cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
XX ғасырдағы Павлодар облысы
XX ғасырдағы Павлодар облысы
1901 көлдерден 77 мың тонна тұз алынды. Тұз өндірісінде көбінесе жарлы-қазақтар жұмыс істеді. Жылына 65-тен 308 ц-ге дейін балық ауланды. Шаруашылықты жүргізуге 500 ие (орыстар және көбінесе қазақтар) айналысқан кірешілік кәсіп септігін тигізді. Ертіс бойымен 132 кеме жүзді, олардың кейбірі Павлодар қыстап, жөнделді. Кеме жөндеу шеберханаларында 10 тұрақты және 60 маусымдық жұмысшылар жұмыс істеді. Павлодардың Ертіс өзенінде орналасуы сауданың дамуына ықпалын тигізді. XX ғасырдың басында қазақтардың дәстүрлі шаруашылығын қиындатуға әкелетін үйезге көшу күшейді. Олардың көп бөлігі аралас шаруашылық – мал шаруашылығы және егін шаруашылығымен айналысуға көшуге мәжбүр болды. Экономикалық өмірмен қоса рухани даму да байқалды. Жетекші орында Құдайға сиыну тұрды. Әрбіп пунктте шіркеу, дұға оқу орындары, мешіттер болды. Мешіттерде мектептер жұмыс істеді, моллалар ауылда мектептер ашты. Екі ғасыр тоғысында ақсүйектік мәдениеттің әсері байқалды. 29 оқу орындарының ішінде 18 казактар, тек 6 ғана қазақтар үшін ауылдық жерлерде (оқу орыс тілінде жүргізілді) жүргізілді. Екі онжылдық ғасырдың басында ауылдарда, көшпелі кенттерде (Михайловка, Федоровка, Ертіс, Галкино және т.б. ), интернатымен орыс-қырғыз училищелері ашылды. Мәдени-ағарту мекемелерінің ішінде қоғамдық кітапхана (1892 ашылды), кинофильмдер, театр қойылымдары қойылатын, дәрістер оқылатын, оқырман залы бар халық үйі болды. Павлодарда «Заря» және «Фурор» кинотеатрлары ашылды. Маусымдық цирк көпшілікке танымал болды. 1906 жылдан баспаға шығару жұмыс істеп келеді. Үйез бен қоршаған әлемді телеграф, кеме қатынасы арқылы қатынасты.
Азамат соғысы кезеңіндегі Павлодар облысы
Материалдық қиындықтар, әлеуметтік қайшылықтар, патша өкіметінің қысымы, үкіметке қарсы, оппозициялық күштердің ықпалы әлеуметтік қарсыласу қозғалысына әкеп соқты (1903 жылғы Екібастұз шахталарындағы ереуілдер, 1905 ж. желтоқсандағы шығанақ жұмысшыларының ереуілі, қазанда 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысқа Х.Тосчанов, А.Чадарбаев, А.Какобаев басшылығымен 4 мың адамның қатысуы; қымбатшылық деңгейінің өсуі, көпестердің басынуына қарсы 1917 жылы Павлодар қарсылық көрсетілді); саяси күрестің белсенділігі артты (социал-демократтардан бастап монархистерге дейін түрлі саяси бағыттағы үйірмелердің ашылуы); 1906 сәуірі мен 1908 ж. прокламацияның пайда болуы, 1917 жылы тамызда алдымен кадеттік, сосын эсерлік бағыттағы «Еркін дала» газ. шығуы; ұлттық сананың дамуы, ұлттық даму бағдарламасын дайындауға қатысу («Алаш» партиясы қозғалысындағы павлодарлықтардың қызметі), 1905 жылы Қарқаралы петициясын дайындауға - О.Мусафыров, Т.Нүрекенов және т.б. қатысуы. Уақытша үкімет Павлодар мен үйез басшылығына комиссар Қайдаловты тағайындады. Сайлау негізінде уақытша атқарушы комитеттер құрылды, олардың құрамына жұмыскерлер, басқарма қызметкерлері, тіпті патша шенеуіктері де кірді. Қуылған полиция орнына милиция құрылды. Уақытша органдарымен қатар белсенді саяси қызметке тартылған массалар Кеңестер құрды (8 наурыздан кешіктірмей – Павлодарда, 29 наурызда – Екібастұзда жұмысшылар мен жауынгерлер деп., 6 мен 11 мамыр аралығында 1 шаруа және казактар съезді, 10-11 тамызда – 2-съезд өтті). Жұмыскерлер, жауынгерлер депутаттары Уақытша Үкімет саясатын қабылдамады, алайда большевиктер бағдарламасын қолдап, қабылдады. Съезд төрағасы П. Косогор мен атқ.комитет В. Шишканов басшылығымен шаруа, казактар деп. съезі Уақытша Үкімет қолдап, эсерлік бағытты қабылдады. «Алаш» партиясының мүшелері Уақытша үкіметтің кадеттік жағымен тарап кетті, ұлттық автономияны құру үшін барлық қазақтардарды бірігуге шақырды. 19.01.1918 ж.уақытша үкімет құлаған соң жергілікті горнизонның қолдауымен жаңа құрылған Қызыл Әскерге сүйеніп, үйездегі билік бейбіт жолмен С.К.Теплов пен П.М.Ширяевтың басшылығымен Кеңесті алды. Биліктен Уақытша үкімет комиссары шектетілді, қала басшысы камауға алынды, қала Думасы, үйездік жер жиналысы таратылды. Екібастұздағы көмірді, бу диірменін ұлттандыру басталды. Казактар басшыларының, байлардың, кулактардың артық жерлері тартып алынды. Көпестердің үйлері ұлттандырылды, көпестерге сан мың салық салынды. Үйездік атқкомитеттің азық-түлік бөлімі нандарды тартып алу, алыпсатарлықпен күрес бойынша шаралар қолданды. Кедейлерге, ауыл оқытушыларына, жұмыс ұжымдарына көмек көрсетілді. Өмірдің жаңа белесі жаңа қайшылықтарды да тудырды.Кеңес үкіметін мойындамаған қазақтар автономиясын құруды көздеген "Алаш-Орда" үкіметі құрыла бастады. Олардың жағына Павлодар Ертіс өңірінің тумалары                 Ж. Аймауытов, С. Торайғыров (Алаш Орда әнұраны мен маршының авторлары), А.Барлыбаев, К.Бердалин (Алаш үйездік комитетінің төр.) М.Боштаев, А.Сейітов, И.Жанқарин, А.Сатпаев және т.б.
Жұмыскерлер, жауынгерлер, қырғыз, татар, шаруа деп. Кеңестерімен қатар пайда болған казактар қоныстарына басшылық ететін казактар деп.Кеңесі (төр. В. Полюдов), жаңа билікке деген бейтараптылығын жариялады. Алайда 4,5 ай өткен соң 1918 1 мен 26 қараған түні қарулы төңкеріс жасап, сотсыз Кеңес мүшелерін (В.Кузнецов, С.Теплов) жояды. 1918 қарашасына дейін Павлодар үйезінде Уақытша Сібір үкіметінің билігі, сосын комиссар есаул П.И.Виноградскийдің, қала коменданты Осицимскийдің, үйездік милиция бастығы П. Барсовтың, Павлодар ү. басқармасы С.С. Зефировтың басшылығымен Колчак үкіметі билігі орнап тұрды. Қала думасы, земство, жер қатынастары, берешектерді күшпен тартып алу, әскерге жұмылдыру, реквизиция қалпына келтірілді. Кеңестер тартып алған барлық мүлік қайтарылды. Колчактық әкімшілері заңсыздық әрекеттерді орын берді. Алаш-Орда ақ гвардиялық режимдермен жұмысын тоқтатты, олар ақырындар Кеңес үкіметін мойындай бастады. 100-ден астам павлодарлықтар Семей және Өскемен түрмелерінде өлтірілді. Павлодардағы (29.11.1919) колчактық режимнің құлауы қарсаңында Кеңес мүшелері түрмеге жабылған еді. Атаман Анненков 40 жорығында Павлодар және Славгород үйездерінде 1667 адамды өлтірді. Кеңес билігін қалпына келтіру биліктің мемл,органдарының басым күшімен қабаттаса жүрді. Кеңестер сайлауына дейін үйез басшылығына Павлодарды босатқан полк комиссары Г.А.Жигарев басшылығымен төтенше орган – ревкомды қойды. Орынбасары болып Казаринов және хатшысы болып – Росляков тағайындалды. Үйездік милиция бастығы болып И. Дубовицкий тағайындалды. 1920 жылдың шілдесіне дейін өмір сүрген ревком болыстық ревкомдарды сайлау, олардың жұмысына басшылық ету, Кеңес үкіметі жауларымен күрес бойынша төтенше шаралар, қанаушылықты тоқтату, індетті тоқтату, азық-түлікпен қамтамасыз ету, азық-түлік салғырты секілді шараларды жүзеге асырды. 1920 жылғы шілдеде көлемі өскен азық-түлік салғырты шаруалар арасында тиімді болмады, кейін қате іс-әрекеттерге ұласты, осы жағдайды Кеңес үкіметінің қарсыластары пайдаланды. Есаул Шишкин Павлодарға шын қауіп төндіретін 16 мың қарулы қарсыластарды жинап алды. Тек ерекше міндет жүктелген бөлікті жұмылдарғанан кейін ғана 1920 ж. Шишкин жасағы қирады. Өзі болса шағын жасақпен Қытайға кетті. 1922 жылдың көктеміне дейні подполковник Цветков, Уваров, Л.Найд, К.Зайченко, поручик Дорофеев және т.б.жасақтары Кеңес үкіметімен қарсыласып келді. Өндірістік салада ұжымдық түрге көшу басталды: коммуналар, с-здар ("Червона Украина", "Жаңа өмір", "Жаңа әлем", "Коммунар" және т.б.) құрылды. 1920 жылдың ортасында ұжымдастыру өзіне шаруалардың, ш-лықтардың 30% жұмылдырды. 1925 жылы үйезде 101 орыс және 106 қазақ мектептері жұмыс істеді. Оқушылар саны 1917 жылмен салыстырғанда 2,5 есеге өсті. Қазақ мектептерінде оқу ана тілінде жүргізілді, көшпенділер балалары үшін интернатымен бірге мектеп-коммуналар ашылды. (Алғашқысы Павлодарда 1925-26 оқ.ж.тіркелген).
Ауылшаруашылықты ұжымдастыру
1926 жылдан бастап ауылшаруашылықты ұжымдастыру басталды. 1927 ж. аяғында жойылған коммуналар мен с-здардың орнына 1920 ж. басында өндірісті іске асыратын түрлі деңгейдегі 34 ұжымдық шаруашылық құрылды. 1928 ж. күзінде 177 колхоз болды. Олардың әрқайсысына 664 рубльды құрайтын ауылшаруашылық техника, оның ішінде 13,5 колхозға 1 трактордан келді. Осындай қамтумен ұжымдық шаруашылықтың жекеден басымдығы көрінбеді. Ұжымдық шаруашылықтардың өмір сүру қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін 1928 жылдан байлардың, казактардың мүліктерін тәркілеу басталды. Ұжымдастыруға өз еркімен кіру деген принцип күштеп енгізу принципіне көшті. Тек 1928 жылдың қазаны мен 1930 жылдың мамыры аралығында қазақтар шаруашылығының саны 15,2 есеге өсті. Күштеп ұжымдастыру, қазақтарды отырықшылыққа ауыстыру 1930 ж. басындағы ашаршылыққа әкеп соқты. Нәтижесінде 1931 жылың күзінде ашаршылық басталады, 1931-32 ж. қысында күшейіп, түрлі ауруларға ұласты. Павлодар ауданы ауылдарын 1932 ж. ақпанда зерттегенде 35% ашаршылықтан қиналды, 10-18% аштан, аурудан қайтыс болды. Халық ашаршылықтан құтылу үшін Сібір, Алтай аудандарына қашты. Ауылдар егін отырғызуға қажет мал, жұмыс қолынан айырылды. 1932 ж. Павлодар үй. халқы 1931-мен салыстырғанда .54,5% азайды.
Павлодарской облысы үшін 30-жылдар
1920-30-жылдары жергілікті өнеркәсіп қалрына келтірілді және оның дамуына бастайтын қадамдар жасалды. Тауылжаннан бастап Маралды ст. (1931) дейін теміржол желісі салынды, осы жолмен «Павлодар-тұз» трестінің өнімдерін эшалонмен шығару басталды. Май шайқау, тері, балық зауыттары, элеватор, ұн тарту комбинаттары, электростанция салынды, Алматыға (баст. 1930 ж.) дейін жүк-жолаушы тасымалдайтын рейстер бастаған аэропорт ашылды. 1931 ж. Павлодарда теміржол кадрлары бар паровоз депосы құрылды. 1932 жылы Майқайынның бұталы шахталардың орнында "Майкаинзолото" комбинаты құрылды. Өндірісті интенсификациялау "Сельхозмука", "Главмука", "Маслопром" секілді тресттердің пайда болуына әкелді. Машиналық-тракторлық станциялар құрылды, шаруашылық қалпына келе бастады, шаруалардың өмірі жақсара түсті. 1936 ж. еңбек күніне 2 кг бидай мен 40 тиын ақша, ал 1938 ж. сәйкес 18 және 107 бөлініп отырды. Жағдайдың кейбір тұстарының жақсаруы денсаулық сақтау, ағарту, мәдени-ағарту жұмыстарын қалыпқа келтірді. Егер 1926 ж. үйезде 391 төсек орны, 6 дәрігері және емшінің 51 көмекшісі бар 10 аурухана болса, 1939 ж. – 871 төсек орны бар 34 станционарлы емдеу мекемелері жұмыс істеді. Облыста 40 амбулатория, 47 фельдшерлік, 6 акушерлік пункт, безгекке қарсы күрес бойынша 2 қолдау пункті, жедел мед. көмек станциясы (1 автомашина), 2 рентген-кабинет, 2 емдеу- диагностикалық зертхана болды. Облыста (1939) 33 дәрігер болды. Мед. көмек түрлерінің мамандандырылуы басталды. 1938 ж. стационарда 11238 сырқат емделді, амбулаторияда 573672 сырқат қаралды.1938 жылы халықтық білім берудің Павлодар бөлімінде 538 мектеп (97,2%- ауылдарда), оларда 42831 адам (89% - ауылдық жерлерде) оқыды. Мектептердің 41,3% оқыту қазақ тілінде жүрді. Мектептерде 1003 оқытушы (90% - ауылдық жерлерде) жұмыс істеді. Жалпы мамандық бойынша кадрларды даярлау (1939 ж. басында 696 оқушылар), ауылшаруашылықты механизайиялау совхозаралық мектебі, ауданаралық мал шаруашылығы мектебі сынды мекемелер кәсіби білімді оқытты. 1932 ж. 7-жылдық базасы барларды қабылдайтын ФЗО мектебі өз жұмысын бастады. Орта арнайы білімге сүт-май өндірісі техникумы (1932 ж. бастап), ветаринарлық-зоотехникалық техникум, медбикелер мектебі (1935ж. бастап) оқытты.
Соғыс алдындағы жылдар
Соғыс алдындағы жылдары облысы 133 клуб, 6 кинокөрсеткіш, 98 киноқондырғы (оның ішінде 87 дыбыс киноларына арналған), 2 театр жұмыс істеді. 835 мың дана таралымда (1940) 14 газет (2 облыстық, 2 көп таралымды) шығарылды. Фашизмді жеңу жолында облысы үлесі елеулі. 1941-45 ж. қолданыстағы әскерге 40486 адам жұмылдырылды, ал әскерде болғандар мен әскерде қалғандарды қосқанда - 46249 адам., ол 1941 ж. басындағы халық санының 16,4%. Жаппай жұмылдыру 1941 ж. екінші жартысында (15194 адам) және 1942 ж. (12404 адам) байқалды. Майданда қаза тапқандар саны 21830 адамды құрады, ол жалпы халықтың 47,2%. Ең ауыр кезеңдер 1942 мен 1943 ж.ж. (59% жуық) тиесілі. Павлодарлық жауынгерлер соғыстың ірі майдандарында қатысты. 10 мың астамы соғыс наградаларымен марапатталды, олардың ішінде 23 Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды, 8 адам Даңқ ордендерінің толық кавалерлері атанды.
Павлодар облысы № 2448 (Павлодар) және №3604 (Шарбақты) эвакогоспитальдарда павлодарлықтар соғыста жарақат алғандар денсаулығын толық қалпына келтіру үшін барлық күш-жігерін аямады. Облысы өнеркәсібі жылдам дамыды. Әсіресе 1942 ж. 41 цех пен 41 өндіріс ұйымдасқан кезде осы үдеріс жақсы байқалды. Көп жағдайда халықты тұрмыстық тауарлармен жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары қамтамасыз етті. Сабаннан қағаз, сіріңке, ағаш табанды аяқ-киім, балшық ыдыс, қатты теріден жасалған шұға, жабынғыш және т.б. өндіру басталды. Өндірілетін өнімнің сұрыпталымы 1000 атауға дейін өсті. Республикалық және одақтық мәні бар өндірістің болуы коп орын алды. Кеме жөндеу шеберханалары 2 – дәрежедегі кеме жөндеу зауытына айналды. Соғыс жылдарында 47 кеме, 27 жүзетін жүк көтергіш және т.б. салынды. Өндіріс көлемі бойынша зауыт Жоғары Ертіс бассейнінде екінші зауыт болды. Облыстың жетекші кәсіпорны «Октябрь» зауыты болып танылды, ол 1944 жылы негізгі профильдегі өнімді – ауылшаруашылық машиналарға, майдан өнімінің бөлігін шығарды.
20-ғасырдың соңындағы мәденет
Жалпы білім беру мектептері мен оқушыларының саны 1991-2001 ж. қатты өзгерген жоқ. Жеке жалпы білім беру мектептері (200-2001 оқ.ж. барлық мектеп санының 3% және оқушылардың 0,4% ), оларда білім берудің ең үздік жағдайлары жасалған (сыныптардың аз толуы, оқытушылардың жоғары білім беру деңгейлері, бір ауысымдық сабақтар және т.б.). 2000-2001 оқ.ж. 768 оқытушылар, оның ішінде 32 доктор мен 252 ғылым кандидаттары жұмыс істеді. Мемлкеттік емес жоо-дары қажеттілікті қанағаттандырды: студенттердің жалпы саны 1970 ж. деңгейде қалды, «беделді» мамандықтар, (заң, экономикалық), сырттай оқу түрі пайда болды және т.б. 1990-ж. экономикалық қиыншылықтарға, әлеум.бағ., меншік түрінің және т.б. өзгеруіне байланысты мемл. мәд.-ағарту мекемелерінің саны күрт азайды. 1995-2000 ж. кіьапханалар саны 483-тен 161-ге, ал клубтардікі – 432-ден 112-ге азайды. Театр көрермендерінің саны 29,2%-ке, оқырмандар саны 38,4%-ке, клубқа келушілер саны 65,7%-ке азайды. Өндірістік бірлестік меншігіндегі жеке мәд.-ағарту мекемелері құрыла бастады (2001 басында 23 болды). Төлемақы үшін көрсетілетін қызметтердің көлемі ұлғайды (2002 ж. - 55%). Осыған қарамастан, облыста 655 өзіндік бірлестіктер сақталды (7,7 мың қатысушы). Әсіресе көркемсурет ұжымдары белгілі болды. 2001 басында 526 ұжымның 31-і «халықтық» немесе «үлгілі» деген атаққа ие болды: "Лейся, песня" ансамблі, "Рябинушка" (Шарбақты), "Беу, Жігіттер" (Баянаул), "Русские узоры" (Ақсу) фольклор ансамблі, "Сюрприз" (Екібастұз) хореографиялық ансамблі және т.б. мәд.-ағ. жұмыс. түрлері әр түрлі бола бастады - айтыстар, концерттер, мерекелік серуендер, гала-концерттер, фествальдар, конкурстар және т.б. Мәселен, «Балдәурен» балалар шығармашылығының облысы фестивалінде 2 мыңға жуық бала қатысты. Мәд.-ағ. мекемелері пайда болған мәд.-ұлт. орталықтармен, Қазақстан халықтары Кіші Ассамблеясы және өзге де қоғамдық ұйымдармен, бірлестіктермен өзара байланыста жұмыс істей бастады. 2002 ж. облысы соңғы онжылдықта ашылған 12 мұражай қызмет етті. Бұл Бұқар жырау атын. әдебиет және өнер мұражайы (1991), С. Торайғыров мұражайы (1993), М.Ж.Көпеев мұражайы (1994), Майра Уәлиқызы Шәмсутдинова ныңән шығармашылығы үйі (2000), Шафер үйі (2001), Ақсу, Шарбақтыдағы (2000), Успенкадағы (2001) тарихи-өлкетану мұражайлары. Осыдан басқа облысы ведомстволық мұражайлардың қатары жұмыс істейді. Жыл сайын мұражайға 250 мың адам келеді. тыс. чел.
Әдебиет
Павлодар. Павлодарская облысы. Энциклопедия, Павлодар., 2003; Қазақстан, А-А., 1969 (Павлодар Ертіс өңірі)
Санат:Қазақстан тарихы
Денге қызбасы
Денге қызбасы-геморрагиялық синдроммен лимфоаденопатиямен, экзантемамен, артралгиямен, дене қызуының екі рет көтерілуімен өтетін жедел зоонозды вирусты ауру. Аурудың “классикалық” және геморрагиялық түрлері бар.
Этиологиясы.
Қоздырғышы Denbue-virus Flfviviris тұқымдасына, Todavividae туысына жатады. Көлемі 17-25 нм, тауық эмбрионында жақсы өседі. Вирус сары қызба, жапондық энцефалит, Батыс Ніл қызбасының антигендерімен ұқсас.
Эпидемиология
Вирус резервары болып инфицирленген маймылдар және басқа да жануарлар болып табылады. Жұғу жолы трансмиссивті, антропургиялық ошақтардағы масалардың шағуы арқылы. Маса 8-14 күннен кейін қауіпті бола бастайды.
Патогенезі мен патологоанатомиясы.
Масалардың шағуынан соң вирус мононуклеарлы фагоцитоз жүйесінің жасушасында орналасады. 5-15 күннен соң қанға түседі де клиникалық көрінісін береді. Вирусемия 3-5 күн созылып, вирус әртүрлі ағза мүшелерге бекітіледі. Айқын өзгерістер бүйректе, бауырда, миокардта, мида болады. Денге қызбасына тән эндокардта, эпикардта, плеврада, асқазан-ішек жолдарының шырышты қабаттарында, ұсақ тамырларда геморрагиялар байқалады. Тамырлардың бұзылуы гиповолемиялық шокқа әкеледі. Мүшелерден вирус қанға өтуі мүмкін, сөйтіп екінші толқын береді.
Клиникалық белгілеp
. Инкубациялық кезеңі 5-15 күн. Классикалық түрінде қызба, кенеттен басталады, қатты қалтырау, дене қызуның 40-41С 3-4 күнге сақталады. Күрт төмендегеннен соң 1-4 күннен соң қайта көтеріледі 2-3 күнге. Науқастарда қатты бас ауру, желке тұсында, арқа бұлшық еттерінің, буындарының ауыруы. Бас ауруы өршігенде құсу, бас айналу, естен тану, сандырақ болуы мүмкін.Осы кезде науқастың көздерінде тамырларының иньекциясы, фотофобия, беттің гиперемиясы байқалады. 70% ауруларда 2-3-ші күні бөртпелер пайда болады. 3-4 күні денеге, ішке, бетке папулезді, немесе скарлатина тәрізді экзантема түрінде болады. Бөртпелер бір-бірімен бірігуі мүмкін. Жиі петехиялар болады. Дене қызуы қалыптасқан соң экзантема кері дамиды. Осы кездерде салыстырмалы немесе абсолютті брадикардия дамиды. Бауыр үлкейген. Лимфа түйіндері ауырсынады, үлкейген. Қызбаның кезеңі 5-9 күн. Гемограммада алғашқы 2-3 күн сәл лейкоцитоз және нейтрофиллез, ал 3-4 күні лейкоциттер төмендеп, лимфоциттер жоғарлайды. Реконвалесцент кезеңі астеникалық белгілер өтеді.
Диагностика.
Эпидемиологиялық және клинико-лабораториялық зерттеулерге сүйену, екі өркешті температуралы сызық, артралгия, экзантема, лимфаденопатия және лейкопенияны негізге алу арқылы диагноз қояды. Серологиялық тесттер қоздырғышты анықтайды. Дифференциальды диагноз тұмаумен, безгекпен, инфекциялы мононуклеозбен, қызылшамен, скарлатинамен, басқа арбовирусты аурулармен жүргізеді.
Профилактикасы.
Масалармен күресу. Қорғаныш сеткалар, репелленттер көмегімен масадан қорғану. Тірі аттенуирленген вакцина, ұзақ емес иммунитет түзеді.
Томас Хакл Уэллер
Томас Хакл Уэллер (Thomas Huckle Weller) (15 маусым 1915, Анн-Арбор, Мичиган штаты — 23 тамыз 2008, Нидхэм, Массачусетс штаты) — америкалық дәрігер-вирусолог, АҚШ Ұлттық ғылым академиясы мүшесі (1964).
Өмірбаян
Мичиган университетін бітірген (1936), ғылым докторы (1940). Бостонда Гарвард медицина мектебінде (1936–1939), балалар ауруханасында (1940–1941, 1945–1946), Педиатрия орталығында (1947 жылдан), Гарвард денсаулық сақтау мектебінде (1954 жылдан 1981 жылға дейін профессор және Тропикалық медицина кафедрасының меңгерушісі). Т. Уэллер қызметі полиомиелитті зерттеумен шектелген жоқ. 1995 жылы, ол сондай-ақ, белдемелік теміреткі пен желшешекті тудыратын вирустар анықтады. 1963 Ол неміс қызылшасын туғызатын вирусты ашуға қатысты. Дәрігердің әйелі Кэтлин, ұлдары Питер мен Роберт, қызы Джанет және алты немересі қалды.
Нобель жүлдесі
Нобель жүлдесі 1954 (Дж.Эндерс және Ф.Роббинсмен бірге).
Ос-Марсийон
Ос-Марсийон (Os-Marsillon) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64431, пошта индексі — 64150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 447 адамды құрады. Халық тығыздығы — 82,02 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Дуглас Хиллс (Кентукки)
Дуглас Хиллс (Douglass Hills) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5718 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 21-22204.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Балалар дәрігері
Дереккөздер
Санат:Медицина
Орқапы
thumb|300px|Орқапы Орқапы (Or Qapu (Or), Ор Къапу (Ор)) — Қырым түбегі мен материктің арасындағы құрлық байланысын құраған Ор мойнағындағы қала (1920 жылға дейін).
Ресейге дейінгі кезең
Орқапы географиялық орналасуына байланысты әрқашан үлкен стратегиялық маңызға ие болды. Одан басқа, ежелгі уақытта жақын орналасқан тұзды кен орындарының арқасында бай сауда қаласына айналды. І ғасырдағы Үлкен Плиний жазбаларында Орқапы және Ор мойнағы Тафрос (ежелгі грек тілінде — ор) деген атпен егжей-тегжейлі сипатталған, үлкен қорғаныс дуалдары бар қамал туралы айтылған. Үлкен Плиний гректердің Орқапыны ірі порт қаласына айналдыру ниеттерінің бар екенін жазды.
Қырым хандығы тұсында Орқапы Қырым түбегін материктен қорғаған басты бекініс болды.
1614 жылы ханзада Федор Борисович Годуновтың сызбасы негізінде жасалған Гессел Герицтың картасында Орқапы қазіргі орыс атауымен белгіленген. Форт (Қырым) түбекке Ор (Орқапы арқылы өтетін көпір) кіре берісі болған, тек Қырым ғана емес, сонымен бірге солтүстік Қара теңіз және Азов далалары да ханға тиесілі болған, алайда ноғай татарлары: әділ, шайдақ, өрміт көшіп-қонып жүрді. Олар мал жаю үшін алым-салық төлеп, Қырымға май, бал, ірі қара, қой, қозы және есірей (тұтқындар) жеткізді.
Орқапы оры мен бекіністің қирандылары қазіргі Орқапы ауылынан оңтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан
thumb|Ор дуалдарының қалдықтары thumb|Ферхкермен — Ор дуалдарының батысындағы бекініс.
Ресей империясының Қырымды жаулап алуы
Василий Голицын бастаған орыс әскері алғаш рет 1689 жылғы Қырым жорығы кезінде Орқапының қабырғаларына жақындады, бірақ шабуыл жасалмады.
Орқапыға алғашқы шабуыл және басып алу 1736 жылғы жорық кезінде Кристоф Бурхард Минихтың бастаған әскермен жүзеге асырылды. Қырымға кірген орыстар Көзлевті, Бақшасарайды және Ақмешітті басып алды, содан кейін әскер Орқапыға оралып, Қырымнан кетті.
Орқапыны екінші рет басып алу 1771 жылы 14 маусымда (юлиан күнтізбесі бойынша) кейін Мәскеуде генерал-губернатор болған кінәз Василий Михайлович Долгоруков-Крымскийдің басшылығымен өтті.
Ресей империясының құрамында
1920 жылдың қаңтар-наурыз айларында генерал Я.А.Слащевтің Оңтүстік Ресейдің Қарулы Күштерінің 3-армиялық корпусының 4 мың жауынгері Қырымды 40 мың сарбаздан тұрған екі кеңес әскерінің шабуылдарынан ойдағыдай қорғады - осы шайқастарда большевиктер Орқапыны қайта-қайта басып алды, содан кейін слащевтар оны қайтарып, Қызыл Әскерді аязда далаға шегіндіруге мәжбүр етті.
1920 жылдың аяғында Қызыл Әскер Врангел орыс әскерінің Орқапы бекіністеріне шабуыл жасаған кезде Орқапы қаласы қатты зақымданып, жер бетінен жойылды. Бұрынғы уездік қаланы қалпына келтіру туралы шешім, бірақ ауыл мәртебесінде, 1922 жылы желтоқсанда қабылданды, нәтижесінде маңайында Орқапы ауылы пайда болды.
Фара құрсауы
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Цельтвег
Цельтвег (Zeltweg) — Аустриядағы қала. Штирия федералды жеріне қарасты Юденбург округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7650 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 8.73 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — JU, ресми идентификациялық коды — 6 08 24.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Курт Халлер (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Әскери теория
Әскери теория (Военная теория) — соғыс пен әскери істің жағдайлары туралы немесе олардың даму зандылығы және ерекшелігі жайлы жүйеленген жалпылама білім. Ол әскери практика негізінде қалыптасып, оның мақсаттарына қызмет етеді. Әскери теория әскери қызметтің барлық түрлерінің тәжірибесін жинақтау негізінде жетілдіріледі. Ал бейбіт уақытта әскери эксперименттер әдістері, ықтимал соғыс процестерінің нұсқасын әзірлеу кең қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Ядролық электроника
Ядролық энергетика– электрониканың ядролық физикада қолданылатын арнаулы радиосұлбалар мен радиоприборларды қарастыратын саласы. Ол тәжірибелік ядролық физикамен де тығыз байланысты. Көбінесе ядролық электроникада арнаулы датчиктерде (мысалы, иондалу камерасы, т.б.) не детекторларда өндірілетін (алынатын) электрлік импульстар қарастырылады. Ядролық электроника даму үстінде. Ядролық электрониканың дамуындағы жетістіктер ядролық физиканың дамуына тікелей әсер етеді.
Фернан-Кабальеро
Фернан-Кабальеро (Fernán Caballero (Ciudad Real)) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Сьюдад-Реаль провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1148 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 103.96 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сьюдад-Реаль елді мекендері
Карл Альфредович Гаккель
Өмірбаяны
Гаккель 1906 жылы 15 ақпанда туған.
Қоюшы-режиссер. «Ленфильм», «Қазақфильм» және А. Довженко атындағы киностудияларында картиналар қойды. «Мосфильм» киностудиясында екінші режиссер ретінде жұмыс істеді.
Әйелі — Л. Ф. Шмуглякова (18.9.1922 — 13.9.2005) — «Мосфильм» киностудиясында редактор болды.
Төртінші Армян мазарында жерленген.
Дереккөздер
Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:Мосфильм тұлғалары
Моңғол империясының билеушілерінің тізімі
Бұл тізімге бір тұтас империяның билеушілері кіреді (Еке Монгол улус — Ұлы Моңғол ұлысы), тағы регент, Юань әулетінің қаған-императорлары мен Солтүстік Юань әулетінің Ұлы хандарын қосады.
Моңғол империясының Ұлы хандары мен регенттері
Ұлы хан лауазымы Юань әулетінің билеушілеріне мұра ретінде берілді.
Солтүстік Юань әулетінен шыққан моңғолдардың Ұлы ханы
Келесі Даян ханның мұрагер хандары чахарлардың түменін тікелей басқарды, бірақ-та олар басқа моңғол түмендеріне формалды билігі болғанымен, шындығында түмендерді басқаратын нақты күші болған жоқ.
XX ғасырдағы моңғолдық тәуілсіз монархия
Қытайдағы Цин әулеті құлаған соң, Моңғолия өзін тәуелсіз теократиялық монархиян деп жарияланды:
1921 жылдан бастап монархия билігіне шектеу қойылды, 1924 жылы билеушінің қайтыс болуына байланысты халық республикасы жарияланды.
Санат:Моңғол хандары Санат:Азия билеушілерінің тізімі
Пушкин ауылдық әкімдігі
Пушкин ауылдық әкімдігі — Қостанай облысы Қамысты ауданында болған әкімшілік бірлік. 2012 жылы Жайылма ауылдық округімен біріктірілген.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Пушкино ауылы кірді. Орталығы – Пушкино ауылы болды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 237 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қамысты ауданының таратылған ауылдық округтері
IC 4066
IC 4066 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4066 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Таукент
Таукент — Түркістан облысы Созақ ауданындағы кент, Таукент кенттік әкімдігі орталығы.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 3575 адам (1721 ер адам және 1854 әйел адам) болса, 2009 жылы 6551 адамды (3194 ер адам және 3357 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 70-жылдары уран кенін өндіруге байланысты қаланған. .
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы елді мекендері
NGC 3450
NGC 3450 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 22 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3450 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 32270, ESO 569-6, MCG -3-28-4, UGCA 218, IRAS10456-2034, KARA 467.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Таңдау арқылы сұрыптау
Таңдау арқылы сұрыптау - бұл сұрыптаудың ең қолайлы түрі. Әдетте бұл әдіс кестені реттеуді қажет еткен адам ойына ең бірінші келеді. Бұның мәні мынада, мысалы n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Оны таңдау әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптау қажет.
Программалау
Бұл программада берілген массив бөлігінің ең кіші элементінің индексін(рет нөмірін) табатын MinMas(j) функциясы пайдаланылған. Функцияның j параметрінің мәні массив бөлігінің бірінші элементтерінің рет нөмірін (соңғысы n) көрсетеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ақпараттану Санат:Ғылым Санат:Паскаль
642 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:642 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:642 жылы қайтыс болғандар
Әділет
“Әділет” — Қазақстандағы қоғамдық бірлестік. 1989 жылы 8 сәуірде құрылған. Өз қызметін мүшелерінің еріктілігі мен тең құқықтылығы, жариялылық, өзін-өзі басқару, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Заңдарының негізінде жүзеге асырады. Алматы, Жамбыл, Қарағанды, Павлодар облыстарында, Талдықорған қаласында бөлімшелері бар. “Әділеттің” басты мақсаты — демократиялық өзгерістерге, адамдардың азаматтық және құқықтық санасын дамытуға, жас ұрпақты құқықтық мемлекеттік рухында тәрбиелеуге, сондай-ақ Кеңес империясы туралы тарихи шындықты қалпына келтіруге ықпал ету. Оның қоғамдық бірлестіктері саяси қуғын-сүргін құрбандарының есімін анықтап, мәңгіге қалдыру жолында жұмыс жүргізді. Атылып кеткендердің зираттарын іздестіріп тауып, белгі қою, күтімге алу ісімен шұғылданды. Астана мен республиканың басқа да қалаларында сталинизм құрбандарына арналған мемориалды кешендер мен ескерткіштер орнатуға көмектесті. Саяси қуғын-сүргін туралы архивтік деректер жинақтап, ғылыми-ақпараттық және ағартушылық орталықтар, мұражайлар мен кітапханалар ашуға ықпал етті. Саяси қуғын-сүргін көргендер мен олардың отбасы мүшелерінің құқықтары мен жеңілдіктеріне қатысты мәселелерді Президенттің, Үкіметтің, Парламенттің, басқа да құқықтық және атқару органдарының алдына қойды. Әкімшілдік-әміршілдік басқаруға байланысты ашылмаған мәліметтердің жария етілуіне қозғау салды. Саяси қуғын-сүргін құрбандарының тізімін даярлап, аты-жөндерін жариялады. Тоталитарлық режимнің құқыққа, гуманизмге қарама-қайшылығын ашып көрсететін кітаптар, мақалалар, конференция материалдарын басып шығарды. “Әділет” қоғамы “Дөңгелек столдар” мен семинар материалдарын (Алматы, 1996), “Жаңа қоғамдық сананы қалыптастыру мен Қазақстанда азаматтық қоғам орнату мәселелері” (Алматы, 1996), “Халықтарды жер аудару және адам құқы мәселелері” (Алматы, 1998) және басқа да кітапшалар шығарды.
Үлкен Тыкотлова
Үлкен Тыкотлова — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тыкотлова өзенінің сол жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Әділет
“Әділет” қоғамының қатысуымен бұл уақытқа дейін “Азалы кітаптың” 4 басылымы жарық көрді. Онда Алматы қаласы мен Алматы, Жамбыл, Жезқазған, Қарағанды, Маңғыстау, Талдықорған облыстары бойынша саяси қуғын-сүргін кезінде атылғандар туралы қысқаша мәліметтер берілген. Қазақстанның “Әділет” қоғамы халықаралық “Мемориал” ұйымының мүшесі.
Үлкен Тыкотлова
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Әділет
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Әлеуметтану, саясаттану Санат:Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Үлкен Тыкотлова
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Лыаесъшор
Лыаесъшор — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сямаю өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Кеңейжоңғы құрал
thumb|200px|Кеңейжоңғы құрал Кеңейжоңғы құрал (Расточный инструмент) — алдын ала жасалған тесіктерді өңдеуге арналған құрал.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Полька (Истья тармағы)
Полька (Мелисья) — Ресейдегі өзен. Рязань облысы,Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Истья өзенінің сол жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Ішкі ағындылардың үлкен аймағы
Ішкі ағындылардың үлкен аймағы — мұндай аймаққа Арал-Каспий, оған Еділ-Жайық, Кура, Сырдария, Әмудария және басқа өзендердің алаптары жатады.
Полька (Истья тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Рязань қаласынан Проня өзенін қоспағанда, Копоново ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ішкі ағындылардың үлкен аймағы
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Полька (Истья тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әуелбек Қоңыратбаев
right|thumb Қоңыратбаев Әуелбек (1905-86) - түрколог, филология ғылыми докторы профессор. Ғалымның негізгі еңбектері қазақ фольклоры, көне түркі поэзиясын зерттеу және қазақ әдебиетін мектептерде оқыту мәселелеріне арналған. Қазақ совет әдебиетінің библиографиялық көрсеткіші" (1950), Қазақтың Қозы-Көрпеш жыры туралы» (1959), «Әдебиетті оқыту методикасының очерктері» (1962), "Әдебиетті оқыту методикасы" (1966), "Шеберлік сырлары" (1979), "Қазақ эпосы және түркология" (1987), "Қазақ фольклорының тариxы" (1991), "Қазақ әдебиетінің тариxы" (1994) жарық көрді. Қоңыратбаевтың бірқатар еңбектері абайтану мәселөлерін сөз етеді, әсіресе ақынның шығыс әдебиетімен байланысын ашуға арналған. «Мәдениет тарихынан алынатын таным» («Қазақ әдебиеті», 1972, 28 қаңтар), «Әлішер Науаи - өзбек халқының ұлы ақыны» (ҚазССР ғылым академиясының Хабаршысы, 1948, №6), «Фараби және Абай» еңбектерінде Шығыс әдебиеті мен қазақ әдебиетінің тарихи сабақтастығы және жалпы түркология мәселөлерін қарастырған. Оның бірқатар зерттеулері Абайдың философиялық көзқарасын анықтауға, ақындық шеберлік және шығармаларындағы еткірсын, әжуа, мысқыл ерекшеліктерін ашуға арналған. Ол Абайдың өмірі мен ақындық жолын зерттеу мәселелеріне байланысты 10-нан астам ғылыми мақала жазып, 1945 жылғы Абай шығармаларының академиялық жинағына түсініктер жариялады. Ғалымның 10 томдық шығармалар жинағы (2004-2005), 2 томдық таңдамалы көркем шығармалары (2008) жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:1905 жылы туғандар
Русиновци (Габрово облысы)
Русиновци (Русиновци) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Дряново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5380. ЕКАТТЕ коды — 63447.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Сеноборка
Сеноборка — Ресейдегі өзен. Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Клязьма өзенінің оң жағалауынан 241 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Владимир қаласынан Нерль өзенін қоспағанда Ковров қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Владимир облысы өзендері Санат:Ока су алабы өңірі өзендері
Шарап үңгірлері
thumb| left| Шарап үңгірі thumb|Шарап Үңгірі thumb| Жүзім [[Калифорния]] Шарап үңгірлері – дүниежүзіндегі шарап өндірісінің ажырамас бөлігі. Шарапты жер астында сақтау тиімді. Біріншіден, электр қуатын үнемдеуге болады. Екіншіден, шектеулі жер аумағын оңтайлы пайдалануға мүмкіндік бар. Шарап үңгірлері шараптарды сақтау мен оларды ұзақ уақыт ұстауға аса қажетті ылғалдылықпеен және салқын температурамен қамтамасыз етіледі. Алғашқы шарап үңгірлері жай ғана жерден қазылған туннельдер болатын. Басында жалаңаш жартастардан тұратын шаң басқан туннельдер пайдаланылды. Оның алтын өндіретін кен орындарынан аса айырмашылығы болған жоқ. Дегенмен өнертапқыштар шарап үңгірін бірте-бірте дамытып, түрлі идеяла рйлап тапты.
Дереккөздер
Санат: Табиғат Санат: Үңгірлер
Адан (Гуарда)
Адан (Гуарда) (Adão (Guarda)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Гуарда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 227 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,68 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Көлік құралының айналымы
Көлік құралының айналымы - бір немесе бірнеше жүруден тұратын, міндетті түрде алғашқы маршрутына оралатын көліктік цикл.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Қызылша мыс балқыту пункті
Қызылша мыс балқыту пункті – б.з.б. 2 мыңыншы жылдықтағы мыс балқыту орны. Мойынқұм ауданы Мыңарал аулынан оңтүстік-батысқа қарай 48 км қашықтықта орналасқан. Бұл орынды 1968 жылы геологтар – В.А. Костюшин мен В.В. Волобуев тапқан. Мыс балқыту пункті маңында мыс кен орындары қазылған. Мыс балқытуда күйдірілген саз балшықтан жасалған тостағандар пайдаланылған.
Дереккөздер
Санат:Металлургия Санат:Геология
Иманғали Білтабанов ауылы
Иманғали Білтабанов ауылы — Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы ауыл, Иманғали Білтабанов ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қобда ауылынан оңтүстікке қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 918 адам (447 ер адам және 471 әйел адам) болса, 2009 жылы 636 адамды (328 ер адам және 308 әйел адам) құрады.
Инфақұрылымы
Ауылда орта мектеп, амбулатория, дүкендер,клуб басқада салалары бар.
Дереккөздер
Санат:Қобда ауданы елді мекендері
Женерал-Салгаду
Женерал-Салгаду (General Salgado) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Аурифлама экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11 154 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 493,276 км² шамасында. Халық тығыздығы — 22,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1949 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Зельтисберг
Зельтисберг (Seltisberg) — Швейцарияның Базель-Ланд кантонында орналасқан коммуна. Листаль округінің құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1338 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.57 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2833, пошта индексі — 4411.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базель-Ланд елді мекендері
Бағалы қағаздарды орналастыру
Ұлттық заңнамамен реттеледі. Қазақстанда "Бағалы қағаздар нарығы туралы" және "Акционерлік қоғамдар туралы" заңдармен реттеледі.
Бағалы қағаздарды орналастыру тәсілдері:
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Кальдерара-ди-Рено
Кальдерара-ди-Рено (Calderara di Reno) — Италиядағы қала, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Болонья провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 632 адамды құрайды (2001). Халық тығыздығы 282 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 41,25 км² шамасында. Пошта индексі — 40012.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Petronio. Жыл сайынғы мерекесі — 4 қазан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Кіші Покша
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Талдыкөл ауылдық әкімдігі
Талдыкөл ауылдық әкімдігі — Қостанай облысы Қамысты ауданында болған әкімшілік бірлік. 2019 жылы Клочков ауылдық әкімдігімен біріктірілген.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Талдыкөл ауылы кірді. Орталығы – Талдыкөл ауылы болды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 415 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қамысты ауданының таратылған ауылдық округтері
Топырақты су шаймауы жылдамдығы
Топырақты су шаймауы жылдамдығы — судың бір қалыпты жылжуы кезіндегі арнаның табаны мен жақтауының топырағын шаймайтын орташа жылдамдығы.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Франция департаменттері
thumb|300px|Франция департаменттерінің қазіргі картасы
Департаменттер (départements) Францияның және оның ортары болған біраз елдің қатарында негізгі аумақтық-әкімшілік бірлігі болып саналады. Әдеттегідей, құрлықтаық Франциядағы департаменттердің аумағы 4000-нан 8000 км²-ді құрайды. Халқы саны 100 мыңнан 1 млн адамға дейін жетуі мүмкін. Департаменттер француздық революция кезінде алфавиттік тәртіп бойынша ресми түрде нөмірленген (қазіргі кезде алфавиттік тәртіптен тыс ерекшеліктер бар).
Басқару жүйесі
Департаментті басқаратын негізгі ұйым алты жылға сайланатын Бас кеңес (Conseil Général) болып табылады. 1982 жылдан бастап кеңесті оның президенті басқарады. Департаменттің әкімшілік орталығы «префектура» деп аталады.
Тарихы
Мемлекетті департаменттерге бөлуді 1790 жылдың 4 қаңтарда Ұлы француздық революция кезінде енгізді. Құрылтайшы Ассамблея бұрынғы провинцияларға бөлуді жаңа, тиiмдi құрылымға ауыстырды. Сол жылдың 4 наурызында жаңа 83 департамент құрылды. 1810 жылы Француздық аумақтың кеңеюіне байланысты департаменттер саны 83-тен 103-ке дейін өсті, бірақ, 1815 жылы Наполеонның жеңілуі артынан олардың саны 86-ға төмендеді. Сонымен қатар, 1848 жылдан 1962 жылға дейін Алжир Францияның департаменті болған. Қазіргі кезде Францияның құрамында 96 департамент және теңіздің ар жағындағы 5 департамент бар.
Франция
Ла-Круазий
Ла-Круазий (La Croisille) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27189, пошта индексі — 27190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 417 адамды құрады. Халық тығыздығы — 77,22 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Сенак (Жиронда)
Сенак (Cénac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бордо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,5 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33118, пошта индексі — 33360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1846 адамды құрады. Халық тығыздығы — 246,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Әскер Қосжанов
Әскер Қосжанов (1918, Адай уезі, Ақшымырау – 1999) – еңбек ардагері, шопан.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Хайльбах
Хайльбах (Heilbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 131 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 047. Муниципалитеттің басшысы — Норберт Майер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Таллыкуль (Зириклин ауылдық кеңесі)
Таллыкуль — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Зириклин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 33 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Швед тілі
Швед тілі — Солтүстік герман тілдеріне жататын, Швецияда және Финляндияның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен Аланд аралдарында таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі норвег тілі және азырақ дәрежеде дан тілімен өзара түсінікті тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол викинг заманында Скандинавияда тұрған герман халықтарының тілі болған көне норвег тілінен өрбіп шыққан тіл болып табылады.
Әдеби швед тілі орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және жазба тіл біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден грамматикасы және сөз қоры жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе бастауыш-баяндауыш-толықтауыш түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы ағылшын тілінікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша атау және ілік септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. Сын есімдер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп.
Дереккөздер
Санат:Швед тілі Санат:Финляндия тілдері Санат:Еуропалық Одақтың ресми тілдері Санат:Швеция тілдері
643 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:643 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:643 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Дувер (Кентукки)
Дувер (Dover) — Кентукки штатының Мэйсон (Mason) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 316 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-22222.