cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Силвареш (Гимарайнш)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 568 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,02 км² шамасында. Халық тығыздығы — 638,8 адам/км².
Оснабрюк
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 164119 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 119,80 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 04 000. Қаланың басшысы — Борис Писториус.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 23 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Силвареш (Гимарайнш)
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Биназар
Биназар — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы ауыл, Биназар ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мойынқұм ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай  67 км жерде. Шу өзенінің оң жағалық аңғарында, қамыс, құрақ, аралас бұйырған, еркек шөп, т.б. шөлдің сораңды шөптері өскен сортаң келген  шалғынды сұр топырақты жазық ландшафтың қуаң агроклиматтық  белдемінде орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 1377 адам (2009).
Тарихы
1982 - 1997 жылдар аралығында "Хантау" қаракөл қой өсіретін кеңшардың  орталығы болып келеді. Оның негізінде 1997 жылдан Биназарда ӨК және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. әлеуметтік мекемелер бар.
Санат:Мойынқұм ауданы елді мекендері
NGC 2352
NGC 2352 — Үлкен Арлан шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 6 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2352 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 492-**5.
Шимихинская Рассоха
Шимихинская Рассоха — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сидрас өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Берік Әбдіғалиұлы
Берік Әбдіғалиұлы (18 қыркүйек 1971 жыл, Ұлытау ауданы, Қарағанды облысы) — 2022 жыл 11 маусым күнінен бастап Ұлытау облысының тұңғыш әкімі, мемлекет және қоғам қайраткері, саясаттанушы, саяси ғылымдарының кандидаты.
Өмірбаяны
Алғашқы білім ордасы - Жезқазған қаласындағы №8 орта мектеп. 1988 жылы Тараз қалалық №45 орта мектебін тамамдаған. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін тарих мамандығы бойынша бітірген (1994), тарихшы, тарих және қоғамтану пәндерінің оқытушысы.
Марапаттары
Төсбелгілер:
Жеке өмірі
Отбасылы, үш баласы бар.
Кәсіби қызығушылықтары
Ішкі саясат, жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері, Алаш тарихы.
Еңбектері
Жеке 10 кітаптың және 2 кітаптың бірлескен авторы. Көптеген ұлттық жобалардың авторы және жетекшісі: "Государственная политика и межнациональное отношения в Республике Казахстан" (1996); "Россия и казахстанские русские (1997); "Социально-политические менеджмент. Темиртауский опыт" (2003); "Политизация этичность: процессы, механизмы, последствия" (2003); "Казахская миссия" (2007); "Қазақ болайық" (2014); «Войско Алаш. Казахские части в составе Белой Армии (1918-1920 г.г.)» (2017)
"Саяси ой тарихы" (2003); "Саяси түсіндірме сөздігі"(2007) кітаптарының бірлескен авторы.
"Бауырсақ күні" (2004 жылдан бастап) жобасы авторларының бірі.
"Қазақстанның 7 кереметі" (2005) үш тілдегі фотоальбом мен оқулық жобасының авторы және жетекшісі.
"Желтоқсан - 1986 жыл" 10 томдығы жобасының авторы және жетекшісі.
"Кунсткамера жанындағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті" (2008) атты фотоальбом жобасының авторы.
Жылына 6 саны шыққан "Қазақ альманағы" журналының шығарушысы (2009-2012).
Дереккөздер
Санат:Арқалық әкімдері Санат:Жезқазған әкімдері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Ұлытау ауданының әкімдері
Сигиляш
Сигиляш — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воткин суқоймасының (Сайгаткин шығанағы) сол жағалауынан 6,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Итамонти
Итамонти (Itamonte) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Лоренсу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13 801 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 430,597 км² шамасында. Халық тығыздығы — 32,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1938 жылы құрылған.
Итшомырт
Итшомырт (Frangula) – қаражемістер тұқымдасына жататын бұта. Еуразия мен Солтүстік Американың қоңыржай белдеулерінде кездесетін 50-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда бір түрі – сыңғақ итшомырт (F. alnus) бар. Негізінен ормандар мен бұталар арасында, батпағы құрғаған жерлерде өседі. Оның биіктігі 3 – 4 м. Тікенсіз сабағы бұтақтанып келеді. Қабығы қызыл, әр жерін ақ дақтар басқан. Ұшы сүйір, жиектері тегіс, сопақша жапырақтары ұзын сағақты, кезектесіп орналасады. Ұсақ гүлі қос жынысты, сары түсті. Тұқымынан көбейеді. Сәуір – маусым айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жемістенеді. Жемісі – шар пішінді домалақ сүйек. Олар алғашында қызыл болады да, артынан қараяды. Итшомырт – дәрілік өсімдік. Дәрілік мақсатта, жас бұтақтарының қабығын ерте көктемде, жапырақтары бүршік жара бастаған кезде жинап алады. Қабығының қайнатындысын шемен, геморрой, бауыр, созылмалы тері ауруларын емдегенде, ал тамырының қайнатындысын асқазан және ішекауырғанда ішеді.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат:Қаражемістер
Сарлак
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Итіке
Итіке – Шу өзенінің аңғарындағы құдық. Жамбыл облысы Сарысу ауданы Жайлаукөл ауылының оңтүстік-батысында 15 км жерде. Солтүстігінде Майдегенкөл, Қарақыр сорлары орналасқан. Маңында Орыстұма, Қызылтұма, Шеңгелтұма, Омар бұлақтары мен көптеген қыстаулар бар. Құдықтың маңайын сексеуіл шоғырлары қоршаған. Құдық мал суаруға пайдаланылады.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан құдықтары
Мальта
Мальта (Malta, Malta), ресми атауы — Мальта Республикасы (Repubblika ta' Malta, Republic of Malta) — Жерорта теңізіндегі Мальта топаралында орналасқан мемлекет. Жер аумағы 316 км². Халқы — 390 мың адам (2000). Негізінен мальталықтар (90%) тұрады. Астанасы — Валлетта қаласы. Ресми тілдері — мальта, ағылшын тілдері. Британ Достастығының құрамындағы ел. Конституциясы бойынша елді президент басқарады. Жоғарғы заң шығарушы органы — бір палаталы парламент. Христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Ұлттық мерекесі — 21 қыркүйек — Тәуелсіздік күні (1964). Ақша бірлігі — мальта лирасы.
Географиялық мәліметтер
Мальта екі ірі (Мальта, Гоцо) және бірқатар шағын аралдардан тұрады. Климаты жерортатеңіздік. Жазы ыстық, құрғақ, қысы жұмсақ, жауын-шашынды, орташа температурасы қаңтарда 12°С, тамызда 25°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 530 мм. Жер беті суларына тапшылық байқалады. Жерортатеңіздік климатына тән ксерофитті бұталы өсімдіктер басым.
