cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бағдар
Бағдар - бағдарлау бағыт. 1. әлем бағыттарына байланысты өз орнын анықтау; 2. қоршаған жағдайды түсіне білу; 3. белгілі бағытқа іс-әрекетті бағыттау.
Дереккөздер
Санат:Бағдарлау
Қайта оқтау қабілеттілігі
Қайта оқтау қабілеттілігі(Способность перезаряжения) — ракета жіберу қондырғысының алдыңғы жіберуден кейін аз уақыт өткен соң жаңа ракетаны атуға және кабылдауға қабілеттілігі. Егер берілген кезең қысқа болса, онда жіберу қондырғысы жылдам қайта оқтауға кабілеггі деп саналады.
Кондрашка
Кондрашка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тисулька өзенінің оң жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Қайта оқтау қабілеттілігі
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Ярослав сүттігені
Ярослав сүттігені (Euphorbia yaroslavii) – сүттіген тұқымдасына жататын өсімдік. Қазақстандық 60 түрдің ішіндегі ең ерекше, сирек кездесетін сүттіген түрі. Іле Алатауының орталық бөлігіндегі шектеулі жергілікті түр, тек Алматы қаласына жақын екі сайда кездеседі. Дала тау адырларындағы сазды беткейлерде, сирек бұта шіліктерінде өседі. Көпжылдық түйнек тәрізді жуандаған жер асты және онша биік емес (20-50 см) жер үсті қалың жапырақты сабағымен. Сабақтың төменгі жапырақтары қабыршақ тәрізді, жоғарылары ірі отырыңқы, жұмыртқа тәрізді, ромб пішінді, көкшіл немесе сәл қызылдау. Сабағы ортасынан асқан соң бұтақтанады, төменгі бұтақтар вегетативті, жоғарылары 3-5 қолтық гүл сағақты, олар өз кезегінде әлі де екі қайтара бұтақтанады. Гүлдері бір үйлі желексіз және тостағанша жапырақшасыз. Тозаңдық гүлдер бір аталықтан тұрады, аналықтары үш ұялы түйіннен. Гүлдің екі типіде гүлге ұқсас гүлшоғырына жиналған. Гүлшоғырының өсіп кеткен орамы кең қоңыраулы бокал құрайды. 4 түкті қалақтарымен және шірнеліктерімен гүлшоғырының осьі циатиімен жалғасып бас жағына аналық гүлді алып шығады. Сүттіген ерте көктемде сәуір-самырда гүлдейді, жемістері (ірі қабысқан үш жаңғақты) маусымда піседі. Барлық бөлігі қою, ақ сүтті шырын бөледі, бұл туыстың атауы осыған байланысты шыққан. Химиялық құрамы және әсер етуі зерттелмеген. Шырын улы болуы мүмкін, себебі өсімдікті сал жемейді. Өте сирек кездесетін түр, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Әсіресе көктемде және жаз ортасында жапырақтары қызғылт сары түске енгенде сәнді. Қолда өсіргенде гүлдейді және жеміс береді. Алматы ботаника бағында сыналған.
Уинген
Уинген (Uhingen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Гёппинген ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13555 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 17 051. Қаланың басшысы — Маттиас Виттлингер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
IC 5081
IC 5081 — Дельфин шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 65971, ZWG 448.32.
Сыртқы сілтемелер
IC 5081 Санат:Дельфин (шоқжұлдыз)
Газ сауыты, газбалонды автомобиль
Газ сауыты, газбалонды автомобиль - газсауытпен және қозғағышты газбен коректендіруге арналған арнайы аппаратурамен жабдықталған автомобиль.
Кондрашка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Анжику (Токантинс)
Анжику (Токантинс) (Angico (Tocantins)) — Бразилиядағы муниципалитет, Токантинс штатында орналасқан. Батыс Токантинс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бику-ду-Папагаю экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Кондрашка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Анжику (Токантинс)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 898 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 438,703 км² шамасында. Халық тығыздығы — 6,6 адам/км².
Кондрашка
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Анжику (Токантинс)
Санат:Токантинс елді мекендері
Мұздық
Мұздық— ұзақ уақыттар бойына сақталатын ұдайы қозғалыстарда болатын негізінен жауын-шашындар, әсіресе қар есебінен қалыптасатын ірі мөлшерлі кристалды мұз жинағы; таулы өлкелерде, қарлы деңгейден жоғары аймақтарда қалыптасқан М. өз салмағымен төмен қарай жылжи отырып, қарлы деңгейден төмен аймақтарда абляцияға ұшырайды. Мұздық - ауқымды су қоймасы. Достастықтағы мұздықтардың мұз массасының өзi 7 мың текше шақырым су құрайды екен. Бұл бұрынғы Кеңес Одағы территориясының өн бойын шарлаған өзендердiң төрт жылғы ағын суы. Ал осы мұздықтар ерiген күнде Әлемдiк мұхит атаулы 5 сантиметрге көтерiледi.
Мұздықтар - ғажайып тiршiлiк, мәселен, бiр қарағанда мұздықтар жылжиды дегенге сену қиын-ақ. Соның әсерi ме, ұзақ жылдар бойына бұл жағдайға онша мән берiлмей келедi.
Мұздықтардың жылжуы
Аталмыш құбылыс XVI ғасырдың аяғында Альпi тұрғындарының жылнамасында алғаш көрсетiлдi, ал, жүз жылдан соң исландиялық ғалым Т. Вигалин жазбаларында мұздықтардың қозғалатыны жайында мәлiметтер кездестi. Тек, О. Соссюраның XVII ғасырда Альпiге жасаған саяхаты ғана мұздықтар жылжуының өзгеше мәнiн ашып бердi.
Саяхатшының мұздықтар бетiне қалдырған баспалдақтары сол 1788 жылғы сапардан кейiн араға 44 жыл салып қайта келгенде Черная Игла тауының Мер-де-Глас мұздығының төменгi беткейiнен орын теуiптi. Осы жылдар iшiнде төрт шақырым қозғалысқа енген. Мұздықтардың қозғалысын бағамдамау салдары қиын жағдайларға әкелiп соғады. Оның бiр мысалы, 1894 жылы француз ғалымы М. Жанссан Монблана шыңына обсерватория салады.
