cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ұлы Жібек жолы
Ұлы жібек жолының жолдары мен бағыттары
X—XII ғғ. Жібек жолының бір тармағы күллі Іле алқабын оңтүстік-батыс жағынан көктей өтіп, солтүстік шығысқа қарай кетеді екен. Бұл тармақ Науакенттен басталып, Бунджикен және Қастек асуы арқылы жүріп, Іле Алатауының теріскей жоталарына әкелген. Әлгі асуға тағы бір жол Баласағұннан келетін болған. Бұл арадағы танымал белгі қасиетті Ұрын-Арж тауы екен. Жол Іле Алатауының баурайындағы, кәзіргі Қастек, Қаскелең мен Алматы орындарындағы шағын қалашықтар арқылы Талғар қаласының теріскей шетіне орналасқан Тәлхиз (Тәлхира) қаласына жеткен. Осы арада Талғар өзенінің оң жағалауындағы тау баурайында орта ғасырдың аса ірі қала жұртының ойран болған орны жатыр. Тәлхиз транзитті сауданың үлкен орталығы болған.
Іле алқабына басқа жолмен де келе береді екен: Құлан мен Аспа-радан немесе Нұзкенттен шығып, Шудың орта және төменгі ағысындағы қалаларға барған. Сосын Тасөткел қайраңынан өтіп, жол Щу — Іле тауларының теріскей жоталарын жағалап келіп, Іле Алатауының теріскей бетіндегі қалаларды қуалай жүрген.
Тәлхизден Жібек жолы екіге айрылады: оңтүстік желісі Есік пен Түрген, Шелек үстімен жүріп, Іленің Борохудзир маңындағы өткелінен өтіп, оның оң жағалауын қуалап, Хорғос арқылы Алмалыққа жетеді де, осындағы Ыссық көл жақтан келген жол тармағымен қосылады. Жолдың осы бөлігінен археологтар Есік, Түрген, Лауар сияқты кішкене қалалардың, үлкен қала Шелектік төбешіктеніп қалған орындарын тапты, Іленің оң жағымен жол қазіргі заман қыстағы Көктал мен Жаркент арқылы өтеді. Көктал маңында Ілебалық қаласының орны бар.
Алакөлдің оңтүстік-батыс шетінде бір қала болған, оны XIII ғ. саяхатшылары «Облыстың астанасы» деп атаған.
Испиджаб қаласынан шығатын керуен жолы Арыс бойындағы Арсубаникетке, содан Отрар-Фарабқа иек артып, Сырдария бойымен жүріп, Арал өңіріне барған.
Сырдария бойын қуалай жүретін керуен жолы үстіндегі қалалардың ірісі Отырар-Фараб пен Шавғар екен. Бірінші қаланың аты Арыстың Сырдарияға барып құятын жеріне жақын орналасқан, аса үлкен қала жұртының атында сақталып, осы күнге дейін жеткен.
Отырар тоғыз жолдың торабында тұрған. Одан шыққан жолдың бір тармағы Шавгарға, екінші тармағы Сырдария өткелінен өтіп, Васиджа қаласына баратын болған. Одан Сырдариямен жоғары өрлеп, оғыздар қаласы Сүткентті басып, Шашқа, ал төмен қарай — Жентке кеткен. Ал Женттен Қызылқұм арқылы Хорезм мен Ургенішке қаражол тартылып, одан әрі Еділ бойы мен Кавказға асып кететін болған. Жібек жолының осы бөлігі XIII ғ. өзгеше жанданып кетеді және Жент, Сарайшық, Сарай-Бату, Каффу сияқты шулы-дулы шаһарлар үстімен жүретін болады. Шавғар VIII ғ. деректерінен белгілі, оған, әсілі, Түркістан төңірегінде орналасқан Шүйтөбе қала жұрты сәйкес келетін секілді. Казіргі Түркістан тұрған жерде, Шавгармен қатар X—XIII ғғ. Яссы шаһары ірге тебеді, атақты ақын, сопы Ахмет Яссауи сол шаһарда тұрып, уағыз-насихатын жүргізеді.
Шавгардан шыға жол оғыздар астанасы — Янгикентке қарай тартатын. Осы арадан Қызылқұмды басып, тағы бір жол Хорезмге баратын.
Әуелі, Шавгардан, кейінірек Яссыдан басталған жол Тұрлан асуы арқылы Қаратаудың солтүстік жоталарына шығып, Сырдарияны қуалап кететін жолмен жарыса (паралелль) жүретін. Ол жолда Созақ, Ұрысоған, Құмкент, Сүгүлкент қалалары бар еді. Бұл жол не Таластың төменгі жағынан шығып, содан жоғары өрлеп, Таразға баратын, не Билікөлдің батыс жағасымен жүріп, Берукет-Паркет, Хутукчин қалалары арқылы бұл да Таразға жететін.
Жібек жолының Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу арқылы өтетін негізгі арқауынан жол тарамдалып, терістік пен шығысқа қарай, Орталық және Шығыс Қазақстан аудандарына, кейін Сарыарқа атымен мәлім болған Дешті-Қыпшаққа, Ертіс жағалауы мен Алтайға, Моңғолияға асып кетеді екен. Осы арамен атты көшпелілер тайпалары жүретін дала жолы өткен. Сөйтіп малға, жүн мен теріге, металға бай Орталық Қазақстан аймағы сауда-саттық байланыс жүйесіне, оның ішінде халықаралық жүйеге тартылып, көптеген керуен сүрлеулері арқылы Жібек жолы торабымен тоғысады.
Жолдың Отырардан таралған бір желісі Арсубаникеттен өтіп, Арыстанды, Шаян алқаптарына, сосын Қаратаулық жатаған белесінен асып; ал Шавгар мен Яссыдан шыққан желісі Тұрлан асуынан асып, Сауран мен Сығанақ тармағы, Янгикент тармағы — бәр-бәрі тұс-тұстан Орталық Қазақстан жазығына шығып, Сарысу мен Кеңгір, Торғай мен Есіл бойларына баратын болған. Сол аймақтан орта ғасырдың: Болған-ата, Жаманқорған, Нөгербек-Дарасы, Домбауыл, Ормамбет сияқты қала жұрттарының қалдықтары табылған. Әсілі, орта ғасыр бастаухаттарында айтылатын. Жұбын, Конгликет, Ортау мен Кентау сияқты жайлауларды, Гарбиан мен Бақырлытау сияқты кен орындарын осы маңайдан іздеген жөн.
