cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақстанның географиялық зерттелу тарихы
19 ғ-дың соңы — 20 ғ-дың басында Қазақстан фаунасын зерттеуге көңiл бөлiне бастады. Iрi зоол. зерттеулердi Арал — Каспий экспедициялары жүргiздi. Жаратылыс зерттеушiлердiң Петербург қоғамы өлкенiң жаратылыс тарихын анықтау мақсатында экспедиция ұйымдастырды және Каспий мен Арал т-дерiнiң фаунасын зерттеуде бай материал жинақтады. Экспедицияның ихтиол. коллекциясын зерттеу нәтижелерiне сүйенiп, К.Ф. Кесслер жаңа геол. уақытта Каспий мен Арал т-дерi арасында болған байланыстылық туралы пiкiрге алғашқылардың бiрi болып өз күмәнiн айтты. Северцовтың, А.М. Никольскийдiң зерттеулерi геогр. тұрғыда жүргiзiлуiмен ерекшеленедi. Северцов “Вертикальное и горизонтальное распределение туркестанских животных” (“Түркiстан жануарларының таулы және жазық өңiрде таралуы”) деген күрделi еңбегiнде (1873) Орта Азияны геогр. аудандастырудың негiзiн қалады (Оңт. Қазақстанды қоса).
Қазақстанның орнитофаунасын алғаш талдап зерттеушiлер: Н.А. Зарудный, П.П. Сушкин, В.Н. Бостанжогло. Бұл ғалымдар өздерiнiң тiкелей бақылаулары мен бұрынғы мәлiметтердi пайдаланып Қазақстан аумағында кұстардың геогр. таралуын жете түсiндiрдi. Сондай-ақ, олардың еңбектерiнде Қазақстанның жазық бөлiгiн аудандастыру мәселесi қамтылған. Северцов, Краснов, Берг, Неуструев, Крашенинниковтың еңбектерiнде табиғат кешендерiнiң әр түрлi құраушылары аралығындағы байланыстылық талданып, физ.-геогр. заңдылық тұжырымдалып, табиғи аудандастыру мәселелерi көтерiлдi. Қазақстан аумағының қазiргi физ.-геогр. бөлiнуiнiң негiзi Бергтiң “Опыт разделения Сибири и Туркестана на ландшафтные и морфологические области” (“Сiбiр мен Түркiстанды ландшафтық және морфол. аймақтарға бөлу тәжiрибесi”) мақаласында (1913) қаланды. Осы жұмысында Берг нақтылы деректер негiзiнде Қазақстан аумағын ландшафтылық белдемге және морфол. облыстарға бөлдi. Бергтiң аудандастыру туралы еңбегiнiң Қазақстан аумағы үшiн қазiрге дейiн ғыл. маңызы күштi.
Қазақстан жерiнiң кеңестiк дәуiрде зерттелуi Қазақстанның өндiргiш күштерiн соц. негiзде дамыту мәселелерiмен тiкелей байланыстырылды. Өнеркәсiп пен а. ш-ның дамуы табиғи қорлардың зерттелуiмен ұштастырылды. Әрбiр iрi құрылысқа байланысты геогр. ортаның элементтерi — жер қойнауы, топырақ қабаттары, су қорлары, климаты, т.б. зерттеле басталды. Кен байлықтарын табу және оларды игеру мақсатында геол. барлау кеңiнен етек алды. Топырақ және өсiмдiк түрлерiн зерттеу экспедицияларының жұмысы жандандырылды. Жаңа қалалар мен елдi мекендердiң пайда болуына және одан әрi дамуына байланысты Қазақстанның көпшiлiк бөлiгiнiң климаттық жағдайы зерттелдi, су қорларын iздеу жұмыстары кең көлемде жүргiзiлдi. Дегенмен, республика жерiнiң геогр. зерттелу барысы әр кезеңде әр түрлi болды. Бұл жағдай ең алдымен республикадағы табиғи ресурстардың игерiлу қарқынына, ғыл. мекемелердiң жұмыс көлемiне байланысты болды.
Осы шаралардың барлығын жүзеге асыру үшiн Қазақстан аумағы геогр. жағынан жан-жақты зерттеле бастады. Зерттеу, әсiресе, 20 ғ-дың 20-жылдарының ортасында елiмiзде халық ш-н қайта құру және соц. экономиканың негiзiн қалау кезеңiнде кең өрiс алды. Жеке облыс аумағын жүйелi және жан-жақты зерттейтiн ғыл. экспедициялар ұйымдастырыла бастады.
Минералдық шикiзаттардың кеңiнен iздестiрiле барлануына байланысты Қазақстан жерiн зерттеушi ин-ттардың, геол. партиялардың және трестердiң (Сiбiр к-тi, Орт. геол. ин-ттың Сiбiр бөлiмi, Алтай полиметалл, Атбасар полиметалл және Қазақ геол. барлау трестерi, Ауыр өнеркәсiп халкомының Қазақ геология-гидрогеол. басқармасы, т.б.) саны көбейе түстi. 1926 ж. КСРО ҒА жанында құрылған одақтас және автон. республикаларды зерттеушi арнаулы комитет Қазақстанның жер қойнауын зерттеу жұмысын қолға алды. 1933 ж. Қазақ гидрометеорол. басқармасы ұйымдастырылды. 1932 ж. КСРО ҒА-нда Қазақстанның өндiргiш күштерiн зерттеуге арналған конференция өттi. Бұл жағдай республикада жүргiзiлген көптеген зерттеу жұмыстарының бастамасы болды. Сол жылы КСРО ғылым академиясының Қазақстандық базасы құрылды (1939 ж. КСРО ғылым академиясының бөлiмшесiне айналды).
Геол. зерттеулердiң басты мақсаты — елiмiздiң өнеркәсiбiне аса қажет кен орындарын табу және оларды барлау болды. Бұл бағытта В.К. Котульский (Алтайда), В.П. Нехорошев, Н.Н. Горностаев, А.К. Мейстер (Шығ. Қазақстанда), М.П. Русаков, Н.Г. Кассин, Д.С. Коржинский (Орт. Қазақстанда). Замятин (Жем алабында), т.б. еңбек еттi. Кен орындарының өнеркәсiптiк маңызын анықтай түсу үшiн Әулиеата уезiнде, Мұғалжарда, Қызылқұмда (И.П. Герасимов, П.К. Чихачев), Солт.-Шығыс Қазақстанда (А.А. Козырев), Орт. Қазақстанда (Қ.Сәтбаев) геол. зерттеулер iске асырылды. Геоморфол. байқаулар Үстiртте (Н.Л. Благовидов), Каспий ойпатында (Герасимов) жүргiзiлдi. Н.А. Копыловтың 1927 ж. шыққан “Материалы по гипсометрии Казахстана” (“Қазақстан гипсометриясы бойынша деректер”) кiтабында Қазақстан геоморфологиясы туралы алғашқы маңызды мағлұматтар берiлдi.
Оңт. Қазақстан облыстарының климатын зерттеуде Түркiстан метеорол. ин-ты елеулi үлес қосты. Түркiстан (1924) және Қазақстанның (1925) климаттық жағдайлары туралы еңбектер жарық көрдi. Республика аумағын климаттық аудандастыру алғашқы қадамы [1927 ж. шыққан М.Д. Пономарев пен В.Н. Барсуктың “Климатический очерк Казахстана” (“Қазақстанның климаттық очеркi”) еңбегi] жасалды.
КСРО Геогр. коғамының Верный және Түркiстан бөлiмдерi Кiшi және Үлкен Алматы өзендерiмен өтетiн лай тасқындардың себебiн анықтау мақсатында зерттеу жұмыстарын ұйымдастыра бастады. Қоныстандыруға және жер қорын есепке алуға байланысты Қазақстан өңiрлерiнiң топырағын зерттеу кең өрiс алды. Республика аумағы топырақ жамылғысының алғашқы сипаттамаларын Р.И. Аболин (1922), К.Д. Глинка (1923) және Л.И. Прасолов (1925) бердi. Олардың жұмыстарында топырақ-өсiмдiк белдемдерiнiң сұлбасы жасалып жiктелдi. Қостанай (В.И. Баранов), Орал (И.И. Фелимонов, И.В. Ларин), Ақтөбе (М.И. Рожанец) және Жетiсу (А.Мухли) облыстарының аумағына экспедициялар шықты. КСРО ғылым академиясының экспедициялары құрамында Герасимов Үстiрттiң, Неуструев Каспий ойпатының топырақ жамылғысын зерттедi. Әсiресе, Герасимовтың еңбектерiнде (1928—30) бұл өңiрлердiң топырақ қабаттарының қалыптасу жағдайлары және бұған байланысты өңiрдi физ.-геогр. аудандастыру жөнiнде құнды деректер берiлдi.
Геоботан. зерттеулердiң де өзiндiк қолданбалық мақсаты белгiлендi. Бұлардың алдына жайылымды, шабындықты және жыртуға жарамды жердi анықтау әрi оларға сипаттама беру мiндетi қойылды. Алғашқы жылдары геоботан. жұмыстың көпшiлiгi Бат. Қазақстанда жүргiзiлдi (И.В. Ларин). КСРО ғылым академиясының қазақстандық экспедициясы құрамындағы топырақ-ботаника отряды бұл өңiрдiң өсiмдiгiн зерттеуге елеулi үлес қосты. Республиканың Жер Халкомы Семей және Павлодар обл-тарына экспедициялар жiбердi. Бұл саладағы зерттеудiң алғашқы жиынтық қорытындыларын (1923—25) Крашенинников жариялады. Ол өз еңбегiнде өсiмдiк жамылғысы географиясын түсiндiруге генетик. принциптi пайдалануды және физ.-геогр. аудандастырудың алғашқы сұлбасын ұсынды. Осы кезеңде республика фаунасын зерттеуде Д.Н. Кашкаров, В.Н. Шнитников, Б.С. Виноградов, т.б. елеулi үлес қосты.
Өндiрiстi тиiмдi де дұрыс орналастырудың маңыздылығы экономиканы қайта құру жоспарын жасау кезiнде айқындала түстi. Алғашқы бесжылдық (1929—32) жоспарларында Қазақстанда өнеркәсiп және а. ш-ның барлық салаларының тех. базаларын жасау қарастырылды; ол үшiн республикадағы геогр. зерттеулердi кеңiнен және жан-жақты жүргiзу керек болды. Бұл кезеңде (1928—40) экспедициялық зерттеулер кең етек алды. Республикада тұрақты ғыл.-зерт. мекемелерiнiң және жергiлiктi ғыл. кадрлардың көбеюiнiң нәтижесiнде Қазақстан жерiнде тұрақты бақылаулар жүргiзу жолға қойылды. Геол. барлау жұмыстары түстi және сирек металдар, көмiр, т.б. кен байлықтарының қоры жөнiнен Кеңес Одағы бойынша Қазақстанды жетекшi орындардың бiрiне шығарды. Алтайдың, Орт. Қазақстанның кентастық кен орындарын және Тянь-Шань, Жетiсу (Жоңғар) Алатауы, Арал маңы, Мұғалжар тауы, т.б. өңiрлердiң геол. құрылысын зерттеу қарқынды түрде жүргiзiлдi.
Климаттық және гидрол. жұмыстар метеорол. және гидрометеорол. ст-лардың көбеюiне негiзделе жүргiзiлдi. Су қорларын зерттеу өрiстедi. Өндiрiс қажеттерiн өтеу және салынуға тиiстi гидротех. құрылыстардың геогр. жағдайларын анықтау үшiн кейбiр жеке алаптарға кешендi зерттеулер жүргiзiлдi. Бұлардың нәтижесiнде И.И. Фелимоновтың Жайық-Көшiм каналы, Орт. Қазақстанды суландыру перспективасы, Б.К. Терлецкийдiң Балқаш-Алакөл алабы жөнiнде, Солт. және Орт. Қазақстан туралы “КСРО су қорларының анықтамасы” жинағының 13-томы, т.б. еңбектерi жарық көрдi. Арал т. мен Балқаш к-н жаңадан зерттеу басталды. Iле Алатауына Н.Н. Пальгов гляциол. бақылаулар жүргiздi.
КСРО ғылым академиясының Геогр. ин-тының көпшiлiк қызметкерлерi Алматыға көшiрiлiп, Топырақ тану және Ботаника ин-ттарымен және басқа жергiлiктi ғалымдармен бiрлесе отырып, а. ш-н өркендетудiң қорларын табу және зерттеумен шұғылданды. Дәл геоморфол. карталар жасалды, су және топырақ жамылғысының қорлары түбегейлi зерттелдi. Солардың нәтижесiнде жердi тиiмдi пайдалануға нақты ұсыныстар берiлдi. Республика алғашқы рет табиғи мал азығының қоры бойынша аудандастырылды (Л.Г. Соболев), геоморфология бойынша (И.П. Герасимов), агроклиматологиядан (П.Н. Колосков) iрi қорытындылар шығарылды, топырақты зерттеудiң геохим. тәсiлi жасалды (М.А. Глазовская), су ш. қажетiн өтеуге катысты табиғат жағдайларының бiрнеше карталары (Б.А. Федорович, С.Л. Кушев) құрастырылды. Бұл материалдарды қорытындылай келе А.А. Григорьев өзiнiң Қазақстан табиғаты туралы очерктерiн жариялады. Осы жылдары КСРО ҒА Қазақ бөлiмшесiнiң Геогр. секторын белгiлi ғалым Н.Н. Баранский басқарды. Ол республика экономикасын мамандандыруды жетiлдiре түсу мақсатында Қазақстанды 5 экон. ауданға бөлдi. Соғыстан кейiнгi жылдары (1945 жылдан бастап) Қазақстандағы геогр. зерттеулерге баса көңiл бөлiндi. Халық ш-н қалпына келтiру және одан әрi дамыту үшiн табиғи ресурстарды көптеп табу және оларды шұғыл шаруашылыққа пайдалану керек болды. 1946 ж. ҚазКСР ҒА құрылды. Оның кұрамында бiрнеше экспедициялар ұйымдастырылып, Арал т-ндегi Барсакелмес аралының, Балқаш к-нiң оңт-ндегi шөлдiң, Жетiсудың геогр. жағдайлары зерттелдi. Республика аумағын физ.-геогр. аудандастырудың алғашқы сұлбасы құрастырылды (Н.Г. Рыбин, 1948). Бұрынғы жүргiзiлген зерттеу материалдары негiзiнде республика табиғатының басты кешендерiне тұжырымды сипаттама берiлген “Қазақстанның физика-географиялық очерктерi” (1952) жарыққа шықты.
Қазақ КСР ғылым академиясының Геогр. ин-ты Қазақстан табиғатын зерттеудi одан әрi жалғастыра бердi, “Қазақстан. Физика-географиялық сипаттама” (1950) жинақ кiтабын шығарды. КСРО ғылым академиясының өндiргiш күштердi зерттеу кеңесi игерiлуге тиiстi жаңа аудандарда кешендi экспедициялық зерттеулер ұйымдастырды. Осы мақсатпен Торғайдың шикiзат қоры, Солт. және Орт. Қазақстанның минералдық шикiзат, гидроэнергет. және ормандық қорларын зерттедi. Тянь-Шаньда биiк таулық физ.-геогр. ст. құрылды. Республика жерiн геоморфол. зерттеу, әсiресе геоморфол. картаға түсiру iсi өрiстедi. Жер қойнауын зерттеу тәсiлдерiнiң бiрi — геол. картаға түсiру жалпы зерттеу процестерiнiң құрамына енгiзiлдi. Сөйтiп геоморфол. карта табиғи аудандастыру мен ландшафтын зерттеудiң негiзiне айналды.
Суландыру, орман алқаптарын отырғызу, тың және тыңайған жердi игеру шараларына байланысты республиканың жеке аудандарының микроклиматы және жылу балансы зерттелдi. Аңызақ жел, атмосф. қуаңшылық, жел эрозиясы, топырақ борау, топырақ бетiнiң тоңдануы сияқты құбылыстар және климаттың өзгеру заңдылықтары зерттелдi. Осы зерттеулердiң деректерi негiзiнде “Қазақстан климаты” (1959) атты жинақ шықты.
Гидрол. зерттеулердiң iшiнде республика көлдерiнiң жете тексерiлгенiн аңғаруға болады. Бұл жұмысты кейiннен КСРО ғылым академиясының Көлтану ин-тына айналған көлтану лаб. мен Қазақ КСР ғылым академиясының геогр. секторының қызметкерлерi бiрлесе жүргiздi. Зерттеу жиынтығын А.В. Шнитников қорытындылады. Көлдердiң физ.-геогр. жағдайымен қоса олардың гидробиол. және экон. жақтары да зерттелдi. Көлдердiң жалпы кадастры құрастырылды. Жер бетi суы қорларын зерттеу нәтижелерi тың және тыңайған жерлердi игеруге байланысты бiршама толықтырылды. Бiрнеше iрi гидрол. кешендiк зерттеулер жүзеге асырылды және бұлардың деректерi “Ресурсы поверхностных вод районов освоения целинных и залежных земель” (“Тың және тыңайған жердi өңiрлерiнiң беткi ағын қоры”), “Ресурсы поверхностных вод СССР” (“КСРО жер бетi ағынының қоры”) жинақтарына енгiзiлдi.
Топырақ жамылғысын зерттеген әр саланың ғыл. және өндiрiстiк мекемелердiң қорытындылары көп томдық “Почвы Казахской ССР” (“Қазақ КСР-iнiң топырағы”) басылымында және бiрнеше жалпы шолулық карталарда жарияланды. Геоботан. және зоогеогр. зерттеулердiң жиынтық деректерi жарық көрдi.
КСРО ғылым академиясының аэротәсiлдер лаб. Солт. Қазақстанның табиғи жағдайын зерттеудiң аэротәсiлiн белгiледi. Экон. география саласында Қазақстанның табиғатын, халқын, экономикасын және мәдениетiн бейнелейтiн кешендiк еңбектер (И.Т. Тәжиев, М.Ш. Ярмұхамедов, К.Б. Ахмедова, т.б.), өндiргiш күштердi тиiмдi орналастыруға, экон. аудандастыруға және экон. аудандарды мамандандыруға, аумақтық-өндiрiстiк кешендердiң қалыптасу мәселелерiне, еңбек және табиғи қорларға баға беруге арналған жұмыстар (В.А. Адамчук, Б.Я. Двоскин, Е.Н. Гладышева, С.Әбдiрахманов, т.б.) жарық көрдi. Республика жерiн жан-жақты зерттеу нәтижесiнде Қазақстанның және оның жеке аймақтарының кешендiк атластары құрастырылды. Тың өлкесiнiң, Қарағанды, Қостанай, Солт. Қазақстан облыстарының бiрнеше ландшафтылық карталары шықты. Ландшафтылық зерттеулердiң кеңiнен етек алуына ландшафт танушы ғалымдардың бүкiлодақтық 6-кеңесiнiң (1963) Алматыда өтуi әсер еттi. Арал маңы мен Жезқазған өңiрiнiң, Алматы, Қарағанды, Маңғыстау обл-тарының ландшафтылық жағдайы зерттелдi.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, V том
Санат:Қазақстан тарихы
Эль-Аюн қаласы
Эль-Аюн қаласы (Батыс Сахара) – Батыс Сахарадағы ірі қалалардың бірі. .
Марокко әкімшілігінің бақылауында. Халық саны 192 640 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Адамдар бұл жерді 10 ғасырдан бастап қоныстана бастаған. Қала ретінде 1936 жылы испан отаршылдары келгеннен кейін таныла бастады.
1976 жылы Батыс Сахара мемлекеті өзін Сахара Араб Демократиялық Республикасы деп жариялап, астанасы ретінде Эль-Аюн қаласын бекітті. Дегенмен қазіргі таңда Батыс Сахара тәуелсіздігін толықтай алмағандықтан ел басшылары қуғында жүр.
Дереккөздер
Санат: Батыс Сахара Санат:Қалалар
Галапагос аралдары
Галапагос аралдары (Islas Galápagos; galápago – суда мекендейтін тасбақалардың бір түрі) — Эквадордан 972 км батысқа қарай орналасқан, негізгі 13 жанартаулық аралдардан, 6 шағын аралдар, 107 жартас пен шайылып жатқан аймақтардан құралған Тынық мұхитындағы архипелаг. Бірінші арал 5-10 млн жыл бұрын тектоникалық белсенділік әсерінен түзілген болып саналады. Ең жас аралдар – Исабела және Фернандина – әлі де құрылу сатысы үстінде, ақырғы жанартаулық атқылау 2005 жылы байқалды.
Галапагос аралдары аймақ жағынан Эквадор мемлекетіне тиесілі. Архипелаг тұрғындарының саны 30 мың адам. Ауданы – 7880 км².
Аралдар бәрінен бұрын жергілікті фаунаның көптүрлілігімен және Чарльз Дарвинның түрлердің пайда болуы жайлы эволюциясының ойлап табылуына түрткі болған осы жердегі өткізген зерттеулерімен де әйгілі.
Атаудың шығу тарихы
Аралдар өзінің атауын сол жерде мекендейтін алып теңіз тасбақалардың испанша көпше түрдегі «galápagos» — «су тасбақалары» деген сөзден алады.
Тарихы
Галапагос аралдарын ресми түрде 1535 жылдың наурыз айында Томас де Берланга есімді испан діни қызметкері ашады.
1832 жылы 12 ақпанда Эквадор Галапагос аралдарын өзіне қосып алады. 1835 жылы құрамында жас табиғаттанушы Чарльз Дарвин бар экспедиция аралдарды зерттеді. 1936 жылы олар Ұлттық Саябақ (бұған дейін аралдар түрме адамдарын қоныс аударатын орын болған), 1978 жылы – ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұрасы, ал 1985 жылы –бүкіләлемдік биосфераның қорығы болып жарияланды. 1953 жылы аралдарда Тур Хейердал инктер мұрасын іздестіру мақсатымен болған.
География
Аралдар экватор маңында орналасқан. Координаталары 1°40′ солтүстік ендіктен 1°36′ оңтүстік ендікке дейін, және 89°16′ -тан  92°01′ батыс бойлыққа дейін.
Аралда іс жүзінде табиғи ауыз сын жоқ деуге болады. Архипелаг өзінің флора мен фаунасы арқылы әйгілі. Архипелагты мекендейтіндердің көпшілігі – эндемиктер. Бұл көптеген туристерді қызықтырады. Дайвинг кеңінен танымал.
Климат
Ендігіне қарамастан суық ағыс әсерінен Галапагос аралдарындағы климат экватордың басқа аймақтарына қарамағанда анағұрлым суығырақ. Су температурасы кейде 20 °C төмендейді, ал орташа жылдық температура 23-24 °C құрайды.
Архипелагты қорғау
Ең бірінші табиғатты қорғау туралы заңнама 1934 жылы қабылданып, 1936 жылы толықтырлғанымен, 1950-жылдардың соңына дейін жергілікті флора мен фаунаны бақылауға байланысты ешқандай жұмыстар жүргізілмеді. 1955 жылы ғана Халықаралық табиғатты қорғау архипелагты зерттеуге таныстық миссиясын жүргізді. Екі жыл өткеннен кейін, 1957 жылы ЮНЕСКО Эквадор үкіметінің көмегімен архипелагтағы табиғатты қорғау жағдайын білуге және зерттеу станциясының аймағын таңдау үшін басқа экспедиция ұйымдастырады.
1959 жылы (Чарльз Дарвинның «Түрлердің шығуы» атты еңбегінің алғашқы жарық көруінің жүз жылдығын тойлау барысында) Эквадор үкіметі жалпы ауданы аралдардың барлық құрлық ауданының 97,5%-ын алатын Ұлттық саябақ құратынын жариялады. Сол жылы бас пәтері Брюссельде орналасқан Чарльз Дарвин халықаралық қордың негізі қаланды. Қордың бастапқы мақсаттары Галапагос аралдарының экожүйесінің бірегейлігін сақтауға және табиғатты қорғауға бағытталған ғылыми зерттеулерді алға бастыру үшін кепіл болды. Сақтауға байланысты жұмыстар Санта-Крус аралында Чарльз Дарвин атындағы зерттеу станциясының құрылуынан басталды. Алғашқы жылдары станция жұмысшылары туыс емес, сырттан әкелінген өсімдіктер мен жануарларды аралдан шығару, сондай-ақ жергілікті түрлерді қорғау жұмыстарын жүргізді. Қазіргі кезде ғалымдар аралда, негізінен, табиғатты қорғау мақсатында тек флора мен фаунаны зерттеумен айналысады. Ұлттық саябақ құрылғаннан кейін арал тұрғындары 1000-нан 2000-ға дейін көбейді. 1972 жылы халық санағы жүргізілді, осы санақ бойынша тұрғындар саны 3488-ге жетті. 1980 жылдарға қарай тұрғындар саны едәуір көбейіп, 15 000 адамға, ал 2006 жылы бағалауға сәйкес аралдарда 30 000-ға жуық адам тұрады. 1986 жылы ауданы 70 000 км² қоршаған су айдыны, көлемі бойынша әлемде тек Австралиялық Үлкен Тосқауыл рифіне орын беретін «теңіздік табиғатты қорғау зонасы» болып жарияланды. 1990 жылдан бастап архипелаг киттердің паналайтын орнына айналды. 1978 жылы ЮНЕСКО аралдарды Әлемдік мұра аймағы, ал 1985 жылы Биосфера қорығы ретінде жариялады.
Экологиялық қауіптер
Архипелаг үшін ең басты қауіптердің бірі интродуцияланған (байқаусызда немесе сырттан әкелінген) өсімдіктер мен жануарлар жатады, мысалы, ешкі, мысық немесе ірі қара мал. Олар тез көбейіп, жергілікті мекендеушілердің тіршілік ету ортасын босатады. Табиғи жыртқыштар аралдарда аз болуына байланысты жергілікті түрлер сырттан әкелінген түрлерге қарағанда әлжуаз. Архипелаг үшін қауіпті өсімдіктер қатарына гуайява (Psidium guajava),авокадо (Persea americana), хина ағашы (Cinchona pubescens),  пирамида тәрізді охрома (Ochroma pyramidale), қара бүлдірген (Rubus glaucus), әр түрлі  цитрустылар (апельсин, грейпфрут,лимон), хош иісті сасық меңдуана (Datura arborea), майкене (Ricinus communis) піл шөбі (Pennisetum purpureum) жатады. Бұл өсімдіктер Сан-Кристобаль, Флореана, Исабела және Санта-Крус аралдарының ылғалды аймақтарында кеңінен тарап, туысқан түрлерді ығыстырып шығарды. Көп түрлер аралға пиратттар арқылы енгізіледі. Атақты саяхатшы Тур Хейердал Перудің вице-королі пираттардың жабайы ешкімен қоректенетінін білгеннен кейін, иттерді бос жіберуге бұйрық бергендігі жайлы құжаттардың бар екендігін көрсеткен. Флоренц Хосе Вильям жасаған сәтсіз отарлауынан кейін басқа аралдарды болашақта тез отарлау үшін аралға ешкі, есек, сиыр, және тағы басқа үй жануарларын таратуды бұйырған. Қазіргі кезге дейін архипелагты ешкі, доңыз, атжалман, тышқан, қой, есек, сиыр, үй құсы, құмырсқа, тарақан және кейбір паразиттер сияқты әр түрлі жатжерлік жануарлар мекендейді. Иттер мен мысықтар қорғансыз жабайы құстарға шабуылдайды, олардың ұясын бұзады, құрлықтың және теңіз тасбақаларын, игуаналарды аулайды. Доңыздар игуандар мен тасбақалардың ұяларын бұзып, табиғи өсімдік жамылғысын жәндіктер мен тамырларды іздеу барысында жойып, одан да көп зиян келтіреді. Доңыздар Сантьяго аралындағы игуаналардың жойылуына себеп болуы мүмкін, алайда игуаналар Дарвиннің кезінде сол жерде мекендеген.
Негізгі аралдар
Санат:Галапагос аралдары Санат:Тынық мұхит аралдары Санат:Эквадор аралдары Санат:Эквадор жанартаулары
Қылышбай Жолдасбайұлы Құрақов
Қылышбай Жолдасбайұлы Құрақов (1920 жылы туған, Маңғыстау ауданы, Қаратөбе ауылы) – соғыс ардагері, жұмысшы. 1939 – 42 жылдары Таушық көмір өндіру шахтасында шахтер, соғыстан кейін Мәскеуді қалпына келтіру жұмыстарында жұмысшы, Маңғыстау ауданы Жармыш ауылы кеңесінде жүргізуші, 1968 жылдан Маңғыстау геологмялық барлау   экспедициясында  жүргізуші, дәнекерлеуші болды. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше мерекелік медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Жылықанды жануарлар
Қысқаша мәлімет
Жылықанды жануарлар, гомойотермді жануарлар (грек. homoіos – ұқсас, бірдей және therme – жылу) – дене температурасы сыртқы орта температурасына тәуелсіз, үнемі тұрақты әрі жоғары болатын жануарлар.
Осыған байланысты Жылықынды жануарлардың ас қорыту, қозғалыс, сезім мүшелері мен орталық жүйке жүйелері өте жақсы дамыған. Жылықынды жануарларға сүтқоректілермен құстар жатады. Жылықанды жануарларғаға тән ерекшелік – олардың организмінде жылудың пайда болуы мен жылудың сыртқа шығуы химиялық және физикалық жолдармен өздігінен реттеліп отырады. Жылықанды жануарлардың сыртқы орта жағдайына бейімделу механизмі өте күрделі әрі жақсы жетілген. Мысалы, сүтқоректілер баласын тірі туып, өзінің сүтімен қоректендіреді. Ана сүті – сыртқы ортаның қолайсыз жағдайына төтеп беретін иммунитет қалыптастырады. Сондықтан бұл жануарлардың тіршілік етуі, көбінесе табиғи орта жағдайына тәуелді болмай жоғары дәрежеде дамиды.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар
Буль матрицасы
Буль матрицасы (Булева матрица; boolean matrix) — әрбір элементі «ақиқат» немесе «жалған» мәнін қабылдайтын матрица.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Toshiba
Toshіba (株式会社東芝) — Жапонияның ірі көп салалы корпорациясы, штаб пәтері Токиода орналасқан. 2009 жылы Toshiba әлемдегі маркеттық көлемі бойынша жеке компьютерлер сатудан АҚШ Hewlett-Packard, Dell, Тайваньның Acer, және Қытайдың Lenovo компанияларынан кейінгі бесінші орында болды.
Тарихы
Корпорациясының негізі 1875 жылы қаланды, ол Жапониядағы телеграф жабдықтарының алғашқы өндірушісі болып табылады. Уақыт өте кәсіпорын техника өндіруші компанияға айналды. 1978 жылы қазіргі өзінің атына ие болды. Ал 1985 жылы әлемдегі ең алғашқы портативті компьютерді ойлап шығарды. Өзінің 136 жылдық тарихында компания трансұлттық корпорацияға айналып, дүниежүзіндегі ірі электроника және электротехника өндірушілер қатарына кірді. Қазір Toshіbaның өндіріс орындары мен кеңселерінде 198 мыңнан артық адам қызмет атқарады. «Fortune Global» агенттігінің пайымдауынша, жапон компаниясы әлемнің ең мықты компаниялар жүздігіне кіреді. Бүгінгі таңда Toshіba әртүрлі бағыттарда маманданған оннан астам компаниядан тұратын ірі кәсіпорын. Toshіbaның негізгі тауарлары - теледидар, бейнемагнитофондар, бейнеоплеерлер, DVD, көшірме аппараттары, портативті компъютерлер және ұялы байланыс аппараттары. Сондай-ақ компания үй роботтарын шығарады. Робот иесінің іс-қимылдарын жаттап алып, соны қайталайды (мысалы, телевизорды өшіреді). AprіAplphа роботы әртүрлі міндеттерді атқара алады.
Дереккөздер
Санат:Технология компаниялары Санат:Алфавит бойынша компаниялар Санат:Токио Санат:1939 жылы құрылғандар
Людвигит-магнетит кенорындары
Людвигит-магнетит кенорындары кенорындары гранодиорит, гранит, кварцты порфир мен сиениттердің доломитит және әкті доломитит, кейде магнезит жапсарында жаралады. Линза тәрізді, қабат тәрізді және күрделі пішінді жатындар белдемденген құрылысымен сипатталады. Кенді людвигит, магнетит, шпинель, форстерит пен сульфиттер құрайды. бұл типті кенорындар Шығыс Сібірде (Таежное, Железный Кряж), сондай-ақ Болгарияда, Румынияда, АҚШ пен Перуде белгілі.
Дереккөздер
Санат:Пайдалы қазбалар
Көлденең жолақты жүрекет ұлпасы
Көлденең жолақты жүрекет ұлпасы  (textus muscularis striatus cardiacus) жүректің ортаңғы етті қабығы — миокардты құрайды. Көлденең жолақты жүрекет ұлпасы ет жасушалары — кардиомиоциттерден тұрады. Кардиомиоциттер қызметіне байланысты жұмысшы кардиомиоциттер және өткізгіш кардиомиоциттер болып екі түрге бөлінеді.
Жұмысшы кардиомиоциттер
Жұмысшы, немесе жиырылғыш кардиомиоциттердің ұзындығы 100-150 мкм, көлденең ені 10-20 мкм, пішіні цилиндр тәрізді ұзынша болып келеді. Жүрекет жасушасының екі ұзын ұштарындағы кардиомиоциттер сарколеммасы тым майда келген, пішіні саусақ тәрізді өсінділер түзеді. Көрші кардиомиоциттер өздерінің ұштарындағы осы саусақ тәрізді өсінділері арқылы бір-бірімен өзара тізбектеле байланысып, ұзынша келген бұлшықет талшықтары тәрізді құрылымдар түзеді. Кардиомиоциттер ұштарындағы өсінділерінің бір-бірімен қатпарлана байланысқан жерін ендірме дискілер деп атайды. Жұмысшы кардиомиоциттің сопақша келген ядросы жасушаның орталық бөлігінде, ал оның миофибриллалары кардиомиоцит цитоплазмасының шеткі жағына ығыса орналасады. Диаметрі 1-3 мкм миофибриллалардың құрылысы бұлшықет талшықтары миофибриллаларының құрылысына ұқсас. Кардиомиоциттердің жалпы органеллалары ядролардың екі ұштары маңында орын тебеді. Органеллалардың ішінде митохондриялар жақсы жетілген. Олар миофибриллалар айналасында тізбектеле орналасады. Агранулалы эндоплазмалық тор да жоғары деңгейде жетілген. Олар кардиомиоцит цитоплазмасының шеткі жағында, сарколемманың астында орналасып, бір-бірімен жалғасып жатқан кең қуысты өзекшелер (цистерналар) түзеді. Агранулалы эндоплазмалық тор өзекшелері де, миофибриллалардың аралықтарында ұзынынан жатады. Миоглобиндер кардиомиоцит цитоплазмасында біркелкі таралған, қосындылардан гликоген дәншелері, липид тамшылары және липофусцин пигменті кездеседі. Жануарлардың жасына байланысты липофусциннің саны көбейе береді. Бұл пигментті "қартаю пиг- менті" деп те атайды. Кардиомиоцит плазмолеммасы телофрагма (Z-сызығы) деңгейінде жасушаның ішіне қарай қатпарлана еніп, кең қуысты көлденең түтікшелер (tubulus transversus) түзеді. Бұларды Т-түтікшелер деп атайды. Бұл түтікшелердің бұлшықет талшықтарындағы Т-түтікшелерден айырмашылығы жасушаның ішіне қарай Т-түтікшелермен бірге, оларды сыртынан қаптаған плазмолемманың негіздік жарғағы қосарлана енеді. Көлденең жолақты жүрекет ұлпасы еріксіз жиырылады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Нью-Йорк Брукхэттан
Нью-Йорк Брукхэттан (ағыл. FC New-York Brookhattan) — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласындағы футбол клубы. 1933 жылы құрылған. 1945 жылы АҚШ Ашық біріншілігінің жеңіімпазы атанды. 1942, 1945 жылдары Lewis кубогын жеңіп алды.
Дереккөздер
Санат:АҚШ футбол клубтары
Қаршадай
Қаршадай. Халық арасына жайылған қазіргі түсінік бойынша — тұлғасы кіші, көзге қораш мағынаны иеленіп, «қаршадай бала», «қаршадайынан» сияқты сөз тіркесі мен жеке сөз қалпында жиі қолданылады. Сөз тәркінін іздестіруде мынадай дерекке кездесеміз. Л.3.Будаговтың сөздігінде — Бамбери мәліметіне сүйене отырып, «карчэ» деген тұлғаға сұңқардың кішірек қара түсті тұқымы деген түсінік аламыз. Мұның өзі біздің шамалауымызша, қазіргі қазақ тіліндегі «қаршыға» тұлғасының ертедегі қалпы болса керек. Қаршыға сұңқар тектес құсқа жататынын түсіндіру артық. Дегенмен ойымыздың дұрыстығын басқа бір түркі тілі дерегімен дәлелдей кеткен орынды. Тува тілінде бізде «сұңқар» (сокол) атауындағы құсты «хартыға» деп те атайды. Бұл оның сұңқармен тектестігінің айғағы. Қазіргі «қаршыға» ертедегі түркі тайпаларында «карчэ» тұлғасында айтылуы ғажап емес. Өзінің тұрқы сұңқарға қарағанда кіші болса, атауы «карчэ» делінсе, осы тұлғаға ұқсату нәтижесінде -дай қосымшасының көмегімен «карчэ — дей», одан әрі біздің тіліміздегі «қаршадай» теңеуі туған деп топшылаймыз.
Илемді деформация әдісі
Илемді деформация әдісі (Метод пластической деформации) — бұйымның керекті түрін алу және сапасын жақсарту мақсатымен әдейі құралды қолдану нәтижесінде бастапқы дайындаманың түрін өзгерту.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Жұмагүл Қошуаққызы Сәуірбаева
Жұмагүл Қошуаққызы Сәуірбаева - Социалистік Еңбек Ері (1979), мақта өсіруші. 24 наурыз 1945 жылы Шымкент облысы (қазіргі Түркістан облысы), Ильичёв ауданы, Киров ауылында туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Сілдірек
Сілдірек (селдірек, deschampsia caespitosa) – астық тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 40-125 см, қалың шым түзеді, сабағы тік, беті тегіс, жапырағы жіңішке, жоғарғы жапырақтарының шеті өткір, бұдырлы, төменгілері қысқалау, жалпақтау, аздап ширатылған, сыпыртқысы шашыраңқы біткен, масағы сарғылт- қоңыр не күлгін түсті, кейде ақшыл, ұзындығы 3,5-5 мм. Маусым шілде айларында гүлдейді. Солтүстік Америка, Монғолия, Үндістан, Иран, Батыс Еуропа, КСРО-нің Еуропа бөлігінде, Кавказда, Орта Азия, Батыс Шығыс Сібірде, таралған. Қазақстанда Зайсан, Балқаш- Алакөл атырабында, Түркістан маңы, Алтай, Тарбағатай, Жоңғар, Іле, Күнгей Алатауларында, Батыс Тянь-Шаньның шабындықтарында, өзен, көл бойында, тауда альпілік белдеуге дейінгі батпақты жерлерде, ылғалды ормандарда, таралған. Сілдіректі гүлдегенге дейін мал жақсы жейді.
Дереккөздер
Санат:Астық тұқымдасы
Монтикэлло (Мэн)
Монтикэлло (Monticello) — Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 790 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 99.3 км² шамасында. FIPS коды — 23-46685.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Гендерлік сәйкестік
Гендерлік сәйкестік - өзін ер мінезділік пен әйелдік қасиеттердің мәдени анықтамаларымен байланысты сезіну. Ұғым тек субъективті тәжірибе шегінен тыс тіршілік етпейді және «Мен» және басқалардың өзара әрекет етуі процесінде пайда бола отырып, ерлер және әйелдер қасиеттерінің психологиялық интерориозациясы ретінде қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Socia sekso Gender (sekse)
Сабыр Жақыпұлы Темірбеков
Темірбеков Сабыр Жақыпұлы (19.12.1946 жылда туған, Абай облысында, Көкпекті ауданында, Черноярка ауылында) – әскери қайраткер, генерал-майор (1993). Уссурий әскери автомобиль училищесін (1969), тыл және көлік әскери академиясын (1977) бітірген. 1965 жылдан әскер қатарында. 1969 – 1974 жылда Германиядағы Кеңес әскерлерінің тобында взвод, рота командирі, 1977 – 1992 жылда. Орта Азия әскери округінде тыл қызметі лауазымдарында, жол-құрылыс бірлестігі командирінің материалдық-техникалық және тылды қамтамасыз ету жөніндегі орынбасары болды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қорғаныс министрінің тыл жөніндегі орынбасары (1992 – 1998), Қазақстан Республика ҚК-нің жалпы қолданыстағы күштер Бас әскери инспекциясында гененерал-инспектор (1998 – 1999) қызметтерін атқарды. 1999 жылдан Қазақстан Республикасының Қорғаныс минестерствода Бас әскери инспекция бастығы.Темірбеков Сабыр Жақыпұлы көптеген медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Санат:Тұлғалар Санат:Әскери іс
IC 5015
IC 5015 — Микроскоп шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 5015 Санат:Микроскоп (шоқжұлдыз)
Дониелл Мален
Дониелл Мален (Donyell Malen; 19 қаңтар 1999 ) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Боруссия Дортмунд" клубының шабуылшысы.
2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.
Командалық
ПСВ
Дереккөздер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:ПСВ ФК ойыншылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Аванти!
«Аванти!» (Avanti!) — комедиялық, көркемдік фильм. Билли Уайлдер түсірген. Самюэл Тейлор пьессасы бойынша.
Сюжет
Балтимордағы миллионер, әкесі Италияда өлгенін біліп қояды. Әдемі италиандық курортқа, өзінің әкесін алып кету үшін келеді. Бірақ сол жерде әдемі, қызық әйелді кездестіреді. Содан ол бизнесменнен романтик жігіт болып кетеді.
Атау және марапаттар
1973 – «Алтын глобус », ең үздік жігіт рөлі – комедия немесе мюзикл - актёр Джек Леммон.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ кинокомедиялары Санат:1972 жылғы кинокомедиялар
Мур Арчи
Мур Арчи (шын есімі Арчибальд Ли Райт) (Moore, Archie; Archibald Lee Wright)- (13 желтоқсан 1913 жыл, Бенуа, Массачусетс шт. - 9 желтоқсан 1998 жыл, Сан-Диего, Калифорния шт., АҚШ), америка боксшысы. . 1930 жылдары бокспен айналыса бастаған, бірақ оның айқасты ұйымдастыратын ұйымдарымен қиындықтар туындады, өйткені қарсыластарының көбі одан қорқатын.
1952 жылы Джои Максиманы жеңіп, алғашқы ауыр салмақ чемпионатын жеңіп алды. 1962 жылға дейін чемпион титулын ұстап тұрды, 1962 жылы үміткер Харольд Джонсонмен кездесуден бас тартқаны үшін жарамсыз деп танылды.
1936-1963 жылдар аралығында 229 айқасқа қатысып, 194-ін жеңіп алған, оның ішінде 141-ін нокаут жасаған. Кейінірек киноактёр болып, жастармен жұмыс істеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
NGC 4255
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1860 жылы Peters Christian Heinrich Friedrich астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4255 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39592, UGC 7348, MCG 1-31-47, ZWG 42.4, ARAK 355, VCC 312.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Макс Абрахам
Макс Абраха́м (немесе Абрага́м, Max Abraham; 26 наурыз, 1875, Данциг - 16 қараша, 1922, Мюнхен) - неміс физигі.
Биография
Еврей отбасында дүниеге келген. 1897 жылы ол Берлин университетін бітірген. (1909 - 1914) жылдары Америка Құрама Штаттары мен Италияда жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Германия оралуға мәжбүр болды.
Канава (Пеза тармағы)
Канава — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пеза өзенінің оң жағалауынан 286 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Навасфриас
Навасфриас (Navasfrías) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Эль-Реболлар ауданында (комарка) орналасқан.
Пейши-Бой (Пара)
Пейши-Бой (Пара) (Peixe-Boi (Pará)) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Брагантина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Жылым
ЖЫЛЫМ– өзен мен көлдің, кейде теңіздің қыста қатпайтын бөлігі. Пайда болуына қарай өзендік және теңіздік Жылым деп бөледі. Жылым өзеннің ағысы күшті бөлігінде (көбінесе су электр станцияларынан төменде), грунт сулары шығатын және кәсіпорындардың қалдық суы төгілетін жерлерде, өзендердің көлден ағып шығатын тұсында пайда болады. Теңіздік Жылым желдің мұзды жағалауға ығыстырып шығарып тастауынан пайда болады. Жылым жыл сайын су айдынының белгілі бір бөлігінде пайда болып отырады.
Пейши-Бой (Пара)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 086 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 450,288 км² шамасында. Халық тығыздығы — 20,2 адам/км².
Жылым
Дереккөздер
Санат:Өзендер Санат:Көлдер Санат:Теңіздер
Пейши-Бой (Пара)
Санат:Пара елді мекендері
Навасфриас
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Корольдік Шекспир компаниясы
«Корольдік Шекспир компаниясы» (Royal Shakespeare Company, RSC) штаб-пәтері Стратфорд-апон-Эйвонде (Уорикшир графтығы, Англия) орналасқан Ұлыбританиядағы ірі театрлық компания. RSC Лондонда, Нью-Каслда және Ұлыбританияның басқа қалаларында, сондай-ақ бүкіл әлем бойынша үнемі көрсетілетін жыл сайын шамамен 20 театрлық қойылымдар шығарады.
Компанияның дәстүрлі репертуарын Шекспирдің және оның замандастарының пьесалары құрайды. Олардан басқа, RSC өзге қойылымдарды продюсерлік етеді, оның ішінде заманауи авторлар, сонымен қатар Шекспирдің өнерін дәріптеуіне жағдай жасайтын басқа елдердегі жетекші театр қайраткерлері мен білім беру орталықтары арасында шығармашылық байланыстарды орнату.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ұлыбритания тетарлары Санат:Уильям Шекспир
Вермелья
Вермелья (Vermelha) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Кадавал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 390 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,92 км² шамасында. Халық тығыздығы — 116,6 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Симон Кананит (São Simão).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Френсис Кливленд
Френсис Клара Фолсом Кливленд Престон (Frances Clara Folsom Cleveland Preston; 21 шілде 1864 – 29 қазан 1947) – Америка Құрама Штаттарының президенті Стивен Гровер Кливлендтің әйелі және 1886-1889, 1893-1897 жылдары аралығында АҚШ-тың жиырма жетінші Бірінші ханымы. 21 жасында Бірінші ханым атанып, ол бүгінгі күнге дейін ең жас ханым болып саналады. Кливленд Питер Питчлин, Чоктоның бұрыңғы басшысының кіші немере сіңлісі болған.
Өмірбаян
солға|нобай|243x243 нүкте|Фрэнсис Кливленд Френсис Клара Фолсом Буффало, Нью-Йоркте дүниеге келді. Оның әкесі Оскар Фолсом заңгер және Экстер, Нью-Гэмпширден шыққан ең бірінші көщпенділердің ұрпағы, ал анасы Эмма Хармон-Фолсом болды.
Френсис Кливлендтің ата-бабалары Англиядан шыққан және олар Массачусестсе, Род-Айлендте, Нью-Гэмпширде және Нью-Йорктың батыс жағында орныққан. Ол отбасында тірі қалған жалғыз бала болды (оның әпкесі Нелли Август өзінің бірінші туған күніне дейін қайтыс болған). Бұрыннан оның аты Френк болған (ағасының аты), бірақ кейін Френсис атанды. Оскар Фолсомның жақын досы Гровер Кливленд 27 жасында Френсисті туылғаннан кейін көрді. Ол балаға үлкен қөңіл бөліп, оған қамқор болды және бесік арба сыйлаған. 1875 жылы Френсистің әкесі қайтыс болғаннан кейін, Кливленд он бір жасар қыздың қамқоршысы атанады.
Ол Буффалода орта мектепте жәнк Уэллс, Нью-Йорктегі колледжде оқыған. Колледжде оқыған кезде, Френсис атастырылу ұсынысын 1885 жылы тамызда қабыл алады. Шешімін жұп неке тойына бес күн қалған кезде жариялайды.
Неке
солға|нобай|217x217 нүкте|Фрэнсис Кливленд Френсис Фолсом 21 жасында 49 жасар президент Гровер Кливлендке 1886 жылы 2 маусымда Ақ үйде тұрмысқа шығады. Олардың жиырма жеті жас айырмашылығы ұзындық бойынша екінші орында болды. Кливленд Ақ үйде үйленген бірінші президент болды (Джон Тайлер екінші әйелімен президенттілігі кезінде отау құрды, бірақ неке тойф Нью-Йоркте өтті). Салтанантты рәсімнен кейін президент Кливленд жұмысына оралды.
Кішігірім рәсімге жұбайлардың достары және туыстары шақырылды. Той кешке Ақ үйдің көгілдір бөлмесінде аяқталды. Дің қызметшісі қасиетті Уильям Кливленд, президенттің ағасы болды. Анттың «Абырой, махаббат, сақталу» сөздері «Абырой, махаббат, бағыну» сөздеріне өзгертілді. Музыкамен Джон Суза және оркестр қамтамасыз етті. Жұп бал айының бес күнін Батыс Мэрилендте өткізді.
АҚШ-тың Бірінші ханымы
солға|нобай|272x272 нүкте|Фрэнсис Кливленд Жаңа Бірінші ханым бұқаралықы ақпарат құралдарының назарында болды. Ақ үйдің ханымы атанып, ол өзінің бой татарлығының арқасында белгілі болады. Френсис аптасына екі қабылдау өткізетін. Олардың біреу сенбі күндері түстен кейін босаған әйелдер келе алатын уақытта ұйымдастырылатын. Президент Кливлендтің әпкесі Роуз Кливленд Френсистің алдында он бес ай Бірінші ханымның міндеттерін атқарып, неке тойынан кейін қуанышпен міндеттерін жаңа ханымға табыстады.
Президент 1888 жылғы сайлауда жеңілген соң, Френсис Нью-Йоркте тұрды. Ақ үйден шыққанда ол төрт жылдан кейін оралытыны туралы айтты. Ол қателеспеді, 1893 жылы Френсис қайтадан Бірінші ханым атанды.
Балалар
Жұбайлардың үш қызы және екі ұлы болды:
Қалған өмірі
Френсис Кливленд 1947 жылы 29 қазанда Балтиморда қайтыс болады.
Массино-Висконти
Массино-Висконти (Massino Visconti) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1088 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 181 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 28040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Хажы-гирей
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Тұлғалар Санат:Тарих
Пневмовирустар
Пневмовирустар— парамиксовирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. Адамның және ірі қара малдың респираторлы-синцитиальды вирусын,сонымен қатар тышқанның өкпе қабыну вирустарын біріктіреді. Пневмовирустар вириондары құрамында гемагглютинин және нейраминидаза табылмаған.
Дереккөздер
Санат:Парамиксовирустар
Аполлониус
Аполлонуис (Ἀπολλώνιος ὁ Περγαῖος, 262～190 б.д.б.)－Көне Юнанның Еуклид, Архимедтермен бірге аты әлемге танылған Аристотелден бұрынғы 3 үлкен математиктерінің бірі. Кіші Ящияның оңтүстік жағалауындағы Пержада дүниеге келген. Жас кезінде Еуклидтен тәлім алып, кейіннен оқытушылықпен айналысқан жері－Александрия қаласы. Кіші Ящияның батыс жағалауындағы Пажарма патшалығына барып, сол жерде оқыу ордасын және кітапхана салған. Оның ең үлкен еңбегі <<Цилиндрлік қисықтар теорясы>>－ертедегі ғылымның жауһары спетті. Бұл еңбек цилиндрлік қисықтарды жан-жақты, тереңінен зеріттеп бергені соншалық, оған 17-ғасырда В. Паскаль мен Р.Декарт жаңа идеяларды қосқанға дейін ешкім өзгеріс енгізбеген. <<Цилиндірлік қисықтар теорясы>> 8 том, алдыңғы 4 томы Грек тілінде, одан кейінгі 3 томы араб тілінде сақталған, соңғы 1 томы жоғалған. Кітап алдыңғылардың ойларын қортып қана қоймай, көптеген жаңа теоремаларды дәлелімен енгізген. Гипербола, элипстердің анықтамасын берген. Кітапта координаттық әдістің кейбір ойлары да айтылған. Ол цилиндрлік қисықтың табанындағы диаметрын бас өсі, төбеден өтетін перпендикуляр түзеді тік өсі ретінде алған, бұл соңғы дәуірдегі координаттық геометрияның құрылуына зор әсерін тигізді. Аполлониустың бұдан басқа “От айнаны алыу”, “Жанасу” секілді кітаптары бар. “Жанасу” атты кітабында “Аполлонуис есебі “деп аталатын атақты сурет салыу есебін ортаға қояды. Ол және де астрономия саласында да біраз еңбектер істеген.
Санат:Ежелгі грек математиктері
Тарка-Теда-Яха
Тарка-Тёда-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Олику-Пойлово-Яха өзенінің сол жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Селемджа
Өзен жайлы жалпы анықтама
Селемджа – РСФР-дің Аур облысындағы өзен, Зеяның ірі сол саласы. Ұзындығы 647 км, алабы 68,6 мың км². Ям-Алинь және Эзоп жоталарының тоғысар жерінен басталып, жоғарғы ағысында тау арасымен (Экимчан поснен төмен аңғары кеңейеді), төменгі ағысы Зея- Бурея жазығының солтүстік етегін басып ағады. Негізгі салалары: Ульма (сол), Нора (оң). Негізінен жаңбыр суымен қоректенеді. Орташа су шығыны 715 м³/сек, ең көбі (маусым) 10300 м³/сек, ең азы (наурыз) 5 м³/сек. Өзен қараша айында қатып, мамыр айында мұзы кетеді. Кеме жүзеді және Селемджа алабының жоғарғы бөлігінде алтын кен орны бар.
Таджура қаласы
Таджура қаласы (Джибути) – Джибутидің ірі қалаларының бірі. .
Таджура аймағының әкімшілік орталығы. Таджура елдегі және Африканың шығыс жағалауындағы ең көне қалалардың бірі. Қала шамамен 12 ғасырда қалыптасты. Ұзақ уақыт бойы қала құл сататын аудан болған.
19 ғасырдың екінші жартысында француз бақылауында болып, 1884 жылдың 21 қыркүйегінде Таджура сұлтандығы Францияның проректораты деп жарияланады.
Қала Обока француз губернаторлығына бағынышты болады. Шығанақтың жағалауында орналасқандықтан, қала Эфиопияға қатынайтын маңызды сауда порты болды. 1889 жылы 26 қазанда француз үкіметінің декреті бойынша құл сатуға тыйым салынады. Қазіргі таңда қала танымал туристік орталық болып табылады. Өзінің ақ түсті үйлерімен әйгілі («Ақ қала» – французша – La ville blanche).
Дереккөздер
Санат: Джибути Санат:Қалалар
Гендерлік идеология
Гендерлік идеология - гендерлік айырмашылықтар мен гендерлік стратификацияның әлеуметтік қолдау табуына әсер ететін идеялар жүйесі, соның ішінде табиғи ерекшеліктер немесе тылсым көзқарас тұрғысынан да.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Фролош (Кюстендил облысы)
Фролош (Фролош) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Кочериново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 182 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2682. Телефон коды — 07056. ЕКАТТЕ коды — 76180.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Филипп Тис
Филипп Тис (шын аты Philippe Thĳs; Андерлехт, Белгия, Қазанның 8, 1889 - сол қалада Қаңтардың 16, 1971) — Бельгия велоспортшысы, XX ғасырдың алғашқы жартысында «Тур де Франста» үш мәрте топ жарған жалғыз адам. Негізі оның әлеуеті одан да зор еді. Бельгия спортшысы 1913 және 1914 жылдардағы жарыстарда алдына жан салған жоқ. Одан кейін де Тистің тұғыры биік болатынына ешкім күмән келтірмеді. Алайда сол кездері І Дүниежүзілік соғыс басталып, қандыбалақ қырғын қарт құрлықтың біраз елдерін шарпыды. Соның салдарынан «Тур де Франс» додасы біраз уақыт өтпей қалды. 1919 жылы жарыс жалауы қайта көтерілді. 1920 жылы 30 жастағы Филипп Тис үшінші мәрте жеңіс тұғырына көтерілді
Санат:Тур де Франс жеңімпаздары Санат:Белгия велоспортшылары Санат:1889 жылы туғандар Санат:1971 жылы қайтыс болғандар
Балтабай Жолдасбайұлы Құрақов
Балтабай Жолдасбайұлы Құрақов (1924 жылы туған, Маңғыстау ауданы, Ақшымырау ауылы) – соғыс және еңбек ардагері, пошта қызметкері. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыстан соң Маңғыстау ауданы мал дайындау конторында, Жармыш ауданында пошта-байланыс бөлімінде меңгеруші болды. 2-дәрежелі Отан соғысы (1943), Еңбек Қызыл Ту (1981) ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Ральф Баер
Ральф Баер(Ralph Henry Baer) – видео ойын өнеркәсібінде кеңінен танымал болған адам. Себебі ол ең алғашқы ойын консолы болған Magnavox Odyssey ойынын 1972 жылы жасаған.