cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Игаза
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Ваклиново (Благоевград облысы)
Ваклиново (Ваклиново) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Сатовча қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1135 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2957. Телефон коды — 07545. ЕКАТТЕ коды — 10046.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Уауа
Уауа (Uauá) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Эуклидис-да-Кунья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 27 196 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 950,27 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,2 адам/км².
Тарихы
Санат:Баия елді мекендері
NGC 1973
NGC 1973 — Орион шоқжұлдызында орналасқан EN (эмиссиялық тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1862 жылы 16 желтоқсанда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1973 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: CED 55B, Part of N 1977.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Флетмарк
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 803 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 29,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 81 130. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Альфельд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Ниссан (стадион)
«Ниссан» (жап. 日産スタジアム), сондай-ақ "Халықаралық стадион" деген атаумен де белгілі Иокогамадағы футбол стадионы. 73 237 көрермен сыяды. «Иокогама Ф. Маринос» клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.
Тарихы
2002 жылғы футболдан әлем чемпионатына арнап салынған арена. Құрылысы 1998 жылы аяқталды. Әлем чемпионатының құрметіне орай "Иокогама Уорлд Кап" деп аталғанымен кейін "Халықаралық стадион" деп өзгертілді. Бүгінгі күндері "Ниссан стадионы" деп аталады.
Стадионда 2001 жылғы Конфедерациялар кубогының, 2002 жылғы әлем чемпионатының бірнеше ойындары өткізілді. Сондай-ай клубтар арасындағы әлем чемпионаттарының да бірнеше маусымдағы матчтары ойнатылған.
Футболдан бөлек регби турнирлері де өткізіліп тұрады.
2020 жылғы Жазғы Олимпиадалық Ойындардың бірнеше бәсекесі осы стадионда өтеді жоспарланған.
Галерея
Санат:Стадиондар Санат:Жапония футбол стадиондары
Комела (Лёжа тармағы)
Комела (Камела) — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лёжа өзенінің сол жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 60 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Штёссинг
Штёссинг (Stössing) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Санкт-Пёльтен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 792 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 27.47 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PL, ресми идентификациялық коды — 3 19 41.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Алойс Даксбёк саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Танка
Танка - жұмарланған қағаз орамдары сияқты ламаистік икона.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Radiance of the Seas
Кеменің тарихы
28 сәуірде 1998 ж. Royal Caribbean Cruises Ltd. компаниясы немістің Meyer Werft кеме соғу компаниясымен келісім шартқа отырады. Екі айдан кейін зауыт нөмірі 655-ші киль төселеді. 2001 жылы 9 наурызда кеменің тапсыру салтанаты өтеді. Содан кейін Атлантиканы кесіп өтіп, 6 сәуірде Форт-Лодердейлде шоқындыру салтанаты өтеді. Өкіл анасы болып Royal Caribbean International-дың басшы мүшелерінің бірі Томас Дж. Прицкердің жұбайы Марго Л. Прицкер атанады.
Кемедегі ойын-сауықтар
Жолаушыларға арналған 1056 каюта бар. Олардың бірнеше түрі бар:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Круизді кемелер
Рюнан
Коммунаның INSEE коды — 22269, пошта индексі — 22260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 253 адамды құрады. Халық тығыздығы — 49,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Ғылыми-техникалық прогресс
Ғылыми-техникалық прогресс – ғылым мен техниканың бірегей, бір-бірімен сабақтаса, біртіндеп дамуы. Ол 16–18 ғ-лардағы мануфактуралық өндірістен, ғылыми-теориялық және техникалық қызметтер өзара жақындасып, тоғыса түскен кезден бастау алады. Бұған дейін материалдық өндіріс негізінен эмпирикалық тәжірибені, кәсіби құпияны қорландырып, машық-тәсілдерді жинақтау есебінен баяу дамып келді. Сонымен бірге табиғат туралы ғыл.-теор. таным аясында да ілгерілеу ниеті байқалды, бірақ ол теологиялық-схоластикалық қасаңдыққа қамалып, өндірістік амалшараларға ұдайы әрі тікелей ықпал ете алмады.
16 ғ-да адамзат баласының сауда-саттықты өрістетіп, теңіз жолын меңгеруі, ірі мануфактураларға ие болуы бірнеше келелі міндеттерді теор. және тәжірибелік тұрғыдан шешу қажеттігін алға тартты. Нақ осы кезде ғылым Қайта өркендеу дәуірі идеяларының әсерімен схоластикалық дәстүрлерден қол үзіп, практикаға жүгіне бастады. Шығыс жұртының компасты, оқ-дәріні ойлап табуы және кітап басу тәсілін меңгеруі ғыл. және тех. қызметтердің берік одағын құруға жетелеген ұлы жаңалықтар болды. Жалпы, бұл – ғылыми-техникалық прогресстің бірінші кезеңі саналады. Кейінгі кезеңдерде ұлғая түскен мануфактуралық өндіріс мұқтажы үшін су диірменін пайдалану әрекеті кейбір мех. процестерді теор. тұрғыдан зерттеуге жетеледі. Тісті дөңгелектер қозғалысының теориясы, науа теориясы, су қысымы туралы, қарсыласу мен үйкелу туралы ілімдер пайда болды. Яғни, мануфактуралық кезең ірі өнеркәсіптің бастапқы ғыл. және тех. нышандарын дамытып, Г.Галилей, И.Ньютон, .Торричелли, кейін Д.Бернулли, Э.Мариотт, Ж.Л.Д’Аламбер, Р.А.Реомюр, Л.Эйлер, т.б. ғалымдар тарихқа «өндіріс қызметшілері» деген атпен енді. 18 ғ-дың соңында машина өндірісінің пайда болуына математиктердің, механиктердің, физиктердің, өнертапқыштар мен шеберлердің үлкен бір тобының ғыл.-тех. жасампаз іс-әрекеттері негіз қалаған еді. Дж. Уаттың бумен жүретін машинасы конструкторлық-тех. ізденістің ғана емес, «ғылымның жемісі» саналды. Ал машиналы өндіріс өз кезеңінде ғылымды технол. тұрғыдан қолдану үшін тың, шын мәнінде шектеусіз мүмкіндіктерді ашты. Осының өзі ғылыми-техникалық прогресстің жаңа, екінші кезеңіне айналып, ғылым мен техника бір-бірін аса қарқынды дамуға ынталандырып отырғандығымен ерекшеленді. Ғыл.-зерт. қызметінің теориялық шешімдерді техникалық нұсқаға жеткізуге құзырлы арнаулы буындары: қолданбалы зерттеулер, тәжірибелік-конструкторлық жасалымдар, өндірістік жетілдірулер үрдісі қалыптасты. Ғылыми-техникалық іс-әрекет адам еңбегінің ең ауқымды, ажырамас бөлігіне айналды.
Ғылыми-техникалық прогресстің үшінші  кезеңі қазіргі заманғы ғыл.-тех. революция жетістіктерімен байланысты. Оның ықпалымен техниканы дамытуға арналған ғыл. пәндердің аясы кеңи түсуде. Тех. міндеттерді шешу ісіне тек электроншы инженерлер мен компьютерші мамандар ғана емес, сондай-ақ биологтар, физиологтар, психологтар, лингвистер, логиктер де белсене қатысады. Ғылым техниканы үздіксіз революцияландырушы күшке айналды. Ал техника болса, ғылымның алдына тың талап, тосын міндет қою әрі оны күрделі эксперименталды жабдықтармен жарықтандыру арқылы алға тартып келеді. Осы заманғы ғылыми-техникалық прогресстің ерекше қыры – тек өнеркәсіпті ғана емес, сондай-ақ қоғами тұрмыс-тіршіліктің, т.б. көптеген салаларын: ауыл шаруашылық, көлік қатынасын, байланыс аясын, медицина мен білім беру ісін, қызмет көрсету түрлерін қамтитындығы. Ғылыми-техникалық прогресс әлеуметтік прогрестің негізі болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Планез (Шығыс Пиреней)
Планез (Planèzes) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66143, пошта индексі — 66720.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 97 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,75 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Вальядолид (провинция)
Вальядолид (Valladolid ) — Кастилия және Леон автономды бірлестігіне кіретін, Испанияның солтүстік батысында орналасқан провинция. Административті орталығы — Вальядолид қаласы.
Географиясы
Территориясы 8110 км². (28-ші орын).
Халқы
Халқы — 519 249 адам (2006 ж. мәліметтер).
Административті құрылым
thumb|left|Вальядолид аудандары: {{Legend|#00FFFF|[[Кампиния-дель-Писуэрга}} {{Legend|#0000FF|Кампо-де-Пеньяфьель}} {{Legend|#9900FF|Тьерра-де-Кампос}} {{Legend|#FFFF00|Монтес-Торосос}}	{{Legend|#FF0000|Парамос-дель-Эсгева}} {{Legend|#FFFFFF|Тьерра-де-Медина}} {{Legend|#00A86B|Тьерра-де-Пинарес}} {{Legend|#FF7F00|Тьерра-дель-Вино}}]]
Сілтемелер
Санат:Вальядолид
Химиялық элементтердің периодтық жүйесін атом құрылысы тұрғысынан сипаттау
Атомның құрамына оң зарядты ядро мен теріс зарядты электрондар кіреді. Д. И. Менделеев ұсынған химиялық элементтердің периодтық жүйесіндегі рет нөмірі сол элементтің атом ядросы зарядының мәнімен сәйкес келеді. Aтом ядросы оң зарядты протондар мен заряды жоқ нейтрондардан тұрады. Әр элемент атомының ядро зарядына тең протондар саны тұрақты, ал нейтрондар саны өзгермелі болуына орай изотоптар шығады. Мысалы, табиғатта кездесетін көміртек екі изотоптан тұрады, олар: 126С, 136С. Сонымен қатар атмосферадан радиоактивті изотоптың 146С сілемі табылған. Бұл изотоптардағы нейтрондар саны 6,7,8-ге тең.
Атомдағы электрондар энергия мөлшеріне қарай белгілі бір квант қабаттарына (деңгейлерге) бөлінеді. Ондай энергетикалық деңгейлердің саны — 7, олар кестедегі периодтар санына тең. Жалпы деңгейлер мен периодтар санының бірдей болуын атом құрылысы теориясы бас квант санының мәнімен түсіндіреді.
Әр деңгейде бірнеше деңгейше бар. Деңгейшелер өз кезегінде орбитальдардан тұрады. Мысалы, бірінші квант қабатындағы (n= 1) бір деңгейшеде 1s орбиталь, ал екінші қабаттағы екі деңгейшеде екі түрлі орбиталь 2s, 2р, үшіншідегі үш деңгейшеде үш түрлі орбиталь 3s, 3р, 3d бар.
s-орбитальдардың пішіні сфера тәрізді, ал p-орбитальдардың пішіні гантель немесе көлемді сегіздік, d-орбитальдардікі одан да күрделі болып келеді. Әр деңгейшеде бір ғана s-орбиталь, х, у, z осьтері бойынша бағытталған пішіні бірдей үш p-орбиталь бола алады. Олардағы электрондарды да s-электрон, р-электрон деп бөледі.
Атомдардағы электрондарды Паули принципі, Гунд ережесіне сай энергетикалық деңгейлерге, олардың деңгейшелеріндегі s-, р-, d- орбитальдарға таратып, электрондық формулалармен белгілеп немесе квант ұяшықтарына орналастырып көрсетеді. Мысалы, реттік нөмірлері 3 литий және 6 көміртек атомдарының электрондық конфигурациясын формула түрінде бейнелейік:
Екеуі де екінші периодтың элементі, өйткені соңғы электроны екінші деңгейде түр. Алғашқы литий s-элементке, келесі көміртек р-элементке жататыны ең соңғы электроны орын алған орбитальдардан көрінеді. Егер соңғы электрон d- немесе f- орбитальдарына орналасса, ол элемент соған сәйкес d- (мысалы, темір, күміс, алтын, т.б.) немесе f- элементтер (лантаноидтар, актиноидтар) деп аталады.
