cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қадырғали Жалайыр
Қосымша
Қадырғали би бұл кітабының соңғы жагында өзінің жан досы әрі ұстзы Ораз Мұхамед туралы былай деп жазады: ''"Оның әкесі Ондан Сұлтан, оның әкесі Шығай хан, оның әкесі Иадік хан, оның әкесі Жәнібек хан, оның әкесі Барақ хан, оның әкесі Құйыршық хан, оның әкесі Орыс хан...
Олардың әрбірі бірнеше ата болып өз уәлаяттарында патшалық қылып, атақты болып өтті. Олардың арасында аса белгілі болған Қасым хан еді. Ол Жаған бикемнен туған еді. Ұзақ уақыт атасының ұлысында патшалық етті. Төңірегіндегі уәлаяттарды өзіне қаратты...
Ораз Мұхамед хан сегіз жасында өзара қақтығыста қаза болған ұлы бабасы Шығай ханнан айрылды. Он үш жасында әкесі Ондан Сұлтан шаһит болып одан айрылды. Бірақ уақыт тарлықта Сейдақ бидің алдында кіріптарлық шекті. Одан он алты жасында барлық христиан падишасы Борис Федоровичтың құлдығына әзір болды. Сол күннен қазірге дейін Борис патшаның қызметінде. Ұлы мәртебелі патша құлын жарылқады.
...Жиырма жасында ұлы мәртебелі Ораз Мұхамед хандыққа отырды. Алла дәрежесін ғұмылық етсін..."''
Соңғы кезде Қадырғали Жалайри би жөнінде жаңа деректер табылып жатыр. Соның бірі Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің профессоры Жанғара Дөдебаевтың Қадырғали би туралы "Алматы ақшамы" газетінде (30 шілде 1997) жарияланған мақаласы.
Автор осы зерттеуінде (ол кезде өзінің арғы бабасы Қараш бек есімімен аталып жүрген Қадырғали бектің Сібірдегі атаман Ермак бастаған басқыншылығына қарсы қалай соғысқанын жан-жақты жазыпты. Осы зерттеу мақаласының соңын автор былайша тұжырымдайды:
...Сөйтіп, атаман Ермак бастаған шабуыл жеңіліс табады. Ермак опат болады.
...Атаманның сауыты Қайдауыл мырзаға, қафтаны Сейдекке сыйға тартылады, қылышы мен белдігі Қарашаға беріледі. Бұған Караганда, Ермак қолын жою жолындағы соғыста осы аталған үш адамның атқарған қызметі аса зор болғанға ұксайды. Ермак өлгеннен кейін бұлар Сібір хандыгындағы ең беделді, ықпалды кісілердін қатарында қалған.
Сібір жылнамалары мен байырғы зерттеу еңбектерде атаман Ермак бас таған қарақшылардың жаулаушылық жорығына қарсы тұрып, оның бар ауыртпалығын тікелей көтерген бірден-бір ірі тұлға Қараша:
Сібірдің азаттығы үшін осынша қан мен тер төккен батыр қолбасы, мемлекет қайраткері Қадырғали бек екені туралы қазақ ғалымдары осы күнге дейін екі ұшты пікірде. Біздіңше, татар ғалымы М. А. Усмановтың: "Сібірлік Қараша мен Қадырғали бек бір адам", - деп тұжырымдауы дәлелді, дәйекті әрі онда үлкен шындық бар.
Дереккөздер
Санат:1530 жылы туғандар Санат:1605 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан тарихшылары
Арнара
Арнара (Arnara) — Италиядағы қала, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2 453 адамды құрайды. Халық тығыздығы 204 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Байтоғас
Байтоғас — Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы, Тұғыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақжар ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 484 адам (240 ер адам және 244 әйел адам) болса, 2009 жылы 562 адамды (292 ер адам және 270 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тарбағатай ауданы елді мекендері
Миллэрсбург (Орегон)
Миллэрсбург (Millersburg) — Орегон штатының Linn округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 651 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.2 км² шамасында. FIPS коды — 41-48300.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
1713 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1713 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1713 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Отрабат
Отрабат, Отыраррабат — Түркістан облысы Отырар ауданы, Темір ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Округ орталығы — Темір ауылынан солтүстік-батысқа қарай 26 км жерде, Түркістан—Арыс темір жолы бойында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 152 адам (92 ер адам және 60 әйел адам) болса, 2009 жылы 200 адамды (119 ер адам және 81 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың басында Орынбор-Ташкент темір жолын салуға байланысты қаланды. Ауылдың солтүстік-батысына қарай 2 км жерде өзімен аттас ежелгі төбе жатыр.
Дереккөздер
Санат:Отырар ауданы елді мекендері
Александр Владимирович Парыгин
Александр Владимирович Парыгин (25 наурыз 1973 жыл, Алматы қаласы, Қазақ КСР) – қазақстандық бессайысшы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (1996). Азия чемпионатының күміс жүлдегері (1993), 12-Азия ойындарының жеңімпазы (1994) және Азия чемпионы (1995), Әлем кубогы бәсекесінің күміс жүлдегері (1995), 1996 жылғы Жазғы Олимпиадалық ойындардың жеңімпазы.
Жетістіктері
{| class="wikitable" ! colspan="3" |
Азия чемпионаты
! colspan="3" |
Азия ойындары
! colspan="3" |
Сілтемелер
Санат:Қазақстан бессайысшылары Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары Санат:Парасат орденінің иегерлері Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары түлектері Санат:Бессайыстан Олимпиада чемпиондары Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының бессайысшылары Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының бессайысшылары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері Санат:Алфавит бойынша бессайысшылар Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Вальдастико
Вальдастико (Valdastico) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1480 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 64 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 36040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Уччани
Уччани (Ucciani) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 28,36 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A330, пошта индексі — 20133.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 458 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Давид Белль
Давид Белль (David Belle; туған жылы 29 сәуір 1973 жылы, Фекан, Нормандия) француз актеры, әлемдегі паркур қозғалысының көшбасшысы, паркурдың негізін қалаушы.
Өмірбаяны
Давид Белль 29 сәуір 1973 жылы Seine — Maritime округінде, Фекам(Fecamp) атты қалашықта дүниеге келген. Ол қарапайым отбасында өскен. Ең алғаш Париж қаласының сыртындағы Фекам қалашығында тұрған. Кейіннен Ле-Сабль-д’Олон қалашығына көшіп, сол жерде Давид алғашқы 14 жылын өткізген. Осы жылдары Давид аға сержант қызметін атқарған- Гильбертом Киттен атты атасының қолында бапталған. Оны атасының батырлық істері қызықтырған және таңқалдырған. Жастайынан Давид батырлық істерге қызығып, белсенді қимыл-қозғалыстар жасап өскен.
Оның әкесі, Раймонд Белль, Парижде өрт сөндіруші жұмысында қызмет атқарған және ол белсенді спортшы болған. Давидтің әкесін адамдар көбінесе бұл "табиғат күші" деп атаған. Раймонд өте мықты құтқарушы болған, Ол осы мамандығының арқасында Францияда атақты болып кетті. Әкесінің рөлі Давидтің өміріне үлкен әсерін тигізді.
Давид оп-оңай спорт жағынан қырағылық көрсетті, әсіресе қозғалыстар жағынан, мынадай қозғалыстарды жақсы үйренді: жеңіл атлетика, гимнастика және әскери өнер. 15 жасында Давид мектепті қойып, спорт жағына дем қоюды ұйғарды. Белль спортты өмірінде бірінші орынға қоюды дұрыс деп есептеді. Күш және ептілікті спорт жағынан дамыту керек және әрдайым өмірінде спорт арқылы өзгерістер болуы керек-деп әкесі айтқан.Сол арқылы Давид паркурдың негізін қалап, әйгілі паркуршы атанып кетті.
Давид алғашында музыкалық видеоклиптер түсіріп, кейіннен Давид фильмдерге түсе бастады.
Сарзеда
Сарзеда (Sarzeda) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Сернанселье муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Бюргаронн
Бюргаронн (Burgaronne) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64151, пошта индексі — 64390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 97 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Хамза ибн Абдуль-Мутталиб
Х̣амза ибн Әбдүллмәт̣т̣әліп Һижрадан бұрын 55 - 3 һижри жылы, [568 -625] (حمزه بن عبدالمطلب) — Мұхаммед пайғамбардың көкесі, сүт ағасы және сахабасы. Меккеде, Хижазда дүниеге келіп, Мединеде, Хижазда Ухуд шайқасында қаза болған. Лақаб аттары Аллаһтың арыстаны (Арабша: أسد الله Әсадуллаһ) және Жәннат арыстаны (Арабша: أسد الجنة Әсадүл жәнна). Бұдан бөлек Абу Умара ("أَبُو عُمَارَةَ"), және Абу Яғлә ("أَبُو يَعْلَى") деген аттары бар.
Толық есімі
Толық есімі: Хамза ибн Әбдүлмүттәліп ибн Һишам ибн Манаф ибн Қусай ибн Кағб ибн Лүай ибн Ғалиб ибн Фаһр ибн Мәлик ибн ан-Надр ибн Кинана ибн ибн Хузайма ибн Мәдрәкә ибн Иляс ибн Мадар ибн Назар ибн Мағд ибн Аднан. Арабша: حمزة بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب بن فهر بن مالك بن النضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان Аллаһтың арыстаны, шейіттердің мырзасы Хамзаның лақабы – Ибн Яғлә немесе Әбу Әммәрә. Әбдүлмүттәліптің баласы, Пайғамбарымыздың әкесінің інісі. Пайғамбарымызға сүт ана болған Әбу Ләһәбтің күңі Суәйбә одан бұрын Хамзаны да емізгендіктен, екеуі сүт (бір емшектес) бауыр.
Сипаты мен балалық шағы
Хазірет Хамза – орта бойлы, күшті, айбарлы, абыройлы сахаба. Өзі мерген, аңшы және құрайыштықтардың құрмет тұтар батыры. Қиындыққа душар болғандарға жанашыр, әділетсіздікке төзбейтін баһадүр. Аң аулауға шыққанды жаны сүйетін. Одан қайтарда Қағбаны тауап етуді қасиетті санап, аталарының дәстүріне құрмет көрсететін.
Мұсылман болғанға дейін
Мұхаммед пайғамбарға пайғамбарлықтың жүктелгеніне бірнеше жыл өтсе де, Хамза мұсылман болмаған еді. Алайда мұсылмандардың қатары көбейген сайын мүшріктердің мазасы қаша бастады. Олар пайғамбардың ісіне кедергі жасаудың қитұрқы жолын қарастыруға көшкенді. Ол кезде Мұхаммед пайғамбарға еріп, мойынсұнғандардың тысында мұсылман болуды жаны қалаған адамдар да барды. Алайда ескіден келе жатқан ата-баба дәстүрінің ықпалы, қоғамдағы теріс күштердің қысымы бұған бөгет болды. Хазірет Хамза да солардың бірі болатын.
Мұхаммед пайғамбардың ерік-жігері оны таңдандыратын. Иманы мен уағыздап жүрген жаңа дініне деген беріктігі мен жанқиярлығы бұрын-соңды құрайыштардың арасынан көрмеген айрықша бір лептей сезілді оған. Жастайынан жақсы көріп, жіті таныған сенімді әрі шынайы бауырының шақыруына құлақ түріп, мойынсұнуға кідіруді жөн көрмеді.
Исламды қабылдауы
Аң аулап Қағбаны тауап етуге әдеттенген Хамза кезекті саятшылығынан оралғанда, алдынан Абдуллаһ ибн Жуданың күңі шыға келеді. Ол Әбу Жәһилдің өз достарымен бауыры Мұхаммедке (с.а.с.) ауыр сөздер айтып қорлағанын, қол жұмсағандарын айтты, Мұхаммедтің (с.а.с.) шарасыз күйде жалғызсырап қалғанын, көрсеткен қорлықтарының адам төзгісіз екендігін білдірді.
Туысқандық сезімі атой салған ержүрек Хамза ашуға булығып, төтелей Қағбаға тартты. Достарымен Қағбаның айналасында әңгіме-дүкен құрып отырған Әбу Жәһилдің үстінен түсіп, садағымен бір ұрып Әбу Жәһилдің басын жарады. Бет-аузын қан жуып кеткен Әбу Жәһилді жағасынан алып: “Менің бауырымды неге қорлайсыңдар. Мына мен де соның дініндемін, ал, әйтпесе. Мықты болсаң, маған қарсы шық” деп жұлқып-жұлқып алды.
