cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Құс жолы
Ашылу тарихы
Ыстық жұлдызды қоршаған иондалған газдар аймағын жұлдыздардың ультракүлгін сәулелерін өте интенсивті сәуле ретінде қайта шығаратын машина ретінде елестетуге болады. Оның спектрінде әр түрлі химиялық элементтердің сызықтары бар. Газды тұмандьщтардың түсі де газдың температурасына, тығыздығына және химиялық құрамына байланысты әр түрлі: жасылдау, кызғылт және басқа да түспен реңдес келеді. Газ тұмандықтарының пішіні әр түрлі. Кейбіреулерінің пішіні ортасында жұлдызшасы бар сақина торізді — бұл планеталық тұмандықтар. left|thumb|300px|[[Секстет Сейферта Галактика топтары мысал ретiнде]] Баска тұмандықтар газдардың жеке жарық шығаратын талшықтарынан тұрады. Көптеген тұмандықтардың пішіні бұрыс, олар кәдімгі сия тамшысының дақтарына ұксайды. Жарық сүзгілері арқылы қарағанда кейбіреулері жеке талшықтардан тұратын болып шықты.
Белгілі Шаян тұмандығы осындай. Бұл ең жақсы зерттелген жарылған жұлдыздың (аса жаңа) бөліктері. Біздің Күн бір-бірінен қашықтығы, уақыт, газ бен шаң-тозаң бұлттары, әр түрлі сәуле шығару түрлерімен бөлектенген 150 млрд жұлдыздың біреуі ғана. Бірақ олардың бәрі бірге ортақ центрден, яғни "Құс жолы" деп аталатын галактиканың ядросынан айналады.
Галактикалар — жұлдыздар, газ, шаң-тозаңның бәрі бірге гравитация щпиімен ұсталып тұратын ең ірі жұлдыздар жүйесі. Күн жүйесінің жұтатын материямен толтырылған галактика жазықтығында жатуынан Құс жолы құрылымының көптеген бөліктері жердегі бақылаушыға көрінбейді. Әйтсе де оны біздің галактикаға ұқсас галактикалар аркылы зерттеуге болады. XX ғасырдың 40-жылдары Андромеда тұмандықтары деген атпен белгілі M31 галактикасын бақылап, неміс астрономы Вальтер Бааде осы алып ғаламның жазық линза тәрізді дөңгелегі әлде қайда сирек сфера түріндегі жұлдыздар бұлтынан тұратынын байқады, оны гало деп атады.
Бұл тұмандық біздің галактикаға өте ұқсас болғандықтан, В. Бааденің ұйғарымынша, Құс жолының да құрылымы болуы тиіс. Галактикалық дөңгелектердің жұлдыздары қоныстанудың I түрі, ал гало жұлдыздары қоныстанудың II түрі деп аталады. Қазіргі зерттеу жұмыстары жұлдыздык қоныстанудың екі түрі кеңістікте орналасу жағдайларымен ғана емес, қозғалу сипатымен, сонымен қатар химиялық құрамдарымен де өзгешеленетінін көрсетіп отыр. Бұл ерекшеліктер, біріншіден, дөңгелектер сфералық құраушыларының қалай пайда болу себептеріне байланысты. Галактикалық дөңгелектің диаметрі 100 мың жарық жылынан астам, ал оның қалыңдығы 1000 жарық жылы шамасындай болады. Галактиканың орталығынен галоның ең тығыз орталык бөлігіне дейінгі бірнеше мың жарық жылына тең аралық "балдж" ("қалыңданған") деп аталады.
Біздің галактиканың шегі галоның өлшемімен анықталады. Галоның радиусы дөңгелектің өлшемінен едәуір үлкен және кейбір мәліметтер бойынша бірнеше жүз мың жарық жылына жетеді екен.
Құс жолы галосының симметрия орталығы галактикалық дөңгелектің орталығымен сәйкес келеді. Біздің галактикада Күн тәрізді дара жұлдыздар сирек кездеседі (30%-дан көп емес). Негізінен, жұлдыздар қос жұлдыздар немесе бірнешеу болып келеді. Галактикада күрделі жұлдыздар жүйесі табылды, атап айтсақ, шашыранды (ондаған жұлдыздардан тұратын) және map тәрізді (жүз мыңдаған жұлдыздардан тұрады) жұлдыздар шоғырлары. Шар тәрізді жұлдыздар шоғыры галактиканың орталығыне жинақталған. Шашыранды жұлдыздардың шоғыры шар тәрізді жұлдыздар шоғырынан әлдеқайда көп, олар галактика (спиральді галактика жайлы сөз болып отыр) спиралінің тармағында, галактиканың дөңгелегінде басымырақ орналасқан.
Дөңгелек жұлдыздардың қоныстануы Гало жұлдыздарының қоныстануынан ерекшеленеді. Дөңгелек жазықтығының маңайына бірнеше миллиард жыл бұрын пайда болған жас жұлдыздар және жұлдыздар шоғыры жинақталған. Олар жазық кұраушыларды кұрайды. Олардың арасында ыстық және жарық жұлдыздар өте көп. Ертерек пайда болған жұлдыздар дентрде немесе центрге жакын орналасып, біздің галактиканың сфералық құраушысын құрайды. Сфералык кұраушының жұлдыздары галактиканың орталығыне шоғырланады. Галоның жұлдыздары мен жұлдыздык шоғырлары галактика орталығын айнала өте созылыңқы орбитамен қозғалады. Жеке жұлдыздардың қозғалыстары ретсіз болғандықтан тұтас алғанда гало өте жай айналады.
Галактиканың сфералық кұраушысындағы "қоныстанудың" жасы 12 млрд жылдан асады. Оны, әдетте, галактиканың өзінің жасы деп есептейді. Ауыр химиялық элементтер үлестерінің аз болуы гало жұлдыздарының сипаттамаларының ерекшелігі болып табылады. Шар тәрізді жұлдыздар шоғырындағы жүлдыздардың құрамында металдар Күнге қарағанда жүз есе аз. Жұлдыздар шоғырының көмегімен галактикадағы Күн жүйесінің орны табылды.
Галомен салыстырғанда дөңгелек елеулі түрде тезірек айналады. Оның айналу жылдамдығы центрден әр түрлі қашықтықтарда түрліше болады. Ол жылдамдығы центрде нөлден басталып, одан 2 мың жарық жылындай қашықтықта 200—240 км/с-қа дейін артады, содан кейін біраз кемиді де қайтадан шамамен аталған мәнге дейін өседі, әрі қарай процесс тұрақты қалады. Дөңгелектің өз осінен айналу ерекшеліктерін зерттеу оның массасын анықтауға көмектеседі. Есептеулер бойынша оның массасы Күн массасынан 150 млрд есе артық.
Біздің галактикаға жоғарыдан, яғни полюстен қарасақ, онда біз мыңдаған жұлдыздардан тұратын спиральді көреміз. Оның иірімі галактиканың орталығы, материяның сәуле жұтатын қалың қабатымен қоршалған ядроға бағытталған. Оны инфрақызыл, радиосәуле қабылдағыш арқылы зерттейді.
thumb|Галактикадағы жас пен металдың арақатынасы. Галактиканың ядросында салмақты қара құрдым болар деген болжам бар (массасы миллион Күннің массасындай). Ғаламның орталык аймақтарына жұлдыздардың күшті шоғырлануы тән. Орталыққа жақын орбір парсек куб көлемдегі жұлдыздар саны бірнеше мыңға жетеді. Жұлдыздардың арақашықтықтары Күннің маңайындағы қашықтықтарға қарағанда ондаған және жүздеген есе аз. Егер біз галактика ядросына жақын орналаскан жұлдыз маңындағы планетада өмір сүрсек, онда аспанда жарықтығы Айдың жарықтығындай ондаған жұлдыздар мен біздің қазіргі аспанымыздағы ең жарық жұлдыздан да жарық жұлдыздар саны бірнеше мың болар еді. Галактика ядросы Мерген шоқжұлдызы бағытында орналасқан.
Галактиканың дөңгелегіндегі газ негізінен оның жазықтығына жақын жинакталған. Ол біркелкі орналаспаған. Олардың ішінде кұрылымы біртекті емес ұзындығы бірнеше мың жарық жылы болатын алып бұлттардан басқа шамалары бір парсектен аспайтын шағын бұлттар бар. Біздің галактиканың химиялық элементі сутегі мен гелий болып табылады. Осы екі элементпен салыстырғанда қалған элементтер өте аз мөлшерде кездеседі. Жалпы алғанда дөңгелектегі жұлдыз бен газдың химиялық құрамы Күндегі сияқты.
Күн өзіне жақын барлық жұлдыздармен бірге 200—220 км/с жылдамдықпен галактика орталығын айнала қозғала отырып, 200 млн жылда бір айналым жасайды. Демек, Жер өзінің барлық өмір сүрген уақыты ітттінде галактика орталығын 30 рет айналып шыққан.
Басқа галактикаларды ашу
Шамамен жүз жыл бұрын біздің галактика әлемдегі жалғыз дене деп есептелді және барлық көрінетін тұмандықтар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең сезімтал құралдардың көмегімен анықтайтын қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.
Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт "толқып" тұрған тәрізді. Астрономдар оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп кіші. Олар біздің Галактиканың серігі. Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне жақындауы мүмкін.
"Магеллан бұлтынан" сәл әріректе "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдың басында оған дейінгі қашықтық анықталып, ол 2 млн жарық жылына тең болды. Біздің Галактика, "Магеллан бұлттары", "Андромеда" жәнө "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалар Жергілікті галактикалар тобын құрайды.
Галактикалар пішінімен, салмағымен және өлшемдерімен ерекшеленеді. Галактикалардың эволюциясы жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда олде кайда аз білеміз. Галактика ядролары, олардың галактиканың эволюциясына және құрылымына әсері жөнінде мәліметтер өте аз. Кейбір ғаламдардың газ бен зат бөліп жарылатыны, ал кейбірінің бірімен-бірі өзара әсерлесетінін білгеннен кейін шешілетін проблемалар қатары көбейе түсті.
thumb|350px|left| Антенна Галактикасы Біздің галактика тәрізді миллиондаған галактикалар бар.
Сыртқы пішініне қарай астрономдар галактикаларды бірнеше түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 (сфералық), E10 (қатты майысып, екі бүйірінен жаншылған, пішіні, құймақ нанға ұқсайды). Спиральді галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар (белгіленуі Sb), жоқ (белгіленуі S) және ядроларының өлшеміне қарай үш түрге
Бірнеше мың өте жарық галактикалардың ішінде шамамен 80%-ы спиральді, 17%-ы эллипсті және 3%-ы бұрыс галактика. Галактикаларға дейінгі қашықтықтарды әр түрлі әдістермен анықтайды: цефейдтер, жаңа және аса жаңа жұлдыздар, өте жарық, жұлдыздар бойынша т. с. с.
Квазарлар
Квазарлар ғарыштағы ең алыс денелер болып саналады (оларға дейінгі қашықтық миллиардтаған жарык жылын күрайды), олардың спектрі қошқыл-қызыл, демек, олар бізден өте үлкен жылдамдықпен қашықтап барады. Көптеген квазарлардың периоды бірнеше апта, амплитудасы 3m-ге дейін өзгеретін жылтырауы айнымалы болады. Бұл олардың сызықтық өлшемдерінің жұлдыздармен салыстыруға келетінін, дегенмен үлкен емес екенін көрсетеді. Квазарлар өте алыс галактикалардың жас, белсенді ядролары болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Астрономия Санат:Астрофизика Санат:Жұлдыздар
NGC 6122
NGC 6122 — Corona Borealis шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 6 мамырда Гийом Бигурдан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6122 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57858, MCG 6-36-32, NPM1G +37.0511.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Corona Borealis (шоқжұлдыз)
Ашман
Ашман — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Ишкар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 12 адамды құрады. Пошта индексі — 452281, ОКАТО коды — 80230840002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Питуициттер
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Жалпы географиялық карталар
Жалпы географиялық карталар - жер бетін, ондағы табиғи және әлеуметтік-экономикалық объектілерді (бедерін, өсімдік жамылғысын, суын, елді мекендерін, көлік торын, мемлекеттік және әкімшілік шекараларын, тағы басқа) бейнелейтін карталар.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Еріген газ режимі
Еріген газ режимі - қойнауқаттық қысымның төмендеуі қанығу қысымынан төмен болған жағдайда мұнайдан бөлінетін газдың көмпиюі есебінен өндіру ұңғымасы оқпанына қарай мұнайдың қозғалуымен сипатталатын мұнай жатынының режимі. Газбен толықтай қаныққан мұнай жатынында басым байқалады. Оқпандағы қысымның төмендеуі қанығу қысымынан төмен болған жағдайда мұнайдан бөлінген газдың көлемі өсіп, мұнайдан гөрі жоғарырақ жылдамдықпен қозғалады, сөйтіп оны ішінара ілгері итермелейді, ішінара өз соңынан ілестіреді.
Ридлин (Айова)
Ридлин (Readlyn) — Айова штатының Бремер округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 19-65910.
Еріген газ режимі
Санат:Геология
Ридлин (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 786 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Бремер округы (Айова)
Сусимкина
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сперри (Оклахома)
Сперри (Sperry) — Оклахома штатының Tulsa округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Жалпы географиялық кеңістіктік қиюласу
Жалпы географиялық кеңістіктік қиюласу - кеңістіктік сипаттамалары (тығыздығы, ауқымдылығы, реттілігі, тағы басқа) маңызды болып табылатын өзара байланысты (зат, энергия, ақпарат алмасуы бойынша) географиялық нысандардың жиынтығы. Тұтастылық сапасына, даму бағыттылығына және тұрақтылыққа жеткен кезде жалпы географиялық кеңістіктік қиюласу кеңістіктік жүйе сипатын қабылдайды.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Қосалқы командалық пункт
Қосалқы командалық пункт (ҚКП) (Запасной командной пункт (ЗКП)) — командалық пункт істен шыққанда немесе ол арқылы әскерді басқару мүмкін болмаған жағдайға дайындалған басқару пункті. Әскери күштердің бірлестіктерінде: әскери әуе күштері мен әскери десант күштерінде, одан басқа құрамалар мен бөлімдерде, Әскери-теңіз флотында — 1,2,3 рангілі кемелерде жасақталады. ҚКП басқаратын пункттермен тығыз байланыс жасайды. ҚКЛ-ті басшылық (командирі) тағайындаған офицер басқарады. ҚКП-те жұмыс істеу үшін штабтан, басқарудын баска да органдарынан, байланыс пен кызмет көрсету бөлімшелері құрамынан қажетті күштер мен құралдар бөлінеді. ҚКП-тің болуы басқарудың түрақтылығын, сенімділігін және үзіліссіздігін жоғарылатады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Компьютер және денсаулық
thumb|Ұзақ уақыттан бері тазаланбаған [[пернетақта кескіні]] Компьютер – ақпараттық процестерді жүзеге асыратын негізгі ақпараттық құрылғы, ал ақпараттық процестер дегеніміз ақпаратты алу, есту, көру, өңдеу, тарту болып табылады. Осы компьютердің пайдасы өте көп.
Мысал келтіретін болсақ: әр пәнен жазылатын рефераттардың көрнекі әрі таза, әдемі жазылуын мұғалімдер талап етеді. Қолмен жай сиямен және компьютерде терілген жұмыстарды салыстырайықшы. Екеуінің айырмашылығы жер мен көктей. Осы жазылған рефераттың бірнеше көшірмесі керек дейік. Оны ашып принтермен көшірмесін жасаған әлде қайда аз уақыт жұмсалады. Сөзімді қорытындылап келіп «Компьютер – уақыт талабы» біз уақытымызды ұтымды пайдаланамыз.
Зияны туралы
Компьютердің зияны туралы мақалалар өткен ғасырдың сексенінші жылдарынан бастап жарық көрген.Әсіресе, ондағы алуан түрлі ойындар жеткіншек балалар мен бүлдіршіндердің денсаулығына, жүйке жүйесіне зақым келтіретінін сол кезден-ақ ғылыми негізде дәлелденген.
Сонымен компьютердің адам ағзасына залалын тигізетін факторлары мынандай:
Бұған қоса және жағымсыздықтары бала күнгі құмарпаздықтар секілді еркінен тыс компьютерге тәуелді болып "байланады".Мінезі күрт өзгереді, айналасына немқұрайлы қарауды әдетке айналдырады. Басқа ойындарға, ақыл-ойды дамытатын қызықты тақырыптарға талпынысы болмайды. Баланың көңіл-күйіне де әсер етеді, яғни көңілді, сергек жүргеннен гөрі көбінесе ашулы, күш көрсетуге бейім тұрады. Сонымен бірге балада тек өзіне ғана мәлім "жабық әлем" қалыптасады. Тек компьютермен шектелетіндіктен мұндай бала ерте ме, кеш пе әйтеуір қатарластарымен тілдесе алмайтын халге жетеді. Тіпті,бұған дейін достасып жүрген жолдастарын жоғалтады...
Шығу тарихы
Ақпарат ғасыры аталып жүрген ХХІ ғасырда бар шаруаны мойнына алған бесаспап бұл құралдың жақсы жақтарымен бірге қазірдің өзінде тигізіп отырған залалдары да аз емес. Таяқтың екі ұшы болатыны сияқты, компьютердің зиянды жақтары қазірдің өзінде бой көрсетіп, оның салдарының адамзат үшін оңай болмайтындығын анық аңғартқан сыңайы бар. Бірақ, таяқ басымызға қашан тигенше мән бермейтін бейқамдығымызбен бесаспап құралдың залалдарына бүгінде назар аударып жатқан ешкім жоқ.
Мұхтар Шаханов ағамыз осыдан біраз бұрын компьютер басты жартыкеш адамдар туралы жазып, жұртшылықтың назарын аудармақ болған еді. Бірақ, оған ден қойып, адамзат, оның болашағы үшін үлкен мәні бар бұл мәселеге көңіл аударған пенде болмады.
1990-шы жылдардың соңында табалдырығымыздан имене аттап, өмірімізге енген бүгінде төрімізді түгел жайлап алған компьютердің залалды жақтары қазірдің өзінде әр жерден атойлап анық байқалып отыр. Ол «хакер» деп ат қойып, айдар тағылған компьютердің бес-аспап шеберлерінің түрлі мекемелердің бағдарламаларына еніп, ірі көлемде ақша немесе аса құпия ақпараттар ұрлап, кәделеріне жаратуы сияқты сыртқы залалдарымен басталып, онан қалды, адамдардың ақыл-саналарына тигізетін кесапатты әсерлерімен өмірімізге тереңдеп еніп барады. Компьютер тек арнайы бағдарламалар бойынша белгілі бір саланың мамандарының жұмыс істеуіне жағдай жасайтын қарапайым құрал емес, оның ішінде түрлі қызықты ойындар, анықтамалар, интернет желісіне ену арқылы қалаған тақырыпта ақпарат алуға мүмкіндіктер бар. Бір сөзбен айтқанда, оның мүмкіндігі шексіз. Іздеген тақырыбың бойынша қалаған ақпаратыңды әп-сәтте ала аласың. Қалаған адамыңмен байланысып, көзбе-көз көріп отырғандай сөйлесуіңе немесе хат алмасуыңа әбден болады.
Тірі пендемен араласпай, күндіз-түні компьютерге телміріп, бар қызығын содан табатын пенделер қатары жыл өткен сайын көбейіп барады. Шетелдерде компьютерге жабысып, өмірін өткізгендердің арасында аштан өлген оқиғалар да кездесіпті.
Күндіз-түні мониторға қадалып отыру көзді құртатыны, одан шыққан сәулелердің түрлі дерттерге ұрындыратыны бұл жәй сыртқы залалдары ғана. Ал, компьютердің адамға келтіретін ең сұмдық зияны, оған еліккен жан өзгелерді ұмытып, ешкіммен араласпай, томаға тұйық күн кешетін болады. Оған ата-ана, туған-туыс, бірге жұмыс істейтін әріптестер, бала-шаға дегеннің бірі де қажет емес. Оның монитордың ішіндегі өз әлемі бар, онда өзі би, өзі қожа, қалағанын жасап, емін-еркін өмір кешеді. Компьютер әлеміне терең еніп, фәни жалғаннан қол үзіп бара жатқан пенделер қазір Батыс елдерінде көп кездеседі. Компьютерге кештеу көшкен ТМД елдерінде бұндай жағдайлардың шет-жағасы енді ғана байқалып жүр. Ол, әсіресе, жастардың арасында жиі көрініс беріп жатады.
Ежелгі үнді елінде үстемдік құрған ведалық өркениетте дхарма деген түсінік бар. Ол адамның туа бітті табиғи міндеті деген мағынаны білдіреді екен. Әр пенденің табиғи міндеті өзі сияқты ет пен сүйектен жаратылған адамдармен, айналасындағы табиғатпен қарым-қатынаста болу. Егер біз айналамыздағылармен жақсы қарым-қатынаста болсақ, бұл дүниенің қызық-қуанышына кенеліп, тәнімізді тастаған соң жұмаққа енеді екенбіз. Веда ілімі осылай дейді. Яғни, екі дүниенің бақытына кенелудің жалғыз жолы айналамыздағы жандармен түсіністік, сүйіспеншілік, қайырымдылық қарым-қатынаста болу көрінеді.
Ал, жұмысымызды жеңілдетіп, басқа да фәни игіліктермен қамтамасыз еткен компьютер бізді ең басты байлығымыз, айналамыздағы жандармен қарым-қатынасымыздан қол үздіруде. Күнұзақ балабақшада болып, анасын сағынған бүлдіршін оған еркелеп ойнағысы келсе, сүйікті сериалын көруге ынтыққан әйелге сәбиіне көңіл бөліп, бір сәт онымен жылы қарым-қатынаста болу мүлдем қызықсыз көрінеді. Осылайша, ана мен баланың, ерлі-зайыптылардың, көршілердің, әріптестердің ара-қатынасы алшақтап, әр пенде теледидар мен компьютерден, ұялы телефоннан өз қызығын тауып, оқшау тірлік кешуге көшкен түрі бар.
Ислам дінінің ежелгі ғалымдарының жазбаларында болашақта әрбір үйді өзінің еркіне бағындыратын жалғыз көзді құбыжықтың пайда болатындығы туралы мәтін бар. Ол жалғыз көзді құбыжықтың теледидар немесе компьютер екендігін қазір бәріміз көріп, біліп отырмыз. Адамның бойындағы адами ізгі қасиеттерінен айырып, бір-бірінен алшақтатып бара жатқан жалғыз көзді құбыжықтың залалы қазір көріп, естіп жүргендерімізбен бітпесе керек. Яғни, ол біз ойлағаннан әлдеқайда ауыр зардаптарға ұшырататын сияқты.
Техникалық дәуір адамзаттың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігі болып қалды. Әсіресе, күнделікті өмірі мен жұмысы төртбұрышты мониторға телмірумен өтетіндер үшін компьютердің маңызы да зор, одан тиер зиян да зор. Бірақ кез-келген мәселенің шешімі бар екенін ұмытпаған жөн.
Компьютердің мониторындағы кескіндер адамның көзінің көру өткірлігін нашарлатады. Мұны барлығы біледі десек, артық айтқандық болмас.
Компьютердің алдында телміріп көп уақыт тапжылмай отырып, денеміздегі бұлшықеттерді қажытамыз, мойынымыз бен иығымыз талып кетеді және ең қауіптісі, омыртқамызға зиян болады.
Монитор қосулы тұрған кезде оның айналасында электростатикалық өріс пайда болады. Ол айналадағы шаң-тозаңдарды адамның қолдары мен бетіне қондырады. Ал ол денсаулық үшін пайдалы болмайды.
Қорғану
Компьютердің мониторы мен жүзіңіздің арақашықтығы кемінде 50 см болуы қажет.
Компьютер тұрған бөлменің ауасы жиі тазартылуы керек. Оған қоса күн сайын бөлмеде ылғалды тазалық жұмыстарын (влажная уборка) жүргізгеніңіз тіптен жақсы болады.
Компьютермен жұмыс істеп болғаннан кейін қолыңызды салқын сумен жуыңыз. Міндетті түрде үзіліс қажет. Ересек адамдар үшін әрбір екі сағат сайын 15 минут, ал балалар үшін әрбір жарты сағат сайын 15 минут үзіліс жасау керек.
Оқуға тиісті құжаттарды принтерден басып шығарып алып оқыңыз. Көзіңіздің саулығына үлкен пайдасы тиеді.
Ғалымдар тұжырымы
Бірінші жақ Нью-Йорктік ғалым Иван Голдбергтің теориясы бойынша 1995 жылғы енгізген Интернетке тәуелділік терминін (internet addiction disorder, қысқаша IAD) жақтаушылар. Иван Голдбергтің теориясы бойынша мұндай тәуелділік психикалық проблема ретінде сипатталған.
Интернетті шамадан тыс көп пайдаланудың нәтижесі Интернетке тәуелділікті тудыратындығы тілге тиек етілген.
Ал екінші жақтың өкілдері Интернетке тәуелділікті ауру ретінде санауға нақты дәлелдер жоқ екендігін алға тартады, яғни, алдыңығылардың тұжырымдамаларына қанағаттанбайды. Себебі,ауоуға тән ешқандай да синдром көрсетілмеген және Интернетке тәуелділік кезінде нендей жағдайлардың орын алатындығы да анық айтылмаған екен.
Бернад Батник, (ғалым, Гисен университеті (Германия), Психология факултеті) өз ойын былайша жеткізді: ”Интернетке тәуелділік проблемасы бар. өздерін интернет пайдаланудан алшақ ұстай алмайтын немесе   интернет пайдалануды доғара алмайтын адамдар бар. Бірақ қалыпты адамдар мен тәуелділікке бой алдырғандардың арасындағы айырмашылықтарды нақтылау да қиын болып отыр”. Турасында, ол кісі Интернетке тәуелділіктің арту кезеңінде ешқандай да автоматты түрде жүретін құбылыстың болмайтындығына сенімді: ”Интернетке тәуелді болу үшін алдын ала қандай да болмасын психикалық кемістіктер болуы шарт. Мысалы, алкагольді ішімдік ішетіндердің барлығы бірден алқаш бола қоймайтыны секілді.” — деп, өз ойын нақтылады.
Қазіргі таңда Еуропа аумағында 100 000 астам адам осы тектес проблемаларға тап болып отырғанға ұқсайды. Көбі интернет атаулыға түгелдей тәуелді, не болмаса интернетте шамадан тыс уақыт жоғалтып қоятындары да болады.
Өмірдің шынайылығынан алшақтау адамның жеке басының мәселелерінің туындауына және әлеметтік ортадағы қиындықтардың тууына алып келіп соғады. Мысалы, жеке тұлға ретінде қалыпса алмауы, өмірдегі өзгерістер, айналасындағы адамдармен қарым-қатынасы және жалғыздық. Кейде ойға алған істері орындалмай, тауы шағылған жандар интернетарқылы жандарына пана іздейді, яғни, өзіндегі депрессия мен қорқынышты елемеу үшін не болмаса қым-қуыт тіршіліктің реніштерін ұмыту үшін осындай амалдарға барып жатады.
Симптомдары
Ғалымдар ауру мен интернетке тәуелділіктің тұжырымдамасына келгенде әрқилы пікірде болғанмен, интернетке тәуелделектің симптомдарына қатысты бір ауыздан төмендегідей бәтуа берген:
Сондай-ақ, компьютердің алдында шамадан тыс көп отыру төмендегідей зиян шектіреді:
Сонымен қатар мынандай кері әсерлері болуы да ғажап емес:
Тағы қараңыз
Санат:Компьютер Санат:Денсаулық
Көкендер Тұқымдасы
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Көкендер Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Көкек
Көкек, – көкектәрізділер отрядының бір тобы. Қазақстанның барлық облыстарында кездесетін кәдімгі көкек және Оңтүстік Алтайда ғана мекендейтін меңіреу көкек бар. Дене тұрқы 25 – 40 см. Қауырсыны айқын түсті емес, аяқтары 4 бармақты (екі-екіден қарама-қарсы біткен), ағаш басында жүруге бейім. Көкектер тіршілігін, негізінен, ағаш, бұта басында өткізеді. Олардың Қазақстанда кездесетін түрлері ұя салмайды (басқа құстардың ұясын пайдаланады), балапан баспайды. Көкек балапанының арқасына өте сезімтал бүртік пайда болады. Осы бүртікке басқа зат жанасса-ақ балапан оны лақтырып тастауға бейімделе қалады. Көкектер, негізінен, зиянкес түкті жұлдызқұрттармен қоректенеді. Сондай-ақ олар орманның зиянды жәндіктерін жеп пайда да келтіреді. Көкекті халқымыз аты жоқ құс деп те атайды, өйткені ол өз атын өзі шақырады.
Көкектер – жыл құсы. Олар жылы жақтан біздің республикамызға сәуір айында ұшып келеді. Бұл айда қар кетіп, күн жылынып, көкек шақыра бастайды. Қазақтың дәстүрлі күнтізбесіндегі сәуір айының көкек деп те аталуы осыған байланысты. Көкектәріздестер отряды- үш отряд тармағынан құралған сан алуан құстардың отряды. Олардың әрқайсысында бір тұқымдастан болады, олар- сасықұс тұқымдастар, көкек тұқымдастар және бананжегіш тұқымдастар. Отрядта 44 туыстан 149 түрі бар. Қазақстанда тек қана көкектер кездеседі.
Көкек-көктем мен жаз айларында орман-тоғайға барған адам <<кө-көөк, кө-көөк>> деген әсем дауысты жиі естиді. Бұл - кәдімгі өз атын өзі шақыратын көкектің үні. Көкек орман санитары, себебі ол көптеген зиянкес жәндіктерді жояды, олардың ішінде тіпте басқа құстар жемейтін жәндіктер де баршылық.
Көкек тұқымдастар
Көкек тұқымдастар- орта және шағын денелі ( 20 граммнан 1 килоға дейін ), әдетте солғын реңді, кейде басында кішкене айдар болатын құстар тұқымдасыү Қауырсын жабыны тығыз, қатқыл болады. Дене бітімі әдемі, кертештелген ұзын құйрықты және едәуір ұзын, үшкір қанаты бар. Аталығы мен аналығының реңі ұқсас. Тұқымдасқа жататын түрлердің өмір сүру дағдысы өте үлкен өрісті- тұрақты жұп түзетін қамқор аталық- аналықтадан бастап, масылдық деңгейі сан алуан түрлерге дейін бар. Орманда да (мұндай өмір сүрудің барлық бейімділігі бар: төрт саусақты табаны өрмелеуге ыңғайлы, оның екеуі – алға, екеуі артқа бағытталған), сондай-ақ ашық кеңістікте де өмір сүріп, құрлықта өмір сүру дағдысын игерген және өте жүйрік құстар. Негізінде бунақденелілермен қоректенеді, дегенмен кейбір түрлері едәуір ірі жануарларды- бақа, кесіртке, балапандарды жейді; өсімдік қоректі түрлері де бар. Көкек тұқымдастарға жататын 38туыс 130-ға жуық түрлі біріктіреді. Қазақстанда Cuculus туысынан тек қана 2 түр өмір сүреді.
Көкектер туысы
Көкектер туысы- көкек тұқымдастарға жататын құстардың негізгі туысы (16 туыс 47 түрді қамтитын нағыз көкек тұқымдас тармағы). Орташа және шағын денелі құстар, ұяға масылдақ қасиеті бар. Көкек туыстас құстар 12 түрден құралады, олар бүкіл жер жүзіне таралған. Қазақстанда екі түрі – кәдімгі көкек және меңіреу көкек өмір сүреді.
Кәдімгі көкек
Кәдімгі көкек- денесі өте үлкен болмаса да ұзын құйрығы және жабын қауырсындарының  тығыздығынан едәуір ірі болып көоінеді. Көкектің реңі қаршыға туыстас қырғиға ұқсас болады да, ұсақ торғайларды  үркітеді. Аналықтары және көкектер жабын қауырсындарының реңкі көбінесе ызылсары болып келеді. Үндістенды қоспағанда Еуропада, Африканың үлкен бөлігінде орын тепкен. Қазақстанда мүлде сусыз және тіршілксіз шөлден басқа жерлердің барлығында өмір сүредіү Ұя салмайды, құстың бұл түріне ұяшыл масылдық қасиеті тән. Әрбір аналықтың маманданған шағын топты түрлері бар- аналықтар ұя есі жұмыртқасының өлшері және реңіне ұқсас жұмыртқа туады. Көкек ұя иесінің жұмыртқа салуға даярланған неесе жұмыртқасы бар ұясын тауып алып, оған өз жұмыртқасын салады. Жұмыртқаны жарып шыққан қызылшақа және соқыр балапан инстинктивті қимыл жасайды- ұя қабырғасына аяғын тіреп, ұядағы өзінен басқаларды (ұя иесінің жұмыртқасын немесе балапандарын ) сыртқа теуіп шығарады. Ұяда жалғыз қалған көкектің балапаны барлық қамқорлықты асырап алған аталық пен аналықтарға жүктейді. Көкектің балапаны көбіне тез өсіп, өзінің асыраушысынан да үлкен болып кетеді де, ересек құсқа балапанның арқасына қонып, асыранды балапанның шырылдаған үлкен аузы кезектегі қорек үлесін тықпалайды. Көкектің аналығы жаз бойы бөтен ұяға 12 жұмыртқаға дейін астыртын қалдырып кетеді. Көкектер көбінесе бунақденелілермен көректенеді, өзге құстар қабыл алмайтын, тіпті түкті жұлдыөқұрттарды да жейді. Қазақстанға кешеуілдеп- сәуірдің ең соңында ұшып келіп, қыркүйектің соңына дейін ұшып кетеді.
Дереккөздер
мектеп энциклопедиясы "Құстар", Қазақстан жануарлары сериясы, Авторлары: А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь
Санат:Көкектәрізділер
Манап Көкенов
Сыр өңірінің ақын-жыраулары Құлан, Нартай Бекежанов, Балқы Базар, Тұрмағамбет, Қ.Төлеуов шығармаларымен жасынан таныс болған. Көкенов айтыскер ақын ретінде танылды. 1964 ж. Шымкентте өткен айтыста Ө.Қалдыбаевты, 1970 ж. Қ.Төлеуовті, Ж.Жабаевтың 125 жылдық тойында Ә.Қосбасаровты (1972), К.Әзірбаевтың 90 жылдығында А.Бұрбаевты жеңіп, жүлдегер атанған. 1980 ж. өткен респ. айтыстың бас жүлдегері болды. Көкеновтің орындауымен “Күріш алабына”, “Еңбек ордендері”, “Көктау шахтерлеріне”, “Ақындарға” деген өз шығармалары, сондай-ақ, Балқы Базар, Құлан ақындардың термелері күйтабаққа жазылған. Көкенов туралы “Манап аға” атты деректі телефильм түсірілген. Ол сонымен қатар, 10 мың жолдан астам өлең-жыр жазған жазба ақын. Оның толғау, терме, арнау, мысал, шымшымалары ел арасына кең таралған.
Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдермен марапатталған.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Тұлғалар
Аномалиялар картасы
Аномалиялар картасы — температураның, қысымның және тағы да басқалары орташа айлық (онкүндік, тәуліктік және тағы да басқалары) мәнінің немесе жауын-шашынның (Күннің сәуле шығаруының және тағы да басқалары) тиісті мөлшерінің сол мәндегі және сол уақыттағы көп жылдық мәнінен ауытқуын көрсететін карта.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Foodmaster компаниясы
«Foodmaster» компаниясының тарихы 1995 жылдан бастау алады. . Бұған себеп жас кәсіпкерлерді сүт өнімдерінің алуан түрі бар Қазақстанда неліктен, йогурт секілді пайдалы әрі нәрлі сондай–ақ дәмді сүт өнімін неге өндірмеске  деген сұрақ толғандырады. Осындай мақсатпен компания Есік қаласындағы сүт зауытын жалға алып, алғашқы боп Қазақстанда Йогуртты жарыққа шығарған. Бүгінгі күнде компанияның 16филиалында ірі 4 зауыты және екі сүт-тауарлы фермасы бар.«ФудМастер» компаниясы Қазақстан нарығында сүт өнімдерінің арасында көшбасшы саналады.Компания отандық өндірушілер арасында ең үлкен өнім тізбегін жарыққа шығарып, халықтың ұсынысы мен талғамын барынша қанағаттандыруға тырысады.
Қазіргі таңда компания зауыты 100-ге жуық атаумен сүт өнімдерін шығарады.Жыл сайын компания өнімдерінің түпжиынын жаңарта отырып,Қазақстан халқына жаңа, сапалы әрі дәмді өнімдерін  ұсынады.2004 жылдан бастап «ФудМастер» компаниясы әлемде жоғары сапалы сүт өнімдерінің өндіретін, дүниежүзінің 200-ден астам мекемелерін біріктіретін халықаралық Лакталис (Франция) тобына кірген. «ФудМастер» компаниясының негізі мақсаты, Қазақстандағы сүт өнімдерін тұрақты дамуы мен тұрғындарды табиғи қоспалардан жасалған, әлемдік сапа стандартына сай өнімдермен қамтамасыз ету.
Зауыттары
«Foodmaster» сүт зауыты Негізі 1995 жылы Есік іргесіндегі гормолзауытта құрылған. Бұл Қазақстан нарығына жоғары сапалы отандық йогуртты шығарған алғашқы мекеме. Бүгінде жоғары технологиямен заманауи үлгіде жұмыс атқаратын зауыт тәулігіне 100 тоннаға дейін сүт өнімдерін өндіруге қабілетті. Алдыңғы қатарлы технологиялармен, байланыссыз өндіріс және автоматтандырылған стерилизация жүйесі, сондай–ақ өнімдермен байланыста болатын барлық айналымдардың тазартылуы арқасында ФудМастер зауыты жоғары сапалы сүт өнімдерін жоғары түпжиындарымен өндірледі. 2004 жылы – АҚ «ФудМастер компаниясы» халықаралық беделді TUV Reinland (Германия) сертификаттық ұйымының сертификатын алған. 2010 жылы–халықаралық ХАССП жүйесіне енгізілген.
«Шымкент-ФудМастер» зауыты
Негізі 1998 жылы Түркістан облысы Көк-Сайек ауылында компанияның бөлімшесі ретінде қаланған. ФудМастердің барлық мекемелері секілді компаниядағы шығарылатын өнімнің сапасына жауап беретін, жоғары технологиямен жабдықталған сүт зауыты болып табылады. 2011 жылы 5 маусымда аталып өтетін, халықаралық Қоршаған ортаны қорғау күніне орай халықаралық Интерфакс ақпарат тобымен Тұрақты өндіріс және тұтыну орталығымен бірлесе отырып, Қазақстан Республикасындағы өндірістердің экологиялық және экономикалық тиімділігіне берілген бағаның қорытындысын шығарды. Нәтижесінде басты өндіріс болып «ФудМастер-Шымкент» аталған.
Есік қаласындағы «Асептик-ФудМастер» зауыты
Негізі 1998 жылы қаланған. Зауыт алғашқы болып Қазақстанда, әлемге танымал швед компаниясының Тетра Пак жоғары технология қатарындағы ультрапастерленген сүт өнімінің өндіре бастаған. Компанияға бірінші санатта өндірілетін өнімдермен оның ішінде сүт өте тез уақыт аралағында 135-140 ºС қайнайтын және өте аз ғана уақыт ішінде (5-10 сек) салқындайтын заманауи ультрапастерлеу технологиясы тиесілі. Мұндай сүт айналым тәсілінде бактерия мен микроорганизмдер өледі, алайда минералдар мен дәрумендер сақталады.
Ламанцы
Дереккөздер
Санат:Аспаздық
Foodmaster компаниясы
«Павлодар-ФудМастер»
зауыты Зауыттың негізі 2009 жылы қаланған. ФудМастер компаниясы кәсіпорынды қайта құрылымдау үшін, жаһандық инвестициялар жасады. Осылайша өндірістік қатарлар компанияның зауыттары секілді   сақтау мерзімі ұзаққа созылатын табиғи әрі сапалы өнімдер шығара бастады. Бүгінде ФудМастер-Павлодар зауыты  автоматтандырылған үдеріс табысты жұмыс жасайтын және көп сатылы сапа жүйесіне бақылау орнатылған бірден-бір заманауи өндіріс ошағы болып табылады.
Жетістіктері
Өнімнің атауы:«ФудМастер» айраны Марапаты:Халықтық сапа белгісі «Безупречно» Өнімнің атауы: «ФудМастер» Ряженка майлылығы 3,5%,«Био-С» йогурттар мен сүзбеден жасалған өнімдер,«ФудМастер» қаймағы майлылығы 15% Марапаты:1 дәрежелі диплом Өнімінің атауы:ФудМастер айраны,«Лактония» айраны,«Лактония» ішілетін йогурты, ФудМастер қаймағы Марапаты:2008 жылғы Қазақстан нарығындағы үздік өнім. Өнімінің атауы:«ФудМастер» айраны,«ФудМастер» қаймағы,«ФудМастер» сүзбе тоқбасары мен шоколад глазурлері,«ФудМастер» үй сүзбесі,«ФудМастер» қол сүті. Марапаты:2007 жылғы Қазақстан нарығындағы үздік өнім. Өнімінің атауы:«ФудМастер» айраны,«ФудМастер» қаймағы,«ФудМастер» сүзбе тоқбасары,«ФудМастер» сүзбелері,«ФудМастер» үй сүзбесі. Марапаты:2006 жылғы Қазақстан нарығындағы үздік өнім. Өнімінің атауы:«Лакта+»,«BFB» Марапаты:Алтын медаль 2003жыл–9-шы халықаралық азық-түліктік тауарлар,құрылғылар және қораптар көрмесі. Өнімнің атауы:«Лакта+»,«ФудМастер» айраны Марапаты:Алтын медаль Қазақстанның халықаралық көрмесі.Қазақстанның азық-түлік нарығы Өнімінің атауы:«Лакта+»,«Yolly йогурт сусыны» Марапаты:Жоғары сапалылығы үшін алтын медаль иегері
Өнімдері
Foodmaster айраны-бұл денсаулыққа пайдалы қышқылтым сүт сусыны. Көптен бері Қазақстандық отбасыларға,танымал.ФудМастер адам ағызасының сауығуына көмектесіп, табиғи минералдар мен дәрумендердің негізі қоймасы болып табылады. Олардың арасында ағзаға қажетті А, β-каротин дәрумені, D тобының дәрумендері мен В1, В2 дәрумендері және С дәрумені бар. ФудМастер айраны денсаулыққа пайдалы, сергектік және салқындатылған әсер беретін қасиеті бар.
Әмір Қасымбекұлы Халықов
Халықов Әмір Қасымбекұлы (30.1.1964 жылы туған, Қостанай облысында, Урицкий ауданында, Урицкое селосында) — әскери қайраткер, генерал-майор. 1979 жылы Алматы қаласындағы № 52 орта мектепті, 1981 жылы Суворов әскери училищесін (Ресей, Свердлов қаласы), 1985 жылы Челябинск жоғары танк училищесін, 1996 жылы Мәскеудегі Малиновский атындағы әскери академияны бітірген. 1985-91 жылдары ГДР-дағы (Шығыс Германия) КА әскери бөлімінде взвод, рота командирі, 1991-92 жылдары ҚР ҚМ танк батольоны (Сарыозек) командирінін орынбасары, 1992-96 жылдары танк батальоны (Алматы) командирі, 1996-99 жылдары мотоатқыштар бригадасының (Үшарал) командирі, 1999- 2000 жылдары ҚР ҚМ дивизия (Сарыөзек) штабының бастығы болды. 2000 жылдан Аягөздегі механикаландырылған дивизияның командирі.
Foodmaster компаниясы
Өнімдері
ФудМастерден Дольче ішілетін йогурты–жоғары сапалы сүттен жасалатын, құрамында табиғи нәрлі жемістері бар, жеңіл кілегейлі, ішілетін йогурт. Ішілетін йогурт қолайлы қорапта шығарылып, керемет дәмге ие. D дәрумені бар Lactel сүті–бұл құрамында D дәрумені бар Қазақстандағы жалғыз сүт қатары болып табылады. Негізінен айғақ бойынша D дәруменінің бастапқы кезінде кальций жақсырақ сіңіріледі. Алайда көптеген қалалардағы экологиялық атмосфераның ластығы, адам ағзасындағы D дәруменінің азайуына әкеліп соқтырады. Сондықтан мүмкіндігінше үлкендер мен балалардың ағзасын күнделікті D дәруменімен қамтамасыз етіп отыру қажет. D дәруменді Lactel сүті – сүтті бактериялардан тазартып және оның құрамындағы пайдалы қоспаларды сақтай отырып, заманауи технологиямен жоғары сапалы сүттен өндіріледі.
ФудМастердің Ненни ішілетін йогурты– жемістердің алуан түрі қосылып, ең жоғарғы сапалы сүттен өндіріледі. Керемет дәмге ие. Көптеген дәрумендердің бастауы, оның ішінде кальций, калий, т.б дәрумендерді атауға болады. Ненни ішілетін йогурты- 1997 жылы Қазақстанда алғаш өндірілген йогурт. Тұтынушыларға қолайлы жабылатын қақпақ қорабында ұсынылады.
Дереккөздер
Сант:Компания
Санат:Өнім Санат:Қазақстан зауыттары
Спирро (Оклахома)
Спирро (Spiro) — Оклахома штатының Le Flore округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2227 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.7 км² шамасында. FIPS коды — 40-69350.
Айыртау мұнай кен орны
Географиялық орны
Атырау облысында, Мұқыр станциясының солтүстік-батысында 30 км жерде.
Геологиялық құрылымы
Тұзүсті шөгінділерімен байланысқан мұнайлы құрылым тектоникалық жарылымдармен оңтүстік, солтүстік-батыс, солтүстік-шығыс қанаттарға бөлінген, ендікке жуық бағдарланған, брахиантиклиналдық қатпар болып табылады. Құрылымның оңтүстік қанатындағы ортаңғы юралық үш горизонттың өнімділігі анықталған.
Жатыс сипаты
Горизонттардың орналасу тереңдіктері 120-400 м. Жатын жинауыштарының кеуектілігі 37%-ға, өтімділігі 1,697 мкм2-ге дейін жетеді. Горизонттардың тиімді қалыңдығы 1-15 м. Өнім шығымы 1,2-36 м3/тәулікке дейін.
Тығыздығы
Мұнайдың тығыздығы 876 кг/м3. Юра кешенінің қойнауқаттық суларының тығыздығы 1107-1154 кг/м3, минералдылығы 142-191 г/л хлоркальцийлі типтегі тұздықтар. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Кен орны барлануда.
Насабнама
Насабнама– қожалар әулетінің шежіресі. Ол өз ішінде әр әулеттің жеке шежіресі болып жіктеледі және негізінен аққорғандық, хорасандық және дуана қожалардың шығу тегін өрбітеді. “Насабнама” нұсқаларының қай ғасырда жазылғаны белгісіз. Тек аққорғандықтардың шежіресінде ғана “Насабнама” алғаш араб тілінде жазылып, оны 1244 жылы Қожа Ахмет Иасауидің ағасы Садыр шейхтың немересі Маулана Сафи әд-Дин Орын Қойлақи түркі тіліне аударғаны жазылған. “Насабнама”-ның екінші нұсқасының авторы немесе құрастырушысы Ысқақ Қожа ибн Исмаил Ата Қазғұрди. Ол өзінің “Хидиқат ал-арафин” атты шығармасының соңына “Дуана қожалар” немесе “Беглер” тобының шежіресін қосқан. Басқа “Насабнама” нұсқаларында мұндай мәліметтер кездеспейді. “Насабнама” нұсқалары бір-бірінен өздерінің таралу аймағына қарай, ондағы айтылған тарихи оқиғалардың баяндалуымен, жер-су аттары көбірек аталуымен ерекшеленеді. “Насабнама” нұсқаларының жалпы құрлымдық жүйесі мен тарихи мағлұматтар жиынтығын былайша топтастыруға болады:
19 ғасырларда Оңтүстік Қазақстан жерін Қоқан хандығының басып алуына байланысты, қоқан билеушілері ыңғайына қарай жазылған “Насабнама” нұсқаларының жаңа редакциялары пайда болды. Осы кезеңде қоқандықтар билігін қолдаған бұрын Иасауи тариқатында болмаған әзлер тобы, нақыб тобы, шейх тобы атты қожалар шықты. Бұл топтар қоқан хандарының биліктерін заңдастыру үшін өз шежірелерін Қарахан қожалар әулетімен байланыстырмақ болды. “Насабнама” нұсқалары ғасырлар бойына заңды құжат ретінде мойындалып, хандар мен қазылардың, басқа да лауазымды кісілердің мөрлерімен куәландырылып келді. Кейбір қолжазбаларға жалған мөрлердің басылғандығы анықталды. Бұл тарихи шежіреде Қожа Ахмет Иасауи тариқатының таралу аймақтары, силсилалары және Иасауи тариқатына арнайы бөлінген уақфтық жерлер туралы да мәліметтер бар. Онда көптеген жер-су аттары (Қашқар,Ферғана, Өзгенді, Алмалық, Бозбалық, Иасы, Отырар, Испиджаб, Шаш, Үргеніш, т.б.), осы аймақтарды билеген хандардың есімдері кездеседі. “Насабнама” нұсқаларының 8 – 13 ғасырлардағы Орталық Азия, Оңтүстік Қазақстан мен Шығыс Түркістан өңіріндегі тарихи оқиғалар мен рухани үрдістер жайлы мәліметтер беретін тарихи шығарма ретінде маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам Санат:Тарих
Жалпы географиялық жергіліктендіру
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Маргарита Хамитқызы Маданова
Маргарита Хамитқызы Маданова (4.8.1961 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы Қаратөбе ауылы) - ғалым, филология ғылымдарының докторы (1999), профессор (2000).
Антарктика антициклоны
Антарктика антициклоны - Антарктида үстінде жыл бойы болып тұратын жоғары атмосфералық қысымды атырап.
Оның түзілуі, негізінен, материктің мұз қалқаны температурасының ұдайы төмен болуына байланысты.
Дереккөздер
Санат:Антарктика
Қызыл-Байрак
Қызыл-Байрак — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Ишкар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 71 адамды құрады. Пошта индексі — 452281, ОКАТО коды — 80230840003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сөз қолданым
Сөз қолданым - сөйлеу не жазу процесінде сөз таңдау, қолдану принципі, сондай-ақ әдеби тіл нормалары тұрғысынан сөз жұмсаудың ережелері мен заңдылықтары. Сөз қолданымның әдеби нормалары сөзді дұрыс (мағыналық жағынан дәл, стилистикалық жағынан ойға қонымды) таңдаумен, сондай-ақ сөздердің грамматикалық тұрғыдан да, стилистикалық тұрғыдан да қатесіз тіркесуімен тығыз байланысты. Демек, ойды мүлтіксіз жеткізу үшін грамматикалық тұлға мен мазмұнның сәйкестігін сақтау талап етіледі. Сөз қолданым талаптарын дұрыс сақтау үшін ол талаптарды бұзудан кететін қателіктерді ескеру қажеттігі туады. Ал тәжірибеде ондай кемшіліктердің бірталайы кездесіп отырады. Мағыналары жуық сөздер мен сөз тіркестерін (синонимдерді) пайдаланғанда, сол синонимдік қатардағы сөздердің белгілі ойды беруде қайсысының ұтымды екенін білу керек. Айталық, шал, ақсақал, қарт, кәрі деген сөздердің ішінен жасы егде адамдардың біреуімен әңгіме-дүкен құрып тұрғанда, "ақсақал" сөзін қолданысқа түсірген жөн. Функциональдық стильдердің бірінде қолданылатын сөзді екіншісінде орынсыз жұмсау да қателік болады. Мысалы, құрметті ханымдар мен мырзалар деп, көпшілік алдында үлкен бас қосуды ашар сәтте немесе ресми жиналыстарда айтуға болады, ал тұрмыс жағдайында, үй ішінде бұлайша сөйлеу күлкі туғызады немесе тыңдаушыға кекетінді әсер етеді. Сол сияқты, әлде бір мерекелік конференцияны немесе симпозиумды ашу ыңғайында қадірлі ағаларым мен апаларым, інілерім мен қарындастарым, жанымдай жақсы көретін әріптестерім, құрдастарым деген сияқты, шұбырта жөнелу публицистикалық немесе ғылыми стильге жатпайды. Мағыналары бір сөздерді жарыстыра қолданудан сақ болған да жөн. Әсіресе, әріптестерім әрі қызметтестерім, коллегаларым деп санамалап, дублеттерді тізіп шығу орынсыз қайталудан (тавтологиядан) кететін қателік болып есептеледі. Қазақ тілінде сөйлейтін азаматтардың көпшілігі варваризмге орын береді. Бұл - басқа тілдерден (әсіресе, орыс тілінен) аудармасы бар сөздерді не өзінің әдеті болғандықтан, не байқамағандықтан орынсыз енгізу. Әдеттегі ауызекі сөйлеу жағдайында экзамен, зачет, сдавать ету, принимать ету тәрізді тұлғалық жағынан да қате, айтылуы да қате сөздер араласып жүреді. Тілдің тазалығы жазба тілде ғана емес, ауызекі тілде де назарда болуға тиіс. Жалпы, сөз қолданым мәселелері бүгінгі таңда тіл білімінің белді саласына айналып бара жатқан тіл мәдениеті мәселелеріне тікелей байланысты.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Лексика
Антарктикалық ауа
Антарктикалық ауа, Антарктикалық ауа массасы - Антарктида және оны қоршаған мұхит сулары мен мұздықтардың үстінде түзілетін ең суық, едәуір мөлдір, ең ылғалды ауа массалары. Ол Жер шарындағы ең төмен температурамен, көбінесе мөлдірлігімен, тек мұхит үстінде ғана ұлғаятын аз ылғалдылығымен сипатталады.
Дереккөздер
Санат:Антарктика
Ген
thumb| right
Ген (γένος — тұқым, тек) — тұқым қуалаудың қандай да бір элементтер белгісін қалыптастыруға жауапты материалдық бірлік. Генде жасушаның құрылымы мен қызметін анықтайтын генетикалық ақпарат болады. Бір организмнің Гендер жиынтығы оның генотипін құрайды.Ген терминін алғаш рет 1909 жылы Дания ғалымы В.Йогансен енгізді. Барлық Гендер ДНҚ-дан тұрады және әрбір жеке жасушадағы мыңдаған осындай Гендер жеке ДНҚ молекуларының үзіндісі түрінде емес, хромосома деп аталатын, ірі құрылымдық бірлік құрамында болады. Жасушаның бөлінуі кезінде бұл хромосомалар екі еселенеді және жаңа түзілген жас жасушалар осындай ата-аналық Гендер жиынтығының көшірмесін алады. Соның нәтижесінде жасушаның барлық белгілері (қасиеттері) ұрпақтан ұрпаққа беріледі, яғни тұқым қуалайды. Әртүрлі органимздердегі Геннің орташа ұзындығы 1000 нуклеотид негіздерінің жұбынан құралады деп есептеуге болады. Мыс., жануарларда кездесетін SV-40 вирусындағы ДНҚ-ның ұзындығы 5000 нуклеотид, яғни ол 5 геннен; Т4 бактериофагы — 200, ішек бактериясы — 4600, ал адамның гаплоидты жасушасы 100000 — 500000 Гендерден тұрады. 1865 жылы чех ғалымы Г. Мендел организм белгілерінің жеке тұқым қуалайтынын және шағылысу (будандастыру) кезінде ұрпақтарында жоғалмай сақталатынын анықтады. thumb| left
ДНҚ-да “жазылған” (кодталған) тұқым қуалау туралы генетикалық ақпарат РНҚ молекуласына беріледі де, ақуыз биосинтезі (трансляция) нәтижесінде ақуыз молекулалары құрылымынан көрініс табады. Генетикалық ақпараттың ДНҚ-дан РНҚ арқылы полипептидтер мен ақуыздарға тасымалдануы экспрессия немесе Гендердің көрінуі деп аталады. ДНҚ-ның басқа Гендердің белсенділігін реттейтін бөліктерін реттеуші Гендер деп атайды. Реттеуші Гендер басқа молекулалармен әрекеттесе отырып, сол жасушадағы ақуыз синтезіне әсер етеді. Геннің маңызды қасиеттерінің бірі — олардың жоғары тұрақтылығының (ұрпақтар бойында өзгермеушілігі) тұқым қуалағыш өзгерістерге — мутацияға ұшырау қабілеттілігімен үйлесімділігі. Бұл қасиет табиғи сұрыпталудың, оның нәтижесінде организмдер өзгергіштігінің негізі болып табылады.
Дереккөздер
Санат:ДНҚ Санат:Генетика