Комедиограф_Менандр
Менандр шығармашылығы
Менандрдың грек әдебиетіне жасаған ықпалы Еврипидтен кем түскен жоқ. Оның шығармаларын антикалық заманда ғана емес, Византия жұртшылығы да қызыға оқыды. Яғни, Менандр шығармалары үлкен сұранысқа ие болған. Дегенмен, оның шығармаларының ешқайсысы біздің заманымызға дейін толық күйінде жеткен жоқ. Ортағасырларда Менандр шығармаларының із-түссіз жоғалып кету себебі де әлі күнге анықталмай отыр. Кейбір пікірлерге сенетін болсақ, комедиограф шығармаларының жойылуына византиялық грамматиктердің де үлесі аз болмаған. Олар Менандр шығармаларының тілі дөрекі, өте тұрпайы, таза емес деп танығандықтан, византиялық мектептерде оқытуға тыйым салған. Демек, византиялық шіркеудің Менандр шығармаларына теріс қабақ танытуы оның шығармаларының кең қанат жаюына кесірін тигізген. Византиялық ғалым Димитрий Халкондилдың айтуынша, Константинополь жерін түріктер басып алғаннан кейін олар махаббат тақырыбына жазылған көптеген шығармаларды өртеп жіберген. Солардың ішінде Менандр, Филемон, Мимнерма, Алкей сынды жазушылардың еңбектері қоса өртеніп кеткен. Менандр комедияларының сюжеттерін еуропалық филологтар тек римдік ақындардың Менандрға еліктеп жазған шығармалары арқылы ғана болжап білген. Римдік комедиографтар Менандр пьесаларының сюжеттерін кеңінен қолданып отырған, оның жазу шеберлігіне еліктеп, оны үлгі тұтқан. Әсіресе, Плавт пен Теренций шығармаларынан бұл анық байқалады. Теренций Менандрдың «Әтек», «Өзін-өзі азаптаушы», «Ағайындылар», «Андрияндық әйел» комедияларын өзгертіп, рим сахнасына шығарды. Тіпті, Юлий Цезарьдың өзі Теренцийді «жартылай Менандр» деп атаған. Жалпы, Менандр шығармашылығы батысеуропалық комедияның дамуына үлкен ықпал етті. Жаңа аттикалық комедиялардың тарихы мен ерекшелігін танып-білу немесе Менандр шығармашылығын тану кейінгі дәуірлерде жандана бастады. Синайлық ғибадатханалардың бірінен табылған кітаптардың арасынан Менандрдың пергаменді қолжазбасының үзіндісі табылып, ол Ресейге әкелінген. Бұл бүгінде Санкт-Петербург қаласындағы көпшілік кітапханада сақтаулы тұр. 1905 жылы Мысыр жеріндегі ежелгі қала Афродитополь қаласына қазба жұмыстарын жүргізу кезінде Ком-Ишкау деген жерден рим дәуіріндегі грек үйінің қалдығы табылды. Осы үйдің бір бөлмесінен француз ғалымы Гюстав Лефевр грек тілінде жазылған папирустарды тапты. Бұл Менандрдың 4 комедиясы жазылған кең көлемді дүние болып шықты. Папирустың көптеген жылдар бойы жер астында жатып, ескіруіне байланысты Лефевр ұзақ жылдарын оларды қалпына келтіруге арнады. Бұл олжа Менандр драматургиясымен кеңірек танысуға мүмкіндік берді және Каир қазба жұмыстарының игі бастамасы болды. Анықталған комедиялар:  «Аралық  сот»  (шамамен  2/3  бөлігі  сақталған),  «Кесілген шаш» (шамамен 1/2 бөлігі), «Самияндық қыз» және «Батыр» туындылары. 1960 жылдардың басында мысырлық мумиялар оралған картонаждарды зерттеу барысында француз зерттеушілері «Сикион» комедиясының үлкен бөлігін тапты. Бұл ізденістермен Менандр еңбектерінің барлығы табылып болды деуге болмайды, драматург туындыларының саны алдағы папирус зерттеулері барысында тағы да  арта  бермек. XX ғасырдың ІІ жартысында Менандр шығармалары көптеп табыла бастады. Бірақ толығымен сақталған жалғыз шығармасы «Қабағы ашылмайтын  адам»  болып  қала береді. Бұл комедия б.з.б. 316 жылы афиндық театр сахнасында қойылды. Менандр шығармаларының баспа бетін көруі 1709 жылдан басталды деуге болады. Осы жылы Жан Ле Клерк Амстердам қаласында алғаш рет Менандрдың үзінділер жинағын жарыққа шығарды. Ал 1823 жылы Берлинде Август Мейнеке басып шығарған толығырақ жинақ жарық көреді, оның ішіне драматург шығармаларының 500-ге тарта үзіндісі енеді. ХІХ ғасырдың соңына қарай Менандрдың 1750 өлеңі белгілі болды. Менандр 100 реттен аса көрермендердің алдына шыққанымен, тек 8 рет қана жүлделі бірінші орынға ие болады. Менандр – көзі тірісінде өзіне лайықты бағасын ала алмаған драматург. Осы тұрғыдан оның тағдыры аттикалық драматург Еврипид тағдырын еске түсіреді. Менандр шығармаларын халық қызыға оқығанымен, құрметті драматург ретінде атақ-даңқтан құр қалып отырады. Барлық айтылған пікірлерді қорытатын болсақ, Менандр комедияларының ерекшелігі – оның мазмұнының шындығы мен дәлдігінде, қысқалығы мен мәнерлілігінде. Жазушының артында 760-қа жуық бір тармақты нақыл сөздері, 130-дай комедияларынан үзінділер, 73 комедиясының аты сақталып қалған.