Хамза күшімен қоса ақылмен іс жасауды да білетін. Үйіне оралған ол жатып ойланды. Көңілі алабұртып, дөңбекшіп көз іле алмады. Ол Исламды қалай қабыл еткен еді? Бауырына жасалған зұлымдыққа шыдамай, ашуланып, Әбу Жәһилді қан жоса қылды. Ата дәстүрлерін соншалықты қастерлеп, киелі тұтқан адамның ата салттары мен сенімдерін бірден тастауы мүмкін бе? Өзі ереже-қағидаларын мүлдем білмейтін жаңа бір дінге өтуі дұрыс па? Соларды ойлап санасы сан-саққа кеткен Хамза медет тілеп, Жаратушыға жалбарынды, жүрегіндегі шүбәні жуып-шаюын сұрады. Оның тілегі қабыл болып, жүрегіне иман нұры ұялады. Сонша құдіретпен әлемді басқарып тұрған ұлы күштің құдіретін ұғынып, иман нұрына бөленді. , ,
Мартен пеші
Мартен пеші (француз металлургі П.Мартеннің (1824 — 1915) есімімен аталған) — шойын мен болаттың сынықтарынан химиялық құрама мен сапасы алдын-ала белгіленген болат өндіруге арналған регенераторлы пеш. Алғашқы М. п. 1864 ж. Францияда салынған. М. п-нің құрылымы үстіңгі және астыңғы құрылыстар деп аталатын екі бөліктен тұрады. Бұл пештің жұмысы жылуды жаңғырту принципіне (яғни түтін жылуға және онда жағылатын отын мен ауаны алдын-ала қыздыруға) негізделген. Пешке енетін ауа мен газдың температурасы 1100 — 1200С шамасында болады. Пештен шыққан түтін жаңғыртқыш саптамаларын 1400С-қа дейін, ал астыңғы бөлігін 1200С-қа дейін қыздырады. М. п-нің орнықты және тербелмелі түрлері бар. Тербелмелі пеш фосфоры мол (1,6 — 2,0%) болат қорытуға пайдаланылады. Отқа төзімді пеш қаламасының құрамына сәйкес мартен процесі негіздік (магнезит, хромды магнезит кірпішінен қаланған) және қышқылдық (динас кірпішінен, кварц құмынан қаланған) болып екіге бөлінеді. М. п-нің жоғары температурада жұмыс істейтін бөліктері үнемі салқындатылып тұрады. Неғұрлым көп қолданылатын негізгі процесс іс жүзінде кез келген шикі құрамдық материалды, соның арасында фосфоры мен күкірті мол материалды қолдануға мүмкіндік туғызады. Қышқылдық процестің негізгі процестен айырмашылығы (артықшылығы) сонда, одан газ бен бейметалл кірінділері аз және мех. қасиеттері неғұрлым жоғары болат алуға болады. Шикіқұрамның металл бөлігі шойыннан (қатты не сұйық түрінде) және болат сынықтарынан тұрады, бұлардың әрқайсысының үлесі сол ауданның жағдайына және қорытылған болаттың сортына байланысты 100%-ға дейін өзгеруі мүмкін. Пеште шикіқұрам балқиды, ондағы көміртек, кремний, марганец мөлшері азаяды, қажетсіз қоспалардан (күкірт, фосфор) арылтылады, жетіспейтін элементтер енгізіледі. Пештегі температура металдың сұйық күйде болуын қамтамасыз етуі тиіс, балқыту соңында ол 1600 — 1650С-қа жетеді. Шойын қоспаларын толықтыру үшін жетіспейтін оттек пешке темір кенін не отқабыршақ қосу немесе металды тех. оттекпен үрлеу арқылы беріледі. Болат қорытуда мартендік әдістің орнына біртіндеп конвертерлік әдіс көбірек қолданылуда. Қазақстанда мартен болаты скрап-процесі бойынша жұмыс істейтін алғашқы металлург. з-т Теміртау қаласында салынды (1944). Мұнда болат сыйымд. 35 — 90 т-лық М. п-теріндe қорытылды. Қазақстан магниткасы — Қарағанды металлургия комбинатындa (1997 жылдан “Испат-Кармет”) ауыр жүк таситын автомобильдердің жақтауларына қажет аса берік лонжерон болаттан балқытылады. Болаттың оттегі аз және оттек төмен маркаларынан қазіргі таңда ақ қаңылтыр және сортты илем алу, сондай-ақ, электртех. болат алу, т.б. технологиялар игерілген. М. Шоқаев
Хамза ибн Абдуль-Мутталиб
Мұсылман болған соң
Оның Исламды қабылдауы мүшріктердің жауыздықтарын толығымен тізгіндей алмаса да, мұсылмандар үшін ес болды. Хамза сынды жаужүректің мұсылман болуы мүшріктерді іштен тынатын шарасыз ашуға булықтырды.
Мартен пеші
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
Хамза ибн Абдуль-Мутталиб
Мұсылман болған соң
Мұхаммед пайғамбар Хамзаның мұсылман болғанын естіп, қуанышы қойнына сыймады. Өйткені оның Исламды қабылдауы мұсылмандарға күш берді. Мәдинаға һижреттен кейін де мүшріктер қол қусырып қарап қалмады. Пайғамбар мен мұсылмандарды Мәдинадан қуып шығуды көздеген Абдуллаһ ибн Үбәй Хазрәж және Әус тайпасының мүшріктерімен тізе қосып одақ құрды. Мұсылмандардың қажылыққа апаратын жолдарын да жауып тастады. Мүшріктердің бетін бір қайтару үшін Сирияға апаратын сауда жолына тосқауыл ұйымдастыру керек болды. Осы мақсатпен Пайғамбар Хамзаны отыз адамдық қолды бастатып Сифул-бахр деген елді-мекенге аттандырады. Діттеген тұсқа жеткенде мүшріктердің үш жүз кісілік керуені сол жерде бел суытып жатқан екен. Әбу Жәһил де араларында. Аллаһтың арыстаны Хамза дұшпандарымен шайқасқысы келіп жалын атты. Мұсылмандар да сондай пейіл танытты. Ол кезде әлі мүшріктердің қатарында жүрген Мәжди ибн Амр ибн Жухәни бұл екі топтың арасына түсіп оларды қантөгістен бас тартқызды.
Бәдір шайқасында
Бәдір шайқасында мүшріктер мен мұсылмандардың арасындағы жекпе-жекте хазірет Хамза, Ұбәйда және Әли ат ойнақтатып шыққан еді. Хамза Шәйбамен күш сынасады. Бір екпінде-ақ Шәйбәны сұлатып салды. Бәдір шайқасында Хамзаның танытқан ерлігіне Аллаһ расулы риза болды. Харисут-Тәмимидің айтуынша, Бәдір шайқасында Хамза ибн Әбдулмүттәліп кеудесіне түйе құстың қауырсынын қадап алыпты. Мүшріктердің бірі: – Кеудесіне түйеқұстың қауырсынын таққан кім?– деп сұрады. – Хамза ибн Әбдүлмүттәліп, – деген жауап берілді. Мүшрік: – Біз не көрсек, соның кесірінен көрдік, – деп Хамзаның жанкештілігіне назаланса керек.
Ухуд шайқасында
Бәдір шайқасындағы жеңілістің ащы дәмі кеуделерін қыжылдатқан мүшріктер жаңа шайқасқа қызу дайындалды. Басқа мүшрік тайпаларынан жәрдем сұрап күшті қол жинады. Бұл шайқасқа мүшріктердің әйелдері де қатысатын болды. Олар Бәдір шайқасындағы масқара жеңілістен кейін еркектерін өш алу үшін мұсылмандарға қарсы айдап салды. Жүбәйр ибн Мұтғидың Уахши атты Эфиопиялық басыбайлы құлы бар еді. Ол эфиопиялықтарға тән найза толғауда өте ұста болатын. Хазірет Хамза Жүбәйр ибн Мұтғидың көкесін Бәдірде өлтірген-ді. Ол көкесінің өлімін жадынан өшіре алмай, Уахшимен сөйлесіп, егер Хамзаны өлтіретін болса азат етуге уәде берді.