Климат
Мальта климаты - Жерорта теңізі (Csa). Қыс мезгілі құрғақ әрі ыстық мезгілдерге қарағанда жаңбырлы болып келеді. Орташа жылдық температура күндіз 23 ° C, түнде 16 ° C құрайды. Ең суық ай - қаңтар - температура түнде 7-12 ° C, күндіз 12-20 ° C, ең ыстық уақытта - тамыз - түнде 20-24 ° C, күндіз 28-34 ° C аралығында. Тіркелген температура: 2.6 ° C және 43.1 ° C. 2011 жылы International Living журналы Мальтты әлемдегі климаты жақсы ел деп таныды [16].
Орташа салыстырмалы ылғалдылық 75,8% құрайды, шілдеде 65% -дан қыс айларында 80% -ға дейін.
Тарихы
thumb|left Мальта аумағын б.з.б. 13 ғасырда финикиялықтар мекендеген. Б.з.б. 8 — 7 ғасырларда Мальтаға карфагендіктер еніп, б.з.б. 6 ғасырда оны толық бағындырды. Б.з.б. 218 жылы аралды римдіктер басып алды. 395 — 870 жылы Мальта Византияның қол астында болды. 870 — 1091 жылы араб үстемдігі халықтың шаруашылық өміріне, мәдениеті мен тіліне үлкен әсер етті. 1092 жылы аралды нормандар жаулап алып, Сицилияға қосты. 1530 жылы Мальтада иоаншылдар ордені бекітіліп, кейіннен Мальта ордені деп аталды. 16 ғасырда түрік әскерлері оларға әлденеше рет шабуыл жасады. 1798 жылы Мальтаны Франция, 1800 жылы Ұлыбритания басып алып, әскери-теңіз базасын орналастырды. 1921 жылы ағылшындар арал тұрғындарына өзін-өзі басқару құқын берді. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін Мальтада ұлт-азаттық қозғалыс күшейді. 1947 жылы конституциясы қабылданды. 1958 жылы ағылшындарға қарсы бұқаралық қозғалыс өріс алып, аралда төтенше жағдай енгізілгеннен кейін 1947 жылғы конституцияның күші жойылды. 1953 жылы мұнда НАТО-ның Оңтүстік Еуропа аймағындағы біріккен әскери-теңіз күштерінің штабы орналасты. 1962 жылы Ұлыбритания Мальтаға өзін-өзі басқару құқын қайта берді, ал 1964 жылы ол Британ Достастығының шеңберіндегі тәуелсіз ел деп жарияланды. Сол жылы Мальта БҰҰ-ға мүше болды. 1974 жылы Мальта республикасы болып жарияланды, бірақ британ әскері 1979 жыды ғана аралдан шығарылды. 1987 жылы ел конституциясына Мальтаның ешқандай әскери блоктарға қосылмайтындығы туралы бап енгізілді.
Саяси құрылымы
Мальта - Парламенттік республика. Мальта Конституциясы келесі түзетулермен 1964 жылы қабылданды. Заң шығарушы билік 69 депутаттан тұратын Президент пен Өкілдер палатасынан тұратын парламент тиесілі. Мүшелер жалпы сайлау құқығымен пропорционалды өкілдік негізінде 5 жылға сайланады. Мемлекет басшысы - Президент. Атқарушы билікті премьер-министр басқаратын үкімет жүзеге асырады.
Саяси партиялар мен кәсіподақтар
Лейбористтер мен ұлтшылдар - Мальтадағы ең үлкен екі партия және парламенттік сайлауда дауысқа түсу үшін белсенді бәсекелеседі. Қалған партиялар әлдеқайда аз және парламентте ұсынылмайды:
Сыртқы саясат
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі бірнеше жыл ішінде (1964 жылы) Мальта Ұлыбритания және басқа елдермен НАТО тығыз ынтымақтастық саясатын жүргізді. Еңбек партиясы жеңгеннен кейін, оның нұсқауымен Мальтадағы НАТО кеңсесі жабылды.
Экономикасы
thumb|[[Валетта жағалауы|left]] Мальта экономикасының басты саласы транзиттік-транспорт операцияларын жүргізу және шетелдік туризм. Кеме жасау және жөндеу, тропикалық жемістер мен жүзім шаруашылығы жақсы дамыған. Елде тоқыма киім, аяқ киім тігу, машина жасау және химия саласы дамыған, электрондық аспаптар шығаратын кәсіпорындар бар. Ауыл шаруашылығы маңызды рөл атқармайды, азық-түлік тауарларының көбі шеттен әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Германия, Италия, Ұлыбритания, т.б.
Қарулы күштері
Кішігірім мөлшеріне және бейтараптықты жариялағанына қарамастан, Мальта штатында бірнеше шағын құрлық, әуе және теңіз күштері және, сәйкесінше, әскери бюджет бар. Қарулы күштердің негізгі қызметі - елді сыртқы және ішкі қатерлерден қорғау.
Халық саны
Мальта халқы 429 344 адамды құрайды (2015). Халықтың тығыздығы - 1432 адам/км². Елдердің тығыздығы бойынша Мальта әлемдегі бесінші орында. Сонымен бірге, Мальта - Еуропалық Одақтағы халқы ең аз мемлекет.
Африка мен Еуропа арасында орналасқан Мальта заңсыз иммигранттар үшін көпір болып табылады. Соңғы уақытта Африка тұрғындары басқа иммигранттармен бірге тез өсуде (Ливия, Мысырлықтар, Мароккалықтар).
Дереккөздер
*
Талды ауылдық округі
Талды ауылдық округі:
Леланд Хартвелл
Леланд (Ли) Хартвелл (Leland H. (Lee) Hartwell) (30 қазанда 1939, Лос-Анджелес, Калифорния) — американдық ғалым, Фред Хатчинсон Онкологиялық зерттеулер орталығының (Сиэтл) президенті әрі директоры. 2001 жылы жасушалық циклді реттеуге қатысатын гендерді ашқаны үшін, және оны зерттеуге қосқан үлесі үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталған.
Өмірбаян
Хартвелл Калифорния технологиялық институтын 1961 жылы бітірді. Алдымен ол физиканы таңдады, бірақ көп ұзамай ДНҚ құрылымының ашылуына таң болып шықты, есесіне биологиямен айналысты. Массачусетс технологиялық институтында философия докторын дәрежесін алды. 1965—1968 жылдары Калифорния университетінде жұмыс істеп, содан кейін Вашингтон университетіне ауысты.
В 2001 жылы Леланд Хартвеллпен бірге Тимоти Хантпен және Пол Нерспен Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды «Жасушалық циклдің негізгі реттеуші ашқаны үшін» алды.
