cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коваленттік байланыс
Атомның электртерістілігі – химиялық байланыстарда басқа атомдардың валенттілік электрондарын өзіне тарту қабілеті. Электрондық бұлттардың формасы әртүрлі болғандықтан, олардың тұйықталуы әртүрлі тәсілдермен жүзеге асуы мүмкін. Тұйықталу әдісі мен симметриясына байланысты түзілген бұлттар σ −, π − және δ-байланыстары болып ажыратылады. σ-байланыс (сигма-байланыс) – бұл байланыс бұлттардың тұйықталуынан атомдардың байланыс сызықтарының маңайында іске асады. Симметрия шарттары негізінде келесідей қорытынды жасуға болады: s-орбиталь электрондары σ-байланыс түзілуінде, p-электрондар σ және π-байланыстар, ал d-электрондар σ, π, δ-байланыстары түзілуіне қатысады. Бұлттар қабаттасуы σ-байланыс кезінде максимал болады. Коваленттік байланыс тек қана қарама-қарсы спиндері бар электрон бұлттарының қабаттасуы нәтижесінде түзілмейді. Коваленттік байланыс сонымен қатар, донорлы-акцепторлы механизммен түзілуі мүмкін. Бұл жағдайда химиялық байланыс бір атомның екі электрон бұлттары мен басқа атомның бос орбиталі нәтижесінде түзіледі (NH4+).
Дереккөздер
Санат:Химиялық байланыс
Крашту
Крашту (Crasto) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Понте-да-Барка муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 509 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,4 км² шамасында. Халық тығыздығы — 212,1 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Мұжылу орны
Мұжылу орны. Шөгіндінің жинақгалу алқабын сынықтық материалдармен қамтамасыз ететін түп таужыныстардың мүжылу белдемі. Синонимі — "мүжылу алқабы
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Дарвиннің бақасы
Дарвин бақасы (Rhinoderma darwinii) — Чили мен Аргентинаның орман суқоймаларында мекендейтін бақа, оңтүстік Дарвин бақасы деп те аталады. Оны алғаш рет 1841 жылы француз зоологы Андре-Мари Дюмериль мен оның көмекшісі Габриэль Биброн сипаттаған және оны бұрын алғаш ашқан Чарлз Дарвиннің атымен атаған. Олар — жыртқыштар. солға|нобай|Дененің вентральды көрінісі нобай|солға|Жасыл даралардың көпшілігі аталық болып табылады
Сипаттамасы
Дарвин бақасы — тұмсығының ұзындығы 2,2-3,1 см (0,9-1,2 дюйм) болатын кішкентай түр. Тұмсығы ұзартылған етті болып, басына үшбұрышты пішін береді. Аяқтары салыстырмалы түрде ұзын және жіңішке. Алдыңғы аяқтар торлы емес, бірақ артқы аяқтардағы кейбір саусақтар әдетте ұзын болады.
Бұл түрдің үстіңгі бөліктері қоңыр немесе жасыл түске боялған. Кейбір қоңыр түсті Дарвин бақасының артқы жағында әлсіз анықталған V-тәрізді таңбалары болуы мүмкін, орталық үстіңгі жақтары бүйірлерінен айқынырақ ашық қоңыр немесе алдыңғы аяқтары ақшыл болуы мүмкін. Аналық әдетте қоңыр түсті және осы түске сәйкес келетін субстраттарда қалуға бейім. Аталық әлдеқайда өзгермелі және субстраттардың кең ауқымында кездеседі; әсіресе аталық көбінесе жартылай немесе толығымен жасыл түсті.
Санат:Нағыз бақалар
Талғат Жеңісұлы Жанжүменов
Талғат Жеңісұлы Жанжүменов 1968 жылы 31 наурызда Шығыс Қазақстан облысы ¥лан ауданының Асубулақ кентінде туған. Қазақ. Вольск жоғары әскери тыл училищесін (1989); РФ Қорғаныс министрлігінің Әскери тыл және көлік академиясын алтын медальмен және үздік (1999); РФ Қарулы күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 1989 жылдан - Батыс әскерлер тобы әскерлік бөлімінің әртүрлі тылдық лауазымдарын атқарған. 1993 жылдан - ҚР ҚК тылдық құрылымында қызмет еткен. 1999 жылдан - ҚР ҚК Бас штабының Тылдық қамтамасыз ету департаменті Тыл басқармасының азық-түлік қызметінің бастығы. 2001-2006 жылдары - ҚР Республикалық гвардиясы қолбасшысының орынбасары.  2010 жылдың наурызынан бері- ҚР қорғаныс министрінің орынбасары. II дәрежелі «Айбын» орденімен, 7 медальмен марапатталған. Әскери атағы - генерал-майор. 2008 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу жөніндегі агенттігі терағасының орынбасары. 2009 жылдан бері - ҚР Статистика агенттігі терағасының орынбасары. «Болашақ» бағдарламасының түлектері қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен (2005), ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен (2006) марапатталған. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Сүйіп оқитын әдебиеті - ХІХ-XX ғғ. орыс классикасы. Үйленген. Жұбайы - Жарқынбаева Күнімай зы (1975 ж. т.), ағылшын тілі мүғалімі. Ұлдары - Жарқынбаев Бйкм» (1995 ж. т.), Жарқынбаев Талғат (1997 ж. т.), | Қайрат (2002 ж. т.), Жарқынбаев Қанат (2010 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Жайлау Масанов
Ғылыми жұмысының тақырыбы жерасты құрылысының сейсмологиялық тұрақтылығына бағытталған. 115-тен аса ғылыми еңбегі жарияланған. 8 ғылым докторын, 15 ғылым кандидатын даярлаған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:26 наурызда туғандар Санат:1938 жылы туғандар Санат:Отырар ауданында туғандар Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан механиктері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Балокко
Балокко (Balocco) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Верчелли провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 256 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 15 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 13040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Кроствиц
Кроствиц (Crostwitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Баутцен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1069 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 2 92 090. Муниципалитеттің басшысы — Маттиас Брюцке.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Сан-Педру-да-Серра (Риу-Гранди-ду-Сул)
Сан-Педру-да-Серра (Риу-Гранди-ду-Сул) (São Pedro da Serra (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Порту-Алегри агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Монтенегру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 389 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 35,383 км² шамасында. Халық тығыздығы — 95,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Керальбс
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 190 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 93,5 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жирона елді мекендері
Ақ сақа
Ақ сақа (Сиги) — көлдер мен өзендерде және теңіздің суы тұщыланған аудандарында өсетін балықтар тобы, оларға ақ сақалар, сылан (пальма), түрке (омуль), чир, мұқсын, көкшұбар (ропушка), тугун т. б. балықтар жатады. Ақ сақалар Солтүстік пен Сібір суларында, сондай-ақ Латвия мен Литва көлдерінде, Алтайлық өзендері мен көлдерінде, Байқалда көп кездеседі.
