cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аржантре-дю-Плесси
Аржантре-дю-Плесси (Argentré-du-Plessis) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер-Витре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 41,46 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35006, пошта индексі — 35370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4185 адамды құрады. Халық тығыздығы — 100,94 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Варни-ле-Пети
Варни-ле-Пети (Wargnies-le-Petit) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,22 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59640, пошта индексі — 59144.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 791 адамды құрады. Халық тығыздығы — 151,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Ашық сауда-саттық
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
I Әл-Хәкім
I Әл-Хәкім (әл-Мұзаффар Әбіләс Хәкім ибн Хишам, الحكم بن هشام ) — Кордоба әмірі (796-822), I Хишамның ұлы, Умейя әулетінің өкілі.
Өмірбаяны
thumb|right|200px|807 жылы жасалған I Әл-Хәкім [[Дирһам|дирһамы]] I Әл-Хәкім Хишам қайтыс болғаннан кейін Кордоба әмірі болды. Ол мүмін мұсылман болған, бірақ кейбір исламдық әдет-ғұрыптарды сақтамаған (шарап ішіп, бос уақытын аң аулаумен өткізетін). Оның тұсында үкімет істеріне фақиһтар тобының қатысуы айтарлықтай шектелді. Бұған жауап ретінде діни жанкештілер халықты әмірге қарсы айдап салып, қастандықтар мен көтерілістерді ұйымдастыра бастады. Әмірге деген құрметсіздікдің деңгейі әл-Хәкім Кордоба көшелерімен жүріп өткенде оған тас лақтыруға дейін жетті.
Оппозиция орталығы уестгот мемлекетінің ескі астанасы – Толедо болды. Әмір жауларына қарсы қуғын-сүргін бастады. 797 жылы Толедоның барлық ақсүйектері (негізінен ислам дінін қабылдаған испандар) мұрагерге құрмет көрсету деген желеумен, қулықпен қамалға алдап шақырып, сол жерде барлығының бірінен соң бірін басы кесілді. Өлім жазасына кесілгендердің мәйіттері орға лақтырылды. 814 жылы фақиһтар қайтадан бүлік шығарып, әл-Хәкімді өз сарайында қоршауға алды. Ұрыс өте қиын болды. Біраз уақыт оның нәтижесі күмәнді болып көрінді, бірақ бірте-бірте әмір әскерлері басымдыққа ие болды. Көтеріліс басылғаннан кейін үш жүз арандатушы өлім жазасына кесілді. Көтеріліске қатысушылардың қалған бөлігін әл-Хәкім кешірді, бірақ оларды Испаниядан қуды. Нәтижесінде кордобалықтардың екі үлкен тобы елден кетті: 15 мың отбасы Мысырға және 8 мыңға дейінгі отбасы Феске (Марокко) көшті.
Мысырға қоныстанған испан арабтары үш жылдан кейін Александрияны басып алып, Аббас халифінен тәуелсіздігін жариялады. Алайда 825 жылы Бағдат халифасы Мысырға әскер жіберіп, оны қайтадан бағынуға мәжбүрледі. Осыдан кейін испан арабтары Критке көшуге шешім қабылдады. Олар өздері таңдаған көсем Әбу Хафстың басшылығымен және халифаның келісімімен Криттегі Суда шығанағына түсіп, еш қарсылыққа тап болмай, Крит қалаларын басып алып, қорғансыз жерлерге шабуыл жасап, қиратуға кірісті. Барлық бекіністі жерлер арабтардың қол астына өткенде, жиырма тоғыз қаланың тұрғындары құлдыққа түсіп, жергілікті халықты зорлықпен исламдандыру басталды. Тек бір қалада христиандарға өздерінің діни рәсімдерін орындауға рұқсат берілді. Византия империясы тарапынан аралды қайтару үшін бірқатар шаралар қолданылды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Арабтар 961 жылға дейін Византия империясы аралды қайтаруға күш тапқанға дейін Критте үстемдік етті.
Дереккөздер
Санат:Кордоба әмірлігінің әмірлері Санат:IX ғасырдағы Еуропа билеушілері
Хольцхаузен (Альтмарк)
Хольцхаузен (Альтмарк) (Holzhausen (Altmark)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 117 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 6,81 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 260. Муниципалитеттің басшысы — Илона Витте.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Үзілу беті
Үзілу беті
Дереккөздер
Санат:Физика
Пеннотье
Коммунаның INSEE коды — 11279, пошта индексі — 11610.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2488 адамды құрады. Халық тығыздығы — 139,93 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Унитарлы мемлекет
thumb|right|420px|Жаңа унитарлық мемлекеттері Біртұтас мемлекет, унитарлық мемлекет — мемлекеттік немесе ұлттық-мемлекеттік құрылыстың бір түрі. Оның территориясы әкімшілік-аумақтық бөліктерге (аймақтарға, облыстарға, округтерге, аудандарға, департаменттерге және т.б.) бөлінеді.
Федерация пішімінен айырмашылығы: бір конституциясы, бір жоғары өкілеттік органы, бір үкіметі, т.б. болады, бұл оның бүкіл ел территориясына орталық билік ықпалын күшейту үшін қолайлы ұйымдық-құқықтық алғышарттар жасайды. Территориясы федеративтік бірліктерге бөлінбейтін мемлекеттік құрылыстың тұрі. Біртұтас мемлекеттің құрамында жекелеген, тіпті дербес мемлекет атрибуттарын иеленетін (мысалы, біртұтас Украинадағы Қырым Республикасы) автономды ұлттық — мемлекеттік құрылымдар болуы мүмкін. Әкімшілік территория бірлік статусын иеленуші біртұтас мемлекеттің құрамдас бөліктері орталық органдар қабылдайтын заңдардың негізінде басқарылады, олардың жер аумағы жергілікті органдар мен тұрғындардың келісімінсіз жалпы мемлекет заңның күшімен өзгертілуі мүмкін. Біртұтас мемлекеттің орталықсыздандырылған және орталықтандырылған түрлері болады. Оның біріншісіне аймақтық басқару органдары орталық билік органдарына тәуелсіз түрде құрылатын әрі олардың арасындағы заңи қарым-қатынастар орталыққа бағыныштылық принципінсіз жүзеге асатын мемлекеттер (мысалы, Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Жапония, Испания, Италия) жатады. Ал екіншісіне аймақтық органдардың орталыққа бағыныштылығы орталық тағайындайтын лауазымды басшылар арқылы жүзеге асатын Біртұтас мемлекеттер (мысалы, Нидерланд, Қазақстан, Өзбекстан) жатады. Қазақстан республикасының Конституциясында “Қазақстан Республикасы — президенттік басқару пішіміндегі біртұтас мемлекет” делінген (2-бап). Мемл. орталық билік ел территориясының тұтастығын, қол сұғылмаушылығын және бөлінбеуін қамтамасыз етеді. Мемлекеттің әкімшілік-территория құрылысы, астананың орналасатын жері мен статусы заңмен белгіленеді.
Дереккөздер
Санат:Мемлекет түрлері Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Прешак (Жиронда)
Прешак (Préchac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 63,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33336, пошта индексі — 33730.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1028 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,1 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек,
Ашуың – ашыған у, ойың – кермек.
Мұңдасарға кісі жоқ сөзді ұғарлық,
Кім көңілді көтеріп, болады ермек?
Жас қартаймақ, жоқ тумақ, туған өлмек,
Басқан із, көрген қызық артта қалмақ,
Бір құдайдан басқаның бәрі өзгермек.
Ер ісі – ақылға ермек, бойды жеңбек,
Өнерсіздің қылығы өле көрмек.
Шыға ойламай, шығандап қылық қылмай,
Еріншек ездігінен көпке көнбек.
Жамандар қыла алмай жүр адал еңбек,
Ұрлық, қулық қылдым деп қағар көлбек.
Арамдықтан жамандық көрмей қалмас,
Адамзат тірілікті дәулет білмек,
Ақыл таппақ, мал таппақ, адал жүрмек.
Екеуінің бірі жоқ, ауыл кезіп,
Не қорлық құр қылжаңмен күн өткізбек?
Наданға арам – ақылды құлаққа ілмек,
Бұл сөзден ертегіні тез үйренбек.
Рас сөздің кім білер қасиетін,
Ақылсыз шынға сенбей, жоққа сенбек.
Қызыл арай1, ақ күміс, алтын бергек
Қызықты ертегіге көтерілмек.
Ақсақалдың, әкенің, білімдінің,
Блесайм
Блесайм (Blaesheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Страсбур-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,96 км² шамасында.
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Сөзінен сырдаң тартып, тез жиренбек.
Блесайм
Коммунаның INSEE коды — 67049, пошта индексі — 67113.
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Ақылды қара қылды қырыққа бөлмек,
Блесайм
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1281 адамды құрады. Халық тығыздығы — 128,61 адам/км².
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Әр нәрсеге өзіндей баға бермек.
Көрінетін сәуле
Дереккөздер
Санат:Физикалық оптика
Блесайм
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Таразы да, қазы да өз бойында,
Блесайм
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Наданның сүйенгені – көппен дүрмек.
Жақынын тіріде аңдып, өлсе өкірмек.
Бір-екі жолы болған кісі көрсе,
Құдай сүйіп жаратқан осы демек.
Ел бұзылса, құрады шайтан өрмек,
Періште төменшіктеп, қайғы жемек.
Өзімнің иттігімнен болды демей,
Эмма Уотсон
Эмма Шарлотта Дюэрр Уотсон (Emma Charlotte Duerre Watson; 15 сәуір 1990 жылы, Мезон-Лаффитт Париж, Франция) – британдық актриса, фотомодель.
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Сырттансынбақ, қусынбақ, өршілденбек,
Эмма Уотсон
Кинода Гарри Поттер фильміндегі Гермиона Грейнджер кейіпкерінің рөлін сомдап танымал болды. 2001-2011 жылы аралығында фильмнің сегіз бөліміне де түскен. Бұдан басқа «Нух» («Noah») және «Момын болуынын артықшылығы» («The Perks of Being a Wallflower») атты фильмдерінде басты рөлдердің бірін сомдаған. Көптеген кино сыйлықтарға ие болған. 2009 жылы Эмма онжылдықтың ең жоғары төленетін актриса ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енгізілді.
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Сыбырменен топ жасап бөлек-бөлек.
Арамдықпен бар ма екен жаннан аспақ,
Эмма Уотсон
Балалық шағы
Эмма Уотсон Жаклин Льюсби мен Крис Уотсон ағылшын адвокаттардың отбасында Париж қаласында туылды. Атын әжесінің құрметіне қойған. Бес жасында отбасымен Париждан Англияға көшкен. Әке-шешесі ажырасып кеткеннен кейін Эмма інісімен анасымен тұрды. Оксфордта, Дрэгон атты мектепте оқұ бітірген. Мектепте «Юность Артура», «Счастливый принц» және «Алисе в Стране Чудес» деген көріністерде басты рөлде ойнаған. 6 жасында актриса болатының берік түрде шешті. 9 жасында драма үйірмесінің жетекшісі Эммаға «Гарри Поттер и философский камень» деген фильмде Гермиона рөлінде ойнауға кастингке қатысуды ұсынды. Кастингте ұтқаннан кейін, Эмманың өмірі Гарри Поттермен жақын байланыста болды. 2014 жылының мамырында Эмма Браун университетін бакалавр дәрежесінде бітірді.
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Өзімен өзі бір күн болмай ма әлек?
Эмма Уотсон
Сілтемелер
Санат:Ұлыбритания фотомодельдері
Қарайды, қайғы ойлады, ұйқы сергек...
Өлеңі
Қолдан келе бере ме жұрт меңгермек,
Адалдық, арамдықты кім теңгермек?
Мақтан үшін қайратсыз болыс болмақ,
Иттей қор боп, өзіне сөз келтірмек.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Кувейт Қаржы Үйі
Сыртқы сілтемелер
Санат:Исламдық банктер
Тұран (футбол клубы, Яйпан)
Тұран ФК (өзбек. FK Turon) — Өзбекстанның Яйпан (Ферғана облысы) қаласындағы футбол клубы, 2017 жылы құрылған. 2020 жылы Өзбекстан бірінші лигасында жеңімпаз атанып, суперлигаға жолдама алды.
Сілтемелер
Санат:Өзбекстан футбол клубтары
Олимпиялық алау
thumb|200px|right|Спортсшы Пааво Нурми алау жағуда(Олимпиялық ойындар 1952)Олимпиялық алау,Олимпиялық ойынның дәстүрінің бірі. Ерте дүниеде Эллада жерінде Олимпиялық ойындар өткен Олимпия қаласының жүртында күн сәул есінен тұтанады. Содан кейін Олимпиядан кезекті олимпиялық ойындар отетін қаладағы стадионға қолдан-қолға ауысып алаулы эстафета өтеді. Бұл эстафетада ұшақтар, кемелер, машиналар, мотоциклдер және т.б. келіктер пайдаланылып, езінің жолын Олимпиялық ойындар ашылатын стадиондағы салтанатта аяқтайды, арнайы жасалған шарада қашан ойындар жабылғанша жанып тұрады. thumb|140px|
Дереккөздер
Санат:Олимпиада ойындары
Тире
Тире
Тире бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылады: Әркім – әуелінде өз ауылының баласы(М. Ә.). Тадж-Махал – тұманды көкті жарып шыққан шұғылалы тамшы, Тадж-Махал – жер-ананың жанарындағы мөлдір тамшы, ол – мынау даладағы және жолдың бойына өскен үлбіреген ақ бәйшешек (Ә. Әл.). Пысықтау – оқу анасы (К. У.). Біріңғай мүшелерден кейін келген жалпылауыш сөздің алдынан тире қойылады: Нағашылық, құрбылық, татулық – бәрі бір жерден шыққан соң, үшеуі жандай дос-ты (С. М.). Төл сөзден кейін тире қойылады: «Сапар газетке мақтап жазылыпты», – десіп сүйсінушілер де табылып жатты (М. И.). Жалпылауыш сөздер бірыңғай мүшелердің екі жағынан келгенде, бірыңғай мүшелердің екі жағынан да тире қойылады: Фатехпурдан Аграға дейінгі жол бойында ұзыннан-ұзақ созылған сауда қалалары екенін; оларда не тілесең, бәрі – алтын; күміс; піл сүйегі; қашмырлықтардың күні бүгінге дейін қалай тоқитындарын жан адамға ашпай, құпия сақтап келе жатқан таңғажайып үлбіреген жібектері – бәрі, бәрі табылатынын жазған... (Ә. Әл.). Диалог тиреден бастап жазылады: – Нем кетіпті, барып қайтам. – Құр барып қайтпа, алып қайт! – Берсе, алам ғой (М. И.).
Чебоксар
Чебоксар — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Липецк облысы, Рязань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ярославка өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Воронеж өзенінің бастауынан Матыра өзенін қоспағанда Липецк қаласына дейін. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Максим Аверин
Максим Викторұлы Аверин (1975 жылы 26 қарашада Мәскеу, КСРО-да дүниеге келген) – ресейлік театр және кино актеры, тележүргізуші, режиссер.
Өмірбаяны
Әкесі «Мосфильмде» сәулетші-декоратор болып жұмыс істеген. Алты жасар кезінде кинодағы алғашқы тұсаукесері өтті. Әкесі оны өзімен бірге Махачқалаға түсірілім экспедициясына алып кеткен, онда «Невзоров графтың хикаялары» атты фильмнің түсірілімі жүргізіліп жатқан. Ол жерде кішкентай бала Максимге эпизоттық рөл тапсырған еді. Ол эпизотта Максимнің би билегенін үлкен көріністе көрсетеді. Тоғыз жасында Максим «Қысқа көріністер Театрында», «Бранденбург қақпалары» қойылымында ойнап жүрген. Сонымен қатар Кино Үйі театралдық студиясында актерлік шеберлік тәлімдерін алған. 1997 жылы Е.Б. Вахтангов атындағы Мемлекеттік академиялық театрының Б. В. Щукин атындағы Жоғарғы театр училищесін тәмамдаған. «Сатирикон» театрының актеры. Кино және ТВ-да танымал.
Жеке өмірі
Үйленбеген. Жеке өмірін жасырын ұстағанды жөнді санайды.
Жарнама
Wagon Wheels
Режиссёр
2010 — [Глухарь. Қайтып оралуы
Санат:Ресей кинорежиссёрлері Санат:Ресей актерлері Санат:Ресей журналистері
Анциферка
Анциферка — Ресейдегі өзен. Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфалейка өзенінің оң жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені бастауынан Долгобродск су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері
Сәдуақасов атындағы көше (Алматы)
Сәдуақасов атындағы көше. Көшеге қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегері Қожахмет Сәдуақасовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 22.04.1997 № 199 шешімі) берілген. Қожахмет Сәдуақасов Алматы облысы Ұйғыр ауданында дүниеге келген. Ол А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бөлім меңгерушісі, Ұйғыртану институтының директоры қызметтерін атқарған. Көше Әуезов ауданының «Достық» шағын ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Шаляпин көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Бәйдібек Қарашаұлы
Қарашаұлы Бәйдібек (VІ-VІІ ғғ.) – Жетісу алабындағы көшпелі тайпалар көсемі. Ақыл-парасатымен, ерлік істерімен елге ұйытқы болған тарихи тұлға.
Ел ішіндегі қария сөздер – далалық ауызша тарихнама бойынша (ДАТ) Ұлы жүздің үйсін бірлестігінің құрамындағы албан, суан, сарыүйсін, шапырашты, ысты, ошақты тайпалары Бәйдібекті өздерінің түп атасы деп біледі. Бәйдібектің әкесі Қараша 578-632 ж. (қытай жылнамасында 530-604 ж деп көрсетілген. Біздің жыл санауымызбен өзгешелік бар) туралы, Бәйдібектің ұрпағы Майқы би туралы Қытай жылнамаларында, Мұхаммед Хайдар Дулати (1499-1551 жж.) еңбегінде деректер кездеседі. Бәйдібек жалпақ жатқан Жетісуды, Арыс өзенінің шұрайлы алқаптарын, Қаратау мен Ташкент алабын қоныс етіп, ондағы ру-тайпалардың бас біріктіруіне, ел болып ұйысуына ықпал еткен. Бәйдібек үш некелі болыпты. Бірінші әйелі – Сары бәйбішеден Байтоқты есімді бала туып, одан Түргеш (Сарыүйсін) өрбіген. Екінші әйелі – Зеріптен Жаламбет туады. Одан – Шапырашты, Ошақты, Ысты өрбіген. Үшінші әйелі – есімі исі қазаққа мәшһүр әулие Домалақ ана. Бұл кісінің нағыз есімі Нұрилә. Домалақ анадан Тілеуберді туады. Тілеуберді ел аузында Жарықшақ (Жарықбас) атанып кеткен. Жарықшақтан – Албан, Суан, Дулат өрбиді. Бұл аталардың бәрі де ілгері ру-тайпаларға ұласып, қазақ халқының ел болып ұйысуына тікелей араласқан.
Бәйдібектің Сары бәйбішесінен туған Байтоқтыдан басқа алты бірдей ұлы соғыста қаза тауып, Қаратаудың шығысындағы Қошқарата өзенінің бойына жерленген. Күні бүгінге дейін бұл жер «Алты сары басы» деп аталады. Ал алты ұлы қазіргі Жамбыл облысы мен Оңтүстік Қазақстан облысытары түйіскен атақта Күйік асуында жау қолынан қаза тапқан.Сол алты ұлының күйініп жүргенде осы Байтоқты дүниеге келіпті. Байтоқтының Сирықты деп те атайды шежірелерде. Өйткені бір аяғының кемістігі болған деседі.Осы Байтоқтыдан атақты Түркеш қаған туылған.7-8 ғасыр тоғысында үлкен қағанат құрып аты тарихта қалған тұлға. Өзіне арнап тиын ақша да соқтырған Түркеш қаған. Мұны Домалақ ана кесенесінде жүргізілген археологиялық қазба жұмысы кезінде табылған тиын ақшалар да дәлелдейді. Бәйдібектің өзінің сүйегі Балабөген өзенінің жағасында жерлеген. Басына көрнекті кесене тұрғызған. Қазір Оңтүстік Қазақстан обылысындағы бір аудан Бәйдібек есімімен аталады.
Бәйдібектің өмір сүрген заманы – Еуразияның Ұлы даласын (Л.Н. Гумилев) қоныс еткен желдей еркін көшпелі тайпалардың арасында этникалық тұстану үрдісі қызу қарқынмен жүріп, мемлекеттің іргетасы қаланып, тарих сахнасына әйгілі Түрік қағанатының шыққан кезі. Шығысында Сарыөзен (Хуанхе) мен батысында Темірқақпаға (Дербент) дейін қанат жайған алып қағанат өз кезегінде төңірегіндегі Қытай, Парсы ,Үнді, Рұм (Византия) сияқты империялар мен патшалықтарға ықпалын жүргізе бастаған. Ең бастысы, түркі жұртының шаруашылық-мәдени типі сараланып, өзіндік төлтума өркениеті қалыптасып, енді түркі тектес ұлттар өз қоныс-тұрағымен, өзіндік тіл-ділімен тұлға таныта бастаған. Міне, осындай аса күрделі тарихи кезеңде Бәйдібек ақыл-парсатымен де, ерлік істерімен де ұлттың ұйысуына, елдің бас біріктіруіне, сөйтіп қазақ даласындағы ру-тайпалардың этникалық тұтасуына мұрындық болған тарихи тұлға.
Бәйдібек, Домалақ ана кешендерінде 2000-2001 жылдары жүргізген қазба жұмыстары тарихи тұлғалардың қоғамда алар орнына, өмір сүрген заманына қатысты толымды дерек-мағұлматтар беріп отыр. Солардың ішінде VІ-VІІ ғасырда шығарылған тиын теңгелер Бәйдібек пен оның жұбайы Домалақ ананың өмір сүрген заманына, олардың әлеуметтік статусына елеулі айғақ ретінде ден қойдырады.
Халық жады арқылы атадан балаға жалғасып жеткен қария сөздер Бәйдібектің ел қамы, халық тағдырына қатысты істерге ұйытқы болып, көреген көсемдігімен жұртқа ықпал еткен тарихи тұлға екенін танытады Халық жүрегінде сақталған және жазба түрдегі шежірелердің деректеріне сүйенсек, Ұлы жүз құрамындағы Сіргелі, Жалайыр, Шақшам, Сарыүйсін, Шапырашты, Ысты, Ошақты, Албан, Суан, және Дулат тайпаларының түп атасы Майқы би болып келеді. Соған байланысты "Түгел сөздің түбі - бір, түп атамыз - Майқы би" деген нақыл сөз халық аузында сақталып қалды. Оның аяғы ақсақ болды, сондықтан да күймеге мініп жүрді. Майқы би көп жасаған кісі, жеті ханды қолынан өткеріп, бар ғұмырын халық тағдырын ойлауға жұмсады. Ол 120 жасқа келгенде, үш жүздің еншісін берді, таңбасын таратты. Ұлы жүзге ту ұстатты, Орта жүзге қауырсын қалам, Кіші жүзге найза берді. Осы бөлістен соң Майқы би туралы "Хан біткеннің қазығы - бұқара жұрттың азығы" деген мәтел кең тарап кетті.
Шежіре деректерінде би Кейкіден туған Төбей деп көрсетіледі. Төбейдің төрт баласы - Майқы, Қоғам, Мекіре, Қойылдыр. Ал, Майқыдан - Бақтияр, Бақадыр өрбиді. Бақадыр ұрпағы Ауған мен Иран жерінде жалғасады. Бақтияр батырдан - Үйсін, Ойсыл туады. Ойсыл ұрпағы - Сіргелі. Бұл жеке дара жіктейтін ірі тайпа. Ал, Үйсін ұрпағы Ұлы жүз халқының негізгі бөлігін құрайды. Өз заманында оның атақ-даңқы кең жайылды. Ертедегі қазақ мемлекетімен шет елдермен дипломатиялық қарым-қатынасы, мәдени байланысы, сауда ісі осы Үйсін есімімен тығыз байланысты болды. Үйсін ұрпағы - Жансақал, Ақсақал болып келеді. Жансақалдан жалайыр тайпасы тарайды. Ал, Ақсақалды шежіре деректерінде Абақ таңбалы деп көрсетеді. Сондықтанда кейде Ақсақалды "Абақ" деп те атайды. Ақсақалдан айдарлы сақалды туады. Шежіреде олардың егіз перзент екені айтылады. Екеуі де батыр ноян болып өседі. Елді сыртқы жаудан қорғау мақсатында Сақалды Орта жүзге кіретін Керей ұлысының ішіне барып, сол елдің қызын алып, сонда қалып қояды. Кейін одан тараған ұрпақ Абақ-Керей атанып кетті. Айдарлыдан - Асан, Қараша туды. Асан өз заманының ғылымын жан-жақты меңгерген, терең білімді, ақылға дарқан, өмірден көргені көп, ұққаны мол кісі болды. Ол дүниені жалған құбылыс деп түсініп, үйленбеген. Қазақ халқының тарихына, әдебиетіне Асан қайғы деген атпен енді. Халықтың қамын жеген қамқор қартты ел осылай атады. Жиһанкез саяхатшы болды. Қараша би, кейін хан болған кісі. Оның әкесі Айдарлы өжет мінезді, ержүрек батырлығымен көзге түскен екен. Қараша биден - Бәйдібек, Байдолла туады. Байдолладан шақшам тайпасы тарайды. Ол - Атым, Сары, Имам, Жәнібек, Қазақбай, Қара болып алты атаға бөлінеді. Бәйдібектен - Байтоқты, Жалмамбет, Жарықшақ, туады.
Ұлы Бәйдібек бабамыз 609-695 жылдары өмір сүрді. Байдібек баба Қара таудың етегінде дүниеге келген. Ел халқына жайлау таңдау мақсатымен Қаратаудың құйқалы күнгейі мен Боралдай ,Қазығұрт тауының шұрайлы жерлеріне көшіп жүрген. Жазы, қысы ел малы осы өңірде бағылады. Бәйдібек бабаның әкесі Қараша кейінгі ғалымдардың нақты тарихи дереккөздерді салыстыра отырып жасаған тұжырымы бойынша шамамен (558-632) жылдары өмір сүрген.
Деректердегі кездесулер
Мұхаммед Хайдар Дулати (1499 - 1551) “Тарих-и Рашиди” атты тарихнамасында өзінің он екінші атасы Майқы би (12 - 13 ғасырлар) Шыңғыс ханның орда биі болып, дүйім елді басқарғанын жазған. Ал осы елге бірінші болып билік жүргізген арғы бабасы Бәйдібек екен, одан бері қарай “...бұл ел атадан атаға, ғасырдан ғасырға, баладан балаға мирас болып”, елдің билігі өзінің аталарына өткеніне байланысты айғақтар Бәйдібек бидің ертеде өмір сүргендігін көрсетеді. Бәйдібек бидің әкесі Қараша (530-604) Қытай жылнамасында жазылып, билік жүргізген жылдары нақты көрсетілген. Осы деректер Бәйдібектің 6-7 ғасырларда өмір сүргенін дәлелдейді.
Халық аузынан
thumb|left|300px|[[Киіз үйде]] Бәйдібектің өмірі, заманы, өскен ортасы жайлы тарихи деректеме негізі Қазақ елінің шежіресі, ел ішінде сақталған аңыз әңгіме жөне әйгілі шығыс зерттеуші ғалым-этнограф Н.А. Аристов, Ш. Уәлиханов жазбалары арқылы баяндалады. Бүл деректемелер бойынша Бөйдібек — Қазақ елінің ел болып қүрылуында үлкен орын алатын ежелгі Үйсін бірлестігіне кіретін Албан, Суан, Дулат, Сарыүйсін, Шапырашты, Ысты, Ошақты ру тайпаларының түпкі атасы. Өз заманында көшпелі елдің басын біріктіріп, елді, жерді сыртқы жау шапқыншылығынан қорғауды ұйымдастырушы және бастаушы, ақылшы қолбасшы ретінде көрінетін аса ірі тарихи түлға. Шежіре деректеріне сүйенсек, Бәйдібек қазақ елінің үш ұлы бірлестігін құраған Байшора, Жаншора, Қарашора (басқа бір деректерде Ақарыс, Бекарыс, Жанарыс деп аталады) болса, үш жүздің Байшорасынан, ұрпағы кең тараған Майқы, оның баласы Бақтиярдан, оның баласы Үйсіннен, оның баласы Ақсақалдан туған Қарашаның үлкен баласы. Оның үлкен әйелі Сары бәйбішеден Сарыүйсін, екінші әйелі Зеріптен Жалманбет, одан Шапырашты, Ошақты, Ысты тарағаны айтылады. Бәйдібек әулетінің ең көп тараған саласы — ол кіші әйелі бүл өлкелерге Домалақ ене дейтін лақап атымен мөлім Нүриләнің (бір деректерде Бибімәрия, Бибіажар деп те айтылады) жалғыз ұлы Жарықшақтың үш баласы Албан, Суан, Дулаттың ұрпақтары. Бәйдібек бидің осы немерелері 7-ғасырдан мемлекет басқарып, ел билеп, қазіргі өздері аттас тайпаларды қалыптастырды. Басқыншылармен бір шайқаста Бәйдібектің Сары бәйбішесінен туған 6 ұлы қаза тапқан Шығыс Қаратаудағы Қошқарата өзенінің бойында “Алты Сары бейіті” деген киелі жер қалды. Албан, Суан, Дулаттың Жетісу өлкесін мекендеген көшпенді қазақ жүртында алатын үлкен орны жайында өткен ғасырдың екінші жартысында бүл өлкеге саяхат жасап, күрделі зерттеу жүргізген атақты ғалым, этнограф Николай Александрович Аристов пен қазақ халқының кемеңгер ұлы Шоқан Уәлихановтың ғылыми еңбектері мен жолжазбаларынан кездестіреміз.
Бәйдібек бидің жастық кезі
(Әрі қарай энциклопедиялық стильге келмейді.)
Екінші әйелі
Күндестік.
Домалақ ана
Сонымен Нұрила келіншек бұлақ басында жалғыз үй отыра береді. Бәйдібектің екінші зайыбы Зеріп болса, соның алдында Шаян өзені бойына жайлауға конғанды. Бәйдібектің билік жұмысымен Түркістан, Сауран жаққа кеткенін естіп, Сайрамда жатқан Қара Қайдар деген қарақшы Боралдайдағы Бәйдібек байдың жылқысына аттанады. Сабаудай-сабаудай оншақты жігіт бұлақ басында отырған жалғыз үйге бұрылады. Бөтен адамдардың үйіне бұрылғанын көре салып Нұрила әжесінің кимешегін киіп. Кемпірге ұқсап отыра қояды. Мұртты қара шойыртпақ: Нұрила оларға ешкінің айранын ұсынады... Мұртты жігіт айранды менсінбей, қасындағы серіктеріне береді. Олар айранды сіміріп салып тағы сұрайды. Нұрила екі зерең айран берген соң: Мұртты жігіт: Нұрила оған бір күлше нан береді. Қара мұртты күлшені шетінен опырып жейді де: Екінші шегір көз жігіт: Нұрила сезіктене қояды: Алаңғасарлау бір жігіті: Соның алдында үш күн, үш түн нөсер жаңбыр жауып, Боралдай өзені тасып жатқан кез екен. Қарақшылар өзенге барса, Боралдай суы кенересінен асып, бұрқырап жатады. Олар өзен жағалап өткел іздеп біраз әуре-сарсаң болады. Саяздау шығар деп бір жерінен өте берем дегенде, алдымен әлгі алаңғасар жігіттің аты тасқа сүрініп кетіп, ат-патымен суға ағып бара жатады. Тағы бір-екеуі шүңейтке түсіп кетіп аттарынан айырылып, өздері өлдім-талдым дегенде, малтып жағаға әрең шығады. Қара мұртты: Құдай оңдасын, әруақ қолдасын, Адал жүріп, адал тұрыңдар. Алдарыңнан жарылқасын! - деп, оң батасын береді. Осы кезде әлгі қарақшылардың бастығы: -	Диһнат мама! - деп оған тағзым етіпті. - Сіз маған шын ана болдыңыз? Құдай-ақы, нағыз әулие, киелі ана екенсіз, біз енді түсіндік! Бұл Қара Қайдар аталып кеткен қарақшылардың бастығы түркмен жігіті екен. Оның шын аты Айдар Нүркелеұлы еді. Кезінде Қызыл Қожаханның әскербасы болыпты. Ол өле-өлгенше Нүриланы "Диһнат мама" деп, Боралдайда болса Боралдайға, Ташкентке барса Ташкентке, Түркістанда жүрсе Түркістанға әдейі барып, сәлем беріп, Нүриланың батасын алып жүретін бопты. Жұмысы оңғарылып, ақ жолға түсіпті. Міне, содан былай карай Бәйдібек бидің кіші әйелі Нүрила "Домалақ ана" аталып кетіпті. Аққұс Сатыбалдыұлы (1806-1897) жазған шежіреде бұл оқиға осылай хикая етілген. Бұл шежіре кітап 1841 жылы Ташкент баспасынан жарық көрген. Бәйдібек баба, оның үш әйелі, олардан өсіп таралған ұрпақтар, әсіресе Домалақ ананың әулиелік керемет қасиеттері жөнінде жазылған бұл шежіре Аққұс ақсақалдан бұрын Әбілғазы Баһадүрдің "Инсанияти Диһнат мама" аталған кітабында жазылған. Бұл кітапты кезінде атақты Төле би оқып, баласы Қожабекке көшірткен. Ол қолжазба 1713 жылы Ташкентте Төле бидің жарлығымен басылып шыққан. Оны Төле бидің жиені Шина Қарабатырұлы көшіріп алып, Бабасейіт әулетіне таратқан. Одан бүткіл Дулат ұрпағына жайылып кеткен.
Бәйдібекпен Нұриланың ұрпағы
деген сөз бар, бұл Аспан тау казіргі тян-шан тауы, оны кезінде үйсіндер Тәңір тауы деп атаған, себебі ол кезде бабаларымыз көк Тәңірыне сиынған, не тілеседе көкке қарап тілеп, сол көк аспанмен таласқан биік тауды, Тәңір тауы деп атаған екен.Ал Дулаттан өсіп-өнген Ботбай, Шымыр, Сыйқым, Жаныс рулары қазіргі Алматы, Шымкент облыстарын мекен етіп, тіршілік етеді. Дулаттың сол төрт баласынын өскелеңдігі жөнінде халық арасында:
деген мақал-мәтел таралып кеткен.
Бәйдібектің ерлігі
Бір шежіреде Бәйдібектің батырлығы былай хикая етілген. Алатаудың арғы жағынан жау қолы қаптан келе жатады. Жалайыр қариялары жан-жақтағы елге ат шаптырады. Бұл хабарды есітіп Қаратаудан Бәйдібек батыр қол жинап аттанады. Екі жақ Алтын-Емел жотасында тоқайласады. Әуелі жекпе-жекке шығады. Түйедей қара атқа мінген бір шойын қара ортаға шығады. Бұл қалмақтың Дөде батыры екен. Оған жалайырдың Алшынбай батыры қарсы жүреді. Екеуі найзаласады. Алшынбайдың қылышы қақ бөлініп, Дөдемен арпалысып жүріп мерт боп кетеді. Бәйдібек батыр: Бәйдібек батыр:
Домалақ ананың дүниеден өтуі
...Қараша бидің қызыл қыштан соққан кең үйіне Боралдайдан келген Домалақ ана балаларымен қауышты, немерелерінің бетінен сүйіп, арқа-жарқа боп калады. Қасиетті ананың жақындағы үйіне келгенін естіген қазақ, өзбек көршілері бірінен соң бірі келіп сәлемдесіп жатады. Айлар, жылдар өтеді. Бір күні Домалақ ана түс көріп ерте оянады. -	Түсімде отағасы қасыма кел деп шақырады... Мені елге көшіріңдер. Жарықшақ Дулатты шақырады. Бәрі ақылдасып, анасың Боралдайға көшірмек болады. Дулат екі күймесін әзірлейді. Біріне анасы мен өзінің әйелі Күлзейнепті отырғызады. Екінші күймеге жол азық, сусын салып, өзі 20 жігітпен қасына ереді. Үш күн дегенде олар Бала бөгенге жетеді. Аттарын отқа қойып, өздері өзен жағасында сусындап отырады. Домалақ ана балаларына: -	Мен елге жеткен соң олай-пұлай боп кетсем, аталарың Бәйдібекеңнің қасына қойыңдар. Егер жолда өлсем, ары-бері сүйремеңдер, сол жерге қойып, басыма белгі қоярсыңдар, - дейді. Балалары: -	Ойбай, апа, ондай сөз айтпаңыз, сіз әлі шөберелеріңізді көресіз, — деп, көңілін жұбаткан болады. Сол өзеннің жағасында демалып отырған жерінде үзіліп кетеді. Қасына ерген бала-шағасы, жігіттері үрпиісіп, шоғырлана қалады. Сөйтіп, 738 жылдың мамыр айында қасиетті әулие ана Нүрила (Домалақ ана) дүниеден өтеді. Дулат бастаған үрім-бұтағы басына сағана тұрғызады. Осы жерде мына жайттарға көңіл аударған абзал болар еді. Кей дүмше молдалардың Домалақ ана намаз кезінде қайтыс болды дегені шындыққа жараспайды. Домалақ ана (660-738) өмір сүрген 7-8 ғасырларда қазақ даласында ислам әлі келмеген кез. Бұл жалған мәлімет кейінгі діндар дүмшелердің шығарып жүргені.
Кезінде Бәйдібек би кесімді, бітімді тапқыр шешен сөздерді, ақыл-нақыл, мақал-мәтелдерді көп айтқан. Олардың кейбірі айтыла-айтыла авторы ұмытылып, халықтық мұрага айналып кеткен. Дер кезінде хатқа түспеген соң көпшілігі ел есінен шығып та қалған. Өйткені Бәйдібек заманынан бері бірнеше ғасыр өтті емес пе. Десек те, Бәйдібек бабамыздың бірлі-жарым нақыл-мақалдары атадан балаға ауысып, айтыла келе бүгінге жетті. Оның сол Бәйдібек баба ұрпактарынан жазып алынған нұсқалары мыналар:
Нақыл
Боралдайдың бір байы мен жалшысы дауласып, Бәйдібек биге барыпты. Бұл кезде Бәйдібек бидің жігіт шағы екен. Бай айтыпты: -	Өзім асырап, есігіме салған кұлым еді. Ауқат беріп әлдендірдім, ескімді беріп киіндірдім. Соған місе қылмай, енді менен ат дәметеді. Би жалшыға сөз беріп: -	Кәне, сен сөйлеші, - десе, әлі жалшы өте момын, жалтақ болса керек, байға жалтақ-жалтақ қарай беріпті. Ал бай болса, оған көзін алартып қояды. Жалшының бұл халін сезе қойған Бәйдібек би: деп жалшыға араша түсіп, ақысын алып беріпті.
Бай үйінің төрінде отырған бір молда "шариғат жолы олай, шариғат жолы былай" деп шариғат, мұсылмангершіліктен сөз қозғап, өзге жұртқа кезек бермей отырады. Есік жақта отырған байдың жалшысына молданың кедей-кембағалдарды кемсіте сөйлегені жақпай қалады. Жалшы: -	Молдеке, сөзіңіз аузыңызда, жаңа "сіз" кедей, жоқ-жұқаналар өз пейілінен табады деп қалдыңыз. Сонда қасиетті "Құранда" солай жазылған ба екен? Менің естуімше, "Құранда" жоқ-жұқана қаріп-қасірлерге садақа беріп, қарасқан сауап деп жазылған сияқты еді. Сіз төрде отырып, жалған сөйлеп отырсыз, - дейді. Жалшының бұл сөзі шымбайына батқан молда: -	Жап аузыңды, зәнталақ, сен маған қарсы сөйлеуге қандай қақың бар? - деп ашу шақырады. Отырған көпшіліктің бір жағы молданы, қалған жағы жалшыны қоштап абыр-дабыр боп жатқанда, олардың үстіне қасында 3-4 кісісі бар Бәйдібек би кіріп барады. -	Бұл не жанжал дегенде, үй иесі "молдекең былай деп еді, менің жалшым оған қарсы шықты" деп болған әңгіменің жайын түсіндіреді. Сонда Бәйдібек би табан астында әуелі молдаға қарап: -	Төрде отырып теріс сөйлегенің жөн емес, көпшілік ішінде төрде отырғанда абайлап сөйлеу керек. Төрді сыйлау кімге де болса парыз. -	Ал, жігітім, - деп босағада отырған жалшыға қарап: - Есікте отырып кейіс шығарғаның жөн емес. Сенің сөзің уәжді болса да, мына табалдырықты сыйламайсың ба? Біреудің табалдырығын аттап келіп, у-шу шығару жігітке жараспайды. Ол үйдің шаңырағын сыйлау саған қарыз. Бұл сөздің түйіні енді былай болсын: деп кесім айтып, көпшілікті риза етіпті.
Бір жолы үш жасар Жалмамбет әкесіне еріп Ташкент базарына барыпты. Саудагер, делдал дегендерді алғаш рет көрсе керек. Үлкендердің "Саудагер қулар алдап жеп кетіп жүрмесін" деген сөздерін естіп жүреді. Жолда бара жатып: -	Көке, осы саудагерлер не жейді? - деп сұрапты. Сонда Бәйдібек жас баласына: -	Саудагер, делдалдар түске дейін өзгелерді алдап жейді, түстен кейін өзді-өзін алдап түсіреді, - депті.
Бір жолы баласы Жалмамбет "менікі жөн, олардікі терне" деп бір жайлау дауын әкесіне айтып отырады. Сонда Бәйдібек би баласына: деп ақыл айтыпты деседі қариялар.
Бәйдібек бидің айтқан аталы сөздері
Бәйдібек би өз тұсындағы жылқылы байлардың ішіндегі ең жылқысы көп байы болған деседі ел. Бабамыздың мыңдаған үйір-үйір жылқысы өзінің түс-түсі, тұқым-нәсілімен өріп, Қаратаудың Боралдай, Қостұра, Ақтасты, Керегетасты, Жетімтау шатқалдарының теріскей, күнгей жағын түгелдей қара құрымдай қаптап жатады екен. Жылқысы Боралдай өзеніне құлағанда, Боралдай, Бөген, Шаян өзенін кешкенде, ол өзендер де ақпай қалар еді, деседі жұрт. Ал, Бәйдібектің өзі жылқы танығыш бапкер, сыншы болыпты. Ол кісінің жылқышыларына айтқан аталы сөз, шаруа нақыпдары аз болмаған. Соның бірлі-жарымы мыналар: Бәйдібек бидің ел корғауда халық қамын ойлап айтқан аталы сөздері: Бәйдібек баба үрім-бұтағынан Кебекбай, Бөлтірік, Досай, Ноғайбай, Байжігіт, Сары би, Есенкелді, Сапақ сияқты би-шешендер, Қабан, Сүйінбай, Майкөт, Құлмамбет, Жамбыл тәрізді ақын-жыраулар шыққан. Бұған халық қамын ойлаған ел басшысы болған атакты мемлекет қайраткерлерін қоссақ, Бәйдібек бабамыздың қандай адам болғанын, оның артындағы өсіп-өнген ұрпақтарының жарқын болашағын танимыз.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қазақтар
Тобыл (футбол клубы)
Тобыл ФК — Қазақстан Премьер Лигасында ойнайтын Қазақстан футбол клубы. Қостанай қаласының Орталық стадионы клубтың базасы саналады.
2010 және 2021 жылғы Қазақстанның чемпионы. 2007 жылғы УЕФА Интертото кубогы жеңімпазы.
1992 жылға дейін
Клуб ресми түрде 1967 жылы құрылды. Оған дейін де Қостанайда футбол болған, облыс атынан "Химик", "Торпедо" сынды клубтар түрлі спартакиадаларға, әуесқой турнирлерде бой көрсетіп жүрді. Бірақ кәсіпқой дәрежедегі футбол тарихы 1968 жылы тұңғыш рет КСРО екінші лигасының Қазақстан аймағында ойнады. 40 кездесуде 40 ұпай жинап, 21 клубтың арасында 9 орынға табан тіреді.
1970 жылы КСРО екінші лигасы аздап өзгеріске ұшырады да, сегіз топ үш топқа дейін қысқарды. "Автомобилист" клубының 1969 жылғы көрсеткіші жоғарыдағы үш топқа ілігуге аздық қылды.
Он жылдан астам уақыт кәсіпқой футболда көрінбей кеткен клуб тек 1982 жылы ғана "Энергетик" деген атаумен екінші лигада ойнады. Тек қазақстандық клубтар бас қосқан жетінші аймақта 13-орынға табан тіреді.
1984 жылы қыркүйекте тұңғыш рет халықаралық ойынға қатысты, Лаос Ұлттық футбол құрамасымен жолдастық кездесу өткізіп, 5:1 есебімен жеңіске жетті. Ал 1985 жылы тұңғыш рет Қазақстан аймағында бесінші орынға көтерілді. Ал 1986 жылды төртінші орынмен қорытындылады. 1988 жылы ең жоғары нәтижеге қол жеткізді, үшінші орынды иеленді! 1990, 1991 жылғы маусымдарды "Кустанаец" деген атаумен екінші төменгі лигада өткізді.
1992 жылдан кейін
1992 жылы атауы "Химик" боп ауысып, Қазақстан чемпионаттарында ойнай бастады. 1995 жылы "Тобыл" боп өзгерді. Тәуелсіздіктің алғашқы он жылында тәуір нәтиже көрсете алмады. Тек 2002 жылы тұңғыш жүлдесін иеленіп, қола жүлдегер атанды. 2003 жылы клуб тізгінін ресейлік маман Владимир Мұқанов ұстаған соң клуб тіпті күшейді. Интертото кубогына қазақстандық клубтар арасында бірінші боп қатысып, алғашқы іріктеуде "Полонияны" сырт алаңда 3:0 есебімен тас-талқан қылды. Екінші іріктеудеБельгияның "Синт-Трюйден" клубын қапы қалдырды. Тек үшінші кезеңде апта сайын екі матч өткізіп шаршаған тобылдықтар "Пашингке" жол берді. Жыл соңында Қазақстан кубогының финалында "Қайратқа" жол берді, ал клубтың жартылай қорғаушысы Нұрбол Жұмасқалиев Қазақстанның 2003 жылғы үздік футболшысы атанды.
2006 жылы УЕФА кубогына қатысты. Алғашқы іріктеуде "Базельге" жол берді. Сыртта 1:3 есебімен жеңіліп (жалғыз голды Нұрбол Жұмасқалиев соқты), өз алаңында 0:0 есебімен тең ойнады. 2006 жылғы маусымды үшінші орында аяқтап, 2007 жылғы Интертото кубогына жолдама алды. Бұл жолы "Зестафони", "Слован", "ОФИ" клубтарынан басым түсіп, посткеңестік клубтар арасында бірінші боп аталмыш турнирде топ жарды. 2008 жылы бұл турнир өткізілуін тоқтатты да, "Тобыл" бұрынғы КСРО аймағындағы командалар арасындағы Интертото кубогының жалғыз жеңімпазы боп қала берді. 2007 жылғы маусым қорытындысында клуб Қазақстан чемпионатында екінші орынға табан тіреді (соңғы бес жылда үшінші рет).
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов (1997 жылы 3 шілдеде туған) — қазақстандық боксшы, аса жеңіл салмақта өнер көрсетеді. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері. 2020 жылғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, 2019 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. 2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды.
Тобыл (футбол клубы)
1992 жылдан кейін
Клуб 2008 жылы да екінші орында қалды. Бұл жолы "Ақтөбе" мен "Тобыл" мәреге бірдей жетті, тіпті доп айырмасы мен өзара кездесулер нәтижесі де тең еді. Осы себеппен "алтын матч" өткізіліп, тең аяқталды (1:1), пенальтилер сериясында "Ақтөбе" басым болды.
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов
Мансап
Сәкен Бибосынов ең жеңіл салмақта сынға түседі. Әуесқой бокста 2015 жылдан бері өнер көрсетіп келеді.
Тобыл (футбол клубы)
1992 жылдан кейін
2010 жылғы маусымда ұзақ уақыт бойы клуб турнир кестесінде көш бастап келді. Чемпионат бітуге таяғанда бірнеше ойында ұпай жоғалтып, "Ақтөбені" өзіне тым жақындатып алды, және сол кезде "Ақтөбеден" 2:5 есебімен ұтылды. Тек соңғы сәттерде ғана клуб өз тарихында тұңғыш рет Қазақстан чемпионы атанды.
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов
Мансап
2019 жылы Екатеринбургте өткен әлем чемпионатында Сәкен жартылай финалға дейін жетіп, үнді боксшысы Амит Пангалға жол берді, осылайша әлем біріншілігінің қола медалін жеңіп алды.
2021 жылдың шілдесінде Сәкен Токио Олимпиадасының қола жүлдегері атанды. Ол Пуэрто-Рикодан, Франциядан және Испаниядан келген боксшыларды жеңді, бірақ жартылай финалда Ұлыбритания боксшысы Джалал Яфайдан жеңіліп, қола медаль жүлдегері атанды.
2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында 51 келіге дейінгі салмақта Сәкен әлем чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Финалда америкалық қарсыласы Роско Хиллді 5:0 есебімен жеңді. Бибосынов жартылай финалда таиландтық Тханарат Саенгпфетті жеңген. Ал оның алдында өзбекстандық Хасанбой Дусматовтан, үндістандық Дипактан, колумбиялық Ривас Мартинестен басым түскен.
Тобыл (футбол клубы)
1992 жылдан кейін
2019 жылғы маусымда УЕФА Еуропа лигасына қатысты. Қостанайдағы стадион УЕФА талабына сай болмағандықтан, өз алаңындағы ойынын "Астана Аренада" өткізді. Бірақ Люксембургтің "Женесс" клубынан ұтылып қалды.
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов
Сілтемелер
Санат:Қазақстан боксшылары Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері Санат:Қазақстан спорт шеберлері Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары Санат:Әуесқой бокстан әлем чемпиондары Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Тобыл (футбол клубы)
1992 жылдан кейін
Ал 2020 жылы күміс жүлдеге қол жеткізді.
2021 жылғы маусымның басында финалда "Астананы" пенальтилер арқылы ұтып, тұңғыш рет Қазақстан суперкубогы иегері атанды.
Ірі жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футбол клубтары Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары Санат:Тобыл ФК
Төлеужан Мұхамеджанұлы Ысмайылов
Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора деген жерінде дүниеге келді.
Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған.
КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады.
1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті.
Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : " Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді.
Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді.
Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты.
Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы".
Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді. 1972) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1951). Қазақстан жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған.
Унзерфрау-Альтвайтра
Унзерфрау-Альтвайтра (Unserfrau-Altweitra) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Гмюнд округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1017 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 40,19 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GD, ресми идентификациялық коды — 3 09 39.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Рудольф Мюльнер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Кашалоттар
нобай|Алдыңғы жақта — кашалот Кашалоттар (Physeteridae) — тісті киттер ішіндегі бір тұқымдасы.
Олардың ең ерте қазылған қалдықтары 25 млн жыл бұрынғы уақытқа жатқызылады.
Түрлері
† белгісімен жойылып кеткен түрлер белгіленген.
Кіші кашалоттар Kogiidae тұқымдасы болып жеке қарастырылады.
Дереккөздер
Санат:Тісті киттер
Пиньялзинью (Сан-Паулу)
Пиньялзинью (Сан-Паулу) (Pinhalzinho (São Paulo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Кампинас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ампару экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12 873 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 154,948 км² шамасында. Халық тығыздығы — 83,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1840 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Каменные Сопки
Каменные Сопки — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Крынка өзенінің сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Функционализм (интеграция)
Функционализм - ХХ ғ. 20 жж. интеграциялық үдерістің даму жүйесіндегі теориялардың бірі.