cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Телегей-теңіз
Телегей-теңіз. Қос сөздің осы күнгі тіліміздегі мағынасы — ұшы-қиыры жоқ, көз жеткісіз немесе орасан көп, есепсіз. «Біреуге бір ауыз сөз айтпайтын тұйық адамның мұншалықты телегей-теңіз біліміне қайран қалды» (Е. Домбаев, Ғашықтық.). Қос сөздің бірінші сыңарының төркіні жөнінде бұдан бұрын да әңгіме қозғаған автор болған. «Телегей» сөзінің алғашқы мағынасы жер кеңістігімен байланысты екендігін анықтай түсетін тілдік деректерді тағы да ұсына кетуді орынды санадық. Якут тілінде «делегей» сөзінің бір мағынасы «кең, байтақ» дегендерге нұсқайды. Осы тұлға, мағынасымен қоса якут тілінен кейбір маньчжур-тунгус тілдеріне өткен. Әр кезде «кеңдік, келем» сөздерінің жермен, соның өлшемін аңғартумен байланысты қолданылатынын да ескерген дұрыс. Бұл ретте тағы бір тіл дерегі келіп килігеді. моңғол тілінде «жер» мағынасын «дэлхий» сөзі де бере алады. Бұған бой ұрсақ, «телегей» сөзінің алғашқы түбірі «дэл» болғандығы күмән тудырмайды. Еске сала кететін тағы бір мәлімет — якуттарда «дэлэгэй» сөзінің мағынасы біздің қазіргі тіліміздегі «телегейдің» ұғындыратын «жеткілікті, сөздің мағынасы да — біздегі сияқты ауыспалы мағына. Сөйтіп, қос сөздің бірінші сыңары, «телегей»—байтақ, кең жер ұғымымен тең деп қараймыз. «Теңіз»— қос сөздің екінші сыңары. Қолда бар азын-аулақ деректерге сүйеніп, бұның да төркініне жорамал жасай кетейік. Хакас тілінде «теньіс» сөзі біздегі «мұхит» мағынасында қолданылады. Оның өзі екі түбірден құралғандығынан хабар аламыз. Біріншісі: тинь — тегіс мағынасын берсе, екіншісі: іс — сол тілде «су» мағынасын беретін «ус»-тың дыбыстық өзгеріске түскен түрі. Хакас тілінің дерегі бойынша, «теңіз» дегеніміздің ертедегі мағынасы — «тегіс су» болмақ. Деректерді ықшамдап, түйіндей сөйлесек, «телегей-теңіз» қос сөзіміз —«жер-теңіз», қарапайымырақ айтсақ, «жер-су» дегеннің баламасы. Аспан кеңістігіндегі планеталарды қоспай, өзіміз өмір сүріп отырған планетамызда ұшы-қиыры жоқ, көз жетпес нәрсе не десек, жер мен су деп қана жауап беруге болады. Әр нәрсенің молдығын жер мен су мөлшерімен салыстырудан келіп, олардың ертедегі атауы «телегей-теңіз» молдықты ұғындыратын атау болып қалыптасқан.
Кирилл аралдары
Кирилл (Керел) аралдары – Каспий теңізінің Бозащы жағалауындағы аралдар тобы.
Орналасқан жері
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданында орналасқан.
Сипаттамасы
1852 жылы топограф П.А. Алексеев аралдардың санын бесеу деп көрсеткен. Кейбір аралдардың арасы теңіз көтерілгенде суға толып, кейіннен құрлықтан келетін тұзды балшықтармен бөлініп қалады. Кирилл аралдарын қазақтар өз тілдерінің үндестік заңына бейімдеп Керел деп кеткен. Кирилл аралдарының ең ірісі – Жалғызтөбеден қазір мұнай өндіріледі.
Дереккөздер
Санат:Каспий теңізі аралдары Санат:Маңғыстау облысы географиясы
Лорьян
Лорьян (Lorient) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Лорьян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 56121, пошта индексі — 56100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 57812 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3307,32 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Абылай Хангерейұлы Айдосов
Абылай Хангерейұлы Айдосов (1936 жылы 12 қарашада Ресей Челябі облысы Полтава ауданында туған) — ғалым, мемлекет қайраткері. Тарих ғылымдарының кандидаты (1994). Қызылорда мемлекеттік университетінің қазақстан тарихы кафедрасының профессоры. Қазақстан Республикасының Білім беру саласының құрметті қызметкері. Қызылорданың құрметті азаматы (2000).
Дереккөздер
Санат:12 қарашада туғандар Санат:Қазақстан тарихшылары Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан журналистері Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Корнвол (Коннектикут)
Қала тұрғындарының саны 1434 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 119.9 км² шамасында. FIPS коды — 09-17240.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Сен-Леопарден-д'Ожи
Сен-Леопарден-д'Ожи (Saint-Léopardin-d'Augy) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 39,59 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03241, пошта индексі — 03160.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Нерусовей-Яха-Каге
Нерусовей-Яха-Каге — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нерусовей-Яха өзенінің сол жағалауынан орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Сент-Ораду-де-Шируз
Сент-Ораду-де-Шируз (Saint-Oradoux-de-Chirouze) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Обюссон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 28,58 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 87 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3,04 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Бурьеж
Бурьеж (Bouriège) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,65 км² шамасында.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
IC 796
IC 796 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S0-a (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41160, UGC 7623, MCG 3-32-51, ZWG 99.68, VCC 1188, IRAS12268+1641.
Анкеталық сұрақ
Анкеталық сұрақ - журналистке әңгімеге қатысушының өмірбаяндық мәліметтерін әрі телехабарды даярлау барысында қажеті болып қалатын жайларды білуіне мүмкіндік туындатады. . Сауалнамалық мәліметтерді сөзсіз, құр баяндау әңгімеге қатысушы әрі аудиториямен арадағы байланысқа нұқсан келтіреді. Сондықтан әрбір сөзге, сандық көрсеткіш пен мәліметтерге жүргізушінің терең ойлылықпен қарағаны дұрыс.
Дереккөздер
Санат: журналистика
IC 5229
IC 5229 — Tucana шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69217, ESO 147-1.
Сыртқы сілтемелер
IC 5229 Санат:Tucana (шоқжұлдыз)
Жауап беруге мәжбүр ету
Тергеушінің немесе алдын ала анықтауды жүргізуші адамның тарапынан күдіктіні, айыпталған адамды, жәбірленушіні, куәгерді жауап беруге, не сарапшыны қорытынды беруге қорқыту, бопсалау немесе өзге де заңсыз іс-әрекеттер қолдану жолымен мәжбүр етуі сот төрелігіне қарсы қылмыс болып табылады.
NGC 4421
NGC 4421 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 21 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4421 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40785, UGC 7554, MCG 3-32-39, ZWG 99.55, VCC 966.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Қарауылтас
Қарауылтас – ортағасырлық мұнара. Ұлытау облысы Жезді қаласынан солтүстікке қарай 17 км жерде Есқұлы тауының басында. Оның биіктігі 1,5 м-дей ғана.
Алғаш Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Х.Марғұлан) зерттеген. Қарауылтас тың жобасы төрт қырлы қалпаққа ұқсас: табаны жалпақ келгенмен, қабырғалары биіктеген сайын сүйірлене түседі. Ол төрт бұрышты тақтатаспен тұрғызылған. Қарауылтас қазіргі уақытта қирап қалған. Зерттеушілердің пікірінше Қ. Басқамыр қалашығының қарауыл мұнарасы болған. Ол арқылы қарауылдар төңіректі шолып, айналаны бақылап отырғанға ұқсайды. Қарауылтас орта ғасырларда Орталық Қазақстанды мекен еткен оғыз-қыпшақ заманындағы бірегей ескерткіш туындыларының қатарына жатады.
Абебе Бикила
Абебе Бикила (አበበ ቢቂላ; 7 тамыз 1932, Мендида — 25 қазан 1973, Аддис-Абеба) — эфиофиялық спортшы, жеңіл атлет, марафоншы.
Өмірбаяны
Эфиопиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы (1960, 1964).
1968 жылғы Олимпиада ойындарына да қатысты.
1969 жылы жол апатына ұшырап, денсаулығын құртып алды да, нысана көздеумен айналысып, 1969 жылы параалимпиадаға қатысты.
1973 жылы инсульт алып қайтыс болды. Император оның қазасына байланысты мемлекеттік аза тұту күнін жариялады.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Эфиопия жеңіл атлеттері Санат:Эфиопия Олимпиада чемпиондары Санат:1960 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Жүргізу
Жүргізу (Ведение; maintenance) — дұрыс жұмыс істеуді сүйемелдеу. Мысалы, мәліметтер қорын жүргізу, классификаторларды жүргізу, тезаурусты жүргізу, файлды жүргізу.
Жүргізу - көліктік құралды жұргізу.
Қала қозғалысы жағдайында жүргізу
Қала қозғалысы жағдайында жүргізу - қала қозғалысы жағдайында маршрут бойынша жұру дәлдігіне арналған автомобиль жарысы.
Мәнерлі жүргізу
Мәнерлі жүргізу - күрделілігі әртүрлі мәнерлерді орындау үшін жабдықталған трассаларда автомобильмен немесе мотоциклмен тез жылдамдықпен жүріп өту дәлдігіне арналған жарыс.
Үнемді жүргізу
Үнемді жүргізу - жанар-жағар майдың ең аз шығыны сынакты нәтижені анықтайтын негізгі фактор болып табылатын автомобиль жарысы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника Санат:Көліктер
Айнымалының өрісі
Айнымалының өрісі (Поле переменной; variable field) — айнымалының атауын жазуға арналған ассемблер тіліндегі команда бөлігі.
Абдуалы Асқар Бегәділұлы
Абай атындағы қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1992-1996 жылдары Жамбыл педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. 1996-2003 жылдары М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор, оқу-әдістемелік жұмыстар жөніндегі проректоры болды. 2003-2010 жылдары А.Яссауи атындағы Қазақ-түрік университеті Тараз институтын басқарды. Қазақстан білім және ғылым министрі Ж.Қ.Түймебаевтың 2010 жылдың 19 наурыздағы бұйрығымен Тараз мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры қызметін атқарып келеді.
А.Абдуалы т.ғ.д., профессор, 100-ден аса ғылыми жұмыстардың авторы. Жамбыл облысында белсенді қоғам қайраткері ретінде белгілі.
Мемлекеттік «Ерен Еңбегі үшін» медалімен, «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен, сонымен қатар ҚР білім және ғылым министрлігінің Ы.Алтынсарин атындағы «Қазақстан Республикасы ағарту саласының құрметті азаматы» марапаттық белгілерімен марапатталған.
Дереккөздер
1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Әбубәкір Бермұхамедұлы Алдияров
Әбубәкір Бермұхамедұлы Алдияров (1878 жыл, Торғай облысы Қостанай уезі Сарыой болысы — 27.09.1938 жыл, Тараз ) — қоғам қайраткері.
Өмірбаяны
Әкесі Бермұхамед болыс болған, атасы Қаумен ел басқарған.
Дереккөздер
Санат:1878 жылы туғандар Санат:Қостанай уезінде туғандар Санат:27 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1938 жылы қайтыс болғандар Санат:Таразда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:КСРО-да атылғандар Санат:КСРО-да ақталғандар Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Алаш Орда қайраткерлері Санат:Қазан университеті түлектері
Мёлленбек (Людвигслуст-Пархим)
Мёлленбек (Людвигслуст-Пархим) (Möllenbeck (Landkreis Ludwigslust-Parchim)) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Людвигслуст-Пархим ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 217 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,20 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 54 075. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Гаврон.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Жоғарғы Аврюз
Жоғарғы Аврюз — Башқұртстанның Әлшеев ауданындағы ауыл, Төменгі Аврюз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 128 адамды құрады. Пошта индексі — 452102, ОКАТО коды — 80202846003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Анкеталық әдіс
Анкеталық әдіс - қоғамдық тұрмыс пен әлеуметтік жағдайды зерттеудің нақтылы социологиялык эдісінін бірі. . Анкеталық әдіс көпшіліктің белгілі бір мәселеге қатысын немесе пікірін анықтау үшін қолданылады.
Анкеталық әдістің екі түрі бар: 1) интервью-анкета (анкеталарды белгілі бір адам арқылы таратып, ондағы сұрақтарға жауап алу); 2) сырттай сұрастыру (сұраққа жауап берушілер анкеталарды интервью алушылардың қатысуынсыз толтырады).
Анкеталық қолдануда сұрақ қоюдың бірнеше түрі болады. 1) Дихотомиялық сұрақ (жауап берушілерден "ия", "солай", "жоқ", "олай емес" т.б. сөздердің астын сызу немесе тұсына белгі қою арқылы өзінің пікірін білдіру талап етіледі). 2) Жабық анкета (сұраққа беретін жауаптардың бірнеше нұсқалары тізіледі де, жауап беруші солардың бірін белгілеу арқылы өз пікірін білдіреді). 3) Ашық анкета (жауаптын мазмұнына ешбір шек қойылмайды) - неғұрлым мазмұнды, толық мәлімет алудын тиімді жолы.
Анкеталық әдіс қолданылғанда жауап берушілердің аты-жөніне ерекше мән беріледі. Егер бұл шарт дұрыс орындалса, зерттеуде қажетті мәліметтің алынуы қамтамасыз етіледі. Анкеталық әдіс арқылы жиналған мағлұматтарды талдау кезінде алынған мәліметтердің объективтік шындыққа сәйкестігіне көп мән беріледі. Сондықтан зерттеуге тиісті әлеуметтік топтардың бір типті болуын мұқият қадағалаған жөн. Ол үшін анкеталарды таратпастан бүрын зерттелетін объектінің (әлеуметтік топ, ұжым т.б.) белгілі бір қоғам құрамындағы алатын орнын анықтау қажет және сұрақтардың қисынды болуы, соңғы сұрақтар алдыңғы сұрақтармен ұштасып, объектінің мәнін тереңірек қамтуы тиіс.
Нақтылы социологиялық зерттеулерді жүргізгенде, анкеталарды қанша адамға тарату керек екендігі, зерттеудің мақсаты мен міндетіне қарай адамдарды сұрыптау, олардың білім дәрежесін, әлеуметтік күйін т.б. жағдайларын алдын ала анықтау, осыған байланысты анкеталар таратылатын адамдарды топтарға бөлу мәселелерін ғылыми тұрғыдан шешу қажет.
Анкеталық әдіс -психологияда адамның психикалык ерекшеліктерін зерттеуде пайдаланылатын әдістердің бірі. Мұнда кісі бұрын жазылып қойылған сұрақтарға жазбаша, кейде ауызекі жауап қайырады. Осы әдіспен әртүрлі таптың, ұжымның психикалық өзгешеліктері (талап, тілегі, қызығуы, талғамы т.б.) зерттеледі. Мысалы студенттердің қандай кітаптарды құмартып оқитындығын, олардың сүйікті жазушылары мен артистері кім екендігін т.б. осы тәріздес мәселелерді Анкеталық әдіспен анықтауға болады. Ондағы сұрақтар шұбалаңқы келмей, қысқа, түсінікті тұжырымдалып жалпы саны 5-8-ден аспауы тиіс.
Алынған материалдың нәтижесі статистикалық талдаудан өткізіледі де, ондағы үлкен цифрларға қарай қорытынды жасалады. Мәселен, бес жүз адамнын төрт жүзі "Абай" романын оқыдық деп жазса, бұдан оқырмандардың 80%-нын осы кітаппен таныс екендігін, бұл шығарманың көпшілік сүйіп оқитын кітапға айналғанын аңғаруға болады.
Анкеталық әдіс 19 ғ- дың 80-ші жылдарынан бастап педагокикалық және әлеуметтік психологиялық зерттеулерінде қолданылып келеді. Негізгі кемшілігі - адам кейде шын көңілдегісін жазып бере бермейді, не оны қағаз жүзінде дұрыс көрсете алмайды. Адамның жан дүниесінің сырын жете білу үшін байқау, әңгімелесу, эксперимент әдістерін қосарластыра пайдаланған жөн.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Салық салу принциптері
Қазақстан Республикасының салық заңдары, салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерді төлеудің міндеттілігі, салық салудың айқындығы, әділдігі, салық жүйесінің біртұтастығы және салық заңдарының жариялылығы принциптеріне негізделеді.
Мұсылман Ренессансы және түрік халықтарының мәдениеті
Арабтар Орта Азия жерін 712 жылдан бастап жаулап алды. Осының нәтижесінде бүкіл афроеуразиялық даланы біріктірген ортақ мәдениет қалыптасуына мүмкіндік туды. Бұл жағынан алғанда ислам діні осы елдердегі мәдениеттерді араластырып қорытып жаңа үлгі шығаруға себепкер болды. Арабтар жаулап алған көптеген елдерде (әсіресе, Иран, Үндістан, Египет, Сирия) бұрынғы эллинистік өркениеттің рухы жоғалмап еді.
Бұрыннан Орта Азиямен тығыз байланысты Қазақстан жеріне де ислам өз әсерін тигізді. Еліміздегі көптеген түрік тайпаларының мемлекеттік бірлестіктері ислам дінін бірден қабылдамаған. Қарахандар мемлекетінде мұсылман дінін алғашқы қабылдаған қаған Сатұқ, ал оның баласы Мұса 955 жылы исламды Қарахандар мемлекетінің ресми діні деп жариялады. X ғасырда оғыздар мен қыпшақтардың да бірталай бөлігі мұсылмандыққа өтті. Жалпы алғанда, исламды қабылдау Қазақстан жеріндегі тайпалардың сол кездегі озық мәдениеттерге қосылуына мүмкіндік берді. Осы кезден басталған мәдени өркендеуге мұсылманның рухани өміріндегі екі бағыттың бір-бірімен тайталасы Қазақстан жерінде де өзінің терең әсерін қалдырды. Бірінші бағыт Платон,Аристотель сияқты грек философтарына сүйенген Шығыс перипатетикасымен байланысты. Оның негізін қалушы — дүниежүзілік мәдениет пен білімнің Аристотельден кейінгі екінші ұстазы, ежелгі Отырар қаласында туған Әбунасыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Тархан ибн әл-Фараби ат-Түрки. Әл-Фарабидің рухани мұрасы қазақстандық және басқа ғалымдар тарапынан ойдағыдай зерттелген. Ал әл-Фарабидің өзі зерттеу жүргізбеген ғылым мен мәдениет саласы жоқ, Б. Ғафуровтың есебі бойынша, ол 200-ден астам трактат жазған.
Әл-Фараби
thumb|right|Әл-Фараби Әл-Фараби өзінің трактаттарын сол замандағы рухани-ғылыми құрал саналған араб тілінде жазғанымен, өз отанының ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениетінен әрқашан нәр алып отырған. Әл-Фарабидің ұлылығы оның өз отанының мәдени көңіл-қалпына ирандық, үнділік және антикалық мәдениеттерді ұштастыра білуі. Әл-Фарабидің мәдениет туралы пікірлері негізінен араб мәдениетінің мына 4 тармағына байланысты:
Мыңжылдар тарихы бар Иран өркениетін бұл елді жаулап алған арабтар, осы мәдениеттегі өте терең парсылық әдебиетті меңгеру жолын әдеп деп түсінді. Әдепке жататын шығармалар өзінің қарапайымдылығымен, түсініктілігімен, ой ұшқырлығымен адамды баурап алады. Әдепті адам ілімін әл-Фараби өзіне тән гуманистік тұрғыдан қарастырады және осындай адамдағы бірінші қасиет деп оның парасаттылығын көрсетеді. Оның шығармаларында кездесетін адамды «хайуани ақли» (ақылды жан) деп анықтау кейінгі еуропалық ағартушылықтағы Homo sapiens-ке сабақтас. Ақылды жанмен қатар әл-Фараби еңбектерінде адамды «Хайуани мадани» (мәдениетті жан) деп анықтаудың да терең сыры бар. Осындай тұлғалық деңгейге ең алдымен ел басшысы көтерілуі керек. Ол өзінің аңдағыш қасиеті арқасында дана, философ, кемеңгер, парасат иесі болып шығады, ал оның қиялдау қабілетіне қасиет дарыған адам пайғамбар, сәуегей және өмірдегі оқиғаларды түсінгіш, білгір болып көрінеді, — міне, осының бәрі оның тәңірілікті танып білетін болмысының шарапаты. Мәдениетті адам тәрбиелеу мәселелерін әл-Фараби өзінің «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы», «Бақыт жолын сілтеу», «Ақылдың мәні туралы», «Данышпандықтың інжу-маржаны», «Бақытқа жету жайында» ж.т.б. трактаттарында жан-жақты талдаған. Оның жиі қолданатын ұғымы — «қала». Қаланы әл-Фараби жай ғана қоныс, тұрғын жер деп түсінбей, оны адамдардың мәдени топтары, мемлекет мағынасында қолданады. Бұрын айтып кеткеніміздей, тіліміздегі мәдениет ұғымының арабшасы «маданият», мадина, яғни қала сөздерімен түбірлес. Ӏзгілер қаласының тұрғындары, ұлы ұстаздың ойынша, өздерінің инабаттылығымен, әділеттілігімен, білімділігімен, өнер сүйгіштігімен көзге түседі. Әл-Фарабидің адамзат мәдениетіне қосқан үлесін, оның төмендегі өлең жолдарынан жақсы байқаймыз.
Жалпы алғанда, әл-Фараби — Шығыс мәдениетінің алып тұлғасы ол дүниежүзілік өркениетте өзінің қадірлі орнын алады. Оның рухани мұрасы өзінің ұлы ізбасарлары ибн-Синаға, Бируниге, Жүсіп Баласағұнға және т.б. суалмайтын қайнар болды.
Сопылық
Шығыс Ренессансы туралы сөз еткенде оның тағы бір бастауы сопылық бағыт (суфизм) жөнінде айтпай кетуге болмайды. Қазақстан жеріндегі ұлы ғұламалар Жүсіп Баласағұн, Сүлеймен Бақырғани, әсіресе, Қожа Ахмет Иассауи шығармашылығында сопылық сарын үлкен орын алған. Онан соң Ренессанс идеясын тек Платон мен Аристотельдің шығыстық ізбасарлары қолдады деу де сыңаржақтылық. Сопылық бағыт ислам әлемінде о баста ресми дінге қарсы оппозициялық қозғалыс ретінде туады. «Суфь» термині арабтың «жүн шекпен» деген сөзіне орайластырып алынған. Сопылар — киім талғамайтын, бар ойы руханилық төңірегіндегі тақуа адамдар. Сопылық бағыттың тарауының бір себебі, әуелде ой бостандығын шектемеген араб халифаттарында X ғасырдан бастап фанатиктер күшейе береді, олар Құранға қарсы деп әр түрлі ағым өкілдерін қуғынға ұшыратады. Әсіресе, Иран, түрік және үнділердің көне мәдениетінен қалған мұралар Алла сөзіне жат деп жарияланады. Осы қуғын салдарынан Иран, Араб жерлерінен көптеген сопылар (өздерін дәруіштер деп атаған) Түркістан жеріне қарай ағылады. Орта Азияда 300—400 мың дәруіш пайда болды. Сопылар Құдайды парасатпен емес, жүрекпен түсіну керек деп жариялайды. Осы бағыттың көрнекті өкілі, кейін мұсылман пірлерінің біріне айналған — Қожа Ахмет Иассауи. Оның ең үлкен жетістігі ғасырлар бойы қалыптасқан бай түрік мәдениетін мұсылман өркениетімен шебер байланыстыруында жатыр.
Қожа Ахмет Иассауи
thumb|right|Қожа Ахмет Иассауи Қожа Ахмет Иассауи жазған негізгі шығарма — «Диуани хикмет» («Ақыл кітабы»), Қожа Ахметтің өмірде жасаған бір ерлігі оның 63 жасқа келгеннен кейін, «пайғамбар жасына жеттім, одан әрі өмір сүру, жарық дүниені көру күнә» деп бар байлығын мүсәпірлерге таратып, өз еркімен жер астындағы үңгірде тіршілік етуімен байланысты. Оның пәк өміріне риза болған атақты Ақсақ Темір ғажайып Қожа Ахмет Иассауи ғимаратын салдырды. Иассауи туралы Ыбырай Алтынсаринның берген бағасын келтірейік: «Муштафид Ғұламалар арасындағы ұлықтары төртеу: имам Ағзам, имам Мәлік, имам Шафиғ, имам Ахмед Ханбал Яссауи. Бұл төртеуі шариғат мәнісін толық тексеріп, халыққа түсіндіріп берді». (Мұсылманшылдықтың белгісі. — Алматы, 1991. — 22-бет). Шығыс перипатетиктері — ақыл-ойды жоғары қойып, трактаттар жазса, сопылық бағыт мәдениеттің поэзиялық әдісімен өз ойларын насихаттаған. Есімдері әлемге белгілі Омар Хайям, Сағди, Хафиз, Низами, Руми тәрізді ақындар сопылықтың гуманистік идеяларын пайдаланып, ғажайып дастандар жазғаны белгілі. Олардың қатарында өзінің тиесілі орнын алатын, түрік тілдес халықтардың ортақ өкілі Иассауиға тоталитарлық жүйе кезінде мистик ақын деген айдар тағылып, халық мәдениетінен шеттетуге әрекеттер жасалды. Шын мәнісінде, суфийлік ағымды керітартпа мистикалық ілім деу қате. Философиялық суфийлік ағымның негізін салушыларға әл-Ғазали мен ибн-Араби жатады. Олардың ілімі бойынша, мәдениеттілік дегеніміз жан-жақты жетілген, толыққанды адамды үлгі-өнеге етіп қабылдау. Сопылық бағытттағы тағы бір гуманистік идея — ғарыш пен адамның тұтастығы. Кемеңгер, жетілген адамдар тұратын ғарьш мүмкін әлемнің ең жақсысы болып есептеледі. Осы тамаша ғарыш адам арқылы өз шегіне жетеді. Өйткені, адам — ғарыштың нұсқасы. Ежелгі гректердегі микродүние мен макродүниенің арасындағы үйлесімділік идеясы араб-парсы-түрік Ренессансында да осындай өз көрінісін табады. Құдай мен адамның арасындағы алшақтықты жоюға ұмтылған сопы-шайырлардағы негізгі күш — махаббат. «Диуани хикметте» Қожа Ахмет дүниенің тірегі деп Адам мен Махаббатты алады. Әл-Фараби өзі іздеген «Қайырымдылар қаласын» махаббат пен сүйіспеншілік үстемдік еткен, ақылды ел басы, әділетті заңдары, бақытты тұрғындары бар «Гүлстаннан» табады. Гүлстанға жетудің жолын халықтағы ізгі қасиеттер мен адамгершілікті дәріптеп, жамандықтан арылудан көреді:
Анкормэн
Анкормэн - АҚШ-та ақпараттық бағдарламаларды жүргізуші, мұнда аудитория үнемі оның өз ынғайында, өз ықпалында болады. . Хабардың басынан аяғына дейін көрермендерді қызықты әрі тартымды оқиғалармен таныстыра отырып, олардын сезімдеріне психологиялық жағынан да әсер туғызушы танымал тұлға.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Мұсылман Ренессансы және түрік халықтарының мәдениеті
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Мәдениет Санат:Мәдениеттану Санат:Философия
Гуго Гроций
Жалпы Гуго Гроций басқару түрлеріне аса мән бермеген. Ол қандай басқару болса да адамдардың еркі қалай іске асады соған қарап бағалануы керектігін кәрсеткен. Бірақ соған қарамастан тирандық билікті қолдамаған, ал жеке адамның билігі мен аристократиялық билікті оң, дүрыс деп таныған.
Дереккөздер
Санат:Мемлекет қайраткерлері Санат:Голландия философтары Санат:Голландия драматургтары Санат:XVII драматургтары Санат:XVII заңгерлері
Драганица (Монтана облысы)
Драганица (Драганица) — Болгариядағы ауыл. Монтана облысына қарасты Выршец қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 245 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3534. Телефон коды — 095276. ЕКАТТЕ коды — 23073.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Монтана облысының елді мекендері
Александра Александровна Буванова
Александра Александровна Буванова (1924 ж. туған, Ресей, Воронеж облысы) – Социалистік Еңбек Ері (4.2.1969). Алматы медициналық институтын бітірген (1945). 1946 – 1949 ж. Қызылқұм ауданы Шардара ауылындағы ауданы аурухананың бас дәрігері, Шымкент облыстық денсаулық бөлімінің инспекторы. 1949 – 1964 ж. Шымкент қаласындағы ғ1 перзентханада дәрігер-акушер, перзентхана бөлімшесінің меңгерушісі, 1965 жылдан бас дәрігер болып қызмет атқарды. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:1924 жылы туғандар Санат:2017 жылы қайтыс болғандар
EMac
Корпус білдіреді моноблок (монитор және жүйелік компоненттер бір корпуста) 17" CRT-экран. Бірінші модель болатын ақ түсті, ұқсас сол кездегі түрі басқа моделін iMac.
Алғаш рет сәуір, 2002 жылғы пайда болды, көздеген процессор PowerPC G4 тактілік жиілікте 700 және 800 МГц, графикалық карта NVidia GeForce2 MX, 128 немесе 256 МБ жады және 40 ГБ қатты диск. Мac арлық моделіндегідей, мультимедиялық компоненттер (микрофон, динамика, CD-ROM), сондай-ақ модем, шығу, USB, FireWire және ұя үшін карталар AirPort (wi-fi) орнатылған.
Кейінгі модельдерде осы сериясында көлемі үлкен қатты дискілер, DVD жазатын жетектері аса қуатты графикалық карта және жылдам процессорлары бар.
eMac 2006 жылғы, шілде шығаруға, оны ауыстыру кіші бірі модельдер iMac ұқсас сипаттамалары бар.
Дереккөздер
Санат:Apple Inc. жабдықтары Санат:Дербес компьютерлер Санат:2002 жылы құрылғандар
Афонсу-Клаудиу
Афонсу-Клаудиу (Afonso Cláudio) — Бразилиядағы муниципалитет, Эспириту-Санту штатында орналасқан. Орталық Эспириту-Санту мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Афонсу-Клаудиу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 34 454 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 954,656 км² шамасында. Халық тығыздығы — 36,09 адам/км².
Тарихы
Қала 1891 жылы құрылған.
Санат:Эспириту-Санту елді мекендері
Киров-Шежін каналы
Киров-Шежін каналы – Жайық-Көшім суғару-суландыру жүйесіне жататын арна.
Географиялық орны, сипаты
Батыс Қазақстан облысы Тасқала, Казталов аудандары жерінде. Киров бөгенінің суын жинап, секундына 21 м3 су өткізеді. Каналдың ұзындығы 130,6 км. Негізінен Тасқала және Казталов аудандарының елді мекендерін сумен қамтамасыз етеді.
Вольфганг Борхерт
Вольфганг Борхерт (20 мамыр 1921 жыл (1921.05.20), Гамбург – 20 қараша 1947 жыл, Базель) – неміс ақыны және жазушы. Гамбургте туған. Экспрессионизм (Готфрид Бенн, Георг Тракль, Георг Гейм) бағытындағы жазушылардың шығармаларына еліктейді. 1946 жылы неміс тілінде «Laterne, Nacht und Sterne» атты кітабы жарық көреді. 1962 жылы «Әңгімелер», 1977 жылы Мәскеу қаласынан таңдамалы жинағы орыс тіліне аударылып жарық көреді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Есіктің артында» атты атақты пьесасы басылып шығады. 1996 жылы Германияның пошта маркасында суреті бейнеленеді.
Дереккөздер
Санат:Неміс ақындары Санат:1921 жылы туғандар Санат:1947 жылы қайтыс болғандар
Орбездна
Орбездна — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бездна өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Қарасу (Бөкей ордасы ауданы)
Қарасу (1993 ж. дейін — Ворошилово ) — Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы, Орда ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сайқын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 618 адам (300 ер адам және 318 әйел адам) болса, 2009 жылы 462 адамды (230 ер адам және 232 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бөкей ордасы ауданы елді мекендері
Вёза
Вёза — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мезень өзенінің сол жағалауынан 416 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мауыздай
Мауыздай. қазіргі қазақ тілінде «мауыздай» сөзі ірі, зор мағыналарында қолданылғанмен, жағымсыз реңкті аңғартады.
Дыбыстық құрамы жағынан бұған сәйкес сөзді парсы тілінен кездестіреміз: моұз — банан (ыстық жақта өсетін үлкен жапырақты биік өсімдік). Осымен сәйкестіруге өсімдік ағашының ірілігі ұқсас болғанмен, адам жеміс ретінде кәдеге асыратын нәрсенің, жағымсыз нәрсенің теңеуіне ілігуі күмән тудырады.
Сондықтан «мауыздай» сөзінің түбірін түркі тілдерінің өзінен іздестірген жөн көрінеді. Тува тілінде «моос» тұлғалы сөз — ертегілерде кездесетін керемет қорқынышты мақұлық мағынасын ұғындырады. Дәл осы сөз якут тілінің жергілікті ерекшеліктерінің бірінде «монус» қалпында үшырап, «мешкей, обыр» мағыналарын береді. моңғол тілінде «жалмауыз» мағынасын «мангас», қалмақтарда «мус» сөздері түсіндіреді.
«Моос»— қазақ тілінің өзіне тән дыбыс заңдылықтарына байланысты «моуз», одан әрі «мауыз» болып өзгеріске түскен (қырғызша — тоо, қазақтарда — тау екенін ескерсек те жеткілікті). Осы өзгерген түбірге теңеу тудыратын -дай жұрнағы қосылып, «мауыздай» сөзі пайда болған.
Тілімізде ұшырайтын «маубас» сөзінің де негізі осы «мауыз»-бен байланысты болуы мүмкін. Ертеректе «мауыз бас» тіркесі қолданылып, кейін тіліміздегі бірқатар сөздерде дыбыс түсуі нәтижесінен пайда болған біріккен сөздер сияқты (бүгін — бұл + күн, биыл — бұл + жыл) «з» дыбысының түсіп қалуынан «мауы бас», одан әрі «маубас» түрінде қалыптасқан деуге болады.
Беттер супервизоры
Беттер супервизоры (беттік алмасу) (супервизор страниц (страничного обмена); supervisor of pages (page exchange) — сыртқы беттер мен компьютердің негізгі жадының арасында мәліметтердің беттік алмасуын үйымдастыратын операциялық жүйені басқаратын бағдарлама.
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Морасвердес
Морасвердес (Morasverdes) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Франсия ауданында (комарка) орналасқан.
Яранвож
Яранвож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жоғарғы Одес өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Морасвердес
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Яранвож
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Машиу
Машиу (Machio) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Пампильоза-да-Серра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 146 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,98 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Байша провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Гумандылық
Гумандылық - [ лат. humanus - адамдық, адамгершілік] - түлға ретіндегі адамның, оның еркін дамуы және өз қабілеттерін жүзеге асыру құндылығын мойындау, адам игіліктерін қоғамдық қатынастарды бағалаудың өлшемі ретінде қабылдау. Тар мағынасында орта ғасырдағы діни схоластикаға қарсы Қайта Өрлеу дәуіріндегі зайырлы еркін ой. Ол өзіндік құндылықтардың түбірі адам екенін мойындаудан бастау алады.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология Санат:Саясат Санат:Этика Санат:Адам қасиеттері
Menschlichkeit Humanitas Humaneco Humanitas Humanitas Гуманность
Эльбен (Вестервальд)
Эльбен (Вестервальд) (Elben (Westerwald)) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 333 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 32 024. Муниципалитеттің басшысы — Герман-Йозеф Нойберт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Талановка (өзен)
Талановка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2542/376/446 орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Антигуа және Барбуда радио, теледидары
Антигуа және Барбуда радио, теледидары - "АБС-Радио" (ABC Radio) - 1956 жылы негізі қаланды. . Сент- Джонста орналасқан. "АБС- Теледидары" (ABC Television). 1964 жылы негізі қаланды. Сент- Джонста орналасқан.
Талановка (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Позитивизм
Позитивизм (франц. posіtіvіsme — оңды, дұрыс, нақтылы) — нағыз ақиқат ғылымның жеке салаларында ғана пайда болып, қалыптасатын, философиялық зерттеулердің ешқандай танымдық құны жоқ деген тезиске сүйенетін философиялық бағыт.
Позитивизм 19 ғасырдың 30-жылдарында қалыптасты. Позитивизм негізін салған француз ойшылы О.Конт. Позитивизмнің алғашқы өкілдері: Э.Литтре, Г.Н. Вырубов, П.Лаффит, И.Тэн, Дж.С. Милль, Г.Спенсер болды. Позитивизм жаратылыстану және қоғамдық ғылымдардың методологиясына елеулі ықпал етті. Позитивизмнің кейінгі дамуы барысында махизм, неопозитивизм, аналитикалық философия қалыптасты.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Санат:Саясат Санат:Жаңа дәуір философиясы Санат:Ғылым философиясы
Кустовое (Солтүстік Қазақстан облысы)
Кустовое — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Вагулин ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 460 адам (215 ер адам және 245 әйел адам) болса, 2009 жылы 360 адамды (171 ер адам және 189 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қызылжар ауданы елді мекендері
Бородулиха ауданы
Бородулиха ауданы — Абай облысының солтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік бөлік. Орталығы – Бородулиха ауылы. Аудан 1928 жылы құрылған.
Тарихы
1928 жылы 17 қаңтарда Семей уезінің Бородулиха және Совет болыстарынан Семей округінің Белағаш ауданы құрылған. Орталығы — Белағаш ауылы болды (1928 жылы 3 қыркүйекте БОАК-мен бекітілген).
1932 жылы 20 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы құрылып, оның құрамына орталығы Бородулиха ауылында орналасқан Белағаш ауданы енеді (1932 жылы 10 наурызда БОАК-мен бекітілген).
1935 жылғы 24 ақпандағы Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің Қаулысымен қайта құрылған Предгорный ауданына Төлентау, Тройницк, Қызыл, Лево-Бережный, Митрофанов,  Бородин, Азов ауылдық кеңестері; Семей ауданына – Шабынды, Қоқан, Пролетар, Репин, Болтатар, Жаңаалы, Қорғанбай, Клементьев, Талица, Шар, Тепқаша, Знаменск, Ерназаров, Карпов, Делбегетей, Мұрат, Ебетей ауылдық кеңестері берілді.
1939 жылғы 14 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Семей облысына берілді. Ауылдық кеңестері: Андреев, Белағаш, Бородулиха, Ерназаров, Жаймов, Зубаиров, Камышен, Красноаул, Крестьян, Ленин, Николаев, Новодвор, Октябрь, Орлов, Перементьев, Петропавл, Подборный, Пролетар, Степной, Ранов, Тоқаев, Ұялы.
1944 жылғы 8 мамырдағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Крестьян ауылдық кеңесі Степной ауылдық кеңесімен біріктіріліп, Камышен ауылдық кеңесі Дмитрьев ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Сондай-ақ Белағаш кенттік кеңесі құрылды. Жаңадан құрылған Ново-Покров ауданына Белағаш, Ерназаров, Жаймов, Зубаиров, Красноаул, Николаев, Октябрь, Подборный, Пролетар, Тоқаев, Степной, Ұялы ауылдық кеңестері және Белағаш кенттік кеңесі берілді. Белағаш ауданы Бородулиха ауданы болып өзгертілді.
1945 жылы 1 қаңтар бойынша Бородулиха ауданының құрамына Андреев, Барышев, Бородулиха, Дмитриев, Ленин, Новодвор, Орлов, Переменов, Ремов ауылдық кеңестері кірді. 1954 жылғы 4 тамыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ленин, Орлов, Ремов ауылдық кеңестері Ремов ауылдық кеңесіне біріктірілді.
1962 жылғы 29 мамырдағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Жаңа Шүлбі ауданымен бірігуі нәтижесінде Бородулиха ауданы таратылды.
1963 жылғы 2 қаңтардағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен таратылған Жаңа Шүлбі, жартылай Ново-Покров аудандарының жерінен Бородулиха ауылдық ауданы құрылды. Ауылдық кеңестері: Андреев, Барышев, Бородулиха, Дмитриев, Новодвор, Переменов, Ремов, Жернов, Краснояр, Зубаиров, Ертіс, Красноаул, Ново-Покров, Жаңа Шүлбі, Ленин, Подборный, Степной, Таврия, Тоқаев, Тепқаша, Уба-Форпост, Шүлбі және Белағаш кенттік кеңесі.
1965 жылғы 28 тамыздағы Семей облыстық атқару комитетінің Шешімімен Абай ауданынан Семейтау ауылдық кеңесі берілді.
1966 жылы 31 қаңтарда қайта құрылған Жаңасемей ауданына Зубаиров, Ертіс, Ново-Покров, Петропавл, Семейтау, Тепқаша ауылдық кеңестері; Жаңа Шүлбі ауданына Андреев, Жернов, Краснояр, Ленин, Жаңа Шүлбі, Таврия, Уба-Форпост, Шүлбі ауылдық кеңестері берілді.
1974 жылы 25 қыркүйекте Орлов тау-кен байыту комбинаты маңындағы елді мекен жұмысшы кенттері санатына жатқызылып, оған «Жезкент» атауы берілді. Жезкент кенттік кеңесі құрылды.
1975 жылы 2 наурызда орталығы Андроновка ауылында орналасқан Андронов ауылдық кеңесі құрылды. Ремов ауылдық кеңесі таратылып, аумағы Переменов ауылдық кеңесіне берілді.
1977 жылғы 1 қаңтарда ауданға Андронов, Бакин, Бородулиха, Дмитриев, Красноаул, Новодвор, Орлов, Подборный, Переменов, Степной, Тоқаев, Белағаш ауылдық кеңестері мен Жезкент кенттік кеңесі кірді.
1993 жылы 8 желтоқсандағы президент жарлығымен облыста ауылдық және кенттік округтерге бөліну жүйесі енгізілді.
1996 жылы 27 тамызда Семей облысы әкімінің шешімімен Андронов ауылдық округі таратылып, Переменов ауылдық округіне қосылды; Орлов ауылдық округі таратылып, Соснов ауылдық округіне қосылды.
Таратылған Жаңасемей ауданы құрамынан Зубаир, Новопокров, Петропавл ауылдық округтері берілді.
1997 жылы 29 қаңтарда Семей облысының әкімі мен облыстық мәслихаттың шешімімен Красноаул ауылдық округі таратылып, Бакин ауылдық округіне қосылды; Тоқаев ауылдық округі таратылып, Белағаш кентінің әкімінің әкімшілік бағынысына берілді. Сондай-ақ Бородулиха ауданының құрамына таратылған Жаңа Шүлбі ауданының Андреев, Краснояр, Ленин, Жаңа Шүлбі, Таврия, Уба-Форпост ауылдық округтері берілді.
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 1997 жылы 3 мамырда Семей облысы таратылып, аудан Шығыс Қазақстан облысының құрамына енді.
Географиялық орны
Бородулиха ауданы солтүстігінде Ресей Федерациясының Алтай өлкесімен, шығысында Шемонаиха ауданымен, батысында Бесқарағай ауданымен, оңтүстігінде Ұлан ауданымен және Семей қаласымен шекаралас. Аудан арқылы республикалық маңызы бар темір жол және автомобиль жолдары өтеді. Бородулиха ауданының жер қабаттарында жартылай металлды қазбалар бар. Қоспаларда мыс және мырыштан басқа алтын, күміс, кадмий, сондай ақ, сирек және шашылған элементтер кездеседі. Аудан территориясында құрылыс материалдарын – кірпіш және тас, ұсақ тас өндіру үшін негіз болып табылатын шикізат қоры бар.
Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Ормандарында көптеген жеміс-жидектер, саңырауқұлақтар, дәрілік шөптер өседі. Жыл сайын 50 мың куб метр ағаш дайындалады. Жабайы аңдардан сілеусі қасқыр, қарсақ, түлкі, тиін, аққұлақ, борсық, сасық күзен, ондатра, қоян, тұяқтылардан бұлан, елік мекендейді. Континенттік климаты – күрт. Қысы аязды, жазы салқын. Жылдық орташа температура қаңтар айында -17 градус, шілде айында +20 градус.
Шаруашылығы
Бородулиха ауданының агроөндіріс кешені: Агроөндіріс кешені – бұл дегеніміз өзінің басты мақсаты дән және май тұқымдығын өсіру, ет және сүт беретін мал шаруашылығын дамыту болып табылатын 12 жауакершілігі шектеулі серіктестік, бір ұжымдық кәсіпорын, 518 шаруа қожалықтары. Агроөндіріс кешені халықтың азық-түлікке деген сұранысын қанағаттандырады. 2004 жылы егіс алаңы 210 000 га. құрады. Алаңның 65 % жаздық бидай, 7 % дәнді дақылдар және 19% жем-шөп егуге берілген. Күнбағыс алаңы – 58 900 га.
Тұлғалар
Ауданда, ауданның тұрғындары да ерекше. Олардың көзге түсер қасиеті – ынталылығы және қаракетшілдігі. Екінші дүниежүзілік соғыс майданында және еңбекте өзін көрсете білген ауылдастардың арасында соғыс ардагері, Социалистік еңбек ері, Бородулиха ауданының құрметті азаматы В. Еременконың аты аса құрметпен және сүйіспеншілікпен аталады. Ол кісі ауыл шаруашылығының көтеріліп өркендеуі жолында 44 жыл қызмет етті. Қазақ КСР-ның Жоғарғы Кеңесінің бес орденімен, үш құрмет грамотасымен марапатталған. Василий Васильевич ұзақ жылдар бойы басқарған ұжымшарға бірнеше рет Д. Қонаев, Н. Назарбаев келіп қайтқан.
Жерлестеріміз ұзақ жылдар бойы Алматы қаласындағы Краснознаменное жоғары әскери шекара училищесін басқарған Кеңес Одағының Батыры, генерал-лейтенант М. Меркулов туралы құрметпен сөз етеді. Мәдениет: Ауданда жұмыс орындары бар, халқы қонақжай, мәдени орталықтар әрқашанда қызу жұмыс үстінде. Ауданда 24 мәдени объект жұмыс істейді. Олар аудандық мәдениет Үйі, 1 аудандық және 18 селолық кітапханалар, олардың 14 мектеп кітапханаларымен біріккен. Бүгінде кітапхана жүйесі – бұл кітап қоры 350 899 бірліктен асатын бірыңғай ақпараттық-әдістемелік орталық. Күрделі жөндеуден кейін аудандық мәдениет үйі жұмыс істеуде. Мәдениет үйінде балалар мен үлкендерге арналған эстрадалық, хореографиялық, қуыршақ (қазақ тілінде), домбыра, хор үйірмелері жұмыс істейді. Жастар би кеші жұмысын қайта жандандырды. «Искорка», «Фигаро» бишілер ұжымы, «Арна» вокалды-аспапты ансамбль жұмыс істейді. 2004 жылы аудандық мәдениет үйінің екі ансамблі – «Гәкку» қазақ этнографиялық, фольклорлық ансамблі және «Русские узоры» фольклорлық ансамблі Қазақстан Республикасының мәдениет және қоғамдық келісім Министрлігінің «Халық ансамблі» атағын алды. Дарынды және кедей отбасының балалары үшін «Әкім шыршасы» мерекесін өткізу дәстүрге айналды.
Халқы
Тұрғындары 35 925 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 35,77%, орыстар – 52,72%, немістер – 6,69%, татарлар – 2,03%, украиндар – 0,73%, басқа ұлт өкілдері – 2,06%.
Әкімшілік бөлінісі
49 елді мекен 1 кенттік әкімдігі мен 17 ауылдық округке біріктірілген:
Қарағанды облысының театрлары
thumb|300px thumb|300px thumb|300px thumb|300px thumb|300px Адамдар өміріндегі театрдың алатын орны ауқымды да мазмұнды. Облыстың қалыптаса бастаған кезеңінен бері қаламен бірге пайда болған театр ұжымдары өздерінің көрермендерінің сенімінен шығуда.
С. Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театры
С. Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театры 1936 жылы құрамында жас кеншілер мен құрылысшылар болған жас жұмыскерлер театры негізінде құрылды.
Театрдың негізін ҚазССР-нің еңбек сіңірген әртістері З. Көшкінбаева, Ж. Шашкина, С. Телғараев, З. Жақыповтар қалады. Театр 1932 жылы Ж. Шаниннің «Зәуре» қойылымымен ашылды. Ондағы басты кейіпкердің рөлін Ж. Шашкина ойнады. 1934 жылы театр жаңа әртістермен толықты. Олар Қазақ КСРО-ның халық әртісі Р. Қойшыбаева, А. Мұсабекова, М. Сүртібаев Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген әртістері А. Шаймерденов, М. Бектенов. Жас ұжым өздерінің театрдағы қызметтерін Н.В. Гогольдің «Женитьба» комедиясымен бастады. Театрдың репертуарында Б. Майлиннің «Майдан», «Талтаңбайдың тәртібі», С. Сейфуллиннің «Қызыл сұңқарлар», Ж. Шаниннің «Арқалық батыр» сиякты және де басқа қойылымдары болды.