cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бұлбұлдар
Бұлбұлдар (Luscinia) — торғайтәрізділер отрядының сайрауықтар тұқымдасына жататын әнші құстар. Қазақстанда екі түрі – кәдімгі, немесе шығыс, бұлбұлы және оңтүстік, не зортұмсықты, бұлбұл кездеседі. Оңтүстік бұлбұлы Сырдария, Шу, Іле, Қаратал өзендерінің бойындағы тоғайларды, үлкен бау-бақшаларды, қалың бұталы өсімдіктерге бай саябақтарды мекендейді. Кәдімгі бұлбұл Жайық пен Ертіс өзендерінің бойында, Көкшетау өңіріндегі қыраттарда ұялайды. Дене тұрқы 160 – 190 мм, қанатының ұзындығы 90 мм-дей, салмағы 17 – 26 г. Арқасы қара-сұр, қоңыр-сұр, бауыры ақшыл болады. Бұлбұл – жыл құсы. Сәуірдің аяғы мен мамырдың басында ұялауға ұшып келеді. Ұяларын жерге, шөп арасына немесе ағаштардың төменгі бұтақтарына салады. Мамыр – маусымда ұяларына үш не бес қоңыр түсті жұмыртқа салып, оны мекиені он үш – он төрт күндей басып, балапандарын өрбітеді, жұптасып қоректендіреді. Бұлбұл жәндіктермен, өрмекшілермен, тұт ағашының жидегімен және өсімдік тұқымдарымен қоректенеді. Тамыздың аяғы, қыркүйектің басында Африканың тропиктік аудандарына қыстауға ұшып кетеді. Бұлбұл әр түрлі жәндіктермен қоректеніп, орман шаруашылығына көп пайда келтіреді. Әнші құстар ретінде эстетикалық маңызы да бар.
Техникалық ақпараттың бюросы
Техникалық ақпараттың бюросы - міндетіне өндірістің (мекеменің) іс әрекетін тұрақты ақпаратпен қамтамасыз ету жүктелген өндірістің (мекеменің) құрамындағы бөлім.
Дереккөздер
Санат:Механика
Пайрс (Небраска)
Пайрс (Pierce) — Небраска штатының Pierce округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1767 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 31-39100.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Программаның блок-схемасы
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Айымбетов Мәди
Айымбетов Мәди (14.11. 1946. Торғай облысы, Амангелді ауданы, Амангелді ауылы) – журналист, қаламгер, қоғам қайраткері.
ҚазМУ-ді бітірген (1972).
Еңбек жолын 1965 жылы кеңшарда жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін «Қазақстан пионері» газетінде кіші, аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі (1972-77), «Пионер» журналының аға редакторы (1977-85), «Қазақстан коммунисі» журналының аға әдеби қызметкері (1985-86), Қазақ КСР-інің Баспа ісі, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі Мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, жоғары санатты редакторы (1986-90), «Ғылым» баспасының бас редакторы (1990-93), ҚР Жоғарғы Кеңесі Аппараты, Мәжіліс Аппараты, Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Парламент Сенаты Аппаратының аударма, лингвистикалық талдау және актілер басылымы бөлімі бастығының орынбасары, бастығы (2000-2004), 2004 жылдың қыркүйегінен бастап ҚР Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімінің меңгерушісі.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.
«Шілденің күні» (1976), «Ертегіден келген бала» (1978), «Көгілдір соқпақ» (1980), «Көлге шомылған ай» (1984), «Плато голубых цветов» (1985), «Шыққа тұнған нұр» (1989), «Ол дәурен бір көрген тус» (1995), «Чаша печали» (1997), «Тылсым» (2001), «Құмөзек хикаялары» (2007) атты кітаптардың және газет-журналдағы әлденеше жүздеген әңгімелердің авторы.
Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан журналистері Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
18 ақпан
Ақпанның 18 — Григориан күнтізбесінде жылдың 49-шы күні. Жылдың аяғына 316 (кібісе жылдарда 317) күн қалады.
Оқиғалар
1451 жыл — Ұлы Османлы Мемлекетінің 7-ші сұлтаны II Мехмет таққа отырды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:18 ақпан
Электрондық модельдеуші (аналогтық машина)
thumb Электрондық модельдеуші (аналогтық машина) (электронная моделирующая (аналоговая машина)) — электрондық, есептеу машинасы. Үздіксіз өзгеріп отыратын физикалық шамаларды (ұзындық, бұрыш, жылдамдық, кернеу, т.б.) пайдаланып, есептеуге арналған. Есептеуге қажетті бастапқы мәліметтер үздіксіз енгізіліп, дәл солай есептеу нәтижелері де үздіксіз шығарылып отырады. Электрондық модельдеушіның негізгі бөліктері: шешуші қондырғы, оған бастапқы мәліметтерді енгізетін қондырғы, есептеуден кейінгі нәтижелерді есепке алу мен машинадан шығаратын қондырғы, басқару блогы. Модельдеуші машина автоматты басқару мен реттеу міндеттерін орындауға, мыс., әр түрлі авиациялық жүйелерде (көздеу, индикаторларда, т.б.) есептегіш-шешуші қондырғы ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Вагонжасау
Вагонжасау - көліктік машинажасаудың саласы.
Дереккөздер
Санат:Механика
Лабардан
Лабардан — басын, құйрығын, қанатын кесіп тастап, кеспекке салып тұздалатын ақсерке балық. Голландия балық сатушылары осылай 10-нан 40 кг дейін және ұзындығы 1-ден 1,5 м- дейін исланд нәлімін атаған. Балықтар ірі болғандықтан оларды өндеу және сақтау әдісі де ерекше болды. Біріншіден, оларды аулаған соң бірден тұз ерітіндісіне бірнеше күнге салып қойған, ал содан кейін сәл кептіріп, қатты сығымдап, ірі, тегіс кесектермен бөшкелерге салған. Бұндай нәлімнен дайындалған тағам XIX ғасырда Еуропа елдері аспаздығында "кабельяу", ал Ресейде — лабардан деп аталған. Лабарданды даярлау алдында тұзынан арылту үшін суға салып қояды. XX ғасырда балғын мұздатылған нәлім сүбесі, сонымен катар кептірілген нәлім (стокфиш) өндірісінің дамуымен лабардан өндіру қажетгілігі жойылды, сондықтан нәлімнен даярланатын қазіргі заманғы тағамдар әр елде әр түрлі аталады және дайындау технологиясы да өзгерген.
Баршын (көл)
Гидрографикасы
Аумағы 13,0 км2, ұзындығы 8 км, ені 4 км-дей. Терең жері 8 м. Қараша айының басында қатып, сәуірдің аяғында мұзы ериді. Суы тұщы. Жағасындағы қамыс шаруашылық қажетіне пайдаланылады. Жайылмасы – шабындық. Көлден балық, құс ауланады.
Санат:Астрахан ауданы көлдері Санат:Есіл су алабы
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі — Қазақстан Республикасының Үкіметі құрамына енетін орталық атқарушы органы. Министрлік Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің қызметін құқықтық қамтамасыз етуді жүзеге асыратын, мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың жұмысында заңдылық режиміне қолдау жасайтын, азаматтардың және ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, сондай-ақ жекелеген негіздер бойынша республикалық меншікке айналдырылған (айналдыруға жататын) мүлікті есептеу, сақтау, бағалау және одан әрі қолдану бойынша атқарушы құжаттарды орындау және жұмыстарды ұйымдастыру жұмыстарын атқарады.
Тарихы
1920 жылы ҚазАКСР Әділет халық комиссариаты ретінде құрылды. 1946 жылы 28 наурызда Қазақ КСР Әділет министрлігі болып қайта аталды. 1960 жылы 26 наурызда таратылды. 1970 жылы 25 қыркүйекте қайта құрылды.
ҚР Үкіметінің 2001 жылы 30 қаңтардағы қаулысымен министрліктің «Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитет» құрылды. Министрлік туралы ережеге қосымша енгізілді: Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитеті министрлік ведомстволарының қатарына енгізілді.
ҚР Президентінің 2001 жылы 22 қаңтардағы Жарлығына сәйкес ҚР Үкіметінің 2001 жылы 29 наурыздағы қаулысымен министрліктің «Интеллектуалды меншік қүқықтары жөніндегі комитеті» құрылды, оған таратылған Авторлық құқықтар жөніндегі комитетінің мүлкі мен істерін басқару жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері берілді. Осыған сәйкес министрлік туралы ережеге өзгерту енгізілді: Авторлық құқықтар жөніндегі комитетінің орнына министрлік ведомстволарының қатарына Интеллектуалды меншік құқықтары жөніндегі комитеті енгізілді.
ҚР Президентінің 2001 жылы 22 қаңтардағы Жарлығына сәйкес ҚР Үкіметінің 2001 жылы 14 сәуірдегі қаулысымен министрліктің Сот қаулыларын атқару жөніндегі комитеті таратылды, атқарушы құжаттарды орындау жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері, сондай-ақ штат сандары мен мүлкі ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттық әкімшіліктеу жөніндегі комитетіне және оның Астана, Алматы қалаларындағы әкімшіліктеріне берілді.
Осыған сәйкес министрлік туралыы ережеге өзгерту енгізілді: Министрлік ведомстволарының қатарынан Сот қаулыларын атқару жөніндегі комитеті шығарылды. Министрліктің негізгі міндеттерінен сот приставтары мен орындаушыларының қызметін ұйымдастырушылық, кадрлық және материалдық-техникалық қамтамасыз ету, сондай-ақ сот қаулыларының атқарылуын қамтамасыз ету міндеттері шығарылды.
ҚР Үкіметінің 2001 жылы 2 қарашадағы қаулысымен министрліктің лицензиялауға қатысты міндеті басқа редакцияда мазмұндалды: нотариалдық және адвокаттық қызметті, соттық-сараптау қызметін және оның құзіретіне жатқызылған қызметтің барлық түрлерін лицензиялау.
ҚР Үкіметінің 2001 жылы 28 желтоқсандағы қаулысымен министрліктің негізгі міндеттеріне қосымша енгізілді: қаржы лизингі шарттарын мемлекеттік тіркеу, сондай-ақ өз құзіретінің шегінде бағалау қызметі саласындағы бақылау және қадағалау функцияларыын жүзеге асыру.
КР Үкіметінің 2001 жылы 28 желтоқсандағы қаулысымен министрліктің Қылмыстық-атқару жүйелері комитеті құрылды, оған таратылған ҚР Ішкі істер министрлігі Қылмыстық-атқару жүйелері комитетінің мүлкін басқару жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері берілді.
Осыған сәйкес министрлік туралы ережеге өзгерту енгізілді: Министрлік ведомстволарының қатарына қосымша қылмыстық - атқару жүйелері комитеті енгізілді. Министрліктің негізгі міндеттеріне де қылмыстық жазаларды орындау жатқызылды.
ҚР Үкіметінің 2002 жылы 23 сәуірдегі қаулысымен министрлік туралы ережеге министрліктің облыстарда, Астана және Алматы қалаларында аумақтық органдары бар екендігін көрсеткен толықтыру енгізілді.
ҚР Президентінің 2003 жылы 23 желтоқсандағы Жарлығымен министрлік қайта ұйымдастырылды, есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы және олардың заңсыз айналымы мен оларды теріс пайдалануға қарсы іс-әрекеттер саласындағы функциялары мен өкілеттіктері ҚР Ішкі істер министрлігіне берілді.
ҚР Үкіметінің 2003 жылы 31 желтоқсандағы қаулысымен министрліктің мемлекеттік мекемелері-аумақтық органдары (әділет басқармалары) министрліктің Астана және Алматы қалаларындағы әділет департаменттері болып қайта аталды.
ҚР Үкіметінің 2004 жылы 3 наурыздағы қаулысымен министрліктің Нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитеті таратылды. Осыған сәйкес, министрліктің негізгі міндеттерінен есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы қызметін мемлекеттік бақылауды жүзеге асыруға қатысты міндеттері алынып тасталынды.
ҚР Үкіметінің 2004 жылы 28 қазандағы қаулысымен министрлік туралы жаңа ереже бекітілді және министрліктің Халыққа қүқықтық көмек және заңгерлік қызмет көрсетуді ұйымдастыру комитеті құрылды.
Министрлік басшылықты, сондай-ақ заңнамада көзделген шектерде оның құзіретіне жатқызылған қызмет саласындағы салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын ҚР орталық атқарушы органы болып табылады. Министрліктің негізгі міндеті мемлекеттік қызметін құқықтық қамтамасыз ету, мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың жұмысында заңдылық режимін қолдау, азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету болып табылады.
Министрліктің облыстарда, Астана және Алматы қалаларында аумақтық органдары және ведомстволары бар: Тіркеу қызметі комитеті, Зияткерлік меншік құқығы комитеті, Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті, Халыққа құқықтық көмек және заңгерлік қызмет көрсетуді ұйымдастыру комитеті.
Министрлік, оның органдары және ведомстволық ұйымдары әділет органдарының біртұтас жүйесін құрады.
ҚР Үкіметінің 2005 жылы 8 ақпандағы қаулысымен министрліктің аудандарда, қалаларда және қала аудандарында мемлекеттік мекемелері-аумақтық органдары құрылды. Осыған сәйкес министрлік туралы ережеге министрліктің осы аумақтық органдары бар екендігін көрсеткен өзгерту енгізілді.
Міндеттері
Министрліктің негізгі міндеттеріне қосымша мыналар жатқызылды: есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы саласындағы қызметке мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдардың есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы саласындағы, сондай-ақ нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі аймақтық комиссиялардың қызметін үйлестіруді жүзеге асыру; есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы және олардың заңсыз айналымы мен оларды теріс пайдалануға қарсы іс-әрекеттер саласындағы халықаралық ынтымақтастықты үйлестіру және жүзеге асыру.
Сыртқы сілтемелер
Әділет министрлігі Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі
Кіші Быгат
Кіші Быгат — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мисс өзенінің оң жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Гимарей
Гимарей (Guimarei) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Санту-Тирсу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 736 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,43 км² шамасында. Халық тығыздығы — 114,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Шегіну жолағы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Гачетит
Гачетит — құрамында шайырлар аз таушайырлардың таза парафинді түрлерінің жіктелу атауы. Түссіз, сарғылт, жасыл түсті, байырғы балауызға ұқсас бұл түзілімдер кейбір таужыныстардың қуыстарында кездеседі. Гачетиттердің кәдімгі озокериттерден айырмашылығы олардың құрамында ерігіштік қасиеті өте жоғары көмір-сутектердің болмайтындығы.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Химия Санат:Физика
Айымбетов Нығмет
Айымбетов Нығмет (28.9.1933. Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жарқамыс ауылы - 13.11. 2008. Алматы) - журналист.
ҚазМУ-ді бітірген (1956).
Шығармашылық қызметін «Лениншіл жас» газетінің Батыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі қызметінен бастады. Бұдан соң Гурьев облысы «Социалистік құрылыс» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды.
1960 жылы Ақтөбе облысы телерадио комитетінде қызмет істеді. Республиканың батыс өңіріндегі жаңа сала - тележурналистиканың негізін салуға атсалысқандардың бірі.
1970 жылы Гурьев облысының радио комитетінде, кейін Байғанин ауданындағы «Ленин туы» газетінде, Жамбыл облысындағы «Еңбек туы» газетінде, республикалық «Мектеп» баспасында редакторлық қызметтер атқарды.
Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан журналистері Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Иоган Готфрид Гердер
right|200px Гердер Иоган Готфрид (1744-1803) - неміс ойшылы, философ, теолог, филолог, лингвист. Гердер адамзат тарихын біртұтас үдеріс деп біледі. Ол алғашкы рет мәдениет дамуының сабақтастығы туралы мәселені қойды. Тарих философиясын бастаушылардың бірі ретінде белгілі.
Дереккөздер
Санат:Философия
Бас тоған ғимараты
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
20 ақпан
Ақпанның 20 — Григориан күнтізбесінде жылдың 51-ші күні. Жылдың аяғына 314 (кібісе жылдарда 315) күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:20 ақпан
Болтан
Болтан — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иска өзенінің оң жағалауынан 171 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Ойын
Сондай-ақ, «ойын» термині осындай әрекеттерге арналған элементтер немесе бағдарламаларды атау үшін қолданылады. Мамандыққа тән жағдайларды жасау және оларда практикалық шешімдерді табу басқару теориясы (іскерлік ойындар – ең тиімді шешімдер мен кәсіби дағдыларды қалыптастыру мақсатында өндірістік жағдайды модельдеу) және әскери істер (соғыс ойындары – жердегі және топографиялық карталардағы практикалық есептерді шешу) үшін стандартты болып табылады.
Ойын әртүрлі ғылымдардың, мысалы, биологияның, физиологияның және т.б. зерттеу пәні болып табылады.«Ойын» ұғымы көптеген идеяларды қамтиды және әртүрлі авторлар бұл анықтаманы түсіндіруге өзінше қарайды. Бірақ әр түрлі авторлар «ойын» терминін қалай түсіндірсе де, ол әрқашан адамның психикалық функцияларын дамытудың жетекші нысандарының бірі және әлемді нақты танудың тәсілі болады делінген.
Құмар ойындары
2006 жылы төрт итальяндық клуб ерекше «олжа» ойнады. Кім келісімшарттық матчтарды ойнайтын болады. Әзілдің жеткілікті мөлшерімен оны дәл бүгін деп атауға болады. Милан мен «Ювентус», «Лацио» және «Фиорентина» матчтардың төрешілеріне ойындарда қажетті нәтиже алу үшін пара берді.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Кіші Иты
Кіші Иты — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Туй өзенінің сол жағалауынан 216 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі агенттік
Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар агенттігі
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
21 ақпан
Ақпанның 21 — Григориан күнтізбесінде жылдың 52-ші күні. Жылдың аяғына 313 (кібісе жылдарда 314) күн қалады.
Оқиғалар
Қайтыс болғандар
Сыртқы сілтемелер
Санат:21 ақпан
19 ақпан
Ақпанның 19 — Григориан күнтізбесінде жылдың 50-ші күні. Жылдың аяғына 315 (кібісе жылдарда 316) күн қалады.
Туғандар
1473 - Николай Коперник, дүниенің гелиоцентрлік жүйесін жасаушы поляк астрономы. (1543 жылы қайтыс болған).
1952 — Рю Мураками, жапон жазушысы, сценарист, режиссёр.
1921 жылы – қазақтың көрнекті заңгері, қоғам қайраткері, академик Салық Зиманов дүниеге келді. Тәуелсіздіктің елең – алаң шағында Парламент депутаты ретінде танытқан бөлекше біліктілігі ел есінде. Атап айтқанда, Қазақ КСР – нің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның мәтіні бас – аяғы үш тәулік ішінде жазылып біткен болатын.
Сыртқы сілтемелер
Санат:19 ақпан
Бұхара
Бұхара (Buxoro) — Өзбекстандағы қала, Бұхара облысының орталығы. Қызылқұм шөлінің оңтүстік шетінде, Зерафшан өзені аңғарының батысында, Бұхар шұратының орталық бөлігінде, Шахруд каналының бойында, теңіз деңгейінен 226 метр биіктікте орналасқан. Халық саны 237,6 мың адамға (1995) тең.
Біздің заманымыздан бұрын 1-мыңжылдықтың орта шенінде іргесі қаланып, бастапқы кезде соғды тілінде Нумижкат деп аталған. "Бұхара" атауы алғаш рет жазба деректерде V ғасырдағыдағы қытай жылнамасында кездеседі. 709 жылы арабтар басып алған кезде, ол Орталық Азиядағы ірі сауда және мәдениет орталығы болған.
Бұхара — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп және мәдени орталығы. Қаракөл өңдеу, мақта тазалау, май зауыттары, жібек, трикотаж фабрикалары, ет, сүт, шарап, т.б. кәсіпорындары бар. Архитектуралық ескерткіштер саны 140-қа жуық. Сәулет өнерінің тамаша үлгісімен салынған Исмаил Самани кесенесі (IX ғасырдың аяғы мен X ғасырдың басы), Калән мұнарасы (1127), Мір-Араб медресесі (1536), Сайфеддин Бохарзи кесенесі (13 ғасыр), Ұлықбек (1417), Көгілташ (1568), Надир Диуан бегі (1612) және Абд-ул-Әзиз хан (1652) медреселері нақышты өрнегімен көз тартады. Қала сыртындағы құрылыстардың ішінен Бехауддиннің ханакасы (1544 — 45), Чар-Бакр ғимараты (1560 — 63), Файзабад ханакасы (1598 — 99), Чар-Минар медресесі (1807) ерекше назар аудартады. Бұхарада әлемдік ғылым мен мәдениетке үлкен үлес қосқан Әбу Әли Ибн Сина, Бұхари, Рудаки, т.б. өмір сүрген. 1996 жылы ЮНЕСКО Бұхараны әлемдік мәдениет ошағы болған қалалардың қатарына қосып, оны өз қамқорлығына алатынын мәлімдеген. Бұхарадағы медреселерде XIX ғасырдың соңы мен XX ғасыр басында бірқатар қазақ зиялылары білім алған. Қалада тарихи өлкетану, халық өнері музейлері, ибн Сина мұражайы бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бұхара облысы қалалары
Бапан Тұраналыұлы
Дереккөздер
Санат:1755 жылы туғандар Санат:Ерейментауда туғандар Санат:1849 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ би-шешендері Санат:Қазақ ақындары
22 ақпан
Ақпанның 22 — Григориан күнтізбесінде жылдың 53-ші күні. Жылдың аяғына 312 (кібісе жылдарда 313) күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:22 ақпан
Суперкомпьютер
Суперкомпьютер (Giant computer, supercomputer) — қазіргі уақыттағы аса қуатты компьютер класына жататын есептеуіш машина; ең соңғы технологиямен жабдықталған, күрделі есептеуді жоғарғы жылдамдықпен орындауға арналған күрделі және қымбат компьютер.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Апаттық (авариялық) құтқару қызметі
Апаттық (авариялық) құтқару қызметі - Әскери-теңіз флотының (ӘТФ) арнайы қызмет шарасы. Ол флоттық күш пен қару-жарақты апаттық-құтқаруды қамтамасыз етуге, суға кеткен корабльдерді ( судналарды), ұшақтарды және суда жүзуші құрылғыларды судан шығаруға, гидротехникалық нысандардың құрылысын жүргізіп, жөндеу және басқа да апаттық жұмыстарға арналған.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Төлеген Жанғалиев
Төлеген Жанғалиев — ақын, журналист, қоғам қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 1950 жылы 27 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Қарауыл ауылында туған.
Шығармашылығы
Жыр топтамасы алғаш рет республика жас ақындарының «Қарлығаш» (1978), сонан соң «Сыр сапар» (1980), «Тоғыз перне» (1981) атты ұжымдық жинақтарында жарияланды. Баспалардан әр жылдары он кітабы жарық көрді.
Жетістіктері
Жас ақындардың республикалық «Жігер» фестивалінің (1978) Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың (1996) лауреаты, Шығыс Қазақстан облыстық жазба ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Абайға (1995) Астанаға (2016) арналған жыр мүшайраларының 1 орын иегері. Республикамыздың құрылғанына 10-20 жыл толуына арналған мерекелік медальдардың иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгінің иегері. Құрмет ордені иегері (2020).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Бірқазандар
Бірқазандар ( Pelecanus) – ескекаяқты құстар отрядына жататын Бірқазандар тұқымдасының (Pelecanidae, Rafinesque, 1815) құстар тегі.
Қазақстанда екі түрі: бұйра бірқазан және қызғылт бірқазан тараған. Олар Каспий және Арал теңіздерін, Балқаш, Сасықкөл көлдерінің алабын мекендейді. Дене тұрқы 1,8 м-дей, салмағы 13 килограмға дейін жетеді. Тұмсығы өте ұзын, төменгі жақ сүйегінің астында созылмалы тері қапшығы болады. Бұйра бірқазанның тұмсығының астындағы қапшығы әдетте ақшыл сары, ал көбейер кезде қызғылт сары болады. Аяқтары қысқа, қанаттары ұзын (60 – 80 см) және жалпақ, ал қауырсындары қызғылт немесе күміс түсті болып келеді. Бұйра бірқазанның желке қауырсыны жалданып, бұйра келеді, аты осыған сәйкес қойылған. Бірқазан – топтанып жүретін құстар. Олар қоректерін (балықтарды) көбіне суқұзғындарымен бірлесіп аулайды. Суда жақсы жүзгенмен, сүңги алмайды, жемін суға басы мен мойнын батырып жіберіп ұстайды.
Бірқазан – жыл құстары, наурыз айында ұшып келіп, өніп-өсіп, қараша айында жылы жаққа ұшып кетеді. Жерорта, Каспий теңіздерінің оңтүстік жағалауында, Оңтүстік Азияда қыстайды. Судың тереңірек жеріне салған көлемді ұяларына бір – бес жұмыртқа салып, оны қоразы мен мекиені жұптасып басып, отыз – отыз бес күнде балапандарын өргізеді. Балапандары жетпіс – жетпіс бес күн өтісімен ұядан ұшады. Бірқазан 3-4 жасында жұмыртқалай бастайды. Олар саны аз құс болғандықтан, Қорғалжын қорығы мен Наурызым қорығында және Сарықопа, Торғай қорықшаларында қорғауға алынып, халықаралық табиғат қорғау одағының және ұлттық «Қызыл кітапқа» (1996) енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Ескекаяқты құстар
Лағман
right|thumb| alt=A.|200 px|Лағман Бишкекте
Лағман, кеспе көже - Ұннан қамыр илеп, оларды май жаға отырып созып, кеспе дайындайды. Кеспені суда қайнатып, суық сумен жуып, өсімдік майымен майлайды. Етті турап, пияз салынған майға қуырып пісіреді де, дәмдеуіштер қосып қайнатады. Қайнаған суда кеспені жылытып үстіне дайын ет салып беріледі. Өзбек, тәжік және дүнген лағмандарының түрлері бар. Лағман ет-көкөніс бөлігінен — ваджи (кайла) және кеспеден тұрады. Соңғысы лағманның ерекше белгісі болып табылады. Дүнген лағманында (нағыз лағман деп аталатын) кесілмеген және жайылмаған, тек созылған кеспе қолданылады. Лағманда макарондарды, вермишельді және басқа өндірістік өнімдерді қолдану тағамды сырттай ұқсатады, бірақ сипатын мүлдем өзгертеді. Ваджаны жəне кеспесін жеке даярлап, содан соң біріктіреді. Лағманды тәрелкеге емес, шұңғыл кеселерге құйып береді, оның қабаттарын кезекпен орналастырады: кеспе, ваджи, үстінен қатық құйып, аскөк және кинза себеді. Лағманға қажетті өнімдер құрамы. Кеспе үшін: 0,5 кг ұн, 1 жұмыртқа, 150 мл су, 1/2 шай қасық тұз. Ваджи үшін: 0,5 кг қой еті, 200 г өсімдік майы, 2 картоп (ірі), 2 сəбіз, 1 тұрып, 1 қызылша, 1 тәтті бұрыш, 100 г қырыққабат, 4 пияз, 4 қызанақ, 1 бас сарымсақ, 1 стақан кинза көгі, жарты шай қасықтан қара және қызыл бұрыш.
Дереккөздер
Санат:Қазақ асханасы Санат:Дұнған асханасы Санат:Қырғыз асханасы Санат:Қытай асханасы Санат:Ұйғыр асханасы Санат:Шығыс асханасы Санат:Өзбек асханасы
Кіші Каинсасс
Кіші Каинсасс — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің оң жағалауынан 230 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пертовка
Пертовка (Черновка) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Усолка өзенінің сол жағалауынан 44 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Көкбай Жанатайұлы
thumb|280px|1918 жылғы фотода Көкбай ортада отыр Көкбай Жанатайұлы (1861, Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Шыңғыстау бөктері Тақыр ауылы – 1925, сонда) – ақын, ағартушы, Абайдың әрі шәкірті, әрі інісі. Абайдың “Жаз”, “Күлембайға” деген өлеңдері тұңғыш Көкбай қолымен 1888 – 89 ж. “Дала уалаяты газетінде” жарияланды. Көкбай бала кезінде хат танып, үш жылдай Төлетай молдадан дәріс алған соң, Семейдегі Қамали қазірет медресесінде, уездік училищеде оқиды. Елге келген соң үнемі Абайдың жанында болады. 1901 ж. өз қаржысына медресе ашып, онда сол өңірдегі қазақ ауылдарының балаларын оқытады. Сабақ мұсылманша, орысша қатар жүрген. Оқулық ретінде шәкірттеріне “Араб тілінің қағидаларын” өлеңмен жазып шығады. Көкбай 1908 ж. қала тәртібімен биік мұнаралы мешіт салдырады. 1913 ж. Меккеге барып, қажы атанады. Жаңаша оқу жүйесі шыққанда медресесін мұғалімдерге босатып береді. 1921 ж. ауруға шалдығып, Мәскеу, Томск, Санкт-Петербург, Омбы сияқты қалаларға барып емделеді. Ауырғанына қарамастан 1924 ж. Абайдың дүниеден өткеніне 20 жыл толуына орай Семейде өткен кешке қатысып, естелік әңгімесін айтады. 1925 ж. Мәскеуге емделуге бара жатқан сапарында дүниеден қайтады.
Шығармашылығы
Көкбай он-он бес жасынан айналасына өткір тілді, өжет, суырып салма ақын ретінде таныла бастайды. Шәкірттерінің ішінде Абайдың өлеңдеріне аты кірген жалғыз Көкбай болса, ұстазына ең көп жыр жолдарын арнаған да сол (“Семейге Абай келсе бізге думан”, “Абайдай ұлы тумағы болар ғайып”, “Абайдан сабақ алдым бала жастан”, “Жаннатта жаның болғыр Абай құтып”, т.б. өлеңдері). Оның “Дүтбайға”, “Күлембайға” сияқты өлеңдері Абай үлгісіндегі сыншылдық сипатта жазылған. Көкбайдың Әріп, Кемпірбай, Жүнісхан, Жидебай, Саржан, Міржақыптармен айтыс, сөз қағысулары сақталған, әсіресе, нағашылы-жиенді Әріппен сөз сайыстары кең тараған. Көкбайдың “Сабалақ”, “Құлынды”, “Қандыжап”, “Ғаділ патша қиссасы”, “Арон Рашид қиссасы” дастандары белгілі. “Сабалақ” дастанын мезгілі, мазмұны, кейіпкерлеріне қарай үш дәуірдің адамдары туралы жазылған үш бөлімді жеке жырлар ретінде қарастыруға болады. Дастанның алғашқы бөлімі Абылай ханға арналған “Сабалақ” жыры болса, екінші бөлімі – Абылайдың бір топ ұрпақтарына арналған “Төрт төре” жыры, үшіншісі Наурызбай батыр жайында жазылған “Наурызбай – Фатима” атты ғашықтық жыр. Көкбайдың ақындық дарынына М.Әуезов жоғары баға берген. Көкбайдың өлеңдері мен айтыстары “XX ғасырдағы қазақ поэзиясы” (1985), “ ” (1989, т. 1), “Айтыс” (1988, т. 2), “Абайдың ақын шәкірттері” (1994, 2-кіт.) жинақтарына еніп, ол туралы зерттеу мақалалар “ ” ұжымдық монографиясы (1988) мен Қ.Мұхамедханұлының "Абайдың ақын шәкірттері" кітабында (1994) жарияланды.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы
Пюга
Пюга — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пиковский Еган өзенінің сол жағалауынан 79 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Элерондар
Элерондар (франц. aileron, alie канат)
23 ақпан
Ақпанның 23 — Григориан күнтізбесінде жылдың 54-ші күні. Жылдың аяғына 311 (кібісе жылдарда 312) күн қалады.
Қайтыс болғандар
2010 жылы 23 ақпанда қазақ әдебиетінің классигі, қоғам қайраткері, ұлы жазушы Сәбит Мұқанұлының жары Мәриям Мұқанкеліні қайтыс болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:23 ақпан
Лирикалық шегініс
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Тұлғалар Digressão
Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу иституты
Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу иституты – Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ғылыми-зерттеу мекемесі.
1977 жылы Алматы қаласында ашылды. Құрамында 10 ғылыми және 17 клиникалық бөлімшелер, 6 клиникалық бөлім: қан айналысының жіті түрде бұзылуы және қан айналысының созылмалы түрде бұзылуы бөлімшелерін қамтитын клиник. бөлімі; артериялық гипертония эпидемиологиясы мен профилактикасын, жүректің ишемиялық ауруы эпидемиологиясы мен профилактикасы бөлімшелерін қамтитын профилактикалық бөлімі; курортта (шипажай) емдеу, курорттық ресурстарды зерттеу бөлімшелерінен тұратын курортология бөлімі; ақпарат және патенттеу тобын қамтитын кардиологиялық қызметті жоспарлау және болжау бөлімі; ұйымдастыру-әдістеме бөлімі; иммунология бөлімін қамтитын клиник. биохимия бөлімі; жүрек ауруларын оның қызметіне қарай анықтау (функционалдық диагностика), эксперименттік кардиологиялық лабораториялары, дәрігерлік кеңес – диагноз қою емханалары бар (2002).
Сондай-ақ Астана қаланда институттың бөлімшесі жұмыс істейді. Негізгі ғылыми-зертеулік бағыттары: жүрек-қан тамыр ауруларының алдын-алуға, диагностикасы мен емдеуіне баса назар аудару, атап айтқанда, эпидемиологияны, этиологияны және патогенезді зерттеу, сондай-ақ атеросклероз, жүректің ишемиялық аурулары (стенокардия, миокард инфарктысы, инфарктен кейінгі кардиосклероз) мен гипертония ауруы; симптомдық артерия гипертониялары, жүрек соғысының бұзылуы, жүрек әлсіздігі, жүрек-қан тамырының ревматизмі сияқты жүрек-қан тамыры жүйесінің неғұрлым кең таралған ауруларына диагноз қоюда, емдеуде және айықтыруда жаңа әдістер жасап, жетілдіру; ішкі аурулар (ревматизм, гастроэнтерология, эндокринология, т. б.) және олардың пайда болу себептерін, дамуын, сондай-ақ ол ауруларды асқындырмай емдеудің тиімді жолдарын іздестіру; республиканың курорттық ресурстарын зерттеп, курорттық емдеудің ғылыми негіздерін жасап, жүрек-қан тамыр және басқа да органдар ауруларын емдеудің тиімді әдістерін енгізу жұмыстарын және санитарлық-эпидемиол. ст. мамандарымен бірлесе отырып, індет ауруларына қарсы іс-шаралар (егу, жұқпалы ауруларды анықтау, а урудан жазылған адамдармен қарым-қатынаста болғандарды диспансерлік есепке алып бақылау, т. б.) жүргізу.
Институт ғалымдары электр анальгезиясына арналған құрылғы жасағаны үшін авторлық куәлік алды; гипертониялық кризді емдеу үшін коринфор, бутироксан препараттарын жасап, өндіріске енгізді; гелиотерапиямен (Күн сәулесімен), минералды сумен (ваннада) буын қабынуын (артритті) емдеу әдісін тапты; арнайы ерітінділерді қанға дәл өлшем, тамшылап құятын прибор – дозатор (өлшеуіш) ойлап шығарды. институтта ғалымдар Ж. Абылайұлы, Ә.Жүсіпов, М.М.Әбдікаримов, М.Төленов, ауылы ЖЫЛЫ Рысмендиев және селосыГ.Шұратова, т. б. жұмыс істеді. институт Ресейдің (Санкт-Петербург) Эксперименттік медициналық ғылыми-зертеулік институты, Томск кардиология ғылыми-зертеулік институты, Мәскеудегі Ресей кардиология ғылыми-өндірістік кешені және АҚШ-тың Бирмингем университеттіндегі кардиоваскулярлық аурулар бөлімімен, т. б. шет ел мекемелерімен тығыз байланыста жұмыс істейді. 17 халықаралық симпозиум, 11 ғылыми-тәжірибелік конференциялар, Қазақстан кардиологтарының 1- (1991) және 2-съездерін (1998), Орталық Азия республикалары кардиологтарының 2-конгресін өткізді (2002).
Алматы қаласында институт
1977 жылы Алматыда ашылды. Құрамында 10 ғылыми және 17 клиникалық бөлімшелер, 6 клиникалық бөлім: жүрек ауруларын оның қызметіне қарай анықтау (функционалдық диагностика), эксперименттік кардиологиялық лабораториялары, дәрігерлік кеңес – диагноз қою емханалары бар (2002).
Астана қаласында институттың бөлімшесі
Астана қаласында институттың бөлімшесі жұмыс істейді. Негізгі ғылыми-зерттеу бағыттары: жүрек-қантамыр ауруларының алдын-алуға, диагностикасы мен емдеуіне баса назар аудару, атап айтқанда: республиканың курорттық ресурстарын зерттеп, курорттық емдеудің ғылыми негіздерін жасап, жүрек-қантамыр және басқа да органдар ауруларын емдеудің тиімді әдістерін енгізу жұмыстарын және Санитарлық-эпидемиология мамандарымен бірлесе отырып, індет ауруларына қарсы іс-шаралар (егу, жұқпалы ауруларды анықтау, аурудан жазылған адамдармен қарым-қатынаста болғандарды диспансерлік есепке алып, бақылау, тағы басқа) жүргізу.
Жетістіктер мен жиналыстар
Институт ғалымдары электр анальгезиясына арналған құрылғы жасағаны үшін авторлық куәлік алды; гипертониялық кризді емдеу үшін коринфор, бутироксан препараттарын жасап, өндіріске енгізді; гелиотерапиямен (Күн сәулесімен), минералды сумен (ваннада) буын қабынуын (артритті) емдеу әдісін тапты; арнайы ерітінділерді қанға дәл өлшем, тамшылап құятын прибор – дозатор (өлшеуіш) ойлап шығарды. Қазір институтта медицина ғылыми докторы, профессорлар Ж.Абылайұлы, Ә.Жүсіпов, М.М. Әбдікаримов, М.Төленов, А.Ж.Рысмендиев және С.Г. Шұратова, 29 ғылыми кандидат жұмыс істейді (2002). Институт қызметкерлері 8 докторлық және 37 кандидат диссертациялар қорғады. 12 монография, 6 ғылыми еңбектер жинағын, 1000-ға жуық ғылыми еңбектер шығарды. 24 авторлық куәлік пен 147 өнертапқыштық ұсыныстарға куәлік алды (2002). Институт Ресейдің (Санкт-Петербург) Экспериментальдік медицина ғылыми-зерттеу институты, Томск кардиология ғылыми-зерттеу институты, Мәскеудегі Ресей кардиология ғылыми-өндірістік кешені және АҚШ-тың Бирмингем университіндегі кардиоваскулярлық аурулар бөлімімен, тағы басқа шет ел мекемелерімен тығыз байланыста жұмыс істейді. 17 халықаралық симпозиум, 11 ғылыми-тәжірибелік конференциялар, Қазақстан кардиологтарының бірінші (1991) және екінші съездерін (1998), Орталық Азия республикалары кардиологтарының 2-конгресін өткізді (2002).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары
Гидрологиялық бақылау
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Фальконер бауыршөбі
Фальконер бауыршөбі (Hepatica falconeri синонимы Anemone falconeri — сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында, Кетпентауда кездеседі.
Биіктігі 5-20 см. Дегелек жапырақтары ұзын сағақты, тақташасы бүйрек-жүрек пішінді. Сабағы қабыршақ қолтығынан тік немесе көлбей өседі. Жабын жапырақтары үш-төртеуден, сағақсыз, жұмыртқа пішінді, үшкір, бүтін жиекті, тықыр түкті. Гүлдерінің диаметрі 1-2 см, ақтүсті. Сәуір-маусымда гүлдеп, маусым-шілдеде жемістенеді. Жемісі — сопақтау, сыртын түк басқан. Сирек кездеседі. Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Кіші Китап
Кіші Китап — Ресейдегі өзен. Омбы облысы, Новосибирск облысы, Тюмень облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Китап өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Регби
thumb|Регби Регби (ағылш. Rugby — Ұлыбританиядағы қала атынан шыққан) — Англияда XIX ғасырда пайда болған, регби-футбол спорт түріне жататын командалық ойын. Регби ойыны қазіргі танда үлкен атаққа ие регбилинг және регби-7 атты ойындарды ойлап табуда үлкен роль атқарған. Сонымен қоса осы ойынның кейбір ережелері америкалық және австралиялық футболдың ережелеріне қосылған. Регби ойыны 15 адамнан тұратын екі қарсылас команданың жарысына тенеледі.
Шағын мәліметтер
Ұзындығы 95 — 100 м, ені 65 — 68 м тік бұрышты алаңда, ұзындығы 28 — 29 см, салмағы 425 гр келетін сопақ доппен өткізілетін қауіпті және қызықты ойындардың бірі. Қақпа сыртында көлденең 12 — 22 м есеп алаңы немесе ұпай беретін алаң болады. Регби алаңының қақпасы Н тәрізді. Екі бағана арасы 5 м 65 см, биіктігі 6 м. Бағаналардың 3 м-дей биіктігіне көлденең сөре жасалады. Ойын мақсаты — допты қарсылас жақтың есеп алаңына қолмен апарып салу не қақпа сөресінің жоғарғы жағынан аяқпен теуіп өткізу. 1871 ж. Англияда тұңғыш “Регби-футбол” одағы құрылды. 1934 ж. Халықар. әуесқойлар регби федерациясы (ФИРА) құрылды. Ойынның ережесі 1946 ж. жасалған. Регби спортының дамуына 1957 ж. Мәскеуде өткен 6-Бүкіләлемдік жастар мен студенттер фестивалі үлкен қозғау салды. Қазақстанда Регби спорты 1966 жылдан бері дамып келеді. 1966 — 74 жылдары Алматы, Қарағанды, Шымкент, Ақмола, Талдықорған қалаларында командалар жасақталды. Қазақстандық армияшылар клубының спортшылары 1974 жылдан КСРО чемпионатында өнер көрсетті. 1988 ж. қола жүлдені иемденді. Сол жылы КСРО кубогін, 1991 ж. күміс медаль алды. Әр жылдары КСРО құрама сапында Е.Гоняхин, Е.Зуев, П.Ильвовский, В.Клочков, А.Огрызков, А.Стальмахович, М.Уанбаев, А.Филимонов сынды спортшылар өнер көрсетті.
Ойын тәртібі
Кәсіпқой ойыншылар  регбиді  екі  ойын  тәртібімен ойнайды:  Регби  одағының  немесе  Регби  лигасының тәртібімен. Бұл екі тәртіптің арасында айтарлықтай өзгешілік бар.
Регби одағы
Бұл тәртіптің командаларында 15-тен ойыншы болады. Ойынның мақсаты – допты қолмен ұстап апарып қарсы-ластың қақпа сызығынан кейін тұрған есептеу алаңының жеріне тигізу немесе допты аяқпен соғып қақпаның көл-денең салмасының үстінен өткізу. Бірінші жағдайда команда 5 ұпай, екінші жағдайда 2 ұпай алады. Ашық ойын  кезінде команда  ойын  добын  сәтті ұру арқылы немесе ұшып келе жатқан допты (қаңғыма гол) қақпаға тоқтатпай соғып ұпай жинайды. Екі жағдайда да командаға үш ұпай есептеледі.Допты кез келген жаққа қолмен ұстап жүгіруге, аяқпен алып жүруге болады. Бірақ артқа қарай немесе қақпаға параллель сызықтардың бойымен ғана басқа ойыншыға беруге рұқсат  етіледі. Қолында добы  бар  кез  келген ойын   шыға шабуыл жасауға мүмкіндік беріледі. Шабуылдаушы ойыншы  қарсыластың  доп  ұстаған  ойыншысының иығына, беліне, аяғына жабысуына болады. Бірақ шабуыл кезінде ойын тәртібіне кірмейтін әдіс қолдануға рұқсат етілмейді. Ойын тәртібі бұзылған жағдайда тәртіп бұзған ойыншының қимылының қаншалықты жеңіл немесе ауырлығымен орай еркін доп немесе ойын добын соғуға тәртіп берілуі мүмкін. Елеусіздеу бұзылған ойын тәртібіне орай әр командадан сегіз ойыншы қатысатын, «айқас» жа-сауға тәртіп беріледі. Үлкен регбиге қатысу үшін әуелі шағын регби ойнап үйрену керек. Бұл шағын регби 12 жасқа дейінгі балаларға есептелген. Оған әр командадан 9 ойыншы қатысады.
Регби лигасы
Бұнда регби одағындағыдай әр командадан 15 ойыншыдан емес 13 ойыншыдан қатысады. Ұпай да сәл басқаша есептеледі. Сәтті істелген әрекетке (есептеу алаңында допты жерге тигізу) 3 ұпай, ойын добынан соғылған голге 2 және қаңғыма-голге (ұшып келе жатқан допты тоқтат-пастан қақпаға соғу) 1 ұпай беріледі. Ойыншыға қарсыластары шабуыл жасаған кезде әріптестері оны арашалай алады. Сонымен бірге ойыншымыз допты аяғымен тебуге немесе арт жақта тұрған командалас жолдасына беруге құқы бар. Бұл «допты ойнату» деп аталады. Добы бар командаға бұны бес рет қайталауына рұқсат етіледі. Алтыншы доп және оны ойнау құқы қарсылас командаға беріледі. Ойын тәртібі бұзылған жағдайда әр командадан 6 ойыншы қатысатын айқас жасауға иә болмаса айып добын немесе дроп-кик, яғни ұшып келе жатқан допты соғуға тәртіп беріледі.
Сілтемелер
Санат:Регби
Жапырағы қуарған ескі үмітпен...
Жапырағы қуарған ескі үмітпен... - Абайдың 1901 жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақтан тұратын 4 шумақ. Ақын айналасынан әбден түңіліп, көңілін мұң шалған, қолына қалам алуды мүлде азайтқан шағында жазған. Жасы егде тартқан адамның бір сәт алды-артын екшеп, өткен өмір жолына ойша көз жүгіртуі заңды нәрсе. Осындай толғаныс үстіңде өзі жүріп еткен өмір жолын шолған ақын бір көзде аңға қарай алып қашқан асыл арман, үкілі үмітінің бүгіңде жапырағы қуарып, құр босқа қиял қуып, өмірді босқа өткізгеніне назаланады. «Көп наданға» қор болған бос қиялын айыптайды. Қиялдың да қиялы бар екен-ау, бос қиялдан не пайда деп налиды. Ендігі қалған уақытта қиял емес, ой қуу деген тұжырымға келеді. Жас келіп, ой тоқтатқан шағында өзіңе-өзің үңілші, бір көздегі «ыстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш» түгел ме екен? Не ұттың, неден ұтылдың, неге қол жеткіздің? - деген сұрақ қояды да, соған қазіргі адамдар шындыққа жүгінбейтін, ынтымағы жоқ, бұлдыраған бір сағым, «көптің аузын күзетсең күн көрмейсің, өзіңді өзің күзет» деген тұжырымды жауабын айтады. Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбай ұғылының өлеңі» деген жинақта жарияланған. 7- 9 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1954 жылғы басылымда 2-шумақтың 1-жолы «Ол дәурен өмір емес, бір көрген тұс» делінсе, қалған жинақтарда Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы басылымға сәйкес бұл жолы «Ой дәурен өмір емес, бір көрген тұс» болып берілген. Ал 1939 жылғы басылымда осы шумақтың 2-жолы «Ойға тойма, қызықты қиялдан тұс» деп берілсе, басқа жинақтарда «Ойға тойма, қызықты қиядан күс» болып басылған. Туынды ағылшын, араб, башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.
Өлең
Жапырағы қуарған ескі үмітпен
Қиял қып өмір сүріп, бос жүріппін.
Жыбыр қағып, көңілді тыншытпайды
Қашанғы өтіп кеткен бұлдыр көп күн.
Ол дәурен өмір емес, бір көрген түс,
Ойға түйме қызықты қиялдан күс.
Қарашы, өз бойыңда түгел ме екен
Ыстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш?
Төңкеріліп құбылған жұрт — бір сағым,
Шынға шыдап, қоса алмас ынтымағын.
Көптің аузын күзетсең күн көрмейсің,
Өзіңді өзің күзет, кел, шырағым!
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы