cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сэм Нуйома
Сэмюэль Дэниел Шафиишуна Нуйома, Samuel Daniel Shafiishuna Nujoma (чаще Сэм Нуйома, Sam Nujoma, 12 мамыр 1929 жылы туған, Онганджера, Оңтүстік-батыс Африка) — Намибияның бірінші елбасы (1990 ж.).
1960 ж. ұйымның бірінші президенті болған. Содан кейін көп жылдық ұмтылысынан БҰҰ-ы арқылы Оңтүстік-батыс Африкадан Оңтүстік Африка Республикасына кетуге мәжбүр болды (1966 ж.). Шамамен 30 жыл қуғындалған соң, Оңтүстік-Батыс Африка ұйымы басшылығына БҰҰ бақылауымен өткен сайлауда жеңіске жетті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Намибия президенттері
Сан-Раймунду-ду-Дока-Безерра
Сан-Раймунду-ду-Дока-Безерра (São Raimundo do Doca Bezerra) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Орталық Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Меарин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6511 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 281,225 км² шамасында. Халық тығыздығы — 23,2 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Арал ойысы
Арал ойысы  – Арал теңізі ойпатын және оның солтүстігін, шығысы мен оңтүстік-шығысын алып жатқан мезозой-кайнозой шөгінділерінен құралған тектоник. құрылым; геоморфол. тұрғыдан алғанда солтүстік Қызылқұмға жалғасып жатқан ойпат. Тұран плитасының құрамына енеді. Ауданы 350 мың км² шамасында. Арал ойысының солтүстік-шығысы, Тұран шығысы, оңтүстігі жайпақ жазық, ал Үстіртке жалғасатын батыс жағы тік жарлы болып келеді. Арал ойысы солтігінде Торғай ойысының оңтүстік шетімен, шығысында Аққырқақұм қыратымен, оңтүстігінде төменгі Әмудария мегаантиклиналімен шектеседі. Ойыстың оңтүстік-шығысындағы Бозкөл қырқасы оны шығыс Арал және Тәжіқазған қазаншұңқырларына бөледі. Арал ойысы табанының жоғары бөлігі палеозой мен триас шөгінділерінен түзілген. Оның үстін мезозой мен кайнозойдың қалыңдығы 1800 – 2000 м шөгінді жыныстары (саз, құмтас, әктас, мергель) жауып жатыр. Арал ойысының юра мен бор шөгінділерінде мұнай мен газ, палеоген жыныстарында қоңыр көмір, темір кендері кездеседі, сондай-ақ жер асты суының мол қоры бар.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан географиясы Санат:Арал теңізі
Магниттелудің нольдік қисығы
Нашар магниттелетін заттардың магниттелуі өріс кернеулігімен сызықтық өзгереді. Ферромагнетиктердің магниттелуі күрделі түрде H-қа байланысты. Бастапқы магнит моменті нольге тең ферромагнетиктердін магниттелу қисығы көрсетілген (оны негізгі немесе магниттелудің нольдік қисығы деп атайды). Өріс шамамен бірнеше әрстедке (~100 а/м) жеткенде магниттелу қанығуға жетеді.В = р (H-\-J) екенін ескерелік. Сондықтан қанығуға жетуге сәйкес В шамасы H-қа сызықтық заң бойынша өсе бастайды: В = і0Н-+ const, мұнда const = р0-/қан. Темірдің магниттелу қисығын алған және толық зерттеген орыс ғалымы А. Г. Столетов болды. Ол жасаған магнит индукциясын өлшеудің баллистикалык әдісі қазіргі кезге дейін кең қолдау табуда.
Дереккөздер
Санат:Физика
Қарашек (төбе)
Қарашек – Қарынжарық құмының солтүстік бөлігіндегі төбе.
Географиялық орны
Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Төлеп ауылының солтүстік-батысында 100 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 194 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Солтүстігінде Тұщысайқұдық құдығы мен өзімен аттас Қарашек көлі, шығысында Қарынжарық ойысы, батысында Сарыой қонысы мен Бұрма төбесі бар. Құмды-саздақты аллювийлі жазығында жусан, сораң, т.б. өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Төбелер Санат:Маңғыстау облысы географиясы Санат:Қазақстан төбелері
Сан-Космо-Альбанезе
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 701 адамды құрайды. Халық тығыздығы 50 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 87060.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Меелис Рооба
Меелис Рооба (Meelis Rooba; 20 сәуір 1977, Каарука, Роосна-Аллику, Ярвамаа) — эстон футболшысы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері.
Карьерасы
16 жасында "Норма" сапында Эстония чемпионатындағы алғашқы ойынын өткізді. 1995 жылға дейін "Нормада" ойнап, Эстонияның мықты клубтарының бірі "Флорамен" келісім шарт жасасты. Бірақ 18 жасар ойыншы клубтың негізгі құрамына оныға алмады, бірнеше жылдар бойы түрлі клубтарға жалға берілді. Соған қарамастан "Флора" сапында үш рет Эстония чемпионы атанып, 124 ойында алаңға шығып үлгерді.
2004 жылы "Флорадан" біржола кеткен соң не бары 27 жасында кәсіпқой карьерасын аяқтады да, Эстонияның төменгі лигаларындағы әуесқой клубтарда доп тепті.
2008 жылы бапкерлік жұмысын "Пайде" командасында көмекші-жаттықтырушы болудан бастады. Екі жылдан соң бас бапкер боп тағайындалды да, бұл қызметті 2016 жылға дейін атқарды.
Ұлттық құрамада
1996 жылы 7 шілдеде Эстония құрамасы сапында тұңғыш кездесуін Латвияға қарсы өткізді. 2004 жылға дейінгі аралықта 50 рет алаңға шығып, төрт голдың авторы атанды. Төрт голдың біреуін 2002 жылы 7 шілдеде Алматыда Қазақстан құрамасының қақпасына енгізіп, есепті теңестірді — 1:1.
Басқа да фактілер
Туған інісі Урмас Рооба да (1978 ж.) футболшы, Эстония құрамасы сапында 70-тен аса ойында алаңға шыққан.
