Америкадағы_шағын_кәсіпкерлік_және_корпорация
Шағын кәсіпорындар
Бүгін де АҚШ экономикасында алып корпорациялардың ешқандай да шешуші жағдайға ие емес екендігі көптеген сыр- ттан келушілерді таң қалдыруда. Елдегі тәуелсіз кәсіпорын- дардың 99 пайызында 500 адамнан кем жұмыскер қызмет іст- ейді. АҚШ-тың Шағын кәсіпкерлік жөніндегі әкімшілігінің (8ВА) мәліметтеріне сәйкес барлық қызмет етушілердің 52 пайызы осы шағын кәсіпорындарда еңбек етеді. Шамамен 19.6 миллион американдық жиырмадан кем жұмыс орны бар компанияларда, 18.4 миллион адам 20-99 аралығында кісіге жұмыс бере алатын фирмаларда, ал 14.6 миллион адам 100-499-ға дейін жұмыс орны бар кәсіпорындарда қызмет етеді. Ал, керісінше американдықтардың 47.7 миллионы 500-ден жоғары жұмыс орнын үсына алатын фирмаларда қыз- мет етеді. Шағын бизнес кәсіпорындары Америка экономикасы үшін тұрақты динамизмнің түп негізі болып табылады. 1990-1995 жылдар аралығында олар экономикадағы 3/4 жаңа жұмыс орнын ашты, бұл 1980-ші жылдарға қарағанда жұмыспен қамтамасыз етудің өсуіне қосқан үлкен үлес болып табылады. Сонымен қатар бұл экономикаға жаңа топтардың кіруіне жол ашылғанын көрсетеді. Мысалы: әйелдер кіші бизнеске белсене қатысады. Әйелдердің жеке меншігіндегі кәсіпорындар саны 1987-1997 жылдар аралығында 89 пайызға, яғни 8.1 миллион- ға дейін өскен, ал 2000 жылы кәсіпорынның сол секілді түрлерінде әйелдер жеке меншігіндегі жеке иеленушілер саны 35 пайызға жетеді деп күтілген болатын. Кіші фирмалардың қызметтен жасы үлғайғандар мен жарым-жартылай жалда- нып істеуді қалайтындарды жұмысқа көптеп тартуға ұмтылыс барын байқауға болады. Шағын бизнес кәсіпорындарының ерекше күші - олардың экономикалық жағдайдың өзгеруіне жылдам бейімделе ала- тындығында. Олар көбінесе өз клиенттерін жақсы біледі және олардың қажеттіліктерін қолма-қол қанағаттандыруға қашан да әзір тұрады. Шағын кәсіпорындар, мысалы, Калифорния штатындағы компъютермен байланысты Силикон аңғарындағы кәсіпорындар, тағыда басқа жоғары технологияларға негіздел- ген техникалық жаңартулардың көзі болып табылады. Ком- пьютер өнеркәсібіндегі көптеген жаңашыл фирмалар өз га- раждарында механизмдерді қолмен құрастырушы «бесаспап шеберхана» ретінде бастап тез арада үлкен, қуатты корпора- цияларға айналды. Аз ғана уақытта ұлттық және халықаралық экономиканың негізгі ойыншыларына айналған шағын компа- ниялар тобына бағдарламалармен қамтамасыз етумен шүғыл- данатын Місгозой компаниясы, тасымал қызметін атқаратын Ғесіегаі Ехргезз; спорт киімдерін өндіруші Мке компаниясы, компьютерлік тораптар үйымдастыратын Ашегіса Опііпе ком- паниясы; балмұздақ дайындайтын Беп 8і Іеггу'8 компаниялары жатады. Әрине, көптеген шағын кәсіпорындар сэтсіздікке ұшыра- ды. Дегенмен Құрама Штаттар басқа елдер секілді емес, онда бизнестегі сәтсіздіктің әлеуметтік	таңбасы	болмайды. Сәтсіздік кәсіпкер үшін құнды тәжірибе ретінде қарастырыла- ды. Себебі, бұл сәтсіздік алдағы әрекеттеріне сабақ болады. Экономистер былай дейді: нарықтық күштер үлкен тиімділікке мүмкіндік туғызып, сәтсіздік ретінде көрініс табады. Адамдар тарапынан шағын бизнеске көрсетілетін үлкен құрмет штаттардың мемлекеттік органдары мен АҚШ Конгресінде шағын фирмалар пайдасына көрсетілген қолдау мен ылайықты шешімдер қабылдауға үласып жатады. Шағын ком- паниялар көптеген федералды^ реттеуші ережелерден, мыса- лы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау ережелерін сақтаудан босатылған. 1953 жылы Конгресс Шағын кәсіпкерлік жөнінд- егі әкімшілік (8ВА) құрған болатын, ол кәсіби сарап пен кіші бизнесті ашып немесе басқарғысы келетін адамдарды қаржы- лық көмекпен қамтамасыз ету үшін керек (келісім төлеміне пайдалануға берілген федералдық қаржының 35 пайызы ша- ғын кәсіпорындарға бөлінеді). Әдетте әр жылы шағын кәсіпо- рындарға айналым капиталына мекеме мен машина және қүрал-жабдық алу мақсатында несиеге 10 миллиард доллар алуға 8ВА кепілдік береді. 8ВА шеңберінде қаржы салатын компаниялар кәсіпорындардың капиталы ретінде тағы да 2 миллиард доллар бөледі. 8ВА азшылық топтарды, әсіресе, шығу тегі африкалық, азиялық және испандық американдықтарға арналған бағдарла- маларды қолдауға тырысады. Ол экспорттық қабілеті бар шағын кәсіпорындарының бірігіп жұмыс істеу мүмкіндіктері мен нарықты таразылай алатын нақты пәрменді бағдарлама- лардың іске асуына басшылық жасайды. Сонымен қатар агент- тік зейнетке шыққан кәсіпкерлердің жаңа және толқымалы кәсіпорындарды басқаруда көмек ұсынған бағдарламаларға демеушілік көрсетеді. Жекеменшік, мемлекеттік агенттіктер- мен және университеттермен жұмыс істей отырып, 8ВА соны- мен қатар техникалық және басқару көмегін көрсететін 900 жуық Шағын бизнесті дамыту орталықтарын басқарады. Сонымен қатар 8ВА үй иеленушілерге, жалдаушыларға және су тасқынынан, желден, торнадодан және тағы басқа апаттардан шығынданған кәсіпорындарға барлық мөлшерде төмен-пайыздық несие беру арқылы 26 миллиард доллар пай- да тапты.