Периодтық кестедегі элементтердің топтарын негізгі және қосымша деп бөлу энергетикалық деңгейшелерге байланысты. Негізгі топша элементтері сыртқы s және р-деңгейшелеріне орналасса, қосымша топша элементтерін d-және f-металдар құрайды. Әрбір топшадағы элементтердің валенттік электрондық конфигурациясы бірдей болады. Негізгі топша элементінің сыртқы деңгейшесіндегі электрондар саны топша нөмірімен сәйкес келеді. Қосымша тогапа элементтерінің сыртқы энергетикалық деңгейшесінде 1 (Ag) не 2 (көптеген d-элементтер) электрон ғана болатындықтан, олар айқын металдарға жатады. Мысалы, VII негізгі топшада галогендердің сыртқы деңгейшесінде 7 электрон — ns2np5 бар. Сондықтан олар — нағыз бейметалдар, ал қосымша марганец топшасын алсақ, сыртқы s-орбиталінде 2 ғана электрон болатындықтан, олар нағыз металдарға жатады. Марганец топшасы нөміріне сай валенттікке ие болу үшін ішкергі (n-1) d-деңгейшедегі 5 электронды пайдаланады: 4s23d5. Жалпы алғанда, топ нөмірі химиялық байланыс түзуге қатыса алатын максимал электрондар санын көрсетеді.
Aтом құрылысы теориясы тұрғысынан әр топтағы элементтердің ядро зарядының өсуі олардың металдық қасиеттерінің күшейіп, керісінше, бейметалдық қасиеттерінің төмендеуіне әкелетіні атомдар радиустарының өзгеру заңдылығына сүйеніп түсіндіріледі. Неғұрлым атом радиусы ұлғайған сайын, соғұрлым оның валенттік электрондарының ядромен байланысы кеми бастайды да, үзіліп кетуі жеңілдейді, яғни металдық қасиеті — тотықсыздандырғыштығы күшейеді. Бейметалдық қасиет р-элементтерге тән. Олар октетті 8 электронды қабат түзу үшін өздеріне жетпейтін 1—3 электронды қосып алады. Әрі радиусы кішірейген сайын бейметалдығы күшейіп, тотықтырғыштық қасиеті арта бастайды. Мысалы, галогендердің бейметалдығы топша бойынша йодтан фторға қарай күшейе береді.
Атомдардың электрондық конфигурациясына байланысты периодты өзгеретін қасиеттерінің қатарына олардың валенттігі, радиусымен қатар электртерістігі де, тотығу дәрежелері де жатады. Элементтердің реттік нөмірінің (ядро зарядының) артуына қарай атомдардың басқа да көптеген қасиеттерінің периодты өзгеруі айқын байқалады.
Элементтердің салыстырмалы электртерістігін дәлірек сипаттайтын 1-кестеден олардың периодты өзгеру заңдылығымен қоса негізгі топша бойынша мәндерінің кемитіні, период бойынша сілтілік металдан галогендерге дейін біртіндеп артатыны байқалады. Жалпы алғанда, металдардың электртерістігі аздау, ал бейметалдардікі көптеу болып келеді. Инертті газдардың электртерістігі жоқ, өйткені атомдарының сыртқы электрондық деңгейшесі толық толған, сондықтан әрекеттесуге бейімділігі өте төмен болады.
Химиялық әрекеттесу кезінде элементтердің электрондық бұлттары салыстырмалы түрде электртерістігі аздау атомнан көптеу атомға қарай ығысады. Осыған орай, алғашқысы электрон, кейінгісі электртеріс мәнге ие болып, оң және теріс тотығу дәрежелерін көрсетеді. Мысалы, метан СН4 молекуласын алайық, электртерістігі көптеу көміртек (2,5) сутектен (2,1) электрон бұлтын өзіне тартады, сондықтан тотығу дәрежелері СН4 болып шығады. Керісінше, көмірқышқыл газындағы С02 оттек атомының электртерістігі (3,5) көміртектен әлдеқайда көп, демек, ондағы тотығу дәрежесінің мәндері соған сай С02 болып өзгереді.
Пайдалнаылған әдебиеттер
Санат:Химия
Valenzschaal Powłoka walencyjna
Геодезиядағы проекциялау әдісі және биіктік жүйесі
Геодезиядағы проекциялау әдісі және биіктік жүйесі
Жер бетін планға немесе картаға түсіруде сызба геометриясында оқып-үйренген проекциялау әдісі кеңінен қолданылады. Жердің физикалық бетіндегі нүктелердің орны эллипсоидтың бетіне нормаль болып есептелетін тік сызықтар арқылы проекцияланады. Осы проекциялау негізінде нүктелердің тік бұрышты (ортогональды) проекциялары алынады.
Жер бетіндегі А-нүктесін тік сызық арқылы деңгей бетке (6-сурет) проекцияланғандығы НА арақашықтығы- нүктенің абсолют биіктігі деп аталады, ал сол нүктеден бастап шартты бетке дейінгі қашықтық Н -шартты биіктік болады. Бір нүктенің екінші бір нүктедегі деңгейлік бетінен айырмашылығын- салыстырмалы биіктік-һ, немесе биіктік өсімшесі дейміз.
Мысалы, А нүктесінің В нүктесіне карағандағы биіктік өсімшесі һА=НА-Нвболады.
Мұхит деңгейін көп жылдар бойы бақылау нәтижесінде деңгейлік беттің орташа жағдайын аныктайды. Біздің елімізде абсолют биіктігінің бастапқы саны ретінде Балтық теңізінде орнатылған [[Кронштадт футштогі|Кронштадт футштогінің]] нөлі қабылданған. Футштог дегеніміз-бөліктері бар мыстан жасалынған тақта, осы бөлектер бойынша оқтын-оқтын теңіз деңгейі тексеріліп, есептеліп отырады. Сөйтіп, деңгей беттен нүктелерге дейінгі вертикаль қашықтықтарды нүктелердің биіктіктері Н дейміз.