Сілтемелер
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ биологтары Санат:Молекулярлық биологтар
Роман Борисович Сапожников
Роман Борисович Сапожников (1937, Украина). Геология-минералогия ғылымдарының докторы (1993). Оңтүстік Қаражамбас және Құмкөл кен орындарын тұңғыш ашушы. Ортаазия политехникалық институтын бітірген (1959).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Бөгеннің балдырлануы
thumb|250px|[[Бөген]] Бөгеннің балдырлануы — суқоймадағы өсімдіктердің қарқынды түрде өніп-өсуінен су қоймасы көлемінің және су сапасының кемуі. Бүл өсімдіктердің шіруінен түптік шөгінділердің көлемі арта түседі
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Құт
Құт — қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымындағы қасиетті ұғым.
Алькен (Төменгі Мозель)
Алькен (Төменгі Мозель) (Alken (Untermosel)) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Майен-Кобленц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 656 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 201. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Риттель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Жұлдыздардың Спектрлік жіктелімі
'Жұлдыздардың спектрлік жіктелімі – жұлдыздарды спектрінде анықталған айырмашылықтары бойынша класқа бөлу. 19 ғасырдың 2-жартысында жұлдыздарға жасалған спектрлік жіктелімдердің ішінде ең сәтті шыққаны – Гарвард жіктелімі. Оны 19 және 20 ғасырларда америкалық астроном Э.Кеннон жасаған. Бұл жіктелімнің негізіне атомның спектрлік сызықтарының не молекулалық жолақтардың қарқындылығы (интенсивтілігі) алынған. Мұнда жұлдыздардың үздіксіз спектріндегі энергияның таралуы ескеріледі. Жұлдыздардың спектрлік жіктелімі тәжірибелік деректерге негізделген темп-ралық жіктелімге жатады. Жұлдыздардың спектрлік жіктелімі әріптермен белгіленіп, температураның кемуіне қарай мына тәртіпте орналастырылады: О–В–А–Ғ–, мұндағы тармақтар жұлдыздардың химиялық құрамындағы айырмашылықты көрсетеді. Жұлдыздар бір кластан екінші класқа үздіксіз ауысып отырады. Спектрлік кластардың ішінде ондық бөліктер де болады, мыс., В0, В1, В2, ...., В9, АО, ... Барлық жұлдыздың 99%-і В – М спектрлік класына жатады. O, R, N, S класындағы жұлдыздар сирек кездеседі. О класы (t50000–30000 K). Бұл класқа спектрінің ультракүлгін бөлігі күшті білінетін өте ыстық жұлдыздар жатады. Мұндай жұлдыздардың спектрі, негізінен, иондалған гелий сызықтарынан тұрады. Бейтарап гелийдің, бірнеше рет иондалған азоттың, көміртектің, кремнийдің сызықтары да кездеседі. В класы (t30000 – 12000 K). Бұл класқа жататын жұлдыздардың спектрінде бейтарап гелийдің, иондалған оттектің және азоттың сызықтары болады. А класы (t11500–7700 K). Спектрлерінде Бальмер сериясына жататын сутек сызықтары көп кездеседі. F класы (t7600–6100 K). Спектрлердегі сутек сызықтарының қарқындылығы әлі де жоғары болып келеді, сондай-ақ онда иондалған металдар мен бейтарап металдардың көптеген сызықтары байқалады. Иондалған кальцийдің Н және К сызықтары өте қарқынды. G класы (t6000 – 5000 K). Металдардың күшті спектрлік сызықтарының ішінде, енді сутек сызықтары ерекше көзге түспейді. Н және К сызықтары өте қарқынды. Күн G2 класына жатады. К класы (t4900–3700 K). Н және К сызықтары, толқын ұз. 4227 сызығы және G жолағы өте күшті байқалады. М класы (t3600–2600 K). Бұл класқа жолақ спектрі бар қызыл жұлдыздар жатады. Әсіресе, титан тотығы жолақтары көзге ерекше түсіп тұрады. R класы (t5000–4000 K). Бұл кластың спектрі көп жағынан G5 – K5 спектрлеріне ұқсас. N класы (t3000–2000 K). Спектрдің қызыл жағымен күрт шектелген көміртек пен циан молекулаларын жұту жолақтары күшейе түсетіні байқалады. S класы (t3000–2000 K). Бұл кластың жұлдыздары М және N кластарының жұлдыздарына ұқсас болып келеді. Мұның үстіне бұл кластың спектрінде цирконий, иттрий және лантан тотықтарының жолақтары кездеседі. Жұлдыздардың спектрлік кластары жиі өзгереді. Жұлдыздардың спектрлері спектрофотометриялық әдістердің көмегімен анықталады.
Сілтеме
Санат: Астрономия
Территория-де-Бельфор департаментінің коммуналары
Төменде Територия-де-Бельфор департаментінің 102 коммунасы көрсетілген.
Територия-де-Бельфор *
Телефонды электр сигналдары
Телефонды электр сигналдары (Телефонные электрические сигналы) — хабарды уақыт бойынша тарататын уақыт функциясы.
Электр сигналдары ереже бойынша аз уақытты және төменгі жиілікті болып келеді. Сондықтан, оларды тек сымды және кабельді желілермен беруге болады.
Дереккөздер
Санат:Электроника Санат:Телефония
Оргас
Оргас (Orgaz) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Монтес-де-Толедо ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2827 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 154,48 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 33 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Балқыбек Әмірхан
Балқыбек Әмірхан (1969 жылы 19 мамырда Түркістан облысы Жетісай ауданы Ленин ауылында дниеге келген) – журналист, ақын.
ҚазҰУ-ді бітірген (1995). 1989-90 жылдары Шардара ауданы "Өскен өңір" ғазетінде тілші, 1995-2000 жылдары "Парасат", "Жас Алаш", "Ана тілі" республикалық басылымдарда қызмет атқарған. "Қазақ әдебиеті" ғазетінде әдеби сын бөлімінің меңгерушісі. Өлең топтамалары "Ауылдан ұшқан аққулар", "Толқыннан толқын туады", "Жас ақындар поәзиясының антологиясы" іспетті ұжымдық жинақтарға кірген. "Метаморфоза", (1996); "Сынған сәуленің шағылысуы", (2001) жыр жинақтарының авторы. КР Президенті стипендиясының иегері (1997-1998 жж.).
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Меңдіғали Саппаев
Меңдіғали Саппаев (1942, Атырау қаласы). ҚазПТИ-ді бітірген (1966).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Файлды ашу
Файлды ашу (Открытие файла; file opening) — файлдың қолайлылығын тексеру және жазбаларды енгізу-шығару үшін негізгі жадта буфер бөлу, сыртқы жадтағы файлдың түрған орнын анықтау, мәліметтерді басқару блогын басқарушы ақпараттармен ақтық толықтыру процедурасы.
Бур-дю-Бост
Бур-дю-Бост (Bourg-du-Bost) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,16 км² шамасында.
Файлды ашу
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Бур-дю-Бост
Коммунаның INSEE коды — 24058, пошта индексі — 24600.
Айналдыра қыздыру
Айналдыра қыздыру (Нагрев при вращении) — бұйымды жылу көзіне қатысты айналдырып қыздыру.
Бур-дю-Бост
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 240 адамды құрады. Халық тығыздығы — 33,52 адам/км².
Айналдыра қыздыру
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Бур-дю-Бост
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Жол (әңгіме)
Қысқаша мазмұны
Бес жасты Балғынды Бәзіл жылқының алдында міңгізіп алғанда, ата мен бала жіңішке жалғыз аяқ жолмен жүрген. Балғын атадан қайда жол баратын көп сұраған, ал оған ата жол аулға барады содан кейін Алматыға одан темір жолмен Мәскеуге жетеді. Осы сөзден кейін Балғын Мәскеуді көруді армандайды.
Карцано
Карцано (Carzano) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 500 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 500 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 1 км² шамасында. Пошта индексі — 38050.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Madonna della Neve.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Вабаша (Миннесота)
Вабаша (Wabasha) — Миннесота штатының Wabasha округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Пледаньель
Пледаньель (Pleudaniel) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,42 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22196, пошта индексі — 22740.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1005 адамды құрады. Халық тығыздығы — 54,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Талды ауылдық округі (Жетісу облысы)
Талды ауылдық округі — Жетісу облысы Панфилов ауданындағы әкімшілік бірлік.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5042 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Панфилов ауданы ауылдық округтері
Сюескен
Сюескен (Suhescun) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64528, пошта индексі — 64780.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 199 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Ноф-су-Ессе
Ноф-су-Ессе (Neauphe-sous-Essai) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,43 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61301, пошта индексі — 61500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 199 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Сәрсен Саппаев
Сәрсен Саппаев (1910-1999, Атырау қ.). Ленинград Жоғарғы сауда мектебін бітірген (1950). ҚазКСР-ның еңбегі сіңген сауда жұмысшысы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Велоэргометрия
Велоэргометрия - велометр тығыршығын аяқпен немесе қолмен айналдырып латенттік(жасырын) коронар артериясын айқындауға және баспалдақтық өсіру арқылы физиологиялық мөлшерді табуға қолданылатын зерттеу әдісі.
Бұл әдістің негізі:ИЖА ауруымен ауыратын науқастарда ишемиялық бұлшықет ұлпасы пайда болып, бұл жағдай ЭКГнің өзгеруіне алып келеді(депрессия әлде ST сегментінің элевациясы,R әлде T тісінің өзгеруі,жүрекке қан өткізуінің бұзулуы әлде физикалық жүктеу кесірінен қозғыштығы). Велоэргометрияға физикалық жүктеу мөлшерінің сынамасы да жатады(соның ішінде ең танымалы-степ-тест және тредмил). Степ-тестті өту үшін науқас ұзындығы 22,5 см. келетін екі баспалдақты кезекпен басады. Тредмил сынамасын өту үшін науқас бұлтару бұрышы өзгеріп тұратын жолақшаның үстінде жүгіруі тиіс.
Велоэргометр
Велоэргометр - велотренажердің бір түрі. Басқа велотренажерлардан басты айырмашылығы - велоэргометр жүктеменің дәл мөлшерін табады. Велоэргометрдің екі түрі кездеседі:механикалық әлде электрикалық тоқтату системасымен.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Деректі жанр
Қазақ жазушылары Х.Ерғалиевтің М.Әуезов туралы, Ә.Нұршайықовтың Б.Момышұлы туралы шығармалары деректі жанрға жатады.
Деректі жанрда жазушы шеберлігі нақты фактілер мен деректердің шеңберінен шықпай отырып-ақ, шығармаға үлкен танымдық, көркемдік сипат дарыта білуден байқалады. Бұл жанрдың өзгешелігі де міне осында. Мұнда деректілік-негізгі көркемдік тәсіл. Ал тарихи тақырыпқа жазылған көркем шығармаларды (мысалы, тарихи роман) алсақ, ондағы деректіліктің сипаты басқаша. Онда өмірде болған оқиғалар, жай-жағдайлар қаншама мол қамтылғанымен ойдан шығаруға, жинақтап-титендіруге көп орын берілетіндіктен деректілік негізгі творчестволық принцип етіп ұсталамайды, шығармадағы көркемдік шындықтың нақтылылық сипатын арттыру үшін ғана қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет жанрлары
Қыздарбек Әкімбеков
Қыздарбек Әкімбеков (1926 – 03.08.2001 жыл) – тележурналист. .Семей пединститутын бітіртеннен (1953 жылы) кейін шығармашылық қызметін "Советтік Қарағанды" газетінде бастайды. 1958-73 жылдары Карағанды облысы телерадиокомитетте редактор, бас редактор. 1973 жылы "Орталық Қазақстан" газеті жауапты хатшысының орынбасары, бөлім меңгерушісі қызметін аткарады. Кейінгі жылдары Қазақ Телерадиокомитетінің Қарағанды облысындағы меншікті тілшісі болды. Бірнеше медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат: Журналистика Санат: Тұлғалар Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Әбілжан Ұмышұлы Ұмышев
Әбілжан Ұмышұлы Ұмышев 1912 жылы бұрынғы Көкшетау, Ақмола облысындағы Зеренді ауылында дүниеге келген. 1957 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алған. Еңбек жолын 1930 жылы мұғалім болудан бастаған. Ұлы Отан соғысы жылдары және одан кейін аудандық жер бөлімінің бастығы, Көкшетау аудандық партия комитетінің хатшысы, Володар аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Грачев МТС­–нің директоры, Чистопол аудандық атқару комитетінің төрағасы (қазіргі Ғ.Мүсірепов атындағы аудан) қызметтерін атқарған. 1989 жылы қайтыс болды.
Дереккөздер
Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009
Санат:1912 жылы туғандар Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:1989 жылы қайтыс болғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ақтөбе
Ақтөбе — Батыс Қазақстандағы қала, Ақтөбе облысы мен Ақтөбе қалалық әкімшілігінің орталығы.
Парагенездік диаграмма
Парагенездік диаграмма - белгілі температуралық, қысымдық және жылжымалы құрамбөліктердің концентрациялық жағдайына сай келетін құрам-бөліктерден тұратын жүйедегі минералдар парагенезисін көрсететін диаграмма. Бұл диаграмма үш құрамбөліктен тұратын жүйелер үшін қолайлы. Коржинскийдің минералдык фазалар ережесіне енгізген қосымшаларын пайдаланып, парагенездік диаграммада жылжымалы құрамбөліктердің химиялык потенциалына қарай минералдар парагенезисінің өзгеруін анықтауға болады.
Ақтөбе
Ақтөбе Қазақстанның батысында, Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде орналасқан. Қала ауданы — 297,39 км². 1997 жылы қала әкімшілігінің құзырына бұрынғы Ақтөбе ауданының аумағы өтті. Құрамына Ақтөбе қаласы мен көршілес бес ауылдық округ енген жаңа әкімшілік-аумақтық құрылымның ауданы 2 338 км² тең болды. Қаланың ішімен Елек өзені мен оның тармақтары ағып өтеді, жақын маңда Ақтөбе және Сазды су қоймалары орналасқан. Еуразия құрлығының ішкі бөлігінде, мұхиттардан қашық орналасқандықтан қала климаты континенталды болып келеді.
Ақтөбе Қазақстан қалаларының арасында халық саны бойынша төртінші орында орналасқан, Батыс Қазақстан өңірінің ең ірі қаласы. Халық саны — 497 381 адам (1 қазан 2019 ). Ақтөбеде көптеген ұлт өкілдері өмір сүреді. Саны жағынан ең көп таралған ұлттарға қазақтар (76,3 %) мен орыстар (16,89 %) жатады. Негізгі діни топтар — мұсылмандар мен христиандар. Қала әкімшілігіне бағынышты бес ауылдық округте 51 508 адам өмір сүреді. Болашақта 1,3 млн адамды «сыйдыруға» тиіс қалыптасып жатқан Ақтөбе агломерациясының құрамына Ақтөбе маңындағы ондаған елді мекен кіреді.
Парагенездік диаграмма
Дереккөздер
Санат:Геология
Ақтөбе
Қаланың негізі Ресей империясының қарулы жасағымен Ақтөбе бекінісі (Ак-Тюбе) ретінде Елек өзенінің сол жағалауында, оң жағынан Қарғалы өзені құятын тұсында қаланды. 1891 жылдың 25 наурызында Ақтөбе Торғай облысының құрамындағы уездік қала мәртебесін иеленіп, орысша атауы Актюбинск болып өзгертілді. Азаматтық соғыс кезінде Ақтөбе Торғай өңірінің революциялық күштерінің орталығына айналды. Қала кезекпен ақтар мен большевиктердің қолына өтті. 1919 жылы қалада біржолата кеңес өкіметі орнады. 1921 жылдан бастап Ақтөбе губерниясының әкімшілік орталығы. 1928 жылы Ақтөбе губерниясы таратылғаннан кейін Ақтөбе округінің орталығы, 1932 жылдан бастап жаңадан құрылған Ақтөбе облысының әкімшілік орталығы. Бүкіл өңір тұрғындары секілді ақтөбеліктер 1920-шы және 1930-шы жылдары орын алған ашаршылықтан жапа шекті. Ұлы Отан соғысы жылдары қалада бірнеше әскери жасақтар құрылып, жау басып алған аймақтардың кәсіпорындары осында көшірілді. 1991 жылы КСРО ыдырағаннан бастап Ақтөбе тәуелсіз Қазақстан Республикасының құрамындағы Ақтөбе облысының орталығы. Қазіргі таңда химия, тамақ және жеңіл өнеркәсібі дамыған Ақтөбе қаласы Қазақстанның ірі индустрия және мәдениет орталықтарының бірі.
Атауы
Қала атауының қазіргі жазылуы 1940 жылы кириллица негізінде жасалған әліпби қабылданған кезден бастап қолданыста. 1929— 1940 жылдары қала атауы латын әріптеріне негізделген қазақ әліпбиімен «Aqtɵbe» деп, одан бұрын араб-парсы әріптерін қолданған әліпбимен «»‎ деп жазылған. Қытай және Таяу Шығыстағы қазақтарға арнап шығарылатын басылымдарда қала атауының араб әріптерімен жазылатын нұсқасы әлі күнге шейін қолданылады.
Джегуако
Джегуако — қабарда халық поэзиясын жасаушылардың ежелгі өкілі, қазақша айтқанда, ақын-жыршы. Черкестер чегуако дейді. Көрнекті джегуаколар: Әділгедей Агноков, Бекмырза Пачев, Әмірхан Қавпачевтар болған.
Ақтөбе
Атауы
1891 жылы Ақтөбе бекінісі (Акъ-Тюбе) Ресей империясының уездік қалаларының біріне айналғаннан бастап 1999 жылға дейін қаланың орыс тіліндегі атауы «Актю́бинск» (Актюбинскъ) түрінде жазылып келді. 1999 жылдың 11 наурызында жарияланған Қазақстан Республикасының президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің қаулысына сәйкес, қала атауының орысша транскрипциясы «Актобе́» болып өзгертілді. Бұл қаулы «Тiл туралы» заңның «елді мекендердің… дәстүрлi, тарихи қалыптасқан қазақша атаулары басқа тiлдерде транслитерация ережелерiне сәйкес берiлуге тиiс» деген тұсына сәйкес келеді. Орыс тіліндегі жаңа атау Ресейдің мемлекеттік тіркеу, кадастр және картография Федаралдық қызметімен ресми түрде мойындалды.
Джегуако
Дереккөздер
Санат:Солтүстік Кавказ
Ақтөбе
Атауы
«Ақтөбе» және осыған ұқсас елді мекен атаулары Қазақстаннан басқа елдерде де кең таралған (Ахтуба, Актюба, Ақтепа, Ақ Таппе, Ақдепе).
Таңбасы
Ақтөбенің ең алғаш таңбасы (авторы: С. Т. Симонов) 1968 жылдың 18 қараша күні бекітілді. 20 жыл өткен соң, 1988 жылдың 24 желтоқсанында халық депутаттарының қалалық Кеңесі суретші М. Ф. Луцинның жобасы бойынша жаңа таңбаны қабылдады.
Ақтөбе елтаңбасы «мәңгіліктің нышаны» болып саналатын дөңгелек пішінінде жасалған. Қала атауы «тазалық» пен «қасиеттілікті» білдіретін ақ түспен жазылған, көк түсті ою-өрнек «табиғаттағы судың мәңгілік қозғалысын», қызыл түсті ою-өрнектер қызғалдақтарды білдіреді (қызғалдақ — Ақтөбенің бейресми символы ). Елтаңбаның нақ ортасында бүркіт басты, арыстан денелі, арқасында қанаты бар мақұлық (грифон) бейнеленген.
Географиялық орналасуы
Қаланың географиялық координаттары — 50.26667°N, 57.21667°W. Уақыт белдеуі — UTC+05:00.
Қала Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде, Жайық сағасы Елек өзенінің жағалауында, Қарғалы өзені келіп құятын тұсында,  теңіз деңгейінен биіктігі 250—400 м жазықтық болып келетін Орал асты платосының орталық бөлігінде орналасқан.
Азия мен Еуропа шекарасы
Қазіргі таңда Еуропа мен Азия арасындағы шекараны нақты белгілеу даулы мәселелердің бірі болып табылады. Бұл құрлықтардың шекарасын Жайық өзені арқылы жүргізетін болсақ, Ақтөбе Азияда орналасқан қала болып шығады. Бірақ географтардың арасында ең кең таралған пікір бойынша, Еуропа мен Азияның шекарасы Каспий теңізінің солтүстік жағалауымен, Жем өзенін бойлай және әрі қарай Мұғалжар таулары арқылы өтеді екен. Бұған пікірге сәйкес, Ақтөбе Еуропада орналасқан қалалардың қатарына жатады. Бірақ географиялық орналасуына қарамастан, бұрынғы Кеңестік Одақтың елдерін батыс географтары Еуропа мен Азиядан бөлек ерекше аймақ ретінде қарастырады.
Өзен-сулары
Қала Елек өзеніне Қарғалы өзені құйып, оның аңғары 15 км дейін ұлғаятын жерінде орналасқан. Қаланың орталығымен Електің сол жақ тармағы Сазды өзені, солтүстік-батысымен Електің тағы бір тармағы — Жіңішке өзені ағып өтеді. Сазды өзені ірі сауда-саттық орындары орналасқан қала орталығынан ағып өтетіндіктен 2010 жылдан бастап өзен жағасын қалпына келтіру жұмыстары қолға алынды. Қаланың оңтүстік бөлігінде Тамды өзенінің төменгі тұсы орналасқан. Солтүстіктегі Заречный ауданының шетімен Қарғалының сол жақ тармағы Песчанка өзені ағып өтеді. Кірпішті ауданының батысымен Қарғалының оң жақ сағасы Бұтақ өзені ағып өтеді.
Қаладан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км қашықтықта ақтөбеліктер «Ақтөбе теңізі» деп атап кеткен, 1988 жылы іске қосылған, сыйымдылығы 245 млн м³ болатын Ақтөбе су қоймасы орналасқан. Оңтүстік-батысқа қарай 8 км қашықтықта қала тұрғындарының дәстүрлі демалыс орнына айналған Сазды су қоймасы орналасқан (1967 жылы салынған). Солтүстік-шығысқа қарай 60 км қашықтықта қала маңындағы ең үлкен қолдан жасалған су айдыны — сыйымдылығы 280 млн м³ тең Қарғалы су қоймасы орналасқан (1975 жылы салынған).
Климаты
Қыс мезгілінде қаланың ауа райы Исландия үстіндегі терең циклон (испандық минимум) мен Моңғолия үстіндегі қуатты азиялық антициклонның әсерінде болады. Бұның кесірінен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған үлкен бар градиенттері пайда болады.
Ақтөбедегі орташа жиынтық Күн радиациясы тәулігіне 108 ккал-ға тең, Күн сәулесі көлемінің орташа жылдық көрсеткіші — 2316 сағат.
Жазы ұзақ әрі ыстық. Жылына бес ай бойы күндізгі орташа температура 20 °С асып түседі. Қысы қоңыр салқын, жылымықтар болуы мүмкін. Ең қалың қар жамылғысы қараша айында байқалады (31 см). Ашық, бұлтты және жауын-шашынды күндердің жылдық саны — сәйкесінше 174, 148 және 43 күн. Орташа жылдық бұлттылық коэффициенті — 5,7 балл. Атмосфералық жауын-шашын ең көп түсетін ай — маусым (35 мм), ең аз түсетін ай — қыркүйек (19 мм).
Экологиясы
Ақтөбе қаласы экологиялық жағдайы нашар қалалардың бірі. Қала аумағындағы ауа құрамында азот диоксиді мен формальдегидтің шамадан тыс мөлшері байқалған, ал хром қоспалары, ферроқорытпа зауыттары, Ақтөбе ТЭЦ секілді ірі өнеркәсіп мекемелері мен Кірпішті ауылының аймағында көрсеткіштер нормадан үш есе асып түскен екен.
2013 жылы сантарлық-эпидемиологиялық бақылау қала ауасын азот диоксиді, күкірт диоксиді, күкіртсутек және тағы да басқа заттарға тексергеннен кейін ауаны басты ластайтын себеп қаланың кәріз жүйесі екені анықталды. Кәріз жүйесіндегі күкіртсутектің үлесі 2—16 % жетуі мүмкін, оған қоса ағын судың құрамында сульфидтер көп. Осының кесірінен түнде және таңғы мезгілде қаланың бірнеше ауданының тұрғындары жағымсыз иістен қорлық көріп жүр. 2013 жылы қаладағы автокөлітер саны 178 мыңға жетті. Бұл да қала ауасының ластануына өз үлесін қосады.
Ежелгі замандарда
Бұл аймақта өмір сүрген ежелгі тайпалар мал шаруашылығымен айналысып, Солтүстік Қазақстанның тайпаларына жақын болған. Тікбұрышты және доғал қорымдардың ендік бағытталуының мысалы ретінде Ақтөбе маңындағы Сынтас және Бесоба қорымдарын келтіруге болады. Қала маңындағы далада қола дәуіріне жататын сақина тәріздес тас дуалдар мен қорғандар табылған. Ақтөбеге жанындағы Қарғалы өзенінің жағасында орта қола дәуіріне жататын бұйымдар табылған.
Ақтөбе бекінісінің қалануы
1869 жылдың мамыр айында Елек пен Қобда өзендерінің аралығына флигель-адъютант граф фон Борг басқарған екі рота жаяу әскер, жүз казак және 14 зеңбіректен тұратын жасақ аттанды. Әскери губернатор Лев Баллюзектің талабымен (28) мамыр күні Елек пен Қарғалы өзендерінің қосылатын жеріндегі екі төбенің үстінде Ақтөбе (Ак-Тюбе) бекінісінің негізі қаланды. Қарауыл алаңы, гауптвахта, қару-жарақ қоймасы, азық-түлік пен оқ-дәрі сақталатын жертөле салынды.
Ақтөбе аумағы Баллюзек өзінің есептемелерінде «сенімсіз» деп сипаттаған табын руынан шыққан Арынғазиевтердің қарамағында болды. Баллюзек жергілікті тұрғындардың бағыныштылығын атап өткеніне қарамастан, орыс жасақтары келгеннен кейін олардың көп бөлігі көршілес Орал облысына көшіп кетті. Қалған қазақтардың арасынде тек Арынғазиев әулетінің сұлтандары мен казактардан жеңіліс тапқаннан кейін қарсыласуды доғарған Айжарық би Бекбауұлының көтерілісшілер жасағы болды.
Ақтөбе туралы алғашқы деректер 1871 жылға жатады: Оренбургская Духовная Консисторiя сообщаетъ къ свѣдѣнiю, что въ оренбургской епархiи, съ разрѣшенiя начальства, производятся нынѣ слѣдующiя постройки: 1. церкви — а) каменныя въ <…> укрѣпленiи Акъ-Тюбя Тургайской области (отъ 14 января 1871 года — на средства жителей).
Алғашқы онжылдықтарда қоныстың тұрмысы көшпенді мал шаруашылығымен айналысаты қазақтармен тығыз байланыста болды. Қаланың алғашқы бас жоспары 1874 жылы әзір болды. Елді мекен бірнеше аудандарға бөлінді: Құрмыш, Татар слободасы, Оторвановка. Ең алғашқы көшелер Гарнизонная, Крепостная, Оренбургская, Илецкая және Георгиевская деп аталды.
Уездік қала дәрежесінде
1891 жылдың 25 наурызында шыққан «Далалық облыстарды басқару туралы ережеге» сәйкес, Ақтөбе Қостанай секілді Ресей империясының Торғай облысының уездік қалаларының бірі болып бекітілді.
Бастапқы уақытта тез дамымағанымен, Ақтөбе қаласы бірқалыпты өсу қарқынын сақтап, Қостанай секілді құлдырау мен халық санының азаюына душар болған жоқ. 1886 жылдың шілдесіне қарай қаладағы аулалардың саны 177 жетті, бірақ 1891—1892 жылғы ашаршылықтың кесірінен біраз тұрғын қаладан босып кетті. 1893 жылдан бастап халық саны қайтадан өсе бастады. 1895 жылы тұрғындар саны 2263 адамға жетті, оның 1041 православ христиандар, 202 мұсылман болды. 1896 жылы қалаға Кіші Ресейдің губернияларынан 100-ге таман отбасы көшіп келді.
1902 жылы қала арқылы Орынбор мен Ташкент арасын жалғастырған Ташкент темір жолы өтіп, Ақтөбе экономикасының әрі қарай дамуына әсер етті. 1905—1907 жылдары қалада бірнеше рет қара халықтың наразылық шерулері мен ереуілдер ұйымдастырылды.
Азаматтық соғыс кезінде
Ақтөбе 1918—1919 жылдардағы Азаматтық соғыс кезінде Торғай өлкесінің революциялық күштерінің орталығы болды. 1918 жылдың 8 (21) қаңтарында қалада Кеңес өкіметі орнады. Сол жылдың шілде айында Колчак армиясының Түркістанға жолын жауып тастаған Ақтөбе фронты ашылды, бірақ 1919 жылдың сәуір айында Зиновьев пен Фрунзе қызылдарға кері шегінуге бұйрық беріп, аздан кейін қала ақтардың қоластына өтті.
1919 жылдың 1 қыркүйегінде Всесвятский ауылы жағынан (қаланың оңтүстік-батысы) қызылдардың Оңтүстік армияның уақытша базасына айналған Ақтөбе қаласына шабуылы басталды. Қалаға зеңбіректерден оқ жаудырылды; аспанан қызылдардың аэропланы бомбалар лақтыра бастады. Үлкен дүрбелең басталды. Тұрғындар оңтүстік-батыс бағытында қаланы тастай жөнеліп еді, алайда тез арада жетіп үлгерген қызылдардың атты әскері қашқындардың бір бөлігін қоршап үлгерді. Тым-тырақай қашқан әскердің ешқандай қарсылық көрсетуге шамасы болмады. 2 қыркүйек күні Ақтөбе қызылдардың қоластына өтті.
Кеңес дәуірінде
нобай|1930-шы жылдар, Карл Либкнехт көшесі нобай|1942 жылдың мамыры, жұмысшы әйелдер тасымалдаушыға көмір лақтыруда 1920—1925 жылдары Ақтөбе қаласы Ресей КФСР-ның Қырғыз АСКР-ы құрамында болды, 1925 жылы Қазақ АКСР-ның қарамағына өтті, 1936 жылы Ресей КФСР-ның құрамынан бөлініп шыққан Қазақ КСР-на қосылды. Кеңес дәуірінде Ақтөбе қаласы Ақтөбе губерниясы (1921—1928), Ақтөбе ауданы (1921—1922, 1928—1933, 1970—1997), Ақтөбе уезі (1922—1928 ), Ақтөбе округы (1928—1930) және Ақтөбе облысы (1932 жылдан бастап) сияқты бірнеше әкімшілік-территориалды бірліктердің орталығы болды.
Қазан төңкерісінен кейін Ақтөбе қарқынды дами бастады. 1932 жылдың 10 наурызында қала Қазақ КСР-ның жаңадан құрылған Ақтөбе облысының орталығына айналды. Осыдан кейін қалада ұзындығы 10,5 км болатын алғашқы су құбыры жүргізілді, 25 су колонкасы орнатылды. Облыс орталығы ретіндегі алғашқы онжылдықта қалада 2 электр станциясы салынды, көшелерде 250 жарықтандыру құрылғысы орнатылды. Қаланы жасылдандыру жұмыстары атқарылды, жаяу жүргіншілерге арналған алғашқы жолдар пайда болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ақтөбеде 312-ші атқыштар дивизиясы] 101-ші ұлттық атқыштар бригадасы, 129-шы миномет полкы және тағы да басқа әскери жасақтар құрылды. 312-ші атқыштар дивизиясының 11 мың адамының 9,5 мыңы соғыс майданында қаза тапты. Дивизия командирі Александр Наумов «Ақтөбе қаласының құрметті азаматы» атағының бірінші иегері болды. 29 ақтөбелік Кеңес Одағы батыры атанды.
Соғыс кезінде Кеңес Одағының жау басып алған қалаларынан көшірілген кейбір кәсіпорындар Ақтөбеге жөнелтілді. 1941 жылдың тамызында қалаға Запорожьеден ферроқорытпа зауытының жабдықтары келді. Мәскеуден «Электросчетчик» кәсіпорынының, Мәскеу рентген зауытының, № 14 жүн тоқу фабрикасының және тағы да басқа кәсіпорындардың жабдықтары көшірілді.
1940—1960 жылдары ферроқорытпа және хром қосындылары, рентген аппаратурасы және ауыл шаруашылық машиналары зауыттары; ет және сүт комбинаттары; трикотаж, жиһаз және тігін фабрикалары секілді ірі өнеркәсіп мекемелері ашылды. 1962 жылдың 3 мамырында орталығы Ақтөбе қаласында орналасқан, құрамына Ақтөбе, Орал және Гурьев облыстары кіретін Батыс Қазақстан өлкесі құрылды. 1964 жылдың 1 желтоқсанында Батыс Қазақстан өлкесі таратылды. 1977 жылы қала Батыс Қазақстан темір жолының орталығы боп тағайындалды.
Кеңес дәуірінде көптеген кәсіпорындары бар индустриалды қалаға айналды, өнеркәсіп пен мәдениеттің аймақтық орталығы болды, және бүгінгі таңда да осындай болып қала береді.
Тәуелсіз Қазақстан дәуірі
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстандағы экономикалық белсенділік Қарағанды мен Шымкент сияқты өнеркәсіп орталықтарынан елдің батысындағы мұнайлы облыстардың орталықтарына (Ақтөбе, Ақтау, Атырау) ауысты.
Қазақстанға депортацияланған халықтардың өкілдері мен республикаға 1970—1980-ші жылдары Кеңес Одағының басқа республикаларынан келген мамандардың эмиграциясының кесірінен 1990-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың бастапқы кезеңінде қаладағы халық санының азаюы байқалды.
2007—2008 жылғы қаржылық дағдарыс пен оның артынан ұласқан Дүниежүзілік экономикалық дағдарыстың салдарынан Ақтөбедегі жылжымайтын мүлік пен жалға алу құны күрт төмендеп кетті. Қала ішіндегі жер телімдерінің бағасы 30 % кеміді. Қала тұрғындарының жалақы мөлшері төмендеді, кейбір кәсіпорындар медициналық сақтандыруға бөлінетін қаражатты азайтты, тұрмыстық техника мен электроникаға сұраныс азайды. Ақтөбе әуежайындағы жолаушылар тасымалы 13 % бәсеңдеді, ұлттық валюта девальвациясының кесірінен қала автосалондарындағы автокөлік сатылуы кеміді.
2010-шы жылдар Батыс Қазақстандағы діни экстремизмнің өршуімен сипатталады. 2011 жылдың 17 мамыр күні Ақтөбе қаласының 25 жасар тұрғыны Рахымжан Мақатов Ұлттық қауіпсіздік Комитетінің жергілікті Департаментінің алдында жарылыс ұйымдастырып, оның салдарынан өзі қайтыс болды, бірнеше адам жарақттанды. Бір айдан астам уақыт өткен соң, 26 маусым күні қалада тәртіп сақшылары мен қылмыстық іс бойынша күдіктілер арасында қарулы қақтығыс орын алды. Бұл оқиғаларды жұртшылық Темір ауданында бірнеше полиция қызметшілерін қасақана өлтірген діни экстремистердің тобымен байланыстырды. Аз уақыттан кейін қаланың шет ауданындарының бірінде құрылысы аяқталмаған үйдің ішіндегі жарылыстың салдарынан үш адам қаза тапты. Қаза тапқандардың біреуі Ақтөбе облысының Ішкі істер Департаментінің экстремизмге қарсы күресетін басқармасының жедел уәкілі болып шықты.
Қала халқының саны 2030 жылға дейін 625 мың адамға, 2040 жылы 1 млн адамға жетеді деп жоспарланып отыр. Бұған дейін қаланың аумағы 29 739 га-дан 72 965 га-ға шейін ұлғаюы тиіс (2003 жылғы бас жоспар бойынша 42 847 га болуы керек еді). Жеке тұрғын үй құрылысы шектетіледі, жаңа бас жоспар бойынша қалада негізінен көпқабатты көп пәтерлі тұрғын үйлер тұрғызылатын болады. Ақтөбе «жаңа» және «ескі қала» болып бөлінетін Қазақстанның жалғыз қаласы. Осы бөліктердің арасын жалғау үшін қаланың Мәскеу ауданында сәйкес инфрақұрылымы бар көпқабатты тұрғын үй массивтерін тұрғызып, қаланы біріктіретін орталыққа айналдыру жоспарланып отыр.
Қала әкімдігі және жергілікті өзін-өзі басқару
Ақтөбе қаласының әкімдігі қала аумағы мен оның қарамағында орналасқан бес ауылдық округтегі атқарушы өкімет қызметін атқарады. Қала әкімшілігінің күйі мен мәртебесі «Ақтөбе қаласы әкімінің аппараты» ережесімен реттеледі. Әкімшілікті 2001 жылдың 23 қаңтарында күшіне енген «Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару» заңына сәйкес Ақтөбе облысының әкімі тағайындайтын қала әкімі басқарады. Қала әкімі қызметін алғашқы боп Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов 1996—2002 жылдары атқарды. Ақтөбенің 2023 жыл, 27 маусымнан бері әкімі — Азамат Бауыржанұлы Бекет.
Ақтөбе қаласы Мәслихатының депутаттары қала тұрғындарымен сайланатын жергілікті өкілдік орган қызметін атқарады. 1994 жылдың 24 наурызында Мәслихаттың I-шақырылымның 1-сессиясы өтті. Алғашқыда мәслихат 43 депутаттан тұрды, мәслихат хатшысы боп Пётр Георгиевич Лащенов сайланды. Кейінгі шақырылымдардардағы депутаттардың саны 23 дейін азайды. Соңғы V шақырылымның 1-сессиясы 2012 жылдың 20 қаңтарында өткізілді.
Қала бюджеті
2015 жылы қала бюджетінің кіріс деңгейі 39,55 млрд теңге (213 млн АҚШ доллары ), шығын мөлшері 43,08 млрд теңге (231,9 млн доллар) деп белгіленген.
Ақтөбе бюджетінің негізгі табыс көздеріне салық түсімдері (23,7 млрд теңге), трансферт түсімдері (16,1 млрд теңге), салықтық емес түсімдер (2,3 млрд теңге) жәненегізгі капиталды сатудан түскен қаражаттар (2,1 млрд теңге) жатады. Негізгі шығыс баптарына білім беру жүйесі (16,9 млрд теңге), тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық (11,5 млрд теңге), трансферттер (7,2 млрд теңге), транспорт пен байланыс (5,5 млрд теңге), қарыздарды өтеу (1,9 млрд теңге), әлеуметтік көмек пен қамсыздандыру (1,37 млрд теңге) жатады.
Қала аудандары
Қала Ақтөбе төбесінің етегінде орыналасып, темір жол станциясының маңында шоғырланған «Ескі қала» деп аталатын және солтүстік-батыста орналасқан, әкімшілік ғимараттар мен сауда орталықтары орналасқан Әбілқайыр хан даңғылының бойында шоғырланған «Жаңа қала» деп аталатын екі негізгі ауданнан құралған.
Ескі қаланың аудандарына Құрмыш, Мәскеу (Москва), Татар слободасы (Татарка) және Оторвановка аудандары жатады. Қаланың ескі бөлігі негізінен бір қабатты жеке тұрғын үйлерден тұрады, арасында Ресей империясы заманында тұрғызылған ғимараттар кездеседі. Жаңа қаланың аудандарына Шанхай (Шаңқай), Сазды, Болашақ, Кең Дала аудандары мен мөлтек аудандар жатады.