cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ішкі бағдарлама
Си++
Си бағдарламалау тілі Bell лабораториясында жасалған. Бұл тілді ассемблердің орнына қолдану үшін шығаруды жоспарлаған еді. Си – бұл жалпы тағайындаудың тілі, ол өзінің үнемділігімен, тиімділігімен және тасымалданғыштығымен ерекшеленеді. Аталған ерекшеліктер арқасында Си тілі арқылы бағдарлама өнімдерінің кез келген түрін жасауға болады. Си тілі құралдық тіл ретінде қолданғанда, жедел және тұтас бағдарламаларды құрастыруға болады.
Жүйелік бағдарламалау
Паскаль тілін 1979 жылдары Швейцарияда Никлоус Вирт ашқан.
Паскаль тілі – IBM PC дербес компьютерлеріне арналған дәстүрлі алгоритмдік бағдарламалау тілі болып табылады. Бұл Паскаль тіліндегі бағдарлама қойылған мәселені шешуге әкелетін, арнайы ұйымдастырылған декректерді түрлендіру қадамдарының тізбегі екенін білдіреді.
Орыс әріптері мен пернетақтаның кейбір басқа символдары Паскаль алфавитіне кірмейді, бірақ оларды жалқы тырнақшаларда және түсініктемелерде пайдалануға болады. Бағдарламаны компьютерде орындау.
Объектіге бағытталған бағдарламалау
80-жылдардың ортасында бағдарламалау негіздерінде жаңа бағыт – объектіге бағытталған бағдарламалау пайда бола бастады. Мұндай бағдарламалауға Delphi 7, Visual Basic және С++ сияқты тілдері жатады.
Visual Basic
Visual Basiс  – оқиғалы-бейімделгіш бағдарламалауды ұстанатын (поддерживающий) алғашқы тілдердің бірі. Оқиғалы-бейімделгіш бағдарламалауда әрбір қадамды толықтай сипаттаудың орнына әр түрлі оқиғаларға, яғни пайдаланушының әрекеттеріне қалай жауап қайтару керек екенін (реагировать) көрсетсеңіз болғаны.
Бұл бағдарламалау жүйесі арқылы бір ауқымды бағдарлама емес, Windows-тың пайдаланушы басқаратын, өзара байланысты микропрограммалары (процедура) бар қосымшасы құрастырылады. Visual Basiс көмегімен осындай қосымшаларды жылдам құрастыруға болады, ол үшін міндетті түрде бұл тілді терең, профессионалды түрде меңгеру қажет емес.
Өңдеудің интеграцияланған ортасы.
Visual Basiс-тің жұмыс ортасын өңдеудің интеграцияланған ортасы деп жиі атайды (Integration Development Eniroment немесе қысқаша IDE), себебі оның сан алуан функциялары бар: жобалау, редакциялау, компиляциялау және қателерді іздеп, түзету.
Си++
Бұл бағдарламалау тілі 1980 жылы пайда болды. Оны құрастырған Бьяр Страуструп. Оның атауын ойлап тапқан Рик Масситти деген адам. Бұл Си атты бағдарламалау тілінің Си++ тіліне эволюциялық түрде көшуін білдіреді. Си++ - бұл Си тілінің объектігі бағытталған кеңейтілген түрі.
Си++ үшін базалық тіл ретінде Си-дің таңдалды, себебі ол:
Қорытынды
Бағдарламалау тілдері төменгі деңгейден жылдар өте келе жоғарғы деңгейлі бағдарламалау тілдеріне дейін дамыған. Осы даму барысында не жаңадан тілдер ойланып табылып немесе бұрын болған тілдерді жетілдіру арқылы жаңа бағдарламалау тілдерін жасаған. Осы бағдарламалау тілдері арқылы біз машинамен, яғни компьютермен қарым-қатынас жасауға, аз да болса бір-бірімізде түсінуге септігін тигізеді. Егер бағдарламалау саласындағы жаңаша технологиялардың даму қарқынын қарайтын болсақ, онда келешекте аса жоғарғы деңгейлі бағдарламалау тілдері пайда болатыны күмән туғызбайды.
Бағдарламалау тідерімен бірге бағдарламалау жүйесі де дамып келеді. Жүйелік бағдарламалау, оқиғалы-бейімделуші бағдарламалау, объектіге бағытталған бағдарламалау – олар алуан түрлі. Болашақта бағдарламалаудың жаңа, одан әрі жетілдірілген түрлері пайда болады деуге әбден болады.
Адрес Даунтаун Дубай
Адрес Даунтаун Дубай (فندق البحيرة و شقق برج دبي المخدمة) — биікітігі 306 метрлік 63 қабатты ғимарат. Ғимарат БАӘ Дубайда орналасқан. Бастапқы атауы «The Address Downtown Burj Dubai». Ғимарат қаланың Даунтаун Бурж Дубай ауданындағы аса биік ғимаратардың бірі. 2008 жылы құрылысы аяқталып, қаладағы биіктігі жағынана 6-шы орын иеленді.
Вознесенка (Павлодар облысы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 525 адам (258 ер адам және 267 әйел адам) болса, 2009 жылы 301 адамды (155 ер адам және 146 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Успен ауданы елді мекендері
Карана (Дуван-Мечетлин ауылдық кеңесі)
Карана — Башқұртстанның Мечетлин ауданындағы ауыл, Дуван-Мечетлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 185 адамды құрады. Пошта индексі — 452565, ОКАТО коды — 80242820005.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Юри (Сена және Марна)
Юри (Ury) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Фонтенбло округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77477, пошта индексі — 77760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 811 адамды құрады. Халық тығыздығы — 98,78 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Хұрма
Хұрма. КСРО-да негізінен Кавказдың Қара таңіз жағалауында, Қырымда, Азербайжанда, Өзбекстанда, Түрікменстанда, Краснодар қлкесінде өсіріледі. Сортына қарай қазан, декабрьде піседі. Кең таралған сорттары: Джиро (бестанидный) және корольковый — Гогио-Гаки, Зенджи-Мару, Хиакуме. Басқа жаққа жөнелтпей, сол жерде пайдаланатын хұрманы алдын-ала жинап алмай-ақ, суық түскенше ағашында қалдыруға болады. Ұзақ сайтатын немесе алысқа жөнелетін хұрманы шала піскен кезінде жинайды. Жаңа піскен хұрманы желдеткіші бар, ылғалдау, қараңғы жерде сақтаған дұрыс.
Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев
Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев  (17.12.1942, Сайрам ауданы Қарасу ауылы – 21.8.1996) – ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Қазақстан Республикасы Педагогика ғылымдары академиясының академигі. Қазақ Мемлекеттік дене тәрбиесі институтын бітірген (1965). 1965 – 82 жылдары М.Әуезов атындағы Шымкент педагогикалық  институтында грек-рим күресінің жаттықтырушысы әрі аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, факультет деканы болды. 1982 – 89 жылдары Шымкент дене тәрбиесі техникумының директоры, ал 1989 жылдан Шымкент  педагогикалық  дене тәрбиесі институтының ректоры болған. 90 КСРО спорт шеберін, 48 Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген жаттықтырушысын тәрбиелеген. КСРО спорт шебері, Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген жаттықтырушысы, күрес спортының жоғарғы санаттағы төрешісі, КСРО дене тәрбиесінің үздігі, Қазақ КСР-іне еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, Сайрам ауданының құрметті азаматы. Сапарбаев атында Сайрам ауданында мектеп, ал Шымкент қаласында институт бар.
Сілтемелер
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
Георгий Дмитриевич Латышев
Еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері ядролық физикаға (γ-сәулесінің затпен әсерлесуі, ядролық резонанс, γ-дефектоскопия, ядролық спектроскопия) арналған. 1932 ж. К.Д.Си-нельников, А.И.Лейпунский және А.К.Вальтермен бірге КСРО-да тұңғыш рет жасанды үдетілген бөлшектермен атом ядросының жіктелуін жүзеге асырды. КСРО Мемл. сыйл. лауреаты (1949).
Дереккөздер
Активный осадок радиотория, М., 1960; Спектрометр с двойной фокусировкой, А.-А., 1962 (соавт.); Ядерный магнитный резонанс в проточной жидкости, М., 1964 (соавт.).
Санат:Ғалымдар Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Априка
Априка (Aprica) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1583 адамды құрайды. Халық тығыздығы 79 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 23031.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты еліміздің экономика саласындағы негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін жетекші мекеме болып табылады. 1952 жылы құрылған. Қазіргі таңда институт Қазақстандағы нарықтық экономиканың қалыптасуы мен тиімді қызметінің өзекті мәселелерін шешуге бағытталған іргелі және іргелі-қолданбалы ғылыми-зерттеулер жүргізеді. Институтта Ұлттық ғылым академиясының 1 акад., 20 ғылыми доктор, 35 экономика ғылыми кандидат, барлығы 80 адам қызмет етеді. Институттың негізгі қызметі іргелі зерттеулер бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылады. 2000 жылдан бастап институт 3 тапсырыс бойынша 16 тақырыпты, оның ішінде өзге ұйымдармен бірлесіп орындалатын 7 тақырыпты қамтитын «Экономикалық және инновациялық-технологиялық өсімнің теориялық негіздері мен механизмдері» бағдарламасы бойынша жүргізілген зерттеулердің жетекші мекемесі болып табылады. Сөйтіп, институт тек қана өз тақырыптары бойынша ғана емес (конкурстан өткен), сонымен қатар Қазақ экон. институты жанындағы Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институттарымен, Қарағанды мемлекеттік университеті жанындағы Нарықтық қатынастар институтымен, Қазақ ұлттық аграрлық университетімен, Қазақстан даму институтымен бірлесе отырып, іргелі зерттеулер бағдарламалары шеңберінде жұмыс жасады. Институт өз зерттеулерінің қорытындыларын ел шаруашылығында қолдануға белсенді түрде енгізіп келеді. Институт қызметкерлері мемлекеттік бағдарламалар және тұжырымдамалар жасауға қатысып, экономикалық үйлестіру мен өзге де түрлі экономика жағдайларға байланысты құқықтық актілер мен заңдарға ғылыми сараптама жүргізеді. Олар ұсынған материалдар жоғары практикалық бағытымен мемлекеттік билік органдары тарапынан сұраныстарға ие болып келеді. Бұлардан басқа, Экономикалық институты түрлі тапсырыстар мен гранттар және ізденіс тақырыптары бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу қорытындылары бойынша монографиялар мен брошюралар, ғылыми еңбектер жинағы мен жыл сайын жас ғалымдар еңбектеріне арналған жинақтар шығады. 1997–2000 жылдар аралығында барлығы 590 жұмыс баспаға дайындалып, жарық көрді. Экономика институты жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар, мамандарды қайта даярлықтан өткізіп отырады. Мұнда 6 мамандық бойынша аспирантура және докторантура жұмыс істейді. Тұтастай алғанда, институттың ғылыми және ұйымдық жұмыстары нарықтық экономикаға өту тәжірибесіне, оның методологиясы мен теориясына бағыттала отырып, «Қазақстан-2030» стратегиясының негізгі басымдылықтарына сәйкес келешекте еліміздегі орнықты экономика дамуды қамтамасыз етуге бағытталған.
Дереккөздер
Э
Ұшқыш-сигнал арнасы
Ұшқыш-сигнал арнасы (pilot channel) — ұшқыш сигналдың кодалық тізбектелуі берілетін арна (IS—95 стандартында тізбектелу "тек нөлдік" түрде). Мұндай арна бастапқы синхронизацияны орнату үшін, радиоарнаның тарату коэффиңентін және келіп түсетін сигнал базасын бағалау, базалық станцияның ұяларын іздеу және хэндоверді қамтамасыз ету үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Владимир Степанович Иваненко
Владимир Степанович Иваненко - 1929 жылы 23 шілдеде УКСР Запорожье облысы Покровская Приморпосад деревнясында туған. Орыс.
Куйбышев театр студиясын бітірген (1954), драма театрының әртісі. 1950 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1954 жылдан - Куйбышев театрының актері. 1957 жылдан - жасөспірім көрермендер Театрының актері (Куйбышев); Бельск драма театрының актері (Молдавия). 1958 жылдан - Сызрань драма театрының актері. 1963 жылдан бері - Тың өлкесі театрының актері (қазіргі М. Горький атындағы орыс драма театры, Астана). 20 жылдан астам уақыт бойына актер Теміржолшылардың Мәдениет сарайындағы Халық театрына басшылық еткен, онда 24 спектакль қойған. 200-ден астам рөлде ойнаған. Келесі спектакльдерде ойнайды: М. Әуезовтың «Хан Кене» (Хан Кенесары) және «Абай Жолы» (Қодар); У. Шекспирдің «Отелло» (Брациано); М. Горькийдің «Қария» (Қария) және «На дне» (Лука); А. Дударовтың «Ымыртта» (Старцев); М. Булгаковтың «Шебео мен Маргарита» (Берлиоз); Н. Гогольдің «Үйлену» (Жұмыртқа) және «Мұнда бәрі де өзіміз...» («Ревизор», А.Ф. Земляника); А. Пушкиннің «Борис Годунов» (Борис Годунов және патриарх); И. Оразбаевтың «Шыңғысхан» (Жебе); А.П. Чөховтың «Шие бағы» (Симеонов-Пищик) және «Шағала» (Сорин); Л. Разумовскаяның «Апалы-сіңілілер» (Қария); Ф.М. Достоевскийдің «Сайтандар» (Шигалев); О. Заградниктің «Соқпалы сағатқа арналған соло» (Райнер) жәнө т.б. көптеген спектакльдер. «Тың игергөні үшін», «Ерен еңбегі үшін. В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай», «Социалистік жарыстар жеңімпазы», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен; ҚР Мәдениет министрлігінің, Астана қаласы әкімінің және Мәдениет басқармасының құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.
