cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ла-Сель-ла-Форж
Ла-Сель-ла-Форж (La Selle-la-Forge) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61466, пошта индексі — 61100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1316 адамды құрады. Халық тығыздығы — 158,17 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Константин Аристархович Большаков
Константин Аристархович Большаков – орыс ақыны, прозаик.
Өмірі
1895 жылы 26 мамырда Мәскеу қаласында дүниеге келген. 14-15 жасқа келгенде өлеңге деген шабыты ояна бастаған. Осы жасында орыс ақыны Валерий Брюсовпен танысады. 1911 жылы гимназияда оқып жүріп алғашқы кітабы – өлеңдер мен проза жинағы «Мозаиканы» жарыққа шығарады.
1913 жылы 7-Мәскеу гимназиясын бітірген соң, Константин Мәскеу Университетінің заң факультетіне түседі. 1914 жылы аталмыш университетті тастап, Николай кавалеристік училищеге түседі. Оны тәмамдаған соң, Большаков армияға шақыртылады.
Қызметі
Әскери қызметте 7 жыл бойы жүрген кезінде шығармаларын газет беттеріне және жинақтарда басылымға беріп отырады. 1918 жылы ол Қызыл Армияда шайқасқа қатысады. Азамат соғысы кезінде Севастопольде әскери комендант қызметін атқарады.
Еңбектері
Бірнеше роман мен повесть жазған. Соның ішінде тарихи роман «Бегство пленных, или История страданий и гибели поручика Тенгинского пехотного полка Михаила Лермонтова» және автобиографиялық роман «Маршал сто пятого дня». Константин Большаков Совет жазушыларының кеңесінің мүшесі болған. 15 қыркүйек күні Большаков тұтқындалған.
Дереккөздер
Санат: Тұлғалар Санат:Орыс жазушылары Санат:Орыс ақындары
Ғылыми нәтижелер
Ғылыми нәтижелер - автордың іргелі зерттеулерін орындау негізінде қабылданған, ғылыми бағыт дамуына сәйкес жаңа жетістіктер.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Требеф
Требеф (Tresbœuf) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Редон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35343, пошта индексі — 35320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1179 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,55 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Екатериновка (Жамбыл ауданы)
Екатериновка — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Қазан ауылдық округі құрамындағы ауыл.
2015 жылғы бокстан Азия чемпионаты
2015 жылғы бокстан Азия чемпионаты 26 тамыз бен 5 қыркүйек аралығында Бангкок қаласында (Тайланд) Тхаммасат университетінің аренасында өтті. Жүлделер 10 салмақ дәрежесі бойынша берілді.
Сілтеме
Санат:Бокстан Азия чемпионаттары Санат:Тайландтағы Азия чемпионаттары Санат:Бангкокта өткен халықаралық спорт жарыстары
Лепин (Па-де-Кале)
Лепин (Lépine) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,82 км² шамасында.
Екатериновка (Жамбыл ауданы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 405 адам (196 ер адам және 209 әйел адам) болса, 2009 жылы 279 адамды (134 ер адам және 145 әйел адам) құрады.
Лепин (Па-де-Кале)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 281 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,97 адам/км².
Екатериновка (Жамбыл ауданы)
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері
Ғылыми әзірлеулер
Ғылыми әзірлеулер - экономиканың технологиялық дамуының аса зор мәні бар, технология мен белгілі техника түрлерінін автормен усынылған жаңа ғылыми қондырма.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Лепин (Па-де-Кале)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Азас-Аррос
Коммунаның INSEE коды — 64064, пошта индексі — 64660.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Сүйек жаңғырту
Дереккөздер
Ел аузынан Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қамба қанкөбелегі
Қамба қанкөбелегі – кәдімгі күйе көбелектер тұқымдасына жататын ұсақ көбелек. Бұлар жер шарында өте көп (Қазақстанның барлық облыстарында) тараған. Дән, тұқым, азық-түлік өнімдері мен саңырауқұлақтарды зақымдайды. Денесінің ұзындығы 6 – 8 мм, қанаттарының өрісі 9 – 14 мм. Жылына 1 – 2 рет жұмыртқалап, өсіп-өнеді. Жұмыртқаларын (100-шақты) бір-біріне жабыстырып астық дәндерінің бетіне салады. Жұмыртқадан шыққан ақсары, басы қоңыр, кейде сарғыш қоңыр түсті жұлдызқұрттары (ұзындығы 10 мм-дей) алғашқы кезде астық дәндерінің ішін кеміреді. Олар өсе келе дәннің сыртын жеп, зақымданған дәндерді денесінен шығатын өрмек жіптермен шырмап тастайды. Күзде қамбаның керегелері, діңгектері, төбелеріне өрмелеп еніп, сол жерде қыстап шығады. Қамба қанкөбелегінің ішінде ең көп тарағандары: диірмен қанкөбелегі (Ephestіa kuehnіella); дән қанкөбелегі (Ephestіa elutella); ұн көбелегі (Pyralіs farіnalіs), т.б. Күрес шаралары: қамба, қойма, қырманды тазалап, әр түрлі инсектицидтермен дезинсекциялау; Қамба қанкөбелегі түскен дән мен жармаларды дән тазалайтын машинамен тазарту; желдету, кептіру.
Дереккөздер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Юкон
Дереккөздер:
Санат:Канада өзендері Санат:Беринг теңізі Санат:АҚШ өзендері
Максим Александрович Бордачев
Клубтық
"Неман" (Гродно) клубының түлегі. Карьерасында Ресей және Беларусь чемпионаттарында доп тепті.
Ұлттық құрама
Бір қызығы, 2020 жылы 6 қыркүйекте құрамадағы үшінші голын тағы да Қазақстан қақпасына енгізді (2:1). Бұл УЕФА Ұлттар Лигасының С лигасы болатын.
