cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таңқы шаян
Биологиялық сипаттамасы
Басы кішкене, баскеудесі кең, кеуде қалқаншасы 2-20 см, терең суда кездесетін Жапон Таңқы шаянның кеуде алқаншасы 60 см-ге дейін.Таңқы шаян аяғының бірінші жұбы қысқышқа айналған. Құрсағы қысқа, баскеудесі астына қарай иілген. Еркегінің бауыр аяқтарының 2 жұбы шағылыс аппараттарына, ұрғашысында 4 жұбы уылдырығын жетілдіруге арналған. Таңқы шаяндар теңізде, тұщы суларда, құрлықта тіршілік етеді. Дамуы метаморфоз арқылы өтеді. Уылдырығынан личинка- зоеа шығады, бұл «мегапол» деп аталатын личинкаға, кейін ересек таңқы шаянға айналады.Жемі- омыртқасыздар.
Қолданылуы
Таңқы шаянның көптеген түрі жеуге жарамды, кәсіптік маңызы бар. Кәсіптік моллюскілерді құртатын, балық ауын жыртатын, кейде ін қазып бөгендерге зиян келтіретін түрлері бар.
Дереккөздер
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 550 бет
Санат:Онаяқты шаяндар
Қазақстандағы комсомол жастар және пионер ұйымдары
Қазақстан комсомол жастар ұйымының тарихы
РСДР(б)П-ның 1917 жылдың тамызында Петроградта өткен VI съезінде жұмысшы жастардың коммунистік ұйымын құру мәселесі қаралды. Ал Қазақстан аумағында бұл әрекет азамат соғысы мен шетел интервенциясы жылдарында басталған болатын. 1918 жылы алғашқы комсомол ұясы дүниеге келді. Комсомолды ұйымдастырушылар Б.Атуев, Х.Чурин, Қ.Сахыбалиев, Ғ.Сұлтанов, Е.Сереченко, М.Кұжбанов, Н.Оперштейн, М.Шығаев, т.б. болды.
1918 жылдың 29 қазанында Мәскеуде Жұмысшы және шаруа жастарының I Бүкілресейлік съезі ашылды. Комсомол тарихы осы кезден басталады.
Комсомол ұйымының негізіне мына төмендегі қағидалар жатқызылды:
Жергілікті партия органдары жаңа құрылган комсомол ұяларының қызметін бағыттап отырды. Бұл ұялар құрамына орташа 3-тен 10 адамға дейін кірді. Негізгі өзегі майдангерлер мен жұмысшы жастар болды. Болыстық және уездік комсомол органдарының басшылары өз міндеттерін негізгі жұмысынан қол үзбей, кешке және демалыс күндері атқарды. 1918—1919 жылдары комсомолдың қоғамдық жұмысы әрбір әкімшілік аудандағы жастарға комсомолдың әсерін таратуға бағытталды. Жастармен жұмыс жасаудың бір түрі — қазіргі кезең жағдайы, майдандағы оқиғалар, халықаралық оқиғалар туралы саяси әңгіме өткізу болды. Әңгімелесуге уездік партия комитетінен баяндамашылар шақырылды, кейде Орынбордан баяндамашы келген кез де болды. Комсомол жұмысының көп таралған бір түрі клубтарда көркемөнерпаздар ұжымын құру еді. Бұл ұжымдар пьесалар қойып, концерттер ұйымдастырды.
Түркістан жастарының аса көрнекті ұйымдастырушысы Ғани Мұратбаев есімі комсомол тарихында мәңгі қалды. Кеңес өкіметін орнату кезінде Ғани Қазалы депутаттар кеңесінің жұмысына белсене қатысқан. 1920 жылы ол Түркістан комсомолының съезі жұмысына қатысып, ОК мүшелігіне сайланды. Ол қазақ жастарымен жұмыс жүргізу бөлімінің бастығы болып бекітіледі. 1922 жылдан бастап ол Түркістан Орталық атқару комитетінің мүшесі болып және РК(б)П ОК Ортаазиялық бюросының мүшелігіне сайланады.
1920 жылдың ортасында Қазақстанда және оның көптеген облыстарында уездік, губерниялық комсомол ұялары құрыла бастады. Бастауыш комсомол ұйымдары жұмысының одан әрі жандана түсуіне РКЖОIII съезінің әсері мол болды. 1920 жылдың қазан айында өткен бұл жастар съезінде В.И. Ленин «Жастар одағының міндеттері» туралы баяндама жасады.
1921 жылдың 7—13 шілдесінде РКЖО-ның I Бүкілқырғыздық (Қазақстандың) облыстық съезі өтті. Съезге Жетісу мен Сырдария облыстарын қоспағанда, одақтың 20 960 мүшесінен 194 адам делегат болып қатысты. Оның 20 шақтысы қазақ жастары болды. Осы съезден кейін комсомол ұйымдары Коммунистік партияға бағынышты бірыңғай жүйе болып құрылды. Партия тапсырмасын орындай отырып, комсомол саяси ағарту, жетім балаларға қамқорлық жасау және дінге қарсы насихатпен айналысты. Бұл шаралардың бәрі, негізінен, уездік орталықтарда өткізілді.
Комсомолдар қираған шаруашылықты қалпына келтіру үшін сенбіліктер мен жексенбіліктер ұйымдастыруға мұрындық болды. Қалалардағы комсомол ұйымдары жақын жатқан ауылдарды қамқорлыққа алып, айына 2-3 рет демалыс күндері сонда барып, пьесалар қойды, көркемөнерпаздар кешін өткізді, газеттер мен журналдар оқуды ұйымдастырып, саяси әңгімелер жүргізді. 1921 жылы Түркістандағы комсомол обкомында батырақ жастарды қорғайтын экономикалық бөлімдер ашылды. Бұл бөлім байлар мен малайлар арасында еңбек келісімшартын жасасу жұмысын жүргізді. Келісімшарт жергілікті кеңесте тіркеліп, заңды күш берілді. Бай келісімнің күшін енді біржақты бұзып, малайын жұмыстан шығара алмады. Малай, керісінше, бүкіл саяси құқықтарға ие болды. Бай, молда, дворяндар, бұрынғы акгвардияшылар сайлау құқығынан айырылды. Бұл — ЖЭС кезі еді. XX ғасырдың 20-жылдарының басындағы күрделі бір мәселе мүшелік жарна жинау еді. Мүшелік жарна ақшалай емес, астықпен жиналды. Ақша құнсызданып, өз бағасын жойған еді. Комсомолдардың көпшілігі жас болғандықтан, ата-анасының қол астында болатын. Жарна төлеу көптеген отбасында жанжал тудырып жатты.
Жұмыс кеңінен жүргізілгеніне қарамастан, 1921—1922 жылдары Қазақстанның барлық болыстарында комсомол комитеті болған жоқ, кейде екі, одан да көп болыстықтарда бір аудандық бюро құрылды. Комсомол қатарындағы жергілікті ұлт өкілдерінің саны мардымсыз, жергілікті жерлерде қызмет істейтін кадрлар жеткіліксіз болды. Аудандық және уездік комитет қызметкерлері жалақы алмады, тек қана жарнаға жиналған астықтан өздеріне тамаққа қалдырып отырды.
1937 жылы құрамында 136 мыңнан астам ұл мен қыздары бар Қазақстан өлкелік комсомол ұйымы Қазақстан лениншіл коммунистік жастар одағы болып қайта құрылды. Комсомол өкілдері бірінші ретте ауыл-село жастарын комсомол қатарына тартуға, ФЗО ұйымдастыруға, екпінді құрылыстарға жастарды көбірек жіберуге күш салды. Комсомол республикалық, одақтық деңгейдегі социалистік жарыстарға жер-жердегі жастарды көбірек тарту мақсатында комсомол жастар бригадаларын ұйымдастырды. Комсомол қызметіне елдің қоғамдық-саяси, мәдени өмірін біршама жетік білетін, тәжірибелі жас мамандар тартылды. Республика комсомолы Орталық комитетінің құрамында оқушы жастар мен жұмысшы жастар, пионерлер арасында жұмыс жүргізу, тағы да басқа бөлімдер болды. 1970—1980 жылдары комсомол өзінің жастарға ықпалын жоғалта бастады.
Қайта құру жылдарында (1985—1991 жылдары) комсомолға қарсы заңсыз жастар ұйымдары (байкерлер, рокерлер, металлистер, т.б.) құрыла бастады. Студент жастардың жұмысшы және ауыл жастарынан бөлектенуі күшейе түсті.
Комсомол бірте-бірте өз идеяларын жүзеге асырудан қалып, партия курсын жүргізуші және негізгі атқарушысы рөлін атқарды.
Қазақстандағы В.И.Ленин атындағы пионер ұйымы
Коммунистік балалар ұйымы өз қарамағына Кеңестер Одағының барлық мектеп оқушыларын қамтитын көпшілік саяси ұйым есебінде тарих сахнасына шықты. Партияның тапсыруы бойынша балалар коммунистік ұйымын құрумен комсомол айналысты. 1922 жылдың 19 мамырында өткен комсомолдың II Бүкілресейлік конференциясында елдің барлық қалалары мен селоларында пионер отрядтарын ұйымдастыру туралы қаулы қабылданды. 1922 жылдың желтоқсанында өткен комсомолдың V съезінде жекелеген пионер отрядтары бір ұйымға топтастырылып, алғашқыда «Спартак» атын иемденді. Қазақстанда мұндай отрядтар алғаш Петропавлда, Перовскіде ұйымдастырылды. 1923 жылдың тамыз айында РКЖО ОК-нің Бюросы «Спартак» атындағы жас пионерлердің балалар коммунистік топтарының ұйымдық Жарғысын бекітті. Ұйымдық Жарғы пионерге қабылдау тәртібі мен ережесін, отряд, звено секілді ұйымдық түрлерін, сыртқы белгілерін, сондай-ақ пионерлердің заңы мен дәстүрін, жас мөлшерін (9-дан 14-ке дейін) белгіледі. Балалар коммунистік ұйымы болашақтағы Кеңес елі азаматтарының мектеп жасынан бастап тәртіпті, тәрбиелі, еңбексүйгіш, саналы, мәдениетті болып өсуі бағытындағы партия мен комсомол ұйымдары ісіне өз тарапынан ұйытқы бола білді.
Пионер отрядтары, ең алдымен, олардың ата-аналары жұмыс істейтін өндіріс орындары мен мекемелерде құрыла бастады. Ал 1923 жылдан бастап ол мектептерде жалғасты. РКЖО ОК-нің 1924 жылдың 23 қаңтарында өткен кезектен тыс пленумында «Спартак» атындағы жас пионерлердің балалар коммунистік топтары Ленин атындағы жас пионерлердің балалар коммунистік топтары болып аталуы жөнінде қаулы қабылданды.
1926 жылы республиканың барлық мектептерінде дерлік пионер отрядары құрылып, жұмыс істей бастады.
1929 жылы 18 тамызында Мәскеуде КСРО пионерлерінің I Бүкіл одақтық слеті ашылды. Слетке барлығы 7 мың жас жеткіншек қатысса, оның 80-і қазақстандықтар еді. Слет барысында спартакиада, олимпиада, көркемөнерпаздар үйірмелерінің конкурстары, балалар шығармашылығының көрмелері өткізілді.
1930 жылдың 14 наурыз күні «Қазақстан пионері» газетінің бірінші саны жарық көрді. 1930 жылы 6 тамыз күні Алматыда Қазақстан пионерлерінің I слеті ашылды.
Пионер ұйымдары еліміз өмірінің барлық саласына белсене қатысты: сауатсыздарды оқытып, қызыл отауларға керекті кітаптарды жинады, металл сынықтары мен қалдықтарын жинауға қатысты, жаңа оқу жылы қарсаңында мектептерге балаларды тартты.
1931 жылдың 10 сәуірінде Республикалық пионерлер штабы құрылды. Алғашқы құрылған бұл штабтың төрағасы болып Ә.Асылбекұлы, бюро жетекшісі болып З.Ақышқызы сайланды. Осылайша Қазақстанда орталыққа бағынған бірыңғай пионер ұйымы өмірге келді.
БЛКЖО-ның 1949 жылы наурызда өткен XI съезінде комсомол ұйымдарының алдына — пионер дружиналары арасынан жан-жақты дайындығы бар жас жеткіншектердің белсенді тобын — вожатыйларды дайындап отыру міндеті қойылды. Съезд БЛКЖО Жарғысына «Пионер ұйымдары туралы» жаңа бөлім енгізді. Сөйтіп, комсомолдың өзінен кейінгі жас жеткіншектермен арадағы байланысы одан сайын нығая түсті. Бұдан былайғы жерде пионер дружиналары арасындағы барлық жұмысты қалалық, аудандық комсомол комитетіндегі мектеп жастары бөлімдері атқаратын болды.
1954 жылы БЛКЖО ОК-і «В.И.Ленин атындағы жас пионерлердің балалар коммунистік ұйымдарының Ережесін» бекітті. Жаңа Ереже пионер ұйымдарының жұмысына бұрынғыдан да кең өріс аша түсті. Жас натуралистер станциясын, жас механиктер мен туристер клубтарының көптеп ашыла бастауы осының айғағы. Пионерлер сонымен бірге октябряттар арасындағы, балалар бақшаларындағы, пионерлер парктері мен аллеяларындағы жұмыстарды да өз қолдарына алды, мектеп аумағында арнайы аймақтар құрып, оларды бақылап, қадағалап отырды. Бұл жұмыстарда үздік көрінгендерге алғыс жарияланып, Құрмет грамоталары, төсбелгілер, басқа да сый-сияпаттар беріліп отырылды. Ескерту, сөгіс жариялау сияқты жаза түрлері де дружина, кеңес, звено шеңберінде жүргізілді.
Пионердің жеке рәміздері: ту, галстук, төсбелгі (значок), салют жас жегкіншектерді тәртіп пен өзара ынтымақтастыққа, ұйымшылдыққа, бірлікке тәрбиелеуде үлкен рөл атқарды. Жалпы пионерлер қызметі комсомол жоспарлаған шараларды орындаумен ғана шектелді. Саяси құрылымнан комсомолдың кетуіне байланысты, В.И. Ленин атындағы бүкілодақтық пионер ұйымы да өмір сүруін тоқтатты.
Ғани Мұратбаев
thumb|200px|[[Ғани Мұратбаев]] Ғ.Мұратбаев «Жас алаш» жастар газетін алғаш шығарушылардың бірі. Кейін ол газет «Жас қайрат» деген атпен шықты. 1922 жылдың қыркүйегінен Ғ.Мұратбаев осы мерзімдік басылымдардың редакторы болды. Ұзамай Ғани РЛКЖО (Ресей Лениншіл коммунистік жастар одағы) ОК-нің мүшесі болып және КЖИ (Коммунистік жастар интернационалы) атқару комитетінің мүшелігіне сайланды. Алайда өкпе ауруы жалынды жастың өмірін ерте қиды. 1925 жылы 15 сәуірде ол қайтыс болғанда, «Правда» газеті мынадай қазанама жариялаған: «...Мұратбаев жолдас Одақтағы аса көрнекті қызметкер, Кеңестік Шығыстағы революцияшыл жастардың аса талапты өкілі еді. ...Мұратбаев жолдас ірі масштабтағы комсомол қызметкері. КЖИ-де ол Шығыс бөлімін басқарды. Алайда 1924 жылдың күзінде басталған ауру оны бізден және комсомол жұмысынан алып кетті...» (РЛКЖО Орталық Комитеті. «Правда», 1925, 17 сәуір).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Аю балдырған
Аю балдырған (лат. Archangеlica officinalis) - шатыршагүлділер тұқымдасына жататын, екіжылдық, шөп тектес өсімдік.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер Санат:Дәрілік өсімдіктер
Каваллино
Каваллино (Cavallino) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Лечче провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 846 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 539 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 73020.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Domenico.
Джэксон (Огайо)
Джэксон (Jackson) — Огайо штатының Jackson округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6184 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20.1 км² шамасында. FIPS коды — 39-37842.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Қопарғыш құты
Қопарғыш құты (Шашка подрывная) — жарылғыш заттармен (тротил, мелинит, пироксилин т.б.) сығымдалған, жарылыс жұмыстары жүргізілген кезде қолданылатын жарылғыш. Қопарғыш құтыны жару оған қойылған жарылғыш сынағы капсуласының көмегімен жүзеге асырылады.
IC 2419
IC 2419 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Қопарғыш құты
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
IC 2419
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2419 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Асеновци (Плевен облысы)
Асеновци (Асеновци) — Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Левски қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1629 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5913. Телефон коды — 06537. ЕКАТТЕ коды — 761.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Плевен облысының елді мекендері
Каян-Юган
Каян-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хат-Горт-Юган өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Андреевка (Кугарчин ауданы)
Андреевка — Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Заречен ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 18 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Әбенов Жүніс
Жүніс Әбенов (1959 жыл, Атырау облысы) — Қазақ политехникалық институтын бітірген (1981). 1981-1984 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ қаттардың мұнай берудеңгейін көтеру мен ұңғымаларды күрделі жөндеу басқармасында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, инженер-технолог. 1984-1985 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехының шебері. 1985-1987 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 1987-1991 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында инженер-технолог, цех бастығының орынбасары. 1991-1994 жылдары - «Комсомолмұнай» МГӨБ қысымды қалыпты устап туру цехының бастығы. 1994-1997 жылдары - «Харрикейн-ҚумкөлМүнай» АҚ мұнай мен газ өндіру цехының бастығы. 1997-1999 жылдары - «ҚуатАмлонМұнай» БК мұнай өндірудің бас маманы. 1999 жылдан - «ҚазГерМұнай» БК ОМДП ауысым бастығы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Белмиру-Брага
Белмиру-Брага (Belmiro Braga) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жуис-ди-Фора экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 022 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 392,319 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Габрово
Габрово (Габрово) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Черноочене қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 667 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6691. Телефон коды — 03699. ЕКАТТЕ коды — 14221.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Ақылы автомобиль жолдары
thumb|right|300px|АҚШ, Флорида штатындағы ақылы жолға өткізу бекеті Ақылы автомобиль жолы (ағыл. toll road, нем. Mautstrasse) деп белгілі бір жүріп өту төлемін талап ететін жолды атайды. Көптеген дамыған елдерде қолданылатын бұл жүйе автомагистраль, көпір және туннельдердің құрылысын қаржыландырып, лайықты деңгейде пайдалану сапасын қамтамасыз етудің тиімді әрі оңтайлы тәсілі болып табылады.
Build-Operate-Transfer
Шетелде көптеген ақылы жолдар Build-Operate-Transfer (BOT), яғни Құрылыс-Пайдалану-Өткізу моделі бойынша салынып, қолданысқа беріледі. Жеке компаниялар өз қаражатына жол құрылысын жүргізіп, анықталған уақыт аралығында өз иелігінде ұстайды. Пайдалану мерзімі өтіп кеткеннен соң, жол иелігі мемлекетке өткізіледі. Австралия, Канада, Гонгконг, Үндістан, Онтүстік Кореа, Жапония сияқты мемлекеттерде бұл жүйе автомобиль жолдарын салу және пайдалану бойынша басымдыққа ие.
Әртүрлі елдердегі ақылы жолға өткізу бекеттері
Санат:Ақылы жолдар Санат:Транспорт Санат:Автожолдар
Любовь Петровна Орлова
Өмірбаяны
Любовь Орлова 1902 жылы 29-қаңтарда Звенигородтағы дворяндық отбасында дүниеге келген.
