cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нова-Махала (Пазарджик облысы)
Нова-Махала (Нова махала) — Болгариядағы ауыл. Пазарджик облысына қарасты Батак қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 123 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4581. Телефон коды — 03555. ЕКАТТЕ коды — 51874.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пазарджик облысының елді мекендері
Нова-Махала
Қылбастылар
Қылбастылар (Trichocephalida) отрядының паразиттік нематодтар туысы.
Ұзындығы 3-8 см. Денесінің алдынғы жағы өте жіңішке- жіп тәрізді. Соның нәтижесінде паразит ие ағзаларына еркін енеді. Сүтқоректілердің ішегінде тіршілік етеді. Жұмыртқа салып көбейеді. Жұмыртқалары ие нәжісімен сыртқа шығып- дамуын жалғастырады. Әлемде 62 түрі таралған- олардын 32 түрі ТМД аймағында кездеседі. Адамнын тоқ ішегінде Қылбастылар (Т. trichiurus) ұзындығы 3,5-5 см. Олар ішек кілегей қабатына еніп - қанмен қоректенеді. Ішекте бірнеше жыл бойы өмір сүріп - трихоцефалез ауруын туғызады.
Дереккөздер
Санат:Жұмырқұрттар‎
IC 5380
IC 5380 — Tucana шоқжұлдызында орналасқан Sab (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 188, ESO 78-11.
Сыртқы сілтемелер
IC 5380 Санат:Tucana (шоқжұлдыз)
UGC 480
UGC 480 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан S? типті галактика.
Полуденная (Утлан тармағы)
Полуденная — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Утлан өзенінің сол жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
UGC 480
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Полуденная (Утлан тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
UGC 480
Ашылуы
Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2720, MCG +06-02-016, CGCG 519-21.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Фрейбург мектебі
Фрейбург мектебі (Баден мектебі) - Кант ілімдерін «трансцендентальды-психологиялық» талдаудан шығатын неокантиаттық бағыт. Мектептің негізін салушылар Виндельбанд және Риккерт ғылымды-табиғат туралы ғылым (жаратылыстану) және мәдениет туралы ғылымдар (тарих ғылымдары) деп екіге бөлді.
Дереккөздер
Санат:Философия
Аманай мен Заманай
«Аманай мен Заманай» — Сәкен Жүнісовтің романы. Бастапқыда, 1987 жылы «Заманай мен Аманай» деп аталатын повесть ретінде жарияланды, кейін едәуір толықтырылды.
Туындыға 1930-шы жылдардың дүрбелеңіне тап келген қазақ ауылдарының тағдыры оқиға етіп алынған. Оқиға ұжымдастыру кезінде жат жерге қоныс аударған қазақ аулының жүдеу тіршілігінен бастау алып, шегіністер арқылы суреттелген.
1997 жылы шығарма бойынша «Заманай» атты көркем фильм түсірілді.
2018 жылы роман ағылшын тіліне аударылды.
Дереккөздер
Санат:Романдар
Атмосфера
Атмосфера (ατμός — «бу» және σφαῖρα — «шар») - жердің ауа қабығы. Атмосфера – ауа, химиялық қоспалар мен су буынан тұратын күрделі жүйе. Ол биосферадағы физико-химиялық және биологиялық процестердің жүріуінің шарты және метеорологиялық режимнің маңызды факторы. Атмосферадағы жекелеген құрамдастардың қатынасы оның радиатцияға, жылу және су режиміне, өздігінен тазартуға қабілетін анықтайды. Атмосфераның газдық құрамы, су буы және әр түрлі қоспалар жер бетіне күн радиациясының өту деңгейін және жер маңы кеңістігіндегі жылуды ұстап тұруды анықтайды. Егер атмосферада қоспалар болмаса, онда жер бетіндегі орташа жылдық температура +15º С емес, -18ºС болар еді. Атмосфераның орташа қалыңдығы - 150 км.
Атмосфераның төменгі шекарасы жер беті болып табылады. Оның төменгі қабаты азот, оттегі мен сирек кездесетін көміртегінен, аргоннан, сутегіден, гелийден тағы басқа газдардан тұрады. Бұған су буы да араласады. Атмосфера түсінің көк болып келуі газ молекулаларының жарық сәуле шашуына байланысты. Жоғарылаған сайын атмосфера бірте-бірте сирей береді, қысымы төмендеп, оның құрылысы да өзгереді.
Атмосфера құрамы
Атмосфера 3 қабаттан тұрады.
Тропосфера
Тропосфера (τρόπος — «бұрылыс», және σφαῖρα — «шар») - ауаның жер бетіне жақын ең тығыз шоғырланған қабаты. 12 км биіктікке дейінгі атмосфераның төменгі қабаты. Тропосфера - бүкіл ауаның 4\5 бөлігі. Тропосферада бұлт, жауын-шашын, жел және тағы басқа құбылыстар орын алып отырады.
Тропосфераның жоғарғы шекарасы географиялық ендіктер мен жыл мезгілдері бойынша әртүрлі биіктікте орналасуы мүмкін. Орташа есеппен тропосфера полюстер үстінде 9 км-ге, қоңыржай ендіктерде 10—12 км-ге, ал экватор үстінде 15—17 км-ге дейін созылады. Тропосфераның қалыңдығы: Орташа қалыңдығы -  11 км
Тропосферада ауа температурасы шамамен әр 100 м сайын 0,6°С-қа төмендейді. Мәселен, тропосфераның жоғарғы бөлігінің орташа жылдық температурасы солтүстік полюсте — 55°С болса, экваторда бұл көрсеткіш — 70°С-қа төмендейді.
Тропосфера тропопауза деп аталатын өтпелі жұқа қабат (қалыңдығы 1—2 км) арқылы атмосфераның келесі қабаты — стратосфераға ауысады.
Стратосфера
Стратосфера (stratum - «қабатталған»)  - тропосфераның үстінен 80 км-ге дейінгі биіктікте орналасқан атмосфера қабаты. Бұл қабат бүкіл атмосфера салмағының 20%-ын құрайды. Мұнда күннің ультрафиолетті сәулеленуін күшті сіңіретін озон қабатының болуына байланысты жоғарыдан келетін температураның төмендеуі тоқталады. 30 км биіктік шамасына дейін температура өзгермей 50° шамасында сақталып тұрады, ал одан әрі қарай биіктікте біртіндеп жоғарылай отырып, 60 км биіктікке барғанда тіпті 75°-қа дейін артады. Статосферада су буы және бұлт атаулы мүлдем дерлік болмайды. 1951 жылы халықаралық келісім бойынша стратосфера деп тек 40 км биіктікке дейінгі қабатты атап, ал 40-тан 80 км-ге дейінгі қабатты мезосфера (орта қабат) деп атау керектігі келісілді. Стратосферада озон қабаты түзіледі.
