cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мяо-яо тілдері
thumb|200px|Хмонг-мьен тілдері (қызыл – хмонг, күлгін түсті – мьен) Мяо-яо тілдері (хмонг-мьен) — Оңтүстік Қытайға, солтүстік Вьетнамға, Лаосқа және солтүстік Тайландқа кеңінен тараған ареалды тілдер семьясы. Бұл топқа жататын тілде 9 млн-нан астам адам сөйлейді. Мяо тілдері үш диалектілер тобына жіктеледі: батыс, орталық және солтүстік диалектілер тобы. 18 ғасырдан бастап батыс диалектілер тобын тұтынушылар солтүстік Үндіқытайға қоныс аударады. 1975 жылы аяқталған Үндіқытай соғысының салдарына Мяо тілін тұтынушылардың көпшілігі Лаостан Тайландқа қашып тығылады. Кейінірек олардың кейбіреулері АҚШ-на көшіп келеді. Қазіргі күні АҚШ-да 150 мыңға жуық батыстық Мяо тілінде сөйлейтін адамдар тұрып жатыр. Ал Яо тілі негізгі үш диалектіге бөлінеді, оның ішіндегі ең танымал диалекті тілінде халықтың 85 пайызы сөйлейді. Дегенмен, бұл тілдер сол аймақтағы басқа да тілдерге құрылысы жағынан ұқсас болып келеді. Мысалы, қытай тіліне ұқсас, ал Мяо-яо тілінің өзге тілдер семьясымен генетикалық туыстығы толық дәлелденбеген.
Санат:Мяо-яо тілдері Санат:Азия тілдері
Левкипп
right|200px Левкипп - ежелгі грек философы. Атомистиканың негізін салушы,Демокриттің досы. Ол атомдардың ұсақ бөлшектерін бөлетін, бостықтың болу мүмкіндігіне жол берген. Бөлінбейтін, өзгермейтін және сапасыз бола отыра атомдар, бір-бірінен тек шамасымен және түр-түрімен өзгешеленеді; олар үнемі қозғалыста болады. Бір - бірімен соқтығыса және ілінісе отыра атомдар көптеген заттарды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Философия
Бесқұдық ауылдық округі
Бесқұдық ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) ауылдық округтері
Автомобильный транспорт Казахстана (басылым)
“АВТОМОБИЛЬНЫЙ ТРАНСПОРТ КАЗАХСТАНА” — Республика автомобиль көлігі министрлігінің және салалық кәсіподақ комитетінің журналы. Көлемі — 32 бет, қалыбы А4. Журнал 1958 жылы қаңтар айынан шыға бастаған. Алғашқы редакторы — И.Г. Гаврилов. Негізгі тақырыбы — автомобиль көлігі қызметкерлерінің әлеуметтік-тұрмыстық ахуалын жақсарту, кәсіби біліктері мен еңбек өнімділіктерін арттыру, т.б. мәселелер.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Абай Құнанбаев - қазақ халқының ұлы ақыны (румын тілінде)
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Аналық мал
Аналық мал (маточное поголовье) - табындағы санақ жүргізген мерзімдегі төл берген және төл беретін ұрғашы малдың жалпы саны. Ұрғашы төлді аналық мал саны қатарына жатқызу түліктің түріне байланысты. Аналық малға қойда - саулық және бір жастан асқан ұрғашы тоқты, мүйізді ірі қарада – сиыр және бір жастан асқан қашар, жылқыда - бие және екі жастан асқан құнажын байтал, түйеде - інген және үш жасар бұзбаша жатады.
Соғанды
Соғанды — Жамбыл облысы Қордай ауданы, Бетқайнар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қордай ауылынан солтүстікке қарай 42 км-дей.
Халқы
Тұрғыны 388 адам (2009).
IC 3125
IC 3125 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3125 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Арман Бекетұлы Есенжолов
Арман Бекетұлы Есенжолов 1964 жылы 18 қаңтарда Ақтөбе облысының Шалқар қаласында туған. Техника ғылымдарының кандидаты. Ғылым, техника және білім беру саласындағы ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2003).
Смағұл Сүлейменұлы Қазыбеков
Смағұл Сүлейменұлы Қазыбеков (1897-1938), қазақтан шыққан алғашқы агроном, биолог-генетик ғалымдардың бірі,академик Н. И. Вавиловтын шәкірті. Жезқазғанның түлегі. Мәскеудегі Тимирязев атындағы академиясын бітірген (1922).
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Мәдениет Санат:Тұлғалар
Арман Бекетұлы Есенжолов
Дереккөздер
Санат:18 қаңтарда туғандар Санат:1964 жылы туғандар Санат:Шалқарда туғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Қазақстан металлургтері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Гуннар Мюрдаль
Мюрдаль Карл Гуннар (Myrdal, (Karl) Gunnar) (6 желтоқсан. 1898, Густафс, Даларна, Швеция — 17 мамыр 1987, Стокгольм) — швед экономисі және әлеуметтанушысы.
Стокгольм университетінде докторлық дәреже алып, онда 1933 жылдан бастап 1967 жылға дейін дәріс берді. Оның алғашқы еңбектері таза теорияға қатысты болды. Бірақ кейінірек қолданбалы экономикаға және әлеуметтік мәселелерге бейімделді. АҚШ-тағы негрлердің әлеуметтік және экономикалық мәселелерін зерттеді және 1944 жылы «Америкалық дилемма» атты классикалық зерттеуін жарыққа шығарды. Онда өзінің «кедейлік – кедейлікті тудырады» деген теориясын баяндады. Дамушы елдердің экономикасына байланысты елдің бай және кедей адамдары конвергенция орнына қайта ара жігі ашыла түседі. Ал кедей елдер одан сайын кедейлене береді деп көрсетті. Осы кезеңде бай елдер масштабына сай одан әрі баи түседі. Кедейлер өзінің экономикасын алғашқы өнімді өндіру арқылы ғана жетілдіруге мәжбүр болады. 1974 жылы Ф. фон Хайекпен бірге Нобель сыйлығын алады. Оның әйелі Алва Мюрдаль (1902-86) әлеуметтанушы, дипломат, БҰҰ-да шенеулік қызметін атқарып, соғысқа қарсы қозғалыстың белсендісі болған. 1982 жылы ол Альфонсо Гарсия Роблеспен бірге бірлесіп, Нобель сыйлығымен марапатталған.
Швед экономисті -Гуннар Мюрдаль Стокгольм экономика мектебінің негізін қалаушылардың бірі, құрылымдық реформаларды институционалдық теориясын ойлап, «үшінші әлем» елдеріне арнап әзірледі. Дегенмен, бұл елдердің экономикалық процесстері доминантты күш ретінде жүрмейді. Табыс тек әлеуметтік мәселелерді шешуге, олардың өзара тығыз іс-қимыл негізінде қол жеткізуге болады.
Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде болып жатқан нақты процесстерді мұқият талдау негізінде, Мюрдаль қоғамдық өмірдің барлық салаларында индустрияландыру мәселелері мен қиындықтар, капиталдың жетіспеушілігі және әлеуметтік қайшылықтармен байланысты емес деген қорытындыға келіп, адамдардың өз жұмысына бейім болмауы мен индустриялық даму үшін еңбек жеткіліксіз екенінің салдарынан туындап бара жатқанына көзі жетті. Білімнің төмен жағдайда болуы ауыл шаруашылығының индустрия мен қалаларға беретін жұмыс күші әлсіздеуіне алып соғады. «Үшінші әлем» елдеріндегі нарықтық экономика әдеттегі православ теориясы схемалары бойынша емес, басқа да  түрлі дәстүрлер мен тәсілдерді ынталандыру сақталынып отырады. Реформаларға сүйене, Мюрдаль тұжырымдамасына сәйкес, нарыққа негізделген болуы тиіс назарға толық жергiлiктi жағдайлар мен ерекшелiктерге сүйене отырып, тиімді мемлекеттік саясатты іске асыру автоматизм ғана емес, инвестиция көздері болып табылады, сонымен қатар, тұтынудың тиісті деңгейі, ішкі сұранысты ынталандыру және әлеуметтік-экономикалық дамуының жаңа моделі, өмір салты бойынша көнерген пікір өзгеріп, еңбекке деген көзқарасын қамтиды. «Жұмыстағы қарым-қатынасты өзгерту - мемлекеттік мекемелерде түбегейлі өзгеруін білдіреді». Оның жаңа институттарын құру үшін қазіргі заманғы инфрақұрылымды дамыту қажет.
Мюрдальдің социалды қорғанышы келесі бағыттарды қарастырды:
1. қоғамның өмір сүру мүшелеріне жоғары құнын қамтамасыз ету. 2. Құқықтық жұмыстар шарттары. 3. Білім беру және медицина саласында қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жағдай. 4. қолайлы еңбек жағдайлары. 5. Экологиялық қауіпсіздік. 6. Қылмыстан қорғау. 7. Азаматтардың құқықтарын қорғау. 8. Әкімшілік озбырлықты қорғау. 9. Рухани өмір бостандығы. 10. Қолайлы әлеуметтік-психологиялық климат. 11. Қоғамдық өмірдің тұрақтылығы.
Дереккөздер
Санат:Швеция экономистері Санат:Экономикадан Нобель сыйлығының иегерлері Санат:1898 жылы туғандар Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Николай Носков (музыкант)
Никола́й Ива́нович Носко́в (12 қаңтар 1956, Гжатск) — орыс музыканты,, сазгер. Кәсіби музыкалық білімі жоқ. Өздігінен фортепиано да, гитара да және барабан да ойнауды үйренген. Әскери борышын өтеп жүрген кезде КСРО ҚКда трубада. ойнаған.
Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева
Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева (1961 жылы туған) - социология ғылымдарының кандидаты, Жезқазған университетінің әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті. 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақ жастарының индустриаддық еңбекке құндылықтық бағдары" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 11-ден астам ғылыми еңбеқтің авторы. Инженерлік еңбектің әлеуметтік жактарымен айналысады. Қазақстан әлеуметтанушылары ассоциация мүшесі.
Дереккөздер
Санат:Терминология
Андре Нойель
Андре Нойель (André Noyelle, 29 қараша 1931 жыл — 4 ақпан 2003 жыл) — бельгиялық велошабандоз, 1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының екі дүркін чемпионы.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша велошабандоздар Санат:Бельгия велошабандоздары Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Бельгия Олимпиада чемпиондары Санат:Веложарыстан Олимпиада чемпиондары
Тяньцзинь
Тяньцзи́нь (қыт. қол. 天津, пиньинь: Tiānjīn) — Қытай Халық Республикасының қаласы болып табылады. Қытайда Тяньцзин жер ауқымы бойынша 3 орынды алады. Халқы — 14 425 000 адам ( 2009 жылғы корсеткіш), аумағы 11 943 км², ЖІӨ — 750 млрд юан (2009 көрсеткіш).
Халқы
2009 жылғы санақ бойныша Тяньцзинь қаласының халық саны 14 425 000 адамға жеткен.
Дереккөздер
Санат:Қытай қалалары Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Авичи Арена
«Авичи Арена» (Avicii Arena; бұрынғы атауы Глобен —, «глобус») — Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан спорттық арена. Әлемдегі ең үлкен сфералық ғимарат, концерттер мен спорттық шаралар өткізу үшін арналған. Сонымен қатар, көптеген спорттық шаралар өткізілген, киберспорт сферасында да қолданылған арена болып келеді. Мысалы, Starcraft II ойынынан болған, 2021 жылы Counter Strike: Global Offensive ойынынан мэйджор турнирі болады.
Арена 1989 жылы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты үшін арнайы салынды және 1989 жылы 19 ақпанда ашылды. Швецияның Күн жүйесіндегі Күнді бейнелейді, Күн жүйесінің әлемдегі ең үлкен үлгісі.
2009 жылдың 2 ақпанында Стокгольм Глобен Аренасына меншік құқығын шведтік Ericsson телекоммуникациялық компаниясы сатып алды. Содан бері арена «Ericsson Globe» деп өзгертілді.
Тарихы
Stockholm Globe Arena және Globen City 1985 жылы Стокгольм қаласының жаңа стадионының ең жақсы жобасына арналған конкурстың бөлігі ретінде швед сәулетшісі Сванте Бергпен жобаланған. Globe City және онымен бірге Стокгольм Глобус Аренаның макети 1985 жылы жасалған.
Санат:Стадиондар Санат:Швеция стадиондары
NGC 7146
NGC 7146 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 11 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7146 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 67508, MCG 0-55-24, ZWG 376.44.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Игл (Мичиган)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Жалғасбек Әмірханұлы Бегендік
Бегендік Жалғасбек Өмірханұлы (1953 жылы туған, Маңғыстау ауданы Шетпе ауылы) – дирижер, Қазақстанның еңбек сіңірген артісі (1994).
Қазақстан өнер шеберлері қатарында шет елдерде (Франция, Дания, Португалия, Швеция, Қытай, т.б.) өнер көрсеткен.
Дереккөздер
Санат:1953 жылы туғандар Санат:Шетпеде туғандар Санат:Қазақстан дирижерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері Санат:Қазақ халық аспаптар оркестрі тұлғалары Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Язги-Юрт
Язги-Юрт — Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Лагерев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 253 адамды құрады. Пошта индексі — 452497, ОКАТО коды — 80247825005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вазен (Вайнбург қауымы)
Вазен (Вайнбург қауымы) (Weinburg (Niederösterreich) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Санкт-Пёльтен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1290 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 10.36 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PL, ресми идентификациялық коды — 3 19 45.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Петер Кальтайс саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Вазен (Община Вайнбург)
Олгы
Олгы — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Човкинский Пасол тармағының оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сантана-ду-Дезерту
Сантана-ду-Дезерту (Santana do Deserto) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жуис-ди-Фора экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 833 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 182,207 км² шамасында. Халық тығыздығы — 22,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
1991 жыл
Туғандар
Тағы қараңыз: Санат:1991 жылы туғандар
Сантана-ду-Дезерту
Тарихы
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
1991 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қараңыз: Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Зейнолла Молдахметов
Зейнолла Молдахметов (3.8.1933 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Октябрь ауылы) – ғалым, химия ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1989). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1993). ҚР білім беру ісінің Құрметті қызметкері (2002). 1956 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық иститутты және Мәскеудегі Нәзік химия технологиялар институтының аспирантурасын (1962) бітірген. 1956–75 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінде, Целиноград педагогикалық институтында, Қарағанды мемлекеттік университетінде ғылыми-педагогикалық қызметтер атқарды. Қазақ химия-технология институтының ректоры (1975–80), Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры (1980–88). 1991–98 жылдары Қазақстан ғылым академиясының Органикалық синтез және көмір химиясы институтының директоры. ҚР ҰұА Орталық Қазақстан бөлімшесінің академик-хатшысы (1988–2001) болды. 1998 жылдан қазірге дейін Қазақстан-Ресей университетінің (Астана қаласы) ректоры. Ұлы зерттеулерінің негізгі бағыты органикалық молекулалардың фотохимиясы мен фотофизикасын, сондай-ақ теориялық және қолданбалы спектроскопиясын, кванттық химия және органикалық молекулалардың реакция қасиеттерін зерттеуге арналған. Молдахметов 5 монография, 6 авторлық куәлік пен патенттің авторы. “Құрмет белгісі” (1981), “Еңбек Қызыл Ту” (1986) ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.
Куйми
Куйми — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кулун-Игый өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Маңғыстау политехникалық колледжі
1993 жылы жоғарғы кәсіптік училище. 1997 жылдан қазіргі атымен аталады. Алғашқы директоры – М.А. Леснов. Қазіргі директоры – Д.Ешманов
Тарихы
Маңғыстау политехникалық колледжінің тарихының тамыры тереңде. 1941 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) қаласындағы Петровский атындағы зауытқа кәсіби мамандар дайындауға арналған ФЗУ, артынан кәсіптік училище болып құрылған болатын. Міне осы училище 1961 жылы Маңғыстау түбегіндегі Баутин поселкесіне көшірілді. Ол кезде училище кеме жөндеу, оны техникалық жабдықтау ісінің  жұмысшы мамандарын даярлайтын, кейін Форт-Шевченко қаласына Маңғыстау мұнай – газ барлау  тресі қоныс теуіп, барлау мен бұрғылау көлемі  ұлғайған соң, оқу  орыны мұнай саласына  жұмысшы  мамандар даярлауға көшті. Осы училище 1964 жылы № 54 Форт-Шевченко қалалық кәсіптік  училищесі болып өзгерді. 1972 жылы Гурьев облысындағы кәсіптік техникалық училищесі мен Форт-Шевченко қаласындағы № 54 училищесі бірігіп Шевченко (қазіргі Ақтау) қаласындағы 3б шағын ауданына  № 11 қалалық типтік училищесі болып   көшірілді.
1972 жылы - Гурьев облысындағы кәсіптік техникалық училищесі мен  Форт-Шевченко қаласындағы № 54 училищесі бірігіп Шевченко (қазіргі Ақтау) қаласындағы 3б шағын ауданына  № 11 қалалық типтік училищесі болып   көшірілді.
1993 жылы Маңғыстау облысы әкімшілігінің шешімімен Ақтау қалалық №1 жоғары кәсіптік училищесі 1997 жылы Маңғыстау облысының әкімінің шешімімен Маңғыстау политехникалық колледжі болып аталды. 1972 жылы алғашқы оқу жылын  8 кабинет, 5 шеберхана және 500 оқушымен бастаған оқу орны  бүгінгі таңда 4 оқу ғимаратынан, 73 оқу кабинетінен,  4 шеберхана, 5 зертхана, 4мыңнан астам студенттер білім алып жатқан іргелі оқу орнына айналды.
Материалдық-техникалық базасы
1996 жылдың 1 қазанынан 1,2739  га жер көлемін пайдалану туралы колледждің мемлекеттік актісі және техникалық паспорты бар.
Колледж ғимараты үш қабаттан тұратын 4 оқу ғимаратынан және шеберханалардан тұрады.
Оқу кабинеттерінің оқу-техникалық құралдармен жабдықталуы
Колледждің    материалдық – техникалық  жағдайы  кәсіби  мамандарды   қазіргі  талаптарға сай  дайындауға жан-жақты мүмкіндіктер жасалған. Оқу әдістемелік, ақпараттық  және техникалық  құралдармен  толықтай  жабдықталған 73 оқу кабинеті бар. Оның ішінде 5 компьютерлік кабинет хабарларды зерттеу, сақтау және жылдам жинақтау үшін жергілікті жүйе құрылды, 25 кабинет  интернет желісіне қосылған. Компьютер техника саны — 150. Электронды және магнитті сақтаушылардың оқу бағдарламасымен бағытталған оқулықтарда жасақталуда және сатып алынуда. 2009-2010 оқу жылында барлық мамандықтар бойынша колледж оқытушыларының дайындауымен электрондық оқулықтар жасақталды және оқу үрдісінде қолданылуда. 28 оқу кабинеті интерактивті тақтамен жабдықталған.
Оқу үрдісінің ақпараттық-әдістемелік және кітапханалық қамтылуы
Колледж жанындағы кітапхананың көлемі 233,3 м, оқырман залына көлемі 50 м 30 стеллаж  қойылған. Онымен қоса бір қабырғаға ҚР Президентінің еңбектері, жолдау материалдар, мемлекеттік қайраткерлігін баяндайтын материалдар бір стендаға топтастырылып қойылған. Екі жерге кітаптың құндылығы мен қажеттілігін және ұлттық тілді насихаттайтын сөздер безендіріліп ілінген. Колледж кітапханасы 70 орынға арналған оқу залы бар. Кітапханада 2 кітапханашы жұмыс істейді. Кітапхана оқырмандарға сапалы қызмет көрсетеді. Оқытушылар мен студенттерге кітапханада өз білімдерін жетілдіруге толық жағдай жасалынған.
