) мейлінше жалпыланған түрде зерттейді. Сөйте тұра, топтар теориясы амалдардың барлығын бірдей қарастыра бермейді, тек топтардың анықтамасында келтірілген негізгі шарттарды (олар төменде келтірілген) қанағаттандыратын амалдарды ғана зерттейді.
Топтың нақты емес (формальды) анықтамасы мынадай: G – кез келген бос емес жиын болсын. Бұл жиында * (жұлдызша) бинарлы алгебралық амал анықталсын, яғни G-дың кез келген екі a, b элементтеріне сол жиынның бір (тек қана бір!) (a*b) элементі сәйкес қойылсын. Осыған қоса : 1) G жиынындағы кез келген a, b, с үшін (a*b)*с=a*(b*с) теңдігі орындалса; 2) G жиынындағы кез келген a элементі үшін (a*е)=е*a=a теңдігі орындалатындай е элементі бар болса (е – бірлік, кейде бейтарап элемент деп аталады); 3) G жиынындағы кез келген a элементі үшін a*b=b*a=е теңдігі орындалатындай b элементі бар болса (b элементі а элементіне кері элемент деп аталады да a^{-1} арқылы белгіленеді, мұндағы "^" белгісі дәрежені білдіреді), онда G жиыны Топ деп аталады. Мыс., амал ретінде қозғалыстар композициясы алынатын (f, g – G жиынындағы екі қозғалыс болса, онда олардың композицияларының нәтижесі ретінде f*g қозғалысы алынады) евклид кеңістігіндегі әр түрлі қозғалыстардың G жиыны фигуралар симметриясының тобын құрайды. Бұл топтың бірлік элементі ретінде жазықтықтың тепе-теңдік түрленуі, ал f элементіне кері – f түрлендіруінің кері түрлендіруі алынады. G жиыны үлкен болған сайын, ондағы симметриялар саны да көбейеді. Мыс., квадрат симметриясының тобы сегіз қозғалыстан (квадрат центрінің айналасында төрт бұрылыс және төрт шағылу: екі диагонал және қарама-қарсы қабырғаларының ортасын қосатын екі түзу), дөңгелек симметриясының тобы шексіз көп элементтерден (мыс., центрінің айналасындағы барлық бұрылыстар) тұрады.
Бүтін сандар жиыны қосу амалына (бірлік элемент – нөл) қарағанда, рационал сандар жиыны көбейту, қосу амалдарына (бірлік элемент – бір) қарағанда топ құрады. Бір жиында әрі қосу, әрі көбейту амалдарының қатысуына орай құрылған Топтарды сәйкесінше аддитивті және мультипликативті топ деп бөледі. Иррационал сандар топ құрмайды, өйткені екі иррационал санның қосындысы да, көбейтіндісі де иррационал сан бола бермейді.
Әуел баста Галуа теориясының мұқтаждығынан циклдік топ пайда болған. Бұл топ алмастырулардан тұрады. Алмастыру дегеніміз – ақырлы а1, а2, …, аn жиынын өзіне-өзін түрлендіру. Егер бұл түрлендіруде аі (і=1, 2, …, n) элементі элементіне көшсе, алмастыруды түрінде жазады. Алмастыруды көбейту үшін түрлендірулерді біртіндеп орындау керек. Демек, алмастырулардың көбейтіндісі алмастыру болады. Жиынның әрбір элементін өзіне көшіріп алмастыруды бірлік алмастыру дейді, мыс.,. Кері алмастыру жасау үшін жолдардың орнын ауыстырса болғаны. Сонымен а1, а2, …, аn элементтерінен жасалған барлық n! алмастырулар тп құрайды.
Топ анықтамасындағы көбейту коммутативтік заңға бағынса (ab=ba) топ Абель тобы деп аталады. Абель тобының математикадағы маңызды рөлінің арқасында алгебрадан коммутативтік алгебра өз алдына теория болып бөлініп шықты. G жиынында үзіліссіздігімен байланысқан топтар мен тополтопологиялық кеңістіктер топологиялық топ деп аталады.