cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жер асты суы
Жер асты суының қоры
Жер асты суының қоры – жер асты суларының көп жылдар бойы шаруашылық мақсаттарға пайдалануға болатын, үздіксіз жиналып, толығып отыратын мөлшері. Ол табиғи қор, табиғи ресурс, пайдалану қоры болып бөлінеді. Табиғи қор – геологиялық мерзімде немесе көп жылдар бойы сулы қабаттарда, гидрогеологиялық құрылымдарда жиналған су мөлшері. Табиғи ресурс – жауын-шашынның, өзен суларының жер бетінен оның астына әр мезгілде әр түрлі мөлшерде сіңуіне, Жер бетінің көп жылдық мерзімде ылғалдану режиміне сәйкес жер асты суының толығып отыратын бөлігі. Жер асты суының пайдалану қоры – аумағы белгілі сулы қабаттардан белгілі бір уақыт бойы, техникалық-экономикалық тұрғыдан тиімді түрде арнаулы су қабылдағыштар арқылы тәулігіне алынатын судың мөлшері. Олар халық шаруашылығындағы маңыздылығына, экономикалық тиімділігіне байланысты баланстағы және баланстан тыс қорлар болып 2 топқа бөлінеді. Зерттеліп барланғаннан кейін жоғары сапалы жер асты су қоры мемлекеттік балансқа алынады. Балансқа алынған су қорын пайдалану экономикалық жағынан тиімді болады.
Жер асты суын қорғау
Жер асты суын қорғау – жер асты суын жинауға арналған құрылыстарды пайдалану тәртібі оның қорларының сарқылуын болдырмауға тиістілігін қадағалау. Газ, мұнай, көмір және басқа да кен байлықтарды іздестіруге, барлауға және пайдалануға байланысты жұмыстарды жүргізген кезде ашылған жер астындағы су шығатын қабаттар олардың ластануын болдырмайтын сенімді оқшаулаумен қамтамасыз етілуге тиіс. Суы өздігінен құйылып жатқан ұңғымалар, сондай-ақ пайдалануға жарамсыз немесе пайдалануы доғарылған реттегіш құрылғыларымен жабдықталуға, тоқтатып қоюға немесе жойылуға жатады. Өнеркәсіптік пайдаланылған ақаба суды төгуге арналған сіңіргіш ұңғымаларды бұрғылауға бұл ұңғымалар ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтау үшін жарамды немесе пайдаланылып отырған су шығатын қабатты ластаудың көзі болып табылуы мүмкін реттерде тыйым салынады. Cіңіргіш ұңғымаларды бұрғылауға бұл ұңғымаларды бұрғылау ауданында арнайы зерттеулер жүргізілгеннен кейін берілген табиғатты қорғайтын, су ресурстарын басқаратын, геология және жер қойнауын қорғайтын, кен және санитарлық қадағалау жасайтын мемлекеттік органдардың оң қорытындылары болған кезде жол беріледі. Сумен жабдықтау үшін пайдаланылатын немесе пайдаланылуы мүмкін жер асты сулары түзілетін және олар жатқан жерлерде қатты және сұйық қалдықтар, төгінділер жинағыштар құрылысын орнатуға, сондай-ақ жер асты суларын ластау көзі болып табылатын басқа да нысандарды салуға жол берілмейді. Жер асты суларын пайдаланатын кәсіпорындар оларды қорғау жөніндегі шараларды жүзеге асырады.
Грунт суы
Грунт (еспе) суы жер бетіне таяу орналасқан, бірінші су өткізбейтін қабаттың үстінде жатқан сулы қабаттағы жер асты суы. Оның қысымы жоқ, су деңгейі 1 жыл ішінде маусым сайын өзгеріп отырады. Жауын-шашын көбейсе көтеріледі, жер беті тілімденсе төмендейді. Еспе суы 3-30 м тереңдікте таралған. Қазақстанның өзен жүйесі сирек өңірлерінде еспе суы мен терең қабат аралық жер асты суының үлкен маңызы бар. Халық еспе суын көне заманнан-ақ пайдаланып келеді. Шөлейт аймақтарында негізінен құдық суын пайдаланады, ал шөлді жерлерде құдық болса ғана мал шаруашылығымен шұғылдануға болады. Бірақ халық шаруашылығының суға деген қажетін еспе суы қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан судың жаңа мол көзін табу керек болады. Мұндай су көздері де табылды, бұл — терең қабат аралық жер асты суы.
Артезиан сулары
Республикада артезиан алаптары табылды. Олардың ауданы Балқаш сияқты 70 көлдің көлеміне тең. «Артезиан» сөзінің төркіні Францияның Артуа провинциясында 1126 ж. шыңырау құдық қазылып, су алынуына байланысты аталған. Бұл - су өткізбейтін қабаттар арасындағы кездесетін қысымы күшті жер асты суы. Артезиан сулары платформалар мен ойпаттарда, тау аралық ойыстарда кездеседі. Қазақстанда тұщы артезиан сулары 50-2700 м, ал тұзды және ащы су онан да тереңде жатыр. Каспий маңы ойпатында 10-23 км-ге жетеді. Мысалы, Мойынқұм да 300-500 м тереңдікте 50 мың шаршы км жерді алып жатқан тұтас әсер асты теңізінің бар екені анықталды. Оның суы ішуге де, егін суаруға да жарамды. Қызылқұмда 80-300 м тереңдікте жатқан орасан зор жер асты су алабы табылды. Жер асты суы республиканың басқа да аудандарынан, атап айтқанда, солтүстік облыстардан да табылды. Алматы қаласы, 14 облыс орталығы, 200-ден астам аудан орталықтары, өнеркәсіп және 3500-ден астам ауыл шаруашылық кәсіпорындары мен елді мекендері қазірдің өзінде жер асты суымен камтамасыз етіледі. 100 млн гектардай жайылымдарды суландыруға, 50 мың гектардай егістікті суаруға мүмкіндік алады. Таяу жылдар ішінде жер асты суы бұдан да кең пайдаланылатын болады. Қазақстанда жер астынан ыстық (термальды) су табу үшін барлау жұмыстары жүргізіліп отыр. Термальды жер асты суы өнеркәсіпте, сондай-ақ үйлерді, жылыжайды, фермаларды және моншаларды жылыту үшін пайдаланылады.
Минералды сулар
Республиканың бірталай өңірінде өте тереңнен атқылап, жер бетіне шығып жатқан емдік қасиеті мол минералды су бұлақтары кездеседі. Олар температурасы және құрамындағы газдар мен тұздарының түрі жағынан (хлор, калий, натрий, темір және т.б.) әр түрлі болып келеді. Адам ағзасына шипалық әсері бар Алмаарасан, Қапаларасан, Сарыағаш, Жаркентарасан курорт-санаторийлері, емханалар салынған. Бұрыннан белгілі минералды қайнарлар, әсіресе, шөлді аудандарда көп кездеседі, жергілікті халық бұларды ем үшін пайдаланғаны болмаса, олар әлі игерілмеген.
Республика жерінде 300-ден аса минералды бұлақтар зерттеліп, олардың әр түрлі дертке шипалық қасиеттері анықталды. Олар Қазақстан жерінде ерте кезден белгілі. Мысалы, Алмаарасан радонды ыстық минералды су көзі XIV ғасырдан бері белгілі, Ақсақ Темір жорықтарының жазбаларында кездеседі. Алтайдағы Рахман қайнары жөніндегі алғашқы деректер баспасөз бетінде 1834 жылы жарияланған. Қызылорда аймағындағы Жаңақорған санаторийі 1919 жылдан жұмыс істейді.
Жер асты су ағыны
Жер асты су ағыны - таужыныстардың ішінде арын күшінің азаю жағына (бағытына) карай козғалатын жер асты суы.
Жер асты су ағынының алабы
Жер асты су ағынының алабы— жер асты суларының негізгі ағын базисінің жалпылығына байланысты бір бағытта козғалатын, планда бір реттегі суайрықтармен шектелген ағындар жүйесі (табиғи гидродинамикалық жүйе). Мұндай жүйенің төменгі шекарасының қимадағы орны негізгі ағын базисінің сорғытулық әсерінің терендігімен анықталады. thumb|left|400px|Жер асты суы
Жер асты су жинау шекарасы
Жер асты су жинау шекарасы— аумағында жер асты сулары жиналатын таужыныстардың таралу ауданының контуры.
Жер асты сужиғысы
Жер асты сужиғысы- жер асты суларының өзен (көл, теңіз) торабына сүзіліп келетін аумағы. Синонимдері: гидрогеологиялық алап, сужиғы ауданы.
Жер асты сулары
Жер асты сулары — жер қыртысын құрайтын таужыныстардың ішіндегі барлық физикалық күйдегі (сұйық, газ төрізді, қатты) сулар. Орналасуына карай жер асты сулары кеуектердегі, жарықшақтардағы, карстық қуыстардағы болып, ал жатыc жағдайлары бойынша — қалқыма (үстіңгі) су, грунт және артезиан сулары болып ажыратылады.
Жер асты сулары балансының теңдеуі
Жер асты сулары балансының теңдеуі — жер асты суларының бір жерге ағып келуі мен ағып кетуі элементтері арасындағы байланыс тендеуі. Тұйық алап үшін оның кіріс бөлігін алап аумағында жауатын жауын-шашын, су буларының конденсациялануы және жер астылық ағып келу құрайды; шығыс бөлігі жер үсті ағынынан, буланудан және алаптан жер астымен ағып кететін судан тұрады.
Жер асты сулары деңгейінің тербелу амплитудасы
Жер асты сулары деңгейінің тербелу амплитудасы (лат.amplitudo— мөлшер, шама) — жер асты сулары деңгейінің әр түрлі табиғи және жасанды факторлардың әсерінен белгілі бір деңгейден (тұрақталған) көтеріліп-төмендеу шамасы (ауқымы).
Жер асты сулары деңгейлерінің турақтануы
Жер асты сулары деңгейлерінің турақтануы — жер асты сулары деңгейінің белгілі бір уақыт ішінде көп ауытқымай, бір шамада болуы.
Жер асты сулары қалыптасуының генетикалық циклдері
Жер асты сулары қалыптасуының генетикалық циклдері — белгілі бір жүйелілікпен байланысқан генетикалық процестердің жиынтығы. Үш генетикалық цикл сараланады
Жер асты сулары қалыптасуының седиментациялық теориясы
Жер асты сулары қалыптасуының седиментациялық теориясы — жер асты суларының пайда болуын үйықтық сулардың шөгінді жиналу (шөгіндену) процесінде көміліп, соңынан олардың диагенез және катагенез стадияларында өзгеруімен түсіндіретін теория. Осындай жолмен артезиан алаптарындагы тереңде жатқан жер асты суларының негізгі бөлігі (массасы) пайда болатындыгы дәлелденді.
Жер асты сулары пайда болуының кондесациялық теориясы
Жер асты сулары пайда болуының кондесациялық теориясы— жер асты суларының пайда болуын таужыныстардың кеуектеріндегі, жарықшақтарындагы және баска да қуыстарындагы атмосфералық ауаның су буларының конденсациялануынан деп түсіндіретін теория.
Жер асты сулары пайда болуының ювинильдік (магматектік) теориясы
Жер асты сулары пайда болуының ювинильдік (магматектік) теориясы - бұл теория бойынша жер асты сулары жер қойнауының өте терең қабаттарында оттек пен сутектің қосылуынан немесе магмадан бөлініп шыққан су буларынан пайда болады.
Жер асты суларын барлау
Жер асты суларын барлау - жер асты суларының пайдалану қорын өнеркәсіптік санаттар бойынша анықтау және мұндай сулардың кенорнын игеру мақсатымен топтық сутартқы жүмыстарын жобалауға керекті мәліметтер алу үшін жүргізілетін гидрогеологиялық зертгеулер кешені. Жер асты суларын барлау: алдын ала, түбегейлі және паңдаланудағы барлау болып ажыратылады.
Жер асты суларын жіктеу
Жер асты суларын жіктеу - әрқайсысының өзгергіш параметрлері болатын үш геосфераның немесе динамикалық физика-химиялық тепе-теңдік жүйелерінің: атмосфераның, гидросфераның және литосфераның бір-бірімен әрекетгесуі нәтижесінде табиғи қүрылымдар ретінде қалыптасатын жер асты суларының типтерін топтарға бөлу. Мұндай сулардың көптеген жіктемелері үсынылған. Оларды негізінен үш топқа біріктіруге болады:
Жер асты суларын пайдалану
Жер асты суларын пайдалану— жер асты суларын минералдылық дәрежесіне, химиялық қүрамына және физикалық қасиеттеріне қарай халық шаруашылығында пайдалану түрлері. Олар ауыз су ретінде және шаруашылық сулармен қамтамасыз ету үшін, жер суаруға, ауруларды емдеуге, су қүрамындағы кейбір бағалы құрам бөліктерді (NаСl, Na 2 SO 4 ,Na 2 CO 4, Вг, J және т.б.) өндіріп алу үшін және жылу көзі ретінде пайдаланылады.
Жер асты суларын шегендеу
Жер асты суларын шегендеу - жер асты суларын шаруашылықта пайдалану мақсатымен оларды ашып, жер бетіне шығару үшін орыңдалатын инженерлік-техникалық жұмыстар және осындай жұмыстарды жүргізуге арналған құрылғылар (құдық, ұңғыма, су жинау галереясы).
Жер асты суларын іздеу және барлау
Жер асты суларын іздеу және барлау — ішуге және техникалық сумен жабдықтауға, емдік мақсаттар мен химиялық шикізат алуға жарамды жер асты суларын іздеп табу мақсатымен жүргізілетін геологиялық, гидрогеология,геофизикалық және тәжірибелік жүмыстардың жиынтығы.
Жер асты суларында газдың жылыстауы, минрациясы
Жер асты суларында газдың жылыстауы, минрациясы - жер асты суларында әдетте еріген күйде болатын газдың осындай сулардың көмегімен жер қыртысының бір түсынан басқа тұсына (бөлікшесіне) орын ауыстыруы. Суда еріген газдар сулы қатғарда қозғалатын сумен бірге, сондай-ақ диффузиялық және эффузиялық процестердің нәтижесінде орын ауыстырады. Көмірсутекті газдардың ішінде ең жақсы жылжитыны — метан.
Жер асты суларындағы химиялық элементтердің жылыстауы
Жер асты суларындағы химиялық элементтердің жылыстауы — мұндай элементтер қоспаларының түпкі кен орнынан басқа жаққа оны қоршаған таужыныстардағы сулармен бірге орын ауыстыруы, соңынан олардың мүмкін болатын су ерітінділерінен тұнуы және тұнған шөгінділердің әдденеше рет жаңадан еруі және қайтадан түзілімденуі. Элементтердің жылыстау қабілеті олардың концентрациясына және геология лық ортаның құрамына, температурасы мен қысымының өзгеруіне байланысты өзгеріп отырады.
Жер асты суларының алабы
Жер асты суларының алабы - гидрогеологиялық алап терминінің синонимі.
Жер асты суларының балансы
Жер асты суларының балансы — сулы таужыныстың берілген көлеміндегі жер асты суларының қорын толтыратын су мөлшері мен осы қордан біршама уақыт ішінде алынатын (шығындалатын) су мөлшерінің ара-катысы. Оны зерттеу ылғал айналымы процестерімен байланысты, жер асты суларының қоректену және режімі заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді.
Жер асты суларының болжамдық қоры
Жер асты суларының болжамдық қоры — жер асты суларының жалпы гидрогеологиялық түсініктер, теориялық алғышарттар, геологиялық және гидрогеологиялық карталау нәтижелері, геофизикалық, гидрохимиялық, гидрологиялық және субаланстық зерттеулер негізінде шамалап, жорамалданатын олеуеттік қоры (мөлшері). Жер асты суларының болжамдық қоры туралы мәліметтер жер асты суларын іздестіру жұмыстарын жоспарлағанда пайдаланылады, сонымен катар жер асты және жер үсті суларын кешенді пайдалану мен қорғау шараларын белгілегенде ескеріледі.
Жер асты суларының балансы - Кен орындарындағы есептелген минералдық шикі заттар қоры.
Жер асты суларының газдық құрамы
Жер асты суларының газдық құрамы — жер асты суларында еріген газдардың Олардың пайда болуы атмосферамен, мантияның газсыздануымен, жердің терең қойнауында және оның бетінде болатын химиялық және биохимиялық процестермен байланысты.
Жер асты суларының геологиялық қорлары
Жер асты суларының геологиялық қорлары - жер асты су ағынына қатынасатын және литосфераның қанығу белдемінің кеуектерін толтырып тұратын жер асты суларының көлемі; оларға жер асты суларының берік байланысқан суынан басқа барлық түрлері кіреді. Қорлар: динамикалық, статикалық, серпімді болып бөлінеді.
Жер асты суларының геохимиясы
Жер асты суларының геохимиясы — жер асты суларының химиялық құрамының қалыптасуы мен таралу зандылықтарын химиялық элементтердің жалпы жер қыртысында жыныстау (миграция) жағдайларымен ұштастыра отырып зерттейтін гидрогеология ғылымының саласы. Жер асты суларының геохимиясының дамуы геохимияның бөлігі ретінде әр түрлі пәндердің (химия, физика, гидрохимия, гидрогеология, микробиология және т.б.) тоғысында жүзеге асады.
Жер асты суларының депрессиясы
Жер асты суларының депрессиясы — жер асты суларының еркін немесе арынды бетінің табиғи (құрсайлар, аңғарлар) немесе жасанды дреналарға (ұңғымалар, құдықтар, құрғату каналдары және т.б.) қарай төмендеуі.
Жер асты суларының динамикасы
Жер асты суларының динамикасы
Жер асты суларының жаңаратын қоры
Жер асты суларының жаңаратын қоры — жер асты суларының динамикалық қоры терминінің синонимі.
Жер астысуларының жылыстауы
Жер астысуларының жылыстауы — жер асты суларының бір сулы таужыныстан (немесе таужыныстар қат-қабатынан) сапасын сақтай отырып, басқа сулы қабатқа сүзіліп өтуі.
Жер асты суларының игерілетін қоры
Жер асты суларының игерілетін қоры — аумағы анықталған сулы горизонттан (қаттан) сутартқы құрылыстар арқылы, берілген пайдалану режимінде және су сапасының барлық есептелген түтыну уақыты ішінде өзгермеуі жағдайында, техникалық-экономикалық жағынан тиімді түрде алуға болатын су мөлшері. Ол көбінесе тәулігіне текше-метрмен өлшенеді. Игерілетін қор жер асты суы кенорнының барланғандық дәрежесіне, су сапасының зерттелгендігіне және пайдалану жағдайларына байланысты 4 категорияға бөлінеді: А, В, С, және С 2.
Жер асты суларының иондық - тұздық құрамы
Жер асты суларының иондық - тұзждық құрамы — жер асты суларының таужыныстармен, топырақпен және газдармен әрекеттесуі (шаймалану, булану, конденсациялану, иондық алмасу, организмдердің тіршілік әрекеті және т.б.) нәтижесінде қалыптасатын химиялық құрамы. Табиғи суларда иондар, диссоциацияланбаған молекулалар (соның ішінде газдар) және коллоидтер түрінде болатын 60-тан астам элементтер анықталған. Алайда олардың кейбіреулері ғана едоуір мөлшерде болады. Мұндай элементтердің қатарына жай иондар түрінде (Na+, Са+, Mg2+, Сl+) қатынасатын натрий, кальций, магний және хлор, сондай-ақ күрделі иондар диссоциацияланбаған молекулалар мен коллоидтер және еріген газдар түрінде болатын көміртек, күкірт, азот, оттек, сутек және кремнийлер жатады. Аталған элементтердің бәрі " дм3 өлшенетін мөлшерде кездеседі. Олардың кейбіреулерінің 1 дм3-дегі мөлшері көбінесе ондаған, кейде жүздеген грамға жетеді. Әдеттегі табиғи сулардағы элементтердің көпшілігі өте аз мөлшерде (1 дм суда ондаған микрограмм) кездеседі. Мүндай элементтерге мырыш, мыс, қорғасын, күшән, молибден және басқада көптеген микроэлементтер жатады. Табиғи суларда бейорганикалық қоспалармен қатар еріген органикалық заттар да болады. Табиғи сулардың микроэлементтері.
Жер асты суларының кадастры
Жер асты суларының кадастры — жер асты сулары жайындағы барлық деректердің жүйеленген және үнемі толықтырылып отыратын жинағы.
Жер асты суларының қалыптасуы
Жер асты суларының қалыптасуы — жер қыртысының ішінде өздеріне тән барлық белгілерімен (нақты көлемдік көрсеткіштерімен, химиялық және газдық құрамымен, температурасымен және қозғалу жылдамдығымен) сипатталатын сулардың пайда болуына әкелетін табиғи процестер жиынтығы.
Жер асты сулатының метаморфтануы
Жер асты сулатының метаморфтануы(грек, metamorphosis - айналу) — ортаның әдетте тотықсыздандыру жағдайларында өтетін және суларда Са, Sг, Вг және басқа да құрам бөліктердің жиналуына әкелетін жер асты сулары химиялық құрамының өзгеру процесі.
Жер асты суларының органикалық заттары
Жер асты суларының органикалық заттары - жер асты суларында еріген күйде иондық, молекулалық және коллоидтік түрде болатын органикалық қоспалар. Олардың құрамына: шайыр және май, нафтен және амин қышқылдары, фенолдар, бензолдар, кейбір көмірсутектер және т.б. кіреді. Жер асты сулатының метаморфтануын зерттеудің мұнай түзілу және мұнай жиналу процестерін тануда үлкен маңызы бар.
Жер асты суларының пайда болу түрлері
Жер асты суларының пайда болу түрлері - пайда болу ерекшеліктеріне қарай жер асты сулары бес түрге бөлінеді:
Жер асты суларының пайда болуы
Жер асты суларының пайда болуы — жер асты суларының тарихи жаратылыстық факторлардың және адамның өндірістік қызметінің әсерімен қалыптасу процесі.
Жер асты суларының режімі
Жер асты суларының режімі — жер асты суларының қалыптасуын қамтып көрсететін тарихи-табиғи процесс. Ол жер асты сулары ресурсының, қасиетінің және құрамының, соның ішінде деңгейінің немесе арын кушінің, өтімінің ағу жылдамдығының, температурасының, химиялық, газдық және бактериялық құрамының уақыт бойынша өзгеруін сипаттайды.Жер асты суларының режімі оларға әсер ететін факторлардың басымдылығына қарай табиғи және бұзылған болып негізінен екіге бөлінеді.
Жер асты суларының резервуары
Жер асты суларының резервуары — жер асты суларын жинап сақтауға қолайлы, сыйымдылығы мол орын.
Жер асты суларының ретеулі қоры
Жер асты суларының ретеулі қоры — еркін (ашық) бетті жер асты сулары деңгейінің мерзімді ауытқу белдеміндегі су көлемі.
Жер асты суларының серпімді қоры
Жер асты суларының серпімді қоры — жер астындағы арынсулы қатты (горизонтты) ұңғымамен ашқанда және ондағы қысымды сутартумен төмендеткенде (немесе су жер бетіне өз бетімен шапшып төгілгенде) серпімді күштердің әсерімен судың көлемдік улғаюы мен қаттың (таужыныстың) өзінің кеуектерінің кішіреюі нәтижесінде босап шығатын жер асты суларының мөлшері.
Жер асты суларының сутартқысы
Жер асты суларының сутартқысы — жер асты суларын елді мекендерді сумен қамтамасыз ету үшін және басқа да ақсаттарда (жер қойнауынан минералды шипалы, өнеркәсіптік бағалы және т.б. суларды шығару) пайдалану үшін салынатын гидротехникалық құрылыс. Жер асты суларының сутартқыларын пайдалану жағдайлары мен атқаратын міндеттеріне қарай негізінен: тік (үңғымалар, қүдықтар), көлбеу (галереялар, штольнялар, дреналар, кәріздер), сәуле тәрізді және жер асты табиғи су көздерін шегендеу (каптаж) болып бөлінеді. Үңғымалық сутартқы егер сулы қабаттың барлық (толық) қалыңдығын кесіп өтсе, ол жетілген, ал егер ол сулы горизонтқа тек жарым-жартылай кірсе және сутірекке жетпесе — жетілмеген Жер асты суларының сутартқысы деп аталады.
Жер асты суларының табиғи ресурстары
Жер асты суларының табиғи ресурстары — сулы горизонттың табиғи жағдайда қәректенуін қамтамасыз ететін, жыл сайын үздіксіз жиналып, толығып отыратын су мөлшері. Ол атмосфералық жауын-шашынның, жер бетіндегі суқоймалар мен ағынсулардың жерге сіңуі, жер асты суларының одан жоғары және төмен орналасқан горизонттардан және шектес аумақтардан сүзіліп келуі нәтижесінде қалыптасады. Жер асты суларының табиғи ресурстары сулы қабаттың көлденең қимасынан белгілі уақыт ішінде (жыл, тәулік, сағат, секунд) ағып өтетін су көлемімен өлшенеді. Синонимі: жер асты суларының динамикалық қоры.
Жер асты суларының табиғи (сыйымдылық) қоры
Жер асты суларының табиғи (сыйымдылық) қоры - табиғи жағдайда таужыныстардағы гравитациялық судың текшеметрмен өлшенетін көлемі. Арынды қабаттарда оған сондай-ақ жер асты суларының серпімді қоры жатады. Серпімді қор осындай сулардың деңгейін судың өзі мен таужыныстардың серпімді қасиетгері есебінен төмендеткенде қалыптасады.
Жер асты суларының тежеме көтерілу белдемі
Жер асты суларының тежеме көтерілу белдемі - жер асты сулары деңгейінің олардың қозғалу жолындағы бөгенге, өзенге, жер асты су өткізбейтін қабатқа тіреліп, жоғары көтерілу белдемі.
Жер асты суларының химиялық құрамының графиктері
— судың химиялық талдамдарын жүйелеу әдістері. Жер асты суларының химиялык құрамын (%-экв-пен алынатын) графиктермен көрсету тәсілдері өте көп. Олардың ішінде ең көп таралғандары: Толстихиннің (1937), Бродскийдің (1953), Сулиннің (1948) график — квадраттары, катиондық және аниондық құрамының ұшбұрыштары (Фере ұшбұрыштары), Дуровтың (1959) қатарланған ұшбұрышты диаграммасы, бағана — диаграммалар, Бродский (1954) үсынған гидрохимиялық кескін, Посоховтың (1961) екі ұшбұрышпен екі квадраттың қиыстырылған графигі және т.б.
Жер асты суларының химиялық құрамасының жіктемесі
Жер асты суларының химиялық құрамасының жіктемесі — жер асты суларын олардың химиялық құрамының құрамдас бөліктерінің (немесе топтарының) басымдылығы, әр алуан құрамдас бөліктердің бір-бірімен арақатынасы, газдық немесе иондық қүрамында ерекше құрамбөліктердің болуы және т.б. белгілері бойынша топтарға бөлу. Қазіргі кезде көптеген жіктемелер бар.
Жер асты суларының химиялық түрлері
Жер асты суларының химиялық түрлері — оларды құрайтын аниондар мен катиондар мөлшерінің арақатынасы. Судың химиялық түрін атағанда, ондағы ең көп мөлшерде болатын иондар бірінші айтылады. Сонымен қатар аниондардың атаулары катиондардың атауларының алдында беріледі. Мысалы, құрамы төмендегідей су (мг-экв/%): НС03 - 60, S04- 30, Сl — 10 (аниондар) және Са - 50, Мg - 30, Na - 20 (катиондар) гидрокарбонатты кальцийлі немесе гидркарбонатты-сульфатты кальңийлі-магнийлі су деп аталады. Кейбір жұмыстарда судың химиялық түрінің атауы иондардың аз мөлшерден көп мөлшерге қарай өзгеруі бойынша келтіріледі. Басқаша айтқанда, су қүрамындағы ең көп мөлшердегі аниондар мен катиондар атаудың соңына қойылады.
Жер асты суының деңгейі
Жер асты суының деңгейі - берілген нүктедегі жер асты суының еркін немесе арындык бетінің кез келген салыстыру жазықтығына (мысалы, теңіз деңгейі) қарағандағы орны. Ол тұрақталған немесе тұрақталмаған болуы мүмкін.
Жер асты (грунт) суларының тежеме көтерілімі
Жер асты (грунт) суларының тежеме көтерілімі - жер бетіне жақын жатқан грунт сулары деңгейінің каналдағы немесе бөгеңдегі су деңгейінің өзгеруінің, жер суарудың, қалалар мен ірі өнеркәсіп орындарындағы су құбырларынан судың ысырап болып жерге сіңуінің, көшелерге су себудің және т.б. әсерімен көтерілуі.
Пьянтедо
Пьянтедо (Piantedo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Жер асты суы
Жер астындағы сіңбе сулардың қалыптасу теориясы
Жер астындағы сіңбе сулардың қалыптасу теориясы - жер асты суларының пайда болуын жердің бетіндегі сулардың таужыныстар мен топыраққа сіңуімен және тамшылап енуімен түсіндіретін теория. Қазіргі кезде гидрогеологиялық массивтердегі және артезиан алаптарындағы үстіңгі сулы қабаттардың жер асты суларының негізгі бөлігі осындай жолмен қалыптасатыны анықталды.
Пьянтедо
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1188 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 198 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 23010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Жер асты суы
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гидрология Санат:Пайдалы қазбалар Санат:Жер асты сулары
Ай-Сакальтяр-Игол
Ай-Сакальтяр-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сакальтяр-Игол өзенінің оң жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Қайум
ҚАЙУМ – шиит қағидасы. Қайум Мұхаммед бин әл-Ханафия (700 ж.) есімімен байланысты 8 ғ-да пайда болған атау. Ислам ілімі оны былай түсіндіреді: ғайып болған Қайум (ғ. с.) Алла тағаланың бұйрығымен жерге қайта оралады, әуелі Меккеге келіп, одан Куфаға орнығып, бүкіл әлемді билейді, мұсылмандар арасында әділеттік орнатады. Бұл идеяны алғаш таратушы – мүбәракшылар ағымының имамы Мұхаммед бин Ислам бин Жафар болатын. Қайум идеясы шииттер арасында кең тарады, Қайум мен оның туыстарынан өзгелердің мемлекетті билеуі заңсыз деп саналды. Кейбір діни ағымдағылар Мұхаммед бин әл-Ханафияны Әли әулетінен, Дариға палуаннан туған Мәһди деп есептейді. Сүннит жолындағылар “Иса пайғамбар жерге түсіп, Мәһди оның орынбасары болады” деп санаса, шиит жолындағылар Мәһдиге “құдайдың құдіретімен қойылған билеуші әкім” ретінде қарайды. Сондай-ақ, мұсылмандық құқықта Қайум үкімет тарапынан тағайындалатын қамқорлық деген ұғымды да білдіреді.
Коатреван
Коатреван (Coatréven) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22042, пошта индексі — 22450.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
NGC 2485
NGC 2485 — Кіші Арлан шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 25 наурызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2485 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 22266, UGC 4112, MCG 1-21-1, ZWG 31.3, IRAS07541+0736.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кіші Арлан (шоқжұлдыз)
Кеңес Елубаев
Кеңес Елубаев (1955, Маңғыстау облысында туған) - мұнай-газ саласының қызметкері.
Өмірбаяны
Саратов политехникумын бітірген (1979).
1972 - 1979 жылдары - Ералы автотрактор кеңсесінде слесарь, слесарь-моторшы, Ұңғымаларды сына- малау мен бекітұ кеңсесінде бұрғылау қондырмасының дизелшісі, оператор болды.
1979 - 1980 жылдары - «Жетібаймұнай» МГӨБ цехында шебердің көмекшісі болды.
1980 жылдан бері- «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Қаламқасмұнайгаз» ӨБ мұнай мен газ өндіру операторы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Маңғыстау облысында туғандар
Гэнэш
Гэнэш (Гонош) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Исыл өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Асаубай Жәдігерұлы
Асаубай Жәдігерұлы, Қанжығалы Асаубай (т.-ө.ж.б.) — белгілі шешен, би. Арғын тайпасының Қанжығалы руынан шыққан. Арқадағы Қорқылдақ көлінің төңірегін қоныс еткен. Ш.Уәлихановтың әкесі Шыңғыс төренің замандасы. А. қара қылды қақ жарған әділ де сыншыл ақын болған. Табан астында шығарып айтқан өлеңдері Махамбет, Ақтамберді сияқты өр мінезді, орақ тілді ақындар шығармаларымен сарындас. Оның Шыңғыс төреге, Абылай тұқымынан шыққан ''Ахмет биге, керей Бекентай байға, Жарқын биге, қарабалық Күлік байға, Омар төреге т.б. айтқан сөздері ұшқырлығымен,'' жігерлілігімен ерекшеленеді. Ақын қашан да тұрмысы нашар әлеум. топтың сөзін сөйлеп, жоғын жоқтаған. А. жырлары, суырып салма сөздері респ. баспасөздерде, “Қазақтың би-шешендері” (1993) жинағында жарияланған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Үлкен Яр-Вож
Үлкен Яр-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кайта-Шор өзенінің сол жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Рогозиха
Рогозиха — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Касмала өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Картахима
Картахима (Cartajima) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Серрания-де-Ронда ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 266 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 108 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малага елді мекендері
Фавер
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 840 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 93 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 38030.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Валентин және Филипп.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Сицилиан қорғанысы
Сицилиа́н қорғанысы — дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 c7-c5. жартылайашық бастамаларға жатады.
Тарихы
Дебют туралы алғашқы ескертулер Л. Лусенаның (XVI ғасыр) трактатында және одан кешірек Д. Полерио және Д. Греко қолжазбаларында кездеседі. 1842 жылы дебюттің өз талдауын Карл Яниш жариялады. XIX ғасырда бұл дебют қаралар үшін жағымсыз деп есептелетін. Кейін бұл бастамаға айналып, дамуына іс жүзінде барлық әлем чемпиондары үлес қосты (В. Стейництан басқа). Сицилиан қорғанысы әлемнің ең күшті шахматшыларының дебюттік  репертуарына кіреді. Бүгінгі күнге Сицилиан қорғанысы — '''1. e2-e4''' на ең тараған жауаб және жалпы ең танымал дебюттардың  бірі.
Негізгі идеялары
Дебют негізінде асимметриялық позициялар құру идеясы жатыр. Көп нұсқаларда түрліжақты рокировкалары бар позициялар туындайды, бұл өткір тактикалық күреске апарады. Жиі ақтардың патшалық флангта инициативасына сай қаралар ферзьдік флангта инициативаны дамытуға немесе орталықта.контршабуыл дайындауға тырысады
Ақтар, орталыққа ие бола тұра, патшалық флангқа шабуылға ұмтылады; қаралар d2-d4 жағдайында с5 флангтық пешкасын орталықтық d4ке айырбастауға, жартылайашық "с" сызығын алып, ферзьдік флангта белсенді әрекеттер бастауға дайын. Қаралар стратегиясы әдетіндей келесі идеяларңа негізделеді: d6мен е6 пешкаларынан "шағын орталық" ұйымдастыру, оны жастанып, күшін жинауды аяқтау және d5 немесе е5 контршабуылына дайындалу; g7ге пілді шығару, одан әрі "с" вертикалі бойынша әрекеттерін a1-h8 диагоналына қысымын біріктіре отыра; ферзьдік піл фианкеттированиесы және e4 пешкасын қамау. Сицилиан қорғанысында ойынды қарсыластардың белсенді әрекеттерін талап ететін өткір күрес деп түсіну керек.
Нұсқалар
Көп жүйелер айырмашылығы жүрістер орынауыстыруында  болуы мүмкін  (мысалы, Созин шабуылы немесе  Раузер шабуылы).
Дереккөздер
Санат:Жартылайашық дебюттер *
Шатенуа (Сена және Марна)
Шатенуа (Châtenoy) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Фонтенбло округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77102, пошта индексі — 77167.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 147 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Бақылау-өлшеу аспаптары
Бақылау-өлшеу аспаптары — процестердің тиімді жүруі үшін оның көптеген параметрлері белгілі шекте болуы қажет. Оны қамтамасыз ету үшін әр түрлі бақылау-өлшеу аспаптары қолданылады. .
Алгозинью
Алгозинью (Algosinho) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Могадору муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 40 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,95 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,75 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Танап
Танап (парсы сөзі)
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Баймұханбет Мәдиұлы Дүйсембаев
Баймұханбет Мәдиұлы Дүйсембаев (1954 жылы туған, Бейнеу ауданы) – ғалым, физика-математика ғылым кандидаты (1989).
ҚазМУ-ды бітірген (1976). 1976 – 91 жылы Гурьев педагогикалық институтында (қазіргі Атырау университеті) оқытушы сонымен қатар ҚазМУ-да аспирант (1980 – 85) болды. 1991 – 97 жылы Ы.Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеу институтында (қазіргі Білім академиясы) лаборатория меңгерушісі, директордың орынбасары қызметін атқарды. 1997 – 2000 жылы Қазақ көлік және коммуникациялар академиясының Ақтаудағы бөлімшесінде директор болды. 2007 жылдан «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы АҚ-ның Маңғыстау жол бөлімшесінде мамандар бөлімінің бастығы.
Дүйсембаевтың ғылыми жұмыстарының бағыты ғарыш сәулелерінің жалпыиондық құраушыларының вариацияларын анықтауға арналған. Ол орта білімді мектепте физика пәнін оқыту бағдарлама авторларының бірі. Дүйсембаев ғарыштық физика мен білім беру мәселелеріне арналған 50-ден астам ғылыми-әдістемелік мақалалар жариялады. Осы күні мектепте қолданылып жүрген 8-сыныптың «Физика мен астрономия» оқулығының, 4 оқу және оқу-әдістемелік құралдардың авторы.
Лёф
Лёф (Löf) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Майен-Кобленц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1464 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 214. Муниципалитеттің басшысы — Руди Ценц.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Антон Андреевич Смольский
Антон Андреевич Смольский (16 желтоқсан 1996 жыл ) — беларусьтік биатлоншы, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері.
Карьерасы
2015 жылы жасөспірімдер арасындағы халықаралық жарыстарға қатыса бастады. Екі жылдан соң әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды. 2017 жылы қараша айында тұңғыш рет әлем кубогына қатысып, 11-орын алды.
2018 жылғы Қысқы Олимпиадада алғашқы отыздыққа іліне алмады. 2020 жылғы әлем чемпионатында 15 орын алды.
Дереккөздер
Санат:Беларусь биатлоншылары Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Татымды көкөністер
Татымды көкөністер — тамырлы және жапырақты болып бөлінеді. Тамырлы көкөністерге түбіртамыр, катран жатады, ал жапырақты көкөністерге аскөк, эстрагон, базилик, майоран, чабер, кориандр (күнзе), розмарин, тмин, т.б, жатады.
Дереккөздер
Санат:Көкөністер
Садық Енекеев
Садық Енекеев - (1930, Атырау қаласында туған). 1946-1963 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі автомобиль жөндеу зауытында слесарь. 1963-1990 жылдары - магистральды мұнай құбырлары басқармасында автобаза слесары, Атырау мұнай тасымалдау базасында слесарь. 1990 жылдан - зейнеткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Дикхоф
Дикхоф (Diekhof) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Гюстров ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 978 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 33,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 53 017. Муниципалитеттің басшысы — Ральф Ленц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Шығыс Жағабұлақ мұнай кен орны
Шығыс Жағабұлақ мұнай кен орны – Ақтөбе облысы Темір ауданындағы кен орны. Ақтөбе қаласынан оңтүстікке қарай 840 км жерде орналасқан. Құрылым геологиялық-геофизикалық әдіспен анықталып, 1989 жылы бұрғыланған. Кен орны 1991 жылы ашылды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Монти-Санту-ди-Минас
Монти-Санту-ди-Минас (Monte Santo de Minas) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Себастьян-ду-Параизу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Олег Анатольевич Саленко
Олег Анатольевич Саленко (25 қазан 1969, Ленинград, КСРО) — КСРО, Украина, Ресей футболшысы, Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігінің үздік мергені (6 гол).
Монти-Санту-ди-Минас
Тарихы
Қала 1890 жылы құрылған.
NGC 6941
NGC 6941 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Монти-Санту-ди-Минас
Тарихы
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
NGC 6941
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Олег Анатольевич Саленко
Клубтық
Әкесі украин, анасы орыс. Өзін КСРО-лықпын есептейді. "Зенит" сапындағы алғашқы матчын 16 жасында өткізген. Алғашқы матчында-ақ ленинградтық "Динамо" клубының қақпасына гол соғып, жанкүйерлердің жүрегін тез жаулап алды. Бірақ жанкүйерлер оның 1989 жылы Киевтің "Динамосына" ауысуына наразылық білдірді де, онысын сатқындық деп есептеді. Жанкүйерлердің осы наразылығы жолын байлағандай, Олег "Динамо" сапында кіл жұлдыздардың көлеңкесінде қалып, оншалық жарқырай алмады.
NGC 6941
Ашылуы
Бұл нысанды 1872 жылы 1 қыркүйекте Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6941 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 65054, MCG -1-52-10, IRAS20337-0447.
Олег Анатольевич Саленко
Клубтық
1992 жылы азырақ уақыт "Тоттенхэм" клубының оқу-жаттығу жиындарына қатысты. Бірақ ол жақта ойнауға құжаттары сәйкес келмей, Испаниядағы аутсайдер клубтардың бірі "Логроньеске" ауысты. Кейін "Валенсия", "Рейнджерс" секілді атақты командаларда доп тепті.
Байтур
Байтур — Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл, Камеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 318 адамды құрады. Пошта индексі — 452356, ОКАТО коды — 80243835004.
NGC 6941
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Олег Анатольевич Саленко
Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапындағы тарихы оншалық бай емес. КСРО олимпиадалық құрамасында үш матчта алаңға шықты. 1992 жылы КСРО тарқаған соң Украина құрамасында бір ойын өткізді. Ойын өткізіп қана қоймай, капитан ретінде алаңға шықты да, Украина құрамасының тұңғыш капитаны ретінде тарихта қалды. Кейін Ресей құрамасында ойнауға ниет білдіріп, оған ФИФА рұқсат берді (өйткені, Украинамен өткізген матч ресми саналмағандықтан, ФИФА есебіне кірмейді екен).
Байтур
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Олег Анатольевич Саленко
Ұлттық құрама
Әлем чемпионатында Саленко алты гол соқты. Алты голдың бесеуін үшінші турда Камерунның қақпасына соғып, бір матчта бес гол (пента-трик) соққан тұңғыш футболшы боп тарихты қалды. Әзірше әлем чемпионаттарында футболшының ол ерлігін осы күнге дейін ешкім қайталай қойған жоқ. Бірақ бұл жетістік құрамаға көмектеспеді, бұдан алдыңғы екі турда Бразилия мен Швециядан (Саленко Швецияға да бір гол соққан-ды) ұтылған Ресей бар-жоғы үш ұпаймен үшінші орында қалды.
Камерунмен ойын Саленконың құрама сапындағы ең соңғы матчы еді. Оны қайтадан ешкім құрамаға шақырмады.
Сілтемелер
Санат:Ресей футболшылары Санат:Украина футболшылары Санат:КСРО футболшылары Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Зенит ФК ойыншылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Бейнефотограф
Бейнефотограф – Порфирий Бахметьевтің 1888 жылғы теледидарлық жобасы жатады. Ол бейнелер беруге арналған, өзі жобалаған приборды "Бейнефотограф" деп атады. Ол "Бейнефотограф" туралы рефератын 1880 жылы Цюрихте, Славил қоғамының жиналысында оқыды, ал бес жыл өткен соң орыс техникалық журналы Электричествода жариялады.
П.Бахметьев жүйесіндегі беруші қондырғыдағы берілетін бейнені тарату берілетін бейне проекциясының жазыктығына спиральдық жолмен кезектестірілген, қатарға тізілген селенді фотоэлементтердің көмегімен жүзеге асырылды. Әрбір фотоэлементтен шыққан электрлік сигналдар жекелеген сымдармен қабылдау пунктіне бағытталады.
Бахметьев бейнелерді көрсету үшін жарыктық газды пайдаланғысы келді. Қабылдау кондырғысында электрлік сигналдарды беруші қондырғы фотоэлементтерге ұқсас спиральдық ретпен орналастырылған, газ жанарғылары қатарына газ түсуін шектейтін жапқыштармен басқарылды. Жанарғылардан шыққан жарық қабылдаушы экран қызметін атқаратын күңгірт әйнекке проекцияланды.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Телевидение
Талас кекегі
Талас кекіресі (Oxytropis talassica) – бұршақ тұқымдасы, кекіре туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Қазақстанда таралуы
Талас Алатауында (Ақсу, Қайыңды өзендерінің арнасында) кездеседі. Қорымтасты беткейлерде, шөптер мен бұталардың арасында өседі. Ақсу-Жабағлы қорығында қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Ботаникалық сипаттамасы
Күрделі жапырақтары түкті, тақ қауырсынды, өркенге кезектесе орналасады. Жеке гүлінің ұзындығы 8 мм-дей, бір-бірімен кіріккен 5 тостағанша, 5 күлте жапырақшасы бар. Күлгін түсті күлте жапырақшасының ең жоғарғысы жалпақ желкен  тәрізді, оның жанындағы жеке  тұрған екеуі ескекше, аталығының саны 10, оның тоғызы бір-бірімен тұтасып, жіпшесінен біріккен, бір аталығы жеке орналасады. Аналығы біреу. Тұқымнан көбейеді. Маусым/шілде айларында гүлдеп, шілде/тамызда жеміс салады. Жемісі – бұршаққап.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Чукарка (Бургас облысы)
Чукарка (Чукарка) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Айтос қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 667 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8529. Телефон коды — 05533. ЕКАТТЕ коды — 81640.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
IC 2894
IC 2894 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35493, ZWG 67.96.
Сыртқы сілтемелер
IC 2894 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Ауа базисі
Ауа базисі - өндірістік бөлменің шектелген бір кеңістігіндегі ауа ортасы жағдайын жақсартатын кірісілі ағынды желдету жүйесі.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Монтезано-сулла-Марчеллана
Монтезано-сулла-Марчеллана (Montesano sulla Marcellana) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7285 адамды құрайды. Халық тығыздығы 67 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 109 км² шамасында. Пошта индексі — 84033.
Ай-Сарм-Сабун
Ай-Сарм-Сабун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сарм-Сабун өзенінің оң жағалауынан 224 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Монтезано-сулла-Марчеллана
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Николай.
Ай-Сарм-Сабун
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Монтезано-сулла-Марчеллана
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Ай-Сарм-Сабун
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақ балалар фольклоры
Қазақ балалар фольклоры, балалар фольклоры – халық фольклорының арналы салаларының бірі. Ол халықтың дәстүрлі бала тәрбиесінің негізінде туып қалыптасқан, ауқымы кең көркем шығармалар шоғырынан тұрады. Мазмұны ғибратты, тілі көркем, жеңіл жатталатын, ғасырлар бойына халық даналығына, тәжірибесіне суарылған Қазақ балалар фольклорыы балалардың мінез-құлқын, көркемдік талғамын танытатын, шығарм. қуат көзін ашатын асыл мұра. Ол өзінің бала табиғатына лайықтылығымен, логик. жүйелілігімен, муз. әуенімен, өнегелі мазмұнымен, ойнақы жеңіл түрімен, нәрлі тілімен балалардың рухани азығына айналған тәрбие қайнары болып табылады.
Қазақ балалар фольклоры шығу тегі мен орындаушыларына қарай – үлкендер тарапынан балаларға арналып айтылатын және балалардың өздері орындайтын шығармалар болып екі топқа бөлінеді. Алғашқысының қатарына бесік жыры, маусымдық жырлар, мәпелеу жырлары, жұмбақ, жаңылтпаш шығармалар жатса, соңғысы қаламақ, санамақ, сұрамақ, тақпақ балалар өлеңдерін қамтиды. Сонымен қатар, Қазақ балалар фольклорын ірі-ірі төрт арнаға жіктеп қарастыруға болады. Олар:
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Кайстен
250px|thumb|Картада орналасуы Кайстен (Kaisten AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Лауфенбург округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2291 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.22 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4169, пошта индексі — 5082.