cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вайгач
РКФСР-дің Архангельск облысындағы Ненец ұлт округы құрамына кіреді. 3383 км2 жерді алып жатыр; ұзындығы 100 км, ені 45 км-ге жуық. Аралдың жер беті жазық. Негізінен төменгі полеозой мен пермбнің сазды тақта тасынан, құм тасынан және әк тасынан түзілген. Климаты суық. Қаңтардың орташа температурасы -20оС, маусымда 5оС-қа жуық. Солтүстік жағадауында Вайгач, Долгая Губа, оңтүстігінде Варнек ауылдары бар.
Каразыбаш
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Кангла
Кангла — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вор-Я өзенінің оң жағалауынан 132 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Құдайғұл Құдайбердіұлы
Құдайғұл Құдайбердіұлы - батыр, шамамен XVIII ғасыры соңы мен XVIII ғасыры басында өмір сүрген. Құдайғұл жасынан ерлік көрсетіп, маңына ел жинаған. Орта жүзбен де байланысы болып, Арғын руының қызына үйленген. Одан туған Кебек деген ұлы ер жетіп, «нағашы жұртымды көремін» деген соң Құдайғұл жолдастарымен жолға шығады. Сол сапарда қалмақтан зәбір керген бір қазақ ауылын бұлар айласын асырып, жаудан аман алып қалады. Риза болған ауыл қариялары «таңдаған қызынды ал» деген. Содан Құдайғұл ауыл биінің үш қызының кенжесі Қарлығашқа үйленген. Одан туған үш ұлдың бірі — ейгілі Байбарақ батыр. Құдайғұлның ұрпақтары Шыңғырлау, Сырым, Жаңақала, Казталов, Бекей ордасы, Құрманғазы (Атырау облысы) ауданында тұрады. Батырдың бір баласы Малбасар Шыңғырлау ауданының Алмаз ауылы маңына жерленген. Құдайғұл өмірі туралы деректер аз.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Кедергіш
Кедергіш (Дроссель) — тізбедегі ауыспалы токты өшіру, сонымен қатар әр түрлі жиіліктегі сигналдарды бөлу мен шектеу мақсатында пайдаланылады. Кедергіш сонымен бірге пісіру тогын бірқалыпты реттеп отыруға арналған ауыспалы индуктивтік кедергі ретінде де қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Компьютерлік төңкеріс
Компьютерлік төңкеріс - компьютерлердің және компьютерлік технологияларды кеңінен қолданумен байланысты төңкеріс; XX ғасыр соңынан ғылым, мәдениет, технология және адам өмірінің басқа да әртүрлі салаларын қамтиды. Төңкерістік ілгерілеу алдымен, ғылымда және техникада, кейіннен FTT символына айналған сандық электронды-есептеу машиналарының (ЭЕМ, компьютерлер) қолданылуымен әлеуметтік процесте жүзеге асырылды. Олардың пайда болуы адамның қисынды ойлау қабілетін біртіндеп машинаға беру, сол арқылы болашақта өндірісті кешенді автоматтандыруға және басқаруға өту көзделуде.
ЭЕМ пайда болғаннан үшінші мыңжылдыққа дейін бірнеше ұрпақ алмастырды.
Кейбір зерттеушілер компьютерлік төңкерісті бірнеше кезеңге бөледі: Бірінші кезең - сандық, ол жеке компьютерді бұқаралық қылды және оны миллиондаған адамдардың меңгеруіне жағдай жасады. Екінші кезеңде басқару мен бизнестің басқару жүйелеріне автоматтандырылған жүйелерді енгізумен сипатталатын компьютерді қолданудың сапалық жағына ауысты. Интернеттің таралуы салдарынан әлемге терезе кеңінен ашыла бастады (Интернет, интернет-экономика, қашықтан оқыту және өздігінен білім алу және т.б.), ұжымдық жұмыс құралына айналды (интернет-мәжілістер, үлестірілген зерттеулер, өндірістер және т.б.).
Алдағы бірнеше жылда ЭЕМ процессорларын жасау 10 гигагерц шамасынан асады, тұтынушылардың жұмыс столдарында 1990-шы жылдардың интеллектуалды интерфейсімен (тұтынушының "бет бейнесін ажырату" және даусынан тану) және жайпақ мониторы бар суперкомпьютердің сымсыз баламасы тұрады. Одан кейін бізді компьютерлік әлемде кванттық төңкеріс күтіп тұрған болуы мүмкін, оның сандық және сапалық салдарын бүгінгі күні болжау қиын. Өркениет жетістіктерінің тең жартысы соңғы жарты ғасыр еншісінде, оны тікелей осы компьютерлік төңкерістің салдары деп қорытынды жасауға негіз бар.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Бәсекелестік қасиеттер
Бәсекелестік қасиеттер - адам мінезіндегі бір-біріне қарама-қайшы, үйлеспейтін қасиеттер, ондай қасиеттер бірдей жағдайларда сәйкес келмейтін, қарама-қайшы формадағы қылықтарды тудырады. Бәсекелестік қылық — басқа адамдармен бәсекелестік жағдайында, олардан асып түсуге, бәсекеде оларды орағытып жеңуге бағытталған адамның қылығы.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Тарих-и байхаки
ТАРИХ-И БАЙХАКИ, "Байхаки тарихы" - парсы тарихшысы Әбу-л-Фазл Байхакидің (995-1077) шығармасы. Тарихи-и Байхаки сұлтан Масудидің билік құрған тарихы баяндалады. Онда Ғазнауи әулеті және онан бұрынға Ғазнауи сұлтандары мен Қарахан, Самани, Хорезмшаһ әулеттері туралы көптеген тарихы деректер бар. Тарих-и Байхаки X - XI ғасырлардағы Иран, Ауғанстан, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның тұрмысын зерттеушілер үшін құнды дерек болып табылады.
