cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алексей Иванович Бутаков
Биографиясы
1840 — 42 жылдары “Або” кемесімен дүние жүзін айналып шығу саяхатына қатысты. 1848 — 49 жылдары Арал теңізін зерттеу және картаға түсіру үшін ұйымдастырылған теңіз экспедициясын басқарды. Теңіздің барлық жерінің тереңдіктері өлшенді, көптеген пункттердің координаттары анықталды, жаға сызығы түгелдей картаға түсірілді. Арал теңізінің орталық бөлігінен жергілікті тұрғындарға бұрын белгісіз болып келген аралдарды ашты. Бутаковтың зерттеулерінің нәтижесінде Ресей Теңіз министрлігінің Гидрография департаменті 1850 ж. Арал теңізінің тұңғыш картасын басып шығарды. Бутаков пен А.И. Макшеев] теңіздің толық гидрогр. сипаттамасын жариялады. 1853 — 55 және 1862 — 63 жылдары Сырдарияның төм. және орта ағысын зерттеп, картаға түсірді. 1858 — 59 жылдары Әмударияның атырауын зерттеді. Арал т-нде және Сырдария мен Әмударияда жүргізген зерттеулері үшін Бутаков Орыс география қоғамының мүшесі және Берлин география қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Бутаков орыс үкіметінің тапсыруымен Арал флотилиясын құрды. 1863 жылдан өмірінің соңына дейін Балтық (Балт) флотында әскери қызмет атқарды. Бутаков есімімен Арал теңізінің солтүстік-шығысындағы шығанақ аталған.
Сілтемелер
Санат:1816 жылы туғандар Санат:1869 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей саяхатшылары Санат:Ресей географтары
Васька-Кемасъныель
Васька-Кемасъныель — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Подчерье өзенінің оң жағалауынан 118 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Авеланш-де-Сима
Авеланш-де-Сима (Avelãs de Cima) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Анадия муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2446 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 40,88 км² шамасында. Халық тығыздығы — 59,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Байса
Байса - көшпелі халықтардың қағаны тарапынан билік иелері бектерге, әмірлерге, мәмілегер билерге, елшілерге, саудагер керуенбасыларға, үкімет адамдарына берілетін арнайы құқықтық белгі. Байса көбінде алтын, күміс секілді бағалы металдан жасалып, оған иесінің шеніне сәйкес әртүрлі хайуанаттардың (лашын, жолбарыс т.б.) суреттері салынатын болған. Байса - қытай- манжүр тілінде белгі деген сөз. Осы белгімен жүрген үкімет адамдары басқа елдердің шекарасына еш кедергісіз өтуге құқылы болып, азық-түлік, мініс-көлікпен қамтамасыз етілетін болған. Бұл дәстүр әлемдік дипломатияның тарихында үлкен қызмет атқарған, қазіргі халықаралық заңнамадағы виза деген ұғым осы негізден қалыптасқан.
- деп жырлаған Шалкиіздің «Ер Шобан» жырынан байсаның Ноғайлы дәуірінде де қолданыста болғанын аңғаруға болады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Этология
Этология(грек. ethos – әдет-ғұрып, мінез және logos – ілім) – жануарлар дың мінез-құлқының биология лық негіздерін зерттейтін ғылым. Этология ғылымы алғашқыда зоопсихология деп аталып, 20 ғасырдың 30-жылдары өз алдына жеке ғылым болып қалыптасты.
Дереккөздер
Санат:Биология
Құлаайғыр
Елді мекен:
Басқа мағыналар:
Жол төсегіш
Жол төсегіш – темір жолдың рельс-шпал торын тасымалдауға және оны төсеуге арналған машина. Рельспен жүретін жол төсегіш құрамында консольдік төсегіш кран, моторлы дизель-платформа және құрамға дайын рельс буындарын жеткізіп тұратын платформа болады (1-сурет). Мұндай жол төсегіштің жұмыс өнімділігі 1,2 км/сағ. Жаңа техникалық жол салуда алдыңғы жағы тракторға тіркелетін, ал артқы жағы 2 шынжыр табанды арбаға орнатылған, порталға сүйенетін жүк көтергіш лебедкамен жабдықталған тракторлы жол төсегіш қолданылады. Мұнда рельс буындары тиелген платформа порталдың астыңғы жағына орнатылады (2-сурет). Тракторлы жол төсегіштің жұмыс өнімділігі бір ауысымда 1 – 2 км.
Сілтеме
Санат: Көлік және коммуникация
Көкпекті (Хромтау ауданы)
Көкпекті (2007 ж. дейін — Степное) — Ақтөбе облысының Хромтау ауданы, Тассай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 339 адам (176 ер адам және 163 әйел адам) болса, 2009 жылы 220 адамды (111 ер адам және 109 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Фитчбург (Массачусетс)
Фитчбург (Fitchburg) — Массачусетс штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Chevron Corporation
Chevron Corporation (Шеврон корпорациясы) – байырғы аса ірі мұнай компаниясы.
Тарихы
1873 жылы Лос Анжелесте (АҚШ) құрылған. 1900 жылы компанияны Д.Рокфеллер сатып алған. Қазіргі кезде штаб-пәтері — Сан-Францискода (Калифорния штаты). Шеврон мұнай-газ өнеркәсібі қызметінің барлық салаларына: көмірсутектерді барлауға, өндіруге, тасымалдауға және өткізуге қатысады, сонымен бірге мұнай-химия өнімдерін өндіру, оларды бөлшек сауда бағасымен сату ісімен де айналысады.
Корпорация дүние жүзінің 90-нан астам елінде жұмыс жасайды, 23 елде мұнай мен табиғи газды барлап өндіреді. Қызметкерлерінің жалпы саны 34 мың адамға жуық. Ол АҚШ-та мұнай өнімдерін сататын жетекші кәсіпорын, өз елінде табиғи газ өндіру жөнінен 3-орын алады. Компания жыл сайын 75 миллион тонна мұнай, 26 млрд. м3-ге жуық табиғи газ өндіреді. Қазақстанда компания бірнеше жобаға қатысады, “Теңізшевройл” бірлескен кәсіпорнының басты құрылтайшысы. Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Шеврон Мұнай-Газ Корпорациясы арасындағы 1993 жылы қол қойылған келісім бойынша ол Атырау облысындағы Теңіз мұнай кенішінде 40 жыл бойына көмірсутектерді барлап, өндіреді. Ол Теңіз — Новороссийск мұнай құбырын салуға қатысты, сондай-ақ Каспий мұнай құбыры консорциумына белсене қатысушы.