Осы аталмыш ғимараттың ерекшелiгi де шығар, жалпы салмағы 187 тонна да, аумағы 50 шаршы метр жердi алып жатты. Ғалымның топшылауы бойынша ол барлық төтенше жағдайларға шыдас беретiн берiктiгi мен бiр орнынан жылжымайтынына көңiлi тола iске кiрiстi. Әйтсе де арада төрт жыл өткенде қозғалыс әсерi iргетастан қатты байқалды. Өйткенi, обсерваторияның иiлiп еңкiш тартуы оның құлап қалу қаупiн тудырды.
Ақ бас мұзды шыңдар кейде тосыннан қозғалысқа енедi. Мұндай маусымда өзгеше жылдамдық алады да мұздық тiлдерi төменге сусыған күйi ұласа түседi. Мұздықтардың беймәлiм мiнез танытуының негiзгi сыры климат өзгеруiнен екенi белгiлi. Эпталь Альпiсiндегi Фернагтфернер мұздығы соңғы төрт ғасырда төрт рет қозғалысқа енген. Әр қозғалған сайын Рофон өзенiн бөгеп отырды, бөгелген өзен суы жиналып көлге айналады да лықсып толып, артынша сарқырап ағып төмен құлаған. Мұның өзi апатты су тасқындарына әкелiп соқты.
Сонымен бiрге ара салмақтық мөлшерiнде елеулi өзгерiс болған, төбесiндегi мұз қабаты 150 метрге шөктi. Қарақорымда Гасанабад мұздығы 1904-1905 жылдары екi жарым айдың өзiнде 10 шақырымға жылжыған. Ал, бiр тәулiкте жазық даланың 130 метр жерiн биiк мұздық бауырына алған. Памир тауындағы мұздықтар мiнезi де тым қызық, 1963 жылы Вахч жазығының бойымен Медвежий мұздығы 2 шақырымға төмен жылжыды. Он жылды артқа тастап тағы да 1750 метрге қозғалды.
Тұйықсу мұздығы
Тұйықсу мұздығы Тянь-Шаньның солтүстiк жоталарының бiрi. Iле Алатауында ұзындығы 5,1 шақырым, жалпы көлемi 3,8 шаршы шақырым жердi алып жатыр.
Мұздықтың төменгi бөлiгiне қарасаңыз, сусыған қиыршық тас пен үлкен-үлкен қой тастар биiкке өрiле түседi. Өзгеше әспетiмен ерекшеленген iргетас секiлденiп жатқан тас жамылғы бiр шақырым ұзындыққа созылып, теңiз деңгейiнен 3100 метр биiктiкте альпi белдеуiне ұласады. Тұйықсу жазық мұздықтарға жатады.
Зерттеулер
Кейiннен екiншi рет Тұйықсуға өзге бiр өлкетанушы В.Городецкийдiң жолы түседi. Осы сапардың қорытындысында ол Тұйықсу мұздығының жай-жапсары жөнiнде хабарламалық мақала жазды.
Араға алты жыл салып, 1922-1923 жылдары Тұйықсу Н.Пальговтың назарын аударды. Сонан соң барып 13 жыл мерзiм өткенде мұздық құпиясына қызыққан қазақ гидрометеорологиялық қызмет басқармасының мамандары болды.
Тұйықсу мұздығына жүргiзген көптеген бақылау нәтижесi ауа райына байланысты маңызды деген сауалдарға жауап алуға мүмкiндiк бердi. Сонымен қатар оның өткенiне барлау жасап, өзгеге тосын жұмбақ жайттардың сырына қаныға түсуге жетеледi. Бұның бәрiне бағыт сiлтегендей болған Алматының ауа райын 1879 жылдан бақылауға алынғандығын айғақтайтын деректер едi.
Осыған байланысты Мыңжылқы стансасында мұздықтардың жаз айларында температураның өзгеруiне сай келетiн жайларды жүйелi зерттеу жүргiзiлдi. 1937 мен 1964 жылдар аралығындағы мәлiметтердi салыстыра келе ауа райы температурасының, мұздық режимiнiң өзара байланысы 1879 жылдан бергi Тұйықсудың тiршiлiк тынысын тануға жол ашты.
Барлық шыңның жартасты беткейi терең сайға ұласады, одан бәкене мұздықтар өрiлiп тұрады. Сол жақ беткейден Космедемьянская мен Молодежный мұздығы сырбаз кейiпте мен мұндалайды. Алдыңғысы Тұйықсу мұздығымен астасып жатыр да, екiншiсi жанамалап қосылады. Оң жақта Тұйықсу тiзбегi. Мұздық пен тiзбектi бөлiп жатқан моренаның төменгi бөлiгi.
Тұйықсу тiзбегiнен солтүстiкке қарай Партизан, Орджоникидзе, Маяковский, Мәметова мұздықтары жалғасады. Тұйықсу мұздығын зерттеуге берiле кiрiскен Николай Пальговтың 1923 жылы 24 тамызда күнделiгiнде былай жазған: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> «Мен жүргiзген бақылау нәтижесi мұздың ақырындап өсе түскенiн шамалауға негiз бередi. Мәселен, мұздықтың сол жақтағы тiлiнiң бұрышы 1902 жылы 5 градусқа тең болса, мен келгенде 11 градусқа жетiп қалыпты. Мұз массасы тоқтап, азайғаннан гөрi бiрте-бiрте салмақ қосып үлгеретiндей... Сөйтiп, мұздық соңғы жиырма жыл көлемiнде шегiнбеген және шегiнбейдi деп айтуға болады».
Жанбон синдромы
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Мұздық
Дереккөздер
Санат:Мұздықтар
Бесшатыр орамы (Астана)
Бұрынғы атауы Строители қысқа көшесі. Бесшатыр орамы М.Дулатов көшесінен басталады. Ұзындығы - 688,8 м.
