cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дискретті телефон сигналдары
Дискретті телефон сигналдары. Үздіксіз сигнал мәндеріне сәйкес уақыт осі бойында орналасқан нүктелер тізбегі дискретті сигналдың қарапайым U(t) математикалық моделі болып табылады. Дискретті сигналдар тікелей ақпарат көзінен пайда болуы мүмкін (мысалы, басқару жүйелеріндегі дискретті есеп берулер). Дискретті хабарлар міндетті түрде дискретті сигналдарға, ал үздіксіз хабарлар үздіксіз сигналдарға түрленеді деп ойлауға болмайды. Көп жағдайда дискретті хабарларды беру үшін үздіксіз сигналдар қолданылады. Дискретті сигналдарды үздіксіз хабарларды тарату үшін (дискреттеуден кейін) қолданады.
Россишь
Россишь (балка Россошь) — Ресейдегі өзен. Ростов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовая өзенінің сол жағалауынан 112 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Калитва. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Портфельдік инвестициялар
Портфельдік инвестициялар — шетелдердегі өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, көлік, кредит және т.б. кәсіпорындарға капиталдың ұзақ мерзімге салынуы. Бұл іс, әдетте, шетел акционерлік капиталының 10%-нан кем болып келеді. Тікелей инвестициялардан айырмашылығы — инвесторлардың мұндай кәсіпорындар қызметін толық бақылап отыру немесе оларға иелік ету құқығы болмайды.
Бір бағытқа өткізу
Бір бағытқа өткізу - орталық жүйке жүйесі қозуды рецепторлық нейроннан аралық нейрон арқылы тек эффекторға қарай өткізеді.
Портфельдік инвестициялар
Дереккөздер
Санат:Инвестиция
Бір бағытқа өткізу
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Селезьма
Селезьма — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ледь өзенінің оң жағалауынан 93 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Овраг Құрғақ Овсянка
Құрғақ Овсянка жырасы — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Ырғыз өзенінің сол жағалауынан 472 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ырғыз бастауынан Сулак су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мерей (Алматы облысы)
Мерей (2007 жылға дейін — Қазақ КСР-нің 50 жылдығы) — Алматы облысы Қарасай ауданы, Ұмтыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстікке қарай 19 км-дей жерде, Қаскелең өзенінің оң жағалауында, әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өскен тау алдының шөлейт белдемінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1573 адам (758 ер адам және 815 әйел адам) болса, 2009 жылы 1540 адамды (729 ер адам және 811 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі құс өсіретін Қазақ аймақтық тәжірибе стансасы ретінде қаланған. Оның негізінде 1997 жылдан ауылда ЖШС және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, фельдшер пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы аркылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Жасыл сарықас
Дереккөздер
Санат:Сарықастар
NGC 1956
NGC 1956 — Mensa шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 22 қаңтарда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1956 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 17102, ESO 16-2, AM 0522-774.
Кверенхорст
Кверенхорст (Querenhorst) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хельмштедт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 528 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 54 016. Муниципалитеттің басшысы — Райнхард Бекман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Верхяя Комуста
Жоғарғы Комуста — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Унзас өзенінің оң жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
NGC 6414
NGC 6414 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 30 мамырда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6414 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60416, UGC 10906, MCG 12-16-41, ZWG 340.5, ZWG 339.47, NPM1G +74.0144.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Кичуга (Жоғарғы Ерга тармағы)
Кичуга — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жоғарғы Ерга өзенінің сол жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сава
Сава (Sava) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Таранто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 20 572 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 363 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 44 км² шамасында. Пошта индексі — 74028.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Giovanni Battista.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Сарагүл
Сарагүл — Башқұртстанның Кигин ауданындағы ауыл, Душанбек ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 88 адамды құрады. Пошта индексі — 452509, ОКАТО коды — 80236825003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Эферинген
Эферинген (Everingen) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Оре ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 184 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 83 220. Муниципалитеттің басшысы — Герд Шютте.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Паролизе
Паролизе (Parolise) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 653 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 218 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 83050.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Rocco.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Ғылыми журналдар
Ғылыми журналдар – ғылыми-зерттеулер мен жаңалықтарды насихаттап, жұртшылыққа таныстырып отыратын салалық не ғылыми-көпшілік мерзімді басылымдар. Ғылыми журналдар жедел ақпарат беру құралы ретіндегі баспасөздің бір саласы болғандықтан, оқырмандарға ғылыми жаңалықтарды уақтылы жеткізіп тұратын, сондай-ақ жаңа зерттеу жұмыстарын сарапқа, талқылауға және ғылыми айналымға ұсынатын маңызды басылымдар болып табылады. Олардың ғылым мен техниканың дамуы мен жетістіктеріне қосатын үлесі елеулі.
Ғылыми журналдар оқырмандардың белгілі бір тобына немесе жалпы көпшілікке арналуына байланысты таза ғылыми журнал және ғылыми-көпшілік журналдар болып жіктеледі. Таза ғылыми журналдарға ғылымның белгілі бір саласына, соған орай тек сол саламен айналысатындар мен әуестенушілердің шектеулі тобына арналған журналдарды жатқызуға болады. Мысалы, «Қазақ тілі мен әдебиеті», т.б. Ал ғылыми-көпшілік журналдарға ғылыми негіздегі, бірақ тақырып аясы шектеусіз, жалпы халыққа арналған журналдар жатады.
Қазақстанда шығатын мұндай ғылыми-көпшілік басылымның ең алғашқыларының бірі – ай сайын шыққан «Зерде» (бұрынғы «Білім және еңбек») журналы болды. Кейін республикада әр түрлі ғылым салалары бойынша шығатын салалық, сонымен қатар ғылыми-көпшілік, ғылыми-танымдық, ғылым-педагогикалық журналдар саны көбейді. Мысалы, «Ізденіс – Поиск», «Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының хабаршысы», «Известия Академии наук Республики Казахстан», «Вестник Академии наук Республики Казахстан», «Қазақ тілі мен әдебиеті», «Ақиқат», «Қазақстан мектебі», т.б.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Ғылым Санат:Журналдар
Тапероа (Баия)
Тапероа (Баия) (Taperoá (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Валенса экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 15 121 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 408,576 км² шамасында. Халық тығыздығы — 37 адам/км².
Тарихы
Қала 1569 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Алла Илчун
Алла Илчун (Елшын немесе Ершін) (10 желтоқсан 1926, Харбин — 8 наурыз 1989, Париж) — қазақтан шыққан Dior моделі. Кристиан Диордың музаларының бірі.
