cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бикен Римова атындағы Талдықорған қалалық қазақ драма театры
Тарихы
Театрдың құрамында әр жылдары актерлер О. Әбділманов, Т.Әбжәлиев, К. Ружева, Т. Теменов, Ә. Арысбаева, М. Ахманов, С. Жылкелдиев, А. Женжебекова, Ә. Қалиев, С. Рақышев, Н. Әмірғалиев, режиссер О. Сәрсенбеков, С. Асылхан, Х. Темір, Т. Көбеков, Қ. Сүгірбеков, т.б. қызмет етті. 1976 жылдан театр труппасы Жамбыл, Қызылорда, Семей, Шығыс Қазақстан, Шымкент облыстарын аралап, өнер көрсетті; Осы жылы жас театр жастардың республикалық «Жігер» фестивалінде 1 дәрежелі дипломмен марапатталды. 1978, 1995 және 2005 жылдары Алматыда, 2000 жылы Нұр-Сұлтанда болды.
Театрдың жаңа ғимараты
2018 жылдың 31 қазанында театрдың жаңа ғимараты ашылды. Ашылу салтанаты VII "Қазақстан – Еуразия жүрегі" Орталық Азия халықтары театрының фестивальдеріне орай ұйымдастырылды. Театрдың жаңа ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы аумағы – 10 538 шаршы метр. Залдағы орын 510 көрерменге арналған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Талдықорған Санат:Алматы облысы Санат:Қазақстан театрлары
Тұғырлық
thumb|250px|Теңіз тұғырлығы, [[Мексика шығанағы]]
Баптаушы жүктегіш
Баптаушы жүктегіш (Настраивающий загрузчик) — сыйымды кодты жедел жадта оқитын және код орналасатын жадтың нақты саласында адресті баптайтын жүктегіш.
Тұғырлық
Тұғырлық, немесе платформа. Геосинклиналь түсінігіне қарама-қарсы мағынада қолданылатын, яғни оған қарағанда әлдеқайда салғырт тектоникалық режиммен сипатталатын континенттер өңірінің басты құрылымдың әлементтерінің бірі.
Баптаушы жүктегіш
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Тұғырлық
Тұғырлық (платформалық) тыс
Платформалардың үстіңгі құрылымдық қатарын құрайтын, негізінен алғанда мүлде метаморфтанбаған (азынаулақ қатпарланған) шөгінді жыныстардың онша қалық емес қабаты.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Сент-Ирье-ле-Буа
Сент-Ирье-ле-Буа (Saint-Yrieix-les-Bois) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Гере округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,7 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23250, пошта индексі — 23150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 312 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,87 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Кондове
Кондове (Condove) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Прексан
Прексан (Preixan) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,56 км² шамасында.
Кондове
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4259 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 60 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 71 км² шамасында. Пошта индексі — 10055.
Прексан
Коммунаның INSEE коды — 11299, пошта индексі — 11250.
Кондове
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro in Vincoli.
Прексан
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 526 адамды құрады. Халық тығыздығы — 61,45 адам/км².
Кондове
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Прексан
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Плинсбах ярусы
Плинсбах ярусы, немесе плинсбах. Юра жүйесінің төменгі бөліміне қарасты төменнен үшінші ярусы.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Дала сәлбені
Дала сәлбені (Salvia pratensis) — далалы жерлерде, құрғақ далалы ойпатты шалғында өсетін еріндігүлділер тұқымдасына жататын Сәлбен тегінің көпжылдық шөптесін өсімдік.
Таралуы
Санат:Еріндігүлділер Санат:Еуропа флорасы Санат:Дәмдеуіштер Санат:Дәрілік өсімдіктер
Плиоцен
Плиоцен. Неоген жүйесінің жоғарғы бөлімі.
Дереккөздер
Санат:Неоген
Форма
Форма сөзі төмендегідей мағыналар бідіруі мүмкін:
Маседа (Овар)
Маседа (Овар) (Maceda) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Овар муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3687 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,34 км² шамасында. Халық тығыздығы — 240,35 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Нюлса
Нюлса — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Варыж өзенінің оң жағалауынан 7,7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері
IC 4636
IC 4636 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4636 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Кастеландия
Кастеландия (Castelândia) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Судуэсти-ди-Гояс экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4451 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 297,428 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,0 адам/км².
Тарихы
Қала 1991 жылы құрылған.
Санат:Гояс елді мекендері
Тоем
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
NGC 3921
Ашылуы
Бұл нысанды 1789 жылы 14 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3921 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 37063, UGC 6823, MCG 9-20-9, MK 430, ZWG 268.95, ZWG 269.7, IRAS11484+5521, KUG 1148+553, 1ZW 28, VV 31, ARP 224.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Жайтөбе
Жайтөбе – Тарбағатай жотасының оңтүстік баурайында орналасқан төбе.
Валланценго
Валланценго (Vallanzengo) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Штётванг
Штётванг (Stöttwang) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Шығыс Альгой ауданының құрамына енеді.
Валланценго
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 250 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 83 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 13847.
Жайтөбе
Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан.
Валланценго
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Жайтөбе
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 791 м. Солтүстік -батыстан оңтүстік -шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Оңтүстік және солтүстік беткейлері тік жарқабақты, ал шығыс және батыс беткейлері көлбеу келген. Оңтүстігінен Қатынсу өзенінің салалары бастау алады.
Арвидас Новиковас
Клубтық
2007 жылы "Интерас" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Одан кейін Литва, Шотландия, Германия клубтарында доп тепті.
Штётванг
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1817 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 77 172. Муниципалитеттің басшысы — Рихард Фиккер.
Жайтөбе
Геологиялық құрылымы
Ортаңғы және жоғарғы төрттік кезеңнің шөгінділерінен түзілген.
Арвидас Новиковас
Сілтемелер
Санат:Литва футболшылары Санат:Литва Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Харт оф Мидлотиан ФК ойыншылары Санат:Сент-Джонстон ФК ойыншылары Санат:Бохум ФК ойыншылары Санат:Ягеллония ФК ойыншылары Санат:Вильнюс ФК ойыншылары
Штётванг
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Жайтөбе
Өсімдігі
Сұр қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Үржар ауданы таулары Санат:Төбелер
Уәйіс Шондыбайұлы
Уәйіс Шондыбайұлы (1873-1923) - ақын, композитор.
Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.
Абайдың шәкірті. Оның «Перуайым», «Шұбартау», «Шыңғыстау» тағы басқа әндері халық арасына кең тараған. 1894 жылы Кекбай, Ақылбай, Мағауия сияқты дарынды ақындар тобына қосылып, Абайдың ақындық мектебінен өтеді. Оның ел аузында, көшірме қолжазбаларда және архив қорында сақталып жеткен орыс ақыны П.П. Ершовтың (1815-69) әйгілі «Конек - Горбунок» ертегі-дастанының желісімен жазған «Иванушка - дурачок» поэмасы, «Жошы - Алаша хан» (Ақсақ құлан аңызының бір нұсқасы), «Қырық уәзір» әңгімесінен алынып жазылған «Бір қыздың оқиғасы» атты дастандары мен «Кеңшілік кедейлерге заман бар ма» (1916), «Дүние байқағанға бір кең сарай» (1921) атты өлеңдерінде халықты азаттық күреске үндеп, ел қамқоры болған Абайды жастарға үлгі- өнеге етіп ұсынады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары
Қыз көру
«Қыз көру» (салт). «Мырзалар қыз таңдаған келсін мұнда, жігітті қыз көретін біз көрелік» (Т.Жомартбаев). Кейде «қыз таңдау» деп те аталады. Салт бойынша белгілі кісілердің балары немесе өнерпаз, сал-сері жігіттер өзіне лайық қыздарды ел ішінен өздері таңдаған. «Пәлен жерде жақсы қыз бар» дегенді естіген жар таңдаған жігіттер өнерлі дос – жолдастарын ертіп қыз ауылына барады. Қазақта «қызды кім көрмейді, қымызды кім ішпейді» деген мақал қыз іздеген жігіттерге жол ашады. Ондай жігіттерге ешкімнің наразылық білдіруге, тосқауыл жасауға хақысы жоқ. Керісінше жігіттерді салтанатпен қарсы алған. Ауылдың бойжеткен өр мінезді, еркін қыздары мұндайда «қыз көретін жігітті біз көрелік» деп белсене шығып, жігіттермен өнер сынасқан. Жігітке олар да сын көзбен қарап, өз ойын ашық айтқан. Осындай жолда бірін-бірі сынаған қыз жігіттер айтысқа түскен. Осыдан кейін ұнатқан жастар сөз байласып, жігіт жағы құда жіберген. Демек, жігіт пен қыз бірін-бірі ұнатқан жағдайда да құдалық жолы жасалған. Олай болса бұрын да қыз-жігіттің ұнатып, сүйіп қосылған кездері болған. Әрине, қазақ салтында «қыз таңдау», «қыз көру» әр кезде бола бермеген. Оған аты белгілі адамдардың балалары мен жігіттердің ғана қолы жеткен. «Қыз көру» салты Т.Жомартбаевтың «Қыз көрелік» романында кеңірек суреттелген.
Дереккөздер
1. http://www.atazholy.kz/salt-d-st-r-det-ryp-yrymdar.html?start=14
2. Салт-дәстүрлер кітабы,Атамұра 2011ж.
Санат:Салт-дәстүрлер
Бәйтерек (Мағжан Жұмабаев ауданы)
Бәйтерек (2008 жылға дейін – Фурмановка) — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Бәйтерек ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан батысқа қарай 25 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 955 адам (451 ер адам және 504 әйел адам) болса, 2009 жылы 781 адамды (374 ер адам және 407 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Глобус (театр)
«Глобус» театрының атауы (ағл. The Globe [Theatre]), Лондондағы үш театрдың бірімен дәстүр бойынша салыстырады:
Алғашқы театр «Глобус», 1599 жылы Lord Chamberlain’s Men труппасы әртістерінің қаражатымен құрылды, олардың ішіне Шекспир кірген. Ол 1613 жылдың 29 маусымында жанып кеткен.
«Глобус» театры, 1614 жылдың маусым айында қайта қалпына келтірілді (Шекспир Лондоннан Стратфордқа кетіп қалғанда). Ол 1642 жылға дейін тұрды.
«Глобус» театрының қазіргі күйі 1997 жылы ашылды. Ғимарат қалпына келтіріліп, театрдың алдындағы орынынан 200 метрге ұзартылды.
Театрда 1642 жылға дейін «Слуги лорда-Камергера» труппасы ойнаған, оны трагик Ричард Бёрбедж басқарды. Мұнда алғаш рет Шекспирдің туындыларының қойлымдары өтті.
=Шекспир заманының алғашқы «Глобусы»=
«Глобус» көптеген әртістердің жеке меншігі болды, себебі олар Lord Chamberlain’s Men акционерлері болды. «Глобустың» алты акционерлерінің екеуі Ричард Бёрбедж және оның ағасы Кутберт Бёрбедж, театрдың иелері болды, әрбірі 25 %. Қалған төрт әртіс, Шекспир, Джон Хэмингс, Августин Филипс және Томас Поуп, бірдей үлестерге ие болды 12,5 %. Бұл пропорциялар кейін өзгереді, себебі жаңа акционерлер қосыла бастайды. Шекспирдің үлесі оның кәсіби қызметі барысында 1/8 ден 1/14 ке азайып кетті, немесе шамамен 8 % дейін.
1613 жылдың шілдесінде «Глобус» «Генрих VIII» қойылымы кезінде өртеніп кетеді. =Екінші «Глобус». Қазба жұмыстары=
Лондондағы басқа театрлар сияқты, «Глобус» та, өрттен кейін 1614 жылы қайта қалпына келтірілді, бірақ 1642 жылы пуритандар оны жауып тастаған. Екі жылдан соң оның көзін мүлде жойды. Ол жерде үйлер салды. Оның нақты орналасқан жері белгізіз болды, тек 1989 жылы оның қалдықтары Парк-Стриттегі «Anchor Terrace» атты автотұрақтың астынан табылды. Anchor Terrace астында театрдың басқа да қалдықтары болуы мүмкін, бірақ XVIII ғасырдың террасасы тарихи құндылықтар қатарына кіргізіліп, следовательно, археологтар оны зерттеу мүмкіншілігінен айрылды. = «Глобустың» жоспарлануы=
Шынымен де «Глобустың» көлем мөлшерлері бізге белгісіз, бірақ оның жоспары, аумағы зерттеулер барысында анықталуы мүмкін. Ол ақпараттар бойынша ғимарат үшярусты, ашық, биік амфитеатрлі, диаметрі 97 ден 102 футке дейін болғандығын айтады (29,6-31,1 м), ол шамамен 3000 көрерменге арналған. Лондон Вацлав Холлардың (1647) «Ұзын пейзаж» эскизінде «Глобус» мұнаралары бар дөңгелек ғимарат болып көрсетілген. 1989 жылы «Глобустың» фундаменттері қазба жұмыстары арқылы анықталды. Ол табылған заттар арқылы театрдың дөңгелек емес, он сегіз бұрышты болғаны анықталды. =Дереккөздер=
Үтірлі төбе
Үтірлі төбе — ортағасырлық қала. Оңтүстік Қазақстан облылы Мақтаарал ауданы Үтіртөбе ауданан солтүстікке қарай 11 км, Сырдария өзеннің сол жағалауынан 5 км жерде орналасқан.
Қаланы 1971 жылы Ю.Ф. Буряков, О.М. Ростовцев, 2004 жылы Сырдария археологиялық экспедиция (жетекші М.Қасенов) зерттеген. Қаланың сыртын 5 — 10 м-ге дейін су шайып кеткен. Сондықтан оның пішіні сақталмаған.
Глобус (театр)
•	↑ Театральная энциклопедия. Том 1. Главный редактор П. А. Марков М.: Советская энциклопедия, 1961 г. стр. 1199
Үтірлі төбе
Қазіргі аумағы 388×180 м, батыстан шығысқа созылып жатқан төбе. Жобасы үтірге ұқсайды. Қаланың шығыс бөлігі 3 — 3,5 м-ге дейін биік, бұл қала цитаделі болса керек. Оның сақталған аумағы 80×80 м. Ал батыс бөлігінің биктігі 1 м. Сумен шайылудың салдарынан биіктігі 1 — 2 м-лік жарқабақ пайда болған. Ол жерден табылған әр түрлі құрылыс пен үй қалдықтары, қыш ыдыс, кірпіш, тас, темір, т.б. заттардың сынықтарына қарағанда қаланы тұрғындар 7 — 12 ғ-ларда мекен еткен.
Глобус (театр)
•	↑ Egan, Gabriel The 1599 Globe and its modern replica: Virtual Reality modelling of the archaeological and pictorial evidence // Early Modern Literary Studies. — 2004. — № Special Issue 13. — С. 5.1-22.
Санат:Алфавит бойынша театрлар Санат:Лондон
Үтірлі төбе
Дереккөздер:
Санат:Тарих
Кантукаёль
Кантукаёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Луза өзенінің оң жағалауынан 57 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша : 03050100212103000063986
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шіркеу салығы
Шіркеу салығы– шіркеулердің кірісіне түсетін және олардың өз міндеттерін орындауы үшін жиналатын салық. Шіркеу салығын жинау христиан дінінің қалыптасуының бастапқы кезеңінен бастау алады. Дамыған елдердің ішінде шіркеу салығына міндетті сипат беріліп, мемлекеттік актілермен реттелген. Бірқатар елдерде шіркеу салығы міндеттелмеген, әдетте мемлекеттік актілермен емес, діни нормалармен бекітіледі.
Сілтемелер
Санат:Салықтар Санат:Шіркеулер
Сарымсақ (тау)
Сарымсақ – Ақирек тауларының оңтүстік-шығысындағы оқшау тау.
Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы Көкдомбақ ауылынан батысқа қарай 20 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 534 м. Аласа келген қалдық таудың ұзындығы мен ені 1,5-2 км шамасында. Төбесі доғал, беткейлері жатық келген.
Өсімдігі
Сұр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, қылқан боз, көде, т.б. шөптесіндер өскен. Таудың айналасында Кеңащы қыстауы, Тасқой жайлауы орналасқан. Шығыс етегімен Көкдомбақ - Қызылтұмсық жəне Теңдік - Қызылтұмсық елді мекендерін байланыстыратын қара жол өтеді.
Дереккөздер
Санат:Баянауыл ауданы таулары
Илыу
Илыу — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лемеза өзенінің сол жағалауынан 71 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Канинская Яжма
Канинская Яжма — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы №995 атауы жоқ көл - Үлкен Яжма өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері
IC 213
IC 213 — Тоқты шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 8556, UGC 1719, MCG 3-6-46, ZWG 461.67.
Сыртқы сілтемелер
IC 213 Санат:Тоқты (шоқжұлдыз)
Астаналық экономикалық форум
Астаналық экономикалық форум (қысқартылған АЭФ, Astana Economic Forum) - Астанадағы штаб-пәтермен байланасу үшін халықаралық және аумақтық платформа. АЭФ Еуразиялық ғылымдар клубының мүшелері және Қазақстан Республикасының басқармасымен 2008-інші жылы құрылған. Жыл сайын Астана қаласында өтеді. 2008-інші жылдан бері АЭФ-ке жүз мемлекеттен сегіз мыңнан астам делегат қатысқан.
Астаналық экономикалық форум әлемдегі ең үлкен халықаралық форумдардың бірі болып табылады. 2008 жылдан бері АЭФ жыл сайын бизнес-қауымдастығының эксперттері мен өкілдерін жинап, қазіргі уақыттағы экономикалық және әлеуметтік мәселелерінің шешімін іздейді.
Тарихы
Астаналық экономикалық форум өз тамырын 1994 жылы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Мәскеу мемлекеттік университетінде айтқан сөзіндегі, интеграциялық бастамаларының сериясының ұсынысынан тартады. 2007 жылдың маусымында Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Еуразиялық ғылым клубын құру туралы сөз қозғады. Еуразиялық ғылым клубы, Еуразиялық қауымдастықтың экономикалық интеграциясымен және халықаралық экономикалық ынтымақтастықты дамытуға көмектеседі. Еуразиялық экономикалық ғылым клубы 2008-інші жылдың 27 маусымында Қазақстан Республикасынң экономика және бюджетті жоспарлау Министрлігінің және экономикалық ғылыми-зерттеу институтының көмегімен құрылды.
Ресми сайттары
Санат:Экономика
Жалпаққұм
Жалпаққұм (2008 жылға дейін — Комсомол) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Қызылқұм ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 291 адам (158 ер адам және 133 әйел адам) болса, 2009 жылы 365 адамды (179 ер адам және 186 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Тақта
Екі мағынада қолданылады:
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Олердола
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3533 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30.08 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 62 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Лозенградци (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 248 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6894. Телефон коды — 03679. ЕКАТТЕ коды — 44080.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Феликс Яковлевич Суркис
1937 жылы 8 қазанда Ленинград қаласында дүниеге келген.
1955 жылы Ленинград әскери-механика институтына оқуға түседі.
1989 жылдан бастап баспа қызметімен айналысып, «Лицей» баспасын басқарады.
1970 жылдан бастап кәсіби жазушы. 1968 жылы алғашқы «Загадочная гравюра» әңгімесі «Байкал» журналында жарияланады.
2000 жылдан бастап «Гитара Времени: Антология авторской песни» кітап жобасының бас редакторы. Ф. Дымовтың 15-ке жуық кітабы жарық көріп, болгар, украин, чех және тағы басқа тілдерге аударылған.
Дереккөздер
Санат: Орыс жазушылары
Бар болу биті
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Вотча (Кубень тармағы)
Вотча — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кубена өзенінің сол жағалауынан 248 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 73 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — теңіз Кубен және Сухона өзендері бастауынан Кубен су торабына дейін. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Алматы орталық мешіті
Алматы орталық мешіті, 1999 ж. ашылды. Бұл мешіт порталды-күмбезді әрі мұнаралы құрылыс үлгісіне жатады. Алдыңғы жағы әсем безендірілген аралы портал, төрт бұрышында төрт мұнара, қырлы және дөңгелек қос барабан үстінен шығарылған көгілдір түсті үлкен күмбез және порталдың оң жағында азан шақыратын дербес биік мұнарасы бар. Мешіт ғимаратының қасбеті, күмбездің дөңгелек барабан белдеуі, ішкі көріністері ұлттық ою-өрнектермен және арабша жазу-нақыштармен безендірілген. Онда бір мезгілде 2200 адам намаз оқи алады. Мешіттің негізгі залында шамшырақ шамның салмағы 2 тонна, диаметрі - 7 м.
Таһир – Зуһра
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Жігер (психология)
Жігер – адамның түрлі қиындықтарды саналы түрде жеңе білу қабілеті.
Адамның мінезінде жеке басының жігері басты орын алады. Жігерлі адам көздеген мақсатына жету үшін зор табандылық көрсете біледі. Жігерлілік әрекетінің басты мақсаты – қабылдаған шешімді орындап шығу. Адам жігері арқылы кез келген қиындықты жеңуге жол табады. Адам өзінің жігері арқылы қиыншылықтарды жеңуге ұмтылады. Адамның өз мінез-құлығын жігеріне бағындыра білуі тәрбие жұмыстарында және өзін тәрбиелеуде өте қажет. Мақсатқа жетуді көздеу, айтқанында тұру, өзін ұстай білу, шұғыл шешім қабылдау, тәртіпке бағыну адамның жігері арқылы қалыптасады.
Әскери бөлім
Әскери бөлім (Воинская часть) —	әскери міндеттерді орындататын немесе бейбітшілік кезінде әскерлер құрамын үйретіп, дайындайтын, Қарулы Күштердің әрбір түрінде тактикалық жеке тапсырмаларды іске асыратын ұйымдаскан бөлім. Әскери бөлімнің аты, нөмірі, туы, әкімшілік, құрыныс, шаруашылық, басқарушы және жабдықтаушы мекемелері болады. Әскери бөлім полктен, полктің құрамына кіретін батальондардан (дивизионнан), батальон —	роталардан, ал рота — взводтардан, взвод — бөлімшелерден тұрады. Әскери бөлімге 1, 2, 3-рангілі кемелер де жатады. артиллериялық полк дивизиондардан, дивизион — батареялардан, батарея — есептоптардан құралады. авиациялық полк экскадрильяға, ал экскадрилья — звеноларға бөлінеді. Әскери бөлім әскери құраманың командиріне бағынады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Formation (Militär) Organic (military) 近代陸軍の編制 Militær organisasjon Воинская часть Частина військова
Ридерн (Гларус)
250px|thumb|Картада орналасуы Ридерн (Гларус) (Riedern GL) — Швейцарияның Гларус кантонында орналасқан коммуна.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 726 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.51 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1625, пошта индексі — 8750.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гларус елді мекендері
Найман
Наймандар — қазақ халқын құрған ежелгі ірі түркі тайпаларының бірі. Наймандардың тарихта ірі мемлекет және сол ғасырдың беделді тайпасы болғанын парсы тарихшысы Рашид әд-Дин жазады. Найман тайпасы көптеген хандықтар, ұлы ұлыстар мен қағанаттардың негізін көтерген, соның бірі Шыңғысхан империясы. 15 ғасырдың ортасында Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Қазақ хандығын құрушы Керей мен Жәнібек сұлтандарды бірінші қолдаған тайпа. Наймандар Қытай деректерінде Орта Азияның көне және Алтай тауы мен Саян жотасының ең мықты тайпасы ретінде жазылады.
Наймандардың пайда болу тарихы
Тарих Еділ қағанның заманынан басталады. Наймандар 3 ғасырда Теле тайпасы ретінде Ғұн мемлекетінің іргетасын көтергені жайлы көнеқытай деректерінде жазылған,Найман тайпасының әр руының өз қағандығы мен хандығы болған мысалға: Шан Матай империясы (Ежелгі Қытай) сияқты мемлекеттер - біздің эрамызға дейінгі II ғасыр наймандардың әр руынан құрылды. Б.з.д Біздің эрамызға дейін, Закавказьедегі Оногор-Найман хандығы, Найман-Боарикс империясы - II ғ. Б.з.д д., Иранның солтүстігіндегі Хан Матаев-Мадия(Медиа) империясы - VI ғ. Б.з.д д., Египеттегі Найман-Гиксос империясы - шамамен 18 ғасыр. Б.з.д Б.з.б., Найман қағанаты - IX -XIII ғғ. Б.з.д Б.з.д., Садыр-наймандар Тан империясы (ерте ортағасырлық Қытай)-VX ғғ., Аттиладағы ғұн-наймандар империясы-IV-V ғғ., Қырымдағы Оногор-наймандар мемлекеті (княздігі)-VI ғ. , шығыс Қазақстандағы Юебань империясы - III -VIII ғғ., Киев қағанаты - X ғ., Қараханид қағанаты - IX -XIII ғғ., Жетісудағы Күшлік -хан империясы - XIII ғ., Найман Ақсақ Темір империясы - XIV ғ. және басқалар.
Қытай тарихында сақталынған 9-12-ғасырлардағы «Қидан деректері (ляушы, 辽史) » мен «Алтын патшалығының деректерінде (жиншы， 金史) » наймандардың бұрынғы аты «жанбон», «жанбақ», «жәнбагі», «жанбағ» (қытайша: 粘拔恩 немесе 粘八噶) деп жазылған. Найман атауын қидандар Алтай тауларындағы сегіз өзенді айнала орналасқан тайпаларға берген, кейін осы атпен Найман аталып кетті. Наймандар тайпасының тегі туралы мәселе ертеден-ақ тарихшылардың пікірталасын тудырып келді. Бірқатар зерттеушілер (И.Я. Шмидт, А.М. Позднева, Д.Оссон, В.В. Бартольд, В.П. Васильев, т.б.) Наймандардарды моңғол, басқалары (Рашид әд-Дин, Х.Ховарс, П.Поуха, А.Бобривников, Г.Е. Грумм-Гржимайло, Н.А. Аристов, С.Аманжолов, Ә.Марғұлан) түркі тегіне жатқызды. Қазіргі уақытта олардың түркі тектес екендігі толық дәлелденген. Көптеген зерттеушілердің пікірінше “найман” атауы моңғолша “сегіз” деген сөзді білдіреді. “Оғыз тайпасынан шыққан наймандар түркі тілдес халық болды. Олар 8 ғ-дан бастап “сегіз оғыздар”, кейінірек “цзбу-бу” одағын құрап келді. “Найман” сөзі оларға көрші халықтардың берген атауы” деп жазды Л.Л. Викторова. Әбілғазының пікірінше: “наймандар – көне жұрттардың бірі, малы мен басы көп өскен халық”. “Селенга тас жазуы” деп аталатын 750 ж. тұрғызылған ұйғыр ескерткішінде, “Ляо ши” жазбаларында (8 ғ.) сегіз-оғыздар туралы мәліметтер кездеседі. Сегіз оғыз жұртын әуелі “найман аймақ” (“сегіз тайпа”) деп 10 ғ-да қидандар атай бастаған деген топшылау бар. Кейіннен моңғол империясының дәуірлеуі бұл сөздің негізгі атау орнына қолданыла бастауына одан әрі жағдай жасаған. Зерттеушілер бұл тайпа 10 ғ-дан “найман” деп атала бастаса да, 13 ғ-ға дейін бұрынғы “сегіз” аты қосарлана айтылып келгенін алға тартады.
Қазақ халқы құрамындағы наймандар
===Генадий Волковский :===
«Наймандар Орта жүздің аса ірі тайпасы»
Қазақ халқының шежіре деректері бойынша наймандар Орта жүзге кіреді. Қазақ халқының құрамындағы наймандардан: терістаңбалы (кейде елата), сүгірші, төлегетай деген рулар бірлестіктері тарайды. Терістаңбалыдан: мәмбет, рысқұл; сүгіршіден: балталы, бағаналы, ергенекті; төлегетайдан: қаракерей, мұрын, төртуыл, матай, аталық (кейбір деректерде кенже), садыр. Келесі бір шежіре нұсқасында наймандардан тоқпан, елата, өкіреш таратылады. Елатадан: келбұға мен кетбұға; өкірештен: төлегетай және сүгірші; төлегетайдан: қаракерей, төртуыл, садыр, матай тарайды. Сүгіршіден: ергенекті, бағаналы, балталы; ергенектіден: көкжарлы, сарыжомарт, бура рулары тарайды. Әр рудың өз рулық таңбасы мен ұраны бар.
Наймандардың ортақ таңбасы – Y (бақан), ұраны – Қаптағай.
Найман Хандығы
Батысында Ертіс өзені бойындағы қаңлылар, солтүстігінде қырғыздар, шығысында Орхон, Селенга бойын алып жатқан керей, меркіттермен және оңтүстігінде Ұйғыр, Ся жұртымен іргелес тұрды. Жазба деректер бойынша алғашқы билеушілері 1143 жылдан бастап белгілі. Найман мемлекеті 12 ғасырдың аяғында билік еткен Инаныш Білге Бұқа хан тұсында нығайды. Ұлы Жібек жолында орналасқан. Найман мемлекетінің көрші елдермен саяси, сауда байланыстары жақсарды. Рашид әд-Дин “Наймандардың хандары қадірлі, қуатты, олардың халқының саны көп, әскері де қуатты болды” деп жазды. Найман мемлекетінің хандары мұрагерлік жолмен сайланды. Белгілі тайпа билеушілері, батыр, қолбасшылары хан кеңесінің құрамына кірді. Хан ұлыс жасағының бас қолбасшысы болды. Ұлыста іс қағаздары жүргізіліп, хан жарлықтары хатқа түсіріліп, оған ханның төрт бұрышты алтын мөрі (таңба) басылған. 12 ғасырдың аяғынан бастап Найман мемлекетінің хандары “Бұйрық”, “Күшлік” деп аталды. Инаныш Білге өлген соң, оның екі ұлы Таян хан мен Бұйрық хан таққа таласып, Найман мемлекетін екіге бөлді. Екі иелікке бөлінген ұлыстың әрқайсысы өз алдына дербес әрекет етіп, өзара қырқысты. Бұл ішкі саяси дағдарыс Шыңғысхан әскери күшінің артуымен тұстас келді. Шыңғысхан және керейлер ханы Тоғрыл (Уаң хан) бастаған қол 1199 жылы Бұйрық ханның, 1204 жылы Таян ханның ұлысын басып алды. Олардың Жамұқа бастаған тайпалар одағының күшімен бірігіп, моңғолдарға қарсы тұрмақ болған әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Жетісу жеріне келіп, Найман мемлекетін саяси-әлеум. жағынан қайта күшейтуге тырысқан Таян ханның ұлы Күшлік ханды Шыңғыс ханның Жебе бастаған қолы өлтірді.
Найман хандығының хандары
Және тағы басқа хандар.
Христиан дініне өтуі:
Шамамен 1007 немесе 1008 жылдары Найман ханы Мерв митрополитеніне елшілік жібереді және өз халқымен бірге христиандықтың несториан бағытын қабылдайды. Керейлермен, Онғұттармен және Татарлармен бірге моңғол тайпаларының бір бөлігі Христиан дінін қабылдайды.
Кетбұғаның діні
Кетбұға(1184-1260) – ұлы жыршы, қазақ жыраулық өнерінің негізін қалаушы, Шыңғысханның сенімді қолбасшысы, домбыраның әкесі. Найман тайпасының Бағаналы руынан шыққан, Христиан дінін ұстанған.
Наймандардың Ислам дінін қабылдауы
Наймандар Алтын Ордада 14 ғасырдың басында Өзбек ханның тұсында Ислам дінін қабылдаған.
Найманнан шыққан Шыңғысханның қолбасшылары
Және тағы басқалары, Шыңғысханның мыңдаған қолбасшылары Найман тайпасының бектері және Бұқа деген атауды тек қолбасшылар мен сыйлы адамдарға берген.
Найман Әмір Темірдің қолбасшылары
Ақсақ Темірдің бас қолбасшыларының бәрі Найман тайпасынан болды,ол тек өзінің адамдарына сенген деседі.
Найман
Аристов «Найман деген Катуни өзенінің бір айрығы еді, сол өзен атыменен қойылған» дейді. Ескі заманда найман көп ел болған, Шыңғыс хан тұсында Таң, Бұйрық деген ағайынды екі хан билеп, екі бөлініп тұрды. Шыңғыс екі ханды да өлтіріп, елін шапқанда, найманның бір бөлегі күнбатысқа барып, осы күнгі моңғол ішінде моңғол болып қалған наймандар - соның нәсілі. Бұл найманның да көбі жер жүзіндегі түрік нәсілдерінде бар. Орта жүздегі Найман, біздің қазақтың ескі сөзінше, Софы мырза дегеннің нәсілі. Оны Баба мырза деген інісі өлтіргенде, Софы мырзаның тоқалының жалғыз баласы Өкіреш қазақ ішіне көшіпті. Осы сөз Әбілғазы ханның сөзіне тура келеді. Себебі Әбілғазының әкесі араб Мұхамедханды өлтіріп, «орнына хан қоямын» деп Софы мырза Самарқандтан Хысырау деген хан нәсілді біреуді алып келгенде, араб Махмұд біліп Хысырауды өлтіріп, Софы мырзаны өзіне нөкер болып тұрған Софының інісі Баба мырзаға бергенде, «мен ханға дұшпан кісіні аға қылмаймын» деп өз ағасын өзі өлтірді деп жазады. Орта жүздегі найманның бергі аталары туралы жазылған Спасский, Аристов, Маевский деген орыс жазушыларының сөзінде жауынгер болып жазылды. Біздің білуімізше, орта жүздегі Найман атасы - Софы мырза, оның баласы - Өкіреш, оның үш баласы - Домбауыл, Сүгірше, Саржомарт. Домбауыл тұқымы жылқысына теріс жағынан таңба басып Терістаңбалы атанды.
Терістаңбалы – Найман елінің ноқта ағасы,
ол ішінен екі руға бөлінеді Бағаналы, Балталы екеуі ағайынды емес бірақ ата қонысы бір болғандықтан екеуі бірге айтылады, арғы аталары туыстас Найман. Сүгіршенің баласы - Қытай, оның баласы - Төлегетай, оның төрт баласы - Қаракерей, Матай, Садыр, Төртұл, бұл төртеуі:
Төлегетайдың төрт арыстаны
Найманның тағы бір үлкен елі Сарыжомарт, Сары мырза еліне қаһарман, жомарт болғаннан кейін Сары атына Жомарт жұрнағы қосылып Сарыжомарт атанды Жоғарғы Сарыжомарттың бәйбішесінен - Қаратай және тоқалдың төрт баласы - Бұйдалы, Жансары, Баржақсы, Шайгөз. Бұл төртеуі нағашысы Уақ ішіне кетіп, күні бүгін ергенекті уақ атанып кетті. Оның себебі, Саржомарттың нәсілі Ергенек таңба салып:
Ергенекті Найман
аталды. Сол себептен бұлар Ергенекті деді. Бірақ халықтың көбі оларды Уақ деп кетті. Саржомарттың тоқалының балалары - Бура және Көкжарлы. .
Тарихы
Найман туралы деректер оны әуелде Хинганнан Қарпатқа дейін созылып жатқан Ұлы Даланың Ертіс пен Орхон өзендері аралығында ежелден көшіп жүрген тайпалар қатарында таниды. Ол – сонау жыл санауымызға дейінгі екінші ғасырлардан бастап дәуірлеп, Орта Азиядан Сары өзенге дейінгі байтақ аймақты жайлаған Хунну (ғұн) ұлысының, біздің жыл санауымыздың бастапқы ғасырларында қытай жазбаларында «теле» деген атпен әйгеленген байырғы киіз туырлықты қандас тайпалар қауымдастығының кесек бір сынығы. Әбілғазы жазуынша: «Наймандар – көне жұрттардың бірі, малы мен басы көп өскен халық». Бұл ел VI-VII ғасырлардағы айбынды Түрік қағанаты заманында дүниеге келген ата жазуымызда Моңғолиядағы қазақ ғалымы әрі қайраткері Қ.Сартқожаұлының дәлелдеуінше, «Байырқу», «сегіз оғұз» тайпасы түрінде көрініс береді. Бірсыпыра ғалымдардың дәлелдеуінше, «оғұз» сөзінің көне Түрк тіліндегі бір мағынасы тайпа дегенге келеді. ( «оқ» - тайпа, «з» - жиынтық сан есім). Ал «найман» моңғолша сегіз деген сөз. Сегіз оғыұз жұртын әуелі «найман аймақ» ( «сегіз тайпа») деп Х ғасырда моңғол тілдес қидандар атай бастаған екен. Кейіннен моңғол империясының дүниеге келіп дәуірлеуі, бұл сөздің негізгі атау орнында қолданыла бастауына одан әрі жағдай жасаған еді. Зерттеушілер бұл тайпа Х ғасырдан «найман» деп атала бастаса да, ХІІІ ғасырға дейінгі бұрынғы «сегіз» аты да қосарлана байқалып келгенін де ортаға тартады. Кезінде Жапон теңізінен Шығыс Түркістанға дейінгі байтақ өңірді қоластына бағындырып, наймандарға да біраз уақыт билік жүргізген Лияу әулетінің (Ұлы Қидан мемлекеті тарихы туралы жазылған жылнамаларда (Х ғасыр) наймандар батысында (Ертістен ары) қанлы, қыпшақ, шығысында (Орхон, Тола және Оңғын өзенлерінің алқабы) керей, меркіт, теріскейінде (Селеңгеннің салалары) қырғыз, оңтүстігінде ұйғыр, таңғұттармен шекаралас, қоңсылас болғаны айтылады.
Рәшид-әд-диннің «Жылнамалар жинағы» мен «Моңғолдың құпия шежіресінің» көрсетуінше, Арғұн өзенінің Хайлар деп аталатын саласы мен Халқын гол өзені алқабында қоңыраттар мекендеді. Екінші мыңжылдықтың бас кезінде осы қоңыраттардан батысқа қарай Керей, Меркіт жеріне дейінгі аралықта (Онон, Керуленөзендерінің алқабы) хунну, дунхулардың бір сынығы болып табылатын түрк-моңғол жұрттары да қанатын жайып өсіп жатты. Ол тайпаларға өздерімен іргелес, кейіннен моңғол тілі деп ен тағылған тілде сөйлейтін Қидан (осы сөзден «қытай» атауы шыққан) мемлекетінің үстемдігі мен ықпал-әсері тым етене байқалатын. Түркі тайпаларының қақ ортасында жатқан осы жұрттардың соңыра моңғол тілді атанып кетуінің де бір себебі – түп-тегі Ішкі Моңғолиядан шыққан сол қидандардың жегі құрттай дендеп кеткен жойқын ассимиляйиясына тығыз қатысы бар болуы да ғажап емес. (Мұндай мысалды алыстан іздеудің қажеті де жоқ. Орыс тілі шыңдап ене бастаған жарты ғасыр ішінде, қазақтың жартысына жуығының орыс тілді болып шыға келгені көз алдымызда ғой). ХІІ ғасырдың басында Ұлы Қидан (Ляо мемлекеті) ыдырап, қидандардың біраз бөлігі Жетісу мен Орта Азияға өтіп, Қарақытай мемлекетін құрғаны белгілі (1140-1213). Олар кейінірек жергілікті халықтарға сіңісіп кетті. Ал сол ғасырдың соңына таман Онон, Керулен алқабын жайлаған тайпалардың арасынан Темүжин сынды жас көсем бастаған қият тайпасы лау етіп көтеріліп, «тарыдай шашыраған моңғолдың басын қосып», аз уақытта-ақ маңындағы елді ұйыстыра алған моңғол мемлекетіне айналды. Моңғолиялық қазақ ғалымы И.Қабышұлы Темүжинге Шыңғыс (Жеңіс) деген есімді еншілеген керейлердің ханы Торы (Торғыл) екенін айтады. Торыны оған қытайлар берген «Уаң» яки, бір елдің әміршісі лауазымы бойынша Уаң хан деп те атайды. Өзі үлкен бір елдің билеушісі, әрі әкесі Есугейдің андасы болғаннан кейін Торы бұл есімді «жақсы тілек»,  «жарым ырыс» қылып айтса айтқан шығар. Алайда Шыңғыс хан шапқан сайын төске өрлеп, маңайындағы Татар (тата, тетан) мен Қоңыратты қоластына бағындырып алғаннан кейін, Керей елінің өзіне ауыз салды. Әкесіндей болған Торыны (Уаң ханды) туған жерінен безіндіріп, ақыры ол найман қарауылдарының қолынан кездейсоқ қаза тапты. Ал ауқатты Найман мемлекетінің Шыңғыс ханмен шайқастары тарихи жылнамаларда жан-жақты жазылып қалған бір хикая.
Темүжиннің әкесі Есүгей батырдың тұсында Найман елін Инанч Білге қаған билеген еді. «Инанч» - сенімді, «білге» - білгір, кемеңгер деген сөз. Сол Инанч білгенің заманында наймандар Қидан мемлекетінің (қарақытайлардың) қармағынан құтылып, бостандығын алады. Ол өлгеннен кейін Найман ұлысы екі баласы байбұқа (қосалқы аты – Тай, Таян. Қидандар оған Дауаң) «үлкен әмірші» (деген атақ берген, сол сөз келе-келе Таянға айналған) мен Бүйректің таласына түседі. Ақыры ағайынды екеу арасындағы араздық ұлысты екіге бөліп тынады. Тай хан үлкені болғандықтан, әкесінің орнында жазық аймақты, Бүйрек таулы өңірді мекендейді. Наймандар мен Шыңғыс хан әскерінің алғашқы шайқасы 1199 жылы Алтай өңіріндегі Үліңгір көлінің маңында өткен еді. Онда Шыңғыс керей ханы Торының шақыруымен одақтас ретінде көмекке келген. Сол жолы Бүйрек хан ойсырай жеңіліп, өзі Енисей қырғыздарына қашып құтылады. Арада үш жыл өтпей жатып, олар тағы да шайқас даласында бас қосқан. Бірақ бұл жолы да Шыңғыс хан мен Уаң ханның тізе қоса қимылдауы Бүйрек ханның ойсырай жеңілуіне мәжбүр етті. Ол басын әзер сауғалап, тағы да қашып құтылды. Бұдан кейін Шыңғыс ханның керейлермен жауласып, Торы ханның (Уаң ханның) түбіне жеткенін жаңа айттық. Оны өлтірген Бүйрік ханның ағасы Тай ханның жасауылдары болатын. Сол хабарға көзі анық жеткен Тай бойын ашу-ыза кернеп: «Күншығыстағы аз моңғол қыр көрсететінді шығарды. Атасынан асыл жаралған Уаң ханды алуан түрлі қырмен қорқытып, безендіріп, өлімге душар етті. Сөйтіп олар бәрін иеленіп, қаған болмақшы ғой, тегі? Күн мен ай аспанды үнемі жарық етіп тұру үшінжаратылған болар. Ал жерде екі қаған бола алмайды. Ендеше сол аз моңғолды байлап әкелейік», - дейді. («Моңғолдың құпия шежіресі»). Сонда Тай ханның кіші шешесі Кербез: «Қайтпексің, ол моңғолдар қоңырсыған иісті, қомыт-қомыт киімді емес пе? Әкеліп қайтесің. Аулап жүргенің жөн ғой. Тек өңі түзу қыз-қатындарын әкеліп, қол-аяғыңды жуындарап, мал сауғызса жетпей ме?» - дейді. Тай хан маңайындағы әлі де моңғолдарға бағына қоймаған меркіт, қатаған, дүрбет тайпалары және бұрын талқандалған керейлер мен татарлардың біраз бөлігімен одақ құрып, Шыңғыс ханға қарсы жорыққа қамданады. Алайда бұл хабарды алысымен, Шыңғыс ертерек қимылдап, одақтастар әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасап, оларды тас-талқан етеді. Тай хан соғыста қаза тауып, оның ұлы Күшлік аман қалған жұртын бастап, бұл кезде Алтайдың солтүстігінде жүрген ағасы Бүйрек ханға келіп паналайды. Осыдан кейін бүкіл найман елінің қонысы моңғолдың қоластына қараған. «Құпия шежіреде» Тай ханның кіші шешесі Кербез (Күрбесу) ханымды Шыңғыс хан алдына әкелдіріп: «Сен моңғолды сасық депсің ғой. Қандай екен», - деп өзіне тоқал етіп алғандығы жазылады.
Қанаттас отырған ірі көршілері наймандар мен керейіттерді осылайша жеңгеннен кейін бұл өңірде енді Шыңғыс ханды тоқтата алатын күш те қалмаған еді. Аз уақытта ол қазіргі моңғол жеріне сәйкес келетін аймақты түгел бағындырып алды., 1206 жылы киіз туырлықты көшпелілер Онон жағасына құрылтайға жиналып, «тоғыз сирақты ақ ту көтеріп», Шыңғысты Моңғол империясының ұлы ханы етіп көтерді. (Тарихшы И.Қабышұлы сол империя құрылар қарсаңында моңғолдар 200 мың, керейлер 600 мың, наймандар 800 мың болған екен деген дәйек айтады). Осы құрылтайдан кейін Шыңғыс хан Алтайдың күнгейінде әлі де найманның атамекенін қайтарып алуды ойлап жүрген Бүйрек ханға жорыққа аттанады. Ол бұл кезде ештеңеден хабарсыз Ұлық тау қойнауындағы Сақсу өзенің бойында аз адаммен аң аулап, сейіл құрып жүрген еді. Қас қылғандай қалың әскер дәл оның үстінен түседі де, тұтқынға алынып, ата жауы сол жерде оның басын шабады. Оған паналап жүрген Күшлік аман қалған елді ертіп Ертіске қарай қашады. Алайда Шыңғыс хан наймандарға бұл жерде де тыныштық бермейді. 1208 жылы Ертіс жағасында наймандар мен меркіттердің бірлескен күшін тас-талқан қылады. Одан кейін бұл тайпалар Жетісуға қарай бас сауғалайды.
Күшлік хан Бесбалық, Тұрфай аймағы арқылы айналып, бір кезде наймандарды да билеген Қидан мемлекетінің Орта Азияға келіп жаңғырған түрі Қарақытай империясының астанасы Баласағұнға жетеді. Бұл дәуірде Жоңғар тауынан Иранға дейінгі аймақ осы Қарақытай Гурханына (ұлы ханына) қарайтын. Наймандардың Таян сынды ханының баласы Күшлікті Гурхан сарайында ілтипатпен қарсы алады. Жилугу Гурхан оған қызын беріп, жақын адамдарының бірі етеді. Бұл шамада Қарақытай мемлекетінің әлсіреп, бұған дейін оған бағынышты боп келген Хорезм елінің елінің дәуірлей бастаған да кезі еді. Шамасы Гурхан Күшлік төңірегіне жиналуға тиіс наймандарды өз мүддесіне пайдалануды көздеген де болуы керек. Әрі Күшліктің де оған осы тектес уәде бергенін біз Рәшид-әд-диннің «Жылнамалар жинағынан», Қытайдың «Жол қатынас тарихының материалдары» атты еңбегінен ұшырастырамыз. Күшлік хан Жилугуге: «Менің тайпам көп, олар қазір Еміл, Қойлық, Бесбалық жерлеріне келіп қоныстанып отыр. Маған рұқсат берсеңіз, оларды жинап, олардың күшін мен сіздерге көмек беремін», - дейді. Гурхан мұны мақұл көріп, оған қару-жарақ, қаражат береді. Әрине Таян ханның ұлы Күшлік хан Түркістан аймағына келіпті деген хабар осы маңға Шыңғыс ханның қаһарынан ығысып келген наймандарға қатты әсер етті. Олар тез арада Күшлік ханның қоластына жиналып, жойқын күшке айналды. Бұл жағдай енді Күшлікті Гурхан билігін тартып алу ниетіне итермеледі. Және сол кезде талайдан андысулы Мұхаммед Хорезмнің Гурханға қарсы шыққанын естуі мұң екен, Күшлік те ойын жүзеге асырмақ боп Қарақытай әміршісіне қарсы қимылды бастап жіберді. Жасанған әскер қойсың ба, Күшлік көп ұзамай-ақ өз қайын атасының тағына отырды. Осылайша Шыңғыс хан әскерінен күйреген (1204 жыл) Найман мемлекетінің соңғы ханы арада сегіз жыл өтпей жатып, Қарақытай империясының билігін өз қолына алған. Тарихи деректерде наймандар мен керейлердің несториан дінін (христиан дініндегі бір ағым) ұстанғаны айтылады. Күшлік хан Жилугудің қызы Күнкеге үйленгенннен кейін несториан дінінен шығып, будда дініне (пұтқа табынушылық) кіреді. Ол кезде Қарақытай мемлекетіндегі жұрттың дені мұсылман дінін ұстанатын болғандықтан, Күшлік хан тарапынан олар «не несториан, не будда дініне кірсін» деген зомбылық талаптар да қойылып тұрған көрінеді.
Атамекенінен көтере қуып жіберген найман ханы Күшліктің байтақ Түркістан аймағында бұлайша дәуірлеп отырғанынан Шыңғыс хан сірә хабарсыз емес-тін. Тек ол бұл кезеңде Қытайды жаулап алу жорықтарының басы-қасында жүрді. Сол жорықтан қайтысымен, Шыңғыс хан 1218 жылы Күшлікке қарсы әйгілі қолбасшысы Жебе ноян басқарған күшті әскерін жіберді. Жебе ноян Қарақытай еліне жетісімен, баршаға дін, сенім бостандығын жариялады. Бұған дейін де өзіне мұсылмандарды қарсы қойып алған Күшлік шайқастарда шыңдалып келген моңғол әскерлерінің екпініне төтеп бере алмады. Тас-талқан болып жеңіліп, Алтай тауларына қарай қашты. Бірақ Жебе ноян оны қойммай қуалап жүріп, ақыры Сарыкөл маңында қолға түсіріп, өлтіріп тынады. Найман елінің Шыңғыс ханға қарсы жиырма жылдай уақытқа созылған қан кешті күресі осылайша аяқталды. Найман мемлекетінің күйреуі атамекендерінде қалың отырған бұл елдің құрамына кірген рулардың жан-жаққа кең ыдырап кетуіне, басқа тайпалар арасына сіңуіне әсер етті. Олардың біраз бөлігі байырғы қоныстарына жақын Ертіс, Алтай алқабында орнығып қалып, Шыңғыс ханның баласы Үгедей ханның қол астына қарады. Шапқыншылықтан ығысқандары Балқаш төңірегіне, Алакөл маңына, Сыр, Ырғыз алқабына орналасты, оңтүстікте Орта Азия хандықтары жеріне дейін жетті.
Бұл өңірде қоныстанған наймандар ХV ғасырдың соңында Мұхаммед Шайбани ханның ықпалында болды. 16 ғасырда Марыға найманнан шыққан Қобыз би, Жолым билер әмір жүргізді. Найман Назар би Балхты биледі. Нұраталық көшпелілерді найман Ахметәлі басқарды. Шайбан тұқымы Бабаханның бір әскербасысы найман Жанмұхаммед би болды. Шежіреші Әбілғазы найман Сопыр мырзаның 1604 жылы оның әкесі Араб Мұхаммед ханды өлтіру үшін қастандық ұйымдастырушылардың бірі болғанын тілге тиек етеді. Осы мысалдардан-ақ наймандардың Орта Азия аймағында қабырғалы күштердің бірі ретінде әрекет еткенін байқау қиын емес. Бұл наймандар бірте-бірте жергілікті халыққа сіңісіп, өзбек, қарақалпақ қауымдастығының бір тармағы болып кетті. Өзбектерде қазақ-найман, қарақалпақта бағаналы, терістаңбалы, қырғызда бүйе найман, күн найман, мырза найман, жуанбұт найман руларының кездесуі сол араласудың бір нышаны.
Қазақ наймандары 1720 жылдардағы Жоңғар шапқыншылығынан кейін Орталық Қазақстандағы Тоқырауын алқабынан Алтай мен Жоңғар тауларына дейінгі аралыққа орналасты. М.Тынышбайұлының айтуынша, наймандардың 1810 жылы Қарқаралы мен Шыңғыстайды тастап оңтүстікке қарай сырғуы олардың соңғы қоныс аударуы болған еді. Осы тарихшы наймандардың саны 1917 жылдың қарсаңында Бұқара мен Қытайдағы руластарын қосқанда 830 мың адам төңірегінде деп көрсетеді. Орта жүз елдері арасында дәл наймандардағыдай мол таңбаны кездестіре алмайсың. Олардың ірі рулық бірлестігі ғана емес, кейде жеке руларының өзі де дербес ұран-таңбаға ие. Дәл осы ерекшеліктің өзінде оның сонау бірінші мыңжылдықта «сегіз-оғыз» деп көрініс берген сипатының әсері болуы да ғажап емес. «Сегіз тайпа» - демек, найман жұрты осынша тайпадан құралған. Алайда ғылыми деректерде олар туралы анық мәлімет жоқ.
Тарихи деректерге сүйенсек, «Найман» - қазақ шежірелерінде айтылғандай жеке адамның аты емес. Алайда халық шығармашылығы оны түп бабаның есімі етіп, өзін найманбыз дейтін бар руды (олардың арасында баяғы аласапыран замандарда басқа елдерден келіп сіңіскен жұрттар бар болса да) сол «шалдан» ғана тарқатып қояды.