Үйленген. Жұбайы - Иваненко Галина Николаевна, зейнеткер.
Дереккөздер
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері Санат:23 шілдеде туғандар Санат:1929 жылы туғандар Санат:Покров ауданында туғандар Санат:Самара театралдық студиясы түлектері Санат:Қазақстан актерлері Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
NGC 6876
NGC 6876 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан E3 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 27 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6876 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64447, ESO 73-35, AM 2014-710.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Марлтон (Мэриленд)
Марлтон (Marlton) — Мэриленд штатының Prince George округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7798 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15.6 км² шамасында. FIPS коды — 24-50775.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Фритюр қуырғыш
Фритюр қуырғыш — ет, балық және көкөніс тағамдарын фритюрде құыру үшін арналған алюминий ыдыс (Фритюр деген мақаланы қараңыз). Корпусында түтікті электрлі қыздырғыш элемент орналасқан, жылу реттегішпен жабдықталған қақпақпен жабылады. Құрғақ спиртпен қыздыруға болатын қосымша құрылғысы бар. 6айыршасына текшелей кесілген ет, балық немесе көкөніс түйреледі. Ең күшті қуаты 1 кВт.
Кинтереп (Берди тармағы)
Кинтереп — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бердь өзенінің сол жағалауынан 162 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шумышка
Шумышка — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы №2928 Зай өзенінің сол жағалауынан 83 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Арматуралық жұмыстар
Арматуралау жұмыстары — Арматуралық жұмыстар — темір-бетон құрылымдарының арматураларын пішінге келтіру немесе оларды тиісті жеріне орнату жұмыстарының жиынтығы. Арматура өзекшелер диам. 10 мм-ге дейінгі болаттан нүктелеп балқытып біріктіретін машиналармен түйістіріліп, арнайы қайшылармен кесіледі. Бұл процесс құрамында негізгі технологиялық цикл агрегаттарынан басқа тасымалдауға, ұзындық өлшеуге, бекітуге т.б. арналған жабдықтары бар автоматтандырылған ағынды желілермен де орындалады. Арматура торлары мен каркастары болат шыбықтарды электрмен нүктелеп және доғалап балқыта біріктіру арқылы жасалады. Қазіргі кезде арматуралық торлар мен жалпақ каркастар автоматтандырылған көп нүктелі желілерде дайындалады. Алдын ала кернеуленген темір-бетон құралымдарына арналған арматураларды дайындау арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Оларда арматураны керу гидравликалық домкраттар көмегімен атқарылады. Үй құрылысына арналған темір-бетон бұйымдарға салынатын арматура электртермиялық әдіспен алдын-ала керіледі. Ол үшін арматура токпен 300-4500С-ға дейін қыздырылып, созылған күйінде қалыпқа бекітіледі. Суығаннан кейін арматура тартылып бастапқы көлеміне келеді. Тұтас темір-бетон ғимарат тұрғызғанда, іргетас құйғанда т.б. жұмыстарда арматура жалпақ немесе көлемді каркастар мен жеке өзекшелерді балқытып біріктіру арқылы құрастырылады.Арматуралар крандар, кондукторлар т.б. қосалқы құралдар көмегімен тасылады және орнатылады. А. ж жақсы механикаландырылған, автоматтандырылған арнайы цехтар мен зауыттарда жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Құрылыс
Эскалона
Эскалона (Escalona del Alberche) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Торрихос ауданында (комарка) орналасқан.
Леополдина (Минас-Жерайс)
Леополдина (Минас-Жерайс) (Leopoldina (Minas Gerais)) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Катагуазис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Эскалона
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3523 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 54 км.
Леополдина (Минас-Жерайс)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 52 798 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 942,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 56 адам/км².
Эскалона
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Леополдина (Минас-Жерайс)
Тарихы
Қала 1854 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
NGC 2421
NGC 2421 — Puppis шоқжұлдызында орналасқан I2m типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1799 жылы 30 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2421 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 626, ESO 560-SC2.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Puppis (шоқжұлдыз)
Сент-Леокади
Сент-Леокади (Sainte-Léocadie) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66181, пошта индексі — 66800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 140 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Сыглын-Игай
Сыглын-Игай — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2169/342/21 орналасқан. Өзен ұзындығы 83 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бад-Эмс
Бад-Эмс (Bad Ems) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан қала. Рейн-Лан ауданының құрамына енеді.
Бёбикон
250px|thumb|Картада орналасуы Бёбикон (Böbikon) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Цурцах округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 186 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.60 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4302, пошта индексі — 5334.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Ақмола облыстық мемлекеттік архиві
Ақмола облыстық мемлекеттік архиві — Ақмола облысының тарихына байланысты құжаттарды мемлекет сақтауға алған арнаулы мекеме. 1924 жылы қазан айында Ақмола уездік архиві болып құрылып, 1928 жылы округтік, 1932 жылы Ақмола ауданы 1939 жылы бастап Ақмола облыстық мемлекеттік архиві (1960 — 93 ж. Целиноград облыстық мемлекеттік архиві) аталды. Архивте облыстық, уездік, аудандық, болыстық ревкомдар мен Кеңестердің атқару к-ттерінің қызметін айғақтайтын 1917 жылдан бергі тарихи құжаттар жинақталған. Облыс жеріндегі кәсіпорындар мен ауыл шаруашылық халық ағарту, заң қорғау, денсаулық сақтау және мәдени ағарту орындарының жұмысын айғақтайтын құнды деректер сақталады. Тың өлкесі (1960 — 65) кезіндегі бүкіл Солтүстік Қазақстанның экономикасы мен мәдениетін сипаттайтын қорлар кешені бар. Архивтегі сақталған құжат саны ''325 мыңға жуық (1998). ''
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Мальта - Буреть мәдениеті
Мальта - Буреть мәдениеті — Сібірдегі Ангара өзені аңғарындағы бірегей жоғарғы (кейінгі) палеолит ескерткіштерінің ғылымдағы ортақ атауы.
Негізгі ескерткіштері: Мальта, Буреть, Красный Яр (жоғарғы кешендері), Сосновый Бор, Федяева. Мальта қонысы Иркутск қаласынан батысқа қарай 85 км жердегі Мальта аралының іргесінен ағып жатқан Белая өзенінің жағасынан табылған. Оны алғаш 1928 жылы М.М. Герасимов тауып, 1928 — 34 және 1956 — 57 жылы қазба жұмыстарын жүргізген. Зерттеу нәтижесінде 15 тұрғын үй орны аршылып, одан жоғарғы палеолит адамдарының тастан, сүйектен жасаған еңбек құралдары табылған. Тұрғын үйлердің бірінен ошақ астына жерленген 3 — 4 жасар баланың мүрдесі табылған. Буреть қонысы Ангараның оң жағалауында Сухая өзенінің құяр сағасында орналасқан. Оны 1936 — 37, 1939 жылы академик А.П. Окладников зерттеп, 4 тұрғын үй орнын аршыды. Бұл қоныстың тұрғындары түз аңдарын (солтүстік бұғысы, мамонт, жүнді мүйізтұмсық, зубр, т.б.) аулап, олардың сүйектерінен және ірі тастардан тұрғын үйлердің қаңқасын көтеріп, сыртын терімен жапқан. Кеспел (призма) және сүмбе пішіндес өзектастардан негізгі еңбек құралдары: үшкіртас, пышақ, тескіш, кескіш, қырғыштар жасалды. Сүйектен қанжар, шанышқы, найза ұштары, пышақ, ине, біз, т.б. заттар жасау жоғары дәрежеде дамыды. Сондай-ақ олардан ілгек, алқа, тәжі және әйелдің, құстардың (үйрек, қаз, аққу), аңдардың (мүйізтұмсық, мамонт, зубр, солт. бұғысы, жылқы) мүсіндері де жасалған. Олар палеолит дәуіріндегі адамдардың дүниетанымы мен рухани мәдениетінен мол хабар береді. Мальта - Буреть мәдениетіне жататын ескерткіштер жөніндегі мәліметтер Еуразияда кейінгі палеолит мәдениетін толымды түрде зерттеуге көп мүмкіндіктер берді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениеттер Санат:Палеолит
Мений-Юбер-сюр-Орн
Мений-Юбер-сюр-Орн (Ménil-Hubert-sur-Orne) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61269, пошта индексі — 61430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 403 адамды құрады. Халық тығыздығы — 37,73 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Пуцбрунн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6035 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 84 140. Муниципалитеттің басшысы — Эдвин Клостермайер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Таиде
Таиде (Taíde) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Повуа-де-Ланьозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 569 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,34 км² шамасында. Халық тығыздығы — 213,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Ахмед Абу Әл-Фотох
Ахмед Әбу Әл-Фотух (أحمد أبو الفتوح; 22 наурыз 1998 ) — мысырлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2020 жылғы Жазғы Олимпиадаға, 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты.
Дереккөздер
Санат:Мысыр футболшылары Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Замалек ФК ойыншылары Санат:ЕНППИ ФК ойыншылары
Сергей Ефимович Малов
thumb|Сергей Ефимович Малов Сергей Ефимович Малов (28 қаңтар, 1880, Қазан — 6 қыркүйек 1957, Санкт-Петербург) — көне және осы заманғы түркі тілдерінің ескерткіштері, түркі әліпбилерінің таптастыруына және түркі Орхон-Енесай жазбаларының оқылуына маңызды үлес қосқан орыс түркітанушысы.
Өмірбаяны
С.Е. Малов КСРО және көршілес елдердегі тірі және өлі түркі тілдері бойынша бірегей маман ретінде белгілі. Ол орталық және батыс Қытай, Моңғолия, Орталық Азия және Қазақстан, Сібір және Еділ аймақтарындағы түркі халықтарының тілі, ауыз әдебиеті, тарихы мен этнографиясы бойынша 170 шақты жарияланымдардың авторы. Ол бірнеше түркі тілдерінің ең алғашқы ғылыми сипаттамаларын жасады, көптеген көне түркі жазба ескерткіштерін тауып, зерттеп, жариялаған. Бұрын жазба жүйелері болмаған КСРО халықтарына арнап әліпбилер мен емле ережелерін құрастырған.
Малов өзінің салыстырмалы зерттеулерінде шығыс Еуропада табылған Секлер әліпбиін қарастырған ат төбеліндей ғалымдардың тобына жатады. Оның қосқан маңызды үлестерінің тағы біреуі — Енисей руна тәріздес жазбаларында Қырғыз қағанатындағы түрлі этникалық топтар аталады деген тұжырым. 1952 жылғы Енисей жазбаларына бағышталған іргелі еңбегінде С.Е. Малов түрлі-түрлі жерлердегі (Хакасия, Тува, Моңғолия) руна тәріздес әліпбимен жазылған мәтіндерді қамтып, солардың әліпбилерін палеографиялық, тарихи және әлеуметтік-саяси тәсілдерді қолдана отырып зор табыспен классификациялады. Маловтың және Неметтің ғылыми талдауының арқасында А.М. Щербак өзінің «Түркі руна тәріздес жазбасы Орталық Азияда пайда болып, сол жерден екі жаққа: шығысқа және батысқа қарай тараған» деген қорытындысын жасай алды.
Сергей Ефимович Маловтың ғылыми өмірбаяны оқиғаларға аса бай. Ол энциклопедиялар, сөздіктер және анықтамалықтар дайындауға өте белсенді қатысқан. Ол орыс түркологиясында ең құрметті орындардың бірін алады. Оның еңбектері жан-жақты білімімен, егжей-тегжейлі мәліметтерімен, ғылыми адалдығымен және ұқыптылығымен әйгілі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:28 қаңтарда туғандар Санат:1880 жылы туғандар Санат:Қазанда туғандар Санат:6 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1957 жылы қайтыс болғандар Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Ресей тілтанушылары Санат:КСРО тілтанушылары Санат:Түркітанушылар Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері Санат:КСРО шығыстанушылары
Арқарлы (Алакөл ауданы)
Арқарлы — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Арқарлы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үшарал қаласынан солтүстік-батысқа қарай 63 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1130 адам (588 ер адам және 542 әйел адам) болса, 2009 жылы 611 адамды (310 ер адам және 301 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Косово
Косово Республикасы (Republika e Kosovës, Република Косово / Republika Kosovo) — Югославия ыдырауының соңғы оқиғасында Сербиядан бөлініп шыққан ел.
17 ақпан күні Балқан түбегіндегі бар-жоғы 2 мил­лионға жуық халқы бар Косо­во­ның «үй ішінен үй тігіп», өз тәуел­сіздігін жариялап жіберуі — әлемдік қауымдас­тық­ты әрі-сәрі күйге түсіріп, бітіспес екі-үш жікке бөліп тастады. АҚШ бас­таған Батыс елдері кішкентай Косовоның тілеуін тілеп жатса, Ресей мен Қытай секілді сепаратизмді әрең ауыздықтап отырған алып елдердің ұйқысы қашты. Әліптің артын бағып отырған елдер және бар. Шынында, Косово тәуелсіздігі — халықаралық қауіп­сіздік үшін дабыл қағарлық жағдай болып тұр. Көптің көкейінде «Косово оқиғасы болашақта әлемді қайта бөлуге әкеп соқтырып жүр­мей ме?» деген үрей басым. Өйткені Ко­совоның ар жа­ғын­да бүкіл әлемде 200-ден астам тәуел­сіз­дігі таныл­ма­ған елдердің тағд­ы­ры талқыға түскелі тұр. Тәуелсіздігі тал­қыға түскен Ко­сово әлемді тағы да тығырыққа тіре­гендей.
Югославиядан бөлін­геннен кейінгі Ко­со­во:
Аумағы — 10 887 шар­шы шақырым
Халқы — 2 миллион, соның ішінде албан­дар 90 пайыздан астам
Астанасы — Приштина
Даудың басы — Косово
Балқан түбегі екі ғасырдан астам уақыт бойы Еуропаның «оқ-дәрі толы бөш­кесі» деп аталып келді. 90-жыл­дарға дейін Балқан түбегін қ­ы­рық құрау халықтан тұратын Югославия мемлекеті тұтастай алып жатты. 1991 жылы сиырдың бүйрегіндей бөлшектеніп бара жатқан Югославиядан Сло­ве­ния «еншісін» алып шыққанда Белград оған танкімен басып кіргенімен, еш қайран қыла алмады. Хорватия мен Бос­ния­ның азаттығы жолындағы кү­рес­те 4 миллион адам опат болды. Югославияның мұрагері сербтер еді. Демократияшыл Батысқа әсіреұлтшыл сербтердің өзге аймақтарға басқыншылық әре­кеттері ұнаған емес. Ана бір жылдары НАТО хатшысы Хавьер Солананың Белградты бомбаның астына алып, серб­тер­ді сабасына түсіргені жұрт­шы­лықтың есінде. 1999 жылы НАТО-ның бітімгершілік әс­ке­рінің күшімен Косово ай­ма­ғынан Слободан Милоше­вич­тің әскері қуылды. Косово сол жылдан бастап БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің 1244 қарары бойынша бір мезетте Сербияның құра­мын­дағы өлке және БҰҰ бақы­лауын­дағы өзін-өзі басқаратын ав­то­номиялық провинция болып са­нал­ды. Алайда әлемде 193-мем­лекет ретінде аталған дені мұсылман Косово елінің тәуел­сіз­дігі аз ұлттарды қан қақсатқан империялар үшін қорқыныш, азаттыққа талпынған ұлттар үшін үлгі-өнеге болып тұр.
Этимология
Серб тілінен шамамен аудармада «Косово» «қараторғайлар елі» дегенді білдіреді, ал «Метохия» «шіркеу жері» дегенді білдіреді. Албандар Косовоны «Дукагини елі» және «Косово жері» деп екіге бөледі, бірақ «Косово» атауын бүкіл Косово мен Метохия аумағына қатысты қолданады, өйткені қос атауды бөлу кезінде белсенді түрде қолданыла бастады. Балқан соғыстарынан кейінгі Сербия мен Черногория арасындағы тарихи аймақ (Косово кен орны Сербияға, ал Метохияның негізгі бөлігі Черногорияға көшті).
Серб дәстүрі аймақты қосарлы атауды талап етеді, өйткені серб тарихнамасына сәйкес, Косовоның тарихи аймағы тек Косово Полкасының аумағын және оған іргелес жерлерді қамтиды, ал Метохия батыста Албаниямен шекараға дейін орналасқан.
Физикалық-географиялық сипаттамалар
Косово теңізге шыға алмайды және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы Балқан түбегінің орталық бөлігінде орналасқан. Оның жалпы ауданы 10887 км². Ел аумағы солтүстік ендіктің 42-43-ші параллельдері, сондай-ақ шығыс бойлықтың 20-22-ші меридиандары арасында жатыр.
Косово шекараларының көпшілігінде таулы және таулы жер бедері басым. Елдің ең маңызды рельефі Проклетие таулы жотасы (Солтүстік Албан Альпі) және Шар-Планина тау жотасы болып табылады. Солтүстік Албан Альпілері Динар тауларының геологиялық бөлігі болып табылады. Олар Албания мен Черногориямен батыс шекарасына жақын орналасқан. Косовоның оңтүстік-шығысында негізінен Солтүстік Македониямен шекараны құрайтын Шар-Планина таулары алып жатыр. Солтүстік бөлігін Қопаоник таулары (2000 м жоғары) алып жатыр. Косово территориясын тау жоталарынан басқа екі үлкен жазық алып жатыр: шығыста Косово жазығы және батыста Метохия жазығы.
Климат
Косовоның көп бөлігі Жерорта теңізі мен Альпі әсерлері бар континенттік климаттық белдеуде орналасқан. Ол климатқа қатты әсер етеді: батыста – Адриатика теңізіне жақын, оңтүстігінде – Эгей теңізіне жақын, ал солтүстігінде – кең байтақ еуропалық континенттік жер.
Косовоның ең суық аймақтары - батыс пен оңтүстік-шығыстағы таулы аймақтар, мұнда альпі климаты басым. Ең жылы аймақтар негізінен елдің ең оңтүстік аймақтарында, Албания шекарасына жақын жерде, Жерорта теңізі климатымен сипатталады. Орташа айлық температура 0°С (қаңтар) – 22°С (шілде) аралығында. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері жылына 600-ден 1300 мм-ге дейін жетеді және жыл бойына біркелкі таралады.
Солтүстік-шығыста орналасқан Косово полюсі мен Ибар алқабының штаттары құрғақ климатқа ие, жылына жалпы жауын-шашын мөлшері шамамен 600 мм-ге жетеді және қысы суық және жазы өте ыстық болатын континенттік ауа массаларының әсері көбірек. Оңтүстік-батысында Метохия (Дукагини) климаттық белдеуі Жерорта теңізінің ықпалында, жазы жылырақ және жауын-шашын аздап жоғары (жылына 700 мм), қыста қалың қар жауады. Батыста Проклетияның таулы аймақтары, оңтүстігінде Шар-Планины және солтүстігінде Копаоник таулы аймақтары жауын-шашынның жоғары (жылына 900-ден 1300 мм-ге дейін) қысқа және салқын жазы және суық қысы бар альпілік климатымен сипатталады.
Орта ғасырлар және Жаңа заман
Косово территориясын 1454 жылы түріктер жаулап алды. Жаулап алу, дәстүрлі жер қатынастары мен сауда байланыстарының бұзылуы, жаңа салықтардың енгізілуі және шаруалардың құл болуы нәтижесінде Косово экономикасы ыдырап, тұтас аймақтар қаңырап бос қалды. Косоводан сербтердің алғашқы жаппай көшуі басталды. Жергілікті ақсүйектерді мұсылмандар, оның ішінде ислам дінін қабылдаған славяндар арасынан ығыстырып шығарды, ұлттық және діни езгі факторы пайда болды. Серб халқының жазықтардан тауларға және Осман империясының шекарасынан тыс жерлерге кетуі басталды. 15-17 ғасырлардағы ұлттық бірлік пен серб мәдениетінің негізгі орталығы Печ патриархаты басқарған православие шіркеуі болды. 17 ғасырдың аяғындағы аустро-түрік соғысы кезінде Косово территориясын аустриялық әскерлер жергілікті серб халқының қолдауымен азат етті. Алайда 1690 жылы түріктердің шабуылы нәтижесінде аустриялықтар Сербиядан қуылды. Тәуелсіздікке қол жеткізуге деген үміттің жоғалуы 1690 жылы сербтердің ұлы қоныс аударуына әкелді: Печ патриархы Арсений Чарноевичтің шақыруы бойынша 30 000 серб отбасы Косово кен орны да кіретін Ескі Сербияны тастап, Дунайға көшті. Аустрия монархиясының территориясына дейін, олар Әскери шекараны құрады. Православие халқының кетуі 1735-1737 жылдардағы соғыста австриялықтар жеңілгеннен кейін 18 ғасырда жалғасты.
Сербтердің едәуір бөлігі кеткеннен кейін азат етілген Косово жерлерінде Албанияның орталық бөлігінен Қара Дрина өзені аймағынан көшіп келген албандарды қоныстандыру басталды. 17 ғасырдың 2-жартысына қарай албан облыстары экономикасының көтерілуінің басталуы және Албаниядан келген иммигранттардың империяға ықпалының күшеюі басталды. Косовоның ойпаң жерлерін албан отарлауы серб-албандық текетіреске әкелді. 18 ғасырда серб ұлт-азаттық қозғалысының орталығы Солтүстік Сербияға көшті, 1766 жылы Печ патриархаты жойылды, православие шіркеуінің жалпы табысты эллинизация саясаты оның күрестегі көшбасшылық рөлін жоғалтуына әкелді. тәуелсіздік үшін. 19 ғасырдың басында орталығы Белградтағы Сербияның солтүстік аймақтарында кең автономияға қол жеткізген Серб княздігі құрылды, ал Косово және Көне Сербияның басқа аймақтары түріктердің қол астында қалды. 19 ғасырда Косоводағы серб ұлттық қозғалысының құлдырауы албан-азаттық қозғалысының пайда болуымен және қарқынды өсуімен қатар жүрді. Облыстағы албан халқының үлесі тұрақты түрде өсіп, 19 ғасырдың ортасына қарай 50%-дан асты. Косово албандық білім беру орталықтарының біріне айналды және албандар мекендеген барлық жерлерді Осман империясының құрамындағы біртұтас автономиялық құрылымға біріктіру үшін күресті. 19 ғасырдың аяғындағы қарқынды пансербиялық толқулар, сондай-ақ 1879 жылы тәуелсіздік алған Сербия мен Черногория, сондай-ақ Болгария, Греция және Аустрия-Мажарстан елдерінің әлсіреген империя жерлеріне деген талаптары ұлттық Призрен лигасының (1878) басшылығымен албандардың бірлігі, кейінірек – Пейідегі лигалар (1899), негізгі әрекет орталығы Косово болды. 1910 жылы Косовода жас түрік үкіметінің орталықтандыру саясатына қарсы жаппай көтеріліс басталды.
XX ғасыр
1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстарының нәтижесінде Косово территориясының көп бөлігі Сербияның құрамына кірді (солтүстік-батыстағы шағын аудан Черногорияға қосылды). Осы кезде тәуелсіз Албан мемлекеті құрылды. Этникалық албандардың жартысынан астамының Албаниядан тыс жерде қалуы аймақтағы албан-славян қайшылықтарының шиеленісуіне ықпал етті. Сонымен қатар, аумақтық өзгерістер этникалық көші-қонның жаңа кезеңін бастады: басқа аймақтардан сербтер албан жерлеріне (Косово) қоныс аудара бастады, бұл Сербия үкіметінің қолдауымен, албан халқының бір бөлігі елден тыс жерлерге қоныс аударуға мәжбүр болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1915 жылы серб армиясының жеңілістері нәтижесінде Косово аумағын Аустрия-Мажарстан және Болгария әскерлері басып алды. 1918 жылы жазда және күзде серб әскерлері Косовоны қайтадан басып алды, соғыстың соңында бұл аймақ Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігінің (1929 жылдан - Югославия) құрамына кірді. Югославия шеңберінде албан мәселесі өзектілігін сақтап қалды. Албан патриоттары Косовоның тарихи албан жерін Албанияға қайтару үшін партизан соғысын бастады, ал үкімет Черногория шаруаларының аймақты отарлауын қолдады. Соғыс аралық кезеңде Сербия үкіметінен бірнеше ондаған мың албандар Косоводан шықты.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Косовоның көп бөлігі Албания Корольдігіне (итальяндық протекторат) қосылды. Итальяндық оккупация кезеңінде албан қарулы жасақтары облыс аумағынан сербтерді қуып шығару үшін күресті бастады. 1944 жылы Косово партизандарының күш-жігерінің арқасында облыс аумағы азат етіліп, қайтадан Югославияның құрамына енді. 1946 жылы Югославия Федеративтік Халық Республикасының конституциясы бойынша Сербия Социалистік Республикасының құрамында Косово және Метохия автономиялық провинциясы құрылды. Тито Албания Югославияның бір бөлігі болады деп үміттеніп, албандардың Косовоға қоныс аударуын ынталандырды және керісінше, серб халқының оралу мүмкіндіктерін шектеді.
ЮСФР-де Косово әрқашан дамымаған аймақ мәртебесіне ие болды және федералды орталықтан субсидиялар мен жеңілдетілген несиелер алды. 1970 жылдардан бастап Косово Югославия аймақтарының арасында бұл несиелердің негізгі алушысына айналды. 1976-1980 жылдары Федерацияның экономикалық жағынан дамымаған республикалар мен аймақтарды несиелендіру қоры Косовоға 2847,6 мың Югославия динар, ал Босния мен Герцеговина небәрі 2352,5 мың динар, Македония 1662,9 мың динар - 1662,9 мың динар - монтене 315 мың динар бөлді. Облысқа 1966-1990 жылдары 15 - 19,5 жыл мерзімге жылдық 2,1 - 9,0 пайызбен несиелер берілді.
1968 жылы албан радикалдарының наразылық толқыны аймақты шарпыды. Күрес Сербия Коммунистер Одағы мен Косово Коммунистер Одағы арасындағы партиялық бөліну түрінде өтті. Сол жылы облыс билігі албандардың көпшілігі пайдаланбайды деген сылтаумен оның атауынан «Метохия» сөзін алып тастады, бірақ ресми түрде аймақ жаңа Конституция қабылданған 1974 жылға дейін бұрынғы атауын тағы 6 жыл бойы сақтап қалды. қабылданған және «социалистік» сөзі (Косово Социалистік автономиялық провинциясы), бұл опцияны Милошевич 1989 жылы алып тастады.
Жаңа Конституция бойынша Косово автономиясы айтарлықтай кеңейтілді. Облыс Югославия президиумындағы өз өкілін вето құқығымен қабылдады, албан тілі ресми тілдердің біріне айналды, албан орта және жоғары оқу орындарын құру мүмкіндігі ашылды. Алайда Косово әлі де Сербия құрамындағы автономиялық провинция болып қала берді.
Серб-албан антагонизмі 1988 жылы Сербияда билік басына Слободан Милошевич келгеннен кейін шиеленісе түсті, ол неонацистік риториканы қолдана отырып, Югославияның ыдырауының басталуы жағдайында серб халқы арасында кең танымалдыққа ие болды. 1989 жылы Сербияда референдум өтіп, ол ұлттық аумақтардың автономиясын түбегейлі шектейтін жаңа конституцияны бекітті. Косово албандары референдумды мақұлдамады. Оның қорытындысы бойынша Косовода парламент таратылды, албан тіліндегі мемлекеттік радио мен телеарналардың хабар таратуы тоқтатылды, албандарды мемлекеттік құрылымдардан шығару басталды, кейбір оқу орындарында албан тілінде оқыту шектелді. Бұған жауап ретінде бейбіт жаппай ереуілдер мен наразылықтар басталып, серб қоғамы этникалық қақтығыстарды тудырды. 1990 жылы Косовода төтенше жағдай жарияланды. Косово албандары сербтерді басып-жаншуына байланысты албандарды жақтайтын көңіл-күй күшейе түсті.
Косоводағы БҰҰ миссиясының уақытша әкімшілігі құрылғаннан кейін Сербия аумағында негізінен сербтер мен сығандар арасынан босқындардың едәуір бөлігі қалды. Серб деректері бойынша, олардың саны 2002 жылы 277 мың болған.
XXI ғасыр
2004 жылы 23 қазанда уақытша әкімшіліктің бақылауымен Косовода парламенттік сайлау өтті. Дауыстың басым бөлігі (47%) Косово Демократиялық лигасына (жетекшісі – Ибрагим Ругова) берілді. Косово Демократиялық партиясы (жетекшісі - бұрынғы дала командирі Хашим Тачи) 27% дауыс жинады. Косово азаттық армиясының тағы бір бұрынғы қолбасшысы Рамуш Харадинай «Косово болашағы үшін альянс» партиясын басқарды. Барлық албан партиялары аймақтың тәуелсіздігін қолдады.
Косово президенті мен үкіметін парламент сайлайды. БҰҰ миссиясының уақытша басқаруына полиция және әділет жүйесі, азаматтық басқару, азаматтық институттарды қалыптастыру және демократияландыру, экономиканы қайта құру және экономикалық даму кірді. Бірте-бірте ішкі басқару функциялары Косово билігіне берілді.
6 желтоқсанда Косово үкіметін Рамуш Харадинай басқарды. 2005 жылдың наурыз айында ол қызметінен кетті. Оның орнына Байрам Косуми келді. 2006 жылы қаңтарда Ибрагим Ругова қайтыс болғаннан кейін Фатмир Сейдиу президент болып сайланды, Косово азаттық армиясының бұрынғы дала қолбасшысы Агим Чеку қайтадан премьер-министр болды. 2006 жылдың қарашасында Чеку Ресей Мемлекеттік Думасының Халықаралық істер жөніндегі комитетінің шақыруымен Мәскеуде бейресми сапармен болды, онда ол Ресей Сыртқы істер министрлігінде, сондай-ақ Албания басшылығын кездесуге шақырған ресейлік депутаттармен келіссөздер жүргізді. Белградпен тікелей байланыс. 2008 жылдың 9 қаңтарынан бастап Косово үкіметін Косово азаттық армиясының бұрынғы дала командирі Хашим Тачи басқарады.
Сербтер мен косоволық албандар арасында Косовоның мәртебесі туралы келіссөздер 2006 жылы 20 ақпанда Венада БҰҰ Бас хатшысының арнайы өкілі Марти Ахтисааридің делдалдықпен басталды. Албанның ұстанымы Косовоның толық және сөзсіз тәуелсіздігін талап ету болды. Сербия Косовоға кем дегенде ресми бақылауды сақтайды деп үміттенді және ықшам тұратын аймақтардағы косоволық сербтерге денсаулық сақтау, білім беру, құқықтық және әлеуметтік қызметтер, сондай-ақ қауіпсіздік мәселелерінде өзін-өзі басқаруға рұқсат беруді талап етті. 1244 резолюция келіссөздердің құқықтық негізі болып қала берді, онда, атап айтқанда, «Югославия Федеративтік Республикасының егемендігі мен аумақтық тұтастығына қол сұғылмаушылықты» растау бар және «Югославияның ішінде елеулі автономия беруден» басқа ештеңе айтылмаған.
2008 жылдың 16 ақпанында Еуропалық Одақ Косовоға EULEX миссиясын орналастыруды мақұлдады.
2009 жылы 15 қарашада Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейінгі алғашқы муниципалды сайлауды өткізді. Жеңісті Косовоның Демократиялық партиясы, премьер-министр Хашим Тачи жеңіп алды. Екінші орын президент Фатмир Сейдиу бастаған Косово Демократиялық лигасының қарсыластарына бұйырды. Үшіншісі – Косово азаттық армиясының негізін салушылардың бірі Рамуш Харадинай басқаратын Косово болашағы үшін альянс болды.
2009 жылдың 1 желтоқсанында Гаагадағы Халықаралық сотта Косовоның біржақты тәуелсіздігін жариялауының заңдылығы туралы тыңдаулар басталды. 2010 жылы 22 шілдеде Халықаралық сот Косово билігінің Сербиядан тәуелсіздігін жариялау туралы шешімінің заңдылығын мойындады.
2010 жылдың 15 қазанында ел өз тарихында бірінші саяси дағдарысты бастан өткерді: экс-президент Фатмир Сейдиу басқаратын Косово Демократиялық лигасы басқарушы коалициядан шығу туралы шешім қабылдады. Дағдарыс қазан айында, елдің конституциялық соты ел президенті бір мезгілде партия жетекшісі бола алмайды деген шешім қабылдаған кезде басталды.
2011 жылы 8 наурызда Брюссельде Косово тарихындағы Сербиямен алғашқы келіссөздер өтті. Косовоның саяси мәртебесі талқыланған жоқ. Белградтың ұстанымы: Косоводағы серб қауымының өмірін жақсарту. Приштина позициясы: Сербиямен қарым-қатынасты қалыпқа келтіру. Келіссөздердің бастамашысы Косово үкіметі болды.
2011 жылдың шілдесінде Косово билігі мемлекет деп санайтын провинцияның Орталық Сербиямен шекарасындағы екі өткелді бақылау үшін Косово Республикасының билігі мен сербтер арасында қақтығыс туындады. Іс жүзінде KFOR күштері де Косово жағына шықты. Қақтығыстың алдында Белградтың агрессивтілігіне байланысты Приштина мен Белград арасындағы кедендік реттеу туралы келіссөздер сәтсіз аяқталды.
2013 жылдың 19 сәуірінде Брюссельде Сербия премьер-министрі Ивица Дачич пен Косово премьер-министрі Хашим Тачи қарым-қатынастарды қалыпқа келтіру қағидаттары туралы келісімге қол қойды. Бұл Косовоның солтүстігіндегі серб қауымдарының мәртебесі мен функцияларына қатысты, бірақ Косовоның өзіне қатысты емес. Келісім экономикалық даму, білім беру, денсаулық сақтау, қала және ауыл шаруашылығы салаларын бақылауы тиіс Косово серб қауымдарының жаңа біріккен қауымдастығын/бірлестігін құруды көздейді. Бұл бірлестікке Косовоның «орталық органдары» қосымша өкілеттіктер бере алады. Косовоның серб бөлігінің полиция бөлімшелері біртұтас Косово қызметіне толығымен біріктірілуі керек, бірақ төрт серб қауымын (Солтүстік Митровица, Звечан, Зубин Поток және Лепосавич) бақылауға алатын аймақтық полиция департаментін косоволық серб басқаруы керек. Солтүстік Косовоның сот жүйесі Косовомен біріктіріліп, Косово заңдары бойынша жұмыс істеуі керек, бірақ Косовска Митровица қаласының серб бөлігінде жеке аудандық сот құрылуы керек. 2013 жылы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының қолдауымен Сербия муниципалитеттерінің басшылығына сайлау өтеді деп жоспарлануда. Сербия мен Косово бір-бірінің ЕО-ға кіру процесіне кедергі жасамауға келісті. Келісімді жүзеге асыру үшін ЕО-ның қолдауымен бірлескен комитет құру қажет. Көптеген серб оппозициялық партиялары, серб православие шіркеуі, ұлтшыл қозғалыстар мен косоволық сербтер Косовомен келісімге қарсылық білдіруде, өйткені олар бұл келісімді Сербияның ұлттық мүдделеріне опасыздық деп санайды, бұл серб ұлтшылдарының пікірінше, Сербия Косовоны толығымен басып алуы керек. 2015 жылы Косовода төрт апта бойы наразылық шерулері өтті.
Брюссель келісімдері жасалғаннан кейін Косово Республикасының іс жүзінде тәуелсіздік алу процесі жеделдеді. 2016 жылы EULEX кеден бақылауын Косово билігіне берді, бірақ миссия оларға кеңес беруге уәде берді. Оның үстіне Сербия билігінің Косово Республикасының билігіне қатысты мәлімдемелері, бәлкім, әлдеқайда жұмсақ әрі аймақтың тәуелсіздігін мойындау қажеттілігін меңзейтіндей болды. Мысалы, 2016 жылы Сербия премьер-министрі А.Вучич сол кезде Косово мәселесінің жалғыз шешімі Сербияның Косово Республикасының тәуелсіздігін мойындауы болатынын, бірақ бұл мүмкін емес және болмайды деген.
2022 жылы 14 желтоқсанда Косово президенті Виоса Османи, премьер-министр Альбин Курти және парламент спикері Глаук Конюфза Еуропалық Одаққа кіру туралы өтінішке қол қойды.
Экономикасы
Бұл ретте ЖІӨ-нің 70%-дан астамын қызмет көрсету саласы құрайды. Инфляция төмен. Жұмыссыздық деңгейі өте жоғары, дегенмен ресми мәліметтер бойынша төмендеп келеді – 2005 жылы – 39,7%, 2010 жылы – 45,4%, 2013 жылы – 30,0%. Сонымен қатар жастардың үштен екісі жұмыссыз, себебі сұр экономика орасан зор. Алайда көбісі шетелде жұмыс істеп, елдегі отбасыларына ақша жібереді. Косоволардың бүкіл ұрпақтары Еуропаның әртүрлі бөліктерінде гастарбайтер болып жұмыс істеді. Бүгінде олардың зейнетақысы мен жәрдемақысы Косовоны қолдауға қосылған қомақты үлес болып табылады.
Аймақ әкелетін барлық тауарларға Сербияны қоса алғанда, барлық шекараларда 10% кеден салығы салынады. Косовоның сыртқы қарызы 1,2 миллиард долларды құрайды – ЖІӨ-нің 35%. Бұл қарызды өтеу арқылы Сербия 218 миллион доллар төледі.
Біліктілікті арттыру институтының (Приштина) директоры Шпенд Ахметидің айтуынша, Косовоның импорты жылына шамамен 1,3 миллиард еуроны (1,9 миллиард доллар) құрайды, ал экспорты небәрі 90-130 миллион еуроны құрайды. Аймақтың негізгі импорт және экспорт серіктесі Солтүстік Македония (шамамен 220 және 9 миллион еуро), одан кейін Сербия (111 және 5 миллион), Германия және Түркия.