cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Помпе
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Ащысай (Келес ауданы)
Ащысай (2021 ж. дейін Коммунизм) — Түркістан облысы Келес ауданы, Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 265 адам (126 ер адам және 139 әйел адам) болса, 2009 жылы 311 адамды (168 ер адам және 143 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Келес ауданы елді мекендері
Андромеда (шоқжұлдыз)
thumb|right|400px|Андромеда шоқжұлдызындағы негізгі жұлдыздықтар Андромеда шоқжұлдызы — ІІ ғасырдағы әйгілі грек-рим астрономы Птолемей белгілеген 48 шоқжұлдыздың, қазіргі анықталған 88 шоқжұлдыздың бірі болып, біз тұратын Құс жолы жүйесіне ең жақын тұмандық күйіндегі алып жұлдыздық жүйе шоғыры есептеледі. Ол грек мифологиясындағы Андромеда арудың атында аталады. Андоромеда шоқжұлдызы әдетте солтүстік жартышарда кеште ең жарық көрінетін жұлдызшоғыры болып Персей шоқжұлдызымен қатарласады. Ол солтүстік шоқжұлдызы болғандықтан оңтүстік жартышарда тек 40° солтүстігінен ғана көкжиектен көтеріліп көрінеді. Ол көлемі ауқымды шоқжұлдыз есептеледі, шамамен 722 шаршы градус.
Андромеда шоқжұлдызындағы жұлдыздықтар мен тұмандықтардан құралады. Олардың арасындағы ең әйгілісі М31 деп аталатын галактикалық жүйе болып, оны әдетте Андромеда галактикасы деп атайды.
Ашық аспаннан Андромеда шоқжұлдызын табу
thumb|right|400px|Андромеда галактикасы Самсыған жұлдыздар арасынан Андромеда шоқжұлдызына тән жұлдыздарды ажыратып алу үшін көбінесе солтүстік жартышардың күзгі аспанына назар салуға тура келеді. Күзде Құс жолы шығыс солтүстікке қарай бұрылатындықтан оған дейін Құс жолы арасында жүзіп жүрген Кассиопея шоқжұлдызын байқайсыз. Ол біршама жарық 5 жұлдыздан құралып, латын жазуындағы W әрібі пішінінде болады. Кассиопея шоқұжұлдызының батысында Цефей шоқжұлдызы, шығысында Персей шоқжұлдызы. Құс жолының оңтүстігінен анша ұзақ емес қашықтықта жарқыраған төрт жұлдыз айқын төртбұрышты құрайды. Бұл күздің танымал төртбұрыш жұлдызы. Төртбұрыштың үш бұрышындағы жұлдыздар Пегас шоқжұлдызының жұлдыздары болса, ал шығыс солтүстік бұрышындағы жұлдыз Андромеда шоқжұлдызының "а" жұлдызы есептеледі. Ол көзбен көргенде 2-ші дәрежелі ақ түсті жұлдыз есептеледі. Андромеда "а" жұлдызынан шығысқа қарай 5° жерде 3-ші дәрежелі қосжұлдыз бар, олар Андромеда "γ" жұлдызы. Ол бірден айырықша көзге түседі және әйгілі М31 галактикасына (Андромеда галактикасына) өте жақын орналасқан, тек батыс бөлігіндегі 1° қашықтықта ғана тұр. Андромеда галактикасы 4-ші дәрежелі, аумақтық жарықтығы 6-щы дәрежеде, ашық аспанда жай көзбен көруге болатын ақ түсті тұмандық шоғыры. Егер шағын телескоп болса, оның жұмсақ күміс түсті эллипсис пішінін де сезуге болады.
Андромеда галактикасы үйіріліп айналатын (спиралды) ерекше галактика есептеледі. Бірақ ол бізге бір қырынан көрінетіндіктен оның әрбір үйіріліс жалын толық аңғару қиын. Үлкен телескоптар арқылы оның орталық бөлігі өте жарқын екенін, үйіріліс жалы мен қара түсті жолағын, түйіршіктерді және тұмандықтарды байқауға болады. Сондай-ақ оның екі ергежейлі галактикалық серігін көре аласыз. Олардың бірі кішкене, домалақ, өте тығыз эллипс галактика M32 орталық М31-дің оң жағына орналасқан. Келесісі біршама өшкін, бірақ М32-ге қарағанда үлкен және ұзын эллипсті серігі - М110 болса М31-дің батыс солтүстігіне орналасқан.
Астрономиядағы Андромеда пікірталасы
Жүздеген жылдың алдында адамзаттың ғарыш туралы көзқарасы күзету және зерттеу құралдарының шектемесіне байланысты Құс жолы жүйесі аумағымен шектелген болатын. Ол кезде көптеген бұлт пішінді аспан денелері байқалып, олар біртұтас Тұмандықтар (Галактика) деп аталды. Кейбір астрономдар жарықты бөлу тәсілін қолданып тұрақты жұлдыздар мен тұмандықтарға күзету және зерттеу жасап, кейбір тұмандықтардың біртұтас аспан денесі еместігін байқады. Тұмандықтардың кейбірі газ бен тозаңды денелерден құралатын газ күйдегі тұмандықтар екен. Ал, кейбіреулері көптеген тұрақты жұлдыздардың тығыз топтасуынан қалыптасқан тұрақты жұлдыздар шоғыры екен, олар көбінесе үйірілісті айналыс (спиралды) күйінде болып, оларды Спиралды галактикалар деп те атайды. Андромеда галактикасы дәл осындай үйіріліп айналған спиралды галактиканың бірегейі үлгісі есептеледі.
Ғарыштық аралықты өлшеудe жоғары табысқа жеткен әйгілі ғалым Кертис（Curtis,Heber Doust）Спипралды галактика Құс жолының сыртындағы дербес жүйе деп есептеді. Ол Андромеда шоқжұлдызындағы Андромеда галактикасының (М31) жарық шамасының жоғарылығына сүйеніп оның тым алыс қашықққа жайғасқанын мөлшерледі. Яғни ол бізден 1 млн жарық жылы қашықтықта болып, ал бұл Құс жолы жүйесінің диаметрінен зор екенін есептеп шықты. Кертистің айтуынша: “Құс жолы жүйесінің сыртындағы тәуелсіз галактика ретіндегі бұл Спиралды галактика бізге осыған дейінгі қиялдағанымыздан да ұлы және ұланқайыр әлемге жол нұсқайды”.
Құс жолы галактикасының құрылымына талдау жасаған Харлоу Шепли (Harlow Shapley) болса Кертистің пікіріне қосылмай, Спиралды және басқада галактикалар Құс жолы галактаикасының ұсақ мүшелері деп есептеді. Ол Голландия астрономы Адриан ван Мааненнің (Adriaan van Maanen) ұсынған өлшеу нәтижесін дәлел ретінде қолданып Спиралды галактиканың қашықтығы мыңдаған жарық жылдан ұзамайды, демек ол Құс жолы аумағында шектелген болады деп есептеді.
