cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андрей Андреевич Дячкин
Дереккөздер
Санат:1930 жылы туғандар Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Когула
Когула (Cogula) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Транкозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 228 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,37 км² шамасында. Халық тығыздығы — 52,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Архангел Михаил.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Янтра (Габрово облысы)
Янтра (Янтра) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Дряново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 112 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5374. Телефон коды — 06724. ЕКАТТЕ коды — 87463.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Игарасу-ду-Тиете
Игарасу-ду-Тиете (Igaraçu do Tietê) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Бауру мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жау экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 23 904 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 96,618 км² шамасында. Халық тығыздығы — 247,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1903 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Инклюзив
Инклюзив (лат.includio кірістіремін, қосамын) — адресат сөзінің 1-жақ көпше есімдікке қатыстылығын білдіретін есімдік формасы. Мысалы, сенімен біз, біз сенімен. Инклюзив тілдерде әр түрлі жолмен жасалуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Морфология (лингвистика)
Келын-Я
Келын-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сартынь-Я өзенінің оң жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Диалонке
Тілі
Тілі жағынан диалонкелер сусуға жақын, олар диалонке диалектісінде сөйлейді.
Діні
Диалонке халқының бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар, екіншісі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, христиандар да бар.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – егіншілік, негізгі дақылдары күріш пен тары. Тауықтар, сондай-ақ қой-ешкі ұстайды. Ешкі мен ірі қара мал сүтті азық ретінде қамтамасыз етеді, ол тікелей пайдаланылады және ірімшік және басқа да өнімдерге өңделеді.
Өмір салты
Елді мекендерінің көпшілігі тау арасындағы аңғарларда орналасқан. 1950 жылдардан бастап көптеген диалонкелер жұмыс іздеп қалаларға қоныс аударды.
Дереккөздер
Санат:Мали халықтары Санат:Гвинея халықтары
Мандас
Мандас (Mandas) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәуекелов
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәукелов - 1948 жылы 2 сәуірде Павлодар облысы Михайлов ауданының «Жаңабет» ұжымшарында туған. Қазақ.
Мандас
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2441 адамды құрайды (2003). Халық тығыздығы 54,2 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 45,04 км² шамасында. Пошта индексі — 09040.
765 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:765 жылы туғандар
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәуекелов
Әкесі - Тәуекелов Тілеуғабыл, марқұм. Анасы - Сыздықова Мәскен Мұхамеджанқызы (1918 жылы туған), зейнеткер, ауылшаруашылық саласында жұмыс істеген.
Мандас
Елді мекеннің қамқоршысы — Киелі Иаков.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәуекелов
Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының экономика факультетін бітірген (1971), кино және телеөндіріс ұйымдастырушысы.
«Шұғыла» мультипликациялық фильмі сценарийінің (1975); 200-ге жуық мақала мен жарияланымның авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1971 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясы директорының орынбасары, директоры. 1973 жылдан - ҚР Мемкино төрағасының орынбасары; сонымен қатар ҚР Мемлекеттік мәдениет пен өнерді қолдау қорының атқарушы директоры. 1991 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің режиссері. 2001 жылдан - «Қазақстан» Республикалық телеарнасы басқарма төрағасының орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі ақпарат және мұрағаттар комитетінің төрағасы.
2006 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ бас редакторы, ойын фильмдерінің қоюшы режиссері.
Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі, хатшысы (1973).
«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған (1978). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008).
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди, М.К. Ататүрік.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өте оптимистік. Үміт бар».
Хоббиі - аңшылық, балық аулау, бильярд.
Үйленген. Жұбайы - Тәуекелова Жібек Бегәлиқызы (1948 жылы туған), зейнеткер. Ұлдары - Рүстем (1970 жылы туған), Ғалымбек (1982 жылы туған); қызы - Ғалима (1975 жылы туған).
765 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:765 жылы қайтыс болғандар
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәуекелов
Дереккөздер
Санат:1948 жылы туғандар Санат:Павлодар облысында туғандар Санат:Қазақстан режиссёрлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
765 жыл
Түсініктемелер
*
Хольдербанк (Золотурн)
250px|thumb|Картада орналасуы Хольдербанк (Золотурн) (Holderbank SO) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Таль округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 679 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.9 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2425, пошта индексі — 4718.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Досжан Қожбанұлы
Досжан Қожбанұлы (1832, Атырау облысы Исатай ауданы, Кетешағыл ауылы - 1909, Исатай ауданы, Хамит Ерғалиев ауылы) -төкпе ақын.
Кіші жүз Жетіру тайпасының Тама руынан шыққандықтан "Тама Досжан" атанған. Xамит Ерғалиевтің атасы. Арабша сауаты болғанымен өлең, толғауларын көне жыраулар дәстүрімен ауызша шығарып, кейін хатқа түсіріп отырған. Досжанның "Ей, жақсылар, жақсылар", "Даңғалға", "Мұқашқаұлы Жәмілжанның қазасын естіртуі" дейтін өлең, толғаулары бар. "Ал, ием, ақ сұңкар құс қолыңда" деп басталатын толғауы Қазан қаласындағы ун-ті кітапханасының сирек кездесетін қолжазбалар қорында сақталған. Бірқатар өлең, толғаулары "ХІХ ғасырдың қазақ поэзиясы" (Алматы, 1985), жинағында, Ө.Әлімгереевтің "Мақаш әкім" (Ганюшкин, 1992) кітабында жарық көрген. Досжан өлең, толғауларында заман халі, өмір мәні, тіршілік сәні, өтпелі дәурен, кісілік қасиет туралы келелі ойлар айтады. Бейнелі де, әсерлі сөздерден, ақындық арынмен тебіріне толғайды.
Дереккөздер
Санат:1832 жылы туғандар Санат:Исатай ауданында туғандар Санат:1909 жылы қайтыс болғандар Санат:Исатай ауданында қайтыс болғандар Санат:Қазақ ақындары
Қойнауқаттық қысымды анықтау
Қойнауқаттық қысымды анықтау. Нысан бір ғана қойнауқаттан түрған жағдайда бұрғылау ұңғымасының жұмысы толық тоқтатылған соң оның оқпанындағы қысым мөлшері қалпына келгеннен кейін "тереңдік монометрі" көмегімен аталған қойнауқаттың жабыны өңірінде өлшенетін қысым мөлшері. Көпқабатты нысан бойынша бұл көрсеткіш бірнеше түрақтанған жүмыс режимі бойынша "тереңдік шығын өлшеуішін" және "тереңдік монометрін" қолдану нәтижесінде анықталған әрбір қойнауқаттың индикаторлық диаграммаларының қысым өсімен қилысқанға шейінгі мөлшерлерін саралау көмегімен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Лобаново (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылының оңтүстік-шығысына қарай 29 км-дей жерде, Лобанов көлінің оңтүстік-шығыс жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1439 адам (676 ер адам және 763 әйел адам) болса, 2009 жылы 1483 адамды (712 ер адам және 771 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Айыртау ауданы елді мекендері Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері
Сасықкөл (көл, Қарағанды облысы)
Сасықкөл — Қарағанды облысы Шахтинск қаласынан оңтүстік шығысқа қарай 8 км жерде, Абай ауданының аумағында орналасқан ағынсыз көл.
Гидрографикасы
Айдынының ауданы 16,1 км2. Ұзындығы 8 км, енді жері 3,9 км. Көл суының көлемі 25 млн м3, ең терең жері 5,5 м, жағалауының ұзындығы 23,8 км. Көктемде еріген қар суы есебінен қоректенеді. Қазіргі кезде көлге Тентекөлінің ескі арнасы арқылы Шерубай-Нұра және Жартас бөгенінің суы жіберілуде.
Жағалау сипаты, өсімдігі мен жануаралары
Суы тұшы, егін және мал суаруға пайдаланылады. Көл жағасында құрақ, қоға, қамыс, сондай-ақ балдыр, шылаң, мүйізжапырақ, егеушөп өседі. Ондатра мекендейді, үйректер ұялайды. Ихтиофаунасы: табан, алабұға, шортан, тұқы, сазан, аққайран, лақа , теңгебалық, торта, көксерке, таутан.
Дереккөздер
Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) көлдері
Жамбыл
Жамбыл — сөзі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:
Фридрих-Вильгельм-Любке-Ког
Фридрих-Вильгельм-Любке-Ког (Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Солтүстік Фризия ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 168 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 54 034. Муниципалитеттің басшысы — Карль-Аугуст тор Штратен.
766 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:766 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:766 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ковернот
Ковернот (cover — жабып, қамтамасыз ету + note — қысқаша жазу) — сақтандырушыға берілетін, брокер жасаған сақтандыру шартын растайтын анықтама, онда тәуекелге шешім қабылдаған сақтанушылар атап көрсетіледі. Коверноттың ұсынылуы брокерді сақтандырушыға сақтандыру қоғамының полисін беру міндеттемесінен босатиайды.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
I Ислам Герей
I Ислам Герей (I İslâm Geray; 1517(?) — қаңтар 1537) — 1532 жылы бес ай бойы хан болған Қырым ханы. Қырым ханы I Мехмет Герейдің ұлы. Қырым қалғайы (1526-1528, 1532-1535). Саадет Герей және Сахиб Герей ағаларымен хан тағына ұзақ күрес жүргізді.
Өмірбаяны
1523 жылы наурызда Астраханның маңында ноғай мырзалары Мамай мен Ағыш Ислам Герейдің әкесі мен ағасы, Қырым ханы Мехмет Герей мен Баһадүр Герей қалғайды өлтірді. Тек Ғазы Герей мен Баба Герей ханзадалар елу мырзамен бірге Қырымға орала алды. Наурыз айының соңында Еділ татарлары мен ноғайлары Қырымға еніп, татар ұлыстарын бүлдіріп, тонады. Қырым мырзалары Мемеш Шырын мен Дәулет Бақыт Барын 12 мыңдық әскер жинап, ноғайларға қарсы аттанды, бірақ Орқапы шайқасында жеңіліске ұшырады. Шапқыншылық кезінде ноғайлар Ислам Герей ханзаданы қолға түсірді. 1523 жылы қарашада Қырым мырзалары өлтірілген Мехмет Герейдің тірі қалған ұлдарының үлкені Ғазы Герейді жаңа хан етіп жариялады. Қырым ханы І Ғазы Герей бауыры Баба Герейді қалғай етіп тағайындады. Алайда, Ғазы Герей хан тағын алты ай ғана иеленді.
1524 жылы Османлы сұлтаны Ұлы Сүлеймен (1520-1566) ұзақ уақыт бойы Түркияда тұрған Мехмет Герейдің інілерінің бірі Саадет Герейді жаңа Қырым ханы етіп тағайындады. Сәуір айында I Саадет Герей түрік жасағымен бірге Қырымға келіп, хан тағына отыра, інісі Ғазы Герейді өлтіруге бұйрық берді. Оның бауырлары Баба мен Шобан Герейлер түрмеге қамалды.
1523/1524 жылы Ислам Герей ханзада Ноғай тұтқынынан Қырымға оралды. 1524 жылдың жазында Ислам Герей үш қырым ханзадаларымен бірге татарлардың Ұлы Литва кінәздігіне шабуылын басқарды. Қазан айында жорықтан орала Днепрден өтіп бара жатқанда, Қырым ордасына Семен Полозович пен Криштоф Кмитиц бастаған казак флотилиясы шабуыл жасады. Казактар татарларға үлкен соққы жасады.
Сол 1524 жылы Ислам Герей ханзада өзінің ағасы, Қырым ханы Саадет Герейдің билігіне қарсы көтеріліс көтерді. Ислам Герей Саадет Герей хан болғанда «біздің бауырларымызды бауыздап, сосын бізді құртуды армандаған» деп мәлімдеді. Саадет Герей, кейбір «жауыз адамдардың» кеңесін тыңдап Қырымда ылаң тудырған Ислам деп айтты.
Саадет Герейдің түрікшіл саясатына наразы болған көптеген ықпалды қырым татар мырзалары Исламның жағына өтті. Ислам Герей сәтсіз Литва жорығынан оралғаннан кейін, хан оны өлтіруге бұйрық берді. Достары ескерткен Ислам Герей Қырымнан ноғай қоныстарына қашып кетті. Орқапыда Саадет Герейдің анасы Махмұт Сұлтанды қызметшілерімен бірге тұтқындады. Ислам Герей көп әскерімен Қырымға кіріп, астанасы Қырық Орды басып алып, өзін жаңа хан деп жариялады. Тақтан айырылған Саадет Герей жақтастарының шағын тобымен түрік гарнизонының қорғауындағы Орқапыға қашты. 1524 жылы қарашада Ислам Герей хан Орқапы бекінісін қоршауға алды, қоршау үш айға созылды. Қоршау кезінде Саадет Герей мырзалардың көпшілігін Ислам Герейді тастап, оның жағына өтуіне көндіре алды. 1525 жылы қаңтарда Ислам Герей Қырымнан Ноғай ұлыстарына қашуға мәжбүр болды.
1525 жылдың көктемінде Ислам Герей жаңа әскерімен Қырымға басып кіріп, онда ол ағасы Саадет Герейді жеңіп, астанадан қуып жіберді. Сонымен бірге, Ислам Герей түрік жасағымен (1700 адам) Кефе пашасын да жеңді. Ислам Герей екінші рет хан тағына отырды. Сол 1525 жылдың күзінде Бақтияр Шырын мен Дәулет Бақыт Барын мырзалары жаңа ханға қарсы шығып, оны Қырымнан қуып шығарды. Ислам Герей ноғай қоныстарына қашып кетті.
1527 жылдың күзінде Ислам Герей қалғай оңтүстік орыс жерлеріне жүргізілген жорықты бастап барды. Алайда, Мәскеу воеводалары үлкен күш жинап, татар ордасын Оки өзен жағасынан тойтарыс берді. Орыс атты полктері шегініп бара жатқан татарларды қуып, оларға Зарайск маңында және Осетр өзен бойында жеңіліске ұшыратты.
Келесі 1528 жылы Ислам Герей қалғай хан ағасы Саадет Герейге қарсы күресті қайта бастады. Қырым ханы түріктердің қолдауымен інісін жеңді. Шайқаста Ислам Герейдің көптеген жақтаушылары қаза тапты, олардың арасында Меміш Шырын мырза да бар. 1528 жылдың көктемінде Қырымнан қуылған Ислам Герей ұлы литва кінәзі Кәрі Сигизмундтан қорғаныс пен көмек сұрап, Шеркесіге жақын жердегі Литва иеліктеріне келді.
Сол 1531 жылы Ислам Герей ноғай көшпенділерін кезіп өтіп, Астраханға келді, онда бірнеше ай бойы хан тағын иеленді.
1531 жылдың аяғында Ислам Герей өз жақтастарымен бірге Орқапы маңында болды. Оны хан жазасынан қашып құтылған Шырын мырзалары қолдады. 1532 жылы ақпанда Ислам Герей Шеркесі мен Каневке шегінуге мәжбүр болды, сол жерден қайтадан ұлы Литва кінәзі әрі Польша королі Кәрі Сигизмундтан көмек пен қолдау сұрады.
1532 жылдың көктемінде Қырым ханы Саадет Герей татар ордасымен, түрік әскерлерімен және зеңбіректерімен оңтүстік поляк-литва иеліктеріне қарсы жауап жорығын бастады. Қырым ордасы Шеркесі бекінісін қоршауға алып, отыз күн бойы оны қарқынды шабуылмен алуға тырысты. Алайда, Литва гарнизоны Шеркесі және Канев қожайыны Евстафий Дашкевичтің басшылығымен жаудың барлық шабуылдарын тойтарды. Саадет Герей қоршауды тоқтатып, Қырымға шегінуге мәжбүр болды. Ислам Герей сол кезде Донның арғы жағындағы далаларда жүрді.
1532 жылы мамырда Қырым ханы Саадет Герей тақтан өз еркімен бас тартып, Ыстанбұлға кетіп қалды. Саадет Герей кеткеннен кейін оның інісі Ислам Герей Қырымға келіп, өзін жаңа хан деп жариялады. Алайда, елордада хан тағын небары бес ай иеленді. Ислам Герей Османлы сұлтан Сүлейменге жаңа Қырым ханын тағайындауды ұсынды, бірақ Портаның таңдауы оған емес, басқа ағасы I Сахиб Герейге бұйырды, Ислам Герей қалғай болып тағайындалды. Көп ұзамай Сахиб Герей түрік әскери жасағымен бірге хандықтың шекарасына келді, оны барлық ірі Қырым мырзалары құрметпен қарсы алды. Ағасы қалғай дәрежесінде мақұлдаған Ислам Герей Очаков пен Орқапыны иелік етті.
1533 жылдың тамызында Ислам Герей мен Сафа Герей ханзадалар бастаған 40 мыңдық Қырым ордасы Ресейдің оңтүстік иеліктеріне басып кіріп, Рязань аймағын ойсыратып жіберді. Хагзадалар Рязанды қоршауға алды, бірақ қаланы қарқынды шабуылмен басып ала алмады. Ресей воеводалары жекелеген Қырым жасақтарын бірқатар жеңілістерге ұшыратты.
1534 жылдың жазында қалғай сұлтан Ислам Герей өзінің ағасы әрі Қырым ханы Сахиб Герейге қарсы бүлік бастады. Хан інісін жеңіп, оны Қырымнан қуып жіберді. Ірі татар бейлері Сахиб Герейге адал болып қала берді. Ислам Герей аздаған жақтастарымен бірге Орқапыны паналады. Осылайша, Қырым хандығы екі бөлікке бөлінді. Орқапыдан солтүстік даланы Ислам Герей басқарса, Қырым түбегі Сахиб Герей ханға бағынды. Сахиб Герей Османлы сұлтаны Сулейманнан көмек сұрады. Ислам Герей Литваның ұлы кінәзі Сигизмунд Казимировичпен және Мәскеудің ұлы кінәзі III Василий Ивановичпен, кейінірек оның ұлы Иван Васильевичпен келіссөздер жүргізіп, өзі үшін «еске алу» сұрап, Қырым ханы Сахиб Герейдің жоспарлары мен әрекеттері туралы ескертті.
Ислам Герей мен Сахиб Герей арасындағы күрес 1537 жылға дейін әртүрлі жетістіктермен жалғасты. Соңында көптеген бейлер мен мырзалар Ислам Герейдің қонысынан ағасының жағына өтті. Көп ұзамай ірі ноғайлық мырза Бәкі бей Исламнан Сахиб Герейге өтті.
1537 жылы Қырым ханы Сахиб Герей Ислам Герейге қарсы жорық ұйымдастырды. Оның Орқапы маңындағы қонысы басып алынды, бірақ ханзаданың өзі және отбасымен бірге Ноғай ұлыстарына қашты. Сол 1537 жылдың тамызында үміткер Ислам Герей қырым маңғыттарының бұрынғы қарашабегі, ноғайлық мырза Бәкінің кенеттен жасаған шабуылы нәтижесінде қаза тапты.
Дереккөздер
Санат:Қырым хандары Санат:Қырым хандығының қалғайлары
Сарышолақ
Сарышолақ (Sideritis) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір-, көпжылдық шөптесін өсімдік, кейде жартылай бұта. Қазақстанда Сарыарқада, Ұлытауда, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында, Шу-Іле тауында, Қаратауда және Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Таудың тасты беткейлерінде, бұталар арасында және шөлейтті жерлерде, кейде тыңайған жер мен жол жиектерінде таулық Сарышолақ (S. montana) түрі арамшөп ретінде өседі. Оның биікт. 5 — 42 см, тамыры жіңішке тарамдалып жайылған. Сабағы тік, жоғ. жағы бұтақталып өседі, сыртын ұзын, қатты қылтанақ жапқан. Жапырақтары қандауыр не эллипс тәрізді (ұзындығы 2 см, ені 0,7 см), жиектері аздаған ара тісті, сабаққа қарама-қарсы орналасады. Ақшыл сары гүлдері 5 — 6-дан бірігіп, жапырақ қолтығынан шығатын күлтебас гүлшоғырына біріккен. Тостағанша жапырақшаларының түтігі қоңырау тәрізді, қатты, анық көрінетін қырлы жүйкелері бар, тұқым салған кезде көлемі ұлғаяды. Қос ерінді күлтесі тостағанша жапырақшасынан қысқа. Маусым — қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі — сұрғылт-қоңыр түсті, үш қырлы жаңғақша. Сарышолақтың құрамында алкалоид болғандықтан, оны жеген мал уланады.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Еріндігүлділер
Арганча
Арганча — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 719 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
НАСА
нобай|«Аполлон-Союз» экипаж костюміне жамау thumb|Кеннеди атындағы әуеғарыш орталығы Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқарма (National Aeronautics and Space Administration, қыс. NASA) — аэронавтика және ғарышқа ұшу саласында зерттеулер жасау үшін 1958 жылы құрылған АҚШ үкіметінің агенттігі. НАСА-ның штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан. Негізгі алаңы - Флорида шатының Кеннеди ғарыш орталығындағы Канаверал мүйісінде орналасқан.
НАСА-ның алғашқы ғарыш бағдарламасы 1958 жылы «Пионер» ғарыш кемесінің ұшыруынан басталды. Ол кейінгі басқарылатын ұшуларға арналған мәліметтерді жинау үшін құрастырылған еді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Космонавтика Санат:АҚШ космонавтикасы
Аппенцелль-Иннерроден
Аппенцелль — Иннерроден (Appenzell Innerrhoden, Appenzell Rhodes-Intérieures; дәлме-дәл Аппенцелль — Ішкі Тектер) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Аппенцелль қаласы. Халқы 15 мың адам.
Верхулька
Верхулька — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Клязьма өзенінің оң жағалауынан 433 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 9,100 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Орехово-Зуево қаласынан Владимир қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пентервиль
Пентервиль (Pinterville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27456, пошта индексі — 27400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 792 адамды құрады. Халық тығыздығы — 133,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Быстрик (Геросима тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оскол өзені Старооскольск су торабына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Санта-Ана-ла-Реаль
Санта-Ана-ла-Реаль (Santa Ana la Real) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Уэльва провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Уэльва ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 493 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 101 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Уэльва елді мекендері
Юттенайм (Ерстен кантоны)
Юттенайм (Uttenheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,77 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67501, пошта индексі — 67150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 574 адамды құрады. Халық тығыздығы — 120,34 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Ури Геллер
Ури Геллер (20 желтоқсан 1946 жылы, Тель-Авив) — атақты иллюзионист және балгер.
Ури Геллер темір қасықты майыстыратын және Лондан қаласындағы Биг-Бен сағатын тоқтататын нөмірімен танылған. Геллер өзінің шоу бағдарламасын 35 жасынан бастап тоқтатқан. 2007 жылы «Магия әлемі» журналында: деп сұхбат берген.
Дереккөздер
Санат:20 желтоқсанда туғандар Санат:Тель-Авивте туғандар Санат:XX ғасыр актерлері Санат:XXI ғасыр актерлері Санат:Израиль иллюзионистері Санат:Израиль актерлері Санат:Парапсихология Санат:Ресей тележүргізушілері Санат:АҚШ тележүргізушілері Санат:Израиль тележүргізушілері
Ашах-на-Штайре
Ашах-на-Штайре (Aschach an der Steyr) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Штайр округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2191 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SE, ресми идентификациялық коды — 4 15 02.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Карл Богенгрубер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Онвиль
Онвиль (Onville) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,27 км² шамасында.
Баға (экономикада)
thumb|Баға БАҒА — тауар мен көрсетілетін қызмет бірлігі үшін төленетін немесе алынатын ақша (не өзге тауар мен қызмет) мөлшері. Тауар өндірісі мен ақша-тауар қатынасының пайда болып, дамуымен бірге Баға да пайда болды.
Онвиль
Коммунаның INSEE коды — 54410, пошта индексі — 54890.
Баға (экономикада)
Бағаның құралуы
Бағаның құралуы тауар өндіруші мен тұтынушының өзара қарым-қатынасына, олардың мүдделерінің бір арнаға тоғысуына байланысты болады. Нарықтық экономиканың басты бөлу тетігі болғандықтан Баға экономика теориясындағы маңызды категория ретінде жан-жақты қарастырылып келеді. Алайда Баға туралы экономика ғылымында әлі күнге дейін ортақ тұжырым жасалмаған. Еңбек құны теориясын жасаушылар (А. Смит, Д. Рикардо, К. Маркс) пікірі бойынша, “баға дегеніміз тауар құнының ақшалай көрінісі”. Барынша пайдалылық теориясын (австриялық мектеп) жақаушылар Маркстің бұл пікірін біржақты, тек тауар құнын (еңбек шығынын) ғана есепке алған деп сынай отырып, Баға үшін тұтыну құнының да ерекше маңызды екендігін дәлелдеп берді, яғни оның екі түрлі сипатын, еңбек құны мен тұтыну құнына байланыстылығын анықтады. Бұдан Бағаға “тауар құндылығының ақшалай өлшемі” деп анықтама беруге болады. Мұнда Бағаның екі сипаты да толық қамтылады. Бірақ, бұл да Баға табиғатын толық аша алмайды. Себебі, Бағаға еңбек құны мен тұтыну құнынан басқа да факторлар (ұсыныс пен сұраныс, ақша айналымы, рынок пен өндірістің монополиялануы, бәсекенің дамуы және т.б.) әсер етеді. Баға проблемасымен қоғамның экономикалық, әлеумемтік және саяси мәселелері тығыз байланысып жатыр. Мұны кезінде Карл Маркс былай деп атап көрсеткен еді: “бүкіл капиталистік өндірістік процесс бағаның өніммен ара қатынасы арқылы реттеліп отырады” (Маркс К., Капитал, 3-т., М., 1982, 445-б.). Нарықтық экономика дамыған қоғамдағы экономикалық процестерді реттеуде Бағаның рөлі артады.
Онвиль
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 542 адамды құрады. Халық тығыздығы — 58,47 адам/км².
Баға (экономикада)
Баға түрлері
Әлемдік экономикада нақты заман талабына сәйкес Бағаның көптеген түрі қолданылады. Олар меншік түріне қарай мемлекеттік (кесімді және реттелген) Баға және еркін (нарықтық) Баға; қоғамдық өндірістің жіктелуіне қарай өндіріс қоры Бағасы және тұтыну тауары бағасы; экономикалық айналым мен тауар қозғалысының сипатына қарай көтерме сауда бағасы және бөлшек сауда бағасы; транспорттық шығындарды келісе отырып бөлісуге байланысты өндіріс орнындағы баға (франко-жөнелтілім стансасы) және тұтыну орнындағы баға (франко-жеткізілім стансасы); қамтитын аумағына қарай әлемдік баға, аймақтық баға және жергілікті баға; статистикада қолдануына қарай базистік баға, ағымдағы баға, орташа баға, салыстырмалы Баға болып бөлінеді. *мемлекеттік баға — мемлекеттік  органдар тарапынан белгіленетін баға. Оның екі түрі бар: кесімді және реттелетін бағалар.
Онвиль
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Нури Шахин
Нури Шахин (түрік. Nuri Şahin; 5 қыркүйек 1988, Люденшайд, ГФР ) — Германияда туған түрік футболшысы. Түркия футбол құрамасы мен «Вердер » клубының жартылай қорғаушысы. 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан.
Клубтық
2001 жылы «Майнерцхаген» клубынан "Боруссия Дортмунд" академиясына ауысты. 2008 жылға дейін "Боруссияның" екінші клубында ойнап, арасында негізгі команда да бой көрсетіп тұрды. 2005 жылы Интертото кубогына қатысты, сол жылы тамыз айында тұңғыш рет Бундеслигада ойнады.
2007 жылы жазда "Фейеноордқа" жалға берілді. 2011 жылы мамыр айында "Реал Мадридке" ауысты. Бірақ мадридтік клубтың негізгі құрамына орныға алмай, бар-жоғы төрт рет қана Испания чемпионатында алаңға шықты да, 2012 жылы "Ливерпульге" арендаға берілді. Ол жақта да негізгі құрамнан орын тимей, 2013 жылы жазда "Реалға" оралды.
2014 жылы қайтадан туған клубы "Боруссия Дортмундпен" келісім шарт жасасты.
Командалық
«Фейеноорд» «Реал Мадрид»
Сілтемелер
Санат:Түркия футболшылары Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Вердер ФК ойыншылары
Шмидгаден
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2889 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 41,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 76 159. Муниципалитеттің басшысы — Рудольф Бирнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Спирохетоздар
ЭҚС-қызбаның қайталанып, жалпы интоксикациямен өтетін, жедел антропонозды трасмиссивті инфекциялық ауру.
Этиология.
Боррелий ұзындығы 10-20 мкм, қалыңдығы 0,2-0,5мкм. Денесі иірілген, саны 5-10 Боррелий айналу, жиырылу қимылдарын жасай алады. Грамм теріс. Ромоновский-Гимзамен бояғанда көгілдір-күлгін түске боялады. Боррелий культуралары ауаның шектелген көзіндегі (қоректі ортада) ақуызы бар, өсіріледі. Соңғы жылдарда культура алу үшін тауық эмбрионы алынады, облигатты паразит, адам ағзасында, биттерде және басқа да жануарларда өмір сүреді. Ағзадан тыс цитратты қанда, 8-5 тәулік өмір сүреді. Сыртқы орта әсеріне өте тұрақсыз.
Эпидемиология.
ЭҚС-антрапонозды трансмиссивті инфекция. Инфекция көзі болып тек, перифериялық қанында боррелий бар, қызбада жатқан адам табылады. Қызбалардың ортасындағы кезеңдер адамға қауіпті емес. Жасырын инфекция тасымалдаушылықта болуы ескеріледі. Арнайы боррелий тасымалдаушысы биттер болып табылады. Боррелие науқастың қанымен биттердің асқазанына түседі, онда бір тәуліктей ғана анықталады. Бір бөлігі сонда өледі, қалғандары, жәндіктің денесіне еніп, гемолимфада көбейеді. Инфекцирленгеннен кейін 5-6 күні боррелиллер гемолимфа мен лакунорлы қуыстарда толады. Ол жәндік денесінде өмір бойы сақталады. Адамға жұғу жолы: биттер шаққан жер қышу шақырады, ол жерді қасығанда терінің бүтіндігі бұзылады, жәндіктің аяқтары, кірпікшелері қалып қалу мүмкін. Жәндіктің зақымдалған жерінен гемолимфа шығады. Боррелер ұсақ жаралар арқылы еніп, жұғады. Аурудың максимальді эпидемия кезеңі қыс-көктем айларында. Әлеуметтік жағдай, нашар санитарлық жағдай, адамдардың топтасуы үлкен роль атқарады. Жекелеген ошақтары осы күнге дейін сақталған Азия, Африка және Америкада.
Асқынуы.
Ең қауіпті асқынуы қанға толған көкбауырдың жарылуы. Жедел операциялық көмек қажеті бар. Асқынуларға тағы паратифобациллез жатады, ол 2 паратиф: сальмонелла инфекциясының қосылуымен жүреді. Іріңді микрофлоралы асқынуларға пневмония, плевриттер, көкбауырдың абсцесі, флегмонасы жатады. Көздің зақымдалуы, құлақтың, буындар мен шеміршектің зақымдалуы болады.
Диагностика.
Бірінші ұстама кезінде клиникасына көңіл аудару керек. Қайталанған ұстамалар диагнозды жеңілдетеді. Жағындыларда және ұстама кезінде алған қанның үлкен тамшыларында боррелий анықталады, ол клиникалық диагнозды негіздейді. Боррелиді қанда анықтаудың бірнеше түрі бар; Перифериялы қаннан боррелиді анықтау үшін, көктамырдан алынған қанды центрифугадан өткізіп, тұнбасынан үлкен тамшы препаратын жасайды, Романовский-Гимза бойынша бояп, микроскоппен қарайды. ЭҚС-тің диагностикасынгда комплемент байланыстыру реакциясы қолданылады. Боррелидер ошағында оларды спирохеталы қайталама сүзектен ажырату қажет. Осы кезде лабораторлы жануарларға биопробалар жүргізеді. Мысалы.: кенелі боррелиозбен теңіз шошқасы, ал спирохеталы қайталама сүзекпен ақ тышқандар және крысалар тез зақымдалады. ЭҚС безгектен, крупозды пневмониядан, лептоспироздан, бөртпелі сүзектен, кенелі боррелиозден ажыратады. Безгек кезінде апирексия кезеңі мен ұстама кезеңі заңды мінездеме береді, қанда плазмодиялар анықталады. ЭҚС-тің жедел басталуы крупозды пневмониямен жақындастырады, бірақ крупозды пневмонияда, өкпеде айқын өзгерістер, “тат түсті қақырық” рентгенологияда айқын зақымдалған ошақтар көрінеді. Лептоспироз көптеген симптомдармен ұқсас болған, тек қызба кезеңінің үзақтығы, бүйрек қызметінің өзгерістерімен, қанда лептоспирлер болуымен және арнайы иммунологиялық реакциялармен ерекшеленеді. Эпидемиялық бөртпе сүзекте 4-6 күні полиморфты розеолезді-петехиальді бөртпелер. Бульбарлы симптомдар, есінің бұлдырауы, қозу, сандырақ байцқалады. Типті сүзекті жағдай сирек кездеседі. Кенелі боррелиозбен салыстырудың нәтижелі лабораторлы көрсеткіш болып саналады.
Емі.
Этиотропты ем: антибиотиктер: пенициллин, терациклин, левомицетин, эритромицин. Пенициллинді тәуліген 2000000УД: 5-6 күн қабылдау, ұстамаларды басып, рецидивті алады. Тетрациклин 0,2-0,4г күніне 4 рет 5-7 күн. Паратифобасциллез байқалса левомицетинді 0,5г немесе ампициллинді 0,5-0,75г күніне 4 рет қабылдау керек. Патогенетикалық емде: плазма, витаминдер, глюкоза, жүрек-тамыр препараттарын тағайындайды.
Профилактика.
ЭҚС-пен ауырған науқастар немесе күдіктілер дереу госпитализацияға жатады. Эпидемия кезінде барлық науқастарды анықтау және қызбадағы науқастарды госпитализциялау. Науқастардың киімдеріне камералы дезинсекция жүргізіледі. Қатынаста болған адамдарды 25 күндей бақылауға алады. Қайталама сүзектің ошақтарындағы биттерге қарсы міндетті түрдегі санитарлы өңдеу жүргізіледі.
Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы
Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы 1980 жылы 9 маусымда Жамбыл қаласында туған. «Қайнар» университетін бітірген (2001), заңгер. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерді біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Карборунд
thumb|right|200px|Карборунд Карборунд — көміртек пен кремний қосылысының негізіндегі жасанды синтетикалық қажақ материал.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Без
Без, биологияда — адам мен жануарлар организмінде арнаулы заттар — секреттер бөліп шығаратын органдар. Без өзінің атқаратын қызметіне қарай: сыртқы секреция бездері (мысалы, бауыр, сілекей бездері) және ішкі секреция бездері (мысалы, қалқанша безі, гипофиз, эпифиз, бүйрек үсті безі) болып бөлінеді. Қалқанша безі (glandula thyroіdea) адамда кеңірдектің қалқанша шеміршегі мен 5—7-кеңірдек сақиналары аралығында орналасқан, организмнің өсуін, дамуын, ондағы зат алмасуды реттейтін, құрамында иоды бар гормон түзіп, оны өзіне жинайтын орган. Қалқанша безі адамда, сүтқоректілерде біреу, ал қосмекенділерде, бауырымен жорғалаушыларда, құстарда жұп болады. Пішіні таға тәрізді, екі бөліктен тұрады. Ересек адамдарда салмағы 25 — 30 г. Жас ұлғайған сайын кішірейе береді. Әйелдің қалқанша Б-і еркектің қалқанша Б-іне қарағанда үлкендеу және жүктілік кезінде оның көлемі ұлғаяды. Тағамда иодтың жетіспеуі адамды бұғақ (зоб) ауруына шалдықтырады. Гипофиз (грек. hypophysіs — өсінді) — мидың төменгі қосалқы бөлігі, организмге қажетті әр түрлі гормондар бөліп шығаратын орган. Адамда гипофиздің салмағы 0,5 - 0,6 г. Ол алдыңғы (безді), орта (аралық) және артқы (жүйкелі) бөліктен құралған. Гипофиздің қызметі шамадан тыс күшейіп немесе әлсіреп кетсе, ол организмге елеулі әсерін тигізеді. Мысалы, гипофиздің ішкі секрецияны өте көп шығаруы баланың бойын шамадан тыс өсіріп, акцелераттануға ұшыратады. Гипофиздің қызметі әлсіреген жағдайда баланың бойы өспей қалады, организмде зат алмасуы бұзылады, ал ересек адам шамадан тыс семіріп кетеді, басқа бездердің қызметі нашарлайды.
Инюха (Иваньков тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Тверь қаласынан Иваньков су торабына (Иваньков суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Без
Эпифиз ( грек. epіphysіs — төмпешік) — адам мен омыртқалы жануарлар миының төрт төмпешік бөлімі үстінде орналасқан орган. Эпифиздің салмағы адамда 0,2 г, жылқыда 0,44 г, шошқада 0,04 г. Оның физиол. қызметі, активті заттары әлі толық зерттелмеген. Дегенмен эпифиз организмнің күн мезгілдері ауысуына орай өзгеріп, бейімделуіне мүмкіндік беретін орган деп есептелінеді. Жас балаларда эпифиздің қызметінің тежелуі олардың ерте жыныстық жетілуіне әкеледі. Бүйрекүсті безі (glandulae suprarenales) — екі бүйректің үстінде орналасқан, организмде белоктың көмірсуға айналуын және минералдық тұздардың алмасуын реттейтін жұп орган. Салм. 15 г, сыртқы және ішкі қабаттан тұрады. Бүйрек үсті безі 50-дей гормон (мыс., адреналин, альдостерон, кортикостерон, кортизон, т.б.) бөліп шығарады. Оның жұмысын орталық жүйке жүйесі басқарады. Бүйрек үсті безінің сыртқы қабаты зақымданса, адам аддисон ауруына шалдығады. Адам мен жануарларда ішкі және сыртқы секреция бездерінің қызметін қоса атқаратын ұйқы безі болады. Ұйқы безі (pancreas) — организмде көмірсу, май, белок алмасуына, яғни, ас қорытуға қатысатын орган. Омыртқасыздарда ұйқы Б-і тек моллюскілерде ғана болады. Адамда қарынның артқы жағында 1-, 2-бел омыртқа тұсында орналасқан. Ұзындығы 15 — 25 см, ені 3 — 9 см, қалыңдығы 2 — 3 см., салмағы 70 — 80 г. Ол тәулігіне 1,5 — 2 л сөл бөледі.
Инюха (Иваньков тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Без
Жіктелуі
Секреттің құрамы бойынша бездердің көбіне ақуыздық және шырышты түрлері кездеседі. Секретті бөлгеніне байланысты бездер, меро-, гало- және де аиокринді болып бөлінеді.
Инюха (Иваньков тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Без
Жіктелуі
Ең ерте дамыған эпителий ішек және тері эпителийі болып саналады. Жогары сатыдағы жануарларда олар тоскауылдың, сорғыштың, шығарушы, реттеуші қызметтер аткарады. Без эпителийі метаболизм процесінде пайда болған секреттерді сыртқы ортаға шығарып отырады. Ерекше секрет ретінде гормондарды айтуға болады. Секреция жасушадағы биосинтезді айтамыз. Жинақталуы және оның жасушадан тыс шығуы ағзаның қалыпты физиологиялық процестерін камтамасыз етеді. Рекреция - жасушадан кейбір заттардың шығуы (су, иондар). Олар химиялық өзгерістерге үшырамайды. Экскреция - жасушадан зиянды, керек емес заттардың шығарылуы (несеп, несеп қышқылы).
Инюха (Иваньков тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Инюха (река, впадает в Иваньковское водохранилище)
Без
Жіктелуі
Бездердің көбісі эпителий ұлпасының құрамында болады. Тек бүйрек үсті безінің, гипофиздің паренхималары нейрогенді. Бездер қан тамырларымен, жүйкелермен және дәнекер ұлпаларымен жақсы қамтамасыз етілген. Экзокринді бездер экзоэпителиальдық және эндо эпителиальдық болып ажыратылады. Бездік жасушалардың тобы эпителийдің астындағы ұлпаға өтсе, ондай безді экзоэпителиальдық деп аталады. Мысалы, тері, сілекей және май бездері, бауыр т.б. ал эпителиальдық бездер жасушалардың астарлаушы ұлпаға өтпей, эпителиальдық жасушалардың кабатында калса, ондай бездері эндоэпителиальдық дейді. Мысалы, адамның көмекей үсті шеміршек эпителийінің сілекей жасушаларының тобы. Экзокриндік экзоэпителиальдық бездер бір жасушалы және көп жасушалы болуы мүмкін. Экзокриндік экзоэпителиальдық бір жасушалы бездер омыртқалыларды кең тараған: турбеляряларда, немертинде, сакиналы құрттарда, моллюскаларда. Экзокриндік экзоэпителиальдық көп жасушалы бездер ағза бездерінің негізгі массасын құрайды-сілекей, көз жасы, тері, май бездері, бауыр, ұйқы безінің экзокриндік бөлігі. Экзокриндік экзоэпителиальдық көп жасушалы бездер өзегінің құрылысына қарай жабайы және күрделі бездер болып бөлінеді. Жай және күрделі бездер түтік тәрізді, альвеолалық (көпіршік) және түтікше альвеолалық болып бөлінуі мүмкін. Тармақталған бір ғана өзегі бар безді қарапайым без дейді. Егер өзектің тармақталған жүйесі болса, ондай бездер күрделі болады. Көптеген күрделі бездер өте үлкен келеді, оларды органдар деп атауға болады (бауыр мен ұйқы безі). Экзокриндік экзоэпителиальдық бездер бір жасушалы және көп жасушалы болуы мүмкін.
Секреттің химиялық құрамы әртүрлі болады. Осыған байланысты экзокриндік бездерді ақуыздық, сілекей, аралас (ақуызды-сілекейлік) және май бездері деп бөледі. Секреторлық эпителиальдық жасушалардың пішіні түрліше болады. Секрет бөлуші жасушалардың жасушааралық кеңістігі біршама үлкен. Секреторлық жасушалардың ядросы ірі, хроматині көп және ядрошығы да ерекше болып келеді. Секрет бөлуші жасушалардың бэрінде эндоплазмалық тор мен Гольджи аппараты жаксы жетілген және митохондриялар көп болады. Бездік жасушалардың құрылысы полярлы келеді. Секреттің бөліну типтері. Безді сипаттауда секреттің жасушадан бөлінуі маңызды роль атқарады. Ертеде бездерді экструзия типі бойынша классификацияланған. Яғни секретті түзу тэсіліне карай ажыраткан.
Мерокриндік бездерде секрет жасушалардың ішінде түзіледі де мембранамен қоршалған көпіршік түрінде жасушаның бос бетіне бөлінеді. Секрецияның Бұл түрінде плазмалық мембрананың түтастығы сақталады, цитоплазманың көлемі кемімейді (бокал тәрізді бездер, асказан бездерінің жасушалары, ұйқы безінің экзокриндік бөлімі жатады). Голокриндік бездерде секреция процесі кезінде жасуша толықтай бұзылады, өледі, ішкі құрылысы секретке айналады (терінің майлы бездері).
Апокринді бездерде секрет түзілу кезінде цитоплазманың үстіңгі бөліктері бөлініп, секреттің құрамына кіреді. Секрецияның Бұл типі кұстың жұмыртқа жолының эпителиальдық жасушаларына, сүтқоректілердің тер бездеріне және сүт бездеріне тэн.
1961 жылы Жапон ғалымы Куросуми микроскопиялық және электромикроскопиялық мэліметтерге негізделген бездердің жаңа классификациясын үсынды. Ол секрецияның 5 түрлі типін сипаттады:
I-	тип. Голокринді секреция. Жарық микроскопы арқылы көруге болады. Секрецияның осы типі бойынша секреторлық өнім-жасуша өлуімен сипатталады.
II-	тип. Макроапокринді секреция. Жарық микроскопы арқылы сипатталған. Клетка бетінің бос кеңістігінде өсінділер пайда болады. Олар секретке толып, кейін жүлынады. Апокринді өсінділердің бетінде микроталшықтар жойылады, секреция нәтижесінде жасуша биіктігі аласарады.
III-	тип. Микроапокринді секреция. Электронды микроскоп арқылы анықталады. Ол микроталшықтардың жоғарғы бөлігінің жасушадан жүлынуымен сипатталады. Бұрын осы секрецияның типі-мерокринді типке жатқызылған.
IV-	тип. Мерокринді секреция (жасуша мембранасында уақытша пайда болған саңылаулардан секреттердің шығуы). Секрецияның осы типі кезінде жасуша толған, мембранамен капталған вакуольдер жасуша кабығына жақындап, оған жабысады. Осы жерде көлемі кіші саңылау пайда болады. Жеке электронды микроскоп арқылы көрінетін Бұл саңылау вакуольдің құрамындағы заттардың барлығы бездің куысына өтеді. Секрецияның Бұл типі кезінде сыртқы плазматикалық мембрана эрдайым сакталып отырады.
V-	тип. Мерокринді секреция (секреттің бұзылмаған жасуша мембранасы арқылы шығуы). Бұл секреция типтерінің ішіндегі электорімикроскопияның морфология үшін ең анықталмаған болып есептелінеді. Бұл секреция типі кезінде апикальді плазматикалық мембрана болып қалады.
Қазіргі уақытта жасушаның тіршілік циклі барысымда бір жасушада экструзия (секрет бөліну процесі) типтерінің ауысуы жүріп жататындығы анықталады. Сонымен қатар химиялық құрамы бойынша әртүрлі секреттср бөлінсе, бір жасушада секрет бөліну әртүрлі типтер бойынша жүреді және де секреция стимуляциялануы мен патология жағдайларында-экструзия типінің басқа типпен ауысуы байқалады.
Дереккөздер
Санат: Биология
Сурсак
Коммунаның INSEE коды — 19264, пошта индексі — 19550.
Тоскин Николай Филиппович
Тоскин Николай Филиппович (1940 – 1990, Бұланды ауданы Воробьевка ауылы) – сәулетші, КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі (1976). Новосібір инжинерлі-құрылыс институтын бітірген (1968). «Целингорсельпроект» жобалау институтында аға сәулетші, топ жетекшісі (1968 – 71), Целиноград қаласының бас сәулетшісі (1971 – 87), Целиноград облысы атқару комитетінде бөлім бастығының орынбасары, «Целингипросельхоз» институтында бас маман (1987 – 89), 1989 жылдан «Целиноградархпроект» шеберханасының бастығы. Облысы, республикалық, бүкілодақтық көркемөнер көрмелерінің лауреаты.
Сурсак
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Кезак (Лозер)
Коммунаның INSEE коды — 48122, пошта индексі — 48320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 337 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Усумасинта
Усумасинта (исп. Usumacinta) — Орталық Америка бойын ағып өтеді. Мексиканың орталық бөлігі, Гватемалының солтүстік бөлігіне дейін ағады. Оның жалпы ұзындығы - 560 км, бұл өзен Орталық Америкадағы суы мол өзен. Пасьон и Салинас өзендерінің бір арнаға құйылу нәтижесінде пайда болады, бұл екі өзен де Гватемаладан ағып шығады. Усумасинта мексикалық Чьяпас штаты мен Гватемалы арасында шекара түзеді. Усиманта кейінгі жерде Табако штатынан ағып өтіп, Мексика шығанағына құяды. Өзен бойында ежелгі майя тұрғындарының ескерткіштері орналасқан — Йашчилана және Пьедрас-Неграс.
thumb|right|200px|
Санат:Мексика өзендері
Сен-Кристоль-де-Родьер
Коммунаның INSEE коды — 30242, пошта индексі — 30760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 165 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,45 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Георг Фридрих Гротефенд
Георг Фридрих Гротефенд (нем. Georg Friedrich Grotefend; 9.6.1775, Ганноверш-Мюнден, — 15.12.1853, Ганновер) - көне парсы сына жазуын оқыған неміс филологы. Гротефенд сына жазуларды қиғаш сынаның сөздер арасын бөліп тұратын мағынасына, ежелгі және орта ғасырлардағы парсы патшалары лауазымдарының ұқсастығына сүйене отырып ежелгі парсы шаһтары Дарий мен Ксеркстің есімдерін дұрыс оқыған ("Дарий, ұлы шаһ, шаһтардың шаһы, Гистаспа ұлы, Ахемен әулетінен", "Ксеркс, ұлы шаһ, шаһтардың шаһы, Дарий шаһтың ұлы, Ахемен әулетінен"). Гротефендтің бұл жаңалығы (1802) сына жазуды оқуға негіз болды.
Дереккөздер
Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2