Жер бетінің шағын учаскелерін кескіндегенде қолданылатын проекция әдісінің мәні мынандай (7-сурет): егер деңгей бетті V деп белгілеп, жердің бетіндегі А, В, С, D, Е нүктелерін тіктеуіш сызықтар арқылы (Н) проекцияласақ, жазық беттен сол нүктелердің (а, Ь, с, d, е) проекцияларын табамыз. Бұл проекция жазықтық (горизонталь) проекциясы деп аталынады. Осы аймақтың кеңістегі түрін бейнелеу үшін, сол нүктелерден (А, В, С, D, Е) деңгей бетке дейінгі арақашықтары (Аа, Bb, Сс, Dd) нүктелер биіктігін (Н) анықтауға тура келеді. Ол үшін, биіктіктердің айырмашылықтары (h=Cc-Dd) өлшенеді. Нүкте биіктіктерінің айырмашылығы-һ-өсім биіктігі деп аталады. Өсім биіктігі нивелир деген аспаппен өлшенеді. Жер бетіндегі көлбеу сызықтар (АВ, ВС, т.б.) жазық бетке өздеріне сәйкес проекциялары ab, bс арқылы кескінделеді. Кейде осы проекцияларды жазықтықтағы горизонталь салындылар деп атайды. Демек, ABCDE көпбұрышының жазыктықтагы проекциясын планға түсіру үшін, оның горизонталь проекциялары (ab, be, cd, de, еа) мен горизонталь бұрыштары ß1,ß2,ß3... белгілі болса жеткілікті.
Көпбұрыш қабырғалары жер бетінде әртүрлі өлшеуіш қүралдары (рулетка, өлшеуіш лента, т.б.), ал бұрыштары бұрыш өлшегіш аспаптар (теодолит т.б.) арқылы анықталады. Рулетка арқылы өлшенген арақашықтықтардың горизонталь проекцияларын табу үшін, олардың горизонт жазықтығымен жасайтын көлбеу бұрыштарын (v ) өлшеу қажет. (7-сурет). Тік бүрышты DCC, үшбұрышынан DC-ның горизонталь проекциясын (dc) мына формула арқылы табуға болады.
dc=DC*cos v (4)
мұндағы DC-жер бетіндегі өлшенген көлбеу арақашықтық, м; v-көлбеу бұрыш, градус
Дереккөздер
Санат:Геодезия
Берен Саат
Биография
1984 жылы 26 ақпанда Анкара қаласында дүниеге келген. Baskent университетінде білім алып, модель және актриса ретінде көпшілікке таныла бастаған. Берен Aның түрiк сериалындағы Қыванч Татлытуғ Бихтердiң басты рольді өзi белгiлi және әйгiлi актер қасында болып табылады.
Оксиредуктазалар
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Тотықтырғыш алаптар
Тотықтырғыш алаптар (Окислительные бассейны) — жасанды экожүйе (негізінен өттекпен қанықтырылған белсенді тұнбаны немесе ауаны қолдану арқылы) жасалатын арнайы алаптар (немесе тоғандар). Бұл жерде ақаба суды тегер алдында олардың құрамындағы ластағыш органикалық заттектер тотығады (ьщырайды, шіриді).
Берен Саат
Филмография
Санат:Түркия актерлері
Тотықтырғыш алаптар
Дереккөздер
Санат:Физика
Нұрқасым Қазыбеков
Нұрқасым Қазыбеков (1 мамыр 1936 жылы туған, ҚХР Іле Қазақ автономиялық облысы, Текес ауданы) — жазушы.
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1975). 1957 жылы Құлжа педагогикалық училищесін, 1968 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1962 жылы тарихи отанына оралған соң Райымбек ауданындағы Таушелек орман шаруашылығы мекемесінде, "Жазушы" баспасында (1969) жұмыс істеді. 1969-82 жылдары "Жалын" альманағында, "Жалын" баспасында редактор. 1987-90 жылдары Жазушылар одағында әдеби кеңесші. 1991-1993 жылдары "Заман—Қазақстан" газетінде, 1993 жылдан "Түркістан" газетінде қызмет істеді.
Дереккөздер
Санат:1 мамырда туғандар Санат:1936 жылы туғандар Санат:Іле Қазақ автономиялық облысында туғандар Санат:Қазақстан жазушылары
Каатинга
thumb|200px|right|Каатинга Каатинга (португша: caatinga — үндістерше, саа — орман, tinga — ақ, ақшыл) — Бразилияның (үстіртінің) солтүстік шығысында таралған аласа (биіктігі 8—10 м-дей) ксерофитті тропиктік селдір тоғай өскен шөлейт ландшафтысы. Ұсақ жапырақты ағаштар, көп тікенді бұталар, шырынжапырақты өсімдіктер, көбінесе кактустар мен агавалар өседі.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Хэндрикс (Миннесота)
Хэндрикс (Hendricks) — Миннесота штатының Lincoln округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 713 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-28430.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Қараласиыр
Қараласиыр – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Босаға ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылған, ені 5 км. Ең биік жері - 1047 м.
Геологиялық құрылымы
Девонның гранитоидтық жыныстарынан түзілген.
Жер бедері
Тегіс беткейлі бірнеше ұсақ шоқылықтан тұрады. Аймаш өзенінің 2 саласы бастау алады.
Өсімдігі
Шала дамыған қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, бетеге, бұталар өседі. Өңірі жазғы жайылымға және қыстауға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы таулары
Антипауш
Антипауш — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Немыд өзенінің оң жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қалдықтар
Дереккөздер
Қалдықтар туралы жалпы түсінік.
Адам баласыының кез-келген шаруашылық әрекеті әр түрлі қалдықтармен биосфераны ластайды, бұл халықтың денсаулығы мен өміріне, флора мен фауна түрлерінің қысқаруына, қоршаған ортадағы тепе-теңдікке қауіп-қатер тудырады. Кең үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-шаламдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп санауға болмайды, олар құнды шикізат көздеріне жатады. Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның жоқтығына байланысты, оларды өндеп құнды өнімдер алу әзірше жолға қойылмаған, сондықтан бұларды сақтауға, жоюға, тасуға, көмуге, зиянсыз түрде айналдыруға көптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып отыр.Қалдықтар шығаратын негізгі көздерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы, үй-жай шаруашылығы жатады.
Убаитаба
Убаитаба (Ubaitaba) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 25 890 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 221,753 км² шамасында. Халық тығыздығы — 116,8 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Прибрежное мұнай кен орны
Прибрежное мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 186 км жерде орналасқан, 1973 жылы ашылған.
Геологиялық құрылымы
Тектоникалық тұрғыдан алғанда сыйыстырушы көтерілім қос қанатты тұзкүмбезді құрылым болып табылады. Құрылымның екі қанаты да мұнайлы, олар жоғарғы бордың сеноман жікқабатына тиесілі шөгінділерден құралған.
Жатыс сипаты
Жатын 397 м тереңдікте орныққан, биіктігі 47 м. Су-мұнай жапсары -450 м-лік белгіде. Жатындардың типі қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Өнімді горизонт терригендік таужыныстардан құралған, ашық кеуектілігі 29%, өтімділігі 2,39 мкм2. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 30 м, мұнайға қанығу коэффициенті 0,8. Мұнайдың бастапқы шығымы 3,7 м3/тәу.
Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 955 кг/м3. Мұнай мол күкіртті (2,6%), аз парафинді (0,15%). Жатынның жұмыс режимі суарынды. Кен орнында жұмыс жүргізу 1976 жылдан бері тоқтатылған.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы кен орындары Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Биесимас
Биесимас — Абай облысының Аягөз ауданы, Сарыарқа ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Аягөз қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 74 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 144 адам (71 ер адам және 73 әйел адам) болса, 2009 жылы 93 адамды (48 ер адам және 45 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы елді мекендері
Арденна
Арденна (Ardennes, Ardenne, Ardennen, ) - Еуропадағы қырат.
Бельгия, Франция, Германия, Нидерланд, Люксембург жерінде орналасқан. Көп жерінің биіктігі 400 м шамасында. Ең биік шыңы Хохе Ахт, биіктігі 747 м.
Солтүстік беткейінде орман өспейді, оңтүстік беткейінде емен, қайын ормандары бар. Жеміс бақтары өседі.
Таулы қарыт атауымен солтүстік-шығыс Франциядағы департаменты және Шампань аймағы аталған.
2011 жылы Арденна таулы қырат аумағында көлемі 116 мың га "Арденна" ұлттық табиғм паркі ашылған.
Галерея
1000px
Дереккөздер
Санат:Еуропа таулары Санат:Франция географиясы Санат:Бельгия
Батыс Карпат
Батыс Карпат — Карпаттың Чехия, аздап Польша мен Мажарстан жеріндегі ең биік батыс бөлігі. Ұзындығы 400 км-ге жуық, ең биік шыңы - Герлаховски-Штит тауы (2655 м). Батыс Қарпаттың солтүстік бөлігінің тау бөктеріндегі төбелер мен биіктігі  орташа Батыс және Шығыс Бескид жоталары көбінесе құм тастан, тақта тастан (флиш), ішкі орталық бөлігі  (Фатра, Биік және Төмен Татра)  кристалл жыныстардан, ал оңтүстік бөлігі (Матра, Кремницк-Штявницк таулары) шөгінді және вулкан  жыныстарынан түзелген. Батыс Карпатта темір, магнезит, мыс, сүрме,  тұз, мұнай және газ кендері бар. Оңтүстік бөлігінде минералды бұлақтар  кездеседі. Климаты қоңыржай, континенттік.
Дереккөздер
Санат: Таулар Санат:Польша географиясы Санат:Мажарстан
Тоқсанбай
Тоқсанбай – қола дәуірінің қонысы. Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы. Тұрыш ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 120 км жерде орналасқан. 1996–1999 жылдары Батыс Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі З.Самашев) зерттеген.
Сақталған орнының ұзындығы 70 м, ені 20–30 м ұзынша төбешік. Қоныс табиғи күштер әсерінен бүлінген. Зерттеу жұмыстары нәтижесінде қалыңдығы 3 м үш мәдени қабат аршылды. Радиокөміртекті сараптама мәліметтеріне қарағанда, адамдар Тоқсанбайды б.з.б. 4-мыңжылдық пен 3-мыңжылдықтар аралығында мекендеген. Қоныстан барлығының көлемі біркелкі бірнеше дөңгелек баспаналар аршылған. Іргетасына қырынан жалпақ тақта тастар қойылса, жоғарғы жағына тастар көлденеңінен өрілген. Төбесі ағашпен жабылған, үй еденін аршыған кезде бірнеше ошақ орындары анықталды.
Археологиялық зерттеулер барысында қоныстан керамикалық және тас бұйымдар көптеп жинастырылды. Алынған материалдардың бір бөлігін шақпақ тас, яшма, кварциттен жасалған қару-жарақтар мен еңбек құралдары (жебе мен сүңгі ұштары, бұрғы, қырғыш, қашау, т.б.), сүйектен жасалған бұйымдар мен мыстан дайындалған бірнеше зат (пышақ, әшекейлер, тескіш) құрайды. Жиналған материалдарға қарағанда, Тоқсанбай тұрғындары аңшылықпен қоса бақташылықпен де айналысқан.
Дереккөздер:
Санат:Қола дәуірі Санат:Бейнеу ауданы географиясы Санат:Маңғыстау облысы қоныстары
Ай-Тэлла-Юган
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Құрғақ Иргиз (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ырғыз бастауынан Сулак су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бэдфорд (Огайо)
Бэдфорд (Bedford) — Огайо штатының Cuyahoga округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 13074 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.9 км² шамасында. FIPS коды — 39-04878.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Соркөл (көл, Тобыл алабы)
Соркөл – Тобыл алабындағы көл.
Географиялық орны
Қостанай облысы Қостанай ауданы Қашар кентінен батысқа қарай 3 км жерде орналасқан.
Альгольсайм
Альгольсайм (Algolsheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Кольмар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,215 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68001, пошта индексі — 68600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1122 адамды құрады. Халық тығыздығы — 155,51 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Соркөл (көл, Тобыл алабы)
Дереккөздер
Санат:Қостанай ауданы көлдері Санат:Тобыл су алабы
Олигонуклеотидтер
нобай Олигонуклеотидтер -бірнеше нуклеотидтерден тұратын кішігірім полинуклеотидтер.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Фраганьяно
Фраганьяно (Fragagnano) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Таранто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5543 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 257 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 74022.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Sant’Antonio di Padova.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Изас (Том тармағы)
Изас — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің сол жағалауынан 757 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
IC 2325
IC 2325 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2325 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Альпухарра-Гранадина
Альпухарра-Гранадина (Alpujarra Granadina) — Испания ауданы (комарка), Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына енеді.
Муниципалитеттер
Санат:Гранада аудандары
Велюштец (Благоевград облысы)
Велюштец (Велющец) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Струмяни қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Комраж
Комраж — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Еденьга өзенінің сол жағалауынан 70 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Беріс, әперіс
Беріс, әперіс (Подача) - өрбір жаншуда дайындаманың деформациялайтын бөлімінің үзындығы.
Бiлiктi әперiс (Подача валковая) — айналатын білікпенен таспа арасында пайда болатын үйкеліс күштің әсерінен таспаны қозғалту.
ГрейферлӀ әперiс (Подача грейферная) — баспақ-автоматта қаңылтырды суықтай қалыптағанда жартылай өнімді бір орыннан екінші орынға қозғалтатын әперіс.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
NGC 1961
NGC 1961 — Керік шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 3 желтоқсанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 1961 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 17625, IC 2133, UGC 3334, MCG 12-6-7, ARP 184, IRAS05365+6921, ZWG 329,8.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Керік (шоқжұлдыз)
Первомай (Кигин ауданы)
Первомай — Башқұртстанның Кигин ауданындағы ауыл, Кандак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 136 адамды құрады. Пошта индексі — 452508, ОКАТО коды — 80236835002.
Брителу (Селорику-де-Башту)
Брителу (Селорику-де-Башту) (Britelo (Celorico de Basto)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Селорику-де-Башту муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Первомай (Кигин ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Брителу (Селорику-де-Башту)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 542 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,61 км² шамасында. Халық тығыздығы — 384,6 адам/км².
Первомай (Кигин ауданы)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Брителу (Селорику-де-Башту)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
NGC 6424
NGC 6424 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 5 тамызда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6424 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60552, UGC 10932, MCG 12-17-1, ZWG 340.11, NPM1G +70.0177.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Редльхам
Редльхам (Redlham) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Фёклабрук округінің құрамына енеді.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Форстингер (АҰП) саналады.
Михилци (Пловдив облысы)
Михилци (Михилци) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Хисаря қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 175 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4361. Телефон коды — 031717. ЕКАТТЕ коды — 48564.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Үлгілі (Павлодар облысы)
Үлгілі — Павлодар облысы Ертіс ауданы, Байзақов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Ертіс ауылынан солтүстік-батысқа қарай 46 км жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 455 адам (21 ер адам және 224 әйел адам) болса, 2009 жылы 257 адамды (130 ер адам және 127 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ертіс ауданы елді мекендері
Далашық жотасы
Далашық жотасы – Іле Алатауының оңтүстік-шығыс сілемі. Шілік (Шелек) және Жіңішке өзендерінің суайрығы.
Географиялық орны
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерінде.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2336 м. Ендік бағытта созылған жотаның ұзындығы 35 км, ені 5-12 км. Жонды-белесті келген тау тектоникалық жарықтармен, сай-жыралармен тілімденген. Оңтүстік беткейі тіктеу, солтүстік жайпақтау келген.
Топырағы, өсімдігі
Жотада таудың ормандық күлгін топырағы, ал етегінде қара топырақ қалыптасқан. Баурайында астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер, шатқалдарында орман, тауда альпілік шалғын өскен.
Олигопептидтер
Олигопептидтер - бірнеше амин қышқылдарынан тұратын кішігірім полипептидтер. Кейбір антибиотиктер мен гормондар олигопептидтер болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Аварлар
Аварлар (аварал, магӏарулал, аварцы) — Дағыстан халқы, Кавказдың байырғы халықтарының бірі. Қазіргі Дағыстанның халық саны бойынша ең үлкен халқы. Дүние жүзіндегі аварлардың жалпы саны 1 миллионнан сәл асады. Авар тілі Солтүстік-шығыс Кавказ тілдері тобына жатады. XIII-ғасырдан бері аварлардың басты діні — Сунни Ислам.
Аварлардың тарихи Отаны — Таулы Дағыстан болып келеді, сонымен қатар Шығыс Грузия. мен Солтүстік Әзірбайжан. Аварлардың басым көпшілігі (жалпы санның 85%) Ресейдің Дағыстан Республикасында тұрады, аварлардың шамамен 6%-ы Ресейдің басқа аймақтарында, және шамамен 9%-ы Ресейден тыс жерде, негізінен Түркия мен Әзірбайжанда тұрады. Дағыстанның 41 ауданының 17-сінде аварлар халықтың сандық көпшілігін құрайды.
Этнонимы
Бұрын, XIX ғасырда Ресейге қосылғанға дейін аварлар өздерін бір халық деп қабылдамаған және жалпы атаулары болмаған, ал «аварлар» атауы аварлардың өздеріне мүлдем жат болған.
«Авар» этнонимінің шығу тегі толық анық емес. Кейбір ғалымдар, атап айтқанда В.М.Бейлис, М.Г.Магомедов және басқалары бұл атауды ежелгі аварлардан алып, соңғылары авар халқының этногенезіне үлкен әсер еткенін алға тартады.