Пайғамбар Мәдинаның ішінде қалып, қорғаныс шебін құруды ойлады. Алайда Бәдір шайқасына қатыса алмаған кейбір мұсылмандар Мәдинаның сыртына шығып, бетпе-бет ұрысатынын білдірді. Пайғамбар сахабалардың бетін қайтармады. Хамза да қаланың сыртында шайқасуды қалағандардың ішінде. Ол Пайғамбарға: “Саған кітапты түсірген Аллаһқа серт беріп, ант ішейін, Мәдинаның сыртында осы қылышыммен жауымды жайратпайынша, менде тыныштық болмайды”, – деді. Ертесінде таңертең Пайғамбар: “Түсімде періштелердің Хамзаны шомылдырғандарын көрдім”, – деп, оның шейіт болатынын алдын ала хабар берген еді.
Хамзаның шейіт болуы
Ухут шайқасында мүшріктердің алғашқы назарға алғандары – хазірет Пайғамбар мен Хамза еді. Әбу Суфиянның әйелі Хинд әкесін, көкесін, бауыры мен баласын Бәдірде жоғалтқан болатын. Туыстарының көбісінің түбіне Хамзаның жеткенін естіп, оның басын алу үшін бүкіл мүшріктерді соғысқа айдап салды. Уахшидің міндеті – тек қана Хамзаны өлтіру екенін әбден құлағына құйды. Мойнындағы алқасы мен сәндік әшекейлерінің бәрін беремін деп, дүние десе құтырып кететін құлды құнықтыра түсті.
Уахшидің Хамзаны өлтіруі
Уахши шайқас кезіндегі жағдайды былай әңгімелейді: “Адамдардың арасында Әлиді іздедім. Өте сақ, айлакер, күшті әрі айналасына жіті қарайтын біреу еді. Өз-өзіме “менің іздеген адамым бұл емес” дедім. Сол кезде Хамзаны көрдім. Айналасына дес бермей, алдына келгенін жайпап салып жатты. Оңтайлы мезеттің келуін күтіп, төбешіктің артына жасырындым. Бір кезде Шиба ибн Үмму Әммар “менімен шайқасатын батыр бар ма?” деп атой салды. Хамза оған “Аллаһ пен елшісін сен бе майданға шақырып тұрған?” деп көзді ашып-жұмғанша жанын алды. Селдің суына аяғы тайып жығылған кезде найзамды оған лақтырдым. Найза кеудесіне барып қадалды”.
Пайғамбар Хамза туралы былай дейді
“Әй, Аллаһ пен елшісінің арыстаны Хамза! Ей, ізгілік иесі Хамза! Ей, Аллаһтың елшісін бүкіл жанымен қорғаған Хамза! Аллаһ саған мейірімін төксін! Егер сенің артыңнан аза тұту керек болса, сенің өліміңнен кейін қуануды ұмытып, әрдайым жылар едім”.
Хамза қайтыс болған соң
Хамза қайтыс болғанға дейін Аллаһ елшісінің мұншама мұңайғанын ешкім көрмеген. Шейіттердің мырзасы Хамзаның жаназасын Аллаһ елшісінің өзі шығарды. Ол Хамза қайтыс болғанда елу төрт жаста еді. Пайғамбарым өлтірілген әрбір шейітті Хамзаның қасына жатқызып, жаназасын бірге шығарды. Осылайша сол күні хазірет Хамзаның жаназасын жетпіс рет шығарды. Хамза Ухутта жерленді. Арыстан жүрек Хамзаның (р.а.) өлімі Пайғамбарымыздың жүрегіне сына қағып, сызат түсіріп кетті.
Шартр-де-Бретань
Шартр-де-Бретань (Chartres-de-Bretagne) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,1 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35066, пошта индексі — 35131.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7058 адамды құрады. Халық тығыздығы — 698,81 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Зульфия
Зульфия, толық аты-жөні Зульфия Исраилова (14.3.1915, Өзбекстан, Ташкент қаласы – 1996, сонда) – Өзбекстанның халық ақыны (1965), Социалистік Еңбек Ері (1984).
Ташкент педагогикалық институтын бітірген (1935). 1938 – 50 жылдары республикалық көркем әдебиет баспасында редактор, бөлім меңгерушісі, 1950 – 52 жылдары “Узбекистон хотин-кизлари” (қазіргі “Саодат”) журналының бөлім меңгерушісі, 1953 – 85 жылдары бас редакторы қызметтерін атқарған. Шығармалары 1930 жылдан жариялана бастады. Алғашқы өлеңдер жинағы “Өмір беттері” 1932 жылы жарық көрді. “Қыздар жыры” (1939), “Айрылысқан күндерде” (1944), “Хулкар” (1947), “Таңды жырлаймын” (1950), “Құрбылармен сырласу” (1953), “Жаныма жақын жандар” (1958), “Таңдамалы шығармалар” (1959), “Лирикалар” (1965), “Ойлар” (1965), “Бастау” (1969), “Менің көктемім” (1971), “Кездесу” (1972), “Өмір жолдары” (1974, КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1976), “Мазалайды махаббат” (1981), т.б. кітаптарында өзбек халқының салт-дәстүрі, қол жеткен табыстары, Отанға, туған жерге деген сүйіспеншілігі жырланады. Зульфия Өзбекстанның Мемлекеттік сыйлығы (1969), Джавахарлал Неру атындағы сыйлық (1968) лауреаты. Көптеген шығармалары бірнеше шет ел тілдеріне аударылған. Шығармалары қазақ тілінде “Өлеңдер” деген атпен (1960) жеке кітап болып шықты.
Сілтемелер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1915 жылы туғандар Санат:1996 жылы қайтыс болғандар Санат:Өзбекстан ақындары Санат:Өзбек ақындары Санат:Өзбекстан жазушылары
Холодник
Холодник (белорус тағамы) Қымыздық жапырағын іріктеп алып, жуып тазартып, ұсақтап турайды да, ыстық суға немесе ет сорпасына салып қайнатады, суытқаннан кейін қабығын аршып, ұсақтап туралған жас қияр турап, тұз араластырған көк пияз, жұмыртқаның езілген ағы мен сарысын қосады. Татымына қарай тұз, құмшекер сеуіп, қаймақ құяды, аскөк салады. 1 кг қымыздыққа: 2 жас қияр, 100 г көк пияз, 3 жұмыртқа, 150—200 г қаймақ, көкөніс, құмшекер, тұз-татымына қарай.
Дереккөздер
Санат:Тұрмыс
Арал-Сарыбұлақ су құбырын пайдалану басқармасы
Арал - Сарыбұлақ су құбырын пайдалану басқармасы – мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын. 1986 жылы  құрылған. Су құбырының алғашқы кезегі – Бердікөл су тартқысы 1985 жылы  пайдалануға берілді. Қосаман су тартқысы 1993 жылы  іске қосылды. Арал және Қазалы аудандарының халқын ауыз сумен қамтамасыз етеді. Су құбырының ұзындығы 345 км. Екі су тартқыда 12 су көтергіш сорап станциясы, хлорлау қондырғылары, 38 ұңғыма жұмыс істейді. Сорап стансаларының қуаты тәулігіне 275 мың3. Қосаман су тартқысындағы бөгеннің сыйымдылығы 2 мың3, Бердікөл су тартқысындағы бөгеннің сыйымдылығы 2600 мың3.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”,
Санат:География Санат:Арал қаласы
Елек хан
Елек хан, Елхан — Қарахан әулеті мемлекетіндегі билеушілер лауазымы. Махмұт Қашқаридің сөздігіне сүйенсек, “илек”, “илик” — “бірінші”, “алғашқы” деген ұғымдарды білдіреді. Елек хан атауы Қарахан әулеті мемлекетінің тұсында соғылған теңгелердегі жазуларда жиі кездеседі. Бастапқыда бұл лауазым Шығ. Түрік қағандарына берілген. Қарахан әулеті мемлекетінің негізін салушы Сатұқ Бұғра хан Абд әл-Керим (қ. Әулие ата) осы лауазымға ие болған. Мұсылман авторлары 999 ж. Мауераннахрды Самани әулетінен тартып алған Қарахан мемлекетінің билеушісі Наср ибн Әли есімін осы лауазыммен атайды. Ортағасырлық түркі әдебиетшісі Жүсіп Баласағұн өзінің атақты “Құтадғу білік” атты шығармасын 1069 ж. Қарахан әулетінен шыққан Елек ханға тарту еткен.
Дереккөздер
Санат:Қарахандар
Сюссак
Сюссак (Sussac) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 25,42 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 87194, пошта индексі — 87130.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Аршалы
Аршалы деген сөз мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
Гусаренка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Аршалы
Елді мекендер:
Гусаренка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тверь облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері Санат:Ярославль облысы өзендері Санат:Владимир облысы өзендері Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері
Сюссак
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Аршалы
Басқа мағыналар:
Александр Евдокимович Корнейчук
Александр Евдокимович Корнейчук(1905-1972), украин драматургі, қоғам қайраткері, КСРО (1943) және Украина (1939) Ғылм Академиясының академигі, Соцоциалистік Еңбек Ері (1967), КСРО (1941, 1942, 1943, 1949, 1951) және Украин (1971) Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты. Шығармаларында Отан қорғау, ерлік пен елдік, халықтар достығы, азаматтық, адамгершілік, махаббат, өмірдің күнгейі мен көлеңкесі суреттелді. Мұхаң Корнейчуктың пьесаларында украин және бұрынғы кеңес халықтарының ерлік күрестерін, жауды жеңу үлгісін тамаша суреттегенін сүйсіне жазады («КСРО халықтары әдебиеттерінің өркендеуі»). Корнейчук Әуезовпен достық қарым-қатынаста, шығармашылық тығыз байланыста, өзара сыйлас болған. Ол «Ересен талант» атты мақаласында Әуезовтің зор дарын иесі, ғажап әдебиетші, аса парасатты екенін, жайдары да жайсаң мінезін, кісінің алдын орап сөйлемейтін қасиетін ардақ тұтқан.
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1905 жылы туғандар Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Рошфор қыздары
Сюжеті
Фильмнің оқиғасы бірнеше күн бойы шағын теңіз жағалауындағы Францияның Рошфор қалашығында, сол жерге жәрмеңкеге келгенде, өрбиді. Оқиғалар алаңында, музыкалық дүкенінде және мадам Ивонн Гарнье иеленетін кафесінде орын алады. Оның қыздары Дельфин және Соланж Гарнье музыка және би сабақтармен өмірге қаражат табады. Олар өз махаббаты іздейді және провинциясынан астанасына кетуні армандайды.
Парижден Рошфорға Симон Дам келеді және музыкалық дүкен ашады. Көп жыл бұрын ол Ивоннға ғашық болған, бірақ мән-жайлар оларды айырылуға мәжбүр етті. Соланж оған музыкалық мансаппен көмектесуге өтінішімен жүгінеді. Дам жәрмеңкеде қонақта болатын американдық продюсермен Энди Миллермен етене таныс. Апалы-сіңлілер оларды шоуда шығуға шақыратын жас адамдармен Этьен және Биллмен танысады.
Жәрмеңке жақында жабылып, Гарнье апалы-сіңлілерде өз өміріні жөн салуға және махаббатты табуға біраз ғана уақыт қалды…
Сыртқы сілтемелер
Санат:Франция драма-фильмдері Санат:Франция кинокомедиялары
Борис Васильевич Спасский
thumb| |right Борис Васильевич Спасский (30.1.1937 жылда туған, Ресей, Санкт-Петербург) – шахматтан әлемнің оныншы чемпионы (1969 – 72), халықаралық гроссмейстер (1955), КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері (1965). КСРО чемпионы (1961, 1973) және халықар. турнирлердің жеңімпазы. Спасский шахмат ойнауды бес жасында ағасы Григорий Васильевич Спасскийден үйренді. Тоғыз жасынан бастап пионерлер үйіндегі шахмат үйірмесінде Васильев Зактың жетекшілігімен жаттықты. 12 жасында спорт шеберлігіне үміткер атағына қол жеткізді. 1952 жылдан бастап гроссмейстер А.Толуштың жетекшілігімен жаттықты. Соның нәтижесінде жастар арасындағы әлем чемпионы атанды (1955, Бельгия, Антверпен). 1964 жылы үміткерлер турнирінде 1-, 4-орынды бөлісті. Ал қосымша матч турнирде П.Керес, Е.Неллер, М.Таль сынды танымал шахматшылардан озып, ақтық сында әлем чемпионы Т.Петросяннан 12,5:11,5 есебімен ұтылып қалды. 1968 жылы үміткерлер турнирінде алғашқы орындарды Ларсен, В.Корчной, Геллер сияқты гроссмейстерлермен бөлісіп, қосымша матчта жеңіске жетті. Сөйтіп, 1969 жылы Т.Петросян мен Спасский қайта кездесті. Бұл жолы 12,5:10,5 есебімен жеңіске жеткен Спасский әлемнің оныншы чемпионы атанды. Әлем чемпионы атағын сақтап қалу үшін Спасский америкалық гроссмейстер Р.Фишермен кездесіп, 12,5:8,5 есебімен ұтылып қалды (1972, Исландия, Рейкьявик). 1974 жылы Спасский әлем чемпионатының жартылай финалында А.Карповтан ұтылды. 1976 жылы Францияға қоныс аударған соң Бугайно және Монтилья (1978), Мюнхен (1979), Баден (1980), Минарес (1983), Лондон (1989) қаларында өткен турнирлерде бас жүлдені иемденді. Франция құрамасы сапында Бүкіләлемдік шахмат Олимпиясында (1984, 1986) және командалық бірінші әлем чемпионатында өнер көрсетті.
