cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гормарас
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 1707
NGC 1707 — Орион шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1828 жылы 8 қаңтарда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1707 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: IC 2107.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Футболдан Англия чемпионаты 2001/02
Дереккөздер
Санат:Футболдан Англия чемпионаты
Полско-Косово (Русе облысы)
Полско-Косово (Полско Косово) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Бяла қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 719 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7131. Телефон коды — 08128. ЕКАТТЕ коды — 57368.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Қызылту (Қостанай облысы)
Қызылту — Қостанай облысы Меңдіқара ауданы, Будённов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Құрлықаралық кубок
Құрлықаралық кубок, көгалдағы хоккейден оның халықар. бірлестігі 1977 ж. бастап өткізе бастаған жүлде. Осы кубок үшін бәсекеде іріктелген к-далар ә. ч-тына қатысады.
Қызылту (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы — Боровской ауылынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.
Құрлықаралық кубок
Дереккөздер
Санат:Спорт
Қызылту (Қостанай облысы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 266 адам (148 ер адам және 118 әйел адам) болса, 2009 жылы 213 адамды (109 ер адам және 104 әйел адам) құрады.
Сиоукс Сити (Айова)
Сиоукс Сити (Sioux City) — Айова штатының Вудбери округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 144.9 км². FIPS коды — 19-73335.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 82,684 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Вудбери округы (Айова)
27 тамыз
Тамыздың 27 — Григориан күнтізбесінде жылдың 239-шы күні (кібісе жылдарда 240-шы). Жылдың аяғына 126 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:27 тамыз
Граф (Калтасин ауданы)
Граф — Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл, Кельтеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 111  адамды құрады. Пошта индексі — 452857, ОКАТО коды — 80233830002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Тихониха
Тихониха — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Қорған облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ик өзенінің сол жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — РФ мен Қазақстан Республикасы шекарасынан сағасына дейін Үлкен Уват көлін қоспағанда Үлкен Уват су торабына дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Омбы облысы өзендері
IC 2019-1
IC 2019-1 — Торпақ шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 14324, UGC 2930, MCG 1-11-7, ZWG 418.7.
Сыртқы сілтемелер
IC 2019,01 Санат:Торпақ (шоқжұлдыз)
Нүсіп Наутайұлы Ысмайылов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Орден (Лозада)
Орден (Лозада) (Ordem (Lousada)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Лозада муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 294 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,73 км² шамасында. Халық тығыздығы — 474 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Элиополис (Баия)
Элиополис (Баия) (Heliópolis (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Рибейра-ду-Помбал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 384 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 324,005 км² шамасында. Халық тығыздығы — 44,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1985 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Марк Уолберг
Марк Роберт Майкл Уолберг (Mark Robert Michael Wahlberg, 5 маусым 1971, Дорчестер, Массачусетс, АҚШ) — Америкалық актер және продюсер.
Өмірбаяны
14 жасында мектептен қуылып, көшеде ұрлықпен, есірткі сатып күн көрген. 16 жасында бір вьетті қатігездікпен ұрып-соққаны үшін түрмеге қамалды.
Актер мектепті ерте тастап кеткен. Араға ондаған жылдар салып, Марк Уолберг 2013 жылы 42 жасында орта мектепті ресми аяқтады. 90-шы жылдары актер рэперлікпен айналысты, оның сахнадағы есімі - Марки Марк (Marky Mark) болды. Ағалары - Роберт Уолберг пен Донни Уолберг те актер.
Алтын самұрық
Алтын самұрық ("Золотой Грифон") — Қазақстан Журналистика академиясының жыл сайынғы арнайы сыйлығы. .
"Алтын самұрық" деп Академияның символы мен эмблемасы аңыз құсының атымен аталған. Алтын мүсінше біздің заманымызға дейінгі IV-III ғасырдың жәдігері. 2001 жылы қазақстандық көшірмесі етіп жасалған. "Алтын самұрық" бейбітшілікті, сәттілікті, ұрпақ байланысын білдіреді. "Aлтын самұрық" отандық журналистикаға зор үлес қосқан журналиске Қазақстан Журналистика ақадемиясының Президенті С.Қозыбаев тапсырады.
Дерекөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Хайбах (Төменгі Бавария)
Хайбах (Төменгі Бавария) (Haibach (Niederbayern)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Штраубинг-Боген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2137 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 32,36 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 78 129. Муниципалитеттің басшысы — Алойс Райнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Каверноөлшер
Ұңғының ен бойын өлшегенде аспап осінен иінтіректердің ауытқуын, яғни ұңғы диаметрінің ауытқуын өлшеуіш құралға береді. Ұңғының ен бойының пішінін анықтау үшін ультрадыбыстық әрекеті бағытталған электракустикалық тұрлендіргіштері бар каверноөлшер қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу құралдары
Макс Чарльз
Макс Джозеф Чарльз (Max Joseph Charles; 18 тамыз 2003, Дэйтон, Огайо немесе Нашвилл, Теннесси, АҚШ) — америкалық актер. 2012 жылғы «Жаңа Өрмекші-адам» фильміндегі жас Питер Паркер рөлімен және ABC арнасының «Көршілер» телесериалындағы Макс Уивер рөлімен танымал.
Қазақ КСР ҒА-ның Орал - Ембі базасы
Дереккөздер
Санат:Зерттеу мекеме
Қурайлы (қыстау)
Қурайлы — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.
Бұрынғы Қайрақты ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Үлкен артезиан алабы
Үлкен артезиан алабы (Great Artesіan Basіn) — Австралия құрлығындағы аса ірі артезиан алабы. Аумағы бойынша дүние жүзінде Батыс Сібір артезиан алабынан кейінгі екінші орында (1736 мың км²). Орталық ойпаттың көпшілік бөлігін қамтиды. Солтүстігінде Карпентария шығанағының жағалауынан, оңтүстігінде Дарлинг өзенінің орта ағысына дейін 2200 км-ге созылған. Ені оңтүстік бөлігінде 1800 км-ге жетеді. Ежелгі платформаның синеклизасында орналасқан иін палеозойдан неогенге дейінгі шөгінді жыныстар қабатымен толған. Қалыңдығы орталық бөлігінде 3000 метрден асады. Жер асты суы негізінен мезозой құмтастары қабатына шоғырланған. Алап Үлкен Суайрық жотасының батыс беткейіне түсетін жауын-шашын суымен толығады. Жер асты суы үлкен тереңдікте (2000 м-ге дейін) жайласқан. Австралиядағы артезиан құ-дықтарының ең көбі осы алапта. Олардан түрлі дәрежеде минералданған жылы, тіпті ыстық су шығады. Ең ыстық су (110 С) Квинсленд штатындағы Сиринглейт ұңғымасында байқалған. Алаптың жер асты суының пайдалануға болатын қоры жылына 1772 мың м3. Оның жартысына жуығы (872 мың м3) тұщы судың үлесіне тиеді. Суы егіске, мал суғаруға және тех. мақсатта кеңінен пайдаланылады.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Артезиан алабы
Толқындық функция
Бұған дейін айтып кеткеніміздей, XX ғасырдың басында ашылған бірқатар құбылыстар мен тәжірибелік айғақтар классикалық физиканың негізгі тұжырымдарымен қайшылыққа келіп, оларды зерделеу нәтижесінде жаңа, кванттық көзқарас дами бастады. Микробөлшектердің корпускулалық-бөлшектік қасиеттерінің анықталуы, атомдық физика саласындағы зерттеулер классикалық физика заңдарын микробөлшектерге қолдануға қойылатын шектеулерді айқындады. Мұның өзі микробөлшектердің қозғалыс және өзара әсерлесу заңдарын сипаттайтын кванттық механиканың туындап, дамуына себепкер болды.
Релятивтік емес (баяу бөлшектерге арналған) кванттық механиканың негізгі теңдеуін 1926 жылы Э. Шредингер тұжырымдап жазды. Бұл теңдеуді біз қарастырмаймыз, тек оның негізгі сипаттамасы мен салдарларын талдау жеткілікті.
Бұл — толқындық теңдеу және одан тәжірибелерде бақыланатын бөлшектердің толкындық қасиеттері шығады. Кванттық механикада бөлшектің күйін толқындық функциямен сипаттайды. Толқындық функция — координаталар мен уақыттың комплекстік функциясы, оның айқын түрі Шредингер теңдеуінің шешуінен шығады да, соңында бөлшекке әрекет ететін күштердің сипатымен анықталады.
Толқындық функцияның модулінің квадраты берілген уақыт мезетіндегі бөлшектің кеңістіктің элементар d V аумағында болу ықтималдығын анықтайды:
Басқаша айтқанда, де Бройль толқындарының интенсивтігі толқындық функция модулінің квадратымен анықталады. Егер кеңістіктің шексіз үлкен аумағын қарастырсақ, бөлшек міндетті түрде оның бір жерінде орналасуы керек, ал айқын оқиғаның ықтималдығы бірге тең. Олай болса,
Соңғы өрнек толқындық функцияны нормалау шарты болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Толқындық физика
Конкорд (Нью-Гэмпшир)
Конкорд (Concord) — Нью-Гэмпшир штатының Мерримак округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 42695 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 174.9 км² шамасында. FIPS коды — 33-14200.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Жылжымайтын мүлік жөніндегі орталық
Дереккөздер
Санат:1967 жылы пайда болғандар
28 тамыз
Тамыздың 28 — Григориан күнтізбесінде жылдың 240-шы күні (кібісе жылдарда 241-ші). Жылдың аяғына 125 күн қалады.
Мерекелер
Тағы қараңыз: Санат:Тамыздың 28 күніндегі мерекелер
Сыртқы сілтемелер
Санат:28 тамыз
Әнуәрбек Үсенов
Үсенов Әнуәрбек (14.2.1933, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы Сабынды аулында — 6.4.1997, Алматы) — металлург, техника ғылымының кандидаты (1973).
Үсеновтің ғылым еңбектері Қазақстанның түсті металлургия және алтын шығару салаларына арналды. Оның тікелей басшылығымен Қазақстанда алғаш рет шикізаттың әр түрінен химиялық таза алтын мен күміс алу технологиясы жасалып, “Целинный кен-химия комбинаты” өндірістік бірлестігімен және ғылыми-зерттеу ин-ттарымен бірлесе отырып “Құмдыкөл” кен орнынан техникалық алмас өндіру бойынша ғылыми зерттеулер жүргізілді. Үсеновтің енгізген жаңалықтары ғылымда, өндірісте кеңінен қолданылады. Үсенов Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының иегері (1984), КСРО-ның Құрметті металлургі, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Құндақ, тыс
Құндақ, тыс - қорғаныш жабу.
Рессор тысы
Рессор тысы - тіліктер арасындағы кеңістікке тозиқ-топырақтың түсунен және майдың ағып кетуінен қорғайтын жұмсақ қорғауыш.
Жылытатын тыс
Жылытатын тыс - салқындап кетуден сақтайтын арнайы радиаторға және көлік құралының қақпағына тігілген қалың арнайы тыс.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Баглэй (Миннесота)
Баглэй (Bagley) — Миннесота штатының Clearwater округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1 392 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-03196.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Сұлтан II - Абдулхамид хан
Сұлтан ІІ- Абдулхамит ханның таққа отырған 1876 жылдан қазіргі күнге дейін ешбір кезеңде өзектігі, беделі түспеді. Түркияда да, шетелдік баспаларда да атқарған еңбектері, қызметтері әлі күнге дейін ел аузында. Осылай жалғасып кете беретіні де сөзсіз.
Тарихқа қосқан үлесі
Сұлтан Абдулхамит ханға батыстың ашуы, өшпенділігі бар. 33 жыл бойы империяның ең әлсіз кезеңдерінде олардың жолын кесіп отырды. Өздерін жоғары білімді деп санайтын европалықтардан басым түсіп отырды. Онда да аталары секілді әскер күшімен емес, дипломатиялық жолмен... Яһудилер Израил мемлекетінің құрылуын жарты жүз жылға кешіктіргені үшін оған тістерін қайрауда. Гректер 1897 жылғы соғыста Афина қақпаларына дейін шегінгендері үшін жек көреді, “Megali İdea” (ұлы идея) деп аталатын жоспарларын кешіктірді.Сұлтан Абдулхамит хан империяның жинақталуын, құлдырауын тоқтатуға тырысты. Әйтсе де ішкі факторлар түрік империясының құлдырауында сыртқы факторларға қарағанда көбірек әсерін тигізді. Бұл мақсатта сыртқы және ішкі оппозиция әр түрлі жолдарға барды. Жала жабу, өтірік өсектер тарату, кінәлау, қастандық, төңкеріс, көтеріліс ұйымдастыру, бомба жару, тонаушылық т.б... Одан кейінгі билікке келгендер отанын қанға булықтырып, әлсіретіп 10 жылдың ішінде Адриатик теңізінен Үнді мұхитына дейінгі аралықты қамтыған Осман империясын дұшпандардың жемтігіне айналдырып, құлдырауына себепкер болды.
Осман империясы
Сұлтан Абдулхамит хан империяның жинақталуын, құлдырауын тоқтатуға тырысты. Әйтсе де ішкі факторлар түрік империясының құлдырауында сыртқы факторларға қарағанда көбірек әсерін тигізді. Бұл мақсатта сыртқы және ішкі оппозиция әр түрлі жолдарға барды. Жала жабу, өтірік өсектер тарату, кінәлау, қастандық, төңкеріс, көтеріліс ұйымдастыру, бомба жару, тонаушылық т.б... Одан кейінгі билікке келгендер отанын қанға булықтырып, әлсіретіп 10 жылдың ішінде Адриатик теңізінен Үнді мұхитына дейінгі аралықты қамтыған Осман империясын дұшпандардың жемтігіне айналдырып, құлдырауына себепкер болды.
Заман мақтанышы
Бүгін түрік халқы ІІ- Сұлтан Абдулхамит ханның қызметтерін, отанына деген сүйіспеншілігін біліп, оны мақтан тұтуда. Оның беделі тарихи тұрғыдан да ашықталып қабыл етілуде.
Александр Иванович Мясников
Мясников Александр Иванович(8.05.1959, Сызрань қаласы., РФ), ХДСШ-і (1980) КСРО жастар құрамасына 1977 жылдан ересектер құрамасына 1979 қабылданды. КСРО-ның (1987- 79), КСРО Халықтар спартакиадасынын, (1979) ч-ны. Мәскеудегі (1980) XXII Олимпиада ойындардың қола жүлдегері. "Д" (Алм.)-ның ойыншысы.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша допты хоккейшілер Санат:КСРО допты хоккейшілері Санат:Динамо Алматы ДХК ойыншылары Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Үлкен Кызым
Үлкен Кызым — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Демьянка өзенінің сол жағалауынан 1020 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 85 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Халықаралық қаржы-өнеркәсіп тобы
Халықаралық қаржы-өнеркәсіп тобы - үкіметаралық келісімдер негізінде құрылған ұлтаралық қаржы-өнеркәсіп тобы. Оның құрылуы, кызмет етуі, таратылу ерекшеліктерімен үкіметаралық келісіммен белгіленеді. Халықаралық қаржы-өнеркәсіп тобына қатысушылар үшін ұлттық режим аталмыш келісім кезінде өзара түсініктік негізінде белгіленеді. Оған қатысушыларға ел үкіметі белгілеген тәртіппен және шарттар негізінде осы қаржы-өнеркәсіп тобының қызметі шеңберінде шекарадан өткізілетін тауарлар бойынша кедендік тариф жеңілдіктері берілуі мүмкін.
Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Павлодар ауылдық әкімдігі
Павлодар ауылдық әкімдігі – Павлодар облысы Павлодар қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Павлодарское ауылы кіреді. Орталығы – Павлодарское ауылы.
Тарихы
2004 жылы округ құрамында болған Шәукен ауылы таратылды. 2012 жылы Жаңаауыл ауылдық округі таратылып, орнына Павлодар ауылдық әкімдігі құрылды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5319 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Павлодар қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Кутерем (Калтасин ауданы)
Кутерем — Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл, Кельтеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1192  адамды құрады. Пошта индексі — 452878, ОКАТО коды — 80233830000.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Морне (Сона және Луара)
Морне (Mornay) — Франциядағы коммуна. Бургундия аймағына қарасты Сона және Луара департаментінде орналасқан. Шароль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 71323, пошта индексі — 71220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 125 адамды құрады. Халық тығыздығы — 6,19 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сона және Луара департаментінің коммуналары
Девяткина
Девяткина — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Унжица өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вондыр-Ягун
Вондыр-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Энтль-Ими-Ягун өзенінің сол жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кластер (деректер сақтау бірлігі)
Кластер (cluster) - 1) dos жүйесінде — диск кеңістігін бөлу кезіндегі оған жазылатын ең кіші көлемдегі мәліметтер бірлігі. Ол, әдетге, 512 байттан, бір немесе қатар орналасқан бірнеше диск секторларынан құралады. Кластерде әрбір мәліметтер бірлігі (том) үшін берілген секторлар саны тұрақты шама болады және бір кластер тек бір файлдың мөліметтерін ғана қабылдайды. Кластер көлемі кішірейген сайын әр файлдың соңында қалдырылатын бос орын шамасы да азаяды, бірақ әр кластерге файлдың орналасуы туралы қызметтік мәліметтер жазылатын болғандықтан, ол қызметтік ақпараттың жалпы көлемі ұлғаяды; иілгіш және қатқыл дискілер үшін — дискіде кеңістік бөлудің бірлігі. Кластер екі және одан да көп секторлардан тұрады. Операциялық жүйе файлды ондаған немесе кейде жүздеген, бірінен соң бірі орналасқан кластерге жазады. Файлдардың кластерде орналасуын қадағалау үшін файлдар орналасу кестесі пайдаланады; есептеу жүйелері үшін — кластер операциялық жүйемен қолданбаның өзіндік көшірмесімен жұмыс істейтін және басқа қорды бірлесе пайдаланатын екі немесе одан көп түйіннен тұрады; есептеу желілері үшін — топқа біріктірілген (ішінде абоненттер сақина төрізді байласқан) бірнеше шоғырлауын. Кластер бір орталыққа қосылған абоненттер санын арттыруға мүмкіндік береді; компьютерлер кластері — өзінің ішінде (оның арасында, сервердің біреуі жұмыс істемей қалған жағдайда да) жүктемені бөліп-үлестіретін жүйе. Жүмыс істеу уақыты өзінің ішіндегі осы қайта ұйымдастыруға кететін мерзімге ұзарады. Кластердің негізгі белгілері: көпмашиналық кешен; тұтас жүйе (пайдаланушы тұрғысынан қарағанда); кәміл сенімділік; ортақ файлдық жүйе; масштабтанулық; барлық жүйені бірыңғай басқару; 2) компьютер желілерінде — жоғары жылдамдықты байланыс арналарымен жалғасқан бірнеше компьютерден құралған жүйе. Абоненттер үшін мүндай кластер бір бүтін (жүйе) есебінде қарастырылады; 3) ортақ контроллері (жалғастыру құрылғысы) бар бірнеше құрылғылар тобы; 4) бірнеше секторлардан тұратын файлдарды жазуға сыртқы экранды қабықшамен қоршалып, диэлектрикпен қапталған бір өткізгішті өзегі бар кабель. Олар жоғары жылдамдықты терминалдарда және басқа да компьютер құрылғыларында пайдаланылады. Пайдаланылатын магниттік дискідегі жад бірлігі. Ол операциялық жүйемен бөлінетін дискідегі жадтың блок тобын құрайды. Сыйымдылығы 360 кб жзне 720 кб дискеттерде екі сектор кластер болып саналады. Ал сыйымдылығы 1,2 мб және 1,44 мб дискеттерде өрбір кластер — бір сектор. Бір кластерге тек жеке файл немесе оның бөлігі жазылуы мүмкін. Сондықтан да кластер мәліметтерді орналастыру элементі ретінде қарастырылуы да мүмкін; 5) дискідегі секторлар тобы. Операциялық жүйе өрбір кластерге ерекше нөмір береді (мысалы, ғат 16 жүйесінде — 216 кластер). Кез келген файл бүтін сандардан тұратын кластер құрайды. Note: оперативтік жүйе кейбір кезде кластерді кластерде файл жоқ болса да (жоғалған кластер — lost cluster) пайдаланылатын деп белгілейді.
Кластер контроллер
Кластер контроллер (cluster controller) — 3270 терминал тобы мен мэйнфрейм арасына орналастырылатын, ibm компаниясы жасаған немесе онымен үйлесімді құрьлғы. Кластер контроллер sdlc хаттамасын немесе бисинхрондық қарым-қатынастың (bisynchronous communications) хаттамасын пайдалана отырып компьютер мен терминал арасындағы әрекеттестікті жасақтайды.
Кластерлеу индексі
Кластерлеу индексі (индекс кластеризации; clusterization) — хабарламалық мәліметтер базасында — жадтағы жазбалардың физикалық тізбегі осы индекспен анықталатын жазбалардың логикалық тізбегіне жуық болатындай етіп индекстелетін жазбалардың физикалық орналастырылуын басқаруға пайдаланылатын индекс.
Кластерлік көбейткіш
Кластерлік көбейткіш (кластерный множитель; cluster factor) — ntfs дерек жиындық жүйедегі кластердің мөлшері. Кластерлік көбейткіш — байт арқылы өлшенетін физикалық секторлардың саны (екінің белгілі бір дәрежесі).
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
NGC 6169
NGC 6169 — Бұрыштық шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 1 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6169 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 984, ESO 276-SC5, around My Nor.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бұрыштық (шоқжұлдыз)
Ларингит
Ларингит (грек. lаrynx — көмекей) — көмекей кілегей қабығының қабынуы. Ларингиттің жедел және созылмалы түрлері бар. Жедел Ларингит көбіне салқын тиюден (салқын тамақ, суық ауа, т.б.) болады. Кейде тұмау, қызылша, қызамық, т.б. аурулар, тіпті көп сөйлеу де Ларингит шалдықтырады. Науқастың дене қызуы көтеріледі де, дел-сал болып, көмекейінің екі шеті қызарып, талаурап ісінеді, тамағы құрғайды, сөйлегенде қиналады, құрғақ жөтел пайда болады. Кейде аурудың асқынуынан көмекейдің екі жағы іріңдеп, ісінеді, жақ, жұтқыншақ безі шошынады, ауырады. Созылмалы Ларингит оның жедел түрін уақтылы емдемеуден және қайталап аурудан, сондай-ақ, темекі тарту, арақ ішу, ұзақ уақыт қатты дауыстап сөйлеу, айқайлаудан, т.б. пайда болады. Созылмалы Ларингит кезінде науқастың дауысы шықпай қалуы мүмкін. Балаларда (6 — 8 жастағы) Ларингиттің ерекше түрі — қатпар асты Ларингит, немесе жалған круп жиі кездеседі. Бұл кезде қабыну салдарынан пайда болған ісік көмекейді тарылтып, баланың дем алуын қиындатады. Ларингиттің бұл түрі экссудативті диатезі және әр түрлі, т.б. аллергиялық аурулары бар балаларда жиі байқалады. Аурудың белгісі: бала аяқ астынан түнде ұйқысынан оянады, қатты тер басады, мазасызданып, тыныс алуы қиындайды. Ерні көгеріп, “қарлықпа” жөтел пайда болады. 20 — 30 минуттан кейін бала тынышталып, ұйықтап кетеді. Дене температурасы қалпына түседі. Егер қатпарлы Ларингитке дауыс саңылауының тарылуы қосылса, баланың өміріне қауіп төнеді. Емі: 5 — 7 күн қатты сөйлемеу, көмекейді тітіркендіретін (ащы, тұзды, қышқыл) аса ыстық, тым салқын тағам ішпеу. Мойынға жылы компресс жасау, кеуде мен арқаға қыша қағаз қою, т.б. ингаляция жасау. Асқынған түріне хирургиялық операция жасалады.
Дереккөздер
А. Күлімбетов
Санат:Аурулар
Геттер
thumb|200px Геттер (Getter; газопоглотатель) — вакуумдық көлемдегі газдарды (инерттілерден басқа) жұтатын құрылғы немесе зат. Геттерді вакуумдық және газразрядты аспаптарда, сорғылаудан кейін қалатын немесе аспаптың жұмысы кезінде бөлінетін газдар мен буларды жұту үшін пайдаланады. Геттер көмегімен ЭВА-да қалдық газдардың 10^-3—10^-6 Па қысымы немесе 99,999%-ға дейінгі орта тазалығы қамтамасыз етіледі.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Қызылтұмсық (қыстау)
Қызылтұмсық — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.
Ақкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Медеу Пұсырманұлы
Медеу Пұсырманұлы (1850, қазіргі Алматы облысы Жамбыл ауданы — 1908, Алматы) — қоғам қайраткері. Ұлы жүздің шапырашты тайпасының есқожа руынан. Әкесі Пұсырман Жетісу өңірінде патшалық Ресей үстемдігінің орнауына қарсылық танытқан және қоқандықтарға қарсы күресте Сұраншы батырмен тізе қосқан. Верный уездінің Кіші Алматы болыстығына қарасты 3-ауылда тұрған Медеу 1898 ж. билік орындарының рұқсатымен Кіші Алматы аңғарында (қазіргі Алматы қаласындағы “Медеу” қонақ үйі орналасқан жер) ағаш үй салдырады. Ол белгілі архитектор А.П. Зенковпен жақсы қарым-қатынаста болды. А.П.Зенков Медеудің қала ортасында салынған (қазір Масанчи және Бөгенбай көшелерінің қиылысында) ағаш үйінің жобасын сызып береді. 1900 — 1907 ж. діни ағарту саласында жұмыс жасайды. 1906 ж. Медеу Меккеге қажылыққа барды. Қаланы көгалдандыруға белсене атсалысып, түрлі қайырымдылық істерге қатысқан Медеу 58 жасында қайтыс болған. Қабірі Алматы маңындағы “Бірінші май” тоғанының ірге тұсында.
Иасу
Иасу (Iaçu) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итабераба экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 30 278 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 442,84 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12,4 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Эпферсхаузен
Эпферсхаузен (Oepfershausen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 492 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 66 053. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Хёссель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Гросвайчен
Гросвайчен (Großweitzschen) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хемниц әкімшілік округіне бағынады. Орталық Саксония ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3048 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 44,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 3 75 060. Муниципалитеттің басшысы — Франк Ноак.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 24 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Көкпектісай
Көкпектісай (Көкпекті) — Ресейдегі өзен. Челябі облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тобыл өзенінің оң жағалауынан 1591 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Уй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы (кірме) командалар
Сыртқы (кірме) командалар (Команды внешние (транзитные); external command) — MS DOS операциялық жүйесінің мүмкіндіктерін ұлғайтатын және оның ядросымен коса бірге берілетін, компьютер жадында тұрақты (резидентгі күйде) сақталмайтын командалар тобы. Олар COMMAND.COM командалық процессоры құрамында жазылмаған, қажет кезінде дискіден оқылатын кірме команда.
Көкпектісай
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Ертіс су алабы
Сыртқы (кірме) командалар
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Невиль-о-Корне
Невиль-о-Корне (Neuville-au-Cornet) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Аррас округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,28 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62607, пошта индексі — 62170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 81 адамды құрады. Халық тығыздығы — 35,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Адамдық негізі - әйел (мақала)
«Адамдық негізі - әйел», Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Әуезовтің қалам алды туындыларының бірінен саналатын бұл мақала Семейде шығып тұрған «Сарыарқа» газетінің 1917 жылғы 5 қыркүйектегі 12-санында жарияланған. Кейін «Лениншіл жас» газетінде (1966, 8 маусым), жазушының 12 томдық шығармалар жинағының 11-томында (1969, 7-9-беттер), 20 томдық шығармалар жинағының 15-томында (1984, 7-9-беттер), 1997 жылғы «Таңдамалысында» (327-328-беттер) қайта басылды. Бұл мақаланың жазылып, жариялануы жайлы Әуезовтің өзі 1928 жылы жазған өмірбаяны «Өз жайымнан мағлұматта» былай деп мәлімдейді:
«Алғашқы жазуларым сырлы әдебиет бетінде болмай, жалпы газет, журнал мақалаларынан басталады. Ең алғашқы баспаға шыққан статьям «Сарыарқа» газетінде: «Адамдык, негізі - әйел» деген нәрсе еді. Бұл анығында менің жалғыз өзімдікі емес. Тұраш екеуміздікі болатын. Негізгі пікір соныкі еді, мен соның пікірімен жаздым. Мақаланы бергенімізде ешқайсымыздың қолымыз жоқ еді. Басқармадағы Сәбит Дөнентай баласы ма, болмаса Әлімбеков пе, біреуі мен әкеп берген соң «Семинарист Әуезов» деп аяғына қол қойып жіберіпті»
деп, кемел де көрген ой айтумен аяқталады мақала.
Неліктен? Адамда екі түрлі қылықтың жолы бар: бірі – тіршілік қамы, бірі – адамшылық қамы. Барша дүниедегі пайда-мақтан әуелі басыма болса, немесе туысқаныма, ең болмаса аталасыма болса деп неғұрлым өзіне қарай тартып, талап қылу, бұл бір ғана тіршілік қамын көздеген хайуани салахият деп айтылады. Екінші, менен жақсылық тарап, адам баласына әлім келгенше пайдамды тигізсем екен деген жол. Бұл – инсаният, яғни адамдық жолы. Бұлар бұрынғы Толстой сықылды хакимдердің айтуында, екінші, марқұм әкеміз Абайдың: «Әкесінің баласы – адамның дұшпаны, адамның баласы – бауырың», – деген мақалы да, һәм пайғамбар ғалаис саламның: «Адамның жақсысы адамға пайдасын тигізген» деген хадисі де көрсетеді.
Помен (Русе облысы)
Помен (Помен) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Две-Могили қауымының құрамына кіреді.
Сұлыкештер туысы
Сұлыкештер туысы (Emberiza) — Сарыторғайлар тұқымдасына жататын құстардың негізгі туысы. Еуразияның қоңыржай ендіктерінде көбірек таралған сұлыкештер туысы 34-37 түрді қамтиды. Орман дала және шөл зоналардағы бұталы немесе шөбі қалың үлескілерге қоныстанады. Кейбір жекелеген түрлер тауларда Альпілік белдеуіне дейін барады. Қазақстанда кейде өз алдына жеке туысқа бөлінетін тарышыл сұлыкешті қоса есептегенде сұлыкештер туысының 38 түрі бар.
Дереккөздер
Санат:Торғайтәрізділер
Помен (Русе облысы)
Пошта индексі — 7164. Телефон коды — 081466. ЕКАТТЕ коды — 57488.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Убъенная
Убъенная — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Қорған облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Есіл өзенінің сол жағалауынан 437 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — РФ мен Қазақстан Республикасы шекарасынан сағасына дейін Үлкен Уват көлін қоспағанда Үлкен Уват су торабына дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Омбы облысы өзендері
Песков Анатолий Викторович
Песков Анатолий Викторович (5.06.1938 Алм. қ-сы.), шаңғыдан СШ-і, көгалдағы хоккейден ҚазКСР-інің ЕССШ-і (1983). Жаттықтырушылық қызметті Өскеменде "Алтай"-"Торпедо" спорт клубында бастады. Респ- лық спорт комитетінде спорт ойындары бөлімінің бастығы, Қазақстан бойынша КСРО спорт комитетінің жаттықтырушысы, ҚазКСР-і құрама командасының бастығы болып қызмет атқарды.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:КСРО шаңғышылары
Естей
Естей (Esteil) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,55 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63156, пошта индексі — 63570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 72 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
NGC 1709
NGC 1709 — Орион шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1854 жылы 8 желтоқсанда Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1709 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 16462, NGC 1717, MCG 0-13-54, ZWG 394.58, NPM1G -00.0168.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Сиоукс Рапидс (Айова)
Сиоукс Рапидс (Sioux Rapids) — Айова штатының Бьюна-Виста округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.1 км². FIPS коды — 19-73425.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 720 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Бьюна-Виста округы (Айова)
Лангенштайн (Жоғарғы Аустрия)
Лангенштайн (Жоғарғы Аустрия) (Langenstein (Oberösterreich)) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Перг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2677 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 12.5 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PE, ресми идентификациялық коды — 4 11 09.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Кувонж
Кувонж (Couvonges) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,56 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55134, пошта индексі — 55800.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қазақстан ақшасының тарихы
Қазахстанның ұлттық ақшасының тарихы
thumb|Теңге Тиынның шығуы және оның төлем құралы ретінде қолданыла бастауы, қоғамда экономикалық дамудың басталуы, айырбас барысында ақша айналысының қажеттілігі туындады, ал әлеуметтік дамуда биліктің пайда болуы ол тиын шығару мүмкіндігіне ие болды. Тиынды шығаруға тек ғана мемлекет құқылы болды. Тиынның қыры (аверс) және сыры (реверс) бар. Жазулар және тиын аңыздары аверсте, сонымен қатар реверсте де орналасады. Тиында сонымен бірге тиын шығаратын мемлекет, монархтың титулы және аты, тиын сарайының аты, тиынның шығу мерзімі жазылуы мүмкін. Тиынның өзіне белгіленген салмағы болады, ол басқа елдердің тиындарының салмағымен тең және ешқандай айырмашылығы болмауы тиіс. Бірінші тиындар Грецияда және Кіші Азияда күмістен соғылса, ал Қытайда мыстан құйылған. Уақыт өте келе тиын құны да күміс, алтын басты орын алды. Кейінірек оларға никель, аллюминий қосылды. Сонымен қатар темір мен қорғасын көп қолданыла бастады. Тиынды соққанда оның беріктігін арттыру үшін алтынға және күміске мыс немесе қалайы қоспасын қосады. Бұл қоспа лигатура деп аталады. Тиынды асыл металдың үлесі – проба деп аталады.(Проба-қымбат металдың сорттығын көрсететін таңба.).Ол мемлекетпен белгіленеді. Бірақта кейбір уақыттарда мемлекеттік тиын шығаруда тиынның пробасын төмендетіп, салмағын азайтты. Мұның себебі өз шығын шығара отырып, мемлекетке мол табыс әкелуі. Мұндай жағдайда тиын өз құнын жоғалтпайды. Бұл көбіне орта ғасырларда қолданылды. Тиындағы жазулар мен бейнелер мемлекетте қандай билік формасы екендігі туралы мәлімет берді.
Кувонж
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Қазақстан ақшасының тарихы
Қазахстанның ұлттық ақшасының тарихы
Тиындағы бейнелер мен жазулар көбіне саяси жағдайлар мен қоғамдық өмірді – соғыстар, жаулап алушылық, мемлекеттегі ішкі тартыстар, мемлекеттік және діни реформаларды көрсетті. Кейбір кездерде қандайда бір жағдайларға байланысты арнайы тиындар соғылады.
Еуропадағы алғашқы айырбас құралдары-таланттар б.з.д. ІІІ ғ. пайда болды. Криттегі Кносс сарайын қазған кезде табылған салмағы 25 кг. талант созылған бұқа терісінен жасалған. Африка ақшалары Ирландияда табылған қола дәуір жүзіктеріне ұқсайды. Африкадағы Мономотана мемлекеті астанасының орнында қазба жұмыстарын жүргізген кезде «Ханда» мысынан айқыш (крест) құятын қалыптар табылды. Ол Конго және Замбези бассейнде ХҮІІІ ғ. соңына дейін қарапайым айырбас құралының орнына жүрген. Қоладан, мыстан және күмістен мәнет соққанға дейін ақша орнына метал (құйма, соқпа, кесік, қазанша, сақина, т.б.) ғана емес, мал да пайдаланылған. Қола дәуірде Шығыста пышақ, күрек , қоңырау, кейбір музыкалық аспаптар айырбас құралы ретінде пайдаланылған. Кейін олардың орнына ортасында шаршы тесіктері бар дөңгелек қола мәнеттер жүретін болды. Б.з.д. 594 ж. афиналық архонт Солон күмістің бұқаға шаққандағы құның шығарады. Сондықтан грек қала-мемлекеттері мен Ежелгі Рим тетрадрахмаларында бұқа суреті салынатын болған. Тарихтағы тұңғыш күмыс мәнеттер Эгина грек мемлекет-аралының дидрахмалары  деп  есептеледі. Олар-салмағы 12 грамдық күмыс құйма болып келеді, ортасында тасбақа бейнесі бедерленген. Кос өзен бойындағы мемлекеттеде б.з.д. ІҮ-ІІІ ғ.ғ. дөңгелек және тік бұрышты мыс қаңылтырлар ақша орнына жүрді.(1)
ҮІ-ҮІІІ ғасырларда теңгелерді тайпалардың  атақты адамдары шығартып, оған өз таңбаларың бастырған. ІХ-Х ғасырлардағы Қазақстан жерінде күміс дирхемдері, алтын динарлары, мыс теңгелері айналымда болды. Алтын динар халықаралық валюта ретінде қолданылды. ХІ ғасырдың басында саудада жоғары сапалы күміс дирхемдер болса, кейін мыс қосылған теңгелер шығарылды. ХІ ғасырдың аяғында күміс кендерінің сарқы-луына байланысты күміс ақша шығару тоқтады. ХІ-ХІІІ ғасырларда күміс дағдарысына байланысты дирхемдерді мыстан күйып, сыртына күміс жалатты. Қала қолөнер, сауда орталығы болды. Қала халқы негізінен егіншіліқ, қолөнер, саудамен айналысты. Отырарда ішкі айналымға арналған жазусыз мыс теңгелер шығарылды. Күміс теңгелер ірі халықаралық саудада қолданылды. ХҮІ-ХҮІІ ғасырларда созылған мыс теңгелерге хандардың есімдері жазылған. ХҮІІ ғасыр- Отырарда ақша шығаруда құлдырау кезеңі басталып, теңгелер Түркістан мен Ташкентте соғылды. Оңтүстік Қазақстан қалаларындағы ақша айналымы теңге емес, жуан сыммен кесіп алу арқылы жасалған шағын мыс кесектер түріндегі ақшаның болуымен ерекшеленеді (2)
Ұлы Жібек жолы – ежелгі және орта ғасырларда Шығыс пен Батысты байланыстырып, Жерорта теңізінен Қытайға дейін Еуразияны қақ жарып өтетін керуен жолының жүйесі. Бұл жол Орта Азия мен Қазақстан территориялары арқылы өтіп, бірнеше сауда жолдары қалыптасып, дамыды. Қазақстан жеріндегі Ұлы Жібек жолының негізгі бағыттары Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы өтіп, 4 тармаққа бөлінді: 1.Батыстан Шығысқа бағытталатын жол;
2.Іле бағыты;
3.Орталық және Шығыс Қазақстан бағыты.
Саудадағы басты тауар – жібек. Жібек алтынмен теңеліп, халықаралық валютаға айналған. Жалақы мен қарызды жібекпен төлеген.Ұлы Жібек жолымен алғашқыда Қытайдың жібегі Батыс елдеріне жеткізілген. Кейін бұл жол арқылы Үндістан, Иран, Византия, Араб халифаты, Еуропа, Ресей таулары тасылды.
Ежелгі қазақ жерінде шығарылған алғашқы ақшалар арасында Мүбәрәқ қожа сұлтандық еткен тұста Сығанақта жасалған теңгелер да бар. Ол екі рет 1327-1328 ж.ж. және 1328-1329ж.ж. ақша шығарған. Табылған темір теңгелерде «Әділ сұлтан – Мүбәрәк қожа. Тәңірім оның билік дәуірінің ұзақ  еткей» деген  сөздер бар. 1368-1369 ж.ж. Сығанақта орыс хан да өз ақшасын шығарған. Өз ақшаларын айналымға енгізу олардың Алтын орда хандарынан тәуелсіздігінің бір белгісі.
ХУ ғасырдың екінші жартысы-ХУІІ ғасырдағы халықаралық саудада Қазақстан даласы мен Түркістан қалалары арқылы Орта Азия мен Ресей сауда қатынастарының жолға қойылуы болды. Ресеймен сауда экономиканың дамуында маңызды факторға айналды.ХУІ ғасырдың 90-жылдарына қарай Ресей қазақ хандықтарымен саяси байланыстар орнатуға әрекет жасайды.Ресей мен Орта Азияның Қазақстан арқылы сауда және дипломатиялық қатынастары ХУІІ-ХУІІІ ғасырларда жанданды. Орыс мемлекеті Орта Азиядан мақта-мата, жібек шикізатын, асыл тастар, Шығыс қаруын алды. Қытай тоуарлары Ресейге Орта Азия арқылы түсіп отырды.Қазақстан мен Орта Азияға Ресейден шұға, атлас, айна, аң терілері, күміс әкеленді. Халықаралық саудамен қатар Сырдария қалаларының көшпелі дүниемен дәстүрлі саудасы және жергілікті сауда жүргізілді. Даладан мал, тері, жүн, дайын бұйымдар әкелінген. Сырдария қалаларынан далаға астық, қала қолөнерінің өнімдері, мата апарылды. Халықаралық сауданың және қалалар мен өңірдің арасындағы, жекелеген Сырдария қалаларының арасындағы сауданың мөлшері туралы негізінен Отырарды, Түркістанды, Сауранды қазу жұмыстарынан алынған нумизматикалық материал бойынша білуге болады.
Отырардан мыс теңгелердің көптеген олжалары шықты, оларды екі топқа бөлуге болады. Біріншісіне Йасы (Түркістан) мен Ташкентте соғылғандары жатады. Екінші топ Орта Азия қалаларының (Бұхара, Самарқанд және басқалар) теңгелерін қамтиды. Ең көп тобын анэпиграфтық теңгелер құрайды. Олардың бір жағында аң, екінші жағында құс бейнелінген, аң бейнеленген кейбір теңгелердің екінші жағы тегіс. Мыс көмбелердің мерзімін анықтауға олардың біреуінде Алексей Михайлович патшаның есімі бар,1655-1663 жылдары соғылған отыз орыс тиының болуы негіз береді. ХУІІ ғасырдың аяғынан басталатын уақыт Отырар, Сауран, Сығанақ, Аққорған, Үзкент өмірінің бітуімен байланысты, бұл қалалардың жұрттарынан табылған нумизматикалық олжалар көрініс тапқан. Нумизматика- табылған теңге, қолданылған ақша материалдары бойынша ақша айналымының тарихын зерттейтін ғылым. Нумизматиканың негізін салушы веналық коллекционер И.И.Эккель. Теңге тарихы сонау жоғарғы  палеолит дәуірінің өзінде айырбас жүргізілгенін көреміз. Теңіз жағалауындағылар балықпен, таулы аймақ тұрғындары бағалы металмен, Меланезия тұрғындары акула тістері тізілген алқамен, монғолдар кірпіш шаймен сауда жасасты. Көшпелілерде өте кең тараған айырбас түрі мал және аң терісі болды. Латын тіліндегі «пегуния» - ақша ұғымы, «пегус» - мал деген мағынаны білдіреді. Бұл отырықшы халықтардың көшпелі малшы тайпаларымен өзара тығыз байланыста болғанын көрсетеді. Таза алтыннан жасалған теңгені алғаш парсы патшасы Дарий шығарды, ол «дарик» деп аталды.
Қазақстанның ұлттык ақшасының туған күнi — 1993 жылғы 15 қараша. Егемен елiмiздiң экономикалық тәуелсiздiгiнiң тұңғыш заттық айғағының (атрибутының) аты — теңге. Бiр теңге 100 тиыннан тұрады. Қолда ұсталатын ақшаның бәрi тек кағаз ақша (банкнот) және күмiс ақша (монета) ретiнде ғана айналысқа түседi. 1993 жылғы 12 қарашада қабылданған “Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын айналымға енгiзу туралы” Жарлыққа сәйкес теңғенi Қазақстан Республикасы аумағында меншiк түрiне қарамастан барлык нақты және заңды тұлғалар үшiн төлем құралы ретінде пайдалануға, сол сияқты банкілерде теңгелердi пайдаланып салым салу мен есеп ашуға ешбiр шек қойылмайды. Төл ақшамыздың дуниеге келуi аса маңызды тарихи окиға екендігі ескерiлiп, кейiнiрек- 1997 жылы қабылданған шешiм бойынша, 15 қараша — тегенiң түған күнi болып жарияланды. Сейтiп, ұлттық валютамыздың күнi ресми түрде қаржы саласы қызметкерлерiнiң кәсiби мерекесiне айналды.
Ұлтгық валюта дизайнын жасауға белгiлi мамандар тобы тартылды. Әрбiр банкнот пен мәнет дизайынын 8-9 жобасы жасалды. Ең жақсыларын арнаулы мемлекеттiк комиссия бағалап, iріктедi. Содан кейiн Қазақстан ақшасын безендiрушiлердiң бiр тобы Лондондағы « Харрисон санс» фирмасының тәжірибесiмен танысты. Көп iзденістер мен қыруар күш-жiгердiң арқасында түңғыш төл валютамызды жасау жұмысы барынша қысқа мерзім iшінде атқарылды. Жаңа ақшаның көркемдік безендірілуі де, арнайы технолог бойынша қорғалуы да күткендегіден әлдеқайда жоғары болып шықты. Ағылшын. француз, жапон мамандарының жоғары бағасына ие болды. Мысалы, 500 теңгелiк қағаз ақшадағы әрбiр кескiн 250 микронға тең. Бұл, мамандардьң пiкірi бойынша оны қолдан жасауға мүмкiн еместігiнiң бiр айғағi көрiнеді.