Қазақстан
Шеврон Қазақстандағы ең ірі жеке меншік мұнай өндіруші компания болып саналады. <!--
Kazakhstan
Chevron is the largest private oil producer in Kazakhstan and is involved in two of the largest projects in the country, Tengiz and Karachaganak, which together produce 831,000 barrels of oil and 1.7 billion cubic feet of natural gas a day.
The Tengiz project was developed as part of a 40-year joint venture with ExxonMobil, KazMunayGas and LukArco: Chevron is the major stakeholder in project. The operation recently expanded its sour gas injection and second generation plant facilities to increase production and recovery levels.
The Karachaganak Field in northwest Kazakhstan is one of the world's largest oil and gas condensate reserves. Chevron has a 20 percent nonoperated working interest in the field. In 2010, total daily production from the Karachaganak Field averaged 220,000 barrels of liquids (39,000 net) and 840 million cubic feet of natural gas (149 million net).
Chevron has expanded its investment in Kazakhstan in recent years. In 2010, Chevron invested in a multi-billion dollar expansion of the Caspian Pipeline Consortium pipeline. The company is the largest private shareholder in the project. The pipeline connects in Kazakhstan with marine terminals in Russia. -->
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ
Фернан Магеллан
Фернан Магеллан (Fernão de Magalhães - Фернау ди Магальяйнс, Fernando (Hernando) de Magallanes, Ferdinandus Magellanus (4 ақпан 1480 жыл, Саброза, Траз-уж-Монтиш, Португалия – 27 сәуір 1521 жыл, Мактан, Филиппиндер) — португалия және испанияның теңіз саяхатшысы. Магеллан алғаш рет Жердің шар тәрізді екендігін, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтастығын дәлелдеді. Ол бүкіл әлем бойынша бірінші сапар жасаған экспедицияны басқарды. Ол бұғазды ашты, кейін атымен аталды, Атлант мұхитынан Тынық мұхитына теңіз арқылы жүзген бірінші еуропалық болды.
Жастық шағы
Магеллан 1480 жылы 20 қарашада (кей мәліметтер бойынша 17 қазанда) дүниеге келді. Оның туған жері жайлы да нақты мәліметтер жоқ, көп жерлерде Саброза қаласы делінгенімен, Порту қаласында дүниеге келген болуы мүмкін деген де болжамдар айтылады. Кей ақпараттар бойынша шаруаның отбасында туған. Отбасында бұдан басқа төрт перзент болған.
1498 жылы португалдар Үндістанға теңіз жолын ашты. Португалиядан ол жаққа бірнеше экспедициялар жіберілді, солардың бірінде Король сарайында жұмыс істеп жүрген Магеллан да болды.
Дүние жүзін айналып шығу
1519 — 1521 ж. Молукк аралдарына апаратын батыс жолдарын іздеуге шыққан экспедицияны басқарды. Африканың батысымен жүзіп, Атлант мұхиты арқылы Оңтүстік Американың шығыс жағалауына жетті. Құрылықтың оңтүстігін зерттеп, 1520 ж. құрылық пен Отты Жер топаралы арасындағы бұғаз (қазіргі Магеллан бұғазы) арқылы Оңтүстік Американы айналып өтті. Тынық мұхит арқылы батысқа қарай жүзіп, Азиядағы Филиппин аралдарына жетті. М. 1521 ж. Мактан аралында жергілікті тайпалармен қақтығыс кезінде қаза тапты. Қалған экспед. мүшелері “Виктория” кемесімен Үнді мұхиты арқылы Африканың оңтүстігін айналып, Испанияға оралды. Магеллан алғаш рет Жердің шар тәрізді екендігін, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтастығын дәлелдеді.
Магеллан астрономия және бағдарлау (навигация) бойынша жақсы білім алып шыққан, 20 жасында алғаш рет теңізде жүзген саяхатшы. Оның өмір жолы әдеттегі конкистадор ретінде өрбіді - Шығыс Африка жағалауындағы Индостандағы шайқастар, арабтармен болған теңіз қақтығыстары. Португалия патшасымен сөзге келіп қалып, Магеллан Испанияға қоныс аударды. Ол Испания патшасы I Карлосты Молукк аралдары (Дәмдеуіш аралдары) Португалияға емес, Испанияға тиесілі болуы қажет деп иландырды. Оған жету үшін өзіне жақсы таныс шығыс бұғаз жолын ұсынды.
1519 ж. қыркүйегінде бес кемеден құралған теңіз қосыны жолға шықты. Қосын Оңтүстік Америка жағалауларына дейін жетті, бірақ пайдасыз өткел іздеу әрекеті наурыздың аяғына дейін созылды. Қатты суық пен боран басталғаннан кейін, ержүрек теңізшілер Патагониядағы қыстаққа аялдауға мәжбүр болды. нобай|351x351 нүкте|жол бағыты 1520 ж. қазанында кемелер қисапсыз аралдар арасындағы бұралаң және қауіпті жол арқылы көптен күткен бұғазға келіп жетті. Теңізшілер кейіннен мұнда жердің төрт бұрышынан ызғарлы солтүстік желі соғып тұратын дегенді айтты. Айналадағы аралдар құнарсыз және елсіз иен мекен болып көрінді, бірақ түнге қарай теңізшілер мыңдаған алауларды көрді, сондықтан шоғыры Отты жер аталып кетті. Магеллан ашқан бұғаз біраз уақыттан кейін оның есімін иемденді.
Жағдай ушығып кетті - азық-түлік қоры мүлдем қалмады, бірақ Магеллан Молука аралдарынан оларды 3-4 күндік қана жол бөгеп тұр деген сөзінен қайтпады. Және кемелер еуропалықтар үшін мүлдем беймәлім алапат мұхит арқылы жолға шықты. Бұл мұхитты Магеллан барынша тыныш ауа-райы үшін Тынық деп атады, теңізшілер мұнда тымық күні тап болған еді.
Тынық Мұхитпен бойлай жүзу төрт айға созылды және адам айтып жеткісіз тауқыметті бастан кешірді. Ақырында көптен күткен айқай естілді: «Жер!». Және кешікпей саяхатшылардың алдында Филиппин аралы тұрды.
