cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов
Шығармашылығы
“Оянған өлке” (1953) тарихи романында қазақ халқының 19 ғасырдағы өмірі үлкен суреткерлікпен өрнектелген, қазақ жеріне өндіріс орындарының орнай бастауы шынайы сипатталған. Шығармада жазушы ескілікті әдет-ғұрыптарды сынап, кейбір кертартпа дәстүрлердің қазақ даласында азая бастағандығын көрсетті. Қазақ топырағындағы Қарағанды шахтасы мен Ақбұйрат мыс қорыту зауытының құрылуы мен жаңа өмірге ұмтылған адамдар тағдыры, характер шиеленістері, түрлі қақтығыстар – барлығы романда көрініс тапты. Үш томға лайықталған еңбектің алғашқы кітабы Жұман мен Игілік секілді қазақ байларының, орыс байлары мен жұмысшы тобының тартысты қатынастарын жан-жақты көрсету арқылы қазақ даласының бүкіл бір дәуірін суреттейді. Көркем филос. толғауы басым роман қазақ прозасының шоқтығы биік туындысы ретінде танылды.
“Оянған өлкенің” заңды жалғасы болып табылатын “Жат қолында” (1984) романы 30 жылдан соң жарық көрді. Бұл кітапты өз алдына дербес шығарма деуге де болады. Өйткені романда суреттелген өмір кезеңі де жаңа, кейіпкерлері де соны. Роман өндіріс ошақтарын ағылшындар мен француздардың билеп-төстеуі мен сол тұстағы (19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басы) халық тұрмысын тарихи тұрғыдан терең бейнелеуімен, Орталық Қазақстан өңіріндегі әлеум. өмірдің шындығын кең ауқымда байыпты түрде суреттеуімен құнды. Жазушы бейнелеп отырған дүбірлі оқиғаларға толы тарихи мезгіл сол тұста өмір сүрген жекелеген адамдардың сомдалған тұлғалары, сан алуан әрекеттері, тағдырлары арқылы оқырманның көңіл айнасынан өтіп, көз алдына елестеп отырады.
Көлемді романдармен қатар Мүсірепов прозада шағын жанрды да дамыта түсті. “Автобиографиялық әңгіме” (1956), “Этнографиялық әңгіме” (1956), “Сөз жоқ, соның іздері” (1962), “Өмір жорығы” (1963), “Айгүл қойшының бір күні” (1964), “Айжан қойшының түндері”, “Бірінші фонтан”, “Қыран жыры” (1967), “Жапон балладасы” (1967), тағы басқа шығармаларында сан түрлі мәселелерді көтеріп, әрқилы образдарды жасады. “Арқаның, Көздің, Тастың әңгімелері” арқылы, ондағы көркем бейнелер негізінде адамзатқа шексіз қайғы-қасірет әкелуші адамдарды әшкереледі.
Оның “Кездеспей кеткен бір бейне” повесі (1966, ҚР Мемл. сыйл., 1970) — классикалық шығарма. Повесть Мүсіреповтің шынайы сөз зергері ретіндегі қаламгерлік қарымын, талант қуатын танытты. Қара сөзбен жазылған поэма іспетті бұл шығармада азаматтық ерлік пен ақындық асыл өнер, адамгершілік биіктік пен махаббат терең лиризммен әсем өрнектелген. Адам бейнесін, мінез-құлқын, іс-әрекетін әдемі штрих-детальдармен беруде жазушы ірі көркемдік табысқа жеткен. Бас кейіпкер Еркебұланның жігерлі тұлғасы, оның рухани әлемінің алуан сырлары көркемдік бояумен әсем өрнектелген. Оның прототипі ретінде ақын Сәкен Сейфуллин алынған. Терең лиризммен, сан түрлі сезім толқындарымен тебірене жырланған Еркебұлан бейнесі қазақ әдебиетіндегі ұнамды образдар қатарын байытып, сөз өнерінде үлкен жетістік саналды.
Қаламгердің көп ізденіс, үлкен дайындықпен келген образы — Ұлпан бейнесі (“Ұлпан” романы, 1974), ол — қазақ әдебиетіндегі қайталанбас, оқшау тұрған әдеби образ. Өзінің бар ерекшелігімен, көркемдік бітімімен, эстетикалық әсер-күшінің молдығымен көрінетін Ұлпан бейнесін жасауға жазушы өмір бойы іштей дайындалып, көп ізденіп, толғанғаны байқалады. Ол күнделігінде: “Менің ойымда Ұлпан 40 жыл бірге жасасып жүрді. Мен ол бейнені әр қырынан көрсетуге тырыстым – ойы, сезімі, сырт суреті, жас кезі, есейген кезі, мінезі, мейірімі, тағысын тағы.” деп жазды. Шығармадағы Ұлпан мен Есеней ойдан шығарылған образдар емес, тарихта болған адамдар. Сонымен қатар туынды арқауына алынған 19 ғасырдың 2-жартысындағы қазақ халқының әлеуметтік-тарихи өмірі тарихи жан-жақты зерделеніп, іріктелген оқиға, мәліметтер.
Мүсіреповтің драматургия саласына сіңірген еңбегі де орасан зор. Оның “Қыз Жібек” (1934), “Қозы Көрпеш — Баян Сұлу” (1939), “Ақан Сері — Ақтоқты” (1941) пьесалары лиро-эпостық жырлар негізінде туындаған. Фольклорлық шығармалардың идеялық, тақырыптық желісін сақтай отырып, ол тың өрнекті дүниелер жасады. Жазушы пьесалары қазақ театры репертуарынан тұрақты орын алды. “Қозы Көрпеш — Баян сұлу” ұйғыр, корей театрларының сахналарында, Украинадағы Винницкий театрында және Мәскеу қаласындағы театрларда, Франциядағы Нанси қаласы театрында (1984) қойылды. Бұл спектакль Париж қаласында өткен театр фестивалінде 1-орын алды (1981).
Мүсірепов сондай-ақ “Қыз Жібек”, “Қозы Көрпеш – Баян сұлу” сияқты опера либреттоларының да авторы. Ол тарихи тұлғалар өмірінен “Амангелді” (1939), “Ақан сері – Ақтоқты” (1942), “Болашаққа аманат”, “Қыпшақ қызы Аппақ”, “Қайран Майра” атты драмалық шығармалар жазды. Мүсірепов драматургиясы шиеленіскен әлеуметтік тартысқа құрылған, қимыл-әрекеттері ширақ, диалогтары дәлме-дәл, монологтары ақындық пафоспен рухтанған серпінді, тілі құнарлы да бейнелі: осы қасиеттер кейіпкерлер характерлерін терең ашуда қолайлы қызмет атқарған. Сценарийін Б.Майлин, В.Ивановпен бірігіп жазған “Амангелді” фильмі (1938) қазақ кино өнерінің алғашқы баспалдағы саналса, “Махаббат туралы дастан”, “Қыз Жібек” (1970) фильмдері қазақ кино өнерінің алтын қорынан орын алған туындылар. нобай|[[Кеңсай зиратындағы ескерткіш]] Мүсірепов – қазақ әдебиетінде очерк, публицистика жанрларын дамытуға да үлкен үлес қосты. Оның “Уақыт іздері” (1977) атты еңбегі идеялық соңдылығымен ерекшеленді. Жазушы очерктерінің басым көпшілігі мазмұн тереңдігімен, шынайы көркемдігімен өзі өмір сүрген заманның талабына толық үндес келіп отырды. Мүсірепов 1970 жылдан күнделік жазуды әдетке айналдырған. Оның архивінде (мұражайындағы) жазушының 300-ден астам қойын кітапшалары сақталған. 1997 ж. Мүсіреповтің “Күнделік” атты кітабы жарық көрді (құрастырған Ә.Нарымбетов).
Жазушы қазақ әдебиеттану ғылымы мен сынының дамуына зор үлес қосты. Оның әдебиет мәселелері жайында жазған еңбектері 20 ғасырдың 20-жылдарынан бастап өмірінің соңғы кезеңіне дейін мерзімді баспасөз бетінде қазақ, орыс тілдерінде үздіксіз жарияланып тұрды. Әдеби-сын мақалалары “Суреткер парызы” (1970), “Заман және әдебиет” (1982), “Дәуір дидары” (1986), “Әдебиет – кәсіп емес, өнер” (1987) атты кітаптарында жинақталып, жарық көрді. Мұнда ол әдебиет пен өнердің 20 ғасырдағы даму кезеңіне, сондай-ақ олардың жекелеген елеулі құбылыстарына биік позиция тұрғысынан қарап, ғылыми топшылаулар жасады. Әдебиет тарихына талдау жасап, сөз өнерінің әрбір табысын халықтың рухани қазынасына қосылған құнды дүние ретінде бағалады. Жоғары көркемдік идея мен шығармашылық шеберлікті әдебиет пен өнердің әрбір туындысын талдау үстінде берік, айнымас өлшем ретінде ұстанып, әдеби шығарманың халықтық асыл мұра болып қалуы үшін белсенді түрде үздіксіз күресті.
Көркем аудармада О. Генри, С.Тагарао, М.Горький, М.Шолохов, В.Василевская, И.Эренбург, У.Шекспир, А.Островский, Ж.Мольер, Я.Галан, К.Симонов, А.Леонов, А.Сафронов, А.Штейн, тағы басқа қаламгерлер пьесаларын қазақ тіліне аударды. Мүсірепов белгілі ғалым Г.Ломидзе атап көрсеткендей: “Ол керемет дәлдікпен әрі үйлесімділікпен жұмыс істейтін өте нәзік, өрнекті шебер. Мүсірепов қаламынан жанды бейне, тірі пішін сомдалып, ол суреттеген адам мінез-құлқы мен құбылыстарға кең тыныс, ауқымдылық тән” суреткер болды.
Қоғам және мемлекет қайраткері
Мүсірепов – көрнекті қоғам, мемлекет қайраткері. 1932 жылдың 4 шілдесінде ол республикаға танымал адамдармен бірлесе отырып, халықтың басына төнген аштық нәубеті жайында БКП(б) қазақ өлкелік комитетіне “Бесеудің хатын” жолдады. Хаттың мазмұны мен көтерген келелі мәселесі Мүсіреповтің қай кезеңде де болмасын халқының қамы үшін күресіп, қоғам алдындағы парызын адал орындаған азамат болғандығын айғақтай түседі.
1990 жылы Мүсірепов атындағы республикалық балалар мен жасөспірімдер театрында “Бесеудің хаты” спектаклін қойды, пьеса авторы – Ш.Мұртаза, қоюшы-режисер Р. Сейтметов). Мүсіреповтің қоғам қайраткері ретіндегі, қарапайым адам қатарындағы адамгершілік ұстанымдарын айғақтайтын іс-қимылдары жетерлік. Соның бірі 1937 жылы Қазақстан Жазушылар одағындағы жиналыста тағдыры талқыға түсіп, ұсталып бара жатқан Б.Майлинге араша түсіп, “Бейімбет жау болса, мен де жаумын” деген сөзі бүгінгі күні аңызға айналған. Осының салдарынан ол 1938 жылы партия қатарынан шығарылды. Ол сондай-ақ Азия және Африка елдері жазушыларының Ташкент, Бейрут, Дели, Алматы конференцияларының белсенді ұйымдастырушыларының бірі болды.
Жазушы бейбітшілік күрескері ретінде Алматы мен Мәскеуде ғана емес, Париж, Рим, Джакарта, Токио, Каир, тағы басқа қалаларда өткен халықаралық конференцияларда сөз сөйлеп, күрделі мәселелерді көтерді. Ол 5-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің, бірнеше мәрте Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған.
Бесінші сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің және 6, 7, 8, 9, 10, 11-сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.1974 – 75 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.
Марапаттары
right|121px|
Сілтемелер
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары Санат:КСРО жазушылары Санат:Қазақстан жазушылары Санат:XX ғасыр жазушылары Санат:Драматургтер Санат:КСРО драматургтері Санат:Қазақстан драматургтері Санат:XX ғасыр драматургтері Санат:Аудармашылар Санат:КСРО аудармашылары Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері Санат:Қазақстан халық жазушылары Санат:Петропавлдың құрметті азаматтары
Үлкен Кет
Үлкен Кет (Кет) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама суқоймасының (Обвин шығанағы) сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жер асты ядролық жарылысы
Жер асты ядролық жарылысы — жер бетінен біршама тереңдікте топыракты лактырумен немесе лақтырусыз (камуфлеттік) жүргізілетін ядролық жарылыс. Бірінші жағдайда ядролық жарылыс жер бетінен шағын терендікте жүргізілгенде, сыртка шыққан газдар жартылай ерітілген және радиоактивтік заттармен араласқан ұсатылған топырақты өзімен бірге көтереді. Түзілген радиоактивтік бұлт жер үсті және әуе жарылыстарының саңырауқүлақ тәріздес бүлттарына карағанда күңгірт ренде және төңкерілген конус тәріздес болады. Ол ең жоғарғы биіктігіне (бірнеше жүз метр) жеткен соң, топырак жер бетіне түсе бастайды. Сонымен қатар жер бетінде будақтаған құйынды шаң бұлты түзіледі. Топырақтың радиус бойынша шашырауынан лақтыру шүңқыры пайда болады. Жоғары көтерілген топырақтың бір бөлігі шүңқырға қайта түсіп, оның терендігін азайтады, ал қалған бөлігі шүңқырдың сыртына түсіп, оның периметрі бойынша жал жасайды. Шүңқырдың мөлшері жарылыстың қуаттылығына, терендігіне және топырақ түріне байланысты болады. Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақтың сыртқа лақтыруымен қатар, жарылыс терендігі өсуімен қысымы төмендейтін ауалық соққы толқыны пайда болады. Жергілікті жердің радиоактивтік зақымдану дурежесі жер үсті жарылысына карағанда бірнеше есе жоғары. Жарылыс терендігі өскен сайын, атмосфераға лақтырылатын радиоактивтік заттардың мөлшері басында жоғарылайды да, содан соң азаяды. Жарқылдық сәулелену толығымен топырақпен жойылды. Жер асты ядролық жарылысы үлкен тереңдікте өткізілгенде топырақта соққы толқыны түзіледі де, ол тереңдікте өткізілетін жер асты ядролық жарылысының негізгі жойгыш факторы болып шығатын сығу толқынына айналады. Толқынның жер бетіне шығуы кезінде топырақ күмбез жасай көтеріледі. Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақтың тік және көлденең тербелістерін тудыратын сейсмикалық-жарылыс толқындары пайда болады. Жер асты ядролық жарылысы бөгеттер жасау және өте берік құрылыстарды қирату, сонымен қатар бейбітшілік мақсатта шахталар, каналдар, жерасты сыйымдылық құрылыстарын салу үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Ядролық қару
Лосиха (өзен)
Лосиха — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/3407 орналасқан. Өзен ұзындығы 150 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Виейра-ду-Минью (аудан)
Виейра-ду-Минью (аудан) (Vieira do Minho (freguesia)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Виейра-ду-Минью муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 289 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,15 км² шамасында. Халық тығыздығы — 280,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
NGC 2440
NGC 2440 — Puppis шоқжұлдызында орналасқан PN (планетарлық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1790 жылы 4 наурызда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 2440 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PK 234+2.1, ESO 560-PN9, CS=14.3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Puppis (шоқжұлдыз)
Барақ Бигелдіұлы
Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ атасынан. Бағалақтан Оймауыт, Оймауыттан Тоқсанбай туған. Тоқсанбай әділдікті ту етіп ұстаған, әрі кең пейілді жан болған деседі. Бармын, жоқпын демей өзін көңілді ұстаған, қонақжай болса керек. Тоқсанбайдан Бигелді туады. Бигелдіден Құлшыораз бен Барақ туады. Екеуі де батыр, бірін-бірінсіз тұра алмайтын бауырмал жандар еді десетін. Екеуінің жолы екіге жарылатын күн келіп, Құлшыораз Бигелдіұлы Еділ-Жайық бойына көшіп кетеді.