Серіктестік
Теориялық алған білім сапасын тәжрибемен ұштастыру мақсатында 51 өндірістік кәсіпорындармен келісім-шарт жасақталды. Оның ішінде ірі алпауыт өндіріс мекемелері ЖШС «МАЭК Қазатомөнеркәсіп», ЖШС «ҚазАзот», ЖШС «КаскорМашзауыт», ЖШС «Ақтау темір қорыту зауыты», ЖШС «ЕмірОйл», ЖШС «Arcelor Mittal Tubular Products Aktau», БФ АҚ «Қазтрансойл» т.б. бар. Колледждегі барлық мамандықтар бойынша студенттер оқу жылының басында стандартқа сай тәжірибе бағдарламаларын құрастырып, директордың оқу өндірістік тәжірибе жөніндегі орынбасарына бекітеді. Барлық мамандықтар бойынша тарификацияға сай, топтардың тәжірибе кестесі жасақталынып, тәжірибе жетекшілері тағайындалады. Тәжірибе жетекшілері колледж директорының оқу өндірістік тәжірибе жөніндегі орынбасарына бекітілген бағдарламаларын тапсырған соң, Қазақстан республикасы  Білім және ғылым Министрлігінің 05.04.2004 жылғы №287 бұйрығымен бекітілген «Кәсіптік тәжрибе туралы» әдістемелік нұскаулығына сәйкес тәжірибелік есеп мазмұны мен толтырылуының бірыңғай талаптарымен танысып, қол қояды. Тәжірибе кестесіне сай он күн бұрын топтардың жетекшілері базалық кәсіпорынға студенттер туралы мәлімет толтырылған хат дайындайды. Содан кейін тәжірибе жетекшілері жасақтаған бағдарламалары бойынша топ оқушыларына тәжірибе жоспарын беріп, күнделік және тәжірибелік есепті қалай толтыру жолдарын көрсетіп, мекемеге орналастырады және сол мекеменің тағайындалған жауапты қызметкерімен біріге отырып, студенттерді тәжрибеден өткізеді. Студенттер оқу орнынан алған теориялық білімдерін тәжірибемен ұштастырып, барлық көрген-білгендерін күнделікке толтырып, тәжірибе есебін тәжірибе жетекшісіне тапсырады. Тәжірибе жетекшілері жасалынған жұмысына қарап бағалайды және қорытынды бағасын мәліметке түсіреді.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы колледждері
Помбал (Карразеда-ди-Ансьяйнш)
Помбал (Карразеда-ди-Ансьяйнш) (Pombal (Carrazeda de Ansiães)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Карразеда-ди-Ансьяйнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 404 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,8 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Радиациялық генетика
Дереккөздер
Санат:Медицина
Mutant Mutácia
Белчевци (Велико Тырново облысы)
Белчевци (Белчевци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Велико-Тырново қауымының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5035. ЕКАТТЕ коды — 3753.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Айпара
Айпара (тулыған-өлген жылы белгісіз) - Абайдың төртінші атасы Айдостың әйелі. Ол өткір мінезді, сыншыл, ақынжанды адам болған. Өзінің төрт ұлын сынап: «Шынжыр балақ, шұбар тес Ырғызбайым, Тоқпақ жалды торайғыр Көтібағым Әрі де кетпес, бері де кетпес Топайым, Сірә да оңбас Торғайым»,-деп, ұлдарының әрқайсысына мінездеме берген. Айпара туралы деректер Абай өлеңдерінің жинақтары мен М. Әуезовтың зерттеу еңбектерінде кездеседі. Жазушы О. Бөкеев «Мұзтау» деген повестер жинағына («Жазушы», 1973) енген «Айпарама» деген шығармасында Айпара бейнесін жасады.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Кіші Хойла-Ю
Кіші Хойла-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юн-Яга өзенінің сол жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Аналық ұя
Аналық ұя (семейство в животноводстве) - мал тұқымының құрылымдық тобына жатады. А.ұ. деп өнімі жоғары да сапалы ұрғашы малдан тараған енесіне ұқсас өнімді ұрғашы ұрпақтар тобын атайды. Бұл топ өздеріне тән өнімділік, биологиялық ерекшеліктерін ұрпақтарына тұрақты бере алады. А.ұ. мақсатты жүргізілген мал тұқымын асылдандыру жұмыстары негізінде калыптасады. А.ұ. мал тұқымын ұрпақтан ұрпаққа жетілдіріп отыру үшін қажет.
Кіші Хойла-Ю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Аналық ұя
Дереккөздер
< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/> Мал шаруашылығы:
Кіші Хойла-Ю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Мингланилья
Мингланилья (Minglanilla) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Манчуэла-конкенсе ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2669 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 109,64 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Үлкен Куб
Үлкен Куб — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Весляна өзенінің сол жағалауынан 121 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қаниса Қанышқызы Сәтбаева
Қаниса Қанышқызы Сәтбаева (1921 ж.т.), физиолог, медицина ғылымының докторы (1969) професор (1971). Онжылдық мектепті 1939 ж. Қарсақбайда бітірген. Алматы мемлекеттік медецина институтын бітірген (1943) 1943 жылдан институттың қалыпты физиология кафедрасының ассистенті, доценті, професоры 1974-1987 ж. сол кафедраның меңгерушісі емдеу факультетінің деканы(1969-1981). Негізгі ғылыми еңбектері қан және лимфа айналысы физиологиясына адам ағзасында тұз-су алмасуын зерттеу мәселелеріне арналған 150-ден астам ғылыми еңбектің, монографияның авторы; 6 ғылым кандидатын 1 ғылым докторын дайярлады. Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған.
III Санчо
III Санчо Ұлы Гарсес  (Sancho III Garcés el Mayor немесе el Grande; 985 – 1035) — 1004 жылдан бастап 1035 жылға дейін Наварра елінің патшасы болды. Иберий жартыаралының құрметті монархы.
III Санчо өзін Леонның өте мейірімді патшасы ретінде танытып,"Испандық ізгі патшасы'' атанды.
Дереккөздер
Санат:Монархтар
Брюг (Берн)
250px|thumb|Картада орналасуы Брюг (Берн) (Brügg BE) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Нидау округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3980 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.0 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 733, пошта индексі — 2555.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Сидор Артемьевич Ковпак
Сидор Артемьевич (Артёмович) Ковпак (укр. Сидір Артемович Ковпак; 1887 — 1967) - Путивльдік партизандық отрядтың еомандирі. ЦК КП Украина мүшесі, генерал-майор. Екі рет Кеңес өкіметінің қаһарманы.
Өзеннің тасымалдау қарымы
Өзеннің тасымалдау қарымы — өзеннің белгілі мөлшердегі қатты тасындыларды (жүзбе және сүйретпе) тасымалдау қарымы. Өзеннің тасымалдау қарымы өзеннің сулылығы мен ағыс жылдамдығына тәуелді. Мыс., Миссисипи өзені мұхитқа күніне 2 млн. т тасынды алып келеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Сидор Артемьевич Ковпак
Өмірі
Бірінші Дүние Жүзілі соғыс ардагері және Азамат соғысының ардагері. Бірінші Дүние Жүзілік соғыс кезінде Оңтүстік-Батыс фронтында соғысты. 1915 жылы даңқты күзетшілер мүшесі Николай II жеке Георгиев крестімен марапаттады.
Соғыс кезінде
1919 жылы РКП мүшесі болды. Азамат соғысы кезінде жергілікті партизандық отрядты басқарды, Украинада немістердің окупанттарымен соғысты. 1921-1926 жылдары - уездік военкомның көмекшісі. Сонымен қатар 1925-1926 - Вербкидың ауыл-шаруашылық артелидың төрағасы еді. 1926 - Павлоградтық әскери-кооперативтік шаруашылығының директоры болды. 1935 - Путивльдің жол бөлімінің меңгерушісі болды, 1937 - төрағасы болды.
Ұлы Отан соғысында
1941 жылда басталған Үлы Отан соғысының ардагері. Украинадағы партизандық қозғалыстын ұйымдастырушылардың бірі. Путивльдегі Партизандық отрядтың командирі, кейінірек - Сумский облысының құрама партизандар отрядының командирі. 1941-1942 жылдары Ковпак Сумский, Кургский, Орловский және Брянский облыстарында рейд жүргізе бастады. 31 тамызда 1942 Сталин мен Ворошиловпен Мәскеуге қабылданды, ол жақта басқа партизандр командирлерімен бірге жиналыстарға қатысты. 1943 жылы Ковпак генерал-майор атағын алды.
Соғыстан кейін
1944 Ковпак - Украина ССР Жоғарғы Сотының мүшесі., 1947 жылы - Президиумның Төрағасының орынбасары, 1967 жылы - УССР ВС Президиумның мүшесі.. ВС УССР депутаты.
Дереккөздер
Санат:1887 жылы туғандар Санат:1967 жылы қайтыс болғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Танкілерден атыс
Танкілерден атыс — әдетте, тура бағытты жүріс кезінде, қысқа аялдауларда және орындарынан жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сары бие
САРЫ БИЕ- Ақтөбе обылысы Ойыл ауданындағы ауыл,округ орталығы.Аудан орталығы- Ойыл ауылынан солтүстік батысқа қарай 62 км.Қамыскөл көлінен шығысқа қарай 4 км жерде орналасқан.Тұрғыны 1,4 мың адам (2004).Ауыл 1972-1996 жылдарда қой өсіретін “Жекедің” кеншарының орталығы болған.Кеншар негізінде С-де және округттегі Қаракөл ауылында шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Санат:Ойыл ауданы елді мекендері
Валентина Яковлевна Жаймина
Валентина Яковлевна Жаймина - 1948 жылы 17 қыркүйекте Алматы облысының Қаскелең ауылында туған.
Дереккөздер
<References/>
Альфтер
Альфтер (Alfter) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан муниципалитет. Рейн-Зиг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 22 820 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 34,73 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 82 004. Муниципалитеттің басшысы — др. Бербель Штайнкемпер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Хадис ғылымы
Илм әл-хадис (علم الحديث ʻильм әл-хадис "хадис ғылымы") — хадистерді зерттеуге арналған білім саласы. Ислам дінінің алғашқы даму кезеңінен-ақ жолдан қосылған жалған хадистердің көбеюі мұсылман ғұламалары арасында сыни көзқарас туғызды. Мухаддистердің шынайы өсиеттерді жалғаннан ажыратуы үшін зерттеу жұмыстарын жүргізу қажеттілігі туды. Мұсылмандық сыни көзқарас назарына іліккен басты мәселе өсиеттердің тікелей өз мазмұны емес, оларды таратушылардың тізбегі болды. Иснадтың, яғни жеткізушінің хакімдігі, олар арқылы жеткен өсиеттің негізділігіне кепіл болатын дәлелге жатқызылады. Мухаддистер үшін таратушылар тізбегінің сабақтастығын анықтаудың маңызы зор болды. Бұл таратушылар тізбегі «әр-риджәл» (ерлер) деп аталды. Олардың есімдерін, өмір сүрген жылдарын, бір-бірімен кездесіп, бірінен-бірі өсиет тыңдай алғандығын айғақтайтын өмірбаяндық деректерді анықтау мақсат етілді. Олардың адалдығы, ақылақтық тазалығын бағалаудың да маңызы болды. Таратушылар туралы тұтас деректер жинап, зерттеу хадис ғылымының ішіндегі ерекше бағыт — «әр-риджәл» (ерлер туралы ілім) бағытының пайда болуына әкелді. Өсиеттерді сыннан өткізу мұқият жүргізілді, осыған байланысты арнаулы терминдер жүйесі қалыптасты. Хадистердің алғашқы жинақтары муснад (негізгі, тірегі бар) үлгісі бойынша құрастырылды. Оларға енген хадистер ең алғашқы таратушы сахабалар есімдеріне байланысты топтастырылды. Өсиеттерді сыннан өткізу ісін 9 ғ.-дағы ірі тұлғалар, мұсылман әлемінде кең танымал болған алты канондық хадис жинақтарының авторлары Мұхаммед әл-Бұхари (870 ж. ө.), Муслим ибн әл-Хәджадж (875 ж. ө.), Ибн Маджаһ (886 ж. ө.), Әбу Дәуд әс-Сиджистани (888 ж. ө.), Мұхаммед әт-Тирмизи (892) және ән-Насаи (915 ж. ө.) бастады. Олардың жинақтары тақырыптық айдарлар немесе әңгіме арқауы бойынша орналасқан. Хадистерді зерттеу ісі кейінгі кезеңдерде де жалғасын тапты.
Тағы қараңыз
Санат:Ислам Санат:Сүннет
Джордан Амави
Джордан Кевин Амави (Jordan Kevin Amavi; 9 наурыз 1994 жыл, Эврё, Франция) — франциялық футболшы, "Олимпик Марсель" клубының қорғаушысы.
Карьерасы
Францияның 18, 20, 21-жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. Әзірше негізгі құрамаға шақырту алған жоқ.
"Ницца" клубының түлегі, карьерасын 2013 жылы осы клубта бастады. 2015 жылы "Астон Виллаға" ауысып, екі маусым доп тепті. 2017 жылы жазда "Олимпик Марсель" қатарын толықтырды.
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Ницца ФК ойыншылары Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Автономияшылдар одағы
Автономияшылдар одағы — 20-ғасырдың басында Ресей империясының қол астындағы ұлттар мен ұлыстардың өзін-өзі билеуін қамтамасыз етуді көздеген қоғамдық-саяси ұйым.
Бұл ұйым саяси күрескер, поляк ғалымы, профессор И.А.Бодуэн де Куртенэнің жетекшілігімен 1905 жылы қарашада Санкт-Петербургте құрылды. Оның құрылуы империядағы түз халықтарын азаттық күресте бір-біріне жақындастыра түскен ірі саяси оқиға болып табылады. Одақтың құрылуы мен қызметіне жалпыресейлік мұсылмандық қозғалыстың А.Ибрагимов, А.Топчибашев, С.Жантөрин сияқты көрнекті қайраткерлері де тікелей атсалысты. Жантөрин одақ бюросының мүшесі болды.
1905 жылы 19 қарашада Санкт-Петербургте өткен автономияшылдар съезіне М.Тынышбаев қатысты. Автономияшылдар одағының міндеттері белгіленген бұл съезге поляк, әзірбайжан, армян, грузин, белорус, украин, еврей, латыш, татар, қазақ халықтары атынан 83 өкіл қатысты. Автономияшылдар съезі “Ресей империясындағы барлық ұлттар орыс мемлекетін республикасы негізде құруға атсалыссын; Ресей мемлекеті бір орталыққа қатаң бағындырылмаған федеративтік түрде болып, әр ұлт өз істерін өздері басқаратын автономия алсын” деген қарар қабылдады. Автономияшылдар одағының мүшелері Столыпин өктемдігі тұсында қуғын-сүргінге ұшырап, Бодуэн де Куртенэ абақтыға жабылды. Сөйтіп, одақ өз жұмысын тоқтатты.
Дереккөздер
Санат:Ресей қоғамдық ұйымдары
1992 жыл
Туғандар
Тағы қараңыз: Санат:1992 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қараңыз: Санат:1992 жылы қайтыс болғандар
Кендебай Қарабдалов
Кендебай Қарабдалов (1.5. 1959 жылы туған, Көкмардан ауылы) — этно-дизайншы, сазсырнайшы, қобызшы-фарабист. Қазақстан Дизайнерлер және Суретшілер одағының мүшесі. 1980 ж. Шымкент педагогикалық институтын бітірген. 1981—85 жылы аудан мектеп оқушыларының үйінде бейнелеу сабақтарын жүргізген. Отырар мемлекеттік арехологиялық қорық-музейінде (1985— 88; 1993-96), Шымкент-Дизаин өндірістік шығармашылық бірлестігінде (1990-93), "Шымкент келбеті" газетінде (1997—99) әр түрлі жауапты кызметтер атқарған. 2000 жылдан облыс әкімшіліктің Өнер ордасында жетекші маман. Көне Отырардың құмырашылық кәсібінің технологиясы мен дәстүрін қалпына келтірумен айналысады. 1985 жылдан халықаралық көрмелерге туындылары қойылып келеді. Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің степендианты (2001).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Түріктер
Түріктер (өз атауы Türkler) — Түркияның негізгі халқы. Жалпы саны, әртүрлі деректер бойынша, 70 миллионнан 90 миллион адамға дейін. Түріктердің негізгі бөлігі Түркияда (60 миллионнан астам), сондай-ақ Батыс Еуропада (4 миллионнан астам), Болгарияда (шамамен 1 миллион), Кипрде (350 мың), Македонияда (80 мың), Австралияда (240 мың), Грекияда (90 мың), Румынияда (шамамен 32 мың) тұрады.
Тілі
Түрік тілі алтай тілдер отбасының түркі тобының батыс ғұн тармағының оғыз тобының оғыз-селжұқ ішкі тобының құрамына кіреді, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады. Түрік тілінде ұ, ү әріптерімен байланысты сингармонизм ережесі жақсы сақталған. Kuruluş, Körünüş. Түрік тілінің жазуы бастапқыда араб жазуының модификациясы болды. XIII ғасырдағы ескі түрік тілінің ескерткіштері араб графикасында жазылған және бастапқыда шығыс түрік қарахан-ұйғыр әдеби тілінің ықпалымен ерекшеленді. Түрік әдеби тілі ХІХ ғасырдың ортасынан бастап қалыптасты.
1928 жылдан бастап К. Ататүріктің реформаторлық қызметінің арқасында латын графикасы негізінде түрік тілінің қазіргі заманғы жазуы құрылды. Түрік тілінде әзірбайжан тіліне ұқсас солтүстік-шығыс Анатолия диалектілері және Анатолияның қалған бөлігінің және шығыс Фракияның сөйленістері ерекшеленеді.
Діні
Дінге сенетін түріктер – ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады.
Тарихы
Түрік тайпалары Түркия жеріне 2 бағыттан: 1) Kіші Азияға Иран мен Кавказ сырты арқылы; 2 ) Балкан түбегіне Шығыс Еуропа арқылы келді. Негізінен түріктердің этникалық құрамы екі топтан құралды. Олардың бастысы - салжұқтар тұсында, дәлірек айтұанда 11 ғасырдың 40-жылдарынан бастап ежелгі Тұран жерінен Иран арқылы Kіші Азияға қоныс аударған түркі тайпалары, печенег, қышпақ тайпалары Қара теңізден солтүстік Балкан арқылы Анадолы жеpінe өткен. Екіншісі Kіші Азияның жергілікті тұрғын халқы. Осылайша түрік этногенезінің қалыптасуына қарлық, қыпшақ, чигил, ұйғыр, құман, хазар тайпаларының, ішінара араб, курд, румын халыктарының да қатысы болған. 11 ғасырдың соңында қыпшақтардан ығысқан түрікмен және оғыз тайпалары Кіші Азияда салжұқ әулетінің басшылығымен өз мемлекетін құрды. 12 ғасырда түркі-салжұқтар Византиядан Кіші Азияны біржолата тартып алды. 1243 ж. Kiшi Азияны түркі-моңғолдар бағындырды. 13 ғасырдың соңында бұл өңірде тәуелсіз ұсақ иеліктер пайда болды.
нобай|оңға|250px|Тәуелсіздік соғысы кезіндегі түрік жаяу әскері, 1922 ж 14 ғасырдың 20-30 -жылдары Kіші Азияның солтүстік-батысында дербес иеліктерді бip орталыққа біріктірген Осман сұлтандығы қалыптасты. 14 ғасырдың 2-жартысында осман түріктері Шығыс Фракия, Болгария, Македонияны бағындырды. 15 ғасырдың бас кезінде Әмір Темірден жеңілгенімен көп ұзамай қайта күшейген түрік-османдар 1453 ж. Византияның орталығы - Константинопольды басып алып, Стамбул деген атпен өз астанасына айналдырды. 1450-70 ж. Сербия, Босния, Аттика, Трапезунд империясын, Қырым хандығын, Валахия мен Албанияны өзіне қаратты. 1514—17 ж. Осман сұлтандығы Месопотамияны, Сирия, Палестина. Египет, Хиджиз, 1519 ж. Алжирдің біршама бөлігін бағындырды. 16 ғасырда қуатты Осман флотына Жерорта теңіз бассейні қарады. 1540-50 ж. Эгей теңізіндегі аралдар Триполия, Алжир толығымен Осман сұлтандығының қарауына өтті. Сүлеймен сұлтан билеген кезде мемлекет өзінің шарықтау шегіне жетті. Осы кезде ол Еуропа, Азия және Африка құрлықтарындағы аумақты (шамамен 8 млн км-) иеленді. Дегенмен, Осман сұлтандығы өзінің шекарасын жүз жыл бойы сақтап тұрды. Бірақ 1683 ж. Вена түбінде түрік армиясы Польша әскерлерінен жеңілді. 1684 ж. ұйымдасқан «Қасиетті лига» (Австрия, Польша, Венеция, 1686 жылдан Ресей) түріктердің билік кеңістігін тарылта бастады. Осман сұлтандығының толықтай құлау қаупі билік басындағыларды тиімді реформалар жүргізуге мәжбір етті. 1789-1807 ж. билік құрған Селим ІІІ сұлтан алғаш рет елеулі реформалар бастағанмен,  тек 1826 ж. Махмут ІІ сұлтан тұсында жаңа әскер құрылып, қаржы, құқық, мәдениет саласында прогрестік шаралар жүзеге  асты. Бірақ реформалар Осман сұлтандығын ыдыраудан құтқара алмады. Арабияның едәуір бөлігі (Мекке, Мединемен қоса) Египет иелігіне көшті. Сербия (1806) мен Грекия (1830) тәуелсіздік алып, Ресейдің шекарасы Прутқа дейін кеңейтілді.
Осындай жағдайда 1839 ж. жаңадан peформалаp жургізіліп, ол Түркия тарихында Танзимат деген атпен елдің  қоғамдык-саяси тұрмысына ішінара өзгерістер енгізді. 19-ғасырдың соңында жас түріктер саяси күрес аренасына шықты. Негізінен офицерлер қауымына сүйенген жас түріктep 1908 ж. қарулы көтеріліс ұйымдастырып, Абдулхамид II сұлтанды парламент шақыруға мәжбір етті. Бірақ жас турікгердің, 1-дүниежүзілік соғысқа Германияның одақтасы ретінде қатысуы олардың  бүкіл қызметін жоққа шығарды. 1918 жылдың басында ағылшындар Палестина, француздар Македония майданында түрік армиясын жеңді. Іс жүзінде бұл Осман сұлтандығының соңғы күндері болды. Ел астанасы Стамбул мен одақтастар әскері басып алған басқа да аймақтар Антанта елдерінің уысына түсті. Мудрос уақытша бітіміне (1918) қол қойылғаннан кейін Антантаның соғыс флоты  Қара теңізге кіріп  Мосул, Киликия, Анадолы, Измир жері басқыншылардың табанында қалды. Елде ұлт-азаттық  қозғалыс күшейді. Түрік зиялылары, әcipecе, әскери элита өкілдері ел тәуелсіздігі мен тұтастығы үшін  күресті өз қолдарына алды. Оларды түрік патриоты Мұстафа Кемал Ататүрік басқарды. 1920 ж. Анкараға шақырылған Түркияның, ұлы  ұлттык мәжілісі  өзін елдегі бірден-бір заңды өкімет органы ретіндс жариялап, 1921—22 ж. шет ел басқыншыларынан бүкіл Анадолы жерін азат етті. 1923 ж. Түркия Республика болып жарияланды.
Мәдениеті
нобай|оңға|200px|Ұлттық киімдегі түрік қызы Ерлер киімі – аулары кең шалбар (дон), ішіне тігілген көйлек (гёмлек), кең белдік (кушак), қысқа жеңсіз күрте (ёлек) және күрте (хырқа). Әйелдер ұзын көйлек (энтари), сыртынан түймесіз желетке (энтари) киген, басына орамал таққан.
Халық арасында күнделікті киімдерінде еуропалық киім киген көптеген адамдарды кездестіруге болады, кейбіреулері ислам дәстүрлерін ұстанады, ұлттық костюмдер киеді. Негізгі гардероб элементтері - пиджак, галстук, жейделер.
Ноғай
Ноғай (туған жылы белгісіз – 1300) – батыр, Алтын Орда әскерінің қолбасшысы. Жошы ханның немересі. XIII ғасырдың 60-жылдарынан бастап Прут, Днестр өзендері аралығындағы ұлыстарды билеген. Ол Бату ханмен бірге қол бастап, Алтын Орданың 5 ханы тұсында әскербасы болды. Ноғай 1252 – 69 жылы Батудың, кейіннен Беркенің Мысыр сұлтаны Бейбарыс сұлтанмен дипломатиялық байланыс орнатуына, Хулагуге қарсы одақ құруына ықпал етті. Алтын Берке өлгеннен кейін, Доннан Дунайға дейінгі ұлан-байтақ жер Ноғайдың бақылауында болды. Польша, Венгрия, Болгария, Сербияға және кейбір орыс князьдіктеріне жиі-жиі шабуыл жасады. 1288 – 91 жылдары орыс князьдері Мстислав пен Данилович Ноғайдың Польшаға жасаған жорығына қатысты. Ноғай хан аталмағанымен, Доннан Днепрге дейінгі аймақты билеп, Алтын Орданың Беркеден кейінгі хандары – Мөңке Темір, Туда Меңгу хан, Төле Бұқа ханға ықпалын жүргізді. Беделі артып тұрған Ноғайдан құтылу үшін Тоқта хан оған қарсы соғыс бастады. 1300 жылы Буг өзені жағасында әскері жеңіліп, Ноғай қарсыласының қолынан қаза тапты. Орыс жазбаларындағы деректерге қарағанда, осыдан кейін оның қол астындағы халықтың көпшілігі Каспий маңына қоныс аударған.
Түріктер
Мәдениеті
Түрік асханасы ет тағамдарына толы. Түріктер тәттілерді жақсы көреді, тағамдарына көкөністерді көп қосады. Ең жиі қолданылатын майлар - зәйтүн және сары май. Таңғы асқа көп көңіл бөледі. Тағам міндетті түрде кофемен бірге жүреді, ал тағамның өзі швед үстелі түрінде ұсынылады. Таңғы ас жаңа піскен көкөністердің, ірімшіктердің көптеген түрлерін, зәйтүндерді, бал, тауық жұмыртқаларын қамтиды. Түркияда қуырылған жұмыртқалар сары маймен дайындалады, оған қызыл бұрыш, шұжық қосылады. Шұжықтар негізінен күркетауық, сиыр, тауық етінен дайындалады. Кейде балдың орнына жидек пайдаланылады. Соңында таңғы ас жаңа піскен нан ұсынылады. Бірінші тағам еуропалық тағамдардан өте ерекшеленеді, дәстүрлі түрік сорпалары көбінесе пюре болып табылады. Сиыр, қой, бұзау еті кең таралған. Көшелерде сатылатын қой етінен жасалған кәуаптарды жиі кездестіруге болады. Палау түрік асханасының ұлттық тағамы болып қала береді. Оған әдетте зәйтүн майы, азырақ сары май қосылады. Балық, теңіз өнімдері көп кездеседі. Тәтті өнімдерден түрік лукумы танымал. Деликатес қант шәрбатынан жасалған, оған раушан жапырақтары, пісте, жержаңғақ, кокос жаңғағы қосылған. Тағы бір тәттілердің түрі, бал сиропынан жасалған дәмді тағам- пахлава.
Ноғай
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Түріктер
Мәдениеті
Түріктің музыкалық фольклоры түркі тектес халықтардың ұлттық саз өнерімен үндес. Түркияда кеманча, ребап, тамбур, уд, ковар, зурна, дэф, т.б. музыкалық аспаптар кең тараған.
Қазақстандағы түріктер
Қазақстандағы түрік диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай:
Дереккөздер
Санат:Түркі этникалық топтары Санат:Германия этникалық топтары Санат:Грекия халықтары Санат:Кипр халықтары Санат:Нидерланд халықтары Санат:Румыния этникалық топтары Санат:Түркия этникалық топтары Санат:Франция халықтары Санат:Түріктер Санат:Жерорта теңізі тарихы Санат:Таяу Шығыс этникалық топтары Санат:Македония халықтары
Сент-Фуа-де-Бельве
Сент-Фуа-де-Бельве (Sainte-Foy-de-Belvès) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,41 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24406, пошта индексі — 24170.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Сей-е-Рокозель
Сей-е-Рокозель (Ceilhes-et-Rocozels) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Лодев округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 27,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34071, пошта индексі — 34260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 307 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,04 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Бұрышты жалбыз
Бұрышты жалбыз немесе кермек жалбыз (Mentha piperita) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын өткір хош иісі бар көпжылдық шөптесін өсімдік. Негізінен оны дәмдеуіш ретінде қолданады. Еуропа мен Азияда өседі, Солтүстік Америка табиғатына бейімделген. Жап-жасыл жапырақтарын шыбық тәріздес етіп тегіс кеседі және ақшыл қызыл лаванда гүлдерінің ұзақ сақталған гүлшоғырымен қоса кептіреді. Бұрышты мятаның майын тәтті пісірімдерге және шайнамалы резеңкелерге (сағыз), тіс пасталарына, дәрі-дәрмектерге хош иіс беру үшін қолданады. Майдың құрамында ұзақ жылдар бойы тыныштандыратын дәрілердің құрамына қосылып келе жатқан ментол болады.
Ботаникалық сипаттамасы
Сабақтары төрт қырлы, ұзындығы 100см дейін, жалаңаш, сирек түктері кездеседі. Жапырақтары қалың салынған, бұтақтары мен жапырақтары супротивті орналасқан. Жапырақ пішіні - сопақ жұмыртқа немесе қандауыр пішінді болады. Жапырақтарының ұшы үшкірленген, шеті ара тәрізді,сағағы қысқа. Жапырақтардың үсті жалаңаш, тек қана жапырақтың астыңғы жағынан, негізгі жүйкенің бойында сирек кездесетін түктері болады. Лупамен қарағанда, жапырақтың бетінен жылтыраған (сары) эфир майлы бездерін байқауға болады.
Гүлдері ұсақ,, сабақтарының ұштарында шоғырланып масақты гүл шоғырын түзеді. Гүлінің тостағаншалары бір-бірімен кірігіп кетіп, түкке айналып, 5-тісті болады. Күлтелері де бірімен бірі біріккен, воронка тәрізді. Шілде айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді. Жемісі – жоқ. Жапырақтың үстіңгі жағы қанық-жасыл, ал астыңғы жағы бозғылт-жасыл. Өзіне тән өткір жұпар иісті, дәмі кұйдіргіш, мұздатқыш қасиеті бар. Гүлдері қызыл-күлгін түсті
Аң шаруашылығы
Аң шаруашылығы (звероводство) - сапалы тері өндіру мақсатымен қолда аң өсіретін мал шаруашьшығының дербес саласы. Аш. Қазақстаңда 1946 жылдан Алматы облысында дами бастады. Кейін Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыстарында а.ш.-мен кеңінен айналысты. А.ш.-да негізінен қара жөне қара-көк түлкі, әр түрлі түсті күзен және саз құндызы өсіріледі. А.ш. аң үш түрде өсіріледі: әр аң басы жеке не үйірімен торда ұсталатын - торда өсіру; аң басы ауқымды қоршалған жерде өсірілетін - еркін өсіру; ересек аналық жөне аталық аң торда, ал күшігі қоршалған жерде еркін өсірілетін – құрамды өсіру түрінде. Аң өсірумен арнайы құрылған а.ш.-мен қатар жеке тұлғалар мен жеке шаруалар да айналысады. Дербес а.ш., әсіресе, саз құңдызын өсіру тиімді болады: одан теріден басқа дәмді, ем-дәмдік қасиеті бар ет өндіріледі.Үлбірлі бағалы аңдар арнайы темірден жасалған торларда қолда өсіріледі.Қара күзен, көгілдір , күміс түсті түлкілер , бұлғын , сазқұндыз , ондатрлар-қолда өсірілетін аңдар.Олардан алынатын басты өнім-үлбір. Аң шаруашылығы көптеген шет елдерде жақсы дамыған.Біздің елімізде енді ғана дамып келеді.
Бұрышты жалбыз
Химиялық құрамы
Бұрышты жалбыз жапырағының химиялық құрамында әсер етуші заттар- эфир майлары (негізгі компоненті моноциклді терпен туындысы – ментол (40-70%),ментон (10-25%), пулегон, ментофуран және оның сірке, валериан қышқылдарымен эфирлері, пинен, лимонен), сонымен қатар терпендер бар: L - лимонен, α - фелландрен,α -,β- пинендер. Бұрыш жалбыз жапырағының химиялық құрамында ілеспелі заттары: флавоноидтар, каротиндер,  тритерпен  қосылыстары, геспередин, бетаин, урсол және олеанол қышқылдары да бар.
Аң шаруашылығы
Дереккөздер
< Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6/> [Аң шаруашылығы:]]