cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Халықаралық еңбек бөлінісі
Халықаралық мамандану. Тәуелді емес елдер немесе кәсіпорындағы жеке тауар түрлерінің шоғырлануы халықаралық мамандану деп аталады. Оған келесідей жағдайлар қажет:
Елдің халықаралық мамандануы дүниежүзінде салалардың дамуы үшін қажетті, пайдалы қазбалардың қорына, табиғи жағдайы мен сапалы еңбек ресурстарының бар болуына негізделеді (біліктілік деңгейі, дәстүрлі кәсіптер және т.б.). Кейбір елдердің өнім көлемін шамадан тыс өндіріп, сол өнімін толығымен пайдалана алмайтын жағдайда ХГЕБ туындайды. Кейде бір елге өнімді өзінде өндіргеннен гөрі сатып алу әлдеқайда тиімді болса, ол ел халықаралық саудаға қатыса алады. Парсы шығанағы елдерінің халықаралық мамандануы мұнай өндіру, Замбия үшін мыс кендері, Жаңа Зеландия үшін қойшаруашылығы болып саналады. Жапония елде шығатын автокөліктің жартысын басқа елдерге экспорттайды, сол үшін автокөлік өнеркәсібі Жапонияның халықаралық маманданған саласына; бидайшаруашылығы Канаданың маманданған саласына жатады. Дамыған елдер, негізінен, машина жасауда ғылымды көп қажет ететін өнім өндірісіне маманданады (электроника,робот жасау, қарулану және т.б.). Біртекті өнім өндірудің үлкен көлемі елдіәлемдік нарықта бағаның ауытқуына тәуелді етіп қояды. Әсіресе ол тасымалдауда көп шығынды қажет етеін шикізат шығаратын елдерге қатысты айтылады. ХГЕБ дамуында маңызды фактор көілк шығындарын азайту, ол үшін қазіргі заманғы құралдармен жабдықталған қосымша жолдар салынып жатыр. Экологиялық таза көліктердің рөлі ерекше артып жатыр.
Осылайша, халықаралық маманданудың нығаюы халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің жоғары сатысы - халықаралық экономикалық интеграцияның пайда болуына алып келді.
Дереккөздер
Санат:Еңбек Санат:Әлемдік экономика Санат:Халықаралық сауда
Феролето-Антико
Феролето-Антико (Feroleto Antico) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Катандзаро провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2114 адамды құрайды. Халық тығыздығы 101 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 88043.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Хабэвка-Яха (Комсятта тармағы)
Хабэвка-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Комсятта өзенінің сол жағалауынан 99 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ак-су (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Телецкое көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері
Псебе (Нечепсухо тармағы)
Псебе — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нечепсухо өзенінің сол жағалауынан 3,2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Іздестіру сілтемелері
Іздестіру сілтемелері— пайдалы қазба кендерін іздестіру істеріне бағыт-бағдар сілтеу мақсатында жасақтала отырып, кен көздерінің кеңістіктегі орналасу зандылықтарын теориялық тұрғыдан негіздеуге тырысатын пайымдар; литологиялық-таскелбетті, стратиграфиялық, кұрылымдық, магмалық, геоморфологиялық және геохимиялық I. С. белгілі. .
Синонимі — іздестіру тұжырымдары.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Синхрондау биті
Синхрондау биті (Бит синхронизации; framing (synch) bit) — ақпарат әкелмейтін бит, бірақ ол басқа биттермен үйлесімінде бит ағынындағы символдарды бөлу мүмкіндігін синхрондауды қам-тамасыз етеді.
Аштық
thumb|left|200px|Нигер, қашқындар лагері, 1967—1970 жылдар Аштық - кең тараған азық-түлік өнімдерінің жетіспеушілігі, ол аштық пен жоғарғы коэффициентті халықтың өліміне әкеп соқтырады. Аштықтың кезінде тек аштықтан ғана емес, аурулардан да өледі.
IC 1453
IC 1453 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69701, MCG -2-58-4.
Сыртқы сілтемелер
IC 1453 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы
Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы (19 ғасырдың 80-90-жылдары) — Қытайдағы Іле өлкесін мекендеген халықтың Ресей қол астына кіруге тілек білдіріп, оның қарамағындағы қазақ жеріне қоныс аудару процесі. 18 ғасырдың 2-жартысында ұйғыр халқының тәуелсіздік жолындағы көтерілісін басып-жаныштаған Цинь үкіметі олардың біраз бөлігін (8 мың- ға жуық отбасы) Қашғар, Куча, Ақсу, Жаркент, Хотан, т.б. қалалардан Шығыс Түркістанның батысындағы Іле өлкесіне көшірді. 1864 жылы Іле өлкесін мекендеген халықтар ұлттық езгіге қарсы күреске шықты. Мұнда Іле сұлтандығы құрылды. Англия мен Түркияның Шығыс Түркістандағы астыртын әрекеттерінен қауіптенген әрі өзіне жақында қосылған Жетісу өлкесінің қауіпсіздігін қорғауға ұмтылған патша үкіметі бұл өлкені 1871 жылы басып алды. Іле өлкесінің Ресеймен қарым-катынастары барған сайын нығайып, мұның өзі өндіргіш күштерінің өсуіне, өндірістік-шаруашылық қарым-қатынастарының дамуына қолайлы жағдай туғызды. Петербург трактатына сәйкес (1881) Іле өлкесі Қытайға қайтарылды, Қытайдың немесе Ресейдің қол астына қарау халықтың өз еркіне берідді. Іле ұйғырларының едәуір белігі Ресейге қосылып, оның иелігіндегі аумаққа қоныс аударуға тілек білдірді. 1881-94 жылдар аралығында Жетісуға 9752 ұйғыр шаңырағы (45373 адам) көшіп келді.Жетісу энциклопедия.
Дереккөздер
Санат:Жетісу
Барақ хан
Барақ хан (т.ж. белгісіз — 1428 жылы қайтыс болған) Ұрыс ханның немересі Барақ біраз уақыт бойы Ақ Ордадағы өз әулетінің билігін қалпына келтірді.
Туған жылы туралы дерек жоқ, 1428 жылы қайтыс болған. 1423-1428 жылдары Ақ Орданың ханы болды. Құйыршық ханның ұлы, Орыс ханның немересі. Барақ өз тұсында ең беделді хандардың бірі болған. Сығанақ қаласын салуды басқаруға қатысты. Алтын Орданың күйреуі кезеңінде, төре тұқымдарының таққа тартысы кезінде, Ақ Орда бірқатар ұлыстарды иеленғен болатын. Тақ мұрагерлерінің бірі Барақ хан еді. Баласы Жәнібек хан мен інісі Керей хан 1456 жылы Ақ Ордада әкесінің әулетін жаңғыртты.