Астрономдар Спиралды галактиканың мәні мәселесіне басын қатырып, қызу талқылап, дауласып жатқан кезде, жас астроном Хаббл 1923 жылы Обсерватория Вильсон тауы обсерваториясында 2.54 метірлік шағылыстырғыш алып телескоп арқылы Спиралды галактиканың біршама тұнық суретін түсірді. Хаббл Спиралды галактиканың бұл суреттеріне ұқыптылықпен нәзік талдау жасады, М31 Андромеда галактикасының сыртқы бөлігінің тұрақты жұлдыздар екенін айқындады. Бұл тұрақты жұлдыздардан ол алғашқы жаңа жұлдыз туғызатын өзгеріс күйіндегі Цефеид жұлдызын ажыратты. Келесі жылы ол Андромеда галактикасынан көптеген Цефеидтерді байқады.
thumb|left|200px|Хаббл пайдаланған телескоп Цефеид жұлдыздарының тағы бір аты "Аспани өлшегіш", яғни, цефеидтер өзгерісі арқылы олар орналасқан галактикалардың орнын дәл анықтауға болады. Бұл Спиралды галактиканың сырын анықтаудың дұрыс бағыты болатын. Хаббл М31 галактикасының қашықтығы 900 мың жарық жылы қашықтықта екенін есептеді, ал ол кезде белгілі болған Құс жолының диаметрі 100 мың жарық жылы болатын. Сөйтіп Хаббл Андромеда галактикасының (М31) Құс жолы жүйесінен дербес жұлдыздық жүйе екенін айқындады. 1924 жылдың соңында Хабблдың Спиралды галактика туралы бұл қорытындыларын жарияланды және ғалымдардың бірдей мойындауына ие болды.
Қазіргі есептеу нәтижесі бойынша, Андромеда галактикасының (М31) бізден қашықтығы 2 миллион 200 мың жарық жылы қашықтықта болып, ол біздің ет көзіміз көре алатын ең алыстағы ғарыштық нысан. Андромеда галактикасының диаметрі 160 мың жарық жылы болып, көлемі Құс жолының екі есесіне жақын үлкен, массасы да Құс жолынан бір есеге жақын үлкен.
Шынтуайтында, біздің Құс жолы жүйесі мен таяу маңындағы 30 ға жуық галактика өзара тартылыс күшінің әсерімен біршама кішірек галактикалар одағын құраған, оларды Жергілікті топжұлдыз (Local Group) деп атайды. Жергілікті топжұлдыз арасындағы ең негізгісі осы Андромеда галактикасы болып, екінші орындағысы біздің Құс жолы жүйесі есептеледі. Бұдан басқа біршама ірілері Үлкен және Кіші Магеллан галактикасы, үшбұрыш шоқжұлдызындағы М33 галактикасы қатарлылар.
1993 жылы Хаббл телескопы Андромеда галактикасының орталық өңірінің суретін түсірді. Сөйтіп оның қосядролы екені анықталды. Бұл ғылымдағы айтулы жаңалықтардың бірі. Кейбір ғалымдар кезінде бір галактика оның өзегіне келіп соқтыққан деп те жорамалдады, бірақ бұл жорамал әлі толық дәлелденген жоқ.
Адамзаттың Андромеда галактикасы туралы зерттеулері мен күзетулері көптеген бағалы ақпараттарды топтастырды, бұл өз кезегінде адамзаттың ғарыш туралы түсінігін арттырып, көз аясын кеңейтті. Андромеда галактикасы күні бүгінге дейін астрономдар айырықша көңіл бөлетін өзекті нысандардың бірі есептеледі, ол бұрын да, қазір де, болашақта да адамзаттың ғарышты тануының үлкен бір тақырыбы ретінде аспанның алыс бір қиырынан жарқырай береді.
Андромеда мифологиясы
thumb|right|200px| Андромеда Андромеда (Andromeda) ежелгі грек мифологиясы бойынша Эфиопияның патшасы Цефей мен ханымы Кассиопеяның қызы. Шешесі Кассиопея өзінің сұлулығы барлық әйел затынан артық деп мақтанған соң теңіз құдайы Посейдонның әйелі Амфитританың қызғаныш өштігін туғызады. Амфитрита күйеуі Посейдонға оны жазалауды бұйырады. Посайдон Эфиопияға теңіз құбыжығын жібереді.
Цефей ораклдарға (абыз) құтылу жолын болжатады, ораклдар оған құтылудың жалғыз жолы ретінде қызы Андромеданы теңіз құбыжығына беру деп шешеді. Андромеданың әкесі мен шешесі оны темір торға қамап, теңіз құбыжығының келетін жолындағы жартасқа байлап қояды, кейін Персей батыр дәл осы трагедияның үстінен түсіп, өзі кесіп алған Медузаның басы арқылы теңіз құбыжығын тасқа айналдырып, Андромеданы құтқарып алады. Өлген теңіз құбыжығы кейін Кит шоқжұлдызына айналады.
Андромеда Персейге 7 ұл туып береді. Олар Alkaios, Elektryon, Спарта патшасы Tyndareosтың әкесі Gorgophonte, Heleios, Mestor және Персияның құрушысы Perses пен Sthenelos.
Түпнұсқа Боде диаграммесы (Uranographia, Уранография ) бойынша Андромеда темір шарбақпен қоршалған күйде бейнеленген.
Андромеда шоқжұлдызындағы тұмандықтар мен жұлдыздықтар
thumb|right|200px|Түнгі аспандағы Андромеда шоқжұлдызы Андромеда шоқжұлдызы көптеген тұрақты жұлдыздардан, тұмандықтардан, галактикалардан құралады. Олар:
NGC 5、NGC 6、NGC 11、NGC 13、NGC 19、NGC 20、NGC 21、NGC 27 NGC29 NGC39 NGC43 NGC44 NGC48 NGC49 NGC51 NGC67 NGC67A NGC68 NGC69 NGC70 NGC71 NGC72 NGC72A NGC74 NGC76 NGC79 NGC80 NGC81 NGC82 NGC83 NGC84 NGC85 NGC85A NGC85B NGC86 NGC90 NGC91 NGC93 NGC94（екеу）NGC96 NGC97 NGC108 NGC109 NGC112 NGC140 NGC149 NGC160 NGC162 NGC169 NGC181 NGC183 NGC184 NGC205 NGC206 NGC214 NGC218 NGC221 NGC224 NGC226 NGC228 NGC229 NGC233 NGC243 NGC252 NGC258 NGC260 NGC262 NGC266 NGC272……
Пайдалы сілтемелер:
Санат:Катастеризмдер Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Молаццана
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1187 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 38 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 55020.
Елді мекеннің қамқоршысы — святой Варфоломей.
Марешал-Тауматургу
Марешал-Тауматургу (Marechal Thaumaturgo) — Бразилиядағы муниципалитет, Акри штатында орналасқан. Вали-ду-Журуа мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Крузейру-ду-Сул экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Молаццана
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Марешал-Тауматургу
Санат:Акри елді мекендері
Бельфонтен (Валь-д'Уаз)
Бельфонтен (Bellefontaine) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Сарсель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,53 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 95055, пошта индексі — 95270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 443 адамды құрады. Халық тығыздығы — 58,83 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары
Мошендорф (Бургенланд)
Мошендорф (Бургенланд) (Moschendorf (Burgenland)) — Аустриядағы коммуна. Бургенланд федералды жеріне қарасты Гюссинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 429 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 13.2 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GS, ресми идентификациялық коды — 1 04 28.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Петер Шлаффер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Жоғарғы сот
Жоғарғы сот – мемлекеттің сот жүйесін басқарушы ең жоғары сот органы.
Айрықша сот істерін, атап айтқанда, жоғары лауазымды адамдардың қылмыстары туралы және аса ауыр мемлекеттік қылмыстар туралы істерді қарайды. Сонымен бірге ол елдің барлық төменгі соттарының шешімдері жөнінде шағым жасалатын ең жоғары орган болып табылады. Кейбір мемлекеттерде (Мысалы, АҚШ-та, Үндістанда, Шри-Ланкада, Жапонияда) Жоғарғы Сот конституцияны түсіндіру және конгресс, штаттар мен федеральдік үкімет органдары қабылдаған актілердің конституцияға сай келуі туралы мәселелерді шешу, конституциялық бақылау міндеттерін де жүзеге асырады. Кейбір мемлекеттерде (Мысалы, Германияда, Ресейде) аталмыш міндеттер Жоғарғы Сотпен қатар арнаулы конституциялық соттарға да жүктелген.
Қазақстан Республикасында бұл міндетті Конституциялық кеңес атқарады (Қазақстан Республикасының Конституциялық кеңесі). Конституциялық соты не кеңесі жоқ федеративтік мемлекеттерде Жоғарғы Соттың құзырына федерация мен оның субъектілері арасындағы, сондай-ақ федерация субъектілерінің өз арасындағы дауларды шешу жатады. Жоғарғы Сот түрлі мемлекеттерде түрліше ресми аталуы мүмкін. Мысалы, Қазақстанда, Австрияда, Ирландияда, Исландияда, Канадада – Жоғарғы Сот; Германияда – Жоғары федеральдік сот, Италияда – Жоғары кассациялық сот; Грекияда – Ареопаг; Эстонияда – Мемлекеттік сот; Швейцарияда – Федералдық сот, т.б.
Жоғарғы Сот, әдетте, істердің кейбір санаттары (азаматтық, қылмыстық, конституциялық) бойынша сенаттарды (палаталарды, алқаларды) қамтитын күрделі құрылым болып келеді. Мысалы, Ұлыбританияның (және Уэльстің) Жоғарғы Сотын төраға ретінде лорд-канцлер басқарады, ол дербес үш сот мекемесінен – Шағымдық соттан, Мәртебелі соттан және Тәж сотынан тұрады. Әдетте, Жоғарғы Соттың құрылу тәртібі, сондай-ақ, негізгі міндеттері (өкілеттіктері) елдің конституциясымен айқындалады. Жоғарғы Соттың судьясын мемлекет басшысы дербес немесе парламенттің (оның жеке палатасының) бекітуімен тағайындайды. Мысалы, АҚШ-тың Жоғарғы Сотның судьясын АҚШ Президенті Сенаттың кеңесімен және келісімімен тағайындайды.
Парламенттік елдерде Жоғарғы Сот судьяларын тағайындау кезінде үкімет шешуші рөл атқарады. Көптеген мемлекеттерде Жоғарғы Сот судьялары лауазымына үміткерлер ұсынуды сот қоғамдастығы органдары немесе сот қызметінің істері жөніндегі арнаулы комиссиялар жүзеге асырады. Көптеген елдерде судьялардың Жоғарғы Сот құрамында болу мерзімі заңда белгіленген жасқа толуымен шектеледі (әдетте 65 – 70 жас). Жоғарғы Сотқа біліктілігіне қойылатын талаптарды (әдетте төменгі соттармен салыстырғанда) қанағаттандыратын кәсіпқой судьялар мүше болып тағайындалады. Бұл талаптардың ең бастылары – заңгер мамандығы бойынша бай жұмыс тәжірибесінің және кіршіксіз беделінің болуы. Дәстүрлі қазақ қоғамында пайда болған дау-жанжалдарды билер соты реттеп отырғаны белгілі. Қазақ хандығы нығайып, біртұтас мемлекетке айналған кезеңде жыл сайын шақырылып отырған билер кеңесі әрі қазіргі ұғымдағы парламенттің, әрі Жоғарғы Соттың қызметін атқарған.
Қазақстанда кеңестік дәуірдің алғашқы жылдарында Жоғарғы Сот билігін Қырғыз (Қазақ) АКСР революциялық трибуналы (1921 – 23), РКФСР Жоғарғы Сотның Қазақ бөлімі (1923 – 29), Қазақ АКСР Жоғарғы соты (1929 – 36) жүргізді. 1937 ж. 3 ақпанда қабылданған Қазақ КСР Конституциясының арнаулы тарауында сот ұйымдары мен прокуратура қызметін ұйымдастыру, құру тәртібі белгіленді. 1970 ж. 31 тамызда КСРО Әділет министрлігінің “Одақтас республикаларда Әділет министрлігін құру туралы қаулысына” сәйкес одақтас республикаларда әділет министрліктері құрылды. 1990 ж. 23 қарашада “Қазақ КСР-нің сот құрылымы” жөніндегі Конституциялық Заңға өзгерістер енгізу туралы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының қаулысы қабылданып, Жоғарғы Соттың бұрынғы алқаларына қосымша төраға және 4 судья құрамында әскери сот алқасы құрылды. 1992 ж. 22 желтоқсанда бұл Заң “Әскери соттар” деген арнайы тараумен толықтырылды. 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясында 16-тарау сот билігіне арналды. Оның 95-бабында Қазақстандағы сот билігі Конституциялық соттың, Жоғарғы соттың және Жоғары төрелік соттың, сондай-ақ, заң бойынша құрылатын төменгі соттардың құзырында екені атап көрсетілді. Конституциялық сот (қазіргі Конституциялық кеңес) Қазақстан Республикасы Конституциясын қорғау жөніндегі ең жоғары орган болып танылды. 1994 ж. 12 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасы туралы” Жарлығы шықты. Мұнда сот жүйесін реформалаудың бағыттары белгіленді. Сот жүйесін жалпы соттар мен төрелік соттарға жіктеудің қажетсіздігі атап көрсетілді. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында (1995, 30 тамыз) осы принциптер бекітілді. Жоғарғы Сот арнайы сот алқаларына бөлініп құрылды, судьялар құрамы да соған қарай іріктелді. 1995 ж. 20 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан Республикасындағы соттар және судьялардың мәртебесі туралы” Конституциялық Заң күші бар Жарлығы жарияланды. Осыған орай бұған дейін дербес өкілеттік жүргізіп келген Қазақстан Республикасының Төрелік соты Жоғарғы Соттың құрамына қосылды.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы соты – мемлекеттің ең жоғары сот билігі органы, яки елдегі азаматтық, қылмыстық, әкімшілік, т.б. істер бойынша ең жоғары сот органы болып табылады. Ол төменгі соттардың қызметіне сот қадағалауын жүзеге асырады және соттың іс-тәжірибесіне қатысты әр алуан мәселелер жөнінде түсінік береді. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотн төраға, оның орынбасарлары, мүшелері құрамында Қазақстан Республикасы Парламенті 5 жыл мерзімге сайлайды. Оның құрылымы, мәртебесі, қызмет тәртібі 2000 ж. 25 желтоқсанда қабылданған “Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы” Конституциялық Заңмен белгіленген. Бұл Конституциялық Заң Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан Республикасындағы соттар мен судьялардың мәртебесі туралы” Конституциялық Заң күші бар Жарлығында белгіленген реформаларды одан әрі дамытты. Жоғарғы Сот құрамындағы әскери алқа таратылып, оның жаңа құрылымы белгіленді. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты сот қадағалауын ең алдымен төменгі соттардың нақты істерді шешуде заңдылық пен негізділікті сақтауын тексеру, олар жіберген қателерді түзету жолымен жүзеге асырады. Сонымен бірге Жоғарғы Сот республикадағы сот жүйесінің іс-тәжірибесін зерделеп, қорытындылайды, сот статистикасына талдау жасайды, осы негізде сот істерін қарау кезінде заңнаманың қолданылуы барысында туындайтын мәселелер бойынша түсініктер береді, заңи бастамашылық құқығын пайдаланады. Жоғары сот билігін жүргізуші орган ретінде Жоғарғы Сот істерді өзінің өкілеттік құзыры шегінде, бірінші сатыдағы сот дәрежесінде апелляциялық және қадағалау тәртібімен, сондай-ақ жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қарайды. Бұл орайда, Жоғарғы Сот қарайтын істер бойынша заңи хұкім жүргізу құзыры Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі мен Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексіне сәйкес айқындалады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының құрамы төрағадан, алқа төрағаларынан және судьялардан тұрады. Жоғарғы Сот судьяларының жалпы санын Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуымен Қазақстан Республикасының Президенті белгілейді. Жоғарғы Соттың органдары: қадағалау алқасы, азаматтық істер жөніндегі алқа, қылмыстық істер жөніндегі алқа, соттың жалпы отырысы. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасы мен қылмыстық істер жөніндегі алқасын – алқа төрағалары, ал қадағалау алқасын Жоғарғы Соттың төрағасы басқарады. Әр алқадағы судьялар саны Жоғарғы Сот төрағасының ұсынысымен соттың жалпы отырысында белгіленеді. Қадағалау алқасы Жоғарғы Соттың жалпы отырысында жасырын дауыс беру жолымен жыл сайын сайланатын судьялардан құралады. Азаматтық істер жөніндегі алқа мен қылмыстық істер жөніндегі алқа соттың жалпы отырысында талқыланғаннан кейін дербес құрамын Жоғарғы Сот төрағасы белгілейтін судьялардан құралады. Жоғарғы Сот төрағасы азаматтық істер жөніндегі және қылмыстық істер жөніндегі алқаларда мамандандырылған құрам құруы мүмкін.
Жоғарғы Сот алқасының төрағасы судья міндеттерін де атқарумен қатар: алқаның отырысында төрағалық етеді; сот статистикасын жүргізу, заңдарды қолданудағы сот практикасын зерделеу мен жинақтау жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырады; Жоғарғы Соттың жалпы отырысында қарау үшін судьялардың тиісті құжаттарды дайындауын қамтамасыз етеді; жалпы отырыста алқа қызметі туралы ақпарат береді; заңда көзделген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Жоғарғы Соттың жалпы отырысы алқа құрамының санын белгілейді және қадағалау алқасының құрамына судьялар сайлайды; сот практикасын зерделейді және оны жинақтаудың қорытындылары бойынша елдегі соттардың сот төрелігін іске асыруы кезіндегі заңдылықтың сақталуы мәселелерін қарайды; сот практикасында заңдардың қолданылуы мәселелері бойынша түсіндірмелер беретін нормативтік қаулылар қабылдайды; алқалар төрағаларының және өкілетті орган басшысының хабарламасын тыңдайды; облысы сот төрағасы мен облысы сот алқасының төрағасы, Жоғарғы Сот алқасының төрағасы мен судьясы қызметінің бос орнына кандидатураларды талқылайды және тиісінше қорытындылар береді; Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуымен жалпы отырыс хатшысын және ғылыми-консультациялық кеңестің құрамын бекітеді; заңда көзделген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Жалпы отырыс Жоғарғы Сот судьялары жалпы санының кем дегенде үштен екісі қатысқан жағдайда ғана заңды болып табылады. Жалпы отырыс мәжілістеріне Қазақстан Республикасының Бас прокуроры мен әділет министрі қатысады. Оған Жоғарғы Сот төрағасының шақыруымен төменгі соттардың судьялары, министрліктердің, агенттіктер мен к-ттердің, ғылыми мекемелердің, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың өкілдері қатысуы мүмкін. Жоғарғы Сот шешімдері түпкілікті шешімдер болып табылады және апеляциялық тәртіппен шағым жасауға, яки наразылық білдіруге жатпайды. Әр жылдары
Дереккөздер:
Санат:Мемлекеттік құрылымдар
Højesteret
Владимир Александрович Энгельгардт
нобай|300px|Владимир Александрович Энгельгардт Владимир Александрович Энгельгардт (1894—1984) — кеңес биохимигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1953; 1946 жылдан корреспондент мүшесі), КСРО Медициналық ғылым академиясының толық мүшесі (1944), Социалистік Еңбек Ері (1969).
Өмірбаяны
Мәскеу университетін бітірді (1919). Қазан университетінің және Қазан медициналық институтының (1929-33), Ленинград (1934 – 40) және Мәскеу (1936-59) университетінің профессоры. КСРО ғылым академиясының А. Н. Бах атындағы биохимиялық институтында (1934-59 және И. П. Павлов атындағы фиолология институтында лаборатория меңгерушісі (Ленинград, 1944 – 50), КСРО Медициналық ғылым академиясының Эксперименттік медицина институтында меңгерушісі (Ленинград, 1945 – 52), 1955-59 жылы КСРО ғылым академиясының биология ғылымы бөлімінің академик-хатшысы, КСРО ғылым академиясының молекуланың биологиялық институтын (Мәскеу) ұйымдастырушы және директоры (1959 жылдан).
Энгельгардттың негізгі еңбектері органын, фосфор қосылыстары алмасуына, олардың клетка тіршілігіндегі энергетикалық және фиолологиялық маңызына, ет белоктарының механикалық қасиеті мен энершетикалық процестер байланысына арналған. Энгельгардт 1930 жылы аленоаин үш фосфор қышқылының (АТФ) аэробты ресинтезі процесін ашқан. М. Н. Любимовамен бірге еттің структурасын, әрекетін, белок биосинтезін зерттеуде. Энгельгардт КСРО-да мөлең, биологияның негізін салушылардың және оны дамытушылардың бірі. Энгельгардт көптеген шетел ғылым академиясының мүшесі.
Дереккөздер
Санат:КСРО биологтары Санат:Академиктер Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:КСРО ғалымдары Санат:1894 жылы туғандар Санат:1984 жылы қайтыс болғандар Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері
Норторф (Вильстермарш)
Норторф (Вильстермарш) (Nortorf) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Штайнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 838 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 20,2 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 61 077. Муниципалитеттің басшысы — Хартмут Руге.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Төлеу Шаханов
Шаханов Төлеу, Т.Иргайлин.(25.12.1942, Ақмола облысы, Еркіншілік ауданы Бестөбе кеніші - 25.4.1994) - ақын, жазушы, аудармашы. ҚазҰУ-ды бітірген (1963). Аудандағы "Знамя", "Еңбек туы" газеттерінде корректор, аудармашы, әдеби Қызметкер болып қызмет істеген. Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан. "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан"), "Ленинская смена","Семиречье", "Қазақ әдебиеті", "Жалын" баспаларында редактор, "Қазақфильм" киностудиясында алқа мүшесі болып қызмет атқарған. Фантастика жанрында қазақ тілінде "Көгілдір мұнаралар" (повестер мен әңгімелер), "Жоғалған жауһар" (повесть) атты кітаптары жарық көрді. К.Әзірбаевтың, Н.Ахметбектің, Д.Қанатбаевтың өлеңдері мен поэмаларын орыс тіліне аударған. Ол аударған венгр жазушысы Крянгенің "Өжет әтеш", М.Светловтың "Мальчик-Кибальчиш" спектакльдері республикалық балалар қуыршақ театры сахнасында қойылып жүр. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.
Шығырмалары
Бәйге. Өлеңдер. 1966; Шуақты күн. Өлеңдер. А., 1968; Білесің бе, бұларды? Өлеңдер. А., 1972; Қос шапқыншы. Өлеңдер мен поэма.1974.
Дереккөздер
бас әріп
Маңызды ақпараттық база
Маңызды ақпараттық база (Актуальная информационная база; urgent information base) — ақпараттық базаның ағымдағы қалып-күйі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Быта (Пазарджик облысы)
Быта (Бъта) — Болгариядағы ауыл. Пазарджик облысына қарасты Панагюриште қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1182 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4527. Телефон коды — 03533. ЕКАТТЕ коды — 7572.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пазарджик облысының елді мекендері
Аббад ибн Бишр
Аббад ибн Бишр (عباد بن بشر) (с 606–632) Ислам пайғамбары, Аллаһ елшісі Мұхаммад Аллаһның оған сәлемі мен игілігі болсын сахабаларының бірі. Ол өзінің ғибадатқа берілгендігімен, білімділігімен әрі шайқастарда батылдығымен ерекшеленді.
IC 5331
IC 5331 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан Sab (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71740, UGC 12662, MCG 3-60-3, ZWG 455.13, KCPG 585B.
Сыртқы сілтемелер
IC 5331 Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Дружба (Ғабит Мүсірепов ауданы)
Дружба — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы ауыл, Дружба ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1055 адам (517 ер адам және 538 әйел адам) болса, 2009 жылы 834 адамды (401 ер адам және 433 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы елді мекендері
Арқалық (қала)
Арқалық — Қостанай облысындағы қала, Арқалық қалалық әкімдігі орталығы. Ол бұрынырақ Торғай облысының орталығы болған. Қаланың негізі 1956 жылы салынды, қала статусына 1965 жылы ие болды.
Гугл Карталар мәліметтеріне сәйкес, Арқалық қаласынан облыс орталығы Қостанай қаласына дейінгі қашықтық — 463 км, Астана қаласына дейінгі қашықтық — 554 км.
Арқалық қаласы әкімдігінің ресми сайтындағы мәліметтерге сәйкес 2019 жылы 1-ші қазан күні тұрғындар саны 40690 адамды, оның ішінде: қалалықтар - 27360, ауылдықтар - 13330 құраған.
Қала облыс орталығымен теміржол арқылы байланысқан (Державинск-Арқалық темір жолының Есіл бұтағының ақырғы станциясы). Қостанай қаласынан Арқалық қаласына апаратын автожол асфальтталған, бірақ қазіргі кезде жолдың күйі мәз емес, күрделі жөндеуді қажет етеді. Жезқазған бағытындағы автожолмен жеңіл көлікпен өту қиын, тас төселінбеген, жауын-шашынды ауа-райында жүк таситын көлікпен жүрудің өзі қиын.
Тарихы
Қала 1980 өз құлпыра гүлдеуіне жетті: радиобөлшектердің, ет комбинаты, сүт зауыт, элеватор, керамика фабрикасы, тігін фабрикасы, зауыттары бұл жерде жұмыс істеді. Авиамотор зауытының құрылысы, (ТБРУ) Торғай боксит руда басқармасы басталған ССРОға 20% боксит кеніне дейін тапты. Бірақ, оның экономикасы Қазақстанның басқа өлкелері, өйткені өнеркәсіптік өндірістің жетістіктері, мешеуленнің Торғай облысының экономикасы неткенмендер аграрлық бағыт 90%ке болды. Облыс республикалық бюджетте дотациялары үнемі талап етті, сондықтан 1988 ол маусымда жойылып, оның аумағы Қостанай және Ақмола облыстарының арасындағы бөлген. Мысалы, областық орталық болуға басылған қалалардан областық радиостанцияның инфрақұрылымының бөлігі апарып, перспективалы өнеркәсіптік объекттердің қатары қатырылды. Арқалықтың 1989 белсенді тұрғындарына Торғай облысы 1990 жылдың тамызындағы республиканың басқаруына арқасында үндеуіне қайта құрастырылған Торғай облысының қалпына келтіруі бойынша оргкомитет құрастырылып,Арқалық жаңадан облыстық орталық болған болды.
Географиялық орналасқан жері
Арқалық қаласы 1956 жылы құрылған, Қостанай облысының оңтүстік жағында орналасқан. Қала Қостанай облысының Амангелді ауданымен, Ақмола облысының Жарқайың ауданымен, Қарағанды облысының Ұлытау ауданымен шектеседі.
Жер бедері. Қала аумағы негізінен Қазақ жазық бедерімен сипатталады. Жергілікті жер шығысында Терісаққкан, батысында Ашутасты өзенінің арасындағы жазықта, Торғай үстірті манында орналасқан. Қаланың шығыс бөлігінде (403м) ең биік, Ақжар өзенінің жазығы бойынша негізгі абсолюттік (305м) төменгі белгілері байқалады. Ауданың абсолюттік белгісі 330-380м болып табылады.
Топырағы. Арқалық қаласы құрғақ дала аймағында орналасқан. Қаланың солтүстік (көп) бөлігі сарғылт шағын аймағына жатады, аймақтың оңтүстігі –теңбілденген сортаң ашық сарғылт топырақтан тұрады. Қаланың жалпы жерінің аумағы 1558,7 мың га құрайды. Ауылшаруашылығы жер-суының аумағы 1516,9 мың га, оның ішінде 355,1 мың га, немесе 23,4% - егістік, 1148,8 мың га (75,7%) – жайылым жерін алып жатыр. Арқалық қаласының жері өзінің табиғи ерекшелігіне қарай негізінде ауылшарушылық жерінен (97%) тұрады, орман ауданы мен көгалдандыру алаңдары қаланың жер қоры құрылымында небары 0,36%, су асты және   саз батпақ  0,53%, әр түрлі қажеттіліктерге 2,11%  құрайды.
Өсімдігі. Қаланың солтүстік бөлігінде көбінесе қызыл селеу және әр түрлі шөпті қара топырақ, оңтүстік бөлігінде топырағы ашық қоңыр бетегелі-селеу және жусан шөпті болып келеді.
Табиғи ауа-райы жағдайы
Ауа райы жазы ыстық және қысы суық, күрт континентальді (күрт өзгермелі). Орташа ауа температурасы қаңтарда -17 С градус, шілдеде +21...+24 С градус. Жылдық жауын-шашын мөлшері - 270 мм, Вегетациялық кезеңнің ұзақтығы - 170-180 тәулік. Тұрақты қар жабынының ұзақтығы - 139 күн.
Аймақта экономиканың мамандануы
Қаланың негізгі ресурстарында өнеркәсіптік саланың рөлі басым. Қалада тау-кен қазушы, өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс жасап жатыр, тау-кен өңдеу өнеркәсіптері және электр энергиясын, газ және су өндіру мен тарату жөніндегі кәсіпорындар қызмет етеді. Қазіргі заманғы көп салалы өнеркәсіп заманауи ірі, орта, шағын кәсіпорындардан тұрады. Шағын Арқалық қаласының өзіндік ерекшелігі негізгі саның бар болуы, қала құрылысының және өмір салтының артықтылығы болып табылады. Жетекші қала құрушы ірі кәсіпорын – «Қазақстан Алюминийі» АҚ филиалы Торғай боксит кеніш басқармасы кәсіпорны. 2011 жылдың 1 қаңтары жағдайы бойынша кәсіпорын жұмысшыларының саны 1073 адамды құрады. Кәсіпорын бокситтерді және отқа төзімді сазбалшықтарды өндірумен айналысады. Павлодар алюминий зауытына - бокситтер, Ресейге - отқа төзімді сазбалшықтар шикізаттары жеткізіліп  жатыр. Ауыл шаруашылығы – қаланың материалдық өндірісінің екінші жетекші саласы болып табылады. Ауылшаруашылық тауарларын өндірумен 30 ЖШС, 316 шаруа қожалығы, және 3 мемлекеттік заңды тұлғалар (АҚ, РМК, МҚК және т.с.с) айналысып, 2019 жылдың 01 қазанындағы жағдай бойынша жалпы - 9851,9 млн тг, оның ішінде: 4,712,8 млн тг - өсімдік шаруашылығы өнімдерін, 5136,5 млн тг - мал шаруашылығы өнімдерін өндіріп, 2,6 млн тг құызмет көрсету арқылы табыс түсірген. 2019 жылдың 01 қазанындағы жағдай бойынша қалалық аумақтағы сиырлар - 8771, жылқылар - 7477, түйелер - 23, қойлар - 22983, ешкілер - 8581, шошқалар - 5642, құстар - 719156 бас. Арқалық қаласы бойынша 2019 жылғы 01 қазанындағы реси мәліметтерге сәйкес орташа еңбекақы мөлшері 2018 жылға қарағанда (95554 теңге) 14,5% өсіп, 109406 теңгені құрады.
Қаладағы оқу орындары
Арқалық қаласы әкімдігінің ресми сайтының мәліметтеріне сәйкес, 2018 жылдың 1 қаңтарында қалада жалпы білім беретін 26 мектеп жұмыс жасаған. Оның ішінде 16 – орта, 8 – негізгі, 2 –бастауыш мектептер. 12 мектепте білім мемлекеттік тілде, 13 мектепте – қазақ және орыс тілдерінде, ал 1 мектепте – орыс тілінде беріледі. 2018 жылдың 1 желтоқсанындағы мәліметтерге сәйкес қала мен оған қарасты ауылдық аймақтарда орта білім алушылар саны - 6700 оқушыны құраған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Арқалық қалалық әкімдігі елді мекендері
Мэрсер (Миссури)
Мэрсер (Mercer) — Миссури штатының Мерсер округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.9 км². FIPS коды — 29-47486.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 342 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Мерсер округы (Миссури)
Арримал
Арримал (Arrimal) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Порту-де-Мош муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 747 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,57 км² шамасында. Халық тығыздығы — 40,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Кортес-де-Арагон
Кортес-де-Арагон (Cortes de Aragón (Teruel)) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Куэнкас-Минерас ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 75 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Мойынға тағатын әшекейлер
Алқа
Алқа – әйел адамдар мойынына, омырауына тағатын әшекей лі сәнді бұйым. Алғашында алқа дөңгелек әшекей ретінде тағылғанымен бертін келе оның түр-сипаты өзгеріп тұмарша түрінде әртүрлі үзбелі салпыншақты кейіпке ауысқан. Ол кейде меруерт, маржан, үзбелі моншақтар тізбегі тігілген асыл тастардан кейде алтын, күмістен соғылып, бетіне асыл тас қондырылып, ою-өрнектеліп, салпыншақты етіп жасалынады.
Қазақ тілінде алқа тек мойынға тағатын омырау әшекейі емес, бірнеше мағыналарда айтылады. Кей жерде алқа қыздардың мойнынан бастап төсін жауып тұратын алжапқыш қа ұқсас дөңгелеңкіреп келген киімді түсінген. Мойынның арт жағынан күміс түймемен түймеленетін бұл алқа кейде «шалғыш алқа» деп те аталған.
Сен-Никола-д'Альермон
Сен-Никола-д'Альермон (Saint-Nicolas-d'Aliermont) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Дьеп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,53 км² шамасында.
Мойынға тағатын әшекейлер
Алқа
Алқа бөлшектерінің кейбір атаулары төмендегідей:
Сен-Никола-д'Альермон
Коммунаның INSEE коды — 76624, пошта индексі — 76510.
Монбазияк
Монбазияк (Monbazillac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,58 км² шамасында.
Сен-Никола-д'Альермон
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3684 адамды құрады. Халық тығыздығы — 237,22 адам/км².
Мойынға тағатын әшекейлер
Алқа
Бұйымның қандай материалдан жасалғандығына байланысты лағыл, маржан, меруерт алқа, жақұт көзді алқа, зер шашақты алқа (салпыншағы мол, бірнеше шашақты сәнді алқа) деген атаулары кездеседі.
Монбазияк
Коммунаның INSEE коды — 24274, пошта индексі — 24240.
Сен-Никола-д'Альермон
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Монбазияк
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 954 адамды құрады. Халық тығыздығы — 48,72 адам/км².
Мойынға тағатын әшекейлер
Алқа
Алқаның қымбат түрлері:
Монбазияк
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Мойынға тағатын әшекейлер
Алқа
Алқаның жергілікті тілде әйкел көкірекше, қаза, омырауша, өңіржиек т.б. атаулары кездеседі. Мұндағы атаулардың алқаның көлемі мен дененің қай тұсын жауып тұратындығына немесе киімнің қай бөлігіне тағылатындығына қарай әрқалай аталған: көкірекше (көлемі шағын көкірек тұсқа тағылатыны), омырауша, өңжорға (ұнжырға) алтын мен күмістен жасалған алқаның ертеректегі көне атауы. Бұрын алқаға қоса шолпыны да өңжорға деп атаған. Қарақалпақстан қазақтары мойын, алқаны құлыбы, көйлек құлыбы деп атайды. Моңғолиядағы қазақтар омыраушаның сылдырмақ, шынжыры күмістен, төрт бұрыш бөлшектерінің ортасына тас, маржан, меруерт жүгіртіп жасайды (Х.Нұркеұлы 64-б). Бұқар өңіріндегі қазақтарда мойынға тағатын әшекей түрі қарғы деп аталады.
Әйкел
Әйкел – мойынға тағатын алтын мен күмістен жасалған металл әшекейдің көне атауы және ол қазақ тілінде бар атау. Әйкелдің бір түрі күміс ақша немесе асыл тастармен безелген зерлі барқыттан тігіліп, қыздардың кеудесіне ілінетін алқа тәрізді етіп, сол иықтың үстіне түсіп, оң қолтықтың астынан түймеленеді.
Өзбектерде хайкал – мойынға тағатын әшекей зат, қарақалпақтарда хайкел – әйелдердің көкірегіне тағатын металдан жасалған сәндік бұйым, Заравшан тәжіктерінде әйкел тіл-көз тимейді деген түсінік бойынша адам мен үй жануарларына тағылған тұмар. Тәжіктер Құран сүрелерінен үзінді жазылған ұағазды үшбұрыш былғарының не матаның ішіне салып тігіп, оны оң қолына не киімнің оң жағына кейде құлаққа тағып жүрген. Ертеректе қазақтар әйкелді тіл-көз тимесін деп қадірлейтін малына, әсіресе, жүйрік аттардың мойнына, маңдайына таққан. Оны әйкел-тұрман деп атаған.
Моншақ
нобай|оңға| Моншақ – мойынға тағылатын сәнді бұйым. Моншақ ұсақ, түрлі түсті, жормасы да әртүрлі (шар тәрізді, сопақша, қырлы) болады. Моншақ неолит дәуірінде тастан жіне сүйектен, қола дәуірінде металдан жасалған. «Моншақ» сөзінің шығуы туралы «мойын-шақ» немесе «мойын-тақ» деген сөздерден құралды деген пікірлер бар. (Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі, «Ғылым», Алматы, 1966, 146-б).
Қазақ, өзбек, қырғыздарда «көз-моншақ», қарашай-балқарларда «көз моншақ», «қараңғылық моншақ» (қараңғыда қорықпау үшін таққан), тәжіктерде «чашми» (чашим – глаз, сглаз) т.б. сияқты моншақтарды тіл-көзден сақтану ырымы бойынша қолданылған.
Әшекейдің атаулары
Әшекейдің бұл түрінің тілімізде сақталған атаулары көп: Тал моншақ – тақияға, сырткиімге бірнеше қатар етіп тағылатын моншақ түрі.
Тұмар
нобай|Тұмарша Тұмар – мойынға слатын зергерлік әшекейі бұйымның бір түрі. Тұмар түрлері әшекейлер сияқты сонау палеолит дәуірінен пайда болған. Ол кездегі адамдар аңдардың тістерінен сүйектерінен сақина, моншақтар жасаған. Бұл заттар иесіне аңның ептіілігімен айласын береді, бүтіндей бөліктері, өрнектері де сол наным-сенімге байланысты болған. Сақтар заманында моншақ тастар, жыланбас, ұлу қабыршақтары тұмар ретінде тағылғын, өйткені археологиялық қазба жұмысын жүргізген кезде олардың табылатындығы көңіл аудартады. Қолөнері дами келе қасиетті сааналатын құстардың, жан-жануарлардың бейнесін тұмар ретінде ағаштан, сүйектен, металдардан жасап таққан. Отырар қаласының орнын қазу кезінде табылған бой тұмарларға зер салсақ, олар серке, аққу, қаз тәрізді, жылан басының бейнесі бар бойтұмарлар. Сол сияқты қасқырдың азу тісін, киіктің бақайшағын, қойдың асығын, құс сүйектерін де тұмар етіп таққан. нобай|Г.Н. Потанин ат. облыстық тарихи-өлкетану музейіндегі тұмарша Қазақтар тұмарды көбінесе ұшбұрыш, төртбұрыш етіп жасаған (күміспен күптеліп, алтын жалатылып, асыл тастар тізген металл қорапшамен ұаптаған). Ішіне молданың қағазқа жазған дұғасы, ұлутас, үкі қауырсыны, киелі деп есептеленетін қой не түйе жүнін салған. Тұмарды тек әшекей ретінде ғана емес, пәле-жаладан, ауру-сырқаудан, көз тиюлен сақтайды деген түсінік бойынша таққан. Оларды түсті метлдардан, немесе терілерден ұшбырыштап немесе қиықшалап жасап, сыртын өрнектеп, лажылап, сіркелеп, бағдарлап, асыл тастардан көз салып әшекеленген. Оны көбңнесе адамға (әсіресе жас балаға) көздің сұғынан, тілдің уынан сақтайды деп таққан. Осындай тұмарлар адам бойына қуат беріп, көңіліне сенім тудырған. Тұмар рөлін атқарған әдемі алқалар да болған.
Халқымыз малдардың көп ауруы көз тиюден болады деп есептеген. Көз тимеу үшін жаңа туған ботаға, жүйрік атқа, сүтті көп беретін сиырға түрлі тұмар тағу әдеті күні бүгінге дейін сақталып келеді.
Мойынға тағып жүретін бір түрін тұмарша деп те атаған. Оны шебер зергерлер күмістен не бұрыштап, не жұмыр түтікше тәріздіріп жасайды және мойынға іліп жүретін әсем бау таққан. Бұлардың іші қуыс болады, онда дұға сақтаған. Тұмаршалардың «қасиетіне» табынған жұрт оны күмістен жасатып, сыртына неше түрлі зер жүргізіп, алтынмен булатқан. Салпыншақ – өңіржиек, сырға, тұмар сияқты бұйымдарда салбырап тұратын әшекей, әр беретін ұсақ бөлігі.
Өңіржиек
Өңіржиек – көйлектің сыртынан омырауға тағылатын өте қымбат бағалы, әшекейлә сәндік бұйым. Зергерлер оны үзбелеп, салпыншақтар тағып, асыл тастардан көз орнатып жасайды.
Өңіржиек қалындықтың негізгі әшекей бұйымдарының бірі және оны тойларда ғана таққан. Ол 3, 5, 7 дана төртбұрышты, бір-біріне шынжырлар арқылы жалғасқан таспадан тұрады. Таспалардың ішіне тор толтырады. Қапталына және төмендегі жағына шынжырлар арқылы ромбы, жапырақ, соқпақша, жыланбас, шар тәрізді салпыншақтар ілінеді. Өңіржиек пошымы мен түзілісінің мағынасы ұрпақтың өсіп өркендеуі, оны жалғастырушы әйел адамның рөлі, әртүрлі қауіп-қатерден сақтану сияқты жайларды білдіреді. Әсіресе ұрпақтың көбеюі мағынасын білдіретін өсімдік бейнелісі көп зергерлік бұйымдарда кездеседі. (Маңғыстаудың дәстүрлі қолөнері 137б).
Осыған ұқсас түрлі тастармен әшекейленген үш тақталы өңірше деп аталатын түрін ұзатылатын қызға тағатын болған. Омырау бастырғыш – қыздар мен жас әйелдердің кеуделік әшекей ретінде тұтынған көйлек сыртынан арнайы тағылатын жеке әшекей түрі. Сәндікке тағылатын оның солпыншақты кейде ақық көзді бірнеше тана (медальон) сияқты заттан тұратын түрі бар (Шойбеков Р.Н.)
Дереккөздер
Санат:Әшекейлер
Ақмешіт көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы — Ме33 көше (Жаңа әкімшілік орталық). Ақмешіт көшесі Сарайшық көшесінен басталып, Тәуелсіздік, Достық, Сығанақ, Алматы көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 5607,3 м.
Ақмешіт - қазіргі Қызылорда қаласының орнында болған көне бекініс орны. Бекініс 1817 жылы салынған. Тарихшы-ғалымдардың дәлелдеуі бойынша, Ақмешіт бекінісін Қоқан ханы Омархан салғызған. Бекініс ішінде саз балшықтан салынған 50-ге жуық үй, екі мешіт, медресе, оқ-дәрі қоймалары, құдықтар болған. Қазан төңкерісінен кейін бекініске Ақмешіт аты қайта берілді. 1925 жылы оған Қызылорда аты беріліп, ол 1929 жылға дейін Қазақстанның астанасы болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Безымянная (Избасс тармағы)
Безымянная — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Избасс өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Обсеквенттік аңғар
Дереккөздер
Санат:География
Чатхуранга Санжива
Чатхуранга Санжива (6 шілде 1991 жыл, Шри-Ланка) — шри-ланкалық футболшы, "Нэви" клубы мен Шри-Ланка Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.
Клубтық
"Нэви" клубының түлегі. Карьерасын 2011 жылы бастады.
Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында 2013 жылы Ауғанстанға қарсы АФК Челледж Кап-2014 іріктеуі матчында тұңғыш рет алаңға шықты.
2014 жылы құраманың капитаны боп тағайындалды.
Сілтемелер
Санат:Шри-Ланка футболшылары Санат:Шри-Ланка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Нэви ФК ойыншылары
Тілдің түлеп қабынуы
Тілдің түлеп қабынуы . Тілдің жіңішке бүртіктерінің гелий қабаты десквамацияға душар болып, яғни түлеп түсіп қалған соң орны мүйізденеді. Уақыт өте мүйізденген жер қайтадан түлеп, эпителий қабаты үгіліп түседі.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Көкөзек
Елді мекендер:
Жаңа чишма
Жаңа чишма — Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл,    Лип ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 175 адамды құрады. Пошта индексі — 453036, ОКАТО коды — 80203834006.
Көкөзек
Басқа мағыналар:
Жаңа чишма
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 4514
NGC 4514 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Сомэрс (Коннектикут)
Сомэрс (Somers) — Коннектикут штатының Tolland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 10417 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73.8 км² шамасында. FIPS коды — 09-69220.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Көкнәр тұқымдасы
Көкнәр тұқымдасы (Papaverales) — қос жарнақтылар класының өсімдіктері. Көбіне шөптесін өсімдіктер, кейде бұта немесе аласа ағаштар.
Көкнәр тұқымдасы 26 туыс, 250 түрді біріктіреді. Тұқымдастың өкілдері Солтүстік жартышардың қоңыржай және субтропиктік белдеулерінде, сондай-ақ оңтүстік және тропиктік Африкада, Шығыс Австралияда, Арктикада кездеседі. Қазақстанда 8 туысы, 40 түрі кездеседі. Басым түрде бір- және көпжылдық шөптесін өсімдіктер. Құрамында ақ, сары, тоқ сары түсті латекс (млечный сок-өзек шырыны) болады. Жапырақтары кезекті, кейде супротивті, жай, аздап немесе көптеп тілімделген, бөбе жапырақсыз. Гүлдері әртүрлі типті жалғыздан немесе жоғарғы гүл шоғырында, жиі ірі және ашық түсті, актиноморфты, кейде дұрыс емес, қосжынысты, гүл қоршауы қосарлы, тостағаншасы екі мүшелі, гүл жарғанда түседі, күлтесі 4, кейде 6 күлте жапырақты екі шеңберде орналасқан, аталығы көп, гинецейі паракарпты, 2-16 жемісжапырақтан, аналық аузы отырықты. Көкнәрлер негіщ\зінен насекомдармен тозаңданады. Жемісі – паракарпты қорпша, жақтаулары немесе жоғарғы бөлігіндегі саңылаулары арқылы ашылады. Тұқымдары сансыз көптеген, ұсақ, кішкентай ұрығы және өте майлы эндоспермді.
Өкілдері: көкнәр-мак, сүйелшөп, боккония, маклея. Көкнәрлердің құрамында алколоидтар болады. Олардың ішінде тамақтық, дәрілік және әсемдік өсімдіктері бар. Көкнәр, мүйіз көкнәр және Мексика аргемонының тұқымынан техникалық май алынады. Көкнәрлер тұқымдасының көптеген түрлері гүлдері әдемі болғандықтан сәндік үшін де өсіріледі.
Қазақстанның Қызыл кітабына жұқа көкнәр (Papaver tenellum) – сирек түр, эндемді, тек Шығыс және Орталық-Қазақстан бөліктерінде ғана кездеседі.