Сілтемелер
Санат:20 сәуірде туғандар Санат:Эстония футболшылары Санат:Эстония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Эстония футбол жаттықтырушылары Санат:Норма ФК ойыншылары Санат:Флора ФК ойыншылары Санат:Лелле ФК ойыншылары Санат:Пайде ФК ойыншылары Санат:Пайде ФК жаттықтырушылары
Оқжатар
Оқжатар(магазин) — атыс қаруындағы патрондар орналасатын және оны ұңғыға жіберу алдында айдауыш сызығына жылжытатын арнайы құрылғы. Оқжатардың пайда болуы қарудың ату жылдамдығын айтарлықтай көтерді. Оқжатар атыс қаруының әр түрлі калибрлерінде, сондай-ақ кіші калибрлі зениттік автоматты зеңбіректерде кенінен пайдаланылады. Олар қарумен біріктіру орны мен байланысу сипатына, олардағы патрондардың пішіні мен орналасу тәртібіне қарай жіктеледі. Қарумен біріктіру орнына байланысты мынадай типтері бар: ұңғыастылық, дүмбілік, орталық (қарудың орталық бөлігінде ұңғы ойығының касында орналасқан). Ең көп тарағаны орталық оқжатарлар. Байланысу сипатына байланысты оқжатар ауыстырылатын, ауыстырылмайтын және әмбебап болып бөлінеді. Оларды тез жабдықтау үшін арнайы оқтізерлер пайдаланылады. Қазіргі оқжатар: пішініне қарай — дискілі, барабанды және қорапты; патрондардың орналасу тәртібіне қарай — бір қатарлы және көп қатарлы болып бөлінеді. Автоматты қарудағы патронды оқжатарлық жіберу автоматты емес қарулардан алынған. Ресейде бірінші рет оқжатарды 19 ғ-дың 80 жылдары С.И.Мосин жасаған және ол өзі жасаған винтовкада қолданып көрген.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Шойындыкөл
Елді мекен:
Көл:
Ондық тобы
Ондық тобы - үкіметаралық ұйым. АҚШ, Канада, Жапония, Бельгия, Франция, Германия, Италия, Нидерланд, Швеция және Англия үкіметаралық келісімнің негізінде 1961 жылы Парижде құрылды.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану
Плугурвес
Плугурвес (Plougourvest) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Морле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,07 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29193, пошта индексі — 29400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1297 адамды құрады. Халық тығыздығы — 92,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Арал-Сарыбұлақ су құбыры
Арал-Сарыбұлақ су құбыры — Қызылорда облысы Қазалы, Арал аудандары халқын ауыз сумен қамтамасыз етуге арналған.
Дереккөздер
Санат:Қазалы ауданы географиясы Санат:Арал ауданы географиясы Санат:Қазақстан су құбырлары Санат:1985 жылы соғылған ғимараттар мен құрылыстар
Юрий Павлов
Юрий Владимирович Павлов (5 қазан 1950, Ленинград) - ресей театр мен киноның актері. Кино тарихы туралы 100-ден астам мақалалардың авторы.
Биографиясы
1976 жылы Ленинград мемлекеттік театр және музыка институтін бітірді. Ол «Ленкинопрокате» жарнама бөлімінді редактор болып жұмыс істеді. 1977 жылдан 1983 жылға дейін «Кино и время» және «Для тех, кто любит кино» тележарнамалардың авторы мен жүргізушісі болды. 1981 жылы НИО ЛГИТМИК аспирантурасын бітірді.
1984 жылы «Ленфильмнің» редакторы болып жұмыс істеді. «Порох», «Письма мёртвого человека» және «Фонтан» фильмдерінің редакторы. 1989 жылы - басты редактор, «Советский экран» Ленинград журналдарының жазушысы. 1992 жылы «Сотворение Адама» фильмінің кинорежиссурасына дебютке шықты. 90-шы жылдары Петербург сатира театрында жұмыс істеген. Сол жерде 1999 жылы «Будьте здоровы!» қойылымын қойды. 1997 жылы Юрий Павлов «Қазіргі фильм» курсын Санкт-Петербург кино мен телевидиние университетінде оқықан.
Отбасылық жағдайы
Әйелі - Ирина Павлова, киносыншы.
Жазған кітаптары
«Аранович» кітабының автор-жазушысы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1950 жылы туғандар Санат:Ресей кинорежиссёрлері
Клайнвизендорф
Клайнвизендорф (Kleinwiesendorf) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Тульн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2894 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 43.32 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — TU, ресми идентификациялық коды — 3 21 10.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Отто (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Андрей Николаевич Кононов
Андрей Николаевич Кононов(27 қазан, 1906, Санкт-Петербург – 30 қазан, 1986, Санкт-Петербург) – Ресей түркітанушысы, филология ғылымдарының докторы (1948), Санкт-Петербург (Ленинград) универститетінің профессоры (1950), КСРО ғылым академиясының академигі (1974).
Дереккөздер
Санат:27 қазанда туғандар Санат:1906 жылы туғандар Санат:Санкт-Петербургте туғандар Санат:30 қазанда қайтыс болғандар Санат:1986 жылы қайтыс болғандар Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Ресей филологтары Санат:Ресей ғалымдары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері Санат:КСРО тілтанушылары Санат:КСРО шығыстанушылары Санат:Түркітанушылар
Матюй-Яха
Матюй-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вэнуй-Еуо өзенінің сол жағалауынан 114 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 132 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь кірмесі су алабының батыс бөлігіндегі өзендер. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Эбергётцен
Эбергётцен (Ebergötzen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Гёттинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1788 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 52 008. Муниципалитеттің басшысы — Вилли Бере.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
NGC 5028
NGC 5028 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан E6 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1882 жылы 12 мамырда астроном Вильгельм Темпель ашқан болатын және NGC каталогында 5028 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 45976, MCG -2-34-11, NPM1G -12.0448.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Анте (Нор)
Анте (Hantay) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Лилль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,09 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1044 адамды құрады. Халық тығыздығы — 499,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Сафаргүл
Сафаргүл — Башқұртстанның Белорет ауданындағы ауыл,     Инзер ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 113 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Флавоноидтар
Флавоноидтар (flavus — сары, осы заттардың көбірек кездесетін түсі) — өсімдіктектес полифенолдардың ірі тобы.
Химиялық тұрғыдан бұларға екі фенилдік сақина мен бір гетероциклдік сақинадан тұратын қаңқада өзара байланысқан 15 көміртегі атомы бар заттар жатады.
Жіктелуі
Флавоноидтарды келесідей жіктеуге болады:
Тарихы
1936 жылы венгр ғалымы Альберт Сент-Дьерди қызыл бұрыштан алынған қосылыстың қан капиллярларына жақсы әсер ететінін жорамалдап, оны P дәрумені деп атауға ұсынды. Бұл атау XX ғасырдың ортасында кең қолданылды, бірақ кейінгі жылдары осы және солтектес қосылыстардың дәрумендерге жатпайтыны анықталды да, оларды флаваноидтар немесе биофлаваноидтар деп атайтын болды.
Табиғатта таралуы
Флавоноидтардың өсімдіктер метаболизміндегі маңызы өте зор, сондықтан олар өсімдіктердің көбінде бар. Көп жағдайда олар гүлдердің және жемістердің түсін қалыптастырады (сары, қызғылт сары, қызыл, күлгін).
Дереккөздер
Санат:Биохимия Санат:Антиоксиданттар
Фарул (футбол клубы)
«Фарул» (FCV Farul Constanţa) — Румынияның Констанца қаласындағы футбол клубы, 1920 жылы құрылған.
Үлттық
Футболдан Румыния чемпионаты
Лига II
Лига III
Румыния кубогы
Халықаралық
Интертото кубогы
Сілтемелер
Санат:Румыния футбол клубтары
Консейсан (Тавира)
Консейсан (Тавира) (Conceição) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Фару округінің құрамына кіреді. Тавира муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алгавре регионына қарасты Алгарве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1446 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 61,18 км² шамасында. Халық тығыздығы — 23,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алгарве провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фару округінің елді мекендері
Эгей өнері
thumb Эгей өнері - Қазіргі заманғы көптеген ғалымдардың пікірінше, Шығыс Жерорта теңізі өңірінде гректер келместен едәуір бұрын түрлі тілде сөйлеген талай дүркін халық өткен. Тіпті, сонау неолиттің алғашқы мәдениеті гүлденген шағында, біздің эрамыздан бұрынғы V—IV мыңжылдықтарда Балқан түбегін, Кіші Азия жағалауы мен Эгей теңізі аралдарын эгейліктер деп аталатын ел мекендеген. Олардың тілінің қазіргі Европаның, Иранның, Үндістанның күллі халқын түгел дерлік қамтитын үндіевропалық тілдердің үлкен семьясымен және эгейліктермен орын алмасқан тайпалар тілдерімен туыстығы жоқ дейтін пікір бар.
