cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты
Бөлім қызметкерлері туралы ақпарат
1979 жылы 31 қазанда Оңтүстік Қазақстан облысы, Арыс қаласында дүниеге келген. 1997-2001 жылдары Алматы қаласының әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филология факультетінде «қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесінде білім алып, 2003 жылы осы университеттің магистратурасын «лингвистика магистрі» мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2003 жылы А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының аспирантурасында сырттай бөлімде оқып жүріп, «тіл тарихы және диалектология» бөлімінде кіші ғылыми қызметкер болып қызмет етті. 2006 жылдан бері осы институттың этнолингвистика бөлімінде кіші ғылыми қызметкер болып қызмет атқарады. 2005 жылы «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде жарық көрген «Қазақ тілінің аймақтық сөздігін» (Ө, Ы әріптері бойынша) құрастырушылардың бірі. 2008 жылы академик Әбдуәли Қайдардың ғылыми жетекшілігімен «Киіз үйге қатысты атаулардың этномәдени негізі (қазақ, қарақалпақ, қырғыз тілдерінің материалдары бойынша)» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 2009 жылы академик Ә.Қайдардың «Қазақтар ана тілі әлемінде (этнолингвистикалық сөздік) I том. Адам» атты еңбегін (49 баспа табақ) баспаға дайындады. Академик Ә.Қайдардың 2011 жылы жарық көретін «Қазақ тіліндегі қос сөздер: зерттеу және сөздік» атты 30 баспа табақ көлеміндегі монографиясына жауапты шығарушы болды. Сонымен қатар 20-ға жуық ғылыми мақалалардың авторы. 2011 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының иегері атанып, Түркияның Мармара университетіндегі Түркітану ғылыми-зерттеу институтында «Қазақ-түрік тілдеріндегі имитатив түбірлер» ("Kazak ve Türk dillerindeki imitatif (taklidî) kökler") атты ғылыми жобасы бойынша тағылымдамадан өтіп жатыр.
Өтебаева Эльмира Әбдіғалиқызы
1979 жылы 1 қыркүйекте Оңтүстік Қазақстан облысы Түлкібас ауданында дүниеге келген. 2000 жылы Қазақ мемлекетттік қыздар педагогика институтының филология факультетін «қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша үздік дипломмен бітіргеннен кейін, 2002 жылға дейін аталған оқу орнының филология факультетінің деканатында хатшы қызметін атқарды. 2002-2005 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институттың аспирантурасында оқыды. 2004 жылдан бастап А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты этнолингвистика бөлімінің кіші ғылыми қызметкері болып қызмет етіп келеді. Академик Ә.Қайдардың жетекшілігімен «Қазақ тіліндегі -дай, -дей, -тай, -тей тұлғалы теңеу мәнді тілдік бірліктердің этнотанымдық сипаты» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 15 шақты ғылыми мақалалардың авторы. Отбасылы, екі баласы бар.
Жауғашарова Айнұр Исақызы
1978 жылы 4 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы, Марқакөл ауданы, Ақбұлақ ауылында дүниеге келген. 1997-2001 жылдары Алматы қаласының әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филология факультетінде «қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесінде білім алып, 2003 жылы осы университеттің магистратурасын «лингвистика магистрі» мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 2003 жылы Алматы қаласының № 147 мектеп-гимназиясында қазақ тілі пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. 2009 жылдан бері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының Этнолингвистика бөлімінде кіші ғылыми қызметкер болып қызмет атқарады. Отбасылы, екі баласы бар.
Садырбаева Зубайра Боранбекқызы
1962 жылы 20 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласында дүниеге келген. 1979-1983 жылдары Алматы педагогикалық училищесінде «мектепке дейінгі сынып оқытушысы» мамандығы бойынша білім алды. 1996-2001 жылдар аралығында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетінде «қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы» мамандығы бойынша жоғары білім алды. 1983 жылдан 1991 жылға дейін Алматы қаласының № 68 бала-бақшасында тәрбиеші болып қызмет істеді. 1991 жылдан бастап А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының қолданбалы лингвистика бөлімінде аға лаборант, 2002 жылы аталмыш институттың лексикология бөлімінде, 2004 жылы этнолингвистика бөлімінде кіші ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 2007 жылдан бері этнолингвистика бөлімінің аға лаборанты болып қызмет етіп келді. 2011 жылдан бастап кіші ғылыми қызметкер. Отбасылы, екі баласы, екі немересі бар.
Тлегенова Гүлден Бақытқазықызы
1988 жылы 20 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданында дүниеге келген. 2005-2009 жылдар аралығында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филология факультетінде «филология: қазақ тілі» мамандығы бойынша білім алды. 2009 жылдан бері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының этнолингвистика бөлімінде аға лаборант болып қызмет істеп келеді.
Бөлім тарихы туралы ақпарат
Тіл тарихы және диалектология бөлімі тілдің тарихи дамуын жазба ескерткіштер тілі құрылымы арқылы дәйектеуді мақсат етеді. Сонымен қатар тілдің аймақтық ерекшеліктерін саралап жіктеу, оның әдеби тіліміз лексикасының молығуы мен грамматикасының кемелденуінде маңызды рөл атқаратындығы да осы бөлімде жасалған теориялық зерттеулердің нәтижесінде жүзеге асырылды. Тілдің өткен тарихын зерделемей тұрып оның бүгінгі қалпына баға беру қиын. Себебі, тарихи сөздік қор мен сөздік құрамды айқындау арқылы ғана бүгінгі тілдің қалыптасу ерекшеліктерін анықтай аламыз. Сөз құрамының тарихи негіздерін ашу оңай шаруа емес. Қазіргі қазақ тілінің әдеби тіл дәрежесіне көтерілу сатыларын анықтау үшін түркі ескерткіштері тілін тереңінен талдағанда анық көз жеткізуге болады. Осындай ірі мәселелерді шешу барысында 1956 жылы тіл тарихы және диалектология бөлімі ашылған болатын. Бұл бөлімнің алғашқы меңгерушісі Нығмет Тінәлұлы Сауранбаев болды (1956-1958 жж.). Көне және ортағасырлардағы жазба тілдің әр кезеңдегі ескерткіштері – қазақ әдеби тілінің қалыптасу тарихын анықтауға жол ашатын бірден бір құрал болып табылады. Қазіргі тіліміздің қалыптасып, осы дәрежеге жетуі ең алдымен қоғамдық ой сананың кемелденуіне, халықтың мәдени өрлеуіне, әсіресе жазба әдебиеттің кең өріс алуына тікелей байланысты. Өйткені, жазба тарихи ескерткіштердегі таңдаулы сөз үлгілері жинақтала келе жалпыға ортақ тілдік нормалардың қалыптасуына әсер ететіні сөзсіз. Сондықтан әдеби тілдің қалыптасу тарихын осы бөлімде қызмет еткен түркітанушы ғалымдар әр қырынан қарастырып, көне түркі, орта түркі дәуірлеріне қатысты жазба үлгілердің қазақ тілі тарихын зерттеудегі, оның ертедегі күй-қалпын сипаттаудағы алар орнын біршама айқындап берген болатын. Осымен байланысты ұзақ жылдар бойы қазақ әдеби тілін диахрондық аспектіде зерттеу нәтижесінде ғалымдар көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Атап айтқанда, академик Н.Сауранбаев, І.Кеңесбаев, Ғ.Айдаров, Қ.Өмірәлиев, Е.Жұбанов, Ә.Құрышжанов, С.Омарбеков, сондай-ақ академиктер Ә.Қайдар, Р.Сыздық, Ш.Сарыбаев, профессорлар Б.Әбілқасымов, О.Нақысбеков, Б.Сағындықұлы, т.б. ғалымдар қазақ тілінің тарихи күй қалпын көрсететін құнды еңбектерін жарыққа шығарды.
Мәселен көне түркі жазба ескерткіштерін тереңінен зерттеген ғалымдардың бірі Ғ.Айдаров 1960-1963 жылдар аралығында қызмет етіп “Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі” (1986), “Орхон ескерткіштерінің тілі” (1990), “Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің тілі” (1991) атты еңбектерін жарыққа шығарды. Белгілі түркітанушы Ә.Құрышжанұлы (1958-1985 жж.) ескі түркі ескерткіштерінің тарихы мен тілін зерттеп, Ж.Баласағұн, М.Қашқари, А.Иүгінеки, А.Ясауи сынды ғұламалар еңбектерін аудару ісімен шұғылданды. 1957-1991 жылдары еңбек еткен ғалым Е.Жұбанов тіл тарихына қатысты “Литературно-лингвистические особенности “Козы Корпеш-Баян сулу”” (1967), “Эпос тілінің өрнектері” (1978), “Қозы Көрпеш-Баян сұлу” эпосының текстологиясы” (1994) т.б. еңбектерін жарыққа шығарды. Тіл тарихы бөлімінде 1972-1985 жылдары еңбек еткен белгілі ғалым Қ.Өмірәлиевтің «XV-XІX ғасырлардағы қазақ поэзиясының тілі», «Қазақ поэзиясының жанры мен стилі», «VIII-ХII ғасырлардағы көне түркі әдеби ескерткіштері», «Оғұз қаған эпосының тілі» атты іргелі монографиялары түркітану саласындағы маңызды зерттеулердің қатарынан орын алады.
Сондай-ақ қазақ тілінің тарихы мен түркітану саласына қатысты өзекті мәселелер академиктер Ә.Қайдардың (“Структура односложных корней и основ в казахском языке” (1986), “Түркітануға кіріспе” (1992) т.б.), Р.Сыздықтың (“Сөздер сөйлейді” (1980), “Сөз сазы” (1983), “Қазақ әдеби тілінің тарихы” (1984), Язык “Жамиғат тауарих” Жалайри” (1989), “Ясауи хикметтерінің тілі” (2004), “Қазақ тіліндегі ескіліктер мен жаңалықтар” (2009) т.б.), профессорлар Б.Әбілқасымовтың (“Алғашқы қазақ газеттерінің тілі” (1971), “XIX ғ. II жартысындағы қазақ әдеби тілі” (1982), “XVIII-XIX ғғ. қазақ әдеби тілінің жазба нұсқалары” (1988), “Әбілғазы ханның “Түркі шежіресі” және оның тілі” (2001) т.б.) М.Малбақовтың («Қозы Көрпеш – Баян сұлу» эпосының текстологиясы” (1992), «Қазақ сөздіктері» (1995), «Бір тілді түсіндірме сөздіктің құрылымдық негіздері» (2002), т.б.) атты еңбектерінде кеңінен қозғалған.
Сонымен қатар қазақ тіл білімінде диалектология саласының теориялық-әдістанымдық негізінің жетіліп дамуына үлес қосқан диалектолог-ғалымдар академик Ш.Сарыбаевтың (“Қазақ диалектологиясы” (авт. бірі 1967), “Казахская региональная лексикография” (1976), “Қазақ тілінің аймақтық лексикасы” (авт. бірі 1989) т.б.), профессор О.Нақысбековтың (“Языковые особенности казахов Чуйской долины” (1963), “Қазақ тілінің диалектологиялық сөздігі” (авт. бірі 1969), “Қазақ тілінің ауыспалы говоры” (1972), “Қазақ тілінің оңтүстік говорлар тобы” (1982), т.б.) және ғалым С.Омарбековтың (“Қазақтың ауызекі тіліндегі жергілікті ерекшеліктер” (1965), “Қазақ тілінің диалектологиялық сөздігі” (авт. бірі 1969) т.б.) зерттеулері мен еңбектері жергілікті диалектілер мен сөйленістердің тіл тарихында алатын орнының ерекше екенін айқындап берді.
Бөлім айналысатын өзекті мәселелер
1) 2003-2005 жж. орындалған «Тілдердің үйлесімді қызмет етуі мен дамуы – егемен Қазақстанның тұрақты және өркениетті дамуының тірегі» атты іргелі зерттеу бағдарламасы бойынша «Мемлекеттік тілдің лексика-фразеологиялық қорын толықтырудың тарихи көздері» атты тақырыпта ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді. Мемлекеттік тілдің лексика-фразеологиялық қорын қазақ тілінің тарихи сөздік құрамындағы бірліктер мен жаңа қолданыстарды ғылыми сараптама тезінен өткізу арқылы байытудың жолдары мен әдіс-тәсілдері анықталған. Мұның өзі мемлекеттік тілдің сөз байлығын арттырудың мүмкіндіктерін молайтады. Аталған бағдарлама бойынша орындалған тақырыптың нәтижелері жекелеген монографиялық еңбектер мен ұжымдық жинақтарда жарық көрген. Сондай-ақ, бұл бағдарлама материалдары «Тілтанымдық зерттеулер» атты жинақта жарияланған.
2) 2006-2008 жж. орындалған «Тәуелсіз Қазақстан жағдайында қазақ тілінің ұлттық және мемлекеттік тіл ретінде негізгі даму үрдістері мен бағыттары» атты іргелі зерттеу бағдарламасы бойынша «Ортағасырлық қыпшақ және қазіргі қазақ тілдерінің тарихи сабақтастығы» тақырыбы бойынша зерттеу жүргізілді. Орындалған тақырыптың нәтижелері республикалық және шетелдік басылымдарда мақалалар түрінде жарық көрген. Жекелеген тақырыптар бойынша ұжымдық зерттеулердің қолжазбалары даярланған. Ғылыми-зерттеу жұмыстары «Тілтанымдық зерттеулер» мен басқа да жинақтарда жарыққа шықты.
3) “Қазақ тілінің тарихи сөздігін түзудің ғылыми-теориялық негіздері” (2009 ж.) атты ғылыми-зерттеу жобасы жүргізіліп жатыр.
Бөлімдегі қызметкерлер турлы ақпарат
'''Бөлім меңгерушісі. Мамырбекова Гүлфар Мәжитқызы – (3.XII.1976 ж. – ШҚО, Аягөз ауданы, Тарбағатай ауылы)'''
Филология ғылымдарының кандидаты. 2004 ж. бері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ізденуші, кіші ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болып еңбек етіп келеді. 2006 жылы ғалым Н.Уәлиұлының жетекшілігімен «XVIII-XIX ғғ. араб жазулы қазақ жазбаларының графикалық-орфографиялық ерекшеліктері» атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. “Түркі шежісерінің тезаурус сөздігі” мен “Жамиғат тауарихтың тезаурус сөздігінің” авторларының бірі, Он бес томдық “Қазақ әдеби тілі” сөздігіндегі араб және парсы сөздерінің түпнұсқасын анықтау жұмыстарын жүргізіп келеді, республикалық, шетелдік басылымдарда түркітану, тіл тарихы саласына қатысты 40 шақты мақаласы жарыққа шыққан.
Әбілқасымұлы Бабаш – (2.XI.1931 ж. – Исатай ауданы, Атырау облысы)
Филология ғылымдарының докторы, профессор. Қазақ әдеби тілі тарихының белгілі маманы. Бұл салада ол 4 монография, 180-нен астам ғылыми мақала жариялады. Сонымен қатар лексикография, ғылым тарихы, тіл мәдениеті жайында да біршама зерттеулер жүргізді. Ол құрастырған «Орысша-қазақша тілдескіш» (3 басылымы жарық көрді) қазақ тілін үйренуші оқушыларға көмекші құрал ретінде кеңінен пайдаланып жүр. Ол – Тіл білімі институты жариялаған «Қазақша-орысша сөздіктің» жетекшілерінің бірі әрі құрастырушысы, «Қазақ тіл білімінің дамуы» атты жинақтың авторларының бірі. Б.Әбілқасымұлы 10 ғылым кандидатын, 1 ғылым докторын даярлады, қазір 1 докторлық диссертацияның кеңесшісі, 5 аспирант пен ізденушінің ғылыми жетекшісі. Б.Әбілқасымұлының бұл саладағы еңбегі құрмет грамоталарымен, «Оқу ісінің үздігі» белгісімен марапатталды. 2001 ж. оған ҚР президентінің алғыс хаты тапсырылды, ал 2008 жылы “Шоқан сыйлығының” иегері болды.
Нақысбекұлы Оқас – (6.XII.1928 ж. – Алматы облысы, Шелек ауданы, Қазақстан ауылы)
Белгілі диалектолог ғалым. 3 монография мен 200-дей мақаланың авторы. Бірнеше “Орысша-қазақша” сөздіктерді құрастырушы автордың бірі. Сонымен бірге, “Қазақ тілінің диалектологиялық атласы” мен “Түркі тілдерінің диалектологиялық атласын” және “Европаның лингвист атласын” жасаушы ретінде танымал. Бірнеше медальдармен, КазКСР ЖК және Қаз КСР ҒА грамоталарымен марапатталған.
Малбақов Мырзаберген Малбақұлы – филология ғылымдарының докторы (2004), профессор (2009)
1987-1993 жылдары ҚР Ұлттық Ғылым академиясының Тіл білімі институтында кіші ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болды. 1993 жылы ҚР Министрлер кабинеті жанынан жаңадан құрылған Тіл комитетінде тіл мәдениеті және терминология бөлімінің бастығы болған. 1994-95 жылдары Түркияның астанасы Анкара қаласында жұмыс жасап, түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы мен салыстырмалы сөздігін түзуге қатысқан. 2000-2010 жылдар арасында А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында тіл тарихы және диалектология бөлімінің меңгерушісі ретінде қызмет еткен. 2009 жылдан институт директорының орынбасары. Тіл тарихы, лексикография салалары бойынша маманданған ғалым. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты Д 53.38.01 Диссертациялық кеңесінде «Қазақ лексикографиясының тарихы» тақырыбы бойынша кандидаттық (1992), «Қазақ тілі түсіндірме сөздігінің құрылымдық негіздері» атты тақырып бойынша докторлық диссертация (2003) қорғаған. Негізгі еңбектері: «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» эпосының текстологиясы (Е.Жұбановпен бірге, 1992), «Қазақ сөздіктері» (1995), «Бір тілді түсіндірме сөздіктің құрылымдық негіздері» (2002).
Сүйерқұл Ботагөз Мырзабайқызы – (18.X.1973 ж. - ОҚО, Сайрам ауданы, Қаратөбе ауылы). Филология ғылымдарының кандидаты. Тел: (+7)-727-228-07-72.
1995 ж. бері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында аспирант, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болып еңбек етіп келеді. 1999 ж. «Китаб ат-тухфа. » (XIV ғ.) ескерткішіндегі етістік категориялары» тақырыбы бойынша кандидаттық диссертация қорғаған. 2010 ж. «Хорезмидің “Мұхаббатнамесіндегі” (XIV ғ.) лингвосемиотикалық кеңістік» тақырыбы бойынша докторлық диссертация қорғады. Айналысатын салалары: тіл тарихы, тарихи грамматика, тарихи лексикология/семасиология, жазба ескерткіштер тілі, когнитивтік лингвистика, лингвосемиотика және мәдени семиотика. Қазақ әдеби тілінің 15 томдық сөздігін құрастырушылардың бірі. 50-ге жуық ғылыми мақаланың авторы. Қазақ тілін оқытуға байланысты оқу құралы, оқу-әдістемелік кешендері, орысша-қазақша тілдескіштері жарық көрген.
'''Сейтбекова Айнұр Аташбекқызы – (8.IV.1976 ж. – Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Көлтоған ауылы). Филология ғылымдарының кандидаты'''
2007 ж. бері А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында кіші ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер болып еңбек етіп келеді. 2007 жылы ғалым Б.Әбілқасымовтың жетекшілігімен “Әбілғазы баһадүр ханның “Түркі шежіресіндегі” араб және парсы сөздерінің қолданылу ерекшелігі” атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. “Түркі шежісерінің тезаурус сөздігі” мен “Жамиғат тауарихтың тезаурус сөздігінің” авторларының бірі. Айналысатын салалары: түркітану, тіл тарихы, тарихи грамматика, тарихи лексикология, жазба ескерткіштер тілі. Республикалық, шетелдік басылымдарда қатысты 30 шақты мақаласы жарыққа шыққан.
'''Құсмолданова Меруерт Қыдырбекқызы – (25.11.1985 ж. – Алматы облысы, Ақсу ауданы, Егінсу станциясы). Филология ғылымдарының магистрі'''
Компьютерлік лингвистика бөлімінің тарихы
Қазақ КСР Ғылым академиясының Тіл білімі институтында статолингвистика саласының белгілі ғалымы Қалдыбай Бектаевтың жетекшілік етуімен 1970 жылы құрылған «Тіл статистикасы және автоматтандыру» атты ғылыми топ өз бастауын 1969 жылы өткен «Статистическое и информационное изучение тюркских языков» атты Бүкілодақтық ғылыми жиыннан алады. Осы кезеңнен бастап қазақ тілін статистикалық тұрғыдан зерттеу ісі жүйелі түрде қолға алынып, өз нәтижелерін бере бастады. Олардың алғашқысы ретінде 1973 жылы жарық көрген «Қазақ тексінің статистикасы» атты ғылыми жинақты атауға болады. Сонымен қатар 1973-1974 жж. Р.Г.Пиотровский мен Қ.Б.Бектаевтың «Математические методы в языкознании» атты екі бөлімнен тұратын, жоғары оқу орындарына арналған оқу құралының жарық көруі де осы жаңа саланың жетістігі саналады.
Статистикалық лингвистика қазақ тіл білімінің жаңа саласы ретінде қалыптасқандықтан, оның проблемалық мәселелері күн санап анықтала бастады. Солардың бірі қазақ мәтінінің әр әріпке (дыбысқа) шаққандағы ақпараттық өлшемін, яғни энтропияны анықтау болды. Осы орайда белгілі ғалым Қ.Б.Бектаев пен оның шәкірті Д.А.Байтанаеваның қазақ мәтініне қатысты тәжірибелік мәліметтер негізінде жүргізілген ақпараттық-статистикалық ғылыми ізденісінің (1973) орны ерекше. Сондай-ақ көркем әдебиет, публицистика, ғылыми-техникалық мәтіндер мен 2 томдық «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» (1959, 1961) материалдары бойынша Қ.Б.Бектаев ЭЕМ арқылы жасаған қазақ тілі буындарының жиілік сөздігі (1973) буынның ішкі құрылымына және сөздің буындық құрылымына ықтималды-статистикалық әдісті қолданған зерттеулердің көрнектісі деп айта аламыз.
Аталмыш топқа жетекшілік еткен Қ.Б.Бектаевтың 1978 жылы басылып шыққан «Статистико-информационная типология тюркского текста» атты монографиясы қазақ тіл білімінің статолингвистика саласына қосылған сүбелі еңбек қана емес, сондай-ақ басқа да тілдерді зерттеу тәжірибесінде әр тілді жалпы типологиялық тұрғыдан бағалауда қолданылатын статистикалық критерийлердің үлес салмағын «өлшеуге» арналған іргелі ғылыми зерттеу ретінде мойындалады.
«Тіл статистикасы және автоматтандыру» ғылыми тобының зерттеу нысанына негізінен статистикалық құрал ретінде электронды-есептеу машиналары (ЭЕМ) көмегімен жасалатын әліпби-жиілік сөздік, жиілік сөздік және кері әліпби жиілік сөздіктер материалдары алынды.
1978 жылы отандық түркітану ғылымы үшін ортағасырлық жазба ескерткіші «Кодекс Куманикус» мәтіні тұңғыш рет ЭЕМ жадына енгізіліп, ол бойынша автоматты түрде «Куманша-қазақша жиілік сөздігінің» алынуы қазақ тіл білімінің тарихы үшін елеулі оқиға деуге болады. Ал 1979 жылы «Ғылым» баспасынан жарық көрген М.О.Әуезовтің «Абай жолы» романының жиілік сөздігі» атты ұжымдық монография ғылыми топ қызметкерлерінің статистикалық лингвистика саласына қосқан айтулы еңбегінің нәтижесі екендігі даусыз. Бұл еңбекті жасауға филол. ғ. к., жетекші ғылыми қызметкер А.Қ.Жұбанов, кіші ғылыми қызметкерлер А.Р.Зекенова, А.Б.Белботаев, К.Алдабергенова қатысты.
1991 жылы «Тіл статистикасы және автоматтандыру» ғылыми тобы мен «Түсіндірме сөздік» бөлімі біріктіріліп, Қолданбалы лингвистика бөлімі болып аталып, ғылыми қызметі мен зерттеу нысандарын кеңейте түсті. Қолданбалы лингвистика бөлімінің меңгерушісі ретінде тағайындалған, кейін компьютерлік лингвистика ғылыми тобына жетекші болып қазірге дейін өнімді етіп келе жатқан филология ғылымдарының докторы, профессор А.Қ.Жұбановтың зерттеулерін қазіргі қазақ қолданбалы лингвистикасының бастауы десек артық айтқандық болмас. Ғалымның басшылығымен 90-шы жылдары М.Әуезовтің толық шығармалар жинағы ЭЕМ жадына енгізіліп, нәтижесінде 1995 жылы «М.Әуезовтің 20 томдық шығармалар текстерінің жиілік сөздіктері» атты жиілік сөздіктер жүйесі жарық көргендігі бұл сөзімізге дәлел бола алады.
Осы орайда қолданбалы лингвистика бөлімі қазақ тілін автоматтандыру ісінің жаңа сатысына көтеріліп, 1991-1993 жылдары «Қазақ тілінің «ҚАЗЫНА» атты автоматтандырылған картотекалық базасын жасау» атты тақырыпты қолға алғандығы қазақ тіл білімінде ғана емес, түркі тіл біліміндегі орасан зор жаңалық болды деп ауыз толтырып айта аламыз. Осы жылдары бөлім қызметкерлері Институтта жасалып жатқан «Қазақша-орысша сөздікті» дайындауға барынша атсалысты. Сонымен бірге қазақстандық статистика саласының ғалымдары тіл ерекшелігін мәтіндердің жанрлық (стильдік) түрлеріне қарай ажыратуды мақсат ете отырып, балалар әдебиеті мен бастауыш сыныптарының оқулықтарына, драмалық шығармаларға, газет тіліне, ғылыми-техникалық стиль, математикалық стиль тілдеріне және т.б. статистикалық жолмен зерттеу жүргізе бастады және мұндай зерттеулер күні бүгінге дейін жалғасын тауып отыр.
1991-1993 жылдар аралығында бөлімде «Қазақ тілінің қолданбалы саласындағы проблемалары» атты тақырыпты орындауда филол. ғ. д., профессор Ә.Болғанбаев, А.Жұбанов, Ш.Дәулетқұлов, С.Бизақов сияқты ғалымдар өнімді еңбек етті.
1998 жылы аталмыш бөлім Институттың құрылымдық өзгерістеріне байланысты «Компьютерлік лингвистика» ғылыми тобы деген атауға ие болды. Атауы мен мәртебесі өзгергенімен, зерттеу бағыт-бағдары айқын Ғылыми топтың өз қызметін әрі қарай тиімді жалғастыруына осы топқа жетекшілік етіп келе жатқан филология ғылымдарының докторы, профессор А.Қ.Жұбановтың «Квантитативная структура казахского текста» (1987) және «Основные принципы формализации содержания казахского текста» (2002) атты монографиялары қазақ қолданбалы лингвистикасының дамуына қосылған елеулі үлес болды. Бірінші аталған ғылыми еңбекте қазақ тіліндегі мәтіндерді автоматты түрде электронды-есептеу машиналары (ЭЕМ) арқылы статистикалық әдіспен зерттеу мүмкіндігі мен сөз таптарының ықтималды-үлестірімді заңдылықтары зерттелсе, екінші монографияда қазақ мәтінінің мәтін лингвистикасы тұрғысынан мазмұнын формальдау жолдары және мәтіннің туындау (порождение) проблемалық мәселелері қарастырылады.
Сонымен, 1970-2000 жылдар аралығындағы ғылыми ізденістер, негізінен, жеке автор шығармаларын, функционалдық стильдерді, сондай-ақ толық әдеби тіл қамтылған мәтіндерді статистикалық әдіс-тәсілдермен зерттеу тәжірибесінде әртүрлі жиілік сөздіктер жасаудың өзекті (актуалды) мәселе екендігін көрсетті. Себебі олардың негізінде аса маңызды және күрделі мәселелерді: тілді лексика-грамматикалық нормалауға, түркі тілдерін өзара салыстырмалы-типологиялық зерттеуге және олардың компьютерлік қорын жасауға зор мүмкіндік жасады. Қазақ тілінің көптеген кезек күттірмейтін мәселелері, мәселен, лексикография саласы бойынша компьютерлік қор (база) жасау, қазақ мәтіндері корпустарының компьютерлік базасын құрастыру және қолданбалы лингвистика саласының басқа да мәселелері «Компьютерлік лингвистика» ғылыми тобының 2000 жылдардан бастап жүргізген ғылыми ізденістерінен көрініс тапты. Мәселен, 2000-2002 жылдары «Қазақ мәтіні мазмұнын формализациялаудың негізгі принциптері», 2003-2005 жылдары «Қазақ тілінің сөздіктер және иллюстративті-мәтіндік қорларының көпаспектілі компьютерлік базасы (Қазақ тілінің лексикалық қорларының компьютерлік базасы)», 2006-2008 жылдары «Қазақ тілінің компьютерлік базасы: лексикалық қордың ашық жүйесі», 2007-2009 жылдары «Қазақ тілінің терминологиялық қорының компьютерлік базасын жасау және оны терминдік әлеуеті жоғары дереккөздермен толықтыру» атты іргелі зерттеу тақырыптары нәтижелі орындалды. Бүгінгі күні Компьютерлік лингвистика ғылыми тобы «Мәдени құндылықтар ретіндегі қазақ тіліндегі мәтіндер корпусы және сөздіктердің «Тіл – қазына» атты ұлттық компьютерлік қоры» атты тіл біліміндегі жаңа сала – корпустық лингвистика мәселелерімен айналысуда.
Бөлім қызметкерлері туралы ақпарат
Бас ғылыми қызметкер, филология ғылымдарының докторы, профессор А.Қ.Жұбанов
4 монографияның, 3 оқу құралының, сондай-ақ 200-ге жуық ғылыми еңбектің авторы. А.Қ.Жұбановтың ғылыми жетекшілігімен 5 кандидаттық және 3 магистрлық диссертациялар қорғалды. (Қалыбеков Болат Ермекұлы «50 жылдардағы бастауыш сынып оқулықтарының лексикалық жүйесі мен морфологиялық құрылымының статистикасы (соңғы жылдардағы оқулықтармен салыстыра зерттеу»: филол. ғ. к. дисс. – Алматы, 2003; Нұрлыбаев Нұржан Мәдірайұлы «Балаларға арналған мәтіндердегі жай сөйлемдер құрылымының лингвостатистикалық сипаты»: филол. ғ. к. дисс. – Алматы, 2010; Абикеева Бақытжан Кеншінқызы «Қазіргі қазақ тіліндегі жай сөйлемдердің құрылымдық статистикалық модельдері»: филол. ғ. к. дисс. – Алматы, 2009).
Компьютерлік лингвистика ғылыми тобының жетекшісі филология ғылымдарының докторы Жаңабекова Айман Әбділдәқызы
Жаңабекова Айман Әбділдәқызы 1993 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін орыс мектебіндегі қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы №169 орыс орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып қызмет істеді.
Сонымен қатар «Қазақ әдеби тілінің сөздігінің» Ә әрпі түгел (2 т.), қақпақта-қанаттас (9 т.), ұрма-үсті (14 т.) буындары бойынша – құрастырушы-автор, 1, 4, 6, 8, 12, 13 томдардың жауапты шығарушысы, 9, 14 томдардың редакторы және осы 15 томдық түсіндірме сөздіктің редакторлық топ мүшесі.
Филология ғылымдарының кандидаты, кіші ғылыми қызметкер Айнұр Аралбекқызы Қаршығаева
Қаршығаева Айнұр Аралбекқызы 1977 жылы 20 маусымда Қызылорда облысы, Жалағаш ауданында дүние келді. Ұлты – қазақ.
Кіші ғылыми қызметкер Карбозова Бұлбұл Дәулетханқызы
Карбозова Бұлбұл Дәулетханқызы 1983 жылы 5 ақпанда Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Қырғызсай ауылында дүниеге келді. Ұлты – қазақ.
Аға лаборант Тынышбекова Әйгерім Алдабергенқызы
Тынышбекова Айгерім Алдабергенқызы 1986 жылы 23 сәуірде Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылында дүниеге келді. Ұлты – қазақ.
Аға лаборант Әбдіғалиева Аида Бекбергенқызы
Кіші ғылыми қызметкер Барменқұлова Аида Серікханқызы
Барменқұлова Аида Серікханқызы 1985 жылы 3 қыркүйекте Алматы обылысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылында дүниеге келді. Ұлты – қазақ. 1991-2002 жылдар аралығында Ақтерек орта мектебінде оқиды. 2002 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университетінің қазақ тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, 2006 жылы университеттің Қолданбалы лингвистика бөлімін бітіреді. 2006-2008 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университетінің филология факультеті бойынша магистратураны үздік дипломмен бітіреді. 2011 жылы А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының Компьютерлік лингвистика ғылыми тобына кіші ғылыми қызметкер қызметіне қабылданады.
Аға лаборант Қожахметова Ақтоты
Қожахметова Ақтоты 1984 жылдың 4 сәуірінде Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Сүмбе ауылында дүниеге келді. 1990 жылы Сүмбе орта мектебінің 1 сыныбына қабылданып, оны 2002 жылы аяқтайды. 2002 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетіне түсіп, 2007 жылы университеттің Қолданбалы лингвистика бөлімін бітіреді. 2007 жылы А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының Компьютерлік лингвистика ғылыми тобына аға лаборант қызметіне қабылданады.
Кіші ғылыми қызметкер Бесіров Еркін Бекжанұлы
Бесіров Еркін Бекжанұлы 1983 жылы 14 желтоқсанда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Жамбыл ауылында дүниеге келді. Ұлты – қазақ.
«Әлеуметтік тіл білімі» орталығы туралы
Білім және ғылым министрлігінің бастамасымен 2012 жылдан бастап А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының жанынан ашылғалы отырған Әлеуметтік тіл білімі орталығы институтта 70-жылдардың аяғынан 90-жылдардың басына дейін қызмет атқарған осы бағыттас бөлімнің ғылыми-кадрлық құрамын негізге алып отыр. Сондықтан бүгінгі орталық жайлы ақпарымызды бұрынғы бөлім тарихынан бастауды жөн санадық. Қаз ССР ҒА Тіл білімі институтының орыс тілі бөлімі 1978 жылы филология ғылымдарының докторы, профессор М.М.Копыленконың жетекшілігімен «Орыс тілі және әлеуметтік лингвистика» бөлімі болып қайта құрылды. Бөлім құрамында филология ғылымдарының кандидаттары Б.Х.Хасанов, З.Қ.Ахметжанова, Р.М.Таева, Ж.М.Утесбаева, Л.М.Кисамединова, Т.Жолтаева сияқты белгілі тілші-ғалымдар жұмыс істеді. Бөлімнің атауына сәйкес еңбек ұжымы М.М.Копыленконың жетекшілігімен қостілділік, тілдік қатынас пен интерференция мәселелерін шешуге күш салды. Бұл орайда негізгі жұмыс бағыты ең алдымен Қазақстандағы орыс тілінің қызметі (қолданысы) мен қазақ-орыс қостілділік (билингвизм) мәселелеріне арналды.
1982 жылы М.М.Копыленко мен С.Т.Саинның «Функционирование русского языка в Казахстане» (Алма-Ата: Наука, 1982. -112 с.) атты кітабы жарық көрді. Аталмыш еңбекте қазақтардың әртүрлі коммуникативтік актідегі тілдік қатынастарына әлеуметтік-лингвистикалық аспектіден талдау жасалды. Зерттеу жұмысына Қаз ССР-нің төрт облысы бойынша әртүрлі демографиялық, кәсіби, әлеуметтік топқа жататын 4,5 мыңнан аса қос тілді қазақтар (билингвтер) тартылды. Зерттеу нәтижесінде алынған тілдік фактілер ЭЕМ (ЭВМ) жадына салынып, әртүрлі кестелер мен сызбаларға түсірілді. Соның негізінде осы мәселе бойынша көптеген ғылыми тұжырымдар мен қорытындылар жасалды, көптеген әлеуметтік факторлардың қазақ-орыс қостілділігіне тигізетін әсері айқындалды. Әртүрлі демографиялық, кәсіби және әртүрлі жастағы қазақ топтарының орыс тілін қолдану ерекшеліктері анықталды; қазақтардың аймақтық тұрақ-жайына, біліміне байланысты орыс тілін қолдану ерекшеліктері, мақсаты, орыс тіліне жақындығы айқындалды. Жұмыста қостілділіктің көрінісі болып табылатын қазақ көркем мәтіндеріндегі орыс кірме сөздерінің қолданылу сипатына ерекше назар аударылды. Монография коммуникацияға қатысушылары қазақ тілін ана тілі деп есептейтін және барлығы орыс мектебінде оқыған гомогендік ұлттық ортадағы орыс тілінің қолданысын (қызметін) қарастыруымен ерекшеленеді.
Осы орайда «Орыс тілі және әлеуметтік лингвистика» бөлімінде қызмет істейтін ұжымның барлық ғылыми еңбектері үлкен маңызға ие болды. Бұл еңбектерде көтерілген мәселелер мен қолданылған әдіс-тәсілдер сол кездері қазақстандық ғана емес, советтік тіл білімі үшін де үлкен жаңалық еді. «Орыс тілі мен әлеуметтік лингвистика» бөлімінің еңбектері жарық көргеннен кейін осы мәселе бойынша диссертациялық жұмыстар жазыла бастады. Бұл жұмыстарда «Орыс тілі және әлеуметік лингвистика» бөлімінің ұжымы көтерген мәселелер жалғасын тапты. Осы мәселе бойынша 1995 жылы Г.С.Сүйінованың «Речевое поведения казахов-билингвов» (ғылыми жетекшісі – З.Қ.Ахметжанова) атты кандидаттық диссертациясы қорғалды. Бұл жұмыста сөйлеу актісіне қатысушы қазақтардың дайындықсыз сөйлеу актісіндегі аудиотаспаға жазылған материалдары бойынша бір коммуникативтік жағдаяттағы бір тілден екінші тілге ауысу үдерістеріне талдау жасалған. 1999 жылы Г.Д.Алдабергенованың «Исследование влияния билингвизма на развитие личности детей» (ғылыми жетекшісі – З.Қ.Ахметжанова) тақырыбында кандидаттық диссертациясы қорғалды. Бұл жұмыста ерте қалыптасқан қостілділіктің (билингвизмнің) балалардың логикалық, интеллектуалдылық жағынан дамуына әсер ету мәселелеріне эксперименттік әдіспен талдау жасалған. 1999 ж. Ж.Е.Кенжебаеваның «Казахские вкрапления-кальки в русских переводах казахской художественной прозы» тақырыбында қорғалған кандидаттық диссертациясында М.М.Копыленко мен С.Т.Саинаның монографиясының бір тараушасында қарастырылған мәселелер әрі қарай дамытылып, жалғасын тапты. 2006 жылы Д.Д.Шайбакова «Функционирование неорганического языка в полиэтническом государстве» (Ғылыми кеңесшісі – А.Е.Карлинский) тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Бұл жұмыста Қазақстандағы орыс тілінің жағдайы туралы М.М.Копыленко және бөлім қызметкерлері жасаған эксперимент нәтижелері мен 25 жыл өткеннен кейінгі жағдайы салыстырылған.
Қазақстандағы қазақ-орыс қостілділігінің рөлі мен орнын зерттей келе, «Орыс тілі және әлеуметтік лингвистика» бөлімінің ұжымы М.М.Копыленконың жетекшілік жасауымен қостілді қазақтардың орыс тілінде сөйлеу ерекшеліктерін кешенді түрде зерттеуге жұмылдырылды. Зерттеу барысында ең алдымен қазақ-орыс интерференциясы мен тілдік жүйенің барлық деңгейлерінде кездесетін екінші тілде сөйлеудегі бірінші тілдің әсерінен болатын қателіктерге талдау жасалған. Нәтижесінде интерференция бойынша кешенді экспериментті зерттеулер жүргізілген.
Әлеуметтік тіл білімі орталығының мақсаты мен міндеттері
Әлеуметтік тіл білімі орталығының басты мақсаты – қоғамда тіл саясатына, тілдік жоспарлауға және тілдік идеологияға қатысты туындап отырған күрделі мәселелерді, болашақта тілдік негізде орын алуы мүмкін ұлт араздығының алдын алу жолдарын белгілеу, сондай-ақ тілді оқыту мен таратуға байланысты кейбір қолданбалы сипаттағы шараларды іске асыру. Сол арқылы орталық қазіргі мемлекеттік тіл саясатының стратегиялық ұстанымдарына қатысты қоғамда пікір қайшылықтарын болдырмауға, тілдерді дамыту бағдарламаларында белгіленген мақсат, міндеттердің толық орындалуына ықпал етуді көздейді. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін Әлеуметтік тіл білімі орталығы төмендегідей міндеттерді белгілейді. Тіл экологиясы секторы:
Тіл және қоғам секторы:
Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторы:
Әлеуметтік тіл білімі орталығының қызметкерлері туралы ақпарат
1993 ж. әл-Фараби ат. ҚазМУ-дің филология факультетін (қазақ тілі мен әдебиеті), 1999 ж. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ-дің француз тілі факультетін бітірген. Бірқатар жоғары оқу орындарында оқытушылықпен, 2004 жылдан бастап аударма саласында жеке кәсіпкерлікпен айналысқан. 2009 ж. А.Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институты Тілдер кафедрасының меңгерушісі. 2010 жылдан бастап осы институтта Әлеуметтік тіл білімі орталығының меңгерушісі. 1999 ж. «Жер бедері атаулары (лексика-грамматикалық талдау, фоносемантикалық сипаттама)» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғаған. 2004 жылдан бері «Мемлекеттік тілді дамытудағы тілдік және тілден тыс факторлар» тақырыбында ғылыми-зерттеу (докторлық диссертация) жұмысымен айналысады. «Мұнай-газ терминдерінің қазақша-орысша-ағылшынша сөздігі», «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ нормативтік-техникалық құжаттарын мемлекеттік тілге аудару жөніндегі нұсқаулық» авторларының бірі және он бес шақты ғылыми, ғылыми-көпшілік мақала авторы.
Тіл экологиясы бөлімі
Нұргелді Уәли Мақажанұлы – Тіл экологиясы секторының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор
1945 ж. туған. 1968 ж. С.М.Киров ат. ҚазМУ-дің филология факультетін (қазақ тілі мен әдебиеті) үздік дипломмен бітіріп, ҚазССР ҒА Тіл білімі институтының аспирантурасында оқыды. 1973 жылдан бері осы Институтта ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1995-2008), Институт директорының орынбасары (1995-2009) қызметін атқарды. Қазір Тіл мәдениеті бөлімінің және тіл экологиясы секторының ғылыми қызметкері. Н.Уәли әлеуметтік тіл білімі саласында теориялық және практикалық тұрғыдан мемлекеттік тілдің қызмет ету аясын кеңейту, қазақ тілі мәдениеті мен әдеби тілі нормаларын кодификациялау мәселелеріне қатысты еңбек етіп келеді. Негізгі еңбектері: «Сөз мәдениеті» (1984); «Қазақ орфографиясындағы қиындықтар» (1988); «Қазақ графикасы мен орфографиясының фонологиялық негіздері» (канд. дисс., (1993); «Емлесі қиын сөздер» (2001, бірлескен авторлар); «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі» (1988; 2001; 2005, бірлескен авторлар); «Бұқаралық коммуникация және сөз мәдениеті»//Қазақ тілінің орфоэпиялық анықтағышы (2004, бірлескен авторлар), «Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері» (докт. дисс., 2007). Сондай-ақ ғалым мектеп оқушыларына арналған оқулықтар мен оқу құралдарының авторы («Қазақ тілі. Сөз мәдениеті» (Алматы, 2006; 2010), «Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшісінің тілдік портфелі. Фонетикалық курс» (2009, бірлескен авторлар) және т.б. 200-ден астам ғылыми және ғылыми-көпшілік мақаласы бар. Н. Уәли «Түркия, Өзбекстан, Әзербайжан, Түрікменстанның және басқа да елдердің тәжірибелеріне ғылыми талдау жасай отырып, латын әліпбиіне көшу жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізу» атты тәуекел зерттеу бағдарламасының орындаушысы әрі тақырып жетекшісі (2007), сондай-ақ «Мультимәдени қоғамдағы тілдік сәйкесімділік (лат. identicus): мемлекеттік тілді лингвомәдени-семиотикалық жүйелер негізінде меңгертудің лингвистикалық аспектісі» атты зерттеу жұмыстарының орындаушысы болды.
Н.Уәли – ҚР Министрлер кабинетінің жанындағы Мемтерминком (1995-1998); «Мемлекеттік ономастика комиссиясының (2005 жылдан қазірге дейін) мүшесі; «Қазақ тілі мен әдебиеті» журналының (1991 жылдан қазірге дейін), ҚР ҰҒА-ның Хабаршысы журналының (1996-2009) алқа мүшесі.
'Сүйерқұл Ботагөз Мырзабайқызы – Тіл және экология секторының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Сүйерқұл Ботагөз Мырзабайқызы 1995 ж. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша бітіріп, А.Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институтына кіші ғылыми қызметкер болып қабылданды. Институт аспирантурасын бітіріп (1996-1998), Тіл тарихы және диалектология бөлімінің аға ғылыми қызметкері (2000 жылдан) және Әлеуметтік тіл білімі орталығы Тіл экологиясы бөлімінің қызметкері болып болып жұмыс істеп келеді.
Сяттейвис
Сяттейвис (Садтей-Вис) — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Колва өзенінің оң жағалауынан 174 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты
Тіл экологиясы бөлімі
1999 ж. «Китаб ат-тухфа. » (XIV ғ.) ескерткішіндегі етістік категориялары» тақырыбында кандидаттық, 2010 ж. «Хорезмидің “Мұхаббатнамесіндегі” (XIV ғ.) лингвосемиотикалық кеңістік» тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. «Қазақ тілінің сөздігін» (Алматы, 1999) баспаға әзірлеуге, Тіл тарихы және диалектология бөлімінің іргелі зерттеу бағдарламаларына (2000-2008) қатысып, “Қазақ ұлттық әдеби тілі және оның Уақыт пен Кеңістіктегі даму жолдары: ұлттық, жалпыадамзаттық мәдени құндылықтарды жинақтау, ұластыру, жаңғырту” атты іргелі зерттеу бағдарламасында «Қазақ тілінің тарихи сөздігін түзудің ғылыми-теориялық негіздері» тақырыбы бойынша (2009-2011) еңбек етуде.
БАҚ-та әлеуметтік-тілдік мәселелерге арналған мақалалары тұрақты жарияланып тұрады. Қазақ тілін практикалық курс ретінде оқытуға байланысты оқу құралы, оқу-әдістемелік кешендері, орысша-қазақша тілдескіштері жарық көрген.
Сяттейвис
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты
Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторы
Ермекбай Ғалымжан Жорабекұлы – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты
1993 ж. әл-Фараби ат. ҚазМУ-дің филология факультетін (қазақ тілі мен әдебиеті), 1999 ж. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ-дің француз тілі факультетін бітірген. Бірқатар жоғары оқу орындарында оқытушылықпен, 2004 жылдан бастап аударма саласында жеке кәсіпкерлікпен айналысқан. 2009 ж. А.Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институты Тілдер кафедрасының меңгерушісі. 2010 жылдан бастап осы институтта Әлеуметтік тіл білімі орталығының меңгерушісі. 1999 ж. «Жер бедері атаулары (лексика-грамматикалық талдау, фоносемантикалық сипаттама)» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғаған. 2004 жылдан бері «Мемлекеттік тілді дамытудағы тілдік және тілден тыс факторлар» тақырыбында ғылыми-зерттеу (докторлық диссертация) жұмысымен айналысады. «Мұнай-газ терминдерінің қазақша-орысша-ағылшынша сөздігі», «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ нормативтік-техникалық құжаттарын мемлекеттік тілге аудару жөніндегі нұсқаулық» авторларының бірі және бірнеше оқу-әдістемелік, көмекші құралдар мен оннан астам ғылыми, ғылыми-көпшілік мақала авторы.
Ырғызбаева Индира Еркінқызы – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері, PhD докторы
Сяттейвис
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты
Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторы
Ырғызбаева И.Е. 1997 ж. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің Шығыс филологиясы факультетін, 2003 ж. «Дарын» Қазіргі заманғы гуманитарлық институтының шет тілдер факультетін бітірген. Мектепте ағылшын тілінің мұғалімі, «Дарын» Қазақ ұлттық гимназиясында директор, ҚазМемҚызПУ-де факультет деканының орынбасары болып жұмыс істеген. 2011 ж. АҚШ-та Джексонвил университетінде PhD докторы ғылыми дәрежесін алған. Көптеген ғылыми жобаларда жұмыс істеген және оннан астам ғылыми мақалалардың авторы.
Хисаметдинова Альмира Ахмедовна – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері, доцент міндетін атқарушы
Хисаметдинова А.А. 1984 ж. Алматы педагогикалық шет тілдер институтының ағылшын тілі факультетін үздік бітіріп, ҚазССР ҒА Президиумының (кейіннен А. Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институтының) шет тілдер кафедрасында ағылшын тілінен оқытушы, аға оқытушы және доцент міндетін атқарушы (1997) болып жемісті еңбек етіп келеді. Жалпы еңбек өтілі 25 жылдан астам, студенттерге арналған көмекші оқу құралы (бірлескен авторлар) мен онға жуық ғылыми мақала авторы.
Мадиева Толқын Әріпбайқызы – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері
Мадиева Т.Ә. 2003 ж. әл-Фараби ат. ҚазМУ-дің филология факультетін қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша үздік бітіріп, Орта Азия университетінде оқытушы болып еңбек етті (2003-2005). 2005-2007 жж. ҚазҰУ магистратура бөлімін үздік бітіріп, Алматы қ. Тілдерді дамыту басқармасы «Тіл» оқу-әдістемелік орталығында жұмыс істеді (2007-2009). 2009 жылдан бастап А.Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институтында қазақ тілінің оқытушысы болып жұмыс істейді. Бірнеше ғылыми, ғылыми-көпшілік мақала авторы.
Тайшекенова Гүлнұр Жұмабайқызы – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері
Таймекенова Г.Ж. 2009 ж. Абылай хан ат. Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін және осы университеттің магистратура бөлімін бітіріп (2009-2010), “ҚР мен РФ арасындағы мәдени-гуманитарлық қарым-қатынас” тақырыбында магистрлік диссертация қорғаған. 2010 жылдан бастап А.Байтұрсынұлы ат. Тіл білімі институтында ағылшын тілінің оқытушысы болып жұмыс істейді. Бірнеше ғылыми мақала авторы.
Мажен Эльмира Ерасылқызы – Тіл саясаты және инновациялық оқыту секторының қызметкері