Кино әлеміндегі рөлдері
1933 — Аленаның махаббаты — миссис Эллен Гетвуд
1934 — Петербург түні — Грушенька
1937 — Біздің цирк — Марион Диксон
1938 — Волга, Волга — хат тасушы, Дуня Петрова
1939 — Инженер Кочиннің қателігі — Ксения Лебедева, авиациялық иституттың қызметкері
1940 — Жарқын жол — Таня Морозова
1941 — Әсери жинақ № 4 — хат тасушы, Дуня Петрова
1941 — Артамоновтардың ісі — биші, Паула Менотти
1943 — Бір отбасы — Катя
1949 — Эльбадағы кезлесу — Джанет Шервуд, журналист әйел
1950 — Мусоргский — Юлия Фёдоровна Платонова
1952 — Композитор Глинка — Людмила Ивановна, композитордың әпкесі
1960 — Орыс кәдесыйы — Варвара Комарова (мисс Барбара)
1974 — Қараторғай мен Лира — Людмила Грекова («Лира»)
Театрдағы рөлдері
«Перикола» — Перикола
«Мадам Ангоның қызы» — Герсилья
«Корневиль қоңырауы» Р. Планкета — Серполетта
1927 — «Сабаннан жасалған қалпақ» Эжена Лабиша және Марк-Мишеля. Режиссері: Леонид Баратов — Жоржета
«Орыс сұрағы» — Джесси
«Нора» — Нора
1955 — «Лиззи Мак-Кей» — Лиззи
1963 — «Сүйкімді алаяқ» — Патрик Кэмпбэлл
1972 — «Өзгеше миссис Сэвидж» Дж. Патрика. Режиссері: Леонид Варпаховский — Этель Сэвидж
Санат:КСРО бишілері Санат:Ресей бишілері Санат:Пианисттер Санат:КСРО пианисттері Санат:Ресей пианисттері
Баян-Өлгей аймағы
thumb|left|[[Қазақтар Байөлкеде]] Баян-Өлгей аймағы (Баян-Өлгий Аймаг, қазақша балама аты — Бай-Өлке, Байбесік) — Моңғолияның 21 аймағының ең батыстағы ең биік таулы аймағы. 1940 ж. құрылған. Аймақ орталығы — Өлке қаласы. Аймақ 13 сұмын және 90 бақтан тұрады.
Әкімі — Дәрмен Құзыкейұлы
Баян-Өлгей аймағының адам саны 91 мың 470, халқының 93 % — қазақтар,  қалғаны моңғолдың ұраңқай ұсақ руы мен тыва ұлт өкілдері тұрады.
Географиясы
thumb|left|260px|Толбо/Тұлба көлі Баян Өлгий аймағы Моңғол Алтай тауының солтүстігінен оңтүстігіне созылып орналасқан. Батысында Моңғол Алтай тауының сілемдерімен ҚХР-ның ШҰАР-мен 450 км, солтүстігінде Сийлхэм жотасымен РФ-ның Алтай Республикасымен 225 км, шығысында Увс аймағымен 165 км, оңтүстік шығысында Ховда аймағымен 450 км шектесіп орналасқан. Қазақстанға ең жақын шекара сызығы аймақтың солтүстігінен 27 км жерде орналасқан. Аймақ теңіз деңгейінен орта есеппен 1301-4374 м биіктікте орналасқан, жер көлемінің 95,3%  1600 метрден биік. Аймақ территориясында Ачит, Даян, Хотон, Хоргон, Толбо секілді тұщы сулы 80- көл, 100-дей өзен, 200 бұлақ бар. Қобда, Ақсу, Согоог, Ёлт, Сагсай , Булган, Жалғыз ағаш, Буянт, Бөхмөрөн секілді үлкен өзендер бар. Қобда өзеннің ұзындығы 506 км. Толбо және Ачит көлінде балық шаруашылғы бар.
Аймақтың халқы
Өлгей қаласындағы халық саны — 34 000. Баян-Өлгей аймағы халқының саны шамамен 91 мың 470 адамды құрайды. Халқының 93 пайызына жуығы қазақтар. Моңғолиядағы қазақтары ең көп шоғырланған аймақ болып табылады. Басқа ұлттардан тувалар, моңғолдың дөрвөд этникалық тобы және ұранқай мен халха моңғолдар бар.
Санкт-Мариенкирхен-на-Хаусруке
Санкт-Мариенкирхен-на-Хаусруке (Sankt Marienkirchen am Hausruck) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Рид-Инн округінің құрамына енеді.
Баян-Өлгей аймағы
Аймақтың халқы
Музикалық драма театры, кітапханалар жұмыс істеп тұр. «Жаңа дәуір», «Моңғол Заман», «Білім» газетінің таралымы 3-4 мыңның төңірегінде. Моңғол телеарналарымен қатар Қазақстан үкіметінің қолдауымен қазіргі таңда аймақ халқы Қазақстан, "Хабар", «Астана», КТК, Жетінші арна  Балапан «Мәдениет» «Жетісу» Kazsport, Асыл арна және 31-арна арналарын көруде. Сондай-ақ Моңғол Ұлттық Радиосының аймақтық бөлімшесінің қазақ тіліндегі бір сағаттық бағдарламасы таратылады. Аймақ орталығында 4 FM радио станциясы, Қазақ тілінде "Дербес", "Наз", "МНВ Баян-Өлгий" телеарналары, KAZNEWS, BAIOLKE уеб порталдары жұмыстауда.
Санкт-Мариенкирхен-на-Хаусруке
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 771 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — RI, ресми идентификациялық коды — 4 12 27.
Баян-Өлгей аймағы
Аймақтың экономикасы
Баян Өлгей аймағының негізгі шаруашылығы — мал шаруашылығы. Аймақта 11 мың шамасында шаруашылық бар. Осыған қарамастан, Моңғолия бойынша мал шаруашылығы дамыған алдыңғы қатарлы аймақтардың қатарына кіре алмайды. Баян-Өлгей аймағындағы мал басы саны 1 670 300. Оның ішінде ешкі – 712 400, қой – 603 000, мүйізді ірі қара – 88 800, жылқы – 61 300, түйе – 4 300. Жыл сайын ішкі және сыртқы рынокқа 200 мың тонна ет, 900 тоннаға дейін қой жүнін, 300 мың данаға дейін әр түрлі малдың терісін өткізетін мал шаруашылығы аймақ халқының сұранысын қанағаттандыра алады. Аймақ көлемінде Ресейге шығатын Қызыл үй, Қытайға шығатын Даян бақылау пункттері бар.
Санкт-Мариенкирхен-на-Хаусруке
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Роланд Бергталь (АҰП) саналады.
Баян-Өлгей аймағы
Аймақтың экономикасы
1993 жылы Батыс Моңғолия электрожелісінің "Хандгайты-Улаангом" бөлігі арқылы Ресейдің Сібір БЭЖ-не қосылған. Кәзіргі таңда бұл электрожелісін сұмындарға жеткізу жұмыстары жүрілуде. Көршілес Қобда аймағында Дөргөн СЭС жұмыстап жатыр. Аймақта азық-түлік комбинаты, шикізат өңдеу цехтары, құрылыс материалдар өңдеу цехтар жұмыстауда. Өлгий қаласында халықаралық әуежай бар. Қазақстанның Өскемен қаласы және ел астанасы Ұланбатыр қаласына үнемі ұшақ қатынауда. Аймақ көлемінде ұялы байланыстын GSM стандартына сай Mobicom, G-mobil CDMA стандартына сай Unitel, Skytel операторлары бар. Хотгор көмір кеңі аймақ халқын көмірмен қамтуда. Баян-Өлгий аймағында вольфрам, полиметал, мыс, алтын, күміс, қараметалдың рудалары бар.
Білім беру
Аймақ бойынша 43 білім беру мектебі бар. Олардың 38-і қазақ тілінде, екеуі моңғол және тыва тілінде білім береді. Өлгей қаласында 12 жылдық бес орта мектеп, Дарын, Билгэ Тегін орта мектебі, Бастама мектебі, Зайд мектебі, Моңғол -Түрік біріккен лицейі, Қобда университетінің филиалы және Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Мемлекетік Университетінің филиалы жұмыстауда.
Басшылары
МХРП Комиетінің бірінші хатшылары
Халық депутаттары құралы атқару әкімшілігінің басшылары
1991 жылдан кейінгі басшылары
Қаражыра көмір кен орны
Қаражыра көмір кен орны — Абай облысы Абай ауданында, Семей қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 110 км жерде орналасқан. Оның солтүстік жағынан 50 км жерде Семей – Конечное темір жолы мен кеме жүзетін Ертіс өзені өтеді.
Баян-Өлгей аймағы
Дереккөздер
Санат:Моңғолия әкімшілік-аумақтық құрылысы Санат:Баян-Өлгей аймағы
Қаражыра көмір кен орны
Геологиялық құрылымы
Алғаш құрамында қалың көмір қабаты бар юра көмірлі түзілімдері 1967 жылы анықталды. 1968-1969 жылдары жүргізілген карталау және бұрғылау жұмыстары көмірлі түзілімдерінің таралу шекаралары мен өнімділігін нақтылауға мүмкіндік берді. Мұнда қалыңдығы 300 м юра түзілімдері солтүстік-батысқа созылған жайпақ синклиналь (10×15 км) түзеді.
Жатыс сипаты
Өнеркәсіптік көмірлілік екі горизонтқа шоғырланған. Төменгі горизонттың (төменгі юра) қалыңдығы 85-90 м, оның құрамында жұмыстық қалыңдықты 5 көмір қабаты, ал қалыңдығы 50-80 м жоғарғысында (ортаңғы юра) 3 көмір қабаты бар. Бұл горизонттардың арақашықтығы 35-40 м. Көмір қабаттары кен орнының орталығында біршама қалың, ал шеткі жақтарында бөлшектенеді және жұқарады. Көмірлі қабаттардың қалыңдығы 1-3 пен 5-13 м, кейде 17-33 м. Көмірлі қабаттардың жатыс тереңдігі 3-тен 265 м-ге дейін, аршылымның орташа қалыңдығы 80 м.
Пледиан-сюр-Ранс
Пледиан-сюр-Ранс (Pleudihen-sur-Rance) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 24,55 км² шамасында.
Қаражыра көмір кен орны
Құрамы
Метаморфталу дәрежесі бойынша қоңыр көмір тас көмір аралығында; күлділігі 14 – 19%, аз күкіртті (0,48%). Жанғыш массаның жылу бөлгіштігі 7,5 мың ккал/кг, гумин қышқылдарының шығымы 1 – 4,7%, шайырдың мөлшері 5,9 – 12,55%. Кен орны көмірінің күлділігі аз, қызуы жоғары энергетикалық және тұрмыстық отын болумен қатар, шайыр шығымының біршама жоғарылығына байланысты химиялық-технологиялық шикізат ретінде де пайдалануға болады. Көмірдің 600 м тереңдікке дейін бағаланған қоры 1,56 млрд. т, оның басым бөлігі ашық тәсілмен өндіруге қолайлы. Көмірдің күлі титанға (TіO2-1,2%), скандийге (46-95 г/т), иттрийге (66-79 г/т), бериллийге (10 – 50 г/т), мысқа (100-300 г/т), т.б. қоспа элементтерге бай. Кен орны әлі барланып бітпеген.
Пледиан-сюр-Ранс
Коммунаның INSEE коды — 22197, пошта индексі — 22690.
Қаражыра көмір кен орны
Дереккөздер
Санат:Абай облысы кен орындары Санат:Қазақстан көмір кен орындары
Пледиан-сюр-Ранс
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2799 адамды құрады. Халық тығыздығы — 114,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Хот-дог
thumb|300px|Әр түрлі қоспалы хот-догтар 250px|right250px|right Хот-дог (hot dog — дәлме-дәл: «ыстық ит») — ортасына сосиска немесе шұжық салынған сэндвич. Әдетте құрамында дәмдеуіш ретінде соус, көбінесе кетчуп және/немесе қыша. Сондай-ақ көкөністерден (жаңа піскен, маринадталған немесе қуырылған), аскөк, ірімшік немесе бекон.
Хот-догты негізінен ешқандай асханалық құралдарсыз, тек қолмен жейді.
Тарихы
Франкфурттық ет сатушы «Dachshund шұжықшасы» атты шұжықшалар дайындайтын. Dachshund сөзі неміс тілінен аударғанда «такса» дегенді білдіреді. Неміс эмигранты бұл шұжықшаны АҚШ-қа алып келеді. 1871 жылдан бастап ол шұжықшаларды нан тілмдеріне орап сата бастайды. Бір жыл ішінде ол осындай «Dachshund шұжықшаларының» 3684 данасын сатады. Бұл тағам түрі америкалықтардың арасында танымал болып кетеді.
1901 жылы Дарган есімді әшекейлеуші (иллюстратор) франкфурттық сатушының әдеттегі нан тілімдерінің орнына жанынан кесілген бөлке нанды қолданып жүргендігін байқайды. Дарган бұл жағдайды иллюстрациялағысы келеді, алайда ол «Dachshund» сөзінің жазылуын қате есептеп, жаңа туындыға «хот-дог» деген атау береді. 1987 жылы Германияның Франкфурт қаласында хот-догтың 500 жылдығын атап өтті. Дегенмен аустриялықтар хот-догтың веналық сосикилерден шыққандығын айтып, немістермен келіспеушілік танытады.
Тағы қараңыз
Санат:Тағамдар Санат:Фастфуд Санат:Америка асханасы
NGC 6511
NGC 6511 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1884 жылы 9 қазанда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6511 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61086, NGC 6510, UGC 11051, MCG 10-25-114, KUG 1754+608, ZWG 300.92, IRAS17540+6049, KAZ 172.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Тергала
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Кинель бастауынан сағасына дейін, Кутулук өзенін қоспағанда бастауынан Кутулук су торабына дейін. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Самара облысы өзендері Санат:Төменгі Еділ су алабы өңірі өзендері
Тенардит
Тенардит — Na2SО4. Аты өткен ғасырдағы француз химигі Тенардың есіміне қойылған.
Химиялық құрамы: Na2О 43,7%, SО3 56,3%. Қоспасында кейде аздаған К2О, механикалық аралас түрінде ангидрит т. б. болады.
Қаттылығы 2—3, меншікті салмағы 2,68—2,69. Жымдастығы (010) бойынша орташа, (111) бойынша нашарлау білінеді. Түсі су сияқты мөлдір, кейде қызғылт шапақ сияқты. Суға ерігіш, ауада көп тұрса ұнтаққа айналады. Сингониясы ромбылық ; ромб-дипирамида формасында. Кристалдарының сырт формасы да сол қос пирамида түрінде. Айқас қоспақтары жиі кездеседі.
Тенардит кендері Қазақстанда Құлынды көлінде т. б. бар. Оның ірі кендері өте сирек, ал аздаған минералдық түрлері көп кендерде кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Натрий минералдары Санат:Сульфат минералдар
Маньяго
Маньяго (Magnago) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7797 адамды құрайды. Халық тығыздығы 709 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 20020.
Елді мекеннің қамқоршысы — aрхангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Грёберн
Грёберн (Gröbern) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Биттерфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 642 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 82 130. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Христиан Квилицш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Айбек Кәленұлы Бегалин
thumb Айбек Кәленұлы Бегалин 1963 жылы 13 қыркүйекте Цөлиноград қаласында туған. суретші. ҚР Суретшілер одағының мүшесі, ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» құрмет белгісіне ие. Қазақ. Әкесі - Бегалин Кәлен Сағидуллыұлы (1928 ж. т.), «Орталық қазгипросушардың» экспедициялық гидрогеологы болған. Анасы - Қурманалина Зұлқия Құрманалинқызы (1930-2003), физика және математика пәндерінің мұғалімі болған.
Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркем училищесін (1983); В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік көркем институтының графика факультетін (1989) бітірген. Кескіндемеші, график.
ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті (2006 жылдан). Қытай Шығыс Халықаралық институтының құрметті профессоры (2007 жылдан).
Ш. Айтматовтың шығармаларына: «Ғасырдан да ұзақ күн», «Плаха» романдарына (2006); «Теңіз жағалай жүгірген тарғыл төбет» повесіне (2004) иллюстрациялар циклының, «Аванта+» энциклопедиясына иллюстрациялардың авторы. Суретшінің картиналарымен «Воскресение» және «Машина времени» рок-топтарының DVD-i безендірілген (2004). Кескіндемедегі негізгі бағыттары - реализм, фантастикалық реализм, неомодерн. Философиялық және моральдық-этикалық өзекті мәселелерге арналған «бегалиграфия» техникасында графикалық сериялар, белгілі қазіргі авторлардың шығармаларына иллюстрациялар жасаған, тарихи және мифологиялық тақырыптарға картиналар жазады, тарихи және заманауи қайраткерлердің портреттерін салады. Туындылары КСРО Бүкілодақтық Көркемөнер академиясы диплом жұмыстарының көрмесінде (Мәскөу қ., 1989); И.Е. Репин атындағы Ленинград көркем академиялық институтының Бүкілодақтық академиялық еңбектер көрмесінде (Ленинград қаласы, 1987); 5 республикалық көрмеде (Алматы қаласы, 1989-1994); КСРО Ресей Көркемөнер академиясының көрмесінде (Мәскеу қаласы, 1992); Қарағанды қаласындағы сәулетшілер ғимаратында және көрмө залында («Грааль» көрмесі, 1996), «Арт-Манеж-97» көрмесінде (Мәскеу қаласы, 1997); Ворпсведтегі (Германия, 1999); Қазіргі өнер мұражайындағы («Сарыарқа» көрмесі, Астана қаласы, 2001); Президенттің мәдениет орталығындағы («Болашаққа көзқарас» көрмесі, 2001) көрмелерде; Каирдағы (2002); Мәскеу қаласының Орталық суретшілер үйінде («Бонжур, Жеральдин!» көрмесі, 2003); Новосибирск қаласында («Қарағанды суретшілері» көрмесі, 2005); «Бәйтерек» кешенінде (2005), Чжень-Чжоу қаласында (ҚХР, 2007), ҚР Көркемөнер академиясының көрмесінде (Астана қаласы, 2009), Қазақстан Магниткасының 50-жылдығына арналған халықаралық симпозиуме-пленэрдегі көрмеде (Теміртау қаласы, 2010) және т.б. көрмелерде қойылған. ҚР Суретшілер одағының Көрме залында (1989, Қарағанды қаласы), Арт-галереяда (Қарағанды қаласы, 2002), Қарағанды облыстық бейнелеу өнерінің муражайында (2003); Президенттің мәдениет орталығында (Астана қ., 2004); Қытайдың Шығыс Халықаралық көркемсурет институтында (2007), Қарағанды қаласының Сәулетшілер үйінде («Қазақстан-Қытай» көрмесі, 2010) және т.б. жеке көрмелерін өткізген. Шығармалары Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, Астана қаласының Қазіргі өнер мұражайында, Қарағанды мұражайларында, «Жаңа ғақлия кемесі» Мәскеу мұражайында, Ватиканда, АҚШ-та, Германияда, Францияда, Жапонияда, Израильде, Англияда, Италияда, Кубада және т.б. елдерде қойылған.
1988 жылдың тамыз айынан - КСРО Көркемсурет қорының суретшісі (Қарағанды қаласы). 1989-2004 жылдары - ҚазКСР, ҚР Суретшілер одағының Қарағанды облыстық ұйымының сүретшісі.
РФ (1992), ҚР (2008) Көркемөнер академиясының құрмет грамоталарымен марапатталған. Мәдениет қайраткері (2004).