=Пайдаланған сілтеме=
Татьяна
Татьяна - Александр Сергеевич Пушкиннің «Евгений Онегин» атты романының негізгі кейіпкерлердің бірі. Онегинге ғашықтық сезімін білдіріп хат жазуы жас қыздың батылдығын, ашық мінезін айқын танытады. Арада бірнеше жыл өткеннен соң екеуі қайта кездескенде, өмірден ез орнын таба алмай торығып жүрген Онегин жоғалтып алған махаббатын қайта таппақ ниетін білдіреді. Т. оған басқа адамға жар болғанын айтып: деп, үзілді-кесілді жауап береді. Абай Т-ның адалдығын қастерлеп, оның еркін мінезін, табандылығын, тұрақтылығын қазақ қыздарына үлгі етеді. «Амал жоқ - қайттым білдірмей», «Тәңірі қосқан жар едің сен» деп басталатын өлендерін ақын жас арудың сүйкімді бейнесін әсерлі, еркін суреттеп, оның ойлау, сөйлеу ерекшелігін қазақ оқырмандарының ағымына жақын етіп көрсетеді. Т-ның Онегинді «сен жаралы жолбарыс ең», өзін «мен киіктің лағы ем» деген теңеуі, арманына жете алмағанда: «Қаймақ еді көңілімде, Бізге қаспақ болды жем...» - деп, айтқан сөздері қазақы түсінікте берілген. Онегинге сыр ашып, ғашықтық сезімін білдіргендегі Т-ның көңіл-күйін, ынтықтығын Абай: деп, өзіндік көркемдік шешіммен бейнелеп айтады. Т. бейнесін Абай жарқын, әсерлі сипаттаған. Татьянаның онегинге жазған хаты- Абайдың А.С. Пушкиннен аударған өлеңі, қ. «Амал жоқ қайттым білдірмей». «Татьяна сөзі» - Абайдың А.С. Пушкиннен аударған өлеңі, қ. «Тәңірі қосқан жар едің сен...»
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Отыз жетінші темір жол айырмасы
Отыз жетінші темір жол айырмасы, Темір ауылддық округі аумағындағы темір жол айырмасы. Темір ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, Орынбор—Ташкент темір жолының Арыс—Түркістан темір жол телімінде. Тұрғыны 0,05 мың адам (2004). Станцияда темір жолға қызмет көрсететін кәсіпорындар мен мекемелер орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Тарих
1714 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1714 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1714 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Вячеслав Михайлович Богачёв
Вячеслав Михайлович Богачёв – совет, орыс театр және киноактері, режиссер. 1984 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атағын алады.
Бақты ауылдық округі (Абай облысы)
Бақты ауылдық округі – Абай облысы Үржар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Вячеслав Михайлович Богачёв
Биографиясы
Вячесла́в Богачёв 1937 жылы 29 тамызда дүниеге келеді. 1964 жылдан бастап 35 жыл жұмыс істеген Оперетта театрында актер және режиссер болады. Режиссер ретінде «Мәскеу опереттасы» сахнасында 4 спектакль қойылымын көрсетеді, сонымен қатар Моссовет атындағы театрда Г. Гладков және Ю. Энтиннің «Шиворот-наворот» музыкалық ертегісін қояды. Вячесла́в Богачёв дыбыстаушы болады. Көптеген мультфильм және хикаяларды дыбыстаған. Әйелі – актриса Элла Бурова, ұлы – опера әншісі (тенор) Владимир Богачёв. Вячесла́в Богачёв 2000 жылы 14 қазанда дүниеден өтеді. Ваганьковский мазарында жерленеді.
Бақты ауылдық округі (Абай облысы)
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2511 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Үржар ауданы ауылдық округтері
Вячеслав Михайлович Богачёв
Режиссерлік жұмыстары
«Мәскеу опереттасы»
Дереккөздер
Санат:1937 жылы туғандар Санат:КСРО актерлері Санат:Режиссёр Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:2000 жылы қайтыс болғандар
Енкур (Па-де-Кале)
Енкур (Incourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62470, пошта индексі — 62770.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Джефферсон (округ, Батыс Виргиния)
Джефферсон округі (ағылшын тілі нде  Jefferson County ) АҚШ-тың Батыс Виргиния штатында орналасқан. 2010 жыл ғы дерек бойынша, округтің халық саны - 54 504 адам. 1801 жыл ы 8 қаңтар да құрылған. АҚШ-тың үшінші президент і Томас Джефферсон ның құрметіне орай өз атауын алды.
Географиясы
АҚШ халық санағы бюросының деректері бойынша,округтің жалпы жер көлемі -550  км², оның ішінде 540 км²-ы - құрғақ жер және 5,2 км²-ы немесе 1,0 %-ы - сулы жер.
Демографиясы
2000 жылғы халық санағы бойынша , округте 16 165 үй қожалығы нда 42 190 тұрғын және 11 315 отбасы өмір сүруде. Халық тығыздығы км²-ға 78 адамнан келеді. Округ территориясында 17 623 тұрғын құрылыс тары бар, олар км²-ға 32 құрылыстан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түстілер - 91,02%, афроамерикандықтар - 6,09%, байырғы америкалықтар (үндістер) - 0,60%, азиаттар - 0,28 %, гавайлықтар - 0,04%, басқа нәсіл өкілдері - 0,60%, екі не одан көп нәсілден туғандар - 1,37%. Испан тілдіктер халықтың 1,74%-ын құрайды.
Округ халқының жас ерекшелігіне тоқталар болсақ, 23,90 %-ы -18 жасқа дейінгілер, 10,00 %-ы - 18 бен 24 жас аралығындағылар, 29,90 %-ы 25 пен 44 жас аралығындағылар, 25,10 %-ы 45 пен 64 жас аралығындағылар, 11,20 %-ы - 65 жастан үлкендер. Округ тұрғындарының орташа жасы - 40. Әр 100 әйел ге 97,90 ер адам нан келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйел ге 95,40 еркек тен келеді.
Округтегі  үй қожалығы ның орташа табысы 44 374  USD, отбасның орташа табысы  51 351 USD құрайды. Ер адамның орташа табысы - 35 235 USD, әйел адамның орташа табысы - 26 531 USD. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 20 441 USD. Шамамен отбасылардың 7,20 %-ы және жалпы халықтың 10,30%-ы кедейшіліктің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 11,40% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 9,40%-ы да бар.
IC 3595-1
IC 3595-1 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру
Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру. Сейсмобарлау барысында пайдалы толқындар мен бөгеуіл толқындарды олардың бағдарлылығы тұрғысынан даралау және пайдалы сигналарды күшейту, ал кездейсоқ бөгеуілдерді тұмшалау мақсатында қолданылатын интерференциялық жүйе.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Мәндес сөздер (Синонимдер)
Мәндес сөздер (Синонимдер) -Тұлғалары белек, мағыналары жуық
Мәндес сөздер керкем әдебиеттің, оның ішінде поэзия тілінің ең бір қажетті қүралы. Керкем сөз шебері Мәндес сөздерді дүрыс қолдана білуі арқылы айтпақ идеясын дәл үсыну, образды әсерлі етіп шығару сияқты шарттарды жүзеге асырады. Ұйқас жасауда да ақын Мәндес сөздердің кемегіне жүгінеді. Бір сөзді шағын микротексте, яғни бір сейлемнің немесе бір өлең шумағының ішінде қайталамау сияқты қарапайым эстетикалық талапты орындау үшін де Мәндес сөздер бірден-бір қажет қүрал болып табылады. Бұл қажеттікті Абай жақсы сөзініп, Мәндес сөздердің дүрыс жүмсалуына баса кеңіл белген. Еңалдымен, ол Мәндес сөздердің мағыналық реңктерін айтпақ ойының мазмүнына сай қолдануды көздеген.
Мәндес сөздерді таңдауда олардың семантик. жағынан нақтылық-жалпылық, стильдік жүгі жағынан жоғарылық - пәсті, бейнелі бояуы жағынан бейтараптық- әсерлілік реңктерін дүрыс айыру - Абайдың тіл қүдіретін жазбай танып, сөз сырын тап баса білгенін керсетеді.
Мысалы, әйел, қатын, ұрғашы деген синонимдердің мағыналық реңктерін орынды пайдаланады: әйел, ұрғашы сөздерін көбінесе, жалпы әйел затын әңгіме еткен сәттерде келтірсе, қатын сөзін нақтылы біреудің әйелі туралы айтылған орайда жумсайды (оның жубай, зайып синонимдері Абайда жоқ, демек, қатын сөзі осы күнгідей қарапайым сөз ретінде дерекілеу, бейтарап мәнді сөз емес, жалпы әдеби нормадағы қолданыс). Мысалы, «Әйел адам гулмен тең», «Ұрғашы да көп жан ғой, досым болса», «Түңлікбайдың қатыны атың - Шәріп». Ер, бай сөздері де бірінің орнына бірі талғаусыз жүмсалмайды: ер жалпы үғым. Мысалы, «Ері ашу айтса, әйелі басу айтып». Мүнда әңгіме нақтыбірәйелдіңжүбайытуралыемес.
Ап байсөзі нақты бір әйелдің күйеуі туралы немесе әзіл, сықақ мәні керек жерде қолданылады, яғни ерсөзіжоғары стильдік, байпәс стильдік сөз ретінде ажыратылып жұмсалады. Алла, қудай, тәңір сияқты мағыналық реңк айырмашылықтары жоқ «таза» синонимдерді де Абай талғап пайдаланады; өлең ұйқасын жасау үшін немесе қатар келген өлеңжолдарында бір сөзді қайталай бермес ұшін екеуін, ұшеуін бірдей қолданады.
Мысалы, «О да құдай пендесі Тұспей кетердеймісің Тәңірінің құрғантөзіне». Ислам діні сөз болғанжердеалла синонимі көбірек, аләңгіме жалпы «қүдіретті күш, жаратушы»жайын- да болса, құдай сөзі жай ұшырасады. Бұл сөзді Абай 160 рет қолданып, оныңхалықтіліндегі қудай сақтасын, қудай урсын, қудайға жазу, қудай атсын сияқты тіркестерін бүзбай келтірген. Кене түркінің «өз қудайы» тәңірі сөзі 43 ретжумсалып, көбінесе құдайсөзіналмастырыпотырады.
Мысалы, дыбыстық қайталаулар қүру керек жерде келтірі- леді. Айталық, «Тәңірі сақтар табандап, тапурса да» деген тармақта «т» дыбысынан басталатын ал- литерациялық қатар үшін ақын қудай сақтар деп бермей, тәңірі сөзін пайдаланады. Мәндес сөздердің қолданысына келгенде Абай тілінің көзге тұсер бір ерекшелігі - оларды қаттап (қабаттастырып), яғни бірнешеуін қатарынан келтіріп пайдала- нуы, бұл - стильдік мақсатты етейтін амал. Мысалы, «Түзу кел, қисық, қыңыр, қырын келмей», «Есер, есірік болмасаң, Тіршіліктен пайда жоқ», «Абай- лаңыз, байқаңыз, елдің жайы солай-ды» деген өлең жолдарындағы қатарынан келтірілген Мәндес сөздер бірін-бірі толықтыра тұседі, мағынаны күшейтеді.
Ал «Өтірік берген қағаздың Тауып алып жалға- нын... Босқа ұялып, тек кеименіп» сияқты қатарлар дағы Мәндес сөздер бір микротексте сөз қайталай бермес үшін қолданылған. Осы іспеттес қызметтерде Абай тілінде рас - шын, жақындау - жуықтау, ауыр - қатты, туысқан - ағайын, бәле - кесе- пат, алаш - жұрт - ел, уайым - қайғы деген мәндес сөздер қабатталып шебер жүмсалады. Мәндес сөздерді таңдауда Абай ақындық дарынын танытып қоймай, «Өлеңдеген-әрсөздіңүнасымы»деп, өзі айтқан қағиданы дәлелдейді. Мысалы, Әбдірахманныңәйелі Мағышқа шығарып берген жоқ тауындағы: «Қызықтың заңғар басынан Қорлыққа кеттім жығылып, Құдай қосқан қосақтан жалғанда қалдым жырылып. Қайғыңда қалдым қамалып, қызығым кетті сырылып» деген тармақтарда ақын қулау сөзін емес, оның жығылу синонимін тандайды. Әдетте заңғар биіктен бір нәрсе немесе адам құлар болар, жығылу - адам өзі аяқ басып тұрған жеріне немесе аттан, түйеден құлағанда болатын қимыл атауы. Ақын бұл жерде заңғар биіктен қуладым десе, ол айтпақ ойды қалыпты түрде, бейтарап мәнде хабарлау ретінде үсыну болар еді, ал заңғар биіктен жығылу дегенде, баяндау үні мағыналық контраст арқылы бейнелі мәнге ие болады. Солсияқты, қаралы Мағыш құдай қосқан қосағынан айрылдым демейді, жырылып қалдым дейді, оның көріп келген қызығы жай етіп кетпейді, сырылып кетеді. Мұндағы таңдалып алынған Мәндес сөздер оқырман (тындарман) сезіміне қатты әсер ететін, айтылмақ ойға бейнелі ең беретін түрлері. Абай Мәндес сөздердік қатарлардың біреуін дәлтаңдап, тап басуын, әсіресе, аударма өлеңдерінде жақсы танытқан. Аударып отырған шығарманы негізінен дәл беру үшін, оны жай кешірме емес, екінші тілдегі поэзия етіп үсыну үшінәрбір сөздің бояуын, сөзімге білінер-білінбес семантик. реңктерін, өзге сөздермен тіркесу қабілеттерін - баршасын іске асыру керектігін жақсы сөзінген Абай Лермонтовтың «Пустыня вяемлөт богу» деген ойын «Елсіз жер тұрғандай боп хаққа мүлгіп» деп аударады. Бұл жерде Абай орысша внимать етістігінің кітаби поэтик. сөз екенін іштей сөзініп, оның қазақша тыңдау, қулақсалу дегөн аудармаларын алмай, мүлгу сөзін таңдайды.Абай Мәндес сөздердік қатарларды образ- ды дәл беру, ойды айқын, әсерлі етіп жеткізу үшін шебер пайдаланған, жалпы әдеби тілдің, оның ішінде поэзия тілінің сөз айналымын күшейткен, сөздік байлығын арттырған. Бұл үшінтілдегі бар Мәндес сөздерді өлең тіліне тартумен қатар, сирек қолданылатындарын қайта жандандырған.
Мысалы, бұл күнде көбінесе әңгімелесу, сырласу мағынасында қолданылатын арабтың сұхбат сөзінен жасалған сұхбаттық сөзін жолдастық сөзінің синонимі ретінде жұмсаған. Ап кейбір тіркестердің синонимін өзі жасаған. Мысалы, қоңыр көру дегенді кем керудің синонимі ретінде ұсынады. Бұл жаңа тіркестің бейнелі түрі бейтарап кем көру тіркесінен әлдеқайда күшті екенін Абай жақсы сөзген.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Красноярка (Көксу тармағы)
Красноярка — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кокса өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Қатын. Өзен саласы — Бия және Қатын, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Көксу өзені (Алтай Республикасы) тармақтары
Пассаж
Пассаж
1) архитектурада – сауда-саттық ғимаратының бір түрі. Пассаж негізінен Еуропада 19 ғ-дың 2-жартысында тұрғызыла бастады;
2) музыкада – орындауы қиын әрі виртуозды музыкаға тән шапшаң орындалатын дыбыс қатарларының рет белгісі.
Нил Патрик Харрис
Нил Патрик Харрис - 1973 жылы 15 маусымда дүниеге келген американдық актер, әнші және иллюзионист. «Алтын глобус» және «Тони» мен Эмми жүлделерінің иегері.
«Мен сіздің мамаңызбен қалай кездестім» телесериалындағы Барни Стинсон рөлімен әйгілі. 2011 жылдың қыркүйегінде Харриске Голливудтағы Мәртебе Аллеясында жұлдыз берілді. Харрис Альбукеркте туып, Руидозо, Нью-Мексикода өзінің балалық шағын өткізген. Нил төртінші сыныптан бастап мектеп театрында түрлі рөлдерді ойнаған, мысалы «Ақық қаласының сиқыршысы» қойылымында Тотошка рөлі. 1991 жылы ол Cueva High School мектебін бітірді. Оның ата-анасы, Рон және Шейла 1988 жылы Альбукеркке көшті. Дәл сол жылы Харрис «Purple People Eater» (1988) және «Clara’s Heart» (1988) фильмдерінде түскен. Жыл өткеннен кейән Нилді «Doogie Howser, Медицина Дәрігері» (1989) телесериалына Жасөспірім дәрігер рөлін ойнауға шақырады.
Дереккөздер
Санат:1973 жылы туғандар Санат:Нью-Мексико штатында туғандар Санат:АҚШ актерлері Санат:АҚШ әншілері Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Ушак (Уфим ауданы)
Ушак — Башқұртстанның Уфим ауданындағы ауыл, Николаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 19 адамды құрады. Пошта индексі — 450512, ОКАТО коды — 80252850005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сандықсу
Сандықсу – Есіл алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақмола облысы Жарқайың ауданы жерімен ағады.
Гидрологиясы
Ұзындығы 45 км, су жиналатын алабы 305 км2. Бастауын аласа келген Сандық (375 м) тауының баурайындағы бұлақтардан алып, Тасөткел ауылынан төменде Есіл өзеніне құяды. Аңғары орта ағысында 3–5 км-ге жетеді. Арнасының жағалау бойы түйетайлы, жарлы, жарқабақты келген. Жаз айларында ағысы қарасуларға бөлініп қалады. Өзен бойында бірнеше шағын бөгендер, қыстаулар орналасқан. Алабының 20–25%-ы егістікке жыртылған.
Дереккөздер
Санат:Жарқайың ауданы өзендері Санат:Есіл су алабы
Аңшылар (ойын)
Жануарлар дүниесінен, аңшылықтан туындайтын ұлттық ойындарының бірі — «Аңшылар» ойыны.
Ойынға қатынасушылар араларынан біреуін ойын жүргізуші етіп сайлап алады да, кең жазық алаңға жиналады.
Жүргізуші күні бұрын белгіленіп сызылған шеңбердің (радиусы 5—10 м) бойына, қолына доп беріп, үш жерге үш ойыншыны тұрғызады,— бұлар «аңшылар». Қалған ойыншылар «үйрек» болып, ойын жүргізушінің берген белгісі бойынша шеңбердің ішіне жамырай жүгіріседі де, «Тоқта!» деген кезде бәрі орындарында қозғалмай тұра қалады. Осы кезде «аңшылар» қолдарындағы доптарымен «үйректерді» атқылай бастайды. «Аңшылар» атқылаған кезде «үйректерге» доптан бұлтаруға болады, бірақ тұрған орнынан жүріп кетуге болмайды. «Өлген үйректер» аңшыны алмастырады, ал «үйректерге» тигізе алмаған «аңшылар» доптарын алып қайтадан атқылайды. Осылайша үш «аңшы» орындарын ауыстырғаннан кейін ойын қайта жалғасады.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Кастарас
Кастарас (Cástaras) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Альпухарра-Гранадина ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 282 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 100 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
NGC 7575
NGC 7575 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 29 тамызда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7575 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70946, MCG 1-59-28, ZWG 406.44, IRAS23148+0523, KUG 2314+053A, KCPG 579A.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Граль-Мюриц
Граль-Мюриц (Graal-Müritz) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Бад-Доберан ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4236 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 51 022. Муниципалитеттің басшысы — Франк Гизе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
NGC 3051
NGC 3051 — Antlia шоқжұлдызында орналасқан E/SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 24 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3051 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28536, ESO 499-16, MCG -4-24-4.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Antlia (шоқжұлдыз)
Парыз
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Лотос (журналы)
«Лотос» - Тунисте 1983 жылдан тоқсан сайын араб, ағылшын, француз тілдерінде шығыл тұратын (1968 жылдан Каирде, 1979 жылдан Бейрутте) Азия мен Африка жазушылары Ассоциациясының әдеби журналы.