cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әубәкіров атындағы көше (Алматы)
thumb|150px Әубәкіров атындағы көше (Алматы) - көшеге қазақ сатирасының сарбазы, қайталанбас дарын иесі, сатирик-драматург Оспанхан Әубәкіровтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Әубәкіров Оспанхан (1934-1986) Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ ауылында дүниеге келген. Ол «Жасыратын не бар?», «Сыйлық», «Ұзын сөздің қысқасы», «Өзіміз білеміз» сықақ әңгімелер мен өлеңдер жинақтарын жариялап, «Чемпион Қожанасыр», «Бөтен адам», «Милау сиыр» комедияларын жазған. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 3500 метр.
Сарреаус
Сарреаус (Sarreaus) — Испаниядағы муниципалитет. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Оренсе провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Лимия ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1552 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 77,29 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
NGC 3845
NGC 3845 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1831 жылы 17 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3845 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36470, MCG 3-30-74, ZWG 97.100.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Құқықтар мен бостандықтар кепілдігі
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Санитарлық-гигиеналық қадағалау
Санитарлық-гигиеналық қадағалау, дене жаттығуларымен шұғылданатын орындар мен жағдайларды қадағалау - дене тәрбиесіндегі дәрігерлік бақылау жөніндегі жүмыстың негізгі бөлімдерінің бірі, жаттығулар мен спорттық жарыстарды өткізудің тиісті жағдайларын қамтамасыз етуге көмектеседі. Дене жаттығуларымен шұғылданатын орынды санитарлық-гигиеналық қадағалауға жұмыс жасап тұрған ережелер негізінде мемлекеттік санитарлық инспекцияның жергілікті органдары жүзеге асыратын спорттық құрылыстарды жобалау мен салудағы сақтандыратын санитарлық қадағалау және жаттығу орнының ұсталуының белгілеген санитарлық ережелерінің орындалуына күнделікті қадағалау жатады. Соңғысы спорттық базаны қамтитын дәрігерлер сондай-ақ жергілікті санэпидстанция қызметкерлері тарапынан жүргізіледі. Тексеруге залдардың, алаңдардың, мұз айдындарының және басқалардың қызмет көрсететін бөлмелердің (шешініп киінетін, шайынатын орындардың және басқалардың) уақытылы тазалау, желдету жағдайы, жарық, жылу, әуіздегі судың тазалығы, құрал-жабдықтардың жағдайы және басқалары жатады. Шұғылданушылардың денсаулығына зиян келтіретіндей, гигиеналық талаптардың бұзылғанын байқағасын дәрігер жаттығу жетекшісі, жарыс төрешісі немесе спорттық базаның әкімшілігі арқылы кемістіктерді тез жоюдың шарасын алуы тиіс.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Алкерубин
Алкерубин (Alquerubim) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Албергария-а-Велья муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Вога экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2390 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,44 км² шамасында. Халық тығыздығы — 154,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Қасиетті Маринья.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Середенка
Середенка — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Векса өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Рандег
Рандег (Randegg) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Шайбс округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1951 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 51.87 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SB, ресми идентификациялық коды — 3 20 09.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Энгельберт Визер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Тюльзота-Яга
Тюльзота-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Марейяга өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Вагенхаузен (Тургау)
250px|thumb|Картада орналасуы Вагенхаузен (Тургау) (Wagenhausen TG) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Штекборн округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1589 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.2 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4871, пошта индексі — 8259.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Тяньга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Цна Тамбов қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тамбов облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері
Бодяёль
Бодяёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Исакова өзенінің сол жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Житница (Кырджали облысы)
Житница (Житница) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Черноочене қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 233 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6708. Телефон коды — 03691. ЕКАТТЕ коды — 29461.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Альменда
thumb|300px|Орта ғасырғы Англияның жеріндегі альменда. Картаның солтүстік-шығыс бөлігінде қауым мүшелерінің «ортақ»  жалпы пайдалануындағы жерлер жасылмен  белгіленген Альменда (Allmende,  al(ge)meinde немісше - "бәрінің меншігі"– орта ғасырдағы  Батыс Еуропа елдерінде қауым мүшелерінің жалпы пайдалануында болған жерлер (жайылым, шабындық, орман-тоғай, бос жатқан жер т.б.). Альмендаға жыртылған жерлер енбейді. Олар феодалдардың меншігінде болды.
Товарлы-ақшалы қатынастарының дамуына байланысты Альменда көлемі барған сайын азайып, құрыды. Тек кейбір елдерде (Германия, Швейцария, Скандинавия т.б.) Альменданың қалдықтары жаңа дәуірде де сақталды.
Қазіргі заманда Альменда ешбір жерде жоқ.
Дереккөздер
Санат:Ортағасырлар Санат:Жер құқығы
Александр Ильич Тюменев
Тюменев Александр Ильич (12(24).8.1880, Петербург- 1.6.1959, Ленинград)- ежелгі заманды зерттеген совет тарихшысы. КСРО ҒА академігі (1932). Петербург университетінің тарих факультетін бітірген (1904). Ленинград мемлекет университетінің профессоры (1921-1923). Ол көне заман қоғамдарының тарихы жөнінен алғашқы маркстік еңбектер жазды. Соңғы жылдары Пилос таблицасы негізінде Микен қоғамының әлеуметтік құрылсын зерттеп, жерге жеке меншіктің және құл иеленушілік болғанын көрсетті. Ол Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы 11 том
Күкіртсутекті газдар
Күкіртсутекті газдар. Құрамына күкіртсутектің біршама мол мөлшерін (әйтсе де 5-6 %-дан аспайды) кіріктіретін көмірсутекті газдар атауы. Қимасында гипстің және карбонаттардың қабаттары көптеп кездесетін аймақтарда біршама жиі ұшырасады.
Нәби Құлшаманұлы Жақсыбаев
Нәби Құлшаманұлы Жақсыбаев - Социалистік Еңбек Ері(1966), ҚазКСР Түсті металлургия өнеркәсібін өркендетушілердің бірі. 29 ақпан 1912 жылы Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, 11-ауылда туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Шалқар ауданында туғандар Санат:Қазақстан металлургтері
Курсограф
Курсограф — кеме немесе ұшақ бағытын кағаз таспаға автоматты түрде жазуға арналған навигациялық құрал. Ол гидгрокомпаспен жұмыс жасайды. Жазба бойынша штурман жаңа бағытқа бұрылу кезеңін белгілей алады және әр бағыттағы ұшу немесе жүзу ұзақтығын анықтайды.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Александр Геннадиевич Курош
Александр Геннадиевич Курош (6 қаңтар, 1908 жыл, Ярцево ауылы, Смоленск губерниясы - 18 мамыр, 1971, Мәскеу) - кеңестік математик.
Сыртқы сілтемелер
Санат:6 қаңтарда туғандар Санат:18 мамырда қайтыс болғандар
Қошқарата (Жамбыл облысы)
Қошқарата (1992 жылға дейін — Кантемировка) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Қошқарата ауылдық округінің орталығы.
Тарихы
Іргесі 1939 жыл ұжымшар ретінде қаланды. 1994 жылға дейін "Кантемировка" деп аталған. Оның негізінде Қошқаратада 1997 жылдан “Қошқарата” ӨК және шаруа қожалықтары құрылды.
Қаратау жоталарынан Қошқарата өзені басталып, оңтүстіктегі Бөген өзеніне барып құяды. Ауылдың және өзеннің "Қошқарата" атануы - осындағы Қошқар Ата әулиенің мекеніне байланысты. Бұл қой түлігінің пірі деп аталатын әулие.
Дереккөздер
Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Символ
thumb|right|200px|Діни символдар Символ (грекше symbolon — танымдық белгі, таңба, рәміз, пернелеу)
Символ көркем бейне мен ұғымның аралығында екеуінің де қызметін атқара алады. Алайда символ ұғымнан гөрі астарлы мағынаға бай, ал көркем бейнеден гөрі нақтылы мәнге ие. Символдың символикалық формасы сақтала отырып, ишаралайтын нәрсесімен салыстыра тану барысында көпқырлылығы ашылады, бұл оның ерекшелігі болып табылады.
Символдың табиғаты
Символдың табиғаты мағынасын ашып, түсінуді қажет етеді. Сондықтан да өзіндік таным, тіршілігіне байланысты белгілі бір символдар тілінде түсінісетін топтың қалыптасуына мәжбүрлейді. Символ астарлы мағынаға бай болғандықтан әркім өзінің ұғым-түсінігінің дәрежесіне сай тереңдеп түсініп, өз мүмкіндігіне лайық қажетті мәнді табады. Философия тарихында Символ негізінен транцедентті, хикметті әлемді бейнелеп, тану үшін қолданылған. Мәселен, Сократ “болмыс ақиқатын” ақиқаттың көз қарықтырар нұрынан қорынғандықтан тікелей емес, жанама бейнелермен тануға шақырды. И.Кант символды қоршаған дүниені рухани тұрғыда игеретін эстетикалық құрал ретінде таниды. Неокантшылдық бағыттағы Кассириер символды рухани әлемді танытатын әмбебап құрал деп түсіндіреді. Дінде символдың орны ерекше. Көптеген діни салт-жоралғылар мен рәсімдер символдық мәнге ие.
Символ - суреткер сомдаған кермек туындының түпнегізін төркіндеттіретін аса мәнді өзектердің бірлігінен, тектестігінен туындайтын деректі бейне.
Абай орыс және Еуропа әдебиеттерінің классик. үлгілерін сіңістірді. Оның М. Ю. Лермонтовтан аударған «Жалау» атты өлеңінде албырт жанның алып ұшқан ынтызарлығын мәңгі бұрқанған дүлей теңіздің тылсым сырымен үндестіреді. Осы әралуан құбылыстың - адам табиғаты мен дүлей табиғаттың өзектестігі дәл сол кек теңіздің бетінде асау толқынмен арпалысқан «жалғыз жалаудың» символдық бейнесі ретінде көрініс тапқан.
«Ойнақтап толқын, жел гулеп, Майысар діңгек сықырлап, Ол жүрген жоқ бақ іздеп, Кашпайды бақтан бойды ұрлап». Осы секілді сәйкестік жүйелерін Абайдың басқа өлендерінен де ұшыратуға болады. «Жартас» атты аударма өлеңінде кәрі жартасты мешеу қарт бейнесінде, оның басына қонып кетіп тұратын ұшпа бұлтты таңсығы басылмаған жас қыз бейнесінде суреттеп, сол табиғат құбылысы мен адам мінезінің құбылмалық сипатын ортақ С-мен белгіледі. Ал өзінің «Сегіз аяқ» өлеңінде: «Жартасқа бардым, Күнде айғай салдым, Онан да шықты жаңғырық, Естісем үнін, Білсем деп жөнін, Көп іздедім каңғырып. - Баяғы жартас - бір жартас, «Қаңқ» етер, түкті байқамас», - деп жартас бейнесін жалаң табиғат көрінісі емес, адам мен табиғатқа ортақ қоғамдалған шындықтың деректі бейнесі ретінде суреттеді. Жалпы Абай өлеңдерінде Символдау тәсілін қүбылыстардың егіздеуіне, ішкі сәйкес тіктер жүйесіне орайластыра қолданды.
Символ (таңба) (символ (знак); character, symbol) —
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника Санат:Абай энциклопедиясы
Б. з. д. 224 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 224 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 224 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Зинат Әкбарова
Әкбарова Зинат-(15.1.1935 жт„ Алматы облысы Жаркент қ.) - актриса, Қазақстанның халық артисі. (1992). Алматы хореография училищесін бітірген (1955). Осы жылдан Ұйғыр музыка театрында биші, кейін актриса болды. Әкбарова жасаған образдар қызу қанды, өткір мінезімен айқындалады. Олар; Майымхан, Ләйліхан, Гулзара (Д.Асимов пен А.Садыровтың "Анарханында"), Гүлбадам (Д.Асимов пен B.И. Дьяковтің "Ғарип пен Сәнәмында"), Гүлшеһра (Ұ.Гаджибековтің "Аршин мал алаңында"), Айхай (Х.Хамзанның "Майсарының айласында"), Назугум (Қ.Хасанов пен C.Башоянның "Назугумында"), Әмал (С.Жамалдың "Қара райханында"), Яренка (А.Александровтың "Малиновкадағы тойында"), т.б. рольдері. Ә. үйғырдың фолькл. "Нава" ансамблінің құрамында да өнер көрсеткен.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Көкшешек
Көкшешек  – айлық тұқымдасының бір туысы. Екі жылдық шөптесін өсімдіктер, кейде бұта түрінде өседі. Гүлі гүл шоғына сыпыртқы тәрізді топтанып, сабағының ұшына орналасады. Жемісі – төрт жаңғақша. Еуропа, Солтүстік Африка, Батыс Азияда жиі кездесетін 40 – қа  жуық түрі бар. КСРО аймағында 5 түрі, оның ішінде Қазақстанда 2 түрі өседі. КСРО-дағы аймақтар қатарына Еуропа бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Батыс және Шығыс Сібірді жатқызуға болады. Кәдімгі Көкшешек 2 жылдық биіктігі 30 – 100 см, Тобыл – Есіл алқабында, Көкшетауда, Торғайда, Сарыарқаның батысында, Балқаш – Алакөл атырабында, Алтай, Тарбағатайда, Жоңғар, Іле, Күнгей, Кетпен, Теріскей Алатауларында, Қаратауда, Батыс Тянь – Шаньда кездеседі. Кәдімгі Көкшешек – дәрілік өсімдіктердің бір түрі. Республика жерінде өсетін 2 түрі итальян Көкшешегі 2 жылдық, биіктігі 40 – 80 см, Мойынқұмда, Шу – Іле тауында, Қаратауда, Батыс Тянь – Шаньда ( Талас Алатауларында) кездеседі. Көкшешек жол маңында, егістікте, одан бос қалған жерде арам шөп түрінде өседі. Мал жемейді, омарта шаруашылығында маңызы бар.
Дереккөздер
Санат:Айлауықтар
Майбалық (балық)
Майбалық, шемей (Chalcalburnus chalcoides) - тұқытәрізділер отряды, тұқылар тұқымдасына жататын балық.
Көбеюі
Жыныстық жағынан 2–6 жылда жетіледі. Бұрын көпшілігі уылдырығын теңіздің жағалауларына, өзеннің сағасына шашатын. Қазіргі уақытта Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдерде көбейеді. Уылдырығын (18,2-73,9 мың) мамыр-маусым айларында су температурасы 15°С болғанда, тереңдігі 0,5-2 м су түбіндегі тастарға шашады.
Қорегі
Шабағы алғашында планктонмен, кейін жәндіктермен, біркүндіктермен, кейде балдырлармен қоректенеді.
Тіршілік ету аймағы мен өрісі
Қара, Каспий, Арал теңіздерінің су алаптарында таралған. Өрістейтін және тұщы суда кездесетін түрлері де бар. Қазақстанда екі түр тармағы: Каспий майбалығы (теңіздің оңтүстік-батысында кездеседі) және Арал майбалығы (қазір Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдер (Қараөзекті қоса алғанда) табиғи ареалында) тіршілік етеді. Арал теңізінен кәсіптік балық ретінде 1960 жылдарға дейін көп ауланған. Қазір олардың саны жылдан-жылға азайып келеді.
Дереккөздер
Санат:Тұқылар Санат:Қазақстан фаунасы
IC 130
IC 130 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5671, MCG -3-5-1, NPM1G -15.0069.
Сыртқы сілтемелер
IC 130 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Ұстамдылық
Ұстамдылық — адамның бойындағы жағымды қасиет; өз тәртібін қадағалай білу, қызбалығы мен үстірт әрекетін тежей aлy, оларды қолданыстағы тәртіп нормалары мен ережелеріне бағындыру. Ұстамдылық қасиеттерін тәрбиелеуде балаларды мектепте қолданыста жүрген білім беру ұйымдарының жарғысымен, оқушылар тәртібінің ережесімен таныстыру, өз әрекетін қабылданған тәртіп нормаларымен салыстырудың тұрақты жаттығулары қолданылады, олар балаға және оның ортасына кері ықпал ететін әрекеттерден сақтандырады. Ұстаным— адамның өмірлік іс-тәжірибесінен қалыптасқан, оның өзіндік дүниетанымы мен пікірін білдіретін, белгілі бір жақтайтын көзқарасы.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина Санат:Психикалық процестер
Сыртқы сауда бағасы
Сыртқы сауда бағасы - экспорттық және импорттық өнімді өткізудің шетке шығарылатын және шеттен әкелінетін өнімді жеткізуге жасасылган келісімшарттарда көрсетілген бағасы. Сыртқы сауда бағасы әдетте әлемдік шаруашылықтағы өндіру және өткізу шарттарын көрсететін негізгі әлемдік тауарлар нарықтарының бағасы және нарықтың нақты буынының бағасы негізінде айқындалады. Сыртқы сауда бағасы кеденде тіркеледі. Сыртқы сауда нарығында тауарлардың ақысын төлеу мен оларды жеткізудің Инкотермс сыныптамасындағы шарттары қолданылады. Мысалы, ФОБ шартын қолдану кезінде тауарды сатушы оны өз елінің немесе басқа елдің жөнелтілетін кемежайына дейін жеткізуге міндетті. Тауарды жеткізілетін портқа дейін және одан әрі өз елінің аумағында жеткізуге байланысты кейінгі шығынды сатушының өзі көтереді. СИФ шартын қолдану кезінде теңіз сақтандыруына, тауарды теңізбен жеткізілетін кемежайға дейін тасымалдауға жұмсалатын шығынды тауарды жеткізуші көтереді. Сонымен, баға келісілген жеткізілім шарттарына қарай белгіленеді.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Зеесхаупт
Зеесхаупт (Seeshaupt) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Вайльхайм-Шонгау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2866 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 29,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 90 152. Муниципалитеттің басшысы — Михель Бернвизер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Үйлесім
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Текелі полиметалл кен орны
Текелі полиметалл кен орны – Жетісу облысы Ескелді ауданы Қарабұлақ кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 27 км жерде орналасқан кен орны. Кенді инженер-геолог М.Юдичев пен М.Қадылбеков басқарған геология отряды ашқан (1933). Кен орны туралы алғашқы ғылыми деректер А.И. Шренк, П.П.Семенов-Тянь-Шанский, И.В.Мушкетов, А.В. Обручев еңбектерінде кездессе, бастапқы зерттеу жұмыстарын Е.А. Немов, Т.Н. Шадлун, Б.А. Вейц, кейіннен Х.И. Мурсалимов, Г.Б.Паталаха, Ш. Байкенов, Е.А. Әлпиев, т.б. жүргізген. 1935-1937 жылдары барланып, қоры есептелінген. 1942 жылдан пайдаланылып келеді.
Геологиялық құрылымы
Құрылымы жағынан Текелі-Көксу кентасты алаңында орналасып, Оңтүстік Жоңғар антиклинорийінің солтүстік қанатымен ұштасып жатыр. Кенді алаң көлемінде орталығы рифейдің Текелі свитасын құрайтын әктасты-тақтатасты шөгінді тау жыныстары кең тараған.
Жатыс сипаты, минералдары
Кен денесі қалыңдығы кей жерінде ондаған м-ге жететін кентас иірімдері ендік бағытта созылып, солтүстікке қарай 60 – 80° бұрышпен еңістенген шоғыр. Кен шоғыры солтүстік, орта және оңтүстік кентасты денелерге бөлінеді. Кентастың басты минералдары: пирит, сфалерит, галенит. Негізгі металдары: мыс пен мырыш, қорғасын, олардан басқа күміс, алтын, висмут, кадмий, ванадий, скандий, т.б. платина тобындағы металдар кездеседі. Кентасты шахта әдісімен өндіріп, байыту фабрикасына жіберіліп отырды. Кеннің қоры 15865 мың т, оның ішінде қорғасын – 387,7 мың т, мырыш – 723,4 мың т, күміс – 320,8 мың т, кадмий – 1745 т, сүрме – 2856 т.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы кен орындары Санат:Полиметалл кендері
Хорхе Фусиле
Хорхе Фусиле (Jorge Ciro Fucile Perdomo; 19 қараша 1984, Монтевидео) — уругвайлық футболшы, қорғаушы. 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Карьерасында Уругвай, Бразилия, Испания клубтарында доп тепті.
Клубтық
Карьерасын 2003 жылы "Ливерпуль Монтевидео" клубында бастады.
2006 жылы 31 тамызда "Портуға" ауысты. Жеті маусым бойы "Порту" футболшысы атанғанымен, 2014 жылға дейін не-бары 100 рет Португалия чемпионатында алаңға шықты.
2014 жылы "Насьонал Монтевидео" клубына ауысты. Төрт мусым ойнап, екі рет Уругвай чемпионы атанды.
2019 жылы "Испанияның" "Картахена" клубына ауысты. Бес кездесуде алаңға шығып, көп ұзамай футболмен қоштасты.
Сілтемелер
Санат:Монтевидеода туғандар Санат:Уругвай футболшылары Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ливерпуль Монтевидео ФК ойыншылары Санат:Порту ФК ойыншылары Санат:Сантос ФК ойыншылары Санат:Насьональ Монтевидео ФК ойыншылары Санат:Картахена ФК ойыншылары
Сент-Мари-Лапануз
Сент-Мари-Лапануз (Sainte-Marie-Lapanouze) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Юссель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,63 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19219, пошта индексі — 19160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 61 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Майсор (Ақмола облысы)
Майсор – Сілеті өзені алабындағы көл.
Гидрографикасы
Аумағы 3,7 км2, ұзындығы 3,9 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 9,7 км. Майсорға жаз айларында кеуіп қалатын 4 жылға келіп құяды. Көктемгі қар және грунт суларымен толығады.
Жағалау сипаты
Батыс және оңтүстік жағалауы батпақты, қамыс, құрақ өседі. Суы тұзды, мал суаруға жарамсыз.
Санат:Ерейментау ауданы көлдері Санат:Сілеті су алабы
IC 4536
IC 4536 — Үшарқар-Таразы шоқжұлдызында орналасқан SBdm (ергежейлі спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 54324, ESO 581-24, MCG -3-39-2, UGCA 401, IRAS15104-1756.
Сен-Мартен (Мёрт және Мозель)
Сен-Мартен (Saint-Martin) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54480, пошта индексі — 54450.
Шатбай мазары
Шатбай мазары — сәулет өнері ескерткіші. Шатбай мазары Қызылорда қаласының оңтүстік-батысынан 115 км қашықтықтағы Жаңадария өзең арнасында орналасқан. С.П. Толстов басқарған Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедиция (1946, 1959) зерттеген. Ауд. 6,76,7 м, қабырғасының биіктігі 3 м. Мазардың төбесі күмбезделіп, күйдірілген кірпіштен жасалған. Биіктігі 6 м, оң жақ қақпасы әшекейленген. Қақпаның биіктігі 1,7 м, ені 60 см. Күмбездің жоғары жағына терезе орнатылған. Қабырғалары алебастрмен сыланып, бояумен өрнектеліп сырланған. Оң жақ кіре беріс қабырғада сәнді киінген салт атты 7 адамның бейнесі, ал сол жағында қоян аулаған аңшы мен түлкі алған тазының суреті салынған. Мазар 19 ғасырдағы сәулет өнері ескерткіштеріне жатады.
Сен-Мартен (Мёрт және Мозель)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 78 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,02 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
LP (әнші)
Лаура Перголицци (ағыл. Laura Pergolizzi), LP лақап есімі – америкалық әнші, автор-орындаушы. Рианна, Кристина Агилера, Рита Ора, Backstreet Boys, Шер, Джо Уолш, Cher Lloyd, Элла Хендерсон, The Veronicas сияқты көптеген орындаушылардың әндерінің авторы.
Биография
1981 жылы туылған. 1996 жылы Walt Whitman High School-ды бітіріп, Нью-Йоркқа көшіп, сонда «LP» лақабатына ие болды. Анасы неаполитандық болса, әкесі жартылай сицилияндық, жартылай ирландық. 2010 жылы Лос-Анджелеске көшті. Өзінің алғашқы танылуын 2010 жылының 12-қарашасында шыққан Рианнаның бесінші Loud атты альбомының «Cheers (Drink to That)» әніне авторлас болып көрсетті. Рианна өзінің сұхбатында бұл ән оның ең сүйікті әндерінің бірі екенін айтып кеткен. Сондай-ақ, Лаура Кристина Агилера орындайтын "Beautiful People" әнінің авторы. Лаураның айтуы бойынша, бұл трек тура Николь Шерзингердің үйінде жазылған. Лаура Backstreet Boys, The Veronicas топтарымен, тіпті Шермен де шартқа отырған.
2012 жылы ол Martin Guitar Ambassador бойынша таңдалған алғашқы әйел атанған. Дәл сол жылы мамыр айында Vogue журналының аптасында орындаушы болған.
2016 жылы шілде айында «Lost on you» әнін Римдегі «Coca Cola Summer Festival 2016» сахнасында сәтті орындап шықты. Chuck David Willis бейне клиптің режиссеры болды. Бұл сингл Франция, Бельгия, Польша, Грекия елдерінің хит-парадтарында 1-орынды иеленді. Лаураның айтуы бойынша, бұл композиция бір-бірімен қарым-қатынасы біткен құрбысына арналған.
Монтегет-ан-Форе
Монтегет-ан-Форе (Montaiguët-en-Forez) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 22,49 км² шамасында.
LP (әнші)
Дереккөздер
Санат:1981 жылы туғандар Санат:АҚШ әншілері Санат:Алфавит бойынша әншілер
Монтегет-ан-Форе
Коммунаның INSEE коды — 03178, пошта индексі — 03130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 316 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Көптоғай (Хромтау ауданы)
Көптоғай — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Табантал ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 56 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 253 адам (141 ер адам және 112 әйел адам) болса, 2009 жылы 91 адамды (51 ер адам және 40 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Сальсписс
Сальсписс (Sallespisse) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64501, пошта индексі — 64300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 589 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,85 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Димон (Нор)
Коммунаның INSEE коды — 59175, пошта индексі — 59216.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 327 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Б. з. д. 225 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 225 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 225 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Саңыраулардың халықаралық спорт комитеті
Саңыраулардың халықаралық спорт комитеті (Comité International des Sports des Sourds; International Committee of Sports for the Deaf, CISS) халықаралық деңгейде саңырауларға арналған спорт түрлерінен жарыстарды ұйымдастыратын (Мысалы, Дефлимпиада ойындары (бұрын Саңырауларға арналған дүниежүзілік ойындар деп аталған)) жоғарғы ұйым болып табылады.
Алғашқы ойындар Париж қаласында 1924 жылы Эжен Рубенс Алкемен ұйымдастырылды және Халықаралық үнсіз ойындар деп аталған.
Қазіргі кезде ұйымның штаб-пәтері АҚШ-тағы Мэриленд қаласында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Спорт
Жұмағали Ысмағұлов
Жұмағали Ысмағұлов (17 сәуір 1928 жылы туған, Қостанай облысы Сарыкөл ауданы Соналы ауылы) – публицист-жазушы, аудармашы, сыншы-әдебиетші ғалым, филология ғылымдарының докторы (1994), профессор (1998).
Өмірбаяны
Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.
Контагиозді моллюск
'''Контагиозді моллюск. Ауру туралы жалпы ақпарат'''
Роклэнд (Массачусетс)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Контагиозді моллюск
Терінің вирустық ауруы, контагиозді моллюск, ауру адаммен тұрмыстық және дене қарым-қатынасында туындайды. Контагиозді моллюск сипатталатын белгілер – бұл терідегі безеу сияқты бөрткендердің шығуы. Аурудың атауы безеулерді қысқанда дөңгелек пішінді маллюск тәрізді заттан тұратын ақ қою сұйықтықтың шығуынан контагиозді моллюск деп аиалып кеткен. Оны көбінесе ісіктермен және басқа да емдемесе адам өміріне қауіпті болуы мүмкін аурулармен шатастырады. Сондай-ақ инфекция ауру адамдармен ВИЧ-пен бір уақытта жүреді. Сондықтан барлық ауру жұқтырған адамдарға анализ тапсырып, ВИЧ бар-жоқтығына тексеруден өту керек.
Жұмағали Ысмағұлов
Шығармашылығы
Ол бұқаралық ақпарат құралдарында істей жүріп, ұзақ жылдар бойы әдеби-сын саласында жемісті еңбек етті. Мерзімді баспасөз бетінде Б.Майлин, М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Т.Ахтанов, С.Мәуленов, Ғ.Қайырбеков, т.б. ақын-жазушылар шығарм. жайында жазған әдеби-сын толғаулары мен публицист. эссе, очерктері
Контагиозді моллюск
Инфекцияның негізгі берілу жолы жыныстық қатынас болып табылады. Сонымен бірге бөрткендер жыныстық мүшеде орналасады. Сонымен бірге медициналық тәжірибеде контагиозді моллюскінің тұрмыстық жолмен бірелген жағдайлары белгілі. Балалар көбінесе бассейндерде ауру жұқтырып алады. Контагиозді моллюск лас ойыншықтарда да болуы мүмкін, сондай-ақ қол беріп амандасқанда да жұғуы мүмкін.
Жұмағали Ысмағұлов
Шығармашылығы
Ы. шығарм. еңбектерінде саяси, ғыл. және көркем әдебиет аудармалары едәуір орын алады. Ол тәржімалаған О.Бальзактың “Үзілген үміттер”, “Жергілікті дәрігер”, А.Стендальдың “Қызыл мен қара”, В.Вересаевтың “Тығырықта”, Пауло Коэльоның “Заїир”, Ю.Бондаревтың “Жағалау” және “Таңдау”, В.Анчишкиннің “Арктика аңызы” романдары, В.Дальдің “Бөкей мен Мәулене”, Э.Казакевичтің “Көк дәптер” повестері жоғары бағаға ие болды.
Контагиозді моллюск
Контагиозді моллюск тек адамда ғана болады, себебі оның қоздырғышы Molluscipoxvirus патогенді вирус болып табылады. Вирус ошақтары бүкіл әлем бойынша тіркелген, оның таралуына географиялық фактор әсер етпейді. Вирусты жұқтырып алу өте оңай. Инфекциямен күресудің қиындығы оның құрамында ДНК болуымен сипатталады. Сондықтан қазіргі заманғы медицина одан түбегейлі құтылу мүмкіндігін бере алмайды. Бұл ауру созылмалы болып табылады. Алайда қиын жағдайларды болдырмауға болады, ол үшін тұрақты терапия мен дәрігер маманның тұрақты бақылауында болу қажет. Ауру белгілерімен күрестің негізгі әдістері ағзаны жалпы имммунитетін жоғарылату болып табылады. Иммунитет төмендеген жағдайда ауру белгілері пайда болады.
Адам денсаулығы жалпы нашарлағанда, сондай-ақ қоршаған ортаның, яғни экологияның кері әсері болғанда аурудың клиникалық көріністері байқалады. Ересек адамдарда аталған ауру негізінен жыныстық қатынас арқылы жұғатындықтан, оларда ең алдымен, жыныс мүшелері, сондай-ақ саны, іштің төменгі жағы зақымданады. Балаларда бөрткендер денесінің кез келген жеріне шығуы мүмкін. Көп жағдайда бөрткендер екі-үш айдан кейін кетіп қалады. Сондай-ақ олар теріде көп уақыт сақталуы мүмкін. Сол кезде дерматовенеролог дәрігер мен тиімді терапия науқас адамға өте қажет болады.
Колиентерит
Колиентерит — аш ішектің шырышты қабатының қабатының қабынуымен сипатталатын жалпы инфекциялық ауру. Бұл аурумен көбінесе емшек жасындағы балалар, әсіресе шала туған және қолдан тамақтандырылатын балалар ауырады. Қоздырғышы — ішек таяқшасының О26, О66, О111 штаммдары.
Жұмағали Ысмағұлов
Шығармашылығы
1987 жылдан бері бірыңғай ғыл. жұмыспен айналысып келеді. М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында қызмет істей жүріп, ол А.Байтұрсынов пен М.Дулатовтың халқымызға қайта оралған шығарм. мұраларын зерттеумен алғашқылардың бірі болып айналысты. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін ұлы Абай шығарм-н жаңа тұрғыдан пайымдап зерттеу жұмысымен шұғылданып, 1994 жылы “Абай: ақындық тағылымы” атты монографиясын жариялады.
Колиентерит
Ішек инфекциялық ауруларының алдын алу.
Санат:Аурулар
Жұмағали Ысмағұлов
Дереккөздер
Санат:17 сәуірде туғандар Санат:1928 жылы туғандар Санат:Сарыкөл ауданында туғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Терістаңбалы
Терістаңбалы — Абай облысы Жарма ауданы, Суықбұлақ кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл. Бұрынғы Терістаңбалы ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 298 адам (150 ер адам және 148 әйел адам) болса, 2009 жылы 220 адамды (108 ер адам және 112 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Сүйінбай даңғылы (Алматы)
thumb Сүйінбай даңғылы. Даңғылға қазақтың аузымен құс тістеген шешені, әйгілі суырып салма ақыны, Жамбылдың пір тұтқан ұстазы Сүйінбай Аронұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 09.10.1990 №17/420 шешімі) берілген. Сүйінбай Аронұлы (1815-1898) Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы Қара Қастек (қазіргі Сүйінбай) ауылында дүниеге келген. Көптеген айтыстарға қатынасып, ол бүкіл қазаққа танымал ақынға айналды. Ол - «Өтеген батыр», «Дотан», «Қарасай», «Сұраншы батыр» сияқты дастандардың авторы. Даңғыл қаланың Жетісу, Түрксіб аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Боралдай жолына жалғасады. Бұрынғы атаулары: а) Қапан Трактісі; ә) Красногвардейск Трактісі. Көшенін ұзындығы - 15600 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Мира Аманкұлқызы Көшкімбаева
thumb Мира Аманкұлқызы Көшкімбаева
1968 жылы 7 ақпанда Жамбыл облысы Шу ауданының Новотроицкое ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Көшкімбаев Аманқұл. Анасы - Көшкімбаева Анаркүл.
М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің философия факультетін (1991) философ-саясаттанушы мамандығы бойынша; Қазақ мемлекеттік басқару академиясының экономика факультетін (1997) экономист мамандығы бойынша; Маастрихт университетін (Нидерланд, 2003) master of science дәрежесімен бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1991 жылдан - Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық университетінің саяси тарих және саясаттану кафедрасының оқытушысы. 1992 жылдан - Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық университетінің аспиранты. 1993 жылдан - «Матай-фонд» инвестициялық жекешелендіру қорының инвестициялар жөніндегі директоры, 1994 жылдан - бағалы  қағаздар жөніндегі директоры. 1995 жылдан - «САІFС» АҚ бас директоры. 1996 жылдың наурызынан - «Матай-фонд» инвестициялық жекешелендіру қорының басқарушысы. 1996 жылдың маусымынан - «Еуразиялық банк» АҚ қор бөлімінің бас маманы, 1997 жылдан - бағалы  қағаздар мен инвестициялық жобалар департаменті директорының орынбасары -  қор бөлімінің бастығы, 1998 жылдан - бағалы қағаздар мен инвестициялық жобалар басқармасының (Қор және кастодиалдық операциялар басқармасы болып  қайта аталған) бастығы. 2001 жылдан - ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Жинақтаушы зейнетақы  қорларының қызметін реттеу жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. 2002 жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін - Қазақстан  Қаржыгерлер  қауымдастығының сақтандыру және зейнетақы секторы жөніндегі директоры. 2003 жылдың шілдесінен - Халықаралық еңбек ұйымының «Мекен-жайлық әлеуметтік көмек жүйесін бағалау» жобасының консультанты. 2003 жылдың қазанынан - «Еуразиялық банк» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2005 жылдан - «Алматы халықаралық әуежайы» АҚ қаржы жөніндегі вице-президенті. 2006 жылдан - «Қазақстанкаспийшельф» АҚ бас директорының қаржы және экономика жөніндегі орынбасары. 2007 жылдан - «Wealth Capital» АҚ басқарма төрайымы, директорлар кеңесінің мүшесі. 2009 жылдың қаңтарынан - «Delta Bank» АҚ басқарма төрағасының орынбасары - басқарма мүшесі, 2009 жылдың ақпанынан - басқарма төрайымы міндетін атқарушы, 2009 жылдың наурызынан бері - Директорлар кеңесінің төрайымы, 2009 жылдың қыркүйегінен бері - Директорлар кеңесінің мүшесі. 2009 жылдың ақпанынан бері - «Пана Иншуранс» СК» АҚ Директорлар кеңесінің төрайымы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Яны-Инк-Вор
Яны-Инк-Вор — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вор-Я өзенінің оң жағалауынан 79 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Арыстан баб кесенесі
Арыстан баб кесенесі — көне Отырар жеріндегі сәулет өнері ескерткіші. Түркістан халқының арасында мұсылман дінін таратушы Қожа Ахмет Иасауидің ұстазы болған Арыстан баб ата қабірінің басына салынған. Кесене дәлізхана, мешіт, құжырахана, азан шақыратын мұнара сияқты жеке бөлмелерден құралған. Кесененің ең көне бөлігі қабірхана болуы тиіс. Қазір де оның едені басқа бөлмелермен салыстырғанда едәуір биік. Қабір үстіне алғашқы белгі 12 ғ. шамасында салынған. Мазар 14 ғасырда қайта жөнделген. Арыстан баб кесенесі 20 ғасырдың басында жергілікті халықтың қаражатымен күйдірілген кірпіштен ауданы 35x12 м, биіктігі 12 м, бұрынғы Меккеге қараған есігі Түркістанға, Әзірет Сұлтанға бағытталып, Солтүстік жағы кесене, Оңтүстік жағы мешіт есебінде қайта жәнделді. Дәліз-қақпа маңдайшасына мәрмәр тақта қаланып, бетіне һижра бойынша 1327 жыл, яғни соңғы құрылыс жүрген уақыт деп көрсетілген.
Қысқаша мәлімет
Бұл кесене XII ғасырда өмір сүрген діни көріпкел Арыстан баб мазарының үстіне салынған. Кесененің бірінші құрылысы XIV-XV ғасырға жатады. Сол құрылыстан кесілген айван тізбектері қалған. XVIII ғасырда көне мазардың орнында жер сілкінісінен кейін екі кесілген ағаш тізбекке тірелген айванмен салынған екі күмбезді құрылыс орнатылды. XVIII ғасырда құрылыс қиратылып, фриз жазбалары бойынша 1909 жылы қайта салынды. 1971 жылы жоғары деңгейдегі грунт сулары салдарынан мешіт құлатылып, қайта орнатылды. Құрылыс алебастр ерітіндісінде күйдірілген кірпіштен қабырғаның сырт жағына салынды. Қазіргі кезде бұл кесене Орталық Азиядағы қажылық міндетті өтейтін мұсылман киелі жерлерінің бірі болып саналады. Аңыз бойынша Арыстан баб Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с) елшісі болған. Бір күні Мұхаммед пайғамбар өзінің шәкірттерімен құрма жеп отырған еді. Бір құрма қайта-қайта ыдыстан құлай беріп, пайғамбар ішкі дауысты естіді: «Бұл құрма Сізден кейін 400 жыл алдағы уақытта туылатын мұсылман бала Ахметке арналған». Сонда пайғамбар шәкірттері ішінен бұл құрманы кім иесіне жеткізетінін сұрайды. Ешкім сұранған жоқ. Пайғамбар сұрақты қайта қойғаннан кейін, Арыстан баб былай деді: «Егер Сіз Алла Тағаладан 400 жыл сұрап берсеңіз мен бұл құрманы иесіне жеткіземін». Халық аңыздарынан және жазба деректеріне қарағанда («Рисолаи Сарем-Исфижоб» және Куприлозада кітабы) Арыстан баб Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы болып құрманы жеткізеді. Қазіргі кезде Арыстан баб мазары үстінде 30*13 метр аумағы бар кесене тұр. Тарихи деректер бойынша XII-XVIII ғасырларда кесене бірнеше рет қайта салынып, қайта жаңартылды. Қожа Ахмет Ясауи ұлы әулие мен діни көріпкел 1103 жылы туылып 1166 жылы қайтыс болған.
Арыстан баб туралы аңыздар
Арыстан бабтың дүние салуы Қожа Ахмет Иасауи хикметінде былайша суреттеледі: «Бабам айтты: Ей балам, қасымда тұр өлейін, Жаназамды оқып көм, жан тәсілім қалайын. Медет берсе Мұстафа, ғарыш биігіне шығайын. Арыслан бабам сөздерін есітіңіз - тәбәрік. Жылап айттым: ей бала, жас көдекпін білмеймін. Көріңізді қазармын, көтеріп сала алмаспын. Хақ Мұстафа сүндетін, балапанмын, білмеймін. Бабам айтты: Ей балам, періштелер жиылады. Жебірейіл имам болып, өзгелер оған ұйиды. Макаил мен Исрафил көтеріп көрге қояды». Отырар өңірінде біз естіген аңыз байынша Арыстанбаб дүние салған соң, оның денесін ақ бураға артып, еркіне жіберіп, соңынан ілесіп отырған. Ақ бура жүре-жүре осы жерге шөккен екен. Сол шөккен жерге Арыстан баб қойылыпты. «Алпамыс жырының» бір үлгісінде Байбөрі мен Аналық «Самарқанда сансыз баб», Бұқарадағы «Баһауәдин Нақишбент» молаларына зират қылады, және "Түнейді үш күн Байбөрі Әзіретті сұлтанға. Түркістанда түмен бап, Сайрамда бар сансыз бап, Отырарда отыз бап, Бабалардың бабын сұрасаң, Ең үлкені Арыстан баб. Әулие қоймай қыдырып, Бабалардың бәрін қылды сап» Әзірет Сұлтан қорық-музейінің сақтаулы тұрған Баян ауылдан бір зияратшылдың қолжазбасында мынадай қызық мағлұмат бар: Арыстан баб дүние салған соң, оның моласының басына екі құс – бірі лашын, бірі қарға ұшып келеді. Бұл әңгіме бізді ежелгі түркі шаманизміне жетелейді. Көне түркілер бұл аталған құстарды киелі деп санаған. Мысалы, ескі жылнамаларда жазылған аңыз бойынша көне түркілердің Ашина тайпасына жау шауып, жаппай қырып кетеді. Сонда жалғыз қалған бала ғана аман қалады. Баланы қасқыр емізіп, аспан әлемінің елшісі – қарға ет әкеліп асыраған. Осы баладан түркілердің ұрпағы деседі. Қазақтардың қарғаны киелі құс санағаны жөнінде деректер аз емес. Қарға сөзімен байланысты мынадай мақал-мәтелдер бар: «Біздің де қолымызға қарға тышар», «Қарға тамырлы қазақ», «Қарғам-ау» деген сөз қарағым, қалқам деген мағынада қолданылады. «Қарғам, қарғашым, қарғатайым" деп қарттар немере-шөберелерін еркелеткен. Қанша балаң бар деп жауап қайтарған.
Құрылымы
Арыстан баб кесенесі - ғасырлар бойы түрлі өндеу-жөндеуді басынан кешірген құрылыс. Кейде Арыстан бабтың ХІ-ХІІ ғасырларда өмір сүргенін тілге тиек ете отырып, оның кесенесі Арыстан баб дүние салған соң іле-шала тұрғызылған деген жорамал айтылады. Алайда бізге жеткен қазіргі кесенеде ХІІ ғасырдың белгілері жоқ. Бұл арада біз ислам дінінің алғашқы кезде қабір үстіне төбесі жабық құрылыс тұрғызуға тыйым салғанын есте ұстағанымыз жөн. Осы тұрғыдан қарағанда, ХІІ ғасырда Арыстан баб ғимаратының болмауы да мүмкін. А.Черкасовтың жазбаларында Арыстан баб кесенесі әулие және шәкірттері жатқан екі бөлмеден, сондай-ақ алдындағы бастырмадан тұрғанын жоғарыда айтқан болатынбыз. Бұлардың жобасы ХІV ғасырдың құрылысына сай келеді. Осымен қатар бастырмадағы ұстындар да ХІV ғасырдың аяғы мен ХV ғасырдың басында жасалған деген тұжырымды мамандар айтқан болатын. Яғни қазіргі Арыстан баб құрылыс кешеніндегі қабірханалар бөлігі ең көнесі, әуелгісі болып табылады. Бұған қоса халық арасында кең тараған мынадай аңыз бар: «Қожа Ахмет кесенесінің қабырғалары қаланып болған түні алып жасыл өгіз көтерілген дуалдарды мүйізімен соғып, құлатады. Ғимарат қабырғалары қайта тұрғызылып, күмбездері қалана бастағанда бұл оқиға тағы да қайталанып, бәрі үйелген төбеге айналады. Бұл жайт Әмір Темірді көп ойландырады. Түсінде бір шал келіп, аян береді, ол Қожа Ахметтің ең алғашқы ұстазы, Арыстан баб моласының үстіне мазар көтеруге әмір ететінін жеткізеді. Бұл талап орындалған соң ғана Әмір Темір Түркістандағы құрылысын ойдағыдай аяқтайды». Арыстан баб қабірханасының едені басқа бөлмелермен салыстырғанда едәуір биік. Тігінен көтерілген қабырғалары бір биіктікте сәулет өнерінде «желкен» деп аталатын өріммен иіліп барым күмбезге ұласады. Күмбез ауқымы кең һәм биік етіп тұрғызылған. Қабірхананың есігі күнбатысқа, дәлірек айтсақ, Меккеге бағышталған. Бұл қасиетті қабірлерге тағзым етудің мұсылмандық ережелерінен туындайды: зиярат етушінің беті сағанаға, арқасы құбылаға қарауға тиіс болған. Оның ұзындығы 3 м. 90 см., ені 1 м. 30 см., биіктігі 1 м. 20 см. Қабаттас, көлемі 5,4м х 5,4 м. Бөлмеде үш қабір бар. Ол да биік күмбезбен жабылған. Алайда күмбездің іші алебастрмен сыланып, геометриялық үлгідегі өрнектермен нақышталған. Әулиеге кірер есіктің екі жағында екі қабір орналасқан. Шырақшылар бұларды Лашын баб пен Қарға баб дейді. Олар әулие қабірімен салыстырғанда аса шағын болып келген. Лашын баб қабірінің көлемі 1,63м х 0,92м., Қарға бабтікі 1,70 м х 0,90 м. Осы қабірханаларға оңтүстік-батыс жақтан бірнеше бөлмелер қосылған. Екі қанаттағы бөлмелерді біріктіріп, байланыстырып тұрған дәліз-бастырма бар. Ол әдеттегі бастырма-айвандардан өзгеше, тұтасымен қыштан өріліп, төбесі иіліп жабылған. Оның көлемі 7,60м х 4,35м. Қабірханалар дәліз қышпен қаланып күмбезделсе, мешіт бөлігі негізінен қам кесектен тұрғызылып, төбесін жабуда ағаш кең пайдаланылған. Мешіттің ортасында В.В.Константинова жасаған жоба бойынша алты ағаш тіреу болған. Олардың үстіне қары қойылып, ағаштан қырлы күмбез қиыстырылған. Мешіт қабырғасында Мекке бағытын көрсететін ойық-михраб бар.
Зерттелуі
Арыстан баб ескерткіші деп аталатын мазарлар басқа аймақтардың бірі – Қырғызстандағы Ош өңірінде. Бірақ қырғыздардың діни-нанымдарын зерттеген ғалым С.М.Абрамзонның пікірінше, жергілікті халық бұл жерде жерленген Арыстан бабты қалмақтарға қарсы соғысқан батыр деп таниды. Яғни Оштағы Арыстан баб XVII-XVII ғасырларда өмір сүрген адам болған. Арыстан баб қабірінің басына тұрғызылған ғимарат алғаш ғылыми әдебиетте 1898 ж.ж. И.Т.Пославскийдің «Развалины города Отрара» атты мақаласында аталады. 1903 жылы кесене түркістандық археология әуесқойлар үйірмесінің мүшесі А.Черкасовтың Отырар төбені көріп айтқаны жөніндегі есебінде аталып өтіледі. А.Черкасовты түкпір бөлмедегі Арыстан бабтың қабірі таң қалдырады: «Надгробие Арстан – Баба такой же формы, как и остальные, покрыто куском белого коленкора и поражает своими размерами. Такого роста, по словам шейха, достигал и сам святой...». А.Черкасовтың деректері кейінірек орыс-француз тілдерінде жарық көрген. И.А.Кастеньенің «Древности Киргизской степи и Оренбургского края» деген еңбегінде де қайталанады. Көп үзілістен кейін Арыстан баб кесенесі жөніндегі ғылыми сипаттама 1950 ж. В.В.Константинованың «Некоторые архитектурные памятники по среднему течению р.Сырдарьи» деген мақаласында жарияланды. 1987 жылы «Білім мен Еңбекте» М.Сембиннің кесене жайлы мақаласы жарияланды. М.Сембин Арыстан баб туралы мақаласында О.Дастановтың «Әулиелі жерлер туралы шындық» атты кітабындағы келтірілген мәліметтерге сүйене отырып, Арыстан баб кесенесінің сәулетшісі ташкенттік Ескендір қажы болған деген болатын. «Ол өзінше бір қайта жырау, тыңнан толғау, немесе ақындық шабыт-шалым сынасып, жырмен жарысу есепті...»,- деген М.Әуезов сөздері Арыстан баб сәулетшісіне толығымен тән.