Тараздан шыққан тағы бір сауда жолы Адахкес пен Дех-Нуджикес қалалары арқылы Ертіс жағасына, Қимақтар қағанының сарайына барып, одан әрі асып, Енисейдегі қырғыздар еліне тартатын болған.
Жолдың өзге бір желісі Теріскей-Іледегі Шеңгелді маңынан шығып, Көктал мен Бояулы керуен сарайлары арқылы Балқаш өңіріне, сосын Іледен тарайтын Ортасуды жиектеп, сол арадағы Ақтам қала жұртының орнын басып, көлдің түскейінен 8 шақырым бұғаз арқылы теріскейіне шығады. Керуендер бұғазды кешіп өтіп, Тоқырауын өзенінің құярлығына жуық жерден шығады екен дағы, оның бойын қуалап, әрі Ұлытау жоталарына қарай кетеді.
Теріскей-Іле жолының бір желісі Алакөлді батыс жағынан айналып өтіп Тарбағатай арқылы Ертіске, қимақтар мемлекетінің жеріне жеткен. Тарбағатайда, Ертіс жағалауында Қимақтың Банджар, Ханауыш, Астұр, Сисан секілді қалалары және айналасы бекіністі қамалмен қоршалған, қақпалары темірмен құрсалған орасан зор қала — «қағандар астанасы» орналасқан еді. Қимақтың қалалары сауда жолдары арқылы Енисейдегі қырғыз, Моңғолиядағы ұйғыр қалаларымен, Шығыс Түркістанның көгалды аймақтарымен байланысып отырған.
Ұлы жібек жолы Қазақстан жерінде. Қала мен дала
Қазір Жібек жолының тарихын зерттеу, оны жаңғырту, осы жол бойындағы елдердің саяси, экономикалық, мәдени байланыстарын ұлғайту қайта 0олға алынып отыр. 1987 жылы ЮНЕСКО-ның бас конференциясының XXIV сессиясы «Ұлы Жібек жолын зерттеудің халықаралық жобасын» қабылдады. Оған Грекия, Португалия, Египет, Италия, Қытай, Индонезия, Моңғолия, Оман, Шри Ланка, бұрынғы Кеңестер Одағы қатысты. «Адамды қоршаған орта, жер мен теңіз қорлары», «Мәдениет және болашақ» атты бағдарламалар бекітілді. Осы бағдарламаларды іске асыруға қатысты. 1991 жылы Қазақстанда «Жібек жолы» атты Ұлттық комитет құрылды. Ұлы Жібек жолы көне дәуірде де, қазір де Еуразия халқы үшін мәдени байланыс, саяси рухани мәселелерді шешуде маңызы үлкен.
Дереккөздер
Санат:Ұлы Жібек жолы Санат:Ежелгі әлем Санат:Халықаралық сауда Санат:Халықаралық экономика Санат:Сауда жолдары
КАФ Чемпиондар Лигасы 2015
КАФ Чемпиондар Лигасының 51-ші жарысы.
1 жартылай финал
1 матч
2 матч
2 жартылай финал
1 матч
2 матч
Финал
1 матч
2 матч
Ния-Ю (Хулга тармағы)
Ния-Ю — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хулгаөзенінің сол жағалауынан 75 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 85 км-ді құрайды.
КАФ Чемпиондар Лигасы 2015
Сілтемелер
Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы Санат:2015 жылғы футбол
Ния-Ю (Хулга тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Ақтоғай көшесі (Алматы)
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Беріктік шегінің кернеуі
Беріктік шегінің кернеуі (Напряжение предела прочности) —
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Техника Санат:Машинажасау
Астанқұл Шәкіров
Шәкіров Астанқұл (1.4. 1922, Өзбекстан, Әндіжан қаласы - 11.1.1945, Украина, Калининград облысы Нестеров ауданы Калинин поселкесі) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы. Қазақ. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы желтоқсан айында шақырылды. 75-гвардиялық атқыштар полкінде (З-Беларусь майданы 11 -гвардиялық армия 26-гвардиялық атқыштар дивизиясы) 111. 1944 жылы 15 шілдеде алғашқылардьщ бірі болып Алитус қаласының оңтүстігінде Неман өзенінен өтті. Оң жағалауда бірден ұрысқа кірісіп, басқа бөлімшелердің өзеннен өтуіне кедергі жасап, үздіксіз оқ атып жатқан жау пулеметін жойды. 1945 жылы ұрыста қаза тапты. Шәкіровке КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ленин, «Қызыл Жүлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. Әндіжан қаласындағы алаңда Шәкіровке бюст қойылды. Осы қаладағы №10 мектепке және көшеге есімі беріліп, мектеп қабырғасына мемориалдық тақта орнатылды.
Дереккөздер
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Ұзынбұлақ (археология)
Ұзынбұлақ – мустьер мәдениетінің жоғарғы кезеңіне жататын қоныс. Жамбыл облысы Талас ауданы Қаратау қонысынан солтүстікке қарай 35 км жерде. 1958 жылы Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археологиялық және этнологиялық институтының Қаратау экспедициясы (жетекшісі Х.Алпысбаев) ашып, зерттеген. Археологиялық ізденістер барысында әр түрлі көлемдегі сан алуан бұйымдар (әр түрлі қырғыштар, тескіш-қырғыштар, өзек тастар, өңделген тас құралдар) табылған. Бұлар Ұзынбұлақты байырғы адамдар мустьер уақытында мекендегенін айғақтайды.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштері
Қарудың сақтандырғыш шаппасы
Қарудың сақтандырғыш шаппасы, әдетте жауынгерлік шаппаның алдында болатын, қару шүріппесіндегі ойық қарудың сақтандырғышын тартатын шүріппені қоймай-ақ шүріппенің жауынгерлік взводтан шығып кетуіне әкелетін, қару түсіп кеткенде және соққы алған жағдайларда қалай болса солай атылып кетуден сақтандыру үшін қызмет етеді.
