cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қосқанаттылар
Жер шарында кең таралған, 150-дей тұқымдасы 100 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 2 отряд тармағы (ұзынмұрттылар және қысқамұрттылар), 114 тұқымдасы, 5 мыңға жуық түрі бар. Қазба қалдықтары триас кезеңінен белгілі. Атауы қос қанатына орай қойылған (кейбір түрлерінің қанаты жоқ), көздері фасетке ұқсайды. Мұртшасы үш не одан да көп бунақтан тұрады. Аузы шаншып тесуге, жалауға бейімделген. Толық түрленіп дамиды. Дернәсілі құртқа ұқсас, аяқтары болмайды. Қуыршағы бос жатады не ең соңғы дернәсіл қабығымен (піллә) қапталады. Кейбір қос қанаттылар түрлерінің дернәсілдері өсімдіктер мен жануарлар денесінде өсіп жетіледі, ересек жәндіктер өсімдік шірігімен, жануар қанымен қоректенеді. Қос қанаттылар арасында синантроптар да (үй жануарлары, өсімдіктер және микроорганизмдерге қатысты; мысалы, тышқан, шыбын) бар. Қан сорғыш жәндіктер (масса, шіркей, т.б.) адам мен малға безгек, энцефаломиелит, күйдіргі сияқты жұқпалы аурулар таратады. Гессен шыбыны, швед шыбыны, ұзынсирақты бақша шыбыны, тері бөгелегі, қарын бөгелегі – аулы шаруашылығы мен мал шаруашылығының зиянкестері. Бірқатар қос қанаттылар пайдалы жәндіктер: гүл шыбыны – өсімдіктерді тозаңдандырады; жеміс шыбыны (дрозофила) генетикалық зерттеулерде пайдаланылады; кейбір қосқанаттылар дернәсілдері (тахина) зиянкес жәндіктермен қоректеніп, шаруашылыққа пайда келтіреді; хирономид дернәсілдері – балық жемі; ктырьлар шегіртке, маса, шыбынды құртады. Қазақстанда 6 түрі (мыс., алып шыбын, жетілмеген эфедрома, құмыты шыбыны, т.б.) “Қызыл кітапқа” енгізілген.
INSEE коды
INSEE коды (codes Insee немесе codes INSEE) — Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты (INSEE) бекітетін сандық немесе әріптік-сандық код.
Ресми географиялық код
Ресми географиялық код — INSEE белгілейтін Франция қауымдарының номенклатурасы.
Мысалы: Мец қаласының INSEE коды — 57463. Мұндағы,
Әлеуметтік сақтандыру нөмірі
Францияның әр тұрғынына дүниеге келген сәтте 15 саннан құралған нөмір беріледі. Бұл нөмір «Әлеуметтік сақтандыру нөмірі» деп аталады.
Нөмір сандары келесі мағыналарға ие:
Сыртқы сілтемелер
Institut National de la Statistique et des Études Économiques
Гидрофит өсімдіктер
Гидрофит өсімдіктер (грек. hudor – су және phуton – өсімдік) – су өсімдіктері. Олардың кейбіреулерінің тамыры жерге жетіп бекінсе (жалпақжапырақты қоға, жүзгіш шалаң, т.б.), енді біреулері бос қалқып жүріп өседі (кішкене балдыршөп, т.б.). Гидрофит өсімдіктер өзен, көл, теңіз және тоғандардың жағалауларында, сондай-ақ балшықты жерлер мен батпақтанған жазықтарда, кейде ылғалды аймақтарда арамшөп ретінде (кербезгүл, қамыс, т.б.) өседі. Гидрофит өсімдіктердің көпшілік түрі – шымтезек түзетін өсімдіктер болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Табиғат
Қадірхан Өтесінов
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
IC 2641
IC 2641 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2641 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Каттенштедт
Каттенштедт (Cattenstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Вернигероде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 720 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 85 065. Муниципалитеттің басшысы — Эфелин Яспер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Philips
Koninklijke Philips Electronics N.V. (Филипс, Royal Philips Electronics) – электроника, медициналық құрал жабдықтар және жарық техникасы саласында жұмыс істейтін, ірі халықаралық концерн. Әлемдегі ең ірі электроника компаниясы. 2010 жылғы сатылымы 25,42 млрд еуроны құраған. Филипс Philips Consumer Lifestyle, Philips Lighting және Philips Healthcare секторлары бойынша жұмыс атқарады.
Құрылу тарихы
1898 жылы Антон Филипс Санкт-Петербургке барып, сатылымдар жайлы келісімдер жасасқан. «Филипс» маркасының өнімдері көп мөлшерде КСРО-ға әкелініп отырған.
1963 жылы Philips алғашқы компактты аудио кассетасын жасап шығарған.
1971 жылға жейін компанияны Филипс әулетінің мүшелері басқарған. Соңғысы Фриц Филипс (Антонның ұлы) болған. Компания басшылығын қолына 25 жасында алған. Соғыстан кейінгі жылдары ол компанияны әлемдегі алдыңғы қатарлы компаниялар тізіміне қосады. Фриц Филипс 2005 жылы 100 жасқа келіп, қайтыс болады. Қазіргі кезде компанияға Герард Клейстерле басшылық етуде, жақын арада штаб пәтері Эйндховен қаласына Амстердамға ауысқан болатын. 1983 жылы Sony компаниясымен бірігіп нарыққа компакт-диск шығарады. 1990 жылдары Philips компаниясы өзінің DVD форматын шығарады.