Дереккөздер
Санат:Беларусь футболшылары Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Партизан Минск ФК ойыншылары Санат:БАТЭ ФК ойыншылары Санат:Томь ФК ойыншылары Санат:Ростов ФК ойыншылары Санат:Орынбор ФК ойыншылары Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары
Ғылыми баяндама
Ғылыми баяндама - негізгі идеяларда жасалған зерттеулердің нәтижелері берілетін, ғылыми конференцияда (ғылыми семинар, симпозиумде) жасалатын баяндама.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Розация
Розация (Rosazia) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,72 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A262, пошта индексі — 20121.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 58 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2,94 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
1626 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1626 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1626 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Сатанғұл Тәжиеұлы
Сатанғұл Тәжиеұлы (1884, Маңғыстау түбегі, Александровск порты – 1960) – бағбан. 1911 – 60 жылы Маңғыстаудағы Т.Г. Шевченко бауының бағбаны, директоры, Шевченко мұражайының директоры (1932 – 49) болды. Сатанғұл бақтың аумағын ұлғайтып, онда Маңғыстаудың климатына өсе алатын өсімдік түрлерін: қытай жөкесі, қарағаш, жыңғыл, тұт, жиде, терек, қараған, т.б. сәндік гүлдер мен бұталар отырғызды. Сол бақта Шевченконың ескерткішін орнатуда үлкен еңбек сіңірді. Сатанғұл өзінің мақалаларын мерзімді баспасөз («Черноморская коммуна», «Радяньска Украина», «Мәдениет және тұрмыс», т.б.) бетінде жариялап отырды. «Үлгілі еңбегі үшін» (1946) медалімен, Қазақ КСР Жоғарғы. Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1957, 1958), Украина Жоғарғы. Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1959) марапатталған. Форт-Шевченко қаласының бір көшесі Сатанғұл есімімен аталады.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1884 жылы туғандар
Чукадыбаш
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
IC 3523
IC 3523 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 169559.
Сыртқы сілтемелер
IC 3523 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Мойнына бұршақ салу
Мойнына бұршақ салу. Қазақтың ертеден келе жатқан ғұрпы, ырымы. Ертеде баласы жоқ адамдар немесе балаға зар болып жүрген адамдар мойнына көгеннің бұршағын салып Алла Тағаладан перзент сұрап жалбарынған, жылаған. Мойынға бұршақты бала тілегенде ғана салады.
Дереккөздер
Ел аузынан
Айыртау ауылдық округі
Айыртау ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы әкімшілік бірлік. 1998 жылға дейін Қанай ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Айыртау, Жаңа Канайка ауылдары кіреді. Орталығы – Айыртау ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2520 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұлан ауданы ауылдық округтері
Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?
«Сұм дүние тонап жатыр, ісің бар ма?.. » - Абайдың 1898 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 3 шумақтан тұрады. Өмірдің қатал тауқыметін, алдамшы өкінішін, баянсыз өткіншілігін шұғыл қойылған сұрақтар түрінде көлденең тартады. Әрбір сұрақтың жауабы ерекше леппен айтылған ақын сөзінің өзінен туындап отыратын тәрізді. Әр шумақтың жеке тармақтарында ауыр ойдың зілі бар. Сонымен қатар: деген сияқты салмақты жүк арқалаған қанатты сөз тіркестері, бейнелі ой орамдары мол ұшырайды. Өмір озып, күн өткен сайын адамға тіршілік өктемдігі бата береді. Соның ығына түсіп, ықпалына көніп, жалған сөйлеме, ұжданыңды алдама, аярлыққа барма дейді өлең лұғаты. Өлең 11 буынды қара өлең үлгісінде жазылған. Түпнұсқа Мүрсейіт қолжазбаларынан алынып, алғаш рет 1909ж. С.Петербургте жарық керген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнан-байұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туындының басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. 1909, 1939 жылғы басылымдарында 1-шумақтың 4-жолы «Желіккен жерге тықпас кісің бар ма?!», 1945, 1954 жылғы жинақтарда «Желікпен жерге тықпас кісің бар ма?!» деп алынса, 1957, 1977 жылғы басылымдарыңда Мүрсейіт қолжазбаларына сәйкес «Желігін жерге тықпас кісің бар ма?!» деп өзгертілген. Сондай-ақ 1909, 1922, 1933 жылғы жинақтарда: деген соңғы шумақ берілмеген. Бұл жолдар Мүрсейіт қолжазбаларынан алынып, туңғыш рет 1939 жылғы жинақта басылған. Өлең ағылшын,башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.
Төре бітік жазуы
“Төре бітік” жазуы – қыпшақ-армян жазба ескерткіші. Ескерткіш төрелер (заңдар) жинағы мен іс жүргізу кодекстерінен құралған, 1519 – 1689 жылдар аралығында жазылған.
Құрамы
Түркілердің құқықтық тарихында маңызды рөл атқарған “Төре бітік” жазуы 3 бөлімнен тұрады:
Сипаттама
Жинақтағы баптардың басым бөлігі армян заңдарына ұқсамайды, олардың бәрі дерлік қыпшақ өміріне байланысты жазылған, демек оларды қыпшақтардың өздері құрастырған. Ескерткіш жалпы 125 баптан, ал іс жүргізу кодексі 99 баптан тұрады, қыпшақ өмірінің құқықтық ерекшеліктеріне байланысты 25 жаңа бап енгізілген.
Мазмұны
“Төре бітік” жазуы өз заманындағы қыпшақтар өмірінде маңызды орын алған әлеуметтік, шаруашылық, саяси, әкімшілік, отбасы, сауда-саттық, қылмыстық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы саналады. Онда қылмыскерлерге жаза қолдануға байланысты нормалар мен қазіргі қазақ тілінде қолданыста жоқ көптеген заңи терминдер орын алған. Мысалы: төреші, жарғышы (судья), жақсылар алқасы (присяжные заседатели), төре (заң, құқықтық норма, жеке және заңи тұлғалардың құқығы), т.б. Ескерткіште төреліктің антқа негізделе жүргізілетіндігі, ант ішудің қалай өтетіндігі жазылған. Отбасы мен оның мүшелерінің қарым-қатынасына байланысты, мұрагерлікке қатысты нормалардың 78-бабында: “Егер ұл-қыз ата-анасын тыңдағысы келмесе, олардың дұрыс тәрбиесіне жеңілтектікпен қараса, ондай балаларды қарғыс атқан деу керек. Ол үшін Тәңірінің бұйрығы былай: ондай ата-ана сондай ұл-қызын қуып жібере алады” деп жазылған. Ескерткіште мағынасы түсініксіз баптар да кездеседі.