Дереккөздер
Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Қаңлылардың шаруашылығы, саудасы мен қолөнері
thumb|200px| Қаңлылардың шаруашылығы, саудасы мен қолөнері
Шаруашылығы
Шаруашылығы — Қаңлы мемлекеті алып жатқан жер табиғи-климаттық және ландшафтық-географиялық көрсеткіштері жөнінен мейлінше алуан түрлі болған. Мұнда тау аңғарларындагы құнарлы тау беткейлері, өзендердің анғарлары, кең-байтақ дала кеңістіктері, шөлейттер мен шөлдер де бар еді. Нақты шағын аймақтардың әрқайсысындағы тұрғындардың шаруашылық қызметінің негізгі бағытын да географиялық орта анықтады. Оның үстіне түрлі аудандар адамның игеру дәрежесімен, шаруашылық қызметке тартылуымен, шаруашылықтың белгілі бір түрінің даму дәрежесімен ерекшеленді. Хорезмде, Арал өңірінде, Зеравшан аңғарында, Ташкент алқабында ертедегі және алдыңғы антик дәуірінде отырықшылық дамып, ежелгі қоныстар мен қалалар қалыптасқан. Көшпелі (жартылай көшпелі) мал шаруашылығы мен суармалы егіншілікпен айналысқан тұрғындар мемлекеттік құрылым шеңберінде жарасымды біріктірілді. Бұл орайда сол шаруашылық бағыттарының өкілдері этникалық жағынан туыс еді, олардың мәдени тамырлары бір болатын. Бұл қоныстар тұрғындарының шаруашылық қызметі қарапайым суландыру негізіндегі егіншілік болды. Бірақ біздің заманымыздағы алғашқы ғасырлардың өзінде-ақ, мысалы, Шыршық өзенінің оң жағалауында ірі Зах каналы (20 шақырым) қазылды, ал сол жағалауында Ханарық каналы тартылды. Жетіасар алқабында тұракты емес, тасыған өзендерді, су жайылған тоғандарды, көп еңбек жұмсау керек етілмейтін шағын суландыру жүйелерін пайдаланып, көлдете жайып суару түрі басым болды31. Көк-Мардан алқабындағы суландыру жүйесін қосымша зерттеу Арыстың ескі арналарында топырақ үйіп бөгелген тоғандар мен бөгет салынған тармақтары суландыру үшін пайдаланылғанын көрсетті, олардан егістіктер мен бақшаларға су ағатын арықтар тартылған. Жергілікті жерді зерттегенде және ескерткіштер мен олардың төңіректерінің аэрофото суреттерін ажыратқыш қарағанда арықтардың іздері, плотиналар мен бөгеттердің қалдықтары аңғарылды. Қаңлылардың қазылған қоныстары мен ертедегі қала орталықтарының бәрінен дәнді дақылдардың (арпа, тары, бидай) қалдыктары, бақша дақылдары (қауын, қарбыз) мен жемістердің (алма, жүзім, өрік және басқалары) дән- сүйектері табылды.
Тұрғын үйлер жанындағы зат сақтайтын жайлардан қор сақтауға арналған үлкен қыш көзелер мен ыдыстар табылды, еденнен ұра-шүнқырлар қазьшған. Мәдени қабатта, тұрғын үйлердің қираған жұртында дәнүккіштер, тас диірмендер мен келілер көп. Тұрғын үйлер жанында малды қоршауда ұстауға арналғаны анық орындар кездеседі. Малдың негізгі бөлігі, қоныстан тыс жерде, ұжымдык табында ұсталса керек. Қаңлы]лардың қоныстарын қазған кезде үй жануарларының сүйектері көп кездеседі. Олардың ішінде ең көбі қойдың, сиырдың, ешкінің, жылқының сүйектері. [[Палео- зоологтар елік, таутеке, арқар, киік, марал, қабан сияқты жабайы жануар- лардың сүйектерін де бөліп көрсетеді. Басқасын былай қойғанда, мүйіздерден әр түрлі бұйымдар жасалған. Үйрек, қаз, бірқазан сияқты суда жүзетін құстар ауланған. Балық аулау дамыған, оны балық сүйектері мен қабыршақтарынын табьшуы дәлелдейді. Балықты сүңгімен түйреп, басқа да әр түрлі құралдармен аулаған. Тегінде, мемлекеттің билеуші таңдаулы адамдары, кейініректе Орталық Азия тарихында болғанындай, өздерінің ерте замандағы ата-бабаларының көшпелі тұрмыс дәстүрін, идеологиясын, тарихи аңыздарын сақтап қалса керек. Осыған байланысты Қытай хроникаларының қаңлы билеушілерінін жазғы және кысқы ордаларының әр жерде орналасқанын, олардың бір-бірінен 900 ли қашықтықта жатқанын хабарлайтындығын еске сала кетейік. Қазақстан аумағындағы көшпелі мал шаруашылығына өте ертеден бастап, қазіргі кезге дейін жайылымдардың маусымдар бойынша бөлінуі тән екенін және көшіп-қону жолдарының меридиан бойынша болатынын ескере келіп, қаңлы қысқы астанасы Сырдария бойындағы аймақта болса, жазғы жайылымы мен билеушінің ордасы алыста жатқан Орталық Қазақстан далаларында болуы мүмкін деп жорамалдау әбден орынды болады32.
Сауда
Сауда — Біздің заманымыздағы II — V ғасырлардағы қаңлылардың шаруашы- лығьшың сипаты туралы жинақталған деректер тұрғындарды барлық қажетті өнімдермен, шикізатпен және қолөнер бұйымдарымен өзін-өзі толық қамтамасыз еткен деп қорытынды жасауға қазірдің өзінде мүмкіндік береді. Ең дамыған аймақтарда ертедегі қалалы орталықтар қалыптасып, колөнер мен сауда орталықтарына айналады. Ішкі базардың дамуын сол кезенде жергілікті теңгелердің тұрақты соғып шығарыла бастауы дәлелдейді. Қазіргі уақытга мамандарға салмағы әр түрлі, иконографиялық дәстүрі тұрақты 1300-ден астам мыс теңгелер мәлім. Негізгі үлгісі — билеушінің портреті қырынан бейнеленген. Иконографиялық нұсқалардьщ өзі де әр түрлі сериялы, бірак оларды таңбалардың бір үлгіде бейнеленуі мен теңгенің сырт жағындағы ертедегі бейнелер біріктіреді36. Мұндай теңгелер табылған негізгі аймақ — Ташкент алқабы. Қаңлы кейіннен енген қаңлылар Юни деген шағын иелігі осында орналасқан. Біздің заманымыздағы III ғасырда қаңлылардың бөлшектенуі салдарынан бұл иелік дербес Шаш иелігі ретінде мәлім. Жоғарыда суреттелген үлгідегі теңгелердің мерзімі дәстүр бойынша біздің заманымыздағы III - IV ғасырлар деп белгіленеді. Алайда қаңлылардың теңгенің неғұрлым ертеректе қолданылғанына дәлелдер бар. В.М. Массон Грек-Бактрия билеушісі Эвкра- тидтің кейіннен қаңлылар теңгелерінің соғылуына ұқсас таңба соғылған күміс теңгесін атап өткен. Бұл теңгенің мерзімі б. з. б. II ғасыр деп белгіленеді және Сырдария аймағы мәдениеттерінің қаңлы тобына жатқызылады37. Ташкент теңгелеріндегі таңбалар сияқты таңба біздің заманымыздағы I ғасырдан бастап Хорезм теңгелерінде кімге тиесілі екендігінің негізгі белгісі ретінде орнықтырылады38. Осы деректер негізінде мамандар Хорезм мен Шаш билеушілерінің қаңлы қалыптасып, ол гүлденген кезенде ғана орнығуы мүмкін болған туыстық байланыстары туралы мәселе қойып отыр39. Сонымен бір мезгілде дерлік қаңлы аумағында қытай теңгелері — У- шу пайда болады. Олар, атап айтқанда, Отырар алқабындағы Мардан қорымынын қабірлерінен табылды40 және алыс жерлермен сауда байланыстары жасалғанын дәлелдейді. Бұл теңгелер Орта Азияға Шығыс Түркістан арқылы келген. Ферганадағы үңгіп қазып жерлеген қабірлерден олар едәуір көп табылды41. Олардың мерзімі б. з. б. II ғасырдан басталады деп белгіленеді. Қабірлерден теңгелердің табылуы, сөз жоқ, тауар-ақша қатынастарының дамығанын дәлелдейді. Соңғы кезенде қаңлыларға қушандар мен сасанилердің күміс, мыс теңгелері келеді. Талас аңғарындағы Шоң-Қаңқа-1 қорымынан осындай екі теңге табылды. Олардың біреуі — сасанилік Хормизд патшаның атынан соғылған күміс теңге де, екіншісі — Кушан билеушісі Васудеваның мыс теңгесі.
Қолөнер
Қолөнер — Қаңлылардің қалалары мен қоныстары жергілікті базарларды не қажеттінің бәрімен қамтамасыз ететін қолөнер орталықтарына айналады. Қоныстар мен қорымдарды қазғанда керамика мейлінше көп табылды. Зерттеушілер шаруашылықта түрлі қажеттерді камтамасыз ететін ыдыстардың ондаған түрін атайды. Металл ыдыспен бірге, керамика ыдыс тамақ дайындау үшін пайдаланылған. Сұйықгы тасу және сақтау үшін тұтқалы құмыралар тұтынылған. Азық-түлік жерге қазып орнатылған үлкен ыдыстар — көзелерде сақталған. Ақырында, әсемдеп жасалған ас ішетін сапты- аяқтар, құмыралар, кеселер де болды. Әдетгегі бұйымдар ішінде зор көркемдік талғаммен істелгендері кездеседі. Мысалы, тұтқасы жануар мүсіні түрінде жасалған қакпақ сондай бұйым. Ол жануардың тұмсығы дөңес, құлақтары тік әрі шұнақ сауыры шөпкөректілерге тән, қысқа құйрығы жоғары қайырылған. Тегі, мүсінде киік бейнеленген болса керек. Бұл кезде керамика дайындау ісіңце қыш үршықшасы әлі таралмаған. Ыдыстар айналып тұратын тұғырда таспалау әдісімен жапсырып жасалған. Безендіру және сапасын жақсарту үшін антобтық қаптама, жылтырату, ойып өрнектеу қолданылған. Күйдіру көбінесе қыш күйдіретін пештерде жүзеге асырылды. Жалпы алғанда, зерттеушілер Сырдариядағы керамика өндірісінің әдеттен тыс қарапайымдылығын, дәстүрлілігін үнемі атап көрсетеді. Қаңлылар заманындағы қорымдар мен қоныстардан алуан түрлі металл бұйымдардың табылуы жергілікті жерде металлургия қолөнерінің дамығанын көрсетеді. Қаңлы үшін металлургия өндірісінің жетекші орталықтары Шаш - Илақ аймағындағы қоныстар мен қалалар болды. Нақ сол кезде осында, тауларда, жергілікті кен негізінде темір және полиметалл өндіру, алтын мен күміс өндеу дамиды. Алдыңғы қалалық ірі металлургия орталықтарының бірі қираған Құлақта қаласының орнындағы қала болған. Оның көлемі 50 гектарга жеткен, метал-лургия өндірісінің іздері айқын сақталған33. Әдетте құрамы бай кеніштерден кен алынды. Олар опырылып, ашық өңірлеу мен аралас топырақты өңдеу жолымен өндірілді, бұл кенді аз бергенімен, оған шығын да аз жұмсалатын еді. Кеңді балқыту, байьтту, тегінде, кеніштерге жақын жерде жүргізілсе керек. Дөңгелек пештер де, төрт бұрышты пештерде пайдаланылған34. Металл бұйымдардың құрамы мен шеберханалардың қалдықтарды ме- таллургияның түрлі салалары — темір ұсталығы, қола құю, зергерлік істің дамығаның дәлдейді. Шеберханалардың өніміне қорғаныс және шабуыл жасау қарулары, ат әбзелдерінің болшектері, ауыл шаруашылық кұралдары, темірден соғылған бұйымдар кірген. Қаңлылардың қабірлерінен әдетте қанжарлар, семсерлер, пышақтар, жебелердің үштары, сауыт табақшалары табылды. Темір тағалар, шегелер, ілмектер, қапсырмалар, түсті металдан істелген бұйымдар — сырғалар, алқалар, білезіктер, айылбастар, инелер, біздер ұшырасады.
Дереккөздер
Санат:Қаңлы] [[Санат:Қазақстан тарихы Санат:Тарих Санат:Біріктіруі ұсынылған мақалалар
Мұздықтар
нобай|Джайки Плато Мұздығы|328x328 нүкте нобай|327x327 нүкте|Маттерхорн мұздығы
Мұздықтарды кейде мұзарттар деп те атайды. Олар – жер бетіндегі мұздардың табиғи жиынтығы. Мұздықтар қатты атмосфералық жауын-шашынның жыл бойы түскен жалпы мөлшерінің оның еріген және ауаға буланған үлесінен артық болған жерде пайда болады. Әдеттте, тау беткейлерінің қар жиегінен жоғары жатқан бөлігінде шоғырланады. Қазақстандағы биік тау өңірлеріндегі мұздықтардың жалпы саны 2700-ден асады. Ал жалпы ауданы – 2033,0 кв.км.
Мұздықтардың табиғаттағы рөлі
Жер бетіндегі мұздықтар табиғи үдерістер барысында маңызды рөл атқарады. Суды жинай отырып, мұздықтар табиғаттағы су айналымына қатысады. Жер шарындағы көптеген құбылыстарға – ғаламшардың жылулық теңгеріміне, мұхит суларының температурасы мен тұздылығына, тау өзендерінің ағысына әсер етеді.
Мұздықтардың түрі
Құрлықта мұздықтар жамылғы және тау мұздықтары болып бөлінеді. Жамылғы мұздықтар аса қуатты болады және құрлықтың үлкен аумағын жауып жатады, бұған Антарктиданың мұз жамылғысы мысал бола алады. Қазіргі кездегі мұз басқан ауданның 98,5%-ын жамылғы мұздықтар құрайды. Олардың пішіні күмбез немесе қалқан түрінде жалпақ-дөңестеу болады, сондықтан да мұзды қалқан деп аталады.Тау мұздықтары өлшемінің едәуір кішілігімен және пішінінің көптүрлілігімен ерекшеленеді. Олар таудың басында орналасады, аңғарлар мен тау баурайындағы төмендеу жерлерді алып жатады. Тау мұздықтары барлық ендіктерде экватордан бастап полюс тік аралдарға дейін кездеседі. Таудағы қар шегарасының биіктігі Жердегі жылудың таралуына байланысты болады. Бәрінен биік тау мұздықтары тропиктік ендіктерде – 5,5–6 км, бұл ауаның құрғақтығына және жауын-шашын мөлшерінің аздығына байланысты.
Корженевский мұздығы
Еліміздің ең ірі әрі көлемді мұздыққа Корженевский мұздығы жатады. Ол Іле Алатауындағы Есік өзені алабында жатыр. Оның ұзындығы – 11,7 км, жалпы ауданы – 38,0 кв.км, көлемі – 6,3 куб км. Мұздыққа қарама-қарсы Іле Алатауының ең биік жері – Талғар шыңы (5017 м) орналасқан.
Берг мұздығы
Берг мұздығы Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік-батысында 4247 м биіктікте орналасқан. Мұздықтың жалпы ауданы – 14,4 кв.км, орташа қалыңдығы – 80 м,көлемі – 1,5 куб км. Мұздықтан Лепсі өзеніне келіп құятын Балақора өзені бастау алады. Бұл мұздықтардан басқа Алтай, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей, Теріскей, Қырғыз, Талас Алатауларында да мұздықтар жиі кездеседі. Шыңдеп тау басының сүйірленіп келген төбесін (ұшын) айтады. Олардың биіктіктері де әр түрлі болады.
Хан тәңірі
Қазақстандағы ең биік шың – Хантәңірі. Оның теңіз деңгейінен биіктігі – 6995 м. Ол Орталық Тянь-Шань тау жүйесіндегі Қазақстан, Қытай, Қырғызстан шекараларының түйіскен тұсында орналасқан. Солтүстік және солтүстік-батыс беткейі Қазақстан аумағында, қалған бөлігі Қырғызстан жерінде жатыр. Пішіні сүйір, пирамида тәрізді келген. Оның басын мәңгі мұз бен қар көмкеріп жатады.
Талғар шыңы
Еліміздегі екінші биік шың – Талғар шыңы. Оның биіктігі – 5017 м. Ол Іле Алатауының орта тұсында орналасқан. Оның басында да мәңгі қар мен мұз жатыр.
Дереккөздер
«Сен білесің бе?» энциклопедиясы, 8-сынып оқушыларына арналған География кітабы 1-бөлім Алматы кiтап баспасы, 205-бет
Джезико
Джезико (Gesico) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 988 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 39 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 9040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Бақтияр Абдоллаұлы Қожықов
Қожықов Бақтияр Абдоллаұлы (1957 ж. т.) - актер. Абай шығармалары бойынша қазақтың балалар мен жасөспірімдер театрында 1990ж. қойылған «Қалың елім, қазағым» атты поэтик. драмада орта жастағы Абай ролін ойнады. Қожықовтың бейнелеуіндегі Абай ел қамын терең түсініп, дүниеге деген философ. көзқарасы жан-жақты қалыптасып қалған ойшыл ақын.
Дереккөздер
Санат:1957 жылы туғандар Санат:Қазақстан актерлері
Лавровка
Лавровка — Ресейдегі өзен. Мәскеу облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черноголовка өзенінің оң жағалауынан 0,2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ногинск қаласынан Орехово-Зуево қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мәскеу облысы өзендері Санат:Владимир облысы өзендері Санат:Ока су алабы өңірі өзендері
Жартылай дауысты дыбыс
Жартылай дауысты дыбыс - фонетикалық қасиеттері жағынан дауыстыға жақын болғанымен, буын жасай алмайтын дыбыс. Қазақ тілінде бұған й,у дыбыстары жатады: жай, тaу, жа-йып, та-уып.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Патерна-дель-Кампо
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3745 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 132 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 62 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Уэльва елді мекендері
NGC 3499
NGC 3499 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1789 жылы 17 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3499 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33375, UGC 6115, MCG 9-18-80, ZWG 267.37, ZWG 291,24.
Алдамшы ракета
Дереккөздер
Санат:Зымырандар
Экранас (футбол клубы)
“Экранас” футбол клубы (лит. „Ekranas“) — Литваның Паневежис қаласының намысын қорғайтын клуб. 1964 жылы құрылған. 2015 жылы қаржы тапшылығынан жабылып қалды.
Өз алаңындағы ойындарын "Аушкайтия" стадионында өткізген.
Ел біріншілігін жеті мәрте ұтқан. (1992/93, 2005, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012)
Сілтемелер
Санат:Литва футбол клубтары
(1023) Томана
(1023) Томана — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1924 жылы 25 маусымда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.
Лейпцигтегі әулие Фома атындағы хордыӊ (Томанерхор) құрметіне орай аталды.
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Каштелу-Менду
Каштелу-Менду (Castelo Mendo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Алмейда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 134 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23,26 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Нордуз
Нордуз (Nordhouse) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67336, пошта индексі — 67150.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Читаковци (Габрово облысы)
Читаковци (Читаковци) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Габрово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5300. Телефон коды — 06711. ЕКАТТЕ коды — 81431.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Сыдық Досметов
Сыдық Досметов (1900 – 1979) – Социалистік Еңбек Ері (1949). Сайрам ауданының Сайрам ауылында дүниеге келген. Ұлты – өзбек. 1930 – 1960 жылдары Коммунизм ауыл шаруашылығы артелінде («Сайрам» ӨК) жұмысшы, кейін басқарма бастығының орынбасары, жылқы фермасының меңгерушісі болып істеді. 1961 жылдан зейнеткерлік демалыста болған. Досметов ауылда ұйымдастырылған ауыл шаруашылық артеліне қабылданып, еңбек етті. Ол озық тәжірибелерді терең меңгеріп, жылқы өсіру әдістерін үнемі жетілдіріп отырды, сөйтіп өз ісінің шын шеберіне айналды. Досметов ауылдық, облыстық Кеңес депутаты болып сайланған.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 5-том
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Генсбруннен
250px|thumb|Картада орналасуы Генсбруннен (Gänsbrunnen) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Таль округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 104 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.36 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2423, пошта индексі — 4716.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Оксикериттер
Оксикериттер. Органикалық еріткіштерде еру қабілетін түгелге жуық жоғалтқан, бірақ келесі морылу сатысына тән сулы сілтілерде еру қасиетін де иемденіп үлгермеген, біршама жақсы тотыққан шайыртасты таушайырлардың тотық жіктемелік атауы. Бұлардың қарамағындағы сутек мөлшері болымсыз болып келеді (6-7 %), бірақ оттегімен жақсы қаныққан; құрамы мен өзіндік қасиеттері бастапқы таушайыр түріне және оның морылу дәрежесіне байланысты кең аралықта өзгеріп отырады. Әдетте оксикериттер омырылғыштық қасиетпен, кеуектілікпен, жалтырлығының болмауымен немесе күңгірттеу жалтырлықпен сипатталады. Түсі қошқыл-қоңыр реңнен ашық-қоңыр реңге шейін өзгереді. Оксикериттер таушайырлардың әр түрлі тектік тізбектерінде ұшырасады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Юрондаш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Су асты террасасы
Су асты террасасы - экзогендік бедер жасаушы процестер туындатқан көлбеу немесе шамалы еңіс алаңқай, сыртқы жағынан курт бүгілген террасаның кемері — су түбінің бетімен шектелген. Су асты террасасы абразиялық, жылжымалық,  эрозиялық, суға батқан субаэралық (денудациялық, мұздықтық, көлдік, өзендік, және тағы басқа), ал құрылысы бойынша қазылған, аккумуляциялық және аралас түрлерге ажыратылады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Патрушевка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Омь. Өзен саласы — Омь, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
745 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:745 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:745 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Гремьяско
Гремьяско (Gremiasco) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Ала балта
Ала балта - басы әшекейлі жауынгерлік балта. Айбалта басын ою-ернекпен эшекейлеу - көшпелі халықтарда көнеден келе жатқан дәстүр. Қазақ ұсталары кейбір балталардың бастарын алтын- мен және күміспен бұлау, алтынмен және күміспен қақтау әдістерімен әшекейлеп жасаған. Бұл дәстүрдің негізінде қаруды мифологиялық космостың зоналарын вертикаль бойынша байланыстырып тұратын мифтік әлем ағашының алломорфы ретінде санайтын діни-магиялық ырым жатыр. Сондықтан балта басына қолданылатын орнектің негізгі түрі көне мифологиялық «әлем ағашын» тұспалдайтын өсімдік өрнегінің түрлі варианттары орын алады. Қазақтар әшекейсіз қарапайым балтаны қара балта десе, қаратемірге ақ күміс шабылған әшекейлі балтаны - ала балта деп атаған.
Гремьяско
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 373 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 21 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 15050.
Ала балта
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Гремьяско
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Giacomo il Maggiore.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Фицбек
Фицбек (Fitzbek) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Штайнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 378 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 61 028. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Петер Шрёдер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Харродсбург (Кентукки)
Харродсбург (Harrodsburg) — Кентукки штатының Мерсер округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 8014 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.7 км² шамасында. FIPS коды — 21-34966.
Мұзтау шыңы
Мұзтау, Белуха - Қатын таулар тізбегінде орналасқан. Мұзтау - Алтай тауларының ең биік шыңы. Сонымен қатар бұл тау - «Алтайдың алтын таулары» бүкіл әлемдік мұрасының бір бөлігі.
Жер бедері
Мұзтау Ресей мен Қазақстан шекарасы бойымен көтерілетін екі шыңнан тұрады. Сондай-ақ аталған қос шың Қытай мен Моңғолия шекарасында бетпе-бет орналасқан. Екі шыңның шығыс жағындағысы батыстағы шыңнан биіктеу. Бұл тауларда бірнеше шағын мұздықтар кездеседі. Мұздықтар таудың беткі бөлігінің 27 шақырым аумағын алып жатыр. Берел олардың арасындағы ең ірі мұздық болып табылады. Биіктігі -1950 м. Алтайдың алғашқы карталарында Оңтүстік-Шу Альпісі және Катун Альпісі деген жазбалар кездеседі. Бұлар осы өңірдің көне атаулары болып табылады. Қос шың беткейлерін мәңгі қар мен мұз басып жатады
Өзендері мен мұздықтары
Көптеген өзендер осы таудан бастау алады. Өзен ағысы екіге бөлініп бірі - Катунь өзені (Алтай Республикасы), екіншісі - Ертіс өзені (Шығыс Қазақстан облысы) болып жалғасады. ЮНЕСКО Алтай таулары аймағын әлемдегі табиғаты өте таза аймақтар тізіміне енгізген. Бұл аймақта екі ірі мұздық бар: бірі - Үлкен Берел, аумағы 10,3 шақырымды құрайды, екіншісі - Кіші Берел, аумағы - 8,9 шақырым. Белуха тауына 1914 жылы алғаш рет Б.В.Тронов пен М.В.Тронов көтерілген.
Бабушка (Куказара тармағы)
Бабушка — Ресейдегі өзен. Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Куказар өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Долгобродск су торабынан Нязепетровск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері
Қазақстанның 13 жылдығы ауылы
Қазақстанның 13 жылдығы ауылы — Ақтөбе облысы Мартөк ауданы, Байнассай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 42 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 297 адам (139 ер адам және 158 әйел адам) болса, 2009 жылы 123 адамды (64 ер адам және 59 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мәртөк ауданының таратылған елді мекендері
Пальник-Шор (Сямая тармағы)
Пальник-Шор — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сямаю өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Мовсес Хоренатси
Мовсес Хоренатси (Մովսէս Խորենացի) — армян тарихшысы (5 ғасыр және 6 ғасырдың басы)  );«армян тарихының атасы» атанған. Мовсес Хоренатси— армян алфавитін жасаған Саак пен М. Маштоктың шәкірті. Өзінің «Армян тарихын» («Патмутюн хайоц») ол армяндардың аңыздағы арғы атасы Хайкадан бастап 428 жылға дейін әкеледі. Деректемелері — грек, Сирияның тарихи шығармалары, халық аңызы, фольклор. Әсіресе 4 ғасырдың аяғы — 5 ғасырдың басына жататын тарихи шындықты бейнелеген. Мовсес Хоренацидің еңбегі — Армения және онымен көршілерінің (Иран, Әзербайжан т. б.) тарихын, ауыз әдебиетін, этнографиясын зерттеуде құнды шығарма жазды.
Дереккөздер
Санат:Армения тұлғалары Санат:Армения тарихшылары Санат:Тарихшылар
Мележа
Мележа — Ресейдегі өзен. Мәскеу облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шерна өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ногинск қаласынан Орехово-Зуево қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Дия Ахметұлы
Дия Ахметұлы, Дияқажы, шын аты - Мұхамедия (1.3.1871, Қарағанды облысы Шет ауданы, бұрынғы Ақшатау болысы (Семей облысы) - 13.6.1931, Қарқаралы қ.) - ақын.
Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Есімі мен шығармалары ел есінде сақталып келген. Кеңес дәуірі кезінде Дияның көзқарастары саясатқа сәйкес келмегендіктен әдебиет тарихына енбей қалған. Жоңғар шапқыншылығынан елі мен жерін қорғаған Жарылғап батырдың ұрпағы.
Оқу жолындағы ізденісін ауыл молдасынан бастап, Уфадағы медресені тәмамдаумен аяқтайды. Стамбул қаласында болып, кітапханасындағы мол мұралармен танысады. Дия арнаулар мен толғаулар шығарып, айтыстарға қатысқан. Арнаулары мысқылға, кекесінге құрылған, "Бабасқа", "Түсетайға", "Сапарғалиға" деген өлеңдерінде жеке адамдардың кескіп-кейпін бейнелесе, "Ағайынға", "Туған жер" толғауларында елдің тыныс-тіршілігін шыншылдықпен суреттейді. Бабас ақынмен айтысы (1923) өткір тілмен, шындықты бетке айтқан турашылдығымен ерекшеленеді. Дия өз өлеңдерінде ауыз әдебиетінің шағын жырларын (қоштасу, жоқтау, т.б.) байытуға мол үлес қоса білді.
Дереккөздер
Санат:1 наурызда туғандар Санат:1871 жылы туғандар Санат:Шет ауданында туғандар Санат:13 маусымда қайтыс болғандар Санат:1931 жылы қайтыс болғандар Санат:Қарқаралыда қайтыс болғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Қазақстан ақындары Санат:Айтыс ақындары
Ала арқан қию
Ала арқан қию - ала түс, оның редукцияланған лексикалық формасы ала ежелден ерекше қасиетті ұғымға айналды. Ол тіршілік атаулының ақ пен қарадан тұратындығын және осы екі түстің өзара антиномиялық байланысы тіршіліктің диалектикасы болып табылатындығын ежелгі көшпелілер өздерінің сан алуан ырым-тыйымдары мен ұстанымдары арқылы білдірді. Көне түріктердің жазба мұрасы «Ырым бітікте» адамдарға шарапатын тигізетін ала «Атлы иол тәңірі» деп аталынды. Ол әмбебап космогониялық ұғымға сәйкес жоғарғы әлем мен ортаңғы әлемді өзара байланыстырып ұдайы жол үстінде жүреді екен. Ала ұғымына байланысты көне дәстүрдің сілемдері түркі тілдес халықтардың бәрінде дерлік сақталып отыр. Мысалы, төлеуіттердің дәстүрлі ұғымында жолаушыларды желеп-жебейтін қолдаушысы жол тәңірі ала атқа мініп жүреді екен. Ал хакастардың жаңбыр тілеуге байланысты атқарылатын ғұрпы бойынша қайыңға ала жіпті байлайды. Сөйтіп, әлгі ала жіп Жасаған ие мекендейтін жоғарғы әлем мен адамдарды байланыстыратын дәнекер (медиатор) функциясын атқарады. Жалпы ала ат пен ала жіп жолаушы сапарының оң болуының, сәттіліктің символы болып табылады. Ала арқанды қию рәсімі үш түрлі жағдайда орын алған: біріншіден, ала жіп кесу дауласушы екі жақтың келісімге келіп бітіскенін білдіреді, екіншіден, ру-қауымның демографиялық мөлшері тым артып, осыған байланысты жер (жайылым) тапшылығы айқын сезілгенде сегізінші атадан ары қарай болінетін келесі ру-қауымдықтоп пен бөлетін ру-қауымның екі айырылысуын рәсімдейтін ғұрып; үшіншісі - жас баланың жаңадан тәй-тәйлеп жүре бастағанын рәсімдейтін ғұрып - сәбидің аяғына байланған ала жіпті кесу оның тіршілігінде жаңа кезеңнің басталғандығын бейнелейді.
Қазақтың дәстүрлі құқықтық ғұрпында ала жіп ерекше ғұрыптық мәнге ие. Ел арасында мал, құн, қыз, жесір, жетім, даулары сияқты кикілжің, араздық тудыратын даудың ақ-қарасын анықтап, әділ шешімін беру ауыл ақсақалдарының үлесіне тиетін. Дәстүрлі ортада кез келген дау үлкендердің тоқтамымен түйінделіп, ақсақалдар тарапынан шешімін таппаса, дауласқандар биге жүгінеді. Даушарға төрелік айтып, қазылық құру үшін болған отырысты дау жиынына жиналып, өте маңызды болса, бір мал құрбандыққа шалынып, жиналғандар қолдарын қанға малып дүғалар оқылады. Салт бойынша, дау соңында қарсы жақтар ала жіп керіп отырады. Осы ала жіп орта- сынан шарт кесіледі. Бұл ғұрыптың орындалуы даудың аяқталуын, қарсы жақтардың мэмілеге келуін, қазылыққа разылығын аңғартады.
Жетіаталық құрылымның демографиялық мөлшерінің, яғни демографиялық оптимумының дағдарыс күйге снуіне және оның территориялық ресурстарының жетімсіздігі байқалуына байланысты келесі сегізінші атадан кейінгі ұрпақтардың демографиялық, шаруашылық жологиялық, институттық-идеологиялық және т.б. жағынан кемелденген тобы бөлініп отырады (ескере катер нәрсе — ру-қауымның демографиялық мөлшері он скі, он үш атага дейін жетуі мүмкін). Шаруашылықты жүргізген ауқатты байлары, басқарар биі, ел қорғаны ба¬тыры бар бұл топтың бөліну (еншілеу) рәсіміне шежірелік түрғыдан негізделген тығыз байланыстағы тайпалық үлыстың игі жақсылары тегіс ат салысулары тиіс болды.
Олар бөлінетін топқа жаз жайлауын күз күзеуін, қыс қыстауын, көктем көктеуін және көш жүретін бағыттар мен жолдарды енші ретінде белгілеп берді. Яғни ру ақсақалдары келісіп руды екіге бөліп, дербес ру ретінде бір-бірін тануды бастауға рұқсат етіп, бекітетін ғұрыптық шара «ала бие сойып, ала арцан кесу» ғұрпы атқарылады. Мұндай шараға барудың экономикалық, әлеуметтік, қоғамдық және т.б. толып жатқан шарттары бар және ол толық қамтамасыз етілуі ескеріледі. Атап айтсак, ең бастысы рудың адам санының кеп болуы; екіге айрылысар рулас ағайынның кемінде жсті атадан әріге ұрпақ аралық буынның алмасуы жеке ру ретінде өмір сүруіне қажетті экономикалық, өндіріс қатынастарының; ғұрыптық құқықтық қатынасты реттейтін саны толық беделді ақсақалдар мен билердің; шаруашылық қатынастарын жүргізуге ықпалды байларының; этномәдени өмірді қамтамасыз ете алатын өнер адам дары, сондай-ақруаралық қатынаста рудың абыройы мен бет-бейнесі бола алатын шешен, ақын, би сияқты көшпелі ел басқаруға араласатын адамдары, батырлары, балуандары сияқты құрамы болуы ескеріледі. Осындай шарттар толық қамтамасыз етілгенде екіге бөлінген ру дербес ру (халық ұғымында ел) ретінде өмір сүруге қабілетті деп танылады.
Рәсімді рудың беделді ақсақалдары өзара келіскен соң елдің шаруасы аз, мамыражай жаз маусымының бір күнінде ру өкілдерін жинап, арнайы рәсім откізеді. Алдын ала дайындалған ала жылқының құйрығын екі жақтың беделді адамдары кесіседі. Соңынан әлгі жылқыны сойып, екі жақтың адамдары қолын қанға баты- рады. Мұны айырылысудың бекемделгендігін ғұрыптық- символикалық айғағы деуге болады. Рәсімнің шарықтау (кульминациялық) шегі ала арқанды керіп, болінетін рудың беделді окілдері ала арқаннан ары аттайды да, арқанның екінші үшын ұстап тұрған кезде, ғұрыптық рәсім ала арқанды кесу ғұрпы атқарылады. Айырылыс қазан асылып, ас ішіледі. Сөйтіп екіге болінген адамдар екі бағытқа қарай кетеді. Анатіліміздегі мүлдем айырылсуды меңзейтін «ат құйрығын кесісу» (бірақ кесу емес) деген фразеологизм осыдан қалса керек. Бүдан кейін болінген топ жеке рулық құрылым ретінде өз бетімен тіршілік құрды. Бұл бірлестік аталмыш рәсімнен соң өзі енші алып шыққан румен де қыз алысып, қыз беру күкығына ие болды.
Сан жағынан жеті ұрпақтың молшерден асқаннан кейінгі жаңа қауымдық құрылымның болініп шығуы, түптеп келгенде көшпелі этноэкосистемадағы табиғи-тарихи теп- теңдікті сақтау үшін адам табиги және материалдық ресурстарды қайта боліп отырудың ең тиімді институттанған тәсілі, яғни экосистеманың табиғи және материалдық ресурсын тиімді пайдалануга бағытталған этникалық қауымның өзін-өзі үйымдастыру тэсілі деп бағалауға болады. Ала арқанды аттау көшпелі ортадағы, қоғамдық ортадағы байланыстың тығыздығын пәрменділігін, қуатылығын қамтамасыз етіп отыратын, туысқандық- рулық қатынастардың жеті аталық ауқымнан кейін үзілгендігінің айғағы іспеттес. Тілімізде ала арқанның немесе ала жіптің осындай әлеуметтік семантикасына байланысты «біреудің ала жібінен аттама!» немесе «біреудің ала жібін алма!» деген эвфемистік бітімдегі табу-фразеологизм сақталған. Аталмыш рәсімнің «кері» паралеллі ретінде апыл-тапыл жүре бастаған сәбидің аяғын ала жіппен «тұсап» оны ауылдағы «ұлын ұяга, қызын қияға» қондырған ардақты ананың кесу рәсімін айтуға болады). Осы рәсімнен кейін руаралық қатынастың нормалары мен ережелері олардың арасындағы қатынаста үрдіске енеді. Бұл рәсімнің мәні көшпелі ортадағы этникалық- қоғамдық дамудың динамикасын қамтамасыз етуге және экономикалық, демографиялық шарттарын тиімді үйлестіре отырып, түптеп келгенде этностың қорғаныс тетіктерін күшейтуге бағытталған.
Иаканга
Иаканга (Iacanga) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Бауру мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бауру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 810 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 548,029 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1925 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Ішек инвагинациясы
Ішек инвагинациясы - ішек өтімсіздігінің бір түрі. Ішек инвагинациясы алғаш рет 1674 жылы Barbette атымен аталған. 1834 жылы Wilson бірінші рет инвагинацияға хирургиялық ем жүргізген. 1876 жылы Hirschprung осындай әдісті ұсынған бақылауда анықталған. Инвагинация көбінесе 9-24 айлық балаларда кездеседі. Инвагинация мерзімдік ауру ол жазда, көктемде және қыстың ортасында болады. Осы мезгілде бала тексеріліп отыруы қажет. Инвагинация ішекке жасалған операциядан кейін 1% кездеседі.
Балалардағы ішек инвагинациясының этиологиясы белгісіз. Әсер ету факторларына: тамақтану  режимінің бұзылуы, ішек  аурулары, лимфаденопатия, іш  жарақаты, полиптер, ішек  ісігі, Меккель дивертикулы.
Инвагинацияға әкелетін  анатомиялық  себептер: тоқ ішектің жоғарылаған бөлігі  мен соқыр  ішектің патологиялық  өзгерістері,илеоцекальды каналдың  ақауы.
Патогенезі:
Инвагинацияның пайда болуы ішек перистальтикасының аяқ асты дискоординациясы. Бастапқы кезде странгуляционды ішек өтімсіздігі болады. Нәжіс басында шырышпен араласып бөлінсе асқына келе қанды транссудатпен араласып қарақат тәрізді, кейде желе тәрізді болуы мүмкін. Ісіктің күшеюі артериальды қанайналым және ішек гангренасын тудырады. Гангрена инвагинаттың бас жағынан басталып артқа қарай жайылады. Содан странгуляционды ішек өтімсіздігінен обтурационды ішек өтімсіздігіне ауысады. Балаларда құсудың әсерінен дегидратация дамиды. Ішектің ишемиясы мен некрозы ішектің перфорациясы мен сепсиске әкеледі. Ішек некрозы осы синдромға әкеледі.
Клиникалық ағымына байланысты классификациясы:
Локализациясы бойынша классификациясы:
Диагностикасы:
Дифференциальды диагностика:
Емі:
Консервативті: Наркоз арқылы Ричардсон аппараты көмегімен ішекке ауа жіберу. Тік ішеке жіберілетін ауа қысымы 120 мм рт. аспау керек. Бақылау пальпациялау және назогастральды зонд арқылы жүргізіледі. Консервативті емнен кейінгі рецидив 5% құрайды.
Консервативті емге қарсы көрсеткіш:
1. Тік ішектен қан кету;
2. Рентгенограммадағы жіңішке ішек обструкциясы;
3. Ауру ұзақтығы 18 сағат болса;
4. 1 жастан асқан балаларда;
5. Дегидратация 5% жоғары болса;
6. Қайталанған инвагинация;
7. Инвагинат басының некрозы, колоноскопия кезінде анықталса;
Оперативті: Міндетті түрде 2-3 сағ операцияға дайындық жасалу керек. Хирургиялық ем лапароскопия және лапаротомия. Лапаротомия инвагинаттың түріне байланысты жасалады.
Дереккөздер
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат: Медицина
Бағила Өмірбайқызы Әшімбаева
Бағила Өмірбайқызы Әшімбаева (25.3.1944 жыл, Қырғыз Республикасы, Киров ауданы Буденный ауылы) — ғалым, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1985).
Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1966). 1967 — 1992 жылы Қазақстан ғылым академиясының Ядролық физика институтында ғалыми, аға ғылыми қызметкері болды. 1992 жылдан Физика-техникалық институтында аға ғылыми қызметкер.
Негізгі ғылыми еңбектері электрондық спектроскопияға арналған. Ол зарядталған бөлшектер шоғының энергия және масса талдамасын жасауға арналған сезгіштігі жоғары электр статикалық айналы талдауыштарды құрастыруға қатысты. Мұндай талдауыштар іргелі және қолданбалы физика мәселелерін шешуде кеңінен пайдаланылады.
Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1992).
Дереккөздер
Санат:25 наурызда туғандар Санат:1944 жылы туғандар Санат:Қырғызстанда туғандар Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Ядролық физика институты қызметкерлері Санат:Физика-техникалық институты қызметкерлері Санат:Қазақстан физиктері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Кәдімгі үрме бұршақ
Кәдімгі үрме бұршақ (Phaséolus vulgáris) — бұршақ тұқымдасының үрме бұршақтар тегінің ең кең таралған түрі. Көптеген түршелері және сорттары белгілі. Құрамында ағуыз, темір, кальций, калий, магний, фосфор, мырыш, B1, B2, B6 дәрумендері бар.
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Жаңа Сбродовка
Жаңа Сбродовка — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Ескі тумбагушев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 21 адамды құрады. Пошта индексі — 452636, ОКАТО коды — 80258865004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ла-Е-ле-Конт
Ла-Е-ле-Конт (La Haye-le-Comte) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27321, пошта индексі — 27400.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Шеслиц
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7079 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 94,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 71 185. Қаланың басшысы — Франц Ценк.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 30 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сен-Илер-Фуассак
Сен-Илер-Фуассак (Saint-Hilaire-Foissac) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Тюль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 36,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19208, пошта индексі — 19550.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 210 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Нелиньо
Мануэл Ресенде де Матос Кабрал (Manuel Resende de Matos Cabral; 26 шілде 1950 жыл, Рио-де-Жанейро), Нелиньо (Nelinho деген атпен танымал) — бразилиялық футболшы, қорғаушы.
Сілтемелер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Америка Рио-де-Жанейро ФК ойыншылары Санат:Баррейринси ФК ойыншылары Санат:Депортиво Ансоатеги ФК ойыншылары Санат:Ремо ФК ойыншылары Санат:Крузейро ФК ойыншылары Санат:Гремио ФК ойыншылары Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
IC 4131
IC 4131 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан P (пекулярлық галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2140322.
Сыртқы сілтемелер
IC 4131 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Лао
Тілі
Олар лао (лаос) немесе тай-лао тілінде сөйлейді. Ең басты диалектілері - вьентьян және луанг прабанг.