cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Портье (Франция)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Ер Қабанбай (жыр)
«Ер Қабанбай» — тарихи жыр.
Жырларды сақтап жеткізушілер: Қ. Әбжанұлы, Қ. Омарұлы, Н. Байматайұлы, Мергенбаев, Ә. Құрманов, Е. Ахметбеков, Қ. Әділбеков, Т. Магзиев, т. б. Қабанбай батыр туралы жырлардың көлемділері — «Қабанбай батыр», «Қаракерей Қабанбай батырдың әңгімесі», «Қисса Қабанбай», «Ер Қабанбай» жырлары.
«Ер Қабанбай» жырының Нұғыман нұсқасы (1936), Потанин нұсқасы (1972) жарық көрсе, Қ.Әділбеков нұсқасы (1976) күйтабаққа жазылған. Жырдағы оқиғалар үш ірі қақтығыс төңірегінде шоғырланған: Қабанбай мен жоңғар батырларының жекпе-жегі, Қабанбай мен Дәулетбай, Қабанбайдың қайта айналып шапқан жаумен шайқасы. «Ер Қабанбай» жыры Қабанбай батырдың туысы Дәулетбайға жорықта алып жүретін ақ туын тапсырып тұрып, «еліңе ие бол, жауыңнан сақтан, Қабанбай өлді дегізбе» деп айтқан өсиетімен тү- йінделеді. Қабанбай батырдың өлімі жырдың шарықтау шегі болып табылады. Жыр Қабанбай сүйегінің моладан ұшып кетуі сияқты аңыздық-мифтік сарынмен аяқталады. Жырда тарихта болған адамдар есімі мен географиялық атаулар да кездеседі. Бұл жырдың нақты тарихи деректерге негізделгенін дәлелдейді. Жырдың негізгі идеясы — атажұртының бостандығын ардақ тұту, туған жердің тыныштығын қорғау. Қабанбай батыр туралы дастан-жырлардың нұсқалары Орталық ғылыми кітапхананың қолжазбалар қорында сақтаулы тұр.
Дереккөздер
Санат:Қазақ жырлары
Тоқай (қыстау)
Тоқай — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
Ер Қосай (ру)
Ер Қосай - қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Орта жүз құрамындағы уақ тайпасынан таратылады. Ер Қосай-тарихта болған адам есімі. Ол Ер Көкше батырдың баласы. Ер Қосай Қаракөз, Көкшекоз, Қарабас, Қаракерей, Шоқа, Әжібек, Абрай, Бидалы, Жансары, Баржақсы, Шайкөз, Есен, Қазы, Жауқашар аталарына болінеді. Ұраны - Жаубасар. Таңбасы-бақан, ашамай
Тоқай (қыстау)
Асан ауылынан солтүстікке қарай 8 шақырым қашықтықта орналасқан.
Ер Қосай (ру)
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қазақ рулары
Тоқай (қыстау)
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Вальгризанш
Вальгризанш (Valgrisenche) — Италиядағы коммуна, Валле-д’Аоста әкімшілік аймағында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Грат.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валле-д’Аоста елді мекендері
Понтоток (Миссисипи)
Понтоток (Pontotoc) — Миссисипи штатының Понтоток (Pontotoc) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5253 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24.9 км² шамасында. FIPS коды — 28-59160.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Орлеанс (Айова)
Орлеанс (Orleans) — Айова штатының Дикинсон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 19-59655.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 583 адамды құрады.
Болазек
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 198 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,33 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Ченато-Сопра
Ченато-Сопра (Cenate Sopra) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Бергамо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2348 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 347 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 24069.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Leone Magno. Жыл сайынғы мерекесі — 10 қараша.
Вэньчан (қала)
Вэньчан (文昌) — қытайдың Хайнань провинциясындағы қала.
1999 жылы қала тұрғындарының саны 86 551 болса, 2006 жылы 115000 адамға жеткен. 2009 жылғы деректерге сүйенетін болсақ, Вэньчан жанынан атаулас ғарыш айлағының құрылысы жүріп жатыр.
Қала экваторға жақын орналасқан. Вэньчанның жағажайлары қала тұрғындары мен кайтсерфер сүюші қонақтар арасында өте танымал.
Келешек ғарыш орталығы 20 км² (бірінші кезек), 30 км² (екінші кезек) жерді алғалы жатыр.
Сонымен қатар, қалада ракеталардың ұшырылуын тамашалауға арналған 407 га жерге ғарыштық парк ашылуы жоспарлануда.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хайнань провинциясы қалалары
Умрева (Обь тармағы)
Умрева — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь өзенінің оң жағалауынан 2854 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Новосибирск су торабынан Иняи және Томь өзендерін қоспағанда Чулым өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1987
Жеңіл атлетикадан II әлем чемпионаты — Италия, Рим қаласында 1987 жылдың 28 тамыз - 6 қыркүйек күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Олимпико (стадион, Рим)» стадионында өтті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1987 жылғы жеңіл атлетика Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттары
Рэнди Шекман
Рэнди Уэйн Шекман (Randy Wayne Schekman; 30 желтоқсанда 1948 ж.т.) — америкалық цитолог, 2013 жылғы Джеймс Ротман және Томас Зюдхофпен Медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «жасушалардағы везикулярлы трафикті реттейтін маңызды тасымалдау жүйесінің тетігін ашқаны үшін» алды. Ғалымның басты еңбегі бірінші кезекте жасушадағы белоктарды кодтайтын негізгі гендерді ашуында.
Харрингтон Парк (Нью-Джерси)
Харрингтон Парк (Harrington Park) — Нью-Джерси штатының Берген округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4664 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.4 км² шамасында. FIPS коды — 34-30150.
Гильтен
Гильтен (Gilten) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Зольтау-Фаллингбостель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1185 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 33,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 58 010. Муниципалитеттің басшысы — Эрих Лозе.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Қазақстан баскетбол құрамасы
Қазақстан баскетбол ерлер құрамасы — халықаралық жарыстарда Қазақстанның намысын қорғайтын құрама. 1992 жылдан бері түрлі халықаралық турнирлерге қатысып келеді. Әзірше Баскетболдан әлем чемпионатының финалдық кезеңіне жолдама алған жоқ.
Олимпиада ойындары
Әзірше Олимпиада ойындарының іріктеулерінен өткен жоқ
Құрамы
2021 маусым
Сілтемелер
Санат:Баскетболдан ерлер құрамалары Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары Санат:Қазақстандағы баскетбол
NGC 5068
NGC 5068 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 10 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5068 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46400, ESO 576-29, MCG -3-34-46, UGCA 345.
Каридади (Сеара)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17948 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 846,373 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1958 жылы құрылған.
Санат:Сеара елді мекендері
Пчелиново (Стара Загора облысы)
Пчелиново (Пчелиново) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Гурково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 53 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6196. Телефон коды — 04331. ЕКАТТЕ коды — 58894.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Эран Захави
Эран Захави (ערן זהבי; 1987 жылы 25 шілдеде туған) — израильдік футболшы, ПСВ клубы мен Израиль құрамасының шабуылшысы. Израильде екі рет жыл футболшысы болып танылды (2014, 2015).
Хапоэль
thumb|left|150px|Захави «Хапоэль» Тель-Авивте Тель — Авивтің "Хапоэль" тәрбиеленушісі Эран 2006/07 маусымда ересектер командасына ауысты, сол кезде Леумит лигасында өнер көрсеткен Рамат-ха-Шаронның "Хапоэль" клубына жалға берілді, онда оның кәсіби дебюті өтті. Елдің екінші маңызды лигасында бір жарым маусымды жеңіп, Захави "Қызыл шайтан" лагеріне оралды, онда ол негіздегі ойыншы болды.
2009/10 маусымда "Хапоэль" "алтын дубль", ал чемпионаттағы "Алтын гол" соңғы турдың иерусалимдік "Бейтарға" қарсы кездесуінің екінші минутында (2:1) Захавиді соқты, нәтижесінде он жылда бірінші рет Хайфа "Маккаби" титулы үшін күрестегі доптардың айырмашылығы бойынша озуға мүмкіндік берді. 2010/11 маусымда клуб екінші болып мәреге жетті, бірақ тағы да кубокты алды, ал Захави 13 пас берумен лиганың үздік ассистенті болды. Сондай-ақ, сол маусымда Эран Чемпиондар Лигасының топтық кезеңінің матчында Лион "Олимпик" қақпасына гол соқты.
Палермо
2011/12 маусымын Италияның "Палермо" клубында бастады. Клуб президенті Маурисио Дзампарини өзінің сатып алуын Хавьер Пастор мен Йосип Иличичпен салыстырды, сонымен қатар Захави үлкен талант және Антонио Кассанодан гөрі жақсы деген пікір айтты. Жарақатына байланысты 2012/13 маусымын өткізіп алған Захави 21 қаңтарда Тель-Авивке оралып, жергілікті "Маккабимен" 3,5 жылға келісімшарт жасайды. Осы және келесі маусым "Маккаби" үшін чемпион болды, ал 2013/14 маусымында Захави чемпионаттың үздік бомбардирі және Израильдегі жылдың ойыншысы атанды.
Маккаби
thumb|250px|left|Эран Захави (доппен) «[[Челси (футбол клубы)|Челсиге» қарсы]] 2015/16 жылғы Чемпиондар Лигасының алғашқы төрт біліктілік кездесуінде Захави "Хибернианс", Пльзень "Виктория" және "Базель" қақпаларына үш дубль соғып, алты голмен турнирдің бомбардир жарысының аралық көшбасшысы атанды. 2015/16 жылғы Израиль чемпионатының бірінші турының матчында 22 тамызда захавидің дубльінен кейін" Бней Сахннинге "қарсы" Маккабидің " бас менеджері Йорди Кройф Эранды клуб тарихындағы ең үздік жетістіктердің бірі деп атады. 25 тамызда Захави Чемпиондар Лигасының жауап іріктеу матчындағы есепті "Базельмен" (1:1) теңестірді, бұл израильдіктерге 2004/05 маусымынан кейін алғаш рет турнирдің топтық кезеңіне өтуге мүмкіндік берді, ал Швейцарияның бас жаттықтырушысы Урс Фишер Эранның екі матчта да өз клубын жалғыз ұрғанын айтты. Жеті голмен Захави Чемпиондар Лигасының іріктеу кезеңінің үздік бомбардирі атанды. Алайда топтық кезеңде " Маккаби "барлық алты матчтан ұтылып, бір ғана гол соқты:" Порту " клубымен болған ойында Эран өзі тапқан пенальтиді іске асырды (1:3). 11 сәуірде "Бейтармен" болған матчта Захави дубль жасады, бұл оның маусымдағы 30-шы және 31-ші голдары болды, ал бұған дейін чемпионаттың рекорды 1954/55 Маусымда ниссим Эльмалиахтың қолынан келген Маусымда 30 голдың нәтижесі болды. Осы чемпионаттың қорытындысы бойынша Захавидің есебінде 35 гол соғылды, бұл оған үшінші рет қатарынан турнирдің үздік бомбардирі болуға мүмкіндік берді, бірақ 2013/14 және 2014/15 маусымдарынан айырмашылығы, бұл жетістік чемпион және елдің үздік ойыншысы атағына ие болмады.
2016 жылдың мамыр айында амстердамдық "Аякс" командасының бас бапкері Петер Босс лауазымына тағайындалғаннан кейін, маусымды "Маккабидің" тәлімгері ретінде аяқтаған соң, ол Захавиді соңынан ертеді деп күтілді. 2016 жылдың 9 маусымында ағылшындық "Ньюкасл" премьер-лигасынан жаңа ғана шыққан бас бапкер Рафаэль Бенитес Захавидің қызметіне қызығушылық танытатыны туралы хабарланған болатын, Бірақ "Гуанчжоу Фули" қытайлық клубы оған ең ықтимал үміткер болып саналды, ол "Маккабиге" 8 млн € ұсынды, ал ойыншының өзі 2,5 жылдық келісімшарт бойынша 12,5 млн€, 5 млн€ көлеміндегі көтергіштерді есептемегенде. Нәтижесінде Эран "Гуанчжоуға" ауысты, ал оның Трансфер сомасы Израиль чемпионаты үшін рекордтық болды.
Гуанчжоу Сити
"Гуанчжоу" сапында Захави 2016 жылдың 2 шілдесінде Қытай чемпионатының "Сицзячжуан Эвер Брайтқа" қарсы матчында 60-минутта алаңға шығып, 76-минутта жаңа клуб үшін алғашқы голын соқты.
2016 жылдың желтоқсанында "Шаньдун Лунэн" басқа Қытай клубынан футболшыға деген қызығушылық туралы хабарланды, ол оған 20 миллион доллар ұсынды. 2017 жылдың 24 қаңтарында Захави "Гуанчжоумен" келісімшартқа қол қойды, оған сәйкес ол 2020 жылдың соңына дейін клуб үшін өнер көрсетеді және жылына 7 миллион доллар алады. Қытайдағы 5 маусымда екі рет 2017 және 2019 жылдардағы чемпионаттың үздік сұрмергені атанды.
ПСВ
2020 жылдың қыркүйегінде клубпен екі жылдық келісімшарт жасасып, Нидерландтық ПСВ-ға ауысты.
Құрамада
2008 жылы Захави Израиль жастар құрамасына шақыртылып, бір ойын ғана өткізді.
2010 жылы 2 қыркүйекте Эран Мальтаға қарсы Еуро 2012 іріктеу турнирінің матчына бастапқы құрамда шығып, дебют жасады (3:1). Захави құрама сапындағы алғашқы голын 2014 жылғы әлем чемпионатында Ресейге қарсы іріктеу матчында соқты (1:3).
Жетістіктері
thumb|right|250px|Захави «Маккаби» Тель-Авивінде
Командалық
«Маккаби» Тель-Авив
NGC 1003
NGC 1003 — Персей шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Инаугурация
Инаугурация (латынша іnauguro – арнаймын; ағылшынша іnauguratіon – қызметке кірісу) – мемлекет басшысының мәртебелі лауазымды атқаруға кірісуін атап өтетін салтанатты рәсімі.
Эран Захави
Командалық
ПСВ
Төлеген (қыстау)
Төлеген — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
NGC 1003
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Төлеген (қыстау)
Жалғызапан ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Инаугурация
Ежелгі Рим империясында қайсыбір лауазым алған адамның қызметке кірісуі салтанатпен атап өтіліп тұрған. Монархтардың тәж кию сәттері де арнайы салтанатпен рәсімделген. Елбасының (қағанның, ханның) жаңадан билікке келуін салтанатты түрде айғақтау дәстүрі қазақ халқында да болған. Әдетте хан сайлауға қатысқан игі жақсылар таңдап алынған жаңа елбасын салтанатты түрде ақ киізбен көтеріп, таққа отырғызған. Қазақ елі тәуелсіздігінен айырылып, Ресей империясының отарына айналуына байланысты, бұл дәстүр жойылған болатын. КСРО кезінде мемлекет басшысының қызметке кірісуін салтанатпен ұлықтау дәстүрі болған жоқ. Шет елдерде, мысалы, демократия үлгісі іспетті АҚШ-тағы бүкілхалықтық сайлаудан кейін президент инаугурациясын өткізу дәстүрі біздің еліміздің және өзге де ТМД елдерінің өміріне 20 ғасырдың 90-жылдары енді. Қазақстандағы алғашқы инаугурация 1991 жылы 1 желтоқсанда өткен жалпы халықтық сайлауда басым көпшілік дауыспен Н.Ә. Назарбаев ел Президенті болып сайланғаннан кейін өткізілді. Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті егеменді елдің Туы астында, Конституцияға қолын қойып тұрып, Қазақстан халқына қалтқысыз қызмет көрсетуге салтанатты түрде ант берді. Инаугурация кезінде ұлттық дәстүр де пайдаланылды. Елбасы аяғы астына ақ киіз төселді, қарт ақын Шәкір Әбенов тұңғыш Президентке бата беріп, дәстүрлі ұлттық киім кигізді.
Сілтемелер
Санат:Мемлекет Санат:Құқық
NGC 1003
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 6 қазанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 1003 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10052, UGC 2137, MCG 7-6-51, ZWG 539.70, IRAS02360+4039.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Персей (шоқжұлдыз)
Эран Захави
Жеке
Тель-Авивтің "Хапоэль" ойыншысы ретінде:
Пыховка
Пыховка (Пиховка) — Ресейдегі өзен. Воронеж облысы,Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Савала өзенінің оң жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Эран Захави
Дереккөздер
Санат:Израиль футболшылары Санат:Израиль Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Хапоэль Тель-Авив ФК ойыншылары Санат:Хапоэль Рамат-ха-Шарон ФК ойыншылары Санат:Палермо ФК ойыншылары Санат:Маккаби Тель-Авив ФК ойыншылары Санат:Гуанчжоу Сити ФК ойыншылары Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Пыховка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Савала. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
КАФ Конфедерациялар кубогы
Сілтемелер
Санат:КАФ Конфедерациялар кубогы Санат:Футболдан халықаралық клубтық жарыстар Санат:КАФ турнирлері
Утейка (Менеуза тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Дёма бастауынан Бочкарёва ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Владимир Андреевич Светличный
Владимир Андреевич Светличный (04.07.1927 жылы туған, Федоровский хуторы, Қазіргі Краснодар өлкесі, Новокубань ауданы) - жаңашыл-механизатор.
Сыйлықтары
Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен және Бүкіл одақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің Үлкен алтын, қола медальдарымен мараппаталды.
Дереккөздер
Санат:1927 жылы туғандар
Митохондриялық ДНҚ
Митохондриялық ДНҚ (мтДНҚ) — эукариоттық жасушалардың органеллалары болып табылатын митохондрияларда (ядролық ДНҚ-дан айырмашылығы) табылған ДНҚ.
Ашылу тарихы
Митохондриялық ДНҚ-ны 1963 жылы Стокгольм университетінде Маргит Насс пен Сильвен Насс электронды микроскопия көмегімен және тәуелсіз ғалымдар Эллен Харлсбруннер, Ганс Туппи және Готфрид Шац университетте ашытқы митохондриялық фракцияларының биохимиялық талдауында ашты. 1964 жылы.
Митохондриялық ДНҚ-ның шығу тегі туралы теориялар
Эндосимбиотикалық теорияға сәйкес, митохондриялық ДНҚ бактериялардың дөңгелек ДНҚ молекулаларынан пайда болды, сондықтан ядролық геномнан басқа шығу тегі бар. Енді митохондриялар монофилиялық текті, яғни оларды эукариоттардың ата-бабалары бір рет қана алған деген көзқарас басым.
ДНҚ нуклеотидтер тізбегінің ұқсастығына сүйене отырып, тірі прокариоттардың ішіндегі митохондриялардың ең жақын туыстары альфа-протеобактериялар болып табылады (атап айтқанда, риккетсиялар митохондрияларға жақын деген болжам жасалды). Митохондриялық геномдарды салыстырмалы талдау эволюция барысында қазіргі митохондриялардың ата-бабаларының гендерінің жасуша ядросына біртіндеп ауысқанын көрсетеді. Митохондриялық ДНҚ-ның кейбір ерекшеліктері эволюциялық тұрғыдан түсіндірілмеген күйінде қалады (мысалы, интрондардың едәуір көп саны, триплеттердің дәстүрлі емес қолданылуы және т.б.). Митохондриялық геномның өлшемі шектеулі болғандықтан, митохондриялық ақуыздардың көпшілігі ядрода кодталады. Сонымен қатар митохондриялық тРНҚ-ның көпшілігі митохондриялық геноммен кодталады.
Митохондриялық ДНҚ молекулаларының пішіні мен саны
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Electron_microscopy_reveals_mitochondrial_DNA_in_discrete_foci.jpg/300px-Electron_microscopy_reveals_mitochondrial_DNA_in_discrete_foci.jpg|нобай|388x388 нүкте| Электрондық микроскопия адам митохондрияларында mtDNA-ның нақты орнын көрсетеді. Ажыратымдылық 200 нм. (A) Алтын бөлшектермен mtDNA бояғаннан кейін цитоплазма арқылы кесінді. B) Экстракциядан кейінгі цитоплазма; Алтын бөлшектерімен байланысты mtDNA орнында қалды. Iborra et al., 2004. Зерттелетін организмдердің көпшілігінде митохондрияларда тек қана дөңгелек ДНҚ молекулалары болады, кейбір өсімдіктерде дөңгелек және сызықты молекулалар бір уақытта болады, ал бірқатар протисталарда (мысалы, кірпікшелілер ) тек сызықты молекулалар болады.
Сүтқоректілердің митохондрияларында әдетте дөңгелек ДНҚ молекулаларының екі-он бірдей көшірмесі болады.
Өсімдіктерде әрбір митохондрияда рекомбинацияға қабілетті әртүрлі мөлшердегі бірнеше ДНҚ молекулалары болады.
Кинетопласидтік қатардағы протисталарда (мысалы, трипаносомаларда) митохондриялардың арнайы бөлімінде (кинетопласт) ДНҚ молекулаларының екі түрі бар - ұзындығы шамамен 21 кб бірдей макси-сақиналар (20-50 дана). және шағын сақиналар (20 000-55 000 дана, 300-ге жуық сорттар, орташа ұзындығы шамамен 1000 б.б.). Барлық сақиналар бір желіге қосылады (катенендер), ол әрбір репликация циклімен жойылады және қалпына келеді. Максималды сақиналар басқа организмдердің митохондриялық ДНҚ-сына гомолог болып табылады. Әрбір шағын сақина төрт ұқсас сақталған аймақты және төрт бірегей гиперайнымалы аймақты қамтиды. Қысқа бағыттаушы РНҚ молекулалары (гидРНҚ) шағын шеңберлерде кодталған, олар жоғарғы шеңберлердің гендерінен транскрипцияланған РНҚ өңдейді.
Митохондриялық ДНҚ тұрақтылығы
Митохондриялық ДНҚ тыныс алу тізбегі тудыратын реактивті оттегі түрлеріне олардың жақын орналасуына байланысты ерекше сезімтал. Митохондриялық ДНҚ белоктармен байланысқанымен, ядролық ДНҚ-ға қарағанда олардың қорғаныш рөлі азырақ. Мутациялар митохондриялық ДНҚ тудыруы мүмкін ана арқылы берілетін тұқым қуалайтын аурулар. Сондай-ақ митохондриялық ДНҚ мутациясының қартаю процесіне және жасқа байланысты патологиялардың дамуына ықтимал үлесін көрсететін деректер бар. Адамдарда митохондриялық ДНҚ әдетте әр жасушада 100-10 000 көшірмеде болады (сперматозоидтар мен жұмыртқалар ерекшелік болып табылады). Митохондриялық геномдардың көптігі митохондриялық аурулардың көріну ерекшеліктерімен байланысты - әдетте олардың кеш басталуы және өте өзгермелі белгілері.
Аналық мұрагерлік
Көп жасушалы организмдердің көпшілігінде митохондриялық ДНҚ анадан тұқым қуалайды. Жұмыртқада сперматозоидқа қарағанда митохондриялық ДНҚ-ның бірнеше рет көп көшірмелері бар. Сперматозоидта әдетте оннан аспайтын митохондрия (адамда бір спираль тәрізді бұралған митохондрия), ұсақ теңіз кірпі жұмыртқаларында – бірнеше жүз мың, ал ірі бақа жұмыртқаларында – ондаған миллион болады. Сонымен қатар, ұрық митохондриялары әдетте ұрықтанғаннан кейін деградацияға ұшырайды.
Жыныстық көбею кезінде митохондриялар әдетте аналық жолмен ғана тұқым қуалайды, ұрық митохондриялары әдетте ұрықтанғаннан кейін жойылады. Сонымен қатар, сперматозоидтардың митохондрияларының көп бөлігі ұрықтандыру кезінде кейде жоғалып кететін жікшенің негізінде орналасқан. 1999 жылы сперматозоидтардың митохондриялары убиквитинмен (зиготадағы аталық митохондриялардың бұзылуына әкелетін белгі белок) таңбаланғаны анықталды.
Митохондриялық ДНҚ жоғары деңгейде сақталмағандықтан және мутация жылдамдығы жоғары, ол тірі организмдердің филогенезін (эволюциялық қатынасын) зерттеу үшін жақсы объект болып табылады. Ол үшін әртүрлі түрлердегі митохондриялық ДНҚ реттілігі арнайы компьютерлік бағдарламалардың көмегімен анықталып, салыстырылады және зерттелетін түрге эволюциялық ағаш алынады. Иттердің митохондриялық ДНҚ-сын зерттеу иттердің шығу тегін жабайы қасқырлардан анықтауға мүмкіндік берді. Адам популяцияларындағы митохондриялық ДНҚ-ны зерттеу қазіргі уақытта өмір сүретін барлық адамдардың гипотетикалық тегі « митохондриялық Хауаны » есептеуге мүмкіндік берді.
Әкелік мұрагерлік
Кейбір түрлер үшін митохондриялық ДНҚ-ның аталық линия арқылы берілуі, мысалы, мидияларда көрсетілген. Дрозофила, бал аралары және цикадалар сияқты кейбір жәндіктер үшін де митохондриялардың аталық тұқым қуалауы сипатталған.
Сондай-ақ сүтқоректілердің митохондриялық аталық тұқым қуалауының дәлелі бар. Тышқандар үшін мұндай тұқым қуалаушылық жағдайлары сипатталған, сонымен бірге аталықтан алынған митохондриялар кейіннен қабылданбайды. Бұл құбылыс қой және клондалған ірі қара мал үшін көрсетілді.
Адамдардағы әкелік тұқым қуалаушылық
Соңғы уақытқа дейін адамның митохондриялары тек аналық тегі арқылы тұқым қуалайды деп есептелді. 2002 жылы аталық митохондриялық ДНҚ сенімді түрде анықталған науқастың бір ғана белгілі жағдайы болды.
Тек жақында 2018 жылы жүргізілген зерттеу адамның митохондриялық ДНҚ-сы кейде әлі де әкелік жолмен берілуі мүмкін екенін көрсетті. Аталық митохондриялардың аз мөлшері аналық жұмыртқаға сперматозоид цитоплазмасымен бірге ене алады, бірақ, әдетте, аталық митохондриялар содан кейін зиготадан жоғалады. Дегенмен, кейбір адамдарда «әкесінің митохондрияларының аман қалуына көмектесетін мутация» бар екені анықталды.
Митохондриялық геном
Сүтқоректілерде әрбір mtDNA молекуласында 15000-17000 негіз жұбы (адамда 16565 негізгі жұп – зерттеу 1981 жылы аяқталды, басқа дереккөз бойынша 16569 негізгі жұп ) және құрамында 37 ген бар – 13 кодтаушы ақуыздар. , 22 - тРНҚ гендер, 2 - рРНҚ (12S және 16S рРНҚ үшін бір ген). Басқа көп жасушалы жануарларда митохондриялық гендердің ұқсас жиынтығы бар, дегенмен кейбір гендер кейде болмауы мүмкін. Әртүрлі өсімдік түрлерінің, саңырауқұлақтардың және әсіресе протистердің mtDNA гендік құрамы айтарлықтай ерекшеленеді. Осылайша, белгілі митохондриялық геномдардың ең толықсы Якобид жгутяты Reclinomonas americana табылды: оның құрамында 97 ген бар, оның ішінде белоктарды кодтайтын 62 ген (27 рибосомалық белок, 23 электрон тасымалдау тізбегінің жұмысына және тотығу, фосфорлануға қатысатын ақуыз) сондай-ақ РНҚ-полимеразаның суббірліктері).
Ең кішкентай митохондриялық геномдардың бірінде безгек плазмодийі бар (шамамен 6000 бит). o., құрамында екі рРНҚ гені және үш белокты кодтайтын ген бар).
Кейбір протистердің (амеба дизентериясы, микроспоридиялар және лямблиялар) жақында ашылған вестигиальды митохондрияларында (митосомалар) ДНҚ жоқ.
Саңырауқұлақтардың әртүрлі түрлерінің митохондриялық геномдарында 19431 (бөліну ашытқысы Schizosaccharomyces pombe) бастап 100314 (sordariomycete Podospora anserina) жұптары бар.
Адам геномында әрбір комплементарлы ДНҚ тізбегі үшін бір ғана промотор бар.
Адамның митохондриялық геномы келесі белоктар мен РНҚ-ны кодтайды:
Митохондриялық ДНҚ-ның ерекшеліктері
Митохондриялық геномның кодтау тізбегінің (кодондардың) әмбебап ядролық ДНҚ кодтау тізбегінен кейбір айырмашылықтары бар.
Осылайша, AUA кодоны митохондриялық геномдағы метионинді кодтайды (ядролық ДНҚ-дағы изолейциннің орнына), AGA және AGG кодондары терминатор кодондары (ядролық ДНҚ-да аргининді кодтайды), митохондриялық геномдағы UGA кодоны триптопанды кодтайды.
Дәлірек айтсақ, біз митохондриялық ДНҚ туралы емес, ақуыз синтезі басталғанға дейін осы ДНҚ-дан шығарылатын (транскрипцияланған) мРНҚ туралы айтып отырмыз. Кодон белгілеуіндегі U ген РНҚ-ға транскрипцияланған кезде тиминді алмастыратын урацилді білдіреді.
тРНҚ гендерінің саны (22 ген) 32 тРНҚ гендері бар ядролық геномға қарағанда аз.
Адамның митохондриялық геномында ақпараттың шоғырланғандығы соншалық, әдетте, 3'-терминатор кодондарына сәйкес келетін нуклеотидтер мРНҚ-кодтау тізбектерінде ішінара жойылады.
Қолдану
Әртүрлі филогенетикалық теорияларды құруда қолданудан басқа, митохондриялық геномды зерттеу идентификацияның негізгі құралы болып табылады. Сәйкестендіру мүмкіндігі адамның митохондриялық геномында бар топтық және тіпті жеке айырмашылықтармен байланысты.
Митохондриялық ДНҚ-да кодталған цитохром с оксидаза суббірлігі I ген аймағының тізбегі жануарлардың ДНҚ штрих-кодтауымен байланысты жобаларда кеңінен қолданылады, яғни организмнің ДНҚ-дағы қысқа маркерлер негізінде белгілі бір таксонға жататынын анықтау. Өсімдіктерді штрих-кодтау үшін негізінен пластидтік ДНҚ-дағы екі маркердің комбинациясы қолданылады.
Орегон университетінің эмбриондық жасушалар және гендік терапия орталығындағы Шухрат Миталиповтың тобы тұқым қуалайтын митохондриялық ауруларды емдеу үшін митохондриялық ДНҚ ауыстыру әдісін ойлап тапты. Қазір Ұлыбританияда бұл әдістің клиникалық сынақтары басталды, олар «3-ата-аналық нәресте техникасы» - «үш ата-анадан шыққан бала» бейресми атауын алды. Бұл процедураның нәтижесінде Мексикада баланың дүниеге келгені туралы да белгілі.
Лом
Лом — Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл, Кучербаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 43 адамды құрады. Пошта индексі — 452744, ОКАТО коды — 80214822005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Торғай (қыстау)
Қосдәулет құмының батысында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Фирден
Фирден (Vierden) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ротенбург-на-Вюмме ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 832 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 57 050. Муниципалитеттің басшысы — Харальд Шмитхен.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Вальпеллин
Вальпеллин (Valpelline) — Италиядағы коммуна, Валле-д’Аоста әкімшілік аймағында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 620 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 20 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 11010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валле-д’Аоста елді мекендері
Попларвилл (Миссисипи)
Попларвилл (Poplarville) — Миссисипи штатының Пирл Ривер (Pearl River) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2601 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-59480.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
КЕСАФА
КЕСАФА (Шығыс және Орталық Африка футбол қауымдастықтары одағы, ағыл. The Council for East and Central Africa Football Association) — Африка Футбол конфедерациясындағы Орталық және Шығыс Африкадағы футбол қауымдастықтарын біріктіретін аймақтық футбол ұйымдарының бірі. 1927 жылы пайда болғанымен, 1973 жылы ресми түрде қайта құрылды.
Грисель
Грисель (Grisel) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Тарасона-и-эль-Монкайо ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 79 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Поляль-Кы
Поляль-Кы — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пюль-Кы өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Уртамка
Уртамка — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь өзенінің сол жағалауынан 2775 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Новосибирск су торабынан Иняи және Томь өзендерін қоспағанда Чулым өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қаратұрық (ауыл)
Қаратұрық — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл, Қаратұрық ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 52 км-дей жерде, жусан, ши аралас бетеге, боз, баялыш, бұйырғын өскен Іле аңғарының сұр, бозғылт қоңыр, қоңыр топырақты шөлейт жазығында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2708 адам (1380 ер адам және 1328 әйел адам) болса, 2009 жылы 3565 адамды (1741 ер адам және 1824 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ауыл 1963-97 жылдары А.Саттаров атындағы темекі өсіретін кеңшардың орталығы болды. Оның негізінде 400 Қаратұрықта және округке қарасты Ащысай, Достық, Тауқаратұрық және Лавар ауылында 1997 жылдан Саттаров атындағы өндірістік кооператив және 400-ге жуық шаруа қожалығы құрылды.
Инфрақұрылымы
Ауылдарда 4 орта, 1 бастауыш мектеп, 4 кітапхана, 2 мәдениет үйі, 2 клуб, 4 фельдшер-акушерлік пункт, 1 медпункт бар. Қаратұрық арқылы Алматы-Нарынқол автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Алварельюш (Трофа)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 146 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,46 км² шамасында. Халық тығыздығы — 487 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Джеймс Ротман
Джеймс Ротман (James Rothman; 3 қараша 1950, Хейверхилл, Массачусетс, АҚШ) — америкалық биохимик, 2013 жылы Рэнди Шекманмен және Томас Зюдхофпен бірген Медицина саласында Нобель сыйлығы «жасушадағы везикулярлық трафикті реттейтін, маңызды тасымалдау жүйесінің тетігін» ашқаны үшін лауреаты.
Сілтемелер
Санат:Йель университеті түлектері Санат:Йель университеті оқытушылары Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ) Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Кавли сыйлығының иегерлері Санат:3 қарашада туғандар
Меша (Кіші Меша тармағы)
Меша — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Меша өзенінің сол жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама аумағы Куйбышев суқоймасы Кама өзенінің сағасынан Шешма өзені және Еділ өзендерін қоспағанда, қала типті Камское Устьеауылына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Татарстан өзендері
IC 1873-1
IC 1873-1 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 11541, MCG 1-8-39, ZWG 415.57, VV 383, NPM1G +09.0090.
Сыртқы сілтемелер
IC 1873,01 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Ле-Ма-де-Танс
Ле-Ма-де-Танс (Le Mas-de-Tence) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Иссенжо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 43129, пошта индексі — 43190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 170 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Гиттельде
Гиттельде (Gittelde) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Остероде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1940 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 56 007. Муниципалитеттің басшысы — Хельге Гюттлер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Үдір (қыстау)
Үдір — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Безымянная (Руднь тармағы)
Безымянная — Ресейдегі өзен. Мордовия Республикасы, Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Пензен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Руднь өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Алатырь өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Волейболдан әйелдер арасындағы Қазақстан чемпионаты
Волейболдан әйелдер арасындағы Қазақстан чемпионаты — Қазақстан әйелдер волейбол командаларының жыл сайынғы жарысы. 1992/93 маусымнан бастап өткізіліп келеді.
Жарыстар үш дивизионда - Ұлттық лига және «А» және «В» жоғарғы лигаларында өтеді.
Жарыс формуласы
2019/20 маусымында Ұлттық лигадағы чемпионат екі кезеңді - алдын ала және плей-офф кезеңін қамтыды. Алдын ала кезеңде командалар 5 айналым турларды өткізді. Үздік төртеуі плей-оффтың жартылай финалына өтіп, содан кейін екі финалисті анықтауы керек еді. COVID-19 пандемиясының салдарынан чемпионат мерзімінен бұрын аяқталды. Нәтижелер турнир тоқтатылған сәтте шығарылады. Жетісу чемпион деп жарияланды. 2-орынды «Алтай», 3-орынды «Ертіс-Қазхром» иеленді.
2019/20 Ұлттық лигаға 8 команда қатысты: «Жетісу» (Талдықорған), «Алтай» (Өскемен), «Ертіс-Қазхром» (Павлодар), Қуаныш (Петропавл), «Алматы», «Астана» (Астана), «Алтай»-2 (Өскемен), «Қарағанды».
Сілтеме
Санат:Қазақстан волейболы Санат:Волейболдан әйелдер арасындағы Қазақстан чемпионаты Санат:Волейболдан ұлттық біріншіліктер
Осэйдж (Айова)
Осэйдж (Osage) — Айова штатының Митчелл округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.4 км². FIPS коды — 19-59745.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3451 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Митчелл округы (Айова)
Әлемнің жеті кереметі
Әлемнің жеті кереметі — біздің заманымызға дейін 3 ғасырда Ескендір Зұлқарнайын Кіші Азия, Орта Азия, Мысыр, Оңтүстік Үндістан территорияларын жаулап алып, ұлы империя құрғаннан кейін, саяхатшыларды қызықтыру үшін осы өңірлердегі 7 орыннан таңдаған сәулет өнері ескерткіштері.
нобай|300px|Әлемнің жеті кереметі
Олар: Бұл алғашқы "Әлемнің жеті кереметіне", "Екінші 7 керемет", "Табиғаттың өзіндегі 7 керемет", "Қиял-ғажайып 7 керемет", т.б. "кереметтер" қосылып келеді.
Дереккөздер
Санат:Әлемнің жеті кереметі
Китаб әд-Дурра аль-Мудийа фи-л-Лұғат ат-Туркийа уә-л-Камал
“Китаб әд-Дурра аль-Мудийа фи-л-Лұғат ат-Туркийа уә-л-Камал” (“Түрік тілінің жарқын інжу-маржаны, әрі толық жазылып біткен кітап”) – 14 ғ-да Мысыр мен Шам елдерінде, яғни мәмлүк қыпшақтарының мемлекетінде, сол кездегі қыпшақ тілін оқып үйрену үшін классикалық араб тілінде жазылған сөздік. Қолжазбада бұл еңбек “Таржуман әл-лұғат ат-туркийа” (“Түрік тілінің аударма сөздігі”) және “ат-Таржуман ат-туркийа” (“Түрікше аударма”) деп те аталады. Ол кезде тек араб елдерінде ғана емес, жалпы шығыс елдерінің ішінде түркі тілдерінде сөйлейтін халықтарды, әсіресе, қалың жұртшылыққа барынша кең танымал болған қыпшақ тайпаларын “түріктер” деп атаған да, олардың тілін “түрік тілі” деп жалпы атаумен беретін болған. “Түрік” пен “қыпшақ” сөздері синоним ретінде қолданылған (А.Зайончковский). Дүниежүзілік түркітану ғылымы бұл сөздікті “бізге жетпеген” (Б.Аталай), “жоғалып кеткен” (О.Притцак) деп есептейтін еді. 1963 ж. поляктың атақты түркітанушысы Зайончковский (тегі – қарайым) Флоренцияның атақты Лоренцо Медичи кітапханасынан осы сөздіктің қолжазбасын тауып алып, француз тіліне аударып бастырып шығарды (Варшава, 1965–69 ж.). Көлемі 24 парақ, әр парақтың екі бетінде 15 – 16 жолдан тұратын арабша-қыпшақша сөздердің тізімі бар. Араб сөздерінің семантикалық классификациясына орай тиісті лексикалық материалдар 24 тарауға бөлініп берілген. Сөздіктің авторы мен оның жазылған уақыты белгісіз. Таужанова К.Д., // ҒА Хабарлары, Тіл, әдебиет сериясы, 1984, ғ2; Зайончковский А., //Народы Азии и Африки, 1964, ғ3.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Арабша шығармалар Санат:Арабша сөздіктер
Даньчжоу
Даньчжоу, Нада (қыт. 儋州, пиньинь: Dānzhōu) — Хайнань провинциясының оңтүстік−батысында орналасқан қала.
Қала тұрғындар саны шамамен 500 мыңға жуық. Қала атауы Хань ғұмырында Қытайдың солтүстік−батысында өмір сүрген қытайлық емес даньэр (儋耳, «вислоухие») халқымен байланысты. Қала тұрғындары өздеріне ғана тән Юэ диалекттипестерінің ішіндегі даньчжоухуа диалектінде сөйлейді. Тарихи жағынан Сун ғұмырының атақты классикалық ақыны. Су Дунпоны осы қалаға айдағанынан өте танымал болды.
Сілтемелер
Санат:Хайнань провинциясы қалалары
Каририасу
Каририасу (Caririaçu) — Бразилиядағы муниципалитет, Сеара штатында орналасқан. Оңтүстік Сеара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Каририасу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 28996 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 623,823 км² шамасында. Халық тығыздығы — 46,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1938 жылы құрылған.
Санат:Сеара елді мекендері
Жаңа абзан (Кучербаев ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Үлкен Сүйін (қыстау)
Үлкен Сүйін — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы қыстау.
Жалғызапан ауылынан солтүстік-батысқа қарай 16 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Порт Гибсон (Миссисипи)
Порт Гибсон (Port Gibson) — Миссисипи штатының Клэйборн (Claiborne) округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Пшеничево (Стара Загора облысы)
Пшеничево (Пшеничево) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Стара-Загора қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 228 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6268. Телефон коды — 04143. ЕКАТТЕ коды — 58952.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
NGC 4904
NGC 4904 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 1 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4904 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 44846, UGC 8121, MCG 0-33-26, MK 1341, ZWG 15.55, IRAS12584+0014.
Сэсэн
Сэсэн (cәсән) – башқұрт ауызекі поэзиясында өлеңді шығарушы әрі айтып таратушы, қазақша баламасы - шешен, ақын, жырау. Сүйікті жанры - қобайыр. Салават Юлаев сэсэн болған, қобайыр шығарған. Кеңес дәуірінде Әйтеше, Сәйәт, Ғиндалла, Мәһиннур, Хайрулла, Ғазиза, Сәйфулла, Ғабит Фәррах Дәулештин мен Сәйәт Исмағилев т.б. сэсәндер халыққа кеңіне танылды.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет жанрлары Санат:Башқұрт әдебиеті
NGC 4904
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
NGC 1000
NGC 1000 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1871 жылы 9 желтоқсанда астроном Эдуард Жан Мари Стефан ашқан болатын және NGC каталогында 1000 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10028, MCG 7-6-48, ZWG 539.67, NPM1G +41.0078.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Құс тұмсығы
Құс тұмсығы - жоғарғы және төменгі жақ сүйектердің ұзарып өсуінен пайда болған мүше.
Сыртқы мүйіз қабықпен қапталған. Өмір бойы өсетін мүйіз қабық үнемі мүжіліп тозады және белгілі маусымда түлеп түседі (құр). Құс ұрығы тұмсығының үстіңгі жағында өткір өсінді пайда болады да, балапан жұмыртқаны осы өсінді көмегімен жарып шығады. Құс тұмсығының пішіні, мөлшері құстың тіршілік жағдайына байланысты (жемін ұстауға, жеуге, ін қазуға, ағаш тесуге, кеміруге, ұя салуға, қауырсынын тазартуға т.б.) әр қилы болады. Жыртқыш құстар тұмсығы мықты, шомбал және өткір, ал ағаш қабығы астындағы жәндіктермен қоректенетін құстар тұмсығы ұзын, өткір келеді.
Ридлингсдорф
Ридлингсдорф (Riedlingsdorf) — Аустриядағы коммуна. Бургенланд федералды жеріне қарасты Оберварт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1646 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 16,1 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — OW, ресми идентификациялық коды — 1 09 20.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эрвин Кайпель (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Фирхёфен
Фирхёфен (Vierhöfen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Харбург ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Артез-д'Арманьяк
Артез-д'Арманьяк (Arthez-d'Armagnac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Мон-де-Марсан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы шамамен 11,17 км².
Коммунаның INSEE коды — 40013, пошта индексі — 40190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 125 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,19 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Жақ (қару)
thumb|right|350px|Жақтың бөліктерінің атауы Жақ, жай – ағаш садақ, қолдың күші пайдаланылатын ату құралы. Сырт түрі малдың жақ сүйегіне ұқсайды. Жебесі алысқа ұшатындықтан, кейде "жай" деп те атайды. Көлемі садақтың басқа түрлерінен үлкен және серпер ағашы жуан болып келеді. Оның садақша иілген жағын сірі таспамен орап қаптайды.
Пайда болу кезеңі
Жақ ерте заманнан еуразиялық көшпелi жауынгерлерiнiң айқаста алыс қашықтықтан ату арқылы зақым салуға қолданған басты қару түрi болды. Жақтың бір ғана ағаштан жасалынған қарапайым түрі аңшылықта неолит дәуiрiнен қолданыла бастады. Ал негiзi тұтастай бiрнеше ағаштан жасалып, қосымша тоз, тарамыс, сүйек және мүйізбен күшейтілген күрделi жақ түрi жауынгерлiк қару ретiнде көшпелi халықтарда б.з.д. I мыңжылдықтан белгiлi. Серпінді де, жеңіл де күрделi құрама садақтың көшпелi халықтарда пайда болуы заңды едi. Бұл қаруды жасауда материал ретінде мал шаруашылығынан өндірілетін сүйек, мүйiз, терi, тарамыс сияқты өнімдер қолданылған.
Көне түрлері
thumb|right|200px| Тарихи даму барысында көшпелі түркі-моңғол халықтарында жақтың жетілдірілуі нәтижесінде бірін-бірі ауыстырып отырған бірнеше түрлері қолданыста болды.