Бесшатыр - көне қорымдар тобы, сақ дәуірінің аса ірі ескерткіші. Алматы облысы Іле өзенінің жағалауынан 3 шақырым жерде орналасқан. Қорым құрамында үлкенді-кішілі 31 оба бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Вангута-Яха (Надуй-Яха тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ломовка (Пелетьма тармағы)
Ломовка — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пелетьма өзенінің оң жағалауынан 6,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері
Доқаба
ДОҚАБА - беті түкті келген бағалы барқыт түрі. Д.-дан түрлі ою-өрнектер қиып, қүрақ көрпе жасаған, көбінесе әйелдердің бешпет, кеудеше тәрізді сырттық киімдері тігілген. ҚР MOM қорында (КП 3695) Бөкей
Фатима ханымның бешпенті. ҚР МОМ цорынан (КП 3995)
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Алекс Бруно
Алекс Бруно де Соуза Силва (Alex Bruno de Souza Silva; 7 қазан 1993, Кеймадус, Бразилия) — бразилиялық футболшы, "Атырау" клубының жартылай қорғаушысы. 2019 жылғы Қазақстан кубогының финалисі.
Сілтемелер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Зимбру ФК ойыншылары Санат:Атырау ФК ойыншылары
Траунштайн
Траунштайн (Traunstein) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Траунштайн ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 18845 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 48,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 89 155. Қаланың басшысы — Ханс Цильнер.
Краснодар (футбол клубы)
Краснодар ФК — Ресей Премьер Лигасында ойнайтын Краснодар қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын Краснодар стадионында өткізеді.
Тарихы
Клуб 2008 жылы ақпанда құрылып, екінші дивизионда ойнай бастады. 2011/12 жылғы маусымда тұңғыш рет Премьер Лигада ойнады.
2014/15 жылғы маусымда Ресей чемпионатында үшінші орын алып, УЕФА Еуропа Лигасына қатысуға мүмкіндік алды. Плей-офф раундында Словенияның "Слован" клубын ұтып, топтық турнирге жолдама алды. Топтық турнирде "Боруссия Дортмунд", ПАОК, "Габала" клубтарының арасында тіпті бірінші орын алды. 1/8 финалда Чехияның "Славия" клубынан ұтылды.
2017/18 жылғы маусымда УЕФА Еуропа Лигасының 1/8 финалына дейін жетіп, "Валенсиядан" жеңілді.
Сiлтемелер
Санат:Ресей футбол клубтары
Теодорос Загоракис
Теодорос Загоракис (Θεόδωρος Ζαγοράκης; 27 қазан 1971 жыл, Кавала, Грекия) — грекиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Грекия құрамасының экс-капитаны. 2004 жылғы Еуропа чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Грекия футболшылары Санат:ПАОК ФК ойыншылары Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары Санат:АЕК Афина ФК ойыншылары Санат:Болонья ФК ойыншылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары Санат:Грекия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Суно
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2835 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 135 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 28019.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
NGC 2
NGC 2 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан Sab типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Кеңқол мәдениеті
Кеңқол мәдениеті - Талас өзені алқабында ежелгі дәуірден сақталған археологиялық ескерткіштердің ғылымдағы жиынтық атауы. Б.з.б. 1-мыңжылдығының 1-жартысында қалыптасқан. Толық зерттелген негізгі ескерткіші – Кеңқол қорымына байланысты Кеңқол мәдениеті деп аталған. Қырғызстан жеріндегі Таластың жоғары ағысындағы кең алқапта, Кеңқол өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қорым алғаш рет 1930 жылы А.Н. Бернштамның далалық зерттеулері барысында ашылды. Кеңқол мәдениеті ескерткіштерін зерттеуге И.К. Қожамбердиев, С.С. Сорокин, Ю.А. Заднепровский, т.б. қатысты. Кеңқол қорымындағы барлығы 100-ден астам обаның жартысы зерттелген. Топырақ үйіндінің астындағы катакомбалы жерлеу бөлмелері – Кеңқол мәдениетінің жерлеу ғұрпындағы басты ерекшеліктердің бірі. Бастапқы қабір шұңқырынан катакомбаға ұзындығы 2 м-ден 8 м-ге дейін ұзынша дәліздер апарады, катакомбаның аузы таспен, ағашпен, шикі кірпішпен де өріліп жабылады. Мүрделер бір-бірден, кейде топтап, ағаш, киіз төсеніште немесе тақтай табытта жерленген. Өлкенің қолайлы табиғи ерекшеліктеріне байланысты, қабірлерге қойылған заттар неғұрлым жақсы сақталған, оның ішінде жібектен тігілген киім қалдықтары да бар. Жалпы заттай деректер көптеп саналады. Ерлер қабіріне ағаш қынды темір семсерлер мен қанжарлар, сүйектен, темірден жасалған жебелер тән. Әсіресе, мүйіз жапсырмалармен беріктендірілген ауыр құранды ер назар аудартады. Әйелдер қабіріне айналар мен қысқаштар, сүрметастар және сырға, жүзік, моншақ сияқты сәндік бұйымдар салынған. Бұлардың арасында алтын сырғалар мен қапсырмалар да бар. Басқа заттардан – темірден соғылған ауыздық, пышақ, айылбас, тас қайрақтар көптеп кездеседі. Әр қабірде міндетті түрде бір-екіден қыш құмыра, екіден беске дейін ағаш ыдыс бар. Тоқыма себеттер мен ет турауға арналған аласа жозылар жақсы сақталған. Сүйек шүмегімен бірге қойылған ағаш бесік жалпы археологиялық қазбаларда сирек кездесетін бұйымдарға жатады. Қыш ыдыстың түбі жайпақ, қабырғаларында толқынды сызықтар түріндегі оюлар жиі қолданылған. Қытайдың Хань әулеті кезінде жасалған қола айналар кездеседі. Жерленген адамдардың бас сүйегінде жарақаттар байқалады. Адамдар бет әлпеті бойынша мұнда Орта Азия нәсілінің белгілері едәуір мөлшерде араласқан еур. тектес адамдар жерленгені анықталған. Кеңқол мәдениетінің ескерткіштері Талас алқабынан басқа өлкелерде де ашылды. Шудың жоғары алқабындағы Құмарық қорымында (Қарабалта қаласы маңында) катакомбалы обалар шоғырланған. Оңтүстік Қазақстандағы Шәушіқұм, Жамантоғай, Бөріжар, Ташкент алқабындағы Янгиюль, Вревский зираттарында жерлеу ғұрпы мен заттай деректері бойынша Кеңқол мәдениетіне сәйкес келетін обалар көптеп саналады. Кеңқолда алғашқы зерттеулер жүргізген Бернштам бұл обаларды таза ғұн ескерткіштері деп санайды. Дегенмен, ғалымдардың негізгі пікірі Кеңқол мәдениеті Талас пен Шудың жоғары алқабын мекендеген жергілікті сақ тайпаларының ұрпақтарына шығыстан келген ғұндардың араласуы нәтижесінде қалыптасты дегенге саяды.
