cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карендер
Тарихы
Мьянма одағында карендердің автономиялық мемлекеті (Котулей) құрылған. Бірақ карендердің басым көпшілігі одан тысқары аудандарда тұрады. 1990 жылдары олардың біразы Таиландқа қашуға мәжбүр болды. Олардың өздері де ежелгі дәуірдегі тамыры Қытайдан шыққан деп есептейді. Босқындарда сго, пво, кая және падаунг халықтары басым.
Таиланд үкіметі және жеке Таиланд королі бұл халықтың тағдырына қатысып, оларға өз жерінде тұруға мүмкіндік берді, дегенмен көптеген карендар әлі де елде заңсыз жүр. Таиландта баспана алған Карендер босқын мәртебесіне ие және осы мәртебеге сәйкес олар тұратын провинциялардың аумақтарынан кетуге құқығы жоқ. Таиландтан кеткеннен кейін олар бұл елге оралу мүмкіндігін жоғалтады. Карен Тайландта өздерінің дәстүрлерін, тілін және мәдениетін сақтай отырып тұрады. Осындай дәстүрлердің бірі – мойынға сақина тағу.
Кәсібі
Негізгі кәсіптері – егін шарушылығы. Жазықтардың карендері материалдық мәдениеті жағынан Мьянмаға ұқсас, олар көбінесе, күріш, мақта, бұршақ, темекі, көкөніс егеді. Бау-бақшалары бар. Таудағы карендер егіншілікті (күріш, тары, жүгері, майлы дақылдар) сақтап қалды, сонымен қатар олар буйвол, ешкі, жылқы өсіреді, үй құстарын ұстайды. Балық аулауды қосымша кәсіптеріне айналдырған.
Карен шаруашылығында бамбук, ағаш, шайыр, ротандық дәрілік өсімдіктерді жинау үлкен маңызға ие, ХХ ғасырдың ортасына дейін - ұжымдық аң аулау, пілдерді аулау болды. Аңшылық, шахталарда жалдамалы жұмыс, ағаш кесу кең таралған.
Өмір салты
нобай|оңға|200px|Таиландтағы Аюттхая қаласының маңындағы ауылда мойнында сақиналары бар карен (падаунг) қызы Бгаи, сгау, пуо деп аталатын үш тайпалық одаққа бөлінеді. Олардың тілі мен салт-дәстүрінде елеулі айырмашылық бар. Карендерде шағын моногамиялық отбасы басым, таулық карендерде XX ғасырдың ортасына дейін көп балалы отбасылар болды. Діни қауымдықта егде жастағы әйелдер маңызды рөл атқарды.
Дәстүрлі тұрғын үйлерін саз-балшықтан тұрғызады, екі жағы құламалы шатырмен жабылады. Жазықтардағы елді мекендер өзендердің немесе жолдардың бойында созылған, Мьянма тұрғын үйлеріне ұқсайды. Таудағы елді мекендер кішірек және жинақталған орналасуға ие. XX ғасырдың ортасына дейін бір патриархалдық отбасы тұратын ұзын үйлер кең таралған.
Карендердің киімі жеке субэтникалық топтар арасында ерекшеленеді. Ерлер саронг, жеңсіз күрте немесе қысқа жеңі бар ақ көйлек киеді, бастарын орамалмен байлайды, бастың үстіңгі жағын ашық қалдырады, ал иыққа матадан жасалған сөмке тағады. Әйелдер киімі - тігілген белдемше және тік жеңсіз күрте. Зергерлік бұйымдар жиі кездеседі. Қазіргі кезде басым бөлігі мьянмалықтарша киінеді.
Дереккөздер
Санат:Тайланд халықтары Санат:Мьянма халықтары
Фосфор қышқылы
Алынуы
Фосфор (V) оксидін суда еріту арқылы
Фосфоритке концентрлі қышқылмен әрекет ету арқылы
Фосфор қышқылы үш түрлі тұз түзеді: NaH2PО4 - натрий дигидрофосфаты; Na2HPО4 - натрий гидрофосфаты; Na3PО4 - натрий фосфаты.
Химиялық қасиеттері
Фосфор қышқылы тотықтырғыш қасиет көрсетпейді, қышқылдарға тән барлық реакцияларға түседі.
1) активті металдармен сутек бөле әрекеттеседі:
2) негіздік оксидтермен тұз бен су түзеді:
3) негіздермен тұз бен су түзе әрекеттеседі:
4) әлсіз қышқылдардың тұздарымен әрекеттеседі;
Қолданылуы
Фосфор қышқылы тірі ағзалардың өмір сүруіне қажетті органикалық фосфорлы қосылыстар күйінде көптеп кездеседі (АТФ; глюжкозофосфат).
Дереккөздер
Санат:Бейорганикалық қышқылдар Санат:Оттегі қосылыстары Санат:Фосфор қосылыстары
Гигиена
thumb|[[Климт, Густав|Густава КлимтаСуретшiнiң ұсынысындағы гигиена ]] Гигиена – (грек. hygіeіnos – дені сау) денсаулықты сақтау, аурулардан алдын ала сақтану туралы ғылым; медицинаның бір саласы. Гигиена сөзі грекше hygіeіnos, яғни ол дені сау деген ұғымды білдіреді. Қоршаған ортаның адам организміне (денсаулығына, оның еңбек ету қабілеті мен өмірінің ұзақтығына) тигізетін әсерін зерттейді; елді мекендерді таза ұстау, мұндағы адамдардың тұрмысы мен қызмет жағдайын жақсарту жөнінде түрлі нормативтер мен ғылыми талаптар, санитарлық шаралар жүйесін жасайды. Біздің заманымыздан бұрынғы 1500 ж. Мысырда, Хорезмде тазалық сақтау шаралары қолданылған. Адам денсаулығын жақсартып, нығайтатын – таза ауа мен су екенін сол кездің өзінде ежелгі грек дәрігері Гиппократ атап көрсеткен. Гиппократтың сол көзқарасын ортағасырлық ғұлама ғалым Әбу Әли ибн Сина жалғастырды. Оның әлемге әйгілі «Дәрігерлік ғылымның каноны» деген энциклопедиялық еңбегінде денсаулықты күні бұрын сақтап, дұрыс тамақтана білудің теориялық негіздері баяндалған. Сол кезде Үргеніш, Самарқан, Отырар, Тараз, т.б. қалаларда мал сою, сүт сату, балық сақтау, ауыз суды тазарту істеріне жергілікті билік органдары тарапынан бақылау жасалып отырған. Қазақ халқы ежелден денінің саулығын, тазалығын сақтап, дұрыс тамақтануға қатты көңіл бөлген. Қазақ жерінде тазалық сақтау туралы мағлұматтар да ертеден белгілі. Атап айтқанда 15 ғасырда жазылған Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының «Шипагерлік баян» атты энциклопедиялық-анықтамалық қолжазбасында халық медицинасы, адамның он екі мүшесін күту (мысалы, тері, көз, т.б.), тазалық сақтау туралы мол мәліметтер келтірілген. Осындай мәліметтер, сондай-ақ Халел Досмұхамедұлының «Оқушылардың саулығын сақтау» (1925), «Адамның тән тіршілігі» (1927) атты еңбектерінде айтылған. Гигиена ғылымы эксперименталдық және клиникалық медицина, оның ішінде кәсіби аурулар мен жұқпалы ауруларды зерттейтін ғылыми бағыттарды, биология, химия, физика, климатология, т.б. ғылым салаларының жаңалықтары мен жетістіктерін пайдаланады. Гигиена саласындағы зерттеулерді Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау агенттігі, Профилактикалық медицина академиясы үйлестіріп отырады.