Мезосфера
Мезосфера (mesos — « ортаңғы» және σφαῖρα — «шар») -  атмосфераның 50 — 80 километр биіктіктегі ортаңғы қабаты. Стратосфера (мезосфера асты) мен ионосфера (мезосфера үсті) қабаттарының аралығында. Мезосферада жоғарылаған сайын температура төмендей береді: 50 километр биіктікте 70°С шамасында.
Атмосфераның жылынуы
Күн энергиясы — Жер шарындағы тіршіліктің арқауы және көптеген табиғи процестердің қозғаушы күші. Жер шары Күннен жылына 5628 -1021 Дж/см2 энергия алады, бұл жалпы күн энергиясының 2 миллиардтан бір бөлігі ғана. Соған қарамастан бар болғаны 36 сағ ішінде Күннің Жерге беретін жылуының мөлшері дүниежүзіндегі барлық электрстансыларының жыл бойы өндіретін энергиясына пара-пар болады.
Атмосфераның қасиеттері және оның адамға әсері
Атмосфераның маңызды қасиеттеріне оның жылдам араласуы мен үлкен ара қашықтыққа орын ауыстыруы, басқа сфералармен, әсіресе мұхитпен байланысы жатады. Мұхитпен жанасуы нәтижесінде мұхит атмосферадағы көміртегінің қос оксиді мен оксидін, күкіртті газ және басқа қосылыстарды сіңіреді. Атмосферадағы қосылыстардың басым бөлігін өсімдіктер сіңіреді және зат алмасудың топрақ звеносына кіреді. Жылдам араласқыш қасиеті мен оның ластануды таратуы, сонымен қатар локальді ластануды ғаламдық ластануға айналдырушыфактор болып табылыды. Адам атмосфераның әр түрлі параметрлеріне және қасиеттеріне, оның химиялық құрамына, жылу режиміне, орын ауыстыру, радиоактивтілік, электромагниттік фон және т.б. әсер етеді.
Ерте кездерден ақ ауаның ластануына қарсы шаралар қолға алына бастады. XVIIIғасырда Англияда ірі қалаларда, Лондонда, көмірді отын ретінде қолдануға шектеу қойылды. Осы кездерден бастап жер үсті суларының ластануына қарсы, мысалы тұрмыстық қалдықтармен, шарлар қолдана бастады.
Адам ауаның құрамына кіретін негізгі химиялық элементтер- азот пен оттегінің концентрациясының өзгермеуі олардың концентрациясының жоғары ( азот-78,09%, оттегі- 20,95%) болуына байланысты. Бірақ мұны біз көмірқышқыл газына қатысты деп айта алмаймыз.Оның концентрациясы біртіндеп артып келеді, бұл көмірқышқыл газының атмосферада аз балу жағдайында келін түскен мөлшерінің анағұрлым жоғары болуына байланысты. Сонымен қатар атмосфераның міндетті емес заттарының конценрациясы елеулі өзгеріске ұшырауда. Бұларға ең алдымен көптеген ластаушылар, соның ішінде тіршілік үшін бөгде заттар жатады. Адам қызметінің нәтижесінде атмосфераға атамосфера үшін бөтен немесе атмосфераға тән заттардың концентрациясының өзгеруіне байланысты ластаушы зат болып табылытын жүздеген заттар келіп түседі. Адамның атмосфераға әсерінің байқалуы, оның биосфералық процестерге белсенді түрде араласа бастауынан, орманды жою, жерді жырту, эрозия, құрғату, суару, қалалар мен өндіріс орындарын және т.б. салу нәтижесінде басталады.
Атмосфераның құрамы және маңызы
Атмосфера — Жер шарының ауа қабығы, ол салмақ күшіне байланысты ғаламшармен бірге айналып, қозғалысқа түседі. Жалпы массасы 5-1015 т шамасында болатын атмосфера түрлі газдардан, су тамшылары мен шаң-тозаңнан тұрады. Атмосфераның төменгі бөлігі Жер бетімен шектесіп жатыр. Ал жоғары шекарасы ретінде соңғы ғылыми деректер бойынша 1000 км биіктік алынады, бұдан әрі қарай ауа өте сиреген күйде болады.
Шамамен 100 км-ге дейінгі биіктік аралығында ауа құрамы мынадай газдардан: азот — 78%, оттек — 21%, инертті газдар — 1%-ға жуық (оның 0,93%-ы аргон), көмірқышқыл газынан — 0,03%-ы тұрады. Ауа құрамындағы криптон, ксенон, неон, гелий және сутек газдары өте аз мөлшерде болады. Атмосфераның төменгі қабатында ауа құрамы салыстырмалы түрде тұрақты болады, тек өнеркәсіпті аудандар мен ірі қалалар үстінде көмірқышқыл газының үлесі он есеге дейін артуы мүмкін. Лас ауаның құрамында бөгде қосылыстар да кездеседі. Шамамен 200—1000 км биіктікте ауа құрамында оттек басым, ол ультра- күлгін сәулелер әсерінен атомдарға ыдыраған күйінде болады. 1000 км-ден биікте сиреген атмосфера негізінен гелий мен сутектен турады, сутек зарядталған атомдар күйінде таралған.
Атмосфера құрамындағы әрбір газдың атқаратын қызметі бар. Азот нәруызды (белок) заттар мен нуклеин қышқылдарының құрамына енеді, ал оның қосылыстары өсімдіктерді Минepaлды қорекпен қамтамасыз етеді. Оттексіз тірі организмдердің тыныс алуы мүмкін емес, сондай-ақ жану мен тотығу процестері де жүрмейді. Жасыл өсімдіктер көмірқышқыл газын пайдаланып, органикалық заттар түзеді. Атмосфера газдары тау жыныстарының химиялық үгілуіне қатысады. Ал шамамен 25—30 км биіктіктегі озон қабаты Күннен келетін ультра-күлгін сәулелерді ұстап қалу арқылы тірі организмдерді бұл сәулелердің зиянды әсерінен қорғайды. Ауа құрамындағы жай көзге көрінбейтін су булары белгілі жағдайда су тамшылары түрінде бөлініп шығып (конденсациялану), олардың тұтасуынан бұлттар қалыптасады. Атмосфераның құрылысы. Биіктеген сайын ауаның физикалық қасиеттері (температурасы, тығыздығы, қысымы және т.б.) өзгереді, сондықтан атмосфераны тропосфера, стратосфера, жзосфера, термосфера, экзосфера деп аталатын қабаттарға бөледі.