Қайтыс болуы
Филиппин аралдарының жағалауындағы бір аймағында белгісіз бір тұрғындар өмір сүреді екен. Фернандо Магеллан және оның серіктері сол тұрғындарымен қақтығыста Фернандо Магеллан және 247 адам қаза табады. Сөйтіп экспедицияның барлық құрамынан 1 кеме 18 адам еліне қайтады.
Осылайша, Фернандо Магеллан 1521 жылдың 27 сәуірінде 41 жасында қайтыс болады.
Дереккөздер
Санат:8 қазанда туғандар Санат:1480 жылы туғандар Санат:Португалияда туғандар Санат:27 сәуірде қайтыс болғандар Санат:1521 жылы қайтыс болғандар Санат:Филиппиндерде қайтыс болғандар Санат:Испания теңіз-саяхатшылары Санат:Португалия теңіз-саяхатшылары Санат:Тынық мұхитты зерттеушілер Санат:Аустралия және Океанияны зерттеушілер Санат:Ұлы географиялық ашылулар дәуірі Санат:Дүние жүзілік саяхат қатысушылары Санат:Шайқаста қаза тапқандар
Үшкөпір
Үшкөпір — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Ынтымақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 14 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1141 адам (604 ер адам және 537 әйел адам) болса, 2009 жылы 1518 адамды (776 ер адам және 742 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Зиндельсдорф
Зиндельсдорф (Sindelsdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Вайльхайм-Шонгау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1078 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 90 153. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Бухнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Бұл Шұғылада болған еді
Сюжеті
Сюжет бойынша Телғара Темірбеков «Шұғыла» колхозында жиырма жыл бойы төрағалық қызмет атқарады. Ол өзінің алғырлығы мен білгірлігі арқасында колхоз ұйымдастырып, оның экономикалық тұрғыдан орнығуына бар күшін салып, аудандағы үздік колхоздардың бірі етуіне еңбек етеді. Алайда жылдар өте келе Телғара қатты өзгереді. Дандайсып, колхоздағыларға құлақ асудан және сыйлаудан қалады. Айналасын жағымпаздармен қоршайды. Бұның бәрі колхоздың күйреуіне әкеп соғады: мал өлімі көбейіп, астық өнімдерінің түсімі азаяды. Жас агроном Бақытжан, фельдшер Ксюша Телғара Темірбековпен күреуге бел буады. Оларды райком партиясының хатшысы Рүстемов қолдайды. Орынды айтылған сынды қабылдаған Телғара Темірбеков қателескенін мойындайды.
Дереккөздер
Санат:КСРО кинодрамалары Санат:Қазақфильм фильмдері
Яны-Щарк-Я
Яны-Щарк-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Щарк-Я өзенінің оң жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Оболтус
Оболтус — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чов-Ю өзенінің сол жағалауынан 35 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Манас көшесі (Алматы)
right|180px
Орналасқан жер
Көше Алмалы, Бостандық аудандарын қиып өтеді. Жамбыл көшесінен басталып, Тимирязев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Жандосов, Сәтбаев, Бұқар жырау көшелерін қиып өтеді.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
II Әбділхамит
Өмірбаяны
II Әбділхамит 1842 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны I Әбділмәжит шаңырағында дүниеге келді. 93 күн билеген ағасы V Мұрат телілігіне байланысты 1876 жылдың 31 тамызында тақтан тайдырылды. Оның орнына таққа II Әбділхамит отырды.
Билеген жылдары
нобай|солға|200px|II Әбділхамит тұғрасы
Түркиядағы осы қапылысты сәтті өз ықпалын жүргізуге пайдаланғысы келген Ресей 1877 жылдың 24 сәуірінде Османлы мемлекетіне соғыс ашты. Бұл соғыс тарихта "93 соғысы" (93 Harbі) деген атпен әйгілі. 1878 жылдың 31 қаңтарында Сан-Стефано бітім шарты жасалды. Соғыс ауыр зардаптармен аяқталды. Алайда ол өзінің саясатының арқасында сұлтан Ұлыбританияны шартты мойындаудан бас тартқызды.Артынан Берлин бітім шарты жасалынды. II Әбділхамит енді бүкіл әкімшілік істерін өз қолына алып, сыртқы саясат мәселелеріне ерекше ден қойды. 1878 жылдың 20 мамырында Ресеймен, 4 шілдесінде Ұлыбританиямен, тамызында Германиямен, 1881 жылдың 12 мамырында Франциямен, 2 тамызында Грекиямен бітім шарттарға қол жеткізді. II Әбділхамит ішкі саясатта мемлекеттік құрылымды жетілдіруде түрікшілдік бағытын ұстанды. Сыртқы саясатта ірі мемлекеттер мен кіші мемлекеттердің өзара теңдігі қағидасын сақтай отырып, жер көлемі 10 млн км²-тан асатын Османлы мемлекетінің тұтастығын қорғай алды. II Әбділхамит 1909 жылдың 27 сәуірінде тақтан түсіп, оның орнына 33 жыл бойы санжақбей болған інісі V Мехмет таққа отырды.
Ажалы
II Әбділхамит одан кейін тағы 9 жыл өмір сүріп, 75 жасында дүниеден өтті. Мәйіті II Махмұт мазарында жерленді.
Дереккөздер
Санат:22 қыркүйекте туғандар Санат:10 ақпанда қайтыс болғандар Санат:Стамбулда туғандар Санат:Османлы империясының сұлтандары
Грязнушка (Грязнуха тармағы)
Грязнушка — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Грязнуха өзенінің оң жағалауынан12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чамлык. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснодар өлкесі өзендері
Джозеф Джон Томсон
Сэр Джозеф Джон Томсон (Joseph John Thomson; 18 желтоқсан 1856, Читем-Хилл, Манчестер — 30 тамыз 1940, Кембридж) — ағылшын физигі, «электр тоғының газдар арқылы өтуін зерттегені үшін» 1906 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.
Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1884) және президенті (1915-1920), Париж ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1919; 1911 жылдан корреспондент), Санкт-Петербург ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1913) және Ресей Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1925).
