cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тұман
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Нырвожа
Нырвожа — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Выкошма өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Цитофотометрия
Цитофотометрия - әдісі арқылы цитохимиялық реакцияның салдарынан пайда болған өнімдердің санын анықтауға болады. Оның негізінде химиялық заттардың белгілі бір толқын ұзындығын қабылдау қасиеттеріне байланысты сандық мөлшерін анықтауға болады. Объектінің жарықты сіңіруі заттың концентрациясына пропорциянал болатындығы анықталды. Аталмыш заттың жарықты қабылдау дәрежесін бағалау арқылы оның мөлшерін анықтауға болады. Мұндай зерттеулер үшін цитофотометр құралы қолданылады, оның объективінде жарық ағынының интесивтілігін тіркейтін өте сезімтал фотометр орналасқан. Өлшенетін құрылымның көлемін мен мөлшерін біле тұра, аталмыш заттың концентрациясы мен дәл мазмұнын анықтауға болады. Цитофотометрияның Фелген реакциясынан кейін жасушадағы ДНҚ санын анықтау әдісі жиі қолданылады. Мұнда ДНҚ-ның өзі емес, ДНҚ мазмұнына пропорционал фуксиннің қызыл түске боялған түрі фотометрленеді.
Стандартты түрмен жұтылудың көлемін салыстыра отырып, ДНҚ-ның граммдағы санының дәл мағынасын табуға болады.
Биохимиялық әдістермен салыстырғанда жасушадағы ДНҚ мөлшерін цитофотометриямен дәлірек анықтауға мүмкіндік туады. Сандық көрсеткішті жарық қабылдайтын объектілермен және заттармен қатар, сандық бағаны жарық шығаратындар да алады. Арнаулы белоктарды анықтау үшін флоуресценцияланған антиденелер пайдаланылған имуннохимиялық реакциялар қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Гистология Санат:Цитология
Көмір геологиясының мәселелері (кітап)
Көмір геологиясының мәселелері - 1962 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ; көлемі 16,25 баспа табақ. Бас редакторы - академик Қаныш Сәтбаев. Еңбек РКФСР-ін еңбек сіңірген ғалым және техника қайраткері, КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты, геология-минерал ғылым доктары, профессор, КСРО-дағы ірі геолог-көмір маманы А.А.Гапеевтің (1881-1958) 80 жылдығына арналған. Алғашқы бетінде сүрси беріліп, 24 ғалымның ол жайында жазылған мақалалары мен естеліктері жариялапған.
Еңбектері мен әдебиеттердің тізімі көрсетілген. Жинаққа Гапеевтің мақалалары мен еңбектерінің тізімі, естеліктері, геологиялық тарихы жөніндегі мақалалары, басты көмір бассейндерінің (Кузнецк, Донецк, Қарағанды, Сахалин, тағы басқалары) зерттелуі, көмір геологиялық жөніндегі әр түрлі мақалалар (стратиграфии тектоника, көмірлілік, көмірдің сапасы мен метаморфизмасы, көмір петрографиясы және полинологиясы жайында жазылған) енген. Академик Сәтбаевтың «Көрнекті геолог-көмір маманы және азамат» атты мақаласын да Гапеевтің өмір жолы мен қайраткерлік ісіне жалпы шолу жасалып, оны көрнекті геолог, Кеңес Одағындағы көмір кен орындарының білгірі, бірінші болып Қарағанды бассейнінің байлығын дұрыс бағалаған маман деген баға берілді. Ғалымның еңбектеріне талдау жасап, Қарағанды геологтарымен тығыз байланыста болғандығын атап көрсетеді. Геологтармен көмір бассейнін зерттеушілерге арналған.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
Сұйықтар мен газдардың қозғалысы
Гидроаэростатика сұйық немесе газдың тыныштық күйін немесе олардың қозғалыс жаылдамдылығы аз күйін зерттейді. Гидростатиканы ғылым ретінде қалыптастыруда ежелгі грек ғалымы Архимед(б.з.д. IIIғ.),италиялық физик Э.Торричелли (1608-1647), француз физигі Б.Паскаль (1623-1662) сияқты көптеген атақты оқымыстылар үлкен рөл атқарды.
''Гидроаэродинамика сұйық пен газдардың қозғалысын, сол сияқты ұшқыш аппараттар мен суасты қайығының, су көліктерінің, сонымен қатар денелердің (метеориттердің, кометалардың)атмосферадағы қозғалысын, құстардың, жәндіктердің ұшуын зерттейді. Гидроаэродинамика ілімін құруда швейцар физигі Д.Бернуллидің (1700-1782) еңбегі шексіз. Гидроаэродинамика заңдары техника мен өндірісті, олардың көмегімен ұшқыш аппараттардың, кемелердің, автокөліктердің сыртқы пішінін жақсартуда, сол сияқты сұйықтар мен газдарды қолданатын өндірістік процестердің тиімділігін арттыруда(аэрозольдік бүркуде, оптикалық талшықтар дайындауда) пайдалы. Гидроаэродинамиканың заңдары ауа мен судың динамикалық қасиеттерімен байланысты табиғи құбылыстарды түсіндіруде және болжауда көмектеседі. Ғарыштық кемелерді және зымырандарды құрастыруда осы ғарыштық ұшқыш аппараттардың Жер атмосферасындағы қозғалыс заңдары білу барынша маңызды мәселе. Үлкен жылдамдықтарда ұшқыш аппараттардың пішінін және қырынан қарағандағы сұлбасын(кескінін) білу қажет. Осы құбылыстарды зерттеуге кеңес физигі С.П.Королев (1907-1966)барынша маңызды үлес қосты. Санат: физика
Федор Григорьевич Углов
thumb|left|200px Углов Федор Григорьевич (1904—2008) — совет хирургы, КСРО медицина ғылым академиясының академигі (1967), 1931 жылдан КОКП мүшесі. Саратов университетінің медициналық факультетін бітірген (1929). 1950 жылдан 1-Ленинград медециналық институтының госпитальдық хирургия кафедрасының меңгерушісі, сонымен қатар Бүкіл одақтың пульмонология институтының директоры (1969 -1972). Оның негізгі еңбектері онкология, кеуде хирургиясының гипотермиясы мәселеріне арналған. Ол КСРО-да жүрек ақауын хирургиялық жолмен емдеу әдістерін алғаш (1953) зерттеушылердің бірі болды, жүрекке операция жасаудың бірқатар әдістерін ұсынды, бірнеше қажетті аспаптар жасады. Өкпе ауруларын хирургиялық әдіспен емдеу жөніндегі еңбегі үшін Лениндік сыйлық (1961) берілді. 1953 жылдан «Вестник хирургии им. И.И. Грекова» журналының редакторы. Углов Федор Григорьевич 2 орден және бірнеше медальдармен марапатталған.
Көңсары
Көңсары – Қалба жотасының солтүстік-батысындағы тау сілемі.
Географиялық орны
Абай облысы Жарма ауданы Суықбұлақ ауылының солтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. Шар өзені аңғарында.
Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 586 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км.
Геологиялық құрылымы
Палеозойдың тақтатас, құмтас және интрузивті жыныстарынан түзілген.
Өсімдігі
Беткейіндегі қызғылт қоңыр, қара топырағында далаға тән өсімдіктер мен терек, бұталар өседі. Етегінде өзімен аттас қыстау бар. Мал жайылымына қолайлы.‎
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы таулары
Дауылдар
Дауылдар — жылдамдығы 30—50 м/сек дейінгі аса қатты сұрапыл желдер. Олар көбінесе тропиктік циклондар құрамында кездеседі. Теңіздер мен ірі көлдерде (мыс.: Қазақстандағы Алакөлде сойқан желдер) дауылдар кейде құйын аралас сұрапыл толқынды су қозғалысын туғызады.
Дереккөздер
Санат:Желдер
1 наурыз
Сыртқы сілтемелер
Санат:1 наурыз
Самодержавиенің діни саясаты
' ІХ – XX ғ.ғ. бас кезінде Қазақстанда халыққа білім беру ісі: 'Білім беру екі діни және зайырлы бағытта жүргізілді. Мектеп, медреселерде қазақ жастарының білім алуына мейлінше қарсылық жасауы патша үкіметінің Орта Азия мен Қазақстанда ісләм дінінің таралуына қарсылығының бір көрінісі еді. Орынбор губернаторы Крыжановскийдің 1867 жылы «Ресейдің Шығыс бөлігінде мұсылмандықпен күресу жөніндегі шаралары» да ісләмдік мектептерге шек қоюға бағытталған арнайы әкімшілік тықсыру болатын. Ұзақ жылдар бойы қазақ халқының сауаттылығы екі пайыз болды деп келді, мұнда тек Ресейге қосылғаннан кейінгі орыс және орыс-қазақ мектептерінде білім алған сауатты адамдардың саны ғана есепке алынатын, ал бұрынғы Ресей патшалығыңдағы мұсылман халықтарының ісләмдік білім алуын кімде-кім анықтауға, зерттеуге тырысса, оның алдын орап, әр түрлі айыптарға душар болатын.
Үкіметтің мақсаты орыс жөне орыс-қазақ зиялы мектептерін ашу жөне кеңейту болды, сонымен қатар төмендегідей міндеттерді шешуге тырысты: жергілікті орыс қоныстанушыларының бастауыш білім алуға деген талабын қанағаттандыру, өлкедегі бай табиғи байлықты игеру үшін білімді мамандарды даярлау, біртіндеп орнығып келе жатқан отарлау жүйесінің басқармасы, болыстық, уездік және облыстық әкімшілік үшін сауатты адамдар даярлау.
Патша үкіметі ағартушылықпен ғана емес, көшпелі халықты орыстандырумен де айналысты. Семей облыстық халықтық училищесі инспекторының мойындауынша оны "біртіндеп және өте абайлап" жүргізуге тура келген. Соңдықтан ресми құжаттарда, соның ішінде патша губернаторларының жылдық есептерінде Қазақстандағы конфессионалдық мектептердің барлық ісі өз дәрежесіне сай келмейтіндігі көрсетіліп отырған.
Әрбір ауылдағы мешіт жанында діни мектеп болған. 1867-1868 жылдардағы әкімшілік-аумақтық реформаға дейін мектеп және медреселер негізінен кедергісіз өз жұмысын атқарып отырған. Қазақ даласындағы басқару жүйесі әкімшілік құрылымның өзгеруімен бірге діни мектептердің қызметіне де өзгерістер енгізілді.
Ресей империясындағы мұсылман мектептерінің алдағы дамуы туралы мәселе алғаш рет 1870 жылы наурыз айындағы үкімет шешімінде, яғни "Бөтен христиандар мен татар магометандар туралы арнайы Ережеде" бекітілді. Бұл "Ережеде" мемлекет қаржыландыратын қалалық және ауылдық бастауыш мектептер, мұғалімдер құрамына орыс тілін білетін оқытушы молда не татарша білетін орыс мұғалімі болуы, өз қаржысы есебінен мұсылман заңдарын оқытатын мұғалімдерді тарту ескерілді. Сонымен қатар ол "Ережеде" жаңа ашылған мектеп немесе медресе орыс мұғалімін алуға міндетті болды. Діни оқу орындарының басты қызметінің жастар бойында әдептілік пен адамгершілік өнегесін дарыту болып саналды. Кейіннен патша үкіметі мұсылманша оқытуды да өз бақылауына алуға тырысып бақты. Мәселен 1867-1868 жылдардығы әкімшілік реформалар бойынша мектептер мен медреселер ашу үшін уезд бастығының арнайы рұқсатын алу қажет еді. Патша үкіметі мұсылмандардың оқу орындарын ашық кемсітіп қорлауға кірісті.
"Ережедегі" соңғы бөлім көптеген қиындықтар туғызды, көп жағдайда дәстүрлі мектептер мен медреселерде орыс сыныптары болуынан бас тартқан ұстаздар қудаланды. Сонымен, 1870 жылғы 26 наурыздағы "Ережеге" орай орыс сыныптары "мұсылмандар көп тұратын барлық орыс қалаларында бекітілді". Онымен қатар медреселерге жасы 40 тан асқан адамдарды ғана ұстаздыққа алды.
Бүкіл Қазақстан бойынша қанша мектеп және медресе болғаны мұрағат материалдарында анықталмаған. Сонда да мына мәліметтерді келтіруге болады. Семей облысының 13 қалалық мектебінде 1887 жылы 605 ұл бала оқыған (15 мың ер адамға 1 окушыдан келіп отыр), ал 1912 жылы Торғай облысының Қостанай уезінде 494 оқушысы бар тоғыз ер балалар және қыздар мектебі жұмыс істеген. Бұл мектептерде әліппені оқытьш, арифметикалық төрт амалды үйретті және құран сүрелерін жаттататын.
Білім берудің жалпы барысы . Үкімет мектеп пен медреселердің ұстаздар құрамын қатаң бақылап, "пантюркизм мен панисламизмнің" буындары деп қарады. Орыс тілі жүрмесе, әскери губернатор мектепті не медресені жауып отырған. Мешіт жанындағы діни мектеп жеке меншік иесінде болды. Оқу үйлерінің жетіспеуінен көптеген медреселерде, әсіресе далалық облыстарда бала саны 70 шәкірттен аспайтын. Оқушылар жасы 8-20 жас аралығында болды, кейде медреседе 30-40 жастағы қазақтар да оқыған. "Ереже" бойынша оқушы жастар 16-ға дейін қабылдануы керек. Медреседегі оқу бағдарламасы үш, төрт, бес кейде он жылға созылған.
Күнделікті оқу кестесі 7.00-ден 11.00-ге дейін және 13.00-ден 16.00-ге дейін жоспарланатын. Оқу жылы мамыр айында басталып, тамызда аяқталған.
Оқушылардың көпшілік бөлігі шеткері аудандардан келіп, медресе жанындағы жатақханаларда тұрды. Орталық әкімшілік бұған ерекше назар аударып отырған. Халық училищесінің инспекторы, статс кеңесші Злобин 1901 жылы 21 ақпанда дала губернаторына жолдаған хатында "Медресе жанында тұратын оқушылар магометандық фанатизм ықпалына түсіп, осы жатақханаға уақытша тоқтаған жүргіншілердің арасында біршама уақыттарын өткізіп жүр" деп жазды.
Қазақ жеріндегі діни оқу орындары әр түрлі қоғамдастықтар қолдауында болған. екеніне көңіл аударады Алайда қоғам құрушылардың жалпы заңдар мен үкімет шешімдерін қатаң сақтаймыз, баспасөз бен цензура туралы ережені орындаймыз деген сеніміне қарамастан, губернатор ол қоғамның ашылуына келісім бермеді.
Түркістан өлкесінің генерал-губернаторы Розенбахтың 1888 жылғы 8 қыркүйектегі халық ағарту министрлігіне берген мағлұматында өлкеде барлығы 206 медресе және 3 660 мектеп, 4 000 мұғалім жөне 49 мыңдай оқушылар көрсетілген. Түркістан өлкесінде 1896 жылғы мағлұмат бойынша барлық мұсылман мектептерінде 77 711 бала есепте тұрған.
Сонымен қатар қазақ жастары зиялы оқу орындарында, соның ішінде бастауыш оқу орындарында (гимназияда, қалалық училищеде, ерлердің жөне әйелдердің приходтық училищесі, орыс-қазақ аралас мектебі және алғашқы сауатсыздықты жою мектебі, орта білім беретін ерлер мен әйелдер гимназиясы, оқытушылар семинариясы, кәсіптік мектептерде (ауылшаруашылық, фельдшерлік, қолөнер) мектептерінен білім алды. Қазақ балалары Орынбор мұғалімдер институтында, Омбыда, Қазанда, Томскіде, Петербург университеттерінде оқыған. 1896 жылы тек Торғай облысынан Ресейдің әр түрлі оқу орындарында 50-ге жуық негізінен қазақ студенттері білім алған. Петербург университетінің стипендианты Семей облысынан шыққан Жақып Ақбаев заң факультетін бітіріп, алғашқы көсіпқой қазақ заңгері болды. ХІХ ғасырдың басында сонымен қатар зайырлы мектептер ашыла бастады. 1813 жылы Омбыда 1825 жылы Орынборда әскери училищелер ашылды. Кейін осы училищелер Сібір және Орынбор Неплюев кадет корпустарына айналды. Дегенмен, бұл оқу орындарында қазақ балалры үшін шек қойылды. Ұлты қазақ кадеттер әскери пәндерді оқуға жіберілмеді. Белгілі қазақ ғалымы Ш.Уәлиханов Омбы кадет корпусын бітірген. 1841 жылы Жәңгір ханның бастамасымен алғаш қазақ мектебі ашылды. Ондағы оқушылар орыс тілін, математика, географияны, бірқатар шығыс халықтарының тілдерімен қатар ислам дінінің негіздерін оқып үйренді. Қазақ балаларының білім алуы мен ішіндегі ең қабілетті деген балаларды Жәңгір ханның өзі қадағалап, қабілетті балаларды Қазан, Ресей қалаларына оқуға жіберіп отырды. Бірақ оқыту деңгейі тым төмен еді.
Қазақ станицаларында, бекініс қамалдарында діни шіркеулер және қазақтардың балалары оқитын мектептер болды. Мұғалімдер көбінесе шала сауатты дьяктар, сондай-ақ қызметтік міндетін өтеген солдаттар мен қазақтар құрады.
Қазақ балаларының біраз бөлігі орыс мектептерінде, сонымен қатар ауқатты отбасынан шыққан балалар үйде мүғалім жалдап білім алған.
Барлығы 49 000 қазақ оқуға тартылған, 1897 жылғы санақ бойынша қазақтардың жалпы саны 4 миллионнан 5 миллионға дейін деп көрсетілген. 4 миллион адам болғанның өзінде оқығандар саны оның 10 пайызын құрайды. Бұл деректер кеңес заманында жиі қайталанған, отарлық кезінде қазақтардың сауаттылығы екі пайыздан аспады деген жалған қорытындының орынсыздығын көрсетеді. ХІХғ. аяғы мен XX ғ. басында өнеркәсіптің өркендеуіне орай сауатты адамдарға деген сұраныс арта түсті. 1850 ж. Орынборда оқу мерзімі 7 жылдық жаңа бағыттағы мектеп ашылды. Одан соң 1857 жылы осындай мектеп Омбыда да ашылды. Мұнда негізінен хатшылар, аудармашылар даярланды. 1861 ж. Жылы Орынбор губерниясында 2 сыныптық тұңғыш мұғалімдерге арналған орыс-қазақ мектебі ашылды. 1883 ж. Орынбор губерниясының Ор қаласында қазақтарға арналған мұғалімдер мектебі тұңғыш рет ашылды. 1885 жылдан бастап барлық уезде ауылшаруашылық мектептер ашыла бастады. 1887 жылы барлық жерде бірдей болыстық орыс мектептері пайда болды. 1891 жылы Торғай, Қостанай, Ақтөбе және басқа қалаларда қыз балаларға арналған бастауыш мектептер ашылды. Сөйтіп, ХІХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Омбы, Семей, Орал, Ақмола қалалары халыққа білім беру орталықтарына айналды. Қазақстандағы білім саласындағы үкімет саясаты ең алдымен өздерінің отаршылдық ниеттерін іске асыруға кедергі болып отыр деп есептеген мұсылман мектебінің ықпалын әлсіретуді мақсат етті. 1901 жылы маусым айында Дала генерал губернаторы Сухотин Ақмола, Семей облыстарының әскери губернаторларына орыс-қазақ мектептерін ашуға ұсыныс жасады. Қазақтар бас кезінде бұған қазақтар қауіптеніп сақтықпен қарады, себебі балаларын орыстандырып алудан қорықты. Екінші бір қорқынышты мәселе ол осы орыс-қазақ мектептер арқылы балаларды орыс шаруаларына айналдырып жіберер, онан соң әскер қатарына міндетті қызмет атқаруға мәжбүр етер деп қауіптенді. 1902 жылы Далалық өлкеде осындай 14 мектеп ашылды, оқу мерзімі 2 жыл еді. Онда қазақ орыс тілдерін, арифметика және ислам негіздері оқытылды. Жұмсалатын қаржыны мұсылмандар өз қалталарынан төледі. Мұғалімдер жетіспеді 1904 ж. 1 сыныптық және 2 сыныптық мектептер жұмыс істей бастады. Олардың материалдық-техникалық базасы төмен болды. Мұнан соң Омбыда «Алаш» қозғалысы қайраткерлерінің бірі С.Сәдуақасовтың пікірі бойынша Ақмола облысының Омбы уезі Қазақстанның ең ірі ағартушы аймақтарының бірі болды. 1789 жылы Омбыда Азия мектебі ашылды. Ол отаршыл аппарат үшін шенеулік кадрлар даярлаумен айналысты. 1827 жылы қазақ өлкесін шаруашылық тұрғысынан. ХІХ ғ. басынан бастап қазақ ақсүйектері өздерінің балаларын Омбыдағы оқу орындарына жібере бастады. Мысалы, 1827 жылы Уәли ханның ұлы Шыңғыс сұлтан қазақ әскерлерінің Сібір шебіндегі училищесіне түсті.
ХІХ ғ. соңы мен XX ғ. бас кезінде Омбының оқу орындарында қазақ халқының көрнекті өкілдері, мемлекет және қоғам қайраткерлері Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, Ж.Ақпаев, О.Әлжанов, М.Сейітов, М.Жұмабаев, С.Сейфуллин, С.Садуақасов, Ж.Шанин, Б.Айбасов, Ә.Исин, К.Тоғысов, Н.Нұрмақов т.б. Қазақ өлкесіндегі ұлттық-демократиялық қозғалысқа, сондай-ақ туып өскен өлкені ғылыми тұрғыдан зерттеуге үлес қосқан. Көпшілігі кейінірек, кеңес өкіметі кезінде, саяси қуғын-сүргінге ұшырады, атылып кетті. Сонымен қоса бірінші орыс революциясы ықпалымен қазақтардың ұлттық сана-сезімі елеулі өсті. Алыстан болжап, көре білетін қазақтар өз балаларын Ресей мен шетелдердің орта және жоғары оқу орындарына оқуға жіберетін болды. Қазақ балаларының заң факультетін таңдауы да тегін емес еді. ХІХ-XX ғғ. тоғысында тек қана Қазан қаласының өзінде ғана (императорлық Қазан университетінде, Қазан малдәргерлік институтында, Қазан мұғалімдер семинариясында) 100 ге жуық қазақ жастары оқыды. Біраз қазақ жастары Санкт-Петербург, Мәскеу, Томск, Саратов, Киев, Тарту, Каир, Бомбей, Стамбул және Варшава университеттерінде оқыды. Ә.Бөкейханов Санкт-Петербург Орман институтын, С.Асфендияров Санкт-Петербург әскери медицина академиясын, А.Сейітов Томск университетінің медицина факультетін, Ж.Досмұхамедов Тарту университетінің заң факультетін, М.Ғабдолғазиев Каир университетін, О.Тұрмағанбетов Бомбей университетін, Х.Нұржанов Киев университетінің заң факультетін бітірді. Қарқаралыдан түлеп ұшқан Д.Сұлтангазин өте талантты студент болды. Ол 1890 жылы Томск университетінің медицина факультетін, ал 1895 жылы Санкт-Петербург университетінің шығыстану факультетін, 1897 жылы заң факультетін бітіріп шықты. 1908 ж. Петербург әйелдер медицина институтын Асфендиярова Гүлсім Жағыпарқызы,(1880-1941 жж.), одан кейін Асфендиярова Мариям Сейтжағыпарқызы (1887-1937 жж.) бітірді.
Міне, қазақ халқының жаппай білім алуға көшуі олардың патша үкіметіне қарсы ұлт-азаттық қозғалысының күшеюіне, өз алдына автономия алуға ұмтылысына жетеледі.
Санитариялық-жуу пункті
Санитариялық-жуу пункті — улагыш, радиоактивтік заттармен және бактериологиялық заттармен зақынданған АҚ-тың әскери емес жасақтарының адам құрамын және халықты толық санитариялық тазарту жұмысын жүргізу үшін қурылған пункт.
Әрбір Санитариялық-жуу пунктінде шешіну, жуыну, және киіну бәлмелері болуға тиіс, киімді залалсыздандыру бөлмесі де болуы мүмкін. Санитариялық тазартудың ұзақтығы 30 минуттан аспайды (шешінуі — 5 минут, душ астында жуыну — 15 минут және киіну — 10 минут).
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Санитарная обработка
Юрис Лайзанс
Юрис Лайзанc (Juris Laizāns; 6 қаңтар 1979 жыл, Рига, Латыш КСР) — латыш футболшысы, шабуылшы. Қазір бапкерлікпен айналысады.
Карьерасы
Рига футболының түлегі. "Сконто" командасында кәсіпқой карьерасын бастады да, Достастық елдері кубогында Мәскеудің ЦСКА клубының селекционерлерінің көзіне түсті. 2000 жылы ЦСКА-ға ауысты. ЦСКА сапында 2005 жылға дейін тұрақты ойнап, 2005 жылы УЕФА кубогының жеңімпазы атанды. Лайзанс осы турнирде жеңімпаз атанған тұғыш латыш футболшысы.
2005 жылы жазда тағы бір мәскеулік клуб — "Торпедоға" өтті. Бұдан кейін Лайзанс тұрақты ойнай алмай, жиі клуб ауыстырып отырды да, 2014 жылы карьерасын аяқтады.
Ұлттық құрама сапында 100-ден аса ойында алаңға шықты. 2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:6 қаңтарда туғандар Санат:Латвия футболшылары Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Ростов ФК ойыншылары Санат:Кубань ФК ойыншылары Санат:Шинник ФК ойыншылары Санат:Факел ФК ойыншылары
Тыбъю
Тыбъю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ынат өзенінің оң жағалауынан 44 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Қайнар (Созақ ауданы)
Қайнар — Түркістан облысы Созақ ауданы, Сызған ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Тыбъю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Клэйкомо (Миссури)
Клэйкомо (Claycomo) — Миссури штатының Clay округіне жататын АҚШ қаласы.
Қайнар (Созақ ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 62 км-дей жерде.
Тыбъю
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Клэйкомо (Миссури)
Қала тұрғындарының саны 1267 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.5 км² шамасында. FIPS коды — 29-14554.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Қайнар (Созақ ауданы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 784 адам (408 ер адам және 376 әйел адам) болса, 2009 жылы 986 адамды (527 ер адам және 459 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Оппгар
Оппгар (Auppegard) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Дьеп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76036, пошта индексі — 76730.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 711 адамды құрады. Халық тығыздығы — 97,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Ожа
Ожа — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2542/1266/74/22/10 орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Бурабай кеніші
Қазынаның арасындағы алтын тәті (диадема), сырғалар, қапсырмалар мен тұмаршалар өзінің орындалу әдісі мен әсемдігі жағынан көне дәуір қолөнерінің теңдессіз үлгілері болып саналады және түгелдей ежелгі ғұн тайпалары мәдениетіне жатады. Типологиялық тұрғыдан бұл бұйымдар сақ дәуірінің “аң стилінің” орнына келген “полихромдық стиль” үлгісіне жатады. Әшекей бұйымдарды түрлі асыл тастармен безендіру (инкрустация), оның негізгі бөлігіне ұсақ алтын түйіршіктер қондыру (зернь), т.б. тәсілдерді қолданумен ерекшеленетін бұл “стиль”, шын мәнінде, сонау сақ өнеріндегі “аң стилінен” бастау алады. Бурабай кеніші бұйымдарындағы көркемдік және тех. әдістер Қазақстан жеріндегі басқа ескерткіштерде де (Орталық Қазақстандағы Қарағаш, Қанаттас обалары) кездеседі. Ғалымдардың пайымдауынша, Бурабай кенішіндегі обада ғұн дәуірінің бай әрі батыр шонжарлар әулетінен шыққан ақсүйек әйел жерленген.
Тыр, тыр жалаңаш
Тыр, тыр жалаңаш. Үстінде ешқандай киімі жоқ деген мағынада айтылады. «Киімі жоқ шыға келді тыр жалаңаш, Ағарған жауған қардай сақал мен шаш» (Дастандар). «Үстінде киімі жоқ» мағынасын тілімізде «жалаңаш» сөзінің қара басы да бере алады. Ал осыған қосарланып тұрған «тыр» тұлғасының не сыры бар. моңғол тобындағы тілдердің бірі буряттарда «жалаңаш» мағынасын «шараа» тұлғалы сөз бере алады. Осы сөз кейбір түркі тілдеріне, оның ішінде қазақтарға ауысқанда «ш» орнына «т» дыбысымен айтылып, «тараа» болып, одан әрі «а» орнына «ы» дыбысы қолданылу нәтижесінде «тыры» тұлғасына дейін өзгеріп, «жалаңаштықты» әсірелей көрсету үшін, соның алдына келіп қосылып «тыр жаланаш» қалыптасқан сияқты. Бұл болжамымызды татар тілі дерегі қуаттай түседі. Онда біздегі «тыр жалаңаш» сөзі «шир яланаш» қалпында қолданылады. Сонымен «тыр жалаңаш» тұрақты тіркесі —«жалаңаш жалаңаш» деген қайталама сөз болып шығады.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Жасанды тістер
Жасанды тістер . Медицина ғылымының ерте заманғы жаңалықтарының бірі екендігін археологиялық қазба жұмыстарынан білеміз. Алғашқы жасанды тістер ағаштың кейбір қатты түрлерінен, өгіз, піл сүйектерінен жасалған. Осы күнгі ең әдемі де берік материал — фарфор. Оның эстетикалық қасиеті жоғары әрі гигиеналық талғамға сай. Соңғы жылдары пластмассадан істелген тістер арзандығымен және жасалу жолының ыңғайлылығымен көп қолданылады. Сондай-ақ тот баспайтын болат, алтын қорытпасынан және металды керамикалық тістер әдемілігімен және беріктігімен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Ахерн
Ахерн (Achern) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Фрайбург әкімшілік округіне бағынады. Ортенау ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 25014 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 65,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 17 001. Қаланың басшысы — Клаус Муттах.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Қарқын
Қарқын (Темп) — тапсырманың орындалуының немесе операцияның, құбылыстың қарқындык дамуының шапшандыгы (кейде тазалығы). Әскери істе Қарқынның мынадай түрлері болады: лап қою қарқынны; шабуыл қарқынны; десант түсіру қарқынны; теңіз десантын түсіру қарқынны, атыс қарқынны т.б.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Луис Сеймур Базетт Лики
Луис Сеймур Базетт Лики (1903 жыл 7 тамыз, Кения - 1972 жыл 1 қазан, Лондон) - ағылшын археологы және антропологы.
Еңбегі
30 жылдан астам уақыт Шығыс Африкада археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1927-1929 жылдары көп қабатты Гэмбл-2 үңгірін қазып, Шығыс Африкалық бірқатар археологиялық мәдениеттің салыстырмалы хронологиясын жасады. 1930 жылы Ньоро неолит үңгірін, 1951 жылдан бастап Танзаниядағы жартасқа салынған бейнелерді зерттеді. Оның 1959 жылы Олдовай сайынан тапқан зинджантроп бас сүйегін, 1960 жылы тапқан презинджантроп бас сүйегін зерттеп ашқан жаңалығының ғылымда маңызы зор.
Дереккөздер
Санат:Тарихи тұлғалар Санат:1903 жылы туғандар Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Шатқал
Шатқал — терең, түбі тар, құлама немесе тік, кейде ойыс беткейлі және көпшілік бөлігі жартасты болып келетін аңғар. Шатқал көбінесе таулы аймақтарда кездеседі, мұнда оның тереңдігі 1500—1800 м-ге дейін барады. Шатқал көп жағдайда өзен әрекетінен (эрозиялық шатқал, кейде жердің жарылуынан, карсты опырылу әрекетінен) пайда болады.
Әлемдегі ең үлкен шатқал - АҚШ, Аризона штатындағы Колорадо өзені кесіп өткен жер бетіндегі орасан зор сай. Ұзындығы 350 км, ал ені кейбір жерлерде 20 км-ге дейін жететін шатқалдың пайда болу үрдісі миллиондаған жылдарға созылды. Оның кейбір жерлерінен жасы екі миллиард жылға дейін жететін тау жыныстары табылды.
Дереккөздер
Санат:Жер бедері
Құрсай (Батыс Қазақстан облысы)
Құрсай — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Күйгенкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 69 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 170 адам (79 ер адам және 91 әйел адам) болса, 2009 жылы 111 адамды (56 ер адам және 55 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Гольдман Зинаида Марковна
Гольдман Зинаида Марковна (19.10.1937 ж. т., Фрунзе) - совет офтальмологы, мед. ғыл. докторы. 1970 жылдан КОКП мүшесі. Алматы мемл. мед. ин-тын бітірген. 1960 жылдан Қазақ көз аурулары ғыл.-зерттеу ин-тында клиникалық ординатор, кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлімше және бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қазақ офтальмол. ғыл.-зерт. ин-ты директоры орынбасары. Гольдман көз ісіктерін анықтау әдістерін тауып, осы аурулардың барысын анықтау және болжау критерийлерін ұсынды. 5 авт. куәлігі бар.
Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Санат:1937 жылы туғандар
Сен-Мартен-дю-Буа (Жиронда)
Сен-Мартен-дю-Буа (Saint-Martin-du-Bois) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Либурн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,8 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 809 адамды құрады. Халық тығыздығы — 82,55 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Моңғолдың құпия шежіресі
“Моңғолдың құпия шежіресі” – 13 – 14 ғасырлардағы жазба мұра. Моңғолияны мекендеген түркі тайпаларының (найман, керей, меркіт, қоңырат, жалайыр, татар, ұйғыр) тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік-саяси өмірі суреттелген, сондай-ақ тарихы, тілі, этнографиясына қатысты деректер мол кездеседі. Шежіре шамамен 1240 жылы аяқталған. Авторы белгісіз, ол хан ордасында қызмет етіп, еңбекті ұйғыр әліпбиі негізінде жазған. Еңбек ақсүйектер ғана оқитын мемлекеттің ішкі-сыртқы саясаты, стратегиясы мен тактикасы, әскери доктринасы жайлы жазылған кітап болғандықтан “Моңғолдың құпия шежіресі” аталған. 1382 жылы қытайлар шығарманы қытай әліпбиімен қайта көшірген. Осылайша моңғол тілінде, қытай әліпбиінде жазылған нұсқа Пекин архивінде сақталды. Еңбекті моңғол ғалымдарымен қатар шетелдіктер де зерттеді. Еуропалықтар алғаш орыс ғалымы И.Кафаровтың қысқаша аудармасы (1866) арқылы таныды, кейіннен неміс зерттеушісі Хейниш (1937), кеңес тарихшысы С.А. Козин (1941), француз ғалымы П.Пеллио (1949) толықтай аударып, бастырды. Қ.Дамдинсүрэн, Ш.Гадамба, Д.Цэрэнсодном секілді моңғол ғалымдары құнды зерттеулер жасады. 1969 жылы “Моңғолдың құпия шежіресі” қазақ тілінде М.Сұлтанияұлының тәржімалауымен Баян Өлгий қаласында жарық көрді. Өлеңін аударған И.Байбатырұлы, алғысөзін жазған Б.Бұқатұлы. “Моңғолдың құпия шежіресі” 1998 жылы Алматыда, 2002 жылы Улан-Баторда қазақ тілінде қайта жарияланды.
"Моңғолдың кұпия шежіресі" (Юан Чао Би Ши) — 1240 ж. көне Моңғол тілінде, көне ұйғыр әрпімен жазылған ескерткіш. Алғашқы нұсқасы қазіргі дейін белгісіз. Кім жазғаны да беймәлім. Чех ғалымы Поухоның пікірінше, Чыңғыс қағанға ең сенімді, мемлекеттік төреші, татар азаматы Чікіқұтұқ жазды. Себебі, ол ұйғырша хат білетін, Чыңғыс ордасының ішкі-сыртқы саясат істерін, Чыңғыс қағанның бұйрық-әмірін орданың жасырын "Көк кітапшасына" белгілеп отыратын адам болған деп жорамалдайды. "Моңғолдың кұпия шежіресінің" аты: көне Моңғолша "Моңғол-үн нығуча тобчыйан" (Моңғолун - Моңғолдың, нығүча — құпия, тобчый- ан — қысқаша жинақ, тұжырымды жинақ), қазіргі моңғолша "монголын нууц товчоо". Қытайша аты: "Юан Чао Би Ши" (Юан — мемлекет аты, Чао — қупия, Би Ши — тарих). "Моңғолдың кұпия шежіресі" Қытайдың "Хун-У" патшасының тұсында 1382-жылдар шамасында, қытай адамдарының моңғол тілін үйренуіне көмекші құрал ретінде, моңғол тілінде, қытай иероглифімен көшіріліп жазылған. Бұл кешірме Бейжин (Пекин) кітапханасында сақталып қалған. Осы көшірмені тұңғыш рет орыс ғалымы И. Кафаров қытай иероглифінен сөз дыбыстарын бұзбай, сол қалпында орыс әріпімен транскрипциялап, оны орысшаға аударып, 1866 ж. бастырды. Осы басылым шығыстанушыларға "Моңғолдың кұпия шежіресін" зерттеуге жол ашады. Моңғол ғалымы академик Ц. Дамдинсүрэн тұңғыш рет (1940 ж.) "Моңғолдың кұпия шежіресін" көне Моңғол тілінен қазіргі Моңғол тіліне тәржімелеген. "Моңғолдың кұпия шежіресінде": "Чыңғыс қағанның арғы тегі тәңір шуағынан жаралған Батачы хан, зайыбы Қоғай Марал" дейді де, бұл екеуінен тараған үрім-бұтағын ұластырып айтады. Чыңғыс қағанның балалық шағын, есейіп-ер жетуін, моңғол тайпаларының басын қосып, "Біріккен Моңғол мемлекетін" құруын, көршілес түркі тайпаларын ырқына енгізуін, Орта Азия, Еуропа елдерін жаулап алуын, Чыңғыс қағанның өлгенге дейінгі іс-әрекетін дәл шындығы бойынша тақпақпен, қысқаша жырмен, шебер қара сөзбен баяндайды. "Моңғолдың кұпия шежіресі" XIII—ХІғғ. кезіндегі Моңғол тарихын, тілін, әдебиетін түсінуге, зерттеуге елеулі рухани мұра болып қана қоймай, сонымен бірге, ол - түркі тайпаларының, сол кездегі тарихын, тілін, әдебиетін салыстырып түсінуде, зерттеуде аса құнды рухани мұра екені даусыз. Олай дейтініміз, қазіргі Моңғолияның жерінде белгісіз дәуірден ҮІ—XII ғасырға дейін қазіргі қазақ халқының найман, керей, қоңырат, меркіт тайпалары және түркі тілдес қырғыз, ұйғыр, татар тайпапары шығыс-оңтүстіктегі Моңғол тайпаларымен көршілес қарым-қатынаста болды. Шығыстанушы ғалым Б. Напил "Моңғолдың кұпия шежіресіндегі" сөздердің елудей пайызы (50%-і) қазақ тілінің сөздік қорында сәйкеседі" деп тұжырымдайды. Байымдасақ, қазақ тілі — өзге түркі тілдерін және Моңғол, тұңғыс-маньчжур, жапон, корей тілдерін салыстырып зерттеуге ең негізгі өзек тіл екендігін ғылыми мінбеде батыл айта аламыз.
==== Сокровенное сказание монголов
Cілтемелер
Санат:Тарих
Хидэки Юкава
Хидэки Юкава (жап. 湯川 秀樹, 23 қаңтар 1907, Токио — 8 қыркүйек 1981, Киото) — жапон физик-теоретик.
Өмірбаяны және кәсіби қызметі
Геолог, университет профессоры отбасында дүниеге келген. Киото және Осака университеттерінде, сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының ғылыми және білім беру орталықтарында ғылыми-зерттеу және оқыту жұмыстарын жүргізді.
1935 жылы ол электрон мен протонның массалары арасындағы аралық массасы бар жаңа типті элементар бөлшектердің болуы туралы гипотезаны ұсынды. 1940 жылдардың аяғында бұл гипотеза расталды, ал 1949 жылы Юкава мезондардың барын болжағаны және ядролық күштердің табиғатын теориялық зерттегені үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алды.
Жапония ғылым академиясының мүшесі (1946), Папа ғылым академиясының мүшесі (1961), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1949), Лондон корольдік қоғамының (1963) , КСРО ҒА (1966).
Ол 1955 жылы Рассел — Эйнштейн манифестіне қол қойған ғалымдардың бірі болды. Ол жапон ғалымдары мен «Атом бомбасының салдары туралы Ақ кітаптың» авторларының тобын басқарды, онда Хиросима мен Нагасакидің қирауы «АҚШ қырғи-қабақ соғыстың альтарға әкелген құрбаны» деп аталды.
Сілтемелер
Санат:Париж университетінің құрметті докторлары Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония) Санат:XX ғасыр физиктері Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері Санат:Жапония физиктері Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Ролиса
Ролиса (Roliça) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Бомбаррал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 940 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,68 км² шамасында. Халық тығыздығы — 165,5 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария (Nossa Senhora da Luz).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Вальдемалуке
Вальдемалуке (Valdemaluque) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Тьеррас-дель-Бурго ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 250 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62,98 км² шамасында.
Давлятовка (Петропавл ауылдық кеңесі)
Давлятовка — Башқұртстанның Аскин ауданындағы ауыл, Петропавл ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 140 адамды құрады. Пошта индексі — 452883, ОКАТО коды — 80204842007.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Бессон (Алье)
Бессон (Besson) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 47,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03026, пошта индексі — 03210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 795 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,86 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Кесте түрлері
Біз кесте
Біз кесте шығыс халықтарының арасында қазақ пен қырғыз халқында аса жоғары деңдейде дамыған. Біз кесте – кергішке керілген арнайы мата бетіне түсірілген, ою-өрнек немесе бейнені сызық бойымен қармақ бізді матадан әрі өткізіп, жіпті бері іліп шалып алу арқылы қайталанатын майда тігісті айтамыз. Біз кестеге матаға сызылған ою–өрнекті сызық бойымен кестелеп, сонан соң ішкі жағын түрлі өңді жіптермен толтырады. Қалған бөліктері фон ретінде қалады. Біз кесте тұс киізге, шымылдықтың басына, жарғақ шалбардың басына, жұқа шапанның, шекпеннің өңіріне тігіледі.
Баспа кесте
Баспа кесте деген материалдың ашық жерін қалдырмай немесе ашық орынды өте аз қалдырып, тұтас кестеленген шымқай кестені айтады. Шым кесте ақ матаға тегістікті сақтау арқылы жіпті қатар орналастыру әдісімен тігіледі. Шым кестеге ою мен өрнектің, аң – құс, гүлдің түрлі сұлбалары салынып, көбіне орамалдың шеті, кимешектің жағы, жастықтың тысы, жейденің жаға – жеңі және төсек жапқыш, сәукеле сияқты басқа да көптеген киімдерге тігіледі.
Әредік кесте
Әредік кестеде матаның әр жері әшекейленіп, бөлек–бөлек өрнек салынады. Тақия, балақ, өңір, жаға, етек, әйелдердің тымағы, кең қоныш етіктердің бұрыш–бұрышы сияқты зат бөлігіне тігіледі немесе бөлек тігіліп қондырылады.
Оюластырып кестелеу
Оюластырып кестелеу немесе оюластырып жапсыру – маталарды бөлек–бөлек кестелеп, оюластырып жапыстыру. Бұлар бірыңғай матаға біртұтас мазмұндағы бірнеше ою–өрнектердің жиынтығынан, үйлескен тұтас желісін жасау негізінде тігіледі. Бір матаның бетіне екінші матадан қиылған фигура салынып шет жақтары әртүрлі кесте тігістерімен тігіліп, сәнделеді. Көбінесе торлау әдісі қолданылады. Кестенің бұл түрі шапшаң орындалады, нітежиесінде кестелейтін бұйымның бетінде әдемі бедерлі өрнек пайда болып, көздің жауын алады. Кесте тігер алдында қиылып алынған өрнекті мата бетіне көктеп алып шеттерін бүгіп кестелеуге болады немесе салынатын өрнекті маталарға арналған желімдермен үтіктеп бекітіп алады. Матаның созылмайтын тығыз тоқылған түрін таңдаған дұрыс.
Брахман
Брахман, Брамин - 1) өзіндік ерекшелігі жоқ абсолютті барлық заттардың негізі деп білетін үнді идеалистік  фиософиясының  негізінен алғанда веданталық ұғым. Брахман ұғымының мазмұны кеңейе келе Брахманизмнің басты ұғымына айналды. Брахманның Махабхарт, Брахман атты т.б. діни кітаптарында Брахман жөніндегі ілімнің  қалыптасуы айтылады. Мұнда Брахман - бүкіл заттардың  негізінде жататын өзіндік ерешедігі жоқ, түр сипатсыз, сапасы жоқ субстанция.  Брахманның негізінде жатқан құдретті күштің  әсерінен  дүние оқтын-оқтын апатқа ұшырайды да, қайта дамиды. Бұл дүние әуелі Брахманғасоғып, одан қайтадан жаңғырып отырады.
Кесте түрлері
Маржандап, моншақтап кестелеу
Әйелдердің бас киімдеріне, тақия, сәукеле, өңір, қол дорба қамзолдар және салтанатты киімдерді ғана маржандап, моншақтап кестеленеді.
Дереккөздер
Санат:Бейнелеу өнері
Брахман
Брахман - 2) Үндінің Брахмандар деп аталтын жоғары діни кастасының мүшесі..
Жылыой ауданы
Жылыой ауданы — Атырау облысының шығысында орналасқан әкімшілік бөлініс. 1928 жылы құрылған. Аудан орталығы батыр әрі бидің атымен аталған Құлсары қаласы. Жер аумағы 29,4 мың км². Тұрғыны 70 мың адам, орташа тығыздығы 1 км²-ге 2,4 адамнан келеді (2008). Алғашқыда Жылқосы (Жилокосинский), кейіннен Ембі ауданы, 1993 жылдан Жылыой ауданы аталған. Облыстар әкімшілікке бөлінбей тұрып бұл мекен "Маңғыстау ойы" аталған.
Өзендері мен көлдері
Ауданның жер беті сулары Каспий теңізінің шығыс жақ айдынынан, Жем өзені сағасының теңізге жетпей жоғалатын төменгі ағысынан және жазда қарасуларға бөлініп қалатын Жақсы Қарасай, Жаман Қарасай өзендері мен Бартылдақты, Маше, Ақкөл, Бейбіт, Қамыскөл, т.б. тұзды көлдерден тұрады. Ауданның теңізге жақын бөлігінде сор топырақ, басқа жағында сортаңды қоңыр құм, құмдақ және саздақ топырақ тараған.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Аудандағы 10 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 5 ауылдық округке біріктірілген:
Жылыой ауданының қысқаша тарихы
Жылыой ауданы 1928 жылы 6 мамырда Қазақ Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен құрылған. Ауданның қазіргі аумағында Кеңес өкіметі орнағанға дейін Орал губерниясының Гурьев уезіне қараған бірнеше болысы болған. Осы өңірді мекендеген ел Орынборға дейін жаз жайлауға көшіп барып жүрген. Бірақ 1868 ж. патша үкіметінің әкімшілік реформасы, губерниялар мен ояздардың (уездердің) құрылуы халықты ол мүмкіндіктен айырды. Ол кезде 200 үй бір болысқа бірігетін еді. Егер үй саны 200-ден кем болса, ол басқа болысқа қосылып отырған. Казақстан мұнайы тарихындағы бірінші мұнай бұрқағы 1899 Аққұдық аулынан солт.-батысқа қарай 12 км жердегі Қарашүңгіл ұңғысынан атқылады. 1922 ж. Кеңестердің Гурьев уездік съезі құжаттарында Жылыой ауданы туралы сөз айтылады. Сол жылдарда ауданда Ақбас, Жаршық, Жылыой, Карабайлы, Қарашығыр болыстары болған. Аудан аз уақыттан кейін таратылады да, болыстар оязға тікелей бағынады. 1928 жылғы 6 мамырда Қазақстан Орталық Атқару Комитетінін (КазЦИК) 3- сессиясы құрамына Ембі, Ембі—Атырау, Ақжал болыстары кірген Жылқосы (Жило-Косинский) ауданын құру туралы Президиумның қаулысын бекітеді. thumb|солға|200px|Құлсары. 1990 жылдар Аудан орталығы 1938 жылға дейін Жылыой (Қаңбақты, 1873 ж. іргесі қаланған) кенті, 1938-1954 жж. аудан орталығы Қосшағыл кенті болды. 1954 жылы аудан орталығы Құлсары кентіне көшірілді. Сол кезде ауданда тұрған 21261 адам (1928) негізінен мал шаруашылығымен шұғылданды.
Жылыойда балық кәсіпшілігі болды. Кейін 4 балық ұжымшары құрылады. 1928 ж. жұтта мал саны өте азайып кетеді; бірақ тез өскен мал басы 1932 ж. 18 250-ге (оның ішінде 2083 жылқы, 4366 сиыр малы, 5259 қой, 6373 түйе), ал 1940 ж. тек қойдың өзі 50 мыңға жетеді. 30-жылдары ауданда мұнай барлау жұмысы кең көлемде жүргізіліп, 1935 ж. Қосшағыл мұнай кеніші пайдалануға беріліп, аудан өнеркәсіптік дамуға бағыт алды.
XX ғасырдың 50-90 жылдары аудан экономикасы қарқынды дамыды. Мұнай өндіру күрт өсті. Оған Мұнайлы (1948), Қаратон (1949), Кәкімбет (1955), Тереңөзек (1956), Төлес (1958), Тәжіғали (1960), Прорва (1962), Қараарна (1974) мұнай кеніштерінің берілуі ықпал етті. 1954 жылы аудан орталығы Құлсары кентіне көшірілді.
80-жылдардың ортасынан бастап бірегей Теңіз кенішін игеру жұмыстары кеңінен жүргізілді. 60-80 жылдар аралығында «Құлсарымұнайгаз», «Прорвамұнайгаз» мұнай-газ өндіру басқармалары, «Оңтүстік мұнай барлау канторы», Ұңғыларды күрделі жөндеу канторы мұнай зерттеу, өндірумен шұғылданса, Теңіз кенішін игеруге байланысты «Теңізмұнай» мұнай-газ өндіру басқармасы пайда болды. 80-90 жылдары 3 өндірістік бірлестік («Теңізмұнайгаз», «Теңізмұнайгазқұрылыс», «Теңізэнергоқұрылыс»), 13 трест, ондаған басқармалар жұмыс істеді. Еліміздің тәуелсіздік алуымен бірге бұл мекемелердің көпшілігін қаржыландыру тоқтатылып, кейін 1993 жылы қазақ-американ біріккен «Теңізшевройл» кәсіпорны құрылды.
Климаты
Ауданның климаты континенттік, қысы біршама жылы, жазы ыстық. Ауаның орташа температурасы қаңтарда –8,8°С, шілдеде 25,8°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 140 – 150 мм аралығында. Желді күндер басым келеді, жазда жел көбінесе батыстан, қыста солтүстік-шығыстан соғады. Климаты қуаң, континенттік, жазы ыстық, қысы суық. Қаңтардың орташа температурасы теңіз жағалауында -8 градус, солтүстігінде -14, кейде -30 градус дейін аязды күндер болады. Шілденің орташа температурасы +22-24 градус аралығында. Жауын-шашынның орташа мөлшері 150-200 мм, ал булану мөлшері 1000 мм-ге жуық. Жер рельефінің ерекшелігі – оның ойпатты, жазық болуында. Жер бетінің биіктігі теңізге қарай көлбейлене, кеми береді.
Өсімдіктер пен жануарлар дүниесі
Аудан көлемі негізінен шөл-шөлейт зонасына жататындықтан ылғалы аз, жері ащы, сорлы жерлерге тән өсімдіктер өседі.
Негізгі аймақта өсетін өсімдіктер -жусан және жусан тұқымдастары, сорлы, ащы жерлерде өсетін бұйырғын, ебелек, көкпек, жантақ, итсигек, адыраспан, құмды жерлдерде –еркек шөп, шағыр, қияқ т.б.өседі. Қыратты, үстіртті жерлерде жусаннан басқа изен, теріскен, баз, селеу т.б.аралас шығады. Көктемде ылғалды жылдары мортық, қоңырбас, сіңбірік, мысыққұйрық т.б.шөптер шығады. Көлдерде, су шайған жерлерде қоға, қамыс, бидайық т.б.шабындық шөптер өседі. Каспий теңізіне жақын жерлерде мырзасораң, балықкөз, дәнді қара, қаңбақ, түйеқарын сияқты ащы шөптер өседі.
Аудан аймағындағы жануарлар дүниесінде негізінен кемірушілер мен бауырмен жорғалаушылардың үлесі басым. Аудан көлемінде мұнай-газ кендерінің қарқынды игерілуінің нәтижесінде жануарлар дүниесінің таралу кеңістігі жылдан-жылға тарылуда, түрі, саны азаюда, киік, қарақұйрық, қабан сияқты ірі түрлері жойылуға жақын. Аудан жерінде кездесетін негізгі жануарлар: қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, күзен т.б., құстардан қаз, үйрек, аққу т.б.
Пайдалы қазбалары
thumb|right|200px|Прорва мұнай кен орныЖылыой ауданы – Қазақстандағы ең ірі мұнай өндіретін аудан. Мұнда мұнай өндіру өнеркәсібі тұңғыш рет 1899 жылы Қарашүңгіл деп аталатын қоныстағы №7 ұңғымадан Қазақстандағы тұңғыш мұнай атқылауы басталды. Қазір мұнай (және газ) Теңіз, Құлсары, Прорва, Королев, Сарықамыс, Қаратон кендерінен өндіріледі. Теңіз кенінде мұнай мен газ өңдейтін өте ірі мұнай-газ өңдеу зауыты жұмыс істейді.
Басты кен байлығы – мұнай мен газ. Аудан жерінің қойнауында 40-қа жуық көмірсутек кен орындары бар және олардың жалпы қоры (2,5 млрд т) бойынша республикада 1-орын алады. Ең ірі кен орындары: Теңіз, Қырықмылтық, Королев, Прорва, Қаратон, Ақінген, Сарықамыс және Каспий теңізіндегі Шығыс Қашаған.