Түрке, Сібір өзендерінің сағаларында (Обьтан басқасында), Байқал көлінде және Алтай өзендерінде көп тараған. Салмағы 500 грамнан 2 кг-ға дейін. Сондай-ақ пайка, Байқал ақ сақаларының да салмақтары осындай болады. Нева өзені мен Финн шығанағын мекендейтін нева ақ сақасы ауланады. Волхов ақ сақасы мен лудотаны және валаамканы Ладога мен Онега көлдерінен, Чудь ақ сақасын Чудь көлінен аулайды. Бұл аталған балықтардың салмағы 400 грамнан 2 килограмға дейін болады.
Ақ сақа балықтарының ішіндегі ең ірілері сылан (нельма) мен ақ балық (салмақтары 50 килограмға дейін жетеді). Сылан Солтүстік Мұзды мұхиты бассейнінің өзендерінде көп тараған (Обь, Енисей, Лена, Печора, Анадыр). Салмағы 7—10 кг. Ақ балық өте сирек кездеседі. Чир балығы етінің дәмділігі жағынан сылан мен ақ балыққа жақын. Ол Сібір өзендерінде кездеседі. Салмағы 3—5 кг. Сондай-ақ Сібір өзендерінен майқан (ленок) мен таймень балықтарын аулайды. Таймень ірі балық (салмағы 10 килограмнан 100 килограмға дейін), ал майқан тайменьге қарағанда ұсақ (салмағы 2—4 кт), денесінде үлкен теңбілі бар. Ақ сақа балықтарының ішіндегі ең ұсағы — тугун балығы, ол Сібір өзендері мен көлдерін мекендейді. Салмағы 10—30 г. Сыртқы бейнесі майшабақтарға ұқсас, бірақ оның жонымен, ондағы май қанаттары жалпақтау болып келеді. Оны әдетте тұздал, дәмін келтіріп жейді. Ұсақ ақ сақаларға көкшұбар балықтары жатады. Европалық көкшұбар балықтары Ақ теңіз бен Балтық теңіздері бассейнінің көлдерінде кездеседі. Салмағы 25—35 г. Ладога көлінен ауланатын көкшұбар балығының салмағы 180 г, ал Онега көлінен ауланатын кислең балығының салмағы 500—600 г. Солтүстік пен Сібір өзендерінде сібір көкшұбар балығы кездеседі (салмағы 150—250 г). Ақ сақа балықтарының көпшілігінен сирек кездесетін ысталған және тұздалған тағамдар жасайды. Сыланның, таймень мен майқаның (ленок) етінен неше түрлі балық тағамдарын жасауға болады.
Дереккөздер
Санат:Албырттәрізділер
Ицштедт
Ицштедт (Itzstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Зегеберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2264 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 60 043. Муниципалитеттің басшысы — Ута Метте.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
NGC 3227
NGC 3227 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3227 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 30445, UGC 5620, MCG 3-27-16, ZWG 94.28, KCPG 234B, IRAS10207+2007, ARP 94, VV 209.
Лединьян
Лединьян (Lédignan) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Алес округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 30146, пошта индексі — 30350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1365 адамды құрады. Халық тығыздығы — 196,97 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Принстон Джанкшн (Нью-Джерси)
Қала тұрғындарының саны 2382 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 34-60960.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Болото (Рессета тармағы)
Болото — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Орлов облысы, Тула облысы, Брянск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рессета өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Белёв қаласынан Упа өзені және Угра өзені өзендерін қоспағанда Калуга қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Довадола
Довадола  (Dovadola) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Форли-Чезена провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1583 адамды құрайды. Халық тығыздығы 42 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 38 км² шамасында. Пошта индексі — 47013.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Керемет квелеция
Дереккөздер
Санат:Базидиомицеттер Санат:Қазақстан табиғаты
IC 3811
IC 3811 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3811 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың анатомиясы
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың анатомиясы — 2011 жылы Астана қаласы «Фолиант» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ш. Набидоллина. Беттер саны — 280.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-292-285-1.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Фолиант баспасының кітаптары
Қарасаз (Жамбыл облысы)
Қарасаз (1993 жылға дейін – Петровка) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Қарасаз ауылдық округінің орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде, бұта аралас бетеге, қау, сұлыбас басым өскен қоңыр топырақты төбелі-жонды келген тау аңғарында орналасқан.
Халқы
Тұрғыны 1983 адам (2009).
Тарихы
1993 жылы дейін "Петровка" деп аталып келген. 1961 – 97 жылдары картоп өсіретін Карл Маркс атындағы кеңшардың орталығы болып келген. Оның негізінде Қарасазда 1997 жылдан өндірістік кооператив және 40-тан астам шаруа қожалықтары құрылды.
Инфрақұрылымы
Теріс өзенінің күнгей бетіндегі саздауыт келген алқап бұрын Қарасаз аталған. Өткен ғасырдың бас кезінде Украинадан жер іздеп жөңкеіле көшкен шаруалардың бір бөлігі осында келіп үй сала бастаған. Жылдар өте елді мекеннің көлемі ұлғайып, поселкіге айналды. Ауылды переселендер өздерінің көшбасшысы Петровтың атынан атайды. 1993 жылы ауыл тұрғындарының бастамасымен тарихи атауы қайтарылған.
Ауыл маңы табиғаты
Бәйгелді бұлақ - ауылдың батыс жағындағы бұлақ. Ілгеріде Бәйгелді есімді ықпалды кісі осы бұлақтың басында қоныстанып отырған деседі.
Жұмаділ бұлақ - ауылдың күн батысы жағында ағып жатқан бұлақ. Ол Жұмаділ деген елге танымал кісінің осында қоныстанып отыруына байланысты аталған.
Ұры бұлақ - ауылдан екі шақырым жерде ағып жатқан бұлақ. Ілгеріде бір атақты ұры осы бұлақтыан су ішіп тынығып жатқан жерінен қолға түсіпті. Сондықтан, бұлақ осылай атылп кетіпті.