Барақ Түркістан жағына кетеді. 18 жасында би атанып, Төле бимен сөз қағыстырып қалады. 25 жасында Телікөлдің басында өткен жалпықазақтық құрылтайда Тама елі атынан топ бастап келеді. Үш жүздің алқасына мүшелікке сайланады. Абылай ханмен жорық барысында танысып, екеуі анда атасып достасады. Абылай ханның әскеріне нұсқау беретін қол басылардың бірі болады. Хан атынан құпия тапсырмалармен талай жортуылдарға барады. Хан тарапынан талай сый-сияпаттарға ие болады. Хан атынан Бөгенбай, Қабанбай батырларға тапсырма алып баратын еді дейді көнекөздер.
Химиялық құбылыс
Ағаштан орындық үстел, төсек, т.б. үй жиһаздары жасалады. Бұл мысалда бір заттан әр түрлі денелер дайындалатынын көреміз. Заттардың өзара ұқсастығы мен айырмашылықтарын көрсететін белгілері олардың қасиеттері деп аталады. Оларға заттың агрегаттық күйі, түрі, түсі, тығыздығы, балқу және қайнау температуралары, жылу және электрөткізгіштктері, ерігіштіктері жатады. Мысалы, шыныдан, пластмассадан жасалған шөлмектер алып, оларды ұрып көрсек, шыны шөлмек оңай сынатынын, ал қыздырғанда пластмасса шөлмек оңай балқып, олардың пішіндерінің өзгеретінін байқаймыз. Мұндай өзгерістер физикалық құбылыстар деп аталады.
Барақ Бигелдіұлы
Кейіннен екеуі араздасып қалып, екіге жарылады. Абылай хан тағына отырған уақытта бірқатар Кіші жүздің билері секілді ұлықтауға келмей қалады. Осыған наразы болған хан Барақ батырдың үстінен іс қозғамақ болады. "Сонда Абылайды іздеп келген Барақ батыр: - Ей, тақсыр, келді алдыңа Қара Барақ! Хан Барақ, Қара Барақ, Қарқаралы қыздай Тама Барақ. Хан барында - қара Барақпын, хан жоғында - хан Барақпын! Ісімді оңдап берсең - ісім сара, ісімді оңдамасаң - ісім қара, - деген екен."
Химиялық құбылыс
Ал енді осы шөлмектерді жағып көрсек, ең оңай өзгеретіні - пластмасса шөлмек, ол алдымен балқып, сосын қара күйеленіп жанады, ал шыны мен металдан жасалғандары Мұндай езгеріске түсу үшін оларды өте жоғары температураға дейін қыздыру керек. Бір заттың екінші бір затқа айналуы химиялық құбылысқа жатады, мысалы, сүт тасып кеткенде ол күйіп, көмірленеді. Пластмасса жанғанда басқа заттар тұзіледі. Физикалық құбылыс кезінде заттардың табиғаты өзгермейді, тек олардың агрегаттык күйі мен пішіні өзгереді, жаңа зат пайда болмайды. Химиялық құбылыс кезінде бір зат басқа жаңа бір затқа айналады. Заттардың химиялық қасиеттерін химия ғылымы зерттейді. Осы кезде сан алуан заттар белгілі, олардың саны күн өткен сайын артып отыр, себебі тұрмыстық және өндірістік кажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қасиеттері әр түрлі заттар жасанды жолмен алынуда. Заттардың қасиеттерін жете білу оларды саналы түрде колдана алуға мүмкіндік береді. «Білмеген у ішеді» деген мақалда халықтың көп жылғы бақылауынан түйген даналық ой айтылған. Шынында да қасиетін білмей тұрып кез келген затты иіскеп, колға алып уқалап немесе дәмін татып көруге болмайды: себебі күйіп, тіпті уланып қалу қаупі бар. Химияның атқаратын көптеген маңызды міндеттері бар. 1. Заттардың құрамы мен қасиеттерін зерттеу. 2. Қоғамның кажеттілігіне карай жаңа сапалы заттар алу. 3. Қоршаған ортаның байлығын тиімді пайдаланып, оларды корғау. Біздің киген киіміміз, ішкен асымыз, тұтынып отырған заттарымыз — бәрі де химиялық қосылыстар. Тіпті біздің өмір сүруіміздің өзі ағзаларда жүретін химиялық құбылыстарға негізделген
Дереккөздер
http://szh.kz/100694/
Барақ Бигелдіұлы
Осы жерде екі дос қайта табысып, бірінен бірі кешу сұрайды. Абылай тұрып өкініп: "Жасыңыз ұлғайып қалған екен. Әйтпесе, оң жағымда отыратын-ақ адам едің" дейді. Осы кездесуден соң көп ұзамай Барақ батыр қайтыс болады. Ол кісінің мазары Арқада, Жетіқоңыр құмында. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округіне қарасты Көктабан қыстауы маңында "Барақ байдың жұрты" атты жерде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1693 жылы туғандар Санат:Хромтау ауданында туғандар Санат:1772 жылы қайтыс болғандар Санат:Ұлытау ауданында қайтыс болғандар Санат:Қазақ батырлары
Марилер
Тілі
Орал тілдік шоғырының фин-угор тобындағы мари тілінде сөйлейді. Мордова мен пермь тілдері ортасындағы аралық тіл. Мари тілінің жазуы кирилл әліпбиіне негзделген. Мари тілінде орыс, татар, чуваш тілдерінен енген сөздер көп.
Діні
Христиан дінінің православие тармағын ұстанады. нобай|оңға|200px|Марилер
Тарихы
Мари этносы б.з. 1-мыңжылдығында Еділ өзені және Вятка өзендері аралығын мекендеген фин-угор тайпалары негізінде қалыптасқан. Алғаш рет хазар жазба деректерінде цер-мис (чермистер) деген атпен кездеседі. 10 — 12 ғ-ларда Еділ бұлғарларының, 13 ғ-дың 1-жартысынан Алтын Орданың қол астына қарады.1551 — 52 ж. Ресейге бағынды. 1920 ж. РКФСР құрамында автономиялы облысқа айналды. 1990 жылдан РФ құрамындағы Марий Эл Республикасы атанды.
Кәсібі
Негізгі шаруашылығы - егіншілік, арпа, сұлы, жарма, кендір өсіреді. Мал шаруашылығы нашарлау болды, бірақ үй құстары, жылқылар, сиырлар, қойлар жеке пайдалану үшін өсірілді. Бірақ ешкі мен шошқа арам мал саналды. Қосалқы шаруашылықтары — аңшылық, орман шаруашылығы (орман ағаштарын күту, шабу, т.б.) омарташылық, балық аулау, т.б.
Ерлер қолөнерінің ішінде ағаш ою, зергерлік бұйымдар жасау үшін күміс өңдеу ерекше көзге түсті.
Орыс халқының дәстүрлі үйлеріне ұқсас қоражайлар салып, бау-бақша өсіреді.
Мәдениеті
нобай|оңға|150px|19-20 ғасырдың басындағы мари әйелінің костюмі. Жазбаша жазуының жоқтығынан мари мәдениеті ауызша халық шығармашылығында шоғырланған: аға буыннан балаларға ертегілер, әндер мен аңыздарды үйрету ауызша жеткізілді. Мари мәдениетінде үйлену тойы, жерлеу рәсімдері сияқты көптеген салт-дәстүрлер сақталған. Рәсімдердің бірі – сүрем ужо – бүкіл бір ауылдан зұлым рухты қуу. Сүрем 6 мамырға қараған түні өтіп, ауылдың шетінде марилар жиналып, от жағып, оның үстінен секіреді - бұл өзін-өзі тазарту рәсімі болып саналады. Одан кейін оның қатысушылары ауылға барып, шу, айғай, қоңырау үнімен барлық үйлерді аралайды. Оларды үй тұрғындары жұмыртқа, нан, картоппен қарсы алады.
Мари мәдениетінде - қандыра дәстүрлі биі сақталған. Оған әдетте екі жігіт пен бір қыз қатысады. Бірнеше ерлі-зайыптылар бір уақытта билей алатындықтан, бишілердің тұтас тізбегі бір шақырымға дейін жетеді.
Мари костюмдері мата, кендір кенептен немесе үйде иірілген жүн жіптерден жасалған. Мұндай мата түрлі-түсті жіптерден жасалады, содан кейін мари әйелдері костюмдерді кестелейді. Кестеде көне ою-өрнек қолданылған: құстар, жылқылар, күн белгілері, қошқар мүйіздер, өсімдіктер - бұлардың барлығы құнарлылық пен өмірдің жаңаруының нышаны.
Қазақстандағы марилер
Марилер Қазақстанға негізінен өткен ғасырдың орта шенінен бастап, нарықтық қарым-қатынастарға байланысты көші-қон үрдістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы марилердің саны:
Дереккөздер
Санат: Ресей халықтары
Кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа объектілерді орналастыруды, жобалауды, салуды және іске қосуды келісу
Кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа объектілерді орналастыруды, жобалауды, салуды және іске қосуды келісу — судың жай-күйіне әсер ететін кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа объектілерді орналастыру, жобалау, салу және іске косу шарттары табиғатты қорғайтын, су ресурстарын басқаратын мемлекеттік органдармен, жергілікті атқарушы органдармен, сондай-ак жер қойнауын, балық қорларын, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғауды, санитарлық және мал дөрігерлік қадағалауды жүзеге асырушы органдармен келісу.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Трансгрестік астасу
ТРАНСГРЕСТІК АСТАСУ, трансгрессиялық жатыс – теңіздің құрлықты басуы кезіндегі қалыптасқан шөгінді тау жыныстарының қабаттасып жатуы. Трансгрестік астасуда жоғарғы жас тау жыныстарының қабаттары бұрын жиналған базальдтық горизонттарға қарағанда молырақ тарайды. Базальдтық горизонттар өздерінен көне тау жыныстары бетінде стратигрлік үзіліс арқылы орналасады. Мұндай үзіліс осы аймақта біраз уақыт құрлық болғанын, кейін оның теңіз астына кеткенін көрсетеді. Стратигрлік шалыстық кейде бұрыш шалыстығымен ұштасады. Трансгрестік астасуды анықтау палеогеографиялық зерттеулерде және жер қыртысын тербеуші қозғалыстар тарихын түсінуде ерекше орын алады.
Сілтеме
Санат:Геология
Калинин мұзбасуы
Калинин мұзбасуы (Калинин, қазіргі Тверь қаласы бойынша) — Шығыс Еуропа жазығындағы бірінші соңғы төрттік мұзбасуы. Польшадағы — Варшава, Висла мұзбасуларына сәйкес келеді.
Томанның үйі
Томанның үйі – 19 – 20 ғасырлардан сақталған сәулеттік ескерткіш. Шикі кірпіштен тұрғызылған, сырты сыланған, әктелген, төбесі темірмен жабылған, ауланың ішіне қарай кейін қосымша салынған бөлмелері бар. Архитектуралық тұрғыдан 20 ғасырдың басына тән классикалық дәстүрлердің элементтері пайдаланылған. Бір қабатты, тікбұрышты, Желтоқсан көшесінің бойымен созыла орналасқан, телімі шойын қоршаумен қоршалған. Қайта құру мен жөндеу жұмыстары (1996 – 1997) үйдің алдыңғы жағын бірсыпыра өзгеріске ұшыратты. Үйдің ішкі ұзын қабырғасы оны екі бөлікке бөліп тұр, оның бірі алдыңғы кіреберіске, екіншісі аулаға бастайды. Салтанатты үлкен бөлмесі де кең аспалы қуыстар арқылы екіге бөлінген. ''Г. Камалова''
Дереккөздер
Санат:Сәулет өнері Санат:Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштері
Бейнені компьютерлік өңдеу
Бейнені компьютерлік өңдеу – бұнын саласында қалыптасқан бағдарламалар көптеп саналады. Солардың ішінде кең тарап, дүниежүзілік стандартқа айналған Adobe Premiere бағдарламасы. Ол компьютерлік сызықтық емес монтаж жасаудың барлық операцияларын жүзеге асырады.
Бейнекамерадан компьютерге жазып, тұтас фильмді әр кадрына дейін жіліктеп бөліп қарап шығуға, оның кез келген тұстарын кесіп алып тастауға, болмаса өзгертуге болады, әртүрлі арнайы эффектілер қосылады, титр жасалады, сюжеттер арасындағы терезелер мен ауысымдар койылады, дыбыспен үйлестіріледі, болмаса музыкамен көркемделеді және басқа да дайын өнім жинақтауға дейінгі барлық міндеттерді атқаруға қабілетті аса қуатты құрал.
Бірнеше фильм сюжеттерін қосу, әртүрлі айқындылығын шегін кою, күрделі өзгерістер мен алмасулар жасау да компьютер маманының біліктілігіне қарай жүзеге асады. Сандық форматтағы түсіретін камераларының қатары өскендігіне байланысты ол қатар шағын студия жағдайында кең колданылудауылы Adobe After Effects бағдарламасы сызықтық емес монтажды толықтырып, кері шағылыстыру, бейнелеу айқындылық сияқты күрделі эффектілермен танылған бағдарламалау.
EBay
thumb|right|260px|eBay North First Street satellite office campus (home to [[PayPal)]] eBay — желі сауда жүйесі.
eBay Inc. (ибэ́й деп айтылады) — интернет-дүкендер мен интернет-аукциондар аумағында өз қызметтерін ұсынатын америкалық компания. eBay.com веб-сайтын, кейбір мемлекеттердегі оның жергілікті нұсқасын және eBay Enterprise компаниясын басқарады. 1995 жылы 4 қыркүйекте  Сан-Хоседе (Калифорния штаты) Пьер Омидьяр бағдарламашысы AuctionWeb атты өзінің жеке веб-сайтының бір бөлігі ретінде онлайн аукцион жасап шығарды.
Тарихы
eBay құрылу мақсаты Пьер қалыңдығы басқа да коллекция жинаушылармен PEZ ойыншық-мөлшерлеуіштермен алмасуға мүмкіндігі болуы үшін болған деген белгілі уақиға 1997 жылы жұртшылықпен байланыс жұыстары бойынша компания менеджерімен ойлап табылды, кейін ол компанияның өзімен расталды. AuctionWeb-тегі ең бірінші сатылған зат- 13,83 долларға сатылған Омидьярдың бұзылған лазерлі сілтеу таяқшасы. Сатып алушымен байланыс орнатып, Пьер сатып алушыдан: «лазерлі сілтеуші таяқша бұзылғаны екенін білесіз бе?» деп сұрап білді. Жауап хатында сатып алушы былай түсіндірді: «Мен бұзылған лазерлі сілтеуші таяқшаларды жинақтаймын». AuctionWeb алғашында толығымен тегін болатын, кейін бірте-бірте сатушылар мен сатып алушыларды жұмылдыра бастады. 1995 жылдың соңына қарай сайтта мыңдаған аукциондар өткен болатын. 1995 жылдың соңында Пьер Омидьяр eBay аукционына аукционның жұмысының принциптерін анықтайтын және қазіргі уақытқа дейін әрекет ететін базалық құндылықтар орнатты : Компания бүгінгі атауын 1997 жылдың қыркүйегінде иеленді. Ең басында Омидьяр Echo Bay Technology Group консалтингтік компаниясымен байланысын сақтап қалу үшін сайтты  Echo Bay Technology Group деп атағысы келді. Алайда  EchoBay.com домендік атауды Echo Bay Mines алтын қазатын компанияның қолында еді және атауы eBay.com деп қысқартылды. Кейінгі жылдары eBay «бүргелі нарықтың» сипатты белгілеріне ие «С2С» сауда алаңынан жеке және де заңды тұлғалар қолданатын «B2C» платформасына дейін  дамып кетті.
Бизнес-моделі
eBay-дың негізгі идеясы кез-келген тауарларды сату үшін саудагерлерге интернет-платформа беруде негізделген. eBay фирмасының өзі сатушы мен сатып алушы арасындағы сауда-саттық келісіміне отыру кезінде тек делдал ретінде шығады. Тауардың төлемі және оның жеткізілімі eBay фирмасының қатысынсыз жүреді.Платформаны пайдаланғаны үшін сатушылар сауданың бағасынан түскен пайыздардан және лотты ұсынғаны үшін алынған жинақтан жиналған төлемін төлейді. eBay табысы осы платформа арқылы жасалған сауданың көлемінен тікелей байланысты онда жеткілікті түрде либералды шарттар орындалады. Сатылымға eBay филиалы тіркелген, заңына қайшы келмейтін және қара тізімге енбеген мемлекеттің кез -келген тауарлар және қызметтері рұқсат етілген.
Сатылым кезінде сатушының үш модельдің біреуін таңдауға мүмкіндігі бар: Сатылымның бұл тәсілі eBay үлкен табыс алып келді.Сатушы лоттың бастапқы бағасын ,сатылымның басталу уақықытын және олардың ұзақтығын тағайындайды. Барлық сатып алушылар кез-келген уақытта сол лотқа белгілі бір мөлшерлемені қоя алады, алайда мөлшерлеме басқа да потенциалды сатып алушылармен өзгертіле алады. Белсенді мөлшерлемелер қарауға кез-келген уақытта ашық. Аяқталуына жақын қалған кезде мөлшерлеме көлемі ең үлкен болған аукцион қатысушысы тауарды сатып алуға құқылы болады.Сатып алудың бағасы максималды мөдшерлемеге емес, мөлшерлеменің көлеміне тәуелді көлемі бойынша бір инкрементке артық болады (мысалы, $500-ден $999,99-ге дейін мөлшерлемеде $10 ). Осылайша eBay екінші баға аукционын жүзеге асырады. Сатушы өз тауарын алдын-ала бекітілген бағасы бойынша (Buy It Now) белгілі бір уақытқа дейін(сауданың соңына шейін) ұсынады. Тауарды сатып алуға көрсетілген баға бойынша тауарды сатып алуға келіскен сатып алушы құқылы болады.Сатылымның бағасын бекітілген және аукционнан болған бағаларды сәйкестендіруге болады. Сатушы сол тұлғаның лоттары енгізілетін, eBay веб-сайтының бөлігінде көрсетілетін уақытқа байланысты шектеусіз хабарландыру жасайды. eBay Shop деп аталатын бөлімдерінде сатушы әрекет ету уақытының көрсетпей-ақ  хабарландыру жасай алады. Қосымша осы бөлімде қазіргі уақытта аукционнан сатылатын немесе бекітілген бағасы бойынша осы сатушының тауарлары көрсетіледі. Компанияның осы бизнес-стратегиясы  — халықаралық сатылым санының өсуінен болған табыстың көбеюі. eBay қазіргі уақытта 20-дан артық мемлекеттер жұмыс жасайды, соның ішінде Қытай және Индия. eBay-дың ене алмаған жалғыз мемлекеті-Япония, себебі онда онлайн-аукцион нарығында монопольді түрде Yahoo компаниясы үлкен басымдылыққа ие. eBay Developers Program-да тіркелген БЖ жасаушылары eBay API аукционмен өзара байланысты қамтамасыз ете отырып, өзінің бағдарламаларында пайдалана алады.
Бизнес-модель тиімділігінің себептері.
Сілттемелер
Санат:Технология компаниялары Санат:Алфавит бойынша компаниялар * Санат:Интернет
Ле-Вивье
Ле-Вивье (Le Vivier) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,90 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66234, пошта индексі — 66730.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 91 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Баспа үйі
Баспа үйі редакциялық дайындықты немесе баспа өнімінің түрлі түрлерін: кітап, кітапша, газет, журнал дайындауды және жарыққа шығаруды іс жүзіне асырады. Жарғысына сай жарнамалаумен, қызметтің ақпараттық т.б. түрлерімен айналыса алады.
Ескендір Оразұлы Жанайдаров
Ескендір Оразұлы Жанайдаров (19 тамыз 1958 жылы туған, Алматы қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1995).
Баспа үйі
Дереккөздер
Санат:Баспа ісі
Ескендір Оразұлы Жанайдаров
Дереккөздер
Санат:19 тамызда туғандар Санат:1958 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан заңгерлері Санат:Заң ғылымдарының докторлары
Ле-Тиель-Отон
Ле-Тиель-Отон (Le Tilleul-Othon) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27642, пошта индексі — 27170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 388 адамды құрады. Халық тығыздығы — 82,91 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Игілік Қожыбаев
Игілік Қожыбаев (1927-2003, Атырау облысы). ФЗО мектебін (1943), Атырау политехникумын (1949), Мәскеу мұнай институтын (1962) бітірген. Таңатар, Досмұхамбет, Прорва кенорындарын тұңғыш ашушы. 1944-1954 жылдары - Мақат МАБ мұнай өндіру операторы. 1954-1958 жылдары - «Қазмұнайгазбарлау» тресі Қасқырбұлақ, Тақырбұлақ, Қызылқұдық, Даңғар және Таңатар мұнай барлау партияларында техник, аға геолог. 1958-1966 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің ірілендірілген Комсомол мұнай кәсіпшілігі мен Прорва бұрғылау кеңсесінде бас геолог. 1966-1968 жылдары - «Маңғышлақмұнайгазбарлау» тресі партия комитетінің хатшысы. 1968-1976 жылдары-Жаңаөзен аудандық партия комитетінің хатшысы, Ералы аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1976-1988 жылдары - Балықшы барлау бұрғылау басқармасында бас геолог, бастықтың орынбасары. Үш кітаптың авторы: «Мұнайлы Ембі - Қарашіңгілден Теңізге дейін», «Өмір жолы - өнеге», «Тасыған тасқын».
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Мақсұт Ыбырайұлы Байсейітов
Мақсұт Байсейітов (1927-1972) Қарағанды облысының бұрынғы Тельман ауданына қарасты Елтай ауылында туған. Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан. Қарағанды мемлекеттік оқытушылар институтының тіл және әдебиет фа-культетін тамамдайды. Ол еңбекке жастай араласады. Қарағанды шахтасында істейді. Кейін Қарағанды облыстық радио комитетіне, телевидениесінде редактор, облыстық газетте әдеби қызметкер болған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары Санат:Қарағанды облысы Санат:1927 жылы туғандар
Тегістелу беттері
Тегістелу беттері – жер бетінің тегістеліп, бірдейленген бедерлі көтеріңкі телімдерінің жалпы атауы. Платформалық және қатпарлы аймақтарда тектоникалық әрекеттің бәсеңдеуі және ұзақ уақыт бойы экзогендік (денудациялық және денудациялық-аккумуляциялық) процестердің эндогендік процестерден басым болуы кездерінде алғашқы тілімденген бедердің тегістелуі нәтижесінде қалыптасады. Т.б. Тянь-Шань, Саян және т.б. таулы атыраптарда дамыған.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Тегеурін моренасы, тегеуріндік морена
Тегеурін моренасы, тегеуріндік морена - гляциодислокация (мұздық тегеуріндерінің) нәтижесінде пайда болған және әр түрлі генезистегі (көбінесе мұздықтық және флювиогляциалдық) борпылдақ шөгінділерден түзілген, доға немесе белес тәрізді қырқалар; түпкі тау жыныстарының бөлшектерін де қамтиды. Көптеген Тегеурін моренасы едәуір биіктігімен және құрайтын материалдарында (сығылу құрылымы, қабыршақты жылжу) қарқынды бұзылуымен ерекшеленеді. Әдетте, мұздықтың біткен жерінде қалыптасады. Тегеурін моренасы көбінесе лүпілдек мұздықтарға тән келеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
IC 2857
IC 2857 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35320, UGC 6475, MCG 2-29-33, ZWG 67.85, FGC 1253.
Сыртқы сілтемелер
IC 2857 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Литий
thumb|солға|100px|Литий Lі
Литий (лат. Lіthіum, ежелгі грек. λίθος – тас; Li) — элементтердің периодтық жүйесінің І топ элементі, атомдық нөмері 3, атомдық массасы 6,941, сілтілік металдарға жатады. Жер қыртысындағы массалары бойынша мөлшері 6,5 x10–3%. Ол барлық қосылыстарында бір валентті. Литий күміс сияқты жылтыр.
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер
Кристал Фолс (Мичиган)
Кристал Фолс (Crystal Falls) — Мичиган штатының Iron округіне жататын АҚШ қаласы.
Дискус
Дискус (Symphysodon) – цихлид тұқымдасына жататын балық түрі. Табиғатта Амазонканың өзен, көлдерінде өмір сүреді. Дөңгелек, ондаған жолақты және жолақсыз болып келеді. Дискустардың тұрқы 20 см. жетеді. Жыныстық диформизм белгілері айрықша байқалмайды.
Кристал Фолс (Мичиган)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Дискус
Түрлері
2006 жылы Швед ғалымдары (Ready et al., 2006. Journal of Fish Biology 69 (Supplement B): 200—211) үш түрге бөліп топтастыруды ұсынған:
Аквариумда балық бағу
Дискус аквариумдағы ең әдемі балықтардың бірі. Дискустар аквариумдық балықшылықта өте танымал. Еуропаға дискустар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әкелінген. Еуропалық аквариумшылар арасында 1921 жылдан бастап кең тарала бастады. Алғаш рет 1933 жылы Германияда аквариум жағдайында дискустардан ұрпақ алынған.
Санат:Алабұғатәрізділер Санат:Аквариум балықтары
Хакім
Орта ғасырларда «хакім» атауы даулы мәселені шешуші тәуелсіз төреші мағынасында қолданылды. Абайдың отыз сегізінші қара сөзінде хакім ұғымын жан-жақты талдағандықтан, қазақ Философиясында хакім ізгілікті ғұлама адамның сипаты ретінде анықталады. Абай адам бойындағы ізгі қасиеттер — әділеттілік, шапағаттылық, ғылымды сүю болса, бұлар алдымен пайғамбарларға әулиелерге, хакімдерге және кәміл мұсылмандарға тән деп біледі. Құдайға құл болуды және ізгі қасиеттерді өз бойынан табуды пайғамбарлар өзгелерге үйретсе, солардың ішінде әулие мен Хакімге тән қасиеттердің өзіндік ерекшеліктері мен ортақтығы бар. Мәселен, әулиелер хаққа ғашықтықпен бұл дүниелік мақсаттан баз кешіп, ақиреттік мақсатты көздесе, хакім ғылымның бұл дүниедегі пайдасына көп көңіл бөлді. Бұл екеуі де адалдықты, ғылымды, мейірім шапағатты сүйетіндіктен, адамзатқа қызмет жасауда өз нәпсілерін пида қылып, шындықты тауып, осыдан ләззаттанады. Хакім ақиқатқа ізденіспен, ой-пікірмен жетсе, әулие сенімінің бекемдігімен, иман қуатының кәмелеттігімен жетеді, сондықтан Абай «Әрбір ғалым — хакім емес, әрбір хакім — ғалым» — деп түйіндейді. Абай түсінігінде хакім мұсылман сенімінде болсын, өзге дін өкілі болса да адамға қызмет етуді мақсат етіп еңбектенетіндігімен өнегелі.
Дереккөздер
Санат:Гебернаторлық дәрежелер Санат:Үкімет басшылары Санат:Елбасылар Санат:Ұлттық және ұлыстық көшбасшылық дәрежелер Санат:Араб құрметті атақтары Санат:Исламдық құрмет
Люсьен Лоран
Люсьен Лоран (Lucien Laurent; 10 желтоқсан 1907, Сен-Мор-де-Фоссе, Париж — 11 сәуір 2005, Безансон) — француз футболшысы, жартылай қорғаушы, әлем чемпионаттары тарихындағы тұңғыш голдың авторы ретінде танымал.
Карьерасы
1921-1930 жылдары "Серкль Атлетик" клубында ойнап жүріп "Сошоға" ауысты. Әлем чемпионатына бару үшін құрамаға "Сошоның" сапынан шақырылды. 1930 жылы 13 шілдеде әлем біріншілігінің беташар матчында Франция — Мексика құрамалары ойнады. 19-минутта Лоран есеп ашып, әлем чемпионаттары тарихындағы бірінші голдың авторы атанды.
Бұл ойында Франция 4:1 есебімен жеңіске жетті. Бірақ кейінгі екі ойында ұтылып, жартылай финалға шыға алмады.
Лоран тек француз клубтарында ғана ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш жыл тұтқында отырды. Соғыстан кейін азырақ уақыт "Безансон" сапында доп тепті де, сол қалада орнығып қалды.
Бапкерлік ғұмырында біаз уақыт "Безансонды" жаттықтырды.
2005 жылы 11 сәуірде 98 жасқа қараған шағында қайтыс болды.
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сошо ФК ойыншылары
Цинь империясы
Цинь империясы, Чинь (Шың) патшалығы (1644 — 1911) — Қытайдағы маньчжурлар әулеті билеген соңғы патшалық. Билеуші Нурцахи (Нұрхаш) (1559 — 1626) 16 ғ-дың аяғында Солт.-Шығыс Қытайда тұратын көшпелі маньчжур тайпаларын біріктіріп, Мин империясына қарсы күрес бастады. Ол 1616 ж. Хатула деген жерде “Да чжин” (“Ұлы алтын”, тарихта оны “Ху чжин — Соңғы чжин” деп атаған) мемлекетінің құрылғанын жариялады.
Сыртқы саясат
Цинь империясы шет елдермен, әсіресе, еур. мемлекеттермен “жабық есік” саясатын жүргізіп, империя аумағын сыртқы шабуылдардан қорғауды күшейтті.
Апиын соғысы
thumb|right|200px|Апиын соғыстың алғашқы жүрiсi 1840 — 42 ж. Қытай мен Ұлыбритания арасында болған “апиын соғысы” екіншісінің жеңісімен аяқталды. Цинь империясы Нанкин келісіміне қол қойып, еур. державаларға тәуелділікке түсуге мәжбүр болды. Маньчжурлардың билігі мен шетелдіктердің үстемдігіне қарсы болған тайпиндер көтерілісі (1850 — 66) Цинь империясын одан әрі әлсіретті.
Апиын соғыстары екі негізгі қақтығысты қамтиды:
Бірінші апиын соғысы
Бірінші апиын соғысы Ұлыбритания мен Цин империясы арасында жүргізілді. Ұлыбритания екі мемлекет арасындағы Қытайға тиімді болған сауда теңгерімін тоқтату мақсатымен Цин империясына соғыс жариялады. Коулунда 1839 жылдың 4 сәуірінде орын алған теңіз қақтығысы Ұлыбританияның 1840 жылдың қыркүйегінде соғыс жариялауымен аяқталды. Бұл соғысты Америка Құрама Штаттарының президенті қолдады. Ұлыбритания жағынан соғысқа 40 кеме мен 4000 сарбаз қатысты. Қытайдың 880 мың әскері елдің аумағында бытыраңқы орналасуымен қоса тәжірибесіз болды.
Екінші апиын соғысы
Қырым соғысынан кейін 1856 жылдың қазан айында Ұлыбритания Қытайға қарсы жаңа жорығын бастады. 1857 жылы Кантон қаласын біріккен ағылшын-француз әскері қоршауға алды. Ұытай үкіметі кіріптарлық шаттарды қабылдамағандықтан, қала толығымен қиратылды. 1860 жылғы шешуші шайқаста ағылшын-француз әскері маньчжур-моңғол әскерін талқандап, Пекинге қауіп төндіре бастады.
Жапондық-қытай соғыс
thumb|right|200px|Шайқас 19 ғ-дың 2-жартысынан бастап Қытай еур. мемлекеттер (Ұлыбритания, Франция, Ресей, Германия) мен Жапонияның үлес алуда өзара бәсекеге түскен жартылай отарына айнала бастады. Бірте-бірте билеуші топтардың арасында шетелдік үлгідегі өнеркәсіп құруды жақтайтын “Яну пай” тобы пайда болды. Қытайдың ұлттық буржуазиясы дүниеге келді. Қоғамды жаңарту, саяси жүйеге өзгерістер енгізуді талап ету қозғалысы күшейді. Цинь империясының Франциямен (1884 — 85) және Жапониямен (1894 — 95) болған соғыста ауыр жеңіліске ұшырауы ұлттық дағдарысты тереңдете түсті.Сун Ятсен басқарған саяси қайраткерлер маньчжурлардың билігін халықтық республика құрумен алмастыруды ұсынды.
Ихэтуаньдер көтерілісі
Ихэтуаньдер көтерілісі мен оны басып-жаншу үшін сегіз мемлекет әскерлерінің Пекинге жасаған шабуылы Цинь империясын мүлдем дәрменсіз күйге түсірді. 1911 ж. жазда Учань қ-нда Сун Ятсеннің басшылығымен басталған көтеріліс бүкіл халықтық қолдауға ие болып, жеңіске жетті. Цинь империясы билігі жойылды. Желтоқсан айында Нанкин қ-нда Қытай Республикасы жарияланып, Сун Ятсен басқарған Уақытша үкімет құрылды.
Сiлтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
Санат:Империялар Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер
Карл Маркс
Карл Генрих Маркс (Karl Heinrich Marx; 5 мамыр 1818 жыл, Трир – 14 наурыз 1883 жыл, Лондон) — XIX-шы ғасырдағы немістің экономист ғалымы, саяси экономист, төңкерісші, философ, саясаттанушы, әлеуметтанушы, тарихшы, ғылыми коммунизм теориясының іргетасын қалаушы.
NGC 6903
NGC 6903 — Ешкімүйіз шоқжұлдызында орналасқан E/SB0 типті галактика.
Карл Маркс
Британдық "The Penguin Dictionary of Sociology" сөздігі Mаркстің еңбегі әлеуметтанудың дамуы үшін маңызды болып табылатын бес саланы көрсетеді:
Итпен аң аулау
Саятшылықтың ішінде иттерді қолға ұстап үйретуді халық салбурын өнеріне жатқызған. Салбурын – ерте заманнан қалыптасқан қасиетті ұлттық мұра.Салбурынға шығу кезінде ойын-сауық құрып, мереке-думан жасаған. Саятшылар қыстыгүні топтасып тағалаған ат, жылы киім, баптап қолға үйретілген құмай тазы иттерімен қараша айынан бастап, ақпанның аяғына дейін 3 – 4 айға аң аулауға, қансонарға шыққан.Адам енді-енді тіршілік ете бастағанда жан-жануардың ішінен өзіне бірінші серік еткені ит екен. Ол – адамның досы, жанашыры, көмекшісі. Халқымыз асырайтын иттерін тұқымы жағынан дүрегей жəне тазы деп екіге бөлген. Дүрегей иттер үй маңайын, малдарды күзетеді. Олардың ішінен қасқырмен алыса кетсе, алқымынан алатын бөрібасарлар сияқты тайыншадай төбеттер шыққан. Олар түгіне қарай тықыр, сабалақ, жарғақ құлақ, дүрегей түкті, ал сүйек бітіміне қарай ірі сүйектілер болып жіктелген.Аңға салатын итін қазақтар тазы деп атайды. Тазы – орташа ғана бойы бар жүйрік ит. Ол қораға, адамға үрмейді. Суыққа шыдамсыз. Сондықтан қысты күндері үйде ұстайды. Жүні тықыр, сирақты, түстері өскен ортасына бейімді болады. Дала тазысының кеудесі мен бөксесінің биіктігі бірдей, өте шапшаң, сүйегі жеңіл, нəзік келеді. Сондықтан да оны ши тазы деп атайды. Таулы жердің тазысының кеуде жағынан бөксе жағы биіктеу, аяғы сіңірлі, мықты, мойыны ұзын əрі жуандау болады. Əдетте, олар – ашу шақырмайтын байсалды жануар, ал ашу шақырса аянбайтын жыртқыш. Өте ашулы кезінде тайсалмай қасқырға түседі. Аң аулауға шыққанда аңшының дыбыссыз жасаған бүкіл қозғалы сын бақылап, өте естілік көрсетеді. Аңшы бармаған немесе аң шы ескермей кеткен түкпір-түкпірдің бəрін өзі сүзеді. Тəжірибелі аңшы тазыны өте семіртпей не арытпай ұстайды. Құмай əрі жүйрік, əрі алғыр тазы ұғымында қолданылады. Иттің ең жүйрік, ең шалымды түрі құмай. Жүйрік, алғыр тазыларды «құстай ұшады» деп мақтап, қыран құс – құмайға теңеген, содан «құмай, құмай тазы» дейтін атау қалыптасқан. Қазақ аңызында «Ілуде бір италақаз жұмыртқасынан пайда болған ерекше тазының бір түрі» делінеді. Қазақтар жақсы көрген жүйрік тазысын «құстан жаратылған құмай» деп бағалаған.
Карл Маркс
Жалпы мәліметтер
Фридрих Энгельспен бірге бірқатар еңбек, алғашқы коммунистік ұйымдардың бағдарламалық құжаттарын жасаған. Маркс пен Фридрих Энгельс тәрбие мен білімді фундаментальді қоғамдық саяси проблема ретінде қараған. Халықаралық жұмысшылар ұйымдарының басты саяси талаптары катарында Маркс балалардың барлығының қоғамдық және тегін білім алуын қойды, балалар мен жасөспірімдердің еңбегіне, егер ол біліммен байланысты болмаса, заңды түрде тыйым салыну талабын құрастырды.
NGC 6903
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Карл Маркс
Жалпы мәліметтер
Маркс дүниетанымының қалыптасуына француз және неміс ағартушыларының, сондай-ақ XVIII-ші ғасырдың аяғы мен XIX-шы ғасырдың басындағы қиялшыл социалистердің идеялары ықпал етті. 1835—1841 жылдары Бонн, кейіннен Берлин университетінің заң факультетінде білім алды. 1842 жылы «Рейн» газетінде редактор болды. 1843 жыл Парижге кетіп, социалистік қозғалыс өкілдерімен танысты. 1844 жылы Фридрих Энгельспен кездесті, ол Маркстың ең жақын серігіне айналды. 1845 жылы Брюссельге көшіп келіп, 1848—1849 жылдары Еуропада өткен төңкерісшіл қозғалысқа белсене араласты.
Итпен аң аулау
Дереккөздер
«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Карл Маркс
Жалпы мәліметтер
«Коммунистер одағы »халықаралық ұйымына мүше болып, 1848 жылы Энгельс екеуі осы ұйымның «Коммунистік партияның манифесі» атты бағдарламасын жазып шықты. 1848 ж. маусым — 1849 ж. мамыр айларында Кёльн қаласында Энгельс екеуі «Жаңа Рейн газетін» шығарды (Маркс бас редактор болды). Еуропадағы төңкерісшілдер талқандалған соң, 1849 жылы Парижге, кейіннен Лондонға көшіп барып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды.
NGC 6903
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Ешкімүйіз (шоқжұлдыз)
Итпен аң аулау
Дереккөздер
Санат:Аңшылық
Карл Маркс
Жалпы мәліметтер
Маркс 1864—1876 жылдары 1-ші Интернационал халықарылық ұйымының негізін қалап, жетекшілік етті. Лондонда тұрған жылдарында ол ғылыми-қоғамдық жұмыстарының барлығын дерлік Энгельстің материалдық көмегі арқасында жасады. 1867 жылы Маркстің ең басты еңбегі “Капиталдың” 1-томы жарыққа шықты. Бірақ ол бұл еңбегін аяқтай алмады. 2, 3-томдары Энгельстің, ал 4-томы Карл Каутскийдің редакциялауымен жарияланды.
Өмірінің соңғы жылдарында жұмысшы партияларын қалыптастыру бағытында еңбек етті. 1940-жылдардың орта тұсынан бастап Маркс капиталистік қоғамды зерттей келе жаңа идеяның негізін қалады (қ. Марксизм). Ол тарихты материалистік тұрғыдан түсіндірді (тарихи материализм), қосымша құн теориясын жасады, пролетариат төңкерістері нәтижесінде капитализмнің сөзсіз құлайтындығы туралы түсінікті қалыптастырды. Маркстың идеялары XIX–XX-ғасырлардағы қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге айтарлықтай әсерін тигізді.
Жеке өмірі
Карл Маркс Женни фон Вестфаленге 1843 жылы үйленген. Олардың некесі Женни фон Вестфаленның қайтыс болуына дейін созылды. Карл Маркстың 7 баласы, соның ішінде қыздары Женни Лонге, Лаура Лафарг және Элеонора Эвелинг болған.
Дереккөздер
Санат:Карл Маркс Санат:XIX ғасыр философтары Санат:Германия философтары Санат:Германия коммунистері Санат:Пруссияда туғандар Санат:Германия экономистері Санат:Марксистер Санат:Материалистер Санат:Германия әлеуметтанушылары
Олнэй (Мэриленд)
Олнэй (Olney) — Мэриленд штатының Montgomery округіне жататын АҚШ қаласы.
Вила-Боа (Барселуш)
Вила-Боа (Барселуш) (Vila Boa (Barcelos)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Олнэй (Мэриленд)
Қала тұрғындарының саны 31438 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-58900.
Вила-Боа (Барселуш)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 640 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,81 км² шамасында. Халық тығыздығы — 906,1 адам/км².