Сілтеме
Санат:Жазба ескерткіш
Теңіз экожүйелері
Теңіз экожүйелері - континенттік қайраңдардың, терең сулы пелагиальдық қабаттардың және інжулік кедертастардың организмдерінен тұратын теңіздер мен мұхиттардың экожүйелері. Бұл экожүйелер өте бай биотаны құрайды. Теңіздерде аралдық экожүйелер де таралған.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Кошава (Видин облысы)
Кошава (Кошава) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Видин қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 436 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3771. Телефон коды — 09353. ЕКАТТЕ коды — 39147.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
NGC 7515
NGC 7515 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 19 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7515 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70699, UGC 12418, MCG 2-59-8, ZWG 431.15, NPM1G +12.0583, IRAS23103+1224.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Қайырлық
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай Республикасы өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Бекет Өтетілеуов
Бекет Өтетілеуов (1.7. 1883, Қостанай облысы, Алтынсарин ауданы, Обаған ауылы – 9.7.1949) – ақын, аудармашы, ағартушы, педагог.
Шығармалары
Осы кітаптардан кейін Өтетілеуов жазушылықты біржола қойып, педагогтік қызметпен айналысқан. Ғ.Мүсіреповтің “Автобиографиялық әңгімесінде” Өтетілеуовтің ұстаздық бейнесі суреттелген.
Большие Топки
Большие Топки — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Речка өзенінің сол жағалауынан 237 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақ тілі: Барлық мамандықтардың жалғастырушы деңгейіне арналған оқу құралы
Қазақ тілі: Барлық мамандықтардың жалғастырушы деңгейіне арналған оқу құралы — 2009 жылы Алматы қаласы «Қазақ-Британ техникалық университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ж. Дәулетбекова, редакторы — А. Қ. Далабаева. Беттер саны — 159.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-7047-01-6.
Терасса
Терасса - үйдің айналасындағы, кейде алдыңғы жағындағы, төбесі ашық немесе діңгек-шатырлы алаң.
Дереккөздер
Санат:Механика
Пикан (Каштру-Дайри)
Пикан (Каштру-Дайри) (Picão (Castro Daire)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Каштру-Дайри муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 267 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 39,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Уом Ривэр (Айдахо)
Уом Ривэр (Warm River) — Айдахо штатының Фримонт округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.9 км². FIPS коды — 16-85420.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Фримонт округы (Айдахо)
Вундерслебен
Вундерслебен (Wundersleben) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Зёммерда ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 701 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 68 062. Муниципалитеттің басшысы — Эстер Бретерниц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Қаратөбекөл
Қаратөбекел – Қазақстандағы ертедегі бекініс орны. Байзақ ауданы Жетібай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде. 1936 ж. Жетісу археолгия экспедициясы (жетекш. А.Н. Бернштам) зерттеген. Бекініс тік төртбұрыш етіп дуалдармен қоршалған. Солтүстік бөлігінде қамал (цитадель) салынған. Қалаға кіретін қақпа оңтүстік жағындағы дуалдың ортасынан жасалған.
Дереккөздер
Санат:География
Динамикалық көлем
Динамикалық көлем — су айдынының горизонтальдық жағдайларға қатысты ауытқуына байланысты алынған статистикалық көлемдердің бөгендегі су көлемін дәлмедәл сипаттай алмауы.
Бұл ауытқулар су бетінің қисық сызығымен анықталады. Оның пішіні бөгет бойындағы тежелу биіктіктеріне, арнаның гидравликалық ерекшеліктеріне, шығынның шамасы мен оның ағын бойымен таралуына байланысты. Табиғи деңгейді азырақ тежейтін қондырғыларда айдынның горизонтальдық ауытқуының маңызы зор, сондықтан оны есепке алмау — су шаруашылығындағы есептеулер нәтижесін бұрмалауға әкеліп соқтырады. Мұндай жағдайларда ағынды реттеу, есептеу жұмыстары жоғары бъефке белгілі бір көлемдегі су келуі мен шығыны кезіндегі айқын көрінетін су беті сызығына байланысты, яғни бөгеннің динамикалық көлемдері арқылы атқарылуы тиіс.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Келінтөбе ауылдық округі
Келінтөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Келінтөбе ауылы кіреді. Орталығы – Келінтөбе ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3569 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Кіші Лоча
Кіші Лоча — Ресейдегі өзен. Тверь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Лоча өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Жоғарғы Еділ бейшлотынан Зубцов қаласына дейін, Вазуза өзенін қоспағанда бастауынан Зубцов су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бахенбюлах
250px|thumb|Картада орналасуы Бахенбюлах (Bachenbülach) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Бюлах округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3719 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.25 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 51, пошта индексі — 8184.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Оранка
Оранка — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Медынка өзенінің сол жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Ибарама
Ибарама (Ibarama) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Риу-Гранди-ду-Сул штатының шығыс-Орталық бөлігі мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санта-Крус-ду-Сул экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Қала 1987 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Гёссенберг
Гёссенберг (Gössenberg) — Аустриядағы коммуна. Штирия федералды жеріне қарасты Лицен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 270 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 31.91 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GB, ресми идентификациялық коды — 6 12 12.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Хельмут Райнбахер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Рордорф
Рордорф (Rohrdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Розенхайм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Жәңгір-Керей хан
Бөкейұлы Жәңгір хан (1801—1845) — Кіші жүздің Әбілқайыр хандығынан бөлініп шыққан Бөкей ордасының соңғы ханы, Әбілқайырдың шөбересі, Нұралының немересі. Оның шын аты Жиһангер.
Өмірбаяны
Әкесі Бөкей Еділ мен Жайық арасындағы елін әуелі сұлтандық дәрежеде басқарады да, кейін орыстың қазақ хандықтарын бөлшектеп, әлсірете беру саясатына орай 1812 жылы хан атағын алады. Бірақ ол хандықтың қызығын көп көре алмай, 1815 жылы қайтыс болады. Хан тағы мұрагерлік жолмен Бөкейдің артында қалған үш баласының үлкеніне берілетін, бірақ оның сыртта (Астрахань губернаторы Андреевскийдің үйінде) оқып жүруіне байланысты, ер жетіп, оң солын жете танығанша билікті Бөкейдің інісі Шығай сұлтан қолға алады.
Еуропалық білім алып, орысша тәрбиеленіп, хандықты әкімшілік жағынан басқару тәсілдерін үйреніп келген жас жігіт 1823 жылдан бастап билік тізгінін өз қолына алғаннан кейін, патша өкіметінің саясатын бұлжытпай орындап, Батыс Қазақстанда жүзеге асырушы қуыршақ ханның бірі болады.
Ішкі Орданың іргесі бекіп, ішкі әлеуметтік — шаруашылық жағдайы қалыптасып, нығайған тұсы 1823 — 1845 жылдары Жәңгір хан басқарған кезең болатын. Көзі ашық, көкірегі ояу, орыс, татар, араб, парсы тілдерін жетік меңгерген Жәңгір Ресей үкіметінің көптеген наградаларымен марапатталып, алтын тәжбен безендірілген I дәрежелі Әулие Анна орденінің кавалері атанып, генерал — майор шеніне дейін көтерілген тұңғыш қазақ ханы.
Матросово (Солтүстік Қазақстан облысы)
Матросово — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Қазан ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.
Жәңгір-Керей хан
Өмірбаяны
Жәңгір 1824 жылдың күзінде Орынбор муфтиі Мұхамеджан Хусейновтың қызы Фатимаға үйленеді. Фатима европаша білім алған, тілдерді жетік меңгерген, би, музыкаға жақын болатын.
Матросово (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.
Жәңгір-Керей хан
Өмірбаяны
1826 жылы хан Жәңгір жұбайы Фатима ханшамен Орыс патшасы Николай I-нің таққа отыру рәсіміне шақырылады. Мәскеу қаласында өткен салтанатта Фатиманың білімділігі мен мәдениеттілігіне орыс интеллигенциясы, Фатиманы биге шақырған Николай патшаның өзі де, оның орысша таза сөйлеп, билегеніне тәнті болады.
Матросово (Солтүстік Қазақстан облысы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 107 адам (57 ер адам және 50 әйел адам) болса, 2009 жылы 65 адамды (34 ер адам және 31 әйел адам) құрады.
Жәңгір-Керей хан
Өмірбаяны
1827 жылы Жәңгір хан патшаға ерекше шеберлікпен жасалған киіз үй сыйға тартады. 1829 жылы императрица Александра Федоровна Фатима ханшаға бразилия топаздарымен безендірілген алтын диадема, тарақ және сырға сыйлайды.
КОНКАКАФ Ұлттары чемпионаты 1981
Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының сегізінші жарысы, Гондураста өтіп, алаң иелері чемпион атанды. Сондай-ақ бұл турнир 1982 жылғы әлем чемпионатының іріктеу турнирі рөлін де атқарып, Гондурас пен Сальвадор әлем чемпионатына жолдама алды.
Жәңгір-Керей хан
Өмірбаяны
Жәңгір билік еткен кезде Еділ, Жайық өзендері мен Каспий теңізінің жағалауындағы жерлерді қазақ шаруаларының пайдалануына тиым салынады. Олардың бұл өңірлерге мал жаюға, балық аулауға қақылары болмайды. Бұған салықтың көбеюі мен бөлісінде шаруалар үлесінің кемуі келіп қосылды да, осының бәрі жиылып келіп, Бөкей ордасында Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісұлы бастаған шаруалар көтерілісінің тууына әкеп соғады.
Матросово (Солтүстік Қазақстан облысы)
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
КОНКАКАФ Ұлттары чемпионаты 1981
Матчтар
Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогы Санат:1981 жылғы футбол Санат:Гондурастағы футбол
Жәңгір-Керей хан
Өмірбаяны
Жәңгір хан өзі билік құрып тұрған кезде елді отырықшылыққа көшіру, мектеп ашып балаларды оқыту мәселесіне ерекше көңіл бөлді. Ол ашқан мектептен білім алған алғашқылардың бірі белгілі қазақ этнографы, Орыс география қоғамының қызметкер мүшесі Мұхаммед-Салық Бабажанов бұл ретте былай деп жазады: ''…ханның ықпалымен және жанашырлығымен Ордадағылар білімнің қажеттілігін сезіне бастады. Шәкірттер мен мұғалімдерді ынталандыру үшін марқұм хан ақшасын да, өзінің ынтасы мен ордалықтарға оқу білімнің пайдасы жөнінде түсіндірмек болған ынтасын да аямады. Өзінің сарайында мектеп ашып, 60 адам ислам діні, орыс жазуы және тіл жөнінде дәріс алды. Бұл мектеп сарай маңында осы күнге дейін «Жәңгір мектебі» деп аталып келді. Ондағы 30 бала Орданың шаруашылық қаржысы есебінен білім алуда.''
300[x|thumb|left|Жәңгір хан кесенесі Кезінде Жәңгірдің өзі де Қазан университетінің кітапханасына араб, парсы, түркі тілдерінде жазылған маңызды қолжазбаларды сыйға тартады. Оның ағартушылықты таратуға деген еңбегін құрметтеп, 1844 жылы университеттің ғылыми кеңесі Жәңгірді «Қазан университетінің құрметті мүшесі» етіп сайлайды. Жәңгір орыс басылымдарын, газет-журналдар, әртүрлі кітаптар алдырып, бай кітапхана қорын жинақтаған. Оның үйіндегі жеке кітапханасында «Северная пчела», «Отечественные записки», «Современник» басылымдары, Шинкелдің «Архитектура XIX ст.», Гогольдің «Мертвые души» кітаптары болған.
Жәңгір хан бойында жақсылығы мен жамандығы жарыса өріліп, атқарған ісінен орайына қарай осының екеуі де көрініс беріп тұратын күрделі тұлға. Жақсысын көріп, асқақтатып, аспанға шығармай, жаманын көріп, жатқа санап, жарға итермей, адамгершілікті биік парасаттылықпен тарихи бағасын берер кез енді келді деп білеміз. Қалайда Жәңгір ханның халқымыздың тарихында өзіндік орны бар екені ешқандай дау тудырмаса керек.
Жәңгір хан қайтыс болғаннан кейін Бөкей ордасындағы хан өкіметі жойылып, басқару жүйесі қайта құрылды.
Дереккөздер
Санат:Бөкей әулеті Санат:1801 жылы туғандар Санат:1845 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ хандары Санат:Әулие Анна ордені Санат:Төрелер
Альхендин
Альхендин (Alhendín) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-де-Гранада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6934 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 10 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Альфонсо Педраса
Альфонсо Педраса Саг (Alfonso Pedraza Sag; 9 ақпан 1996 жыл, Сан-Себастиан-де-лос-Бальестерос) — испаниялық футболшы, "Вильярреал" клубының қорғаушысы.
Командалық
«Вильярреал»
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Вильярреал ФК ойыншылары Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Алавес ФК ойыншылары Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
NGC 3001
NGC 3001 — Antlia шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 30 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3001 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28027, ESO 434-38, MCG -5-23-14, UGCA 183, AM 0944-301.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Antlia (шоқжұлдыз)
Құлагер (фильм)
«Құлагер» — толық метражды көркем фильм. 1972 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.
Сюжеті
Бұл фильм ХIX ғасырда өмір сүрген ақын, сазгер Ақан Серінің өмірі, адами болмысы, тұлпары Құлагердің тағдыры турасында түсірілген.
Құлагер – қазақ даласына танымал тұлпар. Оқиға желісі өмірден алынған. Қазақтың белгілі ақыны Ілияс Жансүгіровтың дәл осы аттас поэмасы бар.
Фильмнің поэтикалық құрылымы поэмадан негіз алады. Фильмде қазақтың сайын даласында бүкіл ел сыйлаған Сағынайдың асы суреттеледі. Бәйгеге Ақан Сері де өзінің бапталған сәйгүлігін қосып, мылқау баласына тізгін береді. Алайда Құлагерге Батыраштардың балтасы сілтеніп, мәреге жете алмай жығылады.
Дереккөздер
Санат:КСРО тарихи драма фильмдері Санат:Қазақфильм фильмдері
Итермелепш
Итермелепш (Проталкивагель) —сым суыргыштың козінен қүбыр, шыбықша сияқты бүйымдарды, немесе олардың үшын, күштеп итере өткізуге арналган, қысқыш қүралы бар арбаша түріндегі, сымсуыр орнақтың бір бөлігі.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Юкон Таулы Үстірті
Юкон Таулы Үстірті, Солтүстік Америкадағы Кордильера тау жүйесінің солтүстік бөлігінде. АҚШ (Аляска) және Канада жерінде. Биіктігі 1500 – 2000 м-лік жұмырланған массивтерден тұрады. Негізінен кембрийге дейінгі және палеозойдың шөгінді және кристалдық жыныстарынан және жас жанартаулық жабындылардан түзілген. 200 – 500 м биіктіктегі қазаншұңқыр түбі төрттік кезеңнің борпылдақ түзілімдерінен тұрады. Климаты субарктик., континенттік; батысында Тынық мұхиттың әсері бар. Орташа температура қаңтарда –15 – 20С, шілдеде 9 – 15С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 250 – 300 мм. Көпжылдық тоң қалыптасқан. Юкон өзені алабының тармақтары тарамданған. Террассалар мен аңғар бойы беткейлерінде 400 м биіктікке дейін – қылқан жапырақты орман, жоғарыда – сирек орман таулы тундра өсімдіктеріне ұласады. Алтын, мыс, қорғасын, таскөмір, мұнай кен орындары бар.
Мелитополь (Абай облысы)
Мелитополь — Абай облысы Көкпекті ауданы, Шұғылбай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Көкпекті ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Көкпекті ауданы елді мекендері
Пьяченца-д'Адидже
Пьяченца-д'Адидже (Piacenza d'Adige) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1408 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 76 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Пошта индексі — 35040.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Antonio abate.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Гэйтс (Орегон)
Гэйтс (Gates) — Орегон штатының Marion округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 471 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 41-28200.
Бейнетте
Бейнетте (Beinette) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2984 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 176 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 12081.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Диссертацияның ғылыми біліктілік деңгейі
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Қорықтық құю
Қорықтық құю.Қазақтың көнеден келе жатқан емдік ғұрыпы. Бесікте жатқан сәбилер шошып оянғанда көз қарақты кісілер Баланы ұшықтап, дұға оқиды және қорғасынды ертіп, бесіктің бас жағына ұстап, ыдыстағы майға құятын болған, сол құйылған қорғасыннан шыққан бейнеге қарап неден қорыққанын болжайды және оны бесіктің басына іліп қояды. бұл енді қорықпасын деген ырымы болса керек. сонымен бірге басқада ауырған адамның төбесінің үстіне (басына тигізбей) май құйылған табаны әкеліп, екінші бір ыдыста қорытылған сұйық (ыстық) қорғасынды оның үстіне құйып кеп жібереді. Сонда «шар» етіп кішкене қорға-сын сұйығы бір бейне қал-пына түседі. Емші соған қарап ауруға «Сіз иттен немесе адамнан, жыланнан қорыққансыз» дегендей болжам айтып, ауруды жазылатынына сендіреді. бұл бір жағынан қорқып ауырған адамдар үшін психологиялық ем болса керек.
Дереккөздер
Ел аузынан
Кыча-Вож
Кыча-Вож — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вонил өзенінің сол жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
1627 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1627 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1627 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Нисе-сюр-Ер
Нисе-сюр-Ер (Nicey-sur-Aire) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Коммерси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55384, пошта индексі — 55260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 109 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,9 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Никита Викторович Наумов
Никита Викторович Наумов (Мікіта Віктаравіч Навумаў; 15 қараша 1989 жыл, Витебск) — беларусь футболшысы, Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен "Жетісу" клубының қорғаушысы.
Карьерасы
2007 жылы "Нафтан" клубымен келісім шарт жасасты.
2010, 2011 жылдары "Полоцк" клубында жалда ойнады.
2012 жылы "Нафтанға" оралды да, негізгі құрамда ойнай бастады. Маусым соңында Беларусь кубогы иегері атанды.
2016-18 жылдары туған қаласындағы "Витебск" клубында доп тепті. 2018 жылдың басында "Атырау" клубына ауысудың мүмкіндігі туды, бірақ нәтижесінде "Витебсіде" қалды.
2019 жылы қаңтарда "Жетісуға" ауысты. 2019 жылғы Қазақстан чемпионатындағы алғашқы ойындары сәтті өтті, "Жетісу" алғашқы екі турда да жеңіске жетті және бұл екі ойында да Наумов бір голдан соқты.
Сілтемелер
Санат:Беларусь футболшылары Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Нафтан ФК ойыншылары Санат:Полоцк ФК ойыншылары Санат:Витебск ФК ойыншылары Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов
Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (шын есімі Мұхаммед Қанафия; 1835, Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы, Құсмұрын жері — 10 сәуір 1865, Көшентоған, Жетісу) — қазақтың ұлы ғалымы, XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда туған демократтық, ағартушылық мәдениеттің тұңғыш өкілдерінің бірі, шығыстанушы, тарихшы, фольклоршы, этнограф, географ, ағартушы. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен «Шоқан» аталып кеткен.
Өмірбаяны
Шоқан 1835 жылдың қараша айында Құсмұрын бекетінде қазіргі Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы Құсмұрын жерінде атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов отбасында дүниеге келген. Әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы сол кезде Аманқарағай дуанының (орталығы Қараоба мекені) аға сұлтаны болған. Округ орталығы 1844 жылы Құсмұрын қамалына ауысқаннан кейін дуан аты Құсмұрын болып өзгертілді. Шоқанның өз атасы Уәли Орта жүздің ханы болған. Арғы атасы Қазақ Ордасының Ұлы ханы Абылай, Шоқан оның шөбересі. Шоқанның балалық шағы қыс кезінде Обаған бойындағы Күнтимес ордасында, жазда Есілдің оң саласы Аққанбұрлық алабындағы ата жайлауда өткен. Әжесі Айғаным тұратын Сырымбеттегі хан ордасында да балдәурен күндерін өткізген.«Жеті жұрттың тілін білуге тиісті» хан тұқымы болғандықтан, Күнтимес ордасындағы әкесі ашқан ауыл мектебінде хат таныған Шоқан сол мектепте ортағасырлық қыпшақ-шағатай тілін меңгереді, парсыша, арабша тіл сындырады.Шоқанның жақын туыстарының естеліктеріне қарағанда, ол бала кезінен білімге бейім әрі құмар болған. Шоқан тарихи аңыз-әңгімелерге ерте бастан-ақ қызыққан. Ол жастайынан данагөй билердің әңгімелерін, акындардың өлең- жырларын зор ықыласпен тыңдап өсті. Оған тәрбие беруде сұлтан әулетінен шыққан әжесі Айғанымның ықпалы күшті болды. Ол жас Шоқанға ежелгі қазақ аңыздарын, аңыз-әңгімелерін, мақал-мәтелдері мен даналық сөздерін жиі айтып отыратын. Шоқан 12 жасына дейін Құсмұрындағы мектепте оқып, мұсылман діні ілімімен танысты. Шоқан ауылдық бастауыш мектепте оқып жүріп-ақ араб, парсы, шағатай тілдерінің негізін үйреніп алды. Шоқанның жақын туыстарының естеліктеріне қарағанда, ол бала кезінен білімге бейім әрі құмар болған. Шоқан тарихи аңыз-әңгімелерге ерте бастан-ақ қызыққан. Ол жастайынан данагөй билердің әңгімелерін, акындардың өлең-жырларын зор ықыласпен тыңдап өсті. Оған тәрбие беруде сұлтан әулетінен шыққан әжесі Айғанымның ықпалы күшті болды. Ол жас Шоқанға ежелгі қазақ аңыздарын, аңыз-әңгімелерін, мақал-мәтелдері мен даналық сөздерін жиі айтып отыратын. Шоқан 12 жасына дейін Құсмұрындағы мектепте оқып, мұсылман діні ілімімен танысты. Шоқан ауылдық бастауыш мектепте оқып жүріп-ақ араб, парсы, шағатай тілдерінің негізін үйреніп алды.
Шоқанның ата-бабалары атақты сұлтандар әулетіне жатады. Оның арғы бабасы Абылай хан XVII ғасырдағы айбынды қазақ билеушілерінің бірі болды. Ал атасы Уәли хан патша үкіметі ресми түрде бекіткен қазақтың соңғы ханы еді. Шоқанның әкесі - Шыңғыс Уәлиханов білімді адам болған. Ол 1834 жылы Омбыда Сібірдің казак әскери училищесін бітіріп, орыс армиясында жоғары әскери шен - полковник атағын алды және Қазақстанды басқару аппаратында бірсыпыра жауапты қызметтер атқарды: Құсмұрын округінің аға сұлтаны, Сібір қырғыздарының облыстық басқармасының кеңесшісі, Көкшетау округінің аға сұлтаны болды. Россияның алдында сіңірген еңбегі үшін оған өмірлік мұра ретінде дворян атағы берілді. Шоқаннын анасы жағынан туыс нағашылары — Баянауыл өлкесіндегі атақты Шормановтар әулеті болатын. Шорманов Мұса орыс армиясының полковнигі, белгілі қазақ биі, Баянауыл сыртқы округының аға сұлтаны еді.thumb|right|Аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов қазақтың игі жақсыларымен бірге|300px
Кадет корпусы
1847 жылы 12 жасар Шоқанды әкесі сол кездегі ең таңдаулы оқу орны болып есептелген Сібір кадеті корпусына оқуға орналастырады. Шоқанның бүкіл келешегі мен ғылым, өнер жолындағы талантын ашуда бұл оқу орнының маңызы ерекше болды. Мұнда жабық әскери оқу орны болғанымен, көптеген пәндер әскери сабақтарға қоса орыс, батыс әдебиеті, географиясы мен тарихы, философия, физика, математика негіздері, шетел тілдері оқытылып, орыстың озық ойлы интеллигенттерінің өкілдері сабақ берген. Оқытушылар құрамында білімді және прогресшіл ой-пікірлі адамдар көп болған.
Кадет корпусына алғаш оқуға түскен кезде Шоқан орыс тілін білмесе де өзінің зеректігімен тілді тез үйренді. Шоқанның корпуста бірге оқыған Г.Н. Потанин: «Өзінің орыс жолдастарын басып озып, Шоқан тез жетілді… Оған талайлар-ақ назар аударды. Ол сондай қабілетті еді және оқу орнына түспей тұрып ақ сурет сала білетін», дейді. Оған әсіресе орыс тілі мен әдебиеті оқытушысы, шығыстанушы Костылецкий мен тарих пәнінің оқытушысы Гонсевский күшті ықпал етті. Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Герцен, Белинский т.б. орыс классиктерін және батыс әдебиетінен Диккенс, Теккерей, Руссо шығармаларын, «Современник» журналын үзбей оқып, әлеуметтік өмірдің және әдебиет ағымының қай бағытта, қалай дамып бара жатқандығын аңғара алатын, өз кезінің саналы азаматының бірі болған.
Сібір кадеті корпусында оқудың соңғы жылдарында-ақ, Шоқан саналы, терең ойлы, жан-жақты білімді, өзіндік қөзқарасы қалыптасқан, туған халқының қажет-мұқтаждарын пайымдап, түсіне алатын, оған барынша пайдалы қызмет етуге әзір екендігін танытты. Ол Косоплецкий, Тонеевский сияқты (орыс әдебиеті мен тілі, тарих пәні) оқытушыларының игі ықпалымен өзінің жоғары қабілеті мен дарындылығының арқасында орыс және дүние жүзі әдебиетінің озық үлгілерін оқып танысып, ғылыми пайымдау, тұжырымдар жасай білді. Оның зерттеушілік қабілеті де осы корпуста оқып жүргенде біртіндеп қалыптасып, дами түсті. Ол, әсіресе, жазғы демалыс кездерінде ел ішіндегі халық жырлары мен дастандарын жазып алып, аңыз-әңгімелерді жинауға қызықты. Мысалы, "Қозы Көрпеш-Баян сұлу жыры Шоқанның алғашқы жазған шығармаларының бірі болды. Шоқан жинаған қазақтың ауыз әдебиеті үлгілері нұсқаларын, "Қозы Көрпеш-Баян сұлу" жырын көрнекті шығыс зерттеушісі, Петербург университетінің профессоры И.И.Березин бұл зерттеулерге назар аударып, жазып алған. Шоқанның зерттеушілік қабілетін байқаған ғалым оны өз тарапынан ескі жазу ескерткіштерін зерттеу ісіне тартқан.
Шоқанның "Профессор И.Н.Березинге хат", "Профессор И.И.Березиннің "хан жорықтары" кітабына рецензия" т.б. алғашқы ғылыми жұмыстарының өзінен-ақ, оның болашағы зор ғалым, зерттеуші болатындығы аңғарылатын. Шоқанның біліміне мұғалімдері мен құрбылары ерекше қызыққан, сол кездің алдыңғы қатарлы ой-пікірлерімен таныстығын жолдастарының көбі үлгі тұтып, мойындаған. Шоқан олардың Еуропа мәдениетіне бет бұруына себепші болған. "Бізден жасы кіші болса да, өзімізбен салыстырғанда, ол үлкен сықылды еді де, біздер оған қарағанда бала тәрізді едік, өзінің бізден артық білетіндігін не біздерден білімі жағынан жоғарлылығын білдіруге тырыспаса да, жай әңгіменің өзінде-ақ, оның білімінің бізден артықтығы танылып қалатын. Жалпы жолдастарына, соның ішінде маған, ол еріксіз "Еуропаға ашқан терезе" сықылды болды", – деп жазады Г.И.Потанин. Мұның өзі Шоқанның жолдастары арасында беделі ерекше зор болып, оның биік тұрғанын көрсетеді.
Орынбор
300px|thumb|left|Уәлиханов (солдан) пен Достоевский (оңнан) [[1858 жылда]] 1855 жылы Батыс Сібір генерал-губернаторымен бірге Семей, Аягөз, Қапал арқылы Алматыға дейін келіп қайтады. Осы сапарында қазақ, қырғыз, ауыз әдебиетінің үлгілерін, тарихы мен этнографиясының материалдарын жинай жүреді. Бұл материалдар негізінде кейін ол «Тәңірі (құдай)», «Қазақтардағы шамандықтың қалдығы» деген еңбектер жазады. Сол сапардан кейін оның әскери лауазымы бір сатыға жоғарылап, поручик шенін алады.
1856 жылы полковник М.М. Хоментовский басқарған әскери-ғылыми Ыстықкөл экспедициясына қатысып, қырғыз елін жете зерттейді. Қырғыздар мен Ұлы жүз қазақтарының тарихы, этнографиясы жайлы мәліметтер жинайды, ауыз әдебиетінің нұсқаларын жазып алады. Әлем ғалымдары арасында тұңғыш рет "Манас" эпосының ең шұрайлы бөлігі "Көкетай ханның ертегісі" жырын жазып алады. ''Манас - халық даналығының туындысы, барша халық ертегілерінің, хикаялары мен аңыздарының, география, дін және салт-сана, әдет-ғұрпы жөніндегі түсініктерінің энциклопедиялық жинағы - дала Илиадасы" деп бағалады. Қырғыздардың көне тарихы жөнінде жазған К.Риттердің, А. Гумбольттің, шығыстанушы ғалымдар Шотт пен Клапроттың еңбектеріне сын айтады, Бұдан кейін Құлжа қаласында болып, оның қорытындысында Шығыс Түркістанның өткені мен бүгіні туралы зерттеулер жазады.
Ш. Уәлиханов 1856 жылы аса көрнекті ғалым, белгілі географ П.С. Семенов-Тян-Шанскиймен танысты. Ол жас қазақ ғалымның қабілетіне шын ниетімен сүйсіне қайран қалды. 1857 жылы П.С. Семенов-Тян-Шанскийдің ұсынуымен Ш. Уәлиханов Орыс географиялық қоғамының толық мүшелігіне қабылданды. Шығыс Қазақстан мен Жетісуға, қырғыз еліне жасаған сапары Шоқанның ғалым ретіндегі даңқын арттырды. 1857 жылы Шоқан Алатау қырғыздарына сапар шегіп, оның тарихын, этнографиясын және халықтық поэзиясын зерттеді. Кырғыз халқының энциклопедиялық дастаны «Манасты» жазып алды.
1858-1859 жылдары Шоқан атақты Қашғария сапарына барып қайтты. Шоқанға дейін ол өлкеде бірде-бір зерттеушінің болып қайтуының сәті түспеген еді. Неміс ғалымы Р. Шлагингвейттің еуропалықтар үшін мүлде жабық өлкеге барып қайтпақ болған сапары қайғылы аяқталып, ол қатыгездікпен өлім жазасына душар болған-ды. Шоқан аса қиын құпия жағдайда өз өміріне қатер төндіре жүріп, Қашғария өлкесінің тарихы, этнографиясы, мәдениеті мен геологиясы, географиялық жағдайы жайлы Бұған дейін мүлде белгісіз аса құнды деректер жинап қайтты. Соның негізінде «Алтышардың немесе Қытайдың Нан-JIy провинциясының (Кіші Бұхараның) шығыстағы алты қаласының жағдайы туралы» деген атақты еңбегін жазды. Еңбекті Ресейде де, одан тыс жерлерде де шығысты зерттеуші ғалымдар жоғары бағалады.
Патша үкіметі жас ғалымның ғылыми ерлік еңбегін жоғары бағалады. 1860 жылы Санкт-Петербургте ол орденмен марапатталып, әскери шені де жоғарылатылды. Оны орыс патшасы II Александрдің өзі қабылдады. Осы кездесу кезінде Шоқан патшаға орыс шенеуніктерінің қазақ халқына жақсы қарауы жайлы өз өтінішін батыл жеткізді.
Петербургте болған кезінде (1859—1861 жылдары) Шоқан Уәлиханов әр түрлі әскери және ғылыми мекемелерде жұмыс істеді. Ол ресейлік шығыстанушылар мен дипломаттардың, жазушылар мен ақындардың сиынатын нағыз піріне айналды. Шоқан Қазақстан мен Орта Азияның және Шығыс Түркістанның карталарын жасаумен айналысып, қажымай-талмай еңбек етті. Шығыс елдерінің қолжазбаларын мұқият зерттеуді де жалғастырды. Оны Орыс географиялық қоғамы Шығыс тарихы туралы лекциялар оқуға шақырып тұрды.
Алайда Петербургтың ылғалды ауа райы оның денсаулығына жақпады. Денсаулығының нашарлауына байланысты Отанына оралуға мәжбүр болды. Ол Омбыға барып, даладағы жергілікті баскару ісін қайта ұйымдастыру жөніндегі шараларға қатысты. Оның негізгі ойлары «Қырдағы мұсылманшылық туралы», «Қырғыздардың көші-қоны туралы», «Сот реформасы туралы жазбаларда» баяндалады.
1864 жылы Шоқан генерал Черняевтың Оңтүстік Қазақстанға жасаған әскери экспедициясына қатысады. Бірақ әскери қызметі ұзаққа созылмады, генералдың жергілікті халыққа шектен тыс қатыгездік жасауы салдарынан әскер қатарынан өз еркімен кетті.
Қашғарияға сапары
1858 — 1859 жылдардағы Шоқанның Қашғарияға сапары ғалымдық, ағартушылық саласындағы еңбегінің жаңа белеске көтерілуіне жол ашты. Қашғария ол кезде Ресей тарапынан зерттелмеген өлке болатын. Саудагер ретінде Қашғарияға құпия барған Шоқан, өлкенің экономикалық саяси құрылымын зерттеп, оның тарихы мен этнографиясынан көптеген материалдар жинайды. Қашқарияға сапарынан «Алтышаһардың, яғни Қытайдың Нан лу уәлаятының шығыстағы алты қаласының жайы» атты еңбегі дүниеге келді. Бұл Шығыс Түркістан халықтарының тарихына, әлеуметтік құрылысына арналып, сол заман ғылымының биік деңгейінде жазылған әлемдегі тұңғыш зерттеу жұмысы еді.