Өмірбаяны
Джозеф Джон Томсон 1856 жылы 18 желтоқсанда Манчестер маңындағы Читэм Хиллде Джозеф Джеймс Томсон мен оның әйелі, қыз күнінде Эмма Свинделлттің отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің тегі шотландиялық және Манчестерде кітап басып шығарушы және сату бойынша отбасылық бизнесті басқарды. Әкесінің талабы бойынша ол инженерлік фирмаға шәкірт болды, бірақ жұмыс табудың қиындығына байланысты Манчестердегі Оуэнс колледжіне уақытша жұмысқа орналасты. Томсон бұл азды-көпті кездейсоқ жағдайларды өз өміріндегі бетбұрыс деп санады. Оуэнс колледжінде жүрген кезінде оған физик Балфур Стюарт, инженер Осборн Рейнольдс және математик Томас Баркер әсер етті.
Оның математикалық және ғылыми қабілеттері көп ұзамай байқалды, оны Бальфур Стюарт әртүрлі физикалық зерттеулерге қатыстырды және ақырында Корольдік қоғамдағы транзакциялардағы «Өткізгіш еместер арасындағы контакттық электрлік тәжірибелер» («Experiments on contact electricity between non-conductors») қысқа мақаласын жариялады. Оуэнс колледжінде оқып жүргенде ол Артур Шустер және Джон Генри Пойнтингпен танысып, олармен өмір бойы достық қарым-қатынаста болды.
Бакалавр дәрежесін алғаннан кейін ол Тринити колледжінің қызметкері болды және математикалық және эксперименттік физика бойынша зерттеулерін бастады. Оның алғашқы математикалық жұмысы электромагниттік теорияны дамытудан және математика мен физикадағы есептерге Лагранждың динамикалық әдістерін қолданудан тұрды. Лорд Рэйли басқарған бұл зерттеулер кейіннен «Динамиканы физика мен химияға қолдану» («Application of Dynamics to Physics and Chemistry») кітабында жинақтаған, бірақ оның осы кезеңде алған нәтижелері уақыт сынынан өткен жоқ.
Лорд Рэйли 1884 жылдың аяғында Кембриджде Кавендиш профессоры ретінде зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның орнына Томсон сайланды. Жастығына қарамастан (ол кезде Томсон шамамен 27 жаста еді), ол өзін Кавендиш зертханасының қабілетті жетекшісі ретінде көрсетті. Оның өзі орташа экспериментатор болатын және механикалық процестерді салыстырмалы түрде нашар білді, бірақ соған қарамастан оның керемет қабілеттері мен табиғи тапқырлығы бұл кемшіліктерден айтарлықтай асып түсті.
1890 жылы сэр Джордж Пейджттің қызы Роуз Пейджтке үйленді. Оның осы некеден балалары, кейінірек физика профессоры және кристалдар арқылы электрондардың дифракциясын ашқаны үшін физика бойынша 1937 жылғы Нобель сыйлығын алған Джордж Пейджт Томсон (1892—1975) мен мисс Джоан Томсон өмірге келді.
Кембридждегі Кавендиш зертханасының меңгерушісі ретінде кейінгі онжылдықтар оның өміріндегі ең жемісті болды. Осылайша, Томсонның газдар арқылы электр тогының өтуі туралы 1906 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері болған барлық зерттеулері осы кезеңге жатады.
Соғыс аяқталуға жақын, 1918 жылы доктор Г. Монтегю Батлердің қайтыс болуымен. Томсонға Ллойд Джордж ұсынған Кембридждегі Тринити колледжінің басшысы лауазымы бос қалды. Сонымен бірге ол Кавендиш профессорлығын соғыстың аяғына дейін сақтап қалды, сол кезде оның шәкірті Резерфорд қызметке орналасты. Соған қарамастан ол Кавендиш зертханасында тағы бірнеше жыл жұмысын жалғастырды, бірақ одан әрі зерттеулер маңыздылығы жағынан соғысқа дейінгі зерттеулермен салыстыруға келмейтін болып шықты.
1914 жылдан 1916 жылға дейін Джозеф Джон Томсон Лондон физиктер қоғамының президенті болды.
1915 жылы ол Сэр Уильям Крукстың орнына Лондон Корольдік Қоғамының президенті болып, онда 1920 жылға дейін қызмет етті. Замандастарының естеліктеріне сүйенсек, қоғам жиналыстарында мақала оның ғылыми мүдделерінің саласына жатпаса да, ол талқылауға әрқашан дайын болған, бұл кез келген үстірт қарау мүмкіндігін жоққа шығарады. Диалогқа және жеке ынталандыруға дайындығы ғылыми саладағы беделімен бірге оны құнды ғалым және көптеген зерттеушілер үшін шабыт көзі етті.
1921 жылдан 1923 жылға дейін Дж. Дж. Томсон физика институтының президенті қызметін атқарды.
Томсон Кембриджде 1940 жылы 30 тамызда 83 жасында қайтыс болды.
Газдардың өткізгіштігін зерттеу
Оның газдар арқылы электр тогын разрядтау жөніндегі алғашқы зерттеулері өте әртүрлі болды. Ол алынған эксперименттік деректердің үлкен массивінің орынды теориялық негіздемесін бастауға болатын бастапқы нүктені іздеді.
Бұл саладағы зерттеулердің негізгі қиындығы металл электродтардың болуымен байланысты болды, ал Томсон егер электр разряды электродтарды қолданбай (демек, электродтардың газбен жанасу бетінде болатын жанама процестерсіз алынған болса деп есептеді), онда мұндай тәжірибе бұл құбылысты түсіндірудің бастапқы нүктесі болуы мүмкін еді. Бұл қарастыру электродсыз разрядты зерттеуге негіз болды. Бұл зерттеулер әртүрлі бағытта, атап айтқанда, газдардағы кейінгі жарықты зерттеу және әртүрлі спектрлік зерттеулер үшін қолданылатын маңызды эксперименттік әдісті қамтамасыз етті, алайда разряд механизмін зерттеу әдісі ретінде ол айтарлықтай пайдасыз болып шықты. индукцияланған разрядтың үзіліссіз сипаты, бұл сандық өлшемдерді қиындатады. Томсон будың электролизін зерттеуге және ұзақ эвакуацияланған түтік бойымен жарқыраудың көрінетін жылдамдығын анықтауға көп уақыт жұмсады. Дегенмен, бұл зерттеулер де күткендей болмады. Томсонның электр разрядын зерттеудің ең жемісті кезеңі 1896 жылы рентген сәулелерінің ашылуынан басталды.
Онымен тәжірибе жасай отырып, Томсон көп ұзамай рентген сәулелерінің әсеріне ұшыраған газдар шағын кернеудің әсерінен электр энергиясын бере бастайтынын анықтады. Өткізгіштіктің бұл түрі ұшқынның өтуі кезінде болғаннан анық ерекшеленді, өйткені ұшқын әрқашан ең қолайлы жағдайларда кемінде 300 вольт кернеуді қажет етеді, ал әлдеқайда төмен кернеуде рентген сәулелерінің әсерінен өткізгіштік жоғары температурада байқалады. Өткізгіштіктің бұл түрін ашу басқа зертханаларда бір уақытта жасалды, бірақ оның механизмі Кавендиш зертханасында ашылды. Томсон Резерфордпен бірге маңызды мақала жариялады, онда рентген сәулелерінің қызметі келтірілген кернеу астында қозғалатын газдан зарядталған иондарды босату және осылайша заряд тасымалдаушыларды құру еді. Егер радиация өшірілсе, бұл иондар бейтарап молекулалар түзу үшін қайта қосылатын еді. Екінші жағынан, рентген сәулелері болған кезде өтетін ток берілген кернеуге тәуелді болды. Егер ол аз болса, иондар қоршаған ауаның кедергісін жеңе отырып, баяу қозғалды және аз ғана ток өтеді, ал пайда болған иондардың көпшілігі рекомбинация арқылы разрядталады. Егер қолданылатын кернеу айтарлықтай болса, иондардың қозғалысы соншалықты жылдам болады, олар электродтарға жеткенше рекомбинациялануға уақыт болмады. Бұл жағдайда сәулеленудің әсерінен пайда болған барлық иондар зарядты тасымалдауға қатысты және рекомбинация нәтижесінде тұтынылмады, ал пайда болған ток өзінің максималды мәніне жетті, ал бұл жағдайларда кернеудің одан әрі жоғарылауы оны арттыра алмады. Бұл максималды токты Томсон «қанықтыру тогы» деп атады және әлі де осы атауды алып жүр. Электродтар арасындағы қашықтық ұлғайған сайын қанықтыру тогы да өсті. Бұл беталыс металдардың немесе электролит ерітінділерінің электр өткізгіштігі туралы деректерге сәйкес келмеді және бұл құбылысты түсіндірудің дұрыстығына сенімді дәлел болды.
Көп ұзамай зертхананың басқа мүшелері, соның ішінде Резерфорд пен Зелени, әлеуетті градиенттің әсерінен ауадағы иондардың абсолютті жылдамдығын тапты, ол күткендей, қолданылатын кернеуге пропорционал болып шықты.
Катодтық сәулелерді зерттеу, электронның ашылуы
Томсон рентгендік сәулелену кезінде газ разрядының механизмін түсіндіргеннен кейін катодтық сәулелердің табиғатын жақынырақ зерттеуге көшті. Бұл сұрақ оны көптеген жылдар бойы толғандырды және оны әрқашан Варлей мен Крукс қорғаған, неміс физиктері Гольдштейн, Герцтің және Ленардтың көзқарасынан айырмашылығы, бұл сәулелер катодтан шығатын теріс зарядталған бөлшектерден тұрады деген көзқарасқа бейім болды, олар эфир арқылы өтетін толқындар деп есептеді. Томсонға негізінен бұл сәулелердің магнит өрісінде олардың қозғалысына көлденең бағытта ауытқуы әсер етті. Осы уақытқа дейін ол зарядталған бөлшектердің молекулалар немесе атомдар екеніне ешқашан күмәнданбаған. Магниттік ауытқудың санын анықтай отырып, ол мұндай көзқарасқа сенімді екендігіне күмән келтіре бастады, өйткені ауытқу бұл гипотеза болжанғаннан айтарлықтай үлкен болды. Жоғарыда аталған зерттеушілердің кейбірі катодтық сәулелердің электростатикалық ауытқуын іздеді, бірақ оны бірдей қарапайым жағдайларда таба алмады. Томсон бұл эксперименттердің сәтсіздігі қалдық газдың өткізгіштігіне байланысты деп ойлауға бейім болды және өте жоғары вакуумда жұмыс істей отырып, ол электростатикалық ауытқуды ала алды. Электростатикалық және магниттік ауытқу туралы мәліметтерді біріктіре отырып, ол сәулелердегі бөлшектердің жылдамдығын және олардың зарядының массаға қатынасын ала алды. Бұл мән электролиз кезінде сутегі атомдары үшін табылған мәннен өзгеше болып шықты. Екі жағдайда да заряд бірдей деп есептесек, эксперименттік мәліметтерден сутегі атомының массасымен салыстырғанда катодтық сәуле бөлшектерінің массасы өте аз екендігі анықталды. Томсон массаның зарядқа қатынасының бұл мәнін олар тасымалдайтын зарядпен бір уақытта сәулелер тасымалдайтын энергияны калориметриялық өлшеу арқылы шамамен растады. Ол кезде электролиз кезінде катод бөлшектері мен сутегі атомдарының зарядтарының теңдігіне әлі сенімді емес еді.
Келесі қадам рентген сәулелерінің әсерінен ауада алынған иондар зарядының абсолютті мәнін анықтау болды. Ол мұны Ч.Т.Р. Уилсонның бұл иондардың сұйық тамшылар үшін конденсация орталықтары ретінде әрекет ете алатыны туралы ашылуын пайдалана отырып жасады. Белгілі мөлшердегі су буы мен иондар санына тең тамшылар саны бар бұлтты қалыптастыру мүмкін болды. Тамшылардың шөгу жылдамдығынан тамшылардың мөлшерін және олардың санын есептеуге, осылайша түзілген иондардың мөлшерін анықтауға мүмкіндік туды. Олардың толық зарядын біле отырып, бір ионның зарядын анықтауға мүмкіндік туды, ол 6,5•10 −10 Франклинге тең болып шықты. Кинетикалық теориядан сутегі атомының абсолютті салмағының мәнін алып, ион зарядының мәні электролиздегі сутегі атомының зарядына тең болуы ықтимал болып шықты.
Осы уақытқа дейін катодты сәулелі бөлшектің зарядын да, масса-зарядқа қатынасын да бір уақытта анықтауға болатын тәжірибе жүргізілген жоқ. Томсон ультракүлгін сәулелену мырышқа тиген кезде теріс зарядты алып тастайтын бөлшектер үшін осы шамаларды бір уақытта анықтау мүмкіндігін көрді. Ол тамшы конденсация әдісімен олар үшін масса-заряд қатынасын және бір бөлшектің зарядын анықтау әдісін әзірледі. Тәжірибенің мақсаты – бұл бөлшектердің массасы сутегінің мыңнан бір бөлігіндей және электролиздегі сутегі атомының зарядына тең екенін бір мәнді түрде көрсету. Томсон алғашқы басылымдарда бұл бөлшектерді корпускулалар деп атады, содан кейін ол «электрон » сөзін қолдана бастады, оны бұрын Джордж Джонстон Стоуни әлдеқайда аз нақты жағдайда қолданған.
Томсон одан әрі электрондарды, олар құрайтын атомды бөлшектер ретінде егжей-тегжейлі тұжырымдаманы дамытуын жалғастырды. Барклдің рентген сәулелерінің ауамен және басқа газдармен шашырауы туралы тәжірибесінің қорытындысынан атомдағы электрондардың саны атомдық салмаққа тәуелді екенін анықтады. Томсон атомның моделін ұсынды, ол оң зарядталған сферадан тұратын электрондар өзара тебілуімен және оң зарядталған сфераға тартылуымен тұрақты статикалық тепе-теңдікте болады және мұндай модельдің егер электрондар саны артқан сайын тізбекті сақиналарда жиналса периодтық қасиеттер болатынын көрсете алды. Томсонның моделі периодтық заңның негізін Бор спектрлік мәліметтерден алған атом ядросына негізделген анағұрлым жетілдірілген модельдермен бірдей етіп берді. Томсон металдағы бос электрондардың қозғалысы тұрғысынан металдық өткізгіштік ұғымына кейінірек келді.
«Анодтық сәулелерді» зерттеу және масс-спектрометрияның басталуы
Томсонның 1906—1914 жылдардағы тәжірибелік қызметінің тағы бір үлкен кезеңі оның оң зарядталған (анодтық) сәулелер құбылысы жөніндегі жұмысымен байланысты болды. Оң зарядталған сәулелерді Голдштейн төмен қысымда катодта тесігі бар түтіктерді разрядтау кезінде ашты. Олар катодтың артындағы күшсіз кеңістікте өтті. В. Вином бұл сәулелердің корпускулярлық сипатқа ие және оң зарядты алып жүретіндігі көрсетілді. Кейінірек ол бұл бөлшектердің атомдық өлшемдері бар екенін анықтады.
Томсон қозғалатын бөлшектердің зарядының жоғарылауымен немесе жоғалуымен байланысты қайталама процесті болдырмау үшін бұл тәжірибелерді газдың ең төменгі қысымында жүргізу маңызды деп тапты. Осы шарттарда тәжірибе жүргізгенде флуоресцентті экранда немесе фотопластинкада алынған сурет нөлдік ауытқу нүктесінде ортақ төбесі бар параболалар қатары және электростатикалық ауытқу бағытына параллель осьтер болатыны анықталды. Осы параболалардың әрқайсысы белгілі бір заряды бар атомның немесе атомдық топтың бір түріне сәйкес келді және қисықтағы әрбір нүкте бөлшектердің әртүрлі жылдамдығына сәйкес болды. Осылайша, разрядтық түтікте атомдар мен атомдық топтардың үлкен әртүрлілігі дәлелденді, олардың табиғатын электростатикалық және магниттік өрістердің мәндерін біле отырып, суреттегі координаттардың мәнімен анықтауға болады. Химиялық талдаудың принципті жаңа әдісі де жасалып, алынған нәтижелердің жалпы растауы химиялық әдістермен берілді. Бұл әдіс «масс-спектрометрия » деп аталады. Мысалы, сынап атомы модулі бойынша бірден жеті электронды зарядқа дейін тең басқа зарядты қабылдай алатыны көрсетілді. Тағы бір маңызды нәтиже неонның осы тәжірибеде екі түрлі параболаны көрсетуі болды, олардың бірі атомдық массасы 20, екіншісі атомдық массасы — 22. Бұл тұрақты радиоактивті емес изотоптардың болуының алғашқы дәлелі болды. Бұл эксперименттерде Томсонға доктор Ф.У.Астон көмектесті, ол осы идеяларды одан әрі дербес дамытты және масс-спектрометриядағы зерттеулері үшін 1922 жылы химия бойынша Нобель сыйлығын алды.
Әкімшілік және педагогикалық қызмет
Кембридждегі Кавендиш профессоры және Кавендиш физикалық зертханасының меңгерушісі қызметін атқара отырып, Томсон бірегей эксперименталды мектеп құруда сәтті болды. Осы уақытта оның жетекшілігімен бір уақытта 40-қа дейін зерттеуші жұмыс істеді, олардың арасында американдық және континенттік университеттердің профессорлары жиі болды. Нәтижесінде ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде физика бойынша көптеген профессорлар әр уақытта оның бұрынғы шәкірттерімен толтырылды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1914—1918 жж. Томсон негізінен өзі мүше болған Лорд Фишер жанындағы өнертабыстар мен зерттеулер кеңесінде консультативтік және комиссиялық жұмыстармен айналысты. Бұл жұмыс және оның бұрынғыдан да кеңірек әріптестерімен байланысуға берген мүмкіндіктері оған өте қызықты болды.
Ол өмірінің соңына дейін жұмыс істеген Тринити колледжінің басшысы ретінде жаңа зерттеушілерді тарту жұмысын жалғастырды.
Жеке қасиеттер мен хобби
Кембриджде оқып жүрген кезінде ол спортпен шұғылданбады, дегенмен ол басқалардың жетістіктеріне қатты қызығушылық танытты. Тринити колледжінің басшысы ретінде ол бәсекеге қабілетті спорт түрлеріне де қызығушылық танытты және оны жақсы футбол ойынын көру немесе өзендегі Тринитиден ескек есу командасын қараудан артық ештеңе қанағаттандыра алмайды. Оны тіпті кішігірім жарыстарда да көруге болатын. Студенттердің бейресми түскі асқа шақыруларына ол шын жүректен қуанып, лауазымына байланысты қатысуға мәжбүр болған көптеген салтанатты шаралардан гөрі көбірек қуаныш сыйлағандай көрінетін.
Джозеф Джон Томсон ешбір шет тілін білмеді және аудармашы ретінде әйеліне толығымен сеніп, тіпті француз тілінде сөйлеуден бас тартты. Француз және неміс тілдерін жетік меңгергенімен, ол ешқашан бұл тілдерде жазбаған және сөйлеген емес. Эсперанто тілінде еркін сөйлейді.
Томсонның қаржылық белсенділік үшін керемет қабілеті болды және өз инвестицияларын байқатпай басқарғаны соншалық, ол өте аз капиталдан бастап лайықты байлық жинай алды. Оның жұмысының бұл жағы әдетте шағын кәсіпорындардың да, ірі қаржылық жүйелердің де жұмыс істеу принциптеріне қызығушылық танытқанына қарамастан, әдетте әлдеқайда аз белгілі.
Замандастарының естеліктеріне сүйенсек, ол ынталы бағбан болған және оған көп физикалық күш салмаса да, өз бақшасына өсімдіктер мен пияздарды таңдауға үлкен қызығушылық танытқан.
Құрметтер мен марапаттары
Джозеф Джон Томсон көптеген ғылыми қоғамдардың, соның ішінде Лондон корольдік қоғамының және Франция институтының мүшесі болды және көптеген сыйлықтар мен марапаттардың иегері болды, олардың арасында:
1970 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Джозеф Джон Томсонның есімін берді.
Сілтемелер
Санат:Ұлыбритания физиктері Санат:Корольдік қоғамның президенттері Санат:Кембридж университеті түлектері Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925) Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Адам құқылары мен бостандықтары
Адам құқылары мен бостандықтары - жеке адамның дүние жүзі қоғамдастығы мойындап, халықаралық-құқықтық құжаттарда бекітілген, әлеуметтік және құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етілген, ешкім шек қоймайтын немесе тыйым сала алмайтын құқылары мен бостандықтары. Адамның белгілі бір игіліктерді иеленуін қамтамасыз ететін, өз қалауынша іс істеуіне мүмкіндік беретін мемлекет пен бұқара арақатынасының принциптері адам құқылары мен бостандықтарына жатады. Адамзат қоғамында бұл мәселеге өте ерте кезден назар аударылған. Мысалы, Аристотель адам құқыларын “т а б и ғ и” және “ш а р т т ы қ ұ қ ы л а р” деп екіге бөледі. Адам құқыларын мемлекет орнатқан шартты құқылардан жоғары қояды. Бірақ, адамзат қоғамы дамуының одан кейінгі дәуірінде, яки орта ғасырда адам құқылары мен бостандықтары мүлде басқаша, яғни, билеуші топтың жасаған рақымы, шапағат-ырқы түрінде түсіндірілді. Өндірістік қарым-қатынастардың өркендеп, даму сатысында дүниеге келген либерализм өкілдері — Т.Гоббс, Дж.Локк, Ш.Л.Монтескье, Ж.Ж.Руссо, И.Кант, Т.Джефферсон, Т.Пейн және т.б. ойшылдар адам құқылары мен бостандықтарының басты қағидаларын айқындап берді. Олардың ең құндылары: барлық адамның еркін де бақытты, қауіпсіз өмір сүруге, жеке меншік иеленуге тең құқы барлығы, өкімет билігінің қайнар көзі — халық екендігі, барлық мемл. билік халық мүддесіне жұмыс істеуге тиістігі, өкіметтің заң шығарушы, атқарушы, соттық биліктерге тармақталуға тиістігі. Кейін бұл қағидалар АҚШ-тың Тәуелсіздік декларациясына (1776 жылы, 4 шілде) арнайы бап болып еніп, одан әрі АҚШ Конституциясы мен Құқықтар туралы биллінде дамытылды. Орындалу, іске асырылу ортасына қарай адам құқылары мен бостандықтары а з а м а т т ы қ, с а я с и, э к о н., ә л е у м. және м ә д е н и қ ұ қ ы қ т а р мен б о с т а н д ы қ т а р болып бөлінеді. Саяси және азаматтық құқықтардың қазіргі тұжырымдамалары БҰҰ Бас Ассамблеясының Адам құқыларының жалпыға бірдей Декларациясында (1948 жылы, 10 желтоқсан) баяндалған. Адам құқылары мен бостандықтары ҚР Конституциясында: “1. Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адам құқылары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі; 2. Адам құқылары мен бостандықтары әркімге тумасынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік-құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады” (12-бап ) деп көрсетілген.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
Санат:Заң
Варжен-Гранди-Паулиста
Варжен-Гранди-Паулиста (Vargem Grande Paulista) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итапесерика-да-Серра экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 45 110 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33,512 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1346,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1981 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Бюссе
Бюссе (Busset) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 36,96 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03045, пошта индексі — 03270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 834 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Хэсейпезя
Хэсейпезя (Хэсей-Пензя) — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коврига өзенінің оң жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Макрофлора
Макрофлора. Палеоботаникада және палеонтологияда: өсімдіктердің жай көздің өзімен байқауға болатын қазба қалдықтары.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Ла-Реоль
Ла-Реоль (La Réole) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,53 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33352, пошта индексі — 33190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4278 адамды құрады. Халық тығыздығы — 341,42 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Барзен
Барзен (Barzun) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,19 км² шамасында.
Гингам
Гингам (Guingamp) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,41 км² шамасында.
Барзен
Коммунаның INSEE коды — 64097, пошта индексі — 64530.
Гингам
Коммунаның INSEE коды — 22070, пошта индексі — 22200.
Барзен
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 599 адамды құрады. Халық тығыздығы — 73,14 адам/км².
Гингам
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Барзен
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Ъ (сингл)
Тарихы
Ъ бүкіл альбомы «шикі» түрінде 2009 жылы дайын болды. Бірақ топ өздерінің жеке студиясының құрылысы күтті. Құрылыс біткеннен кейін музыканттар барлық композицияларды жазып, Германияға альбомды дұрыстау үшін аттанды. Жаз альбомның релизі үшін сәтті уақыт болмағандықтан, оны күзге ауыстыру шешіліп, жазда синглды шығаруға келісті.
Алғашқы рет сингл 2010 жылдың 12 маусымында «Рок над Волгой» фестивалінде Самарада сатуға шығарылды. Алиса Deep Purple тобынан кейін шығып, осы фестивальды жапқан болатын. Басында синглді тек сол жерде ғана сатып алуға болады деп болжам жасады. Алайда, ол сатылымға Ғаламторда түсті.
Композициялар тізімі
Авторлары Константин Кинчев.
Константин Кинчев 2009 жылғы сұхбатында «Работа» әнінің мағынасын ашты.
''..Бірақ мен өмірім мен жұмысты бөлмеймін. Ал жұмыс үшін алаң дәу. Мысалы, қазір мен не істеп жүргеніме жауап беруге әлі дайын емеспін. Өкінемін, өзімнің сөздерімді өлшеймін, салыстырамын. Сондықтан, мен демалмаймын. Менде соңғы әндерімнің бірі солай аталады: «Работа». Жұмыс – өмір сүру. Және маған өмір сүру қызықты.''
Ресімдеу
Топтың логотибімен ақ диджипак домалақ кертігі бар қызыл қапқа салынған. Диджипактың кері жағында орыс әліпбиі әріптерінің арасында «Алиса» жазуы қызыл түспен бөлініп тұр. Диджипактың ішінде қара фонда композициялардың атаулары жазылған. Дисктің өзі бір қызыл түстімен жасалған. Мультипорталдың шолушысы «Km.ru» Денис Ступников осындай ресімдеуді «сопылық стильді» деп айтты.
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2019/20
2019/20 жылғы Еурокубок турнирлеріне Қазақстаннан төрт клуб қатысты. 2018 жылғы Қазақстан чемпионы "Астана" УЕФА Чемпиондар Лигасына қатысса, "Қайрат", "Ордабасы", "Тобыл" клубтары УЕФА Еуропа Лигасында бақ сынады.
Маусым басталардан алдын Қазақстан УЕФА коэффиценттері кестесінде 18,125 ұпаймен 28-орында болды.
Жолдама алу
2018 жылғы Қазақстан чемпионатының қорытынды кестесі
УЕФА Чемпиондар Лигасында
"Астана" клубы екінші іріктеу кезеңінде Румынияның "ЧФР Клуж" командасымен бақ сынасты. Бірінші ойын 9 шілде күні Астанада өтіп, қазақстандық команда 1:0 есебімен жеңіске жетті. Бірақ екінші ойында бірінші боп есеп ашқандарымен, үш гол жіберіп алды да, жарыстан шығып қалып, турнирді Еуропа лигасында жалғастыратын болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 2019/20 Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2019/20 Санат:2019 жылғы футбол
Һади Тақташ
ТАҚТАШ Хади (лақап аты; шын аты-жөні — Хади Хайруллович Тақташев) (1. 1. 1901, қазіргі Морд. АССР, Торбеево ауд., — 8. 12. 1931, Қазан) — татар совет ақыны.
Шығармалары 1918 жылдан бастап жарияланды. Т. алғаш туындыларында абстрактылы-романтикалық образға әуестенсе, 1923—24 жылдан реалистік поэзияға қадам басты. Оның «Ғасырлар және минуттар» (1924) поэмасы В. И. Лениннің қайғылы қазасына арналса, «Сыркыды ауылы» (1924), «Дауылдан соң» (1924) поэмалары мен «Кәмілген құралдар» (1924) драмасы, «Таң самалы» (1928—29, аяқталмаған) рома-ны рев. салтанатын, жаңа адамның қалыптасу корінісін суреттеді. «Махаббат тәубасы» (1927), «Алсу» (1929) поэмалары мен «Жоғалған сұлулық» (1928) драмасы жастар тәрбиесі про-блемасына арналды. Тақташ шығармалары көптеген тілдерге аударылды.
Ш ы ғарма
Стихи, М., 1948; Стихотворения и поэмы, М., 1955.
Әдебиет
Госман X., Тақташ поэзиясе, Қазан, 1953; История татарской советской литературы, М., 1965. .
Дереккөздер
Санат:Татар ақындары
Дәрменсіздік
Дәрменсіздік (ағыл. insolvency (bankruptcy); нем. Insolvent f (Bankroll m)) - Банкроттық — борышкердің соттын шешімімен танылған, оны таратуға негіз болып табылатын дәрменсіздігі.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Volwassene อายุที่บรรลุนิติภาวะ
Матсалу ұлттық саябағы
Матсалу ұлттық саябағы (Matsalu rahvuspark) — Эстонияның батыс бөлігіндегі табиғи қорық, Казари өзенінің төменгі ағысында, Балтық теңізінің Матсалу шығанағының жағалау белдеуінде.
Тарихы
Матсалудағы ғылыми зерттеулер шамамен 1870 жылы Тарту университетінің табиғи тарих мұражайының кураторы Валериан Руссов Матсалу шығанағы маңындағы құстарға қысқаша шолу жасаған кезде басталды. 1928-1936 жылдар аралығында Эрик Кумари Матсалудағы құстарды зерттеп, 1936 жылы құстарды қорғау аймағын құруды ұсынды.
Матсалудағы зерттеулер 1945 жылы Эстония ғылым академиясының Ботаника және зоология институты Пенийыэ ғылыми-зерттеу базасын құрған кезде тұрақты болды. Матсалу табиғи қорығы 1957 жылы негізінен ұя салатын және қоныс аударатын құстарды қорғау үшін құрылды. Алғашқы тұрақты жұмысшылар (әкімшілер мен ғалымдар) өз жұмысын 1958 жылы бастады.
1976 жылы Матсалу сулы-батпақты жерлерді қорғау туралы халықаралық конвенцияға (Рамсар Конвенциясы) сәйкес халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жерлер тізіміне енгізілді. Саябақтың тіршілік ету ортасының әртүрлілігін және құстардың көптеген түрлерін және қорықтағы басқа биота топтарын сақтаудағы жетістігін ескере отырып 2003 жылы Еуропа Кеңесі Еуропалық дипломды берді. Матсалу - Эстониядағы еуропалық дипломы бар жалғыз табиғи қорық. Диплом 2008 жылы бес жылға ұзартылды.