Билік жылдары
1416 жылы Дешті-Қыпшақтың билеушілері мен Темірдің немересі Ұлықбектің арасында Сырдарияның төменгі ағысындағы жерлер үшін күрес басталды. Бұл күрес бүтіндей жүз жылға созылды. Ұлықбектің соғысқа араласуына Барақ ханның одан көмек сұрауы себеп болды. Бұл 1419 жылы мамыр айында Самарқандта болған еді. Ұлықбек Барақ ханға қонақжайлылық көрсетіп, оған көмектесуге бел байлады. Барақ хан өз қарсыластарын жеңіп, билігін бірте-бірте нығайта берді. 1422 жылы өзінің ең негізгі қарсыласы — Мухаммед ханның Ордасын бағындырғаннан кейін, Барақ хан Дешті-Қыпшақ аумағының үлкен бөлігін жаулап алды. Оның аумағы Сырдарияның төменгі ағысынан Арал теңізіне дейінгі аралықта, солтүстікте Жайық өзенінен Тобыл өзеніне дейін, солтүстік-шығыста Ертіс өзеніне дейін созылып жатты. 1423 жылы хандық билікке қол жеткізген Барақ хан Мәуереннахрға қарсы бағытталған саясатты жүргізе бастады. 1425 жылы Ұлықбек мемлекеті мен Сығанақ арасындағы шекараға ішкерілей жақындаған Барақ хан бұрын атасы Орыс ханның қол астында болған, одан Темір жаулап алған Сырдария өзенінің бойындағы Ақ Орданың ежелгі жерлерін қайтаруды талап етті. 1427 жылдың басында Сығанақ түбінде Ұлықбек пен Барақ хан әскерлері арасында кескілескен ұрыс болды. Жеңіліске ұшыраған Ұлықбек әскерлері Самарқан қаласына дейін ығыстырылды. Тек 1427 жылдың мамыр айында соғысқа Шахрух бастаған Ғират әскерінің араласуымен Барақ хан Дешті-Қыпшаққа кері оралуға мәжбүр болды. Сығанақ қайтадан Орыс хан тұқымдарының ордасына айналды. 1428 жылы Моңғолстан сұлтаны Махмуд оғланға қарсы шайқаста Барақ хан қаза болды. Сол 1428 жылы Дешті-Қыпшақты Әбілқайыр хан (1428-1468) жаулап алған еді.
Тағы қараңыз
Санат:Ақ Орда хандары Санат:Алтын Орда хандары Санат:Ордаежендіктер
Говернадор-Нунис-Фрейри
Говернадор-Нунис-Фрейри (Governador Nunes Freire) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Батыс Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гурупи экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 24012 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1037,121 км² шамасында.
Тарихы
Қала 1994 жылы құрылған.
Санат:Мараньян елді мекендері
Александр Сергеевич Орлов
Александр Сергеевич Орлов - орыс совет әдебиет зерттеушісі. Мәскеу университетінің профессоры, КСРО ғылым академиясының академигі. Мәскеу университетін бітірген. Александр еңбектері көне орыс әдебиет тарихын, өнердің әр алуан саласын, орыс жылнамаларын зерттеуге, полеграфия, эпиграфика, фольклор мәселелеріне арналған. Ол қазақ эпосы туралы да жазды. И.А.Крылов, А.Грибоедов, А.Пушкин, Н.Лесков шығармашылығы туралы еңбектердің авторы..
Дереккөздер
Санат:КСРО тұлғалары
Қанқызыл (қанқызылтас)
Қанқызыл (қанқызылтас)— гематит терминін қараңыз. .
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Геофизика Санат:География
Еркінбек Ақынбеков
Еркінбек Ақынбеков (1863 жыл, қазіргі Түркістан облысы, Түркістан ауданы, Құшата ауылы — 1918 жыл, Түркістан қаласы) — ақын, ауыз әдебиеті нұсқаларын жинаушы.
Дереккөздер
Санат:1863 жылы туғандар Санат:Кентауда туғандар Санат:1918 жылы қайтыс болғандар Санат:Түркістанда қайтыс болғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Қазақ фольклорын жинаушылар
Кит Карсон (Колорадо)
Кит Карсон (Kit Carson) — Колорадо штатының Чейенн (Cheyenne) округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Колорадо қалалары
Индексальдік сөйлем
Индексальдік сөйлем - өзінің пайдаланылуы контекстінде ғана тікелей мағынасы бар сөз немесе сөз тіркесі (мысалы, жалқы атаулар).
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Сусуапара
Сусуапара (Sussuapara) — Бразилиядағы муниципалитет, Пиауи штатында орналасқан. Оңтүстік-шығыс Пиауи мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пикус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 677 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 220,074 км² шамасында. Халық тығыздығы — 25,8 адам/км².
Құлақ жөтелі
Құлақ жөтелі — сыртқы есту тесігінің артқы төменгі кенересіпе қандай бір болмасын затпен қысқан кезде (мәселен, құлақ шұңқырымен) пайда болатын рефлекстік жөтел, кез келген нервтің құлақ тарамының тітіркенуі себепті болады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Жарық бүркеніші
Жарық бүркеніші — әскерлер мен объектілердің орналасқан орнын білдіретін жарық белгілерін жасыру, сондай-ақ макеттер мен жалған объектілерге жарық белгілерін жасау. Объектілердің ішкі жарыктары көрінбеуі үшін есік, терезе т.б. жарык өтпейтін материалдармен жабылады. Белгі оттар мен жарықты жазулардан өзге сыртқы жарықтар қарсыластың авиация шабуылы кезінде өшіріледі. Ал жасанды жарық елесін жасау үшін әр түрлі шырақтар мен қоршау арматуралары колданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Құлақ жөтелі
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
NGC 672
NGC 672 — Үшбұрыш шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 26 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 672 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 6595, UGC 1256, MCG 4-5-11, ZWG 482.16, KCPG 40B, IRAS01450+2710, VV 338.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үшбұрыш (шоқжұлдыз)
Ишеть
Ишеть (Ошеть) — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суводь өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка өзені Котельнич қаласынан, қала типті ауылдағы Аркуль Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Пак Чу Хо
Пак Чу Хо (박주호; 16 қаңтар 1987 жыл, Сеул) — кореялық футболшы, "Сувон" клубы мен Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы.
Ишеть
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пак Чу Хо
Командалық
Джубило Ивата
Базель
Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корея футболшылары Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Касима Антлерс ФК ойыншылары Санат:Джубило Ивата ФК ойыншылары Санат:Базель ФК ойыншылары Санат:Майнц 05 ФК ойыншылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары Санат:Ульсан Хенда ФК ойыншылары
Ақкүтір
Ақкүтір (2018 жылға дейін — Беленькое ) — Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы, Ақтау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тасқала ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 144 адам (69 ер адам және 75 әйел адам) болса, 2009 жылы 69 адамды (37 ер адам және 32 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тасқала ауданы елді мекендері
NGC 7429
NGC 7429 — Цефей шоқжұлдызында орналасқан III2p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1829 жылы 29 қыркүйекте астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 7429 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш нысаны өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 249.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Цефей (шоқжұлдыз)
Монхайм (Швабия)
Монхайм (Швабия) (Monheim (Schwaben))) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Донау-Рис ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4820 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 69,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 79 186. Қаланың басшысы — Антон Фербер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ледевиль
Ледевиль (Leudeville) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Эссонна департаментінде орналасқан. Палезо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,84 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 91332, пошта индексі — 91630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1351 адамды құрады. Халық тығыздығы — 172,32 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Үйлесімді композиция
Үйлесімді композиция - біртұтас сәулеттік салтанат құрайтын ғимараттар кешені.
Ледевиль
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эссонна департаментінің коммуналары
Үйлесімді композиция
Дереккөздер
ruАнсамбль
Санат:Механика
Тура хан кесенесі
Тура хан кесенесі — Ресей Федерациясы, Башқұртстан Республикасы, Шишмә ауданында XIV—XV ғғ. салынған архитектуралық ескерткіш. Ортағасырлық Орталық Азияда жиі кездесетін архитектураның үлгісі болып табылады. Аудан орталығынан (Шишмә кенті) оңтүстік-батысқа қарай (шамамен 12 км) Нижние Термы ауылына дейінгі жолдың бойында. Кесене қасында тастан салынған мешіт кесенемен бірге ритуальды-архитектуралық ансамбль құраған. Кейбір болжамдарға қарағанда, кесене "төрелік үйі" қызметін атқарған. Мешітпен қоса кесенені жан жақтан зират қоршаған. Алайда кеңес заманында "ескінің қалдықтарымен" күресі барысында құлпытастар толығымен жойылды.
Сипаттамасы
Кесене жайлы ең алғаш жазба деректерді 1772 ж. П.И. Рычковтың қолжазбасынан табамыз. Ал XIX ғ. Р.Г. Игнатьев пен П. Юдин одан әрі жүйелеп баяндаған. Оған қоса 1845 ж. В.С. Юматовтың кесене жайлы баяндамасы сақталған. Тура хан кесенесі қарапайым жолмен өңделген тастардан қаланған. Кесене ауданын өлшемі 6,6x6 м төртбұрыш құрайды. Биіктігі 1,8 м қабырғадан кейін күмбез тәрізді шатырмен жалғасқан. Кесенеде кірер жер қызметін атқарған шығыңқы орналасқан. Қабырғаның қалыңдығы - 1 м артық, биіктігі - 8 м. Бүгінде ғимарат заманауи металл тормен қоршалған. Кесенеге кіретін жер құлыпталған.
Тура хан туралы
Тура ханның кім болғаны, туған жері мен уақыты туралы нақты деректер жоқ. Ол туралы айтылған деректер тарихи оқиғаларға негізделмеген. Бір деректерде Тура хан қазіргі Тобольск қаласына жақын жерде, Ертіс өзенінің бойында өмір сүрген Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы делінген. Туыстармен туған дау-дамайлардан кейін Батыс Сібір жерін қалдырып, башқұрт жеріне көшкен. Ол заманда башқұрт тайпаларының қоныстану араелы біршама кеңдеу болғанын ескерген жөн.
А.-З. Валиди Тура ханды Шейбанид әулетінен шыққан Махмұдбек ханмен байланыстырады.
Келесі бір пікір бойынша, Тура хан билігі Оңтүстік Орал тауларының екі беткейіне тараған Басман ханның ағасы ретінде сипатталады. Тура хан орта ғасырларда жиі болып тұратын өзара қақтығыс кезінде мерт болған. П. И. Рычков орыстардың башқұрт жерлеріне келмей тұрғанда, қазіргі Уфа аумағында үлкен қала болған деп жазады. Тура хан қаланы қысқы орда (Қараеділ өзенінің жағасындағы халық арасында "Чертово городище" атауына ие мекен) ретінде пайдаланған. Ал ханның жайлауы кесене орналасқан жерге сәйкес келеді.
Тарихшылардың басым бөлігі "Тура хан" адамдың есімі емес, оның лауазымы деп көрсетеді.
Соңғы кезде жарыққа шыққан мақалаларда Тура ханның башқұрт жерінде XVI ғ. бас кезінде билік еткені туралы тұжырымдарды кездестіруге болады. Табын, қыпшақ және т.б. тайпалардың шежірелерінде Туратауға жақын жерде, қазіргі Белая өзенінің бойында Тура ханның ордасы орналасқан делінеді. "Ол башқұрт халқының жеке-дара билеушісі ретінде көрсетілген. Ханның Көсем есімді ұлы болыпты. Сол заманда Сарайшықтың билеушісі Бурак ханмен жер мен су үшін үлкен қақтығыс болған. Шайқас кезінде Тура хан мен оның ағасы Басман ноғайлы Алтақардың қолынан қаза табады."
Сілтемелер
Санат:Башқұртстан тарихы
Эмерсон (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 480 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Миллс округы (Айова)
Винновка
Винновка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің сол жағалауынан 245 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тагил өзені Төменгі Тагил қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері
Силвареш (Фундан)
Силвареш (Фундан) (Silvares) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Фундан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1104 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,245 км² шамасында. Халық тығыздығы — 50,28 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Вотлеб-Юган
Вотлеб-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Марья-Юган өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Надым өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Надым.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сөз
thumb||right Сөз (слово, word) – зат пен құбылыстың атын, түр-түсін, сапалық белгісін, амалын, қимыл-әрекетін таңбалаушы негізгі мағыналық-құрылымдық бірлік. Болмыстың тілдік атауы ретінде дыбыс пен мағына тұтастығынан тұрады. Сөзді құраушы бірлік – дыбыс, ал мағына – Сөздің ішкі мәні, мазмұны. Дыбыстық құрылым сөздің ішкі мәніне, ұғымға бағынышты болады. Сөз – тілдік категория, ұғым – логикалық категория. Ұғым сөз арқылы айтылады, бірақ сөз тілдегі барлық ұғымдарды білдіре бермейді. Одағай, шылау сөздерде мағына болғанмен, олардың ұғымға қатысы болмайды. Сөздің негізгі белгілері: Ішкі мағыналық құрылымы мен қызметіне қарай сөздер атау және көмекші сөздер болып бөлінеді. Атау сөздер зат пен құбылысты, болмысты оның ерекше белгілері арқылы таңбалайды; көмекші сөздерде мұндай атауыштық қабілет жоқ, олар қызметтік-грамматикалық мәнге ие. Сөздің лексикалық және грамматикалық мағыналары болады. Тілді жүйелі құрылым ретінде зерттеу сөзді анықтаудың төмендегідей міндеттерін көрсетеді: сөзді тілдік бірлік ретінде тану; оны анықтаудың негізгі шарттарын айқындау; сөздің мағыналық жағын зерделеу; лексиканың жүйелілігін зерттеу; сөздің лебіз бен мәтіндік бірлік ретіндегі ерекшелігін тану. Сөз жүйелі құрылым ретінде түрлі бағыттағы зерттеу нысаны болып табылады. Сөздер семантикалық-грамматикалық белгілері (сөз таптары), сөзжасамдық байланыстары (сөзжасамдық ұя), семантикалық қатынастары, мағыналық, концептік өрістері арқылы өзіндік тілдік жүйелерді құрайды.
Лексика
Лексика – бір тілдегі сөздердің жиынтығы. Қазақ тілінде лексика сөздік құрам деген ұғымды білдіреді. Тілдің лексикасын, сөздік құрамды тіл білімінің лексикология ғылымы зерттейді. Лексикология семасиология, этимология, фразеология, диалектология т.б. тарауларға бөлінеді. Лексикологияның ең басты зерттеу нысаны – сөз. Сөз белгілі ұғым атауы болып, әр алуан мағынаны білдіреді. Қазақ тілінде лексикалық мағынасы жоқ сөздер де кездеседі. Мысалы, қаралы, сияқты, бірге, дейін, кейін, секілді, соң, таман, тарта, үшін. Бұл сөздер жеке тұрғанда ешқандай мағынаға ие бола алмайды, мағынасы бар сөздермен тіркесіп қолданылады. Мысалы, жүз қаралы, батыр сияқты, анасымен бірге, мектепке дейін, дайындықтан кейін, әкесі секілді, үйге таман, мыңға тарта, туған жер үшін. Көмекші есімдер зат есім сияқты түрленіп қолданылады. Мысалы, Ауылдың жанында бір қора мал жайылып жүр. Ауылдың жанында – қайда? – пысықтауыш. Сонымен қатар, жеке тұрғанда толық мағынасы болмайтын, сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайтын, алдындағы есім сөзге көмекшілік қызмет атқаратын сөздер де кездеседі. Ондай сөздер көмекші есімдер деп аталады. Көмекші есімдер зат есіммен ілік септігі арқылы байланысады, яғни, зат есім ілік септігінде, көмекші есім тәуелдік жалғауында келеді. Мысалы, қаланың сырты, жердің асты, үстелдің үсті, мектептің алды, дүкеннің қасы, үйдің жаны, ауылдың маңы, ыдыстың тү(п)бі, көшенің арасы, бөлменің іші.
Қазақ тілінде сөздер тура және ауыспалы мағынада қолданылады. Сөздердің тура мағынасы – сөздің бастапқы, негізгі мағынасы. Тура мағына заттың немесе құбылыстың атын тура атап көрсетеді. Мысалы, адамның аяғы, адамның қолы, адамның көзі, ыдыстың түбі, қыздың төркіні, қоянның құлағы, суық жел, биік тау, жылы киім.т.б. Ауыспалы мағына – сөздің тура мағынасының негізінде қалыптасқан, ойды көркемдеп жеткізу үшін қолданылатын келтірінді мағына. Мысалы, күннің көзі, жұмыстың аяғы, әңгіменің басы, сөздің төркіні, қазанның құлағы, суық хабар, биік мақсат, жылы сөз.
Топтастырылуы
Сөзді топтастыру принципі үш түрлі болады:
Сөздер лексикалық мағанасына қарай бірнеше сөз таптарына топтастырылады. Сөз табы - лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері ортақ болып келетін сөздер тобы. Қазақ тілінде 9 сөз табы бар. Құрамына қарай
Алексеев каолин кен орны
Алексеев каолин кен орны - Ақмола облысы Ақкөл қаласы жанындағы ірі кен орны.
Сөз
Топтастырылуы
Сөздер құрамына қарай дара сөздер мен күрделі сөздер болып екіге бөлінеді.
Алексеев каолин кен орны
Геологиялық құрылымы
Ол Қырыққұдық (жоғарғы ордовик – төменгі силур) және Бурабай – төменгі девон интрузивтері түйіскен жердегі мезозойлық үгілу қыртысынан орын алған. Кварцты диориттер, граниттер мен сазды тақтатастардың үгілуінен пайда болған бастапқы каолин қабатының қалыңдығы бірнеше см-ден 77 м-ге, ал ауданы 123 км2-ге дейін жетеді. 3 телімде каолин кенінің 9 линзасы бар.
Сөз
Топтастырылуы
Қолданылуына қарай
Дереккөздер
Санат:Лингвистика Санат:Қазақ тілі Санат:Орфография Санат:Лексика Санат:Грамматика Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Алексеев каолин кен орны
Жатыс сипаты
Каолиннің түсі ақ, отқа төзімділігі 1740°С. Құрғақ, ылғалды күйінде байытуға болады. Концентрат шығымы 46,3 – 86,7%. Байытылмаған каолиннен отқа төзімді бұйымдар, ақ және түсті цемент алуға болады. Байытылған каолин нәзік керамика, санитарлық-техникалық, фаянс бұйымдарын, құрылыс плиталарын, жоғары сортты қағаз, кабель, резина, т.б. материалдар жасауға жарамды. Жылына 1 млн. т-дан аса каолин өндіретін карьер бар. Ол Астана, Қарағанды керамика зауыттарын, Павлодардың 2 целюлоза-қағаз және Төменгі Тагилдің (Ресей) металлургия комбинаттарын шикізатпен қамтамасыз етеді.
