cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Еңбек өнімділігі
right|300px Еңбек Өнімділігі - алынған өнім көлемінің оны дайындауға жұмсалған еңбекке қатынасы (еңбектің өндіріс үдерісіндегі тиімділігі). Уақыт өлшемінде өндірілген өнімнің мөлшерімен (өндіріммен) немесе өнім өлшеміне жұмсалған уақыт шығынымен (еңбек сыйымдылығымен) тұлғаланады. Жеке және қоғамдық еңбек өнімділігі түрлеріне бөлінеді. Біріншісі нақты еңбек шығынын, екіншісі нақты және өткендегі (затандырылған) еңбек шығынын көрсетеді.
Өнімді өндіруге жұмсалған шығындар жанды еңбек шығындары мен өндіріс құрал-жабдықтарының шығындарынан тұрады. Ал соңғыларда, өз уақытында, соларды жасауға жұмсалған еңбек шығындары болып табылған. Сондықтан экономикалық теорияда өнімнің қандайына болмасын жанды (нақты) және зат түріндегі еңбек жұмсалады деп тұжырымдалады. Өткен (зат түріндегі) еңбек білім, информация т.с.с. түрде жинақталады.
Өнімділік — осы жүйенің берілген уақыт мерзімінде өндірген өнімдерінің сол мерзімде жасалған, немесе еңдірілген өнімдер үшін тұтынылған ресурстардың санына арақатынасы. Егер ресурстардың аталған бір түрінің (еңбек, капитал, қуат, информация, материалдар) өнімділігін есептеу қажет болса, онда бұл есеп өнімділіктің жеке көрсеткіші болып табылады. Мысалы: ЕӨ = Өнім көлемі/Тірі еңбек шығындары Басқа көп түсініктер сияқты, өнімділік тиімділіктің көрсеткіштер жүйесін құруымен бірге көптеген сан көрсеткіштермен белгіленеді. Өнімділіктің' шағын және кең мағынасы болады. Өнімділіктің шағын мағынасы деп, өндірістің негізгі мақсатына көзқарас бағыты нан өндірістік процестің тиімділігін сипаттайтын, бір көрсеткіш түсініледі. Негізгі мақсат осы өндірістік процестен тыс өткізілуге тағайындалған енімдермен және бір немесе бірнеше негізгі ресурстардың арасалмағы түрін алады. Бұндай көрсеткіште өндіріс шарттары (тапсырманың уақытында орындалуы, жұмысшылардың жарақаттарының саны және басқалар) көрсетілмейді.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар.
Біріншіге өнімділіктің статикалық коэффициенттері жатады. Бұл жабайы тілмен айтсақ, белгілі уақыт мерзімінде жасалған шығындардын өлшеміне бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге өнімділіктің динамикалық индексі жатады. Бұл өткен мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффициентіне бөлінген, белгілі мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффициенті.
Материал қайтарымы = - Өнім көлемі / Агымаагы материалдық шығындар Көпфакторлы еңбек өнімділігі көрсеткішінің бөлімінде мыналар болады: Еңбек өнімділігінң көпфакторлық және жалпы көрсеткіштерін есептеудің бастапқы формуласының түрі: МФ = Q / f(x)
Өнімділікті жоғарылату басқару процесіне және өнімді, немесе, еңбекті өзгерту (қайта жасау) процестеріне кірісудің нәтижесі болып табылады. Төменде аталған жағдайлардың (шарттардың) жеке біреуі (қандайы болмасын) орын алса, онда өнімділік өседі: Өнімділіктің көрсеткіштері жүйесінде фирманың іс-әрекеттерінің барлық жағдайлары қамтылады. Сондықтан, әсіресе бүгінгі жағдайда, тек өндіріс факторларын есепке алумен қанағатганбай, адам факторын да есепке алу қажет. Басқа салаларда шығындардың айырмашылығын дүниеге әкелетін жағдайлар — жаңа бұйымдарды, технологияларды енгізу, ұйымдық формаларды құруға, өндіруге, дамытуға және сапалық жетілдіруге бағытталған жағдайлар енгізу, еңбек ресурстарының сапасы мен квалификациясы және т.б. жағдайлар. Өндіріс шығындарының құрылымында ресурстардың қандай түрі басым болуына байланысты салалар мына түрлерге бөлінеді: еңбек сіңіргіш, материал сіңіргіш, қуат сіңіргіш.
Әдетте, материалдық шығындардың үлес салмағының өсуі өндірістің мамандануымен, онда кебінесе кешендік бұйымдарды пайдаланумен байланысты болады. Бүгінгі заманда, салалар масштабында, шығындардың динамикасын екі қарама-қарсы тенденциялардың сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс шығындарын өсіреді. Осы жағдайға әкелетін факторлар: Екіншісі, тенденция жаңа технологиялардың алдымен ресурстарды үнемдеуді көздейтінімен байланысты. Қазіргі заманда, ілгері дамыған елдерде, көп өнімдер бойынша өндіріс дәрежесінің дамығаны сонша, тіпті оны одан әрі өсіру тиімді емес болып отыр. Бұл жағдайларда өндірісті сапа жағынан жетілдіру мақсатталады. Жаңа өнімдердің сапасының жоғарылауы, көбінесе, олардың бағасының осүіне емес, кемуіне, проценттеп емес, еселеп, әкеліп соғады. Ассортименттің күрделі алмасып жаңаруы әр 5-10 жылда, жаңа технологияға көшу — әр 3 жылда жүріп отырады.
Жеке региондардың (және елдердің) орналасуының табиғи географиялық жөне демографиялық айырмашылықтары өндіріс шығындарының регионалдық (елдераралық) дифференциациясын тудырады. Бұдан көп бұрын А.Смит былай деп жазған: «Егер кейбір бөтен ел бізді кейбір тауармен, біздегі бағадан арзан бағамен қамтамасыз ете алса, онда олардан сол тауарларды біздің өндірістің артық өндірген өнеркэсіп өнімдеріне сатып алған жөн». Бұл көзқарас абсолюттік артықшылык теориясы деп аталды. Д.Рикардо өзара пайдалы сауда мен еңбектің халықаралық мамандалуының жалпы принциптерін тұжырымдаған.
Дереккөздер
Санат:Еңбек Санат:Менеджмент Санат:Экономикалық көрсеткіштер
Мезон
Мезондар — адрондар класына жататын орнықты емес элементар бөлшектер. Мезондардың бариондардан айырмашылығы олардың бариондық заряды болмайды және нөлдік немесе бүтін спинге (бозондар болып табылады) ие. “Мезондар” атауы (грек. mйsos — орташа, аралық) — бірінші ашылған — пи-мезон мен К-мезон массаларының мәндері протон массасы мен электрон массасы аралығындағы мәнге ие болуына байланысты қойылған. Алғашқыда мю-мезондар деп аталған мюондар мезондарға жатпайды, өйткені оның спині 1/2-ге тең және олар күшті өзара әсерге қатыспайды. Кейінірек өмір сүру уақыты өте аз, кейбірінің массасы протонның массасынан да артық көптеген басқа мезондар (бозондық резонанстар) ашылды. Бұлардан басқа мезондардың бейтарап немесе зарядталған (оң немесе теріс элементар электр заряды бар), ғажаптылығы нөлге тең (мыс, пи-мезон), және нөлге тең емес (мыс., К-мезон), тағы басқа түрлері бар. Мезон арқылы нуклондардың өзара әсерлесуін (алмасу механизмін) түсіндіреді. Адрондардың кварктік моделі бойынша мезон кварктер мен антикварктерден тұрады; қарапайым Элементар бөлшектер.
Дереккөздер
Санат:Мезондар
Николай Раевский
Николай Раевский (1894-1982) - 12 шілдеде Вологда облысының Вытегра қаласында туған. 1913 жылы Каменец-Подольск гимназиясын бітіріп, екі жыл Петроград университетінің жаратылыстану факультетінде оқыған. 1915 жылы Михайлов артиллерия училищесіне түсіп, бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1924 жылы Прага университетінің жаратылыстану факультетіне қабылданады. Оны 1930 жылы бітіріп, жаратылыстану ғылымдарының докторы дәрежесі алады. Сонымен бір мезетте Прагадағы француз институтының әдеби секциясы курсынан өтеді. 1945 жылы КСРО-ға қайтып оралады. 1950—1961 жж. Минусинск (Краснояр өлкесі) ауруханасының бірінде диагностикалық клиника лабораториясының меңгерушісі болды. 1961 жылы Алматыға ауысып, 1977 жылға дейін Қазақ республикалық экспериментальдық клиника институтында ғылыми қызметкер болып істеді. Пушкинтану ісімен 1924 жылдан шұғылданады. Бұл зерттеулерінің нәтижелері көп жылдан кейін «Жазушы» баспасынан «Если заговорят портреты» деген атпен басылып шықты. Содан кейін Пушкин жөнінде «Портреты заговорили», «Друг Пушкина — Павел Воинович Нашокин» басылымдары жарық көрді. Соңғы жылдары «Джафар и Джан» мен «Последняя любовь поэта» повестері басылып шықты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары
Шлангалы тереңдік сорғы
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Лор (Төменгі Рейн)
Лор (Lohr) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Саверн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,41 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 502 адамды құрады. Халық тығыздығы — 48,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Бозайғырқұм
Бозайғырқұм – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан көлінің шығысында, Қара Ертіс өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан құмды алқап.
Өсімдігі
Жүзгін, құм жусаны, қияқ өседі.
Дереккөздер
Санат:Шығыс Қазақстан облысы құмдары
Уэтор-Вега
Уэтор-Вега (Huétor Vega) — Испаниядағы қала. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-де-Гранада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11551 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Тіней
Тіней:
Параша (Еділ тармағы)
Параша — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Еділ өзенінің оң жағалауынан 2261 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 3,500 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Горьков су торабынан Ока өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Луис Гарсия
Луис Хавьер Гарсия Санс (Luis Javier García Sanz; 24 маусым 1978 жыл, Бадалона), қысқаша Луис Гарсия (Luis García) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы.
Карьерасы
2004 жылы "Ливерпульге" ауысқанша Испанияның бірнеше клубында ойнады. 2002 жылға дейін "Барселона" клубына тиесілі болғанымен, "Реал Вальядолид", "Тенерифе", "Толедо" клубтарына жалға беріліп жүрді.
2002 жылы жазда "Атлетико Мадрид" клубына ауысып, бір маусым ойнады да, "Барселонаға" қайта оралды.
Бірақ бұдан кейінгі маусымдарда нәтижелілігі төмендеп кетті де, 2007 жылы "Атлетико Мадридке" ауысты.
Кейінгі карьерасында Испания, Мексика, Үндістан, Аустралия клубтарында ойнады.
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары Санат:Тенерифе ФК ойыншылары Санат:Толедо ФК ойыншылары Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары Санат:Панатинаикос ФК ойыншылары Санат:Пуэбла ФК ойыншылары Санат:УНАМ Пумас ФК ойыншылары Санат:Атлетико Калькутта ФК ойыншылары
Сен-Матье (Жоғарғы Вьенна)
Сен-Матье (Saint-Mathieu) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Рошешуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 40,39 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1164 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Винстон (Орегон)
Винстон (Winston) — Орегон штатының Дуглас округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5 490 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.5 км² шамасында. FIPS коды — 41-83400.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Сан-Пьетро-Муссолино
Сан-Пьетро-Муссолино (San Pietro Mussolino) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1618 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 404 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 36070.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Стратоизогипстер
Стратоизогипстер – кез келген геологиялық денелердің (қабат, горизонт, желі, интрузия) беттерін қосатын тең абсолютті немесе салыстырмалы сызықтар. Кейде оларды жер астының (қабаттардың) горизонтальдары деп атайды. Стратоизогипстердің теңіз деңгейінен жоғарғыларын “+”, ал төменгілерін “–” таңбаларымен белгілейді. С. картада жер астындағы геол. денелер беттерінің рельефін бейнелейді және кентас денелерінің көлемін есептеуде қолданылады. Стратоизогипстер құрылымдық карталарды жасауға пайдаланылады. =Пайдаланған сілтеме=
Сугары
Сугары — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кадрин өзенінің сол жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лундонга
Лундонга — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Унжа өзенінің сол жағалауынан 426 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 89 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
IC 3682
IC 3682 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Сыртқы сілтемелер
IC 3682 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Нақты өтімділік
Нақты өтімділік. Кұрғақ тау жынысының кез келген біртекті сұйықты немесе газды өз бойынан өткізу қабілеті. Ол сұйықтың немесе газдың табиғатына емес, тау жынысының өзіндік құрылыс ерекшеліктеріне ғана тәуелді болуы тиіс.
Дереккөздер
Санат:Тау жыныстары
Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов
Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов (1918-1994), әдіскер-ғалым, педагогикалық ғылымдарының докторы (1969), профессор (1970). ҚазМУ-ді бітірген (1944). 1954-1987 ж. Қарағанды педагогикалық институтында оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор Негізінен қазақ мектептерінде орыс тілін оқыту проблемасына, орысша-қазақша салыстырмалы лингвистикаға арналған 50-ге жуық ғылыми еңбектің (оның ішінде 3 монография) авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Мандельбахталь
Мандельбахталь (Mandelbachtal) — Германия Федеративтік Республикасының Саар жерінде орналасқан муниципалитет. Саарпфальц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11394 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 57,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 10 0 45 116. Муниципалитеттің басшысы — Херберт Кеслер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саар елді мекендері
Үй шаруашылықтарының ақшалай шығыстары және олардың сыныптамасы
Үй шаруашылықтарының ақшалай шығыстары - адамның өмір сүруін жалғастыру үшін қажетті материалдық және рухани қажеттіліктерге жұмсалатын іс жүзіндегі шығындар, олар өзіне тұтыну шығыстарын және тұтынумен тікелей байланысты емес шығындарды кіріктіреді. Бұл шығындар үй шаруашылығының жекелеген мүшелерінің жұмыс күшін ұдайы толықтыру жөнінде өте маңызды рөл орындайды.
Үй шаруашылығы бюджетінің шығыстары елдің экономикасында айтарлықтай рөл атқарады. Өзінің табыстарын пайдалана отырып, отбасы тауарлар мен қызметтер рыногын қалыптастырып, дамытуды қамтамасыз етеді. Өзінің қорланымдары мен жинақ ақшаларын өткізе отырып, ол бағалы қағаздарға деген сұранымды көбейтеді, сөйтіп қор рыногын кеңейтеді. Мұнан басқа аса маңызды өндірістік ресурстар - еңбек пен кәсіпкерлік қызмет ұсынымының субъекті ретінде үй шаруашылығының маңызы зор. Ақырында, балаларды тәрбиелеумен айналыса отырып, отбасының мүшелері мемлекет қаржыландыратын әлеуметтік- мәдени сфераның басты тұтынушылары болып табылады.
Үй шаруашылықтарының мүшелері өздерінің қаражаттарын жұмсай отырып, сан алуан қажеттіліктерді қанағаттандырады. Бұл екі жолмен мүмкін болады:
Тұтыну шығыстары - тұтыну тауарлары мен қызметтерді сатып алуға бағытталған халықтың ақшалай шығыстарының бір бөлігі. Тағамдық азықтарды, азық-түліктік емес тауарлар мен алкагольдық ішімдіктерді сатып алуды, сонымен бірге қызметтерді төлеуді кіріктіреді. Пайдалану түрлері бойынша бұл шығыстардың деңгейі мен құрамы тұтыну шығыстарының құрылымын анықтайды.
Үй шаруашылықтарының тұтыну шығыстары айтарлықтай дәрежеде уақыттың мезгілдері бойынша едәуір құбылатын тұтыну бағаларының деңгейіне байланысты болады.
Түпкілікті тұтынуға үй шаруашылықтарының жұмсайтын шығыстары үй шаруашылықтары жасайтын тұтыну тауарлары мен қызметтерге жұмсалатын шығыстардан тұрады, олар мыналардан қалыптасады:
Тұтыну қызметтерін сатып алуға үй шаруашылықтарының жұмсайтын шығыстары мынадай қызметтерге жұмсайтын шығыстардан қалыптасады:
Үй шарушылықтарының түпкілікті тұтыну үшін өндірген тауарлары мен қызметтерін тұтыну:
Салықтар, алымдар, төлемдер - табыс салығы, жылжымайтын мүлік салығы, алымдар, айыппұлдар, өсімпұлдар, жарналар; үйлерді, пәтерлерді, көлік құралдарын, техниканы жалдау үшін төлем.
Жылжымайтын мүлікті сатып алу - үйлерді, пәтерлерді, сая-жай және жер учаскелерін сатып алу.
Басқадай шығыстар - қайырымдылық қорларына аудару, алименттер төлеу, туысқандарға, таныстарға көмек.
Қоғамдық өндірістің жалпы құлдырауы кезінде натуралдық және жартылай натуралдық шаруашылық қайта дами бастады. Өмір сүру үшін отбасылық ұжымдар жекеменшіктік және үй іргесіндегі учаскелерде өнім өндіре отырып, дара-еңбектік және кәсіпкерлік қызметпен, соның ішінде жанбасылық саудамен айналысады; әр түрлі ақылы қызметтер орындайды.
Натуралдық және жартылай натуралдық шаруашылықтар қоғамдықтарға қарағанда нәтижелері шамалы болғанымен және барлық тауарлар мен қызметтердің толық жиынын қамтамасыз етуге қабілетті болмаса да, бірақ олар отбасылық бюджеттің қажетті ең төменгі деңгейін қолдайды және үй шаруашылықтарын кедейлік пен қайыршылықтан сақтайды. Натуралдық өзін-өзі қамтамасыз ету соңғы жылдары өсті, ал натуралдық нысандағы мемлекеттік әлеуметтік трансферттерді есепке ала отырып, үй шаруашылығы тұтынуының төрттен біріне жуығын алады. Алайда ақшалай шығыстар түпкілікті тұтынудың жалпы көлемінде басты рөл орындайды.
Қазіргі жағдайларда нақтылы шығыстардың халықтың белгілі бір топтарының табыстылығының азаюына байланысты, басқа факторлармен қатар, қоғамда сапалы өзгерістерге: халықтың денсаулығының нашарлауына, өмір ұзақтығының қысқаруына, бала туылымы деңгейінің төмендеуіне әкелді.
Үй шаруашылығының ақшалай шығыстарын әр түрлі белгілер бойынша сыныптауға болады:
Статистика жөніндегі агенттіктің мәліметі бойынша 2007 жылы Қазақстанда үй шаруашылықтарының ақшалай шығыстарының құрылымы мынадай болды: басқадай ақшалай шығыстар- 5,8 %, соның ішінде
Қызметтерге жұмсалатын шығыстардың үлесі үнемі өсуде. Қаладағы отбасының шығындары әсіресе тұрғын үйге, коммуналдық қызметтерге, дәрілерге, сондай-ақ қоғамдық көлікпен жүріп-тұруға көбейді. Қызметтердің жекелеген түрлерінің қымбаттағаны соншалық олар тіпті қатардағы азаматтың бюджетінен түсіп қалды (мысалы, киім тазалау, қоғамдық кір жуу және басқалары). Алайда ақылы қызметтердің жаңа түрлері (денсаулық сақтау, білім беру) пайда болды, олар отбасы шығындарының үлкен үлесін ала бастады.
Үй шаруашылықтарының сандық құрамы да түпкілікті тұтыну шығыстарының құрамына әсер етеді. Бір адамнан тұратын үй шаруашылықтары анағұрлым жақсы жағдайда болады. Үй шаруашылықтары санының өсуімен жағдай нашарлайды. Оларда тамаққа жұмсалатын үлес төмендейді және жекеменшіктік қосалқы шаруашылықтан және басқа түсімдерден түсетін натуралдық өнімнің үлесі көбейеді.
Азық-түліктік тауарларға жұмсалатын жалпы шығыстардың азаюы тағамдық азық-түліктердің сапалық құрамында бейнеленеді: жеміс-жидектер, кондитерлік бұйымдар, ет және ет өнімдері сияқты өнімдердің үлесі төмендейді, ал нан және нан өнімдерінің, картофель мен көкөністердің үлесі артады.
Қазақстанда халықтың әр түрлі топтарының, материалдық әл-ауқаты бойынша шығыстардың деңгейі мен құрылымында қалыптасқан айырмашылықтар сақталып отыр: кедей және кедей емес үй шаруашылықтарының орта есеппен жан басының шығыстарындағы алшақтық үш есені құрайды. Кедей үй шаруашылықтарының бюджет шығыстарының сипатты белгісі кедей емес үй шаруашылықтарындағы 35,4 %-ға қарағанда тағамдық азықтарға жұмсалған шығындардың үлес салмағы неғұрлым жоғары болып табылады - 47,8 %.
Үй шаруашылықтарының ақшалай шығыстарының екінші тобы - міндетті және ерікті төлемдер. Міндетті төлемдерге салықтар, алымдар, баждар, аударымдар жатады, оларды атқарушы биліктің органдары түрлі деңгейдін бюджеттеріне және бюджеттен тыс қорларға өндіріп алады. Ерікті төлемдерді үй шаруашылықтарының жекелеген мүшелері өз бастамасы бойынша сактық органдарына түрлі тәуекелдерден (қауіп-қатерлерден) сақтандыру кезінде, мемлекеттік емес зейнетақы қорларына, қайырымдылық қорларына төлейді. Үй шаруашылықтарының жалпы шығыстарындағы бұл шығыстардың үлесі шамалы.
Ақшалай нысанда, табысты алу күніне жиынтық табыстан алынатын табыс салығы төлеушіге оның ауыртпалығы тұрғысынан ең бастысы болып табылады.
Шығыстардың үшінші тобы - үй шаруашылықтарының жинақ ақшалары мен қорланымдары.
Экономикалық реформаны жүргізудің басында халықта көбінесе тауарлардың тапшылығына байланысты сұранымды кейінге қалдырудың нәтижесінде пайда болған және жинақ кассаларының шоттарында шоғырланған едәуір қорланымдар болды. Алайда 90-жылдардың бірінші жартысындағы күшті инфляция барлық жинақақшаларды тез құнсыздандырды.
Рынокка көшу және кәсіпкерліктің еріктігі үй шаруашылықтарының айрықша санаттары үшін қымбат тұратын құндылықтарды (жерді,үйлерді,көлік құралдйрын) сатып алу немесе бағалы қағаздарға, банктік депозиттерге салу арқылы капиталдандыру үшін қаражаттарды жинай отырып, оларды қорландыруға мүмкіндік жасады.
Банктерде шоғырландырылған ақшалай қорланымдар мен жинақ ақшалар кредиттік қатынастарды кенейту көздері болып қызмет етеді. Тұтыну кредиті үй шаруашылықтары мүшелерінің ақшалай табыстарын толықтырады және тауарлар мен қызметтерге деген төлем қабілеті бар сұранымды көбейтуге жәрдемдеседі. Тұрмыс деңгейі бір шама төмен, ал банк жүйесінің кредиттік мүмкіндіктері қосымша капиталдарды қажет ететін Қазақстан үшін тұтыну кредиті ерекше маңызды.
Үй шаруашылығы қаржылық шешімдерді тек экономикалық мақсаттарды (үй шаруашылықтары табыстарының өсімі, шығындарды үнемдеу және т.с.с) ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік (балаларды тәрбиелеу, білім беру және т.с.с.) мақсаттарды да негіздей отырып қабылдайды. Бұл жағдайда экономикалық мақсаттар әлеуметтік мақсаттарды неғұрлым толық іске асыруға бағытталған. Алайда әлеуметтік-экономикалық мақсаттарды үй шаруашылығы жиі формалды байланыстардың жүйесі негізінде айқындайды.
Әзірше үй шаруашылықтарының қаржысы қаржы жүйесінің басым буыны болмай отыр, бірақ дамыған рыноктық қатынастар жағдайларында олардың рөлдері күшейе түсуде, бұл олардың барлық экономикалық үдерістерге қатысуымен қамтамасыз етіліп отыр, оның үстіне XXI жүзжылдықтың алғашқы жылдарында Қазақстан экономикасында байқалған оң құбылыстар үй шаруашылықтарының қызметін жандандыруға жеткізеді.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Шлюз камерасы
Шлюз камерасы— кемелерді бір су деңгейінен екіншісіне көтеріп немесе су деңгейімен төмен түсіріп (камераға су жинап немесе суды ағызып) бір бъефтен екінші бъефке көтеріп-түсіруге арналған гидротехникалық кеме тасымалдаушы құрылыс.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Алмалы (Қаратал ауданы)
Алмалы — Жетісу облысы Қаратал ауданы, Бәйшегір ауылдық округі құрамындағы ауыл. 1977 жылы іргесі қаланған ауылға сол жылдары 11 га аумаққа алма бағы егіліп, мол өнім алынып отырған. Ауыл атауы осыдан алынған. 1990 жылдары "Жәлменді би" деп аталды. 25.10.2011 жылы аудандық ономастика кеңесінің №2 ұйғарымымен Алмалы ауылы болып қайта бекітілген.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үштөбе қаласынан солтүстік-батысқа қарай 127 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Қаратал ауданы елді мекендері
Молекулалық биология және биохимия институты
Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері Санат:Қазақстандағы биология
NGC 3138
NGC 3138 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3138 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 29532, MCG -2-26-32.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Тәуелсіз Қазақстан: күннен күнге. Оқиғалар хроникасы
'''Тәуелсіз Қазақстан: күннен күнге. Оқиғалар хроникасы''' — 2011 жылы Алматы қаласы «Раритет» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Б. Ғ. Аяған, Х. М. Әбжанов, Б. Б. Еңсепов. Беттер саны — 320.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-250-123-0.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Раритет баспасының кітаптары
Санкт-Георген-об-Мурау
Санкт-Георген-об-Мурау (Sankt Georgen ob Murau) — Аустриядағы коммуна. Штирия федералды жеріне қарасты Мурау округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1395 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 83.54 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — MU, ресми идентификациялық коды — 6 14 21.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Томас Вирнсбергер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Варзиелаш
Варзиелаш (Varzielas) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Оливейра-де-Фрадеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 434 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,24 км² шамасында. Халық тығыздығы — 38,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Чиног
Чиног — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коржа өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Маргарет Ми
Маргарет Урсула Ми (Margaret Ursula Mee, 1909 ж. 22 мамыр — 1988 ж. 30 қараша) — Амазон ормандарындағы өсімдіктерді салумен айналысқан британдық суретші. Ол Амазон ойпатындағы пайдалы қазбаларды өндіру жəне орасан зор алқаптардағы ағаштарды шабуға қоғамның назарын аударған алғашқы табиғат қорғаушыларының бірі болды.
Жас кезі
Маргарет Урсула Браун 1909 жылы Англияның Уайтхтилл аймағының Чешэм елді мекенінде дүниеге келген. Амершэмдегі дəрігер Коллонердің Грамматика мектебінде оқиды, кейін Уотфордтағы "Өнер, ғылым жəне сауда мектебіне" түседі. Оқуын аяқтамай жатып, Маргерет білім алуды шетелде жалғастыруға бел буады.
1933 жылы Маргарет Берлинге сапарға барып, Рейстахты өртеу жəне еврейлердің неміс тауарларын қолданудан бас тартуының куəгері болады. Бұл оның саяси көзқарастарының өзгеруіне алып келеді. Екінші Дүниежүзілік Соғыс кезінде Маргерет Хатфилдтағы де Хэвиленд елді мекенінде орналасқан авиациялық зауыттың сызушысы болып жұмыс істеді.
Жеке өмірі
Екі рет үйленген. Бірінші күйеуі — Реджинальд Брюс Бартлетт (ағыл. Reginald Bruce Bartlett), 1936 жылы үйленген. Күйеуіне еріп, Маргарет кəсіподақ қозғалысының белсенді мүшесі болып, Ұлыбританияның Комунисттік партиясына кірді.1937 жылы Кəсіподақтар Конгресіне қатысып, мектеп бітіру жасын ұлғайтуды ұсынды. Осыдан кейін Эрнест Бевиннан жұмысқа қабылдауға ұсыныс алады, бірақ оны қабылдамайды.
Бартлет екеуінің тіл табыса алмауының нəтижесінде 1943 жылы олар ажырасу жайлы келісімшартқа қол қойды.
1940 жылдардың соңында Маргарет Лондондағы Қасиетті Мартин атындағы Өнер мектебінің студенті Гревилл Миға үйленеді.
Суретші мансабы
Соғыстан кейін Маргарет Қасиетті Мартин атындағы Өнер мектебіне түседі. 1950 жылы Кембервель өнер жəне қолөнер мектебіне түседі. Осында ол өзінің сурет салу стилін қалыптастырып, сурет өнері жəне дизайн факультеттерінің ұлттық дипломын алды.
1952 жылы Маргарет Ми күйеуімен бірге Сан-Паулудағы мектептегі балаларға білім беру үшін Бразилияға көшеді. 1956 жылы ол алғашқы рет Беленге, Амазон ойпатындағы елді мекенге экспедицияға аттанады. Одан кейін 1958 жылы Ми Сан-Паулу қаласындағы Ботаника институтына ботаникалық суретші болып жұмысқа орналасады. Осында ол жаңбырлы ормандарды зерттеп, 1964 жылы Амазонас штатына назарын аударады. Өсімдіктердің суреттерін салумен қатар, иллюстрацияларда қолдану мақсатымен ғылымға таныс емес өсімдіктерді жинайды. Мидің еңбектерінің қатарына 400 фолио суреттер мен гуашьпен салынған суреттер, 40 сурет дəптері мен 15 күнделік кіреді.
1964 жылы Маргарет Ми Вашингтонға, 1968 жылы Англияға қысқамерзімді сапарға барып, "Flowers of the Brazilian Forests" кітабын таныстырып, өз жұмыстарының көрмесін өткізеді. Осыдан кейін ол Бразилияға барып, Амазон ормандарын шабуға қоғамның назарын аударту мақсатында өткізілген қарсылық науқандарына қатысады.
Қаза болуы
Ми 1988 жылдың 30 қарашасында Англияның Лестершир графтығындағы Сигрейв елді мекенінде болған жол көлігі оқиғасының нəтижесінде дүниеден өтті. Осы кезде ол 79 жаста еді. 1989 жылдың қаңтарында Маргаретті еске алу кеші Кью Бақшаларында өткізілді.
Марапаттары
1976 жылы бразилиялық ботаникаға қосқан үлесі үшін Маргарет Миға Британия империясының ордені берілді. 1986 жылы ол Линнеей қоғамының мүшесі атанады. Маргерет Ми 1975 жылы өз еңбегі үшін Рио-де-Жанейро қаласының құрметті азаматы атағын, ал 1979 жылы Оңтүстік крест орденін алды. Оның атымен Амазониялық қор аталған, оның негізгі міндеті Амазон өсімдіктерінің зерттеуін жалғастыру болып табылады.
1990 жылы Маргарет Мидің қоршаған ортаны қорғаудағы еңбегі БҰҰ-ның мойындауына ие болды. Оның есімі Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасының абыройлы есімдерінің қатарына қосылды.
Ласло Кишш
Ласло Кишш (Kiss László; 12 наурыз 1956 жыл, Тасар, медье Шомодь, Мажарстан) — Мажарлық футболшы, шабуылшы. футбол бапкері.
Маргарет Ми
Марапаттары
1956 жылдан 1988 жылға дейін жүргізілген Маргарет Мидің күнделіктері 2004 жылы басылып шығарылды. Жинаққа Амазон ормандарындағы экспедиция кезінде жиналған иллюстрациялар да қосылды. Оның иллюстрацияларының басым бөлігі Кью Бақшаларының қатарына қосылды.
Ласло Кишш
Ең жылдам хет-трик
Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 1979 жылы 12 қыркүйек күні Чехсловакия құрамасына қарсы өткізді. 1982 жылы әлем чемпионатына қатысып, Мажарстан құрамасы Салвадорды 10:1 есебімен ойсырата ұтты. Осы ойында Кишш екінші таймда алаңға шығып, 69-76 минуттар аралығында үш гол соқты. Бұл - әлем чемпионаттары тарихындағы ең жылдам хет-трик.
Құрама сапындағы соңғы ойынын 1984 жылы 31 мамыр күні Испанияға қарсы өткізді.
Сілтемелер
Санат:Мажарстан футболшылары Санат:Мажарстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Монпелье ФК ойыншылары Санат:Мажарстан футбол жаттықтырушылары
Сычёвка (Песчаной тармағы)
Сычёвка (Үлкен Сычёвка) — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Песчаная өзенінің оң жағалауынан 84 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мишкино (Учалин ауданы)
Мишкино — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Науруз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 116 адамды құрады. Пошта индексі — 453747, ОКАТО коды — 80253850003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сақиналар әміршісі (роман)
«Сақиналар әміршісі» (The Lord of the Rings) – ағылшын жазушысы Дж.Р.Р. Толкиеннің романы. Фэнтези жанрындағы танымал романдардың бірі. «Хоббит» романының жалғасы. Негізінен бір бүтін кітап, көлемінің үлкендігінен баспа кезінде оны үш кітап етіп жарыққа шығарады: «Сақина бауырластығы», «Қос қамал» және «Патшаның оралуы». XX ғасырдың ең үздік әрі танымал кітаптарының бірі. Әлемнің 38 тіліне аударылған. Кітаптың мазмұн желісімен режиссер Питер Джексон фильм түсіреді, кино жоғары деңгейден көрініп, кассалық фильмдер қатарына қосылады. Толкин ағылшын эпосын құру мақсатында жазған романын 1937 жылы бастап, 1948 жылы бітірген. Алайда бірқатар қиыншылықтарға байланысты кітап тек 1954-1955 жылдары ғана жарық көреді. Кітапқа қатысты жақсы пікірлер айтылған.
Құрылу тарихы
Толкиннің мақсаты ағылшын эпосын жасау болды. Толкин Солтүстік Еуропаның ортағасырлық аңыздарымен, мысалы, «Хервер туралы сага», «Велсунгах туралы сага», «Беовулф» және басқа да көне герман, көне скандинав, ескі ағылшын және ортағасырлық ағылшын мәтіндерімен жақсы таныс Оксфорд филологы болды. «Сақиналар әміршісі» басқа әдеби көздерден де, мысалы, «Артурлық» кезеңнің аңыздары және карел-фин эпопеясы «Калеваламен» шабыттанды. Толкиннің айтуынша, ағылшынсаксондар мұндай көлемдегі эпосқа өте мұқтаж болған. «Артурлық» аңызды ол ағылшын-саксондық емес, айқын келттіктерге байланысты үйлеспейтін алмастыру деп санады.
Ағылшын эпопеясын жасау мәселесі Толкиннің Инклингтермен кездесулерінде жиі талқыланды (Оксфорд университетіндегі әдеби пікірталас тобы; осы топтың апта сайынғы жиналыстарында исланд аңыздары мен өзінің жарияланбаған жазбалары талқыланатын). Толкин осы топ мүшелерінің біреуімен ғана, ағылшын эпопеясы болмаған жағдайда, оны өзіміз жасау керек деген Клайв С.Люистің пікірмен келісті.
Толкин өз хаттарында «Сақиналар әміршісін» жазудағы мақсат ішінара «біздің шынайы әлеміміздегі шындықты түсіндіру және адамгершілікті қолдау» екенін атап өтеді. Перфекционист болғандықтан, Толкин баяу жазды. Оның әдеби жұмысы жиі академиялық міндеттермен тоқтап отырды, атап айтқанда, Толкин студенттерден емтихан алуға мәжбүр болды (тіпті «Хоббиттің» бірінші сөз орамы — «In a hole in the ground there lived a Hobbit» деп — студенттердің бірінің емтихан парағында жазылған). 1943 жылдың көп бөлігінде Толкин мәтінмен жұмыс істемеді, бірақ жұмысын 1944 жылдың сәуірінде қайта бастады. Толкин романның тарауларын Ұлыбританияның әуе күштерінде Африкада қызмет еткен ұлы Кристофер мен Клайв Люиске жіберіп жүрді. 1948 жылы әңгіме аяқталды, бірақ «Сақиналар әміршісінің» алғашқы бөліктерін өңдеу 1949 жылға дейін жалғасты.
Бірінші басылым
Толкин Allen & Unwin Сақиналар әміршісін ұсынды. Толкиннің жоспары бойынша «Силмариллионды» «Сақиналар әміршісімен» бір мезгілде басылуы керек еді, бірақ баспа үйі бұған бармады. Содан кейін 1950 жылы Толкин Collins баспа үйіне өз жұмысын ұсынды, бірақ баспагер Милтон Уолдман (Milton Waldman) роман «қысқарту өте қажет» деді. 1952 жылы Толкин Allen & Unwin қайтадан хат жазды. Атап айтқанда, ол: «Мен мәтіннің кез келген бөлігін басып шығару мүмкіндігін қуана қарастырамын» деп жазды. Баспа үйі романды толығымен және «қысқартусыз» басып шығаруға келісті. Келісімшарт бойынша автор ешнәрсе алмағанымен, кітапты басып шығаруға кеткен шығын өзін ақтап болған соң, автор сатылымның қомақты үлесін алды.
Соғыстан кейінгі кезеңдегі қағаз тапшылығына байланысты баспагерлер Толкиннен романды 6 атаусыз кітапқа бөлуді сұрады. Содан кейін, ыңғайлы болу үшін, оларды баспагер жұппен үш бөлікке біріктірді, олар «Сақина бауырластығы» (The Fellowship of the Ring; 1 мен 2 кітап), «Қос қамал» (The Two Towers; 3 мен 4 кітап) және «Патшаның оралуы» (The Return of the King; 5 мен 6 кітап, қосымша) деп аталды. Толкиннің өзі романын осы бөліктерге бөлуге қарсы болды, тек ешбір баспа үйі кітапты толығымен басып шығаруға келіспегендіктен ғана келісті. Мұндағы мәселе қағаздың аздығы, ал бірінші томның бағасының арзандауы және серияның сәтті шыққанын бағалау болды.
Ортадүние картасы мен қосымшаларды жасаудың кешігуіне байланысты роман 1954-1955 жылдарға дейін жарық көрмеді. Үш бөлім Англияда 1954 жылы 29 шілдеде, 1954 жылы 11 қарашада және 1955 жылы 20 қазанда, ал біраз уақыттан кейін АҚШ-та жарық көрді. Соңғы бөлімнің жариялануының кешігуіне, атап айтқанда, оның атауына қатысты даулар себеп болды. Толкин «Патшаның оралуы» дегенді ұнатпай, оны «Сақина соғысы» деп атауды ұсынды, бірақ баспагерлер қарсылық танытып, өз дегендерінде тұрды.
Содан бері «Сақиналар әміршісі» трилогия деп аталады. Толкиннің өзі де бұл терминді қолданған, бірақ ол басқа жағдайларда оның дұрыс емес екенін айтқан. Романды әртүрлі баспа үйлер бір, екі, үш, алты немесе жеті том етіп шығарды.
Кітапты жұртшылық әртүрлі қабылдады. Жалпы, пікірлердің көпшілігі оң болды, ал Толкиннің Инклингтегі әріптестері жай ғана қуанды. Джонның досы Клайв С.Люис кітаптың өз уақытынан асып түсетінін болжаған. Сонымен қатар, көптеген газет сыншылары консерватизм мен кейіпкерлердің тереңдігінің жоқтығын атап өтті. Сыншы Эдмунд Уилсон Толкиннің кітабы ересектерге қарағанда жас аудиторияға жақсырақ болар еді деп атап өтті.
АҚШ-тағы басылым.
1960 жылдардың басында Ace Books баспа үйіндегі фантастика бөлімінің редакторы Доналд А.Воллхайм (Donald A. Wollheim) романның Америка Құрама Штаттарында авторлық құқығы қорғалмағанын анықтады, өйткені бұл жұмысты қатты мұқаба түрінде басып шығарған Houghton Mifflin баспа үйі мұны ұмытып кеткен. Сонымен, 1965 жылы «Сақиналар әміршісінің» жаңа басылымы Америка Құрама Штаттарында автордың рұқсатынсыз және роялти төлемей, бұл жолы жұмсақ мұқабамен жарық көрді. Толкин бұл оқиғаны американдық оқырмандарының назарына ұсынды. Толкиннің жанкүйерлерінің қатты ашуланғаны сонша, тіпті баспа үйі кітаптардың сатылуын қысқартуға және авторға атаулы сыйақы төлеуге мәжбүр болды.
Осыдан кейін «Сақиналар әміршісі» Америка Құрама Штаттарында Толкиннің рұқсатымен Ballantine Books баспа үйі арқылы шығарылды және керемет коммерциялық табысқа жетті. Толкин мәтінді өңдеп, бұл жолы басылым оның толық келісімімен шығарылуына және авторлық құқықтың даусыз қорғалуына мұқият болды. Бұл мәтін «Сақиналар әміршісінің» екінші басылымы ретінде белгілі болды. Соңғы, бірақ кем дегенде, басылымның форматы себеп болды: жұқа мұқабада және салыстырмалы түрде арзан. Соның арқасында кітап жасөспірімдер мен жастар аудиториясына қолжетімді болды.
Сақиналардың әміршісі берекелі жерге түсті. Хиппи қозғалысы мен бейбітшілік пен бостандық идеяларының жетегінде кеткен 1960 жылдардағы жастар Толкиннен пікірлес адамды көрді. 1960 жылдардың ортасында «Сақиналар әміршісі» нағыз «бум» тудырды. Автордың өзі мұндай табыстың өзіне жағымпазданғанын мойындағанымен, оның «ғұрыпына» көңілі толмады. Ол тіпті телефон нөмірін өзгертуге мәжбүр болды, өйткені жанкүйерлер оны қоңыраулармен мазалады.
«Сақиналар әміршісінің» екінші басылымы үшін Толкин кітапты Ортадүние әлемі туралы кең қосымшалармен қамтамасыз етті, сонымен қатар мәтінге бірқатар өзгерістер енгізді, соның арқасында Америка Құрама Штаттарында авторлық құқығымен қорғалды.
Желісі
«Сақиналар әміршісі» трилогиясының желісі «Хоббит» повесінің оқиғаларымен байланысты және оның жалғасы; оқиға Хоббит оқиғалары аяқталғаннан кейін шамамен 60 жыл өткен соң басталады.
«Сақина бауырластығы»
Хоббит Билбо Беггинс, «Хоббит» хикаясының басты кейіпкері, қадірлі 111 жасқа толып, өзінің жиені Фродоға оның кез келген ұстаушысын көрінбейтін ететін сиқырлы сақина қалдырды. Сиқыршы Гендалфтан Фродо оның қарапайым сақина емес, Құдіретті сақинаның өзі, түнек әміршісі Сауронның, Мордор елінен шыққан Ортадүниедегі еркін халықтардың жауы, басқа барлық сиқырлы сақиналарды бағындыру үшін жасалғанын білді. Сақинаның өз еркі бар және иесінің өмірін ұзартуға қабілетті, сонымен бірге оны құлға айналдырады, оның ойларын бұрмалап, Сақинаға ие болу ниетін тудырады. Сақинаның көмегімен көп жылдар бұрын жеңілген Саурон жоғалған күшін қалпына келтіре алады. Сақинаны жоюдың бір ғана жолы бар – оны соғып шығарған Мордордағы Ородруин Отты тауының өзегіне тастау.
Хоббит достары Сэм, Мерри және Пипинмен Фродо қауіпті сыйлықтан құтылу үшін элфтердің мекеніне — Ривенделлге аттанады. Орман сиқыршысы Том Бомбадилдің көмегімен кейіпкерлер оларды Тау маңы ауылындағы «Қырындық пони» тавернасында күтіп отырған жолбасшы — Жаһанкез лақап атпен танымал ізші Арагорнға жетеді. Хоббиттерді Сауронның сақинасын алыстан сезетін елес қызметшілер, қара шабандоз-назгулдар қуалайды. Хоббиттер мен Арагорн Заверти жотасына жетеді, онда назгулдардың жетекшісі Фродоның иығын моргулдық қылыштың жүзімен ауыр жаралайды. Қатты қиындықпен және жол бойында кездескен элф Глорфинделдің көмегімен кейіпкерлер Ривенделлге жетеді, онда элфтердің әміршісі Елронд жараланған хоббитті емдейді.
Ривенделлге әртүрлі халықтар мен патшалықтардың өкілдері (мысалы, адамдар, эльфтер, гномдар және т.б.) Сақинамен не істеу керектігін талқылау үшін келеді. Гендалф Истари орденінің басшысы, Сауронның құлына айналған, Сақинаны өзінде қалдырғысы келетін, ақ сиқыршы Саруманның Мордормен жасырын одаққа кірген сатқындығы туралы әңгімелейді. Арагорн Арнор мен Гондор патшаларының ұрпағы болып шықты, олардың әулеті пайғамбарлық бойынша тағына қайта оралуы керек. Гондордың қазіргі билеушісі II Денетордың үлкен әрі ең сүйікті ұлы Боромир Сақинаның күшін жауға қарсы пайдалануды ұсынады. Гендалф оны Сақинаның тек зұлымдық жасап, оны киген адамның санасын құлдыққа айналдыра алатынына сендіреді. Кеңес Сақинаны Ородруинде жоюға тырысу керек деген шешім қабылдайды, Фродо бұл тапсырманы орындауға шақырылады. Гендалф, Арагорн, Боромир, гном Гимли және элф Леголас және тағы үш хоббит Фродомен бірге баруға ниеттенеді. Осылайша Сақина бауырластығы құрылады.
Карадрас арқылы асудан өтудің сәтсіз әрекетінен кейін кейіпкерлер гномдардың ежелгі патшалығы Мориа үңгірлерімен өтуге шешім қабылдады. Үңгірлерді зұлым гоблиндер, сондай-ақ ғасырлар бұрын гномдар оятқан Морготтың ежелгі ібілісі — Балрог басып алғвн еді. Мориа бойымен ұзақ уақыт адасып жүргеннен кейін жасақ Жылнама залына кіреді, онда оларға орктар шабуыл жасайды. Жасақ ол жерден шыға кетеді, бірақ Казад-Дум көпірінде оларға Балрог кезігеді. Балрогпен шайқаса түскен Гендалф жаумен бірге тұңғиыққа құлап, жасақты жетекшісіз қалдырады, бірақ оның орнын Арагорн басады.
Топ элфтердің орман патшалығы Лотлориенеден пана табады. Фродо Элф патшайымы Галадриелге сақинаны ұсынады, бірақ ол сақина арбауының азғыруын жеңе алады. Жасақ Андуин өзені бойымен жолға шығады. Аялдағаннан кейін Боромир Фродо мен оның серіктерін Гондорға баруға және Сақинаны жауға қарсы қолдануға көндіруге тырысады. Сақина оны бір сәтке есінен тандырып, ол оны Фрододан тартып алуға тырысады. Фродо сақинаның көмегімен жасырынып, достарын бұдан былай азғырулар мен қауіптерге ұшыратпау үшін жолды жалғыз жалғастыруды шешеді, бірақ Сэм оның соңынан еріп кетеді.
«Қос қамал»
Бауырластықтың қалған мүшелеріне орктар мен гоблиндер шабуыл жасайды, Боромир шайқаста қаһармандықпен қаза табады, ал Мерри мен Пипинді жаулар тұтқынға алады. Арагорн, Леголас және Гимли хоббиттерді құтқару үшін орктарды қуып жетуді шешеді, осылайша тапсырманы орындауға Фродо мен Сэмді жалғыз жібереді.
Хоббиттерді ұрлаған орктар жасағы аралас: гоблиндердің бір бөлігі Бауырластықтан кек алу үшін солтүстіктен келген (шамасы Мориядан), орктардың бір бөлігі Сауронға, ал бір бөлігі Саруманға қызмет етеді. Олар төбелесіп, қожайындардың қайсысы тұтқындарды алып жүру керектігін шешеді, соңында Саруманның орктары жеңіп, жасақ батысқа қарай Исенгардқа беттейді. Бірнеше күннен кейін оларды Роханның салт аттылары - рохирримдер қуып жетеді. Шабандоздармен қақтығыс кезінде орк жасағы жойылады, ал Мерри мен Пипин Фангорн орманына қашып үлгереді, онда олар енттер мен олардың көшбасшысы әрі орман күзетшісі Ағашсақалды кездестіреді. Хоббиттер оны және басқа енттерді Изенгард бекінісінің айналасындағы орманды қиратып жатқан және Роханға шабуыл жасауға дайындалып жүрген Саруманға қарсы тұруға көндіреді.