Хоббиі - кітап оқу, музыка, компьютер. Сүйіп оқитын әдебиеті - дүниежүзілік классика (Л.Н. Толстой, Р. Роллан, О. Бальзак, У. Шекспир, М. Твен және басқалары), фантастика (Р. Желязны, Дж. Толкиен, К. Саймак, К. Андерсон және басқалары).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан суретшілері
Ығысу диаграммасы
Ығысу диаграммасы. Таза ығысуды құбыр үлгілерді бұрып сынақ өткізу жолымен зерттейді. Көрсетілген пластикалық бұластың ығысу диаграммасы.
Дереккөздер
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Есіл ауылдық округі (Жақсы ауданы)
Есіл ауылдық округі – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ишимское, Қазақстан, Монастырка ауылдары кіреді. Орталығы – Ишимское ауылы. Округ құрамында болған Баубек батыр ауылы 2006 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1579 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Жақсы ауданы ауылдық округтері
Бақауыл
thumb| alt=A.
Бақауыл — көне әскери термин. Бұл сөздің екі түрлі мағынасы белгілі:
Дереккөздер
Санат:Тарих
Шидрова
Шидрова (Шидровка) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Туйга өзенінің сол жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Егізен
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 575 м. Оңтүстігінде Желдіадыр, шығысында Қағыл, солтүстігінде Қызылтау және батысында Қапталадыр тауларымен қоршалған. Ұзындығы 25-30 км, енді жері 10-15 км шамасында. Солтүстік беткейінен Терісаққан өзеніне құятын екі жылға бастау алады. Тау баурайы мал жайылымына пайдаланылады.
Геологиялық құрылымы
Архей мен протерозойдың қатты метаморфтанған және дислокацияға ұшыраған тау жыныстарынан түзілген.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы таулары
Хюттершайд
Хюттершайд (Hütterscheid) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 201 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 057. Муниципалитеттің басшысы — Петер Хельбах.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Қорғаныс
Қорғаныс ауданы
Қорғаныс ауданы — қорғаныстағы бөлімшелердің, бөлімдердің, батальондардың және полктердің жаудың шабуылын қорғаныстың алдыңғы шебіне жеткізбей тоқтатып, тойтарыс беретін немесе қарсылас сыналап кірген жағдайда оны атыспен және қарсы шабуылға шығу арқылы қуып шығып, қорғаныстың бастапқы қалпын сақтап қалу үшін қолданылатын қорғаныс аймағы. Қорғаныс ауданы атыс құралдарын барынша қолдануға, әсіресе ядролық қаруларды пайдалануға негізделеді. Бірінші эшелондағы батальондар — көлденені 3 км, үзындығы 2,5 км, роталар — көлденеңі 1,5 км, взводтар — 750 м аудандағы қорғанысты алады. thumb
Қорғаныс белсенділігі
Қорғаныс белсенділігі — қорғаныстағы әскерлердің қарсыласқа көрсететін үздіксіз әсері; қорғанысты ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын негізгі бір талап. Қорғаныс белсенділігі қарсыластың шабуылға және лап қоюға дайындалу кезеңінде оны авиациялық және атыс соққыларына ұшыратуға, сондай-ақ қорғаныс ұрыс барысында аса қауіпті өңірлеріне (бағытына) қорлар және атыспен маневр жасауға негізделеді. Ұлы Отан соғысында әскерлердің Қорғаныс белсенділігі дайындалған шептерді (позицияларды) қарсы соққылар және қарсы шабуылдармен ұстап түруда, танкіге қарсы және басқа қорларды кен қолдануда жатыр.
Қорғаныс жолағы
Қорғаныс жолағы — қорғауға арналған және бірлестік немесе құрамалар қорғайтын жер жолағы. Ол қарсыластың шабуылына тойтарыс беру және аумақты сақтау мақсатында құрылады. Қорғаныс жолағыда күштер мен құралдардың топтастықтары орналасады, қарсыласты атыспен жою жүйесі ұйымдастырылады, фортификациялық құрылыстар мен бөгеттер салынады. Қорғаныс жолағы мандайшептен — алғышеппен, тылдан — оперативтік сап (ұрыстык, рет) тереңдігімен, қапталдан — шектеуші сызықтармен шектеледі. Бірлестіктердің корганыс жолақтарында бірнеше қорғаныс шептері: бірінші қорғаныс шебі, аралық корганыс шебі, әрі қарай терендікте — корпустык (армиялық) және маңдайшептер құрылады. Құраманың корғаныс жолағында — бірнеше корғаныс позициясы құрылады. Қорғаныс жолағы, сондай-ақ бөлу позицияларынан, танкілік және мотоатқыштар бөлімдері мен бөлімшелерінің атыс шептерінен, екінші эшелондардың (қорлардың) қарсы соққыларына арналған жайылу шептерінен, танкіге қарсы қорлардың жайылу шептерінен, әскери әуе күштері, әуе шабуылына қарсы қорғаныс, арнайы әскерлер мен қорлар топтастықтарының орналасу аудандарынан тұрады. Қорғанысқа күні бұрын көшу кезінде бірінші қорғаныс шебінің алдында, кейде тереңдегі қорғаныс шебінің алдында қамтамасыз ету жолағы құрылуы мүмкін.
Қорғаныс қоршауы
Қорғаныс қоршауы — белгілі бір объектінің немесе оның маңайының периметрі бойынша орналасқан бекініс желісі. Қорғаныс қоршауы болған, олардың әрқайсысы қорғаныс жолағы (шебі) ретінде жабдықталған. Мыс., 1942 ж. Сталинград маңында сыртқы, ортаңғы, ішкі және қалалык 4 Қорғаныс қоршауы құрылған.(Оборонительный обвод) — белгілі бір объектінің немесе оның маңайының периметрі бойынша орналасқан бекініс желісі. Қорғаныс қоршауы болған, олардың әрқайсысы қорғаныс жолағы (шебі) ретінде жабдықталған. Мыс., 1942 ж. Сталинград маңында сыртқы, ортаңғы, ішкі және қалалык 4 Қорғаныс қоршауы құрылған.
Қорғаныс құрылыстары
thumb|left|Қорғаныс құрылыстарыҚорғаныс құрылыстары— әскерлердің қорғаныс жүргізуі, олардың шығындарын азайту мен қарсыластың шабуылға шығуын қиындату мақсатында жергілікті жерде салынатын фортификациялық құрылыстар. Қорғаныс құрылыстары мынадай түрлерге бөлінеді: атыс жүргізу үшін — окоптар, әрлар, атыс құралдарына арналған алаңдар және т.б.; жеке құрам мен әскери техниканы түрлі жою, зақымдау құралдарынан қәрғау үшін — саңылаулар, орлардың бүркемеленген бөліктері, блиндаждар, паналар, таса жерлер және т.б.; жасырын қатынас жасау үшін — потерндер, орлар, байланыс жолдары. Қорғаныс құрылыстары, сондай-ақ, қорғаныштык қасиеттеріне, қолданылатын материалдарға, конструкцияларға, салу шарттарына және т.б. қарай да бөлінеді. Қорғаныс құрылыстарының темірбетоннан, толқынды құрыштан (болатын) және басқа да материалдардан өнеркәсіптік жолмен жасалған элементтері мен конструкциялары кеңінен қолданылады.
Қорғаныс позициясы
thumbҚорғаныс позициясы — мотоатқыштар мен танк бөлімдерінің қорғаныс ұрыстарын жүргізуге арналган аймағы. Қорғаныс позициясы аралары 1 1,5 км кашықтықта әрналасқан рәталардан, тірек пунктінен тұрады. Қорғаныс позициясы инженерлік тәсілмен атыс шебін есепке ала отырып, танк бөлімдеріне және танкіге қарсы қолданылатын құралдарға арналып ұйымдастырылады, әр түрлі атыс құралдары үшін окоптар қазылып, әскерлер үшін паналар және т.б. қорғаныс құрылыстары жасалады.
Қорғаныс тереңдігі
Қорғаныс тереңдігі — қорғаныстағы алқаптың (учаскенің, ауданның) алғы шебінен құрама, бірлестіктің (бөлім, бөлімше) оперативтік тізілуіндегі элементтер орналасуының тыл шекарасына дейінгі қашықтығы. Құраманың корғаныс терендігін әдетте мынандай аймактарға бөледі: тактикалық және оперативтік. Бұл аймақтарды кейде тактикалык корғаныс терендігі деп атайды.
Қорғаныс торабы
Қорғаныс торабы - Батальонның қорғаныс ауданының маңызды бөлігі. Құрамына роталардағы басты тірек пункттері, қордағы тірек пункті мен батальонның бекіністегі ату құралдары, барлық ату жүйелерінің жиынтығы кіреді. Қорғаныс торабы бекіністермен қоршалып, айнала қорғануға дайындалады. Танк өтетін жерлерде Қорғаныс торабы танкіге қарсы қарулармен жабдықталып, танкіге қарсы торап деп аталады. Қорғаныс торабы Ұлы Отан соғысы жылдарында құрылды. ~ Күшейтілген ауданның бір бөлігі. Құрамына ұзақ мерзімді атыс ғимараттары, бірнеше тірек пункттері кіреді. Қорғаныс торабыр бір-бірімен тығыз байланысты болып, бір ғана (нүктеден) орыннан жалпы басқарылады. 1950 жылдардың ортасынан бері Қорғаныс торабы термині ресми құжаттардағы қолданыстан шығып қалған.
Қорғаныс тығыздығы
thumbҚорғаныс тығыздығы — қорғанысқа қажетті 1 километрге сай күштер мен құралдардың орташа санымен есептелген ұрыс қимылдары аудандарының (бағыттардың, алқаптардың, өңірлердің) әскермен және әскери техникамен толтырылу дәрежесі. Ол қорғаныстағы маңызды бағыттарға күштер мен құралдарды шоғырландырудың көрсеткіші болып келеді және операцияға (ұрысқа) деген колбасшының (командирдің) шешімін білдіреді.
Қорғаныс өңірі
Қорғаныс өңірі — полктің қорғануына арналған жергілікті жер, құраманын қорғаныс шебінің бір белігі. Қорғаныс өңірі көлемі полктің ұрыс жүргізу мүмкіндігіне, құрамада орналасқан жеріне, жергілікті жер мен оған бөлімшелердің орналасуына байланысты болады. Қорғаныс өңірі шеңберінде қорғаныс позициялары, қорлар орналасатын аудандар, жылжымалы бөгет жолақтары мен оларға арналған миналанған шептер, ату шебі мен жарылу шебі, артиллериялық ату позициялары мсн әуе корганыс құралдары, басқару пункті орындары, бөгеттер, қосымша және жалған атыс шептері, маневр жасау жолдары дайындалады.
Қорғаныс шебі
Қорғаныс шебі — әскердің қорғаныс әрекетін жүргізуі үшін инженерлік тұрғыда дайындалған алқап. Қорғаныс шебі бірінші негізгі алқап, екінші аралық, армиялық, маңдайшептік болып бөлінеді. Қорғаныс тереңдігінде бөліктік Қорғаныс шебі құрылуы мүмкін.
Қорғаныстағы атыс жүйесі
Қорғаныстағы атыс жүйесі — бөлімшелерде, құрамалар мен бөлімдерде қарапайым қарудың барлық түрлерінің атысын ұрыс мәніне сәйкес, жергілікті жер мен қарсыласты жою үшін инженерлік бөгеттер сипатыл ескере отырып даярлауды үйлестірудің бірыңғай жоспары бойынша ұйымдастырылады. Ол қорғаныстың кіре берісіндегі, алғы шеп алдындағы, қаптал мен қорғаныс терендігіндегі барлық, қару түрлерінен жаппай, шоғырландыра және бөгей атыс аудандарын, өңірлері мен шептерін, сондай-ақ кез келген қатер төнген багыттарға немесе өңірлерге атысты тез шоғырландыру маневрлерін қамтиды.
Қорғаныстағы ұрыс
Қорғаныстағы ұрыс — қарсыласқа айтарлықтай шығын келтіре отырып, оның шабуылын тойтару, маңызды аудандарды (шепті, объектілерді) бермей ұстап тұру, сол арқылы әскердің қарсы шабуылға шығуына жағдай жасау мақсатында жүргізілетін әскердің тактикалық қимылынын бір түрі.
Қорғаныстың алғы шебі
thumb|ҚорғанысҚорғаныстың алғы шебі — жаяу әскерлерді күш құралын байланыстыратын бірінші ор. Қорғаныстың алғы шебі шабуылға шыққан жау өскерін тойтарып, соққы беретін негізгі күштің шебі болып табылады. Қорғаныстың алғы шебін жау көзінен жасыру үшін оны жердің, сол алкаптың табиғи белгілеріне, көрінісіне сәйкес тасалау қажет. Қорғаныстың алғы шебінің алдында жауды жаңылдыратын шеп құрылып, онда белімше, бөлім орналасады. Қорғаныстың алғы шебінің алдындағы су, тік жар, ми батпақты жер, өзен және т.б. танкілер ете алмайтын кедергілер қорғанысты күшейте түседі.
Қорғаныстың алдамшы ауданы
Қорғаныстың алдамшы ауданы — қорғаныстың шынайы аудандары жөнінде қарсыласты адастыру мақсатында әскер орналастырылмаған, алдамшы қорғаныс құрылыстарымен ішінара жабдықталған жергілікті жер ауданы.