Қазақ_мемлекеттігін_қалпына_келтіру
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІЛІГІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ Қазревкомның құрылуы. 1920 ж 26-тамыздағы. Қаз КР-ны құру туралы РКФР Кеңестік халық комитетінің декреті 1920ж 4 қазандағы Орынбордағы құрылтай съезі. Ц К және Орталық комитет және СНК Қаз АКСР-ң құрылуы. Балалар, Қазақстанда азамат соғысының аяқталуынан кейін күн тәртібіндегі ең өзекті мәселе не деп ойлайсыздар? Азамат соғысының аяқталуымен қатар, контрреволюциялық күштер мен ақ гвардияшыларды талқандаумен байланысты Кеңес өкіметін қайта қалпына келтіру мәселесі ерекше орын алды. 1919 ж. маусым айында Кеңестердің ұлт істері жөніндегі халық комиссариаты Қазақ кеңес автономиясын құру туралы арнайы мәселе қарады. Онда жаудан азат етілген аймақтарда саяси және шаруашылық жұмыстарды ұйымдастырды. Сонымен қатар өлкеде Кеңестердің құрылтай съезін шақыруға әзірлік жасайтын арнайы орган құру туралы шешім қабылданды. 1919ж. 10 шілдеде РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесінің декреті бойынша Қырғыз (қазақ) өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет құрылды. Құрамына С. Пестковский, А.Байтұрсынов, Ә.Жангелдин, Ғ.Әлібеков, С.Арғыншиев, А.Авдиев еңбек етті. Революциялық комитеттің орталығы Орынбор қаласы болып белгіленді. Революциялық комитеттің жанынан басқару салалары бойынша : еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау және халық ағарту , егіншілік , юстиция , почта және телеграф ,азық-түлік , халық шаруашылығы кеңесі сияқты бөлімдер мен бөлімшелер құрылды. Қазақ өлкесі аймағындағы өкімет билігі мен. басқару жоғары органы Қырғыз (қазақ) революциялық комитетінің атқарған қызметі әр алуан. Азат етілген аудандарда кеңестерді қалпына келтіру, өнеркәсіп пен көлік қатынасын жандандыру, мәдениетті дамыту т.б Қазревком 1919жылдың шілдесінен 1920ж қазан айына дейін 15 ай жұмыс істеді. Қазревкомның басқаруымен жергілікті өкімет оргүандары зиян шеккен темір жол қатынастарын ретке келтірді. Орынбор-Ташкент темір жолында ғана 550 шақырым жол төсенішін, 172 көпірді, 18 темір жол станциясын, ондаған депо мен шеберханаларды қиратты. Барлығы қалпына келтірілді. 1920 ж. 2-қаңтарда жұмысшы шаруа қорғаныс Кеңесі губерниялық және үздік революциялық комитеттерді тарату, бүкіл өкімет билігін Кеңестердің қолына беру туралы қаулы қабылдады. Революциялық комитеттерден кеңестерге көшу ең алдымен Орал облысында басталды. Селоларда, ауылдар мен станицаларда Кеңестер сайлауы өткізілді. Одан кейін болыстық және уездік съездер болып, Кеңестердің атқару комитеттері сайланды. Ревалюциялық комитеттер болыстық немесе уездік аумағындағы бүкіл өкімет билігін осы атқарушы органдарға берді. 1920 ж. 30 сәуірде РК (б) П (Ресей Кеңестік большевиктер Партиясы) Орталық Комитетінің Ұйымдастыру бюросы Қазақстанда партия облыстық бюросын құру туралы қаулы қабылдады. Оның құрамына С.Пестковский, Ә.Жангелдин, Ә.Әйтиев, М.Мырзағалиев, А.Авдеев, С.Арғыншиев, Ә.Әлібеков кірді. РК (б) П Қырғыз (Қазақ) облыстық бюросы құрылғаннан кейін, мемлекеттік құрылысты нығайту жұмыстары одан әрі өрістеді. 1920 ж. 17 тамызда РКФСР (Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасы) Халық Комиссарлар Кеңесі Қырғыз республикасы туралы Декрет жобасын мақұлдады. 1920 ж. 26 тамызда БОАК (Бүкілресейлік Атқару Комитеті) мен РКФСР Халком Кеңесі РКФСР құрамында «Қырғыз (Қазақ) Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы» жарлық қабылдады. Қазақ республикасын Семей, Ақмола, Торғай және Орал губерниялары, Маңғыстау уезі, Закаспий облысының Красноводск уезіндегі 4-ші және 5-ші Адай болыстары, Астрахань губерниясындағы Синемор болысы, Бөкей ордасы, 1-ші және 2-ші Приморье округтарына шектес, қазақтар қоныстанған бұрынғы жерлер кірді. 1920 жылғы 22-қыркүйекте Бүкілресейлік Атқару Комитетінің жаңа декреті бойынша Қаз АКСР-нің құрамына Орынбор губерниясы енгізілді. Орынбор қаласы республиканың астанасы болды. 1920 жылдың 4-12 қазанында Қазақстан Кеңестерінің құрылтай съезі болып өтті. Съезге Қазақстанның барлық губернияларынан 273 делегат қатысты. Алтай губерниясы қазақтарының атынан 6 делегат қатысты. Делегаттардың қатарында 128 қазақ, 127 орыс және басқа да ұлттардың 18 өкілі болды. Құрылтай съезінде Орталық Атқару Комитеті төрағасы болып С.М.Меңдешев сайланды.Ал, Халық комитеті Кеңесінің төрағасы В.Радус-Зенькович сайланды. Съезде Қырғыз (Қазақ) еңбекші қазақ халқының, шаруалардың, казактардың және қызыл әскер депутаттары кеңестерінің автономиялық республикасы болып құрылғанын мәлімдеді. Декларация халықты ұлттық езушілік пен құлдықта ұстау саясатынан батыл қол үзетінін жариялады. Декларация Қазақстан еңбекшілерінің саяси құқықтарын: - Кеңестерді сайлау және сайлану құқығын ; - Нәсілдік және ұлттық тегіне қарамастан, барлық азаматтардың тең құқықтығын ; - Тегін білім алу құқығын ; - Қазақ әйелдерінің тең құқықтығын ; - Сөз, жиналыс, баспасөз , ождан бостандығын қуаттап баянды етті. Сонымен қатар азаматтардың еңбек ету, елін қорғау міндеттері де белгіленді. Кеңестердің Құрылтай съезі жер мәселесі жөнінде, экономикалық құрылыс туралы, әкімшілік мәселесі жөнінде шешімдер қабылдады. Қазақ АКСР құрылуын және Кеңестердің құрылтай съезінің шешімдерін еңбекшілер мақұлдап қарсы алды. Қазақтың Кеңестік ұлттық мемлекеттігін құрудың орасан зор тарихи маңызы болды. Жаңадан құрылған жас республика тез аяқтала бастады. Қазақ халқының басқа ұлттармен қатар қалыптасу процесі күшейді. Оның Кеңес мемлекеті құрамындағы басқа халықтар мен достығы нығая түсті. Құжат «Революция жеңісінен кейінгі кезде Қазақстан үшін аса маңызды мәселелердің бірі өлкедегі революциялық өзгерістерді басқаруға лайықты кадрлардың тапшылығы еді. Кеңес билігі орнағаннан кейінгі уақытта орталықтан Қазақстанға біраз кадрлар жіберілген. Олардың арасында революция идеяларына шын ниетімен берілген, соған сай өзгерістерге өз үлесін қосуға даяр большевиктер аз боған жоқ. Сондай-ақ олардың қатарында жергілікті ерекшеліктермен есептесуге аса құлықты емес, өз міндетін орталықтың нұсқауын бұлжытпай, тіптен реті келсе асыра орындау деп түсінген солақайлар да жеткілікті еді».