Шығу тегі
Алла жайлы мәліметтер табуда «Иришевтың тобы» көп күш жұмсады. Өйткені, оның өмірбаяны туралы өте аз ақпарат сақталған, ал табылғандардың бәрі аса қарама-қайшы болды. Б. Иришев кітабында жазғандай, іздестіру тобы тұқымы қазақ деген ақпаратты алдымен ғаламтордағы күмәнді орыс тілді дереккөздерден тапты, тек бұл ақпарат кейінірек: алдымен Алланың сән тарихшысы Александр Васильевпен оның «Қуғындағы сұлулық» (Красота в изгнании) кітабында келтірілген соңғы сұхбатынан, содан соң жазушы Жан-Ноел Лионың 1996 жылы шыққан кітабында, кейін Алланың ұлы — Марк де Дюлменмен расталды. Ресейден келген эмигранттардың ұлы А. Васильев Илчун қайтыс болғанға дейін екі жыл бұрын, яғни 1987 жылы Парижде оны өз үйінде кездестіруге (Васильевтің анасы Алламен дос болған) және оның өмірі туралы ашық сұхбат алудың ерекше мүмкіндігіне ие болды. Оның 50-60 жылдардағы модел бизнесі туралы танымал кітабына енгізілген бұл сұхбаттың Ғаламторда электронды нұсқасы бар. Дәйексөз келтіре, автор былай деп жазады: «Алла Илчун – Харбин қаласында туған, еуразиялық келбетті, сымбатты ару. Ол сопрано әншісі Татьяна Михайловна Илчун мен алматылық теміржолшы Евгений (Гуанхал) Илчунның қызы болды». Сосын бет үзіліп қалады, сондықтан автор оның қазақи тегі болғаны, болмағаны жайлы жазған ба, жоқ па, беймәлім. Берлин Иришев, жоғарыда айтылғандай, әкесі жағынан қазақ екенін әлемге алғаш айтқан А. Васильев екенін алға тартады. Б. Иришевтің кітабына арнайы жазылған мақаласында А.Васильев «ол шынында да екі ұлы халықтың: орыс пен қазақтың таңданысы мен мақтанышына лайық» деп біржақты жазады. Одан әрі нақтылау кетеді: «Ол әкесі жағынан жартылай қазақ, шешесі жағынан жартылай орыс болған. Екі халықтың ең жақсы гендерінің қосылуы әлемге есімі ғасырлар бойы Жоғарғы моданың тарихында жазылған талантты үлгіні берді». Олай болса, Алла оған сұхбат кезінде әкесінің ұлты қазақ екенін айтты.
Өмірбаяны
Алла Илчунның отбасы мен ата-бабалары туралы ақпарат онша көп емес. Оның әкесі Қуанғали Илчун теміржол инженері болған деген болжам бар. Ол Қазақстанда өмір сүрген бай әкесінің арқасында лайықты білім ала алды. Ол Түрксібтің құрылысына қатысып, революция қарсаңында Харбинде болды. Бұл қала Қытай-Шығыс теміржолының станциясы ретінде құрылып, сәйкесінше Харбинде көптеген орыстар өмір сүрді. Қуанғали Илчун мұнда опера әншісі, әдемі Татьянамен (Тамара) кездесті. Олар отбасын құрып, көп ұзамай олардың қызы Алла дүниеге келді.
Бірнеше жылдан кейін Жапония интервенциясы Манджурияда орын алды. 1935 жылы Қуанғали отбасысын теміржол көлігімен Шаңхайға көшіруге шешім қабылдады. Осы уақытта Тамараның туған сіңлісі атыста қайтыс болды, бірақ Қуанғали әйелі мен қызын Францияға бет алған норвегиялық кемеге отырғызып үлгерді. Бұл 1936 жылы, жапондықтардың Шанхайдан кемелердің кетуіне тыйым салғаннан тура бір жыл бұрын болды.
Қуанғалидің одан арғы тағдыры әлі белгісіз: 1936-1937 жылдар аралығында оны бай отбасына тиесілі болғандықтан большевиктер тұтқындап, өлтірді деген болжам бар; басқа нұсқа бойынша, Қуанғали Қарағандыдағы ГУЛАГ құрбаны болды.
Францияға келген Тамара ұзақ уақыт жұмыс таба алмады: оның Шанхайлық тіс дәрігері дипломы бұл жерде қабылданбады. Алайда, ол өзінің бір кездері ән салуға әуес болғанын есіне алып, Париж консерваториясына түсіп, оны сәтті аяқтады.
Сондай-ақ, Тамараның екінші рет тұрмысқа шыққаны туралы ақпарат бар.
thumb|right|200px|Алла Dior дүкенінің алдында Содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, өте жас Алла Ильчун француздық қарсыласу қатарында шайқасты. Алла Тамара Волконская және Ариадна Скрябина кінәгинялармен иық тіресіп, Францияның оңтүстік-батысында көше шайқастарына қатысты.
1947 жылы Алла кездейсоқ сол кездегі көпшілікке танымал емес Кристиан Диордың сән үйінің кастингіне тап болды. Алла дизайнерге батыл дизайн шешімдері үшін шабыт беріп, өзінің сән үйіне бүкіл әлемге танымал болғанға дейін, онда 10 жыл бойы, Диор қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді. Талғампаздығы мен 47 сантиметрлік беліне масаттанған Диор қызды сән көрсетіліміне қатысуға шақырды, көп ұзамай ол оның басты музаларының біріне айналды.
thumb|right|200px|Алла 1949 жылдан бастап Франциядағы, Англиядағы, АҚШ-тағы, Бразилиядағы, Жапониядағы, тіпті, Аустралиядағы барлық әйгілі басылымдар сол кездегі француз сәнгері Кристиан Диордың үміткеріне айналған қытайдан шыққан Алла Илчунның кербез моделі туралы фотосуреттер және жазбалармен толықты.
Алла Илчун моделге ерекше көрінісімен - шығыс биік жақ сүйектерімен, нүктелі иектерімен, қысық көздерімен Еуропаның сәнді әлемін бірден жаулап алды. Айтпақшы, әйгілі көз ұзын сызықты таныстырған Алла болатын. Бүкіл әлемдегі әйелдер оның бейнесіне еліктеп, ерекше көңіл аудартатын көз сызығы макияжын көшіріп алды. 50-жылдары пайда болған бұл сән жылдар өте келе сақталды: қыздар әлі де сызықтарды жақсы көреді.