Қазіргі Концерн
thumb|[[Электрлі ұстара Philips]] Қазіргі таңды концерн Еуропадағы ең ірі тұрмыстық электроника өндірушісі болып табылады. «Филипс» шамдарды, радио қабылдағыштар, электрлі ұстаралар, магнитофондар, телевизорлар, компьютерлер, лазерлі дисктер, медициналық техниканы, ұялы телефондарды, TDA SAA SAB микро сұлбалар серияларын және т.б. заттарды шығарады. Концерннің кәсіпорындары 60 елде орналасқан, оларда 120 мыңнан астам қызметкерлер жұмыс істейді. 2005 жылы ғана «Филипс» Еуропада 2404 патент және Тайванда 874 патентке ие болған, «Самсунг» немесе «Сониға» қарағанда екі есе көп. 83 жыл өткен соң Philips азиат өндірушілеріне төтеп бере алмай, телевизор шығарудан бас тартады. 2011 жылдың бірінші маусымында Philips телевизор өндірісіне 87 млн еуро жаратқан.
Philips басшылығы
Филипстің басқару құрылымы екі деңгейден тұрады. Олар: Директорлар кеңесі және директорлар кеңесі жұмысын бақылайтын Бақылау кеңесі.
Директорлар кеңесі Philips компаниясының басшылық қызметін Президент/Бас директор төрағалық еткен Директорлар кеңесі атқарады. Кеңес ең азы үш мүшеден тұрады (қазіргі таңда алты мүшесі бар). Директорлар кеңесі мүшелері ұжымдық құқықтар мен қызметтерге ие. Олар жалпы компания қызметіне, стратегиялардың орындалуына, алға қойған мақсаттарына жетуіне жауап береді.
Ұжымдық комитет басшылығы Ұжымдық комитет басшылығы Директорлар кеңесі мүшелерінен, бизнес бөлімшелерінің басшылығынан және негізгі менеджерлерден тұрады. Комитет мүшелері Бақылау кеңесімен таңдалады. Комитеттің басты мақсаты бизнес стандарттардың сақталуын бақылау.
Бақылау кеңесі Бақылау кеңесі атқарушы басшылықтың (директорлар кеңесі) саясатына, Компания істерінің жалпы жағдайына қадағалау жүргізеді.
Philips Healthcare
Philips медицина саласындағы қызметі 1918 жылы басталған. Компания алғаш рет медициналық рентген түтігін ұсынған. Ал 1933 жылдары компания Еуропа және АҚШ елдерінде медициналық рентген құрылғыларын өндіріп шығарған. Қазіргі таңда Philips медициналық шешімдер нарығында алдыңғы қатарлы үш компаниялардың бірі. Қазіргі қызметін бес бағытқа бөліп көрсетуге болады: «Көрсету жүйелері», «Медициналық информатика және клиникалық жүйе», «Сервистік қызмет көрсету», «Үй жағдайындағы медициналық шешімдер» және «жарықтық мәселелер».
Philips Lighting
Philips Lighting нарықтағы өз қызметін 117 жыл бұрын электрлі шам шығаратын шағын ғана фабрикадан бастаған. 1898 жылы ол Ресей нарығына 50 000 шам тапсырысына келісім жасасып кірген. Нәтижесінде осы шамдар Эрмитажды жарықтандырған. Қазіргі кезде Филипс осы бағытқа байланысты мына заттарды өндіріеді: •	Шам – 44% •	Жарықтық диодты компоненттер мен модульдер – 5% •	Үйге арналған шырақтар – 6% •	Кәсіптік шырақтар – 17% •	Автомобильдерге және белгілі орындарға арналған шамдар – 14% •	Желілі электроника – 14%
==Philips Consumer Lifestyle (тұрмыстық тауарлар) ==
2008 жылдың 1 қаңтарында «Тұрмыстық электроника» және «Тұрмыстық техника» бөлімшелерінің қосылуынан құрылған, жаңа Philips Consumer Lifestyle секторы ашылады. Қазіргі кезде бұл сектор мынадай салаларды біріктіріп отыр: •	Тұрмыстық электроника – 38,7% •	Медициналық шешімдер – 24,1% •	Тұрмыстық техника – 11,1% •	I&EB + GMS – 3,4% •	Желілік шешімдер – 22,7%
Сыртқы сілтемелер
philips.com
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша компнаиялар Санат:Philips
NGC 2250
NGC 2250 — Monoceros шоқжұлдызында орналасқан IV2p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1830 жылы 20 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2250 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 547, *Grp ?.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Monoceros (шоқжұлдыз)
Каринаро
Каринаро (Carinaro) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6729 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 1058 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 81032.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant Eufemia. Жыл сайынғы мерекесі — 16 қыркүйек.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Дорезополис
Дорезополис (Doresópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пиуми экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 426 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 153,087 км² шамасында. Халық тығыздығы — 9,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Ақтау шамшырағы
thumb|200px Ақтау шамшырағы – Каспий теңізіндегі Бор мүйісінде орнатылған мұнаралық құрылыс. Ақтау шамшырағы 1967 ж. іске қосылды. Қаланың қазіргі тұрғындары бұл теңіз «светофорын» не үшін орнатылғанын білмейді. 40 жылдан астам уақыттың ішінде Ақтау шамшырағы неше түрлі аңыз-әңгімелерді басынан өткерді. Оның бүкіл дүние жүзіне атағын паш еткен ерекшелігі – шамшырақтың қаладағы 10 қабатты үйдің төбесіне орнатылғандығы. Шамшырақтың биіктігі 10 м, оның жарық «көзі» – шамының қуаты 1000 Вт. Әрбір шамшырақ өзіне тән белгі беретін құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Сондықтан Ақтау шамшырағы Қазақстандағы жалғыз жарқырауық шамшырақ болып саналады. Оның жұмысының барлығы автоматтандырылған: электрқозғалтқыш қосылысымен, жарық сәуле шағылыстырғыш линза мен шамды қозғалысқа келтіреді. Шам жарық сигналдарын күшейтіп, белгілі бір уақыт сайын теңізге қызыл және ақ сәулелер түсіреді. Оптикалық құрал-жабдықтардың көмегімен қуаттылығы жоғарылаған жарық көздері, теңізшілердің түнде немесе қалың тұман кезінде қауіптен сақтануына көмектеседі. Ақтау шамшырағы жарық сәулелерінің ұзындығы 21 теңіз милясына тең. Ақтау шамшырағын күн сайын қосу мен ажырату өте қатаң тәртіппен орындалады. Маман-картографтар шамшырақтың жұмыс кестесін бір жыл бұрын дайындайды. Бұл дайындалған кестеден тек ауа райы бұзылғанда ғана (мысалы: қалың тұман түссе) ауытқу болады. Бұрын оптикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған шамшырақпен қатар радиошамшырақ жұмыс істеген. Бірақ оның антенналарының электрмагниттік қуаты өте жоғары болғандықтан, ол экол. нормативтерге сәйкес келмегендіктен осыдан 20 жыл бұрын оның жұмысы тоқтатылды.
Акмеология
Акмеология (Көне грек: akme – биік, шың, табыс, logos – ілім) —адамның шығармашылық ғұмырына, кәсіптілік шыңга жетуіне ықпал ететін факторлар мен заңдылықтарды зерттейтін ғылым; жаратылыстану, қоғамдық және гуманитарлық пәндер тоғысында пайда болған, белгілі бір іс-әрекет сферасында адамның жоғары дәрежеде акме дамуы жөнінде ғылым. Кемелденуді өздігінен білім алу, өзін-өзі түзету, өзін-өзі басқару құралдары арқылы өзін-өзі жетілдіруге қабілеттілік деп қарастырады. Эмбриология, морфология, физиология, психология, педиатрия, педагогика, геронтология және т.б. ғылымдарды қамтиды.
Дереккөздер
Санат:Психология Санат:Педагогика Санат:Пәнаралық ғылымдар
Заречное (Глубокое ауданы)
Заречное — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы, Веселов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Глубокое кентінен солтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 304 адам (154 ер адам және 150 әйел адам) болса, 2009 жылы 310 адамды (168 ер адам және 142 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Глубокое ауданы елді мекендері
Занзибар Ұлттық футбол құрамасы
Занзибар Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Занзибардың намысын қорғайтын құрама. Ол тек Африка Футбол Конфедерациясына ғана жартылай мүше, ФИФА-ға мүше емес. 1964 жылы Занзибар мен Танганьика біріккенге дейін КАФ-тың толыққанды мүшесі болған. Құрама Африка Ұлттары кубогы мен әлем чемпионатына қатыспайды. Бірақ аймақтық жарыстарға Танзания құрамасынан бөлек өз алдына қатыса береді.
Тарихы
Футбол қауымдастығы сонау 1926 жылдан бері бар. Алғашқы ойынын 1949 жылы Кения құрамасымен өткізіп, 2:3 есебімен ұтылып қалды. 1964 жылы Танганьикамен біріккенге дейін бір рет Африка Ұлттары кубогының іріктеу жарыстарында ойнады. 1962 жылғы турнирдің іріктеуінде өнер көрсетіп, финалдық сынға жолдама ала алмады.
Пинегская Ентала
Пинегская Ентала — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Илеша өзенінің сол жағалауынан 116 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 76 км-ді құрайды.
Занзибар Ұлттық футбол құрамасы
Тарихы
2005 жылы ФИФА бұларды қабылдамай тастаған соң елдегі футбол қауымдастығы таратылды. Бірақ көпшіліктің талап етуімен құрлық федерациясына ассоциативті мүше ретінде қайта құрылды.
Пинегская Ентала
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Теледидар станциясы
Теледидар станциясы ( Телевизионная станция) — теледидарлы бағдарламалар жасауға және оларды тарату процестерін орындауға қажетті құрылғылар мен қондырғылар кешені. Мұндай станциялардың тек өз бағдарламаларын ғана тарататын немесе өз бағдарламаларымен бірге басқа станциялардан алған хабарларды уақыт бойынша аралас тарататын, сондай-ақ өз бағдарламасы жоқ, тек басқа станциялар бағдарламаларын таратумен шектелетін түрлері бар. Бұлардың соңғысы теледидарлық ретранслятор деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Жеңілтектік
Жеңілтектік — адам мінезіндегі ұнамсыз сипат. Жеңілтектік жеке адамның іс-әрекеттерінде, өзге адамдармен қарым-қатынасында әрбір істің мән-жайына ой жіберіп, терең ойламай асығыс ой түйетін не қимыл жасайтын өзіндік ерекшелік. Жеңілтектік мінездегі табансыздықты білдіріп, адамның кісілік келбеті мен абырой-атағына нұқсан келтіреді. Ж-тің бір ерекшелігі – дәйексіз, тұрлаусыз, айнымалы, бір жерде шыдап тұра алмайтын адам. «Дәйексіз шегір көздері қазір-ақ шатынап, сынып кеткелі тұрған шыны тәрізді (Сәрсенбаев)». Ж. мінез ерекшеліктері адамдардың өзара қарым-қатынасында ой жүйесінің дәлелсіз, тиянақсыз екендігін де білдіреді. Ж. мінезі шыдамы жетпейтін ісі мен сөзінде тиянағы жоқ табансыздықты да білдіреді. Ж-тің тағы бір ерекшелігі – ұшқалақтық, жеңілтек мінезді, ұшып-қонған ұстамсыз, дегбірсізденіп, жеңілтектік қимыл-қозғалысымен ұшып-қонып жүреді. «Артур құсаған ұшқалақтары рюмкесін әлден көтеріп, жымыңдап тұрған-ды (Ә.Нұрпейісов)». Ж.мінездің сипаты ретінде адамның кісілік келбеті мен абырой-атағына нұқсан келтіретін ерекшелік. Жеңілтек қылықты адамда байыптамаушылық, қысқа қайырымдылық, үстірттік жиі байқалады. Ондай адамдарға салиқалы, жауапты істерді атқаруға сенім білдірмейді. «''Сол айтқанына кейін өзі «жеңілдік», ұшқарылық болды-ау деп өкінген де болатын. (М.Әуезов)''». Жеңілтек мінез көрсететін адам көпшілік қауым арасында да абыройлы бола алмайды.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Кішірейтіп
Кішірейтіп, кемсітетін
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Варм-Шепыль-Муч
Варм-Шепыль-Муч — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чижапка өзенінің сол жағалауынан 84 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ксеньевка (Қостанай облысы)
Ксеньевка — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Киров ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстікке қарай 26 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 303 адам (149 ер адам және 154 әйел адам) болса, 2009 жылы 139 адамды (70 ер адам және 69 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Альфредо Талавера
Сілтемелер
Санат:Мексика футболшылары Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гвадалахара ФК ойыншылары Санат:УАНЛ Тигрес ФК ойыншылары Санат:УНАМ Пумас ФК ойыншылары Санат:Толука ФК ойыншылары Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Егіндібұлақ (Қарағанды облысы)
Егіндібұлақ — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Егіндібұлақ ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 76 км-дей жерде, Балқантау тауының баурайында орналасқан. Тауында қарағай, қайың, липа сияқты ағаштар мен басқа көкжелектер тұқымына жататындар өседі, арқар, қасқыр, түлкі, сілеусін, қоян және шыл, күрке тауық пен тағы да басқадай аңдар мен құстар мекендейді. Ауыл аумағында балық өсірілетін "Шұбаркөл" атты көл, оннан астам бұлақтар бар. Ауылдың шығысында, 12 шақырым жерде орналасқан "Қарабиік" өлкесінде қазба байлық – көмір кеніші бар. Ауданның жер аумағы 23,5 мың га құрайды, оның ішінде 21292 га ауылшаруашылық жерлеріне (жайлымдық) жатады. Құрылыс пен жолдарға, электр желістері мен телефон байланысына 2205 га бөлінген. Егіндібұлақ өңірі сонымен қатар еліміздегі тұңғыш металлургия зауыты, атақты Қоянды жәрменкесі ашылған жер.
NGC 6719
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 23 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6719 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62710, ESO 72-8, IRAS18578-6839.
Егіндібұлақ (Қарағанды облысы)
Тарихы
Іргетасы 1909 жылы Ресейден қоныс аударған мұжықтардың елді мекен салуынан қаланады. Елді мекеннің атын, Балқантау тауынан бастау алатын "Егіндібұлақ" атты бұлақтың атын мұжықтардың орыс тіліне "Хлебородное" деп аударуымен, сол кездегі Орынбордың генерал – губернаторы өз бұйрығымен бекітеді.
NGC 6719
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Егіндібұлақ (Қарағанды облысы)
Тарихы
1928 жылғы 17 қантарда Қарқаралы уезіне қарасты Қу, Едірей және Байыр болыстарының ауқымды бөлігі негізінде құрылып, оның әкімшілік орталығы болып – "Хлебородное" ауылы белгіленеді. 1930 жылы Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы жергілікті халықтың сұрауы бойынша аудан орталығының атауын – Егіндібұлақ ауылы деп өзгерту туралы өз Қаулысын қабылдайды.
Егіндібұлақ өңірі туған еліне ғана емес, көршілес әрі алыстағы елдерге ақыл-парасатымен, қайраткерлік істерімен, туа біткен өнерімен кең танымал болған – қазақ елін таныта, мойындата білген Ұлы адамдардың мекені. Бұл өңірде қазақ халқының біртуар ұлы, ірі мемлекет қайраткері Қаздауысты Қазыбек би Келдібекұлы, ұлы күйші Тәттімбет Қазанғапұлы, ақиық ақын-сазгер Мәди Бәпиұлы, белгілі қоғам және мемлекет қайраткері Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов сынды көптеген ірі тұлғалар туып өскен. Сондай-ақ бұл өңір - ұлы Абай Құнанбайұлының анасы Ұлжанның туған жері, яғни ұлы ақынның нағашы жұрты.
Ауылда қазақтың үш биінің бірі – Қаздауысты Қазыбек би Келдібекұлына, шертпе күйдің негізін салушы кемеңгер сазгер Тәттімбет Қазанғапұлына және қазақтың біртуар перзенті, әйгілі сазгер, ақиық ақын Мәди Бәпиұлына ескерткіштер орнатылған.
Басшылары
Егіндібұлақ ауданының алғашқы басшылары, яғни аудандық партия комитетінің бірінші хатшылары (сақталған деректер бойынша): Егіндібұлақ ауылдық Кеңесінің төрағалары болып 1950–1990 жылдары Мәнсүр Ыбраев, Ахмет Көңілімжаев, Хадиша Құсайынова, Қабыш Ахметов, Нұртаза Бәкіжанов, Серік Жақұлов, 1990 жылдардың басынан жергілікті әкімдіктер құрылуына байланысты Егіндібұлақ ауылдық округінің әкімі болып Балқан Нұрханов, Медеу Ахметов қызмет еткен. 2007 жылдың наурызынан бастап ауылдық округті Амантай Даупбаев басқарып отыр.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 4165 адам (2061 ер адам және 2104 әйел адам) болса, 2009 жылы 3399 адамды (1632 ер адам және 1767 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Қазіргі уақытта Егіндібұлақ ауылында екі орта мектеп, бір кәсіптік мектеп, интернат-пансионат, бір балабақша, бөлімшелік аурухана, Қарқаралы ауданының №2 аудандық соты, Егіндібұлақ өңірі бойынша қызмет көрсететін Қазыбек би кенттік полиция бөлімшесі, телекоммуникация торабының бөлімшесі, почта бөлімшесі, азаматтардың хал актілерін жазу бөлімі, Қу орман және жануарлар әлемін қорғау мекемесі, жоғары электр желілері учаскесі, өрт сөндіру бөлімі, модельді кітапхана мен мәдени-сауық орталығы, өлке тану мұражайы, сондай-ақ «ҚазАгро-Маркетинг» АҚ ауылдық ақпараттық-консультациялық пункті, аудандық жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау бөлімі мен зейнетақы төлеу орталығы-ның өкілдігі, екі дәріхана, бір жанар-жағар май құю станциясы, санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау лабораториясы, халыққа коммуналдық қызмет көрсететін «Сәулет» ЖШС, «Балқантау» ауылдық тұтыну кооперативі және 40-қа жуық жеке меншік дүкендер мен «Тойхана», шайхана және екі наубайхана, екі монша, мешіт жұмыс істейді. Село тұрғындары негізінен теледидар бойынша «Хабар», «Қазақстан» және «Евразия» бағдарламаларын көріп, қазіргі замаңғы цифрлі автоматты телефон станциясы мен «KСeLL» және «Билайн» ұялы телефон станцияларының қызметін пайдаланып отыр. Осы жылдың аяғына дейін Халыққа қызмет көрсету орталығының (ЦОН) филиалын ашу көзделуде. Сонымен қатар 2010 жылы облыс әкімі келісімен интернет жүйесіде іске қосылды.
Егіндібұлақ ауылындағы Мәдениет үйі жанында халық өнерін насихаттап, оны дамытуға өзіндік үлес қосып, жоғары халықтық деген атаққа иеленген: Халық драма театры, Тәттімбет атындағы халықтық ұлт аспаптар оркестрі және «Балқантау сазы» фольклорлық ансамблі мен өнерпаз ардагерлердің «Замандастар» клубы жұмыс істейді.
Егіндібұлақ ауылдық округі бойынша халықтың жеке меншік шаруашылығында бүгінгі күнге 2990 бас ірі қара, оның ішінде 1366 бас аналық, 3512 бас қой мен ешкі, оның ішінде 1742 бас аналық, 742 бас жылқы, 1300 бас үй құстары бар.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Хул-Лебес-Соим
Хул-Лебес-Соим — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сыня өзенінің сол жағалауынан 138 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вистарино
Вистарино (Vistarino) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Угырчин (Ловеч облысы)
Угырчин (Угърчин) — Болгариядағы қала. Ловеч облысына қарасты Угырчин қауымының құрамына кіреді.
Вистарино
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1393 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 155 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 27010.
Угырчин (Ловеч облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 783 адамды құрайды.
Вистарино
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Угырчин (Ловеч облысы)
Пошта индексі — 5580. Телефон коды — 06931. ЕКАТТЕ коды — 75054.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ловеч облысының елді мекендері
Тироло
Тироло (Tirolo) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2380 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 93 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 39019.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Бистрец (Бургас облысы)
Бистрец (Бистрец) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Средец қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 155 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8334. Телефон коды — 05557. ЕКАТТЕ коды — 4176.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Кинотелевизия техникасы
Кинотелевизия техникасы - кескінді (көріністі) жазып алу әрі оны тарату тәсілдерінің және осыларды іске асыратын кино мен телевизияның өзара үйлескен техника құралдарының жиынтығы.
Кинотелевизия техникасы кино техника мен телевизияны, кескін жазуды өзара байланыстырады. Ол тек телевизиялық кинофильмнің базасы ғана емес, кинематографияның бірқатар технологиялық процестеріне де негіз болған. Кинотелевизия техникасы телевизиялық фильмдерді киноға тікелей түсіру, телевизиялық кескінді және оның жазылу сапасын бақылап отырып киноға түсіру, телевизиялық кескінді кинескоп экранынан немесе оны электрондық сәуле арқылы тікелей киноға түсіру, кинофильмдерді құрастыру және көбейту кезінде кескін сапасын телевизия арқылы бақылау, кинопленкаға түсіріліп алынған фильмдерді телевизиялық тракт арқылы беру, фильмдер көшірмесін телекино ойнатқыш аппарат арқылы тікелей теледидардан көрсету мәселелерін іске асырады.
Дереккөздер
Санат:Кинематограф
Бенедикт кестелері
Бенедикт кестелері - ағзаның негізгі зат алмасуының адамның жынысына, салмағына, жасына, бойына байланысты келетін қалыпты шама көрсеткіштерінің кестелері.
Бенедикт — Вебб — Рубин теңдеуі:
Дереккөздер
Санат:Медицина
Каринола
Каринола (Carinola) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Лонле-ле-Тессон
Лонле-ле-Тессон (Lonlay-le-Tesson) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61233, пошта индексі — 61600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 246 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,89 адам/км².
Теледидарлық бейненің координаталық бұрмалануы
Теледидарлық бейненің координаталық бұрмалануы (Координатное искажение телевизионного изображения) — теледидарлық жаймаланудың сызықты болмауынан және жаймалау жылдамдығының өзгеруінен туындайтын бұрмаланулар. Олардың себебінен растр пішіні "бөшке" немесе "жастық" тәрізді болып көрінеді. Мысалы, шахмат тақтасы торларының дұрыс төрт бұрыштығы бұзылып көрінеді.
Лонле-ле-Тессон
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Теледидарлық бейненің координаталық бұрмалануы
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ғали Мүсәлімов
Ғали Мүсәлімов (1908-1979) - Теміртау құрылысын ұйымдастырушылардың бірі.
Есте сақтау
Теміртау көшелерінің біріне оның есімі берілген.
Дереккөздер
Санат:Астрахан педагогика техникумы түлектері Санат:Теміртау қалалық атқару комитетінің төрағалары Санат:Теміртаудың құрметті азаматтары
NGC 2249
NGC 2249 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 23 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2249 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 57-SC82, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Ақшабаев Алдаберген
Ақшабаев Алдаберген (1941 ж. т., Маңғыстау ауданы Ақтөбе ауылы) – ауыл шаруашылығы қызметкері, өлкеге белгілі аңшы. 1967 – 96 ж. Ленин атындағы ұжымшарда бас шопан, зоотехник, ферма меңгерушісі, карьерде тас кесуші болды. 3-дәрежелі Даңқ, «Халықтар достығы» ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
Вильяфранка-де-лос-Кабальерос
Вильяфранка-де-лос-Кабальерос (illafranca de los Caballeros) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Манча-Альта-де-Толедо ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5438 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 107 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 86 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
IC 2642
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2642 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Дорадокуара
Дорадокуара (Douradoquara) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Триангулу-Минейру-и-Алту-Паранаиба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Патросиниу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 859 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 313,37 км² шамасында. Халық тығыздығы — 6,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1962 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Қосқұдық (Алматы облысы)
Қосқұдық — Алматы облысы Қонаев қалалық әкімдігіне бағынысты Шеңгелді ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.
Географиялық орны
Қонаев қаласынан темір жол бойымен солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей, Шеңгелді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15 км жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 894 адам (459 ер адам және 435 әйел адам) болса, 2009 жылы 792 адамды (396 ер адам және 396 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1930 жылы Түркістан-Сібір темір жолын салуға байланысты қаланды.
Дереккөздер
Санат:Қонаев қалалық әкімдігі елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Виллеклуа
Виллеклуа (Villécloye) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55554, пошта индексі — 55600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 237 адамды құрады. Халық тығыздығы — 33,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Ребе (Сена және Марна)
Ребе (Rebais) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,05 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77385, пошта индексі — 77510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2146 адамды құрады. Халық тығыздығы — 194,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Нидерморшвир
Нидерморшвир (Niedermorschwihr) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Рибовилле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,35 км² шамасында.
Понте (Гимарайнш)
Понте (Гимарайнш) (Ponte (Guimarães)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Гимарайнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Нидерморшвир
Коммунаның INSEE коды — 68237, пошта индексі — 68230.
Понте (Гимарайнш)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 597 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,85 км² шамасында. Халық тығыздығы — 840,4 адам/км².
Нидерморшвир
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 557 адамды құрады. Халық тығыздығы — 166,27 адам/км².
Понте (Гимарайнш)
Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Нидерморшвир
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Понте (Гимарайнш)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Нидерморшвир
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Понте (Гимарайнш)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Формигер
Формигер (Formiguères) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 46,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66082, пошта индексі — 66210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 435 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Кіші Уса (Үлкен Уса тармағы)
Кіші Уса — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Башқұртстан Республикасы, Удмуртия Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Уса өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Воткин су торабынан Төменгі Кама су торабына дейін, Буй (бастаудан Карманов су торабына дейін), Иж, Ик және Белая өзендерін қоспағанда. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пинежская Шавья
Пинежская Шавья — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пинега өзенінің сол жағалауынан 427 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Моховое (Қостанай облысы)
Моховое — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Киров ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстікке қарай 24 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 174 адам (84 ер адам және 90 әйел адам) болса, 2009 жылы 98 адамды (41 ер адам және 57 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Жеңіс (Мақтаарал ауданы)
Жеңіс — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Жаңажол ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мырзакент кентінен оңтүстікке қарай 6 км-дей жерде, сексеуіл аралас жүзгін, жусан өскен шалғынды сұр топырақты шөлді белдемде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1492 адам (752 ер адам және 740 әйел адам) болса, 2009 жылы 1836 адамды (910 ер адам және 926 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1958 жылы мақта өсіретін Коммунизм кеңшарын құруға байланысты қаланды. Оның негізінде Жеңісте 1997 жылдан шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, дәрігерлік-амбулаторлық пункт, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Жойқын серпіліс
Жойқын серпіліс (Big Bounce) — Циклдік ғалам моделі мен Жойқын жарылыс теориясының бірлігі ретінде әлем пайда болуын ғылыми жорамалдайтын бір космологиялық модель болып, ол ғарыш пайда болуын үздіксіз қайталанатын жойқын жарылыс пен Жойқын сығылудың нәтижесі деп есептейді. Ол циклдік моделі ретінде алғашқы ғарыштық оқиғаны оның алдындағы ғалам күйреуінің нәтижесі деп есептейді. 1980-жылдардың басында бақылаудың дамуы ғаламның Өлшемі алып құрылымын түсіндіріп, инфляция теориясы Көкжиек мәселесінің шешімі ретінде ұсынылған соң, жойқын серпіліс теориясы әлсірей бастады. 2000-шы жылдар басында кей теоретиктер ғарыштық кеңеюді проблемалы және анықталмас деп тапты, өйткені оның әртүрлі параметрлері кез-келген бақылауларға сәйкес келе беруі мүмкін, ондайда бақыланатын ғаламның қасиеттері кездейсоқ болып қалады. Жойқын серпіліс алтернативті түрде көкжиек мәселесіне жорамалдауға болатын және фальсификациялы шешім ұсынуы мүмкін деп есептеліп, 2017 жылдан бастап қайта зерттеле бастады.
Кеңею және тараю
Жойқын серпіліс тұжырымы бойынша жойқын жарылыс ғаламның тараю кезеңінен кейінгі кеңею кезеңінің басталуы есептеледі. Жойқын жарылыстан кейін ғарышта қайтадан жойқын сығылу орын алады. Бұл біз жаһанның шексіз тәртібінің әрқандай нүктесінде өмір сүре алатынымызды, немесе керісінше қазіргі жаһан ең бірінші қайталаным (итерация) болуы мүмкін екенін білдіреді. Алайда, егер "алғашқы атом гипотезасы" деп есептелетін "серпілулер арасындағы" аралық фазалық алғышарт тұтастай кездейсоқ болса, онда бұл мысал мағынасыз болуы мүмкін. Өйткені егер бұл мәңгілік қайтым (perpetual return) абсолюті және өзгешесіз болса, онда бұл алғышарт әрбір уақыт нүктесінде біртекті болар еді.
Жойқын серпіліс кванттық теориясының негізгі идеясы - тығыздық шексіздікке жақындаған сайын, кванттық көбіктің (the quantum foam) әрекеті өзгереді. Барша аталмыш фундаменталды физиканың тұрақты шамалары, мысалы вакуумдағы жарық жылдамдығы секілділер, әсіресе уақыт интервалы өлшеу аса алмайтын және қамти алмайтын иін (inflection) нүктесінен кіші болғанда (яғни Планк уақытының бір бірлігі, шамамен 10−43 секунд), тұрақты шамалар Жойқын сығылу кезінде тұрақты болмауға тиіс.
Тарихы
Жойқын серпіліс моделінің өз тарихы бар және бұл теорияны эстетикалық негізде Виллем де Ситтер, Карл Фридрих фон Вайцзеккер, Джордж МакВитти және Джордж Гамов қатарлы космологтар мақұлдады, (олар "физикалық тұрғыдан алғанда, біз при-күйреу (precollapse) кезеңін толығымен ұмытуға тиіспіз" деп атап өтті).
1980 жылдар басында космологиялық бақылаудың дәлдігі мен ауқымының үздіксіз артып, ғаламның кең-масштабты құрылымы тегіс, біртекті және изотропты екені анықталды, кейінірек бұл байқау Космологиялық принцип ретінде қабылданып, шамамен 300 млн жарық жылынан асатын аумақты түсіндірді. Жарық секілді (light-like) ақпар тасығыш байланыстар жер бетіне жетпейтін ғаламның аса қиыр аймақтары да мәні ұқсас қасиеттерге ие екеніне түсіндірме табу қажет болды. Алғашқы ғаламның кеңістіктік экспоненциалды кеңею кезеңі шешім ретінде ұсынылып, кейін инфляция теориясының (Inflation theory) негізіне айналды. Қысқа инфляция кезеңнен кейін ғалам төмен жылдамдықпен ңеюін жалғастыруда.
Инфляция теориясының түрлі формулалары және олардың түбегейлі мәні теориялық зерттеудің түйінді тақырыбына айналды. Сенімді бәсекелес балама болмаған кезде инфляция көкжиек мәселесінің жетекші шешімі болды. 2000 жылдар басында кей теологтар инфляцияны проблемалы және анықталмайтын деп тапты, өйткені оның әртүрлі параметрлері кез-келген бақылауларға сәйкес келе беруі мүмкін. Сондай-ақ, инфляция сөзсіз мәңгілік болады, ол әртүрлі қасиетке ие шексіз әртүрлі ғаламды жаратады, сөйтіп бақыланатын ғаламның қасиеті кездейсоқ болады. Жойқын серпіліс секілді балама тұжырымдама көкжиек мәселесін щешуде жорамалды және Фальсификациялы болады деп есептеліп, 2017 жылдан бастап зерттеле бастады.
«Жойқын серпіліс» тіркесі ғылыми әдебиетте 1987 жылы пайда болды. Ол алғаш рет Неміс тіліндегі "Stern und Weltraum" журналында Вольфганг Прайстер мен Ханс-Йоахим Бломның қос мақаласының атауында қолданылған болатын. 1988 жылы бұл атау орысша кітаптың ағылшынша аудармасы болған Иосиф Розентальдің Жойқын жарылыс, Жойқын серпіліс кітабында қайта қолданылды; 1991 жылы Астрономия мен Астрофизика бойынша Прайстер мен Бломенің ағылшынша мақаласында қолданылды. (Бұл сөз Эльмор Леонардтың романның атауы ретінде алғаш 1969 жылы пайда болған, соның сәл алдында, 1965 жылы Пензиас пен Уилсон Ғарыш микротолқынды фонын ашқан соң көпшілік Жойқын жарылыс моделін қызу талқылап жатқан болатын).
Мартин Божовальд (Martin Bojowald), Пенсильвания мемлекеттік университетінің физика кафедрасының доценті, 2007 жылы шілдеде үлкен жарылысқа дейінгі уақытты математикалық шешетін Оралымды кванттық космологияға (Loop quantum cosmology) қатысты зерттеу жұмысын жариялап, тербелмелі ғалам және жойқын серпіліс теориясына жаңа мағына қосты.
Жойқын жарылыс теориясының негізгі бір проблемасы - жойқын жарылыс туылған кезде нөлдік шамадағы сингулярлық және шексіз энергия болды деген тұжырым. Бұл әдетте біз білетін физиканың соңы, яғни жалпы салыстырмалық ретінде түсіндіріледі. Сондықтан адамдар кванттық эффектілерді маңызды санап, сингулярлықтан қашады.
Ал, Оралымды кванттық космология (Loop quantum cosmology) зерттеулері бойынша, осы ғаламның алдындағы ғалам күйреген (collapsed), бірақ ол сингулярлық шегіне жетіп бармай, ол шекке жетуден бұрын гравитацияның кванттық әсерінің аса күшті қақпайында ғалам қайта серпіле оралып, жаңа тармақ қалыптасады. Оснау күйреу мен серпілу кезінде эволюция біртұтас болады.
Божовальд сондай-ақ күйреудің біздің осы ғаламды қалыптастыруының кей қасиеттерін анықтауға болатынын айтады. Дегенмен, белгілі бір анықсыздық ережесіне байланысты алдыңғы ғаламның кей қасиеттерін анықтау мүмкін емес.
Бұл жұмыс әлі де алғашқы сатысында тұр және оның жорамалдығы басымырақ. Кейінгі ғалымдардың кейбір жетілдірулері Physical Review журналында жарияланды.
2003 жылы Питер Линдс (Peter Lynds) уақыт циклді болатын жаңа космологиялық моделді ұсынды. Оның теориясы бойынша, біздің Ғалам ақыр аяғы кеңеюін тоқтатып, біртіндеп тараюға өтеді. Бейне Стивен Хокингтің қара құрдым теориясындағыдай, ғалам сингулярлыққа айналмас бұрын серпіліс жасайтын болады. Линдстің ойынша, сингулярлық термодинамиканың екінші заңын бұзады, әрі бұл ғаламның сингулярлықтарға байланып шектелуін тосады. Жойқын сығылу ғаламдағы жаңа Жойқын жарылыс себебінен іске аспейді. Линдс мәңгілік оралудың әр циклінде ғаламның нақты тарихы мәңгі қайталана береді дегенді дәріптеді. Бұл идея Неміс философы Фридрих Ницшенің Мәңгілік қайталаным тұжырымымен бірдей. Кей сыншылар оған қарсы түрде "ғалам циклді болуы мүмкін, алайда тарихтағы оқиғаның бәрі өзгеруі мүмкін" деп есептейді. Линдс теориясын философиялық тұжырымдарының артында математикалық модель болмағаны үшін негізгіжол (mainstream) физиктері жоққа шығарды.
2006 жылы Жойқын жарылыс космологиясында Кванттық айналым гравитациясы техникасын қолдану циклді қажетсінбейтін серпіліс туғызуы мүмкін деген жорамал айтылды.
2011 жылы Никодем Поплавскийдің пікірінше, Эйнштейн-Картан-Схиама-Киббле гравитация теориясында синглярсыз (nonsingular) Жойқын серпіліс табиғи түрде болады. Бұл теория аффинды (affine) байланыс симметриясын шектеуді алып тастау және оның бұралу тензоры болған антисимметриялық бөлігін өзгерісшең тұрақсыз ретінде қарау арқылы жалпы салыстырмалылықты кеңейтеді. Бұралу мен Дирак айналмасы (spinors) арасындағы минималды бірігу өзіндік айналымдық өзара әрекеттесуді тудырады, мұның өте жоғары тығыздықтағы фермионды заттар үшін маңызы зор. Мұндай өзара әрекеттесу физикалықсыз (unphysical) Жойқын жарылыстың сингулярлығын болдырмайды, оның орнын шексіз кіші өлшем шамасындағы касп тәрізді (cusp-like) серпіліс ауыстырады, ал оған дейін ғалам тарайған күйде болады. Бұл сценарий сондай-ақ қазіргі ғалам ең үлкен көлемде кеңістіктік тегіс, біртекті және изотропты болып көрінуін түсіндіреді және ғарыштық кеңеюге физикалық балама ұсынады.
2012 жылы Эйнштейн гравитациясы стандарты шеңберінде жаңа бір сингулярсыз Жойқын серпіліс теориясы сәтті құрастырылды. Бұл теория материяның серпілуі мен экпиротикалық космологияның артықшылықтарын біріктіреді. Атап айтқанда, әйгілі BKL тұрақсызы (BKL instability) мәселесін, яғни біртекті және изотропты фондық космологиялық шешім анизотропты кернеудің (anisotropic stress) өсуінде тұрақсыз болуы мәселесін осы теория шешеді. Соныдай-ақ, зат тараюынан болған қисық тербеліс негізінен шамасы өзгермейтін алғашқы күш спектрін қалыптастыра алады және ол ғарыштық микротолқынды фоны (CMB) туралы бақылауларды түсіндірудің дәйекті жүйесін ұсынады.
Кейбір дереккөздер бойынша, Жойқын жарылыс болғаннан кейінгі Алып қара құрдымдардың үлкен көлемін түсіндіру қиын, мысалы ULAS J1342+0928,, демек, бәлкім бұл Жойқын серпілістің дәлелі болар, яғни, бұл Алып қара құрдымдар Жойқын серпіліске дейін бар болған болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Космология Санат:Физикалық космология Санат:Астрономия Санат:Ғарыш зерттеулері
Хронокондуктометрлік титрлеу
Хронокондуктометрлік титрлеу - кондуктометрлік титрлеу барысында талданатын ерітіндіге титрант белгілі бір тұрақты жылдамдықпен немесе бірдей мөлшердегі шамалы үлеспен белгілі бір уақыт аралығында беріледі. Өзі жазатын аспаптын диаграммалық таспасында электр өткізгіштік пен уақыт координатына сәйкес келетін кондуктометрлік титрлеу қисығының үзіліссіз сызық немесе үзікті көп нүкте түріндегі ізі түседі.
Мұнда талданатын қосылыс концентрациясы аспап көрсеткішіне пропорционал болуы керек. Титрлеудің соңғы нүктесіне дейін титрлеу уақыты косылған титрант көлеміне пропорционал болатындықтан, талданатын құрамдас бөліктің концентрациясын эквивапент нүктесіне дейінгі титрант концентрациясы мен уақыты бойынша анықтайды. Қазіргі кезде құрылымы мен қолданылуы сан алуан автотитрлеу қондырғылары шығарылуда.
Қалқан асаймұса
Қалқан асаймұса, қалқанды асаймұса (Abelia corymbosa) – ұшқаттар тұқымдасына жататын өсімдік. Қазақстанда сирек кездесетін түр, өзінің таралу аймағы Қазақстанның солтүстік шекарасында өседі. Қырғыз Алатауының батыс бөлігінде – Мерке және Қайынды тау сайларының баурайларында кездеседі. Популяциясы аз, олардың көлемі 50 гектардан аспайды. Қазақстаннан тыс Тянь–Шаньның басқа аймақтарында, көбіне батыс бөлігінде таралған. Сәндік бұта биіктігі 3 метрге дейін, жапырақ пішіндері әр түрлі және көптеген ақшыл қызғылт түтік тәрізді гүлдері қалқан тәрізді гүл шоғырына жиналған. Бұтақтары ерекше – қабығы алтыға бөлінген ұзыншақ қабырғалы.
Тағы қараңыз
Санат:Ұшқаттар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер