cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амритсар
Климаты
Соңғы жылдарда ең төмер температура 21 каңтар 2005 ж. −6,6 °C болған, ең биік температура 21 мамыр 1978 ж. +49,7 °С[5].
Халқы
Сауаттылық деңгейі - 77,2 % ш. Негізгі діні - сикхизм, индуизм және т.б. діндер де бар.
Негізгі тілі - пенджаби.
Дереккөздер
Санат:Үндістан географиясы Санат:1574 жыл
IC 229
IC 229 — Fornax шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 229 Санат:Fornax (шоқжұлдыз)
Урдомка
Урдомка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вычегда өзенінің оң жағалауынан 129 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кноррендорф
Кноррендорф (Knorrendorf) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Деммин ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Дамианополис
Дамианополис (Damianópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ван-ду-Паранан экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Вотум
Вотум - [латынша - тілек, серт, уәде, ант] - дауыс беру арқылы білдірілген шешім. Парламенттің дауыс беру арқылы үкіметтің жалпы саясатын немесе жеке министрдің әрекетін қуаттауы (сенім білдіру вотумы) не қуаттамауы (сенім білдірмеу вотумы). Үкімет парламенттен өзінің бағдарламалары мен декларациясына және кейбір нақты заң жобаларын талқылауға байланысты сенім білдіру вотумын сұрай алады. Әдетте сенім білдіру вотумы үкіметтің беделін арттырып, саясаттың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Вотум :
Дамианополис
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3028 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 415,349 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,3 адам/км².
Вотум
Парламент шешіміне орай, егер үкімет жақсы нәтижеге жетпесе, олар отставкаға кетуі тиіс. Сенім вотумы - қайта құрылған үкімет өз бағдарламасын парламент алдында жария етіп, сенімін алу, бұл көптеген елдердің комисиясы бойынша қаралады.
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Құқық Санат:Заң
Дамианополис
Тарихы
Қала 1948 жылы құрылған.
Санат:Гояс елді мекендері
Миф
Миф – 1) көне аңыз, әңгіме; 2) тарихи-мәдени сананың ерекше күйі.
Ежелгі мифтер мен аңыздар алғашқы адамдар тіршілігінің маңызды бөлігі болып, олардың рәміздік (символдық) мазмұны арқылы адам қоршаған ортаны игеріп, жете түсінді. Мұнда поэзия мен алғашқы білімнің, дін мен әдептің, өнер мен өмірлік тәжірибенің ерекше бірлігі орын алды. Алғаш рет Миф философиясын Дж.Вико (1668 – 1744) ұсынды. Ол Миф қиял ойыны ретінде қалыптасады деген пікірде болды. Кейін 19 ғасырдың ортасынан бастап Миф этнографиялық материал ретінде зерттеле бастады.
Ағылшын мәдениеттанушысы Э.Б. Тайлор (1832 – 1917) “Алғашқы қауымдық мәдениет” атты еңбегінде Мифтер мен діни нанымдар негізінде анимизм жатады деп жазады. Г.Спенсер (1820 – 1903) Миф – таным құралдары мен мүмкіндігінің шектеулілігінен туындаған құбылыстардың сырын қате түсіну (түсіндіру) деп санады. Дж.Фрезер үшін Миф – магиялық әрекетті ақылға салып, әдеби тіл арқылы пайымдау. Психологиялық мектеп пен оның өкілдері (В.Вунд, Л.Леви-Брюль, З.Фрейд, К.Юнг) Мифтік шығармалар негізінде алғашқы қауым адамының дүниені қабылдау ерекшеліктері жатыр, ол бір нәрседен туындаған сезімдерді, эмоцияларды сол құбылыстың немесе нәрсенің өзіне тән қасиеті ретінде қабылдады деп санайды. 20-ғасырдағы әлеуметтік антропологияда Б.Малиновский (1884 – 1942) мен К.Леви-Строс (1908) теорияларының ықпалы жоғары болды.
Малиновскийдің пікірінше, миф – құбылыстың түсіндірмесі, яғни теория емес, шындық ретінде пайымдалған сенімнің көрінісі. Леви-Стросс жеке мифті емес, олардың жиынтығын таңбалық модельдендіруші жүйе ретінде қарастырады. Тайлор мифтердің мынадай түрлерін атап көрсетеді: а) философиялық немесе түсіндірмелік мифтер; ә) нақтылы, бірақ бұрмаланған деректерге сүйенген мифтер; б) тарихи және аңыз тұлғалар туралы мифтер; в) фантастикалық және метафоралық мифтер; г) әлеуметтік-саяси және тұрмыстық мифтер. Космогониялық мифтердің басты тақырыбы – “киелі тарих”, дүниенің, адамның, тағы да басқа жаратылуы. Әдетте, мифте жаратылыс уақыты киелі сипатқа ие болып, үлгі ретінде құрметтеледі. Мифте әрбір объект, әрбір іс-қимыл басқа объектілермен, іс-қимылдармен ұштасып жатады. Мифтік бейнелер субстанциялық сипатта, нақты, шынайы нәрселер ретінде қабылданады. Мифке метафоралық тән емес, өйткені миф бәрін шындық ретінде бейнелейді. Тек кейіннен мифтің тілдік құрылымында метафоралық ерекшелік қабылданды. Миф архаикалық сана үстемдік еткен дәуірде пайда болғанымен, кейінгі мәдениеттерде де сақталып қалды. Мифтік уақыт туралы сөз еткенде оның жазусыз мәдениетпен бітісе қалыптасқанын ескеру қажет. Ұжымдық тәжірибе мен әдет-ғұрыпты арқау еткен қоғамның қуатты болжау мәдениеті болуы шарт. Бұл табиғатты, әсіресе аспан шырақтарын бақылауды міндетті түрде ынталандыра отырып, соған сәйкес теориялық танымның өркендеуіне әкелді. Кейін мифтік дүниетанымды дін мен философия ығыстырды. Бірақ ол уақыт ағынында жоғалып кетпей, көмескі сана мен архетиптік жадынан орын алды. Қазақтың арғы ата-тектерінің дүниені мифтік тұрғыдан түсінуі әлемдік үлгілермен сабақтас. Көк Тәңірі, Жер-Су мен Ұмай ананы айтпағанның өзінде, түркі халықтарының арғы ата-тек туралы түсініктері тарихтың алыс қойнауларында қалыптаса бастаған. Көк бөрі туралы аңыздар, сондай-ақ көркем шығармаларда бейнеленген тотемдер мифтің әсерлі белгілері саналады. Дәстүрлі қазақ мәдениетінде тотемдік ұғымдар сақталғанымен, олардың нақтылы көріністері өзгерді. Мифтік уақытты басқа типтер ауыстырған соң да тотемдік түсініктер халық жадында архетиптік қызметін атқарып, басқа рәміздер мен таңбаларға айналды. Мысалы, жаугершілік және бостандық үшін күрес заманында Көкбөрі қайсарлыққа шақырған рәміздік рөл атқарған.
Дереккөздер
Санат:Мифология
Котуга
Котуга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сояна өзенінің оң жағалауынан 140 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендеріВоронов мүйісінен (Мезень өзенін қоспағанда) Канин Нос мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Лауриано
Лауриано (Lauriano) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1407 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 101 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 10020.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Benigno (santo).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Норден (Шығыс Фризия)
Норден (Шығыс Фризия) (Norden (Ostfriesland)) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала. Аурих ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 25116 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 106,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 52 019. Қаланың басшысы — Барбара Шлаг.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Кіші Сюрюнзяк
Кіші Сюрюнзяк (Кіші Сюрюзняк) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сюрюнзяк өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Кик-даун
Кик-даун - жанармайды беріліс басқышының толық беріліс орнынан асып басылған кезде, азайту берілісті амалсыз іске қосылуын қамсыздандыратын құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Девиль
Девиль (Deuxville) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,23 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54155, пошта индексі — 54370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 410 адамды құрады. Халық тығыздығы — 56,71 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Метличина (Кырджали облысы)
Метличина (Метличина (Област Кърджали)) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кирково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 153 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Басқарушы ақпарат
Басқарушы ақпарат (Управляющая информация; control information) — құрылғыда, бағдарламада, жүйеде орындалатын белгілі бір басқару міндеттерін жүзеге асыруға негіз болатын мәліметтер.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Жазық-дөңгелек ерінді бойлы-көлденең кемпірауыз
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Б. з. д. 460 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 460 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 460 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ориак (Од)
Ориак (Auriac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11020, пошта индексі — 11330.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Вивенди модусы
Вивенди модусы (латынша: modus vivendi) - берілген жағдайларда тұрақты немесе ұзақ келісімге жету мүмкін емес болатын кезде екі жақтың арасындағы қалыпты, бейбіт қатынастарды тіпті уақытша болса да мүмкін ететін жағдайлар.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Даугава (стадион, Рига)
Даугава стадионы (лат. Daugavas stadions) — Латвияның астанасы Ригада орналасқан футбол аренасы. Сыйымдылығы 10 460 адам. Латвия Ұлттық футбол құрамасы өз алаңындағы матчтарының көпшілігін осы алаңда өткізіп келеді.
Стадион 1927 жылы пайдалануға берілді. Мұнда футболдан бөлек ән фестивальдері өткізіліп тұрады.
Нәруыздың үшінші реттік құрылымы
Нәруыздың үшінші реттік құрылымы. Полипептидтік тізбек екіге бүктелгенде, шар пішінді форма түзіледі. Бұл кезде құрамында S атомы бар аминқышқылы цистеин радикалдарының арасында байланысқа түседі. Бұл байланыс әлсіз (гидрофобты), бірақ молекулалардың тағы да бүктеліп шумақталуының нәтижесінде беріктігі арта түседі. Мұны нәруыз молекуласының үшінші реттік құрылымы немесе S=S байланыс дейді. S=S байланыс сутектің байланыспен салыстырғанда әлсіздеу, бірақ оралым көбейген сайын радикалдар бір-бірімен жабысып, молекуланың белсенділігі арта түседі де, осыдан төртінші реттік құрылым пайда болады.
Металл тазарту
Металл тазарту
Металл тазарту (нем. raffіnіren – тазарту, франц. raffіner – тазарту) – қорытылған металдар мен қорытпаларды қажетсіз зиянды қоспалардан арылту.
Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы
нобай|281px Қазақстан Республикасы Ұлттық музейі — Астана қаласында Тәуелсіздік алаңында орналасқан 2014 жылы 2 шілдеде ашылған мұражай. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде табылған көптеген құнды дүниелер Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің баға жетпес қорын құрайды. Мұражай «Мәдени мұра» Мемлекеттік бағдарламасын іске асыру шеңберінде Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаевтың тапсырмасы бойынша құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 2 шілдеде «Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі «Қазақстан Республикасы Ұлттық музейі» республикалық мемлекеттік мекемесін құру туралы» № 675 Қаулысы шықты. Елбасымыздың үкімімен Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінің директоры болып Дархан Қамзабекұлы Мыңбай тағайындалды.
Металл тазарту
Металл тазарту
Шикізаттан өндірілген алғашқы металл 96 – 98% шамасында негізгі өнімнен, қалғаны бөгде қоспалардан тұрады. Физикалық, химиялық, механикалық қасиеттерінің тиімсіздігіне байланысты мұндай металдарды өнеркәсіпте пайдалануға болмайды, яғни оларды қайта өңдеу, тазарту қажет.
Металл тазарту: пирометаллургиялық, электролиттік және химиялық әдіс болып үш түрге бөлінеді.
Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы
Мұражай ғимараты
Мұражай ғимараты Тәуелсіздік алаңы маңындағы «Қазақ елі» монументімен, Тәуелсіздік сарайымен, Бейбітшілік және Келісім сарайымен, «Хазірет Сұлтан» мешітімен және Ұлттық өнер университетімен үйлесім тапқан.
Музей ғимараты ерекше пішінімен алыстан көз тартады. Аса ірі бірегей музей кешені 74 000 м2 жерді алып жатыр және тоғызыншы қабатқа дейін ауыспалы қабатты болып келетін жеті блоктан тұрады. Жалпы көлемі 14 000 м2 асатын экспозициялық алаң 14 залды алып жатыр.
Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінде бірнеше зал бар Олар: Астана залы, Тәуелсіз Қазақстан залы, Алтын залы, Ежелгі және орта ғасыр тарихы залы, Тарих залы, Этнография залы, Қазіргі заманғы өнер залы. Ұлттық қазынаны зерделеу жөніндегі музей құрылымы ғылыми-зерттеу институтынан тұрады. Сондай-ақ балалар музейіне, балалар шығармашылығы орталығына, екі көрме залына, қалпына келтіру шеберханасына, зертханаларға, кәсіби қор сақтауға, оқу залы бар ғылыми кітапханаға, мәжіліс залы мен кәдесый дүңгіршектеріне арналған үй-жайлар көзделген.
Музей дүниежүзілік стандарттарға сәйкес жабдықтармен жарақтандырылған, экспозициялар үшін заманауи көрме технологиялары: екі залға жұмыс істейтін арнайы контенті бар бірегей иілген экран, медиа еден, қазіргі Астананың орталық бөлігінің серпінді макеті, толып жатқан медиаэкрандар, голограммалар, диодты жарық LED-техника, сенсорлық дүңгіршектер, үш тілде ақпарат беретін мультимедиялық жолсерік пайдаланылады.
Музейде экскурсиялардың алуан түрлері – шолу және тақырыптық, философиялық экскурсиялар, интерактивті сабақтар мен ойын экскурсиялары түрінде арнайы бағдарламалар әзірленуде. Ұлттық музей заманауи санаткерлік мәдениет мекемесі болуға, Республиканың тарихи және мәдени мұрасын талдау, салыстыру, пайымдау, талқылау, ой-пікір айту және бағалау орнына айналуға тиіс. Осы заманғы музей – бұл келушілермен әрқашан да ашық бүкпесіз сұхбаттасу. Бұл музейде оның меймандарын тарихпен тілдесудің белсенді қатысушыларына айналдыруға қолдан келгеннің бәрі жасалған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Пыхта (Чепца тармағы)
Пыхта — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чепца өзенінің оң жағалауынан 458 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері
Шәріп Омарұлы Омаров
Шәріп Омарұлы Омаров (10 қыркүйек 1948 жылы Жамбыл облысы, Талас ауданы, Тамды - 29 тамыз 2007 жылы Алматы) — қазақстандық мемлекет және қоғам қайраткері, музыкант. Техника және саяси ғылымдарының канидаты. Дос-Мұқасан ансамблінің негізін қалаушылардың бірі әрі музыканты.
Марапаттары
Санат:10 қыркүйекте туғандар Санат:29 тамызда қайтыс болғандар Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан музыканттары Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Конфузор
Конфузор - газдың немесе сұйықтықтың ағымының жылдамдығын жоғарлататын құбырдың белігі.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Автоматты радиопеленгатор
Автоматты радиопеленгатор — антенналық жүйенің айналысын оператордың басқаруынсыз автоматты пеленгтеуді камтамасыз ететін радиопеленгатор. Іс-әрекет кағидаларына байланысты автоматтық радиопеленгатор фазометриялық, амплитуданы іздік жүйемен салыстыру бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Б. з. д. 461 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 461 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 461 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Асауға тұсау
нобай|300px| «Асауға тұсау» — Мұхтар Әуезов қазақшаға аударған Уильям Шекспирдің комедиясы.
1943 ж. О. И. Пыжова мен Б. В. Бибиковтың қойылымымен сахнаға шыққан спектакль халықтық ойын-сауық дәстүрінде шешілген. Қойылым өзінің көркемдік ерекшелігі жағынан қазақ ғана емес, әлемдік театр жемісі дәрежесіне көтерілді. 1958 ж. Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде бұл спектакль аса жоғары бағалаңцы. 60 жылдай сахнада жүріп келе жатқан комедияда қазақ актерлерінің барлық буындары түгел өнер көрсетіп, актерлік шеберліктерін ұштады. Бұған алғаш қатысқан сахна шебөрі Қ. Қуанышбаевтың сөзімен айтқанда, ''«аударма деуге аузың бармайды». «Асауға тұсау»'' деген атының өзі қандай! Мұндағы өзіміздің күлдіргі шығармалардағыдай өткір қалжың, жарасымды әзіл-оспақ, әжуа-мысқыл - бәрі де улттық көрермен мен актерлерге етене жақын, халықтық сипатымен, баурап алатын көркемдік құдіретімен қымбат. Қойылымның сахналық шешімі кезбе труппалардың импровизация (суырыпсалма) тәсілін негізге алған. Бұл шешім комедияның халықтық сипатына сай, актерлердің емін-еркін қимыл-әрекет жасауына жол ашқан. Қойылымның осы сахналық тұрпаты қазақ актерлерінің өнер ерекшеліктеріне деп келген. Халық ойындары мен баяғы Қоянды жәрмөңкесіндегі кезбе труппаның орындаушылық тәсілі жаңаша тіріліп келгендей. Өздерімен біте қайнасқан бұл тәсіл қазақ актерлеріне қанат бітіріп, ерекше шабытқа бөледі. Шекспир комедиясын жан-тәнімен, отты қызулықпен беріле ойнауынан көрермен қауым оны өзінің ұлттық туындысындай қабылдады. Мұндағы актерлік табыстар сайдың тасындай, ақаусыз, сирөк кездесетін сахналық ансамбльдің өзі болып шыққан. Ш. Айманов (Петручио), X. Бөкеева (Катарина), Қ. Қуанышбаев (Баптиста), Е. Өмірзақов (Гремио), М. Суртібаев (Слай) т. б. актерлердің ойындары - орындаушылық өнердің шырқау биігі. Бұлардан кейін Петручио мен Катарина рөлдеріне келген Ы. Ноғайбаев пен Ф. Шәріпова ойындары қойылымға бірін-бірі шабыттандыратын жастық қызулық, сахнаны жайнатып, қ ұлпыртып жіберетін сымбаттылық әкелді. Ә. аудармасы арқылы қазақ халқына жеткен «Отелло» мен «Асауға тұсау» уақыт сынынан мүдірмей өтіп, үлттық драматургия мен театрымыздың төлтуындысына, халқымыздың асыл рухани қазынасына айналды.
Тағы қараңыз
Санат:Шекспир шығармалары Санат:Мұхтар Әуезов шығармалары Санат:Пьесалар
Маршак атындағы көше (Алматы)
Маршак атындағы көше - Көшеге орыс ақыны, ертегілер мен балалар әдебиетінің шебері, аудармашы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының төрт мәрте иегері Самуил Яковлевич Маршактың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11.1956 28 шешімі) берілген. Маршак Самуил Яковлевич (1887-1964) Воронежде дүниеге келген. Ол Берне шығармалары, Шекспир сонаталарын, әлем халықтары ертегілерін т.б. тәржімалаған.
Орналасқан жер
Көше Бостандық ауданында қиып өтеді. Төле би көшесінен басталып, Сәтбаев көшесіне дейін созылып жатыр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Амудария кеніші
thumb|right|Амудария кеніші табылған жері Амудария кеніші - б.з.б 4-2 ғ-дағы грек-бактерия дәуірінен қалған ескерткіш.
Самарқан - құндыз аралығында Амудария өткелінен (Тәжікстан) 1877 ж. табылған. Амудария кеніші алтын мен күмістен жасалған 177 бұйым мен 1300 дана теңге ақшадан тұрады. Заттардың бедеріне көне грк, иран, сақ мәнеріндегі әшекей, ою-өрнек салынған. Қару-жарақ, қанжар асынған скиф кескіндес жауынгер, т.б. бейнеленген.
Бұл Орта Азияның ертедегі көшпелі тайпаларының мәдениеті, сақ, массгеттер Қара теңіз жағалауының скифтеріне ұқсасдейтін дейтін Герадоттың пікірін дәлелдейді.
Дереккөздер
Санат:Тәжікстан тарихы Санат:Иран тарихы Санат:Британия мұражайлары Санат:Археология
Геотектоникалық болжамдар
Геотектоникалық болжамдар. 1852 ж. француз ғалымы, геолог Эли де Бомон алғаш рет өзінің контракциялық болжамын ұсынады.
Оны одан әрі дамыту жолында шетелдік ғалымдармен қатар (Э. Зюсс, Э. Ог, Г. Штилле) орыс геологтары да (А. П. Карпинский, И. В. Мушкетов т. б.) қызмет жа-сайды. Бұл болжам бойынша, алғашқы протопланеталық (ыстық күйдегі) дене біртіндеп (баяу) суынады. Соның нәтижесінде, оның жалпы көлемі кішірейеді. Осындай жолмен пайда болған жер қабығы (планетаның көлемі кішіреюі кезінде) жиырылып, қатпарланады және әр түрлі жарылыстарға ұшырайды. Қысқаша айтқанда (қатпарлы-жақпарлы аймақтар қалыптасып) тау құралу процестері байқалады. Таулы аймақтардың аралығында жер қыртысының ірі блоктары төмен шөгіп, болашақ мұхит орындары айқындалады. Планетамыздың суынуы осы уақытқа дейін жүріп жатыр деп, түсіндіреді. Бірақ, бұл болжам Жер қыртысының созылу (немесе кеңею) және рифттік жарықтардың пайда болу себептерін, сонымен бірге Жер қыртысының континенттік және мұхиттық тектерінің өзіндік ерекшеліктерін толық түсіндіре алмайды. Соған қарамастан бүл болжам өз уақытында прогрессивтік роль атқарды. Жердің алғашқы даму сатысында вулкандық процестердін, қар- қынды дамуы, ал кейінірек бүл әрекеттердін, әлсіреп азая бастауы планетамыздың суыну жағдайында екендігін көрсетеді.
Жердің кеңею немесе ұлғаю мүмкіндігі туралы айтылған алғашқы ойларды М. В. Ломоносов пен Д. Геттоннын, және И. О. Ярковский-дің (1889 ж.) еңбектерінен, кездестіруге болады. Егер контракциялық болжам лықты зерттеулер негізінде пайда болса, ал
Жердің кеюі жөніндегі болжам мұхиттарды зерттеу жұмыста-рының нәтижесінде ғана айтыла бастады.
XIX ғ. аяғында М. Рид Жердің кеңею мүмкіндігіні дәлелдеуге бағытталған пікірлерді жинақтап, ғылыми болжам ретінде ұсынады. Оны одан әрі дамытып, жетілдіру барысында Б. Линдеман (1927), М. А. Боголепов (1931), О. Хильгенберг (1933), М. М. Тетяев, В. М. Букановский, И. В. Қириллов (1949), В. Б. Неймані (1950), Л. Эдьед (1956, 1963), У. Кэри (1957) секілді ғалымдар көп еңбек сіңірді.
Мұхит түбінде жер қыртысынын, жұқалығы және қатпарлы құрылымдардың жоқтығы, планетарлық көлемдегі деформацияның ең басты турі сығылу емес, созылу — деп, санауға негіз болды.
Жердін, алғашқы қалыптасуында оның радиусы 5430 км, ал тығыздығы 9,13 г/см3 (қазіргі кездегі радиусы 6371 км, тығыздығы 5,52 г/см3) шамасында болған. Ол кезде мұхиттар әлі құралмаған, ал планетамыздың беті түгелдей дерлік континентальдық жер қабы-ғымен көмкерілген. Кейінірек (П. А. Дирактың “Бүкіл әлемдік кеңею” принципіне сәйкес) материя тығыздығының (барлық бағытта да) азаюына байланысты, Жер өзінің қазіргі кездегі мөлшеріне дейін ұлғаяды. Жердің кеңеюі (кейбір ғалымдардың пікіріне қарасақ) палеозой эрасының соңында, ал басқа пікірлер бойынша, бор дәуірінде басталған деп саналады. Сонымен, жер қыртысы созылып ұлғая келе, кейінірек әр түрлі үзілістер мен жарылыстарға ұшырап, ең соңында, оның жеке блоктары алғашқы орындарын ауыстырып, қазіргі кезудегі белгілі континенттер құралады. Бұл болжам бойынша, соңғы 345 млн жылдар ішінде планетамыздың көлемі екі еседен артық ұлғайған. Бірақ, мұндай дәрежеде ұлғаюдың физикалық дәлелі келтірілмейді. Геологиялық факторлар да бұл болжамға қайшы келеді. Мысалы, планета көлемінің ұлғаюы, оның өз осінен айналу жылдамдығының азаюына (тәулік ұзақтығының артуы мен бір жылдық тәулік санының қыс-қаруына) әкеліп соққан болар еді. Сонымен қатар бұл жағдай салмақ күшінің өзгеруіне және жануарлар мен өсімдіктер дүниесі-нің эволюциялық дамуына да әсерін тигізер еді, Бірақ, Жердің геологиялық даму тарихында мұндай өзгерістер байқалмайды. Бұл болжамның негізінде геотектоникалық әрекеттердің периодтылығын және қатпарлану себептерін толық түсіндіруге болмайды. Сонымен, егер контракциялық болжам сығым күштеріне көбірек маңыз беріп, ал созылу немесе ұлғаю әрекеттеріне көңіл аудармаса, Жердің кеңеюі жөніндегі болжам геотектоникалық әрекеттердін, бәрін де созылу деформациясы арқылы түсіндіргісі келеді. XX ғ. басында, қысылу және кеңею кезеңдері кезек алмасып отыратындығы туралы жаңа пікірлер айтыла бастайды. Американ ғалымы геолог В. Бэчер (1933) жоғарыда айтылған екі болжамды біріктіріп, бірге қарастыруды ұсынады. Кейінірек бұл пікір совет ғалымдары тарапынан (М. А. Усов, В А. Обручев, 1940) қолдау тауып “Пульсациялық болжам” деген атпен белгілі болды.
Бұл болжам бойынша, Жер белгілі бір мерзім аралығында периодты түрде біресе ұлғайып, біресе кішірейіп, басқаша айтқанда, сығылу және созылу әрекеттері кезек алмасып отырады. Қеңею (ұлғаю) жағдайында, вертикаль барыттағы қозғалыстар жиі байқалып магмалық әрекеттер қарқынды түрде дамиды. Сонымен Қатар әр түрлі жарылыстар мен үзілістер пайда болады. Ал кішірею немесе сырылу кездерінде қатпарлар түзіліп, магмалық процестер әлсірейді деп саналады. Бірақ, бұл болжамның, да физикалық негізі дәлелденбеді. Сонымен қатар бұл болжам қатпарланудың не себеппен континентальдық Жер қыртысында ғана кездесіп, ал мұхиттық тегінде кездеспейтіндігін түсіндіре алмады. Ирландия ғалымы Д. Джолидың (1929) пікірі бойынша, геотектоникалық әрекеттердің дамуына қажетті энергия жер қойнауындағы радиоактивтік элементтердің ыдырауы кезінде бөлініп шығады. Соған байланысты, мантиялық заттар дифференциациялық жіктелуге ұшырайды; жер қыртысының базальт қабаты балқиды, ал гранитті блоктар төмен шөгіп, континенттерді теңіз суы басады (трансгрессия). Соның нәтижесінде, олар тез суынып (гранитті блоктардың үзындығы қысқарады) қатпарлар түзіледі. Былайша айтқанда, таулар кұралады. Сонымен қатар, теңіз деңгейінің төмен түсуі (регрессия) байқалады. Мұндай әрекеттер әрбір цикл сайын (30—35 млн. жыл) қайталанып отырады. Вертикаль бағытталған қозғалыстармен қатар көлденен, бағыттағы қозғалыстардың да болуы мүмкін. Толығырақ айтсақ, Жер қыртысының гранитті блоктары (Айдың және Күннің тартылыс күштеріне байланысты) балқуға ұшыраған базальтты қабат бетімен жылжиды. Осы бағыттағы кейбір болжамдар Жердің ішкі қабатындағы қызудың пайда болу себептері мантиялық жылу ағымдарымен (конвекциялық) байланысты деп санайды. Басқаша айтқанда, мантиялық заттардың термогравитациялық дифференциациясы арқылы түсіндіріледі. Бірақ, бұл болжамның да физикалық дәлелі жеткіліксіз екендігін айта кету керек.
Фиксистер лагерінің басты өкілі, совет ғалымы В. В. Белоусовтың (1942) пікірі бойынша, Жер қыртысының даму барысында вертикаль бағытталған қозғалыстар ең басты роль атқарады. Радиогендік қызу әсерінен балқып пайда болған ыстық магманың жеңіл компоненттері дифференциациялық жіктелу әрекеттеріне байланысты жоғары қалқып шығады. Жер қыртысы-ның эволюциялық дамуындағы негізгі фактор гравитациялық жіктелу деп санайды. Ал радиогендік жылу тек энергия көзі болып есептеледі. Қазіргі кездегі ең активті аймақ “астеносфера” қабаты болып саналады. Астенолиттерді құрайтын базальтты жыныстар (төменгі мантиялық заттармен салыстырғанда) жеңіл болғандықтан жоғары көтеріліп, Жер бетіне жетіп төгіледі. Кейде базальтпен ілесе шыққан ультранегізді жыныстар Жер қыртысын ауырлатып, төмен қарай майыстырады. Бұл режим геосинклинал-дық режим деп аталады. Жердің терең қабаттарындағы әр түрлі термодинамикалық (физикалық-химиялық) жағдайларға байланыс-ты метаморфизм және граниттену әрекеттері байқалады. Қейінірек жоғары бағытталған қозғалыстар басым болып, жаппай көтерілу орын алады, басқаша айтқанда, тау құралады (“орогенез”). Осындай жолмен пайда болған таулар, экзогендік әрекеттерге байланысты біртіндеп бұзылып, ыдырай бастайды. Магмалық және тектоника-лық әрекеттер әлсірейді. Ең соңында, таулар тегістеліп, платфор-малық режимге ауысады. Ал мұхиттар бұрынғы ескі платформалар-дың орнында пайда болады. Немістің атақты ғалымы тектонист Ганс Штилле Жер қыртысының ең басты құрылымдық тектерін — қатпарлы белдеулер, платформалар және төмен шөккен платформа-лар деп, үш түрге ажыратады. Академик А. Д. Архангельский Тынық мұхитты төмен шөккен платформа деп, есептейді. И. А. Резанов Архангельскийдің бұл ойын әрі қарай дамыта отырып, континенттерде кездесетін геосинклиналды аймақтардың екі жағы да платформалармен шектелетіндігін айтады. Сол сияқты, Тынық мұхиттық геосинклиналдық белдеу де платформалармен шектелуге тиісті — деп, санайды. Соңғы жылдары жүргізілген мұхиттық зерттеу жұмыстарының нәтижесінде, кейбір мұхиттардың құрылысы, континенттік текке ұқсас екендігі анықталып отыр. Мысалы, Үнді мұхитында (Мадагаскар, Сейшель аралдары және Қергелен) докембрийлік көне жыныстар (граниттер және т. б.) та-былды. Олар көпшілік жағдайда, бор және палеоген дәуірлерінде көтерілген базалытық қабаттармен жабылған.
Жалпы айтқанда, В. В. Белоусов геотектоникалық әрекеттердің динамикалық механизмін тек тік бағытталған қозғалыстармен байланысты қарастырады, ал Жер қыртысының ірі блоктарының көлденең бағыттағы қозғалысын мүмкін емес деп санайды. Бұл әрине фиксистер болжамының ең басты кемшілігі болып есептеледі. Континент-тердін, көлденең бағытта жылжып, орын ауыстыруы (дрейфі) мүмкін екендігі туралы айтылған алғашқы жорамалдар (геотектоникалық процестердің даму ерекшелігін түсіндіруге арналған) принципиалдык жаңа бағыттағы болжамның қалыптасуына үлкен әсерін тигізеді. Жер қыртысының ірі блоктарының көлденең бағытта жылжу мүмкіндігін көрсететін негізгі және алғашқы дәлелдердің бірі — Оңтүстік Американық шығыс жағы мен Африканың батыс жағалауларының. таңқаларлық ұқсастығы болып саналады. Атлант мұхитының жағалау сызықтарының параллельдігі ерте кезден-ақ көп ғалымдардың назарын өзіне аударғаны-мен, тек XX ғ. басында америка ғалымдары Тейлор (1908, 1910) мен Бейкердің (1912, 1928) және неміс ғалымы Вегенердің (1912, 1929) зерттеу жұмыстарының нәтижесінде ғана, мобилистер болжамының негізі қалыптасты.
Көпшілік ғалымдардың пікірі бойынша мобилистік болжамның алғашқы негізін қалаушы неміс астрономы, геолог, геофизик, океанолог және метеоролог ғалым Альфред Вегенер болып саналады. Ол 1915 ж. өзінің “Материктер мен мұхиттардың жаратылысы” атты еңбегінде әр түрлі ғылым салаларынан өз идеясын дәлелдейтін көптеген мәліметтер (геолого-геофизикалық және палеогеографиялық) келтіреді. Оңтүстік Америка мен Африканың геологиялық карталарын талдай отырып, олардың геологиялық құрылымы мен құрамдарының ұқсастығын анықтайды. Сонымен қатар, палеонтологиялық және палеоклиматтық деректер де бұл материктердің бір-бірімен ұқсастығын дәлелдейді. Кейінірек (1925—1929) ол (изостазиялық болжамға сүйене отырып) өз болжамын гравиметриялық зерттеу жұмыстарының нәтижелерімен толықтырады. “Материктер дрейфі” туралы идея “Вегенер болжамы” деген атпен тез таралып кетті. Бұл идеяны жақтаушылардын, қатарында: Э. Арган (1922 ж.), А. Холмс (1929, 1911, 1946), Р. Штауб (1928, 1938), А. А. Борисяк (1929), А. Дю-Тойт (1937), Б. Л. Личков (1931) және т. б. атақты ғалымдар болды.
Жанкелді Отарбаев
Жанкелді Отарбаев (5.1.1948 жылы туған, Қостанай облысы Амангелді ауданы Амангелді ауылы) – физика-матемалық ғылым докторы (1999), профессор. ҚазМУ-дың физика-математикалық факультетін (1970, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Алматы т. ж. көлік инженерлері институтында (қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) оқытушы (1970–1977), Қазақстан Ғылым Академиясының Сейсмология институтында ғылым қызметкер (1977–1987), Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясында аға оқытушы, деканның орынбасары, доцент, академияның оқу ісі жөніндегі проректоры, кафедра меңгерушісі (1987–2001) қызметтерін атқарды. 2001 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетті жанындағы Табиғи-гуманитарлық институтының директоры. 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 оқу құралының авторы, 2 патенті бар. .
Геотектоникалық болжамдар
Сонымен, Вегенер болжамының негізгі мазмұны төмендегіше түсіндіріледі:
Төменгі палеозойлық алғашқы мегаматериктер солтүстік жарты шарда Лавразия, оңтүстік жарты шарда
Жанкелді Отарбаев
Қосымша мәліметтер
Санат:Ғылым
Санат:1948 жылы туғандар
Геотектоникалық болжамдар
Гондвана материктері болып ажыратылады. Лавразия материгі қазіргі кездегі Солтүстік Америка, Еуропа және Азия (Үндісіз) материктерін, Гондвана — Оңтүстік Америка, Африка, Антарктида, Австралия және Үнді материктерін біріктіреді. Лавразия мен Гондвана аралығында Тетис атты мұхит болған.
Палеозой эрасының соңына қарай (бұдан 250 млн. жылдар бұрын) барлық материктер бірігіп “Пангея” (грек тілінде “Жалпы Жер” деген мағынада) атты суперконтинент құрайды. Кейінірек бұл континент мезозой арасынын, ортасына қарай, юра дәуірінен бастап (геотектоникалық ірі жарылыстардың нәтижесінде және көлденең барытта жылжу әрекеттеріне байланысты) біртіндеп бөлшектеніп, жеке материктерге ажырап (алғашқы орындарынан) қазіргі кездегі орындарына қарай ауыса бастайды. Мысалы, Америка материктері Еуропа мен Африкадан ажырап, батысқа қарай жылжиды. Олардың аралығында Атлант мұхиты пайда болады. Оңтүстік Америка мен Африка материктері айнала қозғалып (сағат тілінің бағыты бойынша) әр түрлі бұрылыстарға ұшырайды. Антарктида оңтүстікке қарай, Австралия оңтүстік шығысқа, ал Үндістан солтүстік шығыс бағытқа қарай қозғалып, орындарын ауыстырады. Соған байланыс-ты олардың аралықтарында Үнді мұхиты кұралады.
Тынық мұхит дүниежүзілік ең алғашқы мұхит қалдығы деп есептеледі. Ал Атлант және Үнді мұхиттары, кейіннен (екінші кезеңде) пайда болған мұхиттар болып саналады. Америка ғалымы Ф. Тейлор (1910) қатпарлы аймақтардың түзілуі континенттердің бір-бірімен соқтығысу әрекеттерімен байланысты деп жорамалдай-ды.
Тейлордың осы идеясына сүйене отырып А. Вегенер таулардың түзілуін өзінше түсінеді. Мысалы, “Кордильер және Анды тау жоталары Солтүстік және Оңтүстік Америка материктерінің жылжуы кезінде (олардың алдыңғы жақтарының майысып, қатпарлануына байланысты) Гималай таулары Үндістанның Азия материгімен соқтығысуы нәтижесінде, ал Жаңа Гвинея таулары Австралияның шығысқа қарай ығысуы кезінде түзіледі” деп
топшылайды. Материктердің жылжу механизмін Күн мен Айдың өзіне тарту күшіне және жердің өз осінен айналу жылдамдығына байланысты қарастырады. Осы күштердің әсерінен гранит тектес тау жыныстарынан құралған ірі массивтер (меншікті салмағының жеңілдігіне байланысты) су бетінде қалқып жүрген “айсбергтер” тәрізді базальттық қабат бетімен жылжи отырып орын ауыстырады деп санайды. Бірақ математикалық есептеулер бұл күштердің ірі континенттерді жылжытуғ а жеткіліксіз екендігін көрсетеді (Джеффрейс, 1930).
1930 ж. бүкіл адамзатты таң қалдырған фантастикалық болжам-ның авторы, атақты ғалым Альфред Вегенер, өз идеясын толық дәлелдеу мақсатында үшінші рет Гренландияны зерттеуге арналған экспедиция жұмыстарын ұйымдастырады. Бірақ ол өкінішке орай, экспедициялық зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында, 1930 ж. қараша айында кенеттен апатқа ұшырап, өмірмен қоштасады. 1930—1940 ж. ж. жалпы геотектониканың даму барысында мобилистік бағыттағы зерттеулер азайып” керісінше фиксистер концепциясын дамытуға арналғаа зерттеулер басым болды. Вегенер идеясы көбірек сыналып біртіндеп ұмытыла бастады. Соған қарамастан кейбір ғалымдар мобилистер идеясының классикалық варианты негізінде жаңа зерттеу жұмыстарымен айналысады. Солардың қатарында оңтүстік африкалық геолог Александр Дю. Тойт (1930) пен американ геологы Артур Холмстың (1929, 1933, 1934) есімдерін ерекше атауға болады. А. Дю. Тойттың варианты бойынша, алғашқы континент біреу емес, а екеу (Лавразия, Гондвана) болған.
А. Холмстың (1929) пікірі бойынша, жалпы материктер мен мұхиттардың құралуы және континенттердің. жылжып, көшіп-қонуы Жер қойнауында жиналған радиоактивтік жылу әсерінен туатын конвекциялық ағындармен тікелей байланысты. Толығырақ айтсақ, мантия қабатындағы заттар радиоактивтік энергияға байланысты балқып, тығыздығы азайып, жеңілденеді. Соның нә-тижесінде, олар жоғары қарай қалқып шығып, Жер бетіне жақын аудандарға көлденең бағытта жайылып, біртіндеп қатаяды, ал салмағы ауырлап, тығыздалған жоғарғы қабаттағы заттар, қайтадан төмен шөгіп, мантиялық заттармен араласады. Жоғары бағытталған конвекциялық қозғалыстар нәтижесінде материктер, ал төмен бағытталған қозғалыстарға байланысты мүхиттар түзіледі.
Холмстың концепциясы Вегенер идеясына жанд импульс беріп, оны одан әрі дамытып, жетілдіре түсуге көп әсерін тигізді. Халықаралық келісімдер бойынша 50-жылдардан бастап, қазіргі кезге дейін жүргізілген мұхиттарды зерттеу жұмыстарынын, нәтижесінде, мобнлистер болжамын дәлелдейтін көптеген жаңалықтар (мұхиторталық тау жоталарының ғаламдық жүйесі, аралдар тізбегі, мұхиттық шұңғымалар, спрединг және субдукция зоналары) ашылды.
Мұхиторталық (тау жоталарындағы) рифт жарықтарының бойымен литосфералық плиталар бөлшектеніп және ығысып Жер қыртысының жас мұхиттық тегі пайда болады. Бұл процесс мұхит түбінің кеңеюі (спрединг) және астеносфера қабатындары мантиялық заттардын, жоғары көтеріліп, олардың рифтік зоналарда жарылыстарға ұшырауымен сипатталады. Осындай активті зона-лармен байланысты вулканизм процестері, жер сілкіну ошақтары және жылу ағынының аномалиялық орталықтары байқалады. Қазіргі кездегі геологиялық және геофизикалық зерттеулер мұхиттардың құрылу схемасы жоғарыда айтылғандай екендігін көрсетеді. Мысалы, Суэцк каналы мен Қызыл теңіздің пайда болуы созылу деформациясымен байланысты екендігі палеомагниттік зерттеу жұмыстарының нәтижесінде дәлелденді деуге болады. Мұхит түбіндегі базальтты жыныстардың (маг-ниттік қасиеттерінің) ертеден сақталған кейбір ерекше-ліктері, бұрынғы эпохаларда болған магнит өрісінің ба-ғытын анықтауға мүмкіндік береді. Магнит өрісінің инверсиялық айырмашылықтары магниттік аномалия-ның жолақ-жолақ болып орналасуынан байқалады. Ин-версияаралық мезгілдің ұзақтығы плиталардың ығысу жылдамдығын көрсетеді (5—10 см/жыл). Жоғарыда айтылғандай “Спрединг” зоналарында Жер қыртысының жаңа тегі құралып жатқанда, планетаның басқа бір аудандарында литосферанын, кейбір блоктары төмен сүңгіп, мантия қабатындары заттармен араласып жатады. Бұл процестер “субдукция” деп аталады. Мұндай аудандарда мұхиттық терең шұңғымалар пайда болады.
Субдукциялық процестерге байланысты орасан зор механикалық энергия бөлініп, соның нәтижесінде жер сілкінуі және вулкан атқылау процестері байқалады. Мұхиттық шұңғымаларда астеносфера қабатының бетімен жылжып жүрген литосфералық плиталардың бір-бірімен кездесіп, қақтығысып-соқтығысуы кезінде, біреуі астына түсіп немесе жоғары шығып жататын жағдайлар да кездеседі.
А. Дю.Тойттың айтқанындай) таудың құралуының баска бір жолы континенттердің бір-бірімен соқтығысуы болып саналады (мысалы, Гималай тауының пайда болуы). Субдукциялық процестер туралы көзқарас аралдар тізбегі (доғасы) жөніндегі пікірге сәйкес келеді. Терең қабаттағы жер сілкіну фокустары мұхит жағынан санағанда аралдар тізбегіне (доғасына) қарай созылып, 40—60° бұрышпен құлай жатқан жазық бойында орналасады. Бұл аймақта (В. 3. Б. зонасында) мұиттық жер қыртысының кейбір бөліктері мантия қабатына қарай ауысып, үздік-үздік жылжу әрекеттерімен байланысты Жер сілкіністері байқалады. Литосфералық плита-лардың жылжып, орын ауыстыруына әсер ететін күштер, А. Холмс айтқандай, мантиялық заттардың конвективтік ағындарымен байланысты. Сонымен, континенттр глобальдық масштабта орын ауыстырады, бірақ.Вегенер айтқандай жеке-жеке емес, литосфера-лық ірі плиталардың құрамында, солармен бірге жылжиды деп есептеледі. Спрединг зоналарында литосфераның құрамы ылғи жаңарып отырады, ал субдукциялық зоналарда литосфералық заттар төмен қарай ауысып, астеносфера деңгейінде балқу әрекеттеріне ұшырайды.
Қазіргі кездегі көзқарас бойынша, литосфера ірі-ірі плиталардан тұрады. Олар екі жағынан “субдукция” және “спрединг” зоналарымен шектеледі. Әрбір плита спрединг зонасынан субдукция зонасына қарай бір бағытта орын ауыстырады.
“Литосфералық плиталар тектоникасы” атты болжам Жер бетін-дегі барлық геотектоникалық блоктарды бір-бірімен байланыстыра отырып түсіндіреді. Жалпы алғанда, жер қыртысы мен литосфера-ның эволюйиялық даму көрінісін толық береді. Соған қарамастан, кейбір жағдайлар әлі де түсініксіз күйінде қалып отыр. Мысалы, мантия қабатындағы жылу конвекциясыный физикалық негізі нашар түсіндіріледі. Бұл болжам бойынша, мұхиттар литосфералық ірі плиталардың астеносфераі бетімен жылжып орын ауыстыруы (көшіп-қонуы) кезінде пайда болады. “Фиксистердің” концепциясы бойынша, материктер барлық уақытта да өзгеріссіз өздерінің; алғашқы орындарында болған, ал мұхиттар болса, мантериктер базасында мезокайнозойда ғана пайда болады. Бұл процесс Голландия геофизигі Р. Ван Беммеленнің (1954) ұсынысы бойынша “мұхитталу” (океанизация) деп аталады.
Мобилистер Жердің тектоникалық даму тарихында көлденең бағыттағы геодинамикалық қозғалыстардың орны ерекше деп санаса, ал фиксистер — тік жоғары бағытталған қозғалыстардың атқаратын ролі зор деп санайды.
Қазіргі кезде геотектоникалық көп болжамдардың ішінде “Литосфералық плиталар тектоникасының” алатын орны ерекше. Бұл болжамның авторлары ретіндеі америка ғалымдары Гарри Хесс пен Роберт Диц есімдерін атауға болады.
Дереккөздер
Санат:География
Портфирит
Портфирит
Портфирит – аса ұсақ түйірлі, жасырын кристалды, негізгі массасында плагиоклаздың, қоңыр амфиболдың, пироксенің жай көзбен байқалатын түйірлері (порфилері) бар эффузиялық палеотиптік тау жынысы.
Сипаттама
Портфириттің кейде хлориттенген шыныдан тұратын негізгі массасында пироксенің, кейде амфиболдың микролиттері, кварц қоспасы болып саналады. Портфириттер көбіне бастапқы кейпі өзгерген андезит болып саналады. «Портфирит» термині палеотиптік эффузиялық жыныстарды, гипабиссальдық жыныстарды көрсетуге қолданылады. Егер андезитте кварц түйірлері ұшыраса ондай жынысты кварц портфириті деп атайды. Минералдық құрамына байланысты пироксен портфириті, уралит портфириті т. б. түрлерге ажыратылады.
Таралуы және қолдануы
Қазақстанда портфирит палеозойдың вулкандық, шөгінді-вулкандық жыныстарында кездеседі. Ол құрылыс материалы ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Тау жыныстары
Жаубүйрек
Жаубүйрек— ұлттық тағамның бір түрі. Жаубүйректі малшылар, жолаушылар көп пайдаланады. Қойдың терісін сып ырғай соң құйрық майын білемден кесіп алады. Ішін жарып, өкпе-бауырын суырып алып бауыр мен құйрықты жұқалан жапырақтан, істікке бір май, бір бауыр етіп кезектеп шаншыл, үстіне майда тұз, бұрыш сеуіп отқа қақтал пісіреді. Бауыр қосылған май жүрекке тимейді, әрі бұл аса тоқ болады. Жаубүйректі мал сойған кезде үйде пісіреді. Оны кәдімгі кәуәптың (шашлык) бір түрі деуге болады. Жаубүйректі дайындағанда татымына қарай тұз, бұрыш, жуа, дөңгелектеп туралған пияз қосады. Оны асқан етпен қосып жеуге болады.
Дереккөздер
Санат:Тұрмыс
Мауро Икарди
Мауро Эмануэль Икарди Риверо (Mauro Emanuel Icardi Rivero; 19 ақпан 1993 жыл, Росарио, Аргентина) — аргентиналық футболшы, "Пари Сен-Жерменнің" шаубылшысы.
Метличка (Кырджали облысы)
Метличка (Метличка) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кирково қауымының құрамына кіреді.
Жақсы Қарсақбас
Жақсы Қарсақбас – Тосынқұм құмының батысында 15 км жердегі тау.
Мауро Икарди
Клубтық
Аргентинада, Росариода дүниеге келген. Алты жасында отбасымен бірге Испанияға қоныс аударды да, "Весиндарио", "Барселона" клубтарының жастар командасында ойнап, 2011 жылы Италияға, "Сампдория" клубына ауысты. Карьерасын 2012 жылы осы "Сампдорияда" бастап, 2013 жылға дейін доп тепті.
Метличка (Кырджали облысы)
Пошта индексі — 6890. Телефон коды — 03671. ЕКАТТЕ коды — 47891.
Жақсы Қарсақбас
Географиялық орны
Қостанай облысы Жангелді ауданында. Торғай өзенінің аңғарында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 156 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км.
Мауро Икарди
Клубтық
2013 жылы "Интернационалеге" ауысты.
Кобленц (Мекленбург)
Кобленц (Мекленбург) (Koblentz) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Иккер-Рандов ауданының құрамына енеді.
Мауро Икарди
Клубтық
2014/15 жылғы маусым қорытындысында Лука Тонимен бірге Италия чемпионатының үздік мергені атанды.
Метличка (Кырджали облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Жақсы Қарсақбас
Жер бедері
Шығыс беткейі тіктеу келген. Жаңа түзілімдік шөгінділерден пайда болған. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатады. Жақсы Қарсақбас тауының жанында Басқарасу, Алакөл, т.б. көптеген қыстаулар бар.
Мауро Икарди
Клубтық
2018 жылы 18 қыркүйекте УЕФА Чемпиондар Лигасындағы дебют ойынын "Тоттенхэм Хотспурға" қарсы өткізді.
Кобленц (Мекленбург)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 236 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,98 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 62 027.
Жақсы Қарсақбас
Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, күйреуік, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.
Мауро Икарди
Ұлттық құрамада
2013 жылы 16 қазан күні ӘЧ-2014 іріктеуінде Уругвайға қарсы тұңғыш рет Аргентина құрамасы сапында алаңға шықты.
Кобленц (Мекленбург)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Жақсы Қарсақбас
Дереккөздер
Санат:Жангелді ауданы таулары
Мауро Икарди
Командалық
«Пари Сен-Жермен »
Сілтемелер
Санат:Аргентина футболшылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сампдория ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Урчос-Ель
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 230
IC 230 — Кит шоқжұлдызында орналасқан E? (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 9436, MCG -2-7-16.
Сыртқы сілтемелер
IC 230 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Фармингтон (Миссисипи)
Фармингтон (Farmington) — Миссисипи штатының Alcorn округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Белшер
Белшер — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы, Нұра ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ырғыз ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 76 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 317 адам (158 ер адам және 159 әйел адам) болса, 2009 жылы 192 адамды (89 ер адам және 103 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ырғыз ауданы елді мекендері
Кузькудию
Кузькудию — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Семидырка өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.