Атмосферада күн сәулелерін озон, көмірқышқыл газы мен бұлттар, су тамшылары мен шаң-тозаң жұтады. Жалпы алғанда, атмосферада Күннен келетін радиацияның 15—20%-ы жұтылады. Осылайша күннің сәулелік энергиясының біразы атмосферада жылуға айналса, басым бөлігі жер бетін жылытуға жұмсалады. Кез келген қызған денелер жылу бөлетіні сияқты, жер бетінен көтерілген жылу атмосфераның төменгі қабатын жылытады. Жиынтық радиацияның кері шағылу мен жер бетінің жылулық сәулеленуіне жұмсалғаннан қапған бөлігін радизциялық баланс немесе қапдық радиация деп атайды. Радиациялық баланс мөлшері экватордан полюстерге қарай кемиді. Қоңыржай ендіктерде қыс кезінде радиациялық баланс теріс мәнге ие, ал экватордан, шамамен, 40' ендіктер аралығында бұл көрсеткіш жыл бойы оң болады.
Ауа температурасының атмосферада таралуы мен онъщ үздіксіз өзгерістері атмосфераның жылу режімі деп аталады, ол атмосфера мен қоршаған орта арасындағы жылу алмасуы нәтижесінде жүзеге асады. Тропосферада жұтылған радиация тәулігіне ауа температурасын 0,5°С-ка ғана жоғарылата алады. Сондықтан атмосфераның жылу режімінде атмосфера мен жер беті арасындағы жылу мен ылғал алмасуы маңызды рөл аткарады. Ауа температурасының өзгеруіне Жер шарының басқа бөліктерінен келетін ауа массаларының келуі (адвекция) де әсер етеді. Бұл туралы келесі тақырыптан таныса аласыңдар.
Атмосфера құрамында жалпы көлемі 13 мың км3 болатын су буы бар, оның атмосферадағы үлесі ұдайы өзгеріл отырады. Ауаның ылғал сыйымдылығы оның температурасына байланысты болады. Температурасы неғүрлым жоғарылаған сайын ауа өзінің құрамында соғұрлым көп су буын ұстай алады, ал суық ауа ылғалға қанығу шегіне аназғұрлым жылдам жетеді. Жылы, ылғалды ауа жоғары көтерілген кезде суының, конденсацияланады. Яғни, ауа құрамындағы су буы бөлінен шығып, тамшы күйіне өтеді. Су тамшылары мен мұз кристалдарының тұтасуынан бұлттар пайда болатынын білесідцер. Су буынын конденсациясы жүзеге асатын ауа температурасын шық нүктесі деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Атмосфера
Уақтар
Уақтар - IX - XIII ғасырларда "онгуттар" деп аталған тайпа.
Рашид әд-Дин уақтарды: "онгуттар, яғни ақ татарлар IX - X ғасырлар аралығында Ляо (қидандарға) тәуелді болған ел", - дейді. Уақтар түркі тайпасының бір тармағын құрайды. ("онгуттар" - қорық қорушылар). XII ғасырдың басында уақтарды Бинуй дигит хури басқарды. Дигит хури қызметке берілетін лауазым емес, оны ата - тегіне қарай берген. Бұл атақ әулеттің билеушілік салтымен әрі Алтын ханның ұйғаруымен берілетін. "Дигит хури" тұңғысша тайпа билушісі деген мағынаны білдіреді. Уақ тайпа бірлестігін Алтын хан сайлаған ""дигит хури" басқарды. Бинуй өлгенде оның мұрагері Шенгуйді Алтын хан кепілге өз қолына алдырады да, Алакуш тегінді "дигит хури" етіп сайлайды. XII ғасырдың орта тұсында, Шыңғыс хан жорығы кезінде, уақтарды - Алакуш тегін басқарды.
Дереккөздер
Санат:Тайпалар Санат:Көшпенділер
Барқан
Барқан (түркі сөзі) — шағын шөлді аймақта желдің әсерінен пайда болатын құм төбе. Мұндай төбелер жарты ай немесе орақ пішіндес болып келеді. Оның биіктігі бірнеше метр болады. Барханда өсімдік өспейді, сондықтан да жел әрекетіне бейім.
Шағыл, Барқан — құмды шөл және шөлейт жерлерде жел әрекетінен пайда болатын ысырынды құм төбелері, жер бедерінің пішіні. Құмтөбелер жарты ай немесе орақ пішіндес болады. Жел жақ беткейі созылыңқы әрі түйетайлы (5 — 14), ық жақ беткейі қысқа, тікше (30 — 33), келеді. Айшыққа тірелген жел оны айналып өтеді де, екі шетін мүйіз сияқтандырып ілгері созып отырады. Желдің режиміне, бағыты мен күшіне байланысты биіктігі 150 м-ге дейін Шағылды қырқалар, Шағылды тізбектер, Шағылды пирамидалар, тағы басқа пайда болады. Шағыл жылына бірнеше метрден бірнеше жүздеген метрге жылжып отырады. Онда өсімдік өспейді. Шағыл Орталығы Азия мен Қазақстанның барлық құмды шөлдерінде( Қарақұм, Қызылқұм, тағы басқа) таралған.
Ірі блокты құрылымдар
thumbІрі блокты құрылымдар – үйлер мен ғимараттардың табиғи не жасанды тастардың ірі блоктарынан құрастырылатын құрама бөліктері. Ол тұрғын, қоғамдық және өнеркәсіптік үйлерді салуда қолданылады. Ірі блоктар арналған мақсатына қарай әр түрлі бетондардан (жеңіл, ауыр, силикат), сондай-ақ кірпіштер мен керамик. тастардан зауыттарда дайындалады. Кейде олар табиғи тастардан да жасалады. Ірі блоктардың массасы 3 т-дан аспайды. Әдетте блоктардан үйдің әр түрлі бөлігі – іргетасы, сыртқы және ішкі қабырғасы, т.б. құрастырылады. Қазіргі құрылыста үйдің сыртқы қабырғасына арналған І. б. қ. кеңінен пайдаланылуда. Оның ірі блоктары көлемдік массасы 1100 – 1600 кг/м3 жеңіл және кеуек бетондардан (шлак бетон, керамзит бетон, газ бетон) дайындалады. Ірі блокты қабырғалардың қалыңд. 30 – 60 см болуы керек. Үйдің ішкі қабырғасына арналған І. б. қ. әдетте ауыр бетоннан (қалынд. 30 – 40 см) дайындалады. І. б. қ. көбіне көп қабатты үйлерді салуда қолданылады.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Құрылыс
Барқан
Пайдаланған Әдебиет
Санат:Жер бедері Санат:Шөлдер
Тальбей-Ты-Вис
Тальбей-Ты-Вис — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сопча-Ю өзенінің оң жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Марқакөл көшесі (Астана)
Марқакөл - Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданындағы көл. Мұнда Марқакөл қорығы орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Мал ауласы
«Мал ауласы» немесе «Малдар фермасы» немесе «Мал қора» — Джордж Оруэллдың саяси сатира жанрында жазған повесі.
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі — 2014 жылы, желтоқсанның 12-ші жұлдызында Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қолдауымен ашылған, Зияткерлік мектептердің қатарына 17-ші болып қосылған физика-математикалық бағыттағы мектеп.
Мал ауласы
Шығармада үй жануарлары ферманың қожайынын қуып шығарып, өз заңдарын орната бастайды. Бірақ бірте-бірте фермадағы шексіз бостандық диктатураға айнала бастайды.
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Құрылу тарихы
Қазақстанның 21-ғасырдың басындағы қарқынды әлеуметтік-экономикалық дамуы техникалық, басқарушылық және көшбасшылық құзыреті жоғары деңгейдегі мамандарға аса қажеттілікті тудырды, сондықтан 2008 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасы бойынша Зияткерлік мектептер құру жөніндегі жоба іске қосылды.
Зияткерлік мектептер бастауыш мектеп (оның ішінде мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту), негізгі мектеп және жоғары мектеп деңгейлері бойынша білім беру бағдарламаларының қазіргі заманғы модельдерін әзірлеуді, оларға мониторинг жүргізуді, зерттеуді, талдауды, байқаудан өткізуді, енгізуді және іске асыруды жүзеге асыратын эксперимент алаң болып табылады.
Мал ауласы
Time журналы «Мал ауласын» 100 үздік ағылшын тілді роман тізіміне енгізді. Ал Би-Би-Си оны оқып шығуға лайық кітаптардың тізімінде 46-шы орынға орналастырды.
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Құрылу тарихы
Қазақстан Республикасындағы қазіргі бар білім беру талаптары мен стандарттары білім беру саласындағы қазіргі заманғы басқару нысандарын лайықты деңгейде енгізуге, инновациялық білім беру бағдарламалары мен ғылыми жобаларды іске асыруға мүмкіндік бермеді.
Мал ауласы
Шығарма көптеген қанатты сөздердің пайда болуына әкелді. Мысалы: "Барлық жануарлар өзара тең. Бірақ кейбір малдар өзгелерден гөрі одан сайын тең болады. (All animals are equal, but some animals are more equal than others.)"
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Құрылу тарихы
Осыған байланысты инновациялық білім беру бағдарламалары мен ғылыми жобаларды іске асыру үшін қажетті білім беру саласындағы қазіргі заманғы басқару нысандарын енгізу, академиялық еркіндік пен дербестікті дамыту үшін 2011 жылғы 19 қаңтарда «Назарбаев Университеті», «Назарбаев Зияткерлік мектептері» және «Назарбаев қоры» мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.
Мал ауласы
Шығарма желісі
Ішкіш фермер мистер Джонстың шаруасы жүрмей, тоқыраңқырап қалған. Қарт Майор есімді шошқа фермадағы малдарды шақырып, жиналыс өткізеді. Онда жануарлардың әнұраны орындалып, адамдардың өктемдігінен азат болу жолдары талқыланады. Қарт Майор өлгеннен кейін басқа шошқалар революцияны жүзеге асыруды ойластыра бастайды. Бір күні Джонс малдарға жем беруді ұмытып кетеді, бұл революцияның басталуына жол ашады...
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Құрылу тарихы
Бұл мәртебе білім беретін оқу бағдарламаларын дербес бекітуге, қабылдау емтихандарына қойылатын талаптарды белгілеуге, үлгерімділікті ағымдағы бақылауға, аралық және қорытынды аттестациялау мен басқаларына құқықты білдіреді. Академиялық еркіндік қағидаты жаңа бағдарламаларды әзірлеу мен байқаудан өткізуді жеделдетуге, орта білім беру жүйесін жаңғыртуға мүмкіндік береді.
Мал ауласы
Сілтемелер
Санат:Джордж Оруэлл шығармалары
Қостанай қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі
Құрылу тарихы
400px|thumb|Қостанай қаласындағы ФМБ НЗМ мұғалімдері
Мектеп туралы
Мектеп іскерлігі оқушылардың зияткерлік қабілетін дамытуға, білімін қалыптастыруға көмектесетін білік пен дағдысын дамытуға, адами құндылығы жоғары, сын тұрғысынан ойлай алатын, өзінше дамуға ұмтылатын, шығармашыл, физикалық және рухани дамыған азамат тәрбиелеуге бағытталған.
Профильді пәндердің физика мен математика болғанына қарамастан, гуманитарлық пәндер мен тілдерді оқытуға да назар бөлінген. Оқушылардың пәндерді үш тілде (қазақша, орысша, ағылшынша) оқуға мүмкіндігі бар. Осылайша, оқушылардың жан-жақты үйлесімді дами алады.
Қостанай қаласындағы ФМБ НЗМ-де 2018-2019 оқу жылында 32 сынып кешені жұмыс жасауда, оның 18-і қазақ тілінде; 14-і орыс тілінде, бұл 7 сыныптан 12 сыныпқа дейінгі 632 оқушы.
Педагогтардың Зияткерлік және кәсіби дамуын арттыру мақсатында НЗМ торабында және шет елдерде біліктілікті арттыру курстары өтіп тұрады.
Оқу – тәрбиелеу процесін 211 мұғалім мен Ұлыбритания, АҚШ, Кения, ОАР, Канада, Сербия, Филиппин, Сингапурдан келген 10 халықаралық мұғалім, сондай-ақ, қосымша білім беру педагогтері, педагог – психологтар, педагог – куратор – ұйымдастырушылар, тәрбиешілер ұйымдастырады.
Мектептегі тәрбие жұмысының негізгі мақсаты – оқушылардың адамгершілік, адами, ұлттық (абырой, сыйластық, тәртіп, құрмет) құндылықтарын арттыру, өз ісіне деген жауапкершілікке, өмірге мағыналы көзқараспен қарауға, басқалардың пікірін тыңдауға, ескеруге, өз пікірің басқалардың пікірінен салыстыруға үйрету.
Күн тәртібі мен сыныптан тыс өмір
Мектеп толық күн тәртібінде сағат 08.00-ден ден кешкі сағат 17.20-ға дейін жұмыс істейді. Мектептің оқыту үдерісі оқушылардың оқу бағдарламаларын жоғары дәрежеде игеруіне және оқушылармен тәрбие жұмыс атқаруға көзделген. Оқушылар кітапханада және физика, химия, биология, нанотехнология, робототехника саласының ауқымды зертханаларында білім алуларына мүмкіндіктері зор.
Сабақтары аяқталған соң оқушылардың түрлі бағыттардағы студияларға қатысуларына мүмкіндіктері бар. Олар: «Вокал студиясы», «Ағылшын тілінде драма театр», «Телестудия», «Журналистика», «Өзін-өзі тану» клубтары, баскетбол, волейбол секциялары, теннис, тоғызқұмалақ, шахмат үйірмелері, таңдау курстары мен факультативтер. Сонымен қатар мектеп өмірін қызықты әрі мазмұнды ететін «Туған елге тағзым», «Зияткерлік мектеп оқушысының 100 міндетті оқылатын кітаптары», «Қазақстанның 100 патриоттық әндері», «Қамқорлық», «Мейірімділік жаса» жобалары, «Менің есімде, мен мақтанамын», «Жасыл мектеп» акциялары, «2 апта ауылда» мен Ата-ананың жұмысында 10 күн атты машықтары, әртүрлі конкурстар, көрмелер, жарыстар, ғалымдармен кездесулер, халықаралық мұғалімдермен жұмыс.
Мектепте алыс аудандардан келіп білім алатын балалар 120 орындық жайлы жатақханада тұрады. Ал спорт-сауықтыру блогында тренажер залы, психологиялық кабинет бар. Ақпараттық блогта кітапхана, медиатека, оқу залы орналасқан.
Өзін-өзі басқару ұйымы
Мектеп оқушыларынан тұратын өзін-өзі басқару ұйымы мектеп әкімшілігі мен оқушылар арасында диалог орнатып, сыныптан тыс өмірде мәдени, тәрбие-ағартушылық және ойын-сауықтық іс-шараларды жүргізіп ғана қоймай, академиялық адалдық пен ішкі тәртіп ережелерінің қатаң сақталуын және мектеп қауымдастығының дамуын қамтамасыз етеді. Өзін-өзі басқару ұйымы әр жыл сайын сайланатын президентпен басқарылады және оған сайлауға қатысқан үміткерлерден бөлек, басқа еріктілер мен 1 куратор кіреді. Кейін бұл ұйымда вице-президент пен білім, тәртіп, сыртқы істер және т.б. салаларға жауап беретін министрлер тағайындалады. Сонымен қоса, өзін-өзі басқару ұйымы ғаламтор ресурстары мен әлеуметтік желілер арқылы жаңалықтармен бөлісіп, мектептегі өзекті мәселелерді тез, әрі тиімді шешеді және басқа Зияткерлік мектептермен қарым-қатынас орнатады.
Миссия
Адамгершілік құндылықтары асқақ, үздіксіз білім алуға қабілетті, жаһандық өзгерістер жайлы таным-түсінігі қалыптасқан жоғары деңгейдегі зияткер тұлғаны тəрбиелеуге бағытталған мектеп қауымдастығын құру.
Сілтемелер
Санат:Назарбаев Зияткерлік мектептері
IC 945
IC 945 — Кіші Аю шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 48867, UGC 8732, MCG 12-13-10, ZWG 336.18.
Адресті аудару
Адресті аудару (Трансляция адреса; address translation) - виртуаль жадты жүйелерде — логикалық (математикалық, виртуалъдық) адрестерді негізгі жадтың нақтылы адрестеріне айналдыратын процедура.
Омыдзь
Омыдзь — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сысола өзенінің оң жағалауынан 292 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жерар Гоу
Жерар Би Гуа Гоу (Gérard Bi Goua Gohou; 29 желтоқсан 1988 жыл, Ганьоа, Кот-д’Ивуар) — ивуарлық футболшы, шабуылшы.
Клубтық
Футболмен айналысуды 2004 жылдан Абиджан қаласының «ЖКА» клубының құрамында бастаған. 2007 жылы сол командамен Кот-д’Ивуардың Жоғарғы Лигасында алғаш өнер көрсеткен. Бір жылдан кейін Жерар марокколық «Хассани Агадир» командасына ауысты.
2010 жылдың басында швейцарлық «Ксамакс» клубының негізгі құрамына қабылданды.
2014 жылы жазда Алматылық «Қайрат» командасына келіп қосылды. Өзінің екінші ойынында хет-трик жасады, сол ойында «Қайрат» Қазақстан чемпионатының қазіргі көшбасшысы «Ақтөбе» командасын ойсырата жеңді (7:1). .
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Ивуар футболшылары Санат:Ксамакс ФК ойыншылары Санат:Денизлиспор ФК ойыншылары Санат:Краснодар ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Боа-Виста-ду-Рамус
Боа-Виста-ду-Рамус (Boa Vista do Ramos) — Бразилиядағы муниципалитет, Амазонас штатында орналасқан. Орталық Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Паринтинс экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13128 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2587 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,0 адам/км².
Санат:Амазонас елді мекендері
Кәрім Тоқтабаев
Кәрім Тоқтабаев-XX ғасырдың басында өмірі күреспен өткен, күрделі тұлғалардың бірі, бұрынғы Торғай облысы, Торғай уезінің Шұбалаң болысында туған.
1909 жылы Орынбордағы Қазақ мұғалімдер мектебін бітіреді. 1909 жылдан бастап 1912 жылға дейін Тосын болыстық мектебінде мұғалім болады. 1912-1919 жылдары Торғай қаласындағы медресе жанынан ашылған орыс сыныптарының меңгерушісі болып тағайындалады. Сонымен бірге Торғайдың жоғары бастауыш мектебінің математика және физика пәндерінің оқытушысы болады. 1917-1919 жылдары Торғайдан шыққан ұлт қайраткерлері - А.Байтұрсынұлы мен М.Дулатовқа жәрдемдесті.
Мұғалімдік қызметті ол жаны сүйіп, бар ынтасымен істейді. К.Тоқтабаев үшін мектеп өзінің алған білімін жастарға беріп, ұрпақ тәрбиелейтін орын ғана емес, халықты ояту идеясын жастарға сіңіретін, Алаш жұртының мүддесі үшін күресетін саяси мінбе болды. Ақпан төңкерісінен кейін 1917-1918 жылдары ол саяси күреске бет бұрады. Алаш қозғалысына араласып, Торғай кеңесіне мүшелікке алынады. Кейіннен кеңес үкіметі жағына шығады.
Кеңес үкіметі Тоқтабаевты лауазымды жұмыстарға қойса да, оның сонау баста алашшыл болғанын ұмытпайды.
Михайловка
Миха́йловка — топоним:
Локмине
Локмине (Locminé) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Понтиви округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 56117, пошта индексі — 56500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4186 адамды құрады. Халық тығыздығы — 861,32 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Айдын (Атырау облысы)
Айдын — Атырау облысы Қызылқоға ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Коимбран
Коимбран (Coimbrão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Лейрия муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Айдын (Атырау облысы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 215 адам (107 ер адам және 108 әйел адам) болса, 2009 жылы 146 адамды (72 ер адам және 74 әйел адам) құрады.
Коимбран
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты  Пиньял-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 930 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 54,62 км² шамасында. Халық тығыздығы — 35,3 адам/км².
Айдын (Атырау облысы)
Дереккөздер
Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері
Коимбран
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Локмине
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Коимбран
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Жезқазғанмен кездесу (фотоальбом)
Жезқазғанмен кездесу - 1968 жылы Алматы қаласындағы «Қазақстан» баспасынан орыс тілінде жарық көрген фотоальбом, көлемі 7 баспа табақ. Жалпы редакциясын басқарған В.В.Гурба, К.Салтықов, И.Ли. Фотоальбомда Қаныш Сәтбаев жайында: тұңғыш геологиялық-минералолгия ғылымдарының докторы, осы өлкенің өсіп өркендеуі мен дамуына зор үлес қосқан ғалым ретінде сипаттама, сонымен бірге Сәтбаевтың суреті және қала өмірін жан-жақты бейнелейтін 68 фотосурет берілген. Сонымен қатар Жезқазған қаласының тарихы, өсіп-өркендеуі, онда жүргізілген геологиялық барлау жұмыстары мен осы аймақтағы кеніштерді игеру кезеңдері, Ұлы Отан соғысындағы жеңіске қосқан үлесі, Қаныш Сәтбаев атындағы Ленин орденді тау-кен металлургия комбинаты, қаланың ірі өнеркәсіп пен мәдениет орталығына айналуы, Социалистік Еңбек Ерлері М.Бөпежанов, В.И.Штифанов, В.В.Гурба, Ф.Г.Лукинекий, А.Құсайынов, тағы басқалары еңбек ардагерлері туралы баяндалады.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
Альпансеке
Альпансеке (Alpanseque) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Тьерра-де-Мединасели ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 54,62 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Пален
Пален (Pahlen) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Дитмаршен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1207 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,81 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 51 088. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Бёрнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Монтор (Алье)
Монтор (Montord) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,44 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 241 адамды құрады. Халық тығыздығы — 54,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Ноэл (Миссури)
Ноэл (Noel) — Миссури штатының Мак-Дональд округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.3 км². FIPS коды — 29-52742.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1615 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Мак-Дональд округы (Миссури)
Basic Books
Basic Books — 1952 жылы Нью-Йоркта құрылған баспахана. Психология, философия, экономика, ғылым, саясат, социология, күнделікі оқиғалар және тарих салалапында кітаптар шығарады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ баспаханалары
Таңыбай батыр Бекназарұлы
Таңыбай Бекназарұлы, Таңыбай батыр(1670-1755)-қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен, Орта жүз құрамындағы Арғын тайпасынан шыққан батыр.
Қысқаша өмірбаяны
Жастайынан әскер ойынын үйренуге тырысып, жаужүрек, қайыспайтын батырға айналған. Таңыбай батыр қол бастап жоңғарлардың қолында қалған біраз жерлерді азат еткен. Жекпе-жекте жоңғардың бас батыры Қапалды жеңген. Сол заманда жаулардың жайлаған жерлері – шешенқара өңірін, Таятқан-Шұнақтағы Батбақсу өзені мен Қалмаққырылған аймағын, Ақ келіншек, Қара келіншек, Қапал таулы мекендерін, Ешкіөлмес, Ойран жерлерін қайысқан жоңғар қолдарынан азат еткен. Таңыбай батыр «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» заманында 1700-1740 жылдары жоңғарларға қарсы Болат тауының маңында, дуана өзенінің бойында жасақ құрған. Әй, деп жасақ құрғанда үш жүзден аса қол, кейін келе бес мыңдай жасақты басқарған ер Таңыбайдың үзенгілес достары Тарақты Наймантай батыр, Тобықты Қарамеде батыр, Тарақты Орақ батыр, немере інісі Керней Жарылғап батыр, Тарақты Байғозы батырлармен бірге жауға қарсы тұрған.
Таңыбай батыр қартайып, 85 жасында дүние салған.
Шежіресі
Жанарыс б з.д. 2200 ж - Аргын 2-3 ғ.ғ.- Мейрам 8 ғ,- Қаракесек 12 ғ.- Ақша 14 ғ.т,- Сырт Бошан 14-15 ғғ- Машай 15 ғ.- Бораншы 15-16ғғ- Сұраулы 16ғ.т. - Тәңірімберді (Кәрсон)17 ғ.т. - Таңыбай 1680 ж.т
Сен-Мишель-де-Весс
Сен-Мишель-де-Весс (Saint-Michel-de-Veisse) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Обюссон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23222, пошта индексі — 23480.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Барельеф
thumb|[[автотұрақтағы барельеф]] Барельеф (французша bas-relіef — сөзбе-сөз аудармасы — аласа бедер) — бедерлі мүсіннің бір түрі. Барельеф ауқымды кескін әрі техникалық негіз әрі фон болып табылатын тегіс бетке салынады. Кескін композициясы негіздің тұтастығын сақтай отырып, оның жарты қалыңдығындай мөлшерде шығыңқы тұрады. Барельефтің кескіндік және өрнектік түрлері болады. Ол сәулет құрылыстарында, безендіру туындыларында, ескерткіштердің тұғырында, ұстын, мемориалдық тақталарда, медальдер мен теңгелерде, глиптикада, яғни тастан қашалған бұйымдарда қолданылады. Сондай-ақ, өз алдына жеке өнер туындысы ретінде де кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Сәулет өнері
Baix relleu Bas-relief Bajorrelieve Bas-relief Baixorrelevo Bas-reliëf Baixo-relevo
Оллерсдорф (Бургенланд)
Оллерсдорф (Бургенланд) (Ollersdorf im Burgenland) — Аустриядағы жәрмеңке. Бургенланд федералды жеріне қарасты Гюссинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 987 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 8.9 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GS, ресми идентификациялық коды — 1 04 12.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Оскар Фенкц (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Жүнжегіштер
Жүнжегіштер (Trichodectidae) - түбітжегіштер тұқымдастары. Ұзындығы 10 мм- қанатсыз - денесі күнгірт қатты хитинмен қапталған. Жалпы 200 түрі белгілі - ТМД-да 100 түрі таралған. Кейбір түрлері белгілі бір жануарлармен тығыз байланысты. Иттің және мысықтың жүнжегіштері таспа құрт Dipilidium caninum-ның аралық иесі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Ischnocera
Шекаралық өзендер
Шекаралық өзендер — халықаралық құқықта — мемлекеттік шекара өтетін өзендер. Мысалы, Одер, Эльба, Прут, т.б. өзендер. Шекаралық өзендер жағалаулық мемлекеттер аумақтарының бір бөлігін құрайды. Жағалау өңіріндегі мемлекеттің егемендігі Шекаралық өзендернің осы мемлекетке тиесілі жағалауы мен мемлекеттік шекара шебінің арасындағы аумаққа қолданылады. Егер халықаралық құқықта өзгеше жайт көзделмесе, кеме қатынайтын шекаралық өзендер бойындағы шекара шебі, әдетте басты арнаның ортасымен немесе өзеннің ең терең түбімен өтетін болып белгіленеді. Кеме қатынамайтын өзендерде (жылғаларда) шекара шебі, әдетте олардың ортасымен немесе өзеннің басты тармағымен өтетін болып белгіленеді. Шаруашылық қатынастарда шекаралық өзендерді тек шектес мемлекеттер және арнаулы келісімдер болмаса, тек шекара шебіне дейін ғана пайдаланады. Әдетте көршілес мемлекеттер шекаралық өзендерді пайдалану туралы бір-бірімен арнаулы келісімдер жасасады, оларда кеме қатынасының тәртібі мен ережелері, балық аулау шарттары, сал ағызу, су энергиясын пайдалану тәртібі, т.б. көзделеді. Қазақстандағы шекаралық өзендерге Ертіс (Қытайдан басталып, Қазақстан арқылы Ресейге өтеді), Сырдария (Қырғызстан, Өзбекстан,Қазақстан), Іле (Қытай, Қазақстан), Жайық (Ресей, Қазақстан) жатады.
Запорожье
Запорожье (Запорі́жжя) — Украинаның оңтүстік-шығысында, Днепр өзенінің бойында орналасқан қала. Запорожье облысының, Запорожье ауданы және Запорожье қалалық қауымының әкімшілік орталығы. Елдің ірі өнеркәсіптік, әкімшілік және мәдени орталығы. 2023 жылға Запорожье қаласындағы халық саны 758 011 адамды құрады. Халық тығыздығы 2358,53 адам/ш.км. 1,0 миллионға жуық халқы бар агломерацияны құрайды. Темір жолдар мен автомобиль жолдарының негізгі торабы. Өзен порты, халықаралық әуежай бар. Запорожьеден Украина астанасы Киевке дейінгі қашықтық шамамен 700 шақырымды құрайды.
Географиясы
Қала географиясының ерекшелігі сол жағалаудың биік болуы. Украин қалқанының еңісі Запорожье орналасқан жерде аяқталады. Қалқанның гранит тақтасы мен биік жағасы зауыттар мен қаланың табиғи негізіне айналды. Запорожье ландшафтының ерекшелігі украиндық қалқанның шығуымен қалыптасады. Бұрын қалада үлкен жыралар көп болған. нобай|солға|200px|Мокрая Московка өзегі Днепрге апаратын терең және кең сайдың маңында қазір саябақ бар. Саябақта Жеңіс көшесі мен Ленин даңғылын кесіп өтетін Даңқ көшелері созылып жатыр. Капустянск шатқалында, толтырылған «дамбалар» Запорожьенің ескі және жаңа бөлігін байланыстырады.
Қалада тарихи өткені бар сайлардың бір бөлігі бар. Ол Орталық бульвардың жанында, бір кездері Вознесенский шіркеуі тұрған жерде орналасқан. Днепр арнасы екі бөлікке бөлінеді — Жаңа Днепр және ескі, олардың арасында Хортица аралы орналасқан. Днепрдің ені қалада 800 м-ден 1200 м-ге дейін өзгереді. Қала аумағында Днепрге Мокрая және Сухая Московка, Жоғарғы Хортица, Кушугум өзендері құяды.
Запорожьенің жалпы аумағы 27801 гектарды құрайды. Қала топырағы қарашіріндісі аз қара топырақ. Су беті 4 мың гектардан астам жерді алып жатыр.
Халқы
2023 жылға Запорожье қаласындағы халық саны 758 011 адамды құрады. Запорожье-Украинадағы 425 қаланың бірі және халық саны бойынша Украинада 6-шы орында.
Туудың төмендеуі мен өлім-жітімнің артуы нәтижесінде қалада егде жастағы топтардың басым болуымен және балалар санының айтарлықтай аз болуымен сипатталатын халық құрылымы қалыптасты. Қала халқының жас құрылымы регрессивті типке жатады, онда ересектер бөлігі балалар бөлігінен көп. Запорожьеде 60 және одан жоғары жастағы адамдар 20,1% құрайды. 2010 жылы халық саны 4,2 мың адамға қысқарды. 2010 жылы туу көрсеткіші 1000 тұрғынға шаққанда 9,2 тууды, өлім көрсеткіші 14,2 құрады.
Ұлттық құрамы бойынша көпшілігі (2001 жылғы халық санағы бойынша) украиндар (70,28%), орыстар – 25,39%, белорустар – 0,67%, бұлғарлар – 0,44%, еврейлер – 0,42%, грузиндер мен армяндар – 0,38% құрайды.
Климаты
Запорожьеде жазы жылы және аздап бұлтты, ал қысы ұзақ, аязды, қарлы, желді және бұлтты. Жыл бойы температура әдетте -6°C-тан 29°C-қа дейін ауытқиды және сирек -17°C төмен немесе 35°C жоғары болады. нобай|солға|200px|Собор даңғылының қысқы көрінісі Жылы маусым 3,5 айға созылады, 23 мамырдан 9 қыркүйекке дейін, максималды орташа тәуліктік температура 23°C-тан жоғары. Запорожьеде жылдың ең ыстық айы шілде айы, орташа ең жоғары температура 28°С, ең төменгі температура 17°С. Суық мезгіл 3,8 айға созылады, 18 қарашадан 12 наурызға дейін, ең төменгі орташа тәуліктік температура 5°C төмен. Запорожьеде жылдың ең суық айы қаңтар, орташа температура максимум -6 °C, минимум -0 °C.
Ең ылғалды маусым 13 мамырдан 11 шілдеге дейін 2,0 айға созылады, бұл күннің ылғалды болуы ықтималдығы 19%-дан асады. Запорожьедегі ең жаңбырлы күндер маусым айы болып табылады, онда орташа есеппен 7,5 күннен астам жауын-шашын 1 миллиметрден кем емес. Құрғақ маусым 11 шілдеден 13 мамырға дейін 10 айға созылады. Запорожьедегі ең аз жауын-шашынды күндер қазан айы болып табылады, онда орташа есеппен 4,2 күнде кемінде 1 миллиметр жауын-шашын түседі.
Жылдың желді бөлігі 5,5 айға, яғни 5 қарашадан 20 сәуірге дейін созылады, желдің орташа жылдамдығы сағатына 16,3 шақырымнан асады. Запорожьедегі жылдың ең желді айы наурыз айы, желдің орташа сағаттық жылдамдығы сағатына 18,6 шақырымды құрайды.
Тарихы
1552 жылы Литва князі Дмитрий Вишневецкий Малая Хортица аралында ағаш қамал салды. Кейінірек, Днепр өзенінің орталығында және Малая Хортицадан алыс емес жерде орналасқан Хортица аралы казактардың шоғырланған жеріне айналды, қашқын шаруалар Запорожье казактарының еркін армиясына өз еркімен бірігу үшін осында ағылды. Дәл осы аралда казактардың жақсы нығайтылған әскери лагерлері шоғырланған - Запорожье Сич пайда болды. нобай|солға|200px|Александровск XIX ғасырдың аяғында. Кузнечная көшесі Қырым татарларының шексіз шабуылдарынан зардап шеккен Ресей империясы Украинамен бірігіп, Қара теңіз жерлерінде соғыс жүргізгеннен кейін Днепрдің қорғаныс желісінің құрылысын бастады. Украинаның қазіргі Запорожье облысында орналасқан бекіністер елдің халқы мен аумағын оның оңтүстік шекарасынан Қырым түбегінен татарлардың шексіз шабуылдарынан қорғауға мәжбүр болды. 1770 жылы қазіргі Запорожье қаласының аумағында Александр бекінісі салынды.
1806 жылы бекініс қала мәртебесін алып, Александровск атауын алды. Бұл уақытта қала халқының басым көпшілігі саудамен, егіншілікпен және ұсақ қолөнермен айналысады. Қалада үш кірпіш зауыты мен шошқа май шығаратын зауыт жұмыс істеді.
Қала темір жол салынғаннан кейін одан әрі дамуға ие болды. Александровск Запорожьедегі ең ірі көлік орындарының біріне айналды. Ауыл-шаруашылық машина жасау, ұн тарту өндірісі дамыды. 20 ғасырдың басында электр станциясы іске қосылды, қала орталық су құбырына ие болды, қалада 47 зауыт пен фабрика жұмыс істеді. 1913 жылы Александровск халқының саны 63 мың адам болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты өнеркәсіп майданға жақын аумақтардан эвакуацияланды. Ригадан Александровскіге сым зауыты, Петроградтан ұшақ қозғалтқыштарын шығаратын зауыт эвакуацияланды. Александровскіге көшірілген халық пен босқындар есебінен қала халқы күрт өсті.
1917 жылғы ақпан төңкерісінен кейін Александровск соғыс қимылдарының аренасына айналды. Қаладағы билік үнемі өзгеріп отырды, бірақ 1921 жылы ол большевиктердің қолына өтті. Сол жылы қала өзінің қазіргі Запорожье атауын алды.
Өнеркәсібі
Запорожье – Украинаның ірі өнеркәсіптік қалаларының бірі. Онда республикалық маңызы бар машина жасау, энергетика және металлургия кешендері шоғырланған. Қаланың өнеркәсіптік әлеуеті 290-нан астам кәсіпорынды құрайды.нобай|оңға|200px|Запорожсталь зауытының зауыт басқармасының ғимараты.jpg Бірақ жыл өткен сайын ірі кәсіпорындар азайып барады. Олардың кейбіреулері өндіріс қарқынын айтарлықтай төмендеткен, зауыт алаңын жалға беруде, ал көпшілігі әлдеқашан жабылып қалды немесе қирандыға айналды.
Ең ірі кәсіпорындар:
Запорожьеде 21 базар мен 12 сауда алаңы бар.
Білім және ғылым
Қаланың мектеп жүйесінде халықтың сұранысын қанағаттандыратын мекемелер желісі дамыған. 120 жалпы білім беру мекемесі бар. Қабілетті және дарынды балаларды дамытуға арналған білім беру мекемелерінің желісі жетілдірілуде. 16 гимназия, 10 лицей, 2 колледж, 30 оқу кешені бар. нобай|оңға|200px|Запорожье ұлттық университеті Қаланың жоғары және кәсіптік оқу орындарының желісін аккредиттеудің І - ІV деңгейлі 17 оқу орны, 16 кәсіптік білім беру ұйымдары құрайды, онда 45 мыңға жуық студент оқиды. Жоғары оқу орындары аймақтағы жоғары білімді әлемдік және еуропалық білім кеңістігіне кіріктіру және Болон процесінің талаптарына сәйкес стандарттау бойынша жұмыстар жүргізуде. Мемлекеттік тапсырыс бойынша оқу орындарының саны ұлғайтылды.
Запорожье ұлттық университеті, Запорожье ұлттық техникалық университеті, Запорожье мемлекеттік инженерлік академиясы, Запорожье медициналық университеті, Запорожье заң институты және Запорожье экономика және ақпараттық технологиялар институты сапалы білім беруде.
Запорожье жоғары оқу орындары бар халықаралық қатынастардың кең спектрі студент жастарға жоғары оқу орындарында, коммерциялық фирмаларда және Германия, Польша, Финляндия, Швейцария, Венгрия, Ұлыбритания, Испания, Грециядағы ең танымал кәсіпорындарда тағылымдамадан өту кезінде өз мамандықтары бойынша жаңа білім мен дағдыларды алуға мүмкіндік береді.
Денсаулық сақтау ісі
Қала тұрғындарына медициналық көмекті 33 емдеу-алдын алу мекемелері көрсетеді, оның ішінде: 9 қалалық аурухана, 3 балалар ауруханасы, 5 ересек және 2 балалар емханасы, 5 перзентхана, 7 стоматологиялық емхана, жедел және шұғыл медициналық көмек көрсету ауруханасы, және қалалық денсаулық орталығы.
Мәдениет және өнер
нобай|оңға|200px|М.И.Глинка атындағы концерт залы нобай|оңға|200px|Запорожье тарихи-өлкетану мұражайы