Дереккөздер
''А. Бейсенов ''
Сілтемелер
Санат:Тарих
Рандольф (Мэн)
Рандольф (Randolph) — Мэн штатының Кеннебек округіне жататын АҚШ қаласы.
NGC 4309A
NGC 4309A — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Рандольф (Мэн)
Қала тұрғындарының саны 1911 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.8 км² шамасында. FIPS коды — 23-61700.
NGC 4309A
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Рандольф (Мэн)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
NGC 4309A
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы Peters Christian Heinrich Friedrich астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4309A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40059, VCC 538.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Варлен
Варлен (Warlaing) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дуе округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,89 шаршы шақырым шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59642, пошта индексі — 59870.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 578 адамды құрады. Халық тығыздығы — 148,59 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Бельвьян-е-Кавирак
Коммунаның INSEE коды — 11035, пошта индексі — 11500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 288 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Көне түрік дәуірі
thumb|right|300px thumb|right|300px thumb|right|300px Көне түрік дәуірі — ежелгі ортағасыр кезеңі (VI-XIII-ғ.) казірғі Қазақстан жерлерінде тілдік және саяси жағдайлардын өзгерулеріне тікелей байланысты болып келеді.
Осы кезде осы жерлерде түркітілдес халықтар этникалық және саяси үстемдікке ие болады. Өзгерістер негізінен Орталық Азия даласының шығыс бөлігінде оқиғаларға байланысты болды. VI-ғасырдың орта шенінде аталған өңірде түрік деп аталатын тайпалар одағының мемлекеті - ұлы Түрік қағанаты бой көтерді.
Қағанат
Әскери жорыктардың нәтижесінде түріктер Қиыр Шығыста Маньжурияда, Оңтүстік Сібірде Енесайдың жоғарғы ағысы, Орта Азияда Амудариянын жоғары ағысы мен Қара теніз жағалауында Керчь бұғазына дейінгі аумақтарға өз билігін жүргізді. Алып империя VII-ғасырда Шығыс және Батыс Түрік кағанаттары болып екіге бөлінді. Батыс Түрік мемлекеті Орта Азияны. Жонғарияны және Шығыс Түркістанның біраз бөлігін камтыды. Сарыарқа да Батыс түрік қағанатының шекараларына енетін. Сөйтіп, батыс түрік хандарының қол астына отырықшы да, көшпелі де халықтар кірді. VII-ғ. Жетісуда Түргеш мемлекеті. VIII-ғ. Қарлұк. X-ғ. Қараханидтер мемлекеті пайда болады.
Жазу
Көне түрік өркениетінің ұлы жетістіктерінің бірі - өз жазуын жасауы еді. VI-VII-ғасырларда Түрік қағанатының құрамына кірген Орта Азиялық және Қазақстанның тайпалары, сондай-ақ, Төменгі Еділ бойы, Дон өлкесінің, Солтүстік Кавказда Хазар мемлекетін құрған батыс түрік тайпаларының өз жазулары әлдеқашан пайдалануда болатын. Түріктер әріп-белгілерді шағын ағаш тақтайшаларға салатын. Елшілер арнайы ғрамоталармен қамтамасыз етілді. Мәселен, 598-жылы Константинопольдегі император Юстинге келген түрік елшісі қағанның «скиф жазуымен жазылған» сәлемін жеткізген.
VII-ғасырдың I-жартысында түріктер арасында соғды жазуының негізінде геометриялық сызбалардан тұратын 38 белгіден құралған жаңа жазу қалыптасады. Ол ағашқа немесе тасқа түсіруге өте қолайлы болды.
Түрік қағанаты тарихының алғашқы кезеңінде, кеш дегенде VII ғасырдың бірінші жартысында, ертедегі түрік таңбаларына (рулық нышандарына) ұқсас бірнеше белгілермен толықтырылған соғды жазуы негізінде түріктердің арасында жаңа жазу пайда болды. Ол жазған кезде бір-бірімен қосылмайтын геометриялық пішіндегі таңбадан тұрған және соғды әріптерінен ерекшелігі — ағашқа немесе тасқа жазуға жақсы бейімделген еді. Ертедегі түрік жазуын тұңғыш рет XVIII ғасырдың 20-жылдарында I Петрде қызмет атқарған неміс ғалымы Д. Мессершмидт пен оған еріп жүрген шведтің тұтқын офицері И. Страленберг Енисей аңғарында ашты. Олар Скандинавияның руналық жазуымен ұқсастығына қарап оны «руналық» жазу деп атады. Атау онша дәл болмағанымен, қолайлы болып шықты және ғылымда осы атау орнығып қалды. 1889 жылы Н. М. Ядринцев Солтүстік моңғолияда, Орхон өзенінің аңғарынан руна жазулары бар орасан зор құлпытастарды тапты. Табылған мәтінді оқудың бірінші болып кілтін тапқан дат ғалымы В. Томсен және жазбаларды алғаш рет оқыған орыс түркологы В. В. Радлов болды. Негізгі ескерткіштердің табылған жері бойынша жазу «орхон-ени- сей» жазуы деп атала бастады, ал басқа белгілері (тілі және жазылу сипаты) бойынша ол ертедегі түріктердің руналық жазуы деп аталып келеді.
Түріктердің руна жазуы ұзақ пайдаланылуда болып, XI-XII ғасырларда қолданыстан шығады. Ғалымдардың пікірінше, түріктердің ислам дінін қабылдауына байланысты, руна жазуын араб жазуы ығыстырып шығарған.
Қимақтар
Қазақстанның далалы жерлерінде Сырдария мен Балқаштан солтүстікке қарай VIII-ғасырдан бастап орталығы Ертісте болған қимактар күшейе түседі. Қимақ билеушісі түріктің ең жоғары атағы - "қағанды" қабылдайды. X-ғ. ғалымы әл-Хорезми былай дейді: «Хақан - түріктердің негізгі патшасы. Хақан - көсемнің көсемі, парсылардағы шаханшах, яки хандардың ханы деген сөз». Қағанның ұлы, Жанақ ибн Хакан әл-Кимеки атты адам кітап жазып, оны кейін XII-ғасырда араб географы әл-Идриси қимақ елін сипаттаған еңбегінде пайдаланады. Араб ғалымы өз еңбегінде қимақтардың қалаларда тұратын, жеке билігі бар билеушілерінің болғанын жазады. Бұл кезде қимақ мемлекетінің ықпалына қыпшақ тайпалары да енді.
І-мыңжылдықтың соңындағы осы тайпалардың рөлін С.Г. Кляшторный мен Т.И. Сұлтанов былайша сипаттайды: «8-10-ғасырларда алдымен Алтайда, Ертіс өңірі мен Шығыс Қазақстанда, кейін Орал өңірі мен Орталық Қазақстанда қимақтар мен қыпшақтардың үстемдігі осындай үлкен далалық өңірдеге анықтаушы факторға айналды».
Қыпшақтар
XI-ғасырдан бастап өлкедегі билік қыпшақтарға өтеді. Осыдан былай Еділден (Итиль, Волга) Алтайға дейінгі жерлер парсы-араб тілді әдебиеттерде Дәшті Қыпшак (Қыпшак даласы) деп аталып кетеді. Қыпшақ дәуірі басталып, қыпшақ тілі диалектісі таралады. Кейін, Еділдің аржағындағы Қара теңіз жағалауларына дейін қыпшақ тайпалары қоныс тебеді. Сондықтан, қазіргі ғылымда Қазақстан территориясын Шығыс Дәшті Кыпшаққа жатқызады. XIII-ғасырда моңғол шапқыншылығы барысында (оған моңғол да, түрік тайпалары да қатысқан) қыпшақ мемлекеті құласа да, қыпшақ тілі орныға түсіп, жаулап алушылар тіліне айналып, одан да әрмен тарала түседі.
Шығыс Сарыарқаның әр жерлерінен көне түріктер мен қыпшақтарға тән археологиялық ескерткіштер табылған.
Ескерткіштер
Азиядағы көне түрік ескерткіштеріне тән ерекшелік - адамды атымен жерлеген обалар мен ғұрыптык қоршаулар болып табылады. Ескерткіштің осындай түрлері Сарыарқадан да табылған.
1957 жылы М.Қ. Қадырбаев Тоқырауын өзені бойындағы Егізқойтас сайындағы (Ақтоғай ауданы) VI-VII-ғасырларда адамды атымен жерлеген обаны зерттеді. Жерлеу тереңдігі 2 метрге жуық үлкен қабірде (2,10 х 1,90 м) атқарылған. Адам сүйегі қабірдің солтүстік бөлігінде, жылқынікі оңтүстік бөлігінде орналасқан. Мәйіт шалқасынан жатқызылып, басы шығысқа қаратылған. Оның жақ сүйегінің жанында садақ оғының жебесі, кеудесінде қабық қорамсаның қалдығы табылған. Қорамсаны ілуге арналған темір шығыршық қара-жасыл жібектен жасалған белбеуге бекітілген. Осы жібек белдіктің іліп қоятын тас бұйымы мен белбеудің қоладан жасалған тоғасы сияқты қалдықтары табылған. Марқұмның сол қол саусақтары тұсында темір пышақ болды. Марқұммен о дүниеге бірге барады деп саналатын құрбандыққа шалынған аты ноқта-жүген кигізіліп, ерттеліп жатқызылған қалпында жерленген. Жылқы денесімен батысқа қаратылғанымен мойны солтүстікке қарай бүрылып қойылған. Адам мен жылқы сүйегінің арасында о дүниелік азық - қой санының сүйектері жатыр. Қабір топырақ, таспен көміліп, үстіне диаметрі 7 м, биіктігі 0,60 м тас оба тұрғызылған.
Көне түрік дәуірінін археологиялык ескерткіштеріне ғұрыптык коршаулар да жатады. Олар VI-IX-ғасырлар аралығында ұзақ уақыт бойы жасалып келді. Көне түріктік қоршаулар марқұмға (ер адам) арнап ас беру ғұрпын өткізуге байланысты жасалды.
Қоршау - тігінен орнатылған тас такталардан кұралатын төрт бұрышты құрылыс. Оның іші тастармен толтырылады. Қоршаудың жанында марқұмның скульптуралық бейнесі - тас мусін немесе қарапайым тас баган қойылуы мүмкін. Тас мүсіннің беті шығысқа қаратылады. Кейде одан әрі шығысқа қарай аласалау тас бағаналар қатары тізіле қойылуы мүмкін. Бұл бағаналар ғылыми әдебиеттерде балбал деп аталады. Кезінде балбалдар қазылып орнатылса, қазірде олар құлап қалған. Бірқатар ғалымдар балбалдар өлтірілген дұшпандарын білдіреді деді. Келесі пікір бойынша, балбалдар ғұрыптық асқа келген тайпа, ру өкілдерінің ездерінің қатынасқандығын білдіргені ретінде әрқайсысының орнатқан белгісі делінеді.
Шығыс Сарыаркадагы кыпшак дәуірі IX-XIII-ғ. бас кезіне жататын қыпшақтық тас мусінді гибадатханалармен мәлім. Тас мүсіні бар қоршаулар сияқты бұл ескерткіштер де ғұрыптық (негізінен ас беретін) құрылыстарға жатады. Қыпшақтың бірнеше ғибадатханасының тұрі белгілі.
Қыпшақ ғибадатханалары көне түрік қоршауларынан тек қана құрылымдық жағынан ғана ерекшеленбейді. Егер түрік қоршауының жанында бір ғана мүсін тұрса, ғибадатханада мүсіндер саны біреуден беске дейін болып келеді.
Мүсіндеу өнері
Қыпшақ мүсіндерінің XI-XIII-ғ. Қаратеңіз бойы жазығындағы «половцылардың», яғни құмандардың мүсіндерімен белгілі бір ұқсастықтары бар. Құмандардың мүсіндерінде де екі қолына ыдыс ұстаған адам бейнеленген. Сондай-ақ, қыпшақ және құман ғибадатханаларындағы мүсіндерді орналастыру тәсілі де ұқсас. Құман мүсіндері обанын төбесіндегі алаңшаларға да, оба үйіндісінің астындағы қабірге де орналастырылады. Құмандардың «жасырын» мүсіндері әдетте ағаштан жасалады. Мұндай сәйкестіктер кездейсоқ емес, өйткені, құмандар XI-ғ. көшіп барып, Қара теңіз далаларын мекендеп қалған қыпшақтардың тікелей ұрпағы еді.
моңғол шапқыншылығы
ХІІІ ғ-дың басында Қазақ даласына моңғол шапқыншылығы басталды. моңғол атты әскері Жетісу және Оңтүстік Қазақстан жері арқылы Орта Азияға шабуыл жасады. Орталық Қазақстан жерінде қырғын соғыс болғандығы туралы деректер жок. Шыңғысхан көзінің тірісінде жаулап алған аумағын төрт ұлына бөлген кезде Орталык Қазақстан үлкен ұлы Жошы иелігіне тиді. Кейіннен Жошы ұлысы Бату Алтын Орданың негізін кұрап, Орталық Қазакстанның тайпалық одактары осы мемлекеттің құрамына енді.
Алтын Орда
Алтын Орданың бас кезінде Ұлытау Шыңғыс ханның үлкен ұлы — Жошы хан ұлысының орталығына айналды. Оның қабірі үстіне кейінірек ұрпақтары — Алтын Орда билеушілері — бүгінге дейін жетіп отырған әйгілі мазарды орнатты.
Алтын Орда билігі Еділден батысқа қарай жатқан ең далалы жерлер - Еділ бойы, Солтүстік Кавказ, Қырымға тарады. 14-ғ. орта шенінде қазіргі оңтүстік-шығыс Қазақстан мен Қырғызстан жерінде Моғолстан құрылды.
Ұлытаудың шындарының бірінде аты Алтай, Орал, Солтүстік Кавказ, Қырым, Орта Азия халықтарының батырлық эпосында жырланатын Алтын Орда әмірі, ұлы қолбасшы Едігенің сүйегі қойылған. Алтыншоқы шыңының тасында құдіретті Ақсақ Темір де Ұлытау жерінде болғандығы жайлы естелік қалдырған. Оны алғаш тауып, жария еткен академик Қаныш Сәтбаев. Бұл тас қазір Санкт-Петербургте Эрмитажда тұр.
Алтын Орда Өзбек ханның тұсында (1312 ж.) мұсылман дінін мемлекеттік дін ретінде қабыддап, Шыңғысхан ұрпақтарын еріксіз мұсылмандыққа көшірді, бұл ретте хандықтың негізін қалаған түркі тілдес тайпалардың рөлі зор. Шыңғысханның ұрпақтарының өзара соғысының, Орта Азияда Темірдің күшеюіне байланысты Жәнібек ханның (1359-1379) тұсында Алтын Орда бірнеше хаңдықтарға бөлініп, Орталық Қазақстанда, алғашқыда Ақ Орда, кейіннен Әбілқайыр хандық құрды.
Әмір Темір
Әмір Темірдің Ұлытау бойына келгендігі туралы жазба дерек те, тарихи ескерткіш те сақталған. Темірдің сарай шежірешісі Шараф ад-дин Әли Ниязи «Даңқ кітабында» былайша келтіреді: «Темір Ұлытауға келгенде алдымен сол таудың басы-на шығып, төңірегіндегі көк жасыл дала мен сеңгір тауларға ұзақты күнге тесіле қараумен болды. Сонан соң әскерін жинап, сол жерде үлкен құлпытас орнатуға бұйрық берді. Бармағы майысқан шеберлер осынау сәтгі оқиғаның күнін тасқа қашап жазды» делінген. Бұл тас Ұлытаудағы Алтыншоқы биігіне орнатылған. Оны алғаш тауып, жария еткен академик Қаныш Сәтбаев. Бұл тас қазір Санкт-Петербургте Эрмитажда тұр.
Ақ Орда
Ақ Орда — Қазақстан территориясындағы монгол дәуірінен кейінгі жергілікті этникалық негіздегі алғашқы ірі мемлекеттік құрылым болды. Оның территориясын ежелден осы жерлерді қоныс еткен, қыпшақ одақтастығының құрамына енетін түрік тілдес тайпалар мекендейтін еді. Моңғол шапқыншылығы кезінде де Кіндік Азияның шығыс бөлігінен осында түрік тілдес, моңғол тілдес тайпалардың жаңа тобы келіп қосылады. Моңғолдардың аздаған тобы жергілікті этникалық ортада тілдік тұрғыдан тез сіңісіп кетіп, бір тапты құрады.
XIV-ғ. соңына таман Ақ Орданың батыс аумағында Ноғай ордасы (Маңғыт Ордасы) бөлініп шығады. Ал XV-ғ. басында ғұмыры қысқа ғана болған, Ақ Орданың едәуір жеріне үстемдік жүргізген шайбанид Әбілқайырдын хандығы пайда болады.
Батыс Сібірде жергілікті түрік тектес тайпалар негізінде Сібір хандығы құрылады.
Дамуы
Осы Ақ Орда, Әбілқайыр хандығы, Моғолстан, Ноғай ордасы, Сібір хандығы сияқты мемлекеттердің пайда болуы жергілікті халық мемлекеттілігінің дамуына зор үлес қосып, нәтижесінде қазақ халқының этникалық қалыптасуына әкелді. Сонымен қатар, осы мемлекеттер әр түрлі деңгейде басқа да ноғай, башқұрт, өзбек, сібір татарлары сияқты халықтардың одақтасуы мен түзілуіне әсер етті.
Шығыс Дәшті-Қыпшақтың аса зор территориясында біртұтас қазақ халқының қалыптасуы халықтар пайда болуының ортақ заңдылықтары негізінде өтті. Ол феодалдық қатынастардың қалыптасып, орнығуымен, біртұтас аумақтың, тілдің, заттық және рухани мәдениеттің қалыптасуына байланысты болды. Қазақ халқының қалыптасу процессі 14-15-ғ. негізінен алғанда аяқталды.
XIV ғасырда Қазақстан жеріндегі түркі тайпалары одағының негізін қалаушы Алаша ханның қабірі үстіне мазар тұрғызылады. Ғылыми пайымдаулар бойынша VII—VIII ғасырларда өмір сүрген Алаша хан қазақ аңыздарында бүкіл қазақ хандарының түп атасы және мемлекеттің негізін қалаушы саналады.
Ұлытау өлкесімен Кетбұға, Керей, Жәнібек, Қасым, Тәуке, Барақ, Көшім, Абылай, Әбілқайыр, Ақжол би, Қазыбек би және т.б. көптеген тарихи тұлғалардың өмір деректері тығыз байланысты.
Дереккөздер
Санат:Түркі қағанаты Санат:Түркі этникалық топтары
Сильвия Назар
Сильвия (Зульфия) Назар (Sylvia Nasar; 17 тамыз 1947, Розенхайм, Бавария, Германия) — америкалық экономист, жазушы және журналист. Қазіргі уақытта — Колумбия университетінің бизнес-журналистика профессоры. Әкесі — өзбек, шешесі — неміс.
Өмірбаяны
Зульфия Баварияның Розенхайм қаласында неміс және өзбек отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Рузи Назар Ұлы Отан соғысы кезінде неміс тұтқынына түсіп, Вермахттың Түркістан легионына кірді, 1950 жылдары ЦРУ қызметіне кірді. 1951 жылы Зульфияның отбасы АҚШ — қа қоныс аударды, онда оның аты ағылшын тіліне өзгертілді-Сильвия. 1960 жылы ата-анасымен бірге түрік астанасы Анкараға қоныс аударды. 1970 жылы Йеллоу-Спрингстегі (Грин округі, Огайо) Антиохия колледжінде әдебиет бакалавры дәрежесін алды. 1976 жылы Нью-Йорк университетінде экономика магистрі дәрежесін алды.
1977 жылдан 1980 жылға дейін экономикалық талдау институтында жұмыс істеді, оның жетекшісі экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Василий Леонтьев болды. 1980 жылдары ол журналистика мен әдебиетпен айналыса бастады. 1983 жылы Fortune іскерлік журналының толық уақытты авторы болды. 1990 жылы ол US News & World Report журналының шолушысы болды. 1991 жылдан бастап New York Times газетінің экономикалық тілшісі болып жұмыс істеді. 1999 жылы ол кітап оқуға және жазуға назар аударуға бел буып, газеттен кетті. 2001 жылдан бастап іскерлік журналистиканың бірінші профессоры (ағылш. John S. and James L. Колумбия университетінің Knight Professor of Business Journalism) газет баспагерлері, ағайынды Джон С.және Джеймс Л. Найт құрған Найтс қоры[en] демеушілік еткен лауазымды иеленді.
Сілтемелер
Санат:АҚШ жазушылары Санат:АҚШ журналистері
У-син ілімі
Дереккөздер
Санат: Қытай философиясы
Вилле-су-Прени
Вилле-су-Прени (Villers-sous-Prény) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,17 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54579, пошта индексі — 54700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 340 адамды құрады. Халық тығыздығы — 55,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Феодализм
thumb|[[Оммаж рәсімінің суретті]] Феодализм - XVIII ғасырда Ұлы француз төңкерісі кезінде "Ескі тәртіп" (шексіз монархия, дворяндар үстемдігін) білдіретін ұғым; марксизмде - капитализмнің алдындағы әлеуметтік экономикалық формация. Қазіргі тарих шымында феодализм Батыс және Орталық Еуропада орта ғасыр дәуірінде өмір сүрген әлеуметтік жүйе ретінде қарастырылады, алайда, феодализм әр дәуірде әртүрлі елдерде кездесті. Феодализм негізіне - вассал (бағынышты) мен сеньор, азамат мен зереннің, шаруа мен ірі жер иеленушінің ара қатынастары жатады. Феодализмге құқықпен бекітілген сословиелік, заңдық теңсіздік, рыцарлық әскери ұйым тән. Феодализмнің идеологиялық және өнегелік негізі ортағасырлық мәдениеттің мазмұнын анықтаған христиандық болды. Феодализмнің қалыптасуы V-IX ғасырлар. Рим империясын варварлар жаулап алғанынан кейін жүрді. Феодализмнің гүлденген дәуірінде (ХII-ХӀӀӀ ғасырлар) қалалар және қалалық тұрғындар экономикалық және саяси нығая түседі, сословиелік, өкілеттік жиналыстар құрылады (ағылшын парламенті, француз Бас штаттары және т.б.), сословиелік монархияның ақсүйектердің ғана емес, сословиелердің мүдделерімен де санасуына тура келеді. Қалалық экономиканың дамуы аристократия үстемдігінің табиғи-шаруашылық негіздерін шайқалтты, ал еркін ойлаудың таралуы дінге күпірлік етушілердің XVI ғасыр. Қайта Өрлеуге өтуіне әкелді. Протестанттық өзінің жаңа этикасымен және құндылықтар жүйесімен капиталистік сипаттағы кәсіпкерлік қызметтің дамуына қолайлы жағдай туғызды. XVI-XVIII ғасырлар төңкерістер негізінен аяқталғанын белгіледі.
Фрохна (Миссури)
Фрохна (Frohna) — Миссури штатының Перри округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.5 км². FIPS коды — 29-26092.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 192 адамды құрады.
Муртеде
Муртеде (Murtede) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Кантаньеде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Мондегу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1530 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,27 км² шамасында. Халық тығыздығы — 75,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Долық
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Випле
Випле (Viplaix) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Монлюсон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 30,4 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 285 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Арналық программа блогы
Арналық программа блогы  (Блок канальной программы; channel pro-gram block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесіне қатынас құрудың жалпы телекоммуникациялық әдісі бар жүйелерде — басқарушы блок.
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік техника
Каролина Гершель
Каролина Лукреция Гершель (Caroline Lucretia Herschel; 16 наурыз 1750, Ганновер, — 9 қаңтар 1848, сол жерде) — ағылшын-неміс астрономы, белгілі ағылшын астрономы және оптик Уильям Гершельдің (1738-1822) қарындасы және ассистенті. Бірқатар астрономиялық жаңалықтар жасады, «Historiacoelestis Britannica» немесе «Flamsteed Designations» («Британдық аспан тарихы», немесе «Флемстидтің белгілері ») (1725) жалпыға мәлім аспан шырақтары каталогын толықтырған, жұлдызды каталогтың редакторы және құрастырушысы. Оның астрономияға қосқан үлесі Ұлыбритания үкіметімен танылды, Алтын медальмен (1828) және Лондон корольдік астрономиялық қоғамының құрметті мүшелігіне (1835) белгіленді. Ирландия Корольдік Академиясының құрметті мүшесі болып сайланған (1838).
Өмірбаяны
солға|нобай|Уильям мен Каролина Гершельдер. 1896 жыл. Балаларына музыкалық білім беруге талпынған еврей-музыканттың отбасында дуниеге келген, отбасында тоғызыншы бала. 1772 жылы өзінің ағасы Уильям Гершельдің шақыруы бойынша Англияға келді және оның өмірінің қалған қырық жылы бойы оның ажырамас көмекшісі болды.
Бірлескен өмірінің алғашқы сегіз жылы, Уильям Гершель музыкамен айналысып жүрген кездерде, Каролина оның барлық музыкалық шығармаларында әнші ретінде сахнаға шыққан. Гершельдің астрономиялық айналысушылығы арта келгенде, Каролина оларға еліктеп қала берді және Гершельдің зерттеулеріне ассистенттік етіп, оларға жазба жүргізді. Бос уақытында Каролина Гершель өз бетінше аспан бақылайтын және 1783 жылы жаңа үш тұмандық ашты. 1786 жылы Каролина Гершельмен жаңа комета — әйелмен табылған бірінші комета ашылды; осы кометаның арқасынан тағы да бірнешеуі ашылды.
1822 жылы Уильям Гершель қайтыс болғаннан кейін Каролина Гершель Ганноверге қайтып келді, бірақ астрономияны қалдырмады. 1828 жылы оның ағасымен зерттелген 2500 жұлдызды тұмандықтар жұмысын аяқтады; осыған байланысты Ұлыбританияның Корольдік астрономиялық қоғамы оны алтын медальмен марапаттады және 1835 жылы өзінің құрметті мүшесі етіп сайлады.
1838 жылы Каролина Гершель Ирландия Корольдік ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды.
Каролина Гершельдің құрметіне 1888 жылы ашылған астероид (281) Лукреция және Айдағы кратер аталды.
Әдебиет
Санат:Ұлыбритания астрономдары Санат:16 наурызда туғандар Санат:9 қаңтарда қайтыс болғандар Санат:Астрономдар
Mac mini
нобай|Mac mini корпусының ішінде нобай|Mac mini Intel алғашқы буыны, артқы жағындағы порттары Mac mini — Macintosh тобына жататын Apple Inc. шығаратын компьютер. Ресми түрде көпшілікке 11 қаңтар 2005 жылы MacWorld Expo-да ұсынылды. Содан бері модельдік қатары 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2011, 2012 және 2014 жж жаңарған.
Осы деңгейдегі құрылғылар үшін өлшемдері салыстырмалы түрде шағын:  шеттері дөңгеленген негізі квадрат тараптары 16,5 см және биіктігі 5,1-сантиметр (2009 жылға дейін моделін қоса алғанда), іс жүзінде бұл бес беттестірілген компакт-дискілер қорапшасымен бірдей. Массасы 1,32 кг.
2010 жылдың моделінің мөлшері 19,7x19,7x3,6 см. Салмағы 1,37 кг.
Компьютер мониторсыз, пернетақта және тышқансыз  сатылады, бұлар пайдаланушының сол кездің өзінде оның ескі РС-нен немесе макинтошынан болады деп есептелген. Жиынтықтағы Intel процессор ы базасындағы бірінші модельдердің Apple Remote атты қашықтықтан басқару пульті болған, оның көмегімен компьютерде музыка, видео ойнатқыштарды және фотоколлекцияларды Front Row арқылы басқаруға болады. Қазіргі уақытта Apple Remote пульті жеткізуден алынып тасталған және қосымша ұсынылады.
Тарихы
Бірегей Mac Mini 11 қаңтар 2005 жылы iPod жаңа нұсқасымен бірлесіп, Macworld-та ұсынылды. Екі презентация да төменгі баға сегменті үшін арналды Apple шешімдерін жаңа, бюджеттік нарықтар ұсынуға бағытталды.
Қаңтар 2005
Екі модель 11 қаңтар 2005 MacWorld Expo Сан-Францискода жарияланған: