cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
18 ғасырдағы Қазақстан тарихнамасы
Қазақтар отарлауын зерттеу проблемалары.
Қайшылыққа толы әрі қазақ халқына өте ауыр тиген Қазақстанды отарлау болған үрдісі жүз жылдан астам уақытқа созылды. Қазақ отаршылдығын зерттеуге алғаш назар аударғандардың бірі П.Г. Галузо болды. Оның «1867—1914 жылдардағы Қазақстанның оңтүстігіндегі аграрлық қатынастар» деген еңбегінде (А., 1965) осы аймақты қазақтардың отарлауы туралы мәліметтер бар. Авторды толғандырған мәселелер ауқымына мыналар: жетісу қазақтарының қалыптасуы мен дамуының негізгі кезеңдері, қазақтардың жер игеруінің дамуы, қазақтардың жылқы саны бойынша, жер игеру және егістік алқабының көлемі бойынша жіктелуі, станицалардағы қанау нысандары жатады. Бұл проблемаларды зерттеу едәуір көп статистикалық және мұрағаттық материалға ғана емес, сонымен қатар Н.3. Леденев, М. Хорошхин, Ф.М. Стариков, С.Н. Белецкий, А.А. Кауфман және баскалардың да бұрын жарияланған еңбектеріне негізделген. П. Г. Галузодан кейін, 35 жылға шекті қазақтар проблемасы ғалымдар назарын аудармай келді, тек соңғы жылдарда, қазіргі демографиялық проблемаларға және Қазақстанда қазақтардың жандануына тығыз байланысты мәселе қайтадан көкейкестілік сипат алды. Көптеген жарияланымдар арасынан біз екі еңбекке: М. Әбдіровтің «Қазақстан казактарынын тарихы» (А., 1994) жэне Т. Б. Митропольскаяның «Жетісу қазақтары тарихынан» (А., 1997) деген еңбектеріне тоқталып өтейік.
М. Әбдіров өзінің алдына: қазақ даласына алғашқы орыс қазақтарының келу уақытын, өлкедегі отаршылдық үстемдік жүйесінде қазақтардың алатын орнын, қазақтардың Қазақстанды жаулап алуға және қазақ халқының XVIII— XIX ғасырлардағы ұлт-азаттық көтерілістері мен қозғалыстарын қазақтардың басып-жаныштауда атқарған рөлін анықтауды міндет етіп қойған. Мәселенің бұлайша қойылуы патшалық Ресейдің он бір қазақ әскери жасағының төртеуі: Орал, Орынбор, Сібір және Жетісу қазақ әскери жасақтарының тікелей Қазақстанда орналасуына байланысты. Астрахан қазақ әскери жасағы тікелей Бөкей Ордасына жақын жерде болды.
Проблеманы зерттеу нәтижесінде автор мұнда қазақтар үш міндет: ығыстырып шығару, қазақтардың дәстүрлі көші-қон аймағын тарылтып, сол арқылы ғасырлар бойы қалыптасқан шаруашылық үрдісін бұзу; негізгі тіршілік көзінен айыру; шапқындар кезінде көшпелілердің ең басты тіршілік тұтқасы және әскери күші — ер адамдарды жаппай қырып-жою мен қолға түсіру міндеттерін орындады деген қорытындыға келеді. «Бірге, біртұтас алып қарағанда, олар қазақ халқына қарсы этноцидке көшу сатысындағы геноцидті білдірді»
Бірегей этнологиялық үрдіс ретінде қазақтардың бүкіл тарихын М. Әбдіров нақты екі кезеңде, олардың тарихи тұтасуы мен қақтығысуы кезеңдерінде қарастыруға болады деп санайды. Біріншісі — Монғолиядан Дунайға дейінгі ұлы дала белдеуінің кең-байтақ аумағында орта ғасырлар Дәуірінде (VI—XVI ғғ.) пайда болған ежелгі түрік құбылысы ретіндегі қазақтар. Екіншісі — оңтүстіктегі және оңтүстік-шығыстағы далада бұрын осында өмір сүрген түрік халқынын ішкі ресейлік негізі ықпалымен көбінесе славян қазақтарының қалыптасуы.
Т.Б. Митропольскаяның еңбегі бір аймақпен - Жетісумен шектеледі. Қазақтардың қалыптасуы туралы мәліметтерге қоса, автор қазақтар арасында 1917-1920 жылдар аралығында болған оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндап, оларды «Екі диктатур арасында» деп атайды. Автордың айтуына қарағанда, патша өкіметінін құлауы туралы хабарды жетісулықтар «монархияға адал берілгендік» немесе «либералдардың оң қанатына сенім» көрсетпей қарсы алған. Петроградта, Мәскеуде, Ташкентте және баска да революциялық орталықтарда қазақтар көпшілігінің бейтараптығы большевиктерге пайдалы болып шықты. Қазақтардың 1917 жылғы әрекеттерін зерделей келіп, автор 1918 жылғы 4 наурызда Верныйда Уакытша үкімет комиссарлары өкіметінің кұлатылуы мен Кенес өкіметінің орнатылуына байланысты қорытынды шығарады. Корытындысында тақырыптың аз зерттелген, автор анықтаған проблемалардың тізбесі өлтіріледі, олардың ішінде қазақсыздандыру да бар.
«Кеңес өкіметі органдарының қазақсыздандыру деп аталған әрекеттері,- деп нактылай түседі автора — мемлекеттік мекемелер ретінде қазақ әскерлерін таратудан гөрі, сословиені жою мен жер игеру реформасынан гөрі, Ресейдің өмір шындығынан қазақтарды әлеуметтік-этникалық құрылым ретінде сызып тастау әрекеттерінде болатын». Көріп отырғанымыздай, қазақтар самодержавиенің тірегі мен қорғаны бола отырып, оның Қазақстандағы идеялары мен ниеттерін жүргізушінің елеулі рөлін атқарған. Сонымен бірге орыстың қоныстанушы деревнясының өкілдері ретінде де қазақ тұрғындарының Қазақстандағы қоныстану аймақтарын игере отырып, өзара ықпал өзара іс-қимыл жасау негізінде қазақ халқымен шаруашылық-экономикалық, мәдени араласу үрдісін тездете түскенін атап өткен жөн.
Көптеген өлкетанушылық еңбектердің арасында В.А. Терещуктің «Көкшетау туралы әңгімелер» деген кітабы ерекше. Кітаптың «Қазақтар — патша өкіметінін сенімді тірегі» деп аталған бөлімінде автор оларға «патша өкіметі бүлік шығарған бүлікшілерді бағындыру, бүкіл қырғыз-қайсақ халқын жоғары монарх қолына қарату жөніндегі үмітті жүктеді» деп атап көрсетеді.
В.А. Терещук қазақтардың қазақтарға ғана емес, қоныс аударушы мұжықтарға да менсінбей қарағанын баяндайды. «Қазақтарға жалпы жұрт назарының аударылуы, кейде олар өтпеген еңбегін, жасамаған ерлігін жөн-жосықсыз ғана салу олардың арасында өздеріне деген зор сенім, жеңілісті білмеу, ерлік рухын туғызды. Олар өздерін бұрынғысынан да күшті данққа бөлеп, патша мен Отанға жан сала қызмет ететін, орыс шебін қорғаушылар ретінде көрінуге ұмтыдды. Сондықтан әрбір ретте дабыл алғашқы қағылғаннан кейін аттарына ер салып, дипломатия, заңдар, халық тілегі дәрменсіз болған жерге шауып жететін».
Сонымен тарихнамада XVIII—XIX ғасырларда Ресей империясының Қазақстанды жаулап алуын айқындаушы проблемалардың бірі және кен-байтақ аумақты отарлық шет аймаққа айналдыру көрсетілді. Бұл бір жолғы саяси акт болған жоқ, оның нысаналы және ұзақ уақыт жүргізілуі қазақ қоғамының тарихы мен өмірінің барлық жақтарына ықпал жасады.
Дереккөздер
дай-ақ караныз: «Айкап». Күрастырғандар: Ү. Субханбердина, С. Дәуітов. А., 1995,49-52-6. 3-том. — Алматы: «Атамұра», 2010. ISBN 978-601-282-029-4,3-т ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
IC 77
IC 77 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 73653, DRCG 4-66.
Сыртқы сілтемелер
IC 77 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22, плей-офф
Толық мақаласы: УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22
Дереккөздер
Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22 Санат:2022 жылғы футбол
ОФК Чемпиондар Лигасының финалы 2019
Толық мақаласы: ОФК Чемпиондар Лигасы 2019 ОФК Чемпиондар Лигасының 2019 жылғы финалы 11 мамыр күні Нумеа қаласында өтті. Жаңа Каледонияның қос клубы "Маджента" мен "Иенген Спорт" клубтары өзара кездесіп, "Иенген Спорт" 1:0 есебімен жеңіске жетті де, турнир тарихында тұңғыш рет жеңімпаз атанды.
Сілтемелер
Санат:ОФК Чемпиондар Лигасы Санат:2019 жылғы футбол Санат:Иенген Спорт ФК ойындары Санат:Маджента ФК ойындары
Сен-Пон (Алье)
Сен-Пон (Saint-Pont) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03252, пошта индексі — 03110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 566 адамды құрады. Халық тығыздығы — 45,98 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Суық иленгентаспа
Суық иленгентаспа  (Лента холоднокатанная) — қалыңцығы 0,05— 4,0 мм, ені 6—450 мм болатын суықтай илемделген және кесілген илем.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Төре тоғаны
Төре тоғаны - Ескелді ауданындағы суландыру жуйесі. 1930 жылы салынған. Жалпы ұзындығы 24,5 км. Бегенсіз су қоймасы бар. Су жіберу ағымы 15 м/сек. Жалпы көлемі 8146 га жерді суарады.
Дереккөздер
Санат:Жетісу
Ассон
Ассон (Asson) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 83,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64068, пошта индексі — 64800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1949 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Маргон (Эро)
Маргон (Margon) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34149, пошта индексі — 34320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 473 адамды құрады. Халық тығыздығы — 105,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Б. з. д. 92 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 92 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 92 жылы қайтыс болғандар
Тауар қоры
Тауар қоры – тауар, қор және валюта биржаларында биржа операцияларына, сондай-ақ тауарлардың қорларына жұмсау үшін жарналар түрінде немесе жарналық үлестерді (акцияларды) сату арқылы инвесторлардың, әдетте ұсақ инвесторлардың капиталдарын біріктіру. Тауар қоры ұсақ инвесторлардың капиталдарды шоғырландыру және оны жұмсау аясы мен уақытын таңдау арқылы рынокта өзінің бәсекелестік қабілетін арттыруына мүмкіндік береді.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Риязат
Риязат. Сопылар аз жеу, аз ұйықтау, аз сөйлеу мен жалғыздық, әрдайым пікір мен терең ойлауға үйренген жанның моральдық еркіндікке  ұласатындығына сенеді. Нәпсіні тәрбиелеу үшін өзін қиын әрі ауыр істерге зорлайды. Азап шегу, қылуетке түсу Риязаттың, яғни рухани жаттығудың түрлері болып табылады. Хужуири «нәпсіит» оның ұстаған айының адал болуы үшін тәрбиеленуі шарт дейді. Риязат - салиқтың нәпсімен күресуі деген сөз. Риязат арқылы салиқ нәпсінің құлдығынан  құтылып, жаман әдеттерден сақтанып өзін-өзі меңгере алады.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Теміртікен
Теміртікен-жұп жапырақтылар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Сабағы жайылған, ұз 10-60 см, көгілдір қысқа түкті. Жапырағының ұзындығы 3-5см. Гүл сидамының ұзындығы 4-10 мм, гүл диаметрі 1см-дей. Сәуір-мамырда гүлдейді, шілде-маусымда жеміс береді. Жерорта теңізінің батысы мен шығысында, Балқан, Кіші Азия, Иран,Үндістан, КСРО-ның, Жапония, Африка,Америка, Қазақстанда тастақты құмды өзен аңғарларында өседі. Теміртікен- улы өсімдік, мал жайылымының зиянды арам шөбі.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Түйетабандар
Самсун
Самсун (қала) (Samsun) – Түркияның солтүстігінде, Самсун илінің әкімшілік орталығы саналатын қала. Солтүстігінде Қара теңіз, шығысында Чаршамба, батысында Ондокузмайыс пен Бафыра, оңтүстігінде Кавак қалаларымен қоршалған. Халық саны 532 000 адам (2008 жыл). Самсун – Қара теңізіндегі Самсун айлағының жағалауындағы ең ірі порт. 1973 жылы жүк айналымы 1,5 миллион тоннаны құрады. Қалада теміржол станциясы мен әуежай орналасқан. Темекі шаруашылығымен айналысатын ауданның орталығы. Темекі, тамақ және химиялық өнеркәсіп дамыған.
Дереккөздер
Санат:Түркия қалалары
Планшет
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Аспаптар
Жембасар
Жембасар, бұл саусақтың атқарар қызметі өзінің жембасар (жем басар) атынан-ақ айқын байқалады. Тегеуріннен кейінгі ең әлді, қарулы саусақ та осы. Қырандардың негізгі қорегі ет болғандықтан, кесек етті қылғи саларлықтай бөлшектеуге белгілі дәрежеде күш жұмсау керек. Құс қашан да өз жемін екі аяғына басып тұрып, тұмсығымен тістеп, тебе тартады да, жұлып- үзіп қылғиды. Сонда екі аяқтың ішкі жағына біткен екі саусақ жемнің үлкенінен ұсағына дейін өткір болат тұяқтарымен басып ұстап тұрады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Мұрынбай Қанқожаұлы
Мұрынбай Қанқожаұлы (1834-1912) - жырау, ақын, күйші. Ел ішінде өлең-жырлары көп тараған. Соның бірі - Әбдірахман қайтыс болғанда Абай мен Ділдәға келіп көңіл айтқан жұбатуы. Ол қаралы ата-анаға жапандағы бап қурайдың басынан бір боз-торғайдың ұшып кеткенін, бұл азды аяп, көптен қорықпайтын тағдырдың ісі екенін, дүниеден жақсы, жаманның бәрі өтетінін, уақыт жеткенде ажалдың алмай қоймайтынын айтып: <i> «Ділдәшім, көтер басыңды
Қайғырып босқа жыламай,
Қамыққан көңлім сергісін,
Абайжан, әкел насыбай», - </i> дейді. Бастарына түскен қайғысы қанша ауыр болса да, қадірін жоғары бағалайтын Абай көңілдес замандасына өлеңмен жауап берген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Марат Алдоңғарұлы Сәрсембаев
Марат Алдоңғарұлы Сәрсембаев — 1947 жылы 15 желтоқсанда Алматы облысы Андреевка (қазіргі Алакөл) ауданының Екпінді ауылында дүниеге келген.
Дереккөздер
Санат:Орталық сайлау комиссия мүшелері
Лесото
Лесото (сесуто тілінде, Lesotho) немесе Лесото патшалығы — Африканың оңтүстігіндегі мемлекет (1966 жылға дейін Басутоленд деп аталды).
Жер аумағы 30,35 мың км². Халқы – 2,1 млн. Этникалық құрамының басым бөлігін басуто халқының өкілдері (79%) құрайды. Астанасы — Масеру қаласы Ресми тілдері — ағылшын және сесуто.
Халқының 42%-ы протестанттар, 38%-ы католиктер, қалғандары әр түрлі діни сенімдерді ұстанады. Мемлекеттік құрылысы – конституциялық монархия (корольдік). Заң шығарушы органы – Сенат және Ұлттық Асссамблеядан тұратын қос палаталы парламент. Атқарушы билікті премьер-министр бастаған үкімет жүргізеді. Ұлттық мейрамы – Тәуелсіздік күні – 4 қазан (1966). 1966 жылдан БҰҰ-на және Африкалық Бірлік ұйымына (ОАЕ) мүше.
Ақша бірлігі – лоти.
Табиғаты
Лесотоның шығысы мен оңтүстік Дракон тауларымен шектелген, Басуто үстіртінде орналасқан. Ең биік жері – Табана нтленьяна (3482 м) тауы. Климаты субтропиктік, қаңтардағы орташа температурасы 25 – 26ӘС, шілдеде 15ӘС. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 750 – 1000 мм. Басты өзені – Оранис. Ландшафтысына астық тұқымдас шөптесінді дала тән, Дракон тауында бұта басым өседі. Негізгі пайдалы қазбалары – алмас, көмір, уран мен кварц.
Тарихы
Лесотоның ежелгі тарихы аз зерттелген. Лесотоның байырғы тұрғындары бушмендер болды. 17 – 18 ғасырларда басуто тайпалары оларды ығыстырып шығарды. 1860 ж. елді ағылшындар басып алып, 1868 – 1966 ж. аралығында Ұлыбританияның протектораты болды. 1966 ж. Лесото тәуелсіздік алғанымен елде саяси тұрақсыздық орын алып, жиі-жиі әскери төңкерістер болып тұрды. 1993 ж. 27 наурызда халықаралық күштердің қысымымен елде демократиялық сайлау өтіп, әскери режим биліктен кетті. 2 сәуірде парламент Лесотоныңның жаңа конституциясын қабылдады. Лесото сыртқы қатынастарда блоктарға қосылмау саясатын ұстанады.
Экономикасы
Лесото экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Басты дақылдары: жүгері, сорго, бидай, арпа. Мал шаруашылығы, жүн және түбіт өндіру дамыған. Сыртқы саудасы негізінен Оңтүстік Африка Республикасына (экспорт – 85%, импорт – 90%) бағытталған. Жалпы ұлттық өнімінің жан басына шаққандағы мөлшері 2480 АҚШ долларына тең (1997). Сыртқа шикізат өнімдерін, жүн, алмас, бидай, көкөніс шығарады. Сырттан, негізінен, отын, азық-түлік, тұрмысқа қажетті тауарларды әкеледі.
Коин (Вымь тармағы)
Коин — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вымь өзенінің сол жағалауынан 185 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 136 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фишинген (Тургау)
250px|thumb|Картада орналасуы Фишинген (Тургау) (Fischingen TG) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Мюнхвилен округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Канелли
Канелли (Canelli) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Асти провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10440 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 443 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 14053.
Елді мекеннің қамқоршысы — апостол Фома.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Лимфоретикулез
Санат:Бактериялдық аурулар Санат:Жұқпалы аурулар Санат:Мысықтар
Тұрақты
Тұрақты — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Ақбастау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шаян ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 456 адам (245 ер адам және 211 әйел адам) болса, 2009 жылы 569 адамды (305 ер адам және 264 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Серра-Азул
Серра-Азул (Serra Azul) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Рибейран-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Рибейран-Прету экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 388 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 282,846 км² шамасында. Халық тығыздығы — 29,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1927 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Көрмей қону жүйесі
Көрмей қону жүйесі — көру мүмкіндігі шектеулі жағдайда немесе түнде ұшақты қону жолағына шығаратын немесе оның жер үстіндегі және ұшақтағы радиотехникалық жабдықтар кешені.
Кешен радиолокациялық станция мен жүйелерден, байланыс құралдарынан тұрады.
Көрмей қону жүйесінің құрамына кіретін радиоэлектрлік құралдар ұшақтың аэродром ауданына және қонуға шығуын жер үсті радиолокациялық станцияларынан нұсқаулар берілуімен қамтамасыз етеді. Ұшу-қону жолағына дәл шығу жетекші радиостанциялар арқылы іске асады. Қонуды бастауды ұшқыш таңбалаушы радиомаяк сигналының (белгісінің) көмегімен ажыратады. Содан кейін радиобиіктік өлшегішпен ұшу биіктігін аныктайды. Ұшақты стандарт қисық (глисаде) бойынша ұшу жолағын көргенше төмендетіп, содан соң қондырады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Норс Ридинг (Массачусетс)
Норс Ридинг (North Reading) — Массачусетс штатының Миддлсекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14 892 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 35.0 км² шамасында. FIPS коды — 25-48955.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Усын-Я (Воль-Я тармағы)
Усын-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воль-Я өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Чантада
Чантада (Chantada) — Испаниядағы қала. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Луго провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Чантада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8951 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 176,7 км² шамасында.
Оцьери
Оцьери (Ozieri) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Сассари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 257 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 44,9 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 252,45 км² шамасында. Пошта индексі — 07014.
Елді мекеннің қамқоршысы — киелі Антиох. Жыл сайынғы мерекесі — 13 қараша.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Бад-Вёрисхофен
Бад-Вёрисхофен (Bad Wörishofen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Төменгі Альгой ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 14 105 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 57,80 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 78 116. Қаланың басшысы — Клаус Холечек.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 12 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
NGC 3795B
NGC 3795B — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Оң Пешинская Рассоха
Оң Пёшинская Рассоха — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пеша өзенінің сол жағалауынан 242 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
NGC 3795B
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Оң Пешинская Рассоха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
NGC 3795B
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Суық жарық
Суық жарық (Трещина холодная) — төменгі температураның осерінен материалға түсетін жарық.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Лаврадиу
Лаврадиу (Lavradio) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сетубал округінің құрамына кіреді. Баррейру муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Жартыарал Сетубал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13051 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,17 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5.014,3 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Святай Маргарита.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сетубал округінің елді мекендері
Вальдфойхт
Вальдфойхт (Waldfeucht) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан муниципалитет. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Хайнсберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9196 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30,27 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 70 032. Муниципалитеттің басшысы — Йоханнес фон Хельден.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Груево (Кырджали облысы)
Груево (Груево) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Момчилград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 770 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6809. Телефон коды — 03637. ЕКАТТЕ коды — 17988.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
IC 4472
IC 4472 — Бөрі шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52410, ESO 272-23, MCG -7-30-5, AM 1436-440, IRAS14369-4406.
Сыртқы сілтемелер
IC 4472 Санат:Бөрі (шоқжұлдыз)
Ларош-пре-Фейт
Ларош-пре-Фейт (Laroche-près-Feyt) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Юссель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,24 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19108, пошта индексі — 19340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 77 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Устьина
Устьина — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Светлая өзенінің сол жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мұсажан Әкімқожаұлы
Мұсажан Әкімқожаұлы (1859-1933) - 1898 ж. Мұқыр сайлауында Абай өміріне қастандық ұйымдастырған Күшік-тобықты елінің кісісі. Абай өзінің «Сенатқа хатында» оны кінәлі адамдардың ең бастысы деп жазады. Абай дүниеден өткеннен кейін де, 1916 ж. Шыңғыс-мұқыр жер дауына қатысып, Абайдың баласы Тұрағұлмен тартысқа түскен.
Устьина
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мұсажан Әкімқожаұлы
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ломинка (Шача тармағы)
Ломинка — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шача өзенінің сол жағалауынан 101 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Суық опыру
Суық опыру (Ломка холодная) — шыбықты белгілеуден, белгіленген орындарды кертуден және тіректі немесе консольды сындырудан түратын әдіс.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Яндоушка
Яндоушка — Ресейдегі өзен. Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Цивиль өзенінің оң жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Цивиль бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Чувашия өзендері
Б. з. д. 93 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 93 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 93 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Балықтардың қорек іздеу миграциясы
thumb|right|300px|[[Балықтар миграциясы]] Қорек іздеу миграциясы. Барлық балықтарға тән миграция болып есептеледі. Шағын көл, тоспа суларына қарағанда үлкен теңіздердегі өткінші балықтар қоректік заттар іздеп ұзақ жол жүруге мәжбүр болады. Каспий қызыл балығы Кура өзеніне уылдырық шашып теңізге қайтқан соң Каспийді кесіп, оның шығыс жағалауына келіп жайылып, семіреді. Теңіз балықтарының ішінде су ағысымен жағалап ксректерін іздейтін балықтармен қатар, теңіздің түбінен бетіне көтеріліп қорек іздейтін балықтар да кездеседі. Мысалы, судың бетінде планктондар көп болған кезде скумбрия балықтары су бетіне көтеріліп, планктондар су түбіне — терең қабатына шөксе, балықтарда солармен бірге төмен түседі. Мұны теңіз балықтарының вертикальды араласуы дейді.
Дереккөздер
Санат:Биологиялық процестер Санат:Балықтар
Бусьер-сюр-Самбр
Бусьер-сюр-Самбр (Boussières-sur-Sambre) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,28 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59103, пошта индексі — 59330.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Фремений
Фремений (Fréménil) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,04 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54210, пошта индексі — 54450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 190 адамды құрады. Халық тығыздығы — 62,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Кемер (Ақтөбе облысы)
Кемер — Ақтөбе облысы Ойыл ауданындағы ауыл, Саралжын ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ойыл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 56 км жерде, Қиыл және Қайыңды өзендері аралығында, әр түрлі астық тұқымдас шөптер өскен қоңыр топырақты шөлейтті белдемде орналасқан.
Тарихы
1976–97 жылдары Кемер ауданы арнайы шаруашылық бірлестігінің орталығы болып келді. Оның негізінде Кемерде “Саралжын” өндірістік кооперативі құрылған.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1290 адам (676 ер адам және 614 әйел адам) болса, 2009 жылы 1045 адамды (536 ер адам және 509 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ойыл ауданы елді мекендері
Лимузи
Лимузи (Limousis) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11205, пошта индексі — 11600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 106 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,69 адам/км².
Бастурма
thumb| Бастурма - кептірілген, желге қақталған, бұрышталған ет; маринадталған еттен дайындалған кауап (грузин асханасы).
Дереккөздер
Санат:Ет тағамдары
Қалдыбаев Маман
Қалдыбаев Маман (1879 жылы туған, қазіргі Шиелі ауданы) еңбек ардагері. Социалиттік Еңбек Ері (1949). Қалдыбаев 1929 жылы алғашқылардың бірі болып Шиелі ауданындағы «Үлгілі» ауыл шаруашылық артеліне кіріп, оның тұңғыш төрағасы болды. 1934 – 35 жылдары ұжымшарда мақташылар звеносын басқарды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында Қызылорда облысында егін өсіру жөніндегі қарттардың қозғалысының бастаушысы болды. 1941 жылдан кейін «Коммунизм» (Н.Бекежанов ауылы) ұжымшарында күріш өсірушілер звеносын басқарды. 1944 жылы Қалдыбаев ең жоғары өнім алатын звеноға басшы болып, көп жылдар бойы жоғары көрсеткіштерге жетіп отырды. Звеноға бекітілген 6 гектар егістіктің әр гектарынан 92 ц-ден, ал қалған 14 гектардан 42 ц-ден дән бастырған-ды. Күріш өнімін арттыруда рекорд жасаған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Тауар-материалдық құндылықтар
Тауар-материалдық құндылықтар – тауар-материалдық босалқы қорлар; кәсіпорынның шаруашылық айналымына қатысатын және тауарлар ретінде өткізілетін алуан түрлі заттардың бухгалтерлік есепте қабылданған жиынтық атауы. Оларға мына түрдегі активтер жатады: шикізат қорлары‚ сатып алынатын шала фабрикаттар мен жинақталымды бұйымдар‚ құрастырымдар (конструкциялар) мен бөлшектер‚ отын‚ ыдыс‚ ыдыс материалдары‚ босалқы бөлшектер‚ тауарлар өндіру‚ жұмыстарды орындау‚ қызметтерді көрсету кезінде пайдаланылатын өзгедей материалдар түріндегі активтер; аяқталмаған өндіріс‚ орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер түріндегі активтер; дайын өнім‚ тауарлар‚ т.б. түріндегі активтер.
Субъектілердің салық салу мақсатымен Тауар-материалдық құндылықтардың сатып алынған сәтінен бастап және оларды өңдеу немесе өткізу сәтіне дейін статистика органдары ай сайын белгілейтін инфляция коэфф-н ескере отырып, оларды қосымша бағалауға құқығы бар. Қосымша бағалау сомасы салық салынатын табысқа енгізілмейді. Тауар-материалдық құндылықтар құнының инфляция индексінен асып түсетін деңгейде көбеюі салық төлеушінің жылдық жиынтық табысының көбеюіне жатқызылады.
Жем қалта
Жем қалта, аңға шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі аулауға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген "қызылды" көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жем қалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек, әйтеуір, құсты шақыруға арналған қол басындай "қызыл" болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда қызылдың қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Игорь Борисович Бальхозин
Игорь Борисович Бальхозин (9 тамыз 1913, Ресей, Вятка қаласы — 13 мамыр, 1988, Алматы) — театр суретшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1966).
Жасаған декорациялары
Мұнда А.Грибоедовтың “Ақылдан қайғы” (1936), А.Толстойдың “Федор Иоаннович патша” (1939), К.Симоновтың “Біздің қаланың жігіті” (1941), А. Чеховтың “Ваня ағай” (1951), М. Горькийдің “Күн балалары” (1955), Н. Ановтың “Мұрагерлер” (1958), М.Әуезовтің “Түнгі сарын” (1960), У. Шекспирдің “Король Лир“ (Т. Афанасьевамен бірігіп, 1964), т.б. спектакльдерді көркемдеген. Қазақ академиялық драма театрында Горькийдің “Шыңырауда” (1946), Ә. Әбішевтің “Достық пен махаббат”, “Бір семья”, “Кім менің әкем” (1947, 1949, 1957), М. Иманжановтың “Менің махаббатым” (1953), Қ. Бекхожиннің “Ұлан асу” (1973), Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театрында Әуезовтің “Қарақыпшақ Қобыланды” (1979) сияқты спектакльдерінің декорациясын жасаған.
Дереккөздер
Санат:9 тамызда туғандар Санат:1913 жылы туғандар Санат:Вяткада туғандар Санат:13 мамырда қайтыс болғандар Санат:1988 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:КСРО суретшілері Санат:Қазақстан халық суретшілері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері Санат:Қазақстан театр суретшілері
Саралжын ауылдық округі (Ақтөбе облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Кемер, Ақкемер, Бестамақ, Қоңырат, Шиқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Кемер ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2112 адамды құрады.
Б. з. д. 94 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 94 жылы туғандар
Саралжын ауылдық округі (Ақтөбе облысы)
Дереккөздер
Санат:Ойыл ауданы ауылдық округтері
Б. з. д. 94 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 94 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Тауар өндірісі
Тауар өндірісі – қоғамдық өндірістің белгілі бір ұйымы. Тауар өндірісінде адамдар арасындағы экономикалық қатынастар нарық арқылы, олардың еңбегінің өнімдерін сатып алу, сату арқылы көрініс табады. Ол еңбек өнімділігін арттырудың және өндіріс көлемін ұлғайтудың пәрменді тетігін жасайды. Тауар өндірісі мен оның тетігі – адамзат өркениетінің жалпыға ортақ мәнді жетістіктерінің бірі, қоғамдық-экономикалық формациялардың бірде-біреуі оны орағытып өте алмады. Тауар Өндірісінің өнімдерді тікелей айырбастау, тауар айналымы, тауар өндірісі сияқты қалыптасу сатылары бар.
Дереккөздер
Санат:Өндіріс
Шонжы
Шонжы — Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы ауыл, аудан және Шонжы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Облыс орталығы - Қонаев қаласынан шығысқа қарай 265 км-дей жерде, Қарадала алқабының солтүстік бөлігінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 20095 адам (9834 ер адам және 10261 әйел адам) болса, 2009 жылы 18008 адамды (8805 ер адам және 9203 әйел адам) құрады.
Тарихы
Шонжыда 1932-1934 жылдары ұжымшар құрылды, 1957 жылы бұл шаруашылық ірілендірілді. 1996 жылы оның негізінде Шонжыда “Телремстрой”, “Жолаушы”, “КазРосБройлер”, “Әлнұр” ЖШС-тері және мемлекеттік “Шарын” құс фабрикасы, т.б. шаруа қожалықтары құрылды.
Жол қатынасы
Шонжы арқылы халықаралық дәрежедегі Алматы – Жаркент – Қорғас автомобильдік жолы өтеді.
Атауы
Шонжы атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқалар бар. Тарихшы Дәулет Күнікеевтің зерттеуінше, Шонжы ауылының атауы XVI ғасырда болған Жоңғар - Қазақ шайқасына байланысты екені анықталады. Оның жазуы бойынша: “Әлқисса, сонау 1643 жылдан бастап «Орбұлақ» шайқасындағы жеңістен кейінгі, ірі ұрыс осы Қарадала алқабындағы 1683 жылғы Жоңғар – Қазақ шайқасы. Себебі, жоңғар батыры Шонжының 10 мың әскерін Әлмерек батыр қолбасшылық еткен 6 мың әскердің ойсыратуы тарихта жазылмаған тарихи жеңіс еді.” Сол жазылмаған тарихи жеңісте, Әлмелек батыр кең байтақ майданда Ғалдан Бошоктың Шығыс Жетісу қолбасшысы, әрі қас батыры Шонжыны жекпе-жек шайқасында басын алады. Осы оқиға Дәулет Күнікеевтің дерегі бойынша қазіргі Шонжы елді мекенінде өтеді. Жергілікті халық осылай кең алқапты “Шонжы өлген” жер деп атап кетеді. Ал моңғол тілін зерртеуші Нәпіл Базылханнның жұмыстарына тоқталып, Әлімғазы Дәулетхан “Шонжы” атауына осындай сілтемелер қалдырды: "Шыңғыс қаған тақ мұрагерлері салғызып әскери, әрі сауда жолының амандығын бақылайтын (бекет, өртең - Ленгер-Шонжы аталған) тоғыз жолдың торабындағы бекіністің соңғы топонимикалық атауы "Шонжы" ретінде бізге жетіп отыр. "Қазіргі моңғол тілінде: Conji > Чонжы, Цонж түрінде кездеседі. Қазақ тілінде "Шонжы" тұлғасында топоним ретінде кездеседі. Моңғол тіліндегі "Чонжы-Цонж" сөзінің мағынасы: 1. Алысты қарауылдайтын биік жартас. 2. (Ауыспалы) Шекара аумақтарды қорғаушы қорған, бекініс". Осылайша, Чонжы, Цонж сөздері қазақшаланып қазіргі таңда “Шонжы” ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ұйғыр ауданы елді мекендері Санат:Жетісу казак әскерінің елді мекендері
Большевиктік баспасөз
Большевиктік баспасөз - В.И.Ленин, большевиктік партия ұйымдастырған жаңа тұрпатты революциялық баспасөз. Оған большевизм пайда болғаннан бергі барлық партиялық баспасөз бен кітап басып шығару ісі жатады.
Октябрьге дейінгі дәуір
Большевиктік баспасөз Компартияның ерлік тарихымен тығыз байланысты, ол революция күрестің әрбір тарихи кезеңінде партияның алдында тұрған міндеттерді орындап шығуына көмектесті. В.И.Ленин октябрьге дейінгі кезеңде партиялық баспасөзді ұйымдастыру мәселелері мен оның мазмұн-сипатына арнап, хаттарын есептемегеннің өзінде, 30-дан астам шығарма жазды. РСДЖП 2-және 3-съездері, РСДЖП әскери және жауынгерлік ұйымдарының 1-конференциясы, 5-Жалпы ресейлік (1908) және 6-ші (Прага, 1912) конференциялары, партия ОК-нің 1908 және 1910 жылғы пленумдары, «Пролетарий» редакциясының кеңейтілген мәжілісі (1909), партия қызметкерлерімен өткізілген 2 кеңес (1913), РСДЖП шетел секциясының конференциясы (1915), РСДЖ(б)П майдандық және тылдық ұйымдарының Бүкіл ресейлік конференциясы (1917) орталық орган мен партиялық баспасөз жөнінде арнаулы шешімдер қабылдады. Революция қозғалыстың өрістеуі мен партияның бұқара арасында саяси ықпалының өсуіне байланысты Большевиктік баспасөздің пролетариат бұқарасын ұйымдастырушылық рөлі арта түсті. Баспасөз арқылы партияның өзіне де басшылық ету жүзеге асырылды. «Қазір де қозғалыстың орасан зор, адам айтқысыз өсіп отырған кезінде, - деп жазды В.И.Ленин 1905 ж., - партияға тек баспасөз арқылы ғана басшылық етуге болады» (Шығ., 34-т., 346-б). Дәйекті коммунистік партиялық принцип, марксизм-ленинизм теориясына берілгендік, бұқарамен тығыз байланысытық -  Большевиктік баспасөзге тән сипаттар.
Жаңа революция өрлеу кезі мен Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары Большевиктік баспасөз Екінші интернационалдың социал-шовинизмі мен оппортунизміне қарсы күресте халықаралық жұмысшы қозғалысындағы интернационалдық күштерді біріктіре отырып, большевиктік партияның бұқараны өзіне қаратып алуында аса маңызды рөл атқарды. Самодержавие құлатылғаннан кейін ол бұқараға В.И.Лениннің Сәуір тезистерінде баяндалған социалист революцияға көшу бағытының мәнін түсіндірді, меньшевиктер мән әсерлердің келісімпаздық тактикасын әшкерледі, бұқараны қарулы көтеріліс әзірлеуге жұмылдырды. Барлық саяси мәселеде буржуазиялық баспасөзбен дәйекті түрде бітіспес күрес жүргізді. Большевиктік баспасөз Ұлы Октябрь социалист революциясын әзірлеуде және жүргізуде, бүкіл елде Совет өкіметін орнатып, нығайтуда аса зор рөл атқарды.
Большевиктік баспасөздің түрлері сан алуан. Патша өкіметінің ұдайы куғындауында болған большевиктік партия жария және құпия басылымдардың барлық мүмкіндіктерін пайдалана білді. Осыған байланысты шығу мерзімінің қысқалығы, жария органдар атын жиі өзгертушілік, тілінің астарлы жазылуы, құпия басылымдардың орын, уақыт мәліметтерінің жалғандығы, әр түрлі орган аттарының ұқсастығы сияқты Большевиктік баспасөздің өзіндік ерекшеліктері болды.
Октябрьге дейінгі дәуірде большевиктік қосып есептегенде, барлығы 500-ге жуық мерзімді басылымдар және ондаған миллион дана үндеу хат жарлық көрді. Бицензуралық басылымдар РСДЖП құпия баспаханаларына, жасақшылардың жасырын күзетуімен буржуазия баспаханаларда, шетелде – Франция, Швейцария, Бельгия, Германия, Ұлыбиртания, АҚШ, Швециялардың 13 қаласында басылды. Ресейде 100-ден астам елді мекенде жария және құпия органдар шығын тұрды. 1917 ж. Қазанға дейн Петербургте әр кезде 100-ге жуық, Мәскеуде 50 шақты, Бакуде 23, Ригада 22, Тифлисте 21, Екатеринбург пен Нижний Новгородта 8-ден большевиктік мерзімді басылымдар шықты.
Большевиктік мерзімді басылымдар
Тұңғыш жалпы ресейлік құпия маркстік газет В.И.Ленин басшылық еткен «Вперед» (1904 ж. желтоқсан – 1905 ж. маусым, Женева) және «Пролетарий» (1905 ж. маусым – қараша, Женева) газеттері болды. Большевиктердің 1905-1907 жылғы Революция кезінде жария басылымдар шығару мүмкіндігіне қолы жетті. Петербургте күнделікті тұңғыш жария газет «Новая жизнь» (1905 ж. 27 қазан – 3 желтоқсан) жарық көрді. 1906 ж. Ленин басқарған большевиктік редакция Петербургте күнделікті жария орган «Волна» (26 сәуір – 24 мамыр) газетін шығаруды жолға қойды, кейін оның орнына «Вперед» (26 мамыр – 14 маусым), «Эхо» (22 маусым – 7 шілде), «Новый луч» (1907 ж. ақпан), «Наше эхо» (25 наурыз – 10 сәуір) газеттері шықты.
РСДЖП 4-ші (Бірігу) съезінен кейін РСДЖП орталық органы құпия «Пролетарий» (Выборг – Женева – Париж, 1906-09), «Социал-демократ» (Вильно – Петербург – Париж – Женева, 1908 ж. Ақпан – 1917 ж. 31 қаңтар) газеттері болды. 1917 ж. 5 (18) наурыздан бастап «Парвда» газеті партияның орталық органына айналды. Ол 1912-14 ж. күнделікті жария бұқаралық жұмысшы газеті және іс жүзінде РСДЖП ОК-нің органы ретінде шықты.
Орталық органдармен қатар большевиктік партияның орталық газет, журналдарының да маңызы зор болды. «Искра» редакциясы 1901-02 ж. Штутгартта социал-демократ ғылми-саяси «Заря» журналын, РСДЖП ОК құпия «Рабочий» (1905 ж. тамыз – қазан, Мәскеу) газетін, «Пролетарий» редакциясы 1906-08 ж. Құпия «Вперед» бұқаралық жұмысшы газетін шығарды. Жойымпаздарға қарсы күресте большевиктер партияшыл-меньшевиктердің «Рабочая газета» (1910-12, Париж), «Звезда» (1910-11, Петербург) газеттеріне қатысты. Жойымпаздармен күресе отырып, большевиктер іс жүзінде редакторы Ленин болған философиялық және қоғамдық-эономикалық жария «Мысль» журналын (1910 ж. Желтоқсан – 1911 ж. Сәуір, Мәскеу) шығарды. Ол жабылғаннан кейін, большевиктердің теориялық органы «Просвящение» журналы (1911 ж. желтоқсан – 1914 ж. маусым) болды. «Социал-демократ» редакциясы 1915 ж. «Коммунист», ал 1916 ж. «Сборник социал-демократа» журналдарын шығарды. РСДЖП ОК басшылығымен Петербургте 1913 ж. 26 қазаннан 1914 ж. 12 шілдеге дейін және 1915 ж. 20 ақпаннан 1918 ж. 18 наурызға дейін «Вопросы страхования» журналы шығып тұрды. Лениннің ұсынысы бойынша 1914 ж. Бұқаралық большевиктік жария «Работница» журналы шықты, ол 1917 ж. 10 мамырдан РСДЖ(б)П ОК журналына айналды.
Большевиктік мерзімсіз басылымдар
Большевиктік баспасөздің құрамдас бөлігі – кітап, кітапша, үндеу-хат сияқты мерзімсіз бицензуралық басылымдар. Большевиктік әдебиет буржуазия-демократиялық революцияның, соңынан социалист-революцияның жеңісі жолындағы күрестің өзекті мәселелерін көтерді. Әрбір тарихи кезеңге байланысты әдебиеттің алдына қойылған міндеттер де өзгеріп отырды. Большевиктік әдебиет жалпы бұқаралық және ішкі партиялық әдебиетке жіктеледі.
Ресейде К.Маркс пен Ф.Энгельстің көптеген шығармалары («Коммунистік партияның манифесі», 1869; «Капитал», 1-т. 1872 және т.б.) шықты. В.И.Лениннің шығармалары үнемі жарияланып тұрды. Саяси экономия, философия, ғылми социализм, тап күресі, пролетариат партиясытуралы маңызды мәселелер жөнінде көптеген туындылар және бұқаралық саяси әдебиет шығарылып, самодержавие мен капитализмді саяси, құқықтық, экономикалық тұрғыдан өлтіре әшкерелеп отырды. Көптеген басылымдар Ресей мен шетелдердегі еңбекшілердің революция күресіне, партияның стратегиясы мен тактикасын түсіндіруге, партия тұрмысына, оның бағдарламасы мен уставына, партиялық ішкі күреске және оппортунизмді әшкерелеуге арналды. Тарихи зерттеулер, революция оқиғалардың хроникасы, жұмысшылардың сөздері, революционерлердің естеліктері, анықтамалар, партиялық баспалардың каталогтары, жұмысшы календарлары, көшеде ұрыстаржүргізу жіне қару-жарақты қолдану білу жөніндегі нұсқаулар және т.б. шықты. Партияның басшы органдары мен жергілікті партия ұйымдарының, жалпы партиялық съездердің, конференция, кеңестердің документтерді, хабарлама, мәлімдеме, қарар, протоколдар, партиялық есептер басылды. Партияның орталық және жергілікті органдары РСДЖП-нің бағдарламасы мен уставын бірнеше рет басып шығарды. Жұмысшылардың маркстік үйірмелері үшін оқу бағдарламалары, еңбекшілердің бұқаралық ұйымдарының материалдары – кәсіподақ уставы, олардың съездері мен жиналыстарының документтері, шаруалар ұйымдарының материалдары шығарылды. Саяси процестердің жокументтері мен социал-демократия қолына түскен мемлекет өкіметтің құпия документтері басылып, көпшілікке жарияланды.
Большевиктер шығарған қоғамдық саяси әдебиеттің ауторлары сан алуан. Ленин шығармаларының басым көпшілігі Октябрьге дейінгі дәуірде жарық көрді. Большевиктік ұйымдар әшкерелеуші және революция мазмұндағы көркем әдебиетті же жүйелі түрде шығарды.
Федосеев көшесі (Алматы)
right|thumb|Николай Евграфович Федосеев Көшеге 1918 жылдың қазанында Ресейдегі революциялық қозғалыс белсенділерінің бірі Николай Евграфович Федосеевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 № 27 шешімі) берілген. Федосеев Николай Евграфович (1869-1948) Ресейдің Киров облысында дүниеге келген.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Высоковольтная көшесі. Көшенің ұзындығы - 950 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Монтескье (Эро)
Монтескье (Montesquieu) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34168, пошта индексі — 34320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 62 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,28 адам/км².