Бұзау_Толысбайұлы
БҰЗАУДЫҢ КЕРІМБАЙҒА БЕРГЕН СЫЙ-СИАПАТЫ
Ташкент базарынан елге қажетті дүние-мүлік алып келе жатып, Әулиеатадағы Керімбай болыстың Ақсарай атты керен сарайына тоқтаған біздің елдің жігіттері керуен сарайда бойы екі метрдей, сақалы белуарға түскен, ақ сазандай реңді Керімбай болысты көрген ауыл жігіттерінің бірі «нағыз маңғаз төбет екен» деп бірнеше рет қайталап айтып қалады. Бұл сөз Керімбай жағының жігіттеріне жетеді. Мына сөз шамбайына батқан Керімбай болыстың жігіттері керен түйелерін жүктерімен алып қалып, әдепсіз екі жігітті бір атқа міңгестіріп елге қайтарады. Бұл жағдайды естіген Бұзау болыс аылдың ақсақалдарын жинайды. Сабыр, сабыр, -деді Бұза оң қолын көтеріп, текке шласпалық. Мен білетін Керімбай болса біздің керенге тектен –тек тимеген шығар. «Бүгінгі ашуыңды ертеңге қалдыр»-деген. «Суайттың бәрі сырғақ, сырғақтың сөзі бір қап». Сендер щыңдарынды, болған жайды дәлме-дәл баяндандар!-дейді. Келген екі жігіт болған жайды толық баяндайды. Жағдайдың ақ-қарасына әбден қаныққан Бұзау болыс: -«Жақсы сөз тасты жібітер, жаман сөз басты шірітер», леп үнсіз қалады. Оның бұл үнсіздігін ешкім бұза алмады. Болыс сол ойланған қалпы көп отырды. Ақыры бір шешімге келген секілді. Үстіндегі жамылып отырған жібек шапанын серпіп тастады да: - Уа, жұртым, - деп дауысын кенеп алды да сөйлеп кетті. –Адам пенде. Ағаштың көркі жеміс болса, адамның көркі –жақсы іс. Инабатты болса-әйел, өнегелі болса-бала көрікті. Өзіңнің бағаңды біл. Ешкімді басыңба, басындырма. Шалқайғанға шалқай, ол құдайдың ұлы емес, еңкейгенге еңкей, ол –әкеңнің құлы емес. Аяқтың астында жатсаң басың аман қалады. Бірақ жаның арыңның садақасы емес пе! Ойлан! Қиын істе сыналған ерді тыңда. Ашу қысса-аузыңды жап. Біз де ашуды ақылға жеңдірейік. Бұл істі Керекеңнің білмеі де мүмкін. Намыстың отына жанған жігіттерінің ісі болса керек. Бірақ, болр іс болды, бояуы сіңді. Енді оның арты үлкен дауға айналып кетпеуін ойлайық. Ежелден іргелес қонған ағайын елдің, басымыз төсекте, малымыз төскейде қосылып жатқан жоқ па?! «Ел ағасыз, тон жағасыз болмайды» деген. Осында барлық игі жақсылар мен ақсақалдар жиналып отырсыздар. Біз тез арада Керімбай болыстың ауылына аттанамыз. Оспадар жігіттеріміздің айтқан сөздері үшін кешірім сұраймыз, ат-шапан айыбымызды ала барамыз. Байлам осы-деп шешім айтады. Көп ұзамай Бұзау болыс Керімбай болыстың ауылына барып, жігіттерінің істеген қылықтарына кешірім сұрап, ат-шапан айыбын беріп, достасып, керуенді түгел қайтарып алады. Осы жолы Керімбай болыстың ақылы мен әділдігіне, меймандостығына, адамгершілігіне риза болған Бұзау болыс оның біздің елге келіп қонақ болып кетуін өтінеді. Алыстан арнайы іздеп келген қонағын Бұзау өзі қарсы алып, барынша сыйлап күтеді. Бұзаумен жақын танысып, оның сый-сыяпатына разы болған Керімбай 5-6 күннен кейін еліне қайтпақ ниет білдіреді. Бұзау осы төңіректегі найманның тәуірлерін жиып алып: - Мына Керімбай бізге сәлем бергелі келіпті. Енді еліне аттанғалы отыр. Оны немен қайтарасыңдар? – деп, ортаға ой салады. Содан ру басшылары ақылдаса келіп, Керімбайдың алдына 40 қара мал салып береді. Керімбай аттанар алдында Бұзауға рахмет айтып, мұны өз еліне қонаққа шақырады. «Оны құдай біледі, жолымыз түсіп, жолаушылап бара қалсақ, көрерміз», - деген екен. Қонақтар қайтуға рұқсат сұраған кезде Бұзау болыс: - Кереке, әлі де жатып-жастанам десең ел осы. Қош демейміз –деп әлі де қонағын күтуге даяр екендігін білдіреді. Керімбай болыс та елдің қонақжайлылығы үшін рахметін айтып: - «Кел демек бар, кет демек жоқ» деген ғой. Алайда аттанардың алдында айтарым, барында аз ғұмырды бағалай білмей қалмайық. Екі жақ құдандалы боп жатса, келіс-барысымыз да жиілер» дегенді айтады. Сонда Бұзау болыс тұрып: Кереке, бұл сөзіне әбден қосыламын. Ал аттанар алдында айып болмаса өзіңе бір-екі сұрақ қойсам деп отырмын. Оның бірі араларыңда қожа-молда бар ма? Мен көре алмадым-дегенде, Керімбай болыс: Жоқ Бұзау-деп жауап беріпті. Сонда Бұзау болыс: - Онда, Кереке, өлімнен қауіпің жоқ екен ғой- деген екен. Екінші сұрағында Бұзау болыс Керімбай болыстан: «Орысша оқыған балаң бар ма?»-деп сұрайды. Керімбай болыс тағы да «Жоқ» - деп жауап береді. Сонда Бұзау болыс тұрып: «Онда келешекте ел билейтін ұрпағым болсын деген ойың жоқ екен ғой, Кереке»- деген екен. Еліне жеткен Керімбай Бұзаудың сый-сыяпатын ауыл ақсақалдарына жеткізеді. Сонда олар «Егер Бұзау жолы түсіп, саған келе қалса, сен бір қараңды да қимас едің. Бұзау болысты шынында сенімен салыстыруға болмайды екен», - депті...