Революцияға дейінгі әдебиетте бұл халық көбінесе «аварлар» деген атпен кездесетін. Шешендер аварлармен көршілес ірі халықтардың бірі ретінде аварларды «Ж1ай» (ф, ай) деп атайды, ал шекарасы Сулақ өзенінің бойымен өтетін, тұрғылықты жерін екіге бөлетін тарихи Дағыстанды мекендеген халықтар шешендер мен дағыстандықтарды «суьлий» (сюлий) деп атады, шамасы, шешен тілінде «сулл» сияқты естілген Сулақ өзенінің атауынан шыққан.
Басқа нұсқа бойынша бұл халықтың атын түркілер қойған, олардан даргиндер, олардан орыстар қабылдаған. Түркі тіліндегі «авар», «аварала» сөздері «жауынгер», «тынымсыз», «қаңғыбас», «тұйық», «үйсіз»   дегенді білдіреді. Сондай-ақ аварлар өз атын ортағасырлық Серир мемлекетінің патшасы Авараның есімінен алған деген болжам бар.
Кейбір авторлардың пікірінше, аварлар этнонимі бастапқыда Авар хандығы өмір сүрген Хунзаһ үстіртінің тұрғындарына қатысты болған, яғни бастапқыда тек хунзаһтар «аварлар» деп аталған. Ал қалған этникалық топтар өздерін басқаша атады. Мысалы, салаталар өздерін накбакал, гумбеттер — бакхулау, гигатлиндер — гитатлиу және тағы басқаша атады.
Кавказды аралаған XVIII ғасырдағы атақты неміс табиғат зерттеушісі және саяхатшысы Иоганн Гюлденштедт Авар хандығының тұрғындарынан басқа аварларға тәуелсіз еркін қоғамдардың тұрғындарын, сондай-ақ қазіргі Әзірбайжан аумағында Кавказ жотасының ар жағында орналасқан Жаро-Белоканға қоныс аударған дағыстандықтарды қателесіп жатқызған.
XX ғасырдың басына дейін аварлар таулылар және лезгиндер деген атаумен де белгілі болды. Василий Потто авар тайпасы туралы былай жазады,
өздерін жалпы атаумен маарулал деп атады, бірақ көршілеріне өзіне жат атаулармен белгілі, кейде таулылар, кейде оңтүстікте; таулардың арғы жағында, Грузияда — лезгин.
«Лезгиндер» этнонимі аварлардан басқа Дағыстанның бүкіл таулы халқын жаңылысып атаған. Бұл қате атаудың себебі ежелгі Парсыда болды, оның әскерлері Дағыстанға енген кезде әрқашан ең алдымен лезгиндерге тап болатын.
Даргиндер аварларды кIарахъанти (кIарахъан жек.түр.) деп атайды. Лактар — яруса. Құмықтар — таулу (таулы).
Діні
Сенетін аварлардың басым көпшілігі Шафии ағымындағы сунниттік мұсылмандар. Нақшбандия, Шәзилия, Қадирияның сопылық бауырластықтары кең тараған. Дегенмен, көптеген деректерден белгілі болғандай, авар мемлекеті Сарир (VI-XIII ғасырлар) негізінен христиан (православие) болды. Қызықты жері - 10 ғасырда салынған Датунг ауылындағы (Шәміл ауданы) Датун мешіті.
Тарихы
280px|left|thumb|Туы бар қасқыр — Кавказ мифологиясы туралы кітаптың мұқабасындағы авар хандарының символы. 280px|left|thumb|Аварияның/Лекетины елтаңбасы. 12-ғасырдың соңында Авар хандығы (астанасы Хунзах) пайда болды. Онымен бір мезгілде «еркін» деп аталатын, бірақ ханға бағынышты, тауда жеке-жеке шатқалды иеленген, этникалық жақындыққа негізделген авар қауымдары өмір сүрді. 13-ғасырдың 20-жылдары Авар хандығын моңғолдар басып алды. 14-17 ғасырларда хандықта мемлекеттік қарым-қатынас дамып, билік жүйесі күшейді, заңдар қабылданды. 16 ғасырда Кавказ үшін күрескен парсылар мен түріктердің соғысы Авар хандығын да шарпыды. Хандық 17-18 ғасырларда күшейіп, Дағыстанның көптеген көршілес халықтарын алым-салық төлеуге мәжбүр етті. Алайда 16 ғасырдан бастап бірнеше рет Ресейдің қол астына өтіп, 1803 ж. оның құрамына күшпен ендірілді. 19 ғасырдың 20-50-жылдары Авар хандығын имамат биледі. 1864 ж. Ресей үкіметі Авар хандығын жойып, оны Авар округіне айналдырды.
Кавказ соғысы және имам Шамиль
1803 жылы Авар хандығының бір бөлігі Ресей империясының құрамына енді. Алайда, алғашқы кезде патша әкімшілігі бірқатар өрескел қателіктер мен қателіктерге жол берді. Ауыр бопсалаулар мен салықтар, жерді тартып алу, ормандарды кесу, бекіністер салу, жаппай езгі халық арасында наразылық тудырды, әсіресе оның ең азаттық сүйгіш және күрескер бөлігі – «узденлер» (яғни, «еркін қауым мүшелері»), бұрын-соңды бұлай өмір сүрмегендер. Ресейді қолдаушылардың барлығын олар «құдайсыз» және «сатқындар» деп жариялады, ал патша әкімшілігі «шынайы мұсылмандарды қорлайтын, қорлайтын құлдық жүйенің басшылары» болды. Бұл әлеуметтік-діни негізде ХІХ ғасырдың 20-жылдарының басында шариғат және муридизм ұрандарымен таулылардың патшалыққа қарсы қозғалысы басталды.
1829 жылдың аяғында Кавказдың жалпы мойындаған рухани көсемі Магомед Ярагскийдің (Мұхаммед әл Яраги) қолдауымен Дағыстанның бірінші имамы, авар, Гимры ауылынан молла Гази-Мұхаммед сайланды. Гази-Мұхаммед өзінің жақтастарының шағын отрядымен авар ауылдарына көбіне қарудың күшімен шариғатты енгізді. 1831 жылдың басында бекінген Чумгесген лагерін ұйымдастырған Ғази-Мұхаммед орыстарға қарсы бірқатар жорықтар жасады. Бірақ көп ұзамай туған ауылындағы шайқаста Ғази-Мұхаммед қайтыс болды.
Ғази-Мұхаммед қайтыс болғаннан кейін муридтер қозғалысы таулы Дағыстан қоғамдарында локализацияланды және ең жақсы уақыттан алыс болды. Шейх Магомед Ярагскийдің (Мұхаммед әл Яраги) бастамасымен «ғалымдар жоғарғы кеңесі» – ғұламалар шақырылып, Гази-Мұхаммедтің жұмысын жалғастырған екінші имам болып Гоцатль ауылынан Гамзат-бек сайланды. Оның басшылығымен «Ғазават» («қасиетті соғыс») жалғасты.
Саны және қоныстануы
thumb|right|450px|Аварлардың Әзірбайжан, Шешенстан және Дағыстан аумағында қоныстануы, 2010 жылғы Ресей және 2009 жылғы Әзірбайжан халық санағы бойынша %-бен thumb|right|400px|Аварлардың ОФӨ және СКФӨ қалалық және ауылдық елді мекендер бойынша қоныс аударуы, 2010 жылғы санақ %-бен
Дүние жүзіндегі аварлар саны: небәрі 1 миллион: 850 мың, Әзірбайжанда – 50 мың, Түркияда – 50 мың.
2010 жылғы халық санағына сәйкес аудандар бойынша аварлардың үлесі:
Олар Дағыстанның таулы аумағының көп бөлігін, ішінара жазықтарды (Бұйнақ, Хасажұрт, Қызылжұрт, Қызлар, Тарамух аудандары және т.б.) мекендейді. Дағыстаннан басқа Шешенстанда, Қалмақстанда және Ресей Федерациясының басқа да құрамдас бөліктерінде тұрады (барлығы – 912 090 адам). Аварлардың Дағыстандағы негізгі қоныстанған аймағы Аварқойсу (Авар-ор), Андиқойсу (Анди-ор) және Қарақойсу (Чеэр-ор) өзендерінің су алабы болып табылады. Аварлардың 28%-ы қалаларда тұрады (2002).
Аварлар Әзірбайжанда да тұрады (негізінен Белокан, Закатала, Ках облыстарында және Бакуде), онда 1999 жылғы санақ бойынша олардың жалпы саны 49,8 мың болған. Аварлардың шағын топтары Грузияда Кварели муниципалитетінде, сонымен қатар Логодехи муниципалитетінде және Тбилисиде, Түркияда, Қазақстанда және басқа елдерде жинақы түрде тұрады.
Осылайша, бұрынғы КСРО шекарасынан тыс және, мүмкін, жалпы Ресейден тыс жерде ең үлкен авар диаспорасы Түркияда ұсынылған. Сонымен бірге, бұрынғы Осман империясының авар мұхажірлері ұрпақтарының шағын аралдары Сирия мен Иорданияда да тіркелгенін атап өткен жөн, олардың саны аз болғандықтан, жергілікті араб халқы және басқа солтүстік кавказдықтар, негізінен адығтар мен шешендердің мәдени және тілдік ықпалы оларға қатты әсер болды. «Дагестандықтардың Осман империясына қоныс аударуы» атты екі томдық монографияның авторы Әмірхан Магомеддадаев куәландырғандай: «Солтүстік Кавказдың, атап айтқанда Дағыстан диаспорасының өкілдері Түркияның, Иорданияның және Сирияның әлеуметтік-экономикалық, қоғамдық-саяси, рухани-этникалық дамуында маңызды рөл атқарды және атқаруда... Қазіргі Түркия туралы айтатын болсақ, біздіңше, Тансу Чиллер үкіметінде Түркия Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік министрі болып Кулецма ауылынан шыққан мұхажірлердің ұрпағы Мехмет Гөлхан немесе 1960 жылы Түркиядағы төңкеріс әрекетін басқан авиаполктің командирі Әбд әл-Хәлім Ментеш болғанын айтсақ та жеткілікті».
бірен-саран:
Аварлардың құрамына енген анди-тсез халықтары мен аршиндер
ХХ ғасыр 30-жылдардың аяғынан бастап аварлар құрамына анди-тсез халықтары мен аршиндер кірді.
Антропологиясы
Күнгей Кавказ тұрпатын кейбір ғалымдар биік таулы оқшаулау жағдайында Каспий тұрпатының өзгеруінің соңғы нәтижесі деп есептейді. Олардың пікірінше, Дағыстанда Күнгей Кавказ тұрпатының қалыптасуы б.з.б. XIV ғасырына келеді. Күнгей Кавказ тұрпатының шығу тегі мәселесін қарастыра отырып, академик В.П.Алексеев былай деп атап көрсетті: «Бұл тұрпаттың шығу тегі мәселесі төңірегіндегі теориялық талас-тартыс қола дәуірінен кешіктірмей, немесе мүмкін және ертерек орталық Кавказ жотасы етегіндегі жергілікті тұрғындардың құрамындағы мәселені азды-көпті біржақты шешуге әкелді». Алайда, тағы бір, анағұрлым орынды және кең таралған көзқарас бар, оған сәйкес Каспий антропологиялық тұрпаты Күнгей Кавказбен тікелей байланысты емес, үнді-памир нәсілінің бір тармағы болып табылатын Күнгей Кавказдықтармен араласу нәтижесінде біршама түссізденген. Бұл топ өкілдерінің Каспий жағалауынан Дағыстанның жазық және тау етегіндегі аймақтары және Самуршай мен Шырақшай аңғарлары бойымен ғана биік тауларға енгенін атап өткен жөн.