cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Искра (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Рыбинск суқоймасы Рыбинск су торабына дейін және оған құятын өзендер, Молога өзені өзенін қоспағанда, Суда және Шексна; бастауынан Шексна су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Миддлтоун (Коннектикут)
Миддлтоун (Middletown) — Коннектикут штатының Мидлсекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 47 438 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 109.6 км² шамасында. FIPS коды — 09-47290.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Сен-Жульен-дю-Пине
Сен-Жульен-дю-Пине (Saint-Julien-du-Pinet) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Иссенжо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,2 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 43203, пошта индексі — 43200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 451 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Орташа Бебеха
Орташа Бебеха — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бебеха өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка өзені бастауынан Чепца өзені өзенін қоспағанда, Вятка өзені қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Росканвель
Росканвель (Roscanvel) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Шатолен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29238, пошта индексі — 29570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 919 адамды құрады. Халық тығыздығы — 101,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
NGC 913
NGC 913 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1878 жылы 30 қарашада Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 913 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 9230.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Сан-Бентинью
Сан-Бентинью (São Bentinho) — Бразилиядағы муниципалитет, Параиба штатында орналасқан. Параиба штатындағы Сертан мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Соза экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3887 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 195,964 км² шамасында. Халық тығыздығы — 19,8 адам/км².
Уиллис Юджин Лэмб
Уиллис Юджин Лэмб (Willis Eugene Lamb; 12 шілде 1913, Лос-Анджелес, АҚШ — 15 мамыр 2008, Тусон, АҚШ) — американдық физик, 1955 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты («сутегі спектрінің жұқа құрылымына қатысты ашылымдары үшін» сыйлықтың жартысы).
АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1954).
Өмірбаяны
Кіші Уиллис Юджин Лэмб телефон техникі Уиллис Юджин Лэмб пен оның әйелі Мэри Хелен Меткалфтың отбасында дүниеге келген. 1930 жылы Берклидегі Калифорния университетінде физиканы оқи бастады. 1934 жылы университетті бакалавр дәрежесімен бітірді. 1938 жылы Роберт Оппенгеймердің жетекшілігімен ядролық жүйелердің электромагниттік қасиеттері туралы кандидаттық диссертациясын қорғады. Қорғағаннан кейін Колумбия университетінде жұмыс істеді және 1945 жылы доцент, 1947 жылы ассоцияланған профессор, 1948 жылы профессор болды. 1951 жылы Калифорниядағы Стэнфорд университетіне ауысты. 1954/55 оқу жылында Гарвард университетінде шақырылған оқытушы болды. 1956 жылдан 1962 жылға дейін Оксфорд университетінде, содан кейін Нью-Хейвендегі Йель университетінде физика профессоры болды. 1974 жылдан кейін Лэмб Аризона университетінің профессоры болды.
1939 жылы Лэмб неміс студенті Урсула Шэферге үйленді.
Жетістіктер
Лэмб нейтрондардың затпен әрекеттесуін, атом ядросының өріс теориясын, бета-ыдырау теориясын, ғарыштық сәулеленуді, бөлшек-антибөлшек жұптарын құруды, реттілік құбылысын, молекулалардағы квадрупольды эффектілерді, ядролық резонанстағы диамагниттік түзетулер бойынша эксперименттерді қарастырды. Сонымен қатар, ол магнетрон теориясын, микротолқынды спектроскопия теориясын әзірлеуге және құруға, сутегі, дейтерий және гелийдің жұқа құрылымын зерттеуге, сондай-ақ электродинамикалық әсерлерден энергия деңгейлерінің ығысуына қатысты. Ол көбінесе «Лэмб теориясы» деп аталатын газ лазерінде мультимодалы генерацияның жартылай классикалық теориясын құруға шешуші үлес қосты. Лэмб ауысымы мен Лэмб шұңқыры да Лэмбның атымен аталған.
1955 жылы Лэмб «сутегі спектрінің жұқа құрылымына қатысты ашқан жаңалықтары үшін» физика бойынша Нобель сыйлығының жартысын алды. Сыйлықтың екінші жартысын «электронның магниттік моментін дәл анықтағаны үшін» Поликарп Куш алды.
Эль-Бурго-де-Эбро
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2321 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24.86 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 14 км.
Уиллис Юджин Лэмб
Жетістіктер
Ол 2008 жылы 15 мамырда АҚШ-тың Тусон қаласында қайтыс болды.
Эль-Бурго-де-Эбро
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Уиллис Юджин Лэмб
Марапаттары
Лэмб АҚШ Ұлттық ғылым академиясының, Халықаралық ғылым академиясының және Америка физикалық қоғамының мүшесі болды.
Естелік
Лэмбның құрметіне Уиллис Лэмб сыйлығы тағайындалды.
Сілтемелер
Санат:Йель университеті оқытушылары Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ) Санат:АҚШ физиктері Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Мартэлл (Айова)
Мартэлл (Martelle) — Айова штатының Джонс округіне жататын АҚШтың қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 19-49845.
Мартель-бай архитектуралық мұрасы бар ортағасырлық қала. Оның сарайлары, мысалы, қонақ үй де ла Раймонди және оның қоңырау мұнарасы, сүйкімді ескі үйлері, готикалық шіркеуі, басты алаңда орналасқан залы және жағымды аллеялары оны Керсидің түсініксіз қадамына айналдырады
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 280 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Джонс округы (Айова)
Шариатпур
Шариатпур  — Бангладештің оңтүстігінде орналасқан қала және муниципалитет, Шариатпур округі орталығы. Қала алаңы 25,5 км²-ге тең.
Халқы
2001 жылғы санақ бойынша қалада 42 154 адам, оның ішінде 51,55 % еркектер, 48,45 % әйелдер. Қала тығыздығы 1 км²-ге 1653 адам.
Сілтемелер
Санат:Бангладеш қалалары
Прадалунга
Прадалунга (Pradalunga) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Бергамо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4445 адамды құрайды. Халық тығыздығы 516 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8,6 км² шамасында. Пошта индексі — 24020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Варвара Илиопольская. Жыл сайынғы мерекесі — 4 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 4952
NGC 4952 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 11 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4952 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 45233, NGC 4962, UGC 8175, MCG 5-31-121, ZWG 160.129.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Ергаза
Ергаза (Ерегазе) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Урюк өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Нугуш өзенінің бастауынан Нугуш су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
№12 әскери киножинақ
№12 әскери киножинақ - Жауынгердің ұлы — 1942 жылы Қазақфильм кинематографистертерімен түсірілген көркем фильм.
Сюжет
Майданның бір бөлігінде шабуылдап жатқан гитлершілер өз алдына бір топ кеңестік әйелдер мен балаларды бір жерге жинайды. Бұл жағдай кеңестік әскерге жау бойынша оқ атуға жол бермейді. Қолында емшектегі баласы бар жас әйел жауынгерлерді жау бойынша атуға шақырады. Бұл әйел фашисттік автоматтың оғынан қайтыс болады.
Бірақ бұл қулық дұшпандарға көмектеспей, кеңес жауынгерлері қанаттардан оқ ашады. Әйелдер мен балалар кеңестік жертасаларға сәтті жетіп үлгереді. Жау қасында гитлершілер өлтергін әйелдің баласы ғана қалады. Оны құтқаруға жауынгер жіберіледі, бірақ ол жау оғынан мерт болады. Бұған қарамастан басқа батыл жауынгер баланы құтқарады. Бұл жауынгер — қазақ ұлтты Айманов. Айманов баланы асырап алу тілегін білдіріп, өзімен бірге Қазақстанға алып кетеді.
Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері Санат:КСРО драма фильмдері
Долорес Ибаррури
Ибаррури 1920 жылы құрылған Испания коммунистік партиясын ұйымдастырушылардың бірі. 1930 жылдан Испания коммунистік партиясы ОК-нің, 1932 жылдан Саяси бюросының (1960 жылдан Атқару комитетінің) мүшесі. 1932 жылы Х. Диаспен]] бірге Испания коммунистік партиясы басқару мүшелерін сектанттық элементтерден тазартуда, 1934 жылы реакцияға қарсы күресте және 1935 – 36 жылы антифашистік Халық майданын құруда Ибаррури көп еңбек сіңірді. 1932 жылдан Испания коммунистік партиясының әйелдер арасындағы жұмысын басқарып, 1931 – 33 жылы Испания коммунистік партиясының орталық мүшесі «Mundo Obrero» газеті редакторларының бірі болды. Ибаррури алты рет ұсталып, түрмеге жабылды. Коминтерннің 7-конгресінде (1935 жылы) Коминтерн Аткомының мүшелігіне кандидат болып сайланды. 1936 жылы ақпанда кортес (парламент) депутаты, ал 1937 жылы кортес вице–председателі болып сайланды. Фашистік бүлікшілерге және Италия мен Германия интервенциясына қарсы күресте (1936 – 39 жылдары) Ибарруридің жалынды халық шешені және партия басшысы ретіндегі таланты ерекше күшпен байқалды.
Дереккөздер
Санат:Коммунистер Санат:Испания коммунистері Санат:Марксистер Санат:Испания саясаткерлері
Бегішпе (қыстау)
Бегішпе — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
Азғыр ауылынан батысқа қарай 8 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Стационар өріс
Стационар өріс - уакыт бойынша өзгермейтін физикалық өріс.
Дереккөздер
Санат:Физика
Бётцинген
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5351 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 15 013. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Шнеккенбургер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Мель-Енкаф-Игол
Мель-Енкаф-Игол — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ай-Еган өзенінің оң жағалауынан 100 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Голямо-Дряново (Стара Загора облысы)
Голямо-Дряново (Голямо Дряново) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Казанлык қауымының құрамына кіреді.
Марк Твен
Өмірбаяны
thumb|left|200px|Сэмюэл Клеменс, 15 жаста, 1850 ж. Сэмюэл Клеменс 1835 ж. 30 қарашада Флорида қаласында (Миссури штаты, АҚШ) дүниеге келген. Балалық шағы Ханибал қалашығында (Миссисипи) өткен. 1853 – 1857 жылдары ел аралап, түрлі қызметтер атқарған. 1865 жылы жарық көрген “Калаверасадан келген әйгілі секіргіш бақа” атты әңгімесі оны көпке танымал етті. 1867 жылы Еуропада, одан соң Палестинада болды.
Голямо-Дряново (Стара Загора облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 269 адамды құрайды.
Марк Твен
Өмірбаяны
Осы сапарлар турасында жазылған “Ақкөңілдер шетелде” (1869), “Шыныққандар” (1872) атты еңбектерінде ескі мен жаңаны салыстыра келе, өмірдегі күйкі құбылыстарды сықақ етеді. Ч.Д. Уорнермен бірге жазған “Алтынға малынған ғасыр” (1873) атты романында АҚШ-тағы Азамат соғысынан кейінгі адамзаттың азғындауы, қоғамдағы алдау-арбау, адами болмыстың арзандауы туралы шынайы жазды. Өмірбаяндық “Том Сойердің таңғажайып істері” (1876), “Гекльберри Финнің басынан кешкен оқиғалары” (1884) атты еңбектерінде бақытсыз балалық шақ, пайдасы аз шіркеулік оқулар мен бай адамдар психологиясы өткір мысқылмен бейнеленген, Американың өткені мен бүгінгі өмірі жан-жақты суреттелген. “Ханзада мен қайыршы” (1882), “Ашықауыз Вилсон” (1894), “Жанна Д’Арк туралы жеке естеліктер” (1896), “Менің сыншыларым – миссионерлерге” (1901), “Патшаның монологы” (1905), “Бейтаныс адам” (1916), т.б. туындылары дүние жүзі халықтары тілдеріне аударылған. Твеннің “Том Сойердің таңғажайып істері” (1939, 1949, 1951, 1965), “Гекльберри Финнің басынан кешкен оқиғалары” (1949, 1967), т.б. шығармалары қазақ тілінде жарық көрген.
Голямо-Дряново (Стара Загора облысы)
Пошта индексі — 6146. Телефон коды — 04346. ЕКАТТЕ коды — 15864.
Марк Твен
Том Сойердің бастан кешкендері
Бұл классикалық туындыда Том Сойердің басынан кешкен қызықты оқиғалары суреттеледі. Оқиға тілі  бай,  түрлі  тартыстарға  толы.Кейіпкерлер  және  олардың  өмірі,  дүниетанымы  арқылы  сол  кездегі,яғни XVIII ғасырдағы АҚШ-тағы шағын қалашықтар тұрғындарының күнделікті  жұмыс  тіршілігі,  қарапайым  адамдардың,  діни қызметкерлердің психологиясы,  болмысы,  түсінігі көз  алдыңа келеді.Кейбір  тұстардағы  суреттер  мен  оқиғалар  қазақ  ауылындағы  өмірді көз алдыңа әкелгендей болады.
Дереккөздер
Санат:АҚШ сықақшылары Санат:АҚШ жазушылары
Голямо-Дряново (Стара Загора облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Әулиешоқы (тау, Шығыс Қазақстан облысы)
Әулиешоқы, Томарашы – Қалба жотасының солтүстігінде Қызылсу өзені аңғарындағы тау.
Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданында орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 791 м. Беткейі жонды-қырқалы келген.
Өсімдігі
Таудың қара, қызғылт топырағында бұталы өсімдіктермен қатар сұлыбас, боз, селеу, бетеге өседі.
Дереккөздер
Санат:Ұлан ауданы таулары
Беванья
Беванья (Bevagna) — Италиядағы коммуна, Умбрия әкімшілік аймағына қарасты Перуджа провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5013 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 86 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 56 км² шамасында. Пошта индексі — 06031.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Викентий. Жыл сайынғы мерекесі — 6 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Умбрия елді мекендері
Қоршаудан шығу
Қоршаудан шығу (Выход из окружения) — соғыс тәсілінің бір түрі. Қоршаудан шығу командирдің бұйрығы бойынша жүргізіледі және тұтқиылдан, ұйымдасқан түрде, әдетте ұрыс арқылы іске асырылады. Қоршаудан шығу бөлімдердің, бөлімшелердің батыл және белсенді кимылдармен жаудың майданын бұзып өтіл, қоршаудан тыс ұрыс жүргізіп жатқан бөлімдермен қосылуын талап етеді. Қоршауды бұзып өту жау қорғанысының әлсіз жерінде және коршаудан тыс бөлімшелермен бірлесіп ұйымдастырылады. Қоршаудан шығу мезгілін, белгі-сигналдарды және қоршаудан тыс бөлімшелермен қарым-қатынас жасауды лауазымы үлкен командир белгілейді. Егер лауазымы үлкен кәмандирмен байланыс болмаса, онда бөлімше немесе бөлім, құрама командирі Қоршаудан шығуды әзі үйымдастырады. Қоршауды бұзып өтетін жерге қару-жарақ пен әскери күштің басым көпшілігі шоғырландырылады. Қәршаудан шабуылға түнде немесе ауа райының қолайсыз жағдайын пайдаланып шығады. Қоршаудан шыққанда командир кәршауды бұзып өтетін бөлімшелермен, бөлімдермен бірге болу керек. Қоршау сыртындағы өз әскерлеріне таянған кезде командир алдын ала белгіленген белгіні береді. Қандай жағдайда болса да, бөлім командирі өз бөлімімен бірге қоршауда қалған барлық бөлімшелерді, жаралыларды тұгел алып шығуға міндетті. Теңіздегі қәршауды бүзу Әскери-теңіз флотының, әуе күштерінін, ракеталық және т.б. құрамалардың негізгі мақсаты — жаудың теңізде қоршауға алған күшін жою, әскери-теңіз базаларын, кемелерін, бұғаздарын, шығанақтарын, т.б. босату. Авиацияда Қоршаудан шығу — дегеніміз әуеден бір аймақты қәршауга алып түрган жау авиациясына шабуыл жасап, оны талкандау.
Сары құтан
thumb|upright 1.15| Ardeola ralloides Сары құтан  (Ardeola ralloides) - өзінің таралу аймағында саны кеміп бара жатқан сирек кездесетін түр.
Қоршаудан шығу
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сары құтан
Қазақстанда Еділдің атырауы мен Жайықтың төменгі ағысында ұялайды, бұрын аздап Сырдарияның сағасында мекендейтін. Солтустік Каспийдегі жалпы саны 2 мыңдай.
Өзендер мен көлдердегі қамысты қапаларды мекендейді. Санының кемуіне әсер ететін факторлар - су жүйесінің өзгеруі, аңшылық, ұяны жыртқыш құстардың бұзуы, мекенін адамдардың мазалауы.
Бұл түрдің ұялайтын аймақтарын маусымдық қорыққа айналдыру қажет.
Статусы
2-ші санат. Таралу аймағының шекарасында саны азайып келе жатқан түр.
Таралуы
Жерорта теңізі жағалауы елдері, Украинаның оңтүстігі, Кавказ, Кіші, Алдыңғы және Орта Азия. Африкада қыстайды. Қазақстанда Еділ өзенінің атырабында және Жайық өзенінің орта ағысында ұялайды. Аздаған құстар Сырдария өзенінің төменгі ағысында, бірақ жыл сайын емес, мекендеуі мүмкін.
Мекендейтін жерлері
Жағасында қамыс қалың өскен көлдер, ағаштары бар өзен жайылмалары мен өзектер.
Саны
Еділ өзені атырабының қазақстандық бөлігінде және Жайық өзенінің төменгі ағысында өткен ғасырдың 60-80-ші жылдарында әдеттегідей болған. Атырау (Гурьев) қаласынан солтүстікке қарай орналасқан шоғырларында 1975 жылы 200-250 жұп ұялаған. 1972-1974-ші жылдары Қуаңқы шоғырында 10 ұя, «Старо-Иголкин» шоғырында (Атырау облысы Денгиз ауданы) 300 ұя есепке алынған. Еділ өзені атырабының қазақстандық бөлігінде 1985 жылы 800-ден аса құс тіркелген. Жайық өзенінің атырабында 1992 жылы бар-жоғы 3-4 жұп ұялаған, 1993 жылы олар мұнда ұшып келмеген. 1994-1998-ші жылдары сары құтан бірде-бір рет кездеспеген, ал 2002-2005 жылдары бірен-сарандары есепке алынған.
Негізгі әсер ететін факторлар
Өзен ағындарын реттеуге байланысты қоректену биотоптарының ауданы тарылды және мекендейтін орындары тозды; қорек қоры азайды; қаскерлік (браконьерство);
Биологиялық ерекшеліктері
Жыл құсы. Ұшып келуі 30-шы наурызда, шоғырлануы 29-шы сәуірден бастап байқалады. Басқа құтандар, қалбағайлар және қарабайлармен бірге аралас шоғырланып ағаштарда ұялайды. Мамырдың екінші онкүндігінде 4-6 жұмыртқа салады. 20-21 күн шайқайды, балапандары маусымда шығады, ұяны 10-20-шы шілдеде тастайды. Жастары ұяда 17-20 күндей болады, бірақ шошынған құстар оны 9-10 күнде тастайды. Балапандары қанатына қонған соң ересек құстар да ұялаған жерлерінен басқа жаққа ұшып кетеді. Ұя салу, жұмыртқа салу және оны шайқау кезінде колонияға (шоғырға) адамдар барса сары құтан ұясын тастайды және ұялайтын жерлерінен басқа жаққа кетеді. Майда балықтармен, су насекомдарымен және олардың дернәсілдерімен, бақалар және бақашабақтарды саяз сулардан ұстап, қоректенеді.
Қолда өсіру
Қазақстанда қолға алынбаған.
Қабылданған қорғау шаралары
Республикада қорғауға алынбаған.
Зерттеу жөніндегі ұсыныстар
Болашақ мониторинг жұмыстарының негізі болатын ұялайтын жерлерінің кадастрын жасау. Көбею биологиясы мен шектеуші факторларын зерттеу.
Дереккөздер
Санат:Ескекаяқты құстар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар Санат:Қазақстан құстары
Стационар байланыстар
Стационар байланыстар - теңдеуінің құрамында уақыт анық болмайтын механикалық байланыстар.
Дереккөздер
Санат:Физика
Гутс (Ланди)
Гутс (Gouts) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Дакс округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 40116, пошта индексі — 40400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 245 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Маташ
Маташ (Matas) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Оурен муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионына қарасты Медиу-Тежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1032 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,03 км² шамасында. Халық тығыздығы — 73,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сантарен округінің елді мекендері
Lockheed C-130 Hercules
Локхид C-130 Геркулес (Lockheed C-130 Hercules) — орта және үлкен қашықтықтағы америкалық әскери-көліктік ұшақ. АҚШ, НАТО елдері және басқа да бірқатар елдердің негізгі әскери-көліктік ұшағы. 2014 жылы әлемдегі ең көп таралған әскери-көліктік ұшақ болып табылады.
Тарихы
нобай|309x309 нүкте|Канада Қарулы Күштерінің Гринвуд (Жаңа Шотландия) базасынан С-130 нобай|Сору парашютінің көмегімен шекті-кіші биіктіктен С-130 Шериданын M551 шығаруы (LAPES десанттау жүйесі) Ұшақты жобалауы АҚШ ӘӘК тапсырысы бойынша басталды, ол ескірген тасымалдаушыларға C-119 Flying Boxcar, C-47 Skytrain, және C-46 Commando алмастыруды іздеген. АҚШ ӘӘК қолбасшылығының пікірінше, Корей соғысы тәжірибесінде тұжырымдалған жаңа машина жауынгерлік іс-қимылдарды жүргізудің өзгерген шарттарына жауап беруі тиіс болатын. Тапсырыс берушілер жобаға мынадай талаптар қойды: ұшақ 92 жолаушыны немесе толық жарақтармен және қарумен 72 сарбазды немесе қарумен 64 парашютші а қарумен, жарақтармен және парашютпен сыйдыруы тиіс. 1100 ұшу қашықтығы теңіз милі және бір қозғалтқыштың істен шығуы кезінде ұшуды жалғастыру мүмкіндігі талап етілді. Жеке талаппен дайындалмаған далалық әуе айлақтардан ұшып шығу мүмкіндігі болды.
C-130-тің бірінші ұшуы 23 шілде 1954 жылы жасалынған — Бербанк, Калифорния, өскемен технологиялық жабдықтар «Эдвардс». Ұшу 61 минутқа созылды. Осыдан кейін «Локхид» фирмасы ұшақтың сериялы өндіріс тапсырысына ие болды.
1984 жылы НТТВ бағдарламасы бойынша эксперименталды ұшақ алғашқы ұшуын жасады. Бұдан әрі, осы бағдарлама бойынша атқарымдар негізінде қазіргі уақытта өндірілетін және пайдаланылатын терең жаңғыртылған С-130J «Супер Геркулес» (немесе «Геркулес-2») көліктік c-130J құрылды. 2000 жылы Boeing компаниясы борттық электронды жабдықтарды ауыстыруға және С-130 ескі модификациялар ресурсын ұзарту бойынша жұмыстарға 198-ге жуық машина («АМР» бағдарламасы) тапсырыс алды. 2010 жылға қарай АҚШ Қорғаныс министрлігінде өңдеу жиынтығының сметасы бекітілді, жұмыс құны 14 млн долларға, жалпы шығындар 1,4 млрд долларға бағаланады. Азаматтық тапсырыс берушілер үшін «Локхид L-100» индексіндегі ұшақтың демилитаризацияланған нұсқасы жасалды.
«Геркулестер» — 65 елде пайдаланылатын орташа жүк көтергіштігі ең көп таралған көлік ұшақтары — «Локхид» фирмасымен 50 жылдан астам уақыт салынуда. Осы уақыт ішінде (2009 жылғы жағдай бойынша) 2300-ден астам С-130 әскери-көлік және әртүрлі модификациядағы азаматтық L-100 шығарылды, оның ішінде АҚШ үшін шамамен 1170. Өзінің жақын аналогтарынан айырмашылығы - Ан-12 және «Трансаль» С. 160, «Геркулес» сериялық салынып жатыр және әлемдік нарықта тұрақты сұранысқа ие. .
Конструкциясы
нобай|250x250 нүкте|C-130-ның жүк кабинасы Ұшақ көлік ұшақтары үшін классикалық схема бойынша салынған — жоғары жоспарлы, төрт турбовинттік қозғалтқыштармен, жоғары орналасқан артқы қанатшасымен. Фюзеляж артқы бөлігінде үлкен тиеу люгі қима жоспарында дөңгелек.
Шассиі үш тіректі, алдыңғы тірегімен: доңғалақтардың алдыңғы жұпына, негізгі тіреулерде да екі доңғалақтан, бірақ жұптасып емес, тандемді.
Десант - көлік нұсқасында ұшақ экипажы екі ұшқыштан, штурманнан, борттық техника мен тиеу және десантациялау техникасынан тұрды. Бұдан әрі экипаж құрамы нақты модификацияға байланысты, 2-3 (C-130J) бастап 13 (AC-130U) дейін.
Күштік қондырғы
нобай|250x250 нүкте|Қозғалтқыштар мен бұрандалар Ұшақ үшін арнайы жаңа турбовинттік қозғалтқышы Allison T56, сериялы өндірісі 1954 жылы басталды. Т-56 өндіріс уақытында бірнеше ондаған модификациялардан өтті. С-130-дан басқа, бірқатар ұшақтар мен тікұшақтарға, сондай-ақ АҚШ ӘТК жауынгерлік кемелеріне «501K» индексіндегі автономды энергия торабы ретінде орнатылды. Коммерциялық әуе кемелеріне арналған қозғалтқыштың азаматтық нұсқасы «501-D» деп аталады. С-130 жаңа модификацияларында Rolls-Royce AE 2100 қозғалтқыштары орнатылады.
Ұшақ ұзақ уақыт бойы шығарылады және тек жалпы компонентті сақтай отырып, бір-бірімен айтарлықтай ерекшеленетін түрлі модификациялар массасы бар. Атап айтқанда, шасси, отын жүйесі пысықталды, оның ішінде ауада жанармай құю жүйесі орнатылды. Электрондық жабдықтар бірнеше рет өзгерді, неғұрлым жетілдірілген қозғалтқыштар орнатылды. Ұшақтың бірнеше мамандандырылған модификациялары шығарылды, көліктен басқа — іздестіру-құтқару, май құюшылар, ретрансляторлар, барлаушылар, кедергілер қоюлары, атыс қолдауы, зымырандар телеметриясының ұшағы және т.б. нобай|250x250 нүкте|C-130J екінші пилотының ӘӘИы (оңжағында) Қару-жарақта тұрған C-130J көлік нұсқасының ең жетілдірілген модификациясы алты жақты әуе бұрандалары бар жаңа күш қондырғыларын, толық жаңартылған электрондық жабдықты алды,соның ішінде спутниктік навигация жүйесі орнатылды. Ұшақты басқару үшін енді екі пилот жеткілікті, кабинада көпфункционалды ҚЖБЖ-дисплейлер және алдыңғы шыныда индикация жүйесі орнатылған. Базадан тыс әуеайлақта ұшаққа техникалық қызмет көрсетуді оңайлату бойынша кешенді жұмыстар жүргізілді, бұл экипаж құрамынан техниканы алып тастауға мүмкіндік берді, атап айтқанда, әуеайлақтық қызмет көрсету құралдарынсыз шасси дөңгелектерін ауыстыруға болады. Десант-көлік және тиеу жабдықтары модификацияланған.
Базалық нұсқадан айырмашылығы, C-130J ұшақты басқарудың дистанциялық жүйесі толық құрастырылды ЭСБЖ, рульдік беттер біршама жетілдірілді, қанатшасы өзгертілді, екі жақты жабулар және спойлерлер қолданылған.
Модификациялары
нобай|Арктикалық (дөңгелекті-шаңғы шассиінде) С-130, Анкоридждегі Эльмендров-Ричардсон біріккен авиабазасы, 21-ші аралас қанаттың 17-ші тактикалық көліктік эскадрилья. Ашық есік күніне арналған статистикалық экспозиция
нобай|300x300 нүкте|«Геркулестің» басты соққы модификациясы — AC-130
оңға|нобай|300x300 нүкте|C-130 әскери пайдаланушылары. Көк қазіргі операторлар, жасыл — бұрынғы.
Жауынгерлік қолдану
солға|нобай|[[МиГ-17 нысанасында америкалық C-130 барлауы. 1958 жыл]] Барлау ұшағының нұсқасында С-130 Армения аумағының үстінен шпиондық ұшу кезінде МиГ-17 кеңес жойғыштарымен қағып, 1958 жылдың 2 қыркүйегінде Ереванның солтүстік-батысына қарай 54 километрде құлап кетті. .
Вьетнамдағы соғыс
нобай|250x250 нүкте|[[Кхамдықта C-130 апат|Вьетнамда соғылған С-130 сынығытары]] нобай|250x250 нүкте|1975 жылы, ДРВ, сегіз C-130A-ға қосымша, CBU-55 кластерлік бомбаларын және 7-тонналық BLU-82-ны, соғыс кезінде қолданылатын ең қуатты бомбаларды алды Америкалық С-130 Вьетнамдағы соғыс кезінде шабуылшы авиацияға арналған тасымалдаушылар, барлаушылар және бағыттаушылар ретінде, жанармай құюшылар және Солтүстік Вьетнамның бомбалауы кезінде ауыр стратегиялық бомбалаушылар үшін әуе командалық пункттер, сондай-ақ жер үсті әскерлерінің тікелей атыс қолдауының ұшақтары (АС-130 Spectre нұсқасы) ретінде пайдаланылды. Вьетнамда C-130 орындалған ең ерекше тапсырмалардың бірі 6804-кг бомбаны BLU-82 «Daisy Cutter» бомбасын бомбалау болды. 15 мамыр 1975 америкалық C-130 «Маягуэс» оқиғасында BLU-82 бомбасын («қызыл кхмерлерге») соңғы рет лақтырды.
«Геркулес» 37-мм снарядтың екі тиуінен сынған жағдай белгілі. Соғыс уақытында америкалық тарап 55 C-130, 6 AC-130 және 4 KC-130 жоғалтты (көп бөлігі-жауынгерлік жоғалту).
Америкалық өндірістің басып алынған C-130 және басқа ұшақтарынан 918-ші көлік авиаполк құрылды.
Одан әрі қызметі
АҚШтың ӘӘК 35-ші эскадрильяның С-130 ұшақтары 1963 жылдың екінші жартысында КХДР үстінен насихаттау парақшаларын шашу үшін ұшуларды орындады. Алғашқы ұшулардың бірінде, 1963 жылдың 6 тамызы солтүстіккорейлік жойғыш ұшқыштар С-130 35-ші әуе барлау, 6 адамнан тұратын экипаж қайтыс болды.
1964 жылда Франциядан ұшып шыққан 464-ші көлік қанатының Геркулестері бельгиялық десантниктерді Стенливильдің орнында ақ кепілдіктерінің босату кезінде бельгиялық Конгода отырғызған.
Индонезия-малайзиялық конфронтация
Индонезиялық C-130 Малайзиядағы ұрыс қимылдары кезінде десанттық операциялар жүргізді.
1964 жылы 3 қыркүйекте C-130B T-1307, Британдық «Джавелин» ұшағымен жойылып, 55 адам қаза тапты. 1965 жылдың 16 қыркүйегі C-130B T-1306 «достық атумен» соғылды. Қаза болған жоқ.
Сағади Байұзақұлы Бөлекбаев
1973 жылы Қазақ Мемлекеттік Университеттің (қазіргі Қазақ Ұлттық Университеті) философия-экономика факультетін бітірген. 1973–80 жылдары Қарағанды мемлекеттік университетінде, 1980–89 жылдары Қазақ Мемлекеттік Университетінде, 1989–94 жылдары Қазақ мемлекеттік архитектура-құрылыс институтында(қазіргі Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясы), 1994–99 жылдары Қазақ мемлекеттік заң университетінде, 1999–2000 жылдары'Орталық Азия университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі болды. Бөлекбаевтың еңбектері өтпелі кезеңдегі экономика мен мемлекеттің өзара қарым-қатынасын, әлеуметтік-философия мәселелерін зерттеуге арналған. 40-тан аса ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы.
Lockheed C-130 Hercules
1965 жылдың Үнді-пәкістандық соғыс
Пәкістандық C-130 1965 жылы Үндістан-Пәкістан соғысына қатысты. 18 тамызда пәкістандық «Геркулес» әуе айлағынан ұшқан кезде құлады. 7 қыркүйек күні Mystere-IVA Үнді жойғыш ұшқыштарының ұшқыштары Саргодха авиабазасына ұшу кезінде 57 мм НҮРС көмегімен екі C-130 құртқан, Пәкістан бұл жағдайды растамады. 11 қыркүйекте пәкістандық «Геркулес» ұшқыштары Патханкотқа МиГ-21 Үнді жойғыш зеңбірегінен оқ атқан, ұшақ қона алды. .
Сағади Байұзақұлы Бөлекбаев
Сілтемелер
Санат:1946 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақстан философтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар
Оразбек Телбайұлы Бекбас
Оразбек Телбайұлы Бекбас (20 шілде, 1950 жылы Алматы облысында туған) — Инженер-энергетик. Қазақстан Энергетика Кәсіподағының төрағасы (2015 жылдан). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген энергетигі. «Құрмет ордені»нің иегері.
Мемлекеттік марапаттары
Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақстан энергетиктері
Lockheed C-130 Hercules
1971 жылдың Үнді-пәкістандық соғыс
C-130 Пәкістан мен Иран және басқа да достас Пәкістан елдері қолданған. Үнді деректері бойынша (фото бақылау деректері негізінде) соғыс барысында үш «Геркулес» аэродромдарында жойылып, екеуі зақымдалды. Олардың екеуі жойылды және екеуі «Хантерлермен» зақымдалып, біреуі Су-7БМК соққысымен жойылды. .
Батыс Сахарасындағы соғыс
Марокко жағы пайдаланды. Полисарионың көтерілісшілері 1976 жылдың 4 желтоқсаны өзінің бірінші Геркулесті қағып кетті. 1980 жылы Полисарио жауынгерлерінің мәлімдемелері бойынша тағы бір С-130-ны қағып кетті. Қалыпты барлаудың болмауы Марокко әскерін Алжир шекарасында барлаушы ретінде C-130 пайдалануға мәжбүр етті. Полисарио жауынгерлері гуэльт үшін шайқастың бірінші күнінде 1981 жылдың 12 қазандары әуе командалық пост ретінде қолданылған C-130H қағып, бортта болған барлық қаза тапты.
Ларнака әуежайындағы күрес
1978 жылдың 19 ақпанында Никосия Кипр қаласының қонақ үйінде екі террорист Мысыр азаматын атып, 11 адамды кепілге алды,содан кейін елден ұшып кету үмітінде оларды қалалық аэродромға алып келді. Әуежайда оларға төрт экипаж мүшесі бар DC-8 ұшағы берілді. Бұл уақытта Мысырдан көмек үшін C-130H 78 коммандосы бар ұшып кетті. Киприоттар мысырлықтарды олардың рұқсатынсыз белсенді әрекет жасамауға шақырды. Кипр әуежайына қонғаннан кейін Египет коммандос лаңкестері бар ұшаққа шабуыл жасады. Жауап ретінде Кипр әскерлері Египет коммандосы бойынша от ашты; Кипр С-130-ға танкіге қарсы зымыранды іске қосты. Жарылыстан ұшақ қирады, ал сынықтар ішіндегі үш экипаж мүшелерін қаза тапқызды.
«Бүркіттің тырнағы» операциясы
АҚШ-тың ӘӘК «Геркулестер» 1980 жылдың 24 сәуірі «Бүркіттің тырнағы» операциясының кезінде Иранның аумағында пайдаланылды. Оның барысында жер бетінде тұрған EC-130E жанармай құюшысы америкалық RH-53D тікұшағымен соғылды. Нәтижесінде «Геркулес» және тікұшақ толығымен жойылып, экипаждың бес адам қаза болды.
Иран-ирактық соғыс
нобай|C-130 Иран ӘӘК. 1988 жыл Иран Иран-иракты соғысында «Геркулес» пайдаланды. Соғыс басталар алдында оның түрлі модификациядағы 52 ұшағы болды.
Соғыс барысында Иран америкалық өндірістің «Геркулес» 32 ұшағын жоғалтты, онда қорғаныс министрі, ӘӘК қолбасшысы және бас штаб бастығын қоса алғанда, жүздеген адам қаза тапты. Соғыс соңында Иранда 20 C-130 қалды.
Анголадағы азаматтық соғыс
C-130 «Геркулес» ұшақтары әр түрлі модификацияларда қақтығыстың барлық жақтары белсенді қолданылды. «Геркулестерді» ОББ белсенді пайдаланды және олардың ұшақтары екі соғысты жақтарын жабдықтады.
Анголадағы азаматтық соғыс барысында барлығы кем дегенде 14 әр түрлі модификациядағы C-130 «Геркулес» жоғалтты, олардың 8-ден 10-ға дейін жерге құлады немесе жойылды.
Фолкленд соғысы
С-130 аргентиналық С-130 1982 жылдың Фолкленд соғысында аралдарда гарнизондарды қамтамасыз ете отырып түнгі ұшуларды орындады, сондай-ақ ағылшын кемелеріне шабуыл жасаған аргентиналық «Скайхоктар» және «Супер Этандар» үшін жанармай құюшылар жұмыс істеді. Бір аргентиналық "Геркулес" Британдық Harrier жойғыш ұшағымен қағылып кетті. 7 адам қаза тапты.
Одан әрі қызметі
1985 жылы 3 наурызда Эритреяда француздық «Геркулес» тоғыз жауынгер басып алды. Бір күннен кейін ұшақ босатылды.
Чадтағы соғыс барысында, Чадтың ӘӘК-і екі ұшақ С-130A жоғалтты, біріншісін 1986 жылдың 7 наурызында, екіншісін 1987 жылдың 16 қарашасында.
1994 жылдың 17 наурызында Арцахтың «Жабайы ара» ЗЗК-сы ЗЗ Степанакерттің жанында Иранның Әскери-Әуе Күштерінің С-130H-ін қағып кетті, әуе кеңістігін бұзғаннан кейін ұшақ сигналдарға жауап бермеді, оған қоса ол Әзірбайжан бомбалаушы үшін қабылданды. Барлық экипаж 32 адам қаза тапты.
Судандағы екінші Азаматтық соғыс
Судан ӘӘК С-130H-і 1987 жылдың 11 мамыры Вао жанында құлады, барлық экипаж бес адам қаза болды.
Pelita Air Service әуекомпаниясының Индонезиялық L-100-30 әуекомпаниясының 1989 жылдың 10 шілдесінде Вао аэродромына қону кезінде ұшып көтерілу жолағының шегінен шығып, елеулі зақым алды. Ешкім зардап шеккен жоқ. 1990 жылдың 8 ақпаны Суданның С-130H ӘӘК-ін қағылып кетті, борттағы барлық адам қаза тапты. Ұшақ Зимбабведен Оңтүстік Суданға ұшып, Судан терреториясында жойылды.
Southern Air Transport авиакомпаниясының америкалық L-100-30 1990 жылдың 12 тамызы Джуба аэродромына қону кезінде ұшу жолағының шегінен шығып кетті. Ұшақ қалпына келтірілуі тиіс емес, ешкім зардап шеккен жоқ.
Southern Air Transport авиакомпаниясының америкалық L-100-30 1991 жылдың 2 қыркүйегі Вао әуеайлағына қону кезінде минада жарылған. Ұшақ қалпына келтірілуі тиіс емес, ешкім зардап шеккен жоқ.
1992 жылдың 25 шілдесінде С-130H ӘДС Судан Джубаның жанында құлады. Экипаждың тағдыры белгісіз.
1996 жылдың 26 ақпанында С-130H ӘДС Судан Джабал Авилияның жанында құлап кетті. Куәгерлер хабарлаған «Геркулес» төмендегені объятый жалынмен. Барлық экипаж 91 адам қаза тапты.
Парсы шығанақтағы соғыс
Антирак коалициясының әскері «Шөл даладағы боран» және «Шөл қалқаны» операциялары кезінде «Геркулестерді» пайдаланды. Бір америкалық AC-130 Ирак зениттік ракеталарының сынған және бір зақымданған болды, тағы бір Сауд С-130 соғыс аяқталғаннан кейін сынған, ұшақ Ирак армиясының Кувейт мұнай ұңғымаларын өртеп алған қалың түтіннен құлап кетті. Британдық «Бакэнирлердің» соққысынан кейін, ирактылар жер бетінде бір L-100 жоғалтты. «Геркулесте» жүзден астам америкалық, сенегал және сауд жауынгерлері қаза тапты.
Есірткі бизнесімен күрес, Перудағы инцидент
Перуандық Су-22 1992 жылдың 24 сәуірінде АҚШ ӘӘК-нің С-130 ұстап, мұхиттан ұшқан есірткі лабораторияны барлауды жүргізіп, әуе кеңістігін бұзды. Іс жүзінде ұшақ Перу аумағына 12 мильге жақын келмеді, алайда Перу халықаралық құқыққа қарамастан өзінің аумақтық суларымен 12 емес, 200 мильге аймақты жариялады. Перуан пилоты зеңбіректен кезек берді, соның салдарынан ауыр зақымдалған ұшақ қонуға мәжбүр болды. C-130-да ұстап алу кезінде экипаждың екі мүшесі жарақат алып, тағы біреуі ашық люкктен түсіп кетті.
БҰҰ-ның Сомалиде бітімгершілік операциясы
Сомали аумағында «үмітті жаңғырту» операциясына қатысты. Кем дегенде бір америкалық AC-130H белгісіз себеппен жоғалтты (зеңбіректе 105-мм снаряд жарылды), экипаждың 14 адамнан 8 қаза болды.
Югославиядағы соғыс (1999)
Югославияның НАТО бомбалауы барысында пайдаланылды. 1999 жылдың 11 маусымында албандық әуеайлақтан ұшуда британдық C. 1 «Геркулес» құлады.
Ирактағы және Ауғандағы соғыс
Ирак үкіметінің құлауынан кейін АҚШ жаңа Ирак ӘӘК үшін С-130 жеткізіле бастады.
Ливиядағы Азаматтық соғыс
2017 жылдың 3 қаңтарында «Ливия таңбасының» МиГ-21МФ жойқын шабуылшысы Джафрдағы ұшу жолағында тұрған Ливия ұлттық армиясының C-130H «Геркулес» (н/н 118) ұшағына зақым келтірген, 1 адам қаза тауып, 2 жараланды.
Сириядағы Азаматтық соғыс
2017 жылдың тамыз айында Сирия аумағындағы операциядан кейін Иракта Британдық C-130J-30 (ZH873 с/н) қону кезінде апатқа ұшырады, экипаж аман қалды, ұшақ қирап, қалпына келтірілуі тиіс емес.
Әуекөтергіштен қону және ұшу
С-130 «Геркулес» әуе кемесі қонған және ұшқан ең үлкен және ауыр ұшақ болып табылады. 1963 жылдың қазан-қараша айларында АҚШ теңіз жаяу әскерлері корпусының KC-130F (отын құюшы) 29 жанасулар, аэрофинишердің көмегінсіз толық тоқтаумен 21 қону және Форрестол әуе кемесінің бортындағы катапульттің көмегінсіз 21 ұшу жүргізді. Ұшақ 38,5 тонна жүктеме кезінде барлығы 82 метр толық тоқтағанға дейін өтті. «Геркулес» барынша жүктеумен ұшу үшін 227 метр қажет болды. Тест көрсеткендей, С-130 4000 км қашықтыққа 11,34 тонна жүк тасымалдай алады және авианосецке қауіпсіз отыра алады.
Ұшақта «Форрестолға» отырғызу үшін шассиді күшейтті және пысықталған курсо-глиссадник қойды, авианосцада палубадан барлық Тростар мен шлангтарды алып тастады, қону жолақтары ортасының ақ сызықтарын салды. Осы сынақтар кезінде ұшақ 38555 — 54885 кг масса диапазонында, яғни қалыпты ұшу массасының жартысынан бастап 2/3-ге дейін отырды және ұшып кетті. Бірінші қону іс жүзінде бос ұшақпен (38 тонна) жүргізілді. «Форрестол» желге қарсы 28 торапты жылдамдыққа дейін қыздырды — нәтижесінде артқы жақтық кесіндіде қарсы жел 40 торапқа дейін (яғни шамамен 72 км/сағат) белгіленді. Ұшақ конвейермен бірнеше өткелдерді орындады, содан кейін ауылдарды (гаксыз және тростарсыз), 81-82 метр жүгірді және тоқтады(бұранда және дөңгелекті тежегіштердің реверсі ғана есебінен). Бұл ретте Қанаттың ұшынан бастап қондырма-Аралға дейінгі қашықтық 3,5 м-ден аспауы тиіс.
Барлығы 21 ұшу-қону орындалды. Жалпы салмағы 25 мың фунт (шамамен ~ 10 тонна) аспайтын жүкті жеткізу мүмкіндігі қорытынды жасалды. Бірақ идеядан «зергерлік ұшудың» талаптарына байланысты бас тартты-ұшақтың сынаушы ұшқыштарын отырғызған бір ісі, екіншісі — саптық ұшқыштар. Сонымен қатар, ұшақ (шектеулер), әуе кемесі бойынша көптеген талаптар болды (мысалы, оны әр уақытта толық жүріске дейін және ауа райы бойынша қозғалу керек болды).
Өртке қарсы пайдалану
1980-жылдардың соңында орман өрттерімен күресу үшін, АҚШ-тың Орман қызметіне бірнеше сақтаулы С-130-лар берілді. Бірақ олардың біреуі құлаған кезде, 2004 жылы ұшулар тоқтатылды.
Әйдап әкетулер
1969 жылдың 23 мамыры мас америкалық сержант Пауль Авамс Мейер британдық Минделхолл аэродромынан С-130E әскери-көліктік ұшағын айдап кетті. Екі британдық жойғыш ұшақтар «Супер Сейбр» және екі «Лайтнинг» жоғалған ұшақты ұстап алуға ұшып кетті. Ағылшын арығынан «Геркулесті» қуып жетіп, атып түсірді. Америкалық, ұщақты айдап кеткен, қайтыс болды.
Ливияның L-100-30 ӘӘК 1987 жылдың 3 наурызында Чадтағы Ливиялық әскерлердің контингенті үшін жүгі бар рутинді ұшуды орындаған Ливия ӘӘК Абу-Симбель авиабазасына Мысырға әйдап әкету болды. Экипаж төрт адамнан тұрды: командир п/п-к Бешір Рахман Эль-Шішни, бортинженер л-т Мұстафа Эль-Шарек аль-Джабу, Мұхаммед Эль-Хинди, Ахмед Имбарак және Фати Эль-Зэйбак. Командирі мен бортинженер Мысырда саяси баспана сұрады, «Геркулес» Ливияға қайтарылған жоқ.
Жоғалтулар
нобай|Америкалық [[Sikorsky CH-53 Sea Stallion|CH-53 тікұшақпен соқтығысқан америкалық C-130 сынықтары]] 2012 жылдың 1 шілдесіне C-130 әскери модификациясының 295 ұшақтары жоғалтты (3103 адам қаза болды) және 46 азаматтық модификациялы машиналар L-100 (254 адам қайтыс болды).
Тактикалық-техникалық сипаттамалары
нобай|300x300 нүкте|C-130-нің проекциясы нобай|300x300 нүкте|«Геркулестің» жууы Келтірілген сипаттамалар C-130J модификациясына сәйкес келеді.
Техникалық сипаттамалары
Жүк кабинасының габариттері
Ұшу сипаттамалары
Аналогтарымен салыстыру
C-130 Hercules және Shaanxi Y-9 (жүк көтергіштігі және жүк кабинасының габариті бойынша Ан-12-нің терең жаңғыртуы, сондай-ақ негізгі ТТХ, Ан-12, Ан-178, Ил-214, Transall C-160 и Embraer KC-390 сынып ұшақтарына ұқсас.
Сілтемелер
Санат:АҚШ ұшақтары Санат:Lockheed ұшақтары Санат:Әскери-көліктік ұшақтар Санат:Вьетнам соғысының ұшақтары Санат:Жоғарықанаттар
Стелларатор
Стелларатор - жоғары температуралы плазманы ұстап түруға арналған тұйык магнитті какпан.
Бисенғали (қыстау)
Бисенғали — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
Стелларатор
Дереккөздер
Санат:Физика
Бисенғали (қыстау)
Қоңыртерек ауылынан солтүстікке қарай 2 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Сүйір тұмсықты шалшықшы
Сүйір тұмсықты шалшықшы (Numenius tenuirostris) - татреңтәрізділер отрядына жататын өте сирек, жойылып бара жатқан түр. Таралуы толықтай анық емес, себебі өте сирек кездесетін ұялау орындары Сібірдің әртурлі аудандарында шашырап жатыр. Бұталар өскен шымтезекті батпақтарда қоныстанады, ұшып өту кезеңінде дала көлдерінде кездеседі. Қазақстанда Еділ-Жайық өзендерінен Ертіске дейін, яғни республиканың солтүстік бөлігінде кездейсоқ кездесіп қалады. Саны белгісіз, жылына 10-ға дейін шалтықшы есепке олыноды. Шектеу факторлары анықтал-маған. Сақталған популяциясын іздеу және олардың биологиясы мен экологиясын жан-жақты зерттеу қажет. Осы мәселелерді анықтағанға дейін барлық шалшықшыларды қорғау керек. thumb|left
Дереккөздер
Санат:Шалшықшылар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар Санат:Қазақстан құстары
Зеленый (Бир ауданы)
Зеленый — Башқұртстанның Бир ауданындағы ауыл, Бурн ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 333 адамды құрады. Пошта индексі — 452461, ОКАТО коды — 80213808003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Калтес (көл, Британдық Колумбия)
Калтес көлі (Cultus Lake) — Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Фрейзер алқабында орналасқан көл. Бұл Свельцер өзенінің бастауы. Көлдің өзі жылы, ал бұл аймақ балық аулау, су шаңғысы, виндсерфинг, вейксерфинг және жаяу туризм секілді кең мүмкіндіктері бар танымал демалыс орны болып табылады. Калтес көлі Чилливак өзенінен оңтүстікке қарай 11 километр жерде және Ванкувер қаласынан шығысқа қарай шамамен 80 километр жерде орналасқан. Көлдің жағалау сызығы 14 километрді құрайды және 656 гектар аумақты алып жатыр. 1950 жылы Калтес көлі Британдық Колумбияның Провинциялық паркіне айналды.
IC 1759
IC 1759 — Fornax шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Калтес (көл, Британдық Колумбия)
Сөз төркіні
Бұл көл Sto:lo халқының ең маңызды рухани жері болған. Алайда, бұл көл Чинук Жаргон тілінде жаман, пайдасыз жарамсыз дегенді білдіретін сөзбен аталған. Дегенмен, бұл сөз тегін, мақсатсыз немесе ештеңе дегенді білдіруі де мүмкін.
IC 1759
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 7400, IC 1760, ESO 354-18, MCG -6-5-16.
Калтес (көл, Британдық Колумбия)
Демалыс
thumb|Калтес көлінің жағалауында орналасқан үйлер thumb|Калтес көліндегі док
IC 1759
Сыртқы сілтемелер
IC 1759 Санат:Fornax (шоқжұлдыз)
Калтес (көл, Британдық Колумбия)
Cultus Lake Waterpark
Калтес Көлі Акуапаркі (Cultus Lake Waterpark) Калтес көлінің жағасында орналасқан. Бұл акуапаркінде демалуға арналған алаңдар, пикниктерге арналған жерлер, шкафтарды, барбекюді, қолшатырларды, шезлонгтарды және ақылы WiFi ($2/күн) жалға алуға болатын жерлер бар. Оның ресми сайты www.cultus.com.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Британдық Колумбия көлдері
Сангарцик
Сангарцик — Ресейдегі өзен. Қалмақ Республикасы, Волгоград облысы, Астрахань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ялмата балкасының оң жағалауынан 23 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қалмақ Республикасы өзендері Санат:Волгоград облысы өзендері Санат:Астрахан облысы өзендері
Экспедициялық армия
Дереккөздер
Санат:Әскери іс