cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маккей Клад
Гарлем үйіне барғанда (1928) романы сол уақыттағы афроамерикандықтар арасындағы ең танымал шығармасы болды. 1922 жылдан 1934 жылдар аралығында шетелде тұрады.
Дереккөздер
Санат: Ямайка жазушылары Санат:1889 жылы туғандар Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Сарғалдақ сұлыкеш
Сарғалдақ сұлыкеш (Emberiza bruniceps) — Сарыторғайлар тұқымдасының Сұлыкештер тармағының құсы.
Таралуы
Орта Азия, Ауғанстанда, батыс Қытайда, Моңғолияда, солтүстік Пәкістанда кең таралған. Үндістан, Непал, Бангладеште қыстайды.
Қазақстанда кең таралған, ең ашық түсті және кей жерлерде өте көп мөлшерде кездесетін сұлыкеш.
Биологиялық сипаттамасы
Сарғалдақ сұлыкештер - биік шөпті немесе бұталары бар, соның ішінде қурайлы далалы барлық жерде қоныстанып көптеген жерлерпдің аясын көріктендірген құстар. Аталығының өңі өте ашық түсті, жоны – қошқыл жіңішке жасылдау сарғыш, бауыры – ашық сары, басы, жемсауы және төсінің алдыңғы бөлігі - айрықша ашық қоңыр, аналығы шұбарлынған және жасылдау болып келеді.
Әуені
Әуені қарабас сұлыкештен басқа, қалған сұлыкештердің әуенінен айрықша және дыбыс қанықтығы әйгілі «сандуғаш әуенін» еске түсіреді. Әдетте әуені орыс тіліндегі «чуть-чуть-чуть три рублья не выиграл» деген сөйлем арқылы беріледі. Аталықтары көбінесе осы әуенмен тамаша құсойнақ жасап ұшады, мұндайда құйрығын көтеріп алып, қанатын аздап қалтыратады да, бұтадан бұтаға қалықтап ұшады.
Ұясы және балапандарына қамқорлық
Сарғалдақ сұлыкеш ұяларын қалған сұлыкештердің көпшілігінен ерекше жерге емес, бұталарға орналастырады. Сонымен бірге ұялау тостағаншаның сыртын үнемі жасыл шөппен құндақтайды. Жұмыртқаларының түрі де, өрнегі де сандуғаш жұмыртқасын еске түсіреді: жұмыртқалары –ақ немесе ұсақ секпілді жасылдау болып келеді. Салындыдағы 3-5 жұмыртқаны аналығы басады. Балапандарын да аналық жиі қоректендіреді, ал аталығы жеміне ұшып жүріп , сайраймен болады. Қазақстанда сарғалдақ сұлыкештер, 4 ай- сәуірдің срңына тамыздың соңына дейін кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Сарыторғайлар Санат:Азия құстары
Бранци
Бранци (Branzi) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Бергамо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 762 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 30 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 24010.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Bartolomeo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Байқоңыр (өзен)
Байқоңыр – Торғай алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы арқылы өтеді. Ұзындығы 235 км, алабының ауданы 4940 км².
Бастауы
Ұлытау жотасынан бастау алатын Құрамбай және Ақтас өзендері қосылған жерінен Байқоңыр деп аталады. Бас жағында төбелер арасымен, Қурайлы өзенінің құйылысынан төмен белесті жазықпен ағып, Шұбартеңіз көліне құяды.
Гидрологиясы
Аңғарының ені 50 м-ден 2 км-ге дейін жетеді, орташа су ағыны 0,85 м³/с. Байқоңырға ұзындығы 10 км-ден астам 77 сала құяды. Өзен жер асты және қар суымен толығады. Наурыз, сәуір айларында тасиды. Суы тұщы, ал жазда суы тартылған кезде сортаң тартып, ащыланады.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы өзендері Санат:Торғай су алабы
Монционит
Монционит — мөлшерлері шамалас плагиоклаздан (лабрадордан), калишпаттан (көбінесе ортаклаздан) және фемалық минералдан түратын орта-ірі түйірлі интрузиялық тау жынысы. Фемалық минералдар авгит, горнбленд, кейде биотит болып келеді. Монционит — қүрамы бойынша сиенит пен габброның аралығындағы тау жынысы. Синонимі: габбро-сиенит.
Дереккөздер
Санат:Геология
Көлем өзгеруінің меншікті потенциялдық энергиясы
Көлем өзгеруінің меншікті потенциялдық энергиясы. мұндағы ,, - бас кернеулер, E - бойлық серпімділік модуль, μ - Пауссон коэффициенті.
Қырғызстан Министрлер Кабинеті
Министрлер Кабинеті (Министрлер Кабинети) (бұрын Қырғызстан үкіметі (Кыргызстан өкмөтү) деп аталатын) — Қырғыз Республикасының атқарушы органы. Министрлер Кабинетінің төрағасымен басқарылады. Статусы мен құқығы конституцияның 5-ші бөлімінде жазылған. Кабинет құрамына төрағасы, оның орынбасарлары, министрлер мен мемлекеттік комитеттердің төрағалары бар.
Министрлер Кабинетінің мүшелерінің барлығы да Президентпен Жоғарғы Кеңестің келісімімен тағайындалады.
Құқығы
Қырғызстан конституциясы, 3-бөлім, 91-ші бап бойынша Министрлер Кабинеті:
Құрамы
Төменде 2023 жылдың 3 шілдедегі жағдай бойынша Министрлер Кабинеті мүшелерінің тізімі берілген.
Бреддорф
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1123 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 36,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 57 007. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Ринген.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сан-Винченцо-Ла-Коста
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2041 адамды құрайды. Халық тығыздығы 128 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 87030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Ямб-Яха (Арка-Тутысыма-Яха тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Конвейер
Конвейер, транспортер – үздіксіз жұмыс істейтін көліктік қондырғы немесе машина. Сусымалы, кесек немесе дара жүктерді тасымалдауға арналған. Конвейер (ағылшынша сonveyer; convey – тасымалдау дегенді білдіреді) ертеректе Үндістан мен Қытайда үздіксіз су көтеретін шынжырлы сорғылар, ал Месопотамия мен Мысырда көп шөмішті және винтті су көтергіштер түрінде пайдаланылған. 16-ғасырдан бастап сусымалы (мысалы, ұн өндірісінде) және дара заттарды жақын араға жеткізетін конвейерлер қолданылатын болды. Техниканың дамуына байланысты 19-ғасырдан бастап әр түрлі конвейерлер шығарыла бастады және бұларды жасау үшін машина жасаудың бөлек бір саласы пайда болды. Қозғау және жүк тасымалдау тетіктері бойынша конвейерлер бірнеше түрге топтастырылады. Қозғау тетігі бойынша конвейер таспалы, шынжырлы, канатты (арқанды) болып бөлінеді. Қозғау тетігі жоқ конвейерге гравитациялық конвейер, инерциялық конвейер, винттік конвейер жатады. Қозғау тетігі бар конвейер жүк тасымалдау тәсіліне сәйкес таспалы, пластинкалы, күреуішті, шөмішті, т.б. болып ажыратылады. Жұмыс ерекшелігіне орай конвейер төсемелі және аспалы болып ажыратылады. Төсемелі конвейер орнықты, жылжымалы (өздігінен орын ауыстыратын және сүйретілмелі) болуы мүмкін. Конвейер тасымалданатын жүк түріне (сусымалы не кесек) сәйкес те ажыратылады. Элеватор, аспалы шөмішті, бесікті, қорапты, эскалатор, адымдағыш конвейер, т.б., сондай-ақ біріктірілген (мысалы, роликті – таспалы конвейер) конвейерлер өз алдына ерекше топ құрайды. Таспалы конвейер сусымалы, кесек және дара жүктерді тасымалдауға арналған (қ. сурет). Бұл конвейердің жұмыс өнімділігі бірнеше тонна/сағаттан мыңдаған тонна/сағатқа дейін жетеді. Таспаның ені 300 – 2000 мм, қозғалу жылдамдығы 1,5 – 4,0 м/с болады. Пластинкалы конвейермен горизонталь не көлбеу (35°-қа дейін) жазықтықта ауыр (500 кг және одан да ауыр) дара, ірі кесек жүктер, сондай-ақ қыздырылған заттар тасымалданады. Қозғалу жылдамдығы 0,3 – 10 м/с, жұмыс өнімділігі 2000 тонна/сағатқа дейін жетеді. Күрекшелі конвейер науадағы немесе құбырдағы жүктерді қалақшалармен жылжытады. Қалақшалар мен науаның немесе құбырдың көлденең қималарының пішіндері ұқсас болады. Бұл конвейер түрінің құрылысы қарапайым және оның науасының кез келген тұсынан жүкті түсіре беруге мүмкіндік бар. Күрекшелі конвейердің науасы үйкелістен тез тозады, сондықтан бұл конвейер абразивті және ұнтақталған материалдарды тасымалдауға пайдаланылмайды. Мұның жұмыстық бөлігінің жылдамдығы 0,16 – 1,0 м/с, жұмыс өнімділігі 50 – 350 тонна/сағат. Бұл конвейермен жүкті  100 м-ге дейінгі қашықтықта тасуға болады. Еңбек өнімділігінің жоғарылығы, құрылысының қарапайымдылығы, жұмыс қауіпсіздігі, т.б. сипаттамаларының тиімді болуына байланысты конвейерлер экономиканың барлық салаларында қолданыс тапты.
Дереккөздер
Санат:Конвейерлер
Конвейер Producció en cadena Montážní linka Samlebånd Fließbandfertigung Assembly line Muntoĉeno Producción en cadena Muntaketa-kate Liukuhihna Ligne de montage פס ייצור Montažna traka Lini perakitan Catena di montaggio ライン生産方式 Lopende band Samlebånd Linia produkcyjna Linha de produção Tekoči trak Löpandebandprincipen Конвеєр 裝配線
Диск тәрізді ателектаз
Диск тэрізді ателектаз (пластинкалы)—диафрагманың үстіне орналасқан, көбіне диск түріндегі базальді рентгенограмманың шағын учаскесінің ателектазы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Боралдай ауылдық округі
Боралдай ауылдық округі
Конвенция
Атақты конвенциялардың кейбір мысалдары:
Бибиш
Коммунаның INSEE коды — 57079, пошта индексі — 57320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 438 адамды құрады. Халық тығыздығы — 34,98 адам/км².
Конвенция
Дереккөздер
Санат:Саясат
Бибиш
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Ілияс Омаров ауылы
Ілияс Омаров ауылы (2012 жылға дейін — Лермонтово) — Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл, Ілияс Омаров ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Обаған ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 68 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 954 адам (466 ер адам және 488 әйел адам) болса, 2009 жылы 562 адамды (265 ер адам және 297 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алтынсарин ауданы елді мекендері
Александр Рефатович Абылаев
Александр Рефатович Абылаев (1947 ж.т.)-пианист, мәдени-ағарту қызметкері, ҚазКСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (1980ж.),Құрманғазы атындағы 	Алматы мемлекеттік консерваториясын(фортепиано, 1979ж.), Шымкент пед. мәдениет институтын (мәдени-ағарту жұмыстары, 1987ж.) бітірген. Еңбек жолын балалар музыкалық мектебінде фортепиано сыныбы бойынша дәріс беруден бастады(1965-1967 жж.), 1969-1971ж. Ресейдің Свердловск қаласындағы «ГРЭС» мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі, 1971-80 ж. Алматы қ. үй құрылысы комбинатының музыкалық жетекшісі, 1980-85 ж. республикалық «Гүлдер» ансамблінің бас, 1985-92 ж. Алматы облыстық филармониясының бас директоры. 1992 жылдан Астана қаласында қызмет етеді. 1992-94 ж. «Алтын алма» мәдени-коммерциялық орталығының музыкалық редакторы, 1994-2000 ж. «Биг-Бенд» Президенттік оркестрінің, 2000-02 ж. «Конгресс-Холл» жанындағы «Астана» эстрад.-симф. оркестрінің өркемдік жетекшісі, Қазақ Ұлттық муз. академиясының (ҚазҰМА) оытушысы, 2006 жылдан астаналық цирк оркестрінің директоры.
Пайдаланылған әдебиет
Санат:Қазақстан музыканттары
IC 1565
IC 1565 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Александр Рефатович Абылаев
Пайдаланылған әдебиет
Санат:1947 жылы туғандар
IC 1565
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2372, IC 1567, UGC 410, MCG 1-2-47, ZWG 409.57, DRCG 2-31.
Сыртқы сілтемелер
IC 1565 Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Балейзан
Балейзан (Baleizão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Бежа округінің құрамына кіреді. Бежа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1056 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 138,25 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,6 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бежа округінің елді мекендері
Шайга (Пижма тармағы)
Шайга — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пижма өзенінің сол жағалауынан 256 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка өзені Котельнич қаласынан, қала типті ауылдағы Аркуль Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 5052
NGC 5052 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Дёрферден
Дёрферден (Dörverden) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ферден ауданының құрамына енеді.
NGC 5052
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Дёрферден
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9185 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 83,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 61 003.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Екпетоғай
200px|thumb|rightЕкпетоғай (Дендрарий; — ағаш) — ашық топырақта отырғызылған ағаштар мен бұталар коллекциясы. Екпетоғай, әдетте, ландшафтық парк ретінде жеке немесе ботаникалық бақ құрамында болуы мүмкін. Өсімдіктерді орналастыру тортібі — жүйелік, географиялық, экологиялық, декоративтік, т.б. белгілері бойынша жүзеге асады. ТМД елдерінде ең бай Екпетоғай Ресей ғылым академиясының Бас ботаника бағында (Мәскеу, Никита (Ялта маңы), Сухуми және Батум ботаника бақтарында (Грузия), сондай-ақ Сочиде.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Сан-Матеус-ду-Мараньян
Сан-Матеус-ду-Мараньян (São Mateus do Maranhão) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Орталық Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Меарин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38235 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 783,224 км² шамасында. Халық тығыздығы — 48,8 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Пырлово
Пырлово — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Енцида тармағының сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Надым өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Надым.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Арал қазба фаунасы
Арал қазба фаунасы  – Арал теңізінің солтүстік жағалауындағы (Ақеспе елді мекені маңынан) олигоцен дәуірінің аяқ кезіндегі құрлық шөгінділерінен табылған жануарлар қалдығы. Қазба жұмыстарын 1930 ж. КСРО Ғылым Академиясының Палентология институты және Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институты (1952, 1966, 1981, 1990 – 91 ж.) жүргізді. Қазбадан: мүйізтұмсықтар (Paraceratherіum, Aceratherіum, Protaceratherіum, Aprotodon, Gіgantamynodon), бұғытәрізділер (Lophіomeryx, Mіomeryx, Prodrematherіum, Amphіtragulus), кемірушілер (Propaleocator, Aralomys, Argіromys, Agіspelagus, Protalactaga, Eumysodon), бауырымен жорғалаушылар (Chelonіa, Testudo), құстар (Anas) қалдықтары табылды. Олар шамамен 25 – 26 млн. жыл бұрын ылғалды ормандар мен көлді, батпақты аймақтарда тіршілік еткен. Арал қазба фаунасының жер қабатының геологиялық салыстырмалы жасын анықтауда маңызы зор.
Идс (Колорадо)
Идс (Eads) — Колорадо штатының Киова округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 747 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.2 км² шамасында. FIPS коды — 08-22145.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Колорадо қалалары
Вэрг-Щотыль-Кы
Вэрг-Щотыль-Кы — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Щотыль-Кы өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Франсиско Матурана
Франсиско (Пачо) Матурана (Francisco "Pacho" Maturana; 2 ақпан 1949 жыл, Кибдо) — колумбиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.
2001 жылы Колумбия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушысы ретінде Америка кубогының жеңімпазы атанды.
Сілтемелер
1987-94 жылғы Колумбия құрамасы
Санат:Колумбия футболшылары Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Атлетико Насьонал ФК ойыншылары Санат:Колумбия футбол жаттықтырушылары Санат:Онсе Кальдас ФК жаттықтырушылары Санат:Атлетико Насьонал ФК жаттықтырушылары Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Реал Вальядолид ФК жаттықтырушылары Санат:Америка Кали ФК жаттықтырушылары Санат:Атлетико Мадрид ФК жаттықтырушылары Санат:Эквадор Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Мильонариос ФК жаттықтырушылары Санат:Коста-Рика Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Перу Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК жаттықтырушылары Санат:Тринидад және Тобаго Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК жаттықтырушылары
Химиялық реакциялар
Химиялық реакциялар — заттардың өзара әрекеттесуі нәтижесінде олардың химиялық құрамы мен құрылысы өзгеріп, басқа заттарға айналуы.
Химиялық реакциялар массаның сақталу заңы мен эквивалент заңына негізделген. Химиялық реакциялардың ядролық реакциялардан айырмашылығы — реакция кезінде әрекеттесетін заттар құрамындағы химиялық элементтер мен олардың атомдарының жалпы санының өзгермейтіндігінде. Химиялық реакциялар химиялық теңдеулер арқылы өрнектеледі. Химиялық процесте тура реакциямен қатар бастапқы заттар қайта түзілетін кері реакция жүреді. Қайтымды реакцияда тура реакция мен кері реакцияның жылдамдықтары теңескенде жүйеде химиялық тепе-теңдік орнайды, бірақ кері процесс баяу жүретіндіктен көптеген химиялық реакциялар қайтымсыз, яғни аяғына дейін жүреді. нобай|360px| Реакция кезінде заттар санының өзгеруіне қарай химиялық реакциялар болып бөлінеді. Элементтерде тотығу дәрежесі өзгеретін реакциялар тотығу — тотықсыздану реакцияларына жатады. Химиялық реакциялардың экзотермиялық реакция, эндотермиялық реакция деген түрлері де бар. Реакцияға қатысатын заттардың агрегаттық күйіне қарай гомогенді (заттардың агрегаттық күйлері бірдей), гетерогенді (заттардың агрегаттық күйлері әр түрлі) реакциялар болады. Гомогенді және гетерогенді реакциялар құрылысына қарай жай және күрделі болуы мүмкін. Егер жүйеде бір ғана қайтымсыз реакция жүретін болса, ондай реакция жай реакция деп аталады. Күрделі реакциялар бірнеше жай реакциялардан тұрады. Күрделі реакцияларға қайтымды, параллель, сатылы, тізбекті және катализатор қатысымен жүретін катализдік реакциялар жатады. Реакцияны жүргізуде қолданылатын энергия түріне байланысты Х. р.: термиялық, электрхимиялық, фотохимиялық, плазмахимиялық, т.б. топтарға бөлінеді.
Табиғатта және лабораторияда жүретін барлық химиялық жүретін қарапайым реакцияларға аллотроптық түр өзгеруі мен изомерлену құбылыстар химиялық реакцияларға жатады. Оларға ортақ белгі: заттардың бір-біріне айналуы, яғни бастапқы заттардағы (реагенттердегі) бұрынғы химиялық байланыстардың үзіліп, соңғы заттардағы (өнімдердегі) жаңа байланыстардың түзілуі. Демек, кез келген химиялық реакция жүру үшін оған қатысатын реагенттер бөлшектерінің (атомдардың, молекулалардың) әрекеттесуге жетерлік энергиясы болуы шарт.
Ең қарапайым реакцияларда заттың сапалық құрамы өзгермей сақталады. Оған химиялық элементтердің, жай заттардың аллотроптық түр өзгерісін мысалға алуға болады:
Мұндай реакциялар органикалық химияда жиі кездеседі, оларды изомерлену реакциялары деп атайды.
Әрекеттесетін заттардың химиялық құрамы өзгере жүретін реакцияларды оларға тән белгілеріне қарай төртке бөліп жіктейді.
Заттардың құрамы мен саны өзгере жүретін реакциялар
Егер бірнеше реагент бірігіп бір ғана өнім түзсе, ол — қосылу, ал керісінше, бір күрделі зат ыдырап, одан бірнеше жаңа заттар түзілсе, айырылу реакциясына жатады. Органикалық химиядағы аса маңызды гидрлену, гидраттану, полимерлену реакциялары қосылу реакциясына мысал бола алады:
nСН2 = СН2 → (— СН2 — СН2 —)n (полимерлену)
Бұларға қарама-қарсы жүретін дегидрлену, дегидраттану, деполимерлену реакциялары, керісінше, айырылу реакциясы болып саналады:
нобай|120px| Қаныққан көмірсутектердің құрамындағы сутек атомдарының галоген атомдарына орын беріп, жаңа екі күрделі затқа айналуы орынбасу реакциясына жатады. Мысалы, метан молекуласының біртіндеп хлорлануын алайық:
Бензолды бромдау реакциясы да осыған ұқсайды:
Екі күрделі заттың әрбірінің құрам бөліктерінің алмасуымен сипатталатын алмасу реакциясы нәтижесінде ерімейтін не өте аз диссоциацияланатын молекула түзілетінін немесе газ бөлінетінін бұрыннан білесіңдер. Органикалық заттар мен бейорганикалық заттар арасында жүретін мұндай әрекеттесулерге мынадай бейтараптану реакциясы:
реакция нәтижесінде түзілетін әлсіз көмір қышқылының газға ыдырауы:
ионданбайтын әлсіз кремний қышқылының бөлініп шығуы жатады:
Атомдардың тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар.
Мұндай реакцияларды тотығу-тотықсыздану реакциялары деп атайтыны белгілі. Реакция кезінде тотықсыздандырғыш атом электронын тотықтырғыш атомға беріп, біріншісі тотығып, екіншісі тотықсызданады. Электрондық баланс әдісі арқылы тотығу дәрежесіне сүйеніп, шартты түрде берген және алған электрондар санын есептеу арқылы теңдеуді оңай теңестіруге болады. Мысалы, альдегидтерді сутекпен тотықсыздандыру.
Өздерің көріп отырғандай, органикалық заттар құрамындағы тотығу-тотықсыздануға қатысқан атомды молекуланың функционалдық тобына жататын бөлігінен іздеу орынды. Сонда сірке альдегидіндегі альдегидтік топтың спиртке айналуы үшін ондағы көміртек атомы 2 электрон қосып алады.
Әдетте, органикалық химияда электрондар қосып алуға ынталы тотықтырғыш бөлшекті (молекула, ион) электрофильді реагенттер, ал керісінше, электрондарды бөліп беруге дайындарын нуклеофилъді реагенттер деп жалпы атаумен атайды.
Органикалық қосылыстардағы байланыстардың полюстігі тым аз болатындықтан, оның құрамындағы атомдардың шартты түрдегі оң не теріс тотығу дәрежесін табу кейде қиынға түседі. Мұндай жағдайда реакцияға қатысқан тотықтырғыш пен тотықсыздандырғыш атомдарды іздеп жатпай-ақ бастапқы реагенттің молекуласын ақырғы өнімге айналдыру үшін қажетті оттек атомының санын есептеу арқылы теңестіреді. Мысалы, этанолды калий перманганатымен тотықтырып, сірке қышқылына айналдырғанда (біздің теңдеуде СН3СООК), бастапқы реагентке С2Н5ОН бір ғана оттек атомы қосылып, екі сутек атомы бөлініп кететінін байқау оңай. Ал 2 сутек атомын байланыстыру үшін тағы да бір оттек атомы қажет болатынын ескерсек, әрбір этанол молекуласы тотығу үшін 2 оттек атомы керек болатыны айқын. Бұл тотықсыздандырғыштың 4 электрон бөліп, 2 оттек атомын байланыстыратынын көрсетеді. Ал калий перманганаты КМnO4 тотықсызданып, марганец диоксидіне МnO2 айналғанда өзіне үш электрон қосып алатынын ескерсек, тотықсыздандырғыштың молекуласының алдында 3, тотықтырғыштың молекуласының алдында 4 коэффициенттерінің қайдан келгенін түсінетін боласыңдар:
Дәл осылайша глюкозаны С6Н12О6 қышқыл ортада калий перманганатымен тотықтыру реакциясын теңестіру үшін глюкозаның әрбір молекуласына 12 атом оттек қажет екенін, ол 24 электрон берумен парапар болатынын, сол сияқты марганец атомы қышқыл ортада Мn+2-ге дейін тотықсызданатынын ескеріп, 24 және 5 деген коэффициентті тауып пайдаланамыз:
Жылу эффектісімен сипатталатын реакциялар
ΔНх.р. = -2610 кДж.
Термохимиялық теңдеуден ацетиленнің жануы экзотермиялық реакцияға жататынын, яғни әрекеттесу жүріп жатқан ортадан жылу түріндегі энергияның сыртқа бөлінетіні (сондықтан таңбасы "-") байқалады.
Көбіне химиялық реакцияның жылу эффектісін табу үшін оған қатысатын реагенттер мен өнімдердің түзілу энтальпиясын (стандартты жағдайда) қолданады. Ол 1 моль заттың жай заттардан түзілгендегі энтальпиясына тең.
Энтальпия мәндері әрбір заттың тұрақтылығына және оның реакцияға түсуге бейімділігіне және т.б. тікелей байланысты болады.
Қайтымдылығымен сипатталатын реакциялар
Бір бағытта жүретін қайтымсыз және қарама-қарсы бағытта жүретін қайтымды реакциялар болады.
Қайтымсыз реакция кезінде реагенттер өзара түгелдей әрекеттесіп, өнімдерге айналады, оған ацетиленнің жануы мысал бола алады:
Қайтымсыз реакцияларға кейбір тотығу-тотықсыздану реакциялары мен қосылу және айырылу реакциялары да жатады. Бірақ, жалпы алғанда, қайтымсыз реакциялар аса көп болмайды.
Қайтымды реакция нәтижесінде процесс тура және кері бағытта да жүре алады, яғни реагенттердің әрекеттесуі өнімдерді берсе, керісінше, өнімдер өзара әрекеттескенде қайтадан бастапқы реагенттер бөлініп шығады.
Өнеркәсіпте және технологияда қайтымсыз реакциялар көбірек кездеседі. Оларды қажетті бағытта жүргізу үшін химиялық кинетика заңдарына сүйенеді.
Тағы қараңыз
Санат:Химиялық реакциялар
Фромель
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 868 адамды құрады. Халық тығыздығы — 101,64 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Ардагерлер ұйымының Батыс Қазақстан Облыстық кеңесі
Ардагерлер ұйымының Батыс Қазақстан Облыстық кеңесі - облыстағы аудандық, қалалық ардагерлер ұйымының жұмысын бағыттап, үйлестіріп отыратын кеңес. 1985 ж. құрылған. Ол облыстағы ардагерлердің әлеуметтік-тұрмыс қажеттерін қанағаттандырып отырумен, сондай-ақ ардагерлерге берілетін жеңіддіктер жөніндегі зандылықтар мен нормативтік актілердің орындалуын бақылаумен айналысады.
Тұтқабай Иманбеков
Тұтқабай Иманбеков (2.1. 1937, Түлкібас ауданы Куйбышев атындағы ауылы – 19.2.1995) – ақын, жазушы.
Хавьер Клементе
Хавьер Клементе Ласаро (Javier Clemente Lázaro; 12 наурыз 1950, Баракальдо, Бискайя) — испан футболшысы, футбол жаттықтырушысы.
Тұтқабай Иманбеков
Шанышқылы тайпасының Саңырау руынан шыққан.
Хавьер Клементе
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Испания футбол жаттықтырушылары Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары Санат:Атлетик Бильбао ФК жаттықтырушылары Санат:Эспаньол ФК жаттықтырушылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Реал Бетис ФК ФК жаттықтырушылары Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК жаттықтырушылары Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Реал Мурсия ФК жаттықтырушылары Санат:Реал Вальядолид ФК жаттықтырушылары Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Спортинг Хихон ФК жаттықтырушылары Санат:Ливия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Тұтқабай Иманбеков
Иманбеков Тұтқабай (1937— 1995) — Оңтүстік Қазақстан облысының Түлкібас ауданында туған. 1960 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген соң республикалық "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеген.
1967—1977 жылдары "Жазушы" баспасында аға редактор, 1977-1979 жылдары ҚазМУ-дың журналистика факультетінде аға оқытушы, 1980-1983 жылдары "Ара" журналының жауапты хатшысы, 1983-1995 жылдары "Қазақ әдебиеті" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы болған.алғашкы өлеңдері 1957 жылы "Лениншіл жас" газетінде жарык көрді. Сонан соң "Пионер" журналында әңгімелері жарияланды. 1967 жылы "Ақ кайың", 1970 жылы "Бұлақ күліп ағады" жыр жинақтары жарык көрді. 1976 жылы "Последняя охота", 1981 жылы "Тень тутовника" атты кітаптары орыс тілінде басылып шықты. Оның өлендері башқұрт тіліне аударылды. "Жетім қыран" повесі украин тілінде жарық көрді. "Араша" атты поэмасы "Жалын" альманағының бәйгесінде үшінші сыйлық алды. Жазушынын "соғыс деген ойыншық емес" атты хикаясы бойынша "Қазақфильм" студиясы қысқа метражды фильм түсірді.
Чех жазушысы М.Майерованын "Кішкентай Робинзон" атты кітабын, А.Гайдардың "Тимур және оның командасы", С.Баруздиннің "Бірінші сәуір — көктемнің бір күні" атты повестер жинағын, адыгей халқының ертегілерін "Нарттар" деген атпен қазақ тіліне аударды. "ұлы ақындар кітапханасы" сериясы бойынша П.Ж.Беранженің бір топ өлендерін, Бауыржан Момышұлының "Ұшқан үя" кітабын қазақшалаған.
Маккеллен Ян Марри
Кемридж университетінде оқыған, 1961 жылы кәсіби сахнаға шығып, 1969 жылғы фестивальда Ричард II мен Эдуард II рөлін сомдайды. «Акторс» труппасының негізін қалаушылардың бірі болып, Шекспир корольдығының труппасына түскен соң, 1974 жылы оны тастап кетеді. Көпқырлы әрі әуесқой актер елизавет кезеңінен бастап қазірге дейінгі ауқымды пьеса репертуардағы рөлді сомдайды.
1981 жылы Амадей спектакілі үшін «Тони» сыйлығына лайық деп саналды. Молшылық (1985), Жанжал (1988), III Ричард (1995), Құдайлар мен құбыжықтар (1998) фильміне түсіп, 2001 жылы Дж.Р.Р.Толкиннің Әмірші сақина атты экранға түсірілген романындағы Гендельф сиқыршы рөлін ойнады.
1988 жылдан бастап гей құқына қарсы ашық күреске шығады. 1991 жылды ноянға арнайды.
Дереккөздер
Санат:Актерлер
Жаңа хасан
Жаңа хасан — Башқұртстанның Белорет ауданындағы ауыл,     Инзер ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 216 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Мани-Яха
Мани-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тамбей өзенінің оң жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь кірмесі су алабының батыс бөлігіндегі өзендер. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Талдокуль
Талдокуль — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Чили өзенінің оң жағалауынан 35 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Мани-Яха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Талдокуль
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Телецкое көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері
Иман үйіру
Иман үйіру – дүние салғалы жатқан адамға жасалынатын мұсылмандық ғұрыптардың бірі.
Жан тапсырғалы жатқан адамның жан беруін жеңілдету және фәни дүниеде Аллаға соңғы рет құлшылық еткізу үшін молда немесе өзге де діни сауатты адам “кәлима-и сөздер” мен Құранның Йа-син сүресін оқиды. Жан беретін адам мүмкіндігінше қайталап айтуы тиіс, шамасы келмесе зорлық жасалмайды. Сүреден кейін “мейрам су” ішкізіледі. Осы талаптар сақталған жағдайда адам иманы үйіріліп о дүниеге аттанған болып саналады. Иман үйіруге мүмкіндіктер болмаған жағдайда (апат, өрт, зілзала, соғыс, т.б.) иман үйірумеу күнәға саналмайды.
Сілтемелер
Санат:Адам Санат:Ислам
NGC 753
NGC 753 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1865 жылы 16 қыркүйекте астроном Генрих Луи д’Арре ашқан болатын және NGC каталогында 753 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 7387, UGC 1437, MCG 6-5-66, ZWG 522.86, IRAS01547+3540.
Футболдан Литва кубогы 2022
Футболдан Литва кубогы 2023 (Hegelmann LFF Taurė) — турнирдің 80-ші жарысы.
Сілтемелер
Санат:Футболдан Литва кубогы Санат:2022 жылғы футбол
Үшфонтан (көл)
Үшфонтан – Атырау облысы Жылыой ауданындағы көл. Биікжал ауылынан 40 км қашықтықта орналасқан. Атауы маңайында үш Артезиан құдығы бар деген мағынаны білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Жылыой ауданы көлдері Санат:Жем су алабы
Кашопу
Кашопу (Cachopo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Фару округінің құрамына кіреді. Тавира муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Ауданның қамқоршысы — Стефан Первомученик.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алгарве провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фару округінің елді мекендері
Дорнштеттен
Дорнштеттен (Dornstetten) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Карлсруэ әкімшілік округіне бағынады. Фройденштадт ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Дэниел Старридж
Дэниел Андре Старридж (Daniel Andre Sturridge; 1 қыркүйек 1989, Бирмингем, Англия)  — ағылшын футболшысы, шабуылшы. 2012 жылы жазғы Олимпиада ойындарына, 2014 жылы әлем чемпионатына, 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.
Карьерасы
2006 жылы карьерасын "Манчестер Ситиде" бастады. Тұңғыш ойынын 2007 жылы 5 ақпанда "Редингке" қарсы өткізді. Екінші ойынын бір айдан соң ғана өткізді, бірақ ол жолы жарақат алып, ойын барысында алмастырылды. 2008 жылы 27 қаңтарда Англия кубогында "Шеффилд Юнайтед" қақпасына тұңғыш голын соқты.
2009 жылы жазда "Челсиге" ауысты, 2011 жылы қаңтарда "Болтонға" жалға беріліп, маусым соңында "Челсиге" қайта оралды.
2013 жылы қаңтарда "Ливерпуль" футболшысы атанды.
2018 жылы "Вест Бромвич Альбионға" жалға берілді.
2018/19 жылғы маусымда Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. 2019 жылы жазда еркін агент ретінде "Трабзонспорға" ауысты. 2020 жылдың жазына дейін түркиялық клубта 16 рет алаңға шықты.
Командалық
«Манчестер Сити»
«Челси»
«Ливерпуль»
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Челси ФК ойыншылары Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Нақты уақыт сағаты
нобай Нақты уақыт сағаты (Часы реального времени; real time clock) — ағымдағы нақты астрономиялық уақытты көрсететін микросхема (сағат, минут, секунд); программалар орындалу кезінде және белгілі бір әрекет орындауда да қолданылады. CMOS RAM жады құрамына кіреді. Дербес компьютерлердің бұрынғы нұсқаларында аккумуляторлық батареялардан оңаша қоректенетін сағаттар болды.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ямб-Яха (Яку-Неме-Яха тармағы)
Ямб-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яку-Неме-Яха өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Панбронхит
Панбронхит (Panbronchitis - терең бронхит) - Бронх қабырғасының барлық қабаттарының қабынуы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Горна-Хубавка (Тырговище облысы)
Горна-Хубавка (Горна Хубавка) — Болгариядағы ауыл. Тырговище облысына қарасты Омуртаг қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 370 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тырговище облысының елді мекендері
Ла-Вилуэния
Ла-Вилуэния (La Vilueña) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Комунидад-де-Калатаюд ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Клайнвецдорф
Клайнвецдорф (Kleinwetzdorf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Холлабрун округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1115 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 27.37 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HL, ресми идентификациялық коды — 3 10 19.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Альфред Вундерер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Болғар
Болғар (Болгар) — Еділ бұлғариясының 10 — 12 ғасырлардағы астанасы. Өзінің бесжүзжылдық тарихында қала Еділ өңірінің ірі саяси және мәдени орталығы болған. 10 ғасырдың өзінде Бұлғар ірі сауда орталығына айналған. Қаланы өз көзімен көрген (992) араб саяхатшысы ибн Фадлан оны сол кездің өзінде “халықаралық жәрмеңке” деп суреттеген. 12 ғасырдағы феодалдық қырқыстардың әсерінен Бұлғар біршама уақыт өзінің маңызын жоғалтады. Бату хан шапқыншылығы да қаланың дамуын бәсеңдетіп, оның ішкі жағдайын шиеленістіріп жібереді. Тек 13 ғасырдың 80-жылдарынан бастап қайта дами бастаған қаланы 1361 жылы Алтын Орда ханы Бұлан Темір қиратады. Араға аз уақыт салып, қайта қалпына келген қала 1399 жылы “Ұлы Бұлғар қаласы” деген атқа ие болады. 14 ғасыр — Бұлғардың ең гүлденген кезеңі. Осы тұста қалада “Мұнаралы мешіт”, “Қасиетті Николайдың шіркеуі”, “Хандардың қабірі”, монша ғимараты, т.б. көптеген сәулетті ғимараттар мен қоғамдық құрылыстар салынған. Бұлғар қаласын 1431 жылы Мәскеу князі Василий Темный бағындырғаннан кейін, Еділ бойы өңірінің орталығы Қазан қаласы болды. Бұлғардың қираған орны Татарстан жерінде, Еділ өзенінен 6 км жердегі осы аттас ауылдың маңында. Петр І-нің тұсында-ақ қаланың ескі құрылыстары зерттеліп, бұлғар қабірлерінің басына қойылған құлпытастар топтастырылып, оларға жазылған жазулар оқылды. Бұдан кейін тек 1870 жылдан бастап кейбір ғалымдар шағын қазба жұмыстарын жүргізіп, тек көне заттар жинаумен шұғылданды. 1938 жылдан бастап Мәскеу Мемл. тарихи музейі, КСРО Ғылым Академиясы Заттай мәдениет тарихын зерттеу институтының, Татар АССР-і Мемлекеттік музейінің біріккен экспедициясы (А.П. Смирнов басқарған) қаланың орнында кең көлемді зерттеу жұмыстарын бастап, оны 1945, 1947 — 48, 1950, 1957 жылдары жалғастырды. Көп жылдық қазба кезінде табылған теңгелердің ең көнесі 10 ғасырға, ал соңғылары 15 ғасырдың 20-жылдарына жатады. Әр кездерде жүргізілген зерттеулер кезінде табылған асыл бұйымдар мен тұрмыстық заттар қалада қолөнердің, әсіресе, зергерлік кәсіптің жоғары деңгейде дамығанын көрсетеді. Ал 1957 жылы жүргізілген қазба барысында табылған Қытай селодоны, Сирия мен Палестина жерінен әкелінген зерлі ыдыстар сынықтары қаланың халықар. байланыстары жөнінде мәліметтер береді. Бұлғардың Грекия, Армения, т.б. елдермен қарым-қатынасы болған.
Дереккөздер
“Қазақ энцклопедиясы II том”
Санат:Көне қалалар Санат:Ресей тарихы Санат:Ислам Ресейде
Болгар (град)
Елдер арасында бөлінген аралдар тізімі
Аралдардың көпшілігі бір елге немесе мүлдем тиесілі емес. Бұл тізімге аумағы екі немесе одан да көп елдер арасындағы мемлекеттік шекараға бөлінген бірнеше аралдар кіреді.
Теңіз аралдары
Канада және Гренландияның (Дания аумағы) құрлықтық қайраңын бөлетін сызық Ганс аралы арқылы өтеді. Екі жақ та Ганс аралын өздерікі деп санайды. Аралдан мемлекеттік шекара арқылы өтетін бөлу қайраңы желісі айтылды, бірақ қолдамады.
Адри ван Тиггелен
Адрианюс (Адри) ван Тиггелен (16 маусым 1957 жыл, Ауд-Бейерланд, Оңтүстік Голландия, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Еуропа чемпионы. 1992 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 1990 жылы әлем чемпионатына қатысқан.
Қазіргі күнде екі бірдей клубта қызмет атқарады, "Зюйдлайнд" клубының бас бапкері, сонымен қатар "Спарта Роттердам" клубының скауты.
Сілтемелер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Спарта Роттердам ФК ойыншылары Санат:Гронинген ФК ойыншылары Санат:Андерлехт ФК ойыншылары Санат:ПСВ ФК ойыншылары Санат:Нидерланд футбол жаттықтырушылары Санат:Спарта Роттердам ФК жаттықтырушылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Сан-Деметрио-Короне
Сан-Деметрио-Короне (San Demetrio Corone) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Козенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3923 адамды құрайды. Халық тығыздығы 69 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 57 км² шамасында. Пошта индексі — 87069.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Димитрий Солунский. Жыл сайынғы мерекесі — 26 қазан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Хамптон (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 4461 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Франклин округы (Айова)
Мәліметтер түрлендіргіші
Мәліметтер түрлендіргіші (Преобразователь данных; data converter) — мәліметтерді ұсынудың бір формасынан басқа формасына түрлендіруді орындайтын программа немесе құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Сенегал Ұлттық футбол құрамасы
Сенегал Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол турнирлерінде Сенегалдың намысын қорғайтын ұлттық құрама. ФИФА және КАФ мүшесі. 2002 жылғы Африканың күміс жүлдегері. 2002 жылы әлем чемпионатының 1/4 финалына дейін жетіп, Түркия құрамасынан қосымша уақытта ұтылып қалды. Басқарушы орган - Сенегал футол федерациясы.
Әлем чемпионаттарында
2002 жылғы әлем чемпионатында Франция, Дания, Уругвай құрамаларымен бір топқа түсті. Алғашқы ойын сол кездегі Еуропа және Әлем чемпиондары француздарға қарсы өтті. Сенегал сапында алаңға шыққан 11 футболшы да Франция клубтарында ойнайтын. 30-минутта Папа Буба Диоп гол соқты да, сенегалдықтар күтпеген жерде 1:0 есебімен жеңіске жетті. Келесі ойында бір ойыншысы кем болса да Даниямен тең ойнады - 1:1. Ең қызықты матч соңғы турда Уругвай құрамасымен өтті. Бірінші таймда-ақ сенегалдықтар 3:0 есебімен алға шықты. Бірақ екінші таймда шабуылды күшейткен Уругвай 88-минутта есепті 3:3-ке жеткізді. 90-минутта уругвайлық Дарио Родригес бос қалған қақпаны көздей алмады. Егер сол соққы гол болғанда, сенегалдықтар 1/8 финалға шыға алмас еді.
1/8 финалда Швеция құрамасын 2:1 есебімен ұтты. Сенегал сапынан екі допты да Анри Камара енгізді. Бірақ ширек финалда "Сенегал ертегісі" мәресіне жетті. Африкалықтар Түркия құрамасынан айласын асыра алмады - 0:1. Осы чемпионатта сенегалдық футболшы Эль-Хаджи Диуф турнирдің символикалық құрамына енді.
Дереккөздер
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасы
Тежегіштің құрама жетегі
Тежегіштің құрама жетегі - автопоездің бір өткізгішті және екі өткізгішті тежегіштік жетектерінің қосылысы.
NGC 7558
NGC 7558 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Тежегіштің құрама жетегі
Дереккөздер
Санат:Физика
NGC 7558
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 3 қарашада Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7558 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70844, MCG 3-59-16, HCG 93E, NPM1G +18.0584.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Маккензи Джеймс
Маккензи Джеймс (Mackenzie, Sir James), (1853 жыл, 12 сәуір Скоун, Пертшир, Шотландия – 1925 жыл, 26 қаңтар, Лондон), мырза, шотландық кардиолог. .
Эдинбург университетінің магистр атағын алған, Лондонға келмей тұрып, 25 жыл Ланкаширде тәжірибеден өткен. Тамыр соғуын зерттеу (1902) атты классикалық еңбегінде жүректің соғуымен бірге артериялық және венадағы тамыр соғуын қатар жазып отратын полиграф деп аталатын құрылғыны сипатта береді, бұл тамыр соғуының бұзылуындағы қауіптілік пен қауіпсіздігін ажыратуға септігін тигізеді. Бұл жүрек ырғағындағы ауытқуды білу үшін; оны емдеу үшін дигиталистің тиімді екенін дәлелдеді.
Маккензи Эдуард Монтегю Комптон (Mackenzie, Sir (Edward Montague) Compton) (1883 жыл, 17 қаңтар, Уэст-Хартлпул, Дарем, Англия – 1972 жыл, 30 қараша, Эдинбург), мырза, ағылшын романын шығарушы және драматург. Оксфорд университетінде оқиды, Сұр киім киген джентельмен (1906) атты бірінші пьесасын бітіру үшін заң оқуын тастап кеткен. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сериядағы Эгей қызметін басқарып, барлаушы болған; бұл жайындағы тәжірибені Грек мемуарында (1932) жазғанда, арнайы Британ мемлекеттік құпия заңының шешіміне орай сот тергеуінде талқыға салынды. 1923 жылы Граммофон журналын шығарды және 1962 жылға шейін оны редакциялайды.
Глазо Университетінің ректоры (1931-34) және Дейли Мейл лондондық газетінің әдеби сыншысы болады; оның 10 томдық мемуарын қосқанда 100-ге тарта романдары, қойылымы және өмірбаяны бар.
Дереккөздер
Санат: 1853 жылы туғандар Санат:1925 жылы қайтыс болғандар Санат:Британия кардиологтары
Сан-Педру-да-Агуа-Бранка
Сан-Педру-да-Агуа-Бранка (São Pedro da Água Branca) — Бразилиядағы қала, Мараньян штатында орналасқан. Батыс Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Императрис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11198 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 720,492 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1996 жылы құрылған.
Санат:Мараньян елді мекендері
Қоныстану (Көздіқара ауылдық округі)
Қоныстану — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы ауыл, Көздіқара ауылдық округі орталығы.
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдарының бас кезіндегі ұжымдастыру саясатына байланысты қаланды. 1997 жылы кеңшар таратылып, оның негізінде “Көздіқара” ӨК, бірнеше шаруа қожалықтары құрылды. Қаракөл елтірісін дайындау пункті, т.б. мәдени-тұрмыстық мекемелер жұмыс істейді.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1566 адам (799 ер адам және 767 әйел адам) болса, 2009 жылы 1561 адамды (780 ер адам және 781 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері
Бремерфёрде
Бремерфёрде (Bremervörde) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ротенбург-на-Вюмме ауданының құрамына енеді.