Тұрғын үй гигиенасы
Тұрмыс гигиенасының негізі — пәтерді күтіп, таза ұстау. Бөлмеге жиһазды толтырып жинай беруге болмайды. Себебі ол шаңның көп жиналуына жол беріп, үйді таза ұстауды қиындатады. Тазалық сақтау үшін күн сайын шаңды сүртіп, еденді дымқыл щеткамен сыпыру, аптасына кемінде 1 рет жуып отыру керек. Терезені кірлетпей уақтылы сүрткен абзал. Жұмсақ жиһаз бен кілемдерді шаңсорғыш пен тазалаған жөн. Бөлменің ауасы таза болуы үшін терезе желдеткішін күніне 3 мәрте: таңертең дене шынықтырған кезде, бөлмені жинастырғанда және ұйықтар алдында (пешпен жылытылатын үйлердерде пеш жағылатын уақытқа туралаған жөн) 30 минуттай ашып, желдетіп алу қажет. Жазда терезелерді ашып қойған дұрыс. Егер отбасыда балалар, жасы ұлғайған немесе аурушаң адамдар болса, оларға жел қарысып қалмас үшін бөлмені сақтықпен желдеткен жөн. Бөлменің ауасын тазарту үшін механикалық желдеткіштер де пайдаланылады. Ас үйде, ваннада, дәретханада желдетуге арналған ауа тартқыштар болады. Пәтерді жинастырған кезде торды жиналған шаңнан тазалаған жөн. Қабырға арқылы да аздап ауа алмасады, сондықтан тұрғын үй қабырғасын майлы бояумен сырлауға болмайды. Мүмкіндігінше, бөлме температурасы жылдың жылы мезгілінде 22˚С-тан 25˚С-қа дейін, қыста 20˚С-тан 22˚С-қа дейін (алайда 18˚С-тан төмен емес) бірқалыпты болғаны абзал. Есіктер мен терезе рамаларындағы саңылауларды тығындап бөлмені жылы ұстауға болады. Температураны жоғарылату үшін электр каминдерді т. б. жылыту аспаптарын пайдалану керек. Пеш жаққан кезде иіс тиіп қалуынан сақталған жөн. Пешке от жағуды кешкі 20 сағаттан кейін тоқтатқан дұрыс. Отын толық жанып болғаннан кейін ғана пештің жаппасын жабады.
Бөлмені салқындату үшін терезеге орнатылған кондиционерлерді пайдалануға болады. Кондиционер тұрақты температураны сақтай отырып, ауаны бір мезгілде шаң мен ылғалдан тазартады. Үйді күтіп ұстамаған жағдайларда (іргесі сыз тартқанда, төлені су басқанда, үйдің төбесінде, жабындысында ақау болғандағыдан басқа): пешті жүйелі түрде жақпағанда, бөлме үнемі желдетілмегенде, үй ішіне кір жуып, кептіргенде бөлмеде сыз пайда болып, ауа ылғал тартады. Сыз адамды науқасқа шалдықтырады, үй қабырғасы мен жиһаздарының бүлінуіне әкеп соқтырады. Сондықтан кірді ваннада жуып, балконда немесе аулада (оған арнайы бөлінген жерлерде) кептірген жөн. Адам көбірек бас қосатын бөлмелердің таза болуына ерекше мән берген дұрыс. Әсіресе, ас үйді таза ұстау қажет. Бөлмелерде шыбын, тарақан, кеміргіштер пайда болмау үшін тамақты ашық, ыдыс-аяқты жуылмаған күйінде қалдырмай, тағам қалдықтарын жабылатын шелекке салып, уақытында шығарып отырған жөн. Ваннаны пайдаланған сайын жуып, су ағатын тесікті, унитаздарды күн сайын арнайы щеткамен тазалау керек. Ванналарды, унитаздарды, қоқысқа арналған шелекті жуу және дезинфекциялау үшін сауда орындарында «Санита», «Сосенка», «Дезипон» т. б. арнайы препараттар сатылады.
Тұрғын үй салуға жер ауданын және көлемiн таңдау.
Тұрғын үйлердiң ауданы жанұяның әрбiр мүшесiнде кемiнде 8, 25 квадрат метрi дәл келетiндей етiп болуы керек. Көпқабатты тұрғын үйлерді салуға орналасқан жерді таңдауда тұрғындар санына байланысты 0,8 гектарға дейін болады. Тұрғын үйдің құрылысы, жері қалалық және ауылдық әкімшілік үкімімен бекітіледі де, тұрғын үйге арналған жерді босату мерзімі шешіледі. Тұрғын үйдің территориясы тұрғындардың денсаулығына зиян келтіретін өндіріс, шулы, шаңды, түтіні көп мекемелерден, ірі транспорт жолдарынан, су қоймаларынан, ойын-сауық орындарынан аулақ, әрі жарығы мол, таза жерден орын алады. Тұрғын үй жерінің 30 % үй ғимаратына, 50 % өсімдіктер егу үшін, ал қалған жерін спорт, демалыс, шаруашылық, тәжірибе алаңдарына пайдаланады. Тұрғын үйдің ауласы бірнеше аймаққа бөлінеді: қорғаныс, демалыс, спорт және шаруашылық зоналары.
Қорғаныс аймағы.
Қорғаныс аймағы (0,1-1,0 га) тұрғын үй кешенінің көше жағында орналасады. Ол тұрғын үйді транспорт шуынан, газынан, көше шаңынан қорғайды, сондықтан түрлі ұзынды-қысқалы ағаштар, бұталар егіліп, гүлдермен безендіріледі. Көшенің көлік жолы мен қорғаныс аймағының арасы 25 м кем болмауы керек. Тұрғын үйдің терезелері мен бұл жердегі биік ағаштардың арасы 10 м, бұталардың арасы 5 м. Ағаштар мен бұталар бұдан жақын егілсе, өсе келе терезелерді көлеңкелеп, үй бөлмелерінің жарығын азайтады.
Д е м а л ы с аймағы.
Шыбындармен күрестiң бiрiншi ережесi - үйде, үй-жайға және тұрғылықты емес бөлмелердегi мүлтiксiз тазалықты сақтау. Қоқыс және азық-түлiк қоқыстарын сақталатын шелектер немесе қақпақпен жабдықталған жәшiктердегi керек - арнайы кең қабылдағыштарда сақтау. Тұрғын үй гигиенасы адам денсаулығына негізгі әсер етуші фактор ретінде бағаланатындықтан, оған ерекше назар бөлуіміз міндетті. Осы себептен қазіргі кезде елімізде жаңа бағдарлама тұрғын үйлерді барлық жағынан жауап беретін «Еуро 4» үлгісінде салу қолға алынып жатыр. Бұл бағдарламаның тиімділігі Қазақстанның сейсмикалық аймақтарына маңызды болмақ.
Сілтемелер
Санат:Тұрмыс Санат:Медицина
Қазақстанның мұнай-газ өнеркәсібінің потенциалы
Қазақстанның мұнай-газ өнеркәсібінің потенциалы мұнай мен газдың барланған қорлармен, сол сияқты олардың келелі (перспективалық) және болжамдық ресурстарымен анықталады. Бұлардың алдыңғылары бұрынырақ табылған, сөйтіп қазір игері- ліп немесе барланып жатқан, әйтпесе уақытша сақталып қойылған кенорындармен байланысты. Келелі және болжамдық ресурстар әзір табыла қоймаған, бірақ анықталған әр түрлі типтегі жергілікті тұтқыштар тұрғысынан (келелі және шоғырландырылған болжамдық ресурстар), немесе алаптың ірі-ірі құрылымдық элементтері мен литологиялық-стратиграфиялық кешендері тұрғысынан жеткілікті дәрежеде ғылыми тұрғыдан негізделген ресурстар болып табылады.
Қазақстанда табылған кенорындардың қорларын бағалау жұмыстары, сол сияқты келелі және болжамдық ресурстарды ке- шенді турде бағалау шаралары түрақты түрде жүргізіліп тұрады, мұның өзі республиканың мұнай-газ саласының қазіргі жағдайы мен болашақ даму перспективаларын саралауға жеткілікті дәрежедегі не- гіз болып табылады.
2005 жылдың 1-ші қаңтарына есептегенде, Қазақстанда мұнай мен газдың 230 кенорны белгілі, олардың 131-і Каспий маңы ойысында, 18-і Солтүстік Үстірт-Бозащы алабында, 57-і Оңтүстік Маңғыстауда, 15-i Оңтүстік Торғайда және 9-ы Шу-Сарысу шөгінді алабында. 210-ға жуық кенорын мемлекеттік баланс тұрғысынан есепке алынған, қалғандары мұнай мен газдың жекелеген ағымдарымен ғана сипатталатын барланып жатқан алаңшалар дәрежесінде. Шу-Сарысу алабы ғана таза газды алап болып табылады, қалғандары негізінен мұнайлы алаптар санаты- на жатады, алайда бұл алаптарда да газ және газ-конденсат кенорындары мен жекелеген жатындары ұшырасады, және де олардағы мұнай мен дербес газдың бір-біріне деген қатынасы әр түрлі болып келеді.
Мүнайдың дәлелденген қорларының мөлшері жағынан, яғни республикада қабылданған қорлар жіктемесінің А+ В+С1 категориялары бойынша, Қазақстан дүние жүзіндегі мұнайдың дәледенген қорларының 90 %-ын иелен- ген 16 елдің қатарына кіре отырып, осы тізбекте 14-нші орынды иеленеді. Ал шындыққа сәйкесу деңгейі өте жоғары бағаланатын Қашаған және Теңіз кенорындары бойынша есептеліп шығарылған шамамен бағаланған қорларды (С2 категориясы) есепке алар болсақ, Қазақстан дүние жүзі елдерінің алғашқы ондығына кіре отырып, осы тізбектегі, Ресей Федарациясынан кейінгі, 8-нші орынды иеленеді. Сұйық кемірсутектердің, яғни мұнай мен газды конденсаттың жиынтық мелшері тұрғысынан да Қазақстан осы тізбектің 8-нші орнында. Сұйық кемірсутектердің дәлелденген және шамамен бағаланған қорлары жағынан республиканың жиынтық потенциалы әлемдік дәлелденген қорлардың 3,5 %-н қүрайды.
Отандық және шетелдік мамандардың болжамдық бағалау деректеріне сәйкес, барланған қорлардың еселей артуы тек қана Каспий теңізі айдынының табанынан ғаламат ірі кенорындардың ашылу мүмкіндігімен байланыстырылған бо- латын. Осы болжам республика мұнайының қорын 35 %-ға есіруге мүмкіндік берген Қашаған кенорнының ашылуымен расталып отыр. Мұндай ғаламат ірі кенорындардың болашақта да табылу мүмкіндігі күмәнді, десек те біршама ірі ашы- мупар жоққа шығарылмайды, олар бірінші кезекте Каспий теңізінің бозащылық белігіндегі мезозойлық түзілімдермен, атап айтқанда Құрманғазы алаңшасымен, Каспий айдынының солтүстігіндегі палеозойлық карбонатты массивтермен, сол сияқты Оңтүстік Маңғыстау алабындағы Песчаномыс-Ракуш және Беке-Басқұдық беліктерімен байланысты болуы тиіс. Шөгінді алаптардың құрлықтағы бөліктері ауқымынан ірі-ірі кенорындар ашылу мүмкіндігі тамамдалғанға ұқсайды, сондықтан барланған қорлардың бүгінгі қол жеткен деңгейі тұрақты деңгейге жақындап келеді. Бозащы секторының мезозой түзілімдерінен және Каспийдің солтүстік бөлігіндегі тұзүсті түзілімдерінен қоры жағынан ұсақ және орташа кенорындар санатына жататын, негізінен мұнай кенорындарының ашылу мүмкіндіктері әлі де болса өте жоғары бола тұрса да, бүл ашылулар қорлар балансын күрт жоғарлатып жібере алмайды, себебі, біріншіден, бұл ашылулар ұзақ уақыттарға созылатын болады, екіншіден, жаңадан анықталатын қорлар қазір игеріліп жатқан кенорындардан алына- тын сұйық көмірсутектердің мөлшерін белгілі дәрежеде жауып отыруға ғана жететін болады.
Жоғарыда келтірілген өте маңызды қорытынды Қазақстанның мұнай-газ өнеркәсібі дамуының стратегиялық бағытын анықтайды, бүл бағыттың негізгі міндеті көмірсутектердің қазіргі бар қорларын ұтымды пайдалана отырып, қазіргі таңдағы белгілі кенорындарды игеру шараларын түрақтандыру болып табылады.
Сұйық кемірсутектерді ендіру деңгейін алыс перспктиваларға анықтайтын негізгі базалық кенорындар қатарына Қашаған мен Теңіз кенорындарын жатқызуға болады, бұлар өздерінің мүмкіндіктері жағынан бір-бірімен шамалас ке- норындар, оларда бүкіл барланған қорлардың 70 %-ы шоғырланған. Игеріліп жатқан кенорындардағы мұнай мен газды конденсаттың қалдық қорларын қоса есептегендегі барланған қорлардың 90 %-дан астамы 15 кенорынға тиесілі, олар - Қашаған, Теңіз, Қарашығанақ, Өзен, Королев, Жаңажол, Қаражамбас, Солтүстік Бозащы, Құмкөл, Қаламқас, Жеті- бай, Әлібекмола, Ақшабұлақ, Кеңқияқжәне Кенбай кенорындары. Бүл кенорындардың кейбіреулерің игерілу мерзімінің ең жоғарғы көрсеткіші 25-40 жыл аралығында, алайда бұл кенорындардағы мұнайдың өндіріп алуға болатын қалдық қорлары да біршама жоғары деңгейде. Кенорындардың бір бөлігі әлі де болса игерілмеген, немесе игерудің бастапқы сатысында. Олай болса, 15 базалық кенорындардағы сұйық көмірсутектердің барланған қорларының дайындалған базасы және олардың жоғары дәрежеде шоғырлануы болашаққа сеніммен қарай отырып, мұнай мен газды конден- сат өндіру деңгейін өсірудің геологиялық мүмкіндіктері шынында да жоғары дәрежеде деп мәлімдеуге мүмкіндік бе- реді. Бұл орайдағы негізгі кедергі көнорындарда жинақталған мол мұнай шоғырларындағы еріген және дербес газдар құрамындағы күкіртсутектердің жоғары концентрациясын аластайтын, сол сияқты мұнайды меркаптандардан тазар- латын қуатты қондырғылардың әлі де болса жетімсіздігі болып табылады. Мұнайдың жинақталған мол мелшерлерін сыртқы рынокқа тасымалдаудың тиімді жолдарын қарастыру мәселесі де принциптік мәселе дәрежесін иелене бер- мек.
Қазақстанның газға деген потенциалы да дербес газдың барланған қорларымен және әзір барланбаған, яғни күтілген (перспективалық) және болжам ресурстарымен анықталады. Дербес газдың, яғни газ жатындары мен газды тақия газдарының қоры жағынан Қазақстан барланған газ қорының 90 %-ына иелік ететін 23 елдің ішінде 16-шы орынды иеле- неді. Қазақстан дүние жүзіндегі газ қорының 1,3 %-на ие. Газдыңбарланған қорларының97 %-ға жуығы Батыс Қазақстан аймақтарында, оның 75 %-ы Батыс Қазақстан облысында, Ақтөбе, Атырау және Маңғыстау облыстарының үлесіне 7-8 %-дан келеді. Газдың басым белігі Қарашығанақ кенорнында шоғырланған. Республиканың газдық потенциалы Каспий теңіз айдынының табанынан жаңадан ашылған газконденсатты-мұнайлы кенорындар есебінен артатын болады. Дербес газдың жыл сайынғы енімінің 80 %-ын Батыс Қазақстан облысы, 13 %-ын Маңғыстау облысы қамтамасыз өтеді, қалған белігі езге облыстар мен аудандардың үлесінде. Газ ендіру деңгейін Қарашығанақ, Имашев, Чинарев, Ұрықтау, Жаңажол, Теңге, Жетібай, Оңтүстік Жетібай, Амангелді, Шағырлы-Шөмішті кенорындары және кенорындардың Прорва тобы қамтамасыз етеді, бул кенорындарда дербес газдың қазіргі кезде барланған қорының 95 %-ға жуығы шоғырланған. Алайда аталған кенорындардың кейбіреуінде газасты мүнай жастықтары мен мүнай жұрындарының бо- луы сол жатындардың газды белігін игеруге енгізуге мұнайды түгел алып болғанға дейін кедергі келтіретін болады. Газ- ды оның құрамындағы күкіртсутектердің мол концентрациясынан тазарту проблемасы Имашев кенорнын игеруге күні бүгінге дейін кедергі келтіріп отыр.
Дербес газдың барланған қорларын арттырудың шын мәніндегі мүмкіндігі Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы жаңа кенорындардың, олардың ішінде ірі кенорындардың да ашылуымен байланысты. Және де мұндағы өнімді болып табылатын мезозой кешендерімен байланысты жатындар мен кенорындар күкіртсутекті кіріктіріп жарымайды, мұның өзі олардың тез арада игере бастау мумкіндігіне қол жеткізеді.
Қазақстанның газға деген потенциалында мұнайда еріген газдардың үлкен маңызы бар, олардың барланған қорлары дербес газдың барланған қорларынан артық. Еріген газдар қорының 85 %-дан астамы Атырау облысындағы Қашаған және Теңіз кенорындарында шоғырланған, сондықтан бұл кенорындарды игеру барысында алынған газды мұнай жатындарына жарым-жартылай қайтадан айдау шараларымен анықталатын технологиялық іс-шаралар жоспарланған. Алайда бұл кенорындардан алынған еріген газдың бүкіл мөлшері жатындарға қайтадан айдалмайтындығы сөзсіз, сондықтан олардың бір бөлігі республиканың ішкі өңіріндегі және экспорттық қажеттіліктерді қамтамасыз етуге жұмсалатын болады.
Республикада табиғи газдың айтарлықтай қоры бар, алайда ол өз қажеттілігінің үлкен бөлігін Түрікменстан, Өзбекстан және Ресей газдары есебінен жабады. Мұның негізгі себебі газбен қамтамасыз етудің әбден қалыптасқан, яғни бұрынғы КСРО-дан мұраға қалған инфроқұрылымы болып табылады, бұл инфрақүрылым газ өндірілетін және газды тұтынатын аймақтардың бір-бірінен қашық орналасуымен, газ қүбырларының тармақталған тораптары болмауымен сипаттала отырып, барланған және игеруге дайындалған кенорындарды іске қосу ісіне айтарлықтай дәрежеде кедергі келтіреді. Газ негізінен Маңғыстау және Батыс Қазақстан облыстарында, азырақ мөлшерде Атырау және Ақтөбе облыстарында өндіріледі. Маңғыстау облысында газ 8 конорыннан өндіріледі, олар - Теңге, Оңіүстік Жетібай, Батыс Теңге, Тасболат, Жетібай, Ақтас, Қарамандыбас және Өзен кенорындары. Республикада өндірілетін газдың негізгі бөлігі (50 %-дан астамы) соңғы жылдары Қарашығанақ кенорнының үлесіне тиіп отыр.
Республиканың табиғи газға деген қазіргі таңдағы сүранысы жылына 7-8 млрд. м3. Сонымен, Қазақстан өте ірі мүнай-газ потенциалына иелік етеді, оның ішінде сұйық және газ түріндегі көмірсутектердің барланған қорының биік үлесімен сипатталады. Мұның өзі мұнай мен газды өндіру деңгөйін арттырып қана қоймай, мұнай-газ өндіру өнеркәсібінің шикізат базасын жаңадан ашылған, соның ішінде Каспий теңізінің қазақстандық секторынан табылған жаңа кенорындар есебінен нығайта түсуге де мүмкіндік береді.
Қазақстанның мұнай өнеркәсібі революцияға дейінгі тарихы бар ежелгі сала. 19-шы ғасырдың аяғында 20-шы ғасырдың бас шенінде Қазақстанға келген орыс және шет ел монополияларының капиталы мұнай өнеркәсібін де қамти бастады. Алайда патша үкіметі Қазақстанды метраполийдің колониялық тіркемесі ретінде қалдыра отырып, оған арзан шикізат көзі және өз рыноғын шығаратын қосалқы аймақ ретінде ғана қарады. Кеңесөкіметі қүрылғаннан кейін, 20-шы жылдардың басында Орал-Ембі ауданының мұнай кәсіпшіліктері мем- лекет қарамағына өткізілді, Ембінің мұнай кенорындарын өндірістік тұрғыдан игеру және олардан өнім алу шараларын үйымдастыру мақсатында Орал-Ембі ауданының
Арнольд Шварценеггер
Өмірбаян
Арнольд Шварценеггер 1947 жылы 30 шілдеде Штирия, Грац қаласына жақын орналасқан Таль ауылында дүниеге келген. Ата-анасы Густав Шварцнеггер (1907 ─ 1972) және Ауреля Шварцнеггер, тумысында Ядрни (1922 ─ 1998). Олар 1945 жылы 20 қазанда, Густав 38 жасында, Аурелии 23 жасында үйленеді. Отбасы католиктік сенімді ұстанып, әр жексенбіде шіркеуге барады. Арнольд Arnold Alois Schwarzenegger болып шоқындырылған.
Әскердегі қызметі
1965 жылы Арнольдті 18 жасында 1 жылға австрия әскеріне шақырылады, онда ол танктің механик-жүргізуші әскери мамандығын алады. Бұндай шенді австрия армиясы тек 21 жастан жоғары қызмет иелерін ғана тағайындалатынына қарамастан келешек Калифорнияның губернаторы осы қызметке тағайындалады. Армияда алғаш рет Арнольд күнделікті ет жеуді үйренеді.
Мәдениет қайраткерінің мансабы
Арнольд Шварцнеггер 15 жасында бодибилдингте өзінің мансабын бастайды. Өз автобиографиясында өзінің бірінші жаттығуынан кейін қатты шаршағандықтан тіпті бір кесе шыныны көтере алмағандығын еске алады. Өзінің спорт мансабының бірінші кезеңінде негізгі мәселе бодибилдинг сияқты сол кездегі жаңа спорт түріне қатысты тәжірибе мен білімінің аз болғандығы жайлы айтады: «артыма көз тастап, сол кезде барлығымыздың білетініміз аз екенін түсінемін». Өзінің бодибилдер конкурсындағы алғаш жеңіске жеткендігі жайлы еске алғанда, ол сол уақытта өзінде Рек Парктің суретінен басқа ештене, тіпті денеге арналған май да болмағандығын айтады.
Кинодағы мансабы
АҚШ президенті [[Рейган, Рональд Уилсон|Р. Рейганмен кездесуі, 1984 жыл|left|thumb|300px]]
Саяси мансабы
Арнольд Шварценеггер және АҚШ президенті [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш, 2001 жыл|right|thumb|180 px]]
Жеке өмірі
Арнольдтің жеке өміріндегі бодибилдингтегі мансабына қатысты аты шулы және аңызға бергісіз әңгімелер бар. Мысалы, бірде ол Калифорниялық жағажайда бейтаныс қызға еш тұспалдамай-ақ, ашық анайы ұсыныс жасайды. Жақын достарының бірі тез арада екеуінің әңгімесіне араласып өзінің досы АҚШ-қа жақында ғана келіп, бұл жақтың салтын білмейтіндігін қызға түсіндіріп айтады. Ал қыз: «Жоқ, жоқ, тоқтатпай-ақ қойыңыз», ─ деп жауап береді». 1969 жылы Шварцнеггер ағылшын тілінің мұғалімі Барбара Аутландты кездестіреді. Арнольд өзінің өмірбаянында Барбараны кездестіріп шын ғашық болғанын айтады.
thumb|right|220 px|Арнольд Шварценеггер және Мария Шрайвер 2007 жылы
thumb|250px|right|Арнольд Шварценеггер ұлымен.
Дереккөздер
Санат:АҚШ актерлері Санат:Калифорния Санат:АҚШ саясаткерлері Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Пейчиново (Русе облысы)
Пейчиново (Пейчиново) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Бяла қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 326 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7127. Телефон коды — 08123. ЕКАТТЕ коды — 55720.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Сен-Леон (Ло және Гаронна)
Сен-Леон (Saint-Léon) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ло және Гаронна департаментінде орналасқан. Нерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,6 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 47251, пошта индексі — 47160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 293 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ло және Гаронна департаментінің коммуналары
Деформациялық вакууммер
Деформациялық вакууммер ({{ lang-ru | деформационный вакуум метр) — серіппелі тетіктің (қаңылтақтың, сильфонның, спиралды түтікшенің) деформациясы бойынша газдың қысымын өлшейтін механикалық вакуумметр. Деформациялық вакууммер әдетте ЮПа (=0,1 мм с.б) дейінгі қысымды өлшейді.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
2 сәуір
Сәуірдің 2 — Григориан күнтізбесінде жылдың 92-ші күні (кібісе жылдарда 93-ші). Жылдың аяғына 273 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:2 сәуір
Суырма меню
Суырма меню (Выдвижное меню; pull-down menu) — қолданбалы программалардың терезелеріндегі негізгі менюді таңдағанда, суырылып шығатын командалар тізімі. Әрбір команда негізгі менюдің атқаратын әрекетін нақты айқындайды. Оның бір командасы тышқан арқылы немесе бағыттауыш пернелер көмегімен тандалады. Команданы тандап алған соң, меню өзі жабылады. Бұл меню экрандағы орынды үнемдеу мақсатында жасалған.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
3 сәуір
Сәуірдің 3 — Григориан күнтізбесінде жылдың 93-ші күні (кібісе жылдарда 94-ші). Жылдың аяғына 272 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:3 сәуір
Кен орын ашушы
Кен орын ашушы - өндірістік тұрғыдан бағалы болып табылатын бұрын белгісіз болып келген кен орынды, немесе пайдалы қазбалардың қосымша қорын, немесе белгілі кен орында жаңа минералдық шикізатты анықтап, оның өндірістік құндылығын ашушы адам. Пайдалы қазбаның жаңа кен орнын немесе бұрыннан белгілі кен орынға жаңадан баға бергені үшін омырауға тағатын "Кен орын ашушы" белгісімен марапатталады, арнаулы диплом беріледі.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Интермәтін
Интермәтін — бір мәтіннің өзге мэтінге кіруі, мәтіндердің кірігуі. Бұл ұғымды әдеби мәтінді көп дауысты құрылым ретінде қарастырған М. Бахтиннің ықпалымен Ю. Кристева кіргізген. Ол үшін мәтін дегеніміз мәтіндер мен таңбалардың әрімі, өзге мәтіндердің өзгеріске түскен нұсқасы. Интермәтін мәтін шекарасын бұлдыратып, оны жаңаша пайымдауға жол аша түседі. Интермәтін негізгі қасиеті оның ішкі әртектілігі, ашықтығы, көпнұсқалығы. Мәтін өзге мәтіндерден, өзге мәтіндерге қатысты шығарылады. Және тек бұрынғы мәтіндерге қатысты емес. Интермәтіндік аталатын құбылысқа кейде шығармадан кейін жазылған мәтіндерді енгізеді. мәтіннің қайнар көздері тек мәтіннен бұрын емес, онан кейін де тірлік етеді, — дейді Р. Барт. Бұл тұрғыда кез келген мәтін өзге мәтіндер кеңістігінде жанданып, қосымша мағына тудырады. Интермәтіндік құбылыс семиотикалық жүйе ретінде бүкіл мәдениетті қамтиды. Интермәтін тұрғысынан мәтін мен оқырман, оқу мен хат арасындағы айырмашылық және қарсы тұру жоққа шығарылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Мәдениет
АҚШ-тағы федералдық сауда комиссиясы
A АҚШ-тағы федералдық сауда комиссиясы (ФСК) - 1914 жылы құрылған. Штаттар арасындағы барлық сауда түрін қадағалайтын жарнама саласындағы ең ірі орган болып есептелінеді. Сондықтан жарнама берушілер ФСК-дан өте қатты сескенеді. Оның тексеруінен өту ең басты табыс болып саналады.
Дереккөздер
Санат:АҚШ Санат:Құқық
Ақпарат саясаты
Ақпарат саясаты— мемлекеттік органдардың қоғамдағы ақпараттар желісін дамытуға бағытталған реттеушілік қызметі. Бұл тек телекоммуникацияларды, ақпараттық жүйелерді немесе бұқаралық ақпарат құралдарын ғана емес, барлық түрдегі — іскерлік, бәзілдік, ғылыми-танымдық, хабарламалық т.б. сипаттағы ақпараттарды жасауға, сақтауға, өңдеуге, көрсетуге, таратуға байланысты өндірістік үрдістер мен қарым-қатынастардың бүкіл жиынтығын қамтиды. Ақпарат саясатын бұлайша түсіндіру ақпарат индустриясының әрқилы секторларының арасындағы кедергілерді жоя отырып, қарқынды дамып келе жатқан телекоммуникацияларды, компьютерлік технологияларды жаңалау үрдісіне, ақпараттарды цифрлау ісіне негізделіп отыр. Мемлекет өзінің экономикалық, әлеуметтік-саяси, ұлттық мүдделеріне сәйкес Ақпарат саясатын ұстанады. Мемлекеттің тарихындағы түбірлі реформасының өзгерістерге орай дұрыс таңдап алған Ақпарат саясаты қоғамның мүдделі мұраттарына жол бастап, өзіндік материалдық-рухани құндылықтарын сақтай отырып, әлемдік өркениет деңгейіне көтерілуге қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Абай ауылдық округі (Ақтоғай ауданы)
Абай ауылдық округі — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 339 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) ауылдық округтері
Батпақшағыл
Батпақшағыл – Батпақ көлінің оңтүстік-шығысындағы тау.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданында орналасқан.
Өсімдігі
Сортаңды топырағында бұйырғын, сұр жусан, қара жусан, астық тұқымдас шөптесіндер өседі.
Дереккөздер
Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Гиппократ
Гиппократ – ежелгі грек дәрігері, көне медицина реформаторы. Ол Ежелгі Грекияның Кос аралында біздің заманымыздан бұрынғы 460 ж. туып, 377 ж. (басқа мәліметтер бойынша 356) Фессалияда дүние салған. Гиппократ Грекияда, Кіші Азияда, Ливияда, сондай-ақ Қара теңіз жағалауындағы сақтар арасында болып, Азия және Мысыр халық медицинасымен танысқан: ол науқасты емдегенде, аурудың пайда болу жолдары мен негізгі даму кезеңдерін анықтау керек екенін айтып, «Адамзатты табиғат емдейді.
Дәрігер – табиғаттың көмекшісі ғана» деген тұжырым жасады, сондай-ақ ауыр халде жатқан науқастың кейпіне сипаттама да берген, оны медицинада «Гиппократ кейпі» (Facіes Hіppokratіca) деп атайды. Гиппократ жараны таңу, буын шығуын және сүйек сынуын, геморройды, т.б. жараны емдеу әдістерін тапқан. «Гиппократ анты» деп аталатын дәрігерлік моральдік-этикалық ант мәтінін жазған. Осы еңбектеріне орай, Гиппократты «медицинаның атасы» деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Медиктер Санат:Ежелгі грек философтары
Мальта механизмі
250px|thumb|Алтықалақты крес пен сыртқы іліністен құралған Мальта механизмі
Мальта механизмі — үзіліссіз айналу қозғалысын бір бағытты үзілісті қозғалысқа арналған механизм.
Мальта механизмі жетекші бөлшегінің саусақшасы айналу барысында екінші — атқарушы бөлшектің қималарына кіріп оны кезекпен-кезек белгілі бір бұрышқа айналдырып отырады.
Атауы
Атауы атқарушы бөлшектің Мальта кресіне ұқсастығынан алынған.
Дереккөздер
Санат:Полиграфия
Хамхоев Али Хамифович
Хамхоев Али Хамифович (28.11.1965 жылы туған, Қарасай ауданында Қаскелең қаласында) — спортшы, дзюдодан халықаралық дәрежелі спорт шебері. Қазақстанның 5 дүркін чемпионы (1982-86). КСРО ха- лықтары спартакиадасының қола жүлдегері (1983). Жастар арасындағы Еуропа біріншілігінің (1983), "Ізгі ниет" ойындарының (1986) жеңімпазы.
Рентген сәулелері
right|thumb|200px|Крукс трубкасы Рентген сәулелерін 1895 жылы В . Рентген ашқан. Жылдам электрондар кенеттен тежелгенде пайда болатын толқын ұзындығы өте қысқа (10−12÷ 10−9м) электромагниттік сәулелер рентген сәулелері болып табылады.
Рентген сәуле шығаруын классикалық электромагниттік теорияның аясында түсіндіруге болады. Бұл теория бойынша үдей қозғалатын зарядталған бөлшек міндетті түрде сәулеленуі тиіс. Қарастырылып отырған жағдайда электрон антикатодқа соғылып тежеледі де, теріс үдеу алады, сондықтан ол сәулеленеді.
Сәулеленудің қуаты электрон зарядының квадратына және оның үдеуінің квадратына пропорционал, яғни р ~ е2а2. Электрон тежелгенде классикалық теория бойынша нөлден шексіздікке дейінгі барлық интервалдағы толқын ұзындықтары бар сәулелер шығу керек. Сәулелену қуатының максимумына сәйкес келетін толқын ұзындығы электрондардың жылдамдығы артқан сайын азаюы тиіс, яғни ол үдетуші U кернеуді арттырғанда қысқа толқындар жағына жылжуы керек.
Дереккөздер
Санат:Физика
Гремучий Ключ (Кужбахтин ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Пинеалома
thumb|right|200pxПинеалома (Руnеаlоmа - томпақша без / эпифиз/ ісігі) - Эпифиздің органоспецификалық ісігі, без эпителиі клеткаларынан және глийден тұрады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Сэвард (Небраска)
Сэвард (Seward) — Небраска штатының Seward округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6319 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.5 км² шамасында. FIPS коды — 31-44420.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Оксидиметрия
Оксидиметрия (oxydieren - тотықтыру және metre - өлшеймін) — тотығу — тотықсыздандыру реакцияларына негізделген химиялық, сандық талдау тәсілдерінің тобы.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Химия
Кіші Агарак
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Рэйнбэк (Айова)
Рэйнбэк (Reinbeck) — Айова штатының Гранди округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.7 км². FIPS коды — 19-66315.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1,664 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Гранди округы (Айова)
Силим
Силим — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Силим өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Ертіс су алабы
Свинк (Оклахома)
Свинк (Swink) — Оклахома штатының Choctaw округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Көктеу
Көктеу– 1) көктемгі қоныс; шөптің жаңадан қаулап шыққан кезінде, көктем айларында мал жаятын өріс. Кей жерлерде мұны орта жайлау деп те атайды; 2) өсімдіктің алғашқы өніп-өсуі; 3) тігістің бір түрі.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Дециграмм
Дециграмм - 1 грамның оннан бір бөлігі.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
4 сәуір
Сәуірдің 4 — Григориан күнтізбесінде жылдың 94-ші күні (кібісе жылдарда 95-ші). Жылдың аяғына 271 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:4 сәуір
Ахмет Баржақсин
thumb|right|200px|Ахмет Баржақсин Ахмет Баржақсин (1894, Атбасар уезі Жезді болысы — 1935, Омбы) — қоғам қайраткері, ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы, аудармашы.
Шығармалары
Әлеуметтік төңкерістер заманында өмір сүрген Баржақсин өзінің қысқа ғұмырында артына мол әдеби, ғылыми мұра қалдырды.
Дереккөздер
Санат:1894 жылы туғандар Санат:Ұлытау ауданында туғандар Санат:1935 жылы қайтыс болғандар Санат:Омбыда қайтыс болғандар Санат:Қазақ фольклоршылары Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:КСРО-да атылғандар
Сирка
Сирка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Венокша өзенінің сол жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хайдарийа
XI ғ-дың аяғында Хорасанда пайда болған және оның негізін қалаушы шейх Кутб әд-дин Хайдар Зауаидің (1221 ж.ө.) атын иеленген сопылық топ. Дәстүр бойынша ол Орта Азиядан шыққан түрік және каландарийа ілімінің кейбір қағидаларын мақұлдаған Қожа Ахмет Иасауидің (1166 ж.ө.) орта азиялық мистицизм мектебінің жолын қуушы. Ол өзінің жолын ұстанушылардан жанқиярлықты және ұзақ мерзімге созылған сопылықты талап етті: қолға, аяққа темір білезік, мойынға алқа, құлаққа сырға, қолдың саусақтарына сақина салып жүруді енгізген де сол болатын. Алғашқыда Хайдарийа Сирия Кіші Азия мен Үндістанға кіретін аймаққа тез тарады. Басқа бір атауы - мирхайдари XVI ғ-дың аяғы XV ғ-дың бас кезінде Иранда пайда болып, бүкіл елге кең тараған шииттік бауырластық. Мұның негізін қалаушы эпоним Сұлтан Мир Хайдар Тунидің (Тебризде 1427 ж.ө.) ата тегі Мұса әл-Казим имамнан тарайды. Ол Бакуде туған, имамилік шиизмнің идеясын насихаттай жүріп, көп елдерді аралаған, Тун қаласына (Хорасан) қоныс тепкен. XV ғ-дың 10-жылдары Тебризге келіп, осында шиизмді жақтаушы Қара Йусуф (1389 - 1420) пен Ескендір б. Йусуфтің (1420 - 1438), Қара Қойлының қолдауына ие болды. Хайдарийа қалалар мен ірі елді мекендердегі қолөнершілердің, көпестер мен саудагерлердің тарапынан қолдау тапты. Сөйтіп олардың әрқайсысы сайланбалы басшы жетекшілік ететін біртұтас қауымды құрады және бір-бірімен көршілес аудандарда шоғырланып өмір сүрді. Олар дін ілімінің нәзік қырларына онша мән бермеу имамит түсінігіндегі шиизм бағытын ұстанды және алғашқы үш халифа мен Пайғамбарлық серіктерін балағаттады. XV ғ-дың 60 жылдары Анатолияда, Сирияда және Азербайжанда көшіп-қонып жүрген түркі тайпаларының бір бөлігінің арасында пайда болған «әсіре» шииттер қауымы. Бұлар өздерін мүридтер және сафауийа сопылық әскери-діни орденінің бесінші пири мүршиді Хайдар б. Джунайдтың жолын қуушылар деп есептеді. Ол орденді 1469 - 88 ж. басқарды. Оны жасаушылар қызылбас атанды. Хайдарийа Әлиді Құдай немесе Құдайдан тараған ақиқат, ал шейх Хайдарды Әлидің ісін алға апарушы деп есептеді. Олар жанның көшіп жүретініне, мүршидтердің күнәйі кешіретініне, Құранның жасалғанына және Мұхаммед (с.а.у.) қайтыс болғаннан кейінгі Омейялықтар тұсында оның мүлдем бұрмаланғанына кәміл сенді.
Дереккөздер
Санат:Сопылық Санат:Ислам Азияда
АҚШ-тағы коммуникация құралдарының федералдық комиссиясы
Дереккөздер
Санат:АҚШ Санат:Құқық Санат:Байланыс
Туга-Еган 2-й
2-Туга-Еган  — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пиковский Еган өзенінің сол жағалауынан 114 м қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кужбахты
Кужбахты — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Кужбахтин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 384 адамды құрады. Пошта индексі — 452273, ОКАТО коды — 80230852004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Батпақшөп
Батпақшөп  (Limosella) – сабынкөктер тұқымдасына жататын жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
Сілтеме
Батпақшөп
Көктем
250 px|thumb|Көктем көрінісі Көктем – жыл мезгілдерінің бірі. Көктем наурыз, сәуір, мамыр айларын қамтиды. Қыс мезгілінен кейін келетін жазға дейінгі кезең.
Сипатттамасы
Күнтізбелік, яғни астрономиялық көктем күн мен түннің теңесуінен басталады. Күн мен түн уақыттарының теңесуі көбінесе наурыздың 20-сына келеді.
Қазақ халқының дәстүрлі күнтізбесі бойынша жыл басы Көктемде 22 наурыздан, табиғаттың жандануымен басталады. Астрономиялық тұрғыдан Көктем 93 күнге (22.3 – 22.6) созылады.
Қазақстандағы көктем
Қазақстан Республикасы аумағында географиялық ерекшеліктеріне байланысты Көктем оңтүстік аймақтарда ерте, солтүстік аймақтарда кеш келеді. Қар жамылғысы оңтүстік аймақта ақпан, Орталық Қазақстанда наурыз, солтүстікте сәуір айында ери бастайды.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Жыл мезгілдері
АҚШ-тағы тамақ өнімдері және дәрі-дәрмек басқармасы
АҚШ-тағы тамақ өнімдері және дәрі-дәрмек басқармасы- бұл басқарманың қадағалауына жарнама, таңбалау, буып-түю және сатып алынатын тауарлар мен дәрі-дәрмек өнімдерінің номенклатурасы кіреді.
Этикеткалар мазмұнының жазбаларын талап етеді, қорапта бейнеленген терминдердің пайдалануы және сақталу мерзімін бақылайды. Сонымен қатар улы және қауіпті өнімдердің таратылуын ерекше қадағалап отырады.
Дереккөздер
Санат:АҚШ Санат:Құқық
Кен орындарды бағалау
Кен орындарды бағалау - геологиялық әдістер мен экономикалық есептеулер кешені жәрдемімен пайдалы қазба кен орындарының өндірістік тиімділігін анықтау. Аймақтық болжаудан бастап толықтай игеріп алуға дейінгі аралықтағы зерттеу, барлау, өндірістік игеру сатыларының барлығында да жүргізіледі. Бағалау езінің негізгі мәніне кен орын ашылғаннан кейін, алдын-ала барлаудан тыңғылықты барлауға етер алдында, кен орында өндірісте игеруге тапсырар алдында, сол сияқты анықталған, барланған жатындарды игеру процесі аяқталар қарсаңда ие болады. Пайдалы қазбалардың айқындалған белгілеріне геологиялық баға беру іздестіру-барлау жұмыстарының нәтижелері бойынша жүргізіледі, бұл іс-шаралардың негізгі мақсаты пайдалы қазбалардың сапасы мен олардың таралу ауқымын анықтау болып табылады. Геологиялық бағалау қорытындылары оң нәтижелер берген жағдайда нысанның өндіріс талаптарын қанағаттаруга қабілетті ең төмен мөлшерін анықтау мақсатында арнаулы экономикалық есептеулер жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Пайдалы қазбалар Санат:Экономикалық есептеу
Интерсубъектілік
Интерсубъектілік — таным субъектілері арасындағы арнайы қарым-қатынас, өзара араласу мен білімін өзгемен бөлісудің негізі. XX ғ. дейін танымның нанымдылығы таным жасаушы субъектінің әмбебап құрылымына байланысты еді. Интерсубъектілік мәселесін алғаш рет Гуссерль Бесінші картезиандық медитациясында қояды. Гуссерль феномендық ойлау тәжірибесін санадан бұрынғы әлемге сүйенуден бас тартудан бастағандықтан, оған ойлау тәжірибесінің маңыздылығын қамсыздандыру үшін жаңа негіз керек болады деп таниды. Сондықтан ол ойлауды ойлау арқылы түсіндіруді жөн көреді. Ойлану барысында әрбір субъект әлемді өзінше зейіндейді, бұл дүние — жеке тұлғаның тек өз танымына тәуелді жеке тәжірибесі. Демек, мәселенің шешімі субъектердің, немесе Мен және Өзгенің қарым-қатынасында. Гуссерльдің тұжырымдауынша Мен табиғи түрде өз санасында өзгелерді қалап шығарып, мүмкіниятта бар субъектілер — интерсубъектілер қауымын құрайды. Бұл қауымдағылар әркім әлеуметтікті өз тәжірибесінен түсінеді. Міне, осыған байланысты Меннің жеке тәжірибесінің негізі ретінде әлем барлық үшін бар болып қарастырылуға мүмкіндік алады. Сонымен қатар Интерсубъектілікте Мен өз тәжірибесінің өзгелермен салыстырғанда айырықша екенін кескіндейді. Интерсубъектілер қауымы негізінде, ұғыну мүмкіндігінің көкжиегіне және қауымның шексіз кеңістігіне ұмтылған интенционалдық қауым қалыптасады. Бірақ, білім сапасын анықтау мәселесі ашық қалады, себебі өз-өзіңе шексіз үңіле беруге болады. Кейін Гуссерль жеке түлғаның рухани төжірибесіне сүйенген Өмірлік әлем ұғымын енгізіп, оны интерсубъектілікке негіз ретінде қарастырады.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Мәдениет
Созылу (сығылу) және иілу кезіндегі меншікті потенциялдық энергия
Созылу (сығылу) және иілу кезіндегі меншікті потенциялдық энергия. мұндағы δ - тік кернеу, E - бойлық серпімділік модуль.
Дереккөздер
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Барлыкөл
Барлыкөл — Ақмола облысы Атбасар ауданындағы көл. Сергеев ауылдық округі аумағында орналасқан.
Гидрографикасы
Аумағы 80 га, орташа тереңдігі 0,5 м. Суы тұщы, жиі құрғап қалады. Қар және жаңбыр суымен толығады. Балық (табан) ауланады. Жағалауында 40%-ға дейін қамыс өскен.
Болат Құрманбекұлы Жандарбеков
Болат Құрманбекұлы Жандарбеков (9 ақпан, 1932 жыл, Алматы — 25 наурыз, 1991 жыл, Алматы) - режиссер, жазушы, сценарийші, драматург. Құрманбек Жандарбековтың ұлы.
Шығармашылығы
Тарихи жанрға қалам тартты. Шығармаларын орыс тілінде жазды.
Дереккөздер
Санат:9 ақпанда туғандар Санат:1932 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:25 наурызда қайтыс болғандар Санат:1991 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Қазақстан режиссёрлері Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:Қазақстан сценарийшілері
Нерда
Нерда — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тобыл өзенінің оң жағалауынан 123 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 142 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Ортаңғы Улюм
Орташа Улюм — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шиш өзенінің сол жағалауынан 248 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Тафт (Оклахома)
Тафт (Taft) — Оклахома штатының Muskogee округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 349 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.0 км² шамасында. FIPS коды — 40-72050.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары