cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дән
Қырманға астық бастырар алдында егінші Диқан атаға сиынып, бір шайнам дәнді аузына салып: «Дән дәмді болсын, ішер көбейсін!» деп тілек айтып барып іске кіріседі. Мұнысы - қырмандағы дән шашылмасын, алдымен өзіміз ауыз тиелік, бізге ырыс, береке әкелсін, басқаға жем боп кетпесін деген ниетті білдіргені. Дәнді жерге төгіп ысыраптауға тыйым салады. Әйтпесе, о дүниеге барғанда-ақ түйеге мінгізіп, түйе үстінен дән тергізеді-мыс.
Дәнді дақылдардан жасалатын тағамдар. Дәнді дақылдардан әзірленетін тағамдардың жасалу тәсілдері түрліше. Дәнді қуыру (тары тағамдарын дайындаудың екі әдісі бар: біріншісі - қуырып, жармалап, келіге түю жолымен дайындалса, екіншісі - кептіріп, қуырып барып, екі рет келіге түю әдісімен жасалады); қайнату; ет пен жуаны қамырға орап қайнатып пісіру және т.б. Нан, қамыр, тандыр күлше, тоқаш, шелпек, бауырсақ, талқан, доғалатпа, құймақ, көже, жент секілді т.б тағам түрлерін дайындаған қазақ қауымы әрбір дәнді дақыл түрлерінің өзіндік қасиеті мен асқа жарату ерекшеліктерін ескерген. Бидайды тартып ұн жасаса, күріш пен арпаны көже мен ботқа жасауға пайдаланған. Тары, жүгері, бидайдан талқан тартқан. Тарыны майға қуырған, май тапшы болса құрғақ қуырып шайға салып, бөктіріп тағам дайындаған, майсөк, жент жасаған. Бидайды қуырып, бөрттіріп жеген. (қ. Бидай). Арпа, сұлыны ашытып көжеге қатуға пайдаланған. Арпа талқанын сүтке араластырып сүтталқан сияқты тез дайындалатын тағам әзірленді. Бірінші қауызы ұшырылған астықты құрғақтай қуырып алып, келесі қауызы жарылған соң келіге салып, аздаған ыстық дымдап, сүт пісірімдей уақыт түйіп, соңынан қайта желпіп тазалап кептірген. Осылайша ақталып дайындалған арпа, бидай, тарыны қуырып, әрқайсысын майға, қаймаққа, шыртылдаққа араластырып құнарлы тағамдар дайындады. Суға, сүтке, майға бөрттіріп қойып жейтін ас түрін «бөртпе» немесе «бөкпен» деп атайды.
(Ұн елеуіш үстаган әйел. 1928 эіс. ҚР МОМ цорынан (ФКП 4884/310)
Ақталып дайын болған тарыны сөк деп атайды. Қуырып жаншылған арпа немесе бидай талқанына келіге түйіп ұсақтаған қызыл ірімшік және шекер қосып шыртылдаққа (көп ретте тоңазып қатпайтын қасиетіне байланысты жылқы майын қолданған) бұлғап жент жасайды. Оны сыйлы, әрі ұзақ сақталатын құнарлы ас ретінде қарынға не бүйенге салып қояды. Қол диірмен, aт диірмен, су диірмендерге шикі дәнді тартып ұн жасаған. Ал ұнды қуырып талқан жасау оңай болғанмен, диірменге тартқандай дәмді болмайтындықтан қуырып алып диірменге тартып, «талқан» дайындаған. (толығырақ қ. Талқан).
Талқанның жылқы майына араластырып қуырылғанын «сарыталқан», қойдың құйрық майына араластырылғанын «майталқан» деп атайды. Ұннан немесе талқаннан жасалатын ботқаның сұйықтау түрін «быламық» дейді. Батыс өңірі қазақтары сөктен жасалған ботқаны «төп» деп атайды. Ал ортағасырда суға қайнатқан бидайды арпаның қамырына араластырып, ыстық жерге қойып дайындаған асты «тоб» деп атаған (М.Қашқари). Сонымен қатар, астық өнімдерін ашытып, сусын дайындаған. Кебегінен тазарған дәнді жаныштап сорпаға немесе суға салып баяу қайнатады да, бөртіп ісінген соң, бұқтырып қояды. Бүл - бірінші тәсілі. Екінші тәсілі бойынша, бөртіп ісінген дәнді айранға салып, тұзбен дәмдеп, аздап шырғанақ қосып сапырып араластырады. Содан кейін қымтап жауып бірнеше күн ашытып сусын әзірлеген. Сусынның көже, ашымал немесе ашымық сияқты түрлері бар. Сусынның соңғы екі түрін ағарған деп те атайды. (толығырақ қ. Боза). Көжені күріш, тары, арпа, бесқонақ, бұршақ тәрізді дақылдардан дайындайды. Көженің қаракөже, ұнкөже, үзбекөже, ұмай, сүткөже, қатықкөже түрлерімен қатар қамырды жіңішкелеп кесіп «кеспе» немесе «салма» деген ұлттық тағам түрлерін жасайтын болған. Қатығына (етіне) байланысты көже түрлерінің сорпасы да әрқилы болады. Сүткөже - етсіз, қатықсыз сүтке жанышқан тары, арпа, бидай т.б. салып, дайындайтын ас болса, қатықкөжені қатық немесе сүзбе қосып жасайды. Қаракөже деп еті аз көжені атаса, ұмайкөже - құрғақ ұнды умаштап сорпаға сеуіп араластыра отырып пісіретін бөлекше дайындалатын көже түрі. Жұқалап жазылған жайманы таспалап кесіп алып, кертсе «кеспе көже», тырнақ көлеміндей етіп жұлып салса «үзбе көже» ден аталады (толығырақ қ. Көже). Астық түрлерінің ғана емес, жеуге жарамды өсімдіктердің дәні де ас-тағамға пайдаланылған. Айталық, рауғаштың биік өсетін қуыс сабағын сылып тастап, сабақты жапырақтары арасынан дәнін алып, доғалатпаға, ботқаға және шайға араластырып тағам түрлері дайындаған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Өсімдіктер
Нова-Бресия
Нова-Бресия (Nova Bréscia) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Риу-Гранди-ду-Сул штатының шығыс-Орталық бөлігі мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Лажеаду-Эстрела экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 007 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102,183 км² шамасында. Халық тығыздығы — 29,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1964 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Биогендік (органогендік) әктастар
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
1773 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1773 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1773 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кіші (Поперечной тармағы)
Кіші (Кузнецовка) — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Поперечная өзенінің сол жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
WSOY
WSOY — Финляндиядағы ірі кітап баспасы. .
