cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 2832
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 7 желтоқсанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 2832 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26377, UGC 4942, MCG 6-21-15, ZWG 181.24, ARP 315.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Авольсайм
Авольсайм (Avolsheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67016, пошта индексі — 67120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 740 адамды құрады. Халық тығыздығы — 404,37 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сен-Назер-де-Пезан
Сен-Назер-де-Пезан (Saint-Nazaire-de-Pézan) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Монпелье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,66 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34280, пошта индексі — 34400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 568 адамды құрады. Халық тығыздығы — 100,35 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
NGC 7336
NGC 7336 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1849 жылы 10 қыркүйекте Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7336 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69337, MCG 6-49-49, NPM1G +34.0450.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Барра-Фунда
Барра-Фунда (Barra Funda) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Каразинью экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2338 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60,033 км² шамасында. Халық тығыздығы — 40,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1994 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Су айдауыш мұнара
Су айдауыш мұнара ' — елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндсгі су өтімі мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болатган немесе темір-бетоннан жасалған бактан (ыдыстан) және оны көтеріп тұратын тіреуіштен тұрады.
Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, бактың сыйымдылығы ондаған м3-ге дейін жетеді. Тіреуіш негізінен болатган, темір-бетоннан, кейде кірпіш немесе ағаштан жасалады. Бак ішіндегі судың қыста қатып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен, жеңіл материалмен қапталып, үсті шатырмен жабылады.
Дереккөздер
Санат:Су айдауыш мұнаралар Санат:Сумен қамтамасыз ету Санат:Гидротехника Санат:Гидравлика
Әділхан Батырханұлы Пірманов
Әділхан Батырханұлы Пірманов (8.7.1955 жылы туған, Жалағаш ауданы) – баспагер, тарих ғылым кандидаты (1996), доцент. ҚазМУ-ды (ҚазҰУ) бітірген (1977). 1977 – 85 жылдары ҚР Мемлекеттік Орталық мұражайында, Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында ғылым қызметкер болып қызмет істеді. 1986 – 91 жылдары Қазақ Кеңес энциклопедиясында редактор, 1992 – 94 жылдары «Атамұра» баспасында редактор, 1994 жылдан бас редактор. 40-тан астам ғылым, ғыл-танымдық мақалалар, 1 монография мен 1 повесть жазған. Төрт томдық қысқаша «Қазақ КСР», бір томдық «Шаңырақ» үй-тұрмыстық энциклопедиясын, «Абай», «Ақмола», «Атырау», «Маңғыстау» энциклопедияларын әзірлеуге қатысты. Х.Арғынбаев пен М.Мұқановтың «Қазақ шежіресі хақында» зерттеу еңбегін, академиясы М.Қозыбаев жайлы кітап құрастырып, жарыққа шығарды. «Атамұра кітапханасы» сериясымен шығып жатқан көне заманнан бүгінге дейінгі бес томдық «Қазақстан тарихының» томдарын баспаға дайындап, үшінші том авторларының бірі. Оның редакторлығымен «Сыр өңірі тарихы» (1998), «Сыр бойындағы әулиелер» (2000) атты еңбектер жарық көрді.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Әдебиет
Нодс (Берн)
250px|thumb|Картада орналасуы Нодс (Берн) (Nods BE) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Ла-Нёввиль округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 728 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 26.7 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 724, пошта индексі — 2518.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Боулз
Боулз ойынына арналған ең ескі корт қазір Ұлыбританиядағы Саутгемптонда сақтаулы. Онымен 1299 жылдан бастап ойнаған. Бүгіндері боулз ойынын іште де, сыртта да ойнайды.
Корт
Боулз ойынына арналған корт каткалар деп аталатын ойын жолақтарына бөлінген. Ойын кезінде монеттер ұтып алған ойыншы алаңмен домалайтын, джек деген атауы бар кішкентай шарды жібереді. Джек нысананың рөлінде болғандықтан ойыншылар өздерінің шарларын оған мүмкіндігінше жақындатуға тырысады.
IC 3344
IC 3344 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E? (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40706, MCG 2-32-50, ZWG 70.77, VCC 917, NPM1G +13.0306.
Сыртқы сілтемелер
IC 3344 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Грандфил (Оклахома)
Грандфил (Grandfield) — Оклахома штатының Tillman округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1038 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.17 км² шамасында. FIPS коды — 40-30850.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Госпитализм
Госпитализм - адамның ауруханалық стационарда немесе жабық мекемеде (Бөбек үйі, балалар үйі) жақын адамдардан бөлек ұзақ болуымен және жеке тұлғалык эмоционалдық қарым-қатынастың тапшылығымен шартталған психикалық және соматикалық бұзылулардың жиынтығы. Терминді австроамер. психоаналитик Р.Спите қолданысқа енгізді.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Экспатриация
Экспатриация – адамдардың отанынан шет жерге ерікті түрде немесе мәжбүрлі түрде қоныс аударуы, азаматтығынан айырылуы. Экспатриация оптация, азаматтықтан шығу кезінде болады, сондай-ақ мемлекеттің жоғары заң шығарушы немесе сот органдарының азаматтықтан айыру туралы шешімімен мәжбүрлеу тәртібімен жүзеге асырылады. Кейде азаматтықтан айырғаннан кейін елден қуу басталады.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Куинтано
Куинтано (Quintano) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Кремона провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Кревен
Кревен (Crevin) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Редон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35090, пошта индексі — 35320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2585 адамды құрады. Халық тығыздығы — 311,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Дэйв Франко
Дэвид Джон Франко (David John Franco,, Пало-Альто, Калифорния, АҚШ), Дэйв Фра́нко (Dave Franco) атымен танымал — американдық актер, сценарист, режиссер және продюсер.
Жеке өмірі
Шенэй Граймспен және актриса Дианна Агронмен кездескен. 2012 жыл мамыр айынан бастап, Элисон Бримен  кездесуде. 2015 жылдың тамыз айында екі жұп некелесу туралы хабарлады.
Жоғарғы Услы
Жоғарғы Услы — Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл, Услин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 785 адамды құрады. Пошта индексі — 453163, ОКАТО коды — 80249892001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ашылып-қысылатын жұдырық
Ашылып-қысылатын жұдырық - екі жұдырықшасы бар білік, тежеуіш механизмнің екі тежеуіш қалпын бір уақытта босатуға пайдаланылады.
Экспедитор
Экспедитор – 1) көлік экспедициясы шартының тарабы; 2) еңбек шартына (келісімшартына) сәйкес жүктерді алушы, оларды тасымалдау кезінде жеткізіп салушы, өткізуші, тауар жөнелту құжаттарын ресімдеуші компания немесе жеке тұлға.
Санат:Транспорт Санат:Терминология
Плазак
Плазак (Plazac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 33,77 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24330, пошта индексі — 24580.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 725 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Масегосо-де-Тахуния
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 90 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,41 км² шамасында.
Үрпаш Жәнияқызы Шалболова
Үрпаш Жәнияқызы Шалболова (21.11.1960, Қызылорда облысы Қазалы ауданы Әйтеке би ауылы) – экономика ғылымдарының докторы (2004).
Масегосо-де-Тахуния
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Үрпаш Жәнияқызы Шалболова
Саратов политехникалық институтын бітірген (1983). Байқоңыр ғарыш айлағындағы әскери бөлімшеде экономист (1983–1984). Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институты (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) Қызылорда бөлімшесінде оқытушы (1984–1988), Мәскеу қаласындағы ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер (1992–1993). 1993 жылдан Қызылорда педагогика институтында (қазіргі Қызылорда мемлекеттік университеті) аға оқытушы, әдіскер, кафедра меңгерушісі, декан, доцент, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор қызметтерін атқарады.
«Развитие рынка углеводородного сырья в Республике Казахстан: теория, практика, приоритеты» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы.
Дереккөздер
Санат:21 қарашада туғандар Санат:1960 жылы туғандар Санат:Қазалы ауданында туғандар Санат:Қазақстан экономистері Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Боулинг
Қажетті мәлімет
Боулингке арналған жол бір жағынан кіру аймағынан және екінші жағынан кеглилерге апаратын жолға жіберу үшін кіру аймағындағы кірісу сызығынан кейін тұрады. Шарлар көлемдері бойынша ерекшеленеді, бірақ олар диаметрі 69 см-ден (2 фут 3 дюйм) көп болмауға және 7,29 кг-нан (16фунт) артық тартпауға тиіс.
Дереккөздер
Санат:Боулинг
Атомизм
Атомизм - материяның диск-ретті құрылысы туралы білім.
Дереккөздер
Атомистика
Санат:Физика Санат:Атомдық физика Санат:Ядролық физика
Иондық байланыс
Иондық байланыс. Иондық байланыстың бірінші теориясын 1916 ж. неміс ғалымы Коссель ұсынды. Коссель теориясы бойынша иондық байланыс қарама-қарсы зарядталған иондардың электростатикалық тартылысуынан болады.
Коссель теориясының қағидалары:
Атомның ионға айналу мүмкіншілігі оның иондану энергиясы мен электрон тартқыштығының шамаларына тәуелді. Катиондарды иондану энергиясының шамасы аз болып келетін І және ІІ топтарда орналасқан сілтілік және сілтілік жер металдар оңай түзеді. Ал аниондарды электрон тартқыштығы жоғары галогендер оңай түзеді. Демек, галогендер сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде ионды қосылыстар береді. Жалпы ионды қосылыстардың саны онша көп емес. Жоғарыда аталып кеткен сілтілік және сілтілік-жер металдардың галогенидтерінен басқа ионды қосылыстарға олардың оксидтері, сульфидтері және оттекті қышқылдармен беретін тұздары жатады.
Кретит билеттері
Кретит билеттері - қазынашылықтың немесе банкінің ақша орнына қабылданатын пайызсыз борыш-қорлық міндетітемелері.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
Кария (Моимента-да-Бейра)
Кария (Моимента-да-Бейра) (Caria (Moimenta da Beira)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Моимента-да-Бейра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 579 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,82 км² шамасында. Халық тығыздығы — 36,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Эден (Айдахо)
Эден (Eden) — Айдахо штатының Джером округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 16-24310.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 411 адамды құрады.
Петковци (Велико Тырново облысы)
Петковци (Петковци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Елена қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5084. Телефон коды — 06152. ЕКАТТЕ коды — 56011.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Жабысқақ қандыағаш
Жабысқақ қандыағаш (Alnus  glutіnosa) — қайыңдар тұқымдасы қандыағаш туысына жататын бір үйлі ағаш.
Қазақстанда Жайық, Елек, Тобыл өзендері бойында, Құсмұрын к-нің жағасында, Ерейментау, Қарқаралы, Баянаула таулы аймағында өседі. Биіктігі 20 — 30 м келетін қара қоңыр түсті қабықты ағаш. Жас бұтақтары жылтыр, қызыл қоңыр үсті, желімді түктері болады. Бүршіктері жұмыртқа тәрізді, дөңгелектенген жапырақтарының (ұзындығы 4 — 12 см, ені 3 — 7 см.) бет жағындағы жолақтары айқын көрініп тұрады. Сырғалары (аталық та, аналық та) 3 — 5-тен топтасады. Дара жынысты, тұқымынан және вегетативтік (атпа тамырлары арқылы) жолмен көбейеді. Бүрі сәуір — мамырда ашылады. Жемісі — бір тұқымды, қос қанатты, қызыл-қоңыр түсті, желмен таралатын жаңғақша. Жабысқақ қандыағаш — дәрілік өсімдік. Оның қабығында илік заттар (5 — 9%), бүршігінде алкалоид (14 — 16%), жапырағында салицил, спирт және түрлі органикалық қышқылдар болады. Жабысқақ қандыағаштан алынған тұнба медицинада тоқ ішек қабынғанда, құяңға, суық тигенде қолданылады. Оның қабығынан түрлі түсті бояу алынады. Жабысқақ қандыағаштың сүрегі жеңіл, қызыл түсті, одан үй жиhаздары, ыдыс жасалады, құрылыстарда пайдаланылады. Жабысқақ қандыағаш, өте сирек кездесетін реликті өсімдік, қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Қайың тұқымдасы
Түлкібас кенттік әкімдігі
Түлкібас кенттік әкімдігі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Түлкібас кенті, Көктерек ауылы кіреді. Орталығы – Түлкібас кенті.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 11 448 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков
thumb|right|200px|Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков
Томызь
Томызь — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама өзенінің сол жағалауынан 1630 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 58 км-ді құрайды.
Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков
Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков (28 қаңтар, 1955, Шымкент) — Қазақстан Республикасының әділет министрі.
Томызь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков
Қысқаша өмірбаяны
Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.
Томызь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков
Марапаттары
Мемлекет алдындағы қызметі, еліміздің әлеуметтік-экономикалық және мәдениетті дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін
Дереккөздер
Санат:28 қаңтарда туғандар Санат:1955 жылы туғандар Санат:Шымкентте туғандар Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан әділет министрлері Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары Санат:Қазақстан судьялары Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары Санат:Барыс орденінің иегерлері Санат:Парасат орденінің иегерлері Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Экскурсия
Экскурсия (excursіo – сапар) – ғылыми, білім беру, танымдық, мәдени-ағарту, демалу, т.б. мақсаттарда белгілі бір орындарға ұйымдастырылатын ұжымдық сапар немесе жорық.
Экскурсияның мазмұны зерттеу нысанына (табиғат, музей, өндіріс, тарихи оқиғалар болған орын, т.б.) байланысты. Тақырыбы бойынша мәдени-тарихи, ғыл. жаратылыстану, өндірістік, өлкетану, т.б. Экскурсиялар болады. Экскурсия оқу жүйесіне байланысты мектептерде жиі қолданылады. Мұндай жағдайларда Экскурсия оқушылардың ой-өрісін кеңейтуге бейімдейтін оқу-бағдарламалық және мектептен тыс Экскурсиялар болып бөлінеді. Экскурсия негізіне оның ақпараттық бөлімі, коршаған ортамен байланысы, ғылыми мәні, адамдардың бір-бірімен байланысы, оның идеялығы сияқты спектлерді қарастырады.
Тарихы
«Экскурсия» (excursio) латын тілінен аударғанда «серуендеу» деген мағынаны білдіреді. Экскурсия - жеке тұлғаның уақытша болатын елдегі (жердегі) туристік ресурстарды танымдық мақсатта жиырма төрт сағаттан аспайтын уақытқа барып көруі. Негізінен бұл пән оқу үрдісіне Батыс Еуропа және Ресей оқытушылары арқылы ХVIII-ХІХ ғғ. енгізілді. 1910 жылы Мәскеуде «Орталық экскурсиялық комиссия» құрылды оқушылар мен оқытушыларға қызмет көрсету үшін. Совет үкіметі экскурсияны оқу үрдісінде ең қажет элементі деп қарастырды. 1918 жылы Мәскеуде «Орталық оқушылар экскурсиялық бюро» құрылды. Экскурсиялар туризмде мәдени-танымдық түрі ретінде, құрама бөлігі ретінде 20-жылдардың сонымен 30-жылдардың басында өрлей бастады. 1928ж «Советский турист» АҚ құрылды, 1930 ж «Бүкілсоветтік пролетарлық туризм және экскурсия еркін қоғамы» (ОПТЭ) болып өзгертілді. Көптеген қалаларда «Норкампросаның» эксурсиялық-туристік орталықтары ашылды. 1936 ж бастап туризм және экскурсияны дамыту төрағалығын ВЦСПС және оның өкілдігіне иық артылды.
Экскурсиялық іс - халық арасында мәдени-ағарту жұмысының маңызды белгісі. Оның тарихы жалпы 100 жылдан асқанымен ең дамыған кезі өткен ғасырдың 70-80 жылдары. Экскурсия білім алудың негізгі формасы. Сондықтан экскурсия өткізген уақыты бойынша емес, тақырыбы бойынша жүйеленген. Экскурсияның бірнеше түрлері бар. Олар: тарихи, кәсіптік, табиғи, архитектуралық, әдеби және т.б. Алғашқы экскурсияға себепші болған өткен ғасырлардың қоғамдық өмірі. Сол кезде жиі діни, әулие жерлерге қажылық жасаумен байланысты болды. Жалпы айтқанда, экскурсиялар мемлекеттің түрлі кезеңдерінде әр түрлі функцияларды атқарған. Ол ғасырдың қызығушылығына байланысты болған. Экскурсиятанудың пән ретінде дамуы Совет Одағында педагогика, өлкетану, мұражайтану, туризмнің дамуымен тығыз байланысты болды. Өткен ғасырлардың белгілі мұғалімдері экскурсияны оқу процесінің белсенді түрі деп санаған. Сондықтан экскурсия алғашында мектептерге енгізілген. Табиғатқа шығу, айналамен тануда, экскурсияның маңызы зор. Кейіннен оқу экскурсияларымен қатар оқудан тыс экскурсиялар пайда бола бастады. Бірақ олар алғашында өте аз, тек қана бай адамдардың қолына жеткен. Олар сол кезде Крымға, Кавказға, шет ел курорттарына саяхат жасаған.Экскурсия кезінде білім алу мақсаты XVIIIғ алдыңғы қатардағы прогрессивті адамдар қойған. Ол үшін түрлі қоғамдық бірлестіктер құрып, қаржы мәселелерін ірі демеуші арқылы шешкен. «Экскурсия» сөзі латын тілінен пайда болған. Орыс тіліне XIX ғ. енгізген. Басында бұл сөз «әскери шапшаңдық», кейіннен «серуенге шығу», «жорық» деп белгіленген.
Экскурсияның классификациясы
1. Мазмұны бойынша;
2. Қатысушылардың құрамына, санына қарай;
3. Өткізген орнына қарай;
4. Жылжу тәсіліне қарай;
6. Өткізу түріне қарай.
1. Шолу экскурсиялар. Шолу экскурсиялар көп тақырыпты қамтиды. Бұндай экскурсиялар көпжоспарлы деп аталады. Оларда тарихи және қазіргі мәліметтер қолданылады. Бұндай экскурсия көптеген түрлі объектілерді – тарихи-мәдени ескерткіштер, ғимараттар ме нқұрылыстарды, табиғи объектілерді, кәсіп және ауыл шаруашылық орындарын көрсету арқылы құрастырылады. Шолу экскурсияларда оқиғалар ірі жоспармен баяндалады. Ол қала, мемлекет, аудан туралы жалпы түсінік береді. Шолу экскурсияның ерекшеліктері бар: кез келген қалада олар бір-бірімен құрылымы жағынан ұқсас болады, қаланың тарихы, кәсіпорынның тарихы, сипаттамасы, ғылымы, мәдениеті сияқты тақырыпшалардан тұрады.
2.Тақырыптық экскурсия. Тақырыптық экскурсия бір тақырыпқа ғана арналады. Тақырыптық экскурсия бірнеше топтарға бөлінеді:
1) Тарихи экскурсия – мазмұны бойынша бірнеше кіші топқа бөлінеді:
а) тарихи-өлкетану;
ә) археологиялық;
в) тарихи-өмірбаяндық;
г) тарихи мұражайларға бару;
ғ) тарихи шайқастар болған жерге бару.
а) тарихи өндірістік;
ә) экoномикалық өндірістік;
б) техникалық кәсіптік.
3) Өнерге байланысты экскурсиялар бірнеше топқа бөлінеді:
а) тарихи-театралдық;
ә) тарихи-музыкалық;
б) халықтың қол өнері;
4) Әдебиет экскурсиялары келесі топтарға бөлінеді:
ә) тарихи-әдебиеттік;
б) көркем-әдебиеттік.
2) Қатысушылар құрамына, санына қарай. Қатысушылардың құрамына байланысты келесі бөлімдерге бөлінеді:
1. Жеке;
2. Жергілікті халық үшін;
3. Шетелдік туристер үшін;
4. Ересек адамдар үшін;
5. Мектеп оқушыларына.
Әр топтың өз ерекшеліктерін ескере отырып, экскурсия мазмұнына жүргізілу техникасы мен тәсілінің ұзақтылығына өзгерістер енгізіледі. 3) Өткізген орнына қарай экскурсиялар келесі түрлерге бөлінеді: 1. Қалалық;
2. Қала маңы;
3. Өндірістік;
4. Мұражайлық;
5. Комплексті.
4) Жылжу тәсіліне қарай келесі түрлерге бөлінеді:
1. Жаяу;
2. Әр түрлі транспортты қолдану арқылы жүргізу.
5) Экскурсияның ұзақтылығына қарай 1 академиялық сағаттан 1 тәулікке дейін болады. Қысқа мерзімді турлар (3-4 тәулікке дейін) демалыс күнгі маршруттар деп аталады және солардың барысында бірнеше экскурсиялар жүргізілуі мүмкін.
6) Өткізу түріне қарай келесі түрлерге бөлінеді:
1. Экскурсия-серуендеу;
2. Экскурсия-лекция;
3. Экскурсия-музыкалдық;
4. Жарнама экскурсиясы.
Сонымен, дұрыс жүйеленген экскурсия экскурсоводтың клиенттермен жұмысын жақсы ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Заңдылықты пайдалана отырып дайындалған экскурсия нақты топтың сұраныстарын іске асыруға мүмкіндік береді.
Дереккөздер
Санат:Саяхат Санат:Ғылым Санат:Терминология
科学考察
Экспедиция
Экспедиция (лат. ехpedіtіo – тәртіпке, ретке келтіру) – 1) Ресей империясындағы кейбір мемлекеттік мекемелердің немесе олардың бөлімдерінің атауы (мыс., Сенаттың құпия экспедициясы, 18 ғ.); 2) көлік экспедициясы шартынан туындайтын азаматтық-құқықтық қатынастар; 3) құ-жаттарды, материалдарды, т.б. салып жіберумен айналысушы ұйымның құрылымдық бөлімшесі немесе осындай ұйымның өзі.
Санат: Тарих Санат:Транспорт
Сократтық сауал қою
thumb|right|300px|[[Сократ бюстінің қима суреті. (Виктор Вагер ойған, Батыс Австралия университеті, Кроули, Аустралия. 2004 ж.)-31.97684°N, 115.81778°W]] Сократтық сауал қою (Socratic questioning, немесе Сократ майевтикасы) — Сократтың атымен аталатын философиялық әдіс, Сократтық әдістің бір нақты формасы. Сократ оқушыларымен пікірталас және талқы жүргізген кезде жауапқа жетелейтін сұрақтар қоюға бағытталған білім беру әдісін қолданды. Шәкірттерінің бірі болған Платонның айтуынша, Сократ "ойлы сұрақтар қоюдың жетілген тәжірибесі шәкірттерді/оқушыларды идеяларды тексеруге жетелеп, сол идеялардың негізділігін анықтауға қабілетті етеді" деп сенді. Платонның пікірінше, оқытудың осы қатаң әдісі қолдану дегеніміз оқушы білімің ең жоғарғы деңгейге көтеру үшін мұғалім өзін білімсіз күйде көрсетуге тиіс. Сөйткен кезде студент қайшылықтарды мойындай алады, дұрыс емес немесе шала, жалаң идеяларды жаңартады және қажетті ойды сыни түрде анықтай біледі. Мұнда, Платонның "нағыз білім сырттан алынбайды, іштен оятылады" деген идеясының да мәні зор. Яғни ұстазы шәкіртінің жан дүниесінде нағыз білімнің бар екеніне, тек оны сұрақтар арқылы оятуға тиісті екеніне сенуге тиіс.
Сократтық сауал қою - ойды көптеген бағыттарда түрлі мақсаттар бойынша өрістетуге болатын жүйелі сұрақ қою әдісі, оның ішінде: күрделі идеяларға бойлауға, заттар ақиқатына жетуге, мәселелер мен проблемаларды тануға, болжамдарды түсінуге, ұғымдарды талдауға, білгеніміз бен білмейтінімізді ажыратуға, ойдың логикалық салдарын қадағалауға және пікірталасты меңгеруге мүмкіндік береді. Сократша сауал қою ойлаудың құрылымдық логикасы бар деген тұжырымға негізделген және ой астарына күмән келтіруге мүмкіндік береді. Сократша сұрақ қою мен сұрақ қоюдың өзін бір-бірінен ажыратудың кілті: біріншісі жүйелі, ғылыми, терең және әдетте негізгі ұғымдарға, қағидаларға, теорияларға, мәселелерге немесе проблемаларға бағытталады.
Сократтық сауал қою білім берумен байланысты және тұжырымдама ретінде соңғы 20 жылда оқытуда кең сұранысқа ие болды. Қазақстан мектептері мен университеттеріндегі кейінгі реформалардың басты мазмұны Сократша сауал қою әдісіне ұқсайтын оқушы/студент белсенділігін арттыруға негізделген. Ұстаздар, студенттер немесе терең деңгейде ойлауға мүдделі кез келген адам Сократша сауал құрастыра алады және олармен айналыса алады. Сократша сауал қою және оның әртүрлі нұсқалары психотерапияда да кеңінен қолданылуда.
Педагогикада
Мұғалімдер сабақ барысында Сократша сауал қоюды қолданған кезде олардың мақсаты оқушылардың ойлау қабілетін тексеру, оқушылардың берілген тақырып, мәселе немесе сұрақ бойынша білім дәрежесін анықтау, әсіресе, оқушылардың да Сократша сауал қою моделін үлгі етуіне және олардың ұғым, не ақыл жүлгесіне анализ жасай алуына көмектесу болмақ. Оқушылар да, оқытушы/мұғалімдер де Сократша сауал қою әдісін үйреніп, игеруге тиіс, сонда олар күрделі мәселелерге ақылдық ой қорытқанда, өзгелердің ойын түсіну мен бағалауда, сондай-ақ өзінің және басқалардың ойын қадағалауда бұл әдісті қолдана бастайды. Шынтуайтында, Сократ сауал қоюды оқытудың жалғыз ақылға қонымды түрі деп есептеген.
Педагогикалық мақсаты
Оқытуда, оқытушы мына екі мақсат үшін Сократша сауал қоюды қолдануға тиіс:
Педагогикалық әдістері
Сократтық сауал қою сұрақ қоюдың оқытудағы аса маңыздылығын айқындап берді. Ол жүйелі ойлау мен шашыранды ойлау арасындағы айырмашылықты танытады, әрі жеке адамдарды өз білімі мен идеясының түп-тамырына бойлауға мәжбүр етеді. Сократтық сұрақ қоюды білім беруде жаппай қолдануды дәріптейтін ұстаздар бұл әдістің оқушылар белсенділігі мен дербес үйренуі мен тәуелсіз ізденуіне көмектеседі дейді. Білім беру барысында студенттерге қолданылатын Сократтық сауалдардың мысалдары:
Сократтық сауал қою және Сыни ойлау
Сыни тұрғыдан ойлау және Сократша сауал қою екеуі де мән мен ақиқатты іздейді. Сыни ойлау ойлауымыз бен іс-әрекетімізді бақылауға, бағалауға, қайта құруға және қайта бағыттауға пайдалы ұтымды құралдар ұсынады. Мұны білім беру реформаторы Джон Дьюи рефлексиялық ізденіс деп сипаттады: "Бұл барыста ойланушы бір тақырыпты миында қайта-қайта ой елегінен өткізеді, байыпты және тұрақты түрде ой жүгіртеді". Ал, Сократтық сауал қою болса мақсатқа жету үшін өз-өзін жетелеп, маңызды сұрақтарға нақты бағытталу.
Сұрақ қою, немесе жетектегішті талқылау әдістемесі табиғилықты, ізденгіштікті және нақты мәселе ұсынуды талап етеді. Сократ секілді тәрбиешілер оқушының көзқарасын тыңдап, балама көзқарастарды да қарастыра алады. Оқушыларға барлық мәліметтерді електен өткізуді, бұрынғы білімдерімен байланыс орнатуды, сондай-ақ терең ойлау жолмен мәліметтерді жаңа білімге түрлендіре көшіруді үйрету керек.
Әр түрлі зерттеулер: "қойылған сұрақтар деңгейі ойлау деңгейіне әсер етеді" дегенді ұғындырады. Егер оқытушы сыни ойлау деңгейін жоғарылататын, күрделі ойлар мен сұрақтар қалыптастыруға жұмылдыратын белсенді оқу ортасын әзірлей алса, онда оқушылардың білмейтін білімдерін пайдаланып, оларды күрделі сұрақтар қоюға ынталандыруға болады.
Психология
Сократтық сұрақ қою психотерапияда, әсіресе классикалық Адлер психотерапиясында, логотерапияда, рационалды эмоционалды мінез-құлық терапиясындада, когнитивті терапияда және логика негізіндегі терапияда когнитивті қайта құру әдісі ретінде қолданылады. Мақсат - проблемаларға қатысты адамдардың ойларына негіз болатын болжамдар мен дәлелдемелерді ашуға көмектесу. Когнитивті терапиядағы Сократша сауал қою желісі пациентті мазалайтын автоматты ойларды басқаруға бағытталған:
Сократтық сауал қоюды мұқият қолдану терапевттің бір адамның қайталанған немесе оқшауланған логикасыз ойлауымен жұмыс жасауға мүмкіндік береді, әрі ашық көзқараспен, тіпті ең логикасыз болып көрінетін ойлардың да ішкі логикасына талдау жасауға болады.
Дереккөздер
Санат:Философиялық логика Санат:Философиялық терминдер Санат:Ойлау Санат:Білім беру Санат:Педагогика Санат:Философиялық әдіснамалар Санат:Сократ Санат:Аргументтер
1324 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1324 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1324 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бірінші Маңғыстау болысы
Бірінші Маңғыстау болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.
Әкімшілік бөлінуі
9 әкімшілік ауыл, онда 1468 қожалық бар. Ауылдары: Жаңай — 135, Қожаназар — 125, Әлі — Тасым — 100, Төлеке — 50, Қамысбай — 150, Қаржау — 45, Өтеғұл — 50 үй.
Халқы және көшу жолдары
Болыстың 655-тейі Мырзайыр, Ақтөбе жерлерін қыстайды. Жазда — Тұзбайыр, Арыстанбұға, Алты-Құлаш, аржағы Жем өзеніне дейін жайлайды. 100 үй Жаңай, 100 үй Қожаназар, 100 үй Әлі-Тасым, 50 үй Төлеке жыл бойына Қаратауда болады. 185 үй Құл мен Тоян жыл бойы Шайырдың маңындағы бұлақтарда және Қаңғада отырады. 160 үй Тоқабай жыл бойына Қандыбас маңында, 50 үй Төлеке Ақтөбеде, 40 үй Қамысбай Қаратұранда болады. 50 үй Қаржау Тарлада, 30 үй Өтеғұл Қаражылға және Сағындыны мекендейді. Қалған жатақтар егін салады.
Аффи
Аффи (Affi) — Италиядағы қала, Венето әкімшілік аймағына қарасты Верона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1940 адамды құрайды. Халық тығыздығы 216 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9,85 км² шамасында. Пошта индексі — 37010.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro in Vinco. Жыл сайынғы мерекесі — 29 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Штанау
Штанау (Stanau) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 141 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 75 106. Муниципалитеттің басшысы — Гудрун Крафт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Гроув (Оклахома)
Гроув (Grove) — Оклахома штатының Delaware округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6 377 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23.5 км² шамасында. FIPS коды — 40-31600.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Қытай Республикасы Ұлттық футбол құрамасы
Тайвань немесе Қытай Тайбэйі Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Тайвань намысын қорғайтын құрама. ФИФА және АФК мүшесі. Басқарушы орган - Тайвань Футбол Қауымдастығы.
Азия кубогында
Азия кубогына алғаш рет 1960 жылы қатысты. Бірінші ойында Оңтүстік Вьетнам құрамасын 2:0 есебімен ұтты. Бұл — Тайвань құрамасының турнирдегі жалғыз жеңісі еді. Қалған қарсыластары — Израиль мен Оңтүстік Кореядан бірдей есептермен (0:1) ұтылып, үшінші орында қалды.
Стадионы
Өз алаңындағы матчтарын 2008 жылға дейін сыйымдылығы 20 000 адамдық Шуңшан Соккер Стэдумде өткізіп келді. 2008 жылы стадион жабылды да, Гаосюн Ұлттық стадионына ауысты.
Сілтемелер
Санат:Тайвань Ұлттық футбол құрамасы
Үлкен Қараой ауылдық округі
Үлкен Қараой ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік. 2021 жылға дейін Новосел ауылдық округі деп аталған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1412 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақжар ауданы ауылдық округтері
Чигель
Чигёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вангыр өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Мамай Пірманшаев
Мамай Пірманшаев (1.2. 1947 жылы туған, Жалағаш ауданы ) – ғалым, ауыл шаруашылық ғылыми доктор (1996), профессор (1994). Қытай экология, экономика университетінің профессор (1999).
Дереккөздер
Санат:Әдебиет Санат:1947 жылы туғандар
Роб Риггл
Роберт Аллен «Роб» Риггл кіші (Robert Allen "Rob" Riggle, Jr.; 21 сәуір 1970, Луисвилл, Кентукки, АҚШта туған) — американдық актер және комик,  The Daily Show мен Saturday Night Live телешоулары арқылы танымал, және де фильмдері «Сатушы», «Бас жазу», «Джамп көшесі, 21» және «Топас және одан өткен топас 2». АҚШ теңіз әскер корпусының зейнеттегі подполковнигі.
Чеплынг-Ега
Чеплынг-Ега — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тепла өзенінің оң жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шошқаның африка обасы
thumb|right|200px| Шошқаның африка обасы (pestis africana suum), африкалық лихорадка, батыс-африкалық оба, Монтгомери ауруы — токсикоз, дененің қызынуы, лимфоидтық ағзалардың өліеттеніп, әртүрлі ағзалардың қанталауы арқылы ерекшеленетін, жіті өтетін, үнемі дерлік өліммен аяқталатын аса жұғымтал ауру.
Тарихи деректер
Шошқаның бұл ауруының клиникалық белгілерін алғаш рет Оңтүстік Африкада Хутчен (1903 жыл) сипаттады, ал Тейлор (1905 жыл) оны эксперименттік жолмен жұқтыруға болатындығын дәлелдеді. Мартгомери 1911-1921 жылдары жан-жақты зерттеулер жүргізіп, ауруды вирус қоздыратындығын, үй шошқасына жасырын вирус алып жүретін жабайы шошқадан жұғатындығын анықтады. Сондықтан, кейінгі уақытта ауру осы зерттеушісінің атымен атала бастады. 1957 жылға дейін бұл індет Африканың экватордан төмен орналасқан елдерде ғана байқалады. Кейіннен ауру басқа құрлықтарға да тарап, қазіргі уақытта Португалия, Испания, Орталық және Оңтүстік Американың шошқа шаруашылығы дамыған бірқатар елдерінде тұрақты орын алды.
Қоздырушысы
Қоздырушысы - African swinefeverirus - құрамында ДНҚ бар Iridoviridae тұқымдастығына жататын вирус. Вирионды иксаэдр пішінді, торшаның цитоплазмасында орналасады. Репродукциясы макрофагтарда өтеді де, ең жоғарғы шоғырлануды эритроциттерде байқалады. Сыртқы ортада аса төзімді, шошқа қорасында 3, топырақта - 4, өлекседе - 2,5 ай сақталады, бұлшық етте, сүрленген шошқа етінде 6 айға дейін тіршілігін жоймайды.
Індеттік ерекшеліктері
Африкалық обамен тек қана шошқа ауырады. Әсіресе, үй шошқасы және еуропалық жабайы қабан өте сезімтал, ал африкалық жабайы шошқалар біршама төзімді келеді де, ауру оларда жасырын симптомсыз өтіп, денесіндегі вирусты тек қана үй шошқасына биосынама қойып айқындауға болады.
Ауру қоздырушысының бастауы - ауру және ауырып жазылған шошқалар. Соңғылары 2 жыл одан артық уақыт вирус алып жүреді. Шошқаның денесінен вирус барлық секреттер мен экскреттер арқылы бөлінеді. Сыртқы ортадағы заттар: құрал-жабдықтар, көлік, жем, су, көң, топырақ, т.б. аурудың жұғу факторы болады. Вирус денеге негізінен алиментарлық жолмен, сонымен қатар, ауамен, зақымданған тері арқылы және денесінде вирус бар кене шаққанда жұғады. Ең қауіпті берілу факторына ауырған шошқаны сойғанда алынған өнімдер, тағам қалдықтары жатады. Адам және бұл ауруға бейім емес жануарлар, құстар, кемірушілер және жәндіктер вирустың механикалық тасымалдаушылары болуы мүмкін. Африка обасы кең тараған аймақтарда вирустың қорламасы және тасымалдаушысы 10-12 жыл шамасы өмір сүретін аргас кенелері болып табылады.
Өтуі мен симптомдары
Жасырын кезеңі 2-22 күн. Аса жіті, жіті, жітіден төмен және созылмалы өтеді. Аса жіті өткенде, дененің ыстығы кенеттен 40,5° - 42,5°С-қа көтеріледі. Жануар ентігіп, жөтеледі, жемге қарамайды, шөлдейді. 1-2 күн өткенде ыстығы төмендейді. Артқы аяқтары салдана бастайды. Ыстығы басылғаннан соң 2-3 күн өткенде аурыған шошқа өледі.
Патологиялық-анатомиялық өзгерістер
Өлексенің сіресуі тез арада басталады. Геморрогиялық диатез және лимфоидты ағзалардың зақымдану белгілері байқалады. Ауыздың, қынаптың, артқы тесік пен конъюнктиваның кілегейлі қабықтары көкшілденіп, қанталайды. Артқы тесік пен мұрыннан қан немесе қан аралас сұйық ағады. Теріде көптеген қанталаулар болады. Сөл түйіндері ұлғайып, қанталап, оларда ұйыған қан немесе гемотома кездеседі. Көкірек және құрсақ қуыстарында фибрин, кейде қан аралас серозды геморрагиялық экссудат болады. Көк бауыр қара қошқылданып, шектен тыс ұлғаяды, басқа ішкі ағзалар да ұлғайып, ісінеді, көптеген қанталаулар кездеседі. Өкпенің домбығуы байқалады. Тері астындағы шелдің, құрсақ қуысындағы ағзалардың, шажырқайдың қан тамырлары ұйымаған қанға толы болады. Бүйректер қанға толы, бауыр мен өттің қабы ұлғайған. Ағзаларда дистрофиялық және өліеттену құбылыстары байқалады.
Дауалау және күресу шаралары
Африка обасынан жазылған шошқада ауруға қарсы әдетте айтарлықтай иммунитет қалыптаспайды. Ауруға қарсы қолданылатын сенімді вакцина жоқ. Тірі вакцина егілген жануарларда аурудың созылмалы өтіп, ұзақ уақыт вирус алып жүруге жағдай жасайды.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар аурулары
IC 3345
IC 3345 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
NGC 7350
NGC 7350 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 7 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7350 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Гроттаферрата
Гроттаферрата (Grottaferrata) — Италиядағы қала, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Рим провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 19 606 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 962 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 46.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Нофлен (Берн)
250px|thumb|Картада орналасуы Нофлен (Берн) (Noflen BE) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Зефтиген округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 244 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 878, пошта индексі — 3116.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
NGC 2841
NGC 2841 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 9 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2841 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26512, UGC 4966, MCG 9-16-5, ZWG 265.6, KARA 324.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Барра-ду-Гуарита
Барра-ду-Гуарита (Barra do Guarita) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Трес-Пасус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2969 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 64,59 км² шамасында. Халық тығыздығы — 40,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Қызылсиыр
Қызылсиыр – Қойтас тауларының солтүстік-шығысындағы шоқы.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 651 м. Солтүстіктен-оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейлері көлбеу келген. Етегіндегі бұлақтан Өзексұңқар өзенінің саласы бастау алады.
Өсімдігі
Делювийлі-пролювийлі беткейінің бозғылт, қоңыр сортаңды топырағында қараған аралас қызғылт селеу, сұлыбас, бұталар өседі.
Атауы
Қызыл, сиыр сөздерінің бірігуінен жасалған тау аты. Атаудың екінші сыңары түркі тілдерінде түрлі фонетикалық тұрғыда айтылады. Алтай тілінде сурури - "істік, үшкір, конус тәріздес", тува тілінде суур - "шоқы, төбе, үшкір. конус тәріздес", орыс тіліндегі сугор - "шоқы" сөздерінің мағынасы да, тұлғасы да ұқсас. Бұған қарағанда топоним құрамындағы сиыр осы көрсетілген сөздермен мағыналыс деп қараймыз. Атаудың мағынасы Қызылұш, қызыл шоқы, қызыл төбе болар деп жобалаймыз.
Дереккөздер
Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Люнен
Люнен (Lünen) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. Унна ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 87530 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 59,18 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 9 78 024. Қаланың басшысы — Ханс Вильхельм Штодоллик.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Кенді заттардың шашырау жиексәулелері
Кенді заттардың шашырау жиексәулелері - пайдалы қазба шоғырларын қоршаған өңірлердегітау жыныстарында кенді құрамбөліктердің фондық мөлшерден көп болуы. Алғашқы және қайта түзілген жиексәулелер болып бөлінеді. Соңғысы өз кезегінде механикалық, тұздық, гидрохимиялық (сулық)және атмохимиялық болып сараланады.
Кенді кешен
қозғалмалы белдемдер дамуының нақтылы сатысына тәуелді, нақтылы магмалық кешенмен генетикалық немесе парагенетикалық байланыста қалыптасқан рудалы кендер тобы.
Кенді қалта (қапшық)
кіріктіруші тау жыныстары арасында терeңдіктерге қарай созылған шағын рудалы дене; мөлшері штоктармен қарайлас.
Кенді қат-қабат
кенді түзілімдерді кіріктіретін нақтылы стратиграфиялық бөлімше (свита, серия, қойнауқат және т.б.) атауы.
Кенді нүкте
Қазбаның мөлшері де, сапасы да өндірістік игеру нысаны болуға жарамсыз өте шағын кен білінімі. Синонимі: минералданған нүкте.
Кенді ошақ
Жер қойнауларында руда кіріктіруші ерітінділердің туындау орны.
Дереккөздер
Санат:Геология
Жағалау
thumb|Жағалау
Жағалау — құрлық пен теңіз (көл, өзен жөне т.б) арасындағы жер бедерінің қазіргі және ежелгі замандардағы нысандар таралған шекаралық жолақ.
Жалпы мәліметтер
Ол су жиегіндегі жағалық беткейден және су асты жағалық беткейден тұрады. Жағалаудың қалыптасуының ең негізгі факторлары — толқын және толқынның жағаға ұру ағыны, сондай-ақ, арналық ағын. Теңіздің жағалық белдемінің құрлық жағындағы шекарасы — теңіз суының толысуы және теңіз дауылы кезіндегі соқпа толқын шалпылы жететін сызықпен, ал теңіз жағындағы шекарасы — изобата (толқын қозғалысы әрекетінің тоқтау шегі) сызығымен шектеледі. Өзендер мен басқадай экзогенді агенттер құрлықтан жағалық өңірге кесек және түйіршік тау жыныстарын әкелуі салдарынан жағалаулық-теңіздік тосқындар қалыптасады, ал оның геологиялық құрылысы мен жер бедері жағалаудың бағыты мен даму барысына тікелей әсер етеді. Теңіз толқындары қуатының таралуы мен тасымалдануы литосферамен әрекеттесуі нәтижесінен абразивтік және аккумуляттық жағалаулар пайда болады. Қазіргі теңіз бен мұхит жағалаулары б.з.б. 6 мың жыл бұрын, құрлықты соңғы мұз басу кезінде құрлықтардың шеткі жақтарын су басып (трансгрессия), мұхит деңгейі 90 — 100 м-ге көтерілуі нәтижесінде пайда болды. Соның әсерінен ингрессиялық жағалаулардың мұздық (фьордты, шхерлі), эрозиялық (риасты, лиманды), құрылымдық-денудациялық (далмациялық) және т.б. түрлері қалыптасқан. Абразиялық және аккумуляттық процестер ингрессиялық жағалаулардың контурын тегістеп отырады. Жағалау сипатына қазіргі тектоникалық қозғалыстар да үлкен әсер етеді. Әр түрлі табиғат факторлары атыраулық, коралдық (маржандық), мангрлық, қамысты-құрақты, т.б. Жағалауларды қалыптастырады. Қазақстанның су айдындарына эолдық (Аралдық тип) және эрозиялық жағалаулар тән.
Дереккөздер
Санат:Ландшафт Санат:Мұхиттық және жағалаулық жер бедері формалары
1325 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1325 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1325 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Шурговашка
Шурговашка — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Люнда өзенінің сол жағалауынан 91 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Су айдамалаушы мұнара бағының көлемін анықтау
Су айдамалаушы мұнара бағының көлемін анықтау — су тұтыну кестесінің пайдалану түріне, сорғы станциясының екінші көтерімдегі су өткізгіштігіне, тәулік ішіндегі жобаланған жұмыс істеу режіміне байланысты мына тұрғыда сипатталады.