Диор еуропалық фигура мен азиялық келбеттің үйлесуіне таңданды. Алла Dior шыққан арман әйел болатын. Олардың достығы 20 жылға созылып, тек 1957 жылы Диордың кенеттен қайтыс болуымен ғана үзілді, ол қайтыс болғаннан кейін Алла тағы онжылдықты подиумда Ив Сен-Лораннан шыққан киімдерді киді.
Диор Алланың кез келген қылықтарын кешіріп отырды. Газет кесінділері арқылы Нью-Йоркта болған жанжал жайлы белгілі болды. Алла американдық еркектер жөнінде қатты сөздер айтып, жергілікті басылымға сұхбат берді. Келесі күні Диор Алланы Францияға шақырды. Америкалық баспасөз шындықты айтқаны үшін әйгілі манекенші мансабының аяқталғаны туралы жазды. Алайда, бір күн өткен соң ештеңе болмағандай подиумға қайтып оралды. Өйткені, Алла жетістіктің қайнаркөзі болатын, көрсетілімнен кейін көйлектер Марлен Дитрих сияқты танымал актрисалар, монархтардың әйелдері және сондай басқада ханымдардың гардеробында болатын.
Алла Илчун моделдік мансабын жасы келгенде аяқтады. Ол уақытында және әдемі болып тұрғанда кетуді шешті. Илчун фотосессияларға қатысуын қойды, сұхбаттар бермеді және жабық өмір салтын ұстанды.
Таңғажайып Алла алты тілде еркін сөйлей алатын (ағылшын, француз, неміс, итальян, испан, орыс) және киімдерді көрсетіп қана қоймай, оның пішімін, тігісін, сән үрдісі туралы да егжей-тегжейлі әңгімелей білді.
1967 жылы 23 қарашада Алла француз азаматтығын алады. Осы жылы моделдік мансабын аяқтады.
1987 жылы Dior үйінің 40 жылдығына байланысты соңғы рет подиумға шығады.
Диордың музасы Алла Илчун 1989 жылы 8 наурызда жүрек ұстамасынан 62 жасында көз жұмды. Бикенінің жаназасын Париждегі Невский соборында Алла Мухина ретінде шығарды.
Брежани (Благоевград облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 830 адамды құрайды.
Алла Илчун
Жеке өмірі
1953 жылы 13 қарашада Алла бірінші күйеуі тегі поляк, саясат және экономика ғылымдарының докторы, граф Майк де Дюлменге тұрмысқа шықты. Осы некеде 1956 жылы 12 тамызда Марк есімді ұл бала туды (немесе 2 бала). 1961 жылы 13 сәуірде ажырасып кетті.
Брежани (Благоевград облысы)
Пошта индексі — 2750. Телефон коды — 0748. ЕКАТТЕ коды — 6238.
Алла Илчун
Жеке өмірі
1980 жылы 8 наурызда екінші күйеуі — Игорь Мухинге тұрмысқа шықты.
Брежани (Благоевград облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Алла Илчун
Дереккөздер
Санат:Модельдер
Баррейруш (Амареш)
Баррейруш (Barreiros) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Амареш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 702 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,04 км² шамасында. Халық тығыздығы — 230,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Фелоника
Фелоника (Felonica) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Мантуя провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1641 адамды құрайды. Халық тығыздығы 75 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 46022.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Калиновка (Федоров ауданы)
Калиновка — Қостанай облысы Фёдоров ауданы, Пешков ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Фёдоровка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 266 адам (133 ер адам және 133 әйел адам) болса, 2009 жылы 217 адамды (108 ер адам және 109 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Фёдоров ауданы елді мекендері
Харрис (Миннесота)
Харрис (Harris) — Миннесота штатының Chisago округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1132 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-27278.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Лясково (Пловдив облысы)
Лясково (Лясково) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Асеновград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4238. Телефон коды — 03345. ЕКАТТЕ коды — 44834.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Лясково
Өндіріс және оның ерекше формалары
Тарихи дамудың қандай сатысында болмасын, адамзат қоғамында, адамдар өмір сүру үшін қажет тамақ, киім, тұрғын үй және басқа материалдық игіліктер болуы керек. Адамдардың өмір сүруіне қажет заттар өндірілуге тиісті. Бұлар өндіріс процесінде жасалады. thumb|400px|1.1. сурет Өндіріс — бұл қоғам дамуына қажет материалдық игіліктер мен қызметтер жасау мақсатпен табиғат заттарына адамның ықпал ету процесі. Бұл процестің дамуы ұзақ мерзімді қамтиды — жабайы өнімдер өндіруден өте күрделі техникалық жүйелер, өзгерістерге икемді кешендер, есептеу машиналар өндірістеріне дайын. Өндіріс процесінде игіліктер мен қызметтер жасау тәсілдері және түрлері өзгеріп қоймайды, осымен бірге адамның өзінің өнегелілігі дамып жетіле түседі. Өндіріс процесінде экономикалық өсудің бастапқы негізі қалыптасады. Бұл жалпы ұлттық масштабтағы дамуда басты экономикалық көрсеткіштердің біреуіне айналады. Сонымен қоғамның қандайында болмасын өндіріс түбіңде қажеттіктерді қанағаттандыру үшін қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Қазақстан елшілерінің тізімі
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстан Республикасының елшілерінің тізімі. Үйлесімді елшілерді қоспағанда. УСӨ - Уақытша сенімді өкіл.
Аустрия
• 2
Әзірбайжан
• 2
Армения
• 2
Беларусь
• 2
Бельгия
• 2
Болгария
• 2
Хорватия
• 2
Чехия
• 2
Франция
• 2
Грекия
• 2
Мажарстан
• 2
Италия
• 2
Литва
• 2
Нидерланд
• 2
Норвегия
• 2
Польша
• 2
Румыния
• 2
Испания
• 2
Швейцария
• 2
Астрахан ауылдық округі (Ақмола облысы)
Астрахан ауылдық округі — Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қазақстан елшілерінің тізімі
Украина
• 2
Астрахан ауылдық округі (Ақмола облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Астраханка, Жаңабірлік, Таволжанка ауылдары кіреді. Орталығы – Астраханка ауылы.
Қазақстан елшілерінің тізімі
Ұлыбритания
• 2
Астрахан ауылдық округі (Ақмола облысы)
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 6716 адамды құрады.
Қазақстан елшілерінің тізімі
Вьетнам
• 2
Астрахан ауылдық округі (Ақмола облысы)
Дереккөздер
Санат:Астрахан ауданы ауылдық округтері
Қазақстан елшілерінің тізімі
Иран
• 2
Израиль
• 2
Иордания
• 2
Катар
• 2
Кувейт
• 2
Сауд Арабиясы
• 2
Оман
• 2
Біріккен Араб Әмірліктері
• 2
Үндістан
• 2
Индонезия
• 2
Жапония
• 2
Қырғызстан
• 2
Малайзия
• 2
Моңғолия
• 2
Пәкістан
• 2
Сингапур
• 2
Тайланд
• 2
Тәжікстан
• 2
Түрікменстан
• 2
Өзбекстан
• 2
Канада
• 2
Бразилия
• 2
Мысыр
• 2
Эфиопия
• 2
Оңтүстік Африка Республикасы
• 2
Ливия
• 2
Қоңыртөбе (Жамбыл ауданы)
Қоңыртөбе — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы атауы "Совтрактор". Ауылдың маңында шөбі шүйгінді төбе, шөбі қурағаннан кейін алыстан қоңыр тартып көрінгендіктен, ауылдың атауы "Қоңыртөбе" аталған.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 437 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Тимофеевка (Қостанай облысы)
Тимофеевка — Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы ауыл, Тимофеев ауылдық әкімдігі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Әулиекөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 42 км-дей жерде, сирек өскен қайың шоқтарының арасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 2211 адам (1083 ер адам және 1128 әйел адам) болса, 2009 жылы 1730 адамды (871 ер адам және 859 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1900 жылдың бас кезінде қаланған. 20 ғасырдың 30-жылдары ауыл шаруашылығын ұжымдастыруға байланысты ұжымшар мен өзімен аттас ауылдық кеңестің орталығына айналды. 1957-1996 жылдары “Қаймақкөл” қой кеңшарының орталық болды. Кеңшар негізінде 1996 жылы бірнеше шаруа қожалықтары құрылды. Ең жақын темір жолы станса – Қазанбасы (35 км).
Дереккөздер
Санат:Әулиекөл ауданы елді мекендері
Сенгль (Пюи-де-Дом)
Коммунаның INSEE коды — 63421, пошта индексі — 63690.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 170 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,32 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы
Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым.
Тарихы
Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген.
Дереккөздер
Санат:Қосағаш ауданының муниципалды құрылымдары Санат:Алтай Республикасының ауылдық қоныстары
Қызғыш
Қызғыш (Vanellus vanellus) — татреңтәрізділер отрядына жататын құс.
Қазақстанның барлық өңірінде кездеседі (шөлді жерлерде тіршілік етпейді). Дене тұрқы 30 см-дей, салмағы 200 г. Жон арқасы мен жемсауы қара қоңыр, бауыры ақ түсті. Желкесінде жіңішке қауырсындардан тұратын айдары бар. Қызғыш — жыл құсы. Наурыз — сәуірде ұшып келіп, су маңындағы шалғынға және батпақты жерлерге құрғақ шөп төсеп, шұқырлап ұя салады. Қошқыл дақты 4 жұмыртқасын мекиені мен қоразы кезектесіп шайқап, 24 — 29 күнде балапан шығарады. Сондықтан “Қызғыштай қору” деген сөз тіркесі осыған байланысты шыққан. Қазан — қараша айларында қыстау үшін Азияның оңтүстігінене ұшып кетеді. Қызғыштар жәндіктермен және олардың дернәсілдерімен, жауын құртымен, ұсақ қоңыздармен қоректенеді.
Сипаттамасы
Қышғыш-жоны қан қызыл жарқылды қошқыл металдай жалтырыған жасыл реңді, біршама ірі денелі (180-250г, қанатының алымы- 72 см шанасында ) балшықшы құс. Қанаты дөңгеленген жиекті, күлгін жарқылды тұтас қара теңді болып келеді. Бастың екі жағы және мойнының сырт жағы- ақ, тамағының алдынғы бөлігі, бастың беткі бөлігі және бөтегесі - қара. Бауыры, қапталдары және қолтық ойындысы-ақ. Құйрықүсті және құйрықасты сары түсті. Құйрығы ақ, құйрық ұшы қара жолақпен көмкерілген. Басында жіңішке қара айдары болады. Аналығы аталығына ұқсас, алайда қанаттары едәуір жалпақ және тамағы мен бөтегесі ақ қауырсынды болып келеді.
Мекені
Қызғыш Еуразияда кеңінен орын тепкен. Қазақстанда сусыз кең жазира шөлден басқа жерлердің барлығына таралған. Ылғалды биотопты ұнатады. Сиретілген топпен ұялайды. Бұл ұжымдаса тыныштық сақтауға септігін тигізеді. Аздап тыныштық бұзылса, қызғыштар, « қыз-ғы, қыз-ғы» деп шу көтереді, бұл дыбыс құс атауын білдіреді. Жерді шұңқырлап, аздаған құрғақ шөп төсеп, тұя жасайды. Салындыдағы 4 қошқыл секпілді жұмыртқаларды ата-енелері 4 аптаға жуық басады. Бұдан соң ата-енелер балапандарға қамқорлық жасап, қанаттанғанша қорғайдым және өргізеді. Бұдан соң қызғыштар топқа жиналады. Кейде өте үлкен топ түзіп, қыстауға кеткенге дейін жылыстайды. Бунақденелілермен және солардың дернәсілдерімен, тіпті басқа да жәндіктермен қоректенеді. Ақпанның ортасынан-ақ Қазақстанда пайда болып, қазан-қарашада ұшып кетеді. Республиканың қиыр оңтүстігінде жалғыз–жарымы қыстап та қалады.
Дереккөздер
Санат:Татреңтәрізділер
Жетісай ауданы
Жетісай ауданы — Түркістан облысы құрамындағы аудан. Халқының саны 187 384 адам. Орталығы — Жетісай қаласы.
Географиялық орны
Түркістан облысының ең оңтүстігінде, Сырдария өзенінің сол жағалауында орналасқан. Шығысында Мақтарал ауданымен, оңтүстігі мен батысында Өзбекстанмен, солтүстігінде Шардара ауданымен шектеседі. Шардара ауданынан Шардара су қоймасы бөліп жатыр.
Тарихы
Аудан 1955 жылы қазан айының 28-інде құрылған. 1997 жылы сәуір айының 24-інде аудан таратылып, аумағы Мақтаарал ауданына берілді. 2018 жылы 5 маусым күні Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Жетісай ауданы қайтадан жеке әкімшілік бірлік болып Мақтаарал ауданынан бөлініп шықты.
Халқы
Халқының басым көпшілігі қазақтар. Одан басқа орыс, өзбек, тәжік, қырғыз ұлтының өкілдері қоныстанған.
Қақпа
thumb|Қақпа Қақпа - өнеркәсіптік үйлердің, ғимараттардың, үй-жайдың, автотехника мен темір жол вагондарының кіріп-шығуына арналған үлкен есік. Т.ж. құрамы өтетін Қақпаның аумағы көбінесе 4,7×5,6 м, ал жеңіл автокөліктер өтетін Қақпаның аумағы 2,5×2,5 м. Ағаштан, темірден жасалады
Жетісай ауданы
Әкімшілік бөлінісі
Аудандағы 112 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 11 ауылдық округке біріктірілген.
Қақпа
Қақпа, дарбаза - ғимараттардың қоршаулы ауласына ену үшін арнайы жаппалы екі қақпа(есік) қойылған кең кірме жер.
Жетісай ауданы
Экономикасы
Тұрғындарының көбі мақта шаруашылығымен айналысады
Қақпа
Тарихи деректерге қарағанда Түркістан маңындағы бұрынғы Қарнақ қаласын «Қырық қақпалы Қарашық» деп атаған. 19 ғ-да Сайрам кентін көрген орыс саяхатшылары төрт қақпасы бар екенін жазады: Базар қақпасы, Шымкент қақпасы, Қарамұрт қақпасы, Бел-қақпа.
Тұрғын үйлерді әдемілен, дуалмен қоршай, биік қақпа салудың үлгілері республиканың жер-жерлерінде сақталған. Дуал кірпіштен қаланып, қақпа босағалары жуан ағаш діңгекпен бекітілген. Айқара ашылатын есіктің екі қанаты ою-өрнекпен әшекейленген. Әсіресе есікке орнатылған мыс тұтқа оймышты өрнегімен көз тартады. Қақпаның төбесі қамыс шатырмен жабылған. Қарнақ үйлеріндегі қақнаның тағы бір көңіл аударарлық ерекшелігі — екі жақ жанында кірпіштен қаланған ұзыннан-ұзақ сәкі орнатылған.
Шахтинск
Шахтинск (Тентек) - Қарағанды облысындағы қала (1961 жылға дейін Тентек қала типті поселкесі). Шерубай-Нұра және Тентек өзендері аралығында, Қарағандыдан батысқа таман 50 шақырым жерде орналасқан.
Қақпа
Қақпаның астындағы сәкілерде арбаның доңғалағы, құрал-сайман т. б. сақталған. Әйгілі ұста Баязит Сәтбаев салған Зайсан қаласындағы үйлердің (мысалы, емхана, Интернационал көшесі, Әуезов мектебінің ескі үйі, Совет көшесі) қақпасы биік те, кең, доғаша иілген тұрпатымен ерекшеленеді. Қақпа қызыл кірпіштен қаланған, көлік кіретін үлкен есігі мен адам кіретін кіші есігі екеуі екі бөлек жасалған. Ағаш есіктер мықты темір құрсаулармен бекітілген,
Жетісай ауданы
Сілтемелер
Санат:Жетісай ауданы
Шахтинск
Тарихы
Іргесі 1949 жылы Тентек кокстелетін көмір кен орнының игерілуіне байланысты қаланған. Қаланың әкімшілік қарамағына Шахан және НовоДолинка поселкелері, Солтүстік-батыс елді мекені кіреді. Шахтинск қаласы 1961 жылдың 15 тамызында Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің шешімімен бұрынғы Тентек  кентінің негізінде құрылды.
Қақпа
Қазіргі кезде ауыл-селоларды үйді қоршап, қақпа салу толығымен дәстүрге енген. Оңтүстік аудандарда үйді балшық дуалмен қоршал, биік қақпалар салса, солтүстік-батыс аймақтарда аласа жадағай қақпалар жасайды. Көбінесе ағаш қақпалар қолданылады, соңғы кезде темірден дәнекерленген тұтас діңгекті қақпалар жасау көп пайдаланыла бастады. Сонымен бірге бау-бақшалардың, қора-жайлардың есігіне де қақпа жасалынады.
Шахтинск
Тарихы
Тас көмір қоры 4,5 миллиард тоннаны құрайтын Тентек өңірінің қазыналы байлығын игеру өткен ғасырдың 50-жылдарында басталды. Аталмыш кен орнын ашу Ц. Фишман, Г. Думлер тәрізді әйгілі геолог-ғалымдардың есімімен тығыз байланысты болды.
Қаланың тұңғыш қадасын қаққан Василий Войтухов есімі мақтан етуге тұрарлық. Оның тікелей басшылығымен 1959 жылы кенттегі бірінші монша бой көтерсе, қазір бірегей мәдениет сарайының құрылысы басталды.
Қақпа
Ал өнеркәсіптік үйлерде автомашиналар мен жұмысшылардың топталып кіріп- шығуына арналып та қақпа жасалады. Қақпашық мөлшері транспорт түріне және жүктің көлеміне қарай әр түрлі болады. Жасалуына қарай қақпа топсалы, ысырмалы, көтерілмелі т. б. болып бөлінеді. Әр түрлі қоймалардың, гараждардың, фабрика-завод тардың қақпасын қажетіне қарай бір қабат, не екі, үш қабат етіп жасайды.
Шахтинск
Тарихы
1961 жылы Тентек кентінде құрыш қолды құрылысшылар жалпы көлемі 100 мың шаршы метрлік өндірістік, тұрмыстық құрылыс салу дәрежесіне қол жеткізді.
Қақпа
Дереккөздер
Санат:Механика
Шахтинск
Тарихы
Шахтинск қаласы жайлы әңгіме өрбіткенде оның құрамына кіретін Долинка поселкасын айтпай кету мүмкін емес. 1931 - 1959 жылдар арасында жұмыс жасаған Карлаг саяси тұтқындардың азап лагеріне айналып, елдің қасіретті шежіресі болып енді. Қазір Долинка (Қарағанды облысы)да саяси қуғын-сүргін көргендердің мұражайын ашу жөнінде ынталы топ құрылып, осы бағытта жұмыс істеуде.
Қақпа
Дереккөздер
Санат:Тұрмыс
Шахтинск
Тарихы
Аймақтағы «Долинка» шахтасы 1970, Ленин атындағы шахта 1971, «Қазақстан» шахтасы 1971, «Шахтинск» шахтасы 1973,  «Тентек» шахтасы 1979 жылдары бой көтерді. «Испат-Кармет» компаниясының иелігіндегі 4 шахта қызулы отын өндіру көлемін соңғы жылдары ұлғайта түсуде.
Экономикасы
2006 жылғы қаланың ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 3813 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 23002 теңге. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 1451,9 млн. теңгені құрады.
2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 2644,2 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 197,9 млн. теңге.
Қалада 2007 жылға 256 шаруашылық жүргізуші субъекті тіркелген, оның ішінде 3 ірі, 29 орта, 224 шағын субъектілері. Негізгі экономикалық бағыт: Қаланың негізгі кәсіпорындары: Өндірілетін өнімнің негізгі түрлері:
Ауыл шаруашылығы
2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімінің айтарлықтай бөлігін өсімдік шаруашылығы құрады. 2006 жылғы 1 шілдеге ауыл шаруашылығы өндірушілерінің нақты бары: 3 ауыл шаруашылық кәсіпорыны, 10 шаруа қожалығы, 5,0 мың халықтың жеке қосалқы шаруашылығы. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 0,7 мың гектар ауыл шаруашылық жерлері пайдаланылады, оның ішінде 0,6 мың га - егістік алқаптар.* 2006 жылғы астыққа 0,5 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде дәнді дақылдар – 5,2 га, картоп - 0,4 мың га, көкөніс - 0,2 мың га.
2006 жылы 2,6 тонна дәнді дақыл, 7,2 мың тонна картоп, 4,5 мың тонна көкөніс дақылдары, 0,6 мың тонна ет (тірі салмақта); 3,3 мың тонна сүт; 1791,7 мың дана жұмыртқа өндірілді.
2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 4,6 мың бас; қой мен ешкі – 2,3 мың бас; шошқа – 2,3 мың бас; жылқы - 0,2 мың бас; құс – 19,2 мың басты құрады.
Білім
Қалада 2006/2007 оқу жылы басына • 14 күндізгі жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді, онда 6930 оқушы оқиды, • 1 колледжде - 847 оқушы, • 1 кәсіби-техникалық оқу орнында 352 оқушы оқиды.
Қалада • 8 кітапхана, • 3 клуб типті мекеме, • 1 мұражай әрекет етеді.
Дереккөздер
Санат:Шахтинск
Қайыс
Қайыс – түрлі мақсаттарда қолдану үшін иленген ірі малдардың терісі.
Шаруашылықтағы маңызы
Қазақтың дәстүрлі шаруашылығында қайыстың орны ерекше маңызды болғаны белгілі. Қайыстан істелетін бұйымдар қатарына негізінен түрлі белдіктер, ат әбзелдері, жегін әбзелдері, байлауға арналған түрлі баулар, қайыс арқан сияқты алуан түрлі шаруашылық, тұрмыстық заттар жасағанда қолданылады. Қазақы ортада бұйымдар қайыстан тұтас және өрілу арқылы жасалады. Әсіресе, қайыстан өріліп жасалатын бұйымдардың ауқымы өте кең болды. Мәселен, шалма, қамшы сияқты бұйымдар тобы тек қана өріліп жасалатын болса, айыл, тартпа, шідер сияқты көптеген бұйымдар тобы екі тәсілмен де істеледі. Қайыстан жасалатын бұйымдар көбінесе сәнделіп, күміс шытыра, түрлі тастардан көздер, оқалы кесте, бедерленген өрнектер салынады. Қайыстан өрілген жеке бұйымар мен бұйым бөлшектерінің көптеп кездесетінін музейледе сақтаулы материалдық мәдениет ескерткіштерінен көруге болады. Мұндай бұйымдар ерекше салтанаттылығымен көзге түседі.
Қайыс өру
Қайыс өру – қайыстан тілінген таспалардан түрлі бұйымдар әзірлеу мақсатында атқарылатын өру үрдісінің атауы. Тұтас таспа  түріндегі  қайыстардан  жасалған бұйымдармен  салыстырғанда  өрілген  қайыстан бұйымдардың, көркемдігімен қоса, біршама қолданыстық артықшылықтары болды: Осыған орай қазақ шеберлері істелетін бұйымдар мен құралдардың қолданысына орай алдын ала ойластырылған қажетті өрім түрлері қолданылатын болған. Түйін түйіп, өрім өру үшін алдымен қайысты тіліп түрлі мөлшердегі таспа даярлап алады. Шебер өрімшілер жалғыз таспадан бастап, отыз екі, тіпті одан да көп таспаны қолданып өрім өрген. Өрілген бұйым өте берік әдемі болады. Сиыр немесе өгіз терісі – талыстың қалыңдығына байланысты неғұрлым берік бұйымдар өруге пайдаланылса (ноқта, жүген, тартпа және т.б.), жылқы терісі неғұрлым әсем бұйымдар өруге пайдаланылады (қамшы және өзге де сәнді бұйымдар).
Қайыстан өріліп жасалатын кейбір бұйымдар
Дәстүрлі қазақы ортада қайыстан өріп жасалатын бұйымдар өте мол. Мысалы: иық бау, айыл, адырна, бау, баулық, балақ бау, белдік, бос мойын, бел көтерме, бүлдіргі, бишік, бұзау тіс, делбе, дерте түп, жырым, қарғы бау, құлақ бау, ноқта, өрме жүген, өмілдірік, өрме торсық, өрме ноқта, өрме шідер, өрме шылбыр, өрме божы, өрме шілия, өрме сапалақ, өрме салпыншақ, таралғы, тартпа, тұсамыс, кер айыл, қамшы, шыжым және т.б.
Қайысты өруге даярлау
Қайыстан түйін түйіп, өрім өру үшін алдымен таспа тіліп алу керек. Таспа тілетін пышақтың ұшы сүйір, жүзі жұқа, әрі мейлінше өткір болғаны жөн. Тілінетін қайысты сайлап алып, бір ұшын таспаның қажет санына қарай екі елідей мөлшерде жыра тіліп, көмекші адамға ұстатып қояды. Таспа тілуші бас бармағы мен пышақтаң арасына таспа тілімін қыса ұстап, пышақтың жүзін өзіне қарата тіледі. Таспаның ұштарын ажырата ұстап көмекші бірқалыпты ұстауы шарт. Осы әдіспен таспаларды біркелкі етіп шығару үшін, тілінген таспаны сыдырғышпен сыдырып шығу керек. Ол үшін тілінген таспаны сыдырғыштың керітілген тұсына салып, пышақтың жүзін сыдырғыштың сыртқы қапталына қажет мөлшерде сүйей ұстап, сыдырушы өзіне қарай тарта сыдырады. Таспаның оң жақ қапталын сыдырып болған соң, қайысты аудырып, сол жақ қапталын да осы әдіспен сыдырып шығуға болады. Егер қайыстың қалыңдығы біркелкі болмаған жағдайда, сыдырғыштың кертігіне қайыстың өң жағын төсей салып, пышақ жүзін қажет мөлшерде сыдырғышқа жанай ұстап, қайыс қалыңдығын біркелкі етіп сыдырып шықса, өрім әдемі болып көрінеді. Таспа тілгенде, сыдырғанда пышақты оқтын-оқтын жануышқа жанып отырған жөн. Егер таспа тілгенде немесе өргенде қайыстың бір ұшын ұстап отыратын көмекші кісі болмаған жағдайда суреттегідей әдіспен қайыс бауға шалып байлап қойып та жұмыс істеуге болады. Ондай бауды тұйық бау дейді. Сыдырғыштан өткен қайыстың қалдығын сыдырынды деп атайды.
Қайыс өрудің негізгі өрім түрлері
Қайыс өрудің негізгі өрім түрлері:
Жөргем
thumb|right|200px|Өрімнің жөргем деп аталатын түрі. Жөргем – жалғыз таспадан өрілген өрімнің ең оңай қарапайым түрі. Жас балаларға өрім өру өнерін үйреткенде жөргемнен бестаған жөн. "Жөргем" сөзінің шығу тегі белгісіз. Қазақ мал сойғанда малдың ішегіне, іш майын ұсақтап турап толтырады да, жөргемдей өріп, керегеге кептіріп қояды. Осылай өрілген ішекті де жөргем деп атайды. Әдетте, жөргемді "жуанның жіңішкеріп, жіңішкенің үзілетін" көктем уақытында асып жейді. Жөргем тұрмыста өрімді бос етіп өру қажет болғанда ғана қолданылады.
Бунақ
thumb|right|200px|Бунақтау. Қамшының өрімі мен сабын біріктіріп бекіту үшін бүркеншікті шегемен шегелейді. Сонымен қатар, мыс, жез, күміс т.б. металмен сақиналай мойнақтап, шылғи таспамен-ақ тастай етіп бекітетін тәсілді бунақтау деп атайды. Шикі теріден тілінген таспаны ылғалдап буғандықтан, кебе келе таспа тырысып тартылады да, өрімді сапқа мықтап бекітеді.
Қос қасқа
thumb|right|200px|Қос қасқа немесе қоқан түйіс өрімі. Екі таспадан өрілетін өрімнің бұл түрін шеберлер "қос қасқа" немесе "қоқан түйіс" деп атайды. Ол үшін екі таспаны жеке тіліп, қырларын сыдырғышпен сыдырып алып, айқастыра салады. Содан соң ретпен айқастыра отырып түйеді. Сонда халық шеберлері бүлдірге құйысқан т.б. түйгенде қолданатын түйін пайда болады. Осы әдіспен әрі қарай түйіп жалғастыра берсе, әдемі төрт қырлы өрім шығады. Өрімшілер осы әдіспен ортасына жұмыр қайыстан өзек салып, бүлдірге қалдырып, ұзындығын бір қарыстай төрт қырлап өріп, өрімнің ұштарын біркелкі етіп қарқып, шашақ ретін қалдырады да, ортасына өзек етіп қалдырған қайысты тіліп, жұмырлай өріп жалғастырады. Сонда өрімнің төрт қырлы тұсы қамшысап болады да, жұмыр өрілген тұсы өрімі болады. Міне осы әдіспен бүлдіргесі, сабы, өрімі тұтас өрілген жеңіл әрі сыпайы қол қамшы жасалынады.
Қос таспалы бұрама өрім
thumb|right|200px|Қос таспалы бұрама өрім. Бұл әдіспен өру үшін, қос қасқаны түйгендей етіп түйеді. Содан соң екінші таспаны бірінші таспамен төртінші таспаның үстін бастыра оң жаққа қайырады (3-сурет). Енді төртінші таспаны үшінші мен бірінші таспаның үстін бастыра солға қарай қайырады (4-сурет). Әрі қарай бірінші таспаны төртінші таспаның үстін бастыра, екінші таспаның тұйықталған жерінен өткізіп, солға тастап, өрімді өрбіте береді (5-сурет).
Үш таспа жалпақ өрім
thumb|right|200px|Үш таспа өрім. Үш таспаны халық шеберлері "бұрым өрім"" деп те атайды. Үш таспа көбінесе жалпақ түрінде кездеседі. Онымен дауылпаз, дабыл, шыңдауыл, кепшік, даңғыра сияқты үрмелі музыка аспаптарына керілген көннің жиегін бастыра көмкеріп, әдемі бүркеншікті шегелермен бекітеді. Аталған аспаптарға бауды үш таспадан өріп тағады. Айыл, өмілдірік, құйысқан жасағанда да осы өрімді пайдалануға болады. Үш таспаны жалпақтап өру үшін, алақан қалдырып, қайысты әдеттегідей жалпақтау етіп тіліп, қырларын сыдырғымен сыдырғып, тегістеп алу керек. Бірінші суреттегідей таспаларды 1, 2, 3 сандарымен белгіленеді. Содан соң 2-суреттегідей бірінші таспаны екінші таспаның астынан өткізіп, үшінші таспаның үстіне көлденең салып, оң жаққа тастайды. Келесі ретте үшінші таспаның үстіне көлденең салып, сол жаққа тастайды (3-сурет). Әрі қарай бірінші таспаны екінші таспаның астынан алып, үшінші таспаның үстіне көлденең сол жаққа тастайды (4-сурет). Өрім осы ретпен жалғаса береді. Өрімнің бұл түрі күрделі емес. Қажетті ұзындықты өріп болған соң, ұшын бекіту үшін 5-суреттегідей бір таспа мен қалған екеуін шалып, жұмысты доғаруға болады. Осы әдіспен өрілген өрім жадағай жалпақтау болып түседі.
Үш таспа жұмыр өрім
thumb|right|200px|Үш таспа жұмыр өрім. Үш таспаны жұмырлап өру үшін жеке-жеке үш таспа тіліп алып, сыдырып қырларын алу керек. Содан соң 2-суреттегідей әдіспен әр таспаны ретімен шалып шығады. Ең соңында 3-суреттегідей таспаларды тартып, жинақтап, әрі қарай осы тәсілмен өрімді жалғастыра берсе, әдемі, ширатыла біткен жұмыр өрім пайда болады. Халық шеберлері бұл өрімді "бұрама" немесе "бұраң бел" – деп те атайды. Егер өрімді жуандату қажет болса, ортасына жұмыр қайыстан өзек салу керек, немесе төрт, бес, жеті тіпті одан да көп таспа қосып өре беруге болады.
Төрт таспа жалпақ өрім
thumb|right|200px|Төрт таспа жалпақ өрім. Мұндай өрім өру үшін, алақан қалдырып, әдеттегідей төрт таспа тіліп, таспалардың қыртысындағы қырларын сыдырып, нөмірлеу керек. Содан соң бірінші таспаны екінші таспаның астынан, үшіншісінің үстінен, төртіншісінің үстінен өткізе оң жаққа тастау керек (3-сурет). Содан соң бірінші таспаны екінші таспаның үстіне, төртіншінің астынан шалып, үшіншінің астын бастыра сол жаққа қарай тастау керек. Осы тәртіппен әрі қарай өрімді жалғастыра беруге болады (4-сурет).
Төрт таспа жұмыр өрім
Бұл өрімді халық шеберлері мұрындық деп те аттайды. Мұндай өрім өру үшін алақан қалдыра төрт таспа тіліп, қырларын сыдырып, сыптығырланады. Содан соң бірінші таспаны екінші және үшінші таспаның астыннан шалып, төртіншінің үстін бастыра оң жаққа тастау керек. Әрі қарай төртінші таспаны бірінші таспамен үшінші таспаның астымен шалып, төрттіншінің үстін бастыра сол жаққа тастау керек. Осы тәсілді қайталап, өрімді әрі қарай жалғастырса берсе, әдемі жұмыр өрім шығады. Бұл – қамшы өрімнің қарапайым, әрі оңай түрі. Өрім өрумен жаңадан айналысып жүргендер үшін үйренуге қолайлы тәсіл. Өрімді қажетті ұзындықта өріп алған соң, ұшын бекітіп тұрып, сүмсуірдің дәл келетін көзінен өткізіп, сәл ылғалдап алып әрлі-берлі ысса, өрім біркелкі жатық болып шығады.
Бес таспа жалпақ өрім
thumb|right|200px|Бес таспа жалпақ өрім. Өрімнің бұл түрін бес қасқа деп те атайды. Бұл өрімді өру үшін, алақан қалдырып, әдеттегідей сәл жалпақтау бес таспа тіліп, біркелкі етіп қырларын сыдырып алады. Содан соң бесінші таспаны төртінші таспа мен үшінші таспаның үстін бастыра, сол жаққа тастап, бірінші таспаны екінші мен бесіншінің үстін бастыра, үшінші таспаның астынан шалып оң жаққа тастайды. Әрі қарай төрттінші таспаны бірінші мен үшінші таспаның үстін бастыра сол жаққа тастайды (3-сурет). Осы тәсілмен екі жаққа алма кезек бір таспадан ауыстырып өре отырып, әдемі жалпақ өрім шығарылады. Бұл өрім құстың таңдайына ұқсайтындықтан "құстаңдай" немесе "бестаңдай" деп те атала береді (4-сурет).
Бес таспа жұмыр өрім
thumb|right|200px|Бес таспа жұмыр өрім. Бұл өрім бестемше деп те аталады. Оны өру үшін, алақан қалдырып, бес таспа жұмырлана, сыптығырлана тілініп, сыдырыланады. Әрі қарай бесінші таспа төртінші, үшіншіні екінші таспалардың астынан шалынып, сол жаққа қарай түседі де, бірінші таспа олардың барлығының астынан шалынып, оң жаққа тасталады (2-сурет). Содан соң бесінші таспа екінші мен үшінші таспаның үстінен басып шалынып, екінші таспаның астынан шалынып, сол жаққа қойылады (3-сурет). МОсы тәртіппен қайталап өре берсе, бес таспадан өрілген әдемі, жұмыр өрім шығады (4-сурет).
Алтыбасар
thumb|right|200px|Алтыбасар өрім. Алты таспа жалпақ өрім – жалпақтау алты таспа тіліп, сыдырып, сыптығырланады. Бұл өрімді ортасынан бастап өрген жөн. Ол үшін үшінші таспаны төртіншінің үстін бастыра, бірінші таспаның астынан шалып, алтыншы таспаны көлденең бастыра оң жаққа тастайды (2-сурет). Содан соң төртінші таспаны екінші таспаның үстін бастыра, екінші таспаның астынан шалып, екінші таспаның үстін көлденең бастыра, бірінші таспаның астына келтіріп, сол жаққа қарай тастайды (3-сурет). Осы ырғақпен өрім өруді қайталап өрбіте беруге болады. Өрімнің алты таспадан өрілген осындай жалпақ түрін халық шеберлері "алтыбасар" деп атайды (4-сурет).
Алты таспа жұмыр өрім / жыланбауыр
thumb|right|200px|Жыланбауыр өрім. Алты таспа жұмыр өрімнің бұл түрін, шеберлер "бұзаутіс" деп те атайды. Ел аузында: "алты таспа бұзаутіс, былжырамай аттан түс!" – деген сөз осыдан қалса керек. Өрімнің бұл түрін өру үшін, алақан қалдырып, алты таспа тіліп, жұмырлап сыдырып, сыптығырланады. Бұл өрімді өру үшін төртінші таспаның үстінен көлденең бастыра, екінші таспаның астынан шалып, солға қарай қайырылады да, бесінші таспаны үшінші таспаның астынан өткізіп, сол жаққа қарай қайырады. Алтыншы таспаны қалған таспалардың астыннан шалып, екінші, төртінші таспаны бірінші, төртінші, алтыншы таспалардың астынан шалып, сол жаққа қарай тастайды (3-сурет). Әрі қарай осы тәртіппен қайталап өрімді өрбіте берсе, жұмыр өрім шығады (4-сурет).