cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сынық
Шытынап сыну
Сынған сүйектерді орнына келтіріп салушы адамды сынықшы деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Тірек-қимыл жүйесі Санат:Аурулар
Естай Мырзахметов
Мырзахметов Естай (1927, Бурабай ауданы Жарқайың ауылы– 2008, Көкшетау қаласы) – жазушы, публицист, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1973), Көкшетау қаласының Құрметті азаматы (2001). әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ды бітірген (1954). «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің Көкшетау және Солтүстік Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілшісі (1954 – 66), «Көкшетау правдасы» газеті редакторының орынбасары (1966 – 68) болып қызмет істеді. Мырзахметов алғашқы очеркін мектеп қабырғасында жүргенде жазып, ол «Пионер» журналында басылған (1949, шілде). Ауыр науқасқа шалдығып, төсек тартып жатса да Мырзахметов «Он бес жыл өткен соң», «Медет» романдарын, «Хайроштың аманаты», «Қара жолдың бойында» повестерін, 100-ге тарта әңгімелер мен новеллалар жазды. Мырзахметов аудармамен де айналысты, оның тәржімалауымен ұлы даниялық жазушы Мартин Андерсен Ненсенің «Жаннета» романы, Ханс Кристьян Андерсеннің «Сандық-самолет» ертегілер жинағы, татар жазушысы Шәміл Умановтың «Торғай даласында» атты повестер мен әңгімелер жинағы, Юрий Корольковтың «Кио Ку Мицу» шығармасы қазақ тілінде жарық көрді. Мырзахметов публицист ретінде де кеңінен танымал, ол Ақан серінің, Біржан салдың, Балуан Шолақтың, Үкілі Ыбырайдың, т.б. өмірі мен шығармашылығы туралы зерттеу очерктерін жазды. «Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері» белгісімен марапатталған.
Дереккөздер
«Ақмола облысы» энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Ербол Болатұлы Сағдиев
Ербол Болатұлы Сағдиев 1961 жылы 7 наурызда Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданының Өндіріс ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сағдиев Болат Рамазанұлы, «Көкшетау» Мемлекеттік ұлттық табиғат паркі бас директорының орынбасары. Анасы - Сағдиева Әмина Мұхаметғалиқызы, зейнеткер, Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданының Жинақ кассасында кассир болып жұмыс істеген.
Алматы зооветеринарлық институтының зооинженерлік факультетін бітірген (1983), зооинженер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2000 жылдан). 1983 жылдан - Қостанай ауылшаруашылық сынақ стансасының №3 бөлімшесінің зоотехнигі. 1985 жылдың наурызынан - Көкшетау облысы Көкшетау ауданының КОКП XXIV съезі атындағы кеңшарында зоотехник-сұрыптаушы, 1985 жылдың қарашасынан - бас зоотехник, 1988 жылдан - кеңшар директоры. 1992 жылдан - Көкшетау облысы Көкшетау ауданының «Қонысбай» АҚ төрағасы. 1998 жылдан - Көкшетау облысының Қызылжар ауылындағы «Ауылшарсуменжабдықтау» ЖҚБ бастығы. 2000 жылдан - Ақмола облысы Зеренді ауданы әкімінің орынбасары. 2002 жылдан - Ақмола облысы Зеренді ауданының«Суши» МҚК директоры. 2003 жылдың ақпанынан - Ақмола облысының Зеренді ауылындағы «Сұңқар» АК басқарушысы. 2003 жылдың қарашасынан бері - Ақмола облысы Зеренді ауданының әкімі. Көкшетау облысы Көкшетау ауданының Қонысбай ауылдық Халық депутаттары кеңесінің (1989-1994); Көкшетау облысы Көкшетау аудандық Халық депутаттары кеңесінің депутаты. «Құрмет» орденімен (2006); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Ауғанстаннан әскерлердің шығарылуына 15 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Ерекше сіңірген еңбегі үшін» (2009) медальдарымен; 1-ші дәрөжелі «Еңбек даңқы» белгісімен марапатталған. Мәдениет қайраткері (2008). Әскери атағы - майор. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еліміз өз дамуы бойынша әлемнің неғұрлым дамыған 50 елінің қатарына қосылады». Хоббиі - автоспорт, аңшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи публицистика. Үйленген. Жұбайы - Сағдиева Жанна Қаскенқызы (1962 жылы туған), ағылшын және француз тілдерінің мұғалімі. Қыздары - Сағдиева Марал Ерболқызы (1987 жылы туған), Сағдиева Әйгерім Ерболқызы (1991 жылы туған); ұлы - Сағдиев Абылай Ерболұлы (2005 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1961 жылы туғандар Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар Санат:Ақмола облысы тұлғалары
Сан-Паоло-Альбанезе
Сан-Паоло-Альбанезе (San Paolo Albanese) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 329 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 14 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 29 км² шамасында. Пошта индексі — 85030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Атом энергиясы институты
Атом энергиясы институты, Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының, 1993 ж. Қазақстан ғылым академиясының Ядролық физика институтының бөлімдері мен лабораторияларының негізінде құрылған. Курчатов (Семей қ.) және Алматы бөлімдерінен тұрады. Атом энергиясы институтының Курчатов бөлімінің құрылымында ИГР (графиттік зерттеу реакторы) кешені және 4 ғылыми-зерттеу бөлімшесі, ал Алматы бөлімінде ВВР-К зерттеу реакторы және 5 ғыл. лаборатория бар. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары: атом энергетикасының қауіпсіздігі, қатты дененің радиациялық физикасы және реакторлық материалтану, ғыл. жағынан кең қамтылған ядролық технологияларды халық шаруашылғ5ына ендіру т.б. Атом энергиясы институтының 1-кезектегі міндеті — реакторда жүргізілетін зерттеулерді Қазақстанның экон. мүдделеріне сай қайта бейімдей отырып, реакторларды жетілдіру. Атом энергиясы институтында Г.А. Батырбеков, Е.С. Бекмұхамбетов, Д.К. Дәукеев, К.Домбаев, Ж.Р. Жотабаев, Д.И. Зеленский, В.И. Плотников т.б. белгілі ғалымдар қызмет атқарады.
Сілтемелер
Санат:Білім
Нобай
Нобай салынатын нысанның жалпы тұрпаты мен негізгі белгілерін қамтиды. Нобай еркін әрі жылдам салынады. Ежелгі суретшілер, сәулетшілер әр алуан қимыл-қозғалыстағы денелердің қайталанбас сәтін дәл бейнелеп, долбар суреттерді, сызбаларды көптеп салған (Леонардо да Винчи, Рафаэль Санти). Кескіндеме мен мүсін өнерінде де Нобай қолданылады. Нобай суреттер қас-қағым сәтте қайталанбас көріністі беруде таптырмас тәсіл. Осындай суреттерді Ш.Уәлиханов көп салған (“Ұйғырдың бейнесі” 1856, “Қоғадай мен Тоғалдай” 1856, “Мырзалар” 1863, т.б.). М.Кенбаев, Қ.Телжанов, т.б. Қазақстан суретшілерінің Нобай суреттері бар.
Дереккөздер
Санат:Қағаз өнері Санат:Сурет өнері
Үлкен Юрь-Ега
Үлкен Юрь-Ега — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Берёзовая өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 3007
IC 3007 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38486, ZWG 158.27, NPM1G +31.0236.
Ано (Атлантикалық Пиреней)
Ано (Anhaux) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64026, пошта индексі — 64220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 286 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Куй-Игол
Куй-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сарт-Игол өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Саздық минералдар
Саздық минералдар - негізінен алюминий мен магнийдің, кейде мыстың, темірдің, калийдің және натрийдің, ал некен-саяқ хромның, мырыштың, литийдің, никельдің және тағы басқа элементтердің сулы силикаттары мен алюмосиликаттарынан тұратын минералдар жиынтығы. Кристалдық торының ерекшеліктеріне орай қосқабатты (каолинит тобы),үшқабатты (монтмориллонит және гидрослюдалар тобы), бір және үшқабатты будалардың астасуынан туындайтын және аралас кабатты деп аталатын төрт топқа жіктеледі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Пихтовка (Кува тармағы)
Пихтовка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кува өзенінің сол жағалауынан 67 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бірліктердің атомдық жүйесі
Бірліктердің атомдық жүйесі немесе Хартри бірліктерінің жүйесі — физика бөлімдерінде қоданылатын, табиғи бірліктер жүйесінің бірі. Алғашрет 1928 жылы Д.Хартримен ұсынылған.
Бірліктердің атомдық жүйесіның негізгі бірліктері болып табылатындар, анықтама бойынша: электрон заряды e, электрон массасы m_e және Планк тұрақтысы,.
Павел Андреевич Еськов
Павел Андреевич Еськов (9.9.1919 туған, Ресей, Курск облысы Белая ауданы Крив-Буды савхозы) – биология ғылымдарының докторы (1968), професор (1972). Алматы зоотехологиялық-малдәрігерлік институтын (1943, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университет) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Эксперименттік биология ғылыми-зертхана институтында аға ғылыми қызметкер (1948–55), лаборатория меңгерушісі (1964–72), Херсон ауыл шаруашылық институтында кафедра меңгерушісі (1972–83), 1983 жылдан Бүкілодақтық ғылыми-өндірістік бірлестігінде ғылыми кеңесші қызметтерін атқарды. 1983 жылдан Мәскеу қаласында тұрады. «Отдаленная гибридизация и некоторые вопросы генетики и селекции свиней (на примере создания новой породной группы свиней «Казахская гибридная»)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері мал генетикасы, селекциясы және оны өсіру мәселелеріне арналған.
Орынбасар Дауылов
Орынбасар Дауылов(1884 – 1930) – кеңес, партия қызметкері.
Павел Андреевич Еськов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1919 жылы туғандар
Орынбасар Дауылов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Бүртікше (анатомия)
Өсімдіктерде
Бүртікше негізінен қожыр секілді бұдыр болғанымен, бірақ ол өсімдіктер мен жануарлардың қай тұқымына қаратылғанына қарай біраз өзгеше мағынаға ие болады.
Белгілі орхидеялар мен кактустар туралы болғанда, ол еріншеде (Labellum) орналасқан дөңгелек түйін, кішкентай бүртік немесе қожырмақ өспені білдіреді. Олар сондай-ақ Подера ретінде белгілі. Бұршақ тұқымдасының кей мүшелері туралы сөз болғанда, тамырларда кездесетін қожырмақ асқынулары (the wart-like excrescences) айтылады.
Саңырауқұлақтарда
Микологияда бүтікше саңырауқұлақты қалыптастырған топты гифаны (hyphae) көрсетеді.
Хайуанаттарда
Егер бүртікше Теңіз лимоны (Peltodoris nobilis) секілді белгілі бір нудибранкке (nudibranch) қатысты қолданылса, онда ол жануардың арқасындағы бүртікшелерді білдіреді. Нудибранктердегі бүртікшелер әртүрлі көрінеді: әр бүртікше дара, домалақ, конусты немесе бұрышты формада болады,, немесе 2 не одан көп қабаттардың құрама формасында болады, бүртікшелер қосылып шоғырлы бүртікшелер қалыптастырады, тб.
Бүртікше өркешті киттің басы мен алдыңғы қапталынан байқалатын бүртікшелер сұйықтық динамикасындағы бүртікшелер әсерін көрсетіп, ескекшелері (flipper) бетіндегі сұйықтық ағынын жақсартуға көмектеседі.
Динозаврларда бүртікшелер тері қабыршақтарына қаратылатын жалпылық термин. Мысалы, үйректұмсық динозаврларда бүртікшелердің негізгі үш түрі байқалады: анық тәртібі жоқ ұсақ бүртікшелер (таған бүртікшелері); диаметрі 1см дейін баратын үлкенірек полигонды бүртікшелер (төсеніш бүртікшелері), олар таған бүртікшелері бойынша бөлініп, кластерлерге топтасады; және үшіншісі жарғақ (limpet) тәрізді конус қабыршақтар (scutes).
Дереккөздер
Санат:Адам анатомиясы Санат:Жануарлар анатомиясы Санат:Өсімдіктер анатомиясы
Куброн
Куброн (Coubron) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена-Сен-Дени департаментінде орналасқан. Ле-Ренси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 93015, пошта индексі — 93470.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4705 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1136,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена-Сен-Дени департаментінің коммуналары
Муцио гамбиты
Муцио гамбиты  (тт. Полерио—Муцио гамбиты) — дебют, патшалық гамбиттың көп түрінің бірі, келесі жүрістермен басталады:
'''1. е2-e4 е7-e5 2. f2-f4 e5:f4 3. Kg1-f3 g7-g5 4. Cf1-c4 g5-g4 5. 0-0'''.
ашық бастамаларға жатады.
Алғашында 1874 жылы Чигорин — Давыдов партияларында  ойналған.
Негізгі жалғасы
'''5…g4:f3 6. Ф:f3'''
Сілтемелер
Санат:Ашық дебюттер Санат:Патшалық гамбит М
Порт Хюрон (Мичиган)
Порт Хюрон (Port Huron) — Мичиган штатының St. Clair округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 32338 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 31.7 км² шамасында. FIPS коды — 26-65820.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Қатқансор
Дереккөздер
АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5
Санат:Сорлар
Лопушна (Варна облысы)
Лопушна (Лопушна) — Болгариядағы ауыл. Варна облысына қарасты Дылгопол қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 918 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Варна облысының елді мекендері
Андель
Андель (Andel) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,2 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22002, пошта индексі — 22400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1087 адамды құрады. Халық тығыздығы — 89,1 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Пирангинью
Пирангинью (Piranguinho) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итажуба экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 160 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 130,334 км² шамасында. Халық тығыздығы — 62,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Айғырұшқан
Айғырұшқан – Қазақстан аумағында орналасқан ежелгі қорым.
Орналасуы
Қожайтоғай ауылының солтүстік шығысына қарай 30 км жерде. Айғырұшқан тауының үстінде. 2004 жылы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің және Шымкент қалалық археологиялық және этнологиялық экспедициясы зерттеген. Айғырұшқан тауы солтүстік-шығыстан, оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Тау үлкен екі бөліктен тұрады.
Бірінші оба
Бірінші оба екі тау жотасының арасында, аумағы 15,80х14,20 м, ортасының тастары алынып сай болған. Аумағы 6 м, тереңдігі 50 см. Оба биіктігі 1,30 см. Қалған жеті оба тау жотасының үстінде жатыр.
Екінші оба
Екінші оба жота жиегінен 50 м, оңтүстік жиектен 5 м қашықтықта орналасқан. Аумағы 5,8х5 м, биіктігі 20 см, екіншісі оба мен төртінші оба арақашықтығы 98 м, төртінші оба оңтүстік жота жиегінен 7 м жерде, аумағы 12 м, биіктігі 70 см.
Ең аумақты оба
Обалардың ішіндегі ең аумақтысы 5 оба жота жиегінен 31 м жерде орналасқан. Аумағы 18х18 м, биіктігі 1,70 см болып табылады. 6-шы оба 5 обамен жалғасып жатыр. Аумағы 9,50х9 м, биіктігі 70 см. Осы 5, 6 обалардың оңтүстік жағында он шақты ұсақ обалар бар. Олардың біразының орындары аласа шұңқыр болып қалған. 6 обадан 33 м қашықтықта 7 оба бар, аумағы 12х12 м, 8х7,50 м, биіктігі 50 см болып келген. Қорым темір дәуіріне жатқызылады.
Омс (Шығыс Пиреней)
Коммунаның INSEE коды — 66126, пошта индексі — 66400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 279 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,06 адам/км².
Бекзат Әнесұлы Жақыпов
Бекзат Әнесұлы Жақыпов (1974 жыл, Қызылорда қаласы) – қолөнер шебері, Қазақстан Суретшілер Одағының (2002), «Жастар» Суретшілер одағының мүшесі (1998).
Оның шығармашылық – зергерлік туындылары 1993 жылы облыстық қолөнер шеберлерінің көрмесіне (сырға, білезік, сақиналар), 1997 жылы Алматыда өткен Қазақстан Халықтарының дәстүрлі өнері мен кәсібінің көрмесіне (зергерлік бұйымдар), 1998 жылы «Жігер» көрмесіне, 1998 – 1999 ж. Астанада өткен «Шабыт» көрмесіне қатысқан. Жақыповтың зергерлік бұйымдары республикада,Оңтүстік Кореяда,Моңғолия, Германия, АҚШ, Канада елдеріндегі жеке коллекцияларда сақталуда.
Дереккөздер
Санат:1974 жылы туғандар Санат:Қызылордада туғандар Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Қазақстан зергерлері
Қаратөбе (тау, Үлкен Борсық құмы)
Қаратөбе – Үлкен Борсық құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Байқадам ауылының оңтүстік-шығысында 58 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 245 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Солтүстік-батысында Үлкен Борсық құмы, Жаманшиелі төбесі, оңтүстік-батысында Жақсыбұталы тауы орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Шалқар ауданы таулары Санат:Төбелер
NGC 2566
NGC 2566 — Puppis шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 6 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2566 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 23303, ESO 495-3, MCG -4-20-8, UGCA 138, CGMW 2-3181, IRAS08166-2520, AM 0804-252.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Puppis (шоқжұлдыз)
Ла-Шапель-Готье (Эр)
Коммунаның INSEE коды — 27148, пошта индексі — 27270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 382 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Нойндорф (Анхальт)
Нойндорф (Анхальт) (Neundorf (Anhalt)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцланд ауданының құрамына енеді.
Ла-Шапель-Готье (Эр)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Нойндорф (Анхальт)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2245 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 89 230. Муниципалитеттің басшысы — Михель Штегман.
Чура (Менеузтамак ауылдық кеңесі)
Чура — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Менеузтамак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 164 адамды құрады. Пошта индексі — 452082, ОКАТО коды — 80244840004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қыстаубай Дауылханов
Қыстаубай Дауылханов (1936 жылы туған, Маңғыстау ауданы Шайыр ауылы) – еңбек ардагері, шопан. 1952 – 1996 жылдары «Правда», «Октябрьдің 50 жылдығы», «Қашаған» кеңшар, ұжымшарларында шопан. «Ұшқын» комсомол жастар бригадасының ұстазы болған. Еңбек Қызыл Ту орденімен, ''«Еңбектегі ерлігі үшін», «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл»'' мерекелік медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Валь-Реццо
Валь-Реццо (Val Rezzo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 217 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 36 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 22010.
Қадиша Бәзілқызы
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Валь-Реццо
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Артериалдық гипертензия
Артериалдық гипертензи́я (АГ) немесе гипертония, гипертониялық ауру, жоғарғы қан қысымы (ЖҚҚ) (ὑπέρ «үстінде, жоғары» + τόνος «керу; тон») — артериялық қан қысымының ұзақ уақыт бойы тұрақты түрде көтерілуімен сипатталатын медициналық жағдай. Жоғары қан қысым кезінде көп жағдайда симптомдар байқалмайды. Алайда, АҚ-ның ұзақ мезгілде тұрақты түрде көтерілуі тәждік артерия ауруы, инсульт, жүрек жетіспеушілігі, жүрекшелер фибрилляциясы, перифериялық тамырлық ауру, соқырлық, бүйректің созылмалы ауруы және деменцияның пайда болу қауіпін жоғарылатыды.
Жоғарғы қан қысым біріншілік және екіншілік болып бөлінеді. Жоғарғы қан қысымының 90-95%-ын біріншілік (эссенциалдық) гипертензия (гипертониялық ауру) құрайды. Ол айрықша өмір салтымен және генетикалық факторлармен сипатталады. Ауыру қауіпін жоғарылататын факторларға тағамда тұзды шамадан тыс пайдалану, семіздік, темекі тарту және ішімдік ішу жатады. Қалған жағдайларда екіншілік, симптоматикалық артериалдық гипертензияны диагностикалайды: бүйрек (нефрогенді) — 3—4 %, эндокринді — 0,1—0,3 %, гемодинамикалық, неврологиялық, стрестік, ятрогендік (кейбір заттарды қабылдаудан кейін пайда болатын) және жүктілік кезіндегі АГ. Бұл кездерде артериялық қан қысымының көтерілуі негізгі ауру симптомдарының бірі болып табылады.
Қан қысымы екі өлшем бойынша сипатталады — систолалық және диастолалық қысым, яғни максималды және минималды қысым. Ересектердің көбінде тыныштық жағдайында қалыпты қан қысымы: систолалық 100—130 мм с. б., диастолалық 60—80 мм с.б. арасында болады. Ересек адамдарда тыныштық жағдайында қан қысымы 140/90-ға тең немесе жоғары болса, артериялық гипертензия болып саналады. Балаларда басқа өлшемдер қолданылады. АҚ-на амбулаториялық жағдайда (офистен тыс, АҚТМ не АҚҮМ) 24 сағат бойы мониторинг жасау, офистік өлшемге қарағанда дәлірек болып табылады.
Жүктілік
Гипертония жүктіліктің шамамен 8-10% кездеседі. Артериялық қысымның екі көрсеткіші 140/90 мм Hg-ден алты сағат аралықпен жоғары гестациялық гипертензияның диагностикасы болып табылады. Жүктілік кезіндегі жоғары қан қысымы прегипертензия, гестациялық гипертензия немесе преэклампсия ретінде жіктелуі мүмкін. Преэклампсия – жүктіліктің екінші жартысында және босанғаннан кейінгі кезеңде қан қысымының жоғарылауымен және несепте ақуыздың болуымен сипатталатын ауыр жағдай. Ол жүктіліктің шамамен 5%-ында кездеседі және дүние жүзінде ана өлімінің шамамен 16%-ына жауап береді. Преэклампсия әдетте симптомсыз және әдеттегі скрининг арқылы анықталады. Преэклампсия белгілеріне бас ауруы, бұлыңғыр көру (жиі жыпылықтайтын «шамдар»), құсу, асқазанның ауыруы және ісіну жатады. Преэклампсия кейде өмірге қауіп төндіретін эклампсия деп аталатын жағдайға ауысуы мүмкін, бұл көру қабілетінің жоғалуы, мидың ісінуі, құрысулар, бүйрек жеткіліксіздігі, өкпе ісінуі және таралған тамырішілік коагуляция (қан ұюының бұзылуы) сияқты бірқатар ауыр асқынулары бар төтенше гипертензия. Айта кету керек, гестациялық гипертензия жүктілік кезінде несепте ақуызсыз жаңадан пайда болған гипертония ретінде анықталады.
Штайн (Аргау)
250px|thumb|Картада орналасуы Штайн (Аргау) (Stein AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Рейнфельден округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2747 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.83 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4260, пошта индексі — 4332.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Қызылағаш ауылдық округі (Жетісу облысы)
Қызылағаш ауылдық округі — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылағаш, Ақтоған, Қопалы ауылдары кіреді. Орталығы - Қызылағаш ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2699 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақсу ауданы ауылдық округтері
Нұрлы
Нұрлы — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Масақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 98 км-дей, округ орталығы – Қазтай Ұлтарақов ауылынан 18 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1365 адам (689 ер адам және 676 әйел адам) болса, 2009 жылы 2365 адамды (1251 ер адам және 1114 әйел адам) құрады.
Тарихы
1962-1997 жылдары 24-партсъезд атындағы кеңшар бөлімшесі болды. Оның негізінде 1997 жылдан Нұрлыда бірнеше шаруа қожалығы құрылды.
Дереккөздер
Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Көлемдік ұлғаюдың термиялық коэффициенті
Көлемдік ұлғаюдың термиялық коэффициенті - жүйе көлемінің оның температурасы аз шамаға изобаралық өзгерген кездегі өзгерісінің температураның осы өзгерісіне және жүйенің алатын көлеміне қатынасы.
Дереккөздер
Санат:Физика
Сан-Северино-Лукано
Сан-Северино-Лукано (San Severino Lucano) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1920 адамды құрайды. Халық тығыздығы 31 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 61 км² шамасында. Пошта индексі — 85030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Мали қалалары
Мали қалалары (Villes du Mali) — Малидің үлкен елді мекендерінің тізімі. World Gazeteer интернет-сайты бойынша, Малида халқы 3000-нан асатын 34 қала бар.
Мали қалаларының тізімі
right|thumb|301x301px|Мали қалалары right|thumb|280x280px|[[Бамако, мемлекеттің астанасы]]
Вайнштадт
Вайнштадт (Weinstadt) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Ремс-Мур ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 26421 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 31,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 19 091. Қаланың басшысы — Юрген Освальд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Амандық ауылдық округі
Амандық ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Амандық, Аймақ, Жаңадәуір, Ильичёвка ауылдары кіреді. Орталығы – Амандық ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1738 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы ауылдық округтері
Шыңғыс мұнай кен орны
Шыңғыс мұнай кен орны — Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы мұнай кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласының оңтүстік-шығысында 270 км жерде орналасқан. 1996 жыл ашылған.
Геологиялық құрылымы
Құрылым тұз күмбезінің батысындағы жайпақ беткейінде, оның екінші тікшіл кемерінің аумағындағы тұз деңесі үстінен орын алған. Жайпақ батыс беткей құрылымының басты элементтері - амплитудасы ондаған метрлерді қамтитын, тұзды қабырғалар немесе тұз кемерлері. Тұз үстіндегі кешен бойынша бұларға тұтқышын қалыптастырушы доға тәрізді тектоникалық жарылымдар сәйкес келеді. Қойнауқаттық дөңесті жатын созылымы бойынша тұзға түйіскен және тектоникалық жарылымдармен шектелген. Өнімді шөгінділер 1706 м тереңдікте аршылған.
Юй
Ұлы Юй – Қытайдың аызға айнплған ежелгі патшарының бірі. Өзінің дарыны мен күш-қабілетін ол император Яоның билігі кезінде көрсетті. Оның есімі Қытайдың шет аймағын басып қалған су тасқыны кезінде суды кері қайтара алуымен әйгіленді. Осыдан кейін оған Қытай жерін тоғыз провинцияға бөлу жұмысы тапсырылды. Б.з.д. 2278 жылы Юй бұл тапсырманы сәтті орындап шықты. Аңызға сенсек, император Яоның тұсында Қытай елінде су тасқыны жиі орын алған. Соның салдарынан егіс алқаптары су астына қалып, үйлер қирап, халық үнемі көшіп-қонумен болған. Яо бұл істі Юйдің әкесі – Гуньге тапсырады. Гунь тоғыз жыл бойы су тасқынымен алысады, бірақ тасқын одан әрі күшейіп, дес бермей кетеді. Яодан кейінгі император – Шунь Гуньді дарға асып, су тасқынымен күресуді оның ұлы Юйге тапсырады. Юй каналдар салғызып, өзен арналарын тазартып, судың теңізге қарай ағуын қамтамасыз етті. Осылайша, Юйдің 13 жыл бойғы еңбегінің арқасында су тасқыны басылып, су теңізге ағатын болды. Халық қайтадан егіншілікпен айналыса бастады Юй таққа б.з.д. 2205 жылы отырып, Ся әулетінің негізін қалады. Сөйтіп Қытай б.з.д. 1766 жылға дейін басқарады.
Шыңғыс мұнай кен орны
Жатыс сипаты
Жатынның су-мұнай жапсары -1625 м белгіде. Жатынның анықталған биіктігі 25 м, ал -1200 м-лік белгідегі дөңінің орналасуын есепке алғанда 400 м-ден астам. Жатын тұтқышының өлшемі 6x2,5 км. 1300-1740 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың ұсақ түйірлі полимикті құмтастары мен алевролиттері жинауыштар болып табылады. Кеуекті типті жинауыштардың орташа кеуектілігі 23%, өтімділігі 1000 фм2-қа дейін жетеді. Қалыңдығы 10 м-ден астам тығыз саз будасы жапқыш қызметін атқарады. Мұнайлы белдемдегі тиімді мұнайға қаныққан қалыңдық 15 м, орташа тиімді қалыңдық 8 м-ге жетеді. 6 мм-лік штуцерде мұнайдың бастапқы шығымы 28 м3/тәу.
Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 816 кг/м3, аз күкіртті (0,26%), аз шайырлы (2,4%), парафинді (5,1%). Мұнымен қатар, негізгі жатынның батысында 5 км жерде орналасқан тұз күмбезінің дөңіне таяу бөлігіндегі 8-ұңғыманы сынағанда 1969 жылы өлшемдері шектеулі тагы бір мұнай жатыны анықталды. Қойнауқаттық типтегі жатын тұзга түйісу арқылы қалқаланған және созылымы бойынша жинауыштардың алмасуымен сапатталады. 780-820 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың құмтастары жинауыштар болып табылады. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 6,6 м. Жатынның өлшемдері 0,5x0,5 км. Су-мұнай жапсары -682 м-лік белгіде. 3 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы үзіліспен 6 м3/тәулікке жетті. Мұнайдың тығыздығы 855-873 кг/м3, аз күкіртті (0,15-0,26%), парафинді (2,2%), шайырлы (12%). Табанасты сулары минералдылығы 300 г/л-те дейін жететін хлорид-кальцийлі типті тұздықтар, 250 м-лік орта динамикалық деңгейдегі шығымы 55 м3/тәу. Кен орнының табиғи режимі суарынды. Кен орны барлануда.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Порт Депозит (Мэриленд)
Порт Депозит (Port Deposit) — Мэриленд штатының Cecil округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 676 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-63075.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
IC 3008
IC 3008 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38512, MCG 2-31-31, ZWG 69.55.
Сыртқы сілтемелер
IC 3008 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
NGC 7037
NGC 7037 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1829 жылы 5 тамызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7037 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Куй-Пэтэ-Еган
Куй-Пэтэ-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Мег-Тыг-Еган өзенінің сол жағалауынан 204 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 61 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақ күнтізбесі
Қазақ күнтізбесі, байырғы қазақ күнтізбесі – табиғат құбылыстарын бақылаудан туған халықтың көп жылдық тәжірибелері қорытылған, жұлдызды аспан туралы астрономиялық түсініктер мен білімдер жинағы. Табиғат құбылыстарының қайта айналып келіп отыруын, күн мен түннің, жыл мезгілдерінің (жаз, қыс, күз, көктем), айдың тууы мен батуының алмасуын; жұлдыздардың орналасу тәртібін, мұқият бақылап, есептеп ұғынудың қазақ халқының дәстүрлі шаруашылығы үшін орасан зор маңызы болды. Қазақтар өзінің байырғы күнтізбесі арқылы жайлауға қай уақытта көшу, күзеуге және қыстауға қай уақытта қайту, қой мен қозыны қырқу, күйекке алу, мал төлдету, соғым сою, егін егу, шөп шабу шаруашылық жұмыстарын жүргізу мезгілдерін негізінен есептеп белгілеп отырды. Бұл есептен жаңылу шаруашылық үшін қауіпті болды. Мысалы, күйек дәл уақытында алынбай, ерте алынса – мал суық айларда төлдеп шығынға ұшырайды, кеш алынса – қой қысыр қалады немесе төл кенже туып, жетіліп үлгермей қыс түседі. Мұндай жәйттер уақыт есебін мұқият білуді, айналадағы табиғат құбылыстарын қатаң бақылап отыруды қажет етті. Табиғат құбылыстарын, қоршаған ортаны, жұлдызды, аспанды бақылаудан туған, халықтың көп жылдық тәжірибесінде жинақталған, қорытылған, зерделенген астрон. құбылыстар мен білімдер жүйесі негізінде Қазақ күнтізбесі қалыптасты. Бұл күнтізбе шетсіз-шексіз кең далада мал бағуға, көшіп-қонуға, жол жүруге, жоқ іздеуге, аң аулауға, төрт құбыласын айыруға, қараңғы түндерде жұлдызды аспанға қарап бағыт-бағдарды ажыратып, өткел, суат, қоныс, құдықтарды адаспай табуға көмектесті. Халық арасында ауа райын болжайтын және уақыт есебімен шұғылданатын арнайы есепшілердің білім-тәжірибелері атадан балаға мирас болып қалып отырды. Есепшілер көптеген ұрпақтардың білім тәжірибесін жинақтап, жылма-жыл табиғат құбылыстарына бақылау жүргізіп, күн райын болжады. Олар Қазақ күнтізбесі нің толық жыл есебін жүргізді, маусымдық жұмыс кезеңдерін белгіледі, қыстың қандай болатыны туралы болжам жасады. Әр айдағы ауа райының шұғыл бұзылатын кезеңдерін, яғни үш, бес күндік амалдарды алдын-ала болжап, жұртқа хабарлап отырды. Осымен қатар қазақ қауымы планеталарды, жұлдыздарды жаңылыспай таныған. Олар, жайында өлең-жыр, сан алуан аңыздар шығарды.
Қазақтардың аспан денелеріне қойған аттары да өздерінің мал бағушылық өмірінен алынды. Жұлдызды аспан картасын олар Темірқазықтан бастады. Темірқазық – қазақтардың түнде жол жүргенде бағыт-беталысын бағдарлайтын астрон. компасы іспетті болды. Оның жанындағы екі жұлдыз “Ақбозат”, “Көкбозат” деп аталды. Жетіқарақшы қазақтың мал күзеткен күзетшілерінің астрон. сағаты еді. Күздің ұзақ таңында күзетшілер Жетіқарақшыға қарап кезек ауыстырды. Юпитерді – “Есекқырған”, Марсты – “Қызыл жұлдыз”, Сириусты – “Сүмбіле” деп атады. Бұлардың аспан күмбезіндегі орнын, қозғалысын біліп отырды. Үркер шоқжұлдызының қазақтар үшін мәні болды. Қазақтар Үркердің аууынан күн райы өзгереді деп білді. “Үркер жерге түспей жер қызбайды” деген содан қалса керек. Халық есепшілері Үркердің тууы мен батуын ұдайы қадағалаған, бақылап отырған, шаруашылық маусымдарын соған сәйкестендірген. Орион шоқжұлдызына ерекше көңіл бөліп, оны әр алуан аттармен: Арқар, Үш арқар, Таразы, Шідер деп атады. Шілденің аяғында “Таразы жұлдызының” тууы жаздың өтіп, аптаптың беті қайтқандығын аңғартады. Қазақ есепшілері бұл жұлдыздың көрінуіне қарап: “Таразы туса, таң салқын, бидай, тары піседі” деп тұжырымдайды. Сүмбіле туған соң жаз аяқталып, малдың тынышын алатын шыбын-шіркей кешікпей жоғалады. “Сүмбіле туса – су суыр” деген сөз егін орып, отын-су жинап, жылы үй дайындап, қыстың қамын ойлауды аңғартады. Қазақ есепшілері жыл айларын дұрыс есептеу үшін Айдың қозғалысын үнемі бақылап отырды. Олар бір жылды он екі айға, айды үш ондыққа (отыз күнге) бөлген; жыл мезгілдерін Күннің Үркерге қарағандағы жайына қарай да белгілеген. Күн көзіне негізделген жылдың айларын қазақтар “жұлдыз” деп атады. Бұл Жердің, Айдың он екі фазасына сәйкес он екі зодиактық шоқжұлдыздардың санын еске салады. Қазақтар дүниенің төрт тарабын күн көзінің күндізгі жайына қарай “күншығыс”, “күнбатыс”, “оңтүстік”, “солтүстік” деп атады. Ерте заманнан келе жатқан мүшел жылы есебінің қазақ өмірінде үлкен мәні болды. Қазақтар уақыт есебін осы мүшел жылы бойынша жүргізді. Әрбір жыл хайуан атымен: тышқан, сиыр, барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, мешін, тауық, ит, доңыз деп аталды. Мүшел жылы күн мен түннің көктемдегі теңелу кезі жиырма екінші наурызда ауысады. Байырғы Қазақ күнтізбесінде он екі айды бір жылға, үш айды бір тоқсанға, жеті күнді бір аптаға, бір күн мен бір түнді бір тәулікке есептеді және айлардың өз аттары болды: наурыз, сәуір (‘’көкек’’), мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан, қаңтар, ақпан. Қазақ есепшілері күннің түнге қатысты ұзару, қысқару құбылыстарын да мұқият бақылаған: күн желтоқсанда торғай адым, қаңтарда қарға адым, ақпанда ат адым ұзарды, шілдеде шіл адым қысқарды деседі. Қазақ күнтізбесі нде уақыт есебінің Үркер шоқжұлдызы бойынша жүргізілетін жүйесін тоғыс есебі деп атайды (Тоғыс есебі). Байырғы Қазақ күнтізбесі нде жыл басы көктемдегі күн мен түннің теңелуі (жиырма екінші наурыз) күнінен басталады. Бұл күні жаңа жыл – наурыз мейрамы өткізілді.
Дереккөздер
Санат:Қазақ күнтізбесі
Вальдеморильо-де-ла-Сьерра
Вальдеморильо-де-ла-Сьерра (Valdemorillo de la Sierra) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 78 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 70,84 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Ферғана облысы (Түркістан АКСР)
Ферғана облысы — РКФСР құрамындағы Түркістан АКСР бес облысының бірі. 1918 жылы 30 сәуірде Ресей империясының Түркістан өлкесінің (генерал-губернаторлық) құрамына кірген аттас облыстың орнына құрылды. Түркістан АКСР Ферғана облысы Ресей империясының Түркістан өлкесінің Ферғана облысымен бірдей аумақты алып жатты. Облыстың атауы Ферғана аңғарынан шыққан.
1924 жылы 14 қазанда Түркістан АКСР Ферғана облысы таратылып, оның жері Орта Азияның қалған аймақтарымен бірге ұлттық-аумақтық межелеп бөлу барысында жаңадан құрылған одақтас республикалар арасында бөлінді. Ферғана облысының жері Өзбек КСР және оның құрамындағы Тәжік АСКР, сондай-ақ РКФСР Қарақырғыз АО арасында бөлінді.
Солтүстікте және солтүстік-батыста Түркістан АКСР Сырдария облысымен, солтүстік-шығыста Түркістан АКСР Жетісу облысымен, батыста Түркістан АКСР Самарқан облысымен, оңтүстікт-батыста Бұхара әмірлігімен (содан кейін Бұхара Халық Кеңестік Республикасында және Бұхара Социалистік Кеңес Республикасында), оңтүстікте Ауғанстан әмірлігімен, ал шығыста Қытай Республикасының Шыңжаң аймағымен шектесті.
Облыста шамамен 2 миллион адам тұратын. Халықтың негізгі бөлігі өзбектер болды. Сондай-ақ, орыстар, тәжіктер және қарақырғыздар (яғни, қырғыздар), сондай-ақ памир халықтары, ұйғырлар, татарлар және басқалардың айтарлықтай бөлігі өмір сүрді. Халық негізінен сунниттік мұсылман болды, бірақ сонымен бірге исмаилиттік мұсылмандардың саны едәуір көп болды. Сондай-ақ, халықтың көп бөлігі христиан дінін (негізінен православие) және зороастризмді ұстанды. Бұл облыс көрші Қытайдан ұйғыр иммиграциясының негізгі орталықтарының бірі болды.
Өте құнарлы топырақ пен табиғатқа байланысты облыс экономикасының негізін ауыл шаруашылығы (негізінен көкөністер мен жемістер, мақта мен бидай өсіру), мал шаруашылығы, жібек шаруашылығы, омарта шаруашылығы құрады. Сондай-ақ, облыс кірісінің бір бөлігін тоқыма өнеркәсібі, сонымен қатар кілем тоқу, қыш ыдыстар мен керамикалық ыдыс-аяқтар мен бұйымдар жасау, пышақ, былғары мен жүннен бұйымдар мен киім-кешектер жасау сияқты халықтық қолөнер кәсіптері қамтамасыз етті.
Облыстың негізгі бөлігі биік таулармен қоршалған өте құнарлы Ферғана аңғарының аумағында орналасқан. Оңтүстіктен облысты Памир таулары, шығысы мен солтүстігін Тәңір тауы таулары қоршап тұрды. Орта Азиядағы ең ұзын өзен — Сырдария қайнар көзі Ферғана облысының аумағында орналасқан.
Әдебиет
Санат:Өзбекстанның тарихи облыстары Санат:Тәжікстанның тарихи облыстары Санат:Қырғызстанның тарихи облыстары Санат:Түркістан КФР облыстары
Николай Васильевич Кологойда
Кологойда Николай Васильевич 1922 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Булаев ауданындағы Воскресенка селосында туған. Орта мектепті соғыс басталардан бір жыл бұрын Свердлов облысы Полевской қаласында бітірген. Кологойда Николай  Васильевич  әскери­-жаяу  әскер  училищесін лейтенант дәрежесінде тәмамдап, алғашқы ұрысқа Мәскеу қорғаныс аймағында кірісті. Оның әскери шежіресі осыдан басталады.
Содан соң Солтүстік-­Батыс майданы, Воронеж түбіндегі,  Днепрдегі  ұрыстар,  Варшава  маңындағы екпінді шабуылдар мен Прага көшелеріндегі соңғы шайқастар. 1943 жылдың күзінде 52­-армияның әскерлері өзенге беттеді. Осы  армияның   254-­атқыштар   дивизиясының   басшылығы Днепрден өту және батыс жағалауда плацдармды басып алу үшін шабуыл тобын жасақтауды ұйғарды. Оған барынша тісқаққан әрі қажырлы жауынгерлер іріктелді. Топты басқаруды капитан Кологойдаға жүктеді. 1943 жылғы 30 қыркүйектен 1 қазанға қараған түнде шабуыл тобының 102 жауынгері Днепрден өтіп, Крещатик деревнясының түбінде «Ұлы Германия» СС дивизиясының полктарының бірімен ұрысқа кірісті. Кескілескен ұрыста  немістердің  өздерінің  айтуынша  капитан Кологойданың тобы 270-­ке тарта адамды жер жастандырды, капитанның өзі операцияны басқарып, айрықша ерлік көрсете отырып, қолма­қол ұрыста СС­-тің 17 гитлершісін өлтірді. Сөйтіп, капитан  Кологойданың  тобы  Днепр  өзенінен өту мүмкіндігін қамтамасыз етті. Кеңес жауынгерлеріне эсесшілердің 18 танкі мен екі батальоны қарсы тұрды. Олар бір күнде жеті рет шабуылға шықса да, плацдармды құрта алмады. Днепр өзенінен  өтуде  көрсеткен  сәтті  де  қаһармандық қимылдары және дұшпанға қарсы ұрыста жасаған жеке ерлігі, дивизия бөлімдері келіп жеткенше бір тәулік бойы шепті қолда ұстап  тұрғаны  үшін  капитан  Кологойдаға  КСРО  Жоғарғы Кеңесi Төралқасының 1944 жылғы 22 ақпандағы Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берiлдi.
Үлкен Валыс-Ях
Үлкен Валыс-Ях — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Берёзовая тармағының сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 57 км-ді құрайды.
Николай Васильевич Кологойда
Соғыс біткен соң Н.В. Кологойда партия мектебіне оқуға жіберіледі. Содан соң Свердлов облысы Артин аудандық атқару комитетінің төрағасының орынбасары болып екі жыл қызмет атқарады. Содан кейін тағы да В.И. Ленин атындағы Әскери­-саяси академияда оқиды.
Үлкен Валыс-Ях
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Николай Васильевич Кологойда
Академия түлегі майор Кологойда 1956 жылдың жазында әскери бөлімдер бірінің командирінің орынбасары қызметіне тағайындалады. Николай Васильевич өзінің жауынгерлік тағылымын, білімін жас жауынгерлерге дарытады. 1963 жылғы 8 мамырда полковник Кологойда әскери делегация құрамында Берлинде Кеңес жауынгерлеріне арналған ескерткіштің ашылу салтанатында болды. Бір жылдан соң ауыр сырқатқа шалдыққан Николай Васильевич төсек тартып жатып қалады. 1964 жылғы 18 қыркүйекте ол дүниеден өтті.
Үлкен Валыс-Ях
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Николай Васильевич Кологойда
Тағы қараңыз
Кологойда Николай Васильевич
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Термоанемометр
Дереккөздер
Санат:Физика
Фелгар
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 100 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 36,23 км² шамасында. Халық тығыздығы — 30,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Мүлікті бөлісу
Мүлікті бөлісу – ортақ меншіктегі мүлікке үлесті және бірлескен ортақ меншік құқығының жойылу тәсілі.
Дереккөздер
Санат:Меншік құқығы
Абайдың ақын шәкірттері
«Абайдың ақын шәкірттері» - 1993 ж. «Дәуір» баспасынан жарық көрген жинақ. Жинаққа Абайдың ақын шәкірттері Ақылбай Абайұлы Құнанбаевтың өмірбаяны, «Дағыстан», «Зұлыс» поэмалары мен өлеңдері, Мағауия Абайұлы Құнанбаевтың өмірбаяны, «Медіғат-Қасым», «Еңлік-Кебек» поэмалары мен өлеңдері, Турағұл Абайұлы Құнанбаевтың өлеңдері, М. Горькийден аударған «Челкаш» әңгімесі мен «Әкем Абай туралы» дейтін естелігі енген Алғы сөзін, ақындардың өмірбаяндарын жазып, баспаға әзірлеген Қайым Мұхамедханұлы. Кітаптың көлемі 12,56 б. т., 10 000 данамен тараған.
Барбарано-Романо
Барбарано-Романо (Barbarano Romano) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Витербо провинциясында орналасқан.
Енгвиллер (Нидербронн-ле-Бен кантоны)
Енгвиллер (Engwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Агено округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,74 км² шамасында.
Барбарано-Романо
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1047 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 37 км² шамасында. Пошта индексі — 1010.
Енгвиллер (Нидербронн-ле-Бен кантоны)
Коммунаның INSEE коды — 67123, пошта индексі — 67350.
Барбарано-Романо
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santa Barbara.
Енгвиллер (Нидербронн-ле-Бен кантоны)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 472 адамды құрады. Халық тығыздығы — 126,2 адам/км².
Барбарано-Романо
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Енгвиллер (Нидербронн-ле-Бен кантоны)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Термобататермогальваномагниттік құбылыс
Термобататермогальваномагниттік құбылыс - магнит өрісінің өткізгіштердің электрлік және жылулык қасиеттеріне әсерімен байланысты.
Дереккөздер
Санат:Физика
Плясовая
Плясовая — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кадь өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зайролла Гершанұлы Нығматулин
Зайролла Гершанұлы Нығматулин'' (Нигматулин, Зайрулла Гершанович)