Провинстаун (Массачусетс)
Провинстаун (Provincetown) — Массачусетс штатының Барнстэйбл округіне жататын АҚШ қаласы.
Қарудың сақтандырғыш шаппасы
Дереккөздер
Санат:Спорт
Провинстаун (Массачусетс)
Қала тұрғындарының саны 3 171 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-55500.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Әукен Қиясұлы Машкеев
Әукен Қыясұлы Машкеев (19.10.1933 ж.т., Алматы облысы Кеген ауданы Көлбастау а.) — ғалым, медицина ғыл. докт. (1991), проф. (1993), Қазақстанның еңб. сің. қызметкері (1998). Алматы медицина ин-тын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина ун-ті) бітірген (1958).
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
1964 жылдан Педиатрия және балалар хирургиясы ғыл. орталығында [директордың орынбасары, директор (1985 — 92), гастроэнтерология бөлімінің бас ғыл. қызметкері (2001 жылдан) болып жұмыс істеді. 1992 — 94 ж. ҚР Денсаулық сақтау министрінің ғыл. жұмыстары жөніндегі орынбасары, 1998 жылдан осы мин-тің Қазақстанда полимелитті жою жөніндегі сертификациялау к-тінің төрағасы. Негізгі ғыл. еңбектері сәбилер тағамы гигиенасы, емшек жасындағы балаларды тамақтандыруды оңтайландыру, балалардың тағам жетіспеушілік және ішек-асқазан ауруларын емдеу мәселелеріне арналған. М- тің басшылығымен балаларды құрамы ана сүтінің құрамына жақын ұйытылған сүт қоспаларымен қолдан тамақтандыру мәселелерінің концептуальді жолдарының тиімді клиник.-гигиен. негіздері жасалды. Сол арқылы балалар гипотрофиясы, мешел, анемия ауруларының алдын алуға болатындығын дәлелдеді. Сауып алынған емшек сүтінің құрамын сол қалпында сақтай отырып, оны өңдеудің ерекше тәсілін тапты (1991).
М-ке акад. Т.Шармановтың басшылығымен орындалған “Қазақстан Республикасында тағамтану ғылымының іргелі де қолданбалы аспектілерін дайындау” ғыл.-зерт. жұмыстар циклдері үшін Қазақстан Мемл. сыйл. берілді (2001). “Құрмет белгісі” орденімен медальдармен марапатталған.
Шығ.: Жас балаларды тамақтандыру, А., 1978; Балалар тағамындағы ұйытылған сүт қоспалары, А., 2001 (телавтор); Балалар микробиоценозының қалыпты және патологиялық жағдайындағы ерекшеліктері, А., 2002 (телавтор).Қ. Мәжібаев
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
Сілтемелер
Тұлғалар
Ұзынжал қорғасын-мырыш кен орны
Ұзынжал қорғасын-мырыш кен орны - Қарағанды облысы жерінде орналасқан. Кен орны 1954 жылы ашылған.
Жатыс сипаты
Кен орталық, солтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс телімдерінен тұрады. Кен денелерінің құламы 10°C – 55°C, кені жер бетінен 60-100 м тереңдікте. Бастапқы кентас күкірт-колчеданды, сфалеритті, сфалерит-галенит.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Натаниэль Бэкон
Натаниэль Бэкон (Nathaniel Bacon, 1642 немесе1647—1676 ж.ж.) — Солтүстік Америкадағы ағылшын отары - Виргиниядағы фермерлер көтерілісінің басшысы. Англиядағы кедейленген ақсүйек отбсысында дүниеге келген. 1673 жылы Солтүстік Америкаға қоныс аударып, 2 шағын плантация құрды. 1676 жылы ағылшын отаршылдарына қарсы көтеріліске басшылық етті. Көтеріліс қызған кезде, Бэкон қайтыс болып кетеді. Америка зерттеушілерінің соңғы деректеріне қарағанда, у беріп өлтірген көрінеді.
Дереккөздер
Санат:1642 жылы туғандар Санат:1676 жылы қайтыс болғандар Санат:АҚШ тұлғалары
Домжале (футбол клубы)
«Домжале» (Nogometni Klub Domžale) — Словенияның Домжале қаласындағы футбол клубы. 1921 жылы құрылған.
Сілтемелер
Санат:1921 жылы құрылған футбол клубтары Санат:Словения футбол клубтары
987 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:987 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:987 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бюльбюль
Бюльбюль (Bülbül, туған кезде аты — Муртуза Рза оглы Мамедов); (22 маусым 1897 — 26 қыркүйек 1961) — кеңес әзірбайжан опера әншісі (тенор), музыковед-фольклорист, педагог. КСРО Халық артисті (1938), Сталин сыйлығының иегері (1950). Әзірбайжан ұлттық музыка театрының негіздеушілерінің бірі. Әзірбайжан КСР-і Жоғарғы Советінің депутаты. 1927 ж. Баку консерваториясын бітіргеннен кеін Миланда болып, әншілік өнерін жетілдірген. 1920 жылдан Бакудегі Әзірбайжан мемлекет театрының артисі. Әзірбайжан консерваториясының профессоры. 2 рет Ленин орденімен (1946, 1956), 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен (1936, 1958), Құрмет белгісімен (1938), тағы басқа мемлекеттік сыйлықтармен марапатталған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әзірбайжан музыка педагогтары Санат:Әзірбайжан КСР-інің халық әртістері Санат:Әзірбайжанда қайтыс болғандар
IC 4258
IC 4258 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 47200, MCG 5-32-22, ZWG 161.57, NPM1G +28.0272.
Сыртқы сілтемелер
IC 4258 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Могат
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Сен-Сельв
Коммунаның INSEE коды — 33474, пошта индексі — 33650.
Могат
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сен-Сельв
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2018 адамды құрады. Халық тығыздығы — 113,75 адам/км².
Могат
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сен-Сельв
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Сердалин Мәмбетәлі
Сердалин (Шөбеков) Мәмбетәлі (1865, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы — 1914, Айыртау ауданы Карасевка аулы) — қазақ экономисі, заңгер. Әкесі білімді, ақын болған, өз заманында “Шаһнаманың “Рүстем дастанын” аударған. Сердалин алғашында ауыл молдасынан хат танып, Қоныспай аулында 5 сыныптық орыс мектебін, соңынан Көкшетаудағы 3 сыныптық училищені бітірген. 1886 ж. Петербург университетінде оқыды. Бірақ “Жерлестер одағы” атты студенттік ұйымға қатысқаны үшін университеттен шығарылды. 1888 ж. Омбының техника училищесіне оқуға түсті. Бірақ саяси сенімсіз адамдармен байланыс орнатқаны үшін бұдан да қуылды. Мұнан кейін ел ішіндегі әкімшілік орындарда түрлі қызметтер атқарды. Ел арасында демократиялық көзқарастағы үгіт-насихаттар жүргізгені үшін талай қамауға алынып, үнемі полиция бақылауында болды. Столыпиннің жер реформасына, орыс-казактардың шұрайлы жерлерді қазақтардан тартып алуына ашық қарсы шықты. Сердалин еңбектерінде қазақ жерін шетел капиталистеріне жалға беруге наразылық білдірді, қазақ елінің экономикасы мен мәдениетін өркендету мәселесін көтерді. Көкшетаудағы Степняк кен орнын пайдаланған Штернберг деген ағылшынға 1904 ж. тілмаш болып, 1905 ж. Англияға барды. Сол жылы РСДЖП мүшелігіне өтті. Ол Ақан сері, Үкілі Ыбырай сияқты өнер адамдарымен, Науан хазірет сынды діни ғұламалармен достық қатынаста болған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ақтөбе көшесі (Алматы)
thumb|Ақтөбе көшесі Көшеге Қазақстандағы облыс орталықтарының бірі Ақтөбенің атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Көше Жандосов көшесінен оңтүстікті бойлай, Науаи көшесінің шығыс жағын кесіп өтеді. Көшенің ұзындығы - 750 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Бьерк шарты
Бьерк шарты – Ресей мен Германия арасындағы шарт. 1905 жылыт 11 шілдеде Выборг маңындағы Бьеркте II Вильгельм және Николай ІІ қол қойған. Бьерк шарты күшіне енбей қалды. 1904 жылғы ағылшын-француз келісімінен кейін және Ресей мен Франция арасындығы бұзылмай тұрған кезде жасалды. Бьерк шарты Германия мүддесіне – Ресейді Ұлыбританиямен жақындастырмау, орыс – француз одағын жққа шығару мақсатына сай келеді.
Дереккөздер
Санат:Келісім-шарттар Санат:Германия-Ресей қатынастары
Баклуша (Богана тармағы)
Баклуша — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Пензен облысы, Воронеж облысы, Саратов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Богана өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ворона. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хулен Лопетеги
Хулен Лопетеги Арготе, (Julen Lopetegui Argote; 28 тамыз, 1966, Астеасу) — испан футболшысы, қақпашы, бүгінде бапкер.
Ойыншы ретінде
Реал Мадрид
Барселона
Бапкер ретінде
Испания құрамасы
Бапкерлік статистикасы
14 маусым 2018
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Лас-Пальмас ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Райо Вальекано ФК ойыншылары
Саяси иерархия
Саяси иерархия - [грек, hierarhia; hieros - қасиетті, агһе - билік] - саяси психологиядағы жүйелік талдаудың әдістемелік (методологиялық) түсініктерінің бірі; күрделі көп деңгейлі жүйені құрылымдық үйымдастыру қағидаты, ол деңгейлер арасындағы өзара қарым-қатынасты жоғарыдан-төменге тәртібі бойынша реттейді. Сатылы құрылған жүйеде құрылымдық та, функционалдық да жіктеу болады: эр деңгей белгілі бір қызметтерді орындауға маманданады. Саясатта қоғамдық ұйымның жоғары деңгейінде әр түрлі топтар мүдделері тоғыстырылады, бүл саясаттың қызмет ретіндегі тірегі.
Иерархия ұғымын алғаш V ғ. ортасында Ареопагит христиандық шіркеуді ұйымдастыруды сипаттау үшін қолданған. Саясатта XIX ғ. ортасынан бастап пайдаланыла басталды. О.Конт пен Г.Спенсер оны феодалдық әлеуметтік-саяси жүйені сипаттау үшін пайдаланған. М.Вебер бюрократия түжырымында иерархияны түлғасыз, қатаң тәртіптілік және жауапкершілікті шектеу тән қоғамдық құрылыс ретінде қарастырған.
Саяси құбылыстарды талдауда иерархия түсінігі билік және басқару деңгейлері арасындағы функцияларды тікелей жіктеуді сипаттау үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Түріктердің жартастағы бейнелеулері (петроглифтер)
Түріктердің жартастағы бейнелеулері (петроглифтері) — ертедегі түріктердің жартастағы бейнелеулері (петроглифтер) көрінеу көз тартарлығымен және терең символикасымен айрықша болды. Олар мазмұны жағынан екі топқа бөлінеді: біріншісі — салт аттылар, қаумалап аң аулау, көшіп-қону, жекпе-жек бейнеленген көріністер; екіншісінде ертедегі түрік қағанаттарының өзінше бір нышандарына айналған таутекелердің таңба сияқты бейнелері бар.
Мүсін өнері
Мүсін өнерінен Будданың, бодисатвалардың, перілердің канонға айналдырылған бейнелері кездеседі. Буддалардың беті жалпақ, қабағы қатыңқы, құлақтарының ұшы салбыраған болып келеді.
Мүсіндерде балшыққа жағылған ганч үстінен қызыл сызықпен көз шарасының жоғарғы жағы, мұрынның қыры жүргізіліп, еріннің жиектері боялған; көздері самайда тұтасып кететін қара сызықпен қоршалған. Қас пен шаштың ірі бұйралары көк және қара түске боялып, самайға тағатын жарты шар түріндегі жапсырма үлкен әшекейлер — сыддырмақтар, кеудеге тағатын алқалар, білезіктер сызықпен айқын бейнеленген. Ақбешімдегі будда ғибадатханасынан табылған бодисатваның басы, күнәлілерді қорқытатын док- шитдін қорғаушының басы қызықты.
Ертедегі түріктердің тастан жасалған тұлғалары ерекше назар аудартады. Қазақстан тастан жасалған тұлғалар кен тараған аймақ болып табылады. Көрнектілігі мен керкемдік деңгейі жағынан олар әсте де біртектес емес. Кейде таста тек бас пен бет қана бейнеленген, бірақ олардың ішінен мәселен, үш мүйізді тәж кигізілген белгілі бейне секілді нағыз өнер шығармалары кездеседі. Мүсін жасау үшін ұзындығы 0,5 метрден 2,8 метрге дейінгі ұзынша тастар таңдап алынған. Оларды тастың жалпақ бетін аса батырмай бедерлеу немесе бейненің тұрқын қашап шығару техникасымен жасаған. Тұлғалық мүсіндер сирек кездеседі.
Көбінесе мұртты және сақалды еркектер жиі бейнеленеді, әйелдердің бейнесі сирек кездеседі. Сақал-мұрты бар еркектер әдетте денесімен дене болып тұратын шекпен киіп, белдік буынған. Белдікке қару, қайрақ, қалта және басқа керек-жарақтар ілінген. Мүсіндерде қашап салынған заттар әдетте ертедегі түріктердің обаларында өлген адамдармен бірге қойылған заттардың арасынан кездеседі. Бас киім кигендері аз, кейде шашы көрсетілгендері бар. Тұлғалардың көпшілігінің оң қолына немесе екі қолына бірдей тостаған, саптыаяқ немесе текше тәрізді ыдыстар ұстатылады. Адамның басы немесе беті ғана бейнеленген мүсіндер аз емес.
Әдетте тұлғалар діни-салт ғимараттары қоршауларының шығыс жағына, беті шығысқа қаратылып орнатылған түрінде кездеседі. Оған жалғаса шығысқа қарай діңгек тас-балбалдар тізбегі кетеді. Мүсіндердегі еркектердің бет- пішіні әдетте моңғол өндес, сабырлы да салиқалы болып келеді. Қиғаш көздері, шығыңкы шықшыттары айқын көрсетілген. Бейнелердің көпшілігі нақты адамдардың «портреттері» болып табылады. Ғасырлар қойнауынан мінез-құлқы ор түрлі — асқақ та өктем, жауынгер және арманшыл нақты адамдардың жүздері қарап тұрады.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Түріктер Санат:Петроглиф
Шекаралық режім
Шекаралық режім -
Дереккөздер
Санат:Терминология
Монти-Азул-Паулиста
Монти-Азул-Паулиста (Monte Azul Paulista) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Рибейран-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жаботикабал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 20 924 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 263,492 км² шамасында. Халық тығыздығы — 79,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1896 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Онани
Онани (Onanì) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Нуоро провинциясында орналасқан.
Транзиттік өзен
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Онани
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 473 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 7 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 08020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sacro Cuore di Gesù.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Клаусдорф (Штральзунд)
Клаусдорф (Штральзунд) (Klausdorf (bei Stralsund)) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы Солтүстік Памерания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 637 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 57 047. Муниципалитеттің басшысы — Томас Райхенбах.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Бэйшань
Бэйшань — Орта Азиядағы таулы қырат. Батысында Лобвор көлі ойысы мен шығысында Жошуй (Эдзин- Гол) өзені аралығында. Ендік бағытта 700 км-ге жуық созылып жатыр. Ені 250 км. Биіктігі 2791 м (Мадзуншань тауы). Кристалл жьныстардан түзілген жақпар тастар мен жоталардан құралады.
Дереккөздер
Санат:Азия шөлдері
Қайрат Әукенұлы Байбосынов
Қайрат Әукенұлы Байбосынов  (1950 жылы 1 маусымда Жезқазған облысы, Жаңаарқа ауданы, Атасу кентінде туған) — әнші, қазақ дәстүрлі ән өнерін кеңінен насихаттаушы. Қазақстанның халық әртісі (1990). Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері (2006). Қазақстан Білім Беру ісінің Құрметті қызыметкері, профессор.
Жеке қасиеттері
Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын, гүлденген».
Отбасы
Үйленген. Жұбайы -Жөлеу Рабиға Иманғазықызы (1950 ж.т.), зейнеткер. Ұлы - Байбосынов Мұхтар Қайратұлы (1972 ж.т.); қызы - Байбосын Қорлан Қайратқызы (1979 ж.т.).
Шығармашылығы
«Асылым» - Әні мен сөзі І. Жақановтікі орынд. Қ. Байбосынов.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Өнертану докторлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Үлкен Хулта
Үлкен Хулта (Хута, Үлкен Хулто) — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Голая (Сула тармағы)
Голая — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сула өзенінің оң жағалауынан 57 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Оберкирх (Люцерн)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3143 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.95 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1095, пошта индексі — 6208.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Нюзан-Я
Нюзан-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пупу-Я өзенінің сол жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Пилар-де-ла-Орадада
Пилар-де-ла-Орадада (Pilar de la Horadada) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-Баха-дель-Сегура ауданында (комарка) орналасқан.
Рабс-ан-дер-Тайя
Рабс-ан-дер-Тайя (Raabs an der Thaya) — Аустриядағы қала. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Вайдхофен округінің құрамына енеді.
Пилар-де-ла-Орадада
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22555 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 78,10 км² шамасында.
Рабс-ан-дер-Тайя
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2947 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 134.65 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WT, ресми идентификациялық коды — 3 22 16.
Пилар-де-ла-Орадада
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Рабс-ан-дер-Тайя
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Рудольф Майер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Бармаққұм
Бармаққұм – Тарбағатай жотасының оңтүстігінде, Қатынсу мен Еміл өзендерінің Алакөлге құяр тұсындағы құмды алқап.
Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері
Аумағы 720 км2, абсолюттік биіктігі 383 м, ұзындығы 30 км, енді жері 25 км. Төрттік кезеңде қалыптасқан. Алакөлдің солтүстігінде құмды төбелердің биіктігі 15 м-ге жетеді.
Өсімдігі
Етегінде бұта аралас еркек шөп, түйежапырақ, жусан өседі. Шығысында минералды жылы бұлақ (Айнабұлақ) бар. Бармаққұм мал жайылымына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Абай облысы құмдары
Ляхово (Добрич облысы)
Ляхово (Ляхово) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Балчик қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 435 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9617. Телефон коды — 057975. ЕКАТТЕ коды — 44882.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Lyakhovo Ляхово
NGC 3624
NGC 3624 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1827 жылы 27 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3624 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34599, MCG 1-29-29, ZWG 39.114.
Эрнст Геккель
Эрнст Генрих Геккель (16 ақпан 1834, Германия, Потсдам — 9 тамыз 1919, Йена) — неміс биологы.
1852-1957 ж. Берлин, Вюрцбург университеттерінде оқытушы, 1861—1909 ж. Йена университетінде приват-доцент, профессор болды. Радиолярияларды (1862 және 1887), әктасты губкаларды (1872) және медузаларды (1879, 1880) зерттеген. Эволюциялық ілімді ілгері дамыту бағытындағы “Организмдердің жалпы морфологиясы” (1866), “Дүние жаратылысының табиғи тарихы” (1868), “Антропогения немесе адамның даму тарихы” (1874), “Табиғаттың көркем пішіндері” (1904) атты ғылыми еңбектері белгілі. Геккель бірінші болып ғылымға “экология” терминін енгізді (1866). Ол Ч. Дарвиннің түрлердің шығу тегі туралы теориясы негізінде тірі табиғаттың тегі мен даму заңдылығы жайындағы ілімді дамыта отырып, Ф. Мюллермен бірге биогенетикалық заңның негізін салды. Геккель өсімдіктер мен жануарлардың ірі жүйелік топтарының шығу тегі мен дамуын анықтауда “үштік параллель” (салыстырмалы эмбриология, салыстырмалы анатомия және палеонтология) әдісін ұсынды. Эволюциялық даму барысында адамдар мен маймылдарды питекантроптар байланыстырады деген пікір айтқан.
Дереккөздер
Санат:Потсдамда туғандар Санат:Германия зоологтары Санат:Германия эмбриологтары Санат:Германия философтары Санат:Германия ботаниктері Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Қарлығаш Ыбырайханқызы Мырзаханова
Қарлығаш Ыбырайханқызы Мырзаханова (1956 жылы 12 маусымда Талдықорған облысы Қапал ауданында туған) - филолог.
Әдеби мәтіннің филологиялық сараптауы, орыс әдебиетіндегі дәстүр және жаңашылдық, лексикологияның, ұлттық аудиторияны орыс тілін оқыту, тәрбиелеу, эстетикалық тәрбиелеу, өнердегі және білім берудегі эмпатия (бірге күйзелу) теориясы және т.б. мәселелері бойынша 30 астам жарияланымдардың авторы.
Марапаттары
«Астананың 10 жылдығы» медальдарымен;
оқушысы.
Дереккөздер
Санат:12 маусымда туғандар Санат:1956 жылы туғандар Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:Ақсу ауданында туғандар Санат:21 шілдеде қайтыс болғандар Санат:2011 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Алфавит бойынша ғалымдар Санат:Қазақстан филологтары Санат:КСРО филологтары Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары Санат:Ыбырай Алтынсарин медалінің иегерлері
Қорап (спорттық қарудың)
Қорап (спорттық қарудың), бірнеше патрондары орналастыруға болатын винтовка немесе пистолеттің бөліктерінің бірі қорапта бекітпенің (затвордың) көмегімен патронды ұңғыға жеткізуді орындайтын, беретін тетік болады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Табуска
Табуска — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің оң жағалауынан 713 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Мұраұлы Шорманов Садуақас
Мұраұлы Шорманов Садуақас (1849-1927) - Абай шығармаларын баспадан бастырып шығарушылардың бірі. Санкт-Петербургке қазақ әдебиетінің көптеген нұсқасын алып барған. Олардың ішінде Абай өлеңдері мен Машһүр-Жүсіп Көпеев жырлары да болған. Садуақас бұл шығармаларды орыс оқымыстыларына табыс етіп, баспадан бастырып шығару ісін ұйымдастырған. Бұл қолжазбалар қазір Санкт-Петербургтегі Салтыков-Щедрин атынд. кітапхана қорында сақтаулы. «Қүдашев өлеңдер жинағын Абай аулынан, оның балаларынан жазып алған болу керек деп жорамалдаған едік. Кейін Садуақас жинағы табылғаннан кейін оның Садуақас жинағынан басынан аяғына дейін көшіріліп алынғаны мәлім болды», - деп жазады академик Әлкей Марғұлан өз еңбегінде. Садуақас нұсқасының көшірмесі Абайдың Семейдегі мемлекеттік қорық музейінде сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
V Яков
V Яков (Seumas V, James V, 10 сәуір 1512—14 желтоқсан 1542) — Стюарттар әулетінен шыққан Шотландия королі (1513—1542).
Жас кезі
Яков V Шотландия королі Яков IV мен Англия королі Генриха VIII-нің апайы Маргарита Тюдордың ұлы. 1513 жылы Флодден түбіндегі шайқаста Яков IV қайтыс болғаннан кейін Шотландияның тағына екі жасқа толмаған ұлы Яков V келді. Кәмелетке толмаған патшаның тұсында регенттік кеңесті алғашқыда Маргарита Тюдор басқарды, алайда оның ағылшындыққа деген көзқарасы және Ангус графымен жаңа некесі шотланд ақсүйектерінің наразылығын туғызды. Нәтижесінде регенттікті 1515 жылы Олбани герцогы Джон Стюартқа берілді. Шотландиядағы Олбани герцогы билік еткен кезде (1515—1524 ж.) мемлекеттің Францияға қатысты сыртқы саясатының дәйекті бағытымен және елдегі тұрақтылықпен сипатталды. Мемлекеттің таланттарына және герцогтың абыройының жоғары болуы Арран мен Ангус басқарған екі барондық топ арасындағы қарама-қайшылықтан теңгерімді сақтауға мүмкіндік жасады.
Сол мезетте, Шотландияда ағылшындық рай күшейе түсті. 1521 жылы Шотландияның әлеуметтік ойы тарихында алғаш рет ағылшын-шотландия униясының болашақтағы артықшылықтарын қорғау және Британ аралдарындағы біртұтас мемлекеттің құру туралы Джон Мейджордың «Ұлы Британия» атты кітабы жарияланды. Англиямен жақындасу идеясының өсіп келе жатқан танымалдығы, 1522-1523 жылдары Британ аумағына қарулы басқыншылық ұйымдастыру үшін Олбани Герцогының екі рет жасалған әрекетінің құлдырауынан көрінді: шотланд ақсүйектері соғысқа қатысудан бас тартты. Англияның королі Генрих VIII-нің ағылшындық райды белсенді түрде қолдады, оның негізі Шотландиядағы тыңшысы Ангус графы болды.
1524 жылы ағылшынфильдік рай толқынында Олбани герцогы регенттен босатылды. Яков V-нің дербес билігінің басталуы туралы жарияланды, бірақ билікті шын мәнінде Эдинбург қамалында жас патшаны ұстап отырған Ангус графы басып алды. Шотландтық барондардың көпшілігі Ангус үкіметін қолдаудан бас тартты, алайда 1526 жылы Леннокс графы патшаны босату үшін басқарған көтеріліс сәтсіз болды, Леннокстың өзі өлтірілді. Тек 1528 жылы Яков V Эдинбургтан анасының көмегімен қаша алды. Король туының астына тез арада шотланд ақсүйектері жиналып, Ангусты елден қуды.
Билік етудің басындағы қаржылық жағдай
Мемлекеттің қаржылық жағдайы Яков V-ның 1528 жылы тәуелсіз билігінің басталуы кезінде өте қайғылы болды: Олбани герцогының Францияға сапар шегуі және салтанатты сарай ұстауы, Ангус графының тиімсіз басқаруы және корольдік иелік жерлерінен түсетін салықтарды жинау жүйесін тәртіпсіздік туғызу қазынаны толығымен тонады. Шотландиядағы Яков V-ның басқармасында барлығының орталық сұрағы бюджетті толықтыру мәселесі болды. Өзінің алдындағы ізашарлардан ақша мәселелерінде мұқият болуымен ерекшеленетін патша кем дегенде үш жаңа негізгі табыс көзін тапты: болуы мүмкін жұбайының жасауы, шіркеудің байлығы мен тәркілеу.
Шіркеу саясаты
Олбани герцогының делдалдылығының арқасында және корольдің Екатерина Медичимен некенің болмауына байланысты өтемақы ретінде Папа Климент VII шотландтық дінбасылардан жылдық салық 10 мың фунт стерлинг алу құқығын берді. Осы салықтан түскен қаражат жаңа Жоғарғы Сот палатасын құру үшін қолданылуы тиіс еді. Сот ісін жүргізу палатасы шын мәнінде 1540 жылы қайта құрылды, бірақ корольдік қызметкерлермен дінбасылардан алынатын салықтың басым бөлігі қазынаға түсіп отырды.
Яков V-нің билік еткен кезінде протестанттық оқыту Шотландияға ене бастайды. Шотландия шіркеуінің байлығын пайдалануға мүмкіндік беретін Риммен жақсы қарым-қатынасты сақтау мақсатында, Яков V протестанттарды белсенді түрде қуа бастады. Шотландияда инквизиция оты жанды. Яков V кезінде өртелген ең танымал протестант Мартин Лютердің шәкірті Патрик Гамильтон болды. Сол мезетте, король Яков V кемшіліктерді жою немесе католик шіркеуінің беделін көтеру үшін шара қолданғаны туралы ешқандай дәлелдер жоқ. Керісінше, шіркеудің патшалық билікке бағындыруы оның кірістерін тартып, лауазымдарды таратуға жұмсалды. Яков V-нің алты заңсыз балаларына шотландтық ең бай аббаттық берілді.
«Кедейлердің патшасы»
Яков V-нің ақсүйектерге қатынасы шотланд патшаларына тән емес қатаңдығымен ерекшеленді, кейде өшпенділікке де барды. Корольдің кәмелет жаста болғанда, Ангус графы билеген уақытпен байланысы бар барлық адамдар сотталды немесе жазаланды. Яков V шекаралас аймақтардың бүлікші барондарға қарсы бірнеше рет жазалаушы экспедициялар жүргізді. Патша Шотландияның таулы аймағында тәуелді дәстүрлі саяси тірегіне Аргайл мен Хантли графтарына қарсы кельттік рулардың басшыларымен жақындасты. Король Аргайл графы тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деп айыпталып, елдің батыс аймақтарының әкімшілігін басқаруға қатысудан шеттетілді. 1540 жылы Яков V Оркней мен Гебрид аралдарына бара отырып, кельттік басшылар мен тұтқынға түскендердің антын алды.
Мұның бәрі шотланд ақсүйектерінің наразылығына әкелді. 1532 ж. кейін өкілдер корольдік кеңеске және басқа да билік органдарына қатысуларын қоя бастады. Яков V-нің патшалық билігінің соңында патшаның айналасы көбінесе дінбасылар мен кішігірім жер иелердің өкілдерінен тұрды. Оның шаруалар мен жетесіз азаматтардың мұқтаждықтары үшін ерекше алаңдаушылығының арқасында Яков V «кедейлердің патшасы» деген лақап ат алды.
Қазынаның жағдайы және патшаның шығындары
Тәркілеу, өтемақы және жер учаскелерін көтеру практикасы нәтижесінде патша билігінің аяғында мемлекет мүлігінің кірістері 3 есеге артты. Сот төрелігін жүзеге асырудан түскен табыстар күрт өсті. Корольдің екі некесінен қазынаға 200 мыңнан астам ливр, сондай-ақ көптеген әшекейлер әкелді. Шіркеудің байлығын пайдалану арқылы үлкен сомалар жинақталды (дін қызметкерлеріне салық төлеу, лауазымдарды бөлу).
Сонымен қатар, Яков V сарай құрылысы бойынша үлкен бағдарламаны іске қосты: оның билігі кезінде Мария де Гиз Франция сарайларынан кем түспейді деп есептеген Стерлинг, Фолкленд, Линлитгоудағы корольдік сарайлары салынды. Сондай-ақ, король бай емес Шотландия үшін зор сарайы болды, қымбатты және зергерлік бұйымдарды белсенді түрде сатып алды. Қатаң ішкі саясатты жалғасуы кезінде корольдің бұрын-соңды болмаған шығындары, шотланд ақсүйектерінің қанағаттанбауына және оның иелігіндегі қауіпсіздігі туралы белгісіздікке себеп болды. Мұның бәрі ішкі күрделі дағдарыстың туындауына әкеліп соқтырды, бұл патшаның сыртқы саясатымен тереңдей түсті.
Неке туралы мәселе
Яков V өзінің билік ету мерзімі бойы қаржылық және саяси тұрғыдан тиімді қалыңдықты іздеді. 1527-1531 жылдары Рим папасы Клемент VII-мен Яковты Екатерина Медичиге үйленуі туралы келіссөздер жүргізілді. Дания патшасының қызы мен Венгрия королінің жесірімен некеге тұрудың мүмкіндіктері қарастырылды. Кейінірек, патша Францияны әулеттік одақ құру туралы қажеттілігіне сендірді және 1537 жылдың 1 қаңтарында Яков V француз королі Франциск I-нің қызы Мадлен де Валуаға үйленді. Ол патшаның қазынасына 100 мың ливраны алып, тойдан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. Корольдің жаңа келіні Гиз герцогы Лотариндық Клодтың қызы Мария де Гиз болды. 1538 жылдың 10 мамырында Мария Шотландияға келді, көп ұзамай оның үйлену рәсімі өтті. Патшаның екінші некесі тағы да 150 мың ливр әкелді.
Англиямен қақтығыс және корольдің өлімі
Ангус графының ағылшынфилдық партиясынан жасынан зардап шеккен Яков V, өзінің билігі кезінде Англияға деген дұшпандығын сақтады. Алғашында ағылшын-француз бітімі күшінде болып тұрған кезде, бұл қастандық жүзеге аспады, тіпті королдің және Генрих VIII-нің үлкен қызы Мариямен болуы мүмкін неке туралы келіссөздер жүргізілді. Алайда, Генрих VIII-ның Рим папасымен үзілісі, Англиядағы католиктерді қатыгездікпен қудалау және 1530-жылдардың аяғында Яков V-нің Франциямен әулеттік одағы ағылшын-шотландық қарым-қатынастарды күрт шиеленістірді.
1541 жылы қыркүйекте Англия королінің ұсынысы бойынша Йоркте екі британдық мемлекеттердің патшалары арасында кездесу ұйымдастырылды. Алайда, Яков V өзін тұтқындаудан қорқып, келіссөзге келуден бас тартты, бұл жайт Генрих VIII-нің ызасына қатты тиді. Ағылшындық қарулы күштерді жұмылдыру туралы жарияланды, 1542 жылдың тамызында ағылшын əскері Шотландияға басып кірді, бірақ Хаддон-Рига түбіндегі шайқаста Хантли графы оларды талқандады. Яков V шотланд жасағын шақырды, бірақ королдің ішкі саясатына қанағаттанбаған шотланд ақсүйектерінің көпшілігі оған қатысудан бас тартты. Ашуланған патша Хантлиді бас қолбасшылықтан босатып, 20 мыңға жуық армияны жинап, ағылшын шекарасына қарай беттеді. 1542 жылдың 24 қарашасында патшаның фавориты Оливер Синклэр бастаған шағын шотландтық отряд Солуэй-Моссе түбінде жеңілді. Шотландықтарда қаза тапқандардың саны азғантай болғанымен, жеңіліс жаппай әскери қызметтен қашу мен кейбір барондардың ағылшындардың жағына өтуіне себеп болды. Көңілі қалған, жалғыз қалған патша Фолкленд сарайына қайтып, онда 1542 жылы 14 желтоқсанда қайтыс болды.
Неке мен балалары
Джеймс Стюарт (1540—1541) Мария I Стюарт, Шотландия королевасы
Яков V-де кемінде жеті некесіз туған балалар болған, оның ішінде ең танымалы Морей графы Джеймс Стюарт, және Колдингем приоры Джон Стюарт. Роберт Стюарт тағы бір некесіз туған ұлы.
Әдебиет
Санат:Шотландия королдері Санат:Стюарттар
Сергей Николаевич Нелидов
thumb|Сергей Николаевич Нелидов Сергей Николаевич Нелидов
1951 жылы 16 сәуірде УКСР Киев қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Нелидов Николай Иванович, полковник. Анасы - Нелидова Зоя Александровна, үй шаруасымен айналысады. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология факультетін бітірген (1973), микробиолог. Биология ғылымдарының кандидаты (1980), докторы (1991). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Күріш өсіру үшін сілтілі топырақ мелиорациясының микробиологиялық аспекттері».
Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің Алматы филиалының профессоры (2003 жылдан). Петровск ғылым және өнер академиясының (2005 жылдан), Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі (2007жылдан). ҚР Ауылшаруашылық ғылымдары академиясының мүшесі-корреспонденті (1997 жылдан). «Денсаулық денесофиясы: экологиялық және әлеуметтік-экономикалық аспекттері» (2003), «Тазалық пен пәктік» (2006), «Жыныстық қатынастардың денесофиясы» 2 кітапта (2006, 2007), «Әлем халықтарының неке және отбасының дәстүрлері» (2008) оқу құралдарының; 80 ғылыми және 70 ғылыми-көпшілік мақалалардың авторы. 5 өнертабыс куәлігіне ие.
1973 жылдан - ҚазКСР ҒА Жер құрамын зерттеу институтының аға ғылыми  қызметкері. 1989 жылдан - Қаз  ҚБҒЗО экологиялық мәселелер бөлімі директорының орынбасары. 1991 жылдан - Алматы қаласы «Жер» концернінің ғылым бойынша вице-президенті. 1998-1999 жылдары - Алматы қаласы «Оннури» коледжінің директоры. 2000 жылдан - Алматы қаласы №34 ОМ ғылым бөлімінің меңгерушісі. 2003 жылдан бері - Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің Алматы филиалының профессоры. «Денсаулық», «Эскулап», «Медный всадник - Казахстан» журналдарының редакциялық алқасының мүшесі. Ағарту саласындағы «Ильхам» сыйлығының (2005-2007), М.В. Ломоносов атындағы Петровск ғылым және өнер академиясы сыйлығының лауреаты.
Әскери атағы - запастағы капитан.
Діни көзқарасы - атеист.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жағымды».