Бұл тайпаларға, ең алдымен, кейін Кіші Азия территориясында қоныс теуіп, сонда біздің эрамыздан бұрынғы II мыңжылдықта аса қуатты Хетт патшалығын құрған хетт-лувиялықтар, сондай-ақ гректердің тура алдында ғана өмір сүріп, біздің эрамыздан бұрынғы III мыңжылдықта Грекия құрлықтарын мекендеген пеласгтар кіреді. Тек біздің эрамыздан бұрынғы III мыңжылдықтың аяғында Балқан түбегінің солтүстік аймақтарын алып жатқан грек-ахейліктер қоныс аударған ортаевропалық тайпалардың қысымымен оңтүстікке — орта Грекия мен Пелопоннеске қарай ығысты. Олардың отанына айналған жаңа қоныстың табиғаты қатал да жұтаң еді
Оның территориясының басым бөлігін алқаптармен алмасқан таулар сілемі алып жатқан болатын, тек солтүстігіндегі Фессалия мен қиыр оңтүстігіндегі Пелопоннес түбегінде ғана құнарлы жазық кездесетін. Бұл елді мекендеген грек тайпалары егіншілікпен айналысып, жүзім мен зәйтүн екті, бау өсіріп, тау бөктерінде мал бақты. Олардың тіршілігі ұдайы теңізге тәуелді болды.
Осы мәдениеттің ашылуы — археологияның ең ғажайып жетістіктерінің бірі. Өткен ғасырдың 70-ші жылдарынан бастап ғалымдар жүргізіп жатқан қазба жұмыстарының арқасында Шығыс Жерорта теңізінің бұрын белгісіз болып келген құл иеленуші мемлекеттері анықталды. Кіші Азия жағасынан ұлы грек ақыны Гомер жырлаған аңызға айналған Троя үйінділері, Крит аралынан бай қалалар мен сарайлар, Пелопоннес түбегінен грек билеушілерінің мықты қорғандары табылды. Криттегі Кносс сарайы мен оңтүстік Грекиядағы Пилос сарайынан археологтар құпия жазуы бар жүздеген қыш тақташалар ашты.
Эрвин Куман
Эрвин Куман (Erwin Koeman; 20 қыркүйек 1961 жыл, Зандам, Солтүстік Голландия) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Еуропа чемпионы.
Эгей өнері
Ежелгі Шығыстың көптеген мемлекеттерінде қыш тақташаларға мұндай жазуларды жазатын сарай құснихатшылары еді. Жылдан-жылға эгей өнері тамаша ескерткіштерінің саны артқан сайын Ніл мен Қосөзен алқаптарында аса қсатты құл иеленуші деспотияның сонау асқынған заманында дамыған өркениет ғасырлар түнегінен тұлғалана береді. Ол Балқан түбегінің оңтүстік бөлігін, Эгей теңізі аралдары мен Кіші Азия жағалауын қамтитын. Алайда, оның тарихының көбісі әзірше көмескі. Біздің эрамыздан бұрынғы II мыңжылдықта эгей мәдениетінің аса маңызды орталықтары Крит аралы мен Пелопоннес түбегіндегі Микены болған. Сондықтан да эгей өркениеті көбінесе крит-микены мәдениеті деп аталады.
Эрвин Куман
1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.
Эгей өнері
Грек аңыздары бойынша Крит — ұлы жебеуші, найзағай тәңірі Зевстің туған жері. Ол бұған Финикия патшайымы Европаны әкеліп, одан аралдың болашақ билеушісі Минос туған. Геракл ерліктерінің бірін Критте жасаған, құтырған бұқаға бас үйреткен. Гомер дастандарында «шарап түсті теңіздщ ортасындағы» «әсем де бай, жан-жағын толқындар шайып жатқан» осы аралды халқы қалың, қалалары бай құтты ел ретінде мадақтады. Криттіктердің ата-тегі дәл анықталмаған, бұл проблема ғалымдар арасында әлі күнге қым-қиғаш талас туғызып келеді. Біреулер арал тұрғындарын Жерорта теңізі өңірінің ең байырғы жұрты эгейліктердің жұрағаты деп есептеп, криттіктер сөйлеген және қыш тақташалардағы сызба буынды «А» таңбалы жазуларындағы миной тілін үндіевропалық тілдерге жатқызбайды.
Эрвин Куман
Бапкерлік карьерасында "Валвейк", "Фейенорд", "Утрехт", "Эйндховен" клубтарын және Мажарстан Ұлттық футбол құрамасын жаттықтырды.
Эгей өнері
Біреулер, керісінше, біздің эрамыздан бұрынғы III мыңжылдықтың орта шенінде аралды хетт тіліне жақын тілде, яғни үндіевропалық тілдер семьясына жататын тілде сөйлеген Кіші Азиядан көшіп келушілер қоныстанды деп жорамалдайды. Крит тұрғындары аралдың құнарлы алқаптарын өңдеп, мол өнім алды, бау мен жүзім өсірді. Балық аулап, мал бақты, жолдар тартып, көпірлер мен құбырлар салды, қалалар мен әміршілер сарайларын тұрғызды. Шебер де ер жүрек теңізші криттіктер құрлықтағы Грекиямен және аралдармен, Кіші Азия жағалауларымен, Кипрмен, Сирия патшалықтары және Сицилиямен, Вавилон және Мысырмен, хеттер мемлекетімен, Солтүстік Африкамен сауда және мәдени байланыс жасап тұрды.
Эрвин Куман
Рональд Куманның туған ағасы.
Эгей өнері
Теңіз аралды соғыс пен шапқыншылықтан қорғады. Крит Жерорта теңізінің қызу сауда жолдарының тоғысқан торабында жатқандықтан, жағаға жақын аса ірі Кносс, Фест және Маллия қалаларының салынуы тегін емес.
Эрвин Куман
Сілтемелер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гронинген ФК ойыншылары Санат:ПСВ ФК ойыншылары Санат:Мехелен ФК ойыншылары Санат:Нидерланд футбол жаттықтырушылары Санат:Валвейк ФК жаттықтырушылары Санат:Фейеноорд ФК жаттықтырушылары Санат:Мажарстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Утрехт ФК жаттықтырушылары Санат:Оман Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Эгей өнері
Мекендердің айналасына дуал тұрғызылмағанына қарағанда б. э. бұрынғы XXII—XVIII ғасырларда бұл қалалар өзара достық қатынаста өмір сүрген дербес патшалықтардың астаналары болған тәрізді. Б. э. бұрынғы II мыңжылдықтың басында Крит қалаларында патшалар сарайлары салынды. Олар, сірә, екі-үш ғасырдай өмір сүріп, б. э. бұрынғы 1700 жыл шамасында қатты жер сілкіну кезінде бәрі бірден опат болса керек. Б. э. бұрынғы XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап, Критті мекендеген тайпалар бір әкімнің қол астына бірікті. Мемлекеттің орталығы Кносс қаласы болды. Бұл крит мәдениетінің шарықтап гүлденген шағы еді.
Крит сәулет өнерінің ең атақты ескерткіші ағылшын археологы Артур Эванс XX ғасыр басында аршып алған Кносс сарайы. Ол аласалау төбенің үстінде шамамен 120X120 м алаңды алып жатыр.
Ежелгі Мысырдың симметрияны бұлжытпай сақтайтын, адамның еңсесін басатын монументтік сәулетіне қарағанда, Кностағы сарайдың мұқият ойластырылған айқын жоспары жоқ. Ол айналадағы пейзажбен табиғи қабысып тұр, ал ішкі бөлмелерінің орналасуында еркіндік пен әсемдік сезіледі. Кносс сарайы алып сәулет комплексінің дәл ортасында аумақты жалпақ аула (60X28 м) жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған сол аулаға тақта тас төселген. Жанжағы әр заманда жапсарлас салынған хұжыралар: біразы — ауламен деңгейлес, біразы — төмен, бірсыпырасы — екі-үш қабат биік. Сарайдың бас қақпалары солтүстік пен оңтүстік жағында тұр. Ғимараттың батыс қанатының төменгі қабаттарында астық, май, шарап пен овощ салынатын қомақты қыш ыдыстар қоюға арналған кең қоймалар болған.
right|thumb|300px|Кносс сарайы
Патшаның қазынасы мен қару-жарағы сонда сақталған. Шығыс қанаттың бір бөлігіне сарай- да жұмыс істеген қолөнершілер мен суретшілердің шеберханалары орналасқан. Кносс сарайының екі қапталындағы бірімен-бірі жапсарлас жүздеген хұжыралар, тұрғын бөлмелер мен салтанат залдары, ғибадатхана мен патша апартаменттері, діни рәсімдерге арналған бөлмелер мен бассейндер, табыну салтына негізделген театр ойындарын өткізетін алаңдар мен орталық аулаға қарай ашылған кең верандалар болып тізілісіп кете береді. Басқыштардың ыңғайлы сатылары бір қабаттан екінші қабатқа көтерсе, бүкіл ғимаратты төменнен жоғары қарай жарып өтетін басқыш шабақтары ауа жіберіп, жарық түсіретін, сәулелі құбырлар міндетін атқаратын өзінше бір ішкі аула іспетті. Бұл сарай тұрғындарын күннің шыжғырған ыстығынан қорғап, бөлмелерді салқындатып тұратын. Күрделі канализация жүйесі асқан шеберлікпен шешілген.
Крит шеберлері сәулет өнеріне колонналарды пайдаланды. Кносс сарайының көптеген залдарында арқалықты тасқа тірелген ағаш колонналар сүйеп тұрған. Олардың түрі де өзгеше: колонна діңі төменнен жоғары өрлеген сайын жуандай береді. Мұндай бағаналар сатылап көтерілетін колоннаданы құрайтын басқыштарға да тірек болды. Ғимараттың шығыс бөлігінде баспалдақ бойлап, жарық түсіретін құбыр мен оған таяу үлкен колонналы зал жақсы сақталған. Тауып алынған күйік колонналар кейін тастан қайта қалпына келтірілді.
Крит сарайлары мен бай үйлердің көркем жиһаздары қабырғаларды сәніне келтіре, айшықты да шырайлы безендірген суретшілердің нәзік эстетикалық талғамын танытады. Б. э. бұрынғы 1600 жыл шамасында Крит шеберлері фреска — дымқыл сылақты өрнектеу тәсілін үйреніп, оны жетік игеріп алған. Жұмысты бастар алдында олар жұмсақ сылақтың бетіне болашақ суреттің бедерін сызып алатын. Суретшілердің қолданған бояулары да сан алуан: қара, ақ, қызыл, сары, көк пен жасыл. Крит кескіндемешілерінің шығармаларындағы көрегендік пен ұшқыр қиял таңғажайып.
Хас шебердің творчестволық фантазиясы маймылдер мен еліктер, құстар мен мысықтар мекендейтін гүл атқан бұталар мен жартастардың сан құбылған ғаламат сиқырлы, сұлу дүниесін бейнелейді. Сүп-сүйкімді ақ лаланы, жыланқияқты, шиырылып жатқан шырмауықты, папирустың сабағын, әсем құрманы, су асты көркін бейнелейтін суреттерден табиғат сұлулығын терең түсінетіндік аңғарылады. Кносс сарайы апатқа ұшырап, өртенген кезде фрескалар бүлініп, бояуының өңі қашып, солғын тартып қалған еді. Құйттай жұрнақтардан азын-аулақ бейнелер ғана көп қиындықтармен қалпына келтірілді.
Фрескалы залдар бірыңғай панельмен көмкеріліп, жоғары жағына сурет салынған, залдар төбесі, қайсыбірі тіпті еденіне дейін өрнектермен әшекейленген. Әсіресе, «тақ залы» деп аталатын сарайдың батыс қанатындағы екінші қабаттағы табынуға арналған бөлмелердің бірі мейлінше әсем безендірілген.
Қабырғаларды бойлай гипс орындықтар қаз-қатар тізіліп, сол жақта, төрде арқалығы биік тақ тұратын. Қабырғаның ирек ақ сызықтармен айшықталған қызыл фонындағы папирустар сабағының арасына суретші фантастикалық грифондардың — бүркіт басты арыстандардың кескінін салған. Сурет діни рәсімдер өтетін залға ерекше сән беретін.
Сарайдың салтанат бөлмелерінің қабырғалары монументтік картиналармен көркемделген. Ұзын дәліздің оңтүстік-батыс жағындағы кіре берісте сый әкеле жатқан жігіттер мен қыздардың ұланғайыр шеруін бейнелейтін көрініс табылды. Табиғи қалпында салынған бес жүзден астам адамның суреті қабырғаларда екі қатар орналасқан. Шамасы, крит патшалығына қарайтын аймақтар мен аралдардан келген салық төлеушілерді бейнелеген болса керек. Өкінішке орай, осы қалың шеруден азын-аулақ қана жұрнақ қалған.
Исландия Ұлттық футбол құрамасы
Исландия Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Исландияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган - Исландия футбол қауымдастығы. УЕФА және ФИФА лигаларының мүшесі. Олар 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама алды. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысқан құрама.
Ірі турнирлерде
2016 жылғы Еуропа чемпионатында Португалия, Венгрия, Аустрия құрамаларымен бір топқа түсті. Болашақ Еуропа чемпиондары Португалиямен 1:1 есебімен тең ойнады. Сосын дәл осындай есеппен венгрлермен тең түсті. Соңғы турда Аустрия құрамасын 2:1 есебімен ұтып, 1/8 финалға шықты. 1/8 финалда Англия құрамасын ұтып кетті. Бірақ ширек финалда алаң иелері француздардан 2:5 есебімен ойсырай ұтылды.
2018 жылғы әлемдік доданың іріктеуінде 10 ойынның жетеуінде жеңіске жетіп, Хорватия, Украина, Түркия құрамаларын артқа тастап, тарихта тұңғыш рет әлем чемпионатына жолдама алды. Финалдық турнирде Аргентина, Нигерия, Хорватия құрамаларымен бір топқа түсті.
Құрамы
2018 жылғы әлем біріншілігі қарсаңындағы құрамы.
Дереккөздер
Санат:Исландия Ұлттық футбол құрамасы
Эгей өнері
Басқа фрескалар бізді сарай тұрғындарының тіршілігімен, дуылдаған думанды сәттерімен таныстырады, Бұл сан алуан сюжеттер: діни мерекелер, театр ойын-сауығы, бақтардағы жігіттер мен қыздардың биі, балалар ойыны. Омырауы ашық, төгілген кең көйлек киген сарай ханымдары төңіректі айнала қоршап отыр, сәндеп қойған шаштарында тәті, мойындары мен қолдарында әшіекейлі асыл бұйымдар жарқырайды. Көріністердің бірінде далада той өткізіп жатқан адамдар бейнеленген. Қысқа жеңді, алабажақ ұзын көйлек киген ханымдар бөстек жабылған орындықтарға жайғаскан. Қолдарында күміс зерен мен алтын тостаған.
right|thumb|200px|Кносс сарайының фрескасы. «Париж қызы». Б. э. бұрынғы 1500 жылы
Археологтар «Париж аруы» деп атаған келіншектің кескіні жақсы сақталған. Үстінде үлбіреген жұқа матадан тігілген омырауы ашық көйлек. Крит келіншектерінің байырғы сәнімен қоқырайтып қойған қолаң шашы, басы бір қырынан көрсетілген, бет әлпетінің сүлдері сүйірлеу тартылып, көз жанары қарсы алдынан тура түсірілген. Фресканың көзге жұмсақ қара, қызғылт, жасьш, қызыл реңі бейнеге өзгеше өң беріп, жарасып-ақ тұр. Бет әлпетті бейнелеудегі шарттылық мәнері Ежелгі Мысыр өнерін еске түсіреді.
Әйтсе де жаңа патшалық дәуіріндегі мысыр бейіттеріндегі өзімен замандас суреттерден Крит фрескаларының бір айырмашылығы — кескін, қимыл қайталанып отыратын дәстүрлі канондық ережелерді білмейтіндігі. Мұнда криттік суретшінің байқампаздығын, өз әсерін қапысыз жеткізер қабілетін танытатын қимыл еркіндігі мен табиғилығы көз тартады.
Крит кескіндемесінің таңдаулы туындыларының бірі — ежелгі Крит жігіттері мен қыздарының сүйікті сауығы — бұқамен ойынды бейнелейтін Кносс сарайындағы фреска. Көгілдір және сары фонда қайталанатын көріністер сарайдың шығыс қанатындағы бөлмені сәнге бөлеп тұр. Суретші қыздардың сымбатты сұңғақ мүсінін батыл да шебер сомдаған. Қыздардың бірі долданған бұқаны мүйізінен ұстай алған сәтте жігіт бұқаның үстінен секіріп барады. Шамасы, діни салтқа байланысты мұндай қауіпті ойын сайыпкерлерден ептілік пен жүректілікті талап ететін болса керек. Таудай бұқаның қасында адамдар құйттай боп көрінеді. Сурет әсемдігі мен рең байлығы суретші шеберлігінің куәсы.
Крит кескіндемесінің гүлденген шағы б. э. бұрынғы XVI ғасыр, әрине, бұдан кейінгі кезеңдерде де талантты шығармалар дүниеге келген. Агиа-Триадада б. э. бұрынғы XV ғасырдың екінші жартысында фреска тәсілімен айшықталған тас табыт (астодан) осындай. Оның бір қапталында — өлген кісіге қара салуға шыққан қалың елдің азалы шеруі. Оң жақта мазардың әсем өрнектелген есігі мен құрбандық шалу салты кезінде көзге көрінбей қатысатын марқұмның сұлық мүрдесі жатыр. Оның алды және бір қапталы ағаштар мен сатылы михраб. Аң терісін жамылған үш жігіт михрабқа қарай қайық пен қос бұзауды көтеріп келе жатыр.
Қызыл қоңыр түске боялған денелері ашық жасыл фонда айқын көрінеді. Бұларға қарама-қарсы жаққа үш әйел беттеген: бірі лира тартса, бірі иін-ағашпен қос құмыра көтеріп, ал тері жамылған үшіншісі үстіне құс қонақтаған рәсімдік айбалталар ортасындағы ыдысқа шарап құйып жатыр. Бүкіл көрініс мәнерленген гүл өрнектерімен көмкерілген. Көгілдір, қызғылт, күрең, ақ, сары және бозғылт жасыл реңдердің қабысуынан құрылған біртұтас жарқын да жайдары түр-түстер бояуымен қанығып мүсіндер әсем бір өрнек туғызған. Фрескалық кескіндеме Крит бейнелеу өнерінде жетекші роль атқарады. Аралдан монументтік мүсін ескерткіштер мүлдем табылған жоқ.
Гидрогеологиялық алап
Гидрогеологиялық алап - жер асты суларының қалыптасуы мен ресурстары (қорлары) таралуының бірлігі негізінде әр түрлі және әр ретті геологиялық-құрылымдық шекаралардың жер бетіндегі орны мен жер асты су ағындарының гидродинамикалық шекаралары (суайырықтары) бойынша белгіленетін жер асты гидросферасының құрамдас бөлігі. Гидрогеологиялық алап артезиан, грунт сулары, жарықшақтық сулар және жер асты су ағыны алаптары болып ажыратылады.
Эгей өнері
Храм салмаған криттіктер тәңірлеріне үңгірлерде, қасиетті тоғайларда, шың басында табынды. Табиғат күштерін тікелей құдірет тұтқан крит дінінде ұзақ сақталған қауымдық-рулық құрылыс дәстүрлері айқын сезіледі. Мұнда Ежелгі Мысыр, Шумер мен Вавилондағыдай шонжар абыздар кастасының болмауы да әдеттен тыс сияқты. Шамасы, бұл — Криттегі таптық қоғам өзімен замандас Ежелгі Шығыстың құл иеленуші деспотиясынан да едәуір ертерек даму сатысын бастан кешіп жатқан тұсы болуы ықтимал.
Гидрогеологиялық алап
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:География Санат:Гидрогеология Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Эгей өнері
Крит патшаларының қолында әлі де мысыр перғауындары мен вавилон әміршілерінің құдіретіндей қуат жоқ еді. Сірә, Критте құдайлар мен билеушілердің алып мүсіндері мен еңселі діни ғимараттардың салынбау себебі осы болуға тиіс. Арал тұрғындары ұлы тәңірі табиғаттың шағын көріністерін бейнелеуді ғана місе тұтқан.
IC 1570
IC 1570 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S/P (спиральді галактика) типті галактика.
Эгей өнері
Бәдіз (тас қашау өнері) жетілген шеберлікті танытады. Шеберлер сарайларды сәнге бөлейтін тас құмыралар қашап, жүзік пен мөрлерге керемет нәзік бедерлер салған. Олардың арасында аңдар мен құстардың, балықтар мен теңіз жануарларының бейнелері, бұқамен ойнау көріністері мен адамның бет әлпеті кездеседі. Жерорта теңізі елдерінде крит шеберлерінің қоладан, алтын мен күмістен жасаған көркем бұйымдары, сондай-ақ өрнекті керамика ғаламаттары зор даңққа бөленеді. Олар Мысырда, Шығыс елдері мен Пелопоннестегі грек қалаларында жоғары бағаланды. Мәселен, Пилос сарайынан табылған кыш тақташаларда «криттік шебер жасаған» заттар ерекше аталған.
IC 1570
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 73426, DRCG 2-23.
Эгей өнері
Б. э. бұрынғы III мыңжылдықтың аяғында көзе шарығы шығысымен криттіктер қыш құмыралар жасай бастады. Осы тұста олар ыдыстардың бүйіріне су өткізбейтін, металл сияқты жарқырап тұратын қоңыр күрең немесе қара түсті ерекше сыр ойлап тапты. Б. э. бұрынғы II мыңжылдықтың бас кезінде Криттің көзе шеберханаларынан қара фонға шаңқан бояулармен өрнек салынған алуан түрлі жүздеген құмыралар шықты. Археологтар осы құмыраларды алғаш тапқан үңгірдің атымен олар «Камарес құмыралары» деп атады. Бұларға әр беретін шиыршық атқан шытырман өрнектер, ұлудың, балық пен бақаның мәнерлеп салынған бейнелері, келістіре өрілген жапырақтар, құртқашаш, анемон гүлдері.
IC 1570
Сыртқы сілтемелер
IC 1570 Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Эгей өнері
Бұл керамиканың керемет үлгісі — Фестен табылған биік құмыра сауыт ( б. э. бұрынғы 1800 жылы шамасы). Оның белін қара көк фонда ақ және сары алтын сырмен тартылған үш қатар айшықты әлеміш айналдыра орап тұр. Жатық бедер құмыра әшекейінің сәндік талаптарына сай келеді. Б. э. бұрынғы XVI ғасырда ыдыстар қабырғасын өрнектеу тәсілінде
өзгерістер жасалды, бұйымдардың ашық түсті бетіне қоңыр сырмен салынған бейнелер пайда болды. Фрескалық кескіндеменің әсерімен суретшілер құмыраларға қайран қаларлық әсем де нәзік гүлдерді, самал желмен жайқалған шөптерді көшірді. Біз теңіз тұңғиығында тіршілік ететін жәндіктердің: медузалардың, теңіз жұлдыздарының, балдыр, Mapжандардың, дельфиндер мен спрутардың (сегіз аяқты ұлудың) шынайы сипатталған жанды бейнелерін көреміз. Мәселен, Палекастродан (Криттің шығыс жағалауы) табылған құмырада шебер сегіз аяқты ұлудың ирелеңдеген қармалауыштары ыдысты орап алып, оның шырайлы дөңгелек пішінін көлегейлеп тұрған сияқты әсер қалдыратындай етіп бейнелеген.
Б. э. бұрынғы XVI ғасырдың аяғында тұтқиыл апат күллі Крит мәдениетіне сұрапыл соққы болып тиді. Кейбір ғалымдардың шамалауынша, б. э. бұрынғы 1520 жыл шамасында Фера (Санторин) аралында жойқын жанар тау атқылаған. Ғаламат нөпір толқын Криттің гүлденген жағалауын жайпап құлазытқан үстіне жер сілкініп, ойраны шыққан мекендерді алапат апат күл-талқан еткен.
Бриншеш
Португалияның Алентежу регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1175 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 92,27 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12,7 адам/км².
Эгей өнері
Кностан басқа қалалардың бәрінен ел безіп кеткен. Шамасы, грек-ахейліктер осы оқиғаны пайдаланса керек. Олар Кносты басып алып, аралды бағындырды. Солар билеген бұдан соңғы жүз жыл бойында да Крит қуатты мемлекет болып қала берді. Криттің теңіздегі қуаты ғаламат артқан кезеңі, грек аңыздарына қарағанда, оның билеушісі Миностың теңіз қарақшыларымен күресте жеңіске жетіп, бүкіл Эгей теңізінің әміршісі болған тұсы — б. э. бұрынғы дәл осы XV ғасыр еді.
Бриншеш
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бежа округінің елді мекендері
Эгей өнері
thumb|right|Дедал және Икар Сол заман ғасырлар бойы грек халқының санасында сақталған. Б. э. бұрынғы XV ғасырдың аяқ кезінде өрттен опат болған Кносс сарайының, оның қыруар залдары мен қылөттерінің үйінділерін кейін аралды аралаған гректер шығар жері жоқ шырғалаң ғимарат деп ұқты. Мұның өзі атағы аңызға айналған сәулетші Дедал айбарлы Миносқа арнап салған Шырғалаң (Лабиринт) туралы мифті туғызды. Бұқамен ойынды бейнелейтін көптеген көріністер Шырғалаң шыңырауында тіршілік ететін жартылай бұқа, жартылай адам кескініндегі Минотавр туралы аңыздың тууына себеп болды. Ол Афиныдан Критае тоғыз жыл сайын салық төлемі ретінде жөнелтіліп тұратын құрбандыққа шалынуға тиісті жігіттер мен қыздарды жалмап жұтады-мыс. Афины патшасының баласы Тесей батыр қақпаға шиелеп байланған бір шумақ жіпті шешіп, Шырғалаңға түсіп, Минотаврды өлтіріп, сарайдан аман шығыпты-мыс. Бұл миф гректердің Крит әміршілерімен шайқасын иқындық асқақ үнмен жырлайды.
Б. э. бұрынғы XV ғасырда аралға келген ахейліктер крит мәдениетін қабылдап, оны өз мәдениетімен тоғыстыра қорытты. Олар криттіктердің хат тану жүйесін өз тіліне бейімдеп, фрескалық кескіндемесі мен құмыра өрнектерін пайдаланды. Б. э. бұрынғы XIV ғасырда крит цивилизациясы өшкен кезде құрлықтағы Грекияның — Микены, Тиринф пен Пилостың ахейлік қорғандары эгей мәдениетінің орталығына айналды.
Пелопоннес түбегіндегі ертедегі құл иеленуші мемлекеттер б. э. бұрынғы II мыңжылдықтың алғашқы ғасырларының өзінде-ақ қалыптаса бастады. Б. э. бұрынғы XVII—XIV ғасырларда, Критпен тұрақты сауда және мәдени қатынастар орнатылған тұста, күтпеген жерден кенет гүлдену кезеңі туды. Мұның өзі Балқан түбегінің оңтүстігінде эгей цивилизациясын таратуға жақсы жағдай жасады. Ахейлік гректер жасаған мәдениет көбінесе криттік мәдениетке мейлінше жақын еді, бірақ, Сонымен қатар, оның өзіне тән қайталанбас белгілері де болған.
Янг-Ходута
Янг-Ходута — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ево-Яха өзенінің сол жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Эгей өнері
Олар монументтік сәулет ескерткіштерінде ерекше айқын көрінді. Крит қалаларына бекіністің қажеті жоқ еді, оларға теңіздің өзі пана болды. Ал, ахейліктер өздерінің тұрақты мекендері мен сарайларын биік шоқылардың басына салып, оларды шыр айналдыра қоршаған қуатты дуалдармен жаудан қорғанды. Кейін гректер мұндай мекендерге «акрополь», яғни «үстіңгі қала» деген ат қойды.
Янг-Ходута
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Эгей өнері
Микены мен Тиринф маңының алып қорғандары біздің заманымызға дейін сақталды. Бұлар б. э. бұрынғы XIV—XIII ғасырларда салынған. Құлама жартасты шоқылардың ұшар басына орнатылған. Асқақтаған Микены акрополі айналадағы алқапқа тұлғалана төніп тұр. Оның ұзындығы 900 метрлік, дуалының қалыңдығы. 6 метрден 10 метрге жетеді. Тиринф дуалы да орасан зор. Қалыңдығы 17,5 м, дуалдың ішінде өтпелі жолдар (галерея) мен азық-түлік, қару-жарақ сақталатын қоймалар жасалған.
Микены мен Тиринфтің дуалдары аса қомақты, салмағы бес-алты тонналық, бірінің үстіне бірін орналастыра дөкір қашалған шомбал ақыр тастан қаланған. Олардың арасындағы саңылаулар балшықпен, қиыршақ тастармен толтырылған. Гректер осы ғимараттарды ежелден мақтан етеді. Гомер Тиринфті «дуалды берік қорған» деп атаса, жазушы Павсаний (б. э. II ғасыр) Тиринф дуалын мысыр пирамидаларына теңеді. Гректер бұл дуалды аңыздағы жалғыз көзді жалмауыз дәулер (циклоптар) тұрғызған деп есептеген. Ғалымдар тасты осылай қалауды «циклоптық тәсіл» деп атады.
Дуал мен мұнараның қорғанысқа аса маңызды жерлері тұрпаты бірдей дерлік тас блоктардан қаланған: Микены қорғанына кіретін орталық дарбазасы ірі төрт қорым тастан құрастырылған. Қақпаға акропольді қорғаушылардың жауға өкпе тұстан оқ атуына арналған, алды сәл шығыңқы тосқауылдар қалқалаған тар өткелден кіреді. Маңдайшаның үстіне бедерлі бейнелі үш бұрышты ақ тас тақта қойылған. Тақтаның ортасында Микены билеушілерінің киелі нышаны — колоннаның екі жағында бір пішінде асылып, қатып қалған қос арыстан. Арыстанды қақпа — эгей өнеріндегі монументтік мүсіннің жеке-дара үлгісі, Микены мемлекетінің мызғымас құдіретін білдіретін белгі.
Қақпадан патша сарайы тұрған шоқының шыңына қарай жол көтеріледі. Криттердің әдемілік жоспарымен салыстырғанда Микены сарайы жоспарының сәулеткерлік ой-өрісінің қарапайымдылығы мен қалтқысыз жүйелілігі ерекше көзге түседі. Орталықта той-думандар мен жиындар өткізуге арналған салтанат бөлмесі — мегарон орналасқан. Бұл шаршы жалпақ зал (12X13 м), ортасында ошақ, оның айналасында түтін шығатын тесігі (мұржасы) бар шатырды төрт колонна көтеріп түрған. Залға әдетте қонақтар түнейтін бөлме жапсарласып, оның қарсысында сырт жақта қос колонналы портик болған.
Мегаронды айнала дәліздер, қоймалар, жуынатын және тұрғын бөлмелер орналасқан. Сарай маңында ақ-сүйектер үйлері жайғасып, қорған сыртындағы шоқының етегінде қарашылар, көпестер мен қолөнершілер тұратын төменгі қала жататын. Криттіктердің қүрылыстары сияқты, микенылық ғимараттар да әлемнің төрт тарапына бағытталған, мегаронның портигі қашан да оңтүстікке қараған. Бай сарайлар Тиринфтен де, Пилостан да табылды. Олардың бәрінің тіршілік тынысы мегарон төңірегінде өтетін, ал мегарон жоспары кейін қадым заман храмы композициясының негізіне айналды. Мегаронды Элладаның қоғамдық ғимараттарының болашақ бейнесі деуге болады.
Бітімі өзгеше сәулет өнерін қоспағанда, Микены өнері жалпы эгей мәдениеті арнасында дамыды. Сарайлар қабырғаларындағы өрнектер криттік нұсқаларды еске түсіргенімен, бұлардан басқаша бір стиль байқалады. Жаңалық бәрінен бұрын сюжеттерден көрінеді: микенылық суретшілер аң аулау көріністері мен соғыс шайқастарын бейнелеуді ұнатқан. Фрескалар қыруар олжа мен құл үшін көрші тайпалар мен халықтарға үсті-үстіне шабуыл жасап, ел тонаған ахейлік соғысқұмар шонжарлар тіршілігіне тән белгілерді сипаттайды.
Көркемдік тұрғыдан алғанда бұл өрнектер криттіктер өнерінен кемшіндеу, бұлардың айырмашылығы — пішіндерді тәптіштей бажайлап, суреттің тым бадырайып, сіресіп тұратын мәнерінде. Ахейлік көзешілер жасаған сәнді құмыралар крит керамикасы кейіптерін қайталайды, бірақ олардың қабырға өрнектерінде өсімдіктер мен теңіз жануарлары ою-өрнектер ырғағына бағынатын шартты стильдік мәнерімен салынған өрнекке айналады. Ахейлік Грекия әміршілері, тіпті б. э. XVI ғасырында шеберлерге асыл қару-жарақ, зергерлік бұйымдар мен бай жиһаздар жасатып, ал Кносс қираған соң көптеген криттіктер Пелопоннеске көшіп, сонда жұмыс істей берді деген пікірлер де бар.
Сәулет ескерткіштерінің ең әйгілілері — ахей патшаларының мазары. Б. э. бұрынғы XVII—XVI ғасырлардың аяғында қайтыс болған микенылық билептөстеушілерге жартастан тік бұрышты терең қабір қазылатын. Оларды «оқпанды» оба дейді. 1876 жылы немістің ұлы археологы Генрих Шлиман Микены акрополінің ішінен осындай сағананың тігімен қойылған екі қатар тас тақталармен шегенделген бірінші шеңберін тапқан еді, ал 1951 жылы қала дуалының сыртынан қабірдің екінші шеңбері табылды.
Гректер осы ғимарат — атағы аңызға айналған патшалар Пелопс, Атрей мен оның баласы Агамемнонның сарқылмас қазынасының қоймасы дегенге сенген. Қабір тауды үңгіп қазылған, ашық қыл-өті — дромостың ұзындығы 36 м, ені 6 м. Биіктігі он метрлік дарбаза салмағы жүз тоннадай алып таспен бекітілген. Бір кезде оған жасыл тастан жасалған жартылай колонналар мен шиыршық өрнектермен әшекейленіп, қызыл порфирмен жалтыратылған беті әдемі әр беріп тұрған.
Мазар ішінде шеңбері 14,5 м дөңгелек хұжыра бар, оны биіктігі 13,2 м шаңырақ тәрізді тас күмбез жауып тұр. Шеген шеңбері жоғары өрлеген сайын қусырылып, тарыла береді. «Атрей қазынасы» римдік Пантеон (б. э. II ғ.) салынғанша ежелгі заманның ең үлкен күмбезді ғимараты болып келді. Сонымен қатар бұл мазар ахейлік тас қашаушылардың асқан шеберлігін, олардың күрделі сәулеттік міндеттерді шеше алғанын айқын танытады. Микеныдағы тоғыз күмбезді бейіттің бәрі де Грекияның басқа жерлеріндегі осындай сағаналардың көбісі сияқты жұрдай тоналған.
Алайда, Гомер айтқандай, «алтыны ақтарылған» Микенының нағыз қазынасын археологтар б. э. бұрынғы XVI ғасырдағы жан баспаған «оқпанды» обалардан тапты.
Бұл обалардың сән-сәулеті өзгеше, жиһаздары көл-көсір. Өліктер беті алтын пердемен (маскамен) жабылған. Мұндай салт Ежелгі Мысырда да болған, Перғауындар қабірінде портреттік белгісі бар алтын бет перде мумияның басына қойылатын.
Ішінде ерекше көзге түсетін кәдімгі «Агамемнонның бет пердесі» бар Микены бет перделері негізінен қаныпезер қатал патшаларға тән типтік белгілерді сітаттайды. Өліктердің киімдеріне алтын бастырмалар мен бетіне өрнек ойылған қақ алтыннан жасалған жүздеген дөңгелек салпыншақ тағылған.
Әкімдер о дүниеге асыл бұйымдарын: піл сүйегінен балдақ салған сәнді қару-жарағын, алтын зерендері мен таудың сопи тасынан (хрустальдан) жасалған шараларын, тамаша жүзіктері мен оюлы мөрлерін ала кеткен. Әйелдер басында алтын тәтілер жайнап, қолдарында білезіктер мен жүзіктер жарқырап тұрады. Қабірден табылған — арыстан басы кейпінде бейнеленген алтын құмыраны, кептерлер бейнесі салынған ғажайып алтын зеренді, күміс басты, алтын мүйізді бұқа түріндегі өрнекті ыдыс пен алтынмен аптап, күміспен күптеп, қара кіреуке жалатылған қола қанжарды сомдаған асқан шеберлік қайран қалдырады.
Соның ішіндегі ең таңдаулысы — арыстан аулау бейнеленген қанжар. Қола қанжар жүзінің екі жағынан мінсіз жапсырылған қақ мыстың бетіне шағын пішіндер шабылған. Бір көріністе арыстанның қарақұйрықтарға шабуылы бейнеленген: киіктің төртеуі қашып құтылса, бесіншісі жыртқыштың тырнағына ілігіпті. Бір жақта қолында қалқаны, ұзын найзасы мен cадағы бар бес аңшы арыстанмен айқасып жатыр, азулы аңның қалған екеуі сескене қашып барады.
Жыртқыштың аңшыларға арқырай ақырып, тап берген кескінін шебер зор байқампаздықпен қапысыз сипаттаған. Материалдардың келісті үйлесімі керемет жарасып тұр: арыстандардың айқын алтын пішіні мен аңшылардың күміс қалқандары қоланың қоңырқай фонында жарқырай көрінеді. Асылы, қанжарларды крит шеберлеріне микенылық билеушілер арнайы жасатса керек.
Грек аңыздарында Крит әрқашан торевтиканың — металдың бетін көркемдеу өнерінің отаны аталуы тегін емес.
Қазіргі Вафио (Пелопоннес) мекенінің маңындағы күмбезді мазардан табылған екі зеренді де талантты крит зергері жасаған. Олардың бүйірі бұқаларды ұстауға арналіан бедерлі бейнемен әшекейленген.
Шебер зерендерді жасағанда қатты материалдан үлгі пішіп алып, оның бетіне қақталған алтын жапcырады да, балғамен ептеп шеки отырып, қажетті түрге келтіреді. Ыдыс түгел соғылып біткен соң оның бетіне кескірмен бедерлі орнек шабады. Зерендердің бірінде қүйрығын шаншып алып өкіріп келе жатқан бұқа керемет бейнеленген. Аңшы жануардың артқы аяғына байланған арқанды тартып тұр, одан әрі біз бұқа мен сиырды, ағаштың күлтеленген ұшар басын, тағы бір бұқаны көреміз. Екінші бір зеренде асау бұқаны торға түсіру көрінісі бар.
Орындалу шеберлігінің нәзіктігі жағынан бұл алтын зерендер эгей өнерінің шынайы үздік нұсқаларының қатарына жатады. Грекияның оңтүстігіндегі ахей мемлекеттерінің гүлденген заманы — б. э. бұрынғы XV—XIII ғасырлар. Олардың ішіндегі ең ықпалы күштісі Микены еді. Б. э. бұрынғы XIV ғасырда ахей серіктігі Эгей теңізі аралдарынан бастап Родос пен Кипрде, сондай-ақ Кіші Азия жағалауында пайда болды. Б. э. бұрынғы XIII ғасырдың екінші жарымында ахейліктердің біріккен күші Кіші Азиядағы хеттер державасына ойсырата соққы берді деген пікірлер бар.
Сол тұста, б. э. бұрынғы 1240 жыл шамасында, олар теңіз жолдарындағы сауда саласында бұрын өздерімен тайталасып келген Троя патшалығына қарсы шабуылға шықты. Аңызда айтылатындай, микенылық патша Агамемнон басқарған осы жорық оқиғалары мен ахейліктердің Троя түбінен оралуы Гомердің мәңгі жасайтын «Илиада» мен «Одиссея» дастандары сюжетіне арналған.
left|thumb|300px|Микены акрополі. [[2001 жыл]] Троя соғысынан жүз жыл кейін, б. э. бұрынғы XII ғасырдың орта шенінде, Балқан түбегінің солтүстік аймақтарынан Грекияға дорлардың толқыны лап қойды. Бұл қауымдық-рулық құрылыс сатысында тұрған, ахейліктерге туыс тайпалар еді. Көшіп келгендердің мәдени дәрежесі ахейліктерден көш төмен болғанымен, олар темір өңдеу өнерін білетін, темірден жасалған қару-жарақты пайдаланатын. Олар бай ахей қалаларын тонап алып, өртеп жіберді. Олардың алғашқы шабуылына төтеп берген тек Микены акрополі болды, бірақ б. э. бұрынғы XII ғасырдың аяғында ол да құлады.
Эгей цивилизациясы тарихы Пелопоннестің ертедегі құл иеленуші мемлекеттерінің опат болуымен аяқталды, алайда оның бай мұрасы бір-жола құрып, ұмыт болған жоқ. Бұдан соңғы ғасырларда эллиндер өздерінен бұрынғылардың тамаша жетістіктерін есте сақтады. Олар крит-микены заманының діни-мифологиялық ұғымдарын қабылдады. Ахейліктердің мәдени дәстүрлері, әсіресе, керамика мен ұсақ пластикадағы дәстүрлері дор шеберлеріне тікелей ықпал жасады.