cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім
Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім – Арал мәселелерімен айналысатын Орта Азия елдері (Қазақстан, Өзбекстан, Қырғыз республикасы, Түрікменстан) елбасылары кеңесінің атқарушы органы. 1993 жылы  26 наурызда Қызылорда  қаласында  құрылған (қала Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім). Кеңеске Орталық Азияның әр республикасы үкімет басшыларының орынбасарлары бастаған 5 кісі және бақылаушы ретінде Ресей Федерациясының өкілдері енді. Мемлекетаралық Кеңесті әр жылда Орталық Азия елдерінің біреуі әліпби тәртібі бойынша кезекпен басқаратын болып шешілді. Алғашқы кезек Өзбекстан Республикасына берілді. Кеңес өзінің атқарушы комитетін, су мәселелері жөніндегі, әлеуметтік - экономикалық, ғылыми-техникалық және экологиялық даму жөніндегі комиссияларын бекітті. «Сырдария» және «Әмудария» айдындық су шаруа басқармаларын кеңестің су мәселелері жөніндегі комиссиясы басқаратын болды. Кеңес өз жұмысын Халықаралық Арал қорымен және Дүниежүзілік банкпен бірлесе отырып жүргізеді.
Береке (Талғар ауданы)
Береке — Алматы облысы Талғар ауданы, Алатау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 1 том
Береке (Талғар ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан шығысқа қарай 5 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 473 адам (229 ер адам және 244 әйел адам) болса, 2009 жылы 419 адамды (203 ер адам және 216 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Талғар ауданы елді мекендері
Сити оф Орегон Сити (Орегон)
Сити оф Орегон Сити (City of Oregon City) — Орегон штатының Clackamas округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 31859 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21.6 км² шамасында. FIPS коды — 41-55200.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар
Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар – z осі — эллипсоидтің кіші осі солтүстікке бағытталған, х осі — бірінші геодезиялық меридианының жазықтығында орналасқан, ал y осі — меридианның L = 90° геодезиялық бойлығының жазықтығында орналасқан, координаталарының басы жер эллипсоидінің центрінде орналасқан үш өлшемді сызықты тікбұрышты хуz координаталарының жүйесі. Жер бетінің геодезиялық биіктігі H, ендігі В, бойлығы L эллипсоид бетіндегі нүктесі мен Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар арасындағы байланыс мынадай формулалармен көрсетіледі: х = (N + Н) соs В соs L, у = (N + Н) соs В sіn L, z = [N(1 – e2) + H]sin В, мұндағы N - бірінші вертикаль қисықтығының радиусы; е2 — эллипсоидтің меридиандық эллипсі эксцентриситетінің квадраты; Н— берілген нүктенің геодезиялық биіктігі. Егер Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталардың басы референц-эллипсоидтің центрінде орналасқан болса, онда оларды Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталардың референц жүйесі деп атайды. Мұндай жүйе ауқымды геодезиялық торларды өңдеуде, созылыңқы фототриангуляциялық торларды өңдеуде және референц-эллипсоидпен байланысты басқа да есептерді шешуде қолданылады. Егер координаталар басы деп жалпы жер эллипсоидінің центрі (Жер массасының центрі) алынса, ал z осі Жердің айналу осімен үйлессе, мұндай Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар жүйесін геоцентрлік жүйе деп атайды. Бүл жүйе жер бетінің ауқымды бөліктерімен немесе Жердің бүкіл фигурасымен байланысты геодезиялық есептерді шешуге, мысалы, ғарыштық геодезияда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Кнонау
250px|thumb|Картада орналасуы Кнонау (Knonau) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Аффольтерн округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1701 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.48 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 7, пошта индексі — 8934.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Вынош
Вынош — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Княжая өзенінің оң жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Борован (Враца облысы)
Борован (Борован) — Болгариядағы ауыл. Враца облысына қарасты Борован қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2627 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3240. Телефон коды — 09147. ЕКАТТЕ коды — 5548.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Враца облысының елді мекендері
Бекхан Шайзадаұлы Шайзада
Бекхан Шайзадаұлы Шайзада (28 ақпан 1998, Мақтаарал ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақстан) — қазақ футболшысы, "Ордабасы" клубының қақпашысы. Қазақстанның 18, 19 жастағы құрамаларында ойнады.
Клубтық
"Ордабасы" клубының түлегі.
2018 жылы 6 қазанда "Қайратпен" ойына тұңғыш рет Қазақстан чемпионатында алаңға шықты. Бұл ойында шымкенттіктер 2:0 есебімен жеңіске жетті. Екі аптадан соң "Астанаға" қарсы ойында екінші матчын өткізді, бұл ойын тең аяқталды (1:1)
Халықаралық
2020 жылы Қазақстан жастар құрамасы сапында екі ойын өткізді (Испания және Фарер аралдарына қарсы).
2020 жылы Талғат Байсуфинов ұлттық құраманың оқу-жаттығу жиынына шақырдды, бірақ алаңға шықпады.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Цетлиц (Дрозендорф-Циссерсдорф қауымы)
Цетлиц (Дрозендорф-Циссерсдорф қауымы) (Zettlitz (Gemeinde Drosendorf-Zissersdorf)) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Хорн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1278 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 53.45 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HO, ресми идентификациялық коды — 3 11 04.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Крестан саналады.
Сыртқы сілтемелер
Цетлиц (Община Дрозендорф-Циссерсдорф)
Тхимпху
Тхимпху (ཐིམ་ཕུ་, ཐིམ་ཕུག་) — Бутан мемлекетінің астанасы. Ванг Чу өзенінің батыс бөлігінде 2400 м биіктікте орналасқан. Кезінде Тхимпху Провинциясының астанасы болған. Қала тұрғындарның саны - 79 185(2005), ал 2012 жылғы санақ бойынша - 99 021 адам.
Дереккөздер
Санат:Бутан қалалары Санат:Азия елордалары
Сол Выдриха
Сол Выдриха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Выдриха өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жас түріктер
Жас түріктер — Түркияда 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық қозғалысына қатысушылар.
Эдвин Кребс
Эдвин Герхард Кребс (Edwin Gerhard Krebs; 6 маусым, 1918 жыл, Лансинг, Айова — 21 желтоқсан, 2009 жыл, Сиэтл, Вашингтон, АҚШ) — американдық биохимик, 1992 жылы «биологиялық реттеу тетігі ретінде қайтымды ақуыздың фосфорлануына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.
Жас түріктер
Олардың қатарын, негізінен, “Бірлік және прогресс” ұйымының мүшелері құрады. Олар елдегі сұлтандық билікті конституциялық билікпен ауыстыруды көздеді. “Жас түріктер” атауы Еуропа елдерінің дипломатиялық өкілдіктері мен саяси партиялары арасында 19 ғасырдың 1-жартысында қолданыла бастады. Бұл атау алғашында Осман сұлтандығында прогрестік өзгерістерді жақтаушылардың бәріне қатысты айтылып, Кіші Азияға тек 1908 жылы болған Жас түріктер төңкерісінен кейін ғана тарады. Осы төңкерістен кейін үкімет басына келген “Жас түріктер” 1910 — 1918 жылдары Осман сұлтандығын басқарды. “Жас түріктер” үкіметі Бірінші дүниежүзілік соғыс соғыс кезінде Германия жағында соғысып, 1918 жылы олар үкімет билігінен айырылды.
Эдвин Кребс
Өмірбаян
Эдвин Кребс өмірге 1918 жылы 6 маусым Лэнсинг (Айова) қаласында пресвитериандық дін қызметкерлері отбасында келген. 1936 жылы Иллинойс университетіне оқуға түседі. Онда медициналық білім алған соң Сент-Луис Вашингтон университеті (Сент-Луис, Миссури) медициналық мектебінде оқып, 1943 жылы бітіреді. 1946 жылға дейін АҚШ Әскери теңіз флотында қызмет етеді. Демобилизациядан кейін Кребс 1947 жылы гликогеннің айналуын зерттегені үшін Нобель сыйлығын алған Карл және Тереза Корилердің биохимиялық зертханасында ғылыми білім алуын жалғастырды. Онда ол протамин мен фосфорилазаның өзара әрекеттесуін бақылайды. Екі жылдан соң 1948 жылы Кребс биохимиядан оқуын жалғастыру туралы шешім қабылдайды және Сиэтлдегі Вашингтон университетінде жұмыс істейді. 1953 жылы университетке Швейцариядан келген Эдмонд Фишермен бірге, гликогенфосфорилазаның қызметінің реттелуін зерттей бастайды.
Жас түріктер
Сілтеме
Қазақ энциклопедиясы
Эдвин Кребс
Өмірбаян
Эдвин Кребс және Эдмонд Фишер ынтымақтастығы Фишер Вашингтон университетіне көшіп келгеннен кейін алты айдан соң басталды. Олар гликогенфосфорилаза ферментін бақылап гормондар мен кальций туғызатын реакциялар сериясы, бұл ферменттің активтендірілу-залалсыздандырылуына әкелетінін тапқан. Ферменттің активтендіру-залалсыздандырылуы кері фосфорланудан болған. Фишер мен Кребс ашқан процесс, екі ферменттермен: протеинкиназа және фасфатазамен катализденеді. Протеинкиназалар (ең жиі кездесетіндері — тирозинкиназа) фосфаттық топты АТФтен ферменттің гидроксильді тобына аударады. Бола тұра ферменттің конформациясы өзгерістерге ұшырайды және ол каталитикалық белсенді болады. Содан кейін ақуыз фосфатазасы фосфат тобын тұтандырып, ферментті бастапқы енжар түріне қайтарады. Осындай ферменттер қызметінің циклдік реттелуі және онымен байланысты метаболиттік процестер табиғатта өте кең таралған болып шықты.
Жас түріктер
Сілтеме
Санат: Тарих
Эдвин Кребс
Өмірбаян
1992 жылы қайтымды ақуыздық фосфорлануды ашқаны үшін Фишер және Кребс Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.
Квалитет
Квалитет (Степень точности, quality — сапа) — белгілі ауқымдағы барлық номиналдық өлшемдерінің тұрақты салыстырмалы дәлдігімен сипатталатын шақтамалар жиынтығы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Покровка (Уфим ауданы)
Покровка — Башқұртстанның Уфим ауданындағы ауыл, Черкас ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 41 адамды құрады. Пошта индексі — 450519, ОКАТО коды — 80252872006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 7596
NGC 7596 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 28 қыркүйекте Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7596 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70932, IC 1477, MCG -1-59-11, IRAS23145-0711.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Тәржіма Шаһнама
Тәржіма Шаһнама – Фердоуси “Шаһнамасының” түркіше аудармасы. Аударған – Хұсейін Хасан Мұхаммед әл-Хорезми. Ол сұлтан Чемнің жұмсауымен Мысырға барып, онда “Шаһнаманы” аударған, еңбекті Кансух Гури сұлтанға тарту еткен. Аударманың қолжазбасы 1511 жылдың наурыз айында Каирде жазылып біткен. Поляк түркітанушысы А.Зайончковский “Тәржіма Шаһнама” 1965 ж. Варшавада бастырып шығарған. Бұл басылған нұсқада араб әліпбиімен жазылған “Шаһнаманың” фотокөшірмесі және мәтіннің латынша транскрипциясы бар. Зерттеуші Ә.Құрышжанұлы еңбек жайында “Ескерткіш ескі осман тілінің тарихы үшін аса бағалы мұра бола тұра, көне қыпшақ тілі мен Алтын Орда, Хорезм халықтарының мәдени тарихы үшін де маңызы аз емес” дейді. Қолжазба Түркиядағы Топқапы сарайында сақтаулы.
Сілтемелер
Санат:Тарихи еңбектер
ताजिक 타지크족
Камполонго-суль-Брента
Камполонго-суль-Брента (Campolongo sul Brenta) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 837 адамды құрайды. Халық тығыздығы 93 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 36020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Ричард Джон Робертс
Өмірбаян
Ричард Джон Робертс өмірге 6 қыркүйекте атақты Дерби ағылшын қаласында автомеханик отбасында келген. Анасы үй шаруасында болған. Робертс 4 жасқа келгенде, отбасы Бат қалашығына көшіп келеді, онда орта мектепті бітіреді. Мектепке кейін оның есімі берілді. 1965 жылы Робертс Шеффилда университетіне (Шеффилд) оқуға түседі және сонда аспирантураны бітіреді. Бір жылдың ішінде флавоноидтер ол іс жүзінде зерттеу тақырыбында кандидаттық диссертациясын аяқтады, бос уақытында, ол молекулярлық биологияға қызықты. 1969 жылы қаңтар айында Робертс кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін Гарвард университетіне ауысып, қарқынды түрде тасымалдау РНҚ және Даниел Натанстың рестрикциондық ферменттер жайлы жұмыстарымен танысады, бұл ДНҚ-ны егжей-тегжейлі зерттеу үшін жол ашты. 1973 жылы, Робертс Колд Спринг Харбор лабораториясына (Нью-Йорк көшіп келді. Рестриктаза туралы бұрын зертханада белгілі және анықталған, жиналған коллекцияны пайдаланып, Робертс аденовирус-2-ні зерттеді, жекелегенде инициации және матрицалық РНҚ вирусының есептеу соңдарындағы жерлерiн зерттеді. Алайда, бір күні ол РНҚ  сплайсингін зерттеуге ауысады.
1992 жылы ол зертханалық қолдануға арналған ректриктаздарды шығара бастаған Нью-Ингланд Биолабс биотехнологиялық компаниясына ауысады.
Матуровка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ричард Джон Робертс
Сілтемелер
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Ұлыбритания биохимиктері Санат:Молекулярлық биологтар
Матуровка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мирное
Елді мекендер:
Сен-Мартен-дю-Вье-Беллем
Сен-Мартен-дю-Вье-Беллем (Saint-Martin-du-Vieux-Bellême) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Мортань-о-Перш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,84 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61426, пошта индексі — 61130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 625 адамды құрады. Халық тығыздығы — 39,46 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Ақуыз тапшылығы
Белоктапшылық анемия — ашығу, не біржақты кемірсулы тамақтанудың салдарынан туады. Бұл жағдайларда глобин және белоктың тасымал қызметін атқаратын косындылардың түзілісі азаяды, эритропоэтин түзілісі мен эритропоэз кемиді, гормондар мен ферменттер (тіндік және асқорыту жүйесінде) азаяды. Бұның салдары корытылу мен сіңірілу бүзылысына соқтырады.Белок, темір, мыс және басқа микроэлементтер, В,2 витамині мен фолий қышқылы да бұл жағдайдан тыс қалмайды. Сонымен, белоктапшылық анемия әрқашан пандефицитті болып, түрлі қан түзілісіне қатысы бар заттардың жетіспеушілігімен қатар жүреді.
Клиникалық көрінісі
Белоктапшылығы анемиясына көрнекті бұзылыстар, полигиповитаминоз белгілері, пигмент алмасуының бүлінулері тән. Блефарит, тері мен шаш түсінің езгерісі, олардың сынғыштығы, тіндер ісінуі осылардың белгісі. Көбінесе тәбет жоғалу, құсу, іш өту, бауырдың қатаюы мен үлкеюі байқалады. Қаннын жалпы сынағында, әдетте, ауыр дәрежедегі анемия анықталады. Көбінесе нормохромды, норморегенераторлы, нормоцитарлы болумен қатар, анизо-пойкилоцитоз сипат алады. Эритроциттердің өмірі екі есе қысқарады (гемолиз белгісі жоқ). Қандағы жалпы белок мөлшері азайып, айқын диспротеинемия болады. Белоктапшылық анемияның көрнекті мысалына квашиоркор ауруындағы анемия жатады (өте ыстық жерлерде түратьн 1—4 жастағы балалар арасында кездеседі).
Диагнозы
Диагноз қоюға анық трофикалық және пигмент бұзылысы, тіндердің ісінуі, белок мөлшерінің қанда азаюы (60 г/л-ден төмен), диспротеинемия (альбуминдер — 35—40%), нормоцитарлық, норморегенераторлық, нормохромдық анемиямен қатар, айқын анизо-пойкилоцитоз және эритроциттер өмірінің қысқаруы негіз болады.
Алдын алу
Тиімді тамақтану және дұрыс күтіну.
Болжамы
Уақытымен диагнозы қойылып, дүрыс емделген жағдайда науқас айығып кетеді. Ауыр түрлері (квашиоркор) емделмеген күнде (30%-ке дейін) өлімге әкеледі.
Дереккөздер
Санат:Анемия
Сан-Криштован-де-Лафойнш
Сан-Криштован-де-Лафойнш (São Cristóvão de Lafões) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Сан-Педру-ду-Сул муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 231 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,11 км² шамасында. Халық тығыздығы — 32,5 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Гипоплазия
Гипоплазия, гипогенез (гипо.., және генез) - тіннің, мүшенің, дененің бір бөлігінің немесе тұтас организмнің жетілмеуі. Мысалы, адамның аяқ-қолындағы саусақтары әдеттегіден кем болуы; көк ет күмбезі қабатындағы бұлшық еттердің жеткіліксіз дамуынан оның пішінінің өзгеруі және тағы басқа.
Дереккөздер
Санат:Физиология
Данатин құрбақасы
Даната құрбақасы (Bufo danatensіs), құйрықсыздар отряды құрбақалар тұқымдасына жатады.
Дене тұрқы 56 – 67 мм, салмағы 16 – 30 г. Түсі қоңыр жасыл. Жасыл құрбақадан ерекшелігі – дене мөлшері кіші, денесі мен аяқтарында теңбіл дақтары көп. Даната құрбақасы биологиялық таксон ретінде ғылымға 1978 жылдан белгілі. Түрікменстанның оңтүстік-батысында орналасқан Кюрендаг тауындағы Даната бұлағынан табылған, аты соған байланысты қойылған. Қазақстанда Оңтүстік Қазақстан, Алматы, Шығыс Қазақстан облыстарының суқоймаларында таралған. Таулы, шөлді жерлерде тіршілік етуге бейімделген. Сәуірдің аяғында 2,0 – 4,5 мың уылдырық шашады, олар 3 тәуліктен соң, итшабаққа айналады. Қорегі: құмырсқа, шөп қандалалары, ызылдақ қоңыздар және жұлдызқұрттар. Қазақстандағы таралу аймағы толық анықталмаған, сан мөлшері белгісіз. Қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Қазақстанда Зайсан ойпатында, Іленің ортаңғы және төменғі ағыстарында, Алакөл су алқабында тіршілік етеді. Соңғы зерттеулердің нәтижесінде оның тауда да, тегісте де мекендейтіні анықталды. Көк және донатин құрбақаларының таралу аймақтары аралас. Қолдан өсірілмеген, оны қорғау шаралары қолданылмаған. Бұл құрбақаның таралуын және симпотриалық түр — көк қүрбақамен қарым-қатынастарын зерттеу керек.
Монфор (Атлантикалық Пиреней)
Монфор (Montfort) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,64 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64403, пошта индексі — 64190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 164 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,98 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Вер (Жоғарғы Вьенна)
Вер (Vayres) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Рошешуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 87199, пошта индексі — 87600.
Абзанов Елшілігі
Дереккөздер
Санат:Тарих
Вер (Жоғарғы Вьенна)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 824 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Ангрен (қала)
Ангрен (Angren, Ангрен) — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала. Халық саны — 126 мың адам (2005 жыл).
Тарихы
1940 жылдың 29 қыркүйегінде Джигирстан қыстағында Ангреншахстрой аталатын жұмысшылар поселкесі пайда болады.Осы кезден бастап Шығыстағы ең ірі көмір бассейнінің жұмысы басталады.
1946 жылдың 13 маусымындағы Жоғарғы Кеңестің шешімі бойынша Ангреншахстрой жұмысшылар поселкесінің атауы Ангрен болып өзгертіліп, оған қала дәрежесі беріледі.
Географиясы
Ангрен қаласы Ахангаран өзенінің бойында Шатқал және Шығыс-Курамин үстірттерінің аралығында Ташкенттің оңтүстік-шығысынан 78 км қашықтықта орналасқан. Қала Ахангаран жазығының сол жағалауында орын тепкен. Ол бірнеше бытыраңқы бөліктерден тұрады. Ангрен қаласы арқылы Ташкент-Қоқан автомагистральі кесіп өтеді.
Экономикасы
Ангрен — Өзбекстанның көмір өндірісінің орталығы. Қалада қоңыр көмір өндіріледі («Ангренкөмір АҚ»), «Шахта № 9»).
Санат:Ташкент облысы қалалары
Баллиститтер
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Терминология Санат:Химия
Шетланд аралдары
Шетланд аралдары (Shetland Islands, шотл. Sealtainn) — Шотландияның солтүстік-шығысында архипелаг.
Жалпы ауданы - 1471 км², оның ішінде 967 км ² «Негізгі арал», Мейнленд орналасқан. Онда әкімшілік орталық және ең ірі елді мекен - Леруик және көлемі жағынан екінші елді мекен - Скалловей орналасқан. Шотландиядағы 32 округтың бірі, сондай-ақ шотланд парламентінің сайлауында «Шетланд» сайлау округі.
География
Шетланд аралдары Британ аралдарының архипелагының солтүстік бөлігінде, Солтүстік теңізі мен Атлант мұхитының шекарасында, Оркней аралдарынан солтүстік-шығысынқа 150 км, Фарерден оңтүстік-шығысқа 270 км және Норвегиядан батысқа 300 шақырым жерде орналасқан. Архипелагтың оңтүстік бөлігінде солтүстік ендіктің 60-шы параллелі өтеді.
Аралдар
100-ден астам аралдардың ішінде он алтысын қоныстанған - Анст, Брессей, Брурей, Вейла, Ист-Берра, Йелл, Макл-Ро, Мейнленд, Папа-Стаур, Трондра, Уолси, Уэст-Берра, Фетлар, Фула, Фэр-Айл және Хусей.
Климат
Жалпы климат жылына 200 күн бойы жауын-шашынмен (1 мм-ден астам) бұлтты және ылғалды. Леруикте жыл сайынғы жауын-шашынның орташа мөлшері 1238 мм, қараша және желтоқсан айларындағы шыңмен, ол жылдық бағаның төрттен біріне келеді. Ең төменгі жауын-шашын сәуір айынан тамыз айына дейін, бірақ ай сайын жауын-шашын мөлшері 50 мм-ден аз болмайды. Шілдеден маусым айының басына дейін кез келген уақытта қар жабуы мүмкін, әдетте қар бір күннен артық жатпайды. Тұман жазда оңтүстіктегі желдердің салқындауы есебінен аралдардың көп бөлігінде болуы мүмкін.
Аралдардың солтүстік позициясы жыл ішінде күндізгі жарықтың ұзақтығын өзгерісін қамтамасыз етеді - күннің қыстық күн тоқырауы 3 сағат 45 минуттан қалған жаздың күндізгі күні 23 сағатқа дейін. Алайда климаттың ылғалдылығы бұлтты ауа-райы таралуын үнемі қамтамасыз етеді, сондықтан жарық сағаттарының саны тек 1065-ге жетеді, яғни күндізгі уақыттың 25%-ы.
Жағалық сызық
Аралдардың жағалауы жергілікті тұрғындар «voes» деп атайтын, терең аңғарлармен кесілген. Бұл шығанақтар норвегиялық фьордтарды еске салады. Мейнленд аралының солтүстік жағалауына Саллом-Во шығанағы терең енген, ал батыс жағалауына - жалпақ Сент-Магнус шығанағы енген.
Ландшафт
Шетланд аралдарына жалпақ төбешік жазықтар мен үстірттер тән (450 метрге дейін). Аралдарда іс жүзінде ағаштар кездеспейді, өйткені олар үнемі соғатын желге төтеп бере алмайды. Ландшафт таулы шөптермен толтырылған төбешіктер мен жайылымдарды жасайды.
Ұлыбританияда биіктіктегі 150 метрден асатын төбелерді Мэрилин деп атайды. Шетланд аралдарында мыналар бар:
Суаттар
Көлдер мен су қоймалары:
Анст: Йелл: Мейнленд: Уолси:
Флора мен фауна
thumb|right|200px|[[Шелти итінің тұқымы]] Аралдарға әдеттегі түрі - көкшіл лағат (Molinia caerulea) және мүшелі елекшөп (Junticus articulatus), құртқашаш (Iris pseudacorus) кездеседі. Өзендер мен ағымдар бойындағы терең аңғарларда, қайыңдар, шетен мен көктерек өседі. Көктемде аралдардың шөпбінде көктемгі наурызгүл (Primula veris) гүлдейді.
Шетланд аралдары соңғы мұз дәуірінің соңында теңіз түбінен көтерілді. Сондықтан Еуропада өмір сүретін сүтқоректілер мұнда келе алмады. Кейінірек бұл аралдарда осы жерлердің жалғыз сүтқоректілер - үй қойлары, қояндар, жабайы қояндар, кірпілер, аққалақ пен үй тышқандары пайда болды. Жергілікті сұр тышқандар генетикалық түрде норвегиялық популяцияларға ұқсас, сондықтан олар вмкингтердің кемелерінен аралдарға жүзіп барды деп болжауға болады. Бұрынан бері ұзынтұмсықты мен кәдімгі итбалықтар елсіз жағалауға келіп, демалып және ұрпақ қалдырады. Шетланд аралдарында кәмшаттар жиі кездеседі, олар теңіз жағалауында болады.
Шетланд аралдары - Шелти тұқымды иттердің отаны. Бұрын бұл кішкентай итті қой табындарын басқаруға және оларды қорғауға қолданған.
Шетландық пони - ең кішкентай пони өкілдерінің бірі, ол салт жүруге және басқа да мақсаттарға қолданылады.
thumb|right|300px|Шетланд аралдарының қойлары
Шетланд аралдары өздерінің құстар базарларымен бүкіл әлемге әйгілі. Аралдардың Гольфстримге жақын қолайлы жерде орналасуының арқасында, мұндағы құстар тамақтана алады. Шетланд аралдарына жылы су ағысы көптеген балықтар түрлеріне тағам болатын планктондарға көптеп қоректік заттар әкеледі. Балық - теңіз құстары мен сүтқоректілердің негізгі тағамы. Бұл аралдардың келесі артықшылығы - бүкіл жағалау бойымен созылатын биік жартастар. Жартастағы ойықтар мен сөрелерде көптеген арктикалық құстар ұялайды, мысалы, үлкен және қысқақұйрықты құрақтұмсық. Фетлар аралы - бұрын ақ жапалақ ұялаған Ұлыбританиядағы жалғыз орын. ХХ ғасырдың 60-шы және 70-ші жылдарында бірнеше ұялары табылған. Тау шыңдарындағы шөп пен мүк балтатұмсық мен құрақтұмсықтарға ұя салуға арналған тамаша орын.
Табиғатты қорғау
Архипелаг аралдарында теңіз құстарының кейбір түрлері қорғалған күзет орындары ұйымдастырылған.
Фэр-Айл аралдарында құстардың көші-қонын бақылап отыру үшін орнитологиялық обсерватория салынған.
Ежелгі тарихы
thumb|right|200px|[[Брох-оф-Моуса - Моуса аралында брох түрлі ғимарат.]]
Шетландықтар б.з.б. 1500 ж. қоныстанды. Алғашқы қоныстанушылар егіншілік және ірі қара мал ұстаумен айналысты. Сол кезде климат суығырақ болды, сол себептен адамдар жағалау аймақтарында мекендегенді жөн көрді. Темір дәуірінде көптеген тас бекіністер салынып, қирандылары бүгінге дейін сақталып қалды. Б.з. 297 жылға жуық шетландықтар Солтүстік Шотландияның көп бөлігімен бірге пикттер патшалығының бір бөлігі болды. Кейінірек оларды викингтер басып алды. Осы кезеңдердің барлық кезеңдеріндегі тастан жасалған құрылыстар, олардың қолданылуына байланысты, неолит дәуірінен бастап ормансыз Шетландта сақталған, бірақ көрші Оркнейге қарағанда онша емес. Барлық кезеңдердің артефактілері сақталып, Леруиктегі мұражайда қол жетімді.
Норвегиялық отарлау
IX ғасырда викингтер тонаушылықтан отарлауға көшті. Егер норвегтер солтүстік аумақтарды артық көретін болса, онда аз халық қоныстанған болса, даттықтар Англия мен Францияның тығыз қоныстанған жерлерін таңдады, ал шведтер шығысқа қарай бағытталды. Шетландықтар аралдарына - батыс-норвегтік норнын және заңдарын әкелген норвегтердің отарына айналды. Норн XIX ғасырға дейін ауызша сөйлеу тілі ретінде қолданылды.
Жалпы алғанда, норвегтердің келуіне дейін архипелагта тұратын жергілікті халықтың тағдыры әлі күнге дейін түсініксіз болып қала береді. ХХ ғасырдың 90-шы жылдарына дейін IX ғасыры Шетланд және Оркней аралдарында өмір сүрген пикттер викингтермен қысқа мерзімде толығымен жойылды деп пайымдалды. Бұл болжам аралдардың екі топтарында да скандинавиялық емес топонимиясының болмауына негізделген. Алайда XX ғасырдың 90-шы жылдарының басында Оркней аралдарында жергілікті тұрғындардың қоныс аудару орнына орналастырылған алғашқы скандинавиялық қоныстардың бірінде қазба жұмыстары болды. IX ғасырдың екінші жартысына жататын археологиялық қабатта скандинавиялық артефактілерімен бірге пикттердің артефактілері табылды және табыстардың табиғаты оларды әдеттегі заттар ретінде қолданғанын көрсетті. Бұл зерттеулер Оркней аралдарындағы жергілікті тұрғындардың жаппай қырылу болжамын күмән келтірді; қоныс полиэтникалық болды. Сонымен қатар Шетланд аралдарының автохтондарына зорлық ассимиляциясын көрсететін ұқсас дәлелдер әлі табылған жоқ.
Ғажапшашты Харальд I Норвегияда билігін орнатқаннан кейін, оның көптеген қарсыластары, соның ішінде Шотландия мен Норвегияға шабуылдарды жалғастыруға негіз болған Оркней мен Шетландияға қашып кетті. Бұл 875 жылы Харальдты флотты жинап, аралдардың бақылауында ұстауға талпындырды. Регнвальд Эйстейнссон Шотландияда қайтыс болған ұлы үшін өтемақы ретінде Оркней мен Шетландияны патшадан алды. Рэнгвальд Оркни графтығын құрып, бауыры Сигурдқа берді.
X ғасырда Шетландықтар христиан дінін қабылдады.
1194 жылы Норвегияны Сверрир Сигурдссон (шам. 1145-1202 жж.) басқарған кезде, Оркней мен Шетланд эрлы Харальд Маддадссон болды. Лендрманн Халкйелль Йонссон және оның балдызы Олаф Оркнейде әскер жинап, Норвегияға жол тартты. Олармен бірге Олафтың асыранды ұлы Сигурд, король Магнус Эрлингссонның ұлы болды. Бергенге жақын Флорваг түбіндегі шайқаста олар жеңілді және Сигурдтың өліміне сенімді болу үшін денесін Бергенге королге жеткізілді. Алайда, Сверрир аумағында көтеріліс басталған Харальд Маддссонның баяндамасын талап етті. 1195 жылы ол Бергенге патша сотын қабылдау үшін барады. Жаза ретінде патша Шетландта тікелей ереже орнатты, ол бұдан былай үзілмеді.
Шотланд-норвег соғысы және Шотландияға көшу
1262 жылы Шотландияда Александр ІІІ жиырма бір жаста болғанда, әкесі 13 жыл бұрын қайтыс болғанға дейін жалғастырған батыс және солтүстік аралдарға қарсы агрессивті саясатқа қайта оралды. Ол Норвегия королі Хокон Хоконсонның аралдарына ресми мәлімдеме жасады. Осы уақытта Норвегиядағы азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін өзінің әскери және экономикалық күшін қалпына келтірген еді. Хокон Шотландияның талаптарын қабылдамады, өйткені Норвегия Солтүстік теңіздің барлық аралдарын патшалықтың бөлігі ретінде қарады. Норвегияның әскери күші алдында шотландықтар келіссөз кезінде қарсыласпайды деген үмітте норвегтер лейдангты (жасақ) және үлкен флотты жинап, Шетландқа беттеді. Норвегтердің қолы алдымен аралдарда Брейдеръясунд (бәлкім, қазір Брессей) деген жерде тоқтады, сосын Арранға жол тартты.
Александр III күзгі дауылдардың басталуын күтіп, келіссөздердің уақытын созды. Хоконның төзімділігі таусылып, шабуыл жасауды шешкен, бірақ күшті дауыл бірнеше кемелерін жойып, басқаларды жағалаудан аулақ кетуге мәжбүр еткізді. 1263 жылы қазанда Ларгс түбіндегі шайқаста жеңімпаз болмады, екі жақ өздерінің жеңісін жариялады, бірақ Хоконның жағдайы үмітсіз болды. 5 қазанда ол рухы түскен әскерімен Оркнейге оралды, сол жылы 17 желтоқсанда безгектен қайтыс болды. Оның қайтыс болуы Шотландиядағы норвегиялық экспансияның аяқталуын білдірді.
Магнус VI Лагабете әкесінің саясатын жалғастырмай, Александр III-мен келіссөздер жүргізе бастады. Перт шартын жасасқаннан кейін ол ең қымбат норвегиялық байлықтарды - Мэн және Судреяр ды (Гебрид) 4000 марк бір жолғы төлемі мен 100 марк жылдық төлемдер үшін алмастырды. Шотландықтар норвегтердің Оркней және Шетландтағы билігін мойындады.
Норвегтердің бейбітшілікке деген ұмтылысының басты себептерінің бірі - Англиямен сауданы қалыпқа келтіру. 1223 жылғы Норвегия мен Англия арасындағы сауда туралы келісім Норвегия мен Шотландия арасындағы бейбітшілікті сақтауды талап етті. 1269 жылы келісім еркін сауда-саттықты қамтуға дейін кеңейтілді.
XIV ғасырда Норвегия Оркней мен Шетландты өз аумағы деп санағанымен, шотландықтардың ықпалы өсе берді. 1379 жылы Норвегияда Хокон VI билігі кезінде Генри Синклер Оркнейді басып алды. 1347 жылы Норвегия Қара өлімнен зардап шегіп, 1397 жылы Даниямен бірге Калмар униясына кірді. Норвегияда Данияның ықпал күшейе берді. Дания королі Кристиан I, қаржы қиындықтарын басынан кешіріп жатқанда, қызы Маргарет 1468 жылы Шотландық Яков III-мен некелесті, ал оған жасау қажет болды. Шамасы, риксродты хабардар етпестен, Кристиан 1468 жылы 8 қыркүйекте Оркнейді шотландықтарға 50 мың гульденге, ал келесі жылы 28 мамырда Шетландты 8 мыңға беру туралы келісім жасасты. Ол келісімшартта 210 кг алтын немесе 2310 кг күмісті тіркелген сомаға аралдарды сатып алу мүмкіндігі туралы тармақ қалдырды. XVII - XVIII ғасырлары бірнеше әрекет жасалды, бірақ нәтиже болған жоқ. Оркни мен Шетландта иеленген Мортон графы, Вильяммен болған заңды даудан кейін, Карл II 1669 жылы 27 желтоқсанда аралдарды мемлекеттік жерлер деп жариялаған Парламент актісін бекітті. 1742 жылы Парламент бұрынғы Акт аралдардың келесі мәртебесін өзгерту туралы кез-келген әрекетті «бос және жарамсыз» деп жариялағанына қарамастан, жерлерді Мортон отбасына қайтарды.
Екінші Дүние жүзілік соғыс
thumb|right|200px| [[Скалловей|Скалловейдегі «Шетланд автобусына» арналған ескерткіш]]
Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде «Шетланд автобусы» ұйымы Норвегияның нацистік оккупациясына қарсылық көрсеткен аралдарда жұмыс істеді. Ұйымның мүшелері балық аулау кемелеріне Норвегиядан босқындарды әкелді және қарсыласушы күштерге оқ-дәрілерді жіберді. Бұл ұйымға Скалловея мұражайында шағын экспозиция арналған, ескерткіш орнатылған.
Бүгінгі Шетланд
1993 жылы MV Braer танкері Мейнленд аралының оңтүстік жағалауында апатқа ұшырап, 84 700 тонна мұнай төгіліп кетті.
Тұрғындар
Аралдардардың архипелагында шамамен жиырма мың адам тұрады.
Елді мекендер
Архипелагтың ең ірі елді мекендері - Леруик (9 мың адам) және Скалловей (800 адамнан астам).
Елді мекендер:
Экономикасы
Аралдың экономикасының негізі Солтүстік теңізінің қайраңында мұнай өндіру және балық шаруашылығы.
Мұнай-газ кешені
Құбыр жүйелері мен танкерлер арқылы Солтүстік Атлантика және Солтүстік теңіз (Брент пен басқалары) кен орындарынан мұнай және табиғи газ «Саллом-Во» мұнай терминалына түседі. Тасымалдау үшін мұнай танкерлерден терминалдың кемежайына жүктеледі.
Энергетика
Мейнленд аралының орталығында, «Viking Wind Farm» жел электрстанциялар құрылысы жүруде, 103 турбиналар. Электр станциясын 2018 жылға дейін салу жоспарлануда.
Балық өнеркәсібі
thumb|left|200px|[[Балық ұны|Балық ұнын әзірлейтін фабрика]]
Балық аулау флотының кемелері Шетланд аралдарының айлақтарында қызмет етеді.
Балық өнеркәсібіне арналған мамандарды Скалловейде орналасқан «North Atlantic Fisheries College Marine Centre» колледжінде дайындайды.
Тамақ өнеркәсібі
Анст аралында «Valhalla Brewery» сыра қайнататын орын жұмыс істейді.
Дәстүрлі кәсіп
Фэр-Айл Шетландық аралы өзінің бұрынғы әйелдер үшін негізгі табысы болған жемпір тоқыуымен танымал. Аралдың атымен Фэр-Айл тоқу техникасы аталды.
Әуежайлар
thumb|left|200px|Самборо әуежайы
Әуежайлар — Самборо, Скатста мен Тингуолл.
Солтүстік теңіздегі мұнай платформаларына тікұшақ арқылы архипелагтың әуежайларынан сапарлар жасалады. Осы тікұшақтардың бірі 1986 жылы 6 қарашада Брент кен орны платформасынан оралған «British International Helicopters» компаниясының «Boeing CH-47 Chinook» тікұшағы болды, ол жарылыстан кейін Самборо әуежайынан төрт километр қашықтықта теңізге құлады. 43 адам қаза тапты, екеуін жағалау күзетшілері тікұшақпен құтқарды.
1758 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1758 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1758 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Авиаль
Авиаль — құрамында 1,2%-ке дейін магний және 1,2%-ке дейін кремнийі бар деформацияланып ескіретін, тозатын, алюминді құймалар. Механикалық қасиеттері жоғары болғандыктан оларды самолет, кеме, автомобиль және машина жасау т. б. салаларға пайдаланады. .
Дереккөздер
Санат:Алюминий қорытпалары
Шетланд аралдары
Автожолдар
«A970» автожолы Норт-Ро ауылынан Самборо әуежайына дейін солтүстіктен оңтүстікке қарай Мейнленд аралы арқылы өтеді. Мейнленд аралының солтүстік бөлігіндегі Хиллсайд ауылынан Тофт ауылына дейін және Йелл және Анст аралдарындағы екі паромдық өткел арқылы «A968» жолы апарады.
Байланыс
Шетланд аралдары «ZE» пошта коды сәйкес келетін пошта ауданын құрайды.
Фарер аралдары мен Шотландия материктік бөлігін байланыстыратын SHEFA-2 кабелі Мейнленд аралының оңтүстік бөлігіндегі Сэндуик арқылы өтеді.
Шамшырақтар
Архипелаг аралдарында Northern Lighthouse Board шамшырақтар жүйесіне енгізілген шамшырақтар салынған.
Бұқаралық ақпарат құралдары
«Shetland Islands Broadcasting Company» и «BBC Radio Shetland» радио станциялары «BBC Scotland» жергілікті бөлімі жұмыс істейді. Брессей аралының ең биік жері Брессей-Уорд тауында теле және радио сигналдарын таратуға арналған және Шетланд аралдарының көпшілігінен көрінетін «Bressay transmitting station» станциясының жетпіс метрлік мұнарасы салынған. «Shetland Islands Broadcasting Company» радио станциясы аралда өзінің негізгі таратқышы бар.
1872 жылы құрылған «The Shetland Times Ltd» компаниясы «The Shetland Times» апталығын және басқа да баспа материалдарын шығарады. Компания штатында 55 қызметкер жұмыс істейді.
Саясаты мен билігі
Еуропалық парламент сайлауында Шетланд аралдары Шотландия шекарасымен сәйкес келетін сайлау округіне жатады. 2009 жылы өткізілген сайлауда Шотландия 6 өкілін парламентке жіберді: екеуі шотланд ұлттық партиясы, екеуі лейбористтер, біреуі либералды-демократ, біреуі консерват.
Оркней мен Шетланд аралдары Ұлыбританияның қауымдастық Палатасына сайлауда бір «Оркни-энд-Шетланд» сайлау округінде біріктірілген. Үшінші рет қатарынан 2001 жылы сайлаудан бері аралдар тұрғындары либералды-демократ партиясыдан үміткер Алистар Кармайклды сайлады.
Шетланд аралдарының тұрғындары Шотландия Парламентін сайлауға қатысады. 2011 жылы «Шетланд» бір штаттық округте Шотландия либералды-демократ партиясынан үміткер Тевиш Скотт 1999 жылдан бері төртінші рет қатарынан сайланды. Шетланд аралдары кіретін «Хайленд және аралдар» көпмүшелі ауданында Шотландия ұлттық партиясынан үш үміткер, Шотландияның Лейборист партиясынан екі үміткер және Консерватив-Юнионист партиясынан екі адам жеңді.
Халықаралық қатынасы
Леруикте Германия, Исландия, Норвегия, Финляндия және Швецияның консулдықтары ашылған.
Бейнелемесі
thumb|right|200px|Шетланд аралдарының жалауы Шетланд аралдарының жалауында көк фонға ақ скандинавтық крест орналастырылған. Ту 1969 жылы жобаланған.
Құтқару қызметтері
Шетланд аралдарының өрт-құтқару станциялары Шотландия өрт-құтқару қызметінің «Норт» бөліміне тиесілі.
«Bristow Helicopters» компаниясының «Sikorsky S61N» тікұшақтары іздестіру-құтқару Самборо әуежайында орналасқан және жағалау күзет қызметінде пайдаланылады. «Bond Aviation Group» компаниясының іздестіру-құтқару тікұшақтары Солтүстік теңізде жұмыс істеу үшін әуежайды пайдаланады.
Денсаулық сақтау
Денсаулық сақтау «Gilbert Bain Hospital» ауруханасын басқаратын «National Health Service Shetland» ұйымына тапсырылған.
Мәдениет
Аралдарда жыл сайын «Up Helly Aa» фестивалі өтеді. Фестиваль дәстүріне шырақты шеру мен қайық өртеу кіреді.
Мұражай
Леруикте жергілікті тарих, география, мәдениет, экономика және басқа да мәселелерге арналған «Шетланд аралдарының мұражайы» жұмыс істейді. Жергілікті тарихи-өлкетану Олд-Хаа мұражайы Йелл аралынының Барраво ауылында орналасқан.
Музыка
Шетланд аралдарының музыкасында халық скрипкасында өзіндік ойнау дәстүрі бар. Орындаушылар фестивальдар мен байқауларға қатысады.
Спорт
Шетланд аралдары 1985 жылы Аралдар Ойыны негізін қалаушылардың бірі. Аралдар Ойындары 2005 жылы Шетланд аралдарында өтті. Шетланд аралдарының ұлттық футбол командасы 2005 жыл тиісті жарыста жеңіпаз атанды.
Діні
Шетланд аралдары Шотландия епископтық шіркеуі «Абердин-энд-Оркни» және Рим-католик шіркеуінің Абердин епархиясына жатады.
Көрікті жерлер
Санат:Шотландия аралдары Санат:Атлант мұхиты аралдары Санат:Шетланд аралдары Санат:Шотландия округтері
Самарқаулық
Самарқаулық— адам бойындағы жігерсіздікті білдіретін ұғым. Іс-әрекетке ынтасыздық, қайратсыздық Самарқаулықтың белгілері болып табылады. Самарқаулыққа салынған адамның көңіл-күйіндегі өзгерістер, ішкі қалауы сыртқа анық, ашық білінбейді, оған қайғы мен қуаныш та әсер етпеуі мүмкін. Мұндай құлықсыз күйге жалқаулыққа бой алдырған, көпшілікпен араласпайтын адам ұшырайды. Самарқаулықтан арылу үшін адам өз ерік-жігерін жинап, мақсатты түрде әрекеттенуі қажет.
Пайдаланылған cілтемелер
== ==
Каротаж диаграммасы
Каротаж диаграммасы. Бұрғылау ұңғымасы қимасындағы таужыныстардың физикалық параметрлеріндегі өзгерістерді әр түрлі арнаулы аспаптар көмегімен жазып алу нәтижесінде алынатын қисық сызықтар жиынтығы. Бұл сызықтар бұрғылау ұңғымаларын геофизикалық тұрғыдан зерттеу қорытындыларының басты құжаты болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Лоран Блан
Лоран Робер Блан (Laurent Robert Blanc; 19 қараша 1965, Алес, Франция) — француз футболшысы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.
Клубтық
"Алес" және "Монпелье" клубтарының түлегі. 1987 жылға дейін "Монпельенің" негізгі және фарм клубтарында өнер көрсетіп, "Наполиге" ауысты. Бірақ келесі маусымда-ақ отанына оралып, "Ним Олимпик" сапына қосылды. Кейін "Барселона", "Интернационале", "Манчестер Юнайтед" секілді атақты клубтарда доп теуіп, 2003 жылы 37 жасында футбол ойнауды доғарды.
Бапкерлік
2007 жылы бапкерлік карьерасын "Бордо" клубында бастады. 2008/09 маусымда клубпен бірге Франция чемпионы атанды.
2010 жылғы әлем біріншілігінен соң Франция Ұлттық құрамасының бапкері боп тағайындалды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатында құрама ширек финалға ғана жетіп, Блан ол қызметтен босады.
2013-16 жылдары "Пари Сен-Жермен" клубын жаттықтырды. Клубпен бірге үш жыл қатарынан Франция чемпионы атанғанымен, Чемпиондар Лигасында аса жақсы нәтижеге қол жеткізе алмады.
Ұлттық құрама
Құрамада 1989-2000 жылдары ойнап, 1992, 1996, 2000 жылдары Еуропа чемпионатына, 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Ойыншы ретінде
«Монпелье»
«Осер»
«Барселона»
«Манчестер Юнайтед»
Франция құрамасы
Бапкер ретінде
«Бордо»
«Пари Сен-Жермен»
Дереккөздер
Санат:Франция футболшылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Монпелье ФК ойыншылары Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары Санат:Наполи ФК ойыншылары Санат:Осер ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Франция футбол жаттықтырушылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Бордо ФК жаттықтырушылары Санат:Пари Сен-Жермен ФК жаттықтырушылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Арджуста-Мориччо
Арджуста-Мориччо (Argiusta-Moriccio) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Сартен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,3 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A021, пошта индексі — 20140.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Сен-Жорж (Па-де-Кале)
Сен-Жорж (Saint-Georges) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62749, пошта индексі — 62770.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 301 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
I Пётр
І Петр немесе Ұлы Петр (9.6. 1672, Мәскеу — 8.2.1725, Петербург) — мемлекет қайраткері, орыс патшасы (1682 — 1725), Ресей императоры (1721), қолбасшы, реформатор. Романовтар әулетінен шыққан.
Петрдің ерте жылдары
thumb|alt=A.|left|Ұлы елшілік.Голланд матросының киiмшеңiндегі Петрдiң портретi Бала кезінде үй тәрбиесінде білім алды. 1682 жылы ресми түрде таққа отырды. Бірақ 1689 жылға дейін оның атынан апайы София билік құрды. София билік құрған жылдары (1682 — 89) Преображенск полкында әскери қызметте болды. София биліктен тайдырылғаннан кейін 1689 — 96 жылдары ағасы Иван Алексеевичпен бірге, ол қайтыс болған соң жеке дара билік құрды. І Петр елшілік құрамында шет елге кетіп, 1697 — 98 жылдары Кенигсбергте зеңбірек жасауды үйренді, Амстердам верфтерінде балташы болып істеді, Англияда кеме жасаудың теор. курсын бітірді. Оның бұйрығы бойынша шет елден кітап, құрал-сайман, қару-жарақ сатып алынды, шеберлер мен ғалымдар шақырылды, дворян балалары шет елге оқуға жіберілді.