cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақ тілінің диалектілері
Зерттелу тарихы
Қазақ тілтанушыларының тарабынан да қолдау тапқан қазақ тілінің диалектсіздігі туралы пікір 1937—1938 жылдары қазақ тілі диалектілерін анықтауға арналған алғашқы экспедициялар құрылғанға дейін басым болып келді. Ұзақ уақыт бойы бұл мағлұматтар өңделмеген қалпында қала берді. Тек 1946 жылы қазақ диалектологиясы туралы Жұмат Досқараев пен Сәрсен Аманжолов жазған алғашқы мақалалар пайда болды. Ұлы Отан соғысынан кейін Сәрсен Аманжоловтың «Қазақ диалектологиясы туралы» тақырабы бойынша докторлық диссертациясы жазылды, 1951 жылы шағын диалектологиялық жинақ жарыққа шықты, 1954 жылы Жұмат Досқараевтың «Қазақ тілінің облыстық лексикасының материалдары» деген жұмысы баспаға тапсырылды, 1953—1954 жылдары «Тілтану мәселелері» («Вопросы языкознания») журналында Аманжолов пен Досқараевтың диалектілер туралы мақалалары шықты.
1952 жылдың наурыз айында Николай Маррдың «яфеттік теориясының» күл-талқанын шығару науқанына байланысты Алматы қаласында тілтанушылардың пікірталасы ұйымдастырылды. 1953 жылы КСРО ғылым Академиясының түркі тілдері секторының атынан «Тілтану мәселелері» журналының беттерінде Эрванд Севортян (1901—1978) Маррдың теориясын жақтаушы қазақ тілтанушыларын қатты сынға алды. Қазақ тілтанушыларының қате пікірлерінің арасында қазақ тілінде диалектілердің бар екенін жоққа шығару мен диалектілік құбылыстарды «бұрмалану» деп квалификациялау аталды.
Қазақ тілінің «жергілікті өзгешеліктері» туралы тақырыпты алғаш қозғаған ғалым — Жүсіпбек Аймауытов (1889—1931). «Еңбекші қазақ» газетінде 1926 жылы шыққан «Тіл туралы» мақаласында Аймауытов «қазақтың әр елінде, әр гүбірнесінде өздері ғана қолданатын, өзге елдер білмейтін тілдер бар. Мұны ғылым тілінде жергілікті тіл (провинциализм) деп атайды», — деп жазған екен. Әрі қарай ол Бөкей Ордасы қазақтарының тілінде татардың, арабтың, парсының, орыстың әсері, Жетісу мен Сырдария қазақтарында өзбектің, Қостанай тұрғындарында орыс, ноғайдың, Семей, Ақмола қазақтарында да араб, орыс тілдерінің әсері бар екенін тұжырымдаған.
Диалектілердің пайда болуы
Қазақ тілінде диалектілердің пайда болу себебін Сәрсен Аманжолов осы өңірлерді бағзы заманда мекен еткен ру-тайпалармен байланыстырады. Алайда, академик Нығмет Сауранбаевтың айтуынша, диалектілерді жүздің не рудың тілінен пайда болған деу қате пікір, олар XV ғасырда қазақ тілі қалыптасқаннан кейін, халық өміріндегі қоғамдық-әлеуметтік, шаруашылық-мәдени өзгерістердің себебінен пайда болған құбылыс екен.
Классификациялау
300px|нобай|Батыс аймақтардың қазақтары [[қантты секер не шекер  деп атайды.]] Бір-бірінен азғантай ғана айырмашылықтары бар қазақ тілі диалектілерінің арасында нақты шекара жоқ (немесе әлі күнге шейін анықталмаған ). Зерттеушілер бұны осы тілде сөйлейтіндердің жоғары мобильділігімен түсіндіреді. Тек әдеби тілдің емес, ауызекі халық тілінің тұтастығына шексіз қазақ даласының географиялық ерекшеліктері әсер еткен болуы мүмкін. Бірақ Сәрсен Аманжолов қазақтардың арасында еркін көшіп-қону дегеннің мүлдем болмағанын, басқа рулардың меншігіндегі жерлермен жүру қанды қақтығыстарға әкеп соқтыратындығын алға тартып, халықтың еркін қарым-қатынасына жағдай болмағанын тұжырымдаған.
Қазақ тілінде негізгі үш диалекті бар (бұл пікірді қазақ диалектологиясының негізін қалаушылардың бірі Сәрсен Аманжолов ұстанған) — батыс, оңтүстік және солтүстік-шығыс диалектілері. Бұл диалектілер түрікмен тілі диалектілері сияқты ру-тайпалық құрылым бойынша емес, қарақалпақ және қырғыз тілдерінің диалектілері секілді аумақтық принцип бойынша анықталады. Кейбір зерттеушілер қазақ тіліне өте жақын саналатын қарақалпақ тілін қазақ тілінің бір диалекті ретінде қарастырады (әсіресе оның солтүстік-шығыс диалектісін ). Кейде қазақ тілі диалектілерінің қатарына өзбек тілінің қыпшақ диалектісі мен құрамалықтардың тілі де жатқызылады.
Қарақалпақстанның Қоңырат ауданында жүргізілген зерттеулерге сәйкес, қазақ тілін оқып-үйреніге жағдай жасалған қазақтар тілінің қазіргі заманғы нормативті қазақ тілінен еш айырмашылығы жоқ екен, ал ауылдарды мекен еткен қазақтардың тілі бөгде тілдердің әсеріне ұшыраған.
Әдеби қазақ тілі
Қазіргі заманғы қазақ әдеби тілі Абай Құнанбайұлы мен Ыбырай Алтынсарин шығармаларын жазған солтүстік-шығыс диалектісінің негізінде құралған. Басқа диалектілерде ч дыбысы сақталғанымен, әдеби тіл ч → ш және ш → с дыбыстарының ауысуы орын алған диалектіге негізделген. Географиялық алшақтығына байланысты солтүстік-шығыс өңірінің тілінде басқа аймақтардың диалектілерімен салыстырғанда араб және парсы тілдерінің әсері азырақ байқалады. Кейде басқа аймақтардың сөздері солтүстік-шығыс диалектісінде анықтамасы болмаған жаңа құбылыстарды атау үшін әдеби тілге енгізіледі.
Әдебиет
Санат:Қазақ тілі Санат:Қазақ тілінің диалектілері
Кастильон-Фьорентино
Кастильон-Фьорентино (Castiglion Fiorentino) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Ареццо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 072 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 115 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 113 км² шамасында. Пошта индексі — 52043.
Эшфорд (Коннектикут)
Эшфорд (Ashford) — Коннектикут штатының Уиндхэм округіне жататын АҚШ қаласы.