Қызыл дала - ауылдың солтүстік-батыс жағындағы кең алқап. Оның солтүстігінде Жетітөбе орналасқан. Бұл алқап мамыр туа қызғалдақ қа бөленіп, алыстан қып-қызыл болып алаулап көрінеді. "Қызыл дала" деп аталуы содан.
Дереккөздер
Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Якша (өзен)
Якша (Мерская) — Ресейдегі өзен. Ярославль облысы, Кострома облысы, Иваново облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Борисово өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Рыбинск су торабынан Кострома қаласына дейін, Кострома өзенін қоспағанда бастауынан Исады ауылындағы Су өлшеу постықа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шилекша (Горьков тармағы)
Шилекша — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Горьков суқоймасының (Унжин шығанағы) сол жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Өжкен Тыныбаева
Өжкен Кәрібжанқызы Тыныбаева (13 қазан 1930 жыл, Семей облысы, Ақсуат ауданы - ? ) — филолог, М.Әуезов шығармашылығын зерттеуші, М. Әуезов атындағы Семей университетінің құрметті профессоры (2007 ж.), филологиядан көптеген еңбектердің авторы.
1974 жылы «М. Әуезовтың "Абай жолы" эпопеясындағы әйелдер образы» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғайды. Қоғамдық, тәрбие жұмыстарына белсене араласты. Бұл институтта 26 жыл еңбек етіп, 1978 жылы 13 желтоқсанынан Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушы, доцент (1985) болып 2000 жылға дейін ұстаздық етті. Әр студенттің өз орнын тауып қазақ тілі мен әдебиеттің жанашары ғана емес, толық мәніндегі маманы болып шығуына ерекше назар аударды.
Ғылыми зерттеушілік саласы Ежелгі дәуір әдебиеті, балалар әдебиеті, түркі тілдес халықтар әдебиеті) ауқымында 50-ден астам ғылыми-әдістемелік мақалдар жазды. Жалпы білім беретін мектептің 5-11 сыныптарына арналған көмекші құрал ретінде "Түркі тілдес халықтар әдебиетінің кейбір үлгілері" атты хрестоматиясы (20 бет) "Білім" баспанасынан 2007-2008 жылдары қайта басылып шықты. Көп жылдық ұстаздық қызметі педагог кадрларды дайындауға, филология ғылымдарын дамытуға қосқан үлесі үшін Білім және ғылым министрлігінің (2005 ж.). М.Әуезов атындағы Семей университетінің құрметті профессоры (2007 ж.).
Санат:13 қазанда туғандар Санат:1930 жылы туғандар Санат:Шығыс Қазақстан облысы тұлғалары Санат:Қазақстан филологтары
Молекулалық кристалдық тор
Байланыс түрі
Кристалдық тордың түйіндерінде белгілі түрде бағдарланған нейтрал молекулалар орналасады. Кристалдағы молекулалардың арасындағы байланыс күштерінің тегі де газдарды идеалдықтан ауытқытатын молекулалар арасындағы тартылыс күштерімен бірдей. Сол себебтен оларды Ван-дер-вальстық күштер деп атайды. Олар әлсіз болып келеді. Мысалы, мына заттардың молекулалық торлары болады: H2, N2, O2, CO2, H2, O. Мұз да, құрғақ мұз да (қатты көмір қышқыл) молекулалық кристаллдар болып табылады.
Мысалы
Молекулалық кристалға H2, N2, O2, F2, P4, S8, Ne, He сияқты жай заттар және күрделі заттар (СО2, H2O, қант С12H22O11 және т.б.) жатады.
Дереккөз
Санат:Молекулалар Санат:Кристалдық тор
Жазғы бақ
thumb|Жазғы бақ аллеясы Жазғы бақ - Петр І-нің үкімі бойынша 1704 ж. салынған Санкт-Петербургтың ортасыда орналасқан ескерткіш саябағы, көне демалыс орындарының бірі. Бақтың ортасыда патшаның Жазғы сарайы ораласқан (1704 ж. талқандалған). Мәжілістер мен Сарай думандарын өткізетін, қонақ қабылдайтын орын болған.
Жазғы бақты салуға И.Матвеев, М.Г.Земцов, Ж.Б.Лебло, К.И.Росси сияқты архитекторлар қатысты. Бағбандар - Я.Розе, И.Сурмин, Л.Лукьяов т.б. Бақ қатаң геометрикалық үлгімен жоспарланып (ауд. 11,5 га), мәрмәр мүсіндермен безендірілген (аллегориялық, мифтік мүсіндер, портреттік ескеркіштер мен бюсттер, көпшілігі 18 ғ-да тұрғызылған). Әсем нақышты темір қоршауы да (архитектор Ю.М.Фельтен, П.Е.Егоров, 1771-84) көз тартады.
Дереккөздер
Санат:Санкт-Петербург
Муавиль (Мёрт және Мозель)
Коммунаның INSEE коды — 54389, пошта индексі — 54800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 112 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,27 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Карл Майбах
Карл Майбах (Karl Maybach) — неміс инженері және кәсіпкер. Дирижабельдер үшін қозғалтқыштар жобалаған, автокөлік дизайнымен айналысқан. Maybach компаниясының негізін қалаушылардың бірі және директоры.
Өмірбаяны
Карл Майбах 6 шілде де 1879 жылы Дойце дүниеге келген. Балалық шағында әкесінің жұмысына қызыққан, алғашқы автомобиль өндірушілердің бірі. 1896 жылы Daimler-Motoren-Gesellschaft компаниясынан тәжірибеден өтті. Бұл 1901 жылы механик мамандығын алған, келесі жылы Лозаннада және Оксфордат болды. 1900-шы Карл көптеген автокөліктік кәсіпорында, оның ішінде Daimler-Motoren-Gesellschaft  Штутгардте (1903) де жұмыс істеді.
Бірінші алтыцилиндрлі қозғалтқышын Майбах 1906 жылы Парижде әзірледі. 1907 жылы граф Цеппелинмен ынтымақтастықты бастады, оған әкесі жіберген. Кейін Вильгельм Майбах Daimler-ден кеткен соң, олар үшеуі авиациялық қозғалтқыштардың өндірісіне арналған Luftfahrzeug-Motorenbau GmbH компаниясын Биссингенде құрды. Карл өзі дирижабельдерге арналған қозғалтқыштарды әзірлеуге қатысқан, ал әкесі оның техникалық консультанты болған.
1918 жылы компания қызмет аясын өзгертті. Карл Майбах автомобильдер өндірісіне кірісті және марканың сериялық моделін 1921 жылы шығарды. Maybach автомобилі сән-салтанатымен, техникалық енгізілген жаңалықтарымен және массивтілімен ерекшеленді. 1929 жылы компания өзінің алғашқы, қозғалтқыш V12 автомобилін шығарды, бұл осындай қозғалтқышы бар автомобильдерді алғашқыларының бірі болды. Келесі жылы Maybach Zeppelin пайда болды, бұл соғысқа дейін марканың ең сәтті автокөліктерінің бірі еді.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары компания Үшінші рейхтың танктері үшін бензин қозғалтқыштарын жүргізді, автомобиль өндірісі тоқтатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін зауыт Фридрихсхафенде автомобильді жөндеу үшін қалпына келтірілді. 1947 жылы Майбах Вернонге көшті. Автокөлік өндірісін қайтадан бастау жоспарланған, бірақ жеткілікті қаражат болмады. Майбах компаниядан 1952 жылы кетті.
1959 жылы Майбах Штутгартқа политехникалық институтының құрметті профессоры атағы берілді. 6 ақпанда 1960 жылы Фридрихсхафенде қайтыс болды.
Сілтемелер
Санат:Германия инженерлері Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:6 шілдеде туғандар Санат:1879 жылы туғандар Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар Санат:1960 жылы қайтыс болғандар
Кристиан Сапата
Кристиа́н Эдуа́рдо Сапа́та Вале́нсия (исп. Cristián Zapata; 30 қыркүйек 1986, Падилья, Колумбия) — колумбиялық футболшы, «Милан» клубының және Колумбия ұлттық құрамасының қорғаушысы.
Мұзайрық
Мұзайрық — мұздық жамылғысының қозғалу бағытын тікелей өзтертетін тау жыныстары қырқалары; ондағы мұздар қарама-қарсы бағытта қозғалады (мыс., Антарктида, Гренландия, Исландиядағы, Ватнайекюдль мүздығы, Кавказдағы Эль- брустың қиыршық мұзды алабы).
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Аллассак
Аллассак (Allassac) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Брив-ла-Гаярд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 39,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19005, пошта индексі — 19240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3756 адамды құрады. Халық тығыздығы — 96,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
195 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:195 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:195 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Таль-Мармутье
Таль-Мармутье (Thal-Marmoutier) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Саверн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,42 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67489, пошта индексі — 67440.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 751 адамды құрады. Халық тығыздығы — 219,59 адам/км².
Каскай тайпалары
Дереккөздер
Қазақ энцеклопедиясы 8 том.
Өзбекше Уикипедия
Өзбекше Уикипедия (Oʻzbekcha Vikipediya) — Уикипедияның өзбек тіліндегі бөлімі.
2004 жылдың қаңтар айында пайда болған. Сол жылы алғашқы мақаласы жазылады.
Мақалалардың мазмұны
2023 жылдың 1 күніне сәйкес өзбекше Уикипедияда 15 таңдаулы мақала (Tanlangan maqolalar) және 38 жақсы мақала (Yaxshi maqolalar) бар:
Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі бойынша өзбек бөлімі 50 орында тұр.
Санақ
Қазіргі уақытта өзбекше Уикипедияның мақалалар саны. Тіркелгендер, олардың соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны -. Тереңдігі —
Түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің мақала саны бойынша барлық түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің қосынды көрсеткішінен өзара үлесі суретте (төмендегі) көрсетілген.
Құлыпталуы
2011 жылдың аяғында Өзбекстанда жоғарғы провайдер өзбекше Уикипедияны құлыптаған болатын.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түркі тілді Уикипедиялар Санат:Уикипедия бөлімдері
Мбай Ньянг
Мбай Бабакар Ньянг (M’Baye Babacar Niang; 19 желтоқсан 1994, Мёлан-ан-Ивлен, Франция) — сенегалдық футболшы, Италияның "Торино" клубы мен Сенегал Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.
Халықаралық карьерасы
Францияда дүниеге келген арғы тегі сенегалдық футболшы. Францияның бірнеше жастар құрамасында ойнады. 2011 жылы-ақ Сенегал жастар құрамасына шақырту алғанымен, Франция құрамасында карьерасын жалғастыра беруді дұрыс санады.
Бірақ Францияның негізгі құрамасындағы бәсекелестіктің тым көптігінен 2017 жылы Сенегал құрамасын таңдады. 2017 жылы 7 қазан күні Кабо-Вердеге қарсы дебют кездесуін өткізді.
Құрамамен бірге 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысып, алғашқы турда Польшаның қақпасына екінші голды енгізді. Бұл кездесуде Сенегал 2:1 есебімен жеңіске жетті.
Жетістіктері
«Милан»
Сілтемелер
Санат:Сенегал футболшылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Дженоа ФК ойыншылары Санат:Монпелье ФК ойыншылары Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Гранвилье (Эр)
Гранвилье (Grandvilliers) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,66 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27297, пошта индексі — 27240.
Қазіргі тектоникалық қозғалыстар
Қазіргі тектоникалық қозғалыстар. Қазіргі тарихи кезенде яки қазіргі геологиялық дәуірде етек алған тектоникалық қозғалыстар. Жер қыртысының белгілі бір аймақтарының ойысуымен, ал екінші аймақтардың көтерілуімен, жыртылу құрылымдарының көптеп қалыптасуымен және сол жыртылу жігі бойымен әр түрлі амплитудадағы қозғалыстардың жүзеге асуымен, сол сияқты қатпарлы құрылымдардың жаппай етек алуымен сипатталады.
Гранвилье (Эр)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 361 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,44 адам/км².
Қазіргі тектоникалық қозғалыстар
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Гранвилье (Эр)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Метгемоглобинемия
Метгемоглобинемия синдромы – метгемоглобиннің саны (1% астам) қанда пайда болуымен сипатталады. Туа біткен метгемоглобинемия жалпы гемоглобиннің 20-50% метгемоглобин түрінде, темір үш валентті болып табылатын, тұқым қуалайтын ауру. Метгемоглобин ұлпалардың жеңіл оттегі тасымалдаушысы бола алмайды, оның аз мөлшері пайда болғанда, қанның тасымалдау функциясы бірден өзгереді. Метгемоглобинемияның тұқым қуалайтын бөлігі рецессивті ақаулардың негізінде жүреді - әдетте қалыпты гемоглобин үшін HBM аметгемоглобинредуктаз ферментінің белсенділігінің азаюы. Метгемоглобинемия сондай-ақ кейбір химиялық өткір заттармен улану (анилин бояғыштары, парацетамол, калий перманганаты, т.б.) нәтижесінде дамуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Аурулар Санат:Гематология Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Таңғажайып
Таңғажайып - адрондар мен кварктар сипаттайтын аддитивті кванттық сан.
Дереккөздер
Санат:Физика
Қарбендер
Қарбендер. Салқындық жағдайында бензолда және төртхлорлы көміртекте ерімейтін іиайыртастақтар фракций.
Дереккөздер
ясы
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Дензел Дюмфрис
Дензел Дюмфрис (Denzel Dumfries; 18 сәуір 1996 жыл, Роттердам) — нидерландылық және арубалық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "ПСВ Эйндховен" клубының қорғаушысы. 2014 жылы Аруба Ұлттық футбол құрамасы сапында да екі ойын өткізген. УЕФА Ұлттар Лигасының финалисі. Карьерасында "Спарта", "Херенвен", "ПСВ Эйндховен" клубтарында ойнаған.
Бирадикалдар
Бирадикалдар - әр түрлі атомдарында жұптаспаған электрондары бар радикалдар.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Терминология Санат:Химия
Финляндия
Финляндия ( Suomi, Finland; ресми атауы Финляндия Республикасы, Suomen tasavalta, Republiken Finland) — Еуропаның солтүстігінде орналасқан мемлекет. 2020 жылғы көрсеткіш бойынша халық саны 5 574 802 адамды құрап отыр, жер аумағы — 338 430,53 км². Әлем бойынша халық саны бойынша 115-ші, жер бойынша 64-ші орында тұр.
Астанасы әрі ең ірі қаласы — Хельсинки. Мемлекеттік тілдері — фин және швед тілдері. Аланд аралдарда швед тілі, ал солтүстікте саам тілдері кең тараған.
Парламенттік-президенттік республика. 5 ақпан 2012 жылдан бастап президент Саули Нийнистё елді басқарады. Солтүстік паспорт одағы (1952), Солтүстік кеңес (1956), Еуропа одағы (1995) және Шенген келісімі (1996) сынды одақтарға мүше. 6 желтоқсан 1917 жылдан бастап тәуелсіз ел болып саналады.
Шығысында Ресеймен, солтүстік-батыста — Швециямен және солтүстікте — Норвегиямен шектеседі. Елдің оңтүстік пен батыс жағалаулары Балтық теңізі мен Фин және Ботния шығанақтары шайып жатыр. Эстониямен теңіз арқылы шектеседі.
Этимология
Мемлекеттің атауы шведтің Finland («финдер жері») деген сөзінен шыққан. Көне исланд тілінде жазылған Инглинга дастанында (XIII ғасыр) Finnland деген топоним кездеседі. Елдің фин тілінде атауы — Suomi.
Осы атаудың пайда болуына бірнеше нұсқа бар:
Ежелгі тарихы
Археологиялық зерттеу нәтижесі бойынша Финляндия территориясында мұз дәуірінің соңғы кезінде алғашқы қоныстар пайда бола бастаған, яғни біздің э.б. 8500 жылында. Бұл жердің тұрғындары тастан жасалған еңбек құралдарын қолданатын аңшылар мен жинаушылар болған. Біздің э.б. 3 мыңыншы жылдықта алғашқы қыш-құмара бұйымдары пайда бола бастаған, ал шығыстан шұңқырлы-тарақ керамика мәдениеті келген. Финляндияның оңтүстік жағалауларына біздің э.б. 32 ғасырда жауынгерлік балта мәдениетімен қатарласа егін шаруашылығы да келе бастаған. Бұған қарамастан халықтың басты шаруашылығы аңшылық пен балық аулау болып қалды, әсіресе елдің солтүстік және шығыс жағында.
Швеция құрамында (1150/1300 — 1809)
Викингтер дәуірінің соңғы кезенінде швед саудагерлері мен конунгтер бүкіл балтық аумағына өз ықпалын тигезе бастады.
Бірнеше ғасырлар бойы Финляндия католиктік, сосын протестантық Швецияның қол астында болды. 1595 жылдан бастап Ұлы Финлинядия герцогы деп атана бастады.
1 наурыз 1753 жылы герцогтың барлық территориясында юлиан күнтізбесінен жаңа григориан күнтізбесіне ауысады.
Ресей империясының құрамында (1809 — 1917)
Ресейдің дипломатиялық күші 1808 жылдың басында оңтүстік-шығыс Финляндияда ресейлік әскерлерді қорқытып, сол жылдың жазында Финляндияны жаулап алу туралы жариялады. 1809 жылғы 15 наурызда Ресей императоры Финляндия үкіметі жүйесіне қол қойды, ол өз аумағында ішкі істер бойынша сақтап, Швеция заңын қолданды, келесі күні Финляндия халықтарының өкілдерінің бірінші деңгейдегі кездесуінің ашылуында жарияланды, бірақ әскери операциялары 1809 жылдың жазына дейін үзілді-кесілді және Ресей мен Швеция арасындағы 5 қыркүйекте Фридрихсгамда бейбітшілік орнатылуымен аяқталды, оған сәйкес Швеция Ресейді Финляндияға және Вестерботнияның бір бөлігіне дейін Ресейге берді Рінің және Muonio (қазіргі қоғамдастық Торнио, Юлиторнио,, Пелло, Колари, Муанио және Паланга).
1840 жылдан бастап, Николай I кезінде билікте білім беру саласындағы реформалар Князьдігінде жүзеге асырыла бастады. Осыдан кейін жергілікті мектептерде фин тілін оқытуға рұқсат берілді. Жоғары рұқсат ұлттық тілдерде діни, тарихи және экономикалық әдебиеттерді басып шығару үшін берілді. Бұл саясат Император Александр II астында жүзеге асырылды. 1858 жылы фин тілінде жүргізілген бірінші лицей пайда болды.
1917 жылғы көтеріліс
thumb|Аланд аралдарындағы революциялық сарбаздардың жиыны, 1917 ж. Наурыз thumb|1917 жылы 29 наурызда Туркудегі жұмысшылардың наразылық шеруі 1917 жылы Ақпан төңкерісі мен Ресейдегі самодержавиенің құлауынан кейін билік қоғамдық пікірді жарты жолда қанағаттандырған Уақытша үкіметке өтті. Финляндияда 1899 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан барлық интеграциялық шаралардың күшін жоятын манифест жарияланды. Финляндияның 1905 жылғы төңкерістен кейін жоғалған артықшылықтары жаңартылды. Жаңа генерал-губернатор тағайындалды және диета шақырылды. Алайда, Сейм Финляндияның ішкі істердегі тәуелсіздігін біржақты жариялағаннан кейін, Ресейдің Уақытша үкіметінің 1917 жылғы 18 шілдедегі шешімімен, Сейм мақұлдаған Финляндияның автономиялық құқықтарын қалпына келтіру туралы заң қабылданбады, сейм таратылды және оның ғимаратын Ресей әскерлері басып алды, бірақ Ұлы князьдікте болған Ресей армиясының бөлімдері енді жағдайды басқара алмады. Полиция таратылып, тәртіпті сақтау тоқтатылды, нәтижесінде елде тәртіпсіздік күшейді. Жалпы, 1917 жылдың жазына қарай тәуелсіздік идеясы айтарлықтай қабылданды.
Уақытша үкіметті құлатқан 1917 жылғы Қазан төңкерісі Финляндия Сенатына 1917 жылы 4 желтоқсанда Финляндияның тәуелсіздігі туралы декларацияға қол қоюға мүмкіндік берді, оны 6 желтоқсанда парламент мақұлдады. Сонымен, Финляндияның тәуелсіздігі жарияланды, ол бір уақытта республика деп жарияланды (Фин Республикасы).
1917 жылы 18 желтоқсанда РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Жарлығымен «Финляндия Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігін мойындау» ұсынылды.
Географиялық орны
Финляндия солтүстік Еуропада орналасқандықтан территорияның көп бөлігі Арктика белдеуі (25 %) арқылы өтеді. Құрлықта Швециямен (шекара ұзындығы 586 км), Норвегиямен (716 км) және Ресеймен (1265 км) ал теңіз арқылы Эстониямен Фин шығанағы және Швециямен Ботния шығанағы арқылы шектеседі.
Сыртқы жағалық сызықтың ұзындығы (иірлікті есептемегенде) 1 100 км. тең. Жағалық сызықтың ұзындығы (аралдарды қоспағанда) 46 000 км. Жағалау аймағында 81 000 жуық арал (аудандары 100 м² асатын) бар.
Мемлекет үш түрлі басты географиялық аудандарға бөлінеді.
Өнеркәсібі
Финляндия –жоғарғы дамыған индустриялы-аграрлы ел. Финляндияның негізгі салалары елдің орман қорына негізделе қалыптасқан. Финляндия –дүние жүзіндегі ағаш өнімдерін экспортқа шығарушы басты елдірдің бірі. Қағаз бен қатты қағазды сыртқа шығару жөнінен Финляндия әлемде 2-орын (Канададан кейін), целлюлоза мен тілінген тақтай шығарудан4-орын алады. Экономикасының негізгі салалары: машина жасау, кеме жасау, негізінен мұзжарғыштар (әлемде 1-орын), теңіз буксирлері, паромдар, целлюлоза-қағаз, ағаш өңдеу, қара және түсті металлургия, химия, тоқыма, тігін, тамақ, тау-кен, мұнай өңдеу, отын-энергетика, электроника, т.б. Машина жасауда швед капиталы, мұнайда америка және ағылшынголланд капиталының ықпалы басым. Темір, титан-магний, мыс, мырыш, никель, шойын, болат, хром, (әлемдегі ең ірі кен) орны, қорғасын, гранит, мәрмәр, кобальт өндіру жақсы дамыған. Электр қуатының жан басына шыққандағы мөлшері бойынша Финляндия дүние жүзіндегі алдыңғы бес мемлекеттің қатарына кіреді. Теңізде жүзу мен балық аулау маңызды рөл атқарады. Ауыл шаруалшылығында етті-сүтті ірі қара мен қой өсіру басым. Сонымен қатар шошқа, құс бұғы өсіріледі. Финляндия –ұсақ және орташа фермерлер елі. Егіншілік мал шаруашылығына қосалқы сала ретінде қалыптасқан. Бидай, қара бидай, арпа, сұлы, картоп, мал азық дақылдары, шөп егіледі. Елдің солтүстік бөлігінде бұғы шаруашылығы дамыған. Ірі теңіз порттары– Хельсинки, Турку, Котка, Пори, мұнай порттары–Шельдвиг, Нантали. Швеция, Эстония, Польша, Германиямен арада паром жүреді. Туризм дамыған. Сыртқы ағаш және ағаш өңдеу өнеркәсібі өнімдерін, кеме (мұзағаштар, теңіз буксирлері), целлюлоза-қағаз өнеркәсібі жабдықтарын, электр техникалық бұйымдарын, қара және түсті металдар, машина мен жабдықтар, химия, жеңіл және тамақ өнеркәсібтері өнімдерін, спорт шаңғыларын шығарады. Импорттың негізін сұйық отын, ядролық жанармай, табиғи газ, көмір құрайды. Ұлттық жиынтық өнімінің жан басына шаққандағы мөлш.24400 АҚШ долл-на тең. Негізгі сауда серіктестері: Еуро Одағы елдері, АҚШ, Жапония, Норвегия, Ресей.
Әскери күштер
Финляндияның қорғаныс күштері Кадрлық қызметкерлерден (8,7 мың кәсіпқой), сондай-ақ мерзімді әскерге шақырылушылардан тұрады (қаңтар мен Шілдеде 12 мыңға жуық әскерге шақырылушылар шақырылады, оның ішінде 250-300 әйел). Бүкіл құрылым қорғаныс күштерінің қолбасшысына бағынады, ол өз кезегінде республика Президентіне есеп береді. 2014 жылдың 1 тамызынан бастап Финляндия командирі генерал-лейтенант Ярмо Линдберг болып табылады. Финляндияның қорғаныс күштерінің бюджеті жылына 3 миллиард еуродан аз. 2014 жылға қарай қарулы күштер 31 жалпы лауазымға ие болды, оның 2015 жылға қарай жалпы қысқартуға байланысты 28-і қалды.
Екінші дүниежүзілік соғыстың есегі Финляндия тұрақты түрде құлыптан тыс мәртебеге ие болды. Финляндияда НАТО - ға кіру туралы мәселе оңшыл күштер тарапынан үнемі көтеріліп отырады. 2022 жылы ел басшылығы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін НАТО-ға кіру перспективасы туралы байыпты ойлады. Қазіргі уақытта НАТО блогына кіретін көптеген елдермен әскери ынтымақтастық бағдарламасы жүзеге асырылуда.
Бүкіл елдің халқы 5,5 миллионнан сәл асатындықтан, Финляндия Қарулы Күштерінің көп бөлігі әскерге шақырылады. Жарамды деп танылған 18 жастан 30 жасқа дейінгі барлық ер Финляндия азаматтары әскери немесе балама қызметке шақырылады. Қызмет ету мерзімі алты айдан 12 айға дейін (балама әскери емес қызмет). Соңғы жылдары жалпы бас тарту деп аталатындардың өсуі байқалды (2011 жылы — 21, 2012 жылы — 41 адам), олардың орнына әскери немесе балама азаматтық қызмет бақыланатын үй қамауымен ауыстырылды. Аланд аралдарының тұрғындары әскерге шақырылмайды. 1995 жылдан бастап әскерде әйелдер ерікті ретінде қызмет ете алады. 2014 жылы ~ 4 мың сарбаз қызмет ету мерзімін тоқтатты (оның 3 мыңы психикалық және мінез — құлық бұзылыстарына байланысты-депрессия, депрессия, бейімделу проблемалары, алкоголь мен есірткіге тәуелділік). Мерзімді әскери қызметшілердің құқықтарын қорғайтын әскерге шақырылушылар одағы жұмыс істейді.
Финляндияның Қарулы Күштеріне Финляндия армиясы кіреді (фин. Suomen maavoimat, швед. Finländska armén), Фин флоты (фин. Suomen merivoimat, швед. Finländska marinen), Фин әуе күштері (фин. Suomen ilmavoimat, швед. Finländska flygvapnet). Финляндияның шекара күзеті ішкі істер министрлігінің қарамағына кіреді, бірақ қажет болған жағдайда қарулы күштерге қосылуы мүмкін.
Экономикасы
Финляндия шағын, жоғары дамыған индустриалды елдердің қатарына жатады. Оның әлемдік өндірістегі үлесі аз-0,4 %, әлемдік саудада-0,8 %. Финляндияның жалпы ішкі өнімі 2002 жылы 140,5 миллиард еуроны құрады. Өсім 2001 жылмен салыстырғанда 1,7% құрайды.Финляндия жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші бойынша әлем елдерінің алдыңғы қатарлы тобына кіреді - 44 492 АҚШ доллары (сатып алу қабілетінің паритеті бойынша) немесе 2017 жылғы деректер бойынша 45 927 АҚШ доллары (номиналды мәні бойынша)
2013 жылғы қаңтарда экспорт көлемі 4,6 млрд € құрады (2012 жылғы қаңтарға қарағанда 3% - ға артық); фин экспортынан химия өнеркәсібі өнімдерінің үлесі төрттен бір бөлігінен асты (шамамен 50 % — мұнай өнімдері); ағаш және металл өңдеу өнімдерінің экспорты өсті; ұялы телефондар экспортының құлдырауы байқалды (0,5 млн данадан). 2012 жылғы қаңтарда 32 мыңға дейін (2013 жылғы қаңтарыңда). Салық жинаудан түскен мемлекет кірісі ~65 млрд еуроны құрайды (Финляндия жыл сайын салық төлемегендіктен 4,6—7,7 млрд еуро алады деп есептеледі; банкрот фирмалар мен салықтан жалтарған басқа компаниялардың үлесі шамамен 4,1 млрд еуроны құрайды) 2013 жылы тәттілерге акциздерден түскен мемлекет кірістері ~78 млн еуро
2016 жылдың екінші тоқсанындағы жағдай бойынша Финляндиядағы орташа жалақы айына 2509 € (таза айлық) және 3380 € (жалпы айлық) құрайды.
Артықшылықтары: экспорт пен сапаға бағытталған өнеркәсіп. Жоғары технологиялық дамыған сектор (Here картографиялық сервисі, интернет-қызметтер). Әлемде қағаз өндірісі бойынша бірінші орын. Рецессиядан кейін экспорт көлемінің тез қалпына келуі. Төмен инфляция, кейде жылына 2% - дан төмен. Өсіп келе жатқан инвестициялық тартымдылық. Ресей және Балтық экономикасының қақпасы. Еуро аймағының бөлігі. Экономиканың қарқынды өсуі.
Әлсіз жақтары: 1991-1993 жылдардағы қатты рецессия, нақты ЖІӨ 15% - ға төмендеді. Тез қартайып келе жатқан халық, ерте зейнетке шығу. Үлкен мемлекеттік қарыздар және сыртқы қарыздар; жоғары жұмыссыздық (10 %). Дамымаған ішкі нарық; Еуропадағы перифериялықтың орналасуы.
2009 жылы полиция экономикалық қылмыстарға 611 тергеу жүргізді, 2013 жылы олар 326 болды. Дәл осындай үрдіс сот үкімдерінде де байқалады: 2010 жылы сот 416 кәсіпкерлік қызметке тыйым салды, ал 2013 жылы — 342. 2014 жылы Финляндияда бизнеспен айналысуға 1000-ға жуық тыйым салынған, бұл ретте жыл сайын оны бұзуға 30-дан 40-қа дейін кәсіпкер кездеседі.
2014 жылғы бағалау бойынша мемлекеттік қызметшілердің жұмыс орындарындағы компьютерлік проблемалардан мемлекет үшін жыл сайынғы залал 275 млн еуроға жетеді
Дереккөздер
*
Сұлтан Сартайұлы Сартаев
Ғылыми шығармашылығы
Сұлтан Сартайұлының 500-ден астам ғылыми еңбектердің авторы, (1960), оның ішінде «Қазақ Совет мемлекетінің қалыптасуы», «Кеңестік Қазақстанның мемлекет және құқық тарихы» (1961, автормен бірге), «Ұлттық мемлекеттік одақтас республикалардың» (1968, тең авторы.) «Қазақ ССР-нің мемлекеттік биліктің ең жоғары өкiлдi органы» авторы ( сөз, ар-ождан және ормандарды бұрын 1972), «заң Қазақ КСР мемлекеттердің тарихы» (1982), «мемлекет тарихы және Қазақстан құқықтарын арналған материалдар» (1994, компилятор), «мемлекеттік-құқықтық көрікті Уәлиханов» (1996, автормен бірге), « Қазақстан Республикасы Конституциясының «(2001),» Қазақстан халқына заңгерлер «(2002 Ed.),» қалыптастыру «(2002, автормен бірге) т.б ғылыми еңбектері жарық көрген.
Ғылыми атақтары
Диссертация тақырыбы: «Қазақ Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы Білім және даму» (Мәскеу Заң институты);
Мемлекеттік марапаттары
Санат:Заң ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалінің иегерлері Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері Санат:Қазақстан заңгерлері Санат:Мемлекеттік қайраткерлер Санат:Қоғам қайраткерлері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Мойын – шор жазба ескерткіші
Мойын – Шор жазба ескерткіші – көне түркі жазба жәдігерлігі. 795 ж. жазылған ескерткішті проф. Г.И. Рамстедт 1909 ж. Солт. Моңғолиядан (Селенга өз. мен Шинэ-усу к. аймағынан) тапқан, мәтінін неміс тіліндегі аудармасымен бірге 1913 ж. жариялаған. Еңбек 1959 ж. С.Е. Маловтың аударуымен орыс тілінде жарық көрді. Ескерткіш “Селенга тасы” деп те аталады, онда 39 жолдық жазу бар. Жазу түрік тіліне де аударылды (Н.Оркун, 1936). Мойын шор Тұрфан (тоғыз оғыз) мемлекетінің ханы болған, Түркі қағанының соңғы билеушісі Озмыш тегінді жеңген. Мәтінде жалқы есімдермен (жер-су, адам аттарымен) қатар ел, тайпа атаулары да жиі кездеседі (ұйғыр, тоғыз оғуз, үш қарлұқ, сегіз оғуз, тоғыз татар, тардуш, телес, чик, қырғыз, басмыл, түргеш, табғаш, түрік, соғды). Шығарма оғуз тайпасының өкілі атынан баяндалған. Ол “мен тоғыз оғузды жинап біріктірдім” дейді де, басынан өткен соғыс оқиғаларын, жеңістерін баяндайды. “Селенга тасы” жәдігерлігінде қыпшақтар туралы мәліметтердің кездесуі оның құндылығын арттыра түседі. Әдеб.: Малов С.Е., Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии, М. – Л., 1959; Құрышжанұлы Ә., Ескі түркі жазба ескерткіштері, А., 2001.
Ә.Оралханқызы
Дереккөздер
Санат:Тарих
Эрик Вишаус
Эрик Вишаус (Eric F. Wieschaus; 8 маусым, 1947, Саут-Бенд, Индиана) — американдық биолог, «ерте эмбриондық дамуы кезеңіне генетикалық бақылауға қатысты жаңалықтары үшін» 1995 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Принстон университетінде молекулалық биология профессоры.
Өмірбаян
Эрик Вишаус өмірге 1947 жылы 8 маусымда Саут-Бендте (Индиана) келген. Онда Нотр-Дам университетін 1969 жылы биология мамандығы бойынша аяқтады, және 1974 жылы биология бойынша Йель университетінде докторлық диссертация қорғады. 1978 жылдан Еуропалық молекулярлы-биологиялық зертханасында (EMBL, Гейдельберг), ал 1981 жылы АҚШ-қа оралып, Принстон университетінде жұмыс істейді.
Ғылыми еңбегі
Эрик Вишаустың ғылыми-зерттеу жұмыстары дрозофила эмбриогенезі — Drosophila melanogaster-ге, атап айтқанда, эмбрионның дамуының ерте кезеңдерінде орын алатын өзгерістерге бағытталған. Ұрықтың дамуына қатысатын Гендік өнімдердің басым бөлігі, ұрықтанбаған жұмыртқа сатысының кезінің өзінде болады және оогенез кезінде анасының ағзасына синтезделеді. Алайда, гендік өнімдердің шағын бөлігі эмбрионның өзімен өндіріледі. Вишаус ұрықтың осы белсенді гендер зерттеген, өйткені ол уақытша және кеңістіктік транскрипциясының профильдері эмбрионалдық дамуды айқындайтын іске қосу тетігі болып табылады деп ойлаған.
Сілтемелер
Санат:АҚШ биологтары Санат:Молекулярлық биологтар Санат:АҚШ эмбриологтары Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері Санат:Йель университеті түлектері
Карийск қуғыны
Карийск қуғыны – патшалық Россияның Қара өзені (Забайкалье) бойындағы саяси каторгасы. 1838 жылы алтын кенінің бай қоры табылуына байланысты пайда болды. Алтын өндіру үшін әуелі оған қылмыстыларды, 1873 жылдан саяси тұтқындарды жіберді. Мұндағы 7 түрмеде (біреуі саяси тұтқындарға арналып 1881 жылы салынған) не бары 211 (кей деректерде 217) саяси тұтқын (оның 32-і әйел) болды. Олардың көбі 70-80 жылдардағы процестерге байланысты сотталған халықшылдар еді. И. Н. Мышкин бастаған топтың 1882 жылы каторгадан қашуының сәтсіз аяқталуынан кейін, саяси тұтқындардың жағдайы нашарлады. Азапқа, қорлауға шыдамай бірнеше тұтқын әйел өзін-өзі өлтірді. Ерлер түрмесінде 14 саяси тұтқын уланып өлді. Кара трагедиясы атанған 1889 жылғы оқиғадан кейін, 1890 жылы бұл арадағы тұтқын орындары жойылып, саяси тұтқындар Акатуйға ауыстырылды.
Дереккөздер
Қазақ энцеклопедиясы. 4 том.
Әли Демегенұлы Алпысбаев
Әли Демегенұлы Алпысбаев (28.4.1956 жылы туған, Ескелді ауданы, Бақтыбай ауылы) — композитор, дирижер, Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі (1995).
1975 жылы Шымкент мәдениет институтын, 1979 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген. 1979-82 жылдары Сарқант мәдениет-ағарту училищесінде, 1982-95 жылдары Талдықорған қаласындағы Қ.Байсейітов атындағы музыкалық училищеде, І.Жансүгіров атындағы педагогикалық университетте ұстаздық еңбек етті, әрі "Алтын дән" ұлт аспаптар ансамблінің негізін қалап, көркемдік жетекшісі, дирижері болды. 1995 жылдан Алматы облысы Сүйінбай атындағы филармонияның М.Төлебаев атындағы халық аспаптар оркестрінің дирижері, әрі көркемдік жетекшісі, сондай-ақ Талдықорған қаласындағы І.Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайының директоры қызметінде.
І.Жансүгіров атындағы мемлекеттік университеттің кұрметті профессоры.
Дереккөздер
Санат:28 сәуірде туғандар Санат:1956 жылы туғандар Санат:Ескелді ауданында туғандар Санат:Қазақстан сазгерлері Санат:Қазақстан дирижерлері
Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы
__NOTITLECONVERT__
Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы қысқартылған ТҮРКСОЙ (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı, -{TÜRKSOY}-) — Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы.