cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақ хандығындағы 1-азаматтық соғыс
Алғышарттар
Қазақ хандығы 16 ғасырдың басында кез келген қарсыласқа тойтарыс бере алатын аймақтағы қуатты держава болды. Бұл уақытта хандықты Қасым хан басқарған еді. Ол Шығыс Дешті Қыпшақтағы барлық тайпалар мен халықтарды бір мемлекет — Қазақ хандығының айналасына біріктірді. Мемлекеттің тұтастығы Қасымның абыройымен сақталынса да, алайда ол қайтыс болғаннан кейін Әз-Жәнібек ұрпақтары арасында таққа талас басталды. Бұл соғыс Әбу Саид ұрпақтары арасындағы азаматтық соғыс болды.
Барысы
Қасым ханның мұрагері Мамаш хан Ноғай ордасына қарсы тұра алмады. Орда Торғайға дейінгі аумақты өзіне қаратты. Мамаш ханнан кейінгі Тахир ханның кезінде Ойрат мемлекеті Қазақ хандығына шабуыл жасады. Осы сәттен бастап қазақ-ойрат соғысы басталды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Коммунистік партия
Коммунистік Партия– әлемнің бірқатар елдерінде құрылған марксшіл саяси ұйымдардың ортақ атауы. К. п-лар жалдамалы жұмысшылардың негізгі тапқа айнала бастауына және коммунистік дүниетанымның идеол. тұрғыда негізделуіне байланысты 19 ғ-дың ортасынан пайда болды. К. п-лар өз Санат:Саяси партиялар
Сан-Жозе-дус-Базилиус
Сан-Жозе-дус-Базилиус (São José dos Basílios) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Орталық Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Президенти-Дутра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7696 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 362,617 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,2 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Пальник-Шор (Лембери-Яха тармағы)
Пальник-Шор — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лембери-Яха өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Надым өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Надым.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Барқыт ағаш
Барқыт ағаш немесе Амурлық тозағаш (Phellodéndron amurénse) - Рута тұқымдасының Барқыттар сабына жататын ағаш.
Ботаникалық сипаттамасы
Биіктігі 25 м-ге, ені 50-75 см-га жететін ағаш. Ол 300 жылға дейін тіршілік етеді. Қабығы ақшыл-сұр түсті, қыртыстанған, сопақша келген, үш жағы сүйір, ұнамсыз иісті.
Жемісі шар тәрізді, қара, диаметрінде 1 см-дей жалтыр сүйекжеміс. Қыркүйек айында піседі. Ішінде 5 дәні бар. Бір талдан орташа жылына 10 кг-дай жеміс жиналады.
Таралуы
Барқыт ағаштың жабайы түрі Қиыр шығыста Зея өзеніне дейін, Оңтүстік Сахалинде, Жапонияда және Қытайда өседі.
Қолдануы
Медицинада барқыт ағаштың қабығын, жапырақтарын, жемісін колданады. Өсімдіктің құрамындағы изохинолин алколоидтар (берберин), илік заттар, кумариндер, сапониндер антисептик, қызуды басатын, қан тоқтататын дәрі ретінде қолданылады. Корей халық медицинасында қантты диабетті емдеу үшін күніне 2-3 жемісін жеген өте пайдалы деп саналады. Дәстүрлі Тибет медицинасында ағаштың қабығының қайнатпасын аллергияда, дерматит, полиартриттерде, бүйрек, көз ауруларына қолданады.
Барқыт ағашынан жиһаз, шаңғы, фанер сияқты әр түрлі бұйымдар жасалады, авиация құрылысында пайдаланады. Өнеркәсіп үшін өсіп тұрған ағаштан тоз қабаты алынады.
Парктерде әсемдік үшін өсіріледі.
Дереккөздер
Санат:Руталар Санат:Евразия флорасы Санат:Дәрілік өсімдіктер
Сорулу
Сорулу — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Башкаус өзенінің сол жағалауынан 107 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Телецкое көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері
Браке
Браке (Brake (Unterweser)) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала. Везермарш ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15632 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 38,18 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 61 002. Қаланың басшысы — Роланд Шифке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Эджуатер (Колорадо)
Эджуатер (Edgewater) — Колорадо штатының Джефферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5 170 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 08-23135.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Колорадо қалалары
IC 1556
IC 1556 — Кит шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Леопольд фон Ранке
Леопольд фон Ранке - неміс тарихшысы. Берлин университетінің профессоры. Прус корольдығының ресми тарихнамашысы.
Леопольдың пікірі бойынша дүние "құдай жолымен" бейнеленеді, тарих барысында діни идея мен саяси идея шешуші роль атқарады. Леопольд ішкі саясаттың орнына сыртқы саясатты жоғары қойды, әлеуметтік қатынастарды жоққа шығарды, "ұлы адамдарға" аса назар аударды. Негізгі тарихи еңбектері "1494 жылдан 1535 жылға дейінгі роман және герман халықтарының тарихы", "16 және 17 ғасырлардағы рим папалары, олардың шіркеулері мен мемлкеттері", "Прус тарихының он екі кітабы" т.б. Өз еңбектерінде негізінен архив материалдарына сүйенген.
Дереккөздер
Санат:Германия тұлғалары
Бұлғар (ақша)
Бұлғар - 15 ғасырда Қазанның ақша шығаратын сарайында соғылған тиын-ақша. Бұлғар 1962 жылы Измери ауданында (Татарстан Республикасы) жүргізілген археология қазба жұмыстары кезінде бір қоймадан табылған. Қоймадағы кыш құмырадан барлығы 2358 күміс теңге шықты. Теңгелердің оң бетінде араб әрпімен “Бұлғар” деген сөз жазылған. Салмағы 0,62 — 0,77 г аралығында. Мамандар бұл теңгелердің бәрі де 15 ғасырдың алғашқы жартысында билік жүргізген хандардың (Шәдібек ханнан Ұлығ Мұхаммед ханға дейін) тұсында соғылғанын анықтап отыр. Теңге атауының 16 — 17 ғасырлардағы жазбаларда кездеспегеніне қарап, Бұлғар 15 ғасырдың орта шеніне дейін ғана айналымда болған деп шамалауға болады.
Дереккөздер
“Қазақ энцклопедиясы”
Санат:Татарстан Санат:Ақша
Буденш
Буденш (Budens) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Фару округінің құрамына кіреді. Вила-ду-Бишпу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алгавре регионына қарасты Алгарве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1573 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45,69 км² шамасында. Халық тығыздығы — 34,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алгарве провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фару округінің елді мекендері
Дреббер
Дреббер (Drebber) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Дипхольц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2920 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 46,96 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 2 51 013. Муниципалитеттің басшысы — Хельмут Энгельс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Отит
thumb|right|200px Отит (Otitis - құлақ қабынысы) - Құлақтың қабынуы (жалпы түсінік).
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Otitis Otitis
Хуссейн Фадель
Хуссайн Фадель (حسين فاضل عبد الله معتوق, 9 қазан 1984 жыл, Әл-Кувейт) — кувейттік футболшы, 2011, 2015 жылғы Азия кубогына қатысқан.
Дереккөздер
Санат:Кувейт футболшылары Санат:Кувейт Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Әл-Кадисия Кувейт ФК ойыншылары Санат:Әл-Уахда Абу-Даби ФК ойыншылары
Стэнли Брео Райерсон
Стэнли Брео Райерсон (12.03.1911, Торонто) - Канада тарихшысы, Канададағы жұмысшы және коммунистік қозғалыс қайраткері. Канада коммунситік партиясы ОК және Орталық Аткомының мүшесі болды. "Marxist Quarterly" журналының редакторы болды. Торондағы Марксистік зерттеу оралығының директоры.
Дереккөздер
Санат:Канада тұлғалары
Жеті шелпек
Әдебиеттер
Санат:Қазақ мәдениеті Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Бесағаш ауылдық округі (Жамбыл облысы)
Бесағаш ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Жер көлемі - 635 га. Ауылдық округта Макаренко және Абай атындағы орта мектептер, 2 дәрігерлік амбулатория, ауылдық кітапхана бар.
Ауыл маңы табиғаты
Қарасу өзені - Қырғыз Алатауынан басталатын бұлақтардан бастау алады, ұзындығы 7 км, көлемі 28000 шаршы метр. Ауыл тұрғындарының бау-бақша, егістік дақылдарын егуге, мал өсіруге қолайлы жағдай жасалған. Үлкен арық - ұзындығы 8 км, көлемі 48000 шаршы метр, ауылдың шығысында орналасқан. Айтау - Қаратаудың сілемі, биіктіг 1500 м. Желтау - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1503 м, бұлар ауылдың шығысында және оңтүстік шығысында орналасқан. Қаратау жотасы - ауылдың оңтүстік батысында орналасқан. Биіктігі 1660 м.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) ауылдық округтері
Белқарағай
Белқарағай — Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданындағы ауыл, Белқарағай ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы Үлкен Нарын ауылының шығысында, Алтай тауының етегінде, теңіз деңгейінен 1100 м биіктікте орналасқан. Бұқтырма бөгенінен шығысқа қарай 90 км-дей жерде.
Тарихы
Іргесі 18 ғасырдың соңында қаланған. Кеңес өкіметі орнағанға дейін шағын әскери бекініс болды. Черняховский атындағы совхоз бен сельсовет орталығы орналасты.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1047 адам (505 ер адам және 542 әйел адам) болса, 2009 жылы 608 адамды (310 ер адам және 298 әйел адам) құрады.
Құрылыс (Қарағанды облысы)
Құрылыс — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Үштөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Белқарағай
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік акушерлік пункт бар.
Құрылыс (Қарағанды облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде.
Белқарағай
Дереккөздер
Санат:Катонқарағай ауданы елді мекендері
Құрылыс (Қарағанды облысы)
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 502 адам (249 ер адам және 253 әйел адам) болса, 2009 жылы 640 адамды (340 ер адам және 300 әйел адам) құрады.
Мели (Ланди)
Мели (Maylis) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Дакс округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 40177, пошта индексі — 40250.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 337 адамды құрады. Халық тығыздығы — 27,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Ровито
Ровито (Rovito) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Козенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2810 адамды құрайды. Халық тығыздығы 281 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 87050.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Макинтош Чарльз Ренни
Макинтош Чарльз Ренни' (Mackintosh, Charles Rennie) (1868 жылы, 7 маусым, Глазго – 1928 жылы, 10 желтоқсан, Лондон), шотландық архитектор, жиһаз құрастырушы, дизайншы және суретші. .
Өнер мен қолөнер кәсібін жүргізген қайраткер, әсіресе өзі оқыған Глазго өнер мектебінде әйнек пен тас студиясы арқылы аты шыққан (1896-1909). Өнер мен жиһаздың керек-жарақтарын, плакаттарды шығару арқылы 1890  жылы  халықаралық атаққа ие болды. Ар Нуво стиліндегі шынайы британдық алғашқы архитекторды жеңілдігі, түпнұсқалығы, эсемдігі жағынан тең келері жоқ екенін мойындап, құрылымын жасады. Глазгоға төрт тамаша шайы арқылы танымал (1896-1904). 1914 жылдан бастап акварель өнеріне толығымен көшкен.
20 жылдан соңында оның жұмысына деген қызығушылар артты, нақты геометриялық сызбалардан тұратын оның конструкциясымен құралған креслосы мен канаптары қайта ретке келтірілді.
Дереккөздер
Санат: Лондон Санат: Тұлғалар Санат: Өнер Санат:Глазгода туғандар
Лядуку-Яха
Лядуку-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Матюй-Яха өзенінің оң жағалауынан 87 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь кірмесі су алабының батыс бөлігіндегі өзендер. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Футболдан Түрікменстан чемпионаты 2023
Футболдан Түрікменстан чемпионаты 2023 (түр. 2023-nji ýylyň Ýokary liga futbol klublarynyň arasyndaky futbol boýunça Türkmenistanyň çempionatyny) — Түркіменстан жоғары лигасының 32-ші маусымы. 9 команда сынға түседі.
Сілтемелер
Санат:2023 жылғы футбол Санат:Футболдан Түрікменстан чемпионаты
Воргэ-Нярыль-Кы
Воргэ-Нярыль-Кы — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тэкодель-Кы өзенінің оң жағалауынан 91 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Тумшинка
Тумшинка — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шуда өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка өзені Котельнич қаласынан, қала типті ауылдағы Аркуль Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Голямо-Градиште (Тырговище облысы)
Голямо-Градиште (Голямо Градище) — Болгариядағы ауыл. Тырговище облысына қарасты Опака қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1139 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7848. Телефон коды — 060370. ЕКАТТЕ коды — 15833.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тырговище облысының елді мекендері
Тежегіштің екі контурлы жетегі
Тежегіштің екі контурлы жетегі - әр қайсысы көліктік құралдың тежегіштік механизмімен байланысқан тежегіштік краннан немесе бас цилиндрден кейін екі тәуелсіз жұмыс істейтін тежегіштік контуры бар тежегіш жетек.
Дереккөздер
Санат:Физика
Анзелен
Анзелен (Anzeling) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Буле-Мозель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 57025, пошта индексі — 57320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 488 адамды құрады. Халық тығыздығы — 82,43 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Тасшағыл ауылдық округі
Тасшағыл ауылдық округі — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Тасшағыл, Қоғам, Қоныстану ауылдары кіреді. Орталығы – Тасшағыл ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2105 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері
Әлия Қажымұратқызы Әбішева
Әлия Қажымұратқызы Әбішева(13.6.1963 жылы туған, Алматы қаласы) – философия ғылымның докторы (2005), профессор (2007). ҚазМУ-дың (1985, қазіргі ҚазҰУ) биология факультетін және аспирантурасын (1995) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Молекулярлық биология институтында (1985–1987), ҚазПИ-де (1987–2006, қазіргі ҚазҰПУ) оқытушы, аға оқытушы, ал 2007 жылдан осы университтің профессоры қызметін атқарады. «Психоанализдің антропологиялық концепциясы және философиядағы құндылық мәнінің проблемасы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – мәдениет философиясы, философия антропология, дінтану, ғылыми тарихы мен философиясы. Әбішева 44 ғылыми еңбектің авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Мегантроп
Мегантроп (мегантроп, грек. anthropos - адам) - қазбалар кезінде табылған адам тәріздес ірі примат.
Мегантроптың екі түрі бар - ежелгі явалық және африкалық. Біріншісі (бірнеше тісі бар екі жақ сүйек) 1941 және 1953 ж. Ява аралынан табылған екіншісі (жоғарғы жақ сүйектердің сынықтары) 1939 ж. Виктория (Шығ. Африка) көлінің жанынан табылған. Ғалымдардың бір тобы Мегантропты питеканотропқа, екіншілері австралопитекке жақын деп санайды.
Дереккөздер
Санат:Антропогенез Санат:Ява
Кодос
Кодос (Codos) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Комунидад-де-Калатаюд ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 256 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62.10 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Коммутатор
нобай| Коммутатор (commuto – өзгертемін, ауыстырамын) – электрлік тізбекті жалғастыруға, ажыратуға және ауыстырып қосуға арналған электрмеханикалық, электронды немесе электронды-сәулелік қондырғы. Коммутатордың қарапайым және аса күрделі түрлері бар.
Ягенетта
Ягенетта — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пур өзенінің сол жағалауынан 332 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 233 км-ді құрайды.
Коммутатор
Коммутаторлар байланыс техникасында (оның ішінде әскери) абонент желілерін бір типті шеттік аппараттардан (телефон, телеграф, мәлімет беру және т.б.) және ақпаратты беру мен қабылдау үшін кедергісіз жолдар жасау мақсатында байланыс арналарын бір-бірімен электрлік жалғастыруға арналған. Жалғастыру тәсілдеріне байланысты коммутаторлар қолмен жұмыс істейтін және автоматты қызмет кәрсету болып бөлінеді. Қолмен қызмет көрсетуде коммутацияны оператор жүзеге асырады. Автоматты қызмет көрсетуде коммутация оператордың қатысынсыз шеттік аппараттардан келетін сигналдар бойынша орындалады. Жалғастыру тәсіліне қарай арналар коммутаторлары және байланыс коммутаторлары болып бөлінеді. Арналар коммуникациясында ақпаратты беру үшін тораптар желісі арқылы бір шеттік пунктті екіншісімен қосатын кедергісіз арналар ұйымдастырылады. Байланыс коммуникациясында берілуге тиісті ақпарат мекен-жайымен бірге сәйкес аппаратураға беріледі және есте сақтау қондыргысында сақталады. Сонан соң белгіленген пунктте аралық пунктердің қайта қабылдап-беруі арқылы беріледі. Коммутаторларды сондай-ақ абонент желілері мен арналарының санына карай да айырады. Коммутация байланыс торабының коммутациялық құрылғыларында электрлік қосындыларды, сымдарды, кабельдерді, байланыс желілерін, аппараттарды, аспаптарды әр түрлі ауыстырып қосу.
Дереккөздер
Санат:Байланыс
Ягенетта
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Маккабейлер
Маккабейлер (Maccabees) (біздің эрамызға дейінгі 2 ғасыр.) Палестинада IV Антиох Епифанға қарсы көтерілісті және қор болған құдайға құлшылық ететін Иерусалим ғибадатханасын жаңғыртуды ұйымдастырған еврей діни қызметкерлерінің әулеті. .
Антиох Епифан еврейдің барлық діни қызметтеріне тыйым салып, біздің эрамызға дейінгі 167 жылы храмды қорлауы арқылы иудаизмді құртуға әрекет жасағаннан кейін иудей діни қызметшісі Маттафияның басшылығымен көтеріліс басталды. Маттафия қайтыс болған соң (166 жылы), оның ұлы Иуда Маккабей Иерусалимді қайта басып алып, ғибадатхананы қалпына келтірді. Бұл жаңалық иудейлердің Ханука мерекесі кезінде атап өтіледі. Иуда қайтыс болған соң соғысты оның ағалары Иоанн мен Симеон жалғастырды. Маккавейлер Хасмонейлер династиясының негізін қалаушылары болып табылады.
Дереккөздер
Санат: Дін Санат: Палестина
Алкария-Руйва
Алкария-Руйва (Alcaria Ruiva) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Бежа округінің құрамына кіреді. Мертола муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1013 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 215,24 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,7 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бежа округінің елді мекендері
Александр Иванович Щербаков (футболшы)
Александр Иванович Щербаков (31 шілде 1960, Кривой Рог, Украин КСР, КСРО) — кеңестік және украиналық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.
Сілтемелер
Санат:КСРО футболшылары Санат:Украина футболшылары Санат:Кривбасс ФК ойыншылары Санат:ЦСКА Киев ФК ойыншылары Санат:Днипро Могилев ФК ойыншылары Санат:Черноморец Одесса ФК ойыншылары Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары Санат:Хапоэль Беэр-Шева ФК ойыншылары Санат:Украина футбол жаттықтырушылары
NGC 751
NGC 751 — Үшбұрыш шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1850 жылы 11 қазанда Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 751 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 7370, UGC 1431, MCG 5-5-35, ZWG 503.62, ARP 166, KCPG 46B, KUG 0154+329, 6ZW 123, VV 189.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үшбұрыш (шоқжұлдыз)
Клайнштеттельдорф
Клайнштеттельдорф (Kleinstetteldorf) — Аустриядағы қала. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Холлабрунн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 128 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 152.38 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HL, ресми идентификациялық коды — 3 10 22.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Хельмут Вундерль (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Клайнштеттельдорф
Араб жылқысы
thumb|220px|Әдеттегідей құйрығы көтеріңкі араб жылқысы Араб жылқысы  (الحصان العربي, DMG ḥiṣān ʿarabī)  – ертеден белгілі жылқы тұқымының бірі. Оны қазақтар «араби жылқы» деп атаған. Араб жылқысы 7 ғ-дан белгілі. Ол 15 ғ-дан бастап Еуропада көптеген жаңа жылқы тұқымдарының (таза мініс жылқысы, тракенеп, венгр жылқысы, орлов желгіші, т.б.) өсірілуіне себеп болды. Оның айғырларын қазақ халқы өзінің жылқы тұқымдарын жақсартуға пайдаланды.Араб жылқысы ірі емес, шоқтығына дейінгі биікт. 151,9 см, тұрқы 149,3 см, кеуде орамы 175 см, жіліншігінің орамы 19,2 см. Тұяғы берік, өте сымбатты, ұзақ жүріске төзімді әрі жүрдек келеді. Араб жылқысының тірідей салмағы 420 кг, сойғанда 54 – 56% таза ет береді, биелерінен 11 – 15 л сүт сауылады. Шөлге шыдамды, күтім таңдамайды. Қазақстанда таза Араб жылқысы өсірілмейді. Түпкі нәсіліне тән қасиеттерін сақтаған Араб жылқысы Каспий теңізі өңіріндегі елді мекендерде кездеседі. thumb|upleft=1|Бұл жылқылар ақылдылығымен және рухтылығымен ерекшеленеді thumb|200px|left| Араб жылқысы[[КСРО пошта маркасында (1968) ]]
Дереккөздер
Санат:Жылқы тұқымдары
Грувэр (Айова)
Грувэр (Gruver) — Айова штатының Эммет округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.3 км². FIPS коды — 19-33240.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 106 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Эммет округы (Айова)
Бұлан (Сырым ауданы)
Бұлан — Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы ауыл, Бұлан ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жымпиты ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км-дей жерде, Шідерті өзенінің сол жағалауында орналасқан. Құрғақ қоңыржай агроклиматтық белдемде жатыр. Онда бетеге, боз, селеу, көде, т.б. шөптесіндер өседі.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 825 адам (414 ер адам және 411 әйел адам) болса, 2009 жылы 624 адамды (290 ер адам және 334 әйел адам) құрады.
Бұланда өндірістік кооператив пен шағын шаруа (фермер) қожалықтары жұмыс істейді. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
NGC 5119
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 6 мамырда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5119 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46826, MCG -2-34-42.
Кампучия өнері
Кампучия өнері. Кампучия аумағында болған ең көне мемлекет — Фунань патшалығы. Оның орталығы Оңтүстік-Шығыс Кампучияда болды. Фунань мәдениеті Кампучияның оңтүстігі арқылы батысқа, Таиланд пен Бирма жеріне тарағаны белгілі. «Вьетнам мен Лаос өнері» деген тарауда бұл жөнінде толығырақ айтылады.
thumb|300px VI ғасырдың орта шенінде Фунаньның орнына солтүстікке қарай, Меконг ағысының орта тұсын және қазіргі Лаостың бірқатар аудандарын мекендеген Ченла мемлекеті пайда болды. Ченла бастапқы кезде Фунаньға вассалдық тәуелдікте болуы да мүмкін. Алайда, VI ғасырдың аяқ шенінде бұл мемлекет оңтүстік аймақтарды бағындырып, Фунаньның тарихи және мәдени дамуының мұрагері болды. Фунань халқының негізін кхмерлер құрады; Ченлада кейіннен Ангкор туындыларында өзіндік шыңына жеткен кхмер халқының мәдениеті өркендеді. Фунань деген атау қытайлардан шыққанын айтқан жөн. Ол көне кхмердің кытайланылған атауына айналған «пном» (тау) деген сөзінен шыққан. Орта ғасырларда бұл мемлекет Камбоджа деп аталса, жақында, 1975 жылғы Конституция бойынша, Демократиялық Кампучия деп аталатын болды.
Фунань өнерінен көп нәрсе сақталмаған. Ченла дәуірінде VI—VII ғасырларда тұңғыш рет әйгілі камбоджалық тастан жасалған ғимараттар мен мүсіндер пайда бола бастады. Кхмер өнерінің ангкорлыққа дейінгі кезеңі деп аталған кхмер өнері дәл осы кезден өркен жаяды. Пном да мекеніндегі көне, нашар сақталған, тұрқы шағын кішкене храм базальтты тақталардан салынған. Болжам бойынша, ол —VI ғасырдың туындысы. Бұл — екі метрлік целлаға орнатылған пирамидалы мұнара. Сыртына әсемдік берерліктей безендірулер жасау жағына мән берілмеген. Храмның жоспары мен жобасы Гупттар кезеңіндегі кейбір көне үнді ғимараттарын еске түсіреді.
thumb|left|250px Мұндай мұнаралардың көпшілік бөлегін Самбор Прей Куктен кездестіруге болады. Олар мұнда кірпіштен қаланған. Ченла мемлекетінің (оның санскрит бойынша аталуы — Ишанапура) жаңа астанасындағы храмдар сыртынан кірпішке салынған бедерлі суреттермен, бейнелік әшекейлермен, мәселен, қасиетті қаздар бейнелері салынған фриздермен безендірілген. Осындай қаздар бейнесі Маурьялар дәуіріндегі Ашока капительдерінен белгілі үнділік ұлгі — хамсаларды еріксіз еске салады. IX ғасырдың аяқ шеніне қарай кхмер храмдары құрылысының сырт пішіні өзгерді. Ролуоста (Харихаралая) бұл қасиетті мұнаралар арыстан мүсіндерімен жиектелген сатылы ортақ үлкен тұғыртабанға топтастырылған. Мұнда құрылыс материалдары ретінде әдетте кірпіш пен құмтас пайдаланылған. Мұнараның кіре беріс жақтағы қабырғасы сылақпен әрленіп, әсем безендірілген. Көлденең қима-белдеулер мұнараның бойымен жоғары қарай жіңішкере түсетінін көрсетерліктей етіп, сатыланып жасалған.
Банконг храмы — сол кездегі Ролуостағы онша ескі емес, тәптәуір сақталған храм-таулардың қатарына жатады. Бұл ғимарат Ченладан кейінгі кезеңге жатқанымен, мейлінше, көне дәуірмен байланысты болғандықтан алынып отыр. Мұндай храм-таулар кхмер сәулетінің барлық кезеңдеріне тән, сонымен бірге уақыт өткен сайын храмның және оның айналасындағы қосалқы құрылыстар көлемінің ұлғая түскендігі байқалады. Храмның сыртқы үлгісі мен табанының ұзындығы 65 метрлік, бес террасаға бөлінген, құмтастан жасалған жасанды төбе құрылысы мейлінше қарапайым. VIII ғасырда Ченланың бір бөлегін явалық Шайлендрлер әулетінің билеушісі біраз уақытқа басып алған сияқты. Алайда, мұндай оқиға орын алғанымен, көне кхмер өнерінің стильдік мұраларына әсер ете қоймады. Джаяварман II патшалық құруымен кхмерлік кезең басталады да, билеушілердің ролі де өзгере бастайды. Оған жоғарыда айтылған Ролуос ғимараттары куә бола алады. Билеуші өзін Девараджа (патша-құдай) немесе «Таулар патшасы» деп атайды. Соңғы атақты фунань билеушілері де пайдаланды. Индонезияның Шайлендра әулетінің де атауы («Индра — тау әміршісі») Оңтүстік-Шығыс Азияда патшалықты құдай әміршілері тұратын әлем орталығы тәрізді құдайлар тауымен теңестіру жайлы көне ұнділік танымның өріс алғандығын көрсетеді. Патшалардың құдайға табынушылығы сонымен бірге өздерінің құдайдың ізбасарымыз деген ұғымын туғызады. Соған орай табиғи және жасанды төбелердегі «храм-таулар» идеялары одан әрі дамып, көне камбоджа әміршілерінің сакральды-символдық резиденциясына айналды.
thumb|300px|Шива мен Парвати Осындай танымдар Ертедегі Шығыста біздің дәуірімізге дейінгі III мыңжылдықтарда-ақ белгілі болды. Бұл жөнінде Ертедегі Месопотамиядағы зиккураттарды еске алсақ та жеткілікті.
Кхмер өнері кезеңінде, өкімет басына Джаяварман II (802—805) келуіне орай, Ангкор маңындағы таудың атымен аталатын кулен стилі басымдық алды. Оның ұшар басына, Шива құдайдың фаллос түріндегі белгісі салынды.
Лингаға табыну брахмандардың көмегімен үнділік үлгі бойынша енгізілді. Осыған байланысты кхмерлер өздерінің бұрынғы буддизмге ортақтас діні индуизмді жетекші дін дәрежесіне көтерді. Ченла кезеңіне (VI—VIII ғғ.) үнді құдайларын бейнелейтін кісі бойындай құмтастан құйылған бірқатар мүсіндер жатады. (Олардың кейбіреулерінің бұдан кейін, IX ғасырларда жасалғандығын білдіретін жазулары бар.) Осы мүсіндер арасында Вишну құдай мен Харихараның (Вишну мен Шиваның бөліктерінен құралған), әйел құдай Лакшмидің, сондай-ақ Вишнудің және бір бейнесі ретінде алынған, Үндістандағы сүйкімді құдай Кришнаның мұсіндері бар. Сонымен бірге олардың қатарына индуистік құдайлар мен қатар құмтастан құйылған түрегеп тұрған және отырған Будда мүсіндері де кіреді. Адам бейнесінің образдық-пластикалық шешімі Гупттар дәуіріндегі үнді стиліне ұқсас. Бірақ ұнділік нұсқаларға қарағанда камбоджалық мүсіндердің айқын байқалатын өзіндік айырмашылықтары бар. Мүсіндерді жақындап келіп, мұқият қарағанда олардың шын мәнісіндегі дөңгелек мүсіндер емес екендігі, қашалып жасалған тас блоктардың қырлары байқалады. Бұл, әсіресе, мүсіндерді алдынан қарағанда жақсы байқалады. Үнділік мүсіндерге қарағанда жергілікті этникалық топтарға жататын адамдардың бейнелері мүлде өзгеше, атап айтқанда, оларда өзіндік ерекшеліктері бар адам көздері, дүрдиген, қалың еріндері айқын да әрлі берілген. Адам денесі де мәнерлі бейнеленген. Мұнда адамның шын бейнесін дәл көрсету оншалық маңызды емес, мәселе оның көлемін, ішкі сезімін көрсете білуде жатыр.
thumb|250px Басқа материалдардан, мәселен, осы кездерде қоладан жасалған Майтрейя бодхисаттвасы бұл мүсіндерден басқаша. Бұлардың нәзік денелерінде үнділік белгілері бар. Олар Оңтүстік Үндістанның шығыс жағалауындағы Паллавтар кезеңіндегі солармен тұстас өнерге жақын. Бұл кезеңде мұндай ұқсастық кейде басым түсіп жатады. Сондықтан да осы кездегі сәулеттегі, басқа да көптеген бедерлі әшекейлердегі ұқсастық та тегін емес. Сол кездегі осы қуатты үнді мемлекеті мен алыстағы Камбоджа арасында сауда сияқты басқа да салалардағы тікелей қарым-қатынастардың болуы әбден мүмкін. Бұл екі ел арасында соғыс жанжалдары болған емес.
Фунаньға қарағанда кхмер патшалығының айырмашылығы — ол теңіз мемлекеті болған жоқ. Кхмер патшаларының маңызды міндеттерінің бірі суландыру жүйелерін салып, соларды күту болды. Тек орталықтандырылған күшті мемлекеттер ғана үлкен су қоймалары мен көптеген каналдар салу жүмыстарын жүрғізіп, оны қаржыландырып және бақылап отыра алады. Кулен кезеңінде Кулен тауының маңында шағын кұрылыстар пайда болды. Олар Тьямпа және Ява мемлекеттерінің мәдени әсерін күшейткен тьямдар салған құрылыстар болуы керек.
Туындыларын Ролуосте кездестірген Преах Ко кезеңі (X ғасырдың бірінші жартысы) деп аталатын келесі кезеңде сол кездегі астананың айналасында үлкен суландыру құрылыстары салынған. Солардың бірі — ұзындығы 3800 метр, ені 800 метр Лолей жасанды көлі. Бұл көл Ролуос тұрғындары қорек ететін күріштік алқаптарды суландыруға қызмет еткен. Осы жерде қазылған каналдар храмдық платформалар құрылысын салуда жол қатынасы ретінде де пайдаланылған. Индраварманның ұлы әрі мұрагері Яшовармен I (889—900) бұдан да үлкен, ұзындығы жеті шақырым, ені сегіз жүз метр су қоймасын салғызған. Ол астанасы Ролуостан Яшодхарапураға (Ангкор) көшірген. Оның әмірі бойынша, сол кездегі діни орталық Пном Бакхенганы, бес мұнарадан тұратын храм-тауды айналдыра алты шақырымдық канал салынған. Бұл құрылыстың сәулеті осыдан жүз жыл бұрын салынған явалық сәулет өнерінің ең ірі туындысы — Боробудурды еріксіз еске салады. Бұл кезеңдегі стиль бакхенгтік деген ат алды. Енді ғимараттар кірпіштен емес, көлемі жағынан кейініректегідей аса үлкен болмағанмен, сол кездегі кхмерлердің өзіндік, ангкор стиліне тән тастан салынатын болды. 921 жылы Кох Кер деген жерде Яшоварман I інісі Яшодхарапуру терістікке қарай жетпіс шақырым жерден жаңа астана салды. Ол ешкімге де тәуелсіз әмірші болып, өзін Джаяварман IV (921—941) деп атады. Осы жерде Кох Кер деп аталатын жаңа стиль де пайда болды. Оған алып ғимараттар мен ерекше еркіндікте жасалған мүсіндік формалар тән болды. Раджендраварман II (944—968) кезінде бұл стиль Ангкордағы құрылысқа әсер етіп, жаңа патша салдырған Шығыс Мебон мен Пре Рупа ірі құрылыстары мен храмтауында көрініс тапқан.
thumb|left|300px Кхмер өнерінің шын мәнісіндегі інжу-маржаны X ғасыр соңында Ангкордың солтүстік-шығысынан жиырма шақырым жерде салынған, бай да әсем мүсіндермен безендірілген Бантеай Срей храмы болып саналады. Ол патша әмірімен, брахман Яджнаварахидің бастамасы бойынша салынған. Бұл сәулет комплексінің негізгі бөлегі әр түрлі құрылыстармен айнала қоршалған ұш мұнара-храмнан тұрады. Ал әр түрлі құрылыстардың бір бөлегі кітапхана деп саналған. Қызғылт құмдауыттан салынған Бантеай Срей өте жақсы сақталған (аса ықтияттылықпен жүргізілген реставрациялық жұмыстардың арқасында) және сол кездегі кхмерлік құрылыстар қатарында өзінің әдемілігімен ерекшелене түседі.
Бантеай Срейде құдайлар мен киелі жануарларды бейнелейтін жекелеген мүсіндермен бірге көп бейнелі сюжетті, бедерлі суреттер де көз тартады. Іс-қимыл үстінде бейнеленген кейіпкерлер, табиғат өсімдіктері арасында айрықша әсер береді.
Ғимараттың бір-біріне сай мөлшерлері арқасында олардың кесек ірілігі де онша байқала бермейді. Сыртқы қабырғалардағы бедерлі суреттер ертегідегідей көз жауын алады, олар эр түрлі өсімдік өрнектерімен өзара әсем үйлесім тауып безенген ұзынша және көлбеу панельдерге өрлей жайылған. Осы ғимараттардың әрбір бөлігін көркемдік сапасы, техникалық орындалуы жағынан сараптар болсақ, кхмер шеберлерінің тамаша жетістігі деп бағалауға болады.
Ангкорда шамамен 1000 жылдары өнердің соңғы үлы даму кезеңі — сәулет өнерінің маңызды шығармаларын берген Бапхуон, Ангкор және Байон стильдері деп аталатын фазалармен сипатталатын кезең басталады. Бұл кезең Ангкор империясы өзінің құдай-патшаға табыну билік жүргізген дәуірдегі кхмер өнерімен бірге құлдыраған XIV ғасырға дейін жалғасты. Кхмер сәулет және мүсін өнерінің шын мәнісіндегі классикалық кезеңі екі жүз жылға созылды. Осы уақыт ішінде туындаған ғажайып шығармалар өзінің көлемі жағынан және іс жүзінде теңдесі жоқ әйгілілігімен Ангкорға даңқ әкелді.
Тьям әскерлерінің Самбор Прей Кук ауданына дейін басып кіруі де осы кездерде болған.
thumb|left|220px 1080 жылы үкімет басына өзін Джаяварман патшамын деп жариялаған провинциялар бірінің губернаторы келіп, өзінің жаңа әулетін бастады. Ол негізінен Камбоджаның солтүстігінде және Ангкорда емес, қазіргі Лаос территориясында құрылыс жұмыстарын жүргізе бастады. Оның мұрагері Сурьяварман II (1113—1150) 1145 жылы Тьямпаны басып алды. Оның әскерлері қазіргі Вьетнамның солтүстігіндегі Дайвьетаға және оңтүстік-батыста Малакка түбегіне дейін жетті. 1122 жылы ол Ангор Ват құрылысын бастауға жарлық береді. 1149 жылы Тьямпа өз тәуелсіздігін қалпына келтіреді. Ал 1150 жылы Дайвьетпен болған сәтсіз соғыста Сурьяварман II өледі. Алғашында талай жеңістерге ие болып, одан кейін сәтсіздіктерге ұшыраған бұл әмірші Ангкор Ват храмын салғызып, өзінің артында өшпес із қалдырды. Ангкор Ват классикалық жетілген кхмер өнерінің ұзақ жылғы дамудағы жетістіктерінің бәрін де бойына жиған. Қабырғалармен қоршалған, дәстүрлерге орай көп сатылы жасанды тауда бес храм-мұнара тұр. Жалпы жоспардан көп алыста, ішінде храмның өзі бар қосалқы ғимараттар мен берік құрылыстар орналасқан. Көлемі 1500X1300 метрлік төрт бұрышты жерді алып жатыр. Айналдыра ені екі жүз метрлік канал қазылған. Батыстан тоған арқылы шығатын қақпаға қарай ұзындығы 220 метрлік жол тартылған. Қақпаның артында аумағы 800Х1025 метр жерді алып жатқан храм бар. Жолдың екі жағын бойлай нагтар мен арыстандар бейнелері орнатылған. Храмның бірінші террасасының көлемі 197X215 метр, екінші терраса сияқты ол да әсем безендірілген галереялармен қоршалған. Үшінші террасада биіктігі 65 метр орталық мұнара бой көтерген. Мұнараны айнала 60 метрлік шаршы галерея қоршалған, оның ішінде галереялармен қоршалған төрт төртбұрышты аула бар. Ангкор Ватты салуға көне мысыр мұнарасы Хефренді салуға кеткендей тас жұмсалды деп есептелінеді. Егер Ангкор Ватқа жұмсалған осыншама тас тегістеліп қашалғанын, өнер туындыларымен әрленгенін ескерсек, әрі ол бір ғана патшаның тұсында орындалған болса, оған қаншама еңбек сіңіргені таң қаларлық дәрежеде болмақ.
Мүсіншілер атқарған бүкіл жұмыс көлемін көз алдыңа елестету де оңай емес. Бірінші террасаның бір галереясының өзінде биіктігі екі метр, ұзындығы бір шақырымға жететін бедерлі суреттер жасалған.
Мүсіндік жұмыстардың жалпы көлемі екі мың шаршы метр шамасындай, ал мұндай көлемді жұмыс әлемде жоқ та шығар. Тіпті, мұндағы әрбір мүсіннің өзі өз алдына дерлік творчестволық жетістік! Сюжеттер негізінен ұлы үнді поэмалары «Махабхарата» мен «Рамаянадан» алынған. Галереялардың кеңдігі сондай, оның ортасын бойлай жүрген көрермен жан-жағындағы бейнелеу өнерінің жеке туындыларын тұтас көріп қана қоймай, олардың асқан көркемдікпен жоспарланып, дәл есептелгенін қызықтауына да мүмкіндігі мол. Бедерлі суреттер біркелкі тегіс, әйткенмен ондағы бейнелердің мейлінше айқын әрі тығыз орналасуы себепті көрініс тереңдей түседі. Бедерлі суреттер әуел баста боялып, алтынмен апталған, ал бұл жай оның әсемдігін ерекше әрлей түскен. Әсіресе, Ангкор Ват мүсіндерінің арасынан толып жатқан апсаралардың — үнді аңызы бойынша аспан бишілері Индраның бейнелері ерекше көз тартады. Сырттай қарағанда негізгі кейіптері бір сияқты болғанымен, оның жеке ерекшеліктерінде бірін-бірі қайталау жок; ол Ангкор Ват қабырғаларында мыңдаған осындай апсаралар бейнеленген. Езуіне күлкі үйірілген, соншалықты жарқын бейнелер көрермендерге де ерекше сезім туғызады. Ангкор Ваттың бедерлі суреттерін көбінесе кескіндемемен, атап айтқанда, итальяндық Ренессанстың қабырғалық әйгілі суреттерімен салыстырады. Кхмерлік храмдар қабырғалары кескіндемемен де әшекейленгенімен, олардың да Ангкор Ват стиліндегі көптеген негізінен ірі мүсіндер сияқты біздің заманымызға дейін сақтала қоймағаны мәлім. Ал сақталғандарының дәрежесі сол кездегі бедерлі суреттерден төмен жатыр. Дегенмен, Ангкор Ватта алғашқы кездерде әсем безендірген дөңгеленген мүсіндер әйгілі туындылардың қатарына жатады. Ангкор Ват, негізінен алғанда, Камбоджа өнерін жоғары көтереді. Әлемде осындағыдай өзінің әсем байлығымен, жоғары сапалылығымен, көркемдік композициясының тартымдылығымен көзге түсетін басқалай шығарма жоқ деп айтуға әбден болады. Детальдарының көркемдік дәлдігі монументтік тұтастығына бір де қайшы келмейді. Қабырғалық бедерлі суреттер сәулетпен тығыз байланыста, тіпті, оның қырлы сымбатының өзі кескіндемелік, әсем гүлді әшекейлер ретінде пайдаланылады. Ангкор Ваттың мазмұны, стильдік бірлігі мен ұлылығы көркем бейнелік формаларда сол кездегі камбоджалық билеушілердің құдіреттілігі жайлы әсерлі ұғымдарды орнықтыруға көмектесті.
Сурьяварман II мұрагері оның немере інісі, Ангкордың буддалық билеушісі Дхараниндраварман II болды. Оның өлімінен кейін XII ғасырдың орта тұсында бұл жерді саяси дағдарыстар билеп алды. 1177 жылы үлкен флоты Меконгтен Ангкорға қарай жоғары өрлеп жеткен тьямдар шабуыл жасады. Қала толығымен тонауға ұшырады. Соның салдарынан қаншалықты өнер туындыларының құрып кеткенін айтып жеткізу қиын.
Елдің құтқарушысы Джаяварман VII болды. Ол елге басып кірген тьямдарды қуып шықты. Ірі соғыс қимылдары арқылы ол Тьямпаны қосып алып, Лаостың солтүстігіне, Вьентьян облысына дейін барады да, Тяо-Прайи алқабының бір бөлігін және Малакка түбегін басып алады. Махаяна буддизмінің қолдаушысы болған ол, алайда, «Құдай патшалығы» туралы ескі кхмерлік танымды ұстанды; бұл кезеңдегі өнер үшін ең басты индуистік нышандар да тән болды.
Джаяварман VII Ангкорды қалпына келтіруге көп күш салды. Оның әмірі бойынша көптеген монументтер Ангкордан тысқары жерлерде де орнатылды. Реставрациядан өткен Жаңа Ангкор, оны қазірде де солай атайды, Удайядитьяварман кезіндегі Ангкор Том жоспарынан өзгерген жоқ, ұзындығы төрт шақырым, ені бір шақырым жасанды су қоймасының есебінен кеңи түсті. Мықты, берік қала қабырғалары турғызылды, оның төрт жағынан қақпалар орнатылды, ал шығыс жақ қабырғадан тағы да қосымша бесінші қақпа жасалды. Ангкор Томның ішіндегі басты құрылыстар болып Байон ғимараты мен оның солтүстігіне қарай Джаяварман сарайы салынды. Патша өз тұсында салынған ғимараттардың каналдармен көмкерілген мұнаралармен, террасалармен безендірілген көшелермен қосуға жарлық берді, сол арқылы мұндағы ғимараттар биігіректегі сараймен бір биіктікте тұрғандай болып көрінеді. Солардың ішіндегі ең әйгілілері — Піл террасасы мен Алапес патшаның террасасы деп аталатындар. Бұлардың кейінгісінің осылай аталуы сонда табылған мүсіншеге байланысты болса керек. Бұл ретте әкесінің өлімінен кейін Джаяварманның оның тағына бірден отыруына кедергі жасаған кеселмен ауырғаны да себеп болуы мүмкін.
Байон храм-тауын айнала қоршай салынған алыптардың, аспан мен жер асты құдайларының, сондай-ақ нагтардың бейнелерімен көмкеріле безендірілген көшелері бар қала космос құрылымын паш етіп тұрғандай. Оған мұндағы: «Бұл патша (Джаяварман) дүниеге универсум әкелу үшін қымбат дүние-мүлкі, әсем безендірілген сарайы бар қаламен (Ангкор Том) некелескен» деген жазу да куә.
Ангкор Том орталығындағы Байон — аса үлкен, бірақ Ангкор Ватқа қарағанда кішіректеу храм-тау. Оның көлемінің үлкендігін қоршап тұрған ұзындығы 160, ені 140 метрлік галереялар аңғартады. Оның өне бойы халық өмірінен алынған көріністерді мәнерлемей, шынайы бейнелейтін бедерлі суреттермен әшекейленген. Оның көп көріністері Камбоджа өмірінен алынған, адамдардың, аңдар мен өсімдіктердің бейнелері бірін-бірі алмастырып отырады. Бедерлі суреттердің жалпы сипаты эпикалық тұрғыда, шыншыл детальдарға да бай. Халық өмірінен басқа мұнда тарихи оқиғалар да, мәселен, патша өмірі және оның тьямдарға қарсы жорығы бейнеленген. Бейнелі трактовкада суретшілер өздерін бұрын болмаған дәрежеде еркін ұстағандары байқалады, Джаяварман өзінің істерін ғана жария етумен тынып қалмай, сол кездердегі ең тамаша дөңгелек мүсіндер қатарынан орын алатын портреттер де салғызғанын айта кеткен жөн.
thumb|250px Ангкорға келген әрбір адам Байонның әрқайсысына төрт-төрттен адам бет пішіні ойылып салынған елу төрт мұнарасының қайталанбас ерекшеліктеріне еріксіз назар аударады. Байонға еліктеу нәтижесінде, кейініректе қала қабырғаларының бес қақпасына да төрт-төрттен адам кескіні бейнеленген. Байон мұнараларындағы әрбір адам кескінінің биіктігі екі метрге жуық. Мазмұнына қарай олар көп мағыналы әрі діни шыдамды дәріптейді. Мүмкін мұнда Джаяварман ерекше құрметтеген Локешвараға, бодхисаттваға құрмет білдірілетін болар. Бұл орайда,,Шива құдайдың бай бейнесі салынған мукхалингесі бар шивалық үлгілер жайлы да сөз ете кетуіміз керек.
Жоғарыда айтылғандай, Джаяварман буддист, махаянаны қолдаушы және өзіне Буддадан да жақынырақ, әлем мырзасы Локешвараға бас июші. Осы кездерде көптеген Будда бейнелері жасалды. Алайда, оларға өзіндік синкретизм тән. Буддалық мазмұн индуизм белгілерімен астасып жатады. Камбоджада кейіннен елдің басты дініне айналған, куні бұгінге дейін солай болып келе жатқан тхверавада буддизмі осы кезде тарай бастаған болуы мүмкін.
Джаяварманның өлімінен кейін Камбоджада Байонмен теңдес келетін бірде-бір ғимарат салынбады. Суландыру жүйесі мүлдем құлдырап кетті, көне храмдарды біртіндеп адам аяғы өтпес тоғайлар басып кетті. Санскрит XIV ғасырдың бас кезінде пайдаланудан қалып, оның орнын буддизмнің тхеравадалық оңтүстік мектебінің тілі — пали басты. Бір ғана XIV ғасырдың өзінде Камбоджаның батыс көршілестері тайлықтар үш рет жойқын шабуыл жасады. Мұның өзі өнер туындыларының тағы да қирауына, тоналуына әкеп соқты.
Мүсін өнерінде тастың орнын ағаш басты. Камбоджа өнерінің бұл кезеңі тайлықтардың ықпалына душар болды. Астана батыстағы кхмер жерінен, Ангкор маңынан Пномпеньге көшірілді.
Көне өнер орындары жыныс-тоғайдан арылтылып, қайыра ашылды. Бұл жұмысты жаңа кезеңде негізінен француз зерттеушілері жүзеге асырды.
Владимир Григорьевич Адмони
Адмони Владимир Григорьевич (29 қазан, 1909, Санкт-Петербург - 26 қараша, 1993, Санкт-Петербург) - кеңес және ресей лингвисті, әдебиет маманы, филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948).
Басты еңбектері
Неміс тілінде, грамматика теориясында, Неміс және Скандинавия әдебиетінде көптеген жұмыстар атқарған.
Атақты отбасы
Атақты тарихшы ұлы, публицист Адмони Григорий Яковлевич. Ал композитор інісі Иоганна Григорьевича Адмони.
Санат:Ресей ғалымдары Санат:Санкт-Петербургте туғандар Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар Санат:КСРО тілтанушылары Санат:Ресей тілтанушылары Санат:КСРО әдебиеті
Сан-Жуан-Батиста (Мараньян)
Сан-Жуан-Батиста (Мараньян) (São João Batista) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Солтүстік Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Байшада-Мараньенси экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21365 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 690,676 км² шамасында. Халық тығыздығы — 30,9 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Мунас
Мунас — Башқұртстанның Белокатай ауданындағы ауыл, Яныбаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 160 адамды құрады. Пошта индексі — 452594, ОКАТО коды — 80210840003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері