cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кеңестік кезеңдегі Қазақстан тарихнамасы
Ұлттық-мемлекеттік құрылыс тарихы және Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы құрылуының зерттелуі
XX ғасырдың 80-жылдарының соңына қарай, ғылыми айналымға Қазақстандағы мемлекеттік құрылыс проблемасы бойынша айтарлықтай деректік материалдардың қосылуына байланысты, зерттеушілер проблеманы әр алуан тарихи-құқықтық және этно-аумақтық аспектіде қарастыра бастады. Бұл проблеманы зерттеуге қазақстандық ғалым-этнографтар да айтарлықтай үлес қосты. Олардың еңбектерінде Қазақстанның этникалық аумағының қалыптасу тұғырнамасы мен онда басқа халықтардың қоныстану тарихы ғылыми тұрғыда негізделді.
Іс жүзінде өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап, мемлекеттік кұрылыс тарихын зерттеуде, Қазақстанның егемендік алуына орай, түбегейлі өзгерістер жүзеге асты. Академик М.К.. Қозыбаевтың әділ түрде көрсеткеніндей, «ұлтаралық қатынас проблемасы, халықтардың егеменді құқықтарын қадағалау... таза теориялық талаптар шегінен шығып, өткір саяси пікірталастық сипат алды».
А.И. Солженициннің «Ресейді қалай көркейтеміз: қол жетерлік пайымдаулар» мақаласы, сондай-ақ Л. Васильевтің, Г. Поповтың және басқалардың қазақстандық Алтайды, Қазақстанның солтүстік облыстары мен батыс аудандарының жерлерін қайтаруды талап еткен пікірлері ұлы державалық шовинизмнің ашық көрінісі болды. Дәл осы кездері, сондай-ақ «ұлы Темір» империясын қайта өркендету туралы үндеулер де шыға бастады. Осыған байланысты қазақстандық қоғамтанушылар Қазақстанның аумақтық тұтастығы, оның тарихи даму зандылықтарының ғылыми негізделген тұғырнамасын жасады. «Қазақ өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитеттің хаттамалары (1919—1920). Құжаттар жинағы» (А., 1993); М.П. Малышевтің «Сібір мен Қазақстанның ұлттық-аумақтық межелік бөлінісі (1919-1922)». (Семей, 1999); Т. Рыскұловтың «Үш томдық шығармалар жинағы» (А., 1996,1998) секілді жұмыстардың, сондай-ақ халықаралық құқық жөніндегі «Халықаралық құқық бойынша құжаттар жинағы», 1 том//К. Токдевтың редакциясымен (А., 1998) және басқа да жұмыстардың жарық көруі аталған проблеманы зерттеу мен оқып үйренудің ауқымын кеңейтті, аумақтық меже бөлінісі мен мемлекеттік шекаралардың қалыптасуы жөніндегі таласты мәселелерді ашып көрсететін жаңа немесе кеңінен белгілі емес деректер мен құжаттық материалдардың тұтас шоғыры айқындалып, ғылыми айналымға енгізілді.
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы. ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Сағыз мұнай кен орны
Сағыз мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеулік өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау облысында, Доссор станциясының шығысында 20 км жерде орналасқан, 1937 жылы ашылған.
Геологиялық құрылымы
Жергілікті тектоникалық тұрғыдан кен орны үш қанатты түзкұмбезді құрылымнда орын алған. Төменгі бордың, ортаңғы юраның және пермь-триастың шөгінділері мұнайлы болып саналады. Қиманың өнімді аумағында 12 мұнайлы горизонт бөлінген. Олар төменгі бор, юра, пермь-триас таужыныстарынан орын алған. Төменгі бор горизонттары 31-422, ортаңғы юра 131-178, пермь-триас 174-1083 м тереңдіктерде жатыр. Төменгі бор жатындарының биіктігі 6-133 м, ортаңғы юрадағылардікі 10-145 м, пермь-триастағылардікі 60-161 м. Су-мұнай жапсары -87-1266 м белгілерден жүргізіледі.
Жатыс сипаты
Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан, қалқаланған. Өнімді горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. Төменгі бор горизонттарының мұнайға қаныққан қалыңдығы 2,4-11,3 м-ді, ортаңғы юранікі 2,25-18 м-ді, пермь-триастікі 9,35-15,1 м-ді құрайды. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 20%-дан 30%-ға дейін өзгереді, өтімділігі, тиісінше, 0,872-2,31 мкм2, 738 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,56-дан 0,7-ге дейін ауытқиды. Мұнайдың бастапқы шығымдары 0,1-21 м3/тәу. Газдық факторы 14-65 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 0,9-7,0 Мпа, температура 13-45°С.
Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 795-89-7,2 кг/м3. Мұнайы аз парафинді (0,33-1,1%), аз шайырлы (10,2%), 0,09-2,2% күкірт бар. Ілеспе газ метаннан (74,5-91,4%), этаннан (7,2-15,7%), пропаннан (0,04-0,3%), изобутаннан (0,04-0,46%), н-бутаннан (0,04-0,3%), азот пен сирек газдардан (0,016-0,043%), көмір қышқыл газынан (0,3-0,88%) тұрады. Төменгі бор, ортаңғы юра горизонттарының режимі суарынды, пермь-триас жатындарында гравитациялық болып қалыптасқан. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1071-1167 кг/м3, минералдылығы 106,6-220,3 г/л. Кен орнында жұмыс 2000 жылдан бері тоқтатылған.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы кен орындары Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Әбузәров Сайд
Әбузәров Сайд (1913-1997, Ресей). 1930-1936 жылдары - Доссор электр станциясында электр монтерінің оқушысы, электр монтері. 1941-1944 жылдары - Доссор мұнай кәсіпшілігі электр цехының электр монтері, шебері, цех бастығы. 1944-1973 жылдары-ЖЭЦ электр цехыныңшебері,бастығы,АМӨЗ №6 цехы электр лабораториясының бастығы. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Стиенг
Стиенг  — Оңтүстік-Шығыс Азияда Вьетнамның таулы аймақтарында, сондай-ақ Камбоджада тұратын халық. Жалпы саны 85 мың адам. Вьетнамда 60 мың адам, Камбоджада 25 мың адам. Негізгі субэтникалық топтары: було және будех.
Тілі
Стиенг тілі аустроазиат тілдердің мон-кхмер тармағына жатады (Бахнар тармағы). Вьетнам және кхмер тілдері кеңінен таралған.
Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.
Кәсібі
Олар егіншілікпен (күріш, жүгері, көкөністер), терушілікпен, балық аулаумен және аңшылықпен айналысады. Тұрмыстық қолөнер дамыған - тоқу, тоқымашылық, ұсталық, қыш бұйымдарын жасау т.б.
Өмір салты
Жаңа мекеннің құрылысына, сондай-ақ балалардың дүниеге келуіне және ата-бабаларына табынуға байланысты тыйым салу жүйесі бар. Ауылдық қауым – сайланған басшысы мен ақсақалдар кеңесі бар бір немесе бірнеше ұзын үйлерден тұратын ауыл. Отбасы шағын, патриархалдық. Негізгі мерекелер: Жаңа жыл және жаңа күріш мерекесі. Фольклоры эпос, миф, этногенетикалық аңыздар, ертегілер арқылы бейнеленген.
Екі типті тұрғын үйлері бар: қадалы және жер үсті, тікбұрышты, шатыры бар.
Ерлер жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі, әйелдер белдемше киеді. Көптеген білезіктер, алқалар, піл сүйегінен жасалған сырғалар кең таралған. Тістерді аралау және қаралау, татуировка жасау әдет-ғұрыптары сақталған.
Дәстүрлі тағамдарға - күріш, көкөністер, балық және ет жатады, негізгі сусын - күріш сырасы.
Дереккөздер
Санат:Вьетнам халықтары Санат:Камбоджа халықтары
Қайраң түзілімдері
Қайраң түзілімдері - теңіз шөгінділерінің фациялық кешені, тереңдігі, әдетте, <150-200, кейде 500-600 м континент саяздығында жаралады. Олардың ішінде ең көп таралғаны — терригендік шөгінділер (іріктелген құм, құмайт, кейде лай), тропик және субтропик аудандарда — биогендік карбонаттар (бақалшақты, маржан), салқын сулы теңіздердің кең қайрандарының төменгі бөліктерінде — кремнийлі (диатомды, кремнийлі-губкалы), ал жанартаулы аудандарда — вулканогендік шөгінділер дамыған.
Дереккөздер
Санат:Геология
Ұлыбритания әнұраны
«Құдайым, Патшаны/Пайтшайымды сақта!» (God Save the King/Queen) — патриоттық өлең, Ұлыбританияның ұлттық әнұраны. Сондай-ақ • Антигуа және Барбуда • Аустралия • Багам аралдары • Барбадос • Белиз • Канада • Гренада • Ямайка • Жаңа Зеландия • Сент-Китс және Невис • Тувалу мемоекеттерінің корольдік және ұлттық әнұрандары.
Чан Кайши
left|200px|thumb|primer Чан Кайши (ағылш. Chiang Kai-shek, қыт. 蔣介石, пиньинь Jiǎng Jièshí; 31 қазан 1887, Джыджиян провинциясы, Фынхуа ауд. — 5 сәуір 1975, Тайбэй ) — Қытайдың саяси қайраткері, генералиссимус. Жас кезінде әскери білім алған. Жапонияның әскери уч-щесінде (1907 — 08) оқып, жапон армиясында (1909 — 11) қызмет етті. 1908 ж. “Қытай революцияшыларының біртұтас одағына” мүше болды. 1911 ж. Жапониядан еліне оралып, Синьхай революциясына қатысты. 1912 ж. Гоминьдан партиясын құруға ат салысты. Сун Ятсенмен тығыз байланыста болып, оның саяси бағытын қолдады. 1923 ж. Сун Ятсен оны Кеңес Одағының саяси-әскери жүйесін үйренуге жіберді. 1924 ж. еліне оралғаннан кейін Гуанчжоу қ-ндағы Хуанпу әскери уч-щесінің директоры және Гуандун армиясының бас штаб бастығы, ал 1925 ж. Ұлттық рев. армияның бас қолбасшысы болды. Солт. өлкелерде билік құрған әскерилерді жеңіп, 1927 ж. тамызда гоминьдандық Нанкин үкіметін құрды. 1928 ж. Әскери кеңестің төрағасы, Орт. саяси конгрестің төрағасы, Ұлттық үкіметтің төрағасы міндеттерін қоса атқарды. Осыдан кейін елде басқа саяси партияларға, ең алдымен, коммунистерге қарсы жаппай жазалау шаралары күшейді. Ч. К. бірқатар реформалар жүргізіп, әлеум. дамуды ілгерілетті. Сонымен қатар кейбір әскерилерді өзіне қарсы қойып алды, соның салдарынан билігі әлсіреп, агр. реформасы сәтсіздікке ұшырады. Елде азамат соғысы басталды. Осыны пайдаланған Жапония 1931 ж. Солт.-Шығыс Қытайды, 1933 — 35 ж. Солт. Қытайды басып алды. Ч. К. халықтың қысымымен азамат соғысын тоқтатып, коммунистермен уақытша бітім жасады және жапон басқыншыларына қарсы (1936 — 45) соғысқа қатысты. 1945 ж. тамызда Қытай жапон басқыншыларынан азат етілді. 1946 ж. Гоминьдан үкіметі мен коммунистер арасында азамат соғысы қайта басталды. 1947 ж. Қы-тай Республикасының конституциясы қабылданып, ұлттық парламент Ч. К-ді президент етіп сайлады. Бірақ елдегі азамат соғысында жеңіліске ұшыраған ол 1949 ж. қаңтарда отставкаға кетті. 1949 ж. 1 қазанда коммунистер жеңіске жетіп, Қытай Халық Республикасы құрылды да, Ч. К. отбасымен және жақтастарымен Тайвань аралына көшті. 1950 ж. наурызда Ол Тайваньдағы Қытай Республикасының президенті болып, бұл орынға 1954, 1960, 1966, 1972 ж. үздіксіз қайта сайланды. Тайваньдағы Ч. К. өкіметі батыстық үлгіде билік құрды. 1950 ж. АҚШ-пен “ортақ қорғану келісіміне” қол қойды, аралға АҚШ-тың 7-флоты кіргізіліп, одақтастық шарт жасалды. АҚШ пен Батыс елдерінің арқасында Тайвань 1971 жылға дейін Қытайдың заңды үкіметі ретінде БҰҰ-да өз өкілдігін сақтады. Ол билік басында болған жылдары ел экономикасы нарықтық қатынастарға көшірілді де ҚХР-ға қарағанда қарқынды дами бастады.
Бастапқы өмірі.
Чан Кайши Шанхайдың оңтүстік бөлігіндегі, Нинбо портынан 40 километр қашықтықта жатқан Чжэцзян провинциясына тиесілі Сикоу қаласында дүниеге келген. Отбасылық кітап жазбаларына сəйкес Чан Кайши Чжоу-гун əулетінен тараған Цзян отбасысының 28-і бұтағына тиесілі болатын. Чан Кайшидің отбасысы өздерінің дүкендерінде өмір сүрген. Оның əкесінің сауаты болмаса да, ол тұз дүкенінің басшысы болып, ерекше қатал мінезімен ерекшеленген. Чан Кайши 6 жасында жеке меншік мектебінде Жэнь Цземайдың қол астында білім алуды бастады. 1895 жылы əлі бұғанасы қатпаған жас баланың əкесі қайтыс болғандықтан, отбасында материалдық қиындықтар үлкейе түсті. 1899 жылы анасы баласын əкесінің үйіне апарып тастауға мəжбүр болды. 15 жасында анасының айтуымен Чан Кайши өзінен 5 жасқа үлкен Мао Фумэйге үйленген болатын. 1903 жылы, 17 жастағы Цзян Чжунчжэн еуропалық үлгіде білім беретін Фэнхуа қаласындағы мектепке оқуға түсті. Осы жерде Чан Кайши саясатқа қызыға бастап, əскери жұмысқа бет бұрған болатын. 1906 жылы ол бірінші рет Жапонияға келіп, Сунь Ятсендегі революционерлермен танысқан болатын. Өзінің антимонархиялық жəне антиманьчжурлік шешімін көрсету үшін Чан Кайши Токиода жүргенінде үйіне шашын кесіп жіберген болатын. Ол Жапониядағы əскери училищеге түскісі келген болатын, алайда оның жоспары орындалмай, қыста өз үйіне көшуге мəжбүр болған болатын. 1907 жылы жазда Цзян Чжунчжэн Баодинге келіп, əскери оқу орнының қысқаща бағдарламасына түскен болатын. Жылдың соңындағы емтихандарды сəтті тапсырып, Жапониядағы əскери оқу орнына түсті. 1908-1909 жылдары Цзян “Синбу” деп аталатын жаяу əскер училищесінде оқыды. Осы уақытта Чэнь Цимэяның қалауы бойынша Тунмэнхойға түскен болатын. Оқу орнын бітіргеннен кейін Цзян Чжунчжэн жапон армиясының 13-ші дивизиясына түскен болатын. 1910 жылы 18-ші наурызда Цзян Чжунчжэннің алғажқы жəне жалғыз Цзинго атты баласы дүниеге келді.
1911 жылы Қытайдың Синьха төңкерісінен кейін, Чан Кайши Қытайға қайта оралды да, Чэнь Цимэге Шанхайда және Ханчжоуда циндік билікке қарсы қарулы әрекеттер жасауға көмектесті. Алғы әскерді басқара отыра, ол туған Чжэцзян провинциясының астанасы Ханчжоу қаласына жол қойды. Бұл операцияның орындалу сәттілігнен сый ретінде ол полк командирі ретінде тағайындалды. Одан кейін ол Чэнь Цимэюге көтеріліс жасаған Цзянси провинциясын бақылауға алуға көмектеседі.
Дереккөздер
Санат:Қытай мемлекет қайраткерлері Санат:Генералиссимустар Санат:Қытай премьер-министрлері Санат:1887 жылы туғандар Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Лэндфолл (Миннесота)
Лэндфолл (Landfall) — Миннесота штатының Вашингтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 686 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-35414.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Малая Владимировка
Малая Владимировка — Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл, Малая Владимировка ауылдық округі орталығы.
Георгафиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1717 адам (815 ер адам және 902 әйел адам) болса, 2009 жылы 1268 адамды (635 ер адам және 633 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бесқарағай ауданы елді мекендері
Ильзак
Ильзак (Illzach) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Мюлуз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,5 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68154, пошта индексі — 68110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14680 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1957,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Ұзынағаш шайқасы
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Еранка (Березовая тармағы)
Еранка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовая өзенінің сол жағалауынан 83 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әлеуметтік-экономикалық география
Әлеуметтік-экономикалық география - қоғамдық географияның және географиялық ғылымдардың барлық жүйесінің негізгі бөліктерінің бірі; әр түрлі елдердегі, аудандардағы, жергілікті жерлердегі қоғамның аймақтық ұйымдастырылуын зерттейді. Әлеуметтік-экономикалық география экономикалық география, әлеуметтік география және халық географиясы деп бөлінеді. Әлеуметтік-экономикалық географияның зерттейтін шекті нысанына Жердің географиялық қабығының қоныстанған, игерілген немесе басқа жолмен қоғам өміріне тартылған, өзіне тән шаруашылығының кеңістіктік құрылымы мен қоғамдық өмірді ұйымдастырудың нысаны бар бөлігі жатады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия Санат:География бөлімдері
Дзен буддизм
right|200px|thumb|Дзэн буддизмнің символы Дзен буддизм - діни философиялық ілім. Буддизм таралғаннан кейін Жапонияда осы атаумен белгілі.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Буддизм
Лақ
Лақ — алты айға дейінгі ешкі төлі (қ. Ешкі). Алты айға толған, бірақ тарттырылмаған еркек лақты лақ теке, ұрғашы лақтың алты айлығында қашып, бір жасында лақтағанын шыбыш деп атайды.
Санат:уй жануарлары
Кок-Пела (Войкари тармағы)
Кок-Пела — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Войкар өзенінің оң жағалауынан 89 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 43 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сен-Елан
Сен-Елан (Saint-Hélen) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22299, пошта индексі — 22100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1220 адамды құрады. Халық тығыздығы — 71,68 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
NGC 6527
NGC 6527 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 6 маусымда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6527 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61297, UGC 11094, MCG 3-46-9, ZWG 113.14, NPM1G +19.0515, IRAS17595+1943.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Игуба
Игуба — Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Ибраев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 190 адамды құрады. Пошта индексі — 453331, ОКАТО коды — 80238815004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Файлдар қоймасы
Файлдар қоймасы (Хранилище файлов; filestore) — файлдар жиыны орналасатын сыртқы жадтың бір немесе бірнеше томы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану
Енисей қырғыздары
Енисей қырғыздары, яки Енесай қырғыздары — Оңтүстік Сібірде өмір сүрген ежелгі түркі тайпасы.
Ол жөнінде ең көне мәліметтер ежелгі қытай жазбаларында (б.з.б. II — I ғасырлар) кездеседі. VII — X ғасырлардағы қытай жазбалары Минуса ойпатында тұратын Енисей қырғыздарын хягас деп атаған. Енисей қырғыздары 10 ғасырға дейін қазіргі Моңғолия территориясына билік жүргізген. Негізінен, мал (жылқы, сиыр, қой) өсірген, суармалы егін шаруашылығымен, темір қорытумен айналысқан. Көрші тайпалардан салық ретінде аң терісін жинап, Қытай мен Орталық Азияға сатып отырған. Енисей қырғыздарын тайпа ақсүйектері билеген.
Олар 1209 жылы Шыңғыс хан шапқыншылығына ұшырап, 1270 жылы империяға толық бағынышты болған. Енисей қырғыздарының Тянь-Шань өңіріне қоныс аударған рулары жергілікті түркі тайпаларымен қосылып, қазіргі қырғыз халқының қалыптасуына ұйытқы болды. Байырғы атамекенінде қалған Енисей қырғыздары XVII ғасырда, негізінен, Минуса ойпаты мен Енисейдің жоғарғы ағысының жағалауларын мекендеп, орыстар іргесін қалаған Красноярск, Ачинск, т.б. қалалар мен бекіністерге шабуыл жасап тұрды. 17 ғасырдың 2-жартысында Енисей қырғыздары Жоңғарияға бағынды, бағынбаған көпшілігі Орталық Азияға қоныс аударды. Көшпей қалған рулық топтары качиндер мен сагайлар құрамына кіріп, қазіргі хакас халқын құрады.
Әдебиет
Санат:Түркі этникалық топтары Санат:Түркі тайпалары Санат:Сібір тарихы Санат:Хакасия тарихы Санат:Ежелгі халықтар Санат:Қырғыздар
Русе
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 166 056 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7000. Телефон коды — 082.
Ұзақ мерзімді несие
Ұзақ мерзімді несие — банк несиесін өтеу мерзімімен айқындалатын несие нысаны. Ұзақ мерзімді несиені банк немесе бейбанкілік несие мекемелері береді. Жалпы Ұзақ мерзімді несие үшін төм. шек ұлттық экономиканың орнықтылығы мен дамуы үрдісіне байланысты. Қазақстанда 3 жылдан жоғары мерзімге берілетін несие Ұзақ мерзімді несиеге жатады. Ол негізгі капиталды, қаржы активтерін, сондай-ақ айналым капиталының азырақ жұмылдырылатын бөлігін қалыптастыру үшін қажетті қаражатты қаржыландыруға қызмет етеді. Халыққа берілетін Ұзақ мерзімді несиенің негізін ипотекалық несие құрайды. Тұрақты ресурстардан: банктердің меншікті ресурстарынан, облигациялар шығарудан, жартылай өтімді жинақ ақшаларынан алынған қаражат олардың дәстүрлі көздері болып табылады.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Беризал
Беризал (Berizal) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Салинас экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 387 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 493,335 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8,9 адам/км².
Тарихы
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Юрлюга
Юрлюга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нюксеньга өзенінің оң жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Қарақия (тау, Қарағанды облысы)
Қарақия – Қызыларай тауларының оңтүстігіндегі шоқылы тау.
Жер бедері
Беткейлері тік жарқабақты, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Баурайындағы бұлақтардан Жыланшықеспе өзенінің салалары бастау алады. Етегінде көп мөлшерде қорымтас жиналған.
Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.
Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, селеу, аңғарларда бидайықты шалғын өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Оңтүстігінде өзімен аттас қыстау орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Идельберг (Рейнланд-Пфальц)
Идельберг (Рейнланд-Пфальц) (Idelberg (Rheinland-Pfalz)) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Альтенкирхен-Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 53 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 1,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 32 056. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Хен.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Биволаре (Плевен облысы)
Биволаре (Биволаре) — Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Долна-Митрополия қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 627 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5849. Телефон коды — 06414. ЕКАТТЕ коды — 3993.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Плевен облысының елді мекендері
Maybach
Maybach ( МФА: ) — неміс автокөлік өндіруші, ең алдымен, эксклюзивті және қымбат люкс автомобильдер өндірісімен белгілі. Бастапқыда компания дирижабльдерге арналған авиациялық қозғалтқыштар айналысты. I Дүниежүзілік соғыстан кейін Maybach машина маркасы өндірісін бастады. II дүниежүзілік соғыс кезінде Maybach нацистік Германия Қарулы Күштеріне танктар үшін қозғалтқыштар шығаратын болды. 1960 жылы компания Daimler тарапынан сатып алынды, ал 2002 жылы автомобиль өндірісі қайта жанданды. 2011 жылдың қараша айында Daimler концерні директорлар кеңесінің төрағасы Дитер Цетше 2013 жылы, Maybach сату төмендеуіне байланысты өз өндірісін тоқтатады деп мәлімдеді. 2012 жылы тамыздың ортасында бренд жойылды.
Жаңа
thumb|Maybach 62S базасындағы лимузин thumb|Бірнеше Maybach автомобильдері
Бесік тойы
250px|нобай|Бесік Бесік тойы – нәрестені алғаш бесікке бөлеуге байланысты жасалатын ғұрыптық салтанат. Баланың кіндігі түсіп, кіндік жарасы жазылысымен бесікке салады. Бесік тойы, негізінен, тұңғыш балаға жасалынады. Одан кейінгі балаларға “бесікке салу” кәдесі ғана атқарылады. Бесіктің жасауын баланың нағашылары дайындайды және олар ана мен балаға киім-кешек әкеледі. Осы әкелінген дүние мен бесікті көрсету мақсатында ауылдың ұрпақ өсірген қадірменді әжелері, әйелдер шақырылады. Мал сойылады, бата беріледі. Тойдың соңына қарай жасы үлкен әже бесіктің жабдығын даярлап, шашуға әкелінген тәттіні, күміс теңгені түбек салатын тесік астына қолын тосқан әйелдерге үлестіреді де, бесікті отпен аластап, бесікке ыстық көсеумен кертпе түсіріп (көз тимес үшін) баланы бөлейді. Сонан соң бесіктің үстіне жеті не тоғыз нәрсе жабады. Әрбір жабылатын нәрсенің өзіндік мәні бар. Мысалы: көк шапан жабу – бала ержеткенде халықшыл болсын, дастарқан жабу — бай болсын, т.б. ырымды білдірген. Баланы бесікке салған әйелге көйлек кигізіп, қалғандарына білезік, сақина үлестіреді.
Дереккөздер
Санат:Салт-дәстүрлер
Сен-Совер-ле-Бре
Сен-Совер-ле-Бре (Saint-Sauveur-lès-Bray) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77434, пошта индексі — 77480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 322 адамды құрады. Халық тығыздығы — 49,39 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Сургас
Сургас — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Казыр өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Әлеуметтік-экономикалық карталар
Әлеуметтік-экономикалық карталар — бүкіл ел және оның әкімшілік бөліктері бойынша әр түрлі қоғамдық құбылыстарды (халық, экономика, қызмет көрсету салалары, мәдениет, ғылым және тағы да басқалары) бейнелейтін карталар. Халық, экономика, тарих және тағы да басқалары карталарын қамтиды.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Серікбол Рахымханұлы Мусинов
Серікбол Рахымханұлы Мусинов 1957 жылы 12 тамызда Шығыс Қазақстан облысы Көкпекті ауданының Сұлутал ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мусинов Рахымхан, марқұм. Анасы - Ыдырысова Мәрияш, зейнеткер.
Семей мемлекеттік медициналық институтының педиатрия факультетін (1974) дәрігер-педиатр мамандығы бойынша;
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының фармация факультетін (2005) провизор мамандығы бойынша;
Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің экономика факультетін (2006) экономист мамандығы бойынша бітірген.
Медицина ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «ҚР-дағы және шетелдегі наркологиялық көмектің даму ерекшеліктері». Монографияның және 20 ғылыми мақаланың авторы. қазақ, орыс, ағылшын (сөздікпен) және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. рия бойынша дәрігер-интерні.
NGC 2044
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Серікбол Рахымханұлы Мусинов
1981 жылдан - Семей қаласы Жаңасемей аудандық медициналық бірлестігі емханасының дәрігер-педиатры.
NGC 2044
Ашылуы
Бұл нысанды Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2044 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC165, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Серікбол Рахымханұлы Мусинов
1983 жылдан - Қарауыл ауылындағы Абай аудандық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары м.а., бас дәрігердің ұйымдастыру-әдістемелік жұмыс жөніндегі орынбасары.
1986 жылдан - Семей қаласының «Сосна» шипажайының бас дәрігері.
1990 жылдан - Семей қаласындағы облыстық балалар клиникалық ауруханасының бас дәрігері.
1992 жылдың мамырынан - Семей денсаулық сақтау басқармасы бастығының ұйымдастыру-экономикалық мәселелер жөніндегі бірінші орынбасары.
1992 жылдың қарашасынан - Семей қалалық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі. 1994 жылдан - Семей облыстық денсаулық сақтау департаментінің ди- ректоры.
1997 жылдан - Денсаулық сақтау министрлігі және ДДСҰ ЕАБ жанындағы қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің әкімшілік-қаржы жұмысы жөніндегі проректо- агенттігінің Талдау, медициналық қызметтер сапасына сараптамалық баға беру басқармасы бастығының орынбасары, Емдеу-профилактикалық мекемелердің қызметін үйлестіру жөніндегі басқармасы бастығының орынбасары, Емдеу-профилактикалық мекемелердің қызметін үйлестіру жөніндегі басқармасының бастығы, емдеу- профилактикалық мекемелердің қызметін үйлестіру департаменті директорының міндетін уақытша атқарушы, директоры.
2001 жылдан - коммерциялық орталық директоры, «РОМАТ» фармацевтикалық компаниясы» ЖШС вице-президенті (Павлодар қаласы). 2002 жылдан - ҚР Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің Астана қаласы бойынша Фармацевтикалық бақылау басқармасы бастығының м.а., басқарма бастығы.
2003 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсібі комитетінің Фармацевтикалық бақылау басқармасының бастығы.
2004 жылдың ақпанынан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Әкімшілік департаментінің директоры.
2004 жылдың мамырынан - «Республикалық медициналық-әлеуметтік нашақорлық мәселелерінің ғылыми-тәжірибелік орталығы» РМ􀀂К директорының ұйымдастыру-әдістемелік жұмыс жөніндегі орынбасары ((Астана қаласы). 2006 жылдан - «Ұлттық биотехнологиялар орталығы» РМК бас директорының орынбасары (Астана қ.).
2007 жылдан - «Республикалық диагностикалық орталық» РМК директоры м.а., директоры (Астана қ.).
2008 жылдан бері - Маңғыстау облыстық Денсаулық сақтау басқармасының бастығы.
Әскери атағы - медициналық қызмет лейтенанты. Діни көзқарасы - атеист.
Хоббиі - спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаевтың шығармалары.
Үйленген. Жұбайы - Мусинова Райгүл Хафизқызы (1960 жылы туған), жеке кәсіпкер. Балалары - Мәдина (1981 жылы туған), Тоғжан (1986 жылы туған), Мағжан (1993 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сағыз Петролеум Компани
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Турхановка
Турхановка — Ресейдегі өзен. Оренбург облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1398/44/256 орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Кинель бастауынан сағасына дейін, Кутулук өзенін қоспағанда бастауынан Кутулук су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мезеро
Мезеро (Mesero) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3489 адамды құрайды. Халық тығыздығы 698 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 20010.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Bernardo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Торрей
Торрей (Torreilles) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66212, пошта индексі — 66440.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3129 адамды құрады. Халық тығыздығы — 182,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Арпад әулеті
Арпад әулеті Мажарстан феодалдық қатынастар қалыптасып, бытырандылық жаңа басталған дәуірінде билік жүргізген.
Форино
Форино (Forino) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Арпад әулеті
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мажарстан
Форино
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5200 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 254 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20,49 км² шамасында. Пошта индексі — 83020.
Торрей
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Форино
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Уильям Джеймс
Дереккөздер
Санат:Философия
Сағын Әбуов
1984 жылдары - «Құлсарымұнай» МГӨБ автожүргізуші, механик, гараж меңгерушісі. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Еңбек ардагері» (1984) медалдарымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Отарәлі Бүркітов
Бүркітов Отарәлі (13.10.1954 жылы туған, Қаратөбе ауданы) - тілші- ғалым, филология ғылыми кандидаты (1995), доцент (1997). Орал педагогика институтын (1979), ҚазМУ-дің аспирантурасын (1985) бігірген. Орал педагогика институттында оқытушы, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1989-93), факультет деканы (1993-95), Батыс Қазақстан Гуманитарлық Университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры (1996- 99) қызметтерін атқарған. 1999- 2001 ж. әл-Фараби атындағы, ҚазМУ-дің аға ғылыми қызметкері. Қазір Батыс Қазақстан гуманит. академиясының оқу және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры. Ғылыми жұмыстары қазақ тілінің тарихы, теориясы, стилистикасы, қазіргі қазақ көркем шығармаларының тілі, түркітану мәселелерін зерттеуге арналған. Бүркітов — алғашқы қазақ тіл білімі өкілдерінің бірі, көрнекті ғалым Қ.Жұбанов ілімін республикалық деңгейде насихаттаушы, 80-ге жуық ғылыми еңбек авторы.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Бөрлі (Бөкей ордасы ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сайқын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 128 км-дей жерде, Нарын құмының теріскен, еркекшөп басым, әртүрлі астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өскен құмдауытты, шөл белдемінде орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1977 жылы Темір Масин атындағы жылқы өсіру кеңшарын құруға байланысты қаланған. Кеңшар орталығы болған. 1978 жылға дейін Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданының бөлімшесі болған. Алайда Бөрлі ауылы - 17 ғасырда Байбақты және Табын рулары қыстаған ежелгі мекен орны. Бөрліде және округтегі Куйбышев, Тереңқұдық ауылдарында бірнеше шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Ауылда Мәдина Бегалиева атындағы жалпы білім беретін орта мектеп, кітапхана, медициналық бекет және мәдениет үйі жұмыс істейді. Ауыл орталығында Кеңестер Одағының батыры Темір Масиннің бюст-ескерткіші қойылған. Ауыл тұрғындары автокөлік жолы арқылы қатынайды.
Дереккөздер
Санат:Бөкей ордасы ауданы елді мекендері
Егіндікөл ауданы
Тарихы
1970 жылы Атбасар және Қорғалжын аудандарының ықшамдалуына байланысты құрылған. 1970 – 97 жылдары "Краснознамен ауданы" аталып келді.
Жер бедері, геологиялық құрылымы
Жер бедері негізінен жазық, тек орталығы (бөлігі) сайлы-жыралы, белесті келген (абсолюттік биіктігі 400 м). Жерінің көпшілігін жоғарғы плиоцен мен төменгі антропоген жүйелерінің көлді-аллювийлі шөгінділері жапқан. Кен байлықтарынан гипс, құм, гипсті саз кездеседі.
Климаты
Климаты тым континенттік. Қысы суық, жазы ыстық, құрғақ. Қаңтардың орташа температурасы –18°С, кейде – 40°С-қа дейін төмендейді. Шілденің орташа температурасы 21°С. Кейде оның максимумы 42°С-қа дейін жетеді. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 – 300 мм.
Су жүйесі
Өзендер сирек кездеседі. Терісаққан өзенің саласы – Талдысай өзенінің бастауы және жазда құрғап қалатын бірлі-жарым еспелер ғана бар. Аудан аумағында көптеген суы тұщы және ащы көлдер орналасқан. Бастылары: Қожакөл, Жалманқұлақ, Егіндікөл, Жосалы, Жарлыкөл, Самарбай, Ұзынкөл, Алакөл (тұзды), т.б. Жер асты сулары 50 – 100 м тереңдікте жатыр және тұздылығы жоғары болғандықтан (3 – 10 г/л) пайдалануға жарамайды. Сондықтан ауданның барлық елді мекендеріне Нұра өзенінен су құбыры тартылған.
Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Аудан жерінде карбонатты қызыл қоңыр топырақ кең тараған. Тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде аудан жерінің басым бөлігі жыртылған. Өсімдіктерден сұлыбас, селеу, бетеге, жусан, көл жағаларында түрлі шөпті шалғын, бидайық, өлең, қамыс, т.б. өседі. Даласында қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, қоян, суыр, ондатр, күзен, сарышұнақ, аламан тышқаны, қосаяқ; құстардан кезқұйрық, күйкентай, бозторғай; көлдерде қаз, үйрек, аққу, қасқалдақ, қызғыш, тауқұдірет, жылқышы, шіл, тырна, бөдене мекендейді.
Ірі елді мекендері: Абай, Бауман, Спиридоновка, Қоржынкөл, Буревестник, Жалманқұлақ, Ұзынкөл, Полтавское. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 518,8 мың га, оның 346,2 мың га-сы жыртылған, 1,0 мың га-сы шабындық, 171,5 мың га-сы жайылым. Аудан Егіндікөл – Астраханка – Макинск – Щучинск – Көкшетау автомобиль жолы арқылы облыс орталығымен және Егіндікөл – Новочеркасское – Астана автомобиль жолы арқылы Астана қаласымен байланысады. Егіндікөл – Атбасар темір жол тармағы арқылы Астана – Қараталды темір жол магистралімен жалғасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 10050 адам (5092 ер адам және 4958 әйел адам) болса, 2009 жылы 6802 адамды (3389 ер адам және 3413 әйел адам) құрады.
Ауылдық округтер
Аудандағы 12 елді мекен 1 ауылдық әкімдік пен 8 ауылдық әкімшілік округке біріктірілген:
Дереккөздер
Санат:Егіндікөл ауданы
Иран
Иран, 1979 жылдан бастап Иран Ислам Республикасы (Джомхури-йе Эслами-йе Иран), 1935 жылға дейін Парсы елі — Азияның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан мемлекет. Астанасы — Тегеран қаласы.
Батысында — Иракпен, солтүстік-батысында — Әзірбайжан, Армения, Түркиямен, солтүстігінде — Түрікменстанмен, шығысында Ауғанстан және Пәкістанмен шектеседі. Иран солтүстіктен Каспий теңізімен, оңтүстіктен Үнді мұхитының Парсы және Оман шығанақтарымен қоршалып жатыр.
Ғасырлар бойы бұл ел Шығыста шешуші рөл атқарды, ал қазіргі Иран ислам әлемінде ЖІӨ (АҚТ) экономикасы бойынша төртінші, Батыс Азияда екінші орында (Түркиядан кейін ). Иран — аймақтағы технология жағынан ең дамыған мемлекеттердің бірі. Иран Еуразияның стратегиялық маңызды аймағында орналасқан және мұнай мен табиғи газдың үлкен қорына ие.
Жер көлемі 1,648 млн. км². Халқы 83,1 млн. адам. Халқының ұлттық құрамы: парсылар (51%), әзірбайжандар (27%), күрдтер (5%), арабтар, түрікмендер, белудждар, армяндар, еврейлер, т.б. Қала халқы 58,3%. Ірі қалалары: Тегеран (айналасын қосқанда 14 млн-нан астам тұрғын), Машһад (2,5 млн.), Исфаһан (1,6 млн.), Тебриз (1,4 млн), Кередж (1,3 млн), Шираз (1,2 млн). Ресми тілі — парсы тілі. Мемлекеттік діні — ислам дінінің шиит тармағы. Иран — діни мемлекет. Елдегі саяси және діни билік аятолла Сейд Әли Хаменеидің қолында. Президент (2021 жылдан бастап Сейид Ибрахим Раиси) 4 жылға сайланады және Министр Кабинетін басқарады. Жоғарғы заң шығарушы орган — бір палаталы парламент — Ислам кеңесі жиналысы (межлис, mejlis) 4 жыл сайын сайланып отыратын 290 депутаттан тұрады. 1981 жылғы конституциясы бойынша, елде саяси және діни емес ұйымдарға тыйым салынған. Ұлттық мейрамы 11 ақпан — Революция күні (1979). Ұлттық ақша бірлігі — риал.
Табиғаты
Иран Армян таулы қыратының оңтүстік-шығысы мен Иран таулы қыратының батыс бөлігінде орналасқан. Шет жақтарында Солтүстік Иран (Эльбурс), Оңтүстік Иран (Загрос, Мекран), Шығыс Иран (Серхед, Пеленган, Боран, Келат) таулары, ортасында Кухруд жотасы, Деште-Кевир, Деште-Лух шөлдері орналасқан. Солтүстік-батысын Оңтүстік Каспий және Кура-Аракс ойпаттары, солтүстік-шығысын Горган жазығы, оңтүстігін — Гермезир шөлі алып жатыр. Жері, негізінен, таулы. Климаты субтропиктік, континенттік, жазы ыстық, қысы солтүстігінде салқын, оңтүстігінде жылы. Парсы және Оман шығанақтары жағалауларының климаты тропиктік.
Қаңтардағы орташа температура 2°С-тан 19,4°С-қа дейін, шілде айында 29,4 — 32,5°С. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 500 мм. Эльбурс тауы беткейінде 2000 мм, Систан ойысында 50 — 60 мм. Жер беті суы аз. Ірі өзендері — Карун, Сефидруд, Гильменд, Қиыр солтүстігінде Атрек, Аракс өзендері бар. Таулы аудандарда көптеген көлдер кездеседі. Жері сары, қоңыр және қызғылт топырақты. Тау беткейлері орманды, өзендер бойы шалғын, ішкі аудандары шөл, шөлейт. Иран жерінде сүтқоректілердің 100-ге тарта, құстардың 400-ге жуық, бауырымен жорғалаушылардың 80-ге жуық түрі бар. Шектес теңіздері балыққа бай. Пайдалы қазындылары: мұнай, газ, тас көмір, темір, хромит, т.б.
Тарихы
right|frame|Ежелгі Иран. Бірінші мемлекеттік білім — [[Элам (қызыл түсті жайлыды) және көрші халықтары — парсылар, парфяндар, мидиялықтар, касситтер; мемлекет Вавилония және Ассирия.]]
Иран жеріне адам баласы тым ерте заманнан бері қоныстанған. Б.з.б. 3-мыңжылдықта қазіргі Иранның оңтүстік-батысында алғашқы мемлекеттер құрыла бастады. Б.з.б. 2-мыңжылдықта бұл аймаққа Орталық Азиядан арий тайпалары келіп қоныстанды. Б.з.б. 673–672 ж. қазіргі Иранның солтүстік-батысында Мидия мемлекеті пайда болып, 616–605 ж. Ассирияны талқандап, аса ірі мемлекетке айналды.
Б.з.б. 550 ж. өкімет билігі парсылық Ахемен әулетіне көшті. Ахемен әулеті мемлекетінің шекарасы шығыста Үнді өзеннен батыста Эгей теңізіне дейін, солтүстікте Армениядан оңтүстікте Ніл өзендеріне дейін жетті. Батыс пен Шығысты жалғастыратын сауда жолдары үшін бұл мемлекет гректермен ұзаққа созылған соғыс жүргізді. Сақтар еліне бірнеше дүркін басқыншылық жорықтар жасады (мысалы, Кир ІІ, Дарий І). нобай|солға|300px|Ахеменид империясы өзінің гүлденуінде
Ахемен әулеті мемлекетін б.з.б. 330 ж. Александр Македонский талқандады. Иран эллиндік мемлекеттердің билігіне көшіп, б.з.б. 2 ғасырдың орта тұсынан бастап Парфия патшалығына бағынды. 224 ж. Парфия мемлекеті құлап, орнына Сасани әулеті мемлекеті құрылды. Сасани әулеті мемлекеті Оңтүстік Арабияны, Сирияны, Палестинаны, Мысырды жаулап алды. Византияға қауіп төндірді, Түрік қағанатымен соғыс жүргізді. Бірақ Сасани әулеті мемлекеті арабтардың шабуылынан құлап, VII ғасырдың 2-жартысында Иран Араб халифаты құрамына қосылды.
VIII ғасырда Араб халифатының билеушісі Әбу әл-Аббас әс-Саффах халифат астанасын Бағдадқа көшірді. Иран аумағы ұзақ жылдар бойы Аббас әулеті билеген Бағдад халифаты құрамында болып, мәдени және экон. дамуды басынан кешірді. IX — X ғасырларда елде Араб халифатына шартты түрде ғана тәуелді болған әмірліктер құрылды. Елде экономикалық және мәдени өрлеу байқалып, қалалар өсе бастады. Сондай әмірліктердің бірі Самани әулеті биліктен кеткеннен кейін Шығыс Иран Ауғанстанмен және Орта Азияның бір бөлігімен бірге түркі текті Ғазнауи әулеті билеген мемлекеттің құрамына кірді. XI ғасырда Иранға түрік-оғыздар (селжүк) басып кіре бастады. Көп ұзамай олар Ғазнауи әулеті әскерін талқандап, бүкіл Иранды және көрші елдерді басып алып салжұқтар мемлекетін құрды. 12 ғасырда салжұқтар бірнеше сұлтандыққа бөлініп кетті де, осы ғасырдың аяғына таман бүкіл Иранды түркі қыпшақ тайпасынан шыққан Хорезм шаїы Текеш басып алды.
1220 — 56 ж. Иранды Шыңғыс хан әулеті жаулап алды. Олар елде Хулагу әулетіне қарайтын ильхандар мемлекетін құрды. XIV ғасырдың 30-жылдары илхандар мемлекеті бірнеше иелікке бөлініп кетті де, 1380 — 93 ж. Иранды Әмір Темір әскерлері басып алды. Әмір Темір өлгеннен кейін Шығыс Иран Темір әулетінің билігінде қалып, Батыс Иранда Қарақойлы мемлекеті құрылды. XVI ғасырда Кіші Азиядан шыққан түркі тайпалары (қызылбастар) Иранға басып кіріп, 1501 — 1610 ж. елді толығымен бағындырып, Сефеви әулеті мемлекетін құрды. XVII — XVIII ғасырларда Иранның экономикасы құлдырап, халықтың жағдайы нашарлап кетті. Ұсақ халықтар (ауғандар, түрікмендер, Әзірбайжандар, күрдтер, армяндар, грузиндер) орталықтың езгісіне қарсы жиі-жиі көтеріліс жасап тұрды. Әсіресе, XVIII ғасырдың 2-жартысында елдегі үстемдік үшін екі әулеттің (Зенд және Каджар) арасындағы үздіксіз соғыс халықты әбден қалжыратты. XVIII ғасырдың аяғында билікке Каджар әулеті келді. Осы кезден елдің ішкі істеріне еур. мемлекеттер (Англия, Франция) араласа бастады. XIX ғасырдың басында болған орыс-иран соғысынан кейін елде шетелдіктердің билігі күшейіп кетті.
19 ғасырдың аяғына таман Иран еур. мемлекеттердің жартылай отарына айнала бастады. 1901 ж. ағылшындар Иран мұнайын шығаруға рұқсат алып, 1909 ж. бірлескен ағылшын-парсы мұнай компаниясы құрылды. Елдің солтүстігіне Ресей, оңтүстігіне Ұлыбритания қожалық ете бастады. 1905 — 11 ж. елде шетелдіктерге қарсы ұлт-азаттық қозғалысы болып өтті. Оның барысында конституция жарияланып, меджлис шақырылды, ақсүйектік дәрежелер жойылды. Бірақ 1918 ж. ағылшындар бүкіл Иранды басып алып, 1919 ж. оны кіріптарлық шарттарға қол қоюға мәжбүр етті. Елде ағылшын үстемдігіне қарсы жаңа толқулар басталды. 1921 ж. 21 ақпанда әскерилер Реза ханның басшылығымен мемл. төңкеріс ұйымдастырып, жаңа үкімет құрды. Жаңа үкімет халықтың қысымымен 1919 ж. ағылшын-парсы шартын жойылды деп жариялады. Армияға сүйенген Реза хан Орталықтың билігін күшейту үшін сепаратистік пиғылдағы Иран ақсүйектерімен үздіксіз күрес жүргізді. 1925 ж. 31 қазанда 5-меджлис Каджар әулетін тақтан түсті деп жариялады, 12 желтоқсанда Құрылтай жиналысы Реза ханды Реза шаї Пехлеви деп жариялады.
Тегеран конференциясы кезінде 1943 ж. 1 желтоқсанда КСРО, АҚШ, Ұлыбритания үкіметтері Иранға территориялық тұтастығын сақтауға әзір екендіктерін мәлімдеді. Соғыстан кейін Иран үкіметі Батыс елдерімен тығыз байланыс орнатты. 1953 ж. ел тәуелсіздігін күшейтуге тырысқан М.Мосаддық үкіметі құлатылды. Иран шаһы М.Р. Пехлевидің көмегімен АҚШ елдің ішкі өміріне белсене араласа бастады. Ел 1955 ж. АҚШ-пен әскери келісімдер жасасты, 1960 жылдан бастап Батыс үлгісінде дами бастады. Елде шет ел капиталының үстемдік алуы, ұлттық құндылықтардың аяққа басылуы 1978 — 79 ж. халықтың шаһ үкіметіне қарсы жаппай бас көтеруіне алып келді. Оны елдегі шиит дінбасылары басқарды. 1979 ж. 11 ақпанда болған революция нәтижесінде шаї үкіметі құлап, 1 сәуірден бастап Иран Ислам Республикасы жарияланды. Үкімет басына шиит дінбасыларының көсемі аятолла Р.Хомейни келді. Саяси партияларға тыйым салынды, шаһ үкіметі жойылды, Батыстың иелігіндегі барлық компаниялар мүлкі мемлекет меншігіне алынды, ел СЕАТО блогынан шығып, Блоктарға қосылмау қозғалысына мүше болып енді.
1980–1990 ж. болған иран-ирак соғысы ел экономикасына өте ауыр (700 млрд. АҚШ долларынан астам) зардаптар әкелді. Қазіргі кезде Иран үкіметі Батыс елдері қолданып отырған оқшаулау саясаты ықпалын бәсеңдету үшін белсенді сыртқы саясат жүргізуде.