cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Косово
Экономикасы
Косово аумағында пайдалы қазбалардың ірі кен орындары бар: қорғасын, мырыш, никель, кобальт, боксит және магнезит. Сирек кездесетін минералдардың қоры: индий, кадмий, германий, таллий және цеолит. Қоңыр көмірдің (қоңыр көмір) кен орындары 15 миллиард тоннадан астамға бағаланады, бұл Косовоға оларды 150-200 жыл бойына пайдалану мүмкіндігін береді, энергетиканы дамытады.
Сонымен қатар, Косовода заманауи зауыттар бар: Суха Река аймағындағы Флор-Эн ет комбинаты; аяқ киімнің экспорттық және ішкі нарыққа жаппай өндірісін жолға қойған Solid аяқ киім фабрикасы.
2007 жылы БҰҰ-ның Косово үшін бюджеті 150 миллион еуроны құрады. Тағы 370 миллион Косово экономикасы шетелде тұратын албандардан алынды. Бұл көмек Косово қаржысының негізгі көзі болып табылады.
IC 2839
IC 2839 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Косово
Экономикасы
2022 жылдың 14 сәуірінен бастап Косоводағы ең төменгі жалақы айына 264 еуро (брутто) және 250 еуро (нетто) құрайды. Косовода айына 250 еуродан (нетто) аз жалақыға табыс салығы салынбайды.
IC 2839
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Бриджман (Мичиган)
Бриджман (Bridgman) — Мичиган штатының Berrien округіне жататын АҚШ қаласы.
Косово
Дереккөздер
*
Бриджман (Мичиган)
Қала тұрғындарының саны 2428 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-10580.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Ровере-делла-Луна
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1611 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 161 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 38030.
Лашық
Лашық — уақытша тұруға арналған шағын баспана. Лашықты көшпелі халықтар көші-қон кезінде уақытша демалатын, қолайсыз ауа райынан қорғанатын тұрақ ретінде пайдаланған. Оны іргесін шеңберлендіре, ұштары жерге қадалған 3 — 4 сырғауыл-сырық басын айқастыра байлап жасайды. Үстіне киіз немесе тері-терсек жабады. Ол жылдам құруға, әрі бұзып жинауға қолайлы. Лашық атауы орыс тіліне “лачуга” болып енген. Солтүстік Американың байырғы халықтары Лашық тәрізді “вигвам” деп аталатын баспананы пайдаланған.
Тарихы
Вигвамның тарихы еуропалықтар американдық материкке келгенге дейін және тіпті Мая империялары, Инкалар мен Ацтектердің пайда болуынан бұрын басталады. Үй салу технологиясы климатқа байланысты өзгеріп отырды: үндістер Американың солтүстігінде де, оңтүстігінде де - полярлық аймақтардан экваторға дейін мекендеді. Орындау техникасына сүйене отырып, үйді күмбез тәрізді саябақ ретінде сипаттауға болады. Олар үлкен мөлшерге жетті және 30 адамға дейін арналған. Үйдің негізі жұқа икемді бұтақтардан жиналды. Ол ағаш қабығының үлкен немесе кішкентай бөліктерімен жабылған. Осы мақсатта үндістер қарағай мен қайыңды пайдаланды. Құрылым сонымен қатар қамыс, шөп, жүгері жапырақтарымен жабылған. Жоғарғы қабат кейде басқа жақтауымен, сыртқы жағынан, басылған.
Ровере-делла-Луна
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Анна.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Жаңабай Кемелханов Шаңдыбайұлы
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ашеа
Ашеа (Ascea) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5 576 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 144 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 37 км² шамасында.
Елді мекеннің қамқоршысы — Николай.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Жаңаөзен (Абай облысы)
Жаңаөзен (2007 жылға дейін – Новореченск) — Абай облысы Жарма ауданы, Ақжал ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Ауыл орны аудан орталығы - Қалбатау ауылынан батысқа қарай 4 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1909 адам (939 ер адам және 970 әйел адам) болса, 2009 жылы 1423 адамды (684 ер адам және 739 әйел адам) құрады.
Мэриланд Сити (Мэриленд)
Мэриланд Сити (Maryland City) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6814 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.8 км² шамасында. FIPS коды — 24-51075.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Төменгі Тукба
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Фазал Илахи Чоудхури
Фазал Илахи Чоудхури (урду فضل الہی چوہدری) ( қаңтар 1904 жыл, Гуджрат — 2 маусым 1982, Лахор) — пәкістандық мемлекеттік қайраткер,Пәкістан президенті (1973—1978).
Өмірбаяны
Алғашқы білімін өзінің туған қаласында алған,мектепті бітірген соң Алигарх университетіне тапсырған.1925 жылы магистр политологы,ал 1927 жылы Пенджаб университетінде оқу құқық дәрежесін алған болатын.Университетін тәмәмдаған соң Гуджрат қаласына оралған. 1942 жылы Мұсылмандық лигагға қосылған.Ал 1945 жылы Мұсылман Лигасының президенті болды.Ол өзінің қаласында маңызды рөлдерді ойнаған. Пәкістан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін, Фазал Парламент кеңесшісі болып сайланды.Кейін білім министірі және денсаулық министірі болып сайланған.1951 жылы ол Пенджабтағы Ұлттық ассамблеяның мүшесі болды.1956 жылы сайлауда ол мемлекеттік елші болып сайланды және 1958 жылға дейін осы жұмысты атқарып келді.
Дереккөздер
Орысша уикипедия
Тағы қараңыз
Фазал Илахи Чоудхури
Санат:Пәкістан президенттері Санат:1904 жылы туғандар Санат:1982 жылы қайтыс болғандар
Чистополь (Павлодар облысы)
Чистополь — Павлодар облысы Успен ауданы, Қоңырөзек ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2018 жылға дейін қысқартылған "Надаров ауылдық округі" құрамында болған.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 160 адам (75 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 43 адамды (21 ер адам және 22 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Успен ауданы елді мекендері
Арденно
Арденно (Ardenno) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3120 адамды құрайды. Халық тығыздығы 184 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 23011.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Lorenzo. Жыл сайынғы мерекесі — 10 тамыз.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Армения кітапханасы
Армения кітапханасы, Матенадаран, Месропа Маштоца атынд. — Армения Республикасының көне қолжазбалар мен тарихи архивтік құжаттар сақталатын мемлекеттік кітапханасы. Мұнда Арменияның көне заманнан бергі тарихын баяндайтын материалдар жинақталған. Сонымен қатар басқа да көптеген елдер тарихы мен мәдениетіне қатысты деректер, қолжазбалар бар. Матенадаран залдарынан “отпарас, пұтпарас” замандарының аңыз-ертегілерінен, мифологияларынан бастап, 20 ғ-дың алғашқы ширегіне дейінгі жазбаларды табуға болады. Қолжазбалар мен әр алуан басылымдардың жалпы саны — 25 мыңдай. Мұндағы ең үлкен қолжазбаның салмағы 34 кг, оған кезінде 700 бұзаудың терісі пайдаланылған. Ең кішкентай қолжазба 12 гр тартады. А. к-да славян, парсы, грек, иврид, үнді, латын, грузин, араб және түркі халықтары тілдерінде жазылған қолжазбалар да сақталған. Сондай көне қолжазбалардың бірі — “Қыпшақ тілінің грамматикасы”. Ол 1581 — 98 ж. армян әліпбиімен көшірілген. 11-14 ғ-ларда Қара теңіздің солт. жағасы мен Азау теңізі жағалауларын мекендеген қыпшақтар тілі негізінен осы 13-14 ғ-дың ескерткіші болып есептелетін “Кодекс Куманикус” арқылы зерттелуде. Қазақстан ғалымдары арасынан бұл көне мұраны тіл тұрғысынан тұңғыш зерттеген — Әбжан Құрышжанов. “Кодекс Куманикус” армян-қыпшақ, қырым-татар және қарайым тілдерін зерттеуде де кеңінен қолданылады. Түркі халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеушілерге А. к-дағы “1512 — 1800 ж. жарық көрген армян халқы кітаптарының библиографиялық көрсеткіші”, “армян халқының 1801 — 50 ж. кітаптары” (1967), “1567 — 1800 ж. Константинопольде жарық көрген армян кітаптары” (1964), “Армян библиографиясының библиографиясы” (1963) т.б. кітаптар құнды мағлұматтар береді. Кітапхана жыл сайын 26 мың оқырманға қызмет көрсетеді.
Санат:Армения мәдениеті Санат:Армения тарихы Санат:Армения ғимараттары мен құрылыстары Санат:Кітапханалар
Йоханнес Вильгельм Йенсен
Йоханнес Вильгельм Йенсен (Johannes Vilhelm Jensen; 20 қаңтар 1873 - 25 қараша 1950) — дат жазушы және ақын, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1944).
Өмірбаяны
Йоханнес Вильгельм Йенсен 1873 жылы 20 қаңтарда Ютландия түбегінің солтүстік бөлігіндегі Фарсо қаласында ветеринар, фольклор жинаушы, сондай-ақ, антропология мен тарихты зерттеушінің отбасында дүниеге келген. Әкесі бала кезінен кітапқа деген сүйіспеншілігін оятты: он бір баланың төртеуі жазушы болды. Иоганнес Вильгельмнен басқа ең үлкен жетістікке Тиет Йенсен (1876-1957) қол жеткізді.
1944 жылы ол «зияткерлік қызығушылықты және шығармашылық стильдің өзіндік ерекшелігін поэтикалық қиялмен үйлестірген сирек кездесетін күші мен байлығын үшін» әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алды.
Естелік
солға|нобай|Фарсодағы Йоханнес В. Йенсен және Тит Йенсен мұражайы 1991 жылы 7 қыркүйекте Фарсода Йоханнес В. Йенсен үй мұражайы ашылды. 2008 жылы мұражай кеңейтілді. 2019 жылы екінші кеңейтуден кейін мұражай өз атауын Йоханнес В. Йенсен және Тит Йенсен мұражайы деп өзгертті  (Johannes V. Jensen og Thit jensen Museet).
Дереккөздер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Дания) Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:XX ғасыр жазушылары Санат:Дания жазушылары
Речица (Бургас облысы)
Речица (Речица) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Руен қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 8567. Телефон коды — 059403. ЕКАТТЕ коды — 62548.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Ан-72
Дереккөздер
Санат:Әскери-көліктік ұшақтар Санат:Украина ұшақтары
Исраил Сапарбай
Исраил Сапарбай  (1941 жылы 15 мамырда Өзбекстан Самарқанд облысы Кушрабад ауданында туған) — қазақ ақыны, драматург, аудармашы, сазгер. "Платина Тарланы" тәуелсіз сыйлығының лауреаты. Парасат орденінің иегері (2012).
Шығармалары
<p style="text-indent: 25px;">''Аққу арман. А., «Жалын», 1976; Раушан ғұмыр», А., «Жалын», 1978; Бозқараған. А., «Жалын», 1980; Қызыл-жасыл дүние. А., «Жалын», 1984; Жүрегіме ұя салған қарлығаш. Өлеңдер. А., «Жалын», 1986; Қызыл жел. Өлеңдер. А., «Жалын», 1998; Ғашықтың тілі. Өлеңдер, А.; Бармақтай бақ. Өлеңдер. А., «Рауан»; Махаббат пен Ғадауат. Өлеңдер. А., «Атамұра»; Тар төсекте төсіңді. А., «Дала».''
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ақындары Санат:Қазақстан драматургтері Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан сазгерлері
Арслан хан
Өмірбаяны
1598 жылы Сібір ханы Көшімді тарлық қолбасшы Андрей Воейков жеңді. Оның көптеген әйелдері, балалары мен немерелері тұтқынға алынды. Тұтқындардың арасында Көшімнің үлкен ұлы Әлидің әйелі Ханзада, ұлы Хансүйер, қызы және өгей ұлы Арсланмен бірге болған. Біраз уақыттан кейін тұтқындар Қасымға Ораз Мұхаммед ханға және Бежецкий Верхке Сібір ханзадасы Мәметқұлға босатылды. Бәлкім, Арслан Қасымда тұрақтап қалды.
1603/04 жылы Арслан Борис Годуновтың қабылдауында болды.
1610/11 жылы өлтірілген Қасым ханы Ораз Мұхаммедтің көптеген татарлары Арсланның аяғына бас ұрды.
1612 жылы мамырда Минин мен кінәз Пожарскийдің жағында болды.
1614 жылы 6 (16) наурызда Арслан Қазан сарайының орденінен алғыс хат алып, Қасым ханы атанды. Алайда ресми түрде 6 (16) тамызда ғана хан болып жарияланды.
1616, 1617 және 1623 жылдары Мәскеуге патша Михаил Федоровичпен кездесуге келді.
1621 жылғы 16 (26) қазандағы жарлықпен хан билігі едәуір шектелді, қызмет етіп жатқан татарларды - кінәздерді, мырзаларды және қарапайым казактарды соттау, сондай-ақ бұрын өзіне және оған дейін Ораз Мұхаммед ханға тиесілі болған сот алымдарын жинау құқығы Қасым әскер басына өтті. Оның қарамағында оның басыбайлылары мен посад аламлары ғана қалды.
Өзіне бағынатын адамдар арасында православиенің таралуына кедергі болды. Мәскеуге бірнеше рет шағымдар, сондай-ақ патша Арслан Әлиұлы жаңадан шоқынған татарлар мен орыс халқын «мұсылмандағаны» туралы хаттар келіп түсті.
Сілтеме
Санат:Қасым хандары Санат:Көшімоғлылар Санат:XVI ғасырда туғандар
NGC 6891
NGC 6891 — Дельфин шоқжұлдызында орналасқан PN (планетарлық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1884 жылы 22 қыркүйекте Copeland Ralph астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6891 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PK 54-12.1, CS=12.4.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Дельфин (шоқжұлдыз)
Ямашка (өзен)
Ямашка — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/9/3/179/24 орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Төменгі Кама су торабынан Вятка өзені сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бётштайн
250px|thumb|Картада орналасуы Бётштайн (Böttstein) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Цурцах округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3759 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.43 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4303, пошта индексі — 5315.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Бледа
Бледа (Βλήδας, Bleda, т.ж. белгісіз - 445 ө.ж.) -  Ғұндар тайпаларының көсемі 434—444 жылдары,  Еділ қағанның ағасы және бірігіп басқарушысы.
Бледа мен Еділдің әкесі Мұнзық - ғұндардың патша тегінен шыққан, өзі билік жүргізбесе де, оның ағалары Ақтар (немесе Оптар) және Руа (Роас, Руғила) ғұндардың атақты көсемдері болған. Басқа Мұнзық туралы еш мәлімет жоқ, тарихта бұл тұлғаның аты келешек көсемдер, Аттила мен Бледаның әкесі ретінде сақталған.
434 ж. Руғила дүниеден өткенде империя билігі оның інілерінің баласы Бледа мен Еділдің қолына көшеді. «452 жылдың Галл хроникасы» бойынша, Бледаны Руғиланың мұрагері деп жариялайды, соған қарағанда, Бледа Еділден жасы үлкен болған.
441 - 442 жылдары Бледа мен Еділ қағанның басқаруымен византиялық провинция Иллириктің (қазіргі Сербия) бөлігін басып алған ғғ. Бірақ көп ұзамай Еділ немере туысы Ақтардың баласы Бледаны өлтірген. Бұл жағдайдың талқылаулары көп. Сол кездегі оқиғалардың куәгері Проспер Аквитанның хроникасы бойынша 444 жылы Еділ қағанның өзі ағасын өлтірген. 2-й половины VI ғасыр тарихшысы Марцеллин Комит Бледаның өлімін 445 жыл деп белгілейді. Ал «Галлия хроникасы» бұл оқиға 446 жылы болған деп хабарлайды.
Дереккөздер
Санат:Ғұндар Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:Билеушілер
Транквилизаторлар
Сипаты
Транквилизаторлар адамның эмоциялық ширығуын, қозуын, бір нәрсеге алаңдауын азайтып, бұлшық еттің жиырылуын төмендетеді, вегетативті жүйке жүйесі қызметіне әсер етіп, кейбір ұйықтатын дәрілердің әсерін күшейтеді. Транквилизаторлар адамның қорқыныш, үрейін, шектен тыс мазасыздануын бәсеңдетеді, тежелу, шамадан тыс ұйқышылдық және жүйкелік бұзылуларды тудырмайды.
Қолданылуы
Транквилизаторлардың әсер ету механизмінде лимб жүйесінің, таламус пен гипоталамустың қозуын бәсеңдетуі байқалады. Транквилизаторларды қабылдағанда организмде оның жанама әсері көп болмайды (мысалы, бұлшық еттердің босаңсуы мүмкін). Сондықтан жұмыстары көп дене күшін жұмсайтын және жылдам шешім қабылдайтын жағдайлармен байланысты адамдарға жұмыстың алдында не соңынан транквилизаторлар қабылдауға рұқсат етілмейді (мысалы, автокөлік жүргізушілер, т.б.). Сондай-ақ транквилизаторларды алкагольді ішімдіктермен қосып ішу де организм үшін өте қауіпті екенін естен шығармаған жөн, себебі, алкаголь транквилизаторлардың әсерін күшейтеді. Транквилизаторлардың антипсихикалық әсері болмайды, сондықтан оларды көп жағдайда психиатрияда невроз, психопатия (есалаңдық) ауруларын емдеуде қолданады. Негізінен транквилизаторлар жүйке ауруларында бұлшық еттердің физиологиялық жағдайындағы күш-қуаты (тонусы) артқанда және кейбір ішкі ауруларды емдегенде беріледі. Транквилизаторлар химиялық құрамы жағынан әр түрлі құрылымдық туындылардан тұрады. Күнделікті өмірде жиі қолданылатындары – бензодиазепин-хлордиазепин туындылары (либриум, элениум), диазепам (седуксен), нитразепам (эуноктин, радедорм, неозепам, могадон, т.б.); басқа химиялық туындылардан – мепробамат, триоксазин, т.б. Транквилизаторлардың токсиндік әсері аса жоғары емес, дегенмен оларды үнемі қабылау организмнің транквилизаторларға деген құмарлығын арттыруы мүмкін. Бұл адам өмірі үшін қауіпті, сондықтан транквилизаторлармен емдеуді дәрігер ғана тағайындайды және науқас дәрігердің қатаң бақылауында болады.
Дереккөздер
Санат:Психоактивті заттар Санат:Анксиолитиктер Санат:Транквилизаторлар
Плотавка (Любовша тармағы)
Плотавка — Ресейдегі өзен. Орлов облысы, Липецк облысы, Курск облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Любовша өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосна өзені. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орёл облысы өзендері Санат:Липецк облысы өзендері Санат:Курск облысы өзендері Санат:Воронеж облысы өзендері
Плунерен
Плунерен (Plounérin) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22227, пошта индексі — 22780.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Битшвиллер-ле-Танн
Битшвиллер-ле-Танн (Bitschwiller-lès-Thann) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Танн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,64 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68040, пошта индексі — 68620.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Жүйектеу
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Ондан сұлтан
Көп уәлаяттарды бағындырып, өзіне қаратқан. 30 жасқа келген шағында қалмақтармен шайқаста шейіт болған. Оның қабірі Қожа Ахмет Иасауи кесенесінің жанында жерленген. Онда сұлтанның әйелі көп болған. Бәйбішесі Алтын ханымнан Ресей жеріндегі Қасым (Касимово) хандығының болашақ ханы Ораз Мұхаммед туған.
Санат:Қазақ сұлтандары Санат:Қазақ хандығының билеушілері Санат:Төрелер
Транс (қозғалыс)
ТРАНС (лат. trans – өткін, арқылы, артында) – күрделі сөздің алғашқы бөлімі:
Хамди Фатхи
Хамди Фатхи — мысырлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты.
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева (15 наурызда 1977 жылы, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Кенен ауылында туған) — қазақстанның эстрада әншісі, актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.
Хамди Фатхи
2019 жылдан бері "Әл-Ахли" клубында ойнайды.
Дүниежүзілік су күні
1992-ші жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау және дамыту жөніндегі конференциясында 22-ші наурыз – «Дүниежүзілік су қорлары» күні деп жарияланды.
Хамди Фатхи
Дереккөздер
Санат:Мысыр футболшылары Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары Санат:ЕНППИ ФК ойыншылары
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Өмірбаяны
Балалық шағын Жамбыл облысы Қордай ауданы Кенен Әзірбай ауылында өткізген. Орта мектеп кезінен бастап музыкаға жақын болған Айгүл «Баян» класын аяқтап шығады. 1994 - 1998 жылдар арасында Темірбек Жүргенов атындағы өнер академиясын сәтті аяқтап шығады. 1998 жылы Жүсіпбек Елебеков атындағы колледжде ұстаздық қызметіне қабылданады. Және де сол уақыт арасында Ғабит Мүсірепов атындағы академиялық театрға актрисалық қызметіне жұмысқа тұрады. 2001 жылы Хабар арнасындағы «Ұят болмасын» бағдарламасының жүргізушісі әрі келіннің образын алып шығады. 2001 жылы алғаш рет ұйымдастырған Республикалық көлемде өткен әзіл ысқақ жарысында әншілерге пародия жасағаны үшін бірінші орынды жеңіп алады.
Дүниежүзілік су күні
Бас Ассамблеяның 1992-ші жылғы желтоқсанның 22-сіндегі 47/193 қарарымен жарияланған Дүниежүзілік су қорлары күні – таза ауыз сумен қамтамасыз етуде қолға алынып отырған нақты күш-жігер және кездесіп отырған қиыншылықтар мен олардан арылуға бастайтын шешімдер оңды нәтижелерге жетуге жәрдемін тигізетінін баршаның есіне салудың баға жетпес мүмкіндігі.
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Өмірбаяны
Театр қабырғасында әр түрлі сарындағы образдарды ойнап үлгерген. «Қыз Жібек» спектакілінде «Жібек» рөлін, «Пай, пай, жас жұбайлар ай» да «Ғазиз» рөлін, Таланған тағдыр» да «Гүлжан» рөлін, «Алма бағы», да «Алма» рөлін «Көгілдір такси», де «Клара» рөлін, «Желтоқсан желі» де «Ақмарал» т.б. рөлдері.
Дүниежүзілік су күні
Бас Ассамблея 2003-ші жылғы желтоқсанның 23-індегі 58/217 қарарында 2005 – 2015 жылдарды - Халықаралық «Су - өмір үшін» іс-қимылдар онжылдығы деп жариялады.
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Өмірбаяны
Кино саласында да біраз жетістіктерге жетіп үлгерді. 2004 жылы Мосфильм түсірген «Человек ветер» фильмінде Шолпан атты қыздың рөлін сомдап шықты. Отандық кинорежиссерлердің де біраз туындыларының басты рөлдерін сомдап шықты. Олар: 2005 жылы «Сүйінші» фильмінде елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтің анасының рөлін сомдап шықса 2010 жылы Баян Есентаеваның продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты кинода басты рөлдердің бірі Майра Итаяқованың образын сомдап шығады. 2011 жылы аталмыш фильмнің екінші бөліміне де түседі.
Дүниежүзілік су күні
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мейрамдар Санат:Су Санат:Табиғат қорлары
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Өмірбаяны
Эстрада саласына 1999 жылдан бастап өнер көрсетіп келеді. Қазіргі таңда 10 бейнеклипі отыздан астам әндері бар. 2007 жылы ең алғашқы «Таңғы елес» атты жеке шығармашылық кешін өткізді. 2006 жылы Мемлекеттік «Дарын» сыйлығының иегері атанады.
2011 жылы тәуекелге бел буып жеке «А.И» драма театрын ашады. Азғантай ғана уақыт өтсе де көрермендерге екі спектаклін көрсетіп үлгерді. Оның бірі Ж.Ануйдің «Медея» трагедиясы болса екіншісі Ш.Бошпековтың «Темір қатын» комедиясы болып табылады.
Жеке мағлұматтары
Әбдімүтәлиев Асылжан Сәбитұлы атты бір ұлы бар.
Лебедев Борис Николаевич
Лебедев Борис Николаевич (19.3.1899, Ресей, Омбы облысы Борисовка с. — 16.2. 1977, Алматы) — ғалым, түсті және қара металдар металлургиясы саласының маманы, техника ғылымдарының докторы (1953), профессор (1954), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1969). Томск (Ресей Федерациясы) технология институтын бітірген (1924). 1924 — 60 ж. Ресейдегі Орал мен Сібірдің түсті металлургия кәсіпорындарында, Орал политехникалық институтында, Қазақ политехникалық институтында (қазіргі Қаз ҰТУ), Қазақстан ҰА-ның Металлургия және кен байыту институтында қызмет істеді. Негізгі ғылыми еңбектері алтын кентастарын өңдеудің жаңа технологиялық тәсілдерін зерттеуге, жетілдіруге және өндіріске ендіруге арналған. 11 өнертабыстың авторы. Ленин орденімен, “Құрмет Белгісі” орденімен және медальдармен марапатталған.
Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева
Дереккөздер
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Лебедев Борис Николаевич
Дереккөздер
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Арқарлы ауылдық округі
Арқарлы ауылдық округі — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Лебедев Борис Николаевич
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Арқарлы ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Арқарлы ауылы кіреді. Орталығы- Арқарлы ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 611 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы ауылдық округтері
Бейнелерді қосарластыру
Бейнелерді қосарластыру – әртүрлі камералармен түсірілген екі немесе бірнеше бейнені бір мезгілде беру, көркемдік айшықтылық құралы және техникалық тәсіл: бір уақытта өтіп жатқан әр түрлі оқиғаларды көрсету; екі құбылысты салыстыру; бір құбылыстың басқасымен байланысын айқындау үшін колданылады.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат:Техника Санат:Телевидение
Испур
Испур (Ispoure) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64275, пошта индексі — 64220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 602 адамды құрады. Халық тығыздығы — 76,69 адам/км².
Руғила
Руа немесе Руғила, Руас, Руға (Rua, Ρούγας, Ροϋνας, Ρωίλας; т.ж. белгісіз - 434 /440 ө.ж.) -  Рим империясын алғашқы рет жеңген Ғұндар тайпаларының көсемі.
Испур
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Руғила
Дереккөздер
Санат:Ғұндар Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:440 жылы қайтыс болғандар Санат:Билеушілер
Испур
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Рентгенолитография
Рентгенолитография (X = 0,2 — 5 нм) — литографияның ажырату мүмкіндігі жоғары әдістерінің бірі. Өлшемдері 0,1 мкм және одан кіші суреттерді алуға болады. Рентген сәулесінің көзі арнайы нысаналар (электронды-сәулелік көздер), лазермен, электр ұшқынымен қоздырылатын плазманың ионизация бөлшектері (плазмалық көздер) және синхротрондар болуы мүмкін. Ең көп тараған көзі — электронды-сәулелік көздер. Жарықтандыратын сәулеленудің толқын ұзындығы нысана материалына және рентгендік спектрдің қоздырылатын сериясына (электрондар энергиясына) тәуелді, мысалы: Л(Мо2) = 0,541 нм, Х(Си2) = 1,33 нм. Рентгенолитографияге түйіспелі емес жарықтандыру әдісі тән. Рентгеношаблон мен төсеніш арасында қолданылатын рентгеношаблонның сынғыштығы салдарынан 10-нан 100 мкм-ге дейін саңылау болады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Квадратуралық көтерілу
Квадратуралық көтерілу (латынша: guadrare — терт бұрыш жасау) — Айдың бірінші және соңғы ширегі кезіндегі (квадратура) судың көтерілуі. Екі апта сайын айдың толуы мен жаңа айдың тууы сәттерінің аралығындағы уақытта байқалады. Квадратураларда Ай мен Күн жерге тік бұрыш жасап тұрады, сондықтан ай ішінде Квадратуралық көтерілудің мөлшері өте аз болады.
Легирлеу
Легирлеу (нем. legіeren — балқыту, лат. lіgo — байланыстырамын, қосамын) — металл құймалардың құрамына балқыған күйінде легирлеуіш элементтерді қосу.
Квадратуралық көтерілу
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Легирлеу
Легирлеу қорытпаларға белгілі бір қажетті физикалық, химиялық, механикалық қасиеттерді дарыту үшін қолданылады. Қатты дененің (мыс., жартылай өткізгіштің) бетін иондармен бомбалау жолымен оның ішіне бөгде атомдарды енгізу тәсілі арқылы да Легирлеуге болады. Мыс., болатты легирлеу — әдеттегі қоспалардан (көміртек, кремний, марганец, күкірт, фосфор) басқа арнайы енгізілетін (легирлейтін) элементтер (кремний не марганец) әдеттегіден артық мөлшерде қосылатын болады. Легирлеуіш элементтер балқыған болатқа ферроқорытпалар не лигатуралар (үстемдегіштер) түрінде қосылады. Үлкен күш түсетін бөлшектер дайындауда болатты бағалы және сирек кездесетін элементтер (никель, молибден, вольфрам, ниобий, т.б.) қосып легирлейді. Құрамындағы қоспалардың жиынтық мөлшеріне қарай төмен легирленген болат (2,5%-ға дейін), орташа легирленген (2,5 — 10%-ға дейін) және жоғары легирленген (10%-дан астам) болып ажыратылады. Шойынды Легирлеу үшін құрам бөліктеріне қоса арнайы қоспалар (хром, никель, молибден, ванадий, титан, алюминий, мыс, цирконий, т.б.) қосылады. Бұлар шойынға белгілі бір қасиеттер (тозуға ыстыққа, коррозияға төзімділік, антифрикц.) береді. Егер легирлеуіш элементтер металға кеннен өтсе, онда металл табиғи легирленген деп аталады.
Дереккөздер
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:Металлургия
Бронсон (Мичиган)
Бронсон (Bronson) — Мичиган штатының Branch округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2349 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.5 км² шамасында. FIPS коды — 26-10860.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Вилье-су-Грез
Вилье-су-Грез (Villiers-sous-Grez) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Фонтенбло округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,25 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77520, пошта индексі — 77760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 760 адамды құрады. Халық тығыздығы — 62,04 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Мекке
thumb|220px|[[Мәсжид әл-Харам XVIII ғасырда]] thumb|220px|Мәсжид әл-Харам XIX ғасырда thumb|220px|Мәсжид әл-Харам XX ғасырда Мекке (مكة Макка, сондай-ақ  مكة المكرّمة  Макка ал-Муккаррама) — Сауд Арабиясының батысындағы қала, Қызыл теңізден шамамен 100 км қашықтықта орналасқан. Мұсылмандардың қасиетті қаласы болып саналады.
Бұл қалада Мұхаммед (ғ.с.) дүниеге келіп, пайғамбарлығын осында бастаған. Ол арабтардың ежелгі мәдени орталығы саналады. Исламдық сенім бойынша мұнда Адам ата мен Хауа ана, Шис, Ибраһим, Исмаил пайғамбарлар (ғ.с.) тұрған. Меккені джурхум, хузаа тәрізді ежелгі тайпалар мекен еткен. Ал 4 ғасырдың аяғында мұнда құрайыш тайпасы қоныстанған. 6 — 7 ғасырларда қала халқы Қағбадан оңтүстік-шығысқа қарай 800 — 900 метр және оңтүстік-батысқа қарай шамамен 500 метр ауданды алып жатты. Тарихта Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) Меккеден кеткенімен, Мединедегі жаңа ғибадатхананы Қағбаға қарама-қарсы қойған жоқ, қайта оның есігін соған қаратты (қара Құбыла). 630 жылы мұсылмандардың Меккені басып алуы оның діни орталық ретіндегі айрықша жағдайын қалпына келтіріп қана қоймай, жоғары дәрежеге көтере түсті. Қағбаны айналып қажылық ету салтына Арафат тауына бару енгізілді. Меккеге барып тәу ету мұсылмандықтың бес парызының бірі болып жарияланды. Әлемдік ислам қозғалысының орталық саналатын Меккеде сүнниттік (ханифиттік, маликиттік, шафииттік, ханбалиттік мазһаб) және шииттік оқу орындары орналасқан.
Әрбір дұрыс жолдағы мұсылман өмірінде бір рет болса да бұл қасиетті діни орталыққа баруға міндетті. Ежелгі заманда Мекке бар-жоғы Арабия мен Африка шөлдерінен жүріп өтіп, шаршап-шалдыққан керуендер демалатын тыныш шұрат қана еді.
Қала мен әл-Харам мешітіне кіруге тек мұсылмандарға ғана рұқсат етілген, бұрынғы уақытта тыйым салуды бұзушыларды өлім жазасына кескен (қазір оларға айып салынады). Солай болғанмен де соңғы 200 жыл ішінде мұсылмандық қажыға барушылар сияқты киінген бірнеше шым-шытырық оқиға іздеушілер бұл заңды бұзды. 1830 жылы мешітте болған сэр Ричард Бэртонның даңқы бәрінен асып кеткен болар. Ол кейінірек бұл жөнінде "Мекке мен Мединаға қажылыққа бару" атты кітабында былай деп еске алады. "...дүрсілдеген жүректерімен тасқа жабысқан барлық сыйынушылардың ішінен ...ешкім де алыс солтүстіктен келген қажыдай орасан рухани толқынысты басынан өткізген жоқ".
Меккеге қажылыққа келгендер ғасырлар өткен сайын қасиетті болған қажылық салтанатына қатысады. Салтанат алдында олар ақ киім — ихрам киеді. Барлық сыйынушылар Алла алдында адамдар теңдігінің нышаны ретінде бірдей киінеді. Сыйынардың алдында мұсылман бетін, басып, қолдары мен аяқтарын жууға тиіс, сондықтан кез келгеи мешітке ағып тұрған су қажет. Харамда, Қағбадан бірнеше метр жерде ежелгі заманда қаладағы ауыз суының жалғыз бұлағы болған — Зәмзәм бұлағы бар. Бұлақтың пайда болуы библиялық уақыттарға жатады. Ибраһимнің дүниеге келген бірінші ұлы Исмаилдың — анасы Ажарды Ибраһим пайғамбардың бедеу әйелі Сарра шөлге қуып жібереді.
Балалы ана шөл қысудан өліп қалмауы үшін Құдай оларды құмнан ауыз суы атқылап жатқан жерге жібереді.
thumb|230 px|Мұсылман еместерге кіруге болмайды Ислам дінінің негізін салушы Мұхаммед пайғам бар осында дүниеге келген. Кейін Мединеге кешуге мәжбүр болған Мұхаммед 630-31 ж. Мекені өзіне бағындырған. Мүсылмандардың арнайы барып табынатын ең қасиетті орны - Қағба осында.
Абай өзінің баласы Әбдірахман мөзгілсіз дүние салған соң шығарған «Бермеген қүлға қайтесіңірген..» деген өлеңінде Құнанбайдың Мекеде уақап үй салғанын тілге тиек етіп, сол «қажыны да алған бұл өлім» деп өзін-өзі жұбатады.
Дереккөздер
Санат:Сауд Арабиясы қалалары Санат:Ислам
NGC 2426
NGC 2426 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1790 жылы 10 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2426 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 21648, UGC 3977, MCG 9-13-38, ZWG 262.22, VV 284.
Кинтереп (Суенги тармағы)
Кинтереп (Үлкен Кинтереп) — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суенга өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бад-Хённинген
Бад-Хённинген (Bad Hönningen) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан қала. Нойвид ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5719 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5719 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 38 004. Қаланың басшысы — Гуйдо Йоб.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Бема
Бема (Bema) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 144 адамды құрайды. Халық тығыздығы 8 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 23010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Прометей
thumb|Прометей адамдарға от әкелуде Прометей – ежелгі грек мифологиясында алып, сақтар патшасы, құдайлардың зомбылығынан адамдардың қорғаушысы. Иапета мен Клименнің баласы. Әйелі Гесиона.
Алыптың есімі «Прометей», «алдын-ала ойлайтын» дегенді білдіреді.
Адамдардың жасалуы
Гесиодия бойынша, Прометей адамдарды жерден жасады, ал Афина оларға дем берді; Проперция бойынша, тәптіштелген нұсқасында - жер мен су араластырып, саздан жасады немесе ол Девкалион мен Пирро жасған тас адамдарды тірілтті. Ежелде Панопея маңында Прометейдің ескерткішінің жанында саздан қалғян адамдар жасаған екі үлкен тас болған. Сол аңғарда Фрэзер болған. Олосы жердің түбінде қызыл жерді көрген.
Құдайлар мен адамдар Меконда соқтығысып қалғанда, Прометей Зевсті адап оған таңдау берді. Зевс үлкен бірақ жаман құрбанды таңдады. Осылай Прометей құрбандықтың тәртібін өзгертті. Бұрын жануарларды түгелдей өртеген, ал енді тек сүйектерді ғана. Прометей бірінші болып бұқаны өлтірді. Адамдар құдайлардың Прометейдің бауырын жеп рахат алғанынша, жануарлардың бауырын жеп рахат алсын деп, жануарлардың бауырын өртейтін болды.
Оттың ұрлануы
Мифтің ең ежелгі нұсқасы бойынша, Прометей отты Гефесииан ұрлап, Олимптан алып қашып адамдарға берді. Ол аспаға Афина арқылы көтеріліп, күннің алдына қойды.
Байымдауда, ол күнді жарқырататын «отты таяқтар» ойлап шығарды. Ал басқа Байымдауда ол астрономияны зерттеп, найзағайдың кесірін тапты.
Прометей туралы миф екіге бөлінеді: жарық әкелген, бипаз кеіпкер, білімді және адамдар үшін құайларға қарсы тұрған, бипаз кеіпкер – дейді Лариса Вольперт
NGC 6889
NGC 6889 — Телескоп шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 9 маусымда астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 6889 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64464, ESO 186-29, IRAS20151-5406.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Телескоп (шоқжұлдыз)
Палеоботаника
200px|left Палеоботаника (Грекше палео - көне) – қазба өсімдіктерді зерттейтін ғылым; ботаника мен палеонтология саласы. Геологиямен тығыз байланысты.
1946 ж. Қазақстан ғылым академиясының Зоология институтында палеобиология лаборатория ашылды. Қазір ол Палеоботаниканың аса маңызды мәселелерін зерттейді. Республика аумағындағы мезозой мен кайнозой флорасының дамуы жөнінде жалпы сұлба жасалды. Қаратаудағы юра, Шығыс Аралдағы соңғы бор, Зайсан қазаншұңқырындағы палеоцен, Ертіс маңындағы эоцен, Мұғалжар мен Оңтүстік Алтайға, Солтүстік Арал маңы мен Іле ойысына тән олигоцен, Торғай ойпаңы мен Солтүстік Тянь-Шаньдағы миоцен флоралары, сондай-ақ, палеозой флорасы сипатталды. Зоология институты жанындағы Табиғат музейінде қазба өсімдіктер коллекциясы жинақталған. Республикада Палеоботаника жетістіктері геол.-барлау жұмыстарында, геологиялық карталар мен сұлбалар жасау үшін пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Палеонтология Санат:Ботаника
Абия
Абия — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яйва өзенінің сол жағалауынан 269 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Кама су алабы өңірі өзендері
Сюнчик
Сюнчик — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чагва өзенінің оң жағалауынан 70 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Найроби
Найро́би — экватор маңындағы қала, Кения астанасы, Шығыс Африкадағы ең үлкен қала.
Дереккөздер
Санат:Найроби
Ақтан Керейұлы
Ақтан Керейұлы (1850, қазіргі Ақтөбе облысы Байғанин ауданы — 1912, сонда, Шибұлақ мекені) — ақын. Байұлы тайпасы Адай руының Жеменей бөлімінен шыққан.
Атасы Абдолла ел аузында аңыз болып қалған айтулы атбегі. Ақтан Абыл, Нұрым, Марабай дәстүрімен өлеңді қолма-қол шығарған. Ол Орынбор, Жайық, Ойыл, Қиыл, Жем, Сағыз, Маңғыстау алқабындағы елдерді аралап, ақын, жырлаулармен кездесіп, жиын-тойларда той бастап, жыр толғайды. Нұрым, Қашаған, Қоспақ, Жаскілең, Нұрпейіс сияқты ақын, жыраулармен бір жүріп, өнер таратады.
Шығармалары — өмір мәні туралы филос., ақыл-нақылдық терме, толғаулар (“ Аяғына қан түссе”, “Біріншіден не жаман” т.б.), тұрмыс-салт тақырыбындағы жырлар (“Той бастар”, “Бата”). Ақтан адамгершілік пен адалдықты (“Біразырақ сөйлейін”, “Замана жайында”,“Тыңдасаңыз сөзімді”, “Қайыспас бұлан нар едім”) өз шығармаларына арқау етіп, ел мүддесі үшін күрескен батырларды (“Ерлік жыры”) жырлаған. “Қырымның қырық батыры” аталатын ерлік дастандардың бірқатары Атырау, Қарақалпақ аймағына Ақтан арқылы тараған. Қашаған, Нұрпейіс сынды ақындар бұл жырларды Ақтаннан үйренген. Ақтан жырлары ойнақы, ойлы да отты бейнелі сөздерге бай. Қазақстан, Орта Азия өңірлеріндегі жыршы, термешілер ақын жырларын “Ақтан сазы” дейтін өзіндік әуенмен орындайды.
Оның өлең, толғаулары “Ертедегі әдебиет нұсқалары” (1967), Ақберен”(1972), “Өсиет-нама” (1982), “Бес ғасыр жырлайды” (1985 — 1989), “Жыр-Дария” (1995), “Абыл, Нұрым, Ақтаным” (1997) жинақтарында жарық көрген.
Дереккөздер
Санат:1850 жылы туғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Байғанин ауданында туғандар Санат:1912 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ жыраулары
Сылан
Сылан немесе Нельма (Stenodus leucichthys nelma) — албырттар тұқымдасына жататын балық.
Құнды өзен балығы, кейде ащылау суда да тіршілік етеді. Сылан негізінен Обь, Енисей, Лена өзендері жүйелерінен, сондай-ақ Ақ теңіз-Печорский бассейнінен аулайды. Қазақстанда Ертісте, Зайсан, Бұқтырма тоғандарынан ауланатын кәсіптік маңызы бар балық.
Салмағы 3-12 кг. Оның еті дәмді, өте нәзік, жоғары тағамдық құндылықты. Еті қылтанақсыз, жұмсақ. Сауда орындарына тоңазытылған түрінде және консервіленіп түседі. Сыланды көбінесе қайнатып пісіреді. Мұздатылған, жаңа ауланған нельманы шикілей жеуге болады.
Қайнатып пісірілген сылан
Дайындалған балықты аздаған тұзды суға қатты қайнатпай пісіріп алады. Егер балықты дастарқанға салғанда салқындай қоятын болса, онда оны сол қайнатқан суынан алмай суытады да, содан кейін бөлек алып, үстіне көк салып, майонез құнды. Сондай-ақ қайнатыл пісірілген ыстық сыланға жұмыртқа— майлы соус құйын, үстіне піскен картоп пен көк петрушка салып береді.
Дереккөздер
Санат:Албырттәрізділер
Бёцен
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Константин Борисович Лебедев
Пайдаланған әдебиет
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Баронисси
Баронисси (Baronissi) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 746 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 889 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 84081.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Francesco. Жыл сайынғы мерекесі — 4 қазан.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Қасым хан
Шешесі Жаған-бегім Ханым Шайбани әулетінің атақты ханы Мұхаммед Шайбанидің інісі Махмұд сұлтанның шешесінің туған сіңілісі.
Өмірбаяны
Қасым хан (1445 – 1521 жылдары) – Қазақ хандығының ханы (1511 – 1521), Әз-Жәнібек ханның ұлы. Тарихта Қасым ханның есімі Қазақ хандығының күшеюі және нығаюымен тікелей байланысты. Жазба деректерде Қасым хан 15 ғасырдың 70 – 90 жылдары Қазақ хандығының Сыр бойындағы қалалар мен өңірлер үшін жүргізген күрестерге белсене қатысады, басшылық етеді. Бұл кезде қазақ ханы Керейдің ұлы Бұрындық, қазақ әскерінің қолбасшысы Қасым хан болды. Осы кезеңдегі оқиғаларды баяндайтын деректер Қасым ханды «белгілі сұлтан және атақты баһадүр» деп атайды. Ширек ғасырға созылған Сыр бойы үшін күресте Қасым хан және Әз-Жәнібек ханның басқа да ұлдары Сығанақ, Сауран, Отырар, Сайрам түбінде бірнеше рет Шайбани хан әскерін тас-талқан етіп жеңеді. 15 ғасырдың 90-жылдары жасалған бейбіт келісім бойынша Қазақ хандығына Сығанақ пен Сауран өтеді. Бұл қалаларда Жәнібек хан ұлдары билік жүргізеді. 15 ғасыр басында Мәуереннахрды бағындырып, үлкен күшке ие болған Мұхаммед Шайбани хан 1506 – 10 жылдары үздіксіз төрт рет қазақтарға жорық ұйымдастырады. Бұрындық хан Шайбани ханның алғашқы үш жорығына тойтарыс ұйымдастыра алмайды. Оның беделі төмендейді. Ал жазба деректерде «бұл кезде Қасым хандық билікте болмаса да, оның беделі ханнан күшті болды» және «өзін дербес ұстау үшін Бұрындық ханнан алыста көшіп-қонып жүрді» делінеді. 1510 жылы Шайбани ханның соңғы, төртінші жорығы Ұлытау өңіріндегі Қасым ханның ұлысына бағытталады. Қасым хан әскері Шайбани хан әскерін тас-талқан етеді де, жауды Сыр бойынан қуып шығады. Осы жеңістен соң, ешкім де Бұрындық хан туралы ойламай, Қасым хан билігін мойындайды. Бұрындық болса Самарқан жаққа кетуге мәжбүр болады. 1511 – 13 жылдары Қасым хан Шайбанилер ісімен айналысады. 1512 – 13 жылы ерте көктемде Қараталдағы Қасым ханға Сайрам қаласының әкімі Қаттабектен адам келіп, Қасым хан билігін алуын сұрайды. Қасым хан Қаттабектің ұсынысын қабыл алып, ол жаққа бір әмірін жібереді де, өзі Тараз жаққа бағыт ұстайды. Қаттабектің ұсынысымен Қасым хан Ташкентке жорық жасайды. Бірақ жорық сәтсіз болып, Қасым хан Сайрам маңына қайта оралады. 1513 жылы жазында Шу бойындағы Қасым хан Ордасына Әндіжаннан моғол ханы Сұлтан Сайд хан елшілікпен келеді. Оның мақсаты – Ташкенттегі Сүйініш ханға, жалпы Мәуереннахрдағы шайбанилар әулетіне қарсы бірігіп күрес ұйымдастыру еді. Қасым хан бұл ұсынысқа дипломатикалық жолмен жауап береді. Сұлтан Сайд хан мақсатына жетпесе де, Қасым ханның көрсеткен құрметіне өте риза боп қайтады. 1517 – 21 жылдары Қасым хан Қазақ хандығының батысында белсенді саясат жүргізеді. Ноғайлардың бір бөлігі қазақтарға қосылып, шекара Еділге дейін жетеді. Орыс деректері бойынша Қасым хан 1521 жылы қыста қайтыс болады. Денесі Сарайшықта жерленеді. Қасым хан тұсында қазақ атты әскерінің саны 300 мың, халқының саны 1 млн-ға жетеді. Шекара батыста – Еділге, оңтүстікте Ташкентке дейінгі жерлерді қамтыды. Қасым хан өз тұсында берік және адал хандардың бірі болды.
Ұрпақтары
Қасым ханның тарихта үш ұлының аты қалған. Олар: Мамаш, Хақназар хандар және Әбілқайыр сұлтан. Мамаш хан Қазақ хандығының тарихындағы аласапыран кезеңде билік етіп, қақтығыс кезінде қаза тапқан. Ал Хақназар хан қазақ халқының тарихында ұлы билеуші ретінде қалғаны белгілі. Әбілқайыр сұлтан Әзірбайджан шахы Исмаилмен болған шайқаста 1511 жылы қаза болған. Ал Қасымның немерелеріне келсек, Мамаш ханның ұрпақтары туралы белгісіз. Әбілқайырдың ұрпағы жоқ. Хақназардың үш ұлы бар олар:Мыңғатай, Дінмұхаммед (Тыным) және Бозғыл. Мыңғатай мен Бозғыл сұлтандар 1579 жылы Ташкент әміршісі Баба сұлтанның қолынан қаза болды.Тыным сұлтан Ташкент уәлаятының әміршісі және Ұлы жүздің ханы болған. Кейбір деректерде Тұрсын Мұхаммед хан сол Дінмұхаммедтің ұрпағы деп айтылады.
Хандықты басқаруы
Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза болған соң, Қасым хан билікті өз қолына алды. 1511 жылы Қасым хан билікке қол жеткізгеннен кейін, Қазақ хандығы Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым хандығының аумағы батыста Сырдарияның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында Түркістан қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен Балқаш өзенінің жағалауына дейін, ал солтүстік-батыста Жайық өзеніне дейін жететін. Қасым тұсында Қазақ хандығы халқының саны бір миллионнан асты.
Қасым хан жайында
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан кезінде былай деп жазыпты: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:60%"> ''Қасым хан бүкіл қазақ халқын біріктіру арқылы үлкен әскери күшке ие болды. Қарауындағы халықтың бақытына орай, ол өзінің бейбітшіліксүйгіш саясатымен халықтың махаббатына бөленді. Осы бейбітшіліксүйгіштігімен Қасым хан халықтар арасында ерекше әйгілі болды.'' Қасым хан өлгеннен кейін, өзара қырқысулардың өрши түсуіне байланысты, Қазақ хандығы біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың арақатынасы өзгерді."