Кастильон-Фьорентино
Елді мекеннің қамқоршысы — архангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Эшфорд (Коннектикут)
Қала тұрғындарының саны 4 416 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102.3 км² шамасында. FIPS коды — 09-01430.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
NGC 79
NGC 79 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1884 жылы 14 қарашада Гийом Бигурдан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 79 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1340, MCG 4-2-3, ZWG 479.3, NPM1G +22.0015.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Алдаберген Нұрманұлы
Алдаберген Нұрманұлы 1887 жылы қазіргі Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, "Жүзімдік"ауылында дүниеге келген. 1936 жылы Беломор- Балтық құрылысында мерзімді кесімін өтеп, ақталып елге қайтып келе жатқанында қайтыс болған. Жерленген жері белгісіз. Албадергеннің ата- тегі туралы "Жүзімдік" ауылыньң көне көз шежіре қариялары былай таратады. Арғы бабасы Бәйдібек би, одан Жауатар (Ысты), Доспанбет (Тілік) - Мұса - Ақментай - Құралай - Досай, одан Есен (Байқараған) - Жылкелді, одан - Қара. Қарадан - Өмірзақ. Оның Дәулен, Маңсары, Нұрман, Достан деген төрт баласы болыпты. Нұрманынан Алдаберген туыпты. Ауыл молдасынан хат таныған Алдаберген ел басқару ісіне жастай араласады. Болыс, билерге хатшылық қызмет атқарып жүріп, өзінің зеректігі, алғыр тапқырлығы арқасында ел құрметіне бөленеді.
Оқу, білімнен хабары бар әкесі Нұрман баласын оқып, білім алуды армандайды. Алдаберген 1918-1920 жылдары әуелі Ташкент, кейіннен Самархан медреселерін үздік тәмамдап елге оралады. Ауылдастары оны болыс етіп сайлап алады. Содан ол 1927 жылға дейін болыс, кейіннен би болып ел басқару ісіне қызу араласып кетеді. 1928-1930 жылдары "Жүзімдік" ауылын артел, кейін колхоз етіп ұйымдастырады да, оны өзі басқарады. Сөйтіп, коллективтік шаруашылықтың алғашкы қиын-қыстау ахуалын бастан кешіреді. Өзінің Күзембай Нәлібайүлы, Ыдырыс Битабарұлы тәрізді жақын туыстарымен ақыл қоса отырып жұртты еңбекке жұмылдырады. Бұрын ойда-қырда бытырап жүрген халықтың басын біріктіріп, отырықты ел етуге күш салады. Алдабергеннің елге қамқорлык, ұйымдастырғыш қабілеті күшті болатын дейді көз көргендер. Оның мұндай асыл қасиетіне, ең алдымен шешендігі мен көреген көсемдігі, ақпа-төкпе ақындығы, елге деген қамқорлығы себеп болса керек.
1931 жылдың бас кезінде Алдаберген Ташкент, Шыршық жағына қызметке ауысады. Онда ол аудандық оку бөлімінің меңгерушісі және аудандық атқару комитетінде кызмет атқарады. Бұл жылдары Кеңес өкіметі басшыларының ел арасынан шыккан нағыз жанашыр, аяулы азаматтарға "Халық жауы" деген жалған айып тағып, қуғын-сүргінге душар еткені тарихтан белгілі. Сонымен Алдаберген би де "Халық жауы" болып айыпталады да, абақтыға жабылады. Ол өзінің айыпты емес екенін, ел үшін адал еңбек етіп жүрген кедей-шаруа екенін дәлелдеп бағады. Оған жала жауып, асыра сілтеп кіналап жүрген жергілікті әпербақандар оны тыңдасын ба? Қайта өшіге түседі. Алдаберген ақын сонда былай деп облыстық сотқа өлеңмен шағым жолдайды:
Өз жайымды баян ғып, Шағынып арыз қыламыз. Не жаза болса ырзамын, Расы болса бір ауыз. Езілген әбден сорлы едім, Шайылып қалған жүрегім. Өлеңменен жазды деп, Өтініш айып кылмаңыз. Айтқаным менің шын еді. Бір оқиға сыр еді. Ескендір ұлы Сәруар, Түсі суық сұр еді. Әкелері туысқан, Сәруар, Сапар бір еді. Туысқан кісі қоя ма, Бәрінің бір гой тілегі Сөруар пысық Шаянда, Тергеуші болып жүр еді. Айтайын соның бір ісін, Сіздерге мәлім қып енді. Сөзімнің мынау айғағы, Прокурор мен обылсот, Сіздерге келген шағынып, Мен едім өткен айдағы. Сонда сіз қағаз жаздыңыз.''
Көрмеген кісі болды да, Қалтаға салып жайлады. Екі көзі қызарып, Іздеді өзге айланы. Қаһарына мінді де, Қолданып шара қайдағы. Жиырмасыншы май күні, Тұтқынға жаттым қамалып. Қорыққаннан көзім аларып. "Халық жауы" деді де, Қамады мені жала ғып. Мұның не дейтін адам жоқ. Жылаймын кімді пана ғып. Туғаныма өкіндім.
(Ботабекұлы Адырбектің айтуынан жазып алған Тәйтеліүлы Болысбек)
Бұл арыздан нәтиже шықпайды. Ол жазықсыз жаланың құрбаны болып сотталады да, Беломор-Балтық каналы құрылысына қара жұмысқа жегіледі. Сол еріксіз азапты жұмыста жүргенде ол ауылдағы ағайын-туыстарына, бала-шағасына өлең-хат жазып түрған. Өзінің ізбасар інісі Ыдырысқа жазған хатында былай депті:
Амандық хабарыңцы білгеннен соң, Шыққандай болдым қырдың төбесіне. Қандырдың толып жатқан хабарларға, Жаңалық сөздеріңнің көнесіне. Қуанып осы хатты алғаннан соң, Ағаңның түсті шырақ, елі есіне. Ой толқып ары-бері қиыланды, Өліктің жан кіргендей денесіне. Тағы да менен сәлем айта салғын, Әдрес жазған қолдың егесіне. Өкпелеп бөлкім маған жүрген шығар, Бір сәлем айтпады деп енесіне. Біз жүрміз сумен жүзіп барамыз деп, Біткен соң мұз каналдың кемесіне. Туыстық, бәлкім, менен қорынғаны, Болған соң үлкен кісі орындағы, Балалар анасымен ажыраса, Мәселе болған шығар сол жайлы да. Колхоздың жеңген дейсің мүшелері, Дәу мүше біреу емес үшеу еді. Үшеуі бір колхозға кіріп алып, Ас ауқат бір казаннан ішер енді. Ішінен соның бірі шыққан шығар, Артынша болғаннан соң өз өнері. Бір тентек дарға асарда айтқан екен, Ойпырм-ай мұндай болса кісі өледі. Бас қамын басқа кісі ете жатар, Артықша жетім еске түсер енді.
Маған да тимесін деп содырлары.
Болмаса бір-екі ауыз сәлем жазып, Почтаға салар еді жолындағы. Жүр мекен жоқ болмаса ауыр көріп.
Тамағын бір жетімнің қолындағы,
Демеймін Керімбайүлы бөтен кісі, Келеді төбесіне көтергісі. Баладан қайтіп ана ажырайды, Қаншама мейрімі жоқ мекем кісі.
Алғанда мысал етіп торғайды да, Бұл жағын ойламасқа болмайды да. Қорғайды балапанын, жаңбыр жауса, Өз басын бұршақ жауса корғайды да. Балалар тарап жүрсе тоз-тоз болып, Оларда жүрген болар өр ауылда. Үш балам үш үйде жүр деп айтады, Бір-бірлеп жүрген жерін санағанда. Қалайша жыламастан жүре аламын, Бала-шаға жағдайын еске алғанда.
Жанашыр жақындыктың бір белгісі, Амандық хат жазуға "жарағанда". Ыдырыс осы жазған сөлемімді, Жүрерсің айтып беріп калағанға, Тағы да менен сөлем айта салғын, Сұраған ағайын жұрт бар адамға. (Ыдырыстың айтуынан жазып алған Төйтеліұлы Болысбек). -	"Сәлем хат", "Анама хат" "Сәлем де Беломордың каналынан", "Ел ағасы Касекеңе", "Қабылбекке" т.б. азапты тұрмысын, қайғы-қасыретін, мұң-зарын баян еткен хат-өлеңдерін өзінің Ыдырыс Битабарұлы, Адырбек Ботабекұлы дейтін жақын туыстары күні кешеге дейін домбыраға, гармонға қосып айтып келген еді дейді. Бізге мәлімет жазып жіберген Алдабергеннің жақын ағайындары бүгінде 84 жастағы Төрекелді Амаятайұлы, 73 жастағы Ибадүлла Байсейітұлы, ауыл әкімі Пайыз Тұрлыбеков, Алматы тұрғыны Шора Күзембайұлы.
Биссмилла деп хат жаздым, Бибігүлдей аруға... Өзіңді іздеп аулыңа, Болар ма екен баруға. Құштар едім өзіңнен, Бір жауапты алуға. Текті жерден дейді ғой, Арғы атаң тақуа. Тілеймін бір Алладан, Өзіңмен жұп болуға... Бесеуі жетіп бұл жерге, Тасшаға молда болды да, Бірі қалды сол елде. Жоғары Дулат елінде. Бестерек болды, бес болыс, Естуімше дерегі, Бәрінің намы Сүлгетай. Есеншора бергі атам. Болған екен елге жай, Әтен деп бізді айтады. Әтен, Сәрсен, һәм Қонай, Төрт түлікке бәрі сай. Затым әйел болған соң. Аламын деп жармасты-ай. Жүрген бір кедей жарымай, Дүниеге тапшы емес, Өзімнің әкем Дүйсенбай. Бір кедейдің сөзіне, Көңілім алаң болған соң, Шығардым өлең осылай.
Жарғы
Жарғы— 1) заңды тұлғалардың қызметін реттейтін нормативтік құжат. Заңды тұлғалардың Жарғысын құрылтайшы белгілейді. Белгіленген Жарғы міндетті түрде Әділет министірінің тиісті басқармаларында тіркеліп, заңды тұлғаның қызмет істеуіне рұқсат етілгендігі туралы куәлік беріледі. Жарғы заңды тұлғаның құқықтық жағдайын, ішкі басқарылуын, құрылымын, қаржыландырылуын, лауазымды тұлғалардың өкілеттіктерін және өзге заңды тұлғалармен, мемлекеттік органдармен қарым-қатынасын айқындайды. Жарғыда мекеменің нақты атауы, тұрған орны, атқаратын қызметінің түрлері, т.б. қажетті мәліметтер көрсетіледі; 2) заңмен және басқадай құқықтық актімен белгіленген ережелер жинағы. Ол белгілі бір сала бойынша мемл. басқару органдары мен шаруашылық саласындағы заңды тұлғалардың міндеттері мен құқықтарын белгілейді (мысалы, белгілі бір сала қызметкерлерінің тәртібі туралы Жарғы; 3) мемлекеттің Қарулы Күштері құрамалары мен бөлімдеріндегі ішкі тәртіп ережелері мен әскери іс-қимыл жүргізу ретін айқындайтын құжаттардың жалпылама атауы (қ. Әскери жарғы); 4) Ресей империясының қазақ даласын әкімш. тұрғыдан басқаруға арналған құқықтық ережелерінің жалпылама атауы. Мысалы, “Сібір қазақтары туралы жарғы” (1822) Орта жүзде хандық билікті жойып, әкімшілік басқару жүйесін Ресей үкіметінің басқаруына тікелей көшірді.
Алдаберген Нұрманұлы
Алдабергеннің 2 хаты:
Жарғы
Жарғылық қор
Жарғылық қор — заңды тұлғаның жарғысында көрсетілетін қаражат көлемі. Оның ең төмемгі мөлшері тиісті заң актілерімен белгіленеді. Жарғылық қордың сомасына үлес қосушы жеке және заңды тұлғалар акцияға жазылған кезде жарғылық капиталдың жалпы сомасын бірден төлей алмауы да мүмкін. Мысалы, құнды қағаздардың белгілі бір көлемі тиісті заңға сай біртіндеп төленеді. Нарықтық экономикада Жарғылық қорды акционерлік капитал деп те атайды. Жарғылық қор— кәсіпорын жарғысымен анықталатын және, негізінен, акцияларды сату түсімдерінен (акционерлік қоғамдарда) немесе қатысушылардың, құрылтайшылардың салымдарынан (шаруашылық серіктестіктерінің барлық түрлерінде) қалыптасатын кәсіпорын капиталының бастапқы мөлшері. Жарғылық қорға аударылған қаржы мөлшері жаңадан құрылған кәсіпорын қызметінің бастамасын қамтамасыз етуі тиіс. Жарғылық қорды қалыптастыру үшін өз үлесін қосқан заңды не жеке тұлға салынған қаражатқа сәйкес акция қағазын алуы керек. Жарғылық қорға үлес қосушы барлық тұлғалар жаңадан құрылған компанияның меншігіне өздерінің қосқан үлестерінің көлеміне қарай иелік ете алады. Кәсіпорын мемлекеттік тіркеуден өткен кезде оның Жарғылық қоры құрылтай құжаттарында көрініс табады. Жарғылық қорға салымдар есебінде ақша қаржылары, материалдық емес активтер, негізгі құралдар, жерді пайдалану құқығы және басқа да активтер қабылданады. Құрылтайшылар (қатысушылар) осы салымдар ауқымында кәсіпорын міндеттемелері бойынша жауап береді. Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Жарғылық қордың шамасы реттелініп отырады. Жарғылық қор шаруашылық жүргізуші субъектілер балансында оқшау есептеледі.
Жарғы тарихы
Жарғы — дәстүрлі қазақ қоғамындағы заңдар жинағының атауы. Ежелгі түркі тіліндегі “иар” (“жар”) сөзінен шыққан. Мағынасы — әмір, әмір беру, билік айту. Ал “Кодекс Куманикусте” бұл сөз — jar түрінде жазылған, мәні — шешім, берілген әмір. Қазақ хандығын билеген Тәуке хан заманында ұлы билер Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би, Әйтеке би, т.б. қатысуымен ел ішіндегі құқықтық қарым-қатынастарды реттейтін заңдар жинағы — “Жеті жарғы” құрастырылды. Жарғы, негізінен, хан тарапынан бекітілген шешім болғандықтан, ол бүкіл хандық аумағында орындалуға тиіс болды. “ Жарғы ” термині қазіргі кезде “устав” сөзінің баламасы ретінде қолданылып жүр.
Алдаберген Нұрманұлы
Бибігүл бір өзіңнен үмітім бар, Жүзіңді көргеннен-ақ болдым құмар. Екі жарты бір бүтін селбесейік, Жүргенше сен де сыңар, мен де сыңар. Өзіңе деп дүние-мүлік жиып жүрмін, Көңлімді өзгелерден тиып жүрмін. Күні-түні бір Алладан тілек тілеп, Жолыңа өмірімді қиып жүрмін.
Бибігүлдің 2 жауабы:
Алдеке, хат жазыпсыз үміт қылып Болысты қызға таман жуық қылып, Көңілің жоғарыда жүрген шығар, Өзіңді әлдеқандай жігітсініп. Өзіңді көргеннен-ақ сүйдім депсің, Отына махаббатың күйдім депсің. Алладан күндіз-түні тілек тілеп, Жолыңа дүние-мүлік жидым депсің. Сіз жүрсіз аламын деп бізді жақтап, Көрпеңде көсілсеңші бойға шақтап. Әкеңнің бұрынғы өткен кәсібін ғып, Бір күні әжеп емес, кетсең ақтап...
Бибігүлдің 1 жауабы:
Арғы атам Ақмолда, Кереметі көп еді. Сондай әзіз әулие, Болмаған екі дегені. Алтау еді басында, Алыстағы жұртынан, Бұл тарапқа келгені. Алдабергеннің 3 хаты:
Өзіңді жүруші едім сырттан мақтап, Көргенде, әдепті деп ылғи жақтап, Көрмей жатып әкеме тіл тигіздің, Мұның қалай, жаным-ау,бекер даттап. Мен сенен мұндай сөзді күтпеп едім, Жүр ме едің бар кегіңді ішке сақтап. Әлде болса Бибігүл ойланарсың, Ашуыңды басарсың әдеп сақтап.
Бибігүлдің 3-хатқа жауабы
Кісі болып жүресің той күліп-ойнап, Мен сізді қаламаймын артын ойлап. Әйелі диуананың дегізгенше - Байсыз-ақ жақсы емес пе өтсем бойдақ. Бақа бас, әйеліңнің түсі сары, Көзі көк ондай қатын кімге дәрі? Ит емшек, ботқа бет, өзі қортық, Деп жүр ғой осы елдегі жұрттың бәрі. Келе ме күндес қылғың соныменен, Құдай басқа салмасын кетсін әрі. Алдеке екі кәрі баққаныңыз. Соларға болсын уақыт тапқаныңыз. Көңіліме қаяу түсіп отыра алмай, Хат жазып әуреленіп жатқанымыз. Алдеке жаздың деме мұның несін, Бұл сөзге түсінерсің болса есің. Ақылға сап байқасақ алды-артыңды, Бибігүлдің айтқаны дұрыс дерсің.
Алдабергеннің 4 хаты:
Жарғы
Дереккөздер
Санат:Әкімшілік құқық Санат:Азаматтық құқық
Алдаберген Нұрманұлы
Бибігүл-ау, мен саған түсінбедім, Әкемді тілдедің деп ісінбедім. Қатынымды да ақыры апсоңдырмың, Қалжыңдасар сенің мен кісің бе едім? Байқа, калқам, менімен ойнамағын, Бүркіт түлкі бүрмес деп ойламағын. Асқақтаймын деп жүріп, шалыс басып, Сенің де бола бермес ойлағаның... (осы жерде 5-6 тармағын айтушы ұмытқан)
Жарғы
Дереккөздер
Nizamnamə Харта Povelja Charta Siarter Charta Charter Ĉarto Harta Charte राजलेख Povelja Oklevél Charto Charter Foro (direito) Устав Povelja Anayasal bildirge منشور
Алдаберген Нұрманұлы
Татитын ауылдағы күллі қызға. Бір еді бәріміздің заманымыз, Артықша басқа адамнан жаралдыңыз. Артықша басқа адамнан жаралдыңыз. Бір сөзді ілгеріде ескертіп ем, Бар ма екен бұдан, сірә, хабарыңыз? Іздесем әр жерден де қыз табылады, Өзіңіздей тілеп жүрміз адамын біз. Егерде ойың болса бірігуге, Даһат жоқ бір пәс бізге кідіруге. Жүректі қуанышты қылып еді, Сөйлескен сізге біздің адамымыз. Ойланып еш нәрседен қорықпағын. Жараймын бір басыңды сіңіруге. Жіңішке әйел жолы деген сөз бар, Амал жоқ өзің келіп тілдесуге.
Анаркүлдің жауабы:
Биеке-ау, жазған хатын бізге келді. Тағы да "недетші" біз сізге де енді, Бәрінен мұныңызды қошаметтеп, Бәрінен мұныңызды қошаметтеп, Әр елде біз секілді кыз көп еді. Көрмейміз мұныңызды мақұлдағы. Адамның мұны айтады ақыл бары. Тағы да төңіректен іздеп кара, Байы өлген қатын болса жақындағы, Қожаның бір әйелін алып келіп Алдекең деп жүруші еді қапы қалды. Хатыңыз келіп тиді қолымызға, Біз қарап жүруші едік жолыңызға, Бір қызды басы бүтін сіңіретін. Ауылда келмейді, сірә, тұрғымыз да. Бар еді қанша малың қолыңызда. Біз сізге содан кейін барамыз ғой, Әуелі бүтін болсын тоныңыз да. Кетіпті ауыз-басың сақал басып. Молдеке-ау ол да сіздің сорыңыз да.
Анаркүл бар екен ғой сорың бақыр, Кемітіп айтыпсыңғой тонымды ақыр. Алпыс пен жетпістегі шалға барсаң, Басыңа сонда түседі заман ақыр. Мен саған маған ти деп жалынбадым, Пейліңнің жаңа білдім тарылғанын. Отырып бір-екі күн етік тіксем, Қалмай ма содан бітіп"жарым малың" Бір-екі мырзаларға өлең жазсам, Қалады содан бітіп "калың малың". Әкеңіз тон алмайды, мал алады. Азықты мал деп берсем және алады. Егер де малы көпті тәуір көрсең, Алпыс пен жетпістегі шал алады. Біздерді сақалды деп атадыңыз, Бұл да бір бізге қылған шатағыңыз. Немесе Батырбекке тие қойшы, Іздеген көсе болса қатарыңыз.
(өлеңнің аяқ жағы жоғалған дейді бізге жазып жіберген Болысбек)
Бір жолы Алдаберген Жүзімдіктің өзенінен өтіп, Шуақбай жотасына өрлеп бара жатса, алдынан бала көтерген бір әйел шығады.
- Қай ауылдан келесін?
- Ақбұлақтан
- Сайырбектің келінімін.
Нуклеокапсид
Нуклеокапсид — нуклеин қышқылымен ақуыздан тұратын құрама, яғни белокқа оралған вирус геномы. Әдетте бұл ұғымды күрделі вирустар бөлшектері кұрылымын белгілеуге қолданады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Алдаберген Нұрманұлы
- Иә.
- Қайда барасың?
- Шаяндағы төркініме.
- Неге?
- Иесіз қалғырлар күн көрсететін емес, - деп ол күйеуінен, енесінен балағат сөз естіп, таяқ жей берген соң, төркініне қашып бара жатқанын айтады.
Алдаберген:
- Сәл сабыр ете түр, - дейді. Жан-қалтасынан қағаз, калам алады да, бір ауыз өлең жазып әлгі әйелге береді:
- Ауылыңа қайт, ашуыңды бас, үйіңе барғанда мына кағазды Қайырбек атана бер.
- Бұл хатты кім жазды десе, не деймін?
- Алдаберген жазды деп айт.
- Е-е сіз Алдаберген би екенсіз ғой.
-	Иә, мен, - дейді де ол жоғарғы таздар ауылына бет алып кете береді. Балалы әйел ауылына қайтып барады. Болыстың қағазын атасына береді. Атасы қағазды окып қараса: Қойдан козы туады шөп жейтүғын, Иттен күшік туады боқ жейтүғын. Осындай бейсауат сөз сөйлегенге, Ауылыңнан шықпады ма қой дейтүғын,- деп жазыпты. Қайырбек келініне:
-	Әй, балам-ай, бекер істеген екенсің, бидің мына сөзі сүйекке таңба салатын болды ғой. Оран бәрін айтып нең бар еді. Ол иттерді осында өзіміз-ақ жөнге салатын едік қой, енді қайттік! - деп санын бір соғып отыра кетіпті. Алдабергеннің бүл әңгімесін 1995 жылдың тамыз айында Шымкент каласында тұратын Шәйім жеңгейдің айтуынан жазып алдық. Бүгінде сексенге жуықтап отырған Шәйімнің жұбайы Дәулетберді Әбдиев ол жылдары "Жүзімдік" МТС-ында бас бухгалтер болып істеген.
-	Біздің үйге Алдаберген, Зұлпықар тары бірқатар ақындар, би-болыстар жиі-жиі келіп түстеніп, өлең-жыр айтысып тұратын, - деп өткенін еске алады ол.
Алдаберген бидің кезінде қара қылды қақ жара айтқан билік кесім сөздері, өлең-жырлары хатқа түсе бермеген. Бірлі-жарым жазылғандары, жазықсыз жазалау, қуғын-сүргін, айдау, қамау кезінде жойылып, жоғалып кеткен. Алдабергеннің арты ұрпақсыз емес. Оның екі зайыбы болған. Бірінші әйелі Мырзакүлден қалған қыз Бабаатада тұрмыста, екінші әйелі Минайдан Зауытбек деген ұл бар. Ол да есейген өсіп-өнген. Кентау каласында тұрады. Жоғарыда аталған Дәуен, Меңсары, Нұрман, Достан аталарынан тарайтын Уайды Жайықбайұлы, Манатай Абылайұлы, Бимырза, Қалмырза Мұсаұлы, Пересеп Күзембайұлы "Жүзімдік" ауылында. Құлатай Абылайұлы, Баймырза Ержанұлы, Нұрмахан Байқабылұлы, Құлмырза Ержанұлы, Серікбай Дәулетбайұлы, Алғабас ауданында Баймахан Байқабылұлы, Пернехан Нұрмаханұлы, Ордабек Махатайұлы Шымкент каласында жауапты кызметте, ұжымшардың жеке шаруашылықтарын басқарады.
Дубровное (Қызылжар ауданы)
Дубровное — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Налобин ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 55 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 376 адам (178 ер адам және 198 әйел адам) болса, 2009 жылы 247 адамды (124 ер адам және 123 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қызылжар ауданы елді мекендері
Нармей-Яха
Нармей-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кара теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Ильцен (аудан)
Ильцен  (Landkreis Uelzen) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Ильцен қаласы. Аудан Төменгі Саксония жерінде орналасқан. Жер аумағы 1.453,85 км² шамасында. Тұрғыны  96 940 мың адамды құрайды. Халық тығыздығы 66,7  адам/км². Ауданның ресми коды — 03 3 60.
Аудан 29 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония аудандары
Николай Петрович Вагнер
Николай Петрович Вагнер (орыс: Николай Петрович Вагнер) — орыс ғылым зоолог және жазушысы. 1845 жылы Казан университетіне оқуға түсіп, 1849 жылы «О лучших характерных признаках для классификации насекомых» еңбегімен кандидат дәрежесінде алтын медальмен бітіріп шығады. 1848 жылдан бастап «Русская иллюстрация» газетінде ғылыми мақалалары жарық көре бастайды.
1870-1885 жылдары Санкт-Петербург университетінің профессоры болады. 1877-1879 жылдары «Свет» ғылыми-танымдық журналының редакторы болады. 1881 жылы «Тёмный путь» романы жарық көреді.
Дереккөздер
Санат: Орыс жазушылары
Алғабас (Келес ауданы)
Алғабас — Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл, Қошқарата ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Абай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 513 адам (257 ер адам және 256 әйел адам) болса, 2009 жылы 643 адамды (329 ер адам және 314 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Келес ауданы елді мекендері
Католик шіркеуі
thumb|left|120px Католик шіркеуі немесе Рим-католик шіркеуі (Ecclesia Catholica Romana) — ең ірі христиан шіркеуі: бүкіл әлем бойынша 1,2 миллиардтан астам табынушылар орталықтандырылған жүйеге ұйымдасқан. Бұл бүкіл әлемдегі ең көне діни институттардың бірі болып табылады және Батыс өркениетінің тарихында елеулі рөл атқарған. thumb|right|400px|Католик дін ілімінің әлемде таралуы
Католик шіркеуін 22 шығыс католик шіркеуімен бірге Католик иерархиясы бойынша Рим папасы басқарады. Шығыс католик шіркеулері термині латын салтты Католицизм институтына қолданады (сонымен бірдей амвросиандық, брагтық, лиондық және мосарабтық шіркеулерді).
Ілімнің басты қағидалары Апостолдық, Никео-Константинопольдық және Афанасий дін нышандарында және мазмұндалған. Тридент пен Алғашқы Ватикан соборларының заңдылық жиынтықтарында толық айтылған. Жалпы доктринасы «Католик шіркеуінің катехизисы» атты декретте мазмұндалған.
Католик шіркеуі Иса Мәсихты құдай мұрагері деп, ал Иса Мәсіхтің құрған шіркеуі бір шынайы дін деп үйретеді және Рим Папасы жалғыз елшісі болып табылады
Сыртқы сілтемелер
Санат:Католицизм
Санта-Фе-ду-Арагуая
Санта-Фе-ду-Арагуая (Santa Fé do Araguaia) — Бразилиядағы муниципалитет, Токантинс штатында орналасқан. Батыс Токантинс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Арагуаина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 970 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1676,945 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,2 адам/км².
Джоунсбург (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 695 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Монтгомери округы (Миссури)
Антиклиндік көтерілім
Антиклиндік көтерілім - геосинклиннің ішкі өңірінде немесе оның геоантиклиндермен жапсарласу аймағында көрініс беретін антиклин пішінді тектоникалық қүрылым. Мөлшері, сырт пішіні, амплитудасы, өзін қүрайтын шөгінді және жанартаутекті таужыныстар түрі түрғысынан сан алуан болуы ықтимал. Бүлар геосинклиндік жүйені әр түрлі ойысымдар мен ойпаттарға оқшаулайды.
Дереккөздер
Санат:Геология
Талапшылық
Талапшылық - тұлғаның қиындықтарға және бөгеттерге  қарамай, батыл, тынымсыз түрде  мақсатқа жетуіне бағытталған  еріктік белгісі. Мақсатсыз, мәнсіз т. кисықтыққа айналады.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Бәрібаев атындағы көше (Алматы)
thumb Бәрібаев атындағы көше (Алматы)
Көшеге мемлекет қайраткері, 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына қатысушы, Жетісу облыстық мұсылмандар бюросының өкілі Жұбаныш Бәрібаевтың есімі берілген. Бәрібаев Жұбаныш (1898-1927) Верный уезіне қарасты Жылыбұлақ ауылында (қазіргі Алматы облысы) дүниеге келген.
Көше Медеу ауданында Горький атындағы саябақтың батыс жағында оңтүстікке қарай Мақатаев көшесінен басталып, Төле би көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Гоголь, Қазыбек би, Айтеке би көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Каракольская көшесі. Көшенің ұзындығы - 970 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Златко Юнузович
Златко Юнузович (босн. Zlatko Junuzović; 26 қыркүйек 1987, Зворник, Югославия) — аустриялық футболшы, "Ред Бул Зальцбург" клубының жартылай қорғаушысы.
Клубтық
Златко қазіргі Босния және Герцеговина аумағында дүниеге келген. Бес жасында отбасы елдегі тиышсыздықтарға байланысты Аустрияға көшіп өтті. 11 жасында Линц қаласындағы спорт мектебіне қабылданды. 2005 жылы ГАК сапында карьерасын бастады. 2005 жылы 14 мамырда "Штурмға" қарсы ойынның 74-минутында тұңғыш рет клуб сапында алаңға шықты.
2007 жылы "Аустрия Кертнен" клубына ауысты. 2010 жылы Аустрияның үздік футболшысы атанды.
2012 жылы қаңтарда "Вердерге" ауысты. 30 қаңтар күні ресми түрде таныстырылу салтанаты өтті. 2017/18 жылғы маусым аяқталған соң "Верддерден" кетті.
2018 жылы жазда отанына оралып, "Ред Булл Зальцбург" футболшысы атанды.
Ұлттық құрама
2006 жылы 1 мамырда Канадаға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Аустрия Ұлттық футбол құрамасы сапында алаңға шықты. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. ӘЧ-2018 іріктеуінде Аустрия сәтсіз ойнады да, Златко құрамадағы карьерасын аяқтады.
Жетістіктері
Ред Булл Зальцбург
Сілтемелер
Санат:Аустрия футболшылары Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:ГАК ФК ойыншылары Санат:Аустрия Кернтен ФК ойыншылары Санат:Аустрия Вена ФК ойыншылары Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Армокур
Коммунаның INSEE коды — 54021, пошта индексі — 54760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 213 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,26 адам/км².
Сент-Ораду-пре-Крок
Сент-Ораду-пре-Крок (Saint-Oradoux-près-Crocq) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Обюссон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,36 км² шамасында.
Армокур
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сент-Ораду-пре-Крок
Коммунаның INSEE коды — 23225, пошта индексі — 23260.
Армокур
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Марк Антоний
Марк Антоний (Marcus Antonius; 14.01.(б. з. д.)83, Рим — 01.08.(б. з. д.)30, Александрия) — ежелгі Римның мемлекет қайраткері және қолбасшысы, халық шешені.
Сент-Ораду-пре-Крок
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 117 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,76 адам/км².
Марк Антоний
3 ретконсулдыққа сайланған - б.з.д.44 ж.;  б.з.д.34ж. және   б.з.д.31 ж. Б.з.д. 43-33 жылдары  -  Триумвир болған.
Сент-Ораду-пре-Крок
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Марк Антоний
Б.з.д. 51-50 жылдары - квестор.
Сент-Ораду-пре-Крок
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Марк Антоний
Азамат соғысы кезінде Цезарьді жақтаған. Цезарь өлтірілгеннен кейін саяси, әскери талас-тартысқа түсіп, ақыры 43 ж. Цезарьдың мирасқоры Октавиан Август және Лепид үшеуі 2-ші триумвират құрды.
Кейін бұлар провинцияларды бөліскенде (б.з.д. 42 ж.), Рим мемлекетінің шығыс аймағын басқарды. Бірнеше жорықтар жасап, б.з.д. 34 ж. Арменияны Рим мемлекетіне қосты.
Антоний мен Клеопатра
thumb|left|160px|Антоний мен Клеопатра Египет патшайымы Клеопатраны жақсы көріп, осы драматикалық махаббатымен аты шығып, көптеген әдебиет шығармаларда және кинода бейнеленген. Марк Антоний 40 жасында 28 жасар Клеопатрамен жақындасып, осы қарым-қатынастан Клеопатра 2 ұл, бір қыз туды. Антоний Клеопатраға және оның балаларына сыйлыққа қыруар жер бөліп берді. Бұл триумвират мүшелерінің наразылығын тудырады.
Сенат Клеопатраға соғыс жариялады. 31 ж. Октавиан әскері Египетке басып кірді. Марк Антоний мен Клеопатраның біріккен әскері Октавианның армиясына қарсы соғысты. Акциумның тұсындағы шайқаста Антонийдің әскері жеңіліп, Клеопатра қашып құтылады.
Антоний Клеопатра қайтыс болды деген жалған хабар естіп өзін-өзі пышақ ұрып өлтіреді.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі Рим Санат:Б. з. д. 83 жылы туғандар Санат:Б. з. д. 30 жылы қайтыс болғандар
Кристоф Дюгарри
Кристоф Дюгарри (Christophe Dugarry; 24 наурыз 1972, Лормон, Франция) — француз футболшысы, жартылай қорғаушы. 1998 жылы әлем чемпионы, 2000 жылы Еуропа чемпионы атанды.
Ұлттық құрамада
Алғаш қатысқан ірі турнирі — 1996 жылғы Еуропа чемпионаты.
1998 жылғы әлем чемпионатында құраманың бірінші голын соқты (бірінші турда Оңтүстік Африканың қақпасына). Финалда да матч тағдырын шешкен үшінші голдағы шабуылды Дюгарри бастады.
2000 жылғы Еуропа чемпионатында үшінші турда Нидерландының қақпасына бір доп енгізді.
2002 жылғы әлем чемпионатында Франция топтан шыға алмады да, Дюгарри құрамадағы карьерасын аяқтады.
Сілтемелер
Санат:24 наурызда туғандар Санат:Жирондада туғандар Санат:Франция футболшылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары Санат:Бордо ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары Санат:Бирмингем Сити ФК ойыншылары Санат:Катар СК ойыншылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Джон Акии-Буа
Джон Акии-Буа (John Akii-Bua,, Лира — , Кампала) — угандалық жеңіл атлет, Уганда тарихындағы тұңғыш Олимпиада чемпионы.
Өмірбаяны
Карьерасын қысқа қашыққа жүгіруден бастаған. 1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 400 метрге кедергілермен жүгіруде 47,82 с. нәтиже көрсетіп, әлемдік рекорд жасады, және Олимпиада чемпионы атанды.
Арада бір жыл өткен соң Панафрика ойындарында чемпион атанды.
1979 жылы саяси жағдайларға байланысты Кенияға, кейін Германияға қоныс аударды. 1983 жылы отанына оралды.
Кейін полицей боп қызмет атқарды, сонымен бірге жаттықтырушылықты да қатар атқарып жүрді.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Уганда жеңіл атлеттері Санат:Уганда Олимпиада чемпиондары Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
IC 770
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1056625, NPM1G -04.0396.
Сыртқы сілтемелер
IC 770 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Кепкен
Кепкен – Ешкіөлмес тауының шығысындағы шоқылы тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Ақжал кентінің солтүстік-батысында 42 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 0,7 м. Абсолюттік биіктігі 812 м, салыстырмалы биіктігі 62 м.
Геологиялық құрылымы
Девон жүйесінің ортаңғы және төменгі бөлігінің жыныстарынан түзілген.
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы таулары
Пиодан
Пиодан (Piódão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Арганил муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Шегірбалық
Шегірбалық немесе Ақкөз балық немесе Айнакөз (Ballerus sapa) – Тұқылар тұқымдасындағы табан балыққа ұқсас балықтың бір түрі.
Ұзындығы 15—18 см, кейде — 33 сантиметрге дейін болады. Қара теңізде, Дунай, Днепр, Днестр, Дон, Еділ, Терек өзендерінде, ал Қазақстанда Каспий, Арал теңіздерінде және Жайық өзендерінде кездеседі. Тұщы су мен теңізді жайлайтын 2 түрі бар. Екеуі де уылдырығын тұщы суға шашады. Дене тұрқы 15-25 cм, кейде 33 см., салмағы 800 г-нан аспайды. Теңіз ақкөз балығы уылдырық шашу үшін күз бен қыста өзенге ауысады. Сәуір мен Май айларында судың температурасы 12-15˚C-қа жетісімен өзен арнасына уылдырық шаша бастайды. Қазіргі таңда бұл балық түрінің саны өте аз. Кәсіптік бизнес жасауға қолайсыз.
Дереккөздер
Санат:Тұқылар
IC 5204
IC 5204 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Мидлсбро (футбол клубы)
«Мидлсбро» (Middlesbrough Football Club;) — Англия чемпионаттарында ойнайтын Мидлсбро қаласындағы футбол клубы. 1876 жылы құрылған. 1992 жылы Премьер-лиганың негізін қалаған 22 клубтың бірі болды. Қазір чемпионшипте (екінші дивизион) ойнайды. 2016/17 жылғы маусымда элитадан чемпионшипке түсіп кетті.
IC 5204
Сыртқы сілтемелер
IC 5204 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Мидлсбро (футбол клубы)
Өз алаңындағы ойындарын "Риверсайд" стадионында өткізеді.
2006 жылы УЕФА кубогының финалына шықты.
Сілтемелер
Санат:Англия футбол клубтары
Ле-Вердр
Ле-Вердр (Le Veurdre) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03309, пошта индексі — 03320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 536 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Роктаяд (Од)
Роктаяд (Roquetaillade) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,35 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11323, пошта индексі — 11300.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Жирант
Жирант (guonte, gіrare – соманы аудару) – вексельдің сыртқы бетіне табыстама жазушы адам; индоссант деген сөзбен мағыналас.
Жирант - вексельге оны басқа біреуге аудару жөнінде жазба жазатын тұлға.
Сілтемелер
Санат:Құнды қағаздар нарығы
Мадроньяль
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 157 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,61 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 95 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Карлос Бальдомир
Карлос Мануэль Бальдомир (Carlos Manuel Baldomir; 30 сәуір 1971, Санта-Фе, Аргентина) — аргентиналық кәсіпқой боксшы, 1-ші орта салмақта өнер көрсетеді. Жартылай орта салмақтағы (WBC тұжырымы, 2006) әлем чемпионы.
1993—2005
1993 жылы кәсіпқой рингтегі дебютін жасады. Ұзақ уақыт Аргентинада айқас өткізген, сол кезде жеңіс пен жеңілістердің ащы дәмін татқан. 1999 жылы қарашада жеңіліс көрмеген Джошуа Клоттиге қарсы айқасқа шықты. Бальдомир ұпай саны бойынша артта болатын, алайда 11-ші раундта Клотти ережені бұзғаны үшін айқастан шеттетілді.
2006-01-07. Заб Джуда —Карлос Мануэль Бальдомир
Санат:Аргентина боксшылары
Гольс
Гольс (Gols) — Аустриядағы жәрмеңке. Бургенланд федералды жеріне қарасты Нойзидль-ам-Зе округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3603 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 42,23 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ND, ресми идентификациялық коды — 1 07 07.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Ханс Шраммель (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Александра Григорьевна Каррик
Александра Григорьевна Каррик – орыс жазушысы, журналист, аудармашы.
Андерсеннің ертегілерін, сондай-ақ Р.Джованьоли, Г. Уэллс, Р. Киплинг, М. Крауфорд, Э.М. Гаррис, С. Гордон, Н. Уайзмен, К.Э. Францоза шығармаларын аударған. «Женское дело» журналының «Иностранные отголоски» бөлімін басқарады. 1860 жылдардың аяғында «Дело» журналында жұмыс істейді. «Питомка», «На морском песке», «Ручей» әңгімелерімен, «В рабочем углу», «Бездомная» очерктерінің авторы.
Дереккөздер
Санат: Орыс жазушылары
Айналдыру сызғышы
Айналдыру сызғышы (Линейка прокрутки; scroll bar) — Windows жүйесінің графикалық интерфейсінде — экрандағы құжат беттерін, бейнелерді жоғары-төмен немесе оңға-солға жылжытуга мүмкіндік беретін терезенің шет жақтарына орналасқан басқару элементі.
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік техника
Григорьевка (Әлшеев ауданы)
Григорьевка — Башқұртстанның Әлшеев ауданындағы ауыл, Кармышев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 19 адамды құрады. Пошта индексі — 452106, ОКАТО коды — 80202828005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Суфражизм
thumb|right Суфражизм - әйелдерге еркектермен тең сайлау құқықтарын алып берумен айнапасатын әйелдер қозғалысы.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Горна-Бела-Речка (Монтана облысы)
Горна-Бела-Речка (Горна Бела речка) — Болгариядағы ауыл. Монтана облысына қарасты Выршец қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 78 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3544. Телефон коды — 09527. ЕКАТТЕ коды — 16119.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Монтана облысының елді мекендері
Жаңа дәуір мәдениетіндегі Батыс Еуропалық философия
Дереккөздер
Санат: Философия
Нуклеопротеидтер
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Солтүстік Кожух
Солтүстік Кожух — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кожух (Үлкен Кожух) өзенінің сол жағалауынан 90 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Сәуле Жаманқызы Таудаева
Сәуле Жаманқызы Таудаева (8 наурыз, 1958 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы) - қазақ әншісі, халық және дәстүрлі әндерін орындаушы. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1996).
Өмірбаяны
Орта мектепті бітіргеннен кейін еңбек жолын аумақтық мәдениет үйінде автоклуб меңгерушісі болып бастады.
1979 жылы Алматы республикалық эстрадалық цирк училищесінің халық әні бөліміне оқуға түсіп, оны 1981 жылы бітірді. (Қазақ КСР халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтың сыныбы).
1994 жылдан Құрманғазы атындағы Орал музыкалық колледжінде қазақтың дәстүрлі әндері мен термелері, Мұхит, Ғарифолла әндері пәнінің мұғалімі.
2002 жылдан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің (Орал) «дәстүрлі ән» кафедрасының оқытушысы болды.
Марапаттары мен атақтары
Ғ. Құрманғалиев атындағы Халықаралық ән байқауының бас жүлдесі. (Ақтау, 1993);
Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі – қазақ ән өнерін дамытуға сіңірген еңбегі үшін. (10 желтоқсан 1996 ж.);
«Ғарифолла Құрманғалиевке 100 жыл» мерекелік медалі (2009);
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016);
«Астанаға 20 жыл» медалі (2018);
«Құрмет » ордені (3 желтоқсан 2020 жыл).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Мәдениет Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Эвон (Коннектикут)
Эвон (Avon) — Коннектикут штатының Хартфорд (Hartford) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 18 098 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60.9 км² шамасында. FIPS коды — 09-02060.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Таңдамалы дамп
Таңдамалы дамп (Дамп избирательный; selective dump) - қолданбалы немесе жүйелік программалар сұранысына байланысты жасалатын негізгі жадтың кейбір аймағының дампы.
Сноубординг
Сноубординг (Snowboarding) — олимпиядалық спорт түрі. U-тәрізді хафпайптарда немесе қарлы бөктер бойымен ылдиға қарай шапшаң сырғанаудан тұрады.
Қажетті мәлімет
Хафпайп қардан қазып алынған U-тәрізді рампаны білдіреді. Жарыстарда сноубордистер хафпайпты оның барлық ұзындығы бойынша пайдалануға тырысады. Су өткізбейтін кең киімге қоса спортшылар көздерін қарықтыратын ақ қардан қорғау үшін қорғаныш көзілдіріктерін киеді.
Санат:Сноубординг Санат: Қысқы спорт
NGC 4411-2
NGC 4411-2 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBdm типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1860 жылы Peters Christian Heinrich Friedrich астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4411-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40745, NGC 4411B, UGC 7546, MCG 2-32-55, Bigourdan #298, IRAS12242+0909, KCPG 336B, ZWG 70.82, VCC 939.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Ғұмар Қожахметұлы Есенғұлов
Ғұмар Қожахметұлы Есенғұлов (15.05.1890, Орал облысы, Темір уезі Ембі-Темір болысының №8 ауылы (қазіргі Ақтөбе облысы, Темір ауданы) — 1930) — Батыс Алашорда қайраткері, қазақтың жоғары білімді алғашқы дәрігерлерінің бірі.
Осы қызметте жүріп 1918 ж. күзде ақ қазақтардан қашып, Темірге келген Ә.Әйтиевке, М. Илмағамбетовке уақытша үкімет комиссарының қолы қойылып, мөрі басылған куәлік табыстап, елге жетулеріне көмекгесті. Осы тұста Ташкенттен Жұрын, Темір, Орал арқылы Орынборға бара жатқан Мұстафа Шоқайға жәрдемдесті. Большевик И.Құрмановтың идеяластарына қарсы күреске қатысты. 1919 ж. маусым айында Батыс Алашорданың әскери бөлімшелерін Орал Войско үкіметі жағында үрыс қимылдарына қатыстырмау мақсатында Темір, Ырғыз бағытына алып келген Ж.Досмұхамедовке көмектесті. Ізімбет станциясы маңында қызылдарды атағымен қашырған Ж.Досмүхамедовтың 300 жігітін халық жасағы - сойылмен қаруланған «запас кісілер» есебінен 3 мыңға жеткізіп, үрей туғызған әскери тактикалық шараны ұйымдастыруға қатысты.