Тарихы
1878 жылы 18 желтоқсанда негізі қаланған. 1999 жылы мамырда WSOY Sanoma мен Helsinki Media компаниясы бірлесіп Солтүстік Еуропадағы SanomaWSOY ең ірі медиа компания болып құрылады. 2005 жылы қаңтар айында SanomaWSOY 142 млн-ға Independent Media баспасын сатып алады.
Дереккөздер
Санат:Баспа ісі Санат:Финляндия компаниялары
Жюстен Ахомадегбе-Тометин
Жюстен Ахомадегбе-Тометин (16 қаңтар 1917 жылы Абомей - 8 наурыз 2002 жылы Котону) Дагомея Республика кезіндегі Бенин саяткері. Дагомея Республикасында тұрған кезінде саятшы ретінде көзге көрініп атақты болды. 1959 жылдың сәуірінен бастап 1960 жылдың қарашасына дейін Дагомея президенті болып келді және1964-1965 жыл аралық Бенин премьер-министры.
Уго Ибарра
Уго Бенхамин Ибарра (Hugo Benjamín Ibarra; 1 сәуір 1974 жыл, Эль-Колорадо, Аргентина) — аргентиналық футболшы, қорғаушы. Бірнеше жыл "Бока Хуниорс" клубының капитаны болды.
Жюстен Ахомадегбе-Тометин
Республикасы үш саяткермен жүргізілді:Кутуку Юбер Мага, Суру Миган Апити, Жюстен Ахомадегбе-Тометин. 1972 жылы 7 мамырда Юберт Мага Ахомадегбене билікті еш қарсылықсыз берді,1972 жылы 26 қазанда Матье Кереку бастаған көтерілістің нәтижесінде тақтан құлатылған болатын. Үш саяткер 1981 жылға дейін қамауға алынды.
Уго Ибарра
1999, 2007 жылдары Америка кубогына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Аргентина футболшылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Порту ФК ойыншылары Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары Санат:Эспаньол ФК ойыншылары
Жюстен Ахомадегбе-Тометин
Дереккөздер
Санат:Бенин президенттері
Сен-Пьерр-де-Флер
Сен-Пьерр-де-Флер (Saint-Pierre-des-Fleurs) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,79 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1289 адамды құрады. Халық тығыздығы — 462,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Грос-Кизов
Грос-Кизов (Groß Kiesow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы-Шығыс Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1403 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 47,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 59 025. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Волерс.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Ғылыми әдіс
thumb|right|250px|Ғылыми әдіс Ғылыми әдіс — жалпы ғылыми аясындағы қолданылатын әдістердің жиынтығы. Осыған қоса әрбір ғылым саласы тек қана арнаулы объектіге ғана емес, сол объектіге сәйкес арнаулы әдіске де ие болады.
Ғылыми әдістіӊ жалпы логикасы мен парадигмалары
Зерттеу құралдарына түрлі процедуралар, әдістер, тәсілдер, методикалар, жүйелер мен методологиялар кіреді. Бұл түсініктер төмендегі логикалық қатарды құрайды.
Ғылыми танымның нәтижелері түсініктерді қалыптастырумен аяқталады. Ғылымның түсініктілігі бір-бірімен тығыз байланысты аксиомалар, теоремалар мен тұжырымдардың қатаң логикалық құрылысымен түсіндіріледі. Түсініктер көп жақты құрылымға біріктірілген. Теория – бұл түсініктің кеңейтілген түрі. Кез келген ғылыми теория – Евклидтің не Н.И.Лобачевскийдің геометриясы, кванттық механика, не қазіргі заманғы космогония - түсініктердің қалыптасуының мысалы бола алады. Түсініктердің қалыптасуы - үздіксіз жүретін күрделі үрдіс. Әрбір ғылым белгілі бір заңдылықтарға бағынатын түсініктер жүйесі болып табылады.
Ғылыми революцияларды талдау үшін, ғылымға парадигма түсінігін енгізген америкалық ғалым Томас Кун (1922-1996 ж.) олардың ерекшелігін – бұрынғы парадигманың жаңа парадигмаға ауысуы, яғни зерттеліп отырған процестердің жаңа, терең және күрделі түріне ауысуын көрсетіп кеткен. Оның пікірі бойынша ғылымның дамуын екі кезеңге бөлуге болады:
Осындай қөзқараста жаңа парадигманың бұрынғы зерттеулермен ешқандай байланысы жоқ бола тұрып, оның өзінің пайда болуы түсініксіз болатыны сөзсіз. Шын мәнінде, парадигмаға қарама-қарсы аномалиялық фактілер мысалдарынан – анализ, бағалау сияқты процестердің ғылымның кәдімгі даму кезеңінде-ақ пайда болып жатқандығын байқауға болады. Сондықтан ғылымның дамуының көрсетілген кезеңдерін бір біріне үзілді – кесілді қарама - қарсы қою негізсіз болып, бұл көзқарас көптеген ғалымдардың тарапынан қарсылыққа кездесті. http://www.kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/231-kazak-adebieti/2521-gilimi-tanim.html
Жеке ғылымдардың әдістері, жалпы ғылыми әдістер және оларға сипаттама
thumb|right|200px|[[Иоганн Кеплер, (1571–1630)]] thumb|right|200px|[[Галилео Галилей, (1564−1642)]] Ғылыми танымның әдістері жалпы деңгейлеріне, ғылыми зерттелу үдерісіне, қолданылу ауқымының кеңдігіне қарай бірнеше топқа бөлінеді. Сондай-ақ олар:
Жеке әдістер нақты зерттеулердің тар шеңберінде қолданылады және зерттелетін объектілердің сапалық ерекшеліктерімен тығыз байланыста болады. Пәндік бағдарына қарай зерттелу үдерісіне: физикалық, биологиялық, әлеуметтік әдістері қолданылады. Мысалы, химиядағы валенттілікті табу, социологиядағы анкета жүргізу әдістері сияқты. Зерттелетін объекті мен оны зерттеу арасындағы тәуелділікті ескере отырып, зерттеуші объект пен әдістің сәйкестілігін қадағалау керек.
Жалпы ғылыми әдістер ғылыми зерттеулер аясында кең қолданылады.
Ғылыми танымныӊ эмпириялық және теориялық деңгейлері
Ғылыми таным эмпириялық және теориялық деңгейлерге бөлінеді. Жалпы ғылыми әдістердің кейбірі тек эмпириялық деңгейде (бақылау, эксперимент, өлшеу), басқалары тек теориялық деңгейде (идеалдау, формалау), тағы бірқатары эмпириялық және теориялық деңгейде (модельдеу) қолданылады.
Танымның эмпириялық деңгейінің әдістері
Эмпириялық танымның бастау алатын әдісі — бақылау. Ол айналадағы нағыздық объектілері туралы бірқатар алғашқы ақпараттар алуға мүмкіндік береді. Бақылау белсенді танымдық үдеріске жатады және нәрсе мен сыртқы дүние құбылыстарының сезімдік (көбінесе көру) бейнеленуі болып табылады. Бұл әдісті қолданған кезде танушы адам белгілі бір тану мақсатына сүйенеді. Әдетте, ойша әрекет бағдарламасын жоспарлайды және алынған айғақтарға, демек, реалдылық туралы білімдерге сәйкес келетін түсінік береді.
Бақылау үдерісінде зерттеуші салыстыру және өлшеу операцияларын қолданады. Зерттеуші объектіні белгілі бір белгісі бойынша салыстырады, сонан кейін оны өлшейді. Өлшеу барысында субъективтілікті мейлінше азайтады. Ал өлшеу кезінде өлшеу құралдарын қолдану зерттеушіні физикалық үдерістерді тіркеудің; сезім органдары сияқты сенімсіз құралдарынан бас тартқызады.
Рэйниэр (Орегон)
Рэйниэр (Rainier) — Орегон штатының Columbia округіне жататын АҚШ қаласы.
Ғылыми әдіс
Танымның эмпириялық деңгейінің әдістері
Эмпириялық танымның бұдан да күрделі әдісі тәжірибе болып табылады. Тәжірибе деп объектінің өзіне сай қасиеттерін айқындау зерттеушінің оған жасанды жағдайлар жасау жолымен әсер етуін айтамыз. Мұндай жағдайда зерттеуші алдын ала объектінің белгісіз (жасырын) сипаттарын ашу үшін, оның өту жағдайларын өзгерте отырып, табиғи үдеріс барысына енеді.
Танымның жалпы логикалық әдістері
thumb|right|200px|18ші ғ. химиктер, химиялық тәжірибе барысында
Рэйниэр (Орегон)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Ғылыми әдіс
Танымның жалпы логикалық әдістері
Оған: анализ, синтез, индукция, дедукция жатады.
Индуктивтік әдіспен алынған ақиқат үнемі толық бола бермейді, сондықтан ол дедуктивтік әдіспен дәйектелуі керек. Екінші жағынан, дедукция үнемі индуктивтік жолмен алынған нәтижелерді пайдалануы керек.
Аналогия және модельдеу әдістері
Аналогия деп түрлі объектілер арасындағы, олардың белгілерінің, қасиеттерінің, қатынастарының арасындағы ұқсастықты атаймыз. Объектілер арасындағы ұқсастың пен айырмашылық оларды салыстыру кезінде айқындалады. Демек, аналогия әдісінің негізі салыстырудан тұрады деген сөз. Аналогия әдісі ғылымның көптеген салаларында — математикада, физикада, химияда, кибернетикада, қоғамдық пәндерде қолданылады.
Осылай XVI ғасырда Галилей маятник тербелісінің заңдылықтарын зерттеу шіркеудегі шамдалдың (люстра) тербелуі мен маятниктің ауытқуы арасындағы аналогиядан басталды. И.Ньютонның бүкіләлемдік тартылыс заңын ашуына да ағаштан алманың түсуі мен аспан денелерінің жерге құлауы арасында аналогия түрткі болғаны белгілі. Дыбыс пен жарықтың берілу, бейнеленуі, сыну құбылыстарының арасындағы аналогия XVII ғасырдағы голланд физигі Гюйгенсті жарықтың толқын сияқты табиғатын айқындауға бастап әкелді.
Аналогия бойынша қорытынды шығарудың өр түрлі тұрпаттары бар. Бәріне ортақ нәрсе — тура зерттеуге алынатын объект басқа болып, ал қорытынды екінші объект туралы жасалады. Сондықтан аналогия бойынша қорытындыны жалпылама мағынада ақпаратты бір объектіден екіншісіне аудару деп қарауға болады.
Мұндайда алғашқы зерттелген объект — модель ақпарат аударылған объект — түпнұсқа (оригинал) делінеді. Осылайша, модель әрқашан аналогия ретінде көрінеді, өйткені модель мен түпнұсқа бір-біріне ұқсас. Модельдеу әдісінің мәні таным субъектісі таным объектісінің түпнұсқасы туралы оның түпнұсқадан үнемі айырмашылығы бар моделін зерттей отырып, қосымша ақпарат алатындығынан көрінеді. Сондықтан модельдеу аналогия әдісінің бір түрі болып есептеледі. Мұндайда ақпарат кешіру модель мен түпнұсқа ұқсастығының деңгейіне байланысты. Болашақ салынатын ірі құрылыстар мен жасалатын техникалық бұйымдардың қасиеттері мен сипаттамасы алдын ала олардың модельдерінде зерттеледі. Қаржы-экономикалық тұрғыдан бұлар толық ақталады.
Модельдеу әдісін ғалымдар бірнеше ғасырлар бойы пайдаланып келеді. Кезінде XV ғасырда өмір сүрген Леонардо да Винчи модельдеудің маңызын жақсы түсінген. "Құстың ұшуын барлық бөлшектері бойынша зерттеу өте қиын, — деді ол, бірақ оны жасап шығаруға болады. Судың астында жүзу туралы жазып көр — кұстың ауада ұшқанын аласың". Модельдеу әдісін Галилей, Ньютон және басқа ғалымдар да пайдаланған. Ол кезде: "Модельдеуді зерттеудің ең бастапқы кезінде ғана пайдалануға болады, ол ыждағатты ғылыми зерттеулер жүргізуге жарамайды" деген пікір таралған еді. Мысалы, 1870 жылы Англияда аса ірі бронкеме "Кептен" жасалды. Бұл кемені моделі бойынша сынақтан еткізген инженер Рид бронкемесінің маңызды кемшіліктерін анықтады. Алайда ағылшын билеушілері "ойыншықпен" жасалған тәжірибені назарға алғысы келмеді. Ақыры сол үшін олар жазасын алды, "Кептен" ашық теңізге шыға берісімен суға батып кетті, 500 адамның өмірі үзілді. Қазіргі кезде де модельдеу әдісін жеткілікті бағаламауға немесе оны көзге ілмеуге болмайды.
"Модель" дегенде, әдетте, біздің ойымызға адам арнайы жасамақшы болған белгілі бір шынайы нәрсенің немесе жүйенің, құрылғының, шығарманың, сипаттаманың кішірейтілген үлгісі келеді. Модель арқылы, қолмен ұстап, көзбен көруге болмайтын зерттеу объектісі туралы қалыпты жағдайда киын немесе мүмкін болмайтын білім алуға болады. Ғылымның түрлі салаларында таным үдерісінде әр түрлі модельдер қолданылады. Оларды екі топқа бөліп қарастыру керек: біріншісі— заттай немесе материалдық модельдер, екіншісі — логикалық немесе идеалдық модельдер.
Заттай модельдер көрнекі формада зерттеу объектісінің материалдық қалпын көрсетеді. Олар күрделі техникалық жүйелерді, қымбат тұратын агрегаттарды сынақтан өткізгенде қолданылады. Модельмен эксперимент жасау арзанға түседі әрі ыңғайлы.
Логикалық немесе идеалдық модельдер материалдық түзіліммен байланысты емес. Олар зерттеушінің санасында құрылады. Қазір оларды жасауға компьютер қолданылады. Компьютерді пайдаланып ғалымдар күрделі ақпараттың модельдер жасайды.
Ғылыми танымның әдістері
Қазіргі заманғы ғылым белгілі методологияға, яғни қолданылатын әдістердің жиынтығына негізделген. Осыған қоса әрбір ғылым саласы тек қана арнаулы объектіге ғана емес, сол объектіге сәйкес арнаулы әдіске де ие болады.
Қазіргі заманғы ғылымда жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың методологияларының бір-біріне жақындасу тенденциясы байқалуда, бірақ олардың негізгі және қағидалық айырмашылықтары әлі де сақталуда.
Ғылыми әдістер эмпирикалық және теориялық әдістер болып бөлінеді.
Эмпирикалық әдістер
Эмпирикалық әдістерге төмендегілер жатқызылған: 1) бақылау – объективті шынайылықты арнайы түрде қабылдау; 2) суреттеу – объектілер туралы мәліметті табиғи және жасанды тілдің көмегімен бекіту; 3) өлшеу – объектілерді ұқсас қасиеттері немесе белгілері бойынша салыстыру; 4) тәжірибе жасау – құбылыс қайталанған кезде қажетті жағдайлар қайталанғанына байланысты өзгерістерді арнаулы дайындалған орындар арқылы бақылау.
Зерттеулердің теориялық деңгейіндегі ғылыми әдістерге төмендегілер жатқызылады: 1) формаландыру – зерттеліп отырған шынайы процестердің мағынасын ашатын абстрактылы-математикалық модельдер құру; 2) аксиомаландыру – дәлелдеуді керек етпейтін аксиомалар, яғни дәлелдеуді қажет етпейтін тұжырымдардың негізінде теория құру; 3) гипотетикалық-дедуктивтік әдіс – нәтижесінде эмпирикалық фактілер тұжырымдалатын бір-бірімен, дедуктивті байланыста болатын гипотезалардың жүйесін жасау.
Зерттеу әдістерінің классификациясы аса күрделі мәселе болғанның өзінде де, дәстүрлі түрде оларды үш топқа: жалпы ғылыми, интерғылыми және жеке ғылыми әдістерге бөлу қабылданған. Жалпы ғылыми әдістер барлық ғылым салаларына тән және оларды біріктіретін зерттеу объектісінде пайдаланылатын логикалық әдістерді, яғни: бақылау мен тәжірибе, анализ бен синтез, жорамал мен гипотеза, индукция мен дедукция, аналогия, классификация мен систематизация, генетикалық әдіс, т.б. біріктіреді. Интерғылыми әдістерге – экстрополяция, интерполяция, модельдеу, ретроспекция, эксперттік бағалау, т.б. жатады. Жеке ғылыми әдістердің көптеген ғылыми топтары бар.
Жалпы ғылыми әдістер ішінде төмендегілерді бөліп көрсетуге болады:
Зерттеу процесі барысында төмендегідей интерғылыми әдістер қолданылады: • экстрополяция – ойдың дамуы немесе белгілі бір тарихи кезеңдегі тенденциялардың ашылуы, яғни жасалған заңдар мен тұжырымдардың бақылау аймағынан басқа аймаққа ауысуы; • интерполяция – құбылыстардың динамикалық қатарында көрінбейтін, бірақ осы қатар мүшелерінің арақатынасын ашу негізінде параметрлерді, функцияларды, көрсеткіштерді табу; • модельдеу – шынайы түрде бар процестер мен құбылыстардың логикалық, информациялық және графикалық құрылымын жасау, яғни объектілерді жеңілдетілген түрінде бейнелеу; модельдеу – түпнұсқаның зерттеушіні қызықтыратын қажетті жақтарының дәлме – дәл көшірмесін түсіру арқылы зерттеу; • ретроспекция – объектінің жүйелі түрдегі сипаттамасын алу үшін зерттеу объектісінің тарихи дамуын зерттеу, яғни оның әртүрлі уақыт кезеңдеріндегі дамуының динамикалық қатарын зерттеу; • эксперттік бағалау – эксперттің немесе эксперттердің тұжырымдары мен ойлары.
Күрделі құрылымды объектілерге анализ жасау үшін төмендегі әдістерді қолданады:
Егер объектінің құрылымы жүйесіз болса, оны талдау үшін дезагрегациялау, яғни жалпылаушы сипаттамаларды жеке сипаттамаларға жекелендіреді.
Жоғарыда айтылып өткен әдістердің немесе тәсілдің ешқайсысы да, дара түрде зерттеудің негізіділігін, дәлділігі мен дәйектілігін қажетті деңгейде қамтамасыз ете алмайды. Сол себепті зерттеуде жоғары нәтижеге жету үшін олардың бірнеше түрінің жиынтығын пайдалану ғана тиімді бола алады.
Сан-Жуан-да-Пешкейра (аудан)
Сан-Жуан-да-Пешкейра (аудан) (São João da Pesqueira (freguesia)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Сан-Жуан-да-Пешкейра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Ғылыми әдіс
Дереккөздер
Санат:Ғылым
Сан-Жуан-да-Пешкейра (аудан)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 989 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 39,2 адам/км².
IC 3625
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42364, ZWG 70.203, VCC 1799, NPM1G +11.0324.
Сан-Жуан-да-Пешкейра (аудан)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
IC 3625
Сыртқы сілтемелер
IC 3625 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Сан-Жуан-да-Пешкейра (аудан)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Зиянды сулар
Зиянды сулар — бетон мен металдан жасалған әр түрлі құрылыстарға, мысалы, қазбалар бекітпесіне т. б. жабдықтарға және жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне құрамында әр түрлі зиянды әсер ететін химиялық элементтері бар сулар. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі
Биогермдік әктастар
Биогермдік әктастар. Қаңқалары әкті заттардан тұратын, су алаптары түбіне жабыса тіршілік ететін организм кэддықтары есебінен қалыптасатын әкті таужыныстар. Сөз болып отырған таужыныстар өздерін қалыптастыратын жәндік және өсімдік қалдықтары сол организмдердің тірі кезіндегі орны мен қалпын еш өзгеріссіз сақгайтындығымен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Шемяк
Шемяк — Башқұртстанның Уфим ауданындағы ауыл, Шемяк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 422 адамды құрады. Пошта индексі — 450514, ОКАТО коды — 80252875005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Абыл Тарақұлы
Абыл (шын аты – Абылай) Тарақұлы (1820, Оймауыт-Желтау мекені – 1892, сонда) – күйші, Маңғыстау домбырашылық мектебінің негізін салушы.
Даусынан біл
«Даусынан біл» — ұлттық ойын.
Абыл Тарақұлы
Өмірбаяны
Бала кезінде еркелетіп Абыл атанған; жастайынан ән мен күйді серік етіп, Боғда, Қошқар сынды күйшілерді өзіне ұстаз тұтқан. Олардың күйлерін үйреніп қана қоймай, бертін келе өзі де күй шығарып, орындаушылық-күйшілік өнерімен танылған.
Даусынан біл
Ойынға қатынасушылар тегіс алаңға немесе мекте ауласына жиналады. Жиналғандар екі топқа бөлінеді. Орталарынан бір баланы қаламақ арқылы бөліп көзін байлайды да топтан шығарып, қалғандары қол ұстасып шеңбер бойымен, айнала жүріп, өлең айтады. Екінші топтан бір бала шығып, көзін байлаған баланың қарсы алдына келіп айтылған өлеңнің бір сөйлемін, не бір сөзін айтады. Көзін байлаған бала қасындағы баланы таныса, оның көзін байлап, өз орнына тастап кетеді. Кім екенін білмесе, ойын сол күйінде ойнала береді.
Абыл Тарақұлы
Өмірбаяны
Абыл Қазақстанның батыс аймағын, Түрікменстан, Қарақалпақстан, Хиуа аумағын аралап, сан рет күйшілер өнерінің сайысына түскен.
Даусынан біл
Осы ойынды басқаша ойнауға да болады. Көзін байлаған баланың қолына бір таяқ беріп, қалғандары айнала жүгіреді. Көзі байлаулы бала қол ұстасып айнала жүргендерге «Тоқта» дегенде өзгелері тоқтай қалады. Сөйтіп, ол айнала тұрғандардың бірін таяқпен ақырын түртеді... Түрткен қалпында «ду-ду» деп дыбыс береді. Таяқ тиіп тұрған бала «ми, ми» деп жауап қайтарады. Жауап қайтарған кім екенін тани алмаса, көзін байлаған бала сол қалпында қалып қояды. Қашан тапңанда барып орын алмастырады. Таба алмаса, қарсы топқа бір ұпай, тапса, өз тобына бір ұпай қосылып отырады. Қай жақ-көп үпай жинаса, сол жақ ұтады. Ойын сезімталдыққа, сергектік, алғырлыққа баулып, ойда ұстау қабілетін дамытады.
Абыл Тарақұлы
Күйлері
Абылдың:
Даусынан біл
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Абыл Тарақұлы
Мәнері мен шәкірттері
Стильдік жағынан оған шалқыма пошымы, нәзік қайырымдар, күрделі үндестік тән.
Есбай (Тазбала), Алтынай, Сәулебай, Өскенбай, Арал, Құлшар, Қауен, Есір, т.б. күйшілер өздерін Абылдың шәкірті санаған әрі оның күйшілік өнерін, орындаушылық дәстүрін жалғастырып, кейінгі ұрпаққа жеткізген.
Дереккөздер
Санат:1820 жылы туғандар Санат:Байғанин ауданында туғандар Санат:1892 жылы қайтыс болғандар Санат:Байғанин ауданында қайтыс болғандар Санат:Күйшілер
Сауықтыру мақсатындағы сутоғандар
Сауықтыру мақсатындағы сутоғандар — табиғи емдік факторға ие, сондай-ақ алдын алу мен емдеуді ұйымдастыру үшін қолайлы сутоғандары. Денсаулық сақтайтын, табиғатты қорғайтын, су ресурстарын басқаратын, геология жөне жер қойнауын қорғайтын мемлекеттік органдардың ұсынуы бойынша мұндай сутоғаңдар тізбесін: республикалық маңызы барларын — Қазақстан Республикасының Үкіметі; жергілікті маңызы барларын — жергілікті атқарушы органдар бекітеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Корнелия де Ланге ауруы
нобай Корнелия де Ланге ауруы - психикалық дамуы тежелген және бірнеше туа біткен даму кемістіктерімен сипатталатын тұқым қуалайтын ауру. Ауру - шамамен 1:10000 кездеседі. Корнелия де Ланге ауруын бірінші 1916 жылы Брахман (W. Brachmann) сипаттаған, ал 1933 жылы, 1871-1950 жылдары өмір сүрген нидерланды педиатры, Корнелия де Ланге толық анықтаған.
Аурудың себептері
Корнелия де Ланге ауруы барлық континенттерде кездеседі. КСРО, оқшауланған жағдайлары Б.Н. Клосовский, 1971 жылы Мартынов және Н.К. Павлова, және 1976 жылы Mариенчива Г.С 1968 сипаттаған. Аурудың этиологиясы анық емес. Бұл аурудың синдромы риясыз мутация нәтижесінде болуы мүмкін деген болжам басым.. Жасуша бөліну кезінде хромосомалық ақауды тудыратын жүктілік кезіндегі ауытқу. Сондай-ақ туыстық неке және анасының жұқпалы аурулары бар жағдайда бұл аурудың көрсеткіші жоғары.
Аурудың клиникалық белгілері
Мұндай науқастардың бойы мен салмағы айтарлықтай стандарттарға артта келеді. Беттегі құрылымындағы ерекшелігі: қалың қас,  ұзын қисық кірпіктер, қысқа мұрын, мұрын және мұрын депрессиялық көпір, мұрын мен жоғарғы ерін арасындағы үлкен қашықтық, жоғарғы аяқ құрылымы ауытқуларымен сипатталады. Аяқ-қол саусақтарының қысқа, не бір немесе одан да көп саусақтардың кейде болмауы және буын  ауытқулары. Жиі ішкі органдардың, әсіресе бүйрек құрылымында әртүрлі ақауларымен сипатталады.
Дереккөздер
Санат:Аурулар Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Марасена
Марасена (Maracena) — Испаниядағы қала. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-де-Гранада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21097 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Гэри Олдман
Гэри Леонард Олдман (ағылш. Gary Leonard Oldman; 21 наурыз 1958 жыл) — британдық кино актері және кинорежиссёр. Хәрри Поттер фильмнің топтамасында Сириус Блэк рөлін ойнады.
Өмірбаяны
Леонард Гэри Олдман 1958 жылдың 21-ші наурызында Лондон қаласында, Леонард Бертрам Олдмен мен Кэтлин Черитонның отбасында дүниеге келген. Гэри жеті жаста болған кезде әкесі отбасын тастап кетті. Гэри жас кезінен анасы және екі әпкесі, Морин мен Джеккимен бірге өсті. Әкесі баласын сирек көретін болды.
Отбасы
Гари Олдман төрт рет үйленген:
Актердің төрт баласы бар:
Ішімдікке тәуелділік пен заң бұзушылық
1990 жылы Гари Олдман ішімдікке тәуелді болған. Сол себептен Ума Турман актермен ажырасқан.
Гари Олдманның заң бұзған кездері болған: ол 1991 жылы 8-ші тамызда есіріктік кезінде көлік жүргізгені үшін қамауға алынған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Спутник сыйлығының иегерлері Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Малдың тұлғасы, сырт пішіні
Малдың тұлғасы, сырт пішіні - малдың дене пішінінің сыртқы көрінісі. Малдың тұлғасы оның өнімділік қасиеттерімен тығыз байланысты. Осыған орай мал тұқымын асылдандыру тәжірибесінде малдың тұлғасына қарап баға беруге, сұрыптауға үлкен мән беріледі. Малдың тұлғасына көзбен сипаттап, баға беру, өлшеу жөне суретке түсіру сияқты әр түрлі тәсілдермен баға беріледі. Көз мөлшерімен сипаттау әдісіне -малдың сырт пішінін, әр дене мүшесін көзбен көріп, қолмен ұстап, оның тұлға ерекшеліктерінің жақсы дамығандығына, өнімдік бағытына сәйкестігіне, жалпы дене бітімі үйлестілігіне баға беру жатады. Бұл барлық түліктер үшін кең тараған тәсіл. Ұпай санын беру арқылы бағалау мүйізді ірі қара мал, жылқы және шошқа өсіруде жиі қолданылады. Бұл әдіс бойынша, әуелі әр немесе бір топ дене мүшелері, кейін малдың толық тұлғасы, 1-ден 10-ға немесе 1-ден 100-ге дейін ұпай баллын беру арқылы бағаланады. Малдың тұлғасына қарап білікті мамандар оның тұқымын, өнім бағыты мен өнімділігін, жасын ажырата алады.
Санат:Мал шаруашылығы
Пыжуг
Пыжуг (Пыжук) — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 240 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 57 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Сатылау
Сатылау— еңістігі үлкен тау беткейіндегі жерлерді суару үшін жерді сатылап тегістеу арқылы пайдалану түрі. Көбінесе мұндай жерлерге жеміс ағашын өсіреді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
1774 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1774 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1774 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Күшің жетсе — үзіп кет
«Күшің жетсе — үзіп кет» — ұлттық ойын.
Ойнаушылар кең алаңга, не мектеп ауласына жиналып келіп, екі топқа бөлінеді. Екі топ -15—20 қадамдай қашықтықта біріне-бірі қарама-қарсы тұрысады. Бір жағында тұрган балалар былай деп шақырады.
Қаңжығадан қан керек Тебінгіден тер керек, Сонау топтың ішінен, Әлі-күші кем сен керек!
— деп, қарсы топтың біреуін нұсқап көрсетеді. Шақырылған бала ұстасып тұрған топтың бір жерінен бар пәрменімен үзіп өтуге тырысады. Үзіп шықса, сол жерден екі ойыншыны өз тобына алып кетеді. Үзе алмаса, қарсы топта қалып қояды. Белгіленген уақытқа дейін қай жағының «тұтқыны» көп болса, сол жағы ұтқан болып есептеледі. Ойын дене күшін шыңдауды, оны орынды пайдалануды үйретеді.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Вилла-Санта-Лучия
Вилла-Санта-Лучия (Villa Santa Lucia) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2623 адамды құрайды. Халық тығыздығы 146 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17,7 км² шамасында. Пошта индексі — 3030.
Костабиссара
Костабиссара (Costabissara) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — S.Giorgio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Диано-д'Альба
Диано-д'Альба (Diano d'Alba) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3225 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 190 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 12055.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Маур
250px|thumb|Картада орналасуы Маур (Maur) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Устер округінің құрамына кіреді.
Пульмеша
Пульмеша — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Веля өзенінің оң жағалауынан 23 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Маур
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9080 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.80 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 195, пошта индексі — 8124.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Кіші Камлак
Кіші Камлак — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Камлак өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бегеш Сабанұлы
Ақын да досқа адал, жүйрік, әділ Бегешті құрмет тұтқан. Сондықтан да Абайдың: «Керей маған Бегешін берсе, мен Тобықтының игі жақсыларының бәрін берер едім» деген сөзі ел арасына тарап кеткен. Бейсембаев Серікбай (1912-89) - тарихшы, тарих ғылыми докторы, ҚазССР ғылым академиясының академигі, Қазақ ССР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Ғалымның негізгі зерттеулері Қазақстандағы ұлттық-мемлекеттік құрылыс және ұлт саясаты, халықтар достығы мәселелеріне арналған. Қазақстанның бұрынғы одақтас республикалармен, туысқан Орта Азия халықтарымен мәдени-экономик. және саяси қарым-қатынастарының қалыптасу жолына барлау жасап, тарихи тұрғыдан баға берген. Бегештың орталық үкімет пен жергілікті әкімшіліктердің байланысын баяндайтын еңбектері елде үстемдік жүргізген коммунистік биліктің нәтижелерін айқын танытады, коммунистік идеология негіздерін айқындайды. Бегешқа ҚазССР ғылым академиясының Ш. Уәлиханов атындындағы сыйлығы берілген.
Бегеш Сабанұлының өмірбаяны
Бегеш Сабанұлы - 1834-1911 жылдар аралығында өмір сүрген қазақтың аса алғыр, ділмәр атақты биі. Бегеш шешен ұлы Абаймен қатарлас, замандас, қимас дос болған. Талай жиын-билік кенестерде екеуі бірге жүріп, талай елдің тағдырын бірге шешіскен. Абайсыз, Бегешсіз дау бітімін таппаған. Бегеш Абайды "Қазақтан шыққан жеке дара данышпаным, ақылгөйім, ардағым" деп, оның кемеңгерлігін жоғары бағаласа, Абай Бегешті: "Бұл өңірде Бегештен асқан шешен жоқ, Керей маған Бегешін берсе, мен Тобықтының барлық игі жақсыларын берер едім", - деп қасынан орын берер екен.
Сол Бегеш шешен қазіргі Семей облысы, Шұбартау ауданы, Бақанас өзенінің бойында 1834 жылы туып, 1911 жылы 77 жасында дүниеден өткен. Қазақ шежіресінде Бегеш шешеннің ата-тегі былайша талданады: Абақ Керейден Жастабан - Бегімбет - Бекназар - Қожакелді. Қожакелдіден Алыбай, Жанбай, Көлбай, Нұрбай - (Жанбай батыр туралы Керей Қабаш ақынның "Ер Жанбай жарғыш болған Абылайға" деген сөзі бар). Сол Жанбай батырдан - Жарылғап, Есенбай, Манабай, Айбас, Майбас деген бес ата тарайды. Манабайдан Арабай, Дарабай, Борабай, Ноқат, Аба, Баспақ, Елемес деген алты ұл өрбиді. Дарабайдан кәдімгі Біке шешен туған. Ноқаттан - Ырғызбай, Ошақбай, Қаскай, Уан, Бөгісбай. Ал, Сабаннан Бегеш шешен туған. Сонда Бегештің әкесі Сабан Бікемен немере.
Бікенің Бегештен 40 жастай үлкендігі бар. Яғни, Бікені Бегештің немере ағасы деуге болады.
Жанбай батырдың Есенбайынан Жанақ, одан Бітен, Бітеннен Құрымбай, одан Мағауия, одан Мұкан. Бүгінгі Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, белгілі жазушы әрі ғалым Мұхтар Мағауин сол Жанбай батыр мен Есенбай байдың ұрпағы.
Жанбай 1742 жылы үш жүздің 180 рубасы көсемі бекіткен, Ресеймен арадағы достық құжатына қол қойған батыр (шөбере ағасы Бәйсейіт би, туған ағасы Алыбай батырмен бірге). Шығыс Түркістан тарабына Керейді бастап көшкендердің бірі. Байлығы Есенбай мен Манабайға, батырлығы Айбасқа қоныпты.
Бұдан соңғы жерде Есенбай ұрпақтары кедейленіп, байлық та, билік те Манабай әулетіне көшеді. Ноқат "қойлы бай" атанған. Жастабанның биі Томан (Абылай немересі) кедей екен, Ноқат намыс көріп, қыз айттырып, қалыңмалына 600 қой айдап апарып беріпті. Манабай - Ноқат әулеті бай болып, біразы көмпескеге ілінді. Бегештен соң бас көтерген би Уан екен. Есенбай Әулетінен Құрымбай да (жазушы Мұхтар Мағауиннің бабасы), би болған Абаймен жақын дос екен. 1886 жылы Абайды өзінің ата қонысы Көпбейітке жайлауға әкеліп қондырған. Бегештің балалары: Сүгір, Еркімбай, Барбосын, Ербосын. Сүгірден ұрпақ жоқ. Еркімбайдан Молдақаш, Боқан, Әулен деген үш ұл туады. Молдақаштан Бердеш туады.
Барбосынның қызы Жәкен Аягөз қаласында тұрады. Әулен Кырғызстанда балалы-шағалы. Ұлы Бақтыбек Бегешов - Жамбыл қаласында қызмет істейді.
Бегеш өте шешен, тапқыр би болған адам болса керек. Өз елінде аз уақыт болыс болған. Үлкендер Бегештің ауылының үстінен өткенде "Болыс ауылынан өттік" - деп айтады екен.
Бегеш Сабанұлының туралы әңгіме
Абай үйінде отырып, өзінің замандасы, досы, керей Бегешке: "Дауасыз не, арзан не, кымбат не?" - деп сұрапты.
Бегеш оған: "Даусыз - кәрілік, Арзан - өтірік, Қымбат - шындық", - деп жауап беріпті.
Бегеш пен Абай арасындағы осындай шешендік, тапқырлық сөздер өте көп айтылған.
Жолдастарымен жайлаудағы Абай ауылына келіп түскен Бекеш тобы кіріп келгенде Абай: "Бегеш замана-заман болады, қарағай бастық шортан шалады" - деген не сөз деген екен.
Сонда Бегеш:
Сонда төрде отырған Абай: "Ой тіліңе шоқ түссін, Бегеш! Жас ақынның аузына сөз салып тұрған сен екенсін ғой" - деп қонақтарын төрге шақырыпты.
Тобықтының игі жақсыларымен әңгіме-дүкен құрып отырған Абайға қасындағылары: "Осы, Абай аға, керейдің "бір жұдырықтай шалы Бегеш келсе бізді елеп-ескермей, бар ынтаңыз сол кісіге ауып кететіні несі!" - деп, өкпелей, қызғана сұрақ қойыпты. Абай: "Бегештің жөні бөлек, ол жанып тұрған от қой", - депті.
Сөйтіп отырғанда ас алдарына келіп, енді ет турала бергенде Абай табақтас қасындағы кісілерге: "Астың алды не, арты не?" - деп сұрапты. Сонда отырғандардың біреуі: "Астың алды - бас, арты - жамбас" депті. Екіншісі: "Алды туралған ет, арты сорпа",- деп әртүрлі жауап айтылады.
Сол кезде ауылға Бегеш келіп түсіп жатыр деген хабар Абай үйіне де жетеді.
Абай үйінде Тобықты елінің бір топ игі жақсылары бас қосып, дастарқан басында мәжіліс құрып отырады. Ауыл маңынан біреулер мал айдап бара жатыр, деген хабар естіледі.
Сонда дастарқанды айнала алқа-қотан отырған адамдардың сыртын орай доғаша иілген аласа кітап сөрелеріне көзі тускен Бегеш:
Сол екі арада үйде отырғандардың барлығы орындарынан тұрып, Бегешті қол берісіп қошаметтеп, оны төрге шығарады.
Бегеш би Абайменен әрі дос, әрі сыйлас, әрі құрдас адам екен.
"Не дейсің, Абайды бір әпербақан озбырлар таяққа жығып кетіпті, Абайды сабал кетіпті" деген хабарды естіп, Бегеш шешен дереу Абай ауылына жетеді. Барса, арғын, найман, керей, уактың өңкей игі жақсы ел басшылары жиналып қалған екен дейді. "Кәне сөзді кім бастайды" дегенде бір ақсақал тұрып:
Сонда Абай: "Өй, Бегеш-ай. Шешендікпен қиыстырып айтасың-ау. Қаділет пен қасірет бар емес пе?" Қаракүйенің дәні болғанша, бидайдың сабаны бол. Жаман қауымның жақсысы болғанша, жақсы қауымның жаманы бол десе не дер едіңіз? Жамандықты жолым деп кеткен Оразбайға сөз суға жазғанмен тең. Мені бір ит қапты ғой. Қапқан иттен өш аламын десем, мен де ит болғаным ғой. Айыпты әпермеңдер, аяғыма жықпаңдар, - деп тоқтайды.
Абай қатты науқастанып ажал аузында жатқанда Бегеш досы көңілін сұрай келіп: -	Ассалаумағалейкүм, Абайжан! Сөзіңе таңырқаған талай жан. Булығып сөйлей алмай жатырмысың? Алла қонағында бұл не хал? Өй, сабазым Бегешіңе сөз қатпасан, көңілден өле-өлгенше кетпес арман, - депті.
Сонда Абай басын көтеріп: деп бір сәт көңілі көтеріліп, Абай жадырай түсіпті.
Бір отырыста табақтас отырған сыйлы адамдардың ішіндегі жасы кішілері Абай мен Бегеш екен. Сырттан келген сыйлы деп бас Бегешке тартылыпты. Бегеш бір құлақты Абайға ұсынып, бір құлақты өз алдына қояды. Бір көзді өзі жейді де, бір көзді Абайға береді. Таңдай өзіне тиіп, Абайға тіл бұйырады. Бір тілім құйқасын кесіп жеп, басты Абайға ұстатыпты.
Тамақ ішіліп, Бегеш аттанған соң табақтас болған Тобықты елінің белді ақсақалдары: "Басты бізге ұсынбады. Ұсынған Бегеші бастан дәм де татырмады. Жастары кіші бола тұра басты өздері бөліп жесті. Бегештікі қазақ салтында болмаған іс" десіп күңкіл шығарады. Күңкіл сөз құлағына тиген Абай оларға: -	Оның жайын Бегештің өзінен сұраңдар - дейді. Тағы бір айналып соққандағы Бегештің жауабы мынау екен: "Бір құлақты Абайға Тобықтының баласы деп бергенім, өзім алғаным Керейдің баласымын дегенім. Бір көзді жегенім Керейдің көзімін дегенім. Бір көзді Абайға Тобықтының көзі деп бергенім. Тілді Абайға Тобықтының қара тілді шешені деп бергенім. Таңдайды жегенім, Керейдің жезтаңдай жүйрігімін дегенім. Басты Абайға ұсынғаным жас та болса бас боп отырсың дегенім. Осыным қате десе өздері айтсын"...
Бегеш өз елінің намысын үлкен жиын дауларда қорғай білген адам. Бан мысал ретінде Мұхтар Әуезовтің "Абай жолы" эпопеясының "Тарауда" деп аталатын бөлімінде Балқыбек бойында өткен сиязда Абайдың төбе би болып, ел, ру арасындағы даулы мәселелерді әділ шешетіндігі баяндалады.
"Сол күні Абай екі жақтан үш-үштен алты ғана кісі шақырып, біраз әңгімеде аужай түйісті. Абаймен бұл жолы кездескен найман кісілер Жұмахан, Барақ төре, Тәңірберді болатын. Керейден - Тойсары мен Бегеш, Тышқанбай. Осы аз адамдардын сөзіне Абай Жиренше мен Оразбайды ерте келді".
"Бірак тобықты атқамінерлері осылай дегенмен Керей-Найман Абайды олай мінеген жоқ. Сөзіне тоқтап, екі ұлық кетер алдында: "Біттім, тындым" -	десті. Найманнан Жұмахан мен Барақ, Керейден Тойсары мен Бегеш боп келісім жасап хат мөрлеген, "тындым" - қағаздарын беріп аттанысты".
Бегеш би бастаған керейлер Абайды "Бұрынғы қара қазақ жолынан жолы басқа, үні басқа, лебінде елге ем болайын деп тұрған жақсы ырым бар. Сөзі дуалы, беті алмасты, бұл өңірдің абыройлы адамдарының бірі болғалы тұрған жан екен" - деп бағалаған.
Міне, ұлы Абайға сол заманда осындай әділ баға беру Бегеш сияқты шешен, тапқыр, көреген адамдардан шықса керек.
Абай мен Бегеш дос-жар, ниеттес болып, бір-бірімен сыйласып өтіпті. Абай Тобықты ішінде өтетін бір дүбірлі тойға жаратып қоспақшы болып, керейдің басты адамдары Тышқанбай мен Бегешке, Қожагелді Жүзбай дегеннің "Керкекіл", "Қаракасқа" дейтін атақты бәйге аттарын сұратып, сәлем жолдап, кісі жіберіпті. Ескі салт бойынша бәйгеге аруақ шақырып, ұрандап шабады. Соны ойлаған Тышқанбай мен Бегеш:
Бегеш: - "Ал, Бер" деген екі ағайынды еді. Соның "Алы" өліп, "Бері" тірі қалды. Біздің елдің кайғыруында мін жоқ, деп астарлай сөйлепті.
Бұл сөзді түсіне қойған Абай:
Бір жолы Абай Бегешке:
Сонда Бегеш: - Абайжан, айтқаныңның жөні бар, анау тұрғандар неменелер және кімдердікі, - деп сөреде жиалған қалың кітаптарды көрсетіпті. Абай: Ол орыстың Пушкин, Лермонтов, Крылов және Толстой сияқты ұлы ақын-жазушыларының кітаптары емес пе, - депті. Жұлып алғандай Бегеш те: - Абайжан, сен де басқа халықтың Пошке, Лермонт, Кырылып, Толстой дегендерінен көшіріп, аударып оқимын деп жүрсің ғой, мен қазағымның өз сөзін өзіне пайдаланып, халқымның мақал-мәтелдерін өңдеп, орнын тауып қолдана білгеніме де кінәлі болыппын ба, -	деген екен.
Ұлы жүзде Қоңыр төре қайтыс болғанда соның жоқтауында Бегеш туралы қосып айтылған мынадай өлең жолдары бар:
Қоңыр төре де өз заманында белгілі адам болса керек. Оның жоқтауында Бегештің аталуы оның да атағының Ұлы жүзге дейін жайлғанын көрсетеді.
(Бегеш шешен туралы жоғарыда келтірілген деректер Мағауия Құрымбайұлы, Ырыздықбай Тілеуберлин, Сіләм Әубәкіров, Есентай Түсіпбаев, т.б. шежіреші қариялардан жазып алынған).
Ток түзеткіш
thumb|250px|Тоқ [[түзеткіш]] thumb|250px|Тоқ [[түзеткіш]] Ток түзеткіш - айнымалы токты тұрақтыға түрлендіретін құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Физика
Пифагор теоремасы
Пифагор теоремасы – геометрияның тік бұрышты үшбұрышты қабырғаларының арасындағы байланысты тұжырымдайтын теоремасы. Пифагор теоремасы қысқаша былай тұжырымдалады: тік бұрышты үшбұрыштың гипотенузасының квадраты катеттері квадратының қосындысына тең.
Пифагор теоремасына кері теорема. Үшбұрыштың бір қабырғасының квадраты қалған екі қабырғасының квадраттарының қосындысына тең болса, онда үшбұрыш тік бұрышты болады.