Дереккөздер
Санат:Ақмола облысы кен орындары
Керн
Керн(нем. kern – өзек), тасбаған – құбырлы бұрғылау ұңғымасының үңгу бетінен алынатын кеннің немесе тау жынысының сынама үлгісі. Ол бұрғыланып жатқан тау жынысының физ., мех., геол. қасиеттері, кен сапасы, қоры, т.б. анықтауға мүмкіндік береді.
Индекстік сан
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Вилле-ле-Сек
Вилле-ле-Сек (Villey-le-Sec) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54583, пошта индексі — 54840.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 415 адамды құрады. Халық тығыздығы — 64,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Разъезда Рябаш
разъезда Рябаш — Башқұртстанның Белебеев ауданындағы ауыл, Малин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 46 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Эриче
Эриче (Erice) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Трапани провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 28 684 адамды құрайды. Халық тығыздығы 606 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 47 км² шамасында. Пошта индексі — 91016.
Елді мекеннің қамқоршысы — Maria SS. di Custonaci.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Троянов симптомы
Троянов симптомы — диафрагма астында іріңді ісік болғанда азапты қүрғақ жөтел. Сірі қабық дамуының өзгеруінен болады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Жәнібек хан Есімұлы
Жәнібек хан II (1598 - 1643) — Қазақ Ордасын 1628-1643 жж. билеген хан Есім ханның екінші ұлы.
Өмірбаяны
Жәнібек хан- Есім ханның екінші ұлы.Анасы Есім ханның сүйікті әйелі Ханша Айлин Ханым болды. Есім хан қайтыс болған соң, билік мұрагерлік жолмен оның үлкен ұлдарының бірі Жәнібектің қолына берілді. Алайда Жәнібек ханның жүргізген билігі туралы мәлімет жоқтың қасы. Бір анығы Жәнібек тағында берік отырмады. Үнемі ішкі феодалдық талас-тартыстар оны мазалап қоймады, оның үстіне ойраттардың (жоңғарлардың) шабуылдары көбейіп, Қазақ хандығы әлсіреді. Осының кесірінен халық наразы болып, сұлтандар арасында билік үшін талас басталды. Бұл таласты Жәнібектің туған інісі Жәңгір жеңіп, сұлтандарды тынышталдырып, халық қолдауына ие болды. Бірақ ағасын құрметтеп, билікті ресми түрде Жәнібектің атында қалдырды. Істеген ұлы істері болмай, інісінің көлеңкесінде қалып қойған Жәнібекті көпшілік мойындамады.
Халықаралық дәстүр
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘСТҮР — халықаралық қатынастарда ұзақ уақыт қолдануына байланысты бекіген ереже. Дипломат. және теңізде жүзу тәжірибесінде, халықар. арбитраждар мен соттардың іс-тәжірибесінде қалыптасқан Х. д. мемл. актілер мен конвенцияларда баянды етілген. Мыс., ежелден белгілі дипломат. өкілдің құқығына қол сұқпаушылық дәстүрі халықар. келісімдерде және 1928 ж. көпжақты Гаванна конвенциясында бекітілді. Кейбір Х. д. қазіргі күні де маңызын жоғалтқан жоқ. БҰҰ-ның халықар. соты мемлекетаралық дауларды шешуде Х. д-лерге сүйенуге құқылы. Х. д. сыртқы сауда қатынастарында үнемі қолданылады.
Жәнібек хан Есімұлы
Өмірбаяны
Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары Санат:Төрелер
Халықаралық дәстүр
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Циров
Циров (Zierow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Солтүстик-батыс Мекленбург ауданының құрамына енеді.
Халықаралық дәстүр
Сілтемелер:
Санат:Халықаралық қатынастар Санат:Мәдениет
Циров
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 736 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 58 109. Муниципалитеттің басшысы — Зильфиа Хёне.
Қышқыл
Қышқыл — химиялық қосынды, көк лакмус қағазына қызғылт рең беретін ерітінді, дәмі қышқыл. Қышқылдар құрамына қарай оттекті, оттексіз болып, олардағы сутек атомдарының сандарына қарай бір және көп негізді деп бөлінеді. Қышқыл ертітінділерде түсін өзгертетін заттарды индикаторлар деп атайды
Циров
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Қышқыл
Қышқылдар сутек атомынан және қышқыл қалдығынан құралған күрделі зат, олар екі топқа бөлінеді:Оттекті және Оттексіз. Оттекті: HNO³, H²SO(4), H²CO³, H²SiO³, H³PO(4), H²SO³. Оттексіз: HCl, H(I), HBr, HF, H²S.
Азот, тұз, күкірт қышқылдары сұйық заттар, ал фосфор және бор қышқылы (Н3BО3) - қатты заттар болса, кремний қышқылы суда ерімейтін іркілдек зат. Көмір және күкіртті қышқылдары тұрақсыз, оңай айырылатын заттар.
Қышқылдардың құрылысының формуласын жазғанда әуелі сутектің таңбасын шетіне жазамыз, өйткені ол бір валентті элемент.
Оттексіз қышқылдарда сутек қышқыл түзуші элементпен тікелей байланысады: Н—CI Н—S—Н, т.б.
Аталуы
Кейбір қышқылдардың тарихи қалыптасқан атаулары бар: HCl - тұз қышқылы, HF - балқытқыш қышқыл; Н2РO4 - сутектің ортофосфаты, ал Н2СO3 - сутектің карбонаты деп аталады.
Ал халықаралық номенклатура бойынша Н2РO4 тетраоксотригидрофосфат деп молекула құрамындағы атомдардың сандары грек сандарымен көрсетіліп аталады. Қышқылдарға сәйкес келетін оксидтерді қышқылдардың ангидридтері (сусыз қышқыл) деп атайды.
Алынуы
Оттексіз қышқылдарды жай заттардың тікелей әрекеттесуі (синтез әдісі) бойынша алады:
Түзілген газдарды суда еріткенде қышқылдар алынады.
Кейбір оттекті қышқылдарды сәйкес оксидтерін сумен әрекеттестіріп алады:
Егер фосфорды жағып алып, түзілген ак буға су қосып шайқасақ, ерітінді лакмусты қызғылт түске бояйды, себебі мына реакциялар жүреді:
Кейбір ұшқыш, тұрақсыз және ерімейтін қышқылдарды олардың тұздарына концентрлі қышқылмен әсер етіп алуға болады.
Ас тұзының кристалдарына концентрлі күкірт қышқылын қосқанда хлорлы сутектің ақ тұманы газ күйінде бөлінеді, оны суда ерітіп тұз қышқылын аламыз.
Осы реакцияны кеңсе желіміне концентрлі тұз қышқылымен әсер етіп көрсетеміз.
Қышқылдардың түрлері
Қышқылдарды 2 үлкен категорияға бөлуге болады:
Қышқылдардың химиялық қасиеттері
Қышқылдар:
Қолданылуы
HNO3 - азотты тыңайтқыштар алу үшін
H2SO4 - өте кең қолданыс табады, сондықтан оны химия өндірісінің «наны» деп атайды.
Н3РО4- фосфор тыңайтқыштарын алу үшін HCl - тұздарын алу үшін, медицинада.
Қышқылдық
Қышқылдық (орысша: кислотность) - ортаның рН өлшем бірлігінен берілетін сипаттамасы. Бұл өлшем бойынша рН7 мөлшері бейтарап орта саналады, егер ол көрсеткіштен жоғары болса ортаның сілтілік әсері жоғарылайды. РН шкаласы 10-дық логарифм негізінде жасалған сондықтан рН4 артық рН5 ортасына қарағанда 10 есе қышқыл, ал рН6 ортасына қарағанда 100 есе қышқыл болады. thumb|alt=A.| [[Қышқылдар.]] Қышқылдар – құрамында металға алмаса алатын сутектің бір немесе бірнеше атомы бар және суда ерігенде сутек иондарын Н+ түзетін химиялық қосылыстар.
Ашылу тарихы
XVII ғасырда неміс химигі И.П. Глаубер (1604 – 1670) тұз қышқылды мен азот қышқылын өздерінің тұздарынан алып, қышқылды көп мөлшерде өндіруге жол ашты.
Ағылшын химигі Р.Бойль (1627 – 1691) Глауберден сатып алған тұз қышқылының ерітіндісін кездейсоқ көкшіл күлгін гүлге төгіп алып, оның бірден ашық қызыл түске боялғанын байқаған.
Осыдан барып ерітіндіде қышқылдың бар екендігін көрсететін индикаторларды (лакмус, фенолфталейн, метилоранж, т.б.) ашты. Ол индикаторларды зерттей келе фосфор қышқылын анықтайды. Алғаш қатты күйінде алынған бор қышқылын француз ғалымы М.Гомберг (1866 – 1947) ашты.
Ол кейіннен жемістер мен өсімдіктерден лимон қышқылын, алма қышқылын, т.б. қышқылды қатты күйдегі кристалл түрінде бөліп алды. Көмір қышқылын ағылшын химигі Дж. Б. Пристли (1894 – 1984) көмір қышқыл газын суға еріту арқылы алды.
XVIII ғасырдың соңына қарай оннан астам қышқыл бөлініп алынды. Ол кездері қышқылға суда еритін қышқыл дәмі бар лакмус индикаторының түсін қызылға бояйтын заттар жатқызылды. қышқылдың химиялық құрамы кейіннен оттек және сутек газдары ашылғаннан соң барып айқындала бастады.
Француз химигі А.Л. Лавуазье құрамы оттекпен байланысқан қышқылды зерттеген. Алайда құрамында оттексіз қышқыл да болатыны тәжірибе жүзінде анықталды. Сондықтан, қышқыл оттекті және оттексіз деп екі үлкен топқа бөлінеді. Қышқылдың табиғатын зерттеу 1838 жылы неміс химигі Ю.Либих (1803 – 1873) ұсынған қышқылдың сутекті теориясынан басталды. Ол қышқыл деп құрамында металға орнын беретін сутек бар қосылыстарды, ал швед физик-химигі С.А. Аррениус (1859 – 1927) қышқыл деп суда өзінен сутек катионын бөлетін заттарды атады.
Д.И. Менделеев суда еритін заттардың онымен химиялық әрекеттесіп, гидраттанған бөлшектер түзетінін дәлелдеді. Бұл екі көзқарастың басын біріктірген орыс химигі И.А. Каблуков (1857 – 1942) қышқылдық қасиетке ие болатын сутек катионы емес, оның сумен әрекеттескенде түзілетін оксоний ионы (Н3О+) екенін анықтады. Мысалы, тұз қышқылы дегеніміз газ күйіндегі хлорсутектің суда әрі еріп, әрі гидраттанған екі ионы:
Қышқылдың судағы ерітіндісінде түзілетін оксоний иондарының мөлшері басым болса (диссоциациялану дәрежесі жоғары болса), ол күшті қышқыл қатарына жатады. Сұйық ерітінділерінде қышқылдың диссоциациялану дәрежесі 3%-ға дейін – әлсіз, ал 3 – 30%-ға дейінгісі – орташа, 30%-дан асса – күшті қышқыл деп аталады.
Қышқыл металдар орнын баса алатын сутек атомының санына қарай
1915 жылы АҚШ ғалымы Франклин судан басқа еріткіштерде түзілетін қышқылдың болатынын ашты. Ол судың орнына сұйық күйдегі аммиакты алып аквохимияға сәйкестендіріп аммонохимияның негізін қалады. Қышқылдың қызметін суда оксоний ионы (Н3О+), аммонохимияда аммоний ионы (NH4+) атқарады. Суда еріткенде тұзға жататын мүсәтір NH4CІ (аммоний хлориді) сұйық аммиакта ерітілсе, онда ол қышқылдық қасиет көрсетеді.
1923 жылы дат химигі И.Н. Бренстед (1879 – 1947) өзінің протондық теориясында қышқылға өзінен протон (Н+) бөлуге қабілеті бар сутекті қосылыстардың барлығын да жатқызуды ұсынды. Ол алғаш рет сутекті қосылыстардың кез келген еріткішпен әрекеттесетіндігін дәлелдеп, қышқылдық жүйе түзуінің сапалық та, сандық та сипаттамасын жасап берді.
Осы жылы АҚШ ғалымы Г.Н. Льюис (1875 – 1946) жариялаған электрондық теориясында қышқыл деп өзіне электрон жұбын қосып алуға қабілетті бөлшектерді атады. Қышқылдың сутек катионы (Н+) акцептор қызметін атқарды. Кешенді қосылыстардың түзілуін сипаттайтын акцептор қышқылына басқа да металл катиондары жатады (мысалы, Cu2+, Fe3+, Zn2+, Hg2+, т.б.).
1939 жылы қышқылдың жалпылама теориясын қазақстандық ғалым, академик М.И. Усанович ұсынды. Оның пікірінше қышқыл өздерінен катион (протон) бөліп шығара алатын немесе анион (электрон) қосып ала алатын бөлшектер болып табылады. Бұл жоғарыда аталған теориялардағы (сутекті, протондық, электрондық, т.б.) анықтамалардың бәрін де қамтитын әмбебап теория болып табылады. Қышқылдық қасиетті атомдар да, молекулалар да, иондар да көрсете алады.
Құрамында сутек атомы бар молекулалар (НСІ, Н2SO4, т.б.), өзіне электрон қосып алуға бейім тотықтырғыштар (СІ2, О2, КМnO4, HNO3, т.б.), әсіресе, анионға қосыла алатын барлық катиондар (Na+, Mg2+, Al3+, Cu2+, Fe3+, Sn4+, т.б.) түгелдей қышқыл қызметін атқарады.
Зерттеулер нәтижесінде қышқылдың өзіндік ерекшеліктерін айқындауға қол жеткізілді. Мысалы, қоқырлы қышқылдың (фосфор элементін алу кезінде түзілетін фосфорлы қоқыр) таза термиялық фосфор қышқылынан айырмашылығы – құрамында тотықпай қалған фосфордың әр түрлі формалары (Р4, H2PO2, H2PO3, H3PO3), сілтілік, сілтілік-жер, ауыр металдар катиондары, фторидтер, органикалық заттар, тағыда басқа заттардың болуында.
Қоқырлы қышқыл фосфор тұздарын, сонымен қатар, натрий триполифосфатын алу кезінде қолданылады. қышқыл жылына мыңдаған, миллиондаған тоннамен шығарылып, шаруашылықтың көптеген салаларында, техника мен ғылымда кеңінен қолданылады.
Қазақстанда фосфор, күкірт қышқылдары көп мөлшерде өндіріледі. Күкірт қышқылы Жезқазған, Балқаш, Өскемен, тағыда басқа қалалардағы өндірістік цехтарда түсті металдардың құрамындағы күкірттен алынады. Бор қышқылы Батыс Қазақстандағы Индер боратынан өндіріледі. Сірке қышқылы көп жылдар бойы Теміртау маңынан алынып келді. Күкірт қышқылын кейде химия өнеркәсібінің «наны» деп атайды, себебі, ол автомашина мен ұшақтардың аккумуляторларынан бастап, химия өнеркәсібінде фосфор қышқылын, фосфат тыңайтқыштарын алуға, түсті металлургияда металдарды өңдеуге, оларды қышқылда ерітуге жұмсалады.
Күкірт қышқылы химиялық материалдардың ішіндегі ең көп қолданылатын зат, оның қатысуы нәтижесінде көптеген басқа қышқыл мен олардың тұздары бөлініп алынады. Органик. химияның қосылыстарын синтездеуде, талдау жасар алдында да, көміртекке айналдырып өртеуде де күкірт қышқылы қажет. Ал барлық тұздар-селитралар азот қышқылының қатысуымен алынады. Одан тыңайтқыштардың өзегі болып табылатын аммоний, калий, кальций селитралары алынады. Көптеген бояғыш заттардың негізі болып есептелетін анилинді алуға азот қышқылы мен күкірт қышқылы жұмсалады.
Арзан қопарғыш – динамиттің басты құраушысы азот қышқылының глицеринмен әрекеттескендегі туындысы. Одан күшті тринитротолуол қопарғышы да азот қышқылының қатынасуымен өндіріледі. Фосфор қышқылы да көп мөлшерде өндірілетін аса бағалы өнім. Оның бірі фосфор тыңайтқыштарын алуға жұмсалатын тазалығы төмендеу – термиялық фосфор қышқылы. Ал одан қымбат әрі тазалығы жоғары экстракц. фосфор қышқылы алынып тағам өнеркәсібінде лимонад, мармелад, сироптарға дәм кіргізу үшін қоспа ретінде пайдаланылады. Бұлардың екі түрі де Тараз қаласындағы фосфор өңдейтін заттарда алынады.
Тұз қышқылы өнеркәсіпте металдан (болат, шойын, т.б.) жасалатын бұйымдардың бетіндегі қақты, татты ерітіп тазалау үшін қолданылады. Содан соң олардың бетіне никель, хром, мырыш, мыс, алтын жалатып коррозияға ұшырамайтындай етуге болады. Тұз қышқылының көмегімен көптеген химиялық процестерді жүргізуге болады.
Қышқылға төзімділік
thumb|alt=A.| Сульфаниловая кислота.Қышқылға төзімділік  – материалдардың жегі қышқылдар әсерлеріне төзу қабілеті; Ішкі төзімділік заттардың табиғатына, жегі ортаның тотығу-тотықсыздану қасиеттеріне, аниондардың табиғатына, қышқылдардың концентрациясы мен температурасына, сыртқы әсерлерге (қысым, температура, т.б.) тәуелді болады. Мысалы, хром және хромды болаттар 40%-дық азот қышқылына төзімді, ал 40%-дық күкірт қышқылында бүліне бастайды. Температура артқанда материалдардың қышқылға төзімділік күрт кемиді. Металдардың ішкі төзімділігі оның бірлік ауданынан жоғалтатын массасы бойынша анықталады (сағатына грамм/метр2). Бейметалл органикалық материалдардың ішкі төзімділігі қасиеті ісіну дәрежесіне және механикалық қасиеттерінің (беріктік шегі, аққыштық шегі, т.б.) өзгеру ерекшеліктеріне қарай бағаланады, ал бейметалл бейорганикалық материалдардың ішкі төзімділігі қышқылмен өңделгеннен кейін майдаланған материалдың массасының өзгеруі бойынша анықталады; Қышқылға берік заттар.
Қышқылды жаңбыр
Қышқылды жаңбыр – атмосфералық жауын-шашын түрлері (оған қар да жатады). Жаңбыр құрамында қышқылдың (pH<5,6) болатындығы ауа құрамында өндіріс қалдықтары (мыс., SO2, NO2, HCl, т.б.) мөлшерінің көптігіне байланысты. Осындай жауын-шашын түскен топырақ пен су айдындарының қышқылдығы артып, соның нәтижесінде қоршаған ортаның экожүйесі деградацияға ұшырайды. Атап айтқанда, су айдындарындағы балықтар мен су жануарлары жаппай қырылып, топырақ құнарсызданып, жеміс-жидек пен көкөніс және орман ағаштары өспей, солып қалады..Атмосфера құрамына еңген өндіріс қалдықтары күкірт диоксиді және азот оксидтері ондағы ылғалмен әрекеттесіп күкірт және азот қышқылдарын түзеді.Соның әсерінен жерге жауатын жаңбыр мен қар қышқылданады.Әдетте рН 5,6 кем болса жауын- шашын «қышқыл жаңбыр» деп аталады.Күкірт және азот оксидтері металургия өндірісінде және көмір, мұнай мен әр түрлі газдар жиналған кезде түзіліп атмосфера құрамына енеді, күкірт оксиді жылу электр станциясынан бөлінсе ,азот оксиді автомобильде жанармай жанған кезде түзіледі.Ғалымдардың зерттеуіне сүйенсек бір тонна отын жанғанда, жылу электр станциясында орта есеппен 150кг, ал автомобиль моторында 1кг бензин жанғанда , 270 г ластағыш заттар бөлінеді. Көмірді және мұнайды жаққан кезде түзілетін күкірт диоксиді газы атмосферада күкірт триоксидіне дейін тотығады.
Түзілген оксид
2SO2 +О2 → 2SO3
SO3 +Н2О→ Н2 SO4 Күкірт қышқылы ауа құрамында аэрозоль және майда тамшы түрінде болады. Азот оксиді де ауадағы ылғалмен әрекеттесіп,азот қышқылына айналады.
2 NO + O2 →2 NO2
4 NO2 + 2 Н2О+О2 → 4 Н NO3
Қышқыл жаңбырлар топырақ құрамына еніп,өсімдіктердің өсіп-жетілуіне қорек болатын қажетті заттармен бірге улы ауыр және жеңіл металдардың еруіне мүм-кіндік туғызады. Өз кезегінде улы заттар келеңсіз жағдайларға алып келеді. Мысалы, аздап қышқылданған судағы алюминий мөлшерінің 0,2 мг/л балықтар үшін өте қауіпті, сонымен қатар ағаштардың өсуін тежейді.Қышқыл жаңбыр әсерінен ормандардың құрғақшылыққа және ауруға төзімділігі нашарлайды.Ал орман – табиғат санитары.Барлық тірі ағзаның тыныс алуына қажетті оттегінің мөлшеріне де әсер ететіні белгілі. Жаңбыр тамшыларында еріген күкірт қышқылы атмосферада тұман түзіп, адамдардың аллергия және басқа аурулармен науқастануына әкеледі. Қышқыл жаңбырларды болдырмаудың негізгі тәсілі техникалық қондырғыларды қолдану арқылы күкірт және азот оксидтерін атмосфераға жібермеу.
Қышқыл тау жыныстары
Қышқыл тау жыныстары – құрамында кремний оксиді 64%-дан жоғары болатын магмалық тау жыныстары. Олардың орташа химиялық құрамы: SіO2 64 – 78%, кейбір ультрақышқыл түрлерінде 80 – 85%-ға, ал магмалық кварцолиттерде 85 – 100%-ға жетеді. Олар интрузия және эффузия процестерінің нәтижесінде қалыптасады. Интруз. Қышқыл тау жынысының ішінде гранит, гранодиорит, аляскит, рапакиви, чарнокит, плагиогранит көп кездеседі. Эффузия Қышқыл тау жыныстарынан мол тарағандары липарит пен липариттік порфир, кварц порфирі мен кератофир, дацит пен дацит порфирі, фельзит пен жанартаулық шыныларға жататын обсидиан, пехштейн (қарамай тас), пемза (көпіршік тас), церлит. Қышқыл тау жыныстары, негізінен, кварцтан, калийлі және калий-натрийлі дала шпаты мен плагиоклаздан (альбиттен андезинге дейін) тұрады. Фемалық минералдар аз мөлшерде (5 – 10%) кездеседі, кейбір түрлерінде ғана 15 – 20%-ға жетеді. Олар – биотит, амфибол, пироксен (сирек), тағыда басқа қышқыл тау жыныстардың көпшілігінде кварц 20 – 40%, калишпат (ортоклаз, микроклин, санидин) 20 – 40%, плагиоклаз 20 – 50% болады. Онда кездесетін акцессор минералдар (апатит, сфен, магнетит, циркон, монацит, торит, малакон, ксенотим, пирохлор, турмалин, т.б.) сирек металды, радиобелсенді болып келеді. Қышқыл тау жыныстары – қызғылт сары, қызыл, күрең қызыл, кейде ашық сұр түсті. Интрузия Қышқыл тау жыныстары бірқалыпты ірі, порфир кейіптес, ал эффузия түріндегілері өте ұсақ түйірлі немесе шыны тәрізді аморфты массадан құралған. Эффузия қышқыл тау жыныстары күмбезді, тасқын, жамылғы, желі пішіндес, ал интрузия Қышқыл тау жыныстары [[батолит, лакколит, шток, желі тәріздес келеді. Барлығы да қалыпты, сілтілілеу және сілтілі қатарлар болып бөлінеді. Олардың арасында көбірек тарағаны қалыпты және сілтілі қатарлар. Қышқыл тау жыныстардың жанартаулық шынылардан ғана тұратындары обсидиан, пемза, перлит түрлеріне бөлінеді. Қышқыл тау жыныстары қышқыл магманың кристалдануынан, терең жер қыртысындағы шөгінді жыныстардың балқуынан (палингенезінен), метасоматикалық жолмен пайда болады. Олар әшекейлеу ісінде (рапакиви мен амазонитті гранит), құрылыс материалдары ретінде (пемза, т.б.) кеңінен пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Қышқылдар Санат:Химиялық қосылыстар
Сауран (ауыл)
Сауран — Түркістан облысы Сауран ауданындағы ауыл, Жібек жолы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шорнақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде.
Морфологиялық теория
Морфологиялық теория - оған сәйкес әрбір тіл кейбір бұрын болған тілдің өзгеруінің, диалектикалық бөлшектенуінің және тағы басқаларының салдарынан тұған.
Сауран (ауыл)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1373 адам (723 ер адам және 650 әйел адам) болса, 2009 жылы 1526 адамды (767 ер адам және 759 әйел адам) құрады.
Гарре
Гарре (Garrey) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Дакс округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,93 км² шамасында.
Сауран (ауыл)
Дереккөздер
Санат:Сауран ауданы елді мекендері
Морфологиялық теория
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
fa:تک‌واژشناسی
Гарре
Коммунаның INSEE коды — 40106, пошта индексі — 40180.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 177 адамды құрады. Халық тығыздығы — 35,9 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Ерлан Өмірзақұлы Елеусінов
Ерлан Өмірзақұлы Елеусінов (2 шілде 1972 жыл) — қазақ футболшысы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 2000-2001 жылдары тоғыз кездесу өткізген. Қазір бапкерлікпен айналысады.
Карьерасы
Карьерасында РШВСМ, "Қайрат", "Тараз", "Ақтөбе" клубтарында ойнады.
Сілтемелер
Санат:2 шілдеде туғандар Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары