cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Александр Стюарт, Олбани герцогы
Өмірбаяны
Өз билігін нығайту үшін Олбани герцогы Шотландия парламентін құрды. Бірақ-та, парламенттің көптеген мүшелері герцогты қолдаудан бас тартып, патшаның жағына шықты. Сол уақытта Яков III барондардың бақылауынан бірте-бірте шыға берді. Патша мен парламенттің қысымынан соң, Олбани 1483 жылы мамыр айында патшалық биліке бағынуы және ағылшын королімен келіссөздер жасағаны үшін өкінетіндігі туралы қор қылатын шарттарға қол қоюға мәжбүр болды. Осыған қарамастан, ол Яков III-нің өз бауырын опасыздық жасады деген айып тағуына байланысты, Англияға қашуға мәжбүр болды. Олбанидың мүлкін патшаның бұйрығымен тәркіленді.
1484 жылы Олбани герцогы ағылшын әскері мен Дуглас графының қолдауымен Шотландияға тағы бір экспедицияны бастады, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Бұдан кейін Александр Стюарт Францияға көшіп барды, 1485 жылы рыцарлар турнирінде Орлеан герцогымен кездейсоқ жараланып, көп ұзамай қайтыс болды.
Сілтеме
Александр Стюарт, 1-ші Олбани герцогы The Peerage.com сайтында
Санат:Стюарттар Санат:Парижде қайтыс болғандар
Иван Никитович Брагин
Иван Никитович Брагин(1924 жылы туған, Чита облысы Доронинское село) – генерал-майор, Ішкі істер министернің еңбегі сіңген қызметкері. Брагин еңбек жолын комбайншы болып бастады. 1942 жылы әскерге алынып, авиация училищесіне оқуға жіберілді, оны бітірген соң 1945 жылы Орынбор, Ақтөбе әскери-авиация училищесінде қызмет істеді. 1960 – 1986 жылдары Ақтөбе облысы МАИ, Ақтөбе қалалық Ішкі істер бөлімінің бастығы, Маңғыстау облысы Ішкі істер басқармасы бастығының орынбасары, бастығы секілді жауапты қызметтерді атқарды. Азаматтық қорғаныс саласында еңбек етті. «Құрмет белгісі», Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.
Каравелаш (Мирандела)
Каравелаш (Мирандела) (Caravelas (Mirandela)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Мирандела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 269 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,59 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Лэйнсбург (Мичиган)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Еккан-Еган
Еккан-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Котыг-Еган өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вьетнам телевизиясы
Вьетнам телевизиясы – Вьетнам елінің «THVL 2» атты телеарнасы.
Аталмыш арна Вьетнамның қоғамдық арнасы болып саналады. Яғни, бұл арнада жаңалықтардан бастап, телехикаяларға дейін көрсетіледі. VNN TV теле-арнасы коммерциялық және көңілашар бағдарламаларына эфирден көбірек орын береді. Яғни, барлық бағдарламалары мен жобалары ойын-сауықтық стильде. Адамдардың көңіл-күйін көтеруге, уақыттарын жақсы өткізуге бағытталған.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат:Журналистика
Голъганъель
Голъганъёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сыня өзенінің оң жағалауынан 92 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
NGC 6985-2
NGC 6985-2 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 11 маусымда Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6985-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 969910, MCG -2-53-1, VV 546.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Активті орта
Активті орта (Активная среда) — берілген жағдайда металмен (бұйыммен) өсерлесе алатын, химия-термиялық өндеуде қолданылатын, қатты, сұйық, газды немесе плазмалық орта.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Трианон бітім шарты
thumb|right|300px ТРИАНОН БІТІМ ШАРТЫ – Версаль – Вашингтон жүйесі шарттарының бірі. АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Италия, Жапония, Бельгия, Грекия, Қытай, т.б. елдер мен Венгрия арасында 1920 жылы 4 маусымда Версальдағы Үлкен Трискон сарайында қол қойылып, 1921 жылы 26 шілдеде күшіне енді. Шарт бойынша Антантаның қысымы күшейіп, Дунай алқабына жаңа тәртіп орнады. Венгрияның көршілес елдермен шекарасы белгіленіп, Трансильвания Румынияның, Словакия және Батыс Украина жерлері Чехословакияның қарамағына көшті. Венгрия, Чехословакия мен Югославияның тәуелсіздігін мойындап, бұрынғы Ресей империясының құрамындағы (1914 жылғы 1 тамызға дейінгі) аумақтардың бәрінің тәуелсіздігін құрметтеуді міндетіне алды және 1918 жылғы Брест бітімі күшінің жойылуын мойындады. Трианон бітім шарты Венгрия үшін жалпыға бірдей әскери міндетке тыйым салды және жалдамалы әскерінің саны 35 мың офицер мен солдаттан аспауын белгіледі. Қару-жарақты басқа елдерден сатып алмауы ескертілді. Трианон бітім шарты 1940 жылы күшін жойды.
Сілтеме
Санат:Тарих
Падри-Карвалью
Падри-Карвалью (Padre Carvalho) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гран-Могол экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 869 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 449,963 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13 адам/км².
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Та марбута
Та̄’ марбӯт̣а (تاء مربوطة, сөзбе сөз: «ت|T әрібіне байланысты») — Араб жазуында әріп. Араб әліппесінің ه|Һа әрпіне ұқсас жазылыды, дегенмен айырмашылығы үстінде екі нүктелі болып келеді ة, та марбута сөз соңында келіп өзі бір жекедара мән бере алмайды.
Рошиньо
Рошиньо (Roscigno) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 993 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 71 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 84020.
Та марбута
Этимология
ة әрібі араб әліппесінде жеке әріб болып есептелмейді, бірақ әріп деп аталатын себебі араб әліппесінің ت|Та ( ت ) әрібінің бір жеке дара жазылу жағдайы болғандықтан айтылады, бұл жағдай араб тілінде (та мамдуда) «созылыңқы т» ( ت ): т әрібінің соңын созып басқа әріппен жалғастыру арқылы 'Та марбуту' әрібін аламыз.
Рошиньо
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Сан-Рокко.
Та марбута
Жазылуы
ت әрібі араб тілінде аналық түрді (женский род) білдіреді. Етістікте (та мамдуда) Та ( ت ), есімдіктерде — 'Та марбута' болып қолданылады.
'Та марбута' тек сөз соңында екі түрде жазылады:
жалғаусыз — ة (мысалы: كُرَةٌ «доп», «шар»)
және жалғаумен — ( ة ) (мысалы: بَدْلَةٌ «костюм»).
Егер та марбутаның сол жағанан тағы бір та марбута қосылса, ол та мамдудаға айналып кетеді, мысалы: بَدْلَتُهُ «оның костюмі».
Дереккөздер
Санат:Араб жазуы
Тоталан
Тоталан (Totalán) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Аксаркия-Коста-дель-Соль ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 737 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 22 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малага елді мекендері
Инновацияны жүзеге асыру шарттары мен факторлары
Жұмыс істеп тұрған кәсіпорын болсын немесе жаңадан құрылған кіші инновациялық компания болсын, олр инновацияны тиімді түрде жүзеге асыру үшін, оны іске асыруға жағдай жасайтын белгілі бір жағдайлар қажет.
Инновациялық әлеуметтің қалыптастыру инновациясының ішкі және сыртқы ортасы
Инновация белсенді кәсіпорын қалыптастыру, ең алдымен, идея ұсынып, оны бүкіл инновациялық цикл бойында коммерциялдау үдерісін іске асыруға қабілеті бар, шаруашылық субъектісінің инновациялық әлеуетті, яғни қажетті ішкі ортасын қалыптастыруды талап етеді.
Екіншіден, инновациялық дамуға қолайлы сыртқы жағдай жасалуы тиіс, оның маңызды бөлігі инновацияның инфрақұрылымын қалыптастыру болып табылады.
Инновациялық әлеует
Жаңартуларды ойлап табу және басты шарты – кәсіпорында оған қажетті инновациялық әлеует қажет. Ол әр түрлі ресурстар жиынтығымен сипатталады, соның ішінде:
Аталған ресурстар кәсіпорынның жалпы ресурстық әлеуетінің бір бөлігі және оны ғылыми-технологиялық әлеуеті, өндіріс технологиялық әлеуеті, қаржы-экономикалық әлеуеті және кадрлық әлеуеті түрінде құрылымдауға болады.
Осылай, инновациялық әлеует компаниялық жалпы әлеуетінің өзегін, бір бөлігін құрайды.
Сонымен бірге, әлеует ұғымы (соның ішінде инновациялық) тек материалдық құрамы анықталмайды, оның ішінде – ресурстар жиынтығына келіп тірелмейді. Демек, инновациялық әлеует жайлы айта отырып, инновациялық іс-әрекетіне қажет ресурстар емес, оларды тиімді пайдалану мүмкіндіктерін де есте ұстаған жөн. Бұл мүмкіндіктер ең алдымен компания тиісті инновациялық жағдайды қалыптастыру қажет, ол кезегінде, көп жағынан инновациялық мақсатқа жетуіне жағдай жасайтын немесе қарсыласатын сыртқы ортаға тәуелді. Қажетті сыртқы әсер ету жағдайын қалыптастыру жүйесінің маңызды буыны кәсіпорынның инновациялық дамуға қолдау көрсетуге арналған инновациялық инфрақұрылым құру болып табылады.
Сонымен, компанияның инновациялық дамуы көп ретте компанияның инновация жасау мүмкіндігін сипаттайтын инновациялық әлеует пен инновациялық ахуалымен, сондай-ақ компанияның қолда бар инновациялық әлеуетін пайдалану жөніндегі инновациялық деңгейімен анықталады. Төменде компанияның инновациялық негізінде құнын арттыру мен өркендеу мақсатында инновациялық әлеуеттің қаржылық және кадрлық факторларын пайдаланудың кейбір тетіктері қарастыралатын болады.
Инновациялық кәсіпорынның қаржылық даму факторлары. Кәсіпорынның өмір сүру циклінің сатылары және инновацияны қаржыландыру. Қазіргі уақытта сыртқы қаржыландыру көзі болмай тиімді инновациялық компания құру мүмкін емес. Қаржыландыру көздері жиынтығын жұмысты «нөлден» бастаған инновациялық кәсіпорынға өмір сүру циклінің алғашқы кезеңінен бастап есею кезеңіне дейінгі уақытты ұтымды өтуіне мүмкіндік беретін біртұтас инфрақұрылым деп түсінуге болады.
Компанияның даму кезеңіне байланысты оған әр түрлі қаржыландыру көздері пайдалы болуы мүмкін. Компания өркендеуінің классикалық үлгісін келесі түрде сипаттауға болады. Берілген сызба кәсіпорынның өмір сүру циклі және инвестицияларды пайдалану бағыттары жайлы жалпы түсінік алуға мүмкіндік береді.
Жасақтау – зерттеу жұмыстарына, басталу кезеңіне жеткенге дейінгі бастапқы бизнес-тұжырымдамасының бағалануы мен өсуі үшін қаржыландыру қарастырылатын компанияның даму сатысы.
Басталуы – өнімді жетілдірудегі және алғашқы маркетинг жүргізуге қаражат жұмсалатын компанияның даму сатысы. Осы кезеңде компания заңды тұлға ретінде тіркелу үстінде болуы немесе тіркеуден өтіп қоюы да ықтимал. Бұл кезеңде өнім әлі топтамалы өндірістің басталмағанын және өндіріс табыс әкелмегендігін білдіреді.
Ерте өсу – компанияны дамыту және өндірісті өрістету мақсатында қаражат бөлінетін компанияның даму сатысы. Бұл сатыда өндіріс өзін-өзі өтеу шегіне жеткен кезеңі немесе табыс таба бастаған кезеңі. Капитал өндіріс көлемін ұлғайтуға, өндірілетін тауар немесе қызметтің сапасын жақсартуға, маркетингке немесе айналмалы капитал көлемін арттыруға жұмсалуы мүмкін. Осы кезең ішінде аралық қаржыландыру, сондай-ақ дағдарысты болдырмау үшін қаржыландыру жүргізіледі.
Аралық қаржыландыру әдетте 6 айдан бір жылға дейінгі уақытты алатын компанияның акцияларын алғашқы ашық орналастыруға дайындық кезеңінде жүзеге асырылады.
Кеңею – бұл компанияның капитал нарықтарына қол жеткізгеннен кейінгі даму кезеңі. Жаңадан тартылатын қаражат компанияның серпінді түрде кеңеюіне және жаңа нарықтарға шығуына мүмкіндік береді.
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Қазақ әліпбиі
250px|нобай|оңға|1902 жылғы Қазақ тілінде жазылған мәтін. Төте жазу және Радловтың кирилл графикасында. Ескертпе: ҕ - ғ; ä - ә; н астында түтікпен - ң; j - й; k - қ; џ - ж (джиптағы ж дыбысы); ÿ - ү. Қазіргі кирилшада: "Буруңғу өткөн заманда бір даныспан кісі Бағдат сәәрінің бір үлкөн қазысының үйүнө келіп қонупту. Қазы-мінән сөйлөсүп, қазыны сөзгө жеңә-беріпті. Сонда қазы қорқуп, "бул маған келгән бір бәлә: менің қазылығымны тартыб-алса, керәк! Не-дә болса, буған жалынып, сый беріп, орнумда қалайын!" деп, қатынына ақылдасыпты."Қазақ әліпбиі — қазақ тілінің әріптерінің жүйелі тізбегі, қазақ халқының мәдени өмірінде басқа да түркі халықтарымен бірге пайдаланып келген әр түрлі әріп таңбаларынан тұратын дыбыстық жазу жүйесі.
Қазіргі таңда қазақ тілі үш жүйеде жазылады:
Қазіргі кириллица
Қазақ кирил әліпбиі — көбінесе Қазақстан мен Моңғолияда пайданаланылатын әліпби. Бұл Сәрсен Аманжолов ұсынған әліпби 1940 жылы қабылданған, 42 әріп енген: 33 орыс әліпбиінің әрпі және 9 өзіндік қазақша әріп Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ (1947 жылына дейін бұрын осы әріп орнына Ӯӯ пайдаланылған), Ү, Һ, І. Ертеде қазақ әріптері орыс әліпбиі әріптерінің соңында қойылған, сосын дыбысы жақын орыс әріптерінің артына жылжытылған.
Келесі әріптер: В, Ё (1957 жыл), Ф, Ц, Ч, Щ, Ъ, Ь, Э, қазақтың төл сөздерінде пайдаланылмайды. Бұл әріптер: Ё, Ц, Ч, Щ, Ъ, Ь, Э, тек кеңестік дәуірінде орыс тілінен, немесе орыс тілі арқылы енген сөздерде орыс емле нұсқауларымен пайдаланылған (1990 жылы бері ресми және жеке жария ақпараттарда, әдеби шығармаларда пайдалануы азая түсуде, сиректеніп кетті). Қазақ тілінің дұрыс табиғи фонетикасына байланысты Е әрпі орыс тліндегі Э сияқты дыбысталады (Екібастұз (қаз)- Экібастуз (орыс)). Ж әрпі қазақ тілінде орыс тіліндегі ДЖ әріптері арқылы берілетін аффрикаталық дыбысты береді (джігіт, джиһаз, джан, мұғалджар, үрджар, джас - айтылуы; жігіт, жиһаз, жан, мұғалжар, жас - жазылуы). Х әрпі қазақ фонетикасында қатаң айтылады. Сөз ортасындағы Қ (кейде соңындағы) сөйлеу барысында Х болып дыбысталады, егер Қ - дан кейін дауыссыз дыбыс келсе. Һ әрпі көбінесе араб-парсы кіріс сөздерінде кездеседі, жұмсақ, жеңіл Х сияқты айтылады. Е сөздің нағыз басында боп сөйленеді. Сөздің ортасында я соңында Е дыбысы Ә-ге ұқсас айтылуы мүмкін. Э әрпі жазылмайды, бірақ Е әрпі Э сияқты дыбыс береді. У әрпі буын жасамайтын дыбысты белгілейді, және де ҰУ, ҮУ, ЫУ, ІУ псевдодифтонгтерді алмастыру үшін пайдаланылады.
Келесі әріптер алдыңғы және артқы ретті дыбысты жұпты белгілейді (әдетте жіңішке мен жуан деп аталады): Араб-парсы кірме сөздерінде Ә — А қарама-қарсы қоюы көрінеді.
Қазақ екпіні көбінесе соңғы буынға түсіп тұратындықтан жазуда белгіленбейді.
Белгішелеу
thumb|200px|[[iPhone смартфонына қондырылған қосымша пернетақтасы]] Жақында өткен заманда қазақ мәтінін теру көбінесе қиыншылыққа ұшырайтын еді. Оның себебі амал жүйелері мен мәтінтергіштерде Юникод арқауы жоқтығы, қалыпты түрде қазақша 8 бит белгішелеу парақ болмағаны және қалыпты компьютер әріптері жетіспеушілігі. Осыған орай қазақ кирил әліпбиін компьютерлерде белгішелеу үшін 20-дан аса әртүрлі нұсқалары ұсынылған.
Кезінде Қазақстанда DOS үшін ҚР МҚ 920-91 мемлекеттік қалпы қабылданған болатын. Бұл қалып CP866 8 бит кирил (славян) белгішелеу парақтың негізінде жетілдірілген. Енді бірталай көп кідіріп Windows жүйесіне арнап ҚР МҚ 1048—2002 қалпы бекітілген. Осы қалыптың қолдануы өте шектеулі болды, себебі ол Юникод басқа ескірген 8 бит белгішелеуді ығыстырып шығаруы қызған кезі болды. Сонымен, тек кейбір мемлекетттік және өкіметке жақын ұйымдар, соның ішінде «ҚазАқпарат» ақпарат агенттігі де, соңғы кезге дейін қолданған. Ағымда барлық жерде де UTF-8 белгішелеу қолданылады.
Пернетақта жаймасы
350 px|thumb|Қазақ [[пернетақта жаймасы (Ё әрпі әдетте орыс жаймасына көшіп теріледі)]] Қазақ пернетақта жаймасы орыс теруіш жаймасы негізінде дамытылған және де РСТ ҚКСР 903-90 қалпында бекітілген. Осы жайма Юникодпен қуатталған: Windows (NT тұқымдасындағы 2000, XP, Server 2003, Vista одан жоғары нұсқалары да) және Linux амал жүйелерімен жеткізіледі.
Қазақтың өзіндік әріптері пернетақтаның жоғарғы тізбегіндегі сан аясы орнында орналасады. Ал, сан және басқа нышандар (/, *, –, +) енгізу үшін көмекші сан пернетақтасы пайдаланылады. Осы себептен қалыпты жаймада бейәріп нышандарға және Ё әрпіне орын табылмаған.
Шоқындырушылардың жазуы
Алғашқы қазақ кирил әліпбиін XIX ғасырда Ыбырай Алтынсарин жасап шығарған. Кирил әліпбиінің негізінде православ миссионерлері діни әдебиет және «орыс-түзем» мектептеріне арнап қазақ «миссионер» әліпбиі жасалды. Онда түрлі қосарланып жазылатын және диакритикалық таңбалар қолданылды. «Миссионерлік әліпби» 1917 жылға дейін шектеулі дәрежеде қолданылып келді.
Қазіргі латын әліпбиі
2020 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев латын әліпбиін қазақ тілінің төл дыбыстары мен дыбысталуын сақтауға баса назар аударып, қайта қарауға шақырды.
Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының академиктері және сценарийлерге көшу жөніндегі ресми жұмыс тобына кіретін мамандар 2019 жылдың қараша айында көпшілікке ұсынған бұл редакция диграфтар мен өткір екпіндердің орнына умлауттарды, бревтер мен цедиллаларды қолданады және орфографиялық өзгерістерді ретімен енгізеді қазақ фонологиясын дәлірек көрсету.
Бұл түзету - түрік әліпбиінің сәл өзгертілген нұсқасы, С әрпін түсіріп, түрік тілінде жоқ төрт қосымша әріпке ие: Ä, Q, Ŋ және W. thumb|2019 нұсқасы
Осы нұсқа мақұлдауын күткен кезде лингвисттер Ә, Ә, Ғ ғ, И и, Й, Ң ң, Ө ɵ, У у, Ұ ұ, Ү ү, Ы ы, Ч ч, Ш ш және І i. Екпінді таңбаларды енгізудің баламасы - диграфтарды көбірек пайдалану.
2021 жылы қаңтарда әріптерін енгізе отырып, қазақ латын әліпбиінің қайта қаралған нұсқасы ұсынылды, Ä ä (Ə ə), Ö ö (Ө ө), Ü ü (Ү ү), Ğ ğ (Ғ ғ), Ū ū (Ұ ұ), Ŋ ŋ (Ң ң) және Ş ş (Ш ш).
Бұл нұсқа 2023 жылдан бастап ресми түрде қолданысқа енеді.
Латындық Жаңәліп
нобай|Бастапқы Жаңәліп әліпбиі және онымен сәйкес араб әліпбиі (1931 ж.) 350 px|thumb|«Sotsijaldƅ Qazaƣƅstan» (Социалды Қазақстан) газетінің 1937 жылғы сандарының бірі. (Қазақ КСР Конституциясына арналған төтенше саны) КСРО ОАК жанындағы Жаңа әліпби бойынша комитет тарапынан латын тіліне негізделген «Ортақ түркі әліпбиі» (Жаңәліп; тат. яңа - жаңа + алиф - әліп) ұсынылды. Қазақ тілінің талаптарына сай кейбір өзгерістер енгізілген бұл әліпби ресми түрде 1929 жылдан 1940 жылға дейін қолданылып келді, сосын кирил әліпбиімен алмастырылды.
1929 нұсқасы
Бірінші Жаңәліп нұсқасы 1929—1938 жылдар арасында қолданылған. Әліпбиде 29 әріп болып, Çç, Əə, Ƣƣ, Ꞑꞑ, Ɵɵ, Ьь әріптері енгізілген.
1938 нұсқасы
Екінші Жаңәліп нұсқасы 1938—1940 жылдардың арасында қолданылып, тек латын графика мен кириллица арасындағы аралық рөлін атқарған. Әліпбиге көптеген орыс әріптерді енгізіліпп, бұрынғы әріптердің қолданысын өзгертілген. Нәтижесінде, бұл нұсқа қазақ тілінің орфографиясына ірі өзгерістер әкелген.
Кірме сөздерді нақты белгілеу үшін Ff пен Xx әріптері кірген. Бұрынғы Hh әрпімен белгіленген дауыс екі әріпке бөлініп, біреуі Xx ретінде белгілініп, екіншісі латын әліпбиінде дәл солай қалып, кириллица енгізілген соң Һһ әрпімен белгілене бастаған. Uu әрпі Ūū әрпіне өзгертіліп, әуелгі Uu әрпі бұрында /Ў/, /ЫЎ/, /ІЎ/, /ҰЎ/, /ҮЎ/ және орыс тілінен келген дауысты /У/ дауысын белгіле бастаған. Сондықтан бұрында /Ў/ дауысы үшін қолданылған Vv, кейін /В/ дауысын белгілеу үшін қолданылған. Ұқсас өзгеріс Ii әрпіне тиген, бірінші нұсқада /І/ дауысын білдірген әріп, кейінде /ІЙ/, /ЫЙ/ және онымен қатар кірме сөздерде табылатын орыс /И/ дауысын таңбалаған. Jj әрпі Ii әріптің орнына, /І/ дауысына арнаған.
QazaqGrammar нұсқасы
QazaqGrammar — Қазақ тілі мен оның мәселелерін көтеретін интернет-қауымдастық. 2020 жылдың 31 шілдесінде олар өзінің қазіргі латын әліпби нұсқасын ұсынған. Ешқандай ресми рөлін атпармағанымен де, әрі практикада қолданылмағандығымен де, оның артықшылықтарының әсерінен, медиада өз атағын көтерген.
QazaqGrammar нұсқасы "Бір дауыс — бір әріп" қағидасын ұстайды, сондықтан Уу мен Ии әріптері ресми латын әліпби нұсқаларына қарағанда бір әріп ретінде жазылмайды, олардың орнына бірінші Жаңәліп нұсқасындағыдай олардың жазылуы сөздің өзіне байланысты.
Сәйкесінше Ии:
Ц әрпі сөздегі орны мен тіркесіп тұрған дыбыстарына байланысты s/ts деп жазылады: sirk, sentner, aksent, atseton, abzas (цирк, центнер, акцент, ацетон, абзац)
Кірме сөздердегі /Ч/ дыбысын білдіретін білдіретін Ch ch диграф қолданылады: Cheh, chart, chip, Chili, Chikago (чех, чарт, чип, Чили, Чикаго)
Ресми нұсқаларымен салыстырғанда, QazaqGrammar нұсқасы /Ш/ дауысын таңбалау үшін Şş қолдануының орнына Жаңәліптегідей Cc әрпін қолданады, ал Ыы мен Іі әріптері үшін сәйкесінше Iı мен İi.
Араб жазуы негізінде
Араб әліпбиінде — 29 әріп және бір белгіше бар — «жоғарғы һәмзә», бүкіл сөздегі жіңішке дауысты дыбысты белгілеу үшін, сөздің басына қосылады (тек жіңішке дауыстыларымен әрдайым үйлесетін Г және К әріптерінен тыс). Жазу әдісі парсы мәнерінде негізделінген. Жазу бағыты оңнан солға.
Қарахан әулеті мезгілінен (10 ғ.) бастап Қазақстан жерінде түркі тіліндегі мәтіндерді жазып алу үшін пайдаланылған.
Көп мезгілде абжад түрінде боп қалды, яғни тек дауыссыз дыбыстарды белгілеуімен. 1924 жылы қазақ фонетикасындағы дауысты дыбыстарын дұрыс белгілеу үшін қайта құрастырылған. Жобаны жасаған Ахмет Байтұрсынұлы оны «төте жазу» деп атаған («Жаңа емле» деп де аталған). 1929 жылы латын жазуы негізіндегі «Жаңәліп» әліпбиіне ауыстырылды.
Оны қазір де Шығыс Түркістан қазақтары (сонымен бірге кейбір ұлттық ерекше өзгешеліктерімен қырғыздар мен ұйғырлар да) қолданады. Араб жазуын пайдаланатын Ауғанстан, Иран Пәкістан және Таяу Шығыс елдерінде де қазақ шетжұрты қолданады.
Төте жазу үлгілері
250px|thumb|[[Ахмет Байтұрсынұлының «төте жазуы»]] Төменгі кестеде төте жазуының әліпбиі берілген. Әр әріптің дара жазылу нұсқасы, сөздің басында, ортасында және аяғында жазылу нұсқалары берілген. Әріптердің үстінде сыртқы сілтеме түрінде сәйкесті юникод кодтары берілген.
Бейресми қосымша әріптер. Өте сирек кездеседі.
Басқа тарихи әліпбилер
Жазу тарихында қазақ тілінің әліпби жүйесі бірнеше тарихи кезеңдерді басынан өткізіп, ұлттық әліпби деңгейіне жеткен. Бірнеше ғасыр бойы қазақ халқы араб графикасына негізделген әліпби жүйесін пайдаланып келгені мәлім. 1929-40 жылдары аралығында латын графикасына негізделген әліпби жазу жүйесіне енгізілп, 1940 жылдан бері кирил әліпбиі қолданылып келеді.
Қазақстан жерін жайлаған көне ғұн, сақ тайпалары (б.з.б. 5 – 4 ғ.) пайдаланған көне (“Есік жазуы”) жазу сол тайпаларға тән мәдениеттің (жазуының да) тарихи мұрагері – қазақ халқының негізін құраушы үйсін, қаңлы, қыпшақ, т.б. тайпалардың ең көне жазуы болып саналады. Көне замандағы қазақ ру-тайпаларының түркі дүниесіне ортақ  Орхон-Енисей, Талас ескерткіштеріне негіз болған “руна” жазуы (5 – 12 ғ.), көне ұйғыр жазуы, 8 ғ-дан бастап күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан араб жазуы, Қытай қазақтары ағарту жүйесінде бір кездерде (1929 – 40 жылдары; 1960–1970 жылдары) қолданыста болған латын жазуы, кирилл жазуы (1940 жылдан кейін) – осылардың бәрі Қазақ жазуының негізі болып саналады. Араб графикасына негізделген қазақ әліпбиін кезінде А.Байтұрсынұлы реттеп, тіл ерекшеліктеріне сай жетілдірген. Қазақстанда 30-шы жылдарға дейін “төте жазу” деген атпен қолданылып келген. Бұл жазудың емлесі морфологиялық дәстүрлі шарттарға негізделген. 1940 жылы орыс графикасы негізінде қалыптасқан қазақ әліпбиі мен орфографиялық емлесіне әр кезде (1957 жыл, 1970 жыл) әртүрлі өзгерістер енгізілді. Кирилл негізіндегі жазудың қазақ тіліне тән ерекшеліктердің бәрін дұрыс көрсете алмауына байланысты кейінгі жылдары (1993 жылдан бастап) қазақ ұлттық жазуын латын графикасы негізіне көшіру мәселесі қойылып отыр.
Орхон жазуы
thumb|150px|Теңрі сөзі Көне түркі жазуы (Орхон-Енесай жазуы деп те, руникалық жазу деп те аталады) — б.з.б. V - X ғасырларда түркі тайпаларының жазуы. Оның руникалық жазуы деп аталу себебі — германдық халықтары өзінің ертедегі пайдаланған руна жазуына ұқсас болғандығынан (бірнеше руналарда бірдей дыбыстық және кескіндік тығыз ұқсастығы бар).
Көнетүркі жазуы қалыпы Қазақстан жерінде тұрған, сосын қазақ этносына сіңірілген, көшпелі түркі тайпаларымен (5—10 ғғ.) қолданған. Моңғол шапқыншылық заманында (12 ғ.) көне түркі жазуы Ислам қысымы астында әбден араб жазуымен ысырылған. thumb|150px|[[Орхон-Енесай жазбалары|Орхон тас жазбасы, Қызыл қаласы, Тыуа]]
Жебірей жазуы
Қазар (хазар) қағандары бүкіл ел діні есебінде яһуди дінінің қараим масхабын қабылдаған. Жебірей дінімен қолдасып жебірей жазуы да бірге келді. Сол қазарлар тайпаларының ішінде Украина және Солтүстік Кавказ жер атауларында көп ізі қалған беріш тайпасы болған. Қазір беріш Кіші жүздің руы. Қарайлар (кейде масхаб атауымен шатастырып қараим деп те атайды), екінші дүниежүзілік соғысынан бұрын Қырымда тұрған, 1920 жж. дейін дәстүрлі жебірей жазуын қолданған. Қарайлар өздерін түркі халқымыз деп таниды, қазарлардың тікелей ұрпақтарымыз деп санайды.
Тағы да қырымшақтар деген — қыпшақ тілінде (бұрын өздері шағатай тілі деп те атаған) жебірейлер тобы белгілі. 1941—45 жж. соғыс кезінде фашистік Германия қырымшақтар жұртын түгелге жуық қырған.
Юнан-қыпшақ жазуы
Юнан (грек) жазуын Қырымда тұрған ұрымдар (қыпшақ тілінде сөйлейтін юнандар) 1917 ж. дейін пайдаланған.
Әрмен-қыпшақ жазуы
XII—XIII ғасырлар аралығында Әрмен патшалығына көшіп барған қыпшақтар қыпшақ тілінде ауқымды діни, заңгерлік және тағы басқа әдебиетті шығарды. Ол қыпшақ тілінің көне қазақ тілінен айырмашылығы — әрмен-қыпшақ тілінде әрмен-християн ұғымдары көп қолданылады. Бұл мәтіндер әрмен әліпбиімен жазылды. Олардың бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен ұрпақтары 19 ғасырдың соңына дейін шаруашылық жазбалары, жеке хаттар, т.б. секілді күнделікті жазбаларын әрмен-қыпшақ жазуымен жүргізіп келді.
Латын қыпшақ жазуы
Қырымдағы католик миссионерлері қазақ тілінің ертеректегі түрі — қыпшақ тілінде Інжілдер және басқа да діни әдебиет шығарумен айналысты. Соның ең көрнекті мысалы — 13-ші ғасырдың соңында құрастырылған «Codex Cumanicus», латынша-парсыша-құманша сөздік. Онда италиян және оңтүстік герман тілдерінде түсініктеме сөздер де бар.
Басқа жазу жүйелері
Негізінен ислам дінінің үстемдік құрған кезеңге дейінгі уақытта ұйғыр, соғды, манихей, сурияни, тибет және брахми жазуларымен де жазылған түркі тайпаларының эпиграфикалық жазулары белгілі.
Әліпбиді реформалаудың жобалары
1990-шы жылдардың басынан жазу реформасының бірнеше түрлері ұсынылды: Реформа туралы пікірталастардың бәрі түптеп келгенде екі таңдауға келіп тірелді: не кирил әліпбиін қалдыру керек, не түрік әліпбиінің негізіндегі латын әліпбиіне көшу керек (академик А. Хайдаридің нұсқасына). Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың латын әліпбиіне көшудің тиімділігі туралы мәлімдемесінен кейін де әліпби туралы пікірталастар толастаған жоқ. Латын әліпбине өтуге қарсы пікір білдіретіндердің арасында әдебиетшілер басым. Болашақта әдеби шығармаларды жаңа әліпбиде қайта басып шығару туралы шешім қабылданғанда кейбір шығармалар тізімге енбей қала ма, жаңа буынға керегі болмай қала ма деп қауіптенеді.
Мысалы
Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы
Қазақтың өлшемді латын әліпбиі
2001 жылы қазақ фонетикасындағы дыбыстарды латынның стандартты әліпбесінде дұрыс белгілеу үшін құрастырылған. Жобаны дамытқан Өркен Тоқтарұлы «Қазақтың өлшемді латын әліпбиі» деп атаған. Қазақтың өлшемді латын әліпбиін жасауда Ө.Тоқтарұлы полиграфиялық жағынан қолайлы-қолайсыз жерлерін, оқу-жазу үдерісіндегі тиімді-тиімсіз жақтарын таразылай отырып, латынның стандартты 26 әріпінен тұратын әліпби құрастырады.
Дыбыс құраудың қосалқы баламалары: gh, ph, sh.
1)	Жуандық белгісі «`» «i» таңбасына қойылып, жуан [ы] дыбысын беруге арналған. М: ti`nh [тың], i`s [ыс], mi`s [мыс], mi`y [мый] т.б. «q», «x», «o», «u», «a», «i`» дыбыстары бар жуан буынды сөздерде, қазақ тілінің үндестік заңы бойынша, жуандық белгiсi «`» қойылмай жазылады, ал оқылғанда [ы] болып оқылады. М: qisqa [қысқа], uzin [ұзын], xilim [ғылым], alim [алым], qorim [қорым], i`risti [ырысты]. t.b.;
2)	Бір буындағы бір дыбыс беретін екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: «ae» [ә] aera [әра] мыңжылдық, «ое» [ө] poena [пөна] жаза және «ue» [ү] true [трү] шындық. Егер әріптер тіркесін яғни диграфтарды бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос нүкте [ ¨ ] (трема) немесе ұзақтық белгісі [ ‾ ] қойылады, мысалы: poёta немесе poēta [поета] ақын. Ал қазақ тілінде олардың арасына айыру белгісін «’» қою арқылы бөлек оқуға болады. М: po’eta, po’ema, a’edon, т.б. Латын тіліндегі қос таңбалы (диграф) «ae», «oe», «ue» дауысты дыбыстарының дыбысталуы қазақшадағы [ә], [ө], [ү] дыбыстарының дәл өзі. Бұл дыбыстар қазақ тілінде көбінесе бірінші буында келетіндіктен, диграф арқылы бейнелеу сөздің көлеміне онша әсер ете қоймайды. М: oezen, koel, daerya, kuen, tuen, Aebic, Aeset т.б.; 3)	Қазақ тілінде, тіпті А.Байтұрсынұлының «Төте жазу» әліпбесінде [и] дыбысы болмаған Шынтуайтында [и] дыбысы қазақтың [ і ] дыбысымен орны сәйкес келуі керек. Бұл дыбыс өзбек, ұйғыр, татар тілдерінде [и] болып келеді. Сондықтан тілімізге артық [и] дыбысы мен таңбасын қазақ тілінен шығарып тастаған жөн.
4)	"Y" және "Z" әріптері грек тілінен  енген сөздерде кездеседі. Бұнда біз грек тілі вариантын ескермей, ағылшын тілі вариантына жүгінгеніміз жөн. Латыншадағы «y» таңбасы қазақшадағы дауысты-дауыссыз [й] мен [и] ге бiрдей қолданылады. Ол [ій]-[ый] дыбысынан құралады. Сол секілді «w» таңбасы да [іу]-[ыу] дыбысынан құралады. Тіліміздің нақтылығын арттыру үшін «y», «w» таңбалары түбір сөздердің бірінші буынында дауыссыз дыбыстармен [ы], [і], [ұ], [ү] фонемалары арқылы тіркесіп келулері керек. М: si`yliq, uw, uwis, kiyw, jetisw, Jetisuw, suewret, ti`yim. Ал сөздің кейінгі буындарында дауыссыз дыбыстармен тікелей тіркесіп келулеріне болады. М: kelw, aedeby, sayasy, qi`ltyma т.б.;
5)	 «і» таңбасы шет тілдерінен енген сөздерде, дауысты дыбыстармен тіркесіп келгенде [й] болып дыбысталады. М: Italia – італия, Russia – руссия;
6)	Халықаралық өлшемге келтіру үшін, жер-су аттары мен адам есімдеріндегі ғ, ш, ф дыбыстарын құрама таңбалардың қосалқы баламалары (2) арқылы таңбалауға да болады. М: Manghistaw, Ghalim, Qaraghandi, Shi`mkent, Pharyza, Aebish т.б.
7)	Бас әріптен латын тілінде адам есімдері (Iulia, Marcus, Caesar), географиялық атаулар (Roma, Europa, Italia), халықтардың атаулары (Latini, Romanus, Graeci )және зат есімнен жасалған сын есімдер жазылады (lingua Latina, theatrum Graecum, philosophus Romanus, nation Polona);
8)	Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. Олар: «au» [ау] және «eu» [еу]. М: Eu-ro-pa [еуропа] Еуропа, causa [кауза] себеп;
9)	Латынның «c» таңбасы «Codex Cumanicus» әдебиетіндегі қолданылуы қыпшақ тіліндегі [ш] дыбысы. Соған негізделіп, [ш] фонемасын белгілеуді жөн. Латын тілінде, классикалық кезеңде Сс әрпі тек қана [к] болып оқылады. Содан Gg әрпі келіп шыққан болатын. Сондықтан оны біздің [ғ] фонемамызға беруге болар еді. Алайда, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе [ш] фонемасына қолданылған болатын. Қазіргі бірталай түркі халықтарында ол [ж] немесе [ч] фонемасына қолданылады. Сондықтан оны біздің [ш] фонемамызға берген жөн;
10)	Ал латындағы «х» таңбасының қолдануына келсек, ол латынның классикалық түрінде [кс] немесе ұяң түрде [гз] болып дыбысталады. Бізде ондай дыбыс жоқ. Бір жағынан біз кирилицаның «х» әрпіне үйреніп қалғанбыз, ал екінші жағынан [кс] және [гс] дыбысы өзіміздің [ғ] фонемамызға біршама жақын. Сосын, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе [ғ] фонемасына қолданылған болатын. Сондықтан бұл әріпті [ғ] фонемамызға қолданғанымыз жөн;
12)	Қолдан келген жағдайда [ә], [ө], [ү], [ң], [ы] дыбыстарына құрама таңбалардың ықшам түрін қолдануға да болады. М: Äset (Aeset), änci (aenci), ädemi (aedemi), saŋlaq (sanhlaq), taŋ (tanh), Öskemen (Oeskemen), öner (oener), Ĭdĭrĭs (I’diris), sĭmbat (si’mbat), Sĭxanaq (Si`xanaq), Ürimci (Uerimci), ülken (uelken), üstel (uestel) т.б.;
Mi`sali: Barliq adamdar tuwmisinan azat jaene qadir-qasyeti men quqiqtari tenh bolip duenyege keledi. Adamdarxa aqil-parasat, ar-ojdan berilgen, sondiqtan olar bir-birimen tuwistiq, bawirmaldiq qarim-qatinas jasawlari tiyis.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түркі халықтарының жазуы Санат:Әліпбилер
Фор-Луи
Фор-Луи (Fort-Louis) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Агено округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67142, пошта индексі — 67480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 328 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Йоргос Сеферис
нобай|316x316 нүкте| 1921 Йоргос Сеферис (Γιώργος Σεφέρης;, Урла, Смирна маңында - , Афины), шын аты - Сефериадис (Σεφεрιάδης) — қазіргі грек әдебиетіндегі ең ірі ақыны.
Өмірбаяны
Университет профессоры Стилианос Сефериадистің ұлы, Байронның қазіргі грек тіліне ең жақсы аудармашысы. Сорбонна заң факультетінде оқыды. 1922 жылғы түрік оккупациясынан және Смирнадағы қырғыннан кейін басқа босқындармен бірге Афинаға көшті. Содан елден кетіп, 1950 жылға дейін туған жеріне оралмайды. Кәсіби дипломат Грецияның дипломатиялық миссияларында қызмет етті, 1957—1962 жылдары — Ұлыбританиядағы елші болды.
Шығармашылық және танылу
Ол ескілікті жоққа шығарып, грек поэзиясына жаңа канондарды енгізді. 1963 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды. нобай| Йоргос Сеферис мүсіні
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Грекия ақындары
Иравади
Иравади немесе Ирравади -  Мьянмадағы (Бирма)  (бастауы Қытайда, алабының біразы Қытай мен Үндістанда) аса ірі өзені.
Астрахан облысы
Астрахан облысы (Астраха́нская о́бласть) — Ресей Федерациясының оңтүстік-батысында, Каспий маңы ойпатында орналасқан әкімшілік субъект. Оңтүстік федералды округіне жатады.
Географиясы
Батысы Қалмақстан (Хальмг-Тангч) Республикасымен, солтүстік-батысы және солтүстігі Волгоград облысымен, шығысы Қазақстан Республикасының Атырау және Батыс Қазақстан облыстарымен шектеседі. Жерінің аумағы 44,1 мың км², тұрғыны 1006,6 мың адам (1991).
Әкімшілік-аумақтық бөлінуі
Астрахань облысында 141 муниципалды құрылым бар, оның ішінде 2 қалалық округ (оның бірі Знаменск Астрахан облысының жабық әкімшілік аумақтық бірлігі), 11 муниципалды аудан, 11 қалалық кент, 117 ауылдық елді мекен.
Муниципалды аудандар
right|thumb|360px|Астрахан облысының әкімшілік бөлінісі
Табиғаты
Облыстың жер бедері тегіс және көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен (2,7 м-ден — 27,5 м-ге дейін) жатыр. Жер бедеріне Каспий маңы ойпатының тұзды күмбездер көтерілімі тән. Астрахан облысының ең биік жері Боғда тауы (150 м). Климаты катаң континенттік, құрғақ болып келеді. Орташа температура қаңтарда — 9,70-6,9°С, шілдеде 25°С шамасында. Жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм. Аумағынан ағатын ең ірі өзен — Еділ. Өзен төменгі ағысында тармақталып кетеді. Тармақтарының ең ірілері: Ахтуба (Ақтөбе), Бақтемір, Бола, Бозан. Облыс аумағында тұзды көлдер көп. Ең ірілері: Баскүнжақ, Бас, Искрянин т.б. Тұщы көлдер (илмендер) Еділдің жайылмасы мен атырауында кездеседі. Астрахан облысын шөлейт белдем алып жатыр. Топырағы ашық қызыл қоңыр және сортаңды топырақтан шөл даланың сұр топырағына дейін дейін өзгереді. Өзен жайылмаларында аллювийлі топырақ басым. Онда шалғындық шөптесін өсімдіктер, өзен аңғарларында тоғайлар мен бұталар, қамыс, құрақ өседі. Өзендегі 50-дей балық түрінің 30-ының кәсіптік маңызы бар.
Шаруашылығы
Балық өңдеу және консервілеу, ас тұзын өндіру, машина жасау, ағаш өңдеу мен целлюлоза-қағаз өнеркәсібі дамыған. Сонымен қатар овощ пен бақша дақылдарын егу, мал шаруашылығы дамыған облыстардың бірі. Балық өңдеу және консервілеу кәсіпорындары Астрахан қаласында және теңіз жағалауы поселкелерінде орналасқан. Тұз өндіру және тазалау өнеркәсібінің орталықтары Төм.Басқұншақ поселкасы мен Ахтуба қаласында. Егіншілікте овощ, бау-бақша дақылдары үлкен орын алады. Егістік негізінен Еділ-Ахтуба (Ақтөбе) атырабында.
Халқы
Тұрғындарының негізін орыстар құрайды (77%). Астрахан облысында қазақтар да жиі қоныстанған. Олар облыс тұрғындарының 10%-дан астамын құрайды. Тығызд. 1 км²-ге 23 адамнан келеді. Қалаларда тұрғындардың 70%-ға жуығы тұрады. Ірі қалалары: Астрахан, Ахтуба (Ақтөбе), Харабали. Астрахан облысында тамақ жасау (балық, ет, тұздықтар), машина жасау (кеме), химия, газ өндіру және өңдеу, ағаш өңдеу, целлюлоза-қағаз өнеркәсіптері, сондай-ақ астық, көкөніс, етті-жүнді қой ш. мен етті-сүтті ірі қара мал шаруашылықтары дамыған. Басқұншақ кенінен ас тұзын өндіреді.
Ұлттық құрамы
Облыстың ең көп халқы – орыстар, олар ондағы халықтың абсолютті көпшілігін құрайды (2002 жылғы мәліметтер бойынша – 69,9%, 2010 жылғы мәліметтер бойынша – 67,6%). Халық саны бойынша екінші орында қазақтар (2010 жылғы мәліметтер бойынша – 16,3%), бұл Ресейдегі ең ірі қазақ қауымы. Астрахан облысы татарлардың (оның ішінде астрахандық және жұрт татарлары, сондай-ақ ноғайлар, негізінен басқа диалекттерде сөйлейтін қарағаштар (8,5%), бірақ санақтарда татарлар деп есептеледі); қалмақтар мен Астрахан түрікмендерінің де тарихи тұрғылықты жері болып табылады.
Бүкілресейлік және бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша облыс халқының ұлттық құрамындағы өзгерістер (1926-2010):
Қазақтар
Қазақтар халықтың 16,3%-дан астамын құрайды және Астрахан облысының барлық дерлік аудандары мен қалаларында тұрады, бұл жалпы Ресейдегі ең үлкен көрсеткіш. Ресейдің қазақтар тұратын басқа аймақтарындағы сияқты қазақ мәдени орталығы жұмыс істейді, ал қазақтар тығыз орналасқан аймақтарда орта мектептерде қазақ тілі оқытылады. Астрахань облысында қазақтың ірі мәдени орталығы – «Жолдастық». Астрахан (АМТУ) жоғары оқу орындарында қазақ тілі оқытылады. 2016-19 жылдары жер шарының ең қарт тұрғындарының бірі Астрахан облысы Красноярск ауданы Исламғазы ауылының тұрғыны Астрахандық қазақ Тәнзиля Бисембеева болды. 2016 жылдың наурыз айында 120 жасқа толды.
Дереккөздер
Санат:Астрахан облысы
Ай-Вачим-Яун
Ай-Вачим-Яун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вачим-Яун өзенінің сол жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пузоль (Лодев округі)
Пузоль (Pouzols) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Лодев округының құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,96 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34215, пошта индексі — 34230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 834 адамды құрады. Халық тығыздығы — 281,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Лозовое (Павлодар облысы)
Лозовое — Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл, Лозов ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1087 адам (524 ер адам және 563 әйел адам) болса, 2009 жылы 831 адамды (396 ер адам және 435 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Успен ауданы елді мекендері
Қадыр Мұхитов
Қадыр Мұхитов (1942, Батыс Қазақстан облысы). ҚазПТИ-ді бітірген (1966). 1966-70 - «Қазақмұнайгеофизика» тресіндегі Атырау экспедициясының сейсмика партияларында геофизик, аға геофизик, бас геофизик. 1970-72 - Кеңес Армиясы қатарында. 1972-93 - «Қазмұнайгазбарлау» басқармасының аға геофизигі, өндіріс-техника белімінің бастыгы, өндіріс бөлімі бастығының орынбасары, бас геофизигі, «Қазмұнайгазбарлау» өндірістік-геологиялық бірлестігінің Атырау геофизикалық экспедициясының бастығы. 1998 жылдан бастап мұнай мен газға деген геофизикалық жұмыстар бойынша «Қазмұнайгеофизика» мемлекеттік тресінің басқарушысы. «Құрмет Белгісі» орденімен және медалдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1942 жылы туғандар Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары
Сақтандыру шығынының орнын толтыру
Сақтандыру шығынының орнын толтыру - сақтандырушы органдардың сақтандырылған мүліктер апат болған немесе зақымданған жағдайларында олардың орнын толтыру жолындағы міндеттемелерін орындаудың шешуші кезеңі. Сақтандыру шығынынын орнын толтыру мәселесі осы жайлы заңда, ережелерде т.б. нормативті құжаттарда каралған және сақтандырылғандардың санаттарына, сақтандыру және мүлік түрлеріне, кейбір жағдайларда мүліктін опат болу (зақымдану) себептеріне байланысты келеді. Егер опат болған мүліктердің көптігіне байланысты шегілген залал көлемін белгіленген уакыт аралығында толық анықтап шығу мүмкін болмаған жағдайда сақтандыру органы сақтанушыға алдын ала шамамен есептеп шығарылған залалдың белгілі бір бөлігін төлеуіне болады. Бұл іске қажет болған жағдайда апат комиссары, аджастер, шығындар бойынша агенттер жұмылдырылуы мүмкін.
Матценбах
Матценбах (Matzenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Кузель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 706 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 36 107. Муниципалитеттің басшысы — Зигмунд Нибергалль.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Дардак
Дардак (Dardoq, Дардак) — Өзбекстандағы Андижан облысының әкімшілік орталығы. Халық саны — 26055 адам (2015 жыл).
Шардара даласы
Шардара даласы – Сырдария өзеннің сол жағасын бойлай Шардара бөгенінен Көксарай аулына дейін солтүстікке қарай бойлық бағытта 175 км-ге созылып жатқан өңір, ені 50 км-ге дейін.
Географиялық орны
Түркістан облысының Шардара, Отырар аудандары, Арыс қалалық әкімдігі аумағы жерінде.
Жер бедері, климаты
Жер беті тегіс, биіктігі 200 м-дей; құмды, сазды аллювийлік шөгінділерден түзілген. Жер асты суы ащылау, 15 м тереңдікте кездеседі. Климаты тым континенттік. Қаңтарда орташа жылдық температура –4°C, шілдеде 29°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 мм.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан далалары Санат:Түркістан облысы географиясы
Ақ өзекті соғымды шойын
Ақ өзекті соғымды шойын (Белосердечный ковкий чугун) — сынған жері ақшыл түсті болатын перлитгі соғымды шойын.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Рассвет (Миякин ауданы)
Рассвет — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Биккул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 359 адамды құрады. Пошта индексі — 452086, ОКАТО коды — 80244805004.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Кенесары хан ескерткіші
Кенесары хан ескерткіші — Астана қаласындағы соңғы қазақ ханы Кенесары Қасымұлына қойылған ескерткіш.
Мүсінші — Нұрлан Далбай, сәулетшісі — Шота Уәлиханов.
Ескерткіштің ресми ашылуы 2001 жылдың 11 мамырында өтті.
Жалпы салмағы 10 тоннадан астам, қола — 8 тонна, болат каркас. Жобасы мен орнатылатын орнын президент Н.Ә. Назарбаев мақұлдаған.
Дереккөздер
Санат:Ескерткіштер Санат:Астана ескерткіштері Санат:Қазақ хандарының ескерткіштері
Астрограф
Астрограф  (грек. бstro және grбpho — жазамын) — аспан денелерін суретке түсіруге арналған астрономиялық құрал. Ол рефрактор, рефлектор не айналы-линзалы телескоп сұлбасы бойынша әүрастырылады. Окуляр орнатылған жағына фотопластинкасы бар кассета қойылады. А-тың аспан сферасының тәуліктік қозғалысына ілесе айналып отыруы дәл жүретін сағат механизмімен атәарылады және әондырғыдағы негізгі оптикалыә түтікке параллель орнатылған екінші оптикалық түтік арқылы тексеріледі. А-тың негізгі сипаттамасы — объективтің фокус аралығы. Жұлдыздар мен планеталардың қалпын, қозғалысын өлшеу үшін қарапайым А. (фокус аралығы 3,5 м), аймақтық А. (фокус аралығы 2,0 м) пайдаланылады. Ал жұлдыз параллаксін және қос жұлдыздарды анықтау үшін ұзын фокусты А. (фокус аралығы 10-15 м) қолданылады.Әдеб.: Дейч А.Н., Основы астрометрической астрометрии, в кн.: Курс астрофизики и звездной астрономии, т.1, М.-Л., 1951.
Санат:Телескоптар Санат:Астрономиялық аспаптар
Жылу бөлгіш элемент
thumb Жылу бөлгіш элемент - конструкортаға жылу беруге колданылатын құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Физика