cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Электронды сағат
thumb|250px|right|Электронды сағат| Электронды сағаттың қолға тағатын (кернеуі 1,5 В өте шағын гальваникалық элементтен қоректенетін), столға қоятын (220 В кернеулі айнымалы ток желісінен не 1,5 В кернеулі «А—316», «Крона» элементтері арқылы жұмыс істейтін) және автомобильге қоятын (кернеуі 12 В аккумулятордан қоректенетін) түрлері шығарылады. Гальваникалық бір элемент сағаттың кемінде 12 ай жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Айнымалы ток желісінен жұмыс істейтін сағаттарда токтың қосымша көзі де (гальваникалық элемент) пайдаланылады; кернеу беру әлдеқалай үзіліп қалса, сағат автономды қоректену көзіне автоматты түрде қосылады.
Қазіргі таңда электронды сағаттарды жақсартып, смарт-сағаттар ойлап табылған. Олардың функциялары біршама жақсарып, камера, жүрген жолды, жүрек соғысын есептейтін құралдар енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Сағаттар
Телеөлшеуіштік түрлендіргіш
Телеөлшеуіштік түрлендіргіш (телеизмерительный преобразователь) — телеөлшеуіш жүйесінің құрылғысы. Ол датчик сигналын байланыс арнасы бойымен жіберуге болатын сигналға түрлендіреді немесе қабылданған сигналды өлшеу нәтижесін қайта түрлендіретін аспап немесе индикатор әсер ете алатын сигналға (қабылдағыш т.б.) түрлендіреді.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Эдрозу
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Ошмаш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кеңістік пен уақыт (кітап)
Кеңістік пен уақыт — 2011 жылы Алматы қаласы «8&8» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — С. В. Трофимова. Беттер саны — 10.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-266-075-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:8&8 баспасының кітаптары
Крумово (Варна облысы)
Крумово (Крумово) — Болгариядағы ауыл. Варна облысына қарасты Аксаково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 166 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9149. Телефон коды — 05116. ЕКАТТЕ коды — 39983.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Варна облысының елді мекендері
Крумово
Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов
Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов (14.05.1941 жыл, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Жеңіс ауылы) - Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушы (1980).
Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген.
Шәкірттері
сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан.
Дереккөздер
Санат:14 мамырда туғандар Санат:1941 жылы туғандар Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар Санат:Қазақтың спорт және туризм академиясы түлектері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары
Шпиллерн
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1906 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 12,69 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — KO, ресми идентификациялық коды — 3 12 27.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Томас Шпайгнер саналады.
Фазалық өтудің жылуы
Фазалық өтудің жылуы — бірінші текті фазалық өту кезіндегі бөлініп шығатын немесе жұтылатын жылу.
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Фазалық өтулер
NGC 2565
NGC 2565 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Атом радиусы
Атом радиусы  — молекулалар мен кристалдардағы атомаралық (ядроаралық) қашықтықты жуықтап анықтау үшін қолданылатын сипаттама. Атомдардың белгілі бір анық шекарасы болмайды. Атомның мөлшері оның электрондық қабықшаларының шекарасы бойынша анықталады. Оның үстіне кванттық механиканың негізгі қағидалары бойынша ядродан белгілі бір қашықтықтағы электронды табу ықтималдығы осы қашықтықтың артуына сай күрт азаяды. А. р. ұғымын ендіргенде атомның электрондық тығыздығының 90-98й-і осы радиустың айналасына шоғырланған деп есептелінеді. А. р-ның мәні үшін 10-8 см (яғни 1 (немесе 0,1 нм) алынады. А. р. атомаралық өзара әсерлесу күштерінің түрлеріне қарай: металдық А. р., коваленттік А. р., иондық А. р. және ван-дер-ваальстік А. р. болып ажыратылады.
Санат:Атомдық физика Санат:Кристаллография
Сәлімжан Асылханов
Сәлімжан Асылханов (1931 жылы туған, Атырау облысы, Ембі ауданы,Қызылқоға ауылы ) – мұнайшы-инженер. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1951). 1951 – 64 жылдары «Қазақстанмұнай» бірлестігінің әр түрлі мұнай кәсіпшіліктерінде мастер, бас инженер, 1964 – 92  жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» бірлестігінде инженер, техника бөлімінің бастығы қызметтерін атқарған. Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984). Техника жаңалықтары ескеріліп, КСРО ХШЖК-нің 2 күміс және  қола медальдары, «КСРО өнертапқышы» деген алтын белгісі берілді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қорымды (асу, Күнгей Алатау)
Қорымды – Күнгей Алатау жотасының орта бөлігіндегі асу.
Географиялық орны
Қазақстан (Алматы облысы Райымбек ауданы) мен Қырғызстан шекарасы аралығында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3174 м.
Жер бедері
Беткейі тік жарқабақты, биік шатқалды келген. Солтүстігінен Кеңсу өзені бастау алады.
Өсімдігі
Тау беткейлерін альпілік және субальпілік шалғындар көмкеріп жатыр, одан төменде қарағай, қайың ормандары өскен. Мамыр-қазан айларында асудан салт атты адам өте алады.
Дереккөздер
Санат:Алматы облысы асулары Санат:Қырғызстан асулары Санат:Күнгей Алатау
Кристаллохимия
thumb|250px|Кристаллохимия
Жалпы түсінік
Кристалдардың барлық қасиеттерін олардың химиялык құрамы мен геометриялық құрылысы аркылы айыруға бағытталған ғылымды кристаллохимия деп атайды.
Ваграм Камерович Папазян
Ваграм (Варфоломей) Камерович (Гомэрович, Памирович) Папазян (Վահրամ Փափազյան; 1888—1968) — армян кеңес актері, КСРО халық артисі (1956). Италияда (Венеция, Милан) сахналық білім алып, Э. Дузе, Э. Новелли, Э. Цаккони т. б. труппасында ойнады. 1907—22 ж. Стамбулдың армян театрларында қызмет еткен. 1922 жылдың аяғынан бастап Совет Одағында тұрды. 1922—53 ж. армян және орыс труппаларында (Ереван, Тбилиси, Баку, Ленинград) ойнап, гастрольдік сапармен КСРО-ның көптеген қалаларында (Мәскеу, Ташкент, Алматы, Жамбыл, Шымкент т. б.), сондай-ақ Францияда, Иранда, Болгарияда, Ливанда өнер көрсетті. Басты рольдері: Отелло, Гамлет, Макбет (Шекспирдің осы аттас трагедияларында), Арбенин (Лермонтовтың «Маскарадында») т. б. 1954 жылдан Армян Драма театрында актер болды.Ол — актерлік техникасы жетілген, бат.-европ. актер мектебі мен армян театр өнеріндегі демокр. дәстүрді шебер шендестірген үздік сахна суреткері. Ленин орденімен марапатталған.
Кристаллохимия
Жалпы түсінік
Кристаллохимия бір жағынан физикалық химияға, екінші жағынан геохимияға байланысып жатқан кристаллографияның бір тарауы болып табылады. Кристаллохимия ғылымның жаңа бөлініп шыққан тарауы. Оның кейбір идеялары кристаллография ғылымында ерте кезден шыға бастаған. Мысалы, Стено заңы, Гаюи заңы, Е.С.Федоров еңбектері осы кристаллографияның бас қадамдары деуге болады.
Алайда бұл ғылымның жеке бөлініп шығып, өз алдына ғылми атаққа ие бола бастауы кристалдардың ішкі структурасын зерттеу істеріне, яғни рентгендік әдіске байланысты.
Кристалдардың ішкі структурасын, оны құрайтын атомдардың араларын рентген сәулесі арқылы өлшеу әдісі шыққан соң сол структура мен кристалдың физикалық және химиялық қасиеттерін байланыстыруға мүмкіндік туды.
Кристаллохимияның жарыққа шығуымен байланысты «Геохимия» ғылымы да жарыққа шықты (бұл жөніндегі В.М.Гольдшмидт, В.И.Вернадский, A.Е.Ферсман және баскалардың еңбектері жоғарыда айтылған).
Бұлармен қатар физикалық химия ғылымы дамып, кристаллохимияның көп мәселелерін жетілдірді. Бұл жөнінде А.Ф.Капустинский біраз еңбек сіңірді.
Рентген анализін қолданудың арқасында кристаллография ғылымының өзіне де көптеген жаңалықтар енді. Сол жаңалықтар да кристаллохимияға көп әсерін тигізді. Бұл жөнінде А.И.Китайгородский, В.Д Кузнецов, A.В.Шубников және басқалардың еңбектерін келтіруге болады.
Біз бұл жерде тек сол ғылымның негізін ғана береміз. Кристаллохимияның келешегі зор ғылым екендігін ескерте кетейік. Сондықтан онын, негізін білу қазіргі табиғат ғылымдарынын, барлық тарауына кажет.
Атомдық және иондық радиустар
Aтом ядросының оң заряды мен оның сыртындағы электрон қабығының теріс заряды тең болатынын білеміз. Егер ядро мен электрон қабығының заряды тең болмаса, онда атом зарядталған болады. Зарядталған атомды ион дейді. Теріс заряды артық ионды теріс зарядты ион немесе анион деп, оң заряды артық ионды оң зарядты ион немесе катион деп атайды.
Екі түрлі зарядты ион бір-біріне тартылатыны, аттас зарядтардың бір-бірінен қашықтауға тырысатыны бұрыннан мәлім. Басқаша айтқанда, анион мен катион арасында тарту күші немесе тебу күші болады.
Екі ион арасындағы тарту күші мен тебу күші теңгерілгенде ғана тұрақты берік кристалдар құрылмақ. Бұл екі күштіқ теңгерілуінің өлшем бірлігі екі ионның центр арасындағы ара қашықтығы болмақ.
Жалпы алғанда кристалдар құрылысындағы топталған бөлшектердің центрлері арасындағы ара қашықтықтар сол бөлшектердің өз ара әсер күштерінің теңгерілген нәтижесін көрсетеді.
Кристалдар құраушы атомдар мен иондардың өз ара әсер күштері бірдей емес, олай болса олардың ара қашықтығы да бірдей емес, сондықтан кристалдардың структурасы да бірдей болмайды.
Демек, химиялық құрамы әр түрлі заттардың кристалдық құрылысы да әр түрлі болады. Кристалдық құрылыстың ең басты элементі — бөлшектердің ара қашықтығы. Ара қашықтықты табу үшін әрбір атомның немесе ионның айналасында өзі әсер ететін меншікті өрісі бар деп есептеледі.
Осындай меншікті әсер өрісін атомдық немесе иондық сфера деп атайды. Ал оның радиусын атомдық немесе иондық радиус дейді.
Сонымен, әрбір атомның (ионның) центрі көршілес атомның (ионның) сфера бетіне ең жақын келетін ара қашықтығы (немесе өрісі) атомдық (иондық) радиус болып табылады.
Осы түсініктер бойынша кристалл құраушы әрбір белшектерді (атомдарды, иондарды) шар деп алуға болады. Ал кристалдың структурасы сол шарлардың өз ара орналасып қалану тәртібі деп қарастырылады.
Шарлардың орналасуы және координациялық сан
Бірдей бөлшектерден тұратын кристалл құрылысын, мысалы жеке элементтердің кристалдарын, алып қарастырайық. Ондағы атомдардың барлығы бірдей, олардың сфералары да бірдей, сондықтан бірдей шарлардың тығыздалып орналасуын, яғни қалануын зерттейік.
Бірдей шарлардың тығыздалып қалануының екі түрлі әдісі бар. Атомдардын, екі қабатының қалануында бұл екі әдістің бір-бірінен айырмашылығы болмайды. Тек атомдардың үшінші қабаты орналасқанда ғана бұл әдістер шарлардың кубтық тығыз қалануы және шарлардың гексагондық тығыз қалануы болып екіге бөлінеді.
Осы екі түрлі қалану әдісін түсіндіру үшін мынадай мысал қарастырайық.
Егер горизонталь жазықтықта жатқан шарларды бір-біріне түйістіріп тығыз орналастыратын болсақ, онда бірінші тізбектегі шарлардың аралығына екінші тізбектегі шарлар келіп, шахмат қатарын құрған болар еді. Әрбір үш шардың центрін түзу сызықпен қоссақ үш қабырғасы тең үшбұрыш, әрбір төрт шардың центрін түзу сызықпен коссақ ромб, әрбір алты шардың центрін түзу сызықпен қоссақ алты қырлы форма шығады.
Үшінші қабаттағы шарлар тесік шұқырлардың үстіне тура, келсе, онда кубтық тығыз қалану болады. Ал үшінші қабаттағы шарлар бітеу шұқырлардың үстіне тура келсе, онда гексагондық тығыз калану болады.
Кубтық тығыз қаланғанда шарлардың центрлері бірінің үстіне бірі дәл келетін қабаттардың араларында екі аралық қабат болады.
Гексагондық тығыз қаланғанда жұп қабаттардың шарлары бірінің астына бірі дәл келіп отырады; ал тақ қабаттардың шарлары да солай орналасқан. Демек, мұнда бір аралық қабат болады.
Көп элементтердің структурасы осы айтылған екі формада болатыны жоғарыда айтылды. Мысалы, кубтық тығыз қалану (жақ орталықты куб) түрінде құрылған металдарға мыс, күміс, платина, алтын т. б. жатады. Гексагондық тығыз қаланған элементтерге жататындар: бериллий, магний, мырыш т. б.
Тығыз қалану структурасы тек жеке элементтерде ғана емес, сонымен қатар күрделі қосындыларда да көп кездеседі. Мысалы ірі сфералы иондар (көбінесе аниондар) өз ара тығыз каланғанда, олардың араларындағы бос орындарға ұсақ сфералы иондар (көбінесе катиондар) орналасады.
Ірі сфералар араларындағы бос орындарды негізінде екі түрге бөледі: тәрт шардын, арасындағы «тетраэдрлік қуыстар», алты шардың арасындағы «октаэдрлік қуыстар».
Тығыз қаланған шарлардың саны мен октаэдрлік қуыстардың саны бірдей болады, тетраэдрлік қуыстардың саны шарлардың санынан екі есе артық келеді.
Структура құрушы бөлшектердің кеңістікте өз ара орналасуын оңай түсіндіру үшін «координацкялық сан» деген ұғым енгізіледі.
Әрбір атомның айналасында бірдей қашықтықта орналасқан ең жакын атомдардың санын координациялық сан деп атайды.
Жоғарыда айтылған кубтық және гексағондық тығыз қалану структураларында әрбір атомның айналасында бірдей қашықта орналасқан 12 атом болады. Олай болса бірдей шарлардың тығыз қалану структураларында координациялық сан 12. Мысалы, мыс, күміс, алтын сияқты кубтық структуралы металдардың немесе магний, мырыш сияқты гексагондық структуралы металдардың әрбір атомдарының айналасында бірдей қашықтықта орналасқан 12 атом болады.
Структура құрушы шарлардың радиустары әр түрлі болып келсе, оларды тығыздап қалау заңы басқаша болады. Мұндай жағдайда координациялық сан структураға кіретін аниондар мен катиондардың радиус айырмаларына байланысты.
Кристалдық симметриялық решетка заңы бойынша координациялық сандар көбінесе 2, 3, 4, 6, 8, 12 болады.
Аниондар мен катиондар радиусының қарым-қатынастары қандай болғанда координациялық сан қанша болатынын геометриялық жолмен шығаратын ереже бар (Магнус ережесі, 1922).
Катион шардың радиусын Rк әрпімен, аниондікін Ra әрпімен белгілейік. Мысалы, катионның айналасында октаэдрдың бұрыштары сияқтанып қоршаған 6 анион бар, яғни онын, координациялық саны 6. Мұндағы квадраттың қабырғасы 2Ra + 2Rк, диагоналы 2Ra + 2Ra болады, демек:
(2Ra + 2Rк)\sqrt{2}=4Rк.
Кейінгі теңдікті қысқартып, ықшамдағанда
Ra : Rк =\sqrt{2} - 1=0,41
Координациялық саны алтыға тең структураның тұрақты шегі осы көрсетілген екі шаманың бірі, яғни 0,41 немесе 2,41 саны болып табылады.
Кристаллохимияның кейбір заңдары
Біз жоғарыда кристаллографиялық заңдарды дұрыс түсіну үшін атомдар мен иондарды формасы өзгермейтін түзу шар деп қарадық. Ал тереңірек талдай келгенде, расында, бірсыпыра атомдар мен иондардың радиустары азды-көпті өзгереді. Ол өзгерістердің себептері мыналар:
Ионның радиусы неғұрлым үлкен болса, заряды неғұрлым аз болса, оның поляризациясы соғұрлым күшті болады. Мұндай қасиеттер көбінесе аниондарда кездеседі. Сондықтан поляризация көбінесе аниондарда болады.
Осы айтылғандардың барлығын еске ала келіп кристаллохимияның негізгі заңын В.М.Гольдшмидт былай деп көрсетті: кристалдың құрылысы оны құраушы бөлшектердің санымен, олардың өлшемдерінің қатыстарымен және поляризациялық қасиетімен анықталады.
П.Грот заңы бойынша заттың химиялық құрамы неғұрлым жабайы болса, оның симметриясы соғұрлым жоғары болады.
П. Грот заңы тек жуық мөлшермен алынған заң. Алайда көп жерде ол дәл келеді. Мысалы, 27 элемент кубтық сингонияда кристалданады, 8 элемент гексагондық сингонияда, 13 элемент осы екі сингонияда бірдей кристалданады.
Кристалдардың структуралық типтері
Кристалдарды геометриялық формаларына қарай бөлумен катар оларды кұраушы бөлшектер мен бөлшектердің араларындағы күштердің түріне қарай да беледі. Біз бұл жерде осы мәселені физика-химиялық негізде кеңейтейік.
Бөлшектер арасындағы құрастыру күштеріне карай кристалдардың ішкі структурасы мынадай болып бөлінеді.
Барлық силикаттардың структурасын осы тетраэдр негізінде шығаруға болады. Мысалы, оларды жеке тетраэдр, тетраэдр са- қинасы, тетраэдр тізбегі, тетраэдр лентасы, тетраэдр парағы, тетраэдр каркасы деп айырады.
Иондардың осылай орналасуы көбіне кристалдардың сырт формасы мен қасиеттерін көрсетеді. Мысалы, тізбекті структурадан асбест (тас кендір), парақты структурадан слюда, каркасты структурадан кварц т. б. құрылады.
Изоморфизм
Изоморфизм деген сөз тең формалық деген мағынада, немесе оны изоструктуралық— тең структуралық деп атауға болады. Химиялық құрамы және геометриялық формалары біркелкі заттардың ертіндіден кристалдық түрінде бірінің орнына бірі бөлінуін изоморфизм дейді.
Изоморфизм беретін заттардың химиялық құрамы жағында да ұқсастық болады. Мысалы, көмір қышқыл тұздары, яғни карбонаттар изоморфизм береді; кальцит (СаС03), магнезит (MgC03 ) , смитсонит (ZnC03) , сидерит (FеС03) , доломит [CaMg(C03)2] сияқты минералдар да изоморфизм береді. Бұлардың барлығы тригондық сингинияда кристалданады да, жымдастығы әдемі ромбоэдр түрінде болады. Ромбоэдрлардың бұрыштары да бір-біріне ете жақын келеді.
Тең формалық заңның негізгі түсінігі атомдық және иондық радиустардың қатысына келіп тіреледі. Атомдық (иондық) радиустары жақын заттардың формалары да жақын болады.
Изоморфизм бар жерде тең формалас заттардан үздіксіз аралас қоспалар пайда болады.
Мысалы, магнезит пен сидерит араласқанда үздіксіз аралық қоспалардың көп түрлері пайда болады. Қоспада қай металл көп болса, сол металл алға қойылып, арасына үтір қойылады. Мысалы, сидерит көп болса (Fе,Mg)C03, магнезит көп болса (Mg,Fе)С03 болып жазылады. Үтір қойылу себебі Fе мен Mg өз ара бір элементтің атомындай роль атқарады. Бұл қосындыларда темірдің иондық радиусы 0,83А, магнийдікі — 0,78А, демек, бұлар бір-біріне тақау. Егер атомдық (иондық) радиустары онан гөрі алшақтау болса, онда үздіксіз қоспалар емес, тек тен структуралы қосынды пайда болады. Мұның мысалы доломит. Кальцит пен магнезит арасында үздіксіз изоморфтық қосылыстар бола қоймайды, өйткені кальцийдін, иондық радиусы (1,06А) магнийдікінен (0,78А) едәуір үлкен. Доломитта Са мен Mg арасында үтір қойылмайды, өйткені ол изоморфтық қосынды емес, химиялық тұрақ ы қосынды.
Морфотропизм. Заттың химиялық құрамы өзгеруімен қатар соған сәйкес структурасының да өзгеруін морфотропизм дейді. Морфотроптық өзгерістер химиялық жағынан ұқсас заттарда, бір элементтің орнына екінші элемент айырбасталғанда жиі болады. Морфотропизм көбінесе изоморфтық жағдайда кездеседі, сондықтан оны изоморфизмнің бір түрі деп қарайды. Бірақ изоморфизм болуы мүмкін емес кейбір жағдайларда да морфотропизм бола алады.
Полиморфизм
Құрамы бірдей заттардың әр түрлі структура құруын полиморфизм дейді. Полиморфизм — көп формалылық деген сөз, бұл изоморфизмға қарама-қарсы түсінік.
Полиморфизмнің ең айқын мысалына көміртегін алуға болады. Куб формасында кристалданған көміртегі — алмаз, гексагон формасында кристалданған көміртегі — графит. Бұл екі минералдың химиялық тегі бір ғана көміртегі бола тұрса да, кристалдық формалары әр түрлі болғандықтан физикалық қасиеттері де әр түрлі болады.
Алмаз — дүние жүзіндегі ең қатты зат, түсі көбінесе тамаша мөлдір келеді. Онымен тас кеседі, жер бұрғылайды.
Графит — өте жұмсақ зат, ол қолға жұғады, қағазға жазылады, түсі қара сұр.
Кальцит (СаСО3) минералының кристалдық формасы тригондық сингонияға жатады. Химиялық құрамы дәл сондай, бірақ кристалдық формасы ромбылық сингонияға жататын тағы бір минерал бар, оны арагонит деп атайды.
Пирит деп аталатын күкіртті немесе темірлі колчедан (FeS2) куб формасында немесе пентагон-додекаэдр формасында кристалданады. Химиялық құрамы дәл осындай, бірақ формасы ромбылық сингонияға жататын тағы бір минералды марказит деп атайды.
Ең темен температурасынан бастағанда 0°-тан 575°-ка дейін α-кварц (және майда кристалды халцедон) пайда болады. Мұның формасы тригондық сингония (тригон-трапецоэдр) болады. Онан жоғары 585—870° аралығында β-кварц тұрақты болады. Ол гексагондық сингонияға (гексагон-трапецоэдрге) жатады.
Онан жоғары градуста, 1710 градусқа дейін тұрақты болатын β-кристобалит. α-кристобалит тригондык сингонияның псевдокуб формасына жатады. β-кристобалит кубтық сингонияға жатады (октаэдр). Кремний тотығы 1710 градустан жоғары температурада сұйық шыны түріне айналады.
Көп уақыт сақталған α-тридимит қалыпты атмосфералық кысымның өзінде-ақ біртіндеп α-кварцқа, ал β-тридимит β-кварцқа айналады. Кварцтың, тридимиттің және кристобалиттын α және β түрлері де сол сияқты бірі-біріне айналып отырады. Мұндай мысалдар толып жатыр.
Бір заттың бірнеше полиморфтық модификациясының болуы олардың әр түрлі физика-химиялық жағдайда құралғанын көрсетеді.
Қорыта келгенде кристаллохимияның негізі былай тұжырымдалады: кристалдардың геометриялық, физикалық және химиялық сипаттамаларының басын бір жерге қосып, барлығынын негізінде бір тұтас ғылым саласын тудыру.
Дереккөздер
Санат:Химия
Плаунтәріздес өсімдіктер бөлімі
Жалпы сипаттамасы, құрылыс ерекшеліктері, көбеюі
Плаунтәріздестер ерте дәуірде пайда болған. Олардың қазіргі кездегі өкілдері - көпжылдық мәңгі жасыл шөптекті өсімдіктер. Жойылып кеткен түрлерінің ішінде ағаштары да кездескен. Оның айырлана тармақталган майысқақ сабағы жерге төселе өседі. Топыраққа таралған тамыры өсімдіктің жер бетіндегі сабағын жоғары көтереді. Сабағы және оның тармақтары өте ұсақ, үшкір жапырақтармен тығыз қапталған. Бұл жапырақтар өсімдік сабағын жер бетімен жайлап бір орыннан екінші орынға жылжытады (жылыстатады). Сондықтан, бұл плаунды жылысқы деген жөн деп есептейміз (орысша «плаун, плывун» - жүзу, жүзіп жүргіш, жылжымалы). Қазіргі кезде жылысқының 200-500 түрі белгілі. Плаунтәріздестер - тең және әр түрлі споралы өсімдіктер. Тең споралы плаунтәріздестердің кең тараған өкілі - шоқпарбас плаун. Ол қарағайлы ормандарда жиі кездеседі. Төселіп өсетін сабақтан жоғары қарай - ұсақ жапырақтары бар өркендер, ал төмен қарай қосалқы тамырлар жетіледі. Күзге қарай жоғары бағытталып, тік өсетін өркендердің ұшында екіден (сиректеу 3-5-тен) спора түзетін масақтары дамиды. Плаун сабағының ішкі құрылысы өте қарапайым. Сабақтың сыртын жұқа өң жауып тұрады. Оның астында жақсы жетілген қабық қабатты болады. Қабықтың сыртқы қабатында тірек ұлпасы бар. Сабақтың ортаңғы бөлігін шеңберлі шоқ алып жатады. Шоқпарбас плаун өсімді, жыныссыз және жынысты жолдармен көбейеді. Өсімді көбеюі төселіп өсетін өркендерінің үзінділері арқылы жүзеге асады. Мұндай үзінділердің жас жасушаларынан алдымен қосалқы тамырлар, содан соң жас өркендер жетіледі. Осылай бір өсімдіктен бірнеше жас плаун пайда болады. Кейбір түрлері (басқа ағашқа жабысып өсетіндер) өркендерінің ұшында пайда болатын бүршіктері арқылы өсімді көбейеді. Бүршік әбден жетілгенде үзіліп, 0,5 м қашықтыққа түсіп, қолайлы жағдайда енеді. Мұндай бүршіктер өркенде жылына бір рет түзіледі.
Жыныссыз көбеюі споралар арқылы жүзеге асады. Споралар өркендерде жетіледі. Плаунның спора түзетін өркенінің ұшына көптеген үш бұрышты, ұшы үшкір спорофилдер (грекше «спорос» - екпе, сеппе, «филлон» - жапырақ, спорангиі бар жапырақ) бекиді. Осы спорофилдерде бүйрек тәрізді спорангийлер орналасады. Спорангий - споралар дамитын орын. Олардың ішінде көптеген ұсақ, сары түсті споралар жетіледі. Споралардың барлығының пішіні мен мөлшері бірдей. Пісіп жетілген споралар спорангийлер жарылғанда жерге шашылады.
Жынысты көбеюі жерге түскен споралардың өнуінен басталады. Плаун спораларының өнуінің екі: жерүсті және жерасты типі белгілі. Бірінші жағдайда споралар жерге түскен соң бірнеше күннен кейін жерүсті өскіншелерін береді. Бұл өскіншелер жартылай сапрофит (грекше «сапрос» - шірінді, «фитон» - өсімдік, шіріндімен қоректенетін ағза) ретінде қоректенеді. Олардың жерге төселіп өскен ашықтау-жасыл түсті өскіншелерінің астында саңырауқұлақтардың жіпшумақтары (гифалары) болады. Саңырауқұлақтың жіпшумағынсыз өскіншелер өспей, құрап қалады. Осылай жартылай жерге еніп жататын өскіншелер бір жаздың өзінде пісіп жетіледі. Плаундардың өскіншелері - қосжынысты, ұзындығы 20 миллиметрден аспайды. Өскіншенің үстіңгі бетінде аталық және аналық жыныс мүшелері түзіледі. Аталық және аналық жыныс жасушалары қосылып, ұрықтанады. Ұрықта болашақ өсімдіктің тамыры, сабағы және жапырағының бастамасы болады. Келешекте ұрықтық тамыршадан - нағыз тамыр, сабақшадан - нағыз сабақ, ал жапырақшадан нағыз жапырақ қалыптасады. Соның нәтижесінде плаун өсімдігі пайда болады. Жерасты споралар жерге түскен соң 6-15 жылдың аралығында саңырауқұлақтардың жіпшумақтарымен селбесіп өсіп, қосжынысты өскіншеге айналады. Ұрықтанған жасушалардан келешекте жас плаун өсімдігі пайда болады.
Плаундар барлық жасыл өсімдіктер секілді фотосинтез үдерісінің нәтижесінде ағзалық заттар түзіп, ауаға оттегін бөліп шығарады. Плаундар жердің бетіне қаптай өсіп, топырақ түзу үдерісіне қатысады. Олардың іс жүзінде маңызы шамалы. Спораларын көп мөлшерде жинап, дәрі-дәрмек жасауға пайдаланады. Шөбін қайнатып, тұнбасын іш жүргізетін, несеп айдайтын және өтті тазартатын дәрі ретінде медицинада қолданады.
Плаунтәріздестер бұдан 300 млн жыл бұрын ағаш түрінде өркендеп, кең тараған жасыл өсімдіктер. Қазіргі кезде қылқанды және аралас орманда кездесетін шөптектес көпжылдық өсімдіктер түрінде таралған. Плаунтәріздестер сабақты, ұсақ жапырақты және қосалқы тамырлы болып келеді. Табиғатта 200-500 түрі бар деп есептеледі.
Плаундар өсімді, жыныссыз және жынысты жолмен көбейеді. Өсімді көбею төселіп өсетін сабақтардың үзінділерінен, ал жыныссыз көбею споралар арқылы жүзеге асады. Жынысты көбею кезінде аталық және аналық жұмыртқалар қосылып, ұрықтанады. Ұрықта болашақ өсімдіктің тамыры, сабағы және жапырағының бастамасы болады. Плаундардың спорасы және шөбі медицинада дәрі-дәрмекке пайдаланылады. Өнеркәсіпте плаун сары және жасыл бояу алынатын шикізат болып табылады.
Плаундар өкілі селагинелла құрғақта өсуге бейімделген. Оның денесінің суға шылығуы ауаға және топырақтың ылғалдығына тәуелді. Құрғақшылық жыл кезеңінде ол құрғақ ауадан кеберсиді. Алайда жаңбыр жауса-ақ өсімдік сыртқы көрінісі мен ішкі құрылысын толық қалпына келтіреді.
Плаун өте баяу өседі. Мәселен, кейбір саңырауқұлақтардың жіпшумағымен селбесіп өсетін өскінше 15-18 жыл өседі.
Дереккөздер
Санат:Плаунтәрізділер
Уссури
Уссури – Ресейдің Приморье және Хабаров өлкесіндегі өзен, Амурдың оң саласы. Орта және төменгі ағысында Қытай шекарасы бойымен ағады. Ұзындығы 897 км, алабының аум. 193 мың км². Сихотэ-Алинь жотасының оңт.-батыс беткейіндегі Даубихе, Улахе өзендерінің қосылған жерінен бастау алып, Хабаровск қ-ның маңында Амур өз-не құяды. Негізгі салалары: Сунгача, Арсеньевка (сол), Хор, Бикин, Үлкен Уссурка (оң). Орташа су ағымы 1100 м3/с. Негізінен муссондық жаңбыр суымен толығып, кең жайылмалы аңғармен баяу ағады. Наурыз айының соңынан тамызға дейін суы тасиды, кейде апатты тасқындар болады. У. алабында жалпы ауд. 4307 км² болатын 2,8 мыңнан аса көл бар. Жоғ. ағысында Лесозаводск қ-на дейін ағаш ағызылады. Балыққа бай, төм. ағысында кеме қатынасы бар.
Қабыш Кәрімқұлұлы
Қабыш Кәрімқұлұлы  (1912-80) - Абай аулының адамы. Белгілі халық өнерпазы, кезінде Мұхтар Әуезовке Шыңғыстауда әр түрлі сапарларда серік болған. Қабыштың орындауында Абайдың біраз әндері магнитофон таспасына жазылып алынған. 1969-80 ж. Абайдың Жидебайдағы музей-үйінде қызмет атқарған. Абайдың үрім-бұтақтарымен достық қарым-қатынаста болған. Қабыштың Абайға байланысты өнер мұралары осы музейде сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Пинконнинг (Мичиган)
Пинконнинг (Pinconning) — Мичиган штатының Bay округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1386 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 26-64160.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Жулио Сезар
Жулио Сезар Соарес Эспиндола (Júlio César Soares Espíndola; 3 қыркүйек 1979, Дуки-ди-Кашиас, Рио-де-Жанейро штаты, Бразилия) — бразилиялық футболшы, қақпашы.
Клубтық
Карьерасын "Фламенго" клубында бастап, осы клубта аяқтады. 2004 жылы Еуропаға келіп, миландық "Интернационале" сапына қосылғанымен, командадағы легионер лимиті артып кетіп, Жулио "Кьевоға" жалға кетті. Бірақ бір маусым бойы бір рет те алаңға шықпай, "Интерге" қайта оралды. Командадағы Франческо Тольдо спортпен қоштасқан соң Жулио негізгі қақпашыға айналды. 2010 жылы "Интер" чемпиондар лигасын ұтып алды да, Жулио Сезар турнирдің үздік қақпашысы атанды.
2010 жылы команда бапкерлігінен Жозе Моуриньо кеткен соң "Интердің" ойын деңгейі түсіп кетті де, белді футболшылардың көбі басқа командаларға ауысты. Жулио да "Куинз Парк Рейнджерске" өтті.
Кейін Канаданың "Торонто", Португалияның "Бенфика" клубтарында ойнап, 2018 жылы "Фламенгоға" қайта оралды. Ұзақ ойнаған жоқ, екі рет алаңға шықты да, футболмен қоштасатынын мәлімдеді.
Ұлттық құрамада
Бразилия құрамасы сапында 2004 жылы 8 шілдеде тұңғыш рет алаңға шықты. Біраз жылдарға дейін негізгі құрамға Диданың көлеңкесінде қап шыға алмай жүрді де, Дида кеткен соң құраманың тұрақты қақпашысына айналды.
2014 жылғы әлем чемпионатындағы сәтсіздіктен соң 35 жастағы Жулио құрамамен қоштасты. Құрама сапында барлығы 87 ойын өткізді. 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2009, 2013 жылдары Конфедерациялар кубогына, 2004, 2011 жылдары Азия кубогына қатысты.
Жетістіктері
Командалық
Жеке
Сілтемелер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Фламенго ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Кьево ФК ойыншылары Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары Санат:Бенфика ФК ойыншылары Санат:Торонто ФК ойыншылары Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Грунт сулары
thumb|right Грунт сулары (grund — негіз, табан) — жер бетіне таяу жатқан тұрақты сулы қабаттардағы гравитациялық сулар. Олар көбінесе атмосфералық жауын-шашынның, өзен, көл, бөген, суару каналдары мен шахта суларының жерге сіңуінен пайда болады.
Грунт суларының арын күші жоқ немесе өте әлсіз, ал су деңгейі жыл ішінде маусым сайын өзгеріп отырады. Мұндай суларды ұңғыма немесе құдық арқылы ашқанда, олардың деңгейі қай терендікте ұшырасса, сол тереңдікте тұрақталады. Грунт суларының таралу және қоректену аймақтары, әдетте, бір-біріне сәйкес келеді. Сапасы жақсы грунт сулары кішігірім елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады.
Орналасқан ауданының геологиялық құрылысына, геоморфол. жағдайына және жер бедерінің ерекшеліктеріне қарай грунт суы өзен аңғарлары мен көл ойыстарында, құм төбелер, жазық далаларда, өзенаралық жазықтарда, таулы өңірлерде, тау беткейлерінде кездеседі. Грунт суы кездесетін жерлерде грунт тасқыны не грунт алабы болады, кейде екеуі де болуы мүмкін. Грунт тасқынында су біршама көтеріңкі тұстан төменірек жатқан жаққа ағады. Мұның өзі жер бедерінің ерекшеліктеріне (өзен аңғарының еңістігі, грунт тасқынын кесіп өтетін сайлар, жыралар, көл ойысы, өзен арнасы, т.б.) байланысты. Грунт алаптары жер бетіне таяу жатқан ылғал өткізбейтін қабаттың үстіндегі құм қабаттарында болады. Қазақстанда грунт алаптары көне кристалл жыныстар кең тараған Сарыарқада және құмды өңірлерде кездеседі. Грунт суы жер бетіндегі қар, жаңбыр суымен, кейде конденсациялық сулармен толығады. Климаты әр түрлі аудандарда Грунт суының толығуы да түрліше. Табиғатта Грунт суының таралуына климат, жер бедері, топырақ, өсімдік түрлерінің таралуы да әсер етеді, Грунт суы көптеген қалалар мен елді мекендерді, өнеркәсіп орталықтары мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз етуге пайдаланылады.
Грунт суларының ағыны — жер асты суларының гидравликалық еңістің әсерімен қоректену аймағынан, еркін су алмасу белдемінің арылу аймағына қарай бағытталған ағыны. Грунт суларының беті — грунт суларының еркін, бос беті.
Грунт суы - жер бетіне жақын жатқан бірінші арынды су қабатының үстіңгі жағында орналасқан арынсыз немесе жергілікті ғана арыны бар жер асты сулары. Грунт суының жату тереңдігі, химиялық кұрамы, режімі климаттың, топырақтың және өсімдік жамылғысының озгеруін көрсетеді. Орманды, орманды-далалы және далалы аудандарда грунт суы түщы немесе сол ғана минералданған, құрғақ далалы, шөлейтті және шөлді жерлерде тұзды Грунт суы басым болады.
Грунт суының айнабеті
Грунт суының беті; түскен қысым атмосфералық қысымға тең болатын грунт суының жоғарғы шекарасы (беті). Жалпы алғанда грунт суының режимі біршама өзгермелі, оның еркін айнасы - деңгейі, астында жатқан бір ғана су тірегі болады және судың арыны болмайды. Грунт суы жер қыртысында сулы қабат ауқымында деңгейі биіктеу орналасқан бөлікшеден деңгейі төмендеу бөлікшеге қарай баяу жылыстайды, яғни ағады.
Дереккөздер
Санат:Гидрогеология Санат:Су
Луна-3
Луна-3 — Айды айналып, оның көрінбейтін жағын алғаш рет фотоға түсірген ғарыш кемесі.
Сондай-ақ Луна-3 тәжірибеде алғаш рет гравитациялық маневрды орындады. Айдың көрінбейтін жағын оңтүстігінен солтүстігіне қарай айналып, гравитация әсерінен өзінің ұшу орбитасын өзгертті.
Зымыран-тасығыштың соңғы сатысы мен ішіндегі станцияның жалпы алғандағы массасы 1553 кг болды. Ғарыш кемеде радиотехникалық пен фототелеметрикалық бағдарлау жүйелері, температураны реттеу жүйесі, күн батареясынан істейтін тоқ көзі және ғылыми аппаратура (фотолаборатория) болды.
Хронологиясы
1959 жылдың 4 қазанында аппарат Байқоңырдан ұшырылды.
7 қазанда Айдан 66800 шақырым қашықтықта болып, Луна-3 фото түсіріп, оны өңдеуден шығарып, фототелевизиялық жүйенің көмегімен Жерге жіберді.
18 қазанда күшейтілген сигналмен 17 фотосурет жіберілді, ал 22 қазанда станциямен байланыс үзіліп қалды.
Станция Айды 14-ке жуық рет айналып, 1960 жылдың 20 сәуірінде Жерге қарай қайтып ұшты. Атмосфераға кіргенде, жанып кетті.
Мұра
Айдың ар жағының алғашқы суреттерін түсірген КСРО ондағы объектілерге атауын беруге құқығын иемденді. Сөйтіп, Ай картасында Циолковский, Джордано Бруно, Менделеев, Склодовская-Кюри кратерлері, Арман теңізі мен Мәскеу теңізі пайда болды.
Сілтемелер
Санат:Ғарыш станциялары Санат:Ғарыш техникасы
Оаклэнд (Мэриленд)
Оаклэнд (Oakland) — Мэриленд штатының Garrett округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1925 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.5 км² шамасында. FIPS коды — 24-57650.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Ащыбұлақ (Жетісу облысы)
Ащыбұлақ — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Суықсай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан оңтүстікке қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 627 адам (341 ер адам және 286 әйел адам) болса, 2009 жылы 600 адамды (324 ер адам және 276 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Пинтополис
Пинтополис (Pintópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жануария экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 959 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 238,43 км² шамасында. Халық тығыздығы — 6,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1995 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Сан-Кирико-Нуово
Сан-Кирико-Нуово (San Chirico Nuovo) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1630 адамды құрайды. Халық тығыздығы 71 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 85010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Секунд
нобай|364x364 нүкте|Маятник тербеліс периоды 2 секунд болатын маятник сағатының диаграммасы Секунд (secunda dіvіsіo — екінші бөліну) — (бастапқыда градустың, одан кейін сағаттың) — 1) уақыттың жүйелік бірлігі; СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі. Белгіленуі — С; 1 с — Cs атомының (өлшемдер мен салмақтар бойынша 13-Бас конференцияның резолюциясы бойынша, 1967) аса жұқа екі деңгейінің арасынан өткен сәуле шығаруының 9 192 631 770 периодына тең. 2) Жұлдыздық секунд — жұлдыздық тәуліктің  — бөлігіне немесе 0,997 269 566 секундқа тең уақыт; 3) Бұрыштық секунд — жазық бұрыштың жүйеден тыс бірлігі. Белгіленуі 1=(1/360)4,84813710 радиан.
Балинская
Балинская — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лабытвор тармағының оң жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 65 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Яшасен
Яшасен — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Кожай-Семен ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 0 адамды құрады. Пошта индексі — 452084, ОКАТО коды — 80244835012.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вайнгартен (Баден)
Вайнгартен (Баден) (Weingarten (Baden)) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Карлсруэ әкімшілік округіне бағынады. Карлсруэ ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9949 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 29,40 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 2 15 090. Муниципалитеттің басшысы — Клаус-Дитер Шольц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Серғазы Қабиұлы Баймұхаметов
Серғазы Қабиұлы Баймұхаметов (23.4.1936 жылы туған, қазіргі Алматы облысы Қаратал ауданы Үштөбе бекеті) – тау-кен инженері, техника ғылымдарының докторы (1990), ҚР Инженерлік академиясының академигі (1996).
Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.
Қазақ кен-металлургия институтын (1958, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. «Қарағандыкөмір» комбинатының шахталарында кен шебері, телім бастығы, бас инженер, шахта директоры болып жұмыс істеді. «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің директоры, бас инженер (1979–1992), «Көмір» мемлекеттік холдинг компаниясында лауазымды қызметтер (1992–1994) атқарған. 1996 жылдан «Испат Кармет» АҚ көмір департаментінің техникалық директоры.
«Разработка способов управления вентиляцией и газовыделением в шахтах для обеспечения безопасных условия интенсивной добычи угля» деген тақырыпта докторлық диссератция қорғады.
Баймұхаметов 90-ға жуық ғыл. жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның («Прогрессивные технологии выемки пожароопасности пластов с кремотогным проветриванием», 1989; «Предупреждение самонагревания и тушение эндогенных пожаров в выработанным пространстве», 1991) авторы; 78 авторлық куәлігі бар.
КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1973). Қазан революциясы, Еңбек Қызыл Ту және «Достық» (Ресей) ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1936 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қазақстан инженерлері
Клиши-су-Буа
Коммунаның INSEE коды — 93014, пошта индексі — 93390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 29962 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7585,32 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
IC 3003
IC 3003 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38490, MCG 6-27-13, ZWG 187.11, NPM1G +33.0243.
Сыртқы сілтемелер
IC 3003 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Қарашоқытау
Қарашоқытау – Алшынсай құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Оймауыт ауылының солтүстік-шығысында 23 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 201 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Жонды-қырқалы төбе батысқа қарай тақырға ұласады. Солтүстігінде Ыстықтау, шығысында Жаман Қантөрткіл, оңтүстігінде Ақтоғай төбелері бар.
Өсімдігі
Сортаңды сұр топырақ жамылғысында жусан, жантақ, өлеңшөп, т.б. өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Байғанин ауданы таулары Санат:Төбелер
Буэндиа
Буэндиа (Buendía) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 485 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Эндрю тұмсықты киті
Тұмсықты Эндрю киті басқа киттерден өзгешелеу. Бір қарағанда, олар тұмсықбет киттерге де суасты киттеріне де ұқсауы мүмкін. Әйтсе де, олардан айырмашылығы жер мен көктей. Ұзындығы- шамамен 4,5 м. Олар кішкентай болғанымен серпімді. Аузы үлкен, әйтсе де, әлсіз. Арқасында үшбұрышты қанаты бар. Бұл киттің аналықтары аталықтарына ұқсамайды. Аталық киттердің түсі қара немесе қара көк болып келеді. Тұмсықты Эндрю китінің тұмсығының астында саңылауы бар. Одан екі тісі әрдайым көрініп тұрады. Бір қызығы, мұндай өзгешелік Тұмсықты Эндрю китінің аталығында ғана болады. Тұмсықты Эндрю китін Солтүстік Үнді мұхиты мен Батыс Австралиядан, Виктория мен Тамсаниядан, Солтүстік, Оңтүстік Стюард, Кэмпел аралдары мен Жаңа Зеландиядан кездестіруге болады. Тұмсықты Эндрю киті жаз- күз маусымдарында көбейеді. Жаңа туған киттің ұзындығы 2,2 метрге дейін жетеді. Тұмсықты Эндрю киті мұхиттың 10- 20° С болатын тереңдігінде жүзеді. Олар -54° С- қа дейінгі суық суда тіршілік етуге бейімделген.
Дереккөздер
Санат:Тісті киттер
Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны
Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының ернеуі маңының оңтүстік-шығыс өнірінің (Оңтүстік Ембі белесінің) Тұран тақтасының Үстірт-Бозащы ойысымымен ұштасар жеріндегі газ-мұнай кенорны. Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында. 1988 жылы ашылған.
Геологиялық құрылымы
Тұзасты шөгінділерінде шағын көтерілім түріндегі кенорынды сыйыстырушы құрылым -4000 м-лік изогипсамен жиектелетін, ендікке жуық бағытта созылған антиклин. Өлшемдері 15x3,5 км, амплитудасы 200 м-ден астам. Төменгі пермнің сакмар жікқабатының шөгінділері мұнайлы.
Жатыс сипаты
Жатын 3754,5 м тереңдікте. Карбонатты жинауышы кеуекті, ашық кеуектілігі 8-9%, өтімділігі 0,013 мкм2. Қалыңдығы 15 м немесе одан да астам саз қабатшасы жапқыш рөлін атқарады. Жатынның мұнайлы бөлігінің биіктігі 59,8 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 35,3 м, мұнайға қанығу коэффициенті 66%. Жатын қойнауқаттық дөңестік. Су-мұнай жапсары -383,35 м белгіден өтеді. Бастапқы қойнауқаттық қысым 41,1 Мпа, температура 109°С. 6 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы 24 м3/тәу.
Құрамы
Мұнайы жеңіл, тығыздығы 828 кг/м3, газға қанығу дәрежесі 280 м3/т. Мұнайда еріген газ құрамы жағынан метанды-этанды, 63% метан, 4,7% этан және 9,2%-дан астам жоғарғы гомологтар, 2,25% азот және аз мелшерде көмір қышқылы бар. Мұнайы мен қойнауқаттық сулары аз зерттелген. Кен орнын барлау аяқталмаған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
NGC 7039
NGC 7039 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан III2p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Аккомпанемент
Аккомпанемент (accot-pagnement, accompagner– сүйемелдеу) негізгі вокалдық не аспаптық әуеннің музыкалық сүйемелденуі. Фортепьяно, гитара, баян, домбыра, тағы басқа аспаптарда орындалады. Сол сияқты аспаптық не ән ансамблімен, хор немесе оркестрмен де орындалады. Сүйемелдеушіні аккомпаниатор дейді.
Дереккөздер
Korepetitor
Эрведоза (Виньяйш)
Эрведоза (Виньяйш) (Ervedosa (Vinhais)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Виньяйш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 445 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30,98 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Нойгаттерслебен
Нойгаттерслебен (Neugattersleben) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцланд ауданының құрамына енеді.