cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тағар
Салықтың алынуы
Ол Ұлықбек тұсында Саураннан, Сайрамнан, Отырар мен Йанги-Тараздан, яғни Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанның оның әскерлері тұрған аймақтарынан алынды. Моғол хандары да Оңтүстік-Батыс Жетісу мен Қашқарияның өз қоластындағы отырықшыларынан тағар жинаған. Тағардың нақты көлемі белгіленбей, хан мен басқа да феодалдардың шешіміне байланысты жиналды.
Дереккөздер
Санат:Салықтар Санат:Қазақстан тарихы
Абсорбция
Абсорбция — газ және сұйық күйдегі заттардың барлық массасы бойынша басқа затқа сорылуы.
Физикалық химияда
Абсорбция — газ және сұйық кұрамындағы заттарды сұйық, сирегірек қатты заттар (абсорбенттер) көмегімен сіңіріп алу процесі. Оптикада — белгілі бір денеден өту барысында жарық ағымы энергиясы бөлігінің тұтылып қалуы.
Физикалық абсорбция
Физикалық абсорбция - абсорбат пен абсорбент арасында химиялық әрекетсіз өтетін абсорбция.
Майлы абсорбция
Майлы абсорбция — газ немесе бу-газ қоспасының бір немесе бірнеше құрауышын әр түрлі құралғыларда сіңіргіш маймен еріту процесі; коксхимиялық өнеркәсіпте кокс газынан бензолды бөліп шығаруға, мұнай өңдеу өнеркәсібінде жасанды сұйық отын алуда, тағы басқа жерлерде қолданылады.
Абсорбер
Абсорбер — абсорбция жүретін құрылғы.
Экономикада
Абсорбция-екі коммерциялық мекеменің қосылуы, олардың бірі - неғұрлым ірісі - келесісін бірыңғай ұйым  құру мақсатымен жатады.
Дереккөздер
Санат:Айрық беттер Санат:Физикалық құбылыстар
Absorptie
Тәж тесіктері
нобай|150px|B аймағында магнит өрісінің контурлары ашылып, плазманың ұшырылуына жағдай жасайды. Тәж тесіктері — Күн тәжіндегі плазманың температурасы мен қысымы төмендеген аймақтары.
Алғаш рет оларды 1970-ші жылдардың басында Скайлэб орбиталық станциясындағы рентгендік телескоп көмегімен бақылаған болатын. нобай|солға|2007 жылы STEREO аппараты түсірген фото
Тәж тесіктерінің өлшемдері мен Күн бетінің бойымен жылжуы Күннің белсенділік цикліне байланысты болады.
Дереккөздер
Санат:Күн
Қабыршақты (көл)
Қабыршақты – Сарысу өзенінің алабындағы көл.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Қызылжар кентінің солтүстік-батысында 8 км жердегі көл. Теңіз деңгейінен 354 м биіктікте жатыр.
Гидрографикасы
Аумағы 5,8 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 14 км, ең терең жері 1,3 м, су жиналатын алабы 916 км2. Қабыршықты көліне солтүстіктен Сарыөзен өзені құяды.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы көлдері Санат:Сарысу су алабы
Нұғман Сәрсенұлы Манаев
Нұғыман Сәрсенұлы Манаев (17.09.1894, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы Жанбай ауылы - 1942) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. Уфадағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). Бейімбет Майлинмен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "Айқап" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары Бөкей губерниясы атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары Орал губерниясында бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары Жетісу губерниясы, Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары Қазақ АКСР-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. Шәңгерей Бөкеев өлеңдері, Спандияр Көбеевтің "Қалың мал" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.
Толығырақ
1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “Шығыс баспасы” баспаханасында әріп теруші, корректор, “Орал” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, Бөкей, Орал губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “Қы-зыл Ту” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және Ақтөбе округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары Қазақ АКСР-і халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ марксизм-ленинизм ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы мамыр айында ақталды.
Дереккөздер
Санат:1894 жылы туғандар Санат:Құрманғазы ауданында туғандар Санат:1942 жылы қайтыс болғандар Санат:Тарихи тұлғалар Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
NGC 4696
NGC 4696 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан E1/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 7 мамырда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4696 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43296, ESO 322-91, MCG -7-26-51, AM 1246-410, DRCG 56-39, DCL 242.
Шпанн Отмар
Шпанн Отмар (1878-1950) - австриялық әлеуметтанушы және философ; Вена профессоры; Платон және Аристотельдің философиясын әмбебаптандырғандықтан пайда болған, неміс мистицизмі және неміс идеализмі туындатқан жалпы ұғымдағы категория туралы ілім, орталығы - «бүтіндік». Осы көзқарас бойынша индивидуалистерге қарсы күресті, эмпиризм, механицизм және материализмнің философиядағы да, әлеуметтанудағы да жекелікті мойындамады.
Дереккөздер
Санат:Философия
Прэстон (Миссури)
Прэстон (Preston) — Миссури штатының Hickory округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 113 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.4 км² шамасында. FIPS коды — 29-59870.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
IC 1091
IC 1091 — Үшарқар-Таразы шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 54044, MCG -2-39-1, IRAS15055-1057.
Сыртқы сілтемелер
IC 1091 Санат:Үшарқар-Таразы (шоқжұлдыз)
Тикрит
Тикрит қаласы (Ирак) – Ирактың солтүстігіндегі Тигр өзенінің бойындағы қала .
Халық саны 28 900 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Қала Саддам Хуссейн мен Саладиннің туған қаласы ретінде танымал. Тикрит – жиырма ғасырлық тарихы бар қала. Біздің заманымызға дейінгі 615 жылы Вавилон патшасы Набопаласар Ашшурға шабуыл жасаған кезде осы аймақты паналаған болатын. Осы кезден бастап қала жайындағы деректер ежелгі ескерткіштерде кездесе бастайды. 1137 жылы қалада аты аңызға айналған Саладин қолбасшы туған. Соның құрметіне провинцияның аты «Салах-ад-Дин» деп қойылған. 14 ғасырда моңғолдар қаланы басып алып қиратады. 2003 жылдың 13 сәуірде қала шайқассыз АҚШ әскеріне беріледі. Америка әскері Бағдатты жаулап алғаннан кейін Саддам Хуссейн Тикритке қашып келеді. Оны қалаға жақын жерде туысқандары мен жақтастары жасырған. Саддам Хуссейнді 2003 жылдың 13 желтоқсанында «Қызыл Таң» операциясы кезінде тұтқынға алды.
Дереккөздер
Санат:Ирак қалалары
Шырышты қабық
Шырышты қабық — ас қорыту, тыныс алу және песеп шығару жүйелеріндегі қуыс мүшелердің кенерелеріндегі ішкі қабат дәнекер болып тұратын және бір- тегіс бұлшық ет тканьдерінен тұрады, шырышты қабықта орналасқан шырышты безден шыққан шырышпен беті қапталған кілегеймен тоселген.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Төрткүл
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Ротталь (Инн) (аудан)
Ротталь-Инн (Landkreis Rottal-Inn) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Пфаркирхен қаласы. Аудан Бавария жерінде орналасқан. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1.280 км² шамасында. Тұрғыны 119 762 адамды құрайды. Халық тығыздығы 94 адам/км². Ауданның ресми коды — 09 2 77.
Аудан 31 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария аудандары
Чурк-Ю
Чурк-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жежим-Ю өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Данбар түбіндегі шайқас (1296)
Данбар түбіндегі шайқас (Battle of Dunbar) — Эдуард І бастаған ағылшын әскері мен Иоанн I бастаған шотланд әскерінің арасындағы 1296 жылы шотландық Данбар қаласының маңында болған шайқас.
Шайқастың алдындағы жағдай
Берик-апон-Туидті басып алған Эдуард I Шотландияны жаулап алуды жалғастыруға асықпады және қаланың қорғанысын күшейтіп, бір ай бойы осында қалды. 5 сәуірде Иоанн I-ден салық төлеуден бас тартуы туралы хабар келді, осыдан кейін әскери-іс қайта жанданды.
Ағылшындардың мақсаты - Джон Коминнің қарындасы мен олардың жақтасы, данбардың графы Патрик IV-нің әйелі күйеуінің көзқарастарымен келіспей, шотландықтардың Данбар бекінісінде орнығуына қарсы болмады. Жауап ретінде Англия королі солтүстікке рыцарлар жасағымен көмекшісі Джон де Вареннды жіберді. Қатерді естігеннен кейін, қамал қорғаушылар Хаддингтонда тоқтаған Иоаннан көмек сұрады. Осыдан кейін, бүкіл әскер (немесе оның көп бөлігі) Данбарға беттеді, патшаның өзі жорыққа қатыспады.
Шайқас
Күштер 27 сәуірде кездесті. Сірә, шайқас екі атты әскер жасақтарының қақтығысы болды. Шотландықтар батысқа қарай қырдағы қорғалған жерде орналаса алды, бірақ де Варенннің адамдары қатарларының сапы бұзылған және қашқандай кейіп келтіріп, алдап шығара алды. Осыдан кейін ағылшындар біріккен фронт болып шабуыл жасады. Соғыс қанды болмады, жалғыз кәмелет жасына томаған лотиандық рыцарь сэр Патрик Грэхем ғана қаза болды, 100-ге жуық шотландық лордтар тұтқынға алынды. Қалған шотландықтар Эттрик орманына қашты. Келесі күні Эдуард Данбардың қабырғаларына жақындады, оның гарнизоны көп ұзамай берілді. Қамалда болған 130-ға жуық рыцарлар мен атқосшылар Англияға жіберілді, олардың ішінде Атолл, Росс және Ментейт графтары болды.
Салдары
Данбар түбіндегі шайқас 1296 жылғы жорықтар ағылшындардың жетістіктерінің бірі болды, бұл шайқас Иоанн І Эдуард I-нің пайдасына орай тақтан бас тартуымен аяқталды.
Әдебиет
Санат:Шотландия шайқастары Санат:Англия шайқастары Санат:Шайқастар
Журуэна
Журуэна (Juruena) — Бразилиядағы муниципалитет, Мату-Гросу штатында орналасқан. Солтүстік Мату-гросу мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Арипуанан экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Мартинес
Мартинес (Мартинес) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Эль-Барко-де-Авила-Пьедрахита ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 162 адамды құрайды.
Журуэна
Тарихы
Қала 1988 жылы құрылған.
Мартинес
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Журуэна
Тарихы
Санат:Мату-Гроссу елді мекендері
Консоме
right|thumb| alt=A.|200 px|[["Консоме"]]
Консоме - 1) әр түрлі сорпалардан (сүйекті сиыр және бұзау еттерінен, үй құстарынан) және қоспалардан тұратын көжелер; 2) ет немесе құс етінен қайнатылған күшті сорпа, кейде сүйек сорпасында ет сорпасы қайнатылған "қос" сорпа. Ертеректе француз және орыс мейрамханаларында қолданылған. Қазіргі заманда консоме зиянды болып саналады, себебі организмде холестериннің жинақталуына ықпал етеді. Қазіргі мейрамханалық түсінікте консоме — бәлішпен берілетін күшті және тұздалған сорпа.
Азаматтың меншігі
Азаматтың меншігі - Азаматтың өндіріске қатысуы арқылы тапқан табысы мен өзінің еңбекке, кәсіпкерлік қызметті, өз шаруашылығын жүргізу қабілеттілігін басқаша пайдалану және кредиттік мекемелерге салынған қаржылардан, акциялар мен басқа құнды қағаздардан түскен табыстар, мұрагерлік бойынша мүлікті иелену және заңға қайшы келмейтін баска негіздер есебінен құрылатын және көбейетін мүлкі. Азаматтың мүлікті мұралану құқығы заңмен танылады және қорғалады.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2004-05
Бапкерлер
Жолдастық кездесулердегі сәтсіздіктен соң, Леонид Пахомов қызметінен босатылды. Оған 28 сәуірде Алматыда Әзірбайжан құрамасынан 2:3 есебімен ұтылып қалуы себеп болды. Оның орнына құраманың бұрынғы ойыншысы Сергей Тимофеев келді. Бірақ ол да құраманы күшейте алмай, ӘЧ-2006 іріктеуінде 12 кездесудің біреуінде ғана тең түсіп, 2005 жылдың соңында қызметтен босады.
Леонид Пахомов
№ 61. 18.02.2004. Латвия — Қазақстан — 3:1 № 62. 19.02.2004. Армения — Қазақстан — 3:3 № 63. 21.02.2004. Кипр — Қазақстан — 2:1 № 64. 28.04.2004. Қазақстан — Әзербайжан — 2:3
Сергей Тимофеев
№ 65. 8.09.2004. Қазақстан — Украина — 1:2 № 66. 9.10.2004. Түркия — Қазақстан — 4:0 № 67. 13.10.2004. Қазақстан — Албания — 0:1 № 68. 17.11.2004. Грекия — Қазақстан — 3:1 № 69. 29.01.2005. Жапония — Қазақстан — 4:0 № 70. 26.03.2005. Дания — Қазақстан — 3:0 № 71. 4.06.2005. Украина — Қазақстан — 2:0 № 72. 8.06.2005. Қазақстан — Түркия — 0:6 № 73. 17.08.2005. Қазақстан — Грузия — 1:2 № 74. 3.09.2005. Албания — Қазақстан — 2:1 № 75. 7.09.2005. Қазақстан — Грекия — 1:2 № 76. 8.10.2005. Грузия — Қазақстан — 0:0 № 77. 12.10.2005. Қазақстан — Дания — 1:2
ӘЧ-2006 іріктеуі
-
Көксу (Шардара ауданы)
Көксу — Түркістан облысы Шардара ауданындағы ауыл, Көксу ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шардара қаласынан солтүстікке қарай 35 км жерде, Сырдария өзені мен Қызылқұм каналының аралығындағы Шардара даласында бұта, көкпек, баялыш, т.б. шөптер өскен қуаң далада орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 5618 адам (2931 ер адам және 2687 әйел адам) болса, 2009 жылы 6125 адамды (3162 ер адам және 2963 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1940 жылы ұйымдасқан «Көксу» қаракөл кеңшары орталығы ретінде қаланған. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары ұйымдасқан.
Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, клуб, аурухана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Шардара ауданы елді мекендері
Япта-Яха (Сядор-Яха тармағы)
Япта-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сядор-Яха өзенінің оң жағалауынан 117 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Алтой-Яха
Алтой-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ен-Яха өзенінің оң жағалауынан 98 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Қазақстанның ең үздік футболшылары
Қазақстанның ең үздік футболшылары - Қазақстанның ең үздік футболшысы атағы 1992 жылдан бері өткізіліп келеді. Бұл жүлде Қазақстанның журналистері, жаттықтырушылары, Премьер Лигада өнер көрсететін командалардың капитандарың дауыс беруі арқылы жеңімпазды белгілейді. Бұл жүлде 2 версия бойынша тағайындалады. Біріншісі - Футбол Федерециясы (1992-2005, 2008), екіншісі - GOAL журналының (1999 жылдан бері) версиясы бойынша.
Жеңімпаздар
Санат:Қазақстандағы футбол Санат:Қазақстанның ең үздік футболшылары Санат:Қазақстан бойынша тізімдер Санат:Қазақстан футболшылары
Анри Бергсон
right|150px Бергсон Анри (1859-1941)- француз философы,Жаратымпаз эволюция және интуитивизм қағидасын жасаған иррационалист.
Оның философиясының негізі ұғымы «Тіршілік». Тіршілік мәніне интуиция көмегімен ғана бойлай аламыз. Өмір ағып жатқан тасқын сияқты үздіксіз процесс, тіршілік күші осы процесстің ішкі түрткісі.
Ғұмырбаяны
Анри Бергсон (Henri Bergson) 1859 жылы 18 қазанда Франция астанасы Парижде еврей отбасында Туған. Бала кезінде Бергсондар отбасы Англияда бірнеше жыл тұрғандықтан ол ағылшын тіліне де жеттік болып өседі. Бергсон 9 жасқа келгенде отбасы қайтадан Парижге көшіп келіп тұрақтайды.
Бергсон Париждегі Кондерсе лицейінде үздік оқиды. Орта мектеп бітіргенде математикадан жазған мақаласы сыйланады және мақаладағы есептеу әдісі жаңалыққа толы болғандықтан «Математика жылнамасында» жарияланады. Бергсон математикада ғана емес, әдебиетте де дарынды болады және жастайынан сөз көркемдігіне ден қойған шығармашылық талантын байқатады. Мектеп бітірген соң гуманитарлық сала мен жаратылыстану саласын таңдауда біраз екіойлы болады. Ақыр-аяғы ол гуманитарлық пән саласын таңдап, 1878 жылы әлемге әйгілі көптеген тұлғалар тәрбиелеген Париж жоғары нормал мектебіне (École normale supérieure) түседі. Дегенмен, математикаға ынтасын суытпайды. Әсіресе, позитивизм ойшылы Г.Спенсердің еңбектерін зерттеп, ғылым мен математика салаларында өзіндік ізденістер жасайды. Университетте сабақтастары оны «атеист» деп атаған екен. Бірде кітап басқаруға жауапты Бергсон кітаптарды дұрыс жинамай оқытушының сынына ұшырайды. Оқытушы оған: «Бұл не масқара! Сенің кітап басқарушылық рухың қайда кеткен?» дейді ашуланып. Сонда студенттер: «Бергсонда рух жоқ қой!» деп шулаған екен. Үш жылдан кейін ол гуманитарлық ғылымдар магистрі атағын қорғайды және философия пәніне толымды оқытушы куәлігін алады.
Сомерсет Моэм
600 × 936px|нобай|оңға|Сомерсет Моэм (1934) Уильям Сомерсет Моэм (1874-1965) – әлемге әйгілі көрнекті ағылшын жазушыларының бірі. 1874 жылы 25 қаңтарда Франциядағы британ елшілігінің заңгері отбасында дүниеге келеді. Он бір жасында ата-анасынан айрылып, Англиядағы туыстарының қолында тәрбиеленеді.Алғашқы романы «Ламбеттік Лиза» медициналық мектепте оқып жүргенде жазылады. 1907 жылы «Леди Фредерик» пьесасы жарыққа шыққаннан кейін оның есімі көпшілікке кеңінен танымал бола бастайды. Оның «Эшенден, немесе Британдық агент», «Шеппи», «Театр», «Ұстара жүзі» және тағы да басқа көптеген еңбектері. Белгілі жазушы 1965 жылы 15 желтоқсанында Ниццеде қайтыс болған.
Анри Бергсон
Ғұмырбаяны
Университетті тамамдаған соң Бергсон оқытушылықпен шұғылданады және Рим ойшылы Лукреций Кардың «Заттың сипаты туралы» кітабын зерттейді. Бұл кітап туралы жазған мақаласы аталған кітапқа жастардың ынтасын аудартады. 1889 жылы Бергсон алғашқы философиялық еңбегі «Сананың тіке материялы» (1910 жылы «Уақыт және еркін ерік» болып басылып шықты) монографиясы арқылы Париж университетінде докторлық атағын қорғайды.
Сомерсет Моэм
Сыртқы сілтемелер
Санат:1874 жылы туғандар Санат:1965 жылы туғандар Санат:Жазушылар
Анри Бергсон
Ғұмырбаяны
1898 жылы Париж нормал жоғары мектебіне оралып дәріс береді. 1900 жылы Франция ғылым академиясы Бергсонды философия профессоры етіп тағайындайды. Академияда ол Антикалық философия және Қазіргі заман философиясы мінберінде 20 жыл сабақ сөйлейді. Оның ойы ұшқыр, тілі өткір әрі әсерлі, дәлел дәйегі мол болғандықтан тыңдаушыларды қатты баурайды. Бергсон 1900, 1904, 1911 жылдары өткен І, ІІ және ІV кезекті халықаралық философия құрылтайына қатысады. 1914 жылы ол Этика және саясаттану институтының төрағасы және Франция ғылым академиясының академигі болады.
Бергсон 1908 жылы Англияда әйгілі АҚШ прагматисті Уильям Джеймспен кездеседі. Бергсонның іліміне тәнті болған Джеймс өз сабағына Бергсон философиясын қосып сөйлейді. Кейін Джеймс АҚШ-қа барған соң өз досына Бергсонның «Жасампаз эволюция» кітабын аудартып, өзі алғы сөз жазбақшы болады. Бірақ Джеймс 1910 жылы қайтыс болады. 1911 жылы Бергсон Уильям Джеймстің «Прагматизм» кітабына «Ақиқат және шындық» атты ұзақ алғы сөз жазады.
1928 «оның толысқан және өміршеңдік рухы тасқындаған идеяларына, озық бейнелеу өнеріне» бола Бергсонға нобель әдебиет сыйлығы берілді. Дәстүрлі философиядағы механикалық және детерминизмдік рационализмді батыл сынаған Бергсонның тіршілік философиясына Швед академиясы жоғары баға беріп, «Жасампаз эволюция» кітабы “бейне ғажайып өлең секілді көңілді тебірентетін, мағынасы сарқылмайтын және шабытқа қанат бітіретін космология”, “ол рационализм жабынынан шығудың даңғыл жолын ашты... жаратымпаз күштің ғажайып құдіретін танытты, адамзат арманының шексіз кеңістігіне самғады”, “сана азаттығына орасан зор үлес қосты” деп есептеді.
Бергсон өз өмірінде көптеген кітаптар жазды. Олардың арасында ерекше танымалдары: «Уақыт және еркін ерік» (1889), «Материя және жады» (1896), «Күлкі: комиктің мәні» (1900), «Метафизикаға кіріспе» (1903), «Жаратымпаз эволюция» (1907), «Рухани энергия» (1919), «Ұласым және біруақытталық» (1922), «Дін мен этиканың екі қайнары» (1932), «Жасампаз рух» (1934) қатарлылар. «Жасампаз эволюция» кітабы Бергсон шығармашылығының шыңы деуге болады.
Бұл еңбектері арқылы ол Тіршілікті дәріптеп, өміршеңдікті ұлықтады, интуициялық ішкі түйсікке мадақ айтты, материя мен зерденің рөлін төмендеткен иррационалдық өмір философиясы жүйесін жасады.
Матеуш (Португалия)
Матеуш (Португалия) (Mateus (Portugal)) — Португалиядағы қала және аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Вила-Реал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2545 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,14 км² шамасында. Халық тығыздығы — 614,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Мартин Турский.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Будан сөздер
Бұдан сөздер ( гибридные слова ) -  әр түрлі тіл элементтерінен жасалған сөздер. Мысалы: авто дүкенші сөзі -  гректің авто, арабтың дүкен, қазақтың -ші жұрнағынан жасалған.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Сиракус (Миссури)
Сиракус (Syracuse) — Миссури штатының Морган округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.0 км². FIPS коды — 29-72106.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Морган округы (Миссури)
Қабыршақтылар
thumb|Шөл игуанасы Қабыршақтылар (Squamata) – бауырымен жорғалаушылар класының бір отряды.
Бұлар жер шарында кең тараған (тек Антарктидада кездеспейді). Қабыршақтылардың 6600-дей түрі белгілі, олар 3 отряд тармағына (кесіртке, жылан және амфисбендер) бірігеді. Амфисбендер (Amphisbeania) – кесірткелерге жақын жануарлар. Бұлардың 23 туысқа бірігетін 140 түрі бар, негізінен, Оңтүстік және Орта Америкада, Батыс Азияда тіршілік етеді. Қабыршақтылардың дене пішіні әр түрлі мүйізді қабыршақтармен және қалқандармен жабылған. Олардың астында сүйек қатпарлары орналасады. Басының самай сүйегі дамымай қалған (редукцияланған). Үстіңгі жақтың шаршы сүйегі бас сүйек қабымен қозғалмалы түрде байланысқан. Қозғалмалы қабақ кесірткелерге тән, ал жыландардың қабақтары мөлдір, олар бір-бірімен бірігіп кеткен. Аталықтарында көбею мүшелері жұп болады. Қабыршақтылардың жұмыртқаларының жұмсақ жарғақ тәрізді қабығы болады. Қабыршақтылардың биоценоздағы рөлі зор, а. ш-на зиянды жәндіктер мен ұсақ жануарларды жеп пайда келтіреді, уынан дәрілік препараттар алынады.
Каталогтарды бүркемелеу
Каталогтарды бүркемелеу (Кэширование каталогов) — файлдық сервердің дискісіне қатынас құрудың тиімділігін арттыру әдістерінің бірі. Файлдар бөліп тарату кестесі және каталогтардың кірмелер кестесі қатқыл дискіден сервердің жедел жадына көшіріледі. Қатқыл дискідегі мәліметтерге жасалған сұратуды орындау кезінде файлдық сервер мәліметтердің орналасқан орны жайындағы мәліметті жедел жадтағы кестелерден алады (бұл осы мәліметті дискіден оқығаннан әлдеқайда тез болатын процес )
Макрофаг
thumb|right|200px|Макрофаг Макрофаг (Масrорһаgіа - үлкен жалмаушы) — активті қозғалыс (хемотаксис) және фагоцитозға қабілетті дәнекер тканінің клеткасы. Макрофаг жұтқан материалды қорыту үшін өзінің ішінде ферменттері бар, фагоцитозды активті іске асыратын сүйек ми текті клеткалар. Макрофаг жұтатын материал өте үлкен бөлшектерден (өлі тканьдер бөлшектерінен) тұруы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Цитология Санат:Гематология
Роди-Миличи
Роди-Миличи (Rodì Milici) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Мессина провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2335 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 65 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 36 км² шамасында. Пошта индексі — 98059.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Bartolomeo, San Filippo d’Agira.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Волков (Аургазин ауданы)
Волков — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Тукаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 13 адамды құрады. Пошта индексі — 453489, ОКАТО коды — 80205852007.
Умм-Каср
Умм-Каср қаласы (Ирак) – Ирактың оңтүстігіндегі портты қала .
Волков (Аургазин ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Умм-Каср
Парсы шығанағына апаратын Абуллах бұғазының сағасында орналасқан. Халық саны 45-47 мың адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қалада 82 көше бар, әр көшеде 72 үй бар. Ирак соғысына дейін қалада 13 бастауыш мектеп (ер балаларға 4және қыз балаларға 4-еуі арналған, 5 аралас мектеп) және 5 орта мектеп (екеуі ер балаларға, біреуі ер балаларға арналған кешкі және екеуі қыз балаларға арналған мектеп) болған. Умм-Касрдан 1,5 км қашықтықта АҚШ-тың Кэмп-Букка әскери лагері орналасқан. Қала жайындағы алғашқы деректер 1903 жылға жатады. Әдепкіде қала шағын балық аулайтын қоныс ретінде болғандықтан, онша танымал болмаған. Ирак королі ΙΙ Фейсал осы жерге тұрақты порт салуды шешкенде қала дами бастады. Бірақ 1958 жылы корольді тақтан тайдырғаннан кейін портты салу кейінге шегеріледі. Ирак соғысы кезінде қала кең танымал болды. Аймақтың бақылауын қолға алу үшін екі жақтың әскері көп шайқасты. Умм-Касрды жаулау үшін АҚШ әскеріне бір апта уақыт кетті.
Дереккөздер
Санат:Ирак Санат:Қалалар
Кузьминиха
Кузьминиха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Талица өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чумыш. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Кастеллеоне-ди-Суаза
Кастеллеоне-ди-Суаза (Castelleone di Suasa) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Анкона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1701 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 107 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 60010.
Елді мекеннің қамқоршысы — Қасиетті Titolare: San Pietro martire.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Әбілқай Бекқұлов
Әбілқай Бекқұлов (31.12. 1927 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Бірлік ауылы) – экономика ғылым докторы (1987). Ленинград т. ж. көлігі инженерлері ин-тын бітірген (1948). 1948–1949 ж. 1 Алматы ст-нда инж., Түрксіб жолаушы қызметінің диспетчері, 1942–1952 ж. Қазақстан ҒА Транспорт проблемасы секторының, 1952–1961 ж. Экон. ин-тының кіші, аға ғыл. қызметкері, 1961–1963 ж. ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ), 1963–1988 ж. Алматы халық ш. ин-тының (қазіргі Қазақ экон. ун-ті) доценті, кафедра меңгерушісі, проф. 1988 жылдан материалдық-тех. жабдықтау экономикасы мен жоспарлау кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарады. Ғыл. қызметінің негізгі бағыты – материалдық ресурстарды үнемдеу негізінде Қазақстанның экон. байланыстарын ұтымды ету.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Крамберг
Крамберг (Cramberg) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Рейн-Лан ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 481 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 41 022. Муниципалитеттің басшысы — Хельмут Шёпс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Құмбел (асу, Арасан тауы)
Құмбел – Арасан тауының шығысындағы асу.
Географиялық орны
Жетісу облысы Кербұлақ ауданы Арасан өзенінің жоғарғы ағысында 2600 м биіктікте орналасқан. Асудан жыл бойы салт атты адам өте алады.
Геологиялық құрылымы
Палеозой дәуірінің герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Беті төрттік шөгінділермен жабылған.
Климаты
Климаты қоңыржай белдеудің тұран континеттік облысына жатады. Қаңтардың орташа температурасы 8-12°С, ал шілдеде 18-20°С, жылдық жауын-шашын мөлшері 700-800 мм. Топырақ жамылғысы тау шалғындық.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы асулары
Понтон
Понтон (ponton, pons — көпір) —
Кіші Сая
Кіші Сая (Сая) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Барда өзенінің оң жағалауынан 97 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
УЕФА Кубок иелері кубогы 1992/93
Сілтемелер
Санат:1992 жылғы футбол Санат:1993 жылғы футбол Санат:УЕФА Кубок иелері кубогының маусымдары
Понтон
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Кіші Сая
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сылва бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Ла-Форе-Ландерно
Ла-Форе-Ландерно (La Forest-Landerneau) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Брест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29056, пошта индексі — 29800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1825 адамды құрады. Халық тығыздығы — 198,15 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Эд-Дивания
Эд-Дивания қаласы (Ирак) – Ирактағы Кадисия мухафазының орталығы .
Халық саны 420 000 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Тигр мен Евфрат өзендерінің арасында орналасқан. Бағдат пен Басраны біріктіретін теміржол қала арқылы өтеді. Ауданның ауылшаруашылық орталығы болып табылады. Бұл жерлерде негізінен күріш пен финик егіледі.
Дереккөздер
Санат:Ирак Санат:Қалалар
Цвизель
Цвизель (Zwiesel) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Реген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9732 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 41,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 76 148. Муниципалитеттің басшысы — Роберт Цеттнер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Жіктелім
Дереккөздер
Санат:Биология
NGC 334
NGC 334 — Sculptor шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 25 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 334 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3514, ESO 351-26, MCG -6-3-12, IRAS00564-3523.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sculptor (шоқжұлдыз)
Қылмыстық деңгейі
Криминологияда — қылмыстың тарқалуының үш негізгі көрсеткіштерінің бірі. Қылмыс деңгейі тіркелген қылмыстар мен анықталған қылмыстардың абсолютгік сандық көрінісімен (немесе коэффициент пен индекс түрінде: қылмыс саны мен турғындардың белгілі бір санына шаққандағы оны жасаған адамдардың санымен есептеледі.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Тыңдала (Батыс Қазақстан облысы)
Тыңдала (2022 ж. дейін Карпово) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Шалғай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 333 адам (163 ер адам және 170 әйел адам) болса, 2009 жылы 105 адамды (56 ер адам және 49 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Қауіпті химиялық элементтер
Қауіпті химиялық элементтер - радон, плутоний, бериллий, уран, актиний, фермий, менделевий, нобелий, резерфордий, нептуний, америций, берклий.
Радиацияға толы сфера – Біздің қоршаған ортада радиактивті элементтердің (заттардың) көп болуынан. Бұл ашық түде болуы, антропогендік факторлармен де болады. Осы 1940-1980 ж әлемде 1349 рет ядролық сынақтар жүргізілді. Осының нәтижесінде өте үлкен, өте көп қоршаған ортағарадионуклидтер әкеліп соқтырды. 1950 ж атмосферада және су астында 11,000 кем емес радиоактивті қалдықтарымен контейнерлер жүргізілді. 60 жылдары Арикаспийде әлемдік мақсатқа байланысты 50 жер асты ядролық жарылыстар болып өтті.
Астат
Астат (латынша Astatium, гр. astatos «тұрақсыз»), At — химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 6-шы периодының VІІ тобына жататын радиоактивті элемент, реттік саны 85, атомдық массасы 210. Оның ең ұзақ өмір сүретін изотопы 210At-тың жартылай ыдырау уақыты — 8,3 сағат. Астат химиялық қасиеттері жағынан иодқа өте жақын. Астат алғаш рет 1940 жылы бөлініп шығарылған.
Радон
Менделеев кестесіндегі 8 топ, 6 периодта орналасқан.
Реттік нөмірі 86. Аталуы Rn. Жай күйінде инертты газ, радиоактивті, адам денсаулығына және адам өміріне қауіпті. Ыдырау уақыты 3.8 тәулік. Радонды алғаш американдық физик Р.Оуэнс торийдің ыдырауы кезінде байқаған (1899). Ең тұрақты изотопы 222Rn (Т1/2= 3,823 тәулік). Радон табиғатта сирек кездеседі. Қалыпты жағдайда түссіз, иіссіз, дәмсіз газ; тығыздығы 9,9 г/л (0С-та), балқу t –71С, қайнау t –61,8C; фтормен әрекеттесіп, фторид (RnF2) түзеді. 500С-та Радонды сутекпен тотықсыздандырады. Толуолда, фенолда, суда ерігенде, клатраттар түзеді. Радон радий тұздарынан алынады. Ол өте улы, ыдырау кезінде организмнен қиын шығарылатын, ұшпайтын радиоактивті өнімдер (Po, Bі, Pb изотоптары) түзеді. Медицинада (радонды ванна, т.б.), техникада, биологияда, табиғатта радиоактивті элементтерді анықтауда қолданылады.[1]
Ашылуы
1899 жылы Резерфорд тәжірибесінде эманация түрінде ашқан. Сол кезден бастап радон эманациын радон деп атаған. 1908 жылы таза күйінде Рамзай мен Грей өндіріп шыққан. 1923 жылы өзінің тұрақты аты радонга өзгерді.
Актиний
Актиний (лат. Actinium), Ac — Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 7-ші периодының ІІІ тобына жататын радиоактивті элемент. Реттік саны — 89. Ең ұзақ уақыт өмір сүретін изотопы 227Ac, жартылай ыдырау уақыты — 22 жыл.[1] Актинийді 1899 жылы А. Дебьерн уран рудаларын өңдеу қалдықтарында тапқан. Радийді нейтрондармен атқылау арқылы актинийді алады. Бұл — ақшыл-күміс түсті металл, химиялық қосындыларда валенттілігі 3+, химиялық қасиеттері бойынша лантанға жақын. Актиний — қауіпті радиоактивті улы зат. Актиний (Actіnіum) Ас – элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы радиоактивті элемент; реттік нөмірі 89, атомдық массасы 227. 1899 жылы француз химигі А.Дебьерн ашқан. Актинийдің жер қыртысындағы мөлшері 61010. Актиний күмістей ақ түсті металл, балқу температурасы 105050С, өте әрекеттескіш; ауада тез тотығады, тұз және азот қышқылдарында ериді. Актиний химиялық қосылыстарда 3 валентті болып келеді. Қосылыстарының (гидрототықтар, фторид, оксалат, фосфат, карбонат, фторсиликат) көпшілігі ерімейді. Актиний галогенидтері ауада ұшқыр келеді, негіздік қасиеті лантаннан да күшті. Актиний тотығы оның гидрототығын немесе оксалатын 1100С-да қыздырып-күйдіру арқылы алынады. Оның галогенидтері фторлы сутекке, төрт хлорлы көміртекке, бромды алюмийниге актиний тотығының, құрғақ гидрототығының немесе оксалатының әсері нәтижесінде түзіледі. Актиний тұздары ақ түсті, ертінділері түссіз келеді.
Плутоний
Плутоний (Plutonіum), Pu — элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы жасанды жолмен алынған бірінші радиоактивті хим. элемент; ат. н. 94, ат. м. 244,0642, актиноидтар тобына жатады. Плутонийді 1940 ж американдық ғалымдар Г.Сиборг, Э.Макмиллан, Дж.Кеннеди және А.Валь ашқан. Олар 238U элементін ауыр сутек ядросы дейтронмен сәулелендіру арқылы 239Pu-ді алды. Массалық сандары 232-ден 246-ға дейін болатын 15 изотопы белгілі. Тұрақты изотопы 244Pu (Т1/2 7,5107 жыл,  сәуле шығарғыш). Плутоний жылтыр, күмістей ақ металл, морт; тығыздығы 19,80 г/см3, балқу t 640оС, қайнау t 3350оС, 112оС-тан төмен температурада моноклинді -фазасы тұрақты. Тотығу дәрежелері +3-тен +7-ге дейін, тұрақтысы +4. Түйірлі Плутоний ауада баяу тотығады, ұнтақ және жаңқа күйінде өздігінен тұтанғыш Плутоний — өте улы, адам организміне түскенде сүйектер мен бауырда жиналады. Қыздырғанда галогендермен, H2, N2, S, NH3-пен, сумен баяу әрекеттесіп, HCl, HСlO4, H3PO4-терде ериді, концентрлі HNO3 пен H2SO4-те салғырттанады. Көптеген металмен аралық металлидтер түзеді. Плутонийдің (ІV) оксиді PuO2 — сарғыш қоңыр түсті кристалды ұнтақ, сәйкес гидроксиді Pu(OH)4 қышқылдармен тұз түзеді; нитраттары, фторидтері, т.б. тұздары өте күрделі технологиялық процестерде Плутонийді ураннан бөліп алуда пайдаланылады. Плутоний ядролық реакторларда, атомдық, термоядролық бомбаларда т.б. қолданылады. 238Pu изотопынан қуаты 5, одан да көп жылға жететін ат. электрбатареялары жасалады.
Уран
Уран - периодты жүйедегі атомдық нөмірі 92 болатын химиялық элемент. Атомдық массасы - 238.029, U (лат. - Uranium) болып белгіленеді, актиноидқа жатады.
Уран - бәсекелестiк қабiлетi анағұрлым жоғары энергия көзi болып табылады. Оның басқа отын көздерiнен басты айырмашылығы - ол жоғары концентрацияланған энергия көзi. Яғни, әрi жеңiл, әрi арзан тасымалданатын энергия көзiнен саналады. Мәселен, 1 кг уран дәл осы мөлшердегi көмiрден бөлiнетiн энергиядан 20 мың есе жоғары электр қуатын бөледi. Жалпы құны жағынан да тиiмдi. 1 кВт сағат өндіруге кететін көмiрдің құны 4 евроцент тұрса, осы мөлшердегi газ 1,3–2,3 евроцентке шамалас. Ал уранның дәл осы көлемi небәрi 0,4 евроцентпен бағаланады. «Ал осындай жеңiлдiктерге ие бола тұра, Қазақстан сонау жылдан берi көз қырын қайда қадап жүрген?» деген сұраққа жауап - Қазақстан әлi Чернобыль электр стансасындағы жарылысты ұмыта қойған жоқ. Уранның радиоактивтiлiгi оны өндiру мен өңдеуде, тасымалдау, өндiрiсте қолдану кезiнде үлкен кедергi келтiрумен бiрге төндiретiн қатерден қауіптенген елiмiз уран кенорындарын зерттеу жұмыстарын жасырын түрде жүргiзiп келдi. Уранның әлемдiк қорының 80 пайызы 9 ел үлесiне тиедi. Олар: Аустралия, Қазақстан, Канада, ОАР, Намибия, Нигерия, Ресей, Бразилия және АҚШ. Атап өтерлiгi, уран өндiрiсiнде алғы шептегi үш мемлекеттiң бiрi - Канада мен Австралиядан кейiн тұрған Қазақстан. Соңғы зерттеу қорытындылары ел аумағында 1 млн. тоннаға жуық табиғи уран қоры бар екенiн айқындап бердi. Уран қоры Қазақстанның оңтүстiк бөлiгiнде шоғырланған. Бүгiнде уран кенiшiнiң төрт торабы бар. Солтүстiк торапта Уанас, Шығыс Мыңқұдық, Ыңғай, Ақдала, оңтүстiк Ыңғай, Батыс Мыңқұдық, орталық Мыңқұдық және Буденовское кенiштерi орналасса, шығысында оңтүстiк Мойынқұм, оңтүстiк Мойынқұм-1, Төртқұдық, Қанжуған, оңтүстiк Мойынқұм-2, батыс торапта солтүстiк Қарамұрын, оңтүстiк Қарамұрын, Қарасан-1, Иiркөл және оңтүстiк торапта iрi «Заречное» кенiштерi бар. Рас, бұлардың кейбiрi уран өндiрумен қазiрдiң өзiнде айналысып жатса, құрылысы бiтпеген келесiлерi алдағы екi-үш жыл iшiнде өз жұмыстарын бастайды деп жоспарланып отыр.
Фермий
Фермий(лат. Fermіum), Fm – элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы хим. элемент, ат.н. 100, ат.м. 257, актиноидтарға жатады. Радиоактивті ең орнықтысының (257Fm) жартылай ыдырау периоды 100,5 тәулік.
Менделевий
Менделевий [1] (лат. Mendelevіum), Md – элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы, жасанды жолмен алынған радиоактивті химиялық элемент, атом номері 101, атом молшері 258,0986; актиноидтар тобына жатады. Тотығу дәрежелері +1, +2 және +3, тұрақтысы +3. Оны 1955 жылы америкалық ғалымдар А.Гиорсо, Б.Харви, Г.Чоппин, С.Томпсон және Г.Сиборг ашқан. Олар 253Es (, п) 256Md ядролық реакциясы нәтижесінде Менделевийдің 17 атомын алған. -бөлшектерімен атқылау арқылы шыққан Менделевий атомдары алтын фольга бетіне жиналып, одан ион алмасу бағанасында бөлініп алынған. Массалық сандары 252, 254 – 258 болатын 6 изотоптары бар. Тұрақты изотопы 258Md (Т1/2 56 тәулік, -сәуле шығарғыш) Менделевий изотоптары U және Pu атомдарын Ne, т.б. жеделдетілген ядроларымен сәулелендіру арқылы түзіледі, сонымен қатар экстракция және сорбция әдістермен бөлінеді. Менделевий көп мөлшерде алынбаған және барлық зерттеулер Менделевийдің аз концентрациясымен жүргізілген.
Нобелий
Нобелий (лат. Nobelіum), No – элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы жасанды жолмен алынған радиоактивті хим. элемент, ат. н. 102, ат. м. 258,1009, актиноидтар тобына жатады. Алғаш 1957 ж. Стокгольмде (Швеция) бір топ ғалымдар изотоп күйінде алып, А.Нобельдің құрметіне атаған. 251No – 256No изотоптары туралы сенімді мәліметтер алғаш 1963 – 67 ж. (КСРО) алынды. Тұрақты 259No изотопы (жартылай ыдырау периоды – 1,5 сағ) 1970 ж. Ок-Риджде (АҚШ) алынған. Ерітінділердегі мейлінше тұрақты тотығу дәрежесі +2 және +3. Уран және трансуранды элементтерді Ne иондарымен, сондай-ақ басқа да жеңіл элементтермен атқылау кезінде алынады.
Резерфордий
Резерфордий Rf (1997ж - Курчатовий(лат. Kurchatovіum), Кu) – элементтердің периодтық жүйесінің ІV тобындағы жасанды жолмен алынған радиоактивті хим. элемент, ат. н. 104, ат. м. 261. K-ді Дубна қ-ндағы Ядр. зерттеулер ин-тында плутоний Pu элементін неон Ne элементімен атқылау арқылы алған.[1]
Нептуний
Нептуний (лат. Neptunіum), Np – актиноидтар тобына жататын жасанды жолмен алынған радиоактивті химиялық элемент. Атомдық нептуний 93, атомдық массасы. 237,0482. Нептун ғаламшарының құрметіне аталған. Оны 1940 ж. америк. ғалымдар Э.М. Макмиллан (1907 – 1991) және Ф.Х. Эйблсон ашқан. Нептунийдің 15 изотопы белгілі; 237Np және 239Np изотоптары уран қазбаларында өте аз мөлшерде кездеседі. Нептуний морт, аздап күміс жылтыры бар металл, тығызд. 20,45 г/см3, балқу t 637ӘC, қайнау t 4100ӘC. Тотығу дәрежелері +3-тен +7-ге, сулы ерітінділерде тұрақтысы +5-ке дейін өзгереді. Суықта біртіндеп тотығады, қыздырған кезде сұйытылған HCl-дың Na2SіF6 қоспасында ериді. H2, N2, C, Sі, P, т.б. элементтермен әрекеттеседі. Нептуний негізінен ғылыми-зерттеу жұмыстары мақсатында қолданылады. [1]
Америций
Америций (латынша Americium), Am — актинидтер тобына жататын радиоактивті химиялық элемент. Реттік саны — 95. Жасанды жолмен 1944 жылы түзілген. Ең ұзақ уақыт өмір сүретін изотопы 243Am (жартылай ыдырау уақыты — 8000 жыл) және 241Am (жартылай ыдырау уақыты — 458 жыл). Күміс түсті жұмсақ металл.Валенттілігі 3+, 4+, 5+ және 6+ болып өзгере алады.
Берклий
Берклий (Berkelіum), Вk — элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы жасанды жолмен алынған радиоактивті химиялық элемент, актиноидтар тобына жатады, атомдық номері 97, атомдық массасы 247. Берклийді 1949 ж. Г. Сиборг бастаған американ ғалымдары 241Am элементін α-бөлшектермен атқылау нәтижесінде алған. Беркли қаласында (АҚШ) ашылғандықтан осы қаланың құрметіне аталған. Берклий ашылғаннан кейін оның химиялық қасиеттерін зерттеумен қатар, оны бөліп алу үшін “аса ауыр снарядтар” ретінде көміртек, азот және оттек атомдарының ядролары пайдаланылды. Берклийдің 7 изотопы алынған, олардың ішіндегі ұзағырақ өмір сүретін изотоптары: 247Вk (жартылай ыдырау периоды Т1/2=1380 жыл), β-бөлшектерін шығарады, 249Вk (Т1/2=314 күн)- және -бөлшектерін шығарады, берклий химиялық қасиеттері жағынан лантоноидтар тобындағы тербий элементіне өте ұқсас. Валенттілігі +3 және +4-ке тең.
Тағы қараңыз
"Қазақ Энциклопедиясы"
Дереккөздер
Санат:Химия
NGC 4697
NGC 4697 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан E6 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 24 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4697 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43276, MCG -1-33-10, UGCA 300.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Сабыр Сарығожин
Сабыр Сарығожин (туған жылы белгісіз, Қаратөбе ауданы - 1925 жыл, Лондон) - Алашорда әскери комиссары.
Өмірбаяны
Сабыр бала кезінде Оралдағы реалды әскери мектебіне түсіп, оны аса жақсы нәтижемен бітіріп, Мәскеудегі жоғары әскери мектепке жолдама алады. Осы арада айта кететін жайт, С.Сарығожиннің аталған оқу орындарына қай жылдары түскені, қашан бітіргені белгісіз. С.Сарығожин Мәскеудің жоғары X әскери мектебін үздік бітіреді. Бірақ бұл оған пайда бермейді. Оның алғырлығы мен тапқырлық талантына қызыққан патша жандармдары Сабырды елге қайтармай, өздері үшін қызмет істетудің қамын жасап, Мәскеуге алып қалады. Сонымен, ол көп жылдар Мәскеуде Ресей патшасы әскерінде қызмет етеді. С.Сарығожиннің елге қашан оралғаны да анық емес.
Лондонда не істеді, қалай өмір сүрді - ол жағы бізге белгісіз. 1925 жылы қайтыс болғаны туралы ғана дерек бар.
Дереккөздер
Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:Қаратөбе ауданында туғандар Санат:1925 жылы қайтыс болғандар Санат:Лондонда қайтыс болғандар Санат:Алаш Орда қайраткерлері Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері
Бронхтар
Бронхтар (bronchus; грек, bronchos - көмей) — кеңірдектің екі негізгі бронхтарға ажыраған (кеңірдек бифуркация сы нан) тұсынан бастап, ауатамыршаларға (бронхиола лар ға) дейін кеңірдектен таралатын түтікше мүшелер.
Тағыда қараныз
Ауатамыршалар
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Bronchas