cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ирак және Шам Ислам мемлекеті
Күрд жасақтары
Ирак пен Сирия аймағында күрдтердің Халықтық қорғаныс топтары (YPG), Әйелдердің қорғаныс топтары (YPJ), Пешмерга (Pêşmerge) жасақтары және Күрдістан Жұмысшылар партиясы (КЖП) ИМ-ге қарсы күресіп жүр. Кұрд жасақтары секілді ИМ-мен күресіп жүрген Түркия КЖП-мен де күресіп жүр, ал Пешмерга жасақтары керісінше Түркиямен жақсы қарым-қатынаста. Сириядағы ИМ-ге қарсы күрестегі бастаманы YPG алды. 2014 жылы YPG АҚШ әуе күштері соққыларының көмегімен Түркиямен шекаралас Айн әл-Араб (Кобани) қаласын ИМ-нен қорғап қалды.
ХАМАС
Газа секторын өз бақылауында ұстап отырған ХАМАС ұйымының ИМ-мен қарым-қатынасы нашар болды. «Мұсылман бауырлар» ағымынан пайда болған ХАМАС-тың идеологиясы ИМ-нің радикалды көзқарастарына қарағанда ұстамдырақ келеді. ХАМАС сыртқы істер министрінің орынбасары Ғазы Хамадтың айтуынша, Газа секторында ИМ-ді қолдайтын адамдар бар, бірақ ИМ немесе Әл-Қағидамен ресми түрде байланысы бар ұйымдар жоқ екен.
Құрылымы
Өзге қарулы топтарға қарағанда «Ислам мемлекеті» басқарғысы келетін аймақтарды өз бақылауында ұстауға тырысты. Осы себептен ИМ заманауи мемлекеттің құрылымына ұқсас бюрократиялық жүйені құрды. 2014 жылы журналистердің қолына түскен «Ислам мемлекетінің басқару қағидалары» деп аталатын құжаттан бұл ұйымның мемлекет құру ісіндегі шараларының егжей-тегжейі белгілі болды. ИМ-нің әдеттегі зорлық-зомбылықтан басқа денсаулық сақтау, білім беру, сауда-саттық, байланыс және жұмыс орындары секілді қарапайым нәрселер туралы алаңдайтыны анықталды. Осының барлығы ИМ-нің басты мақсаты фундаменталистік теологияның негізінде өмірге бейімді мемлекетті құру екеніне анық дәлел еді.
Мемлекет?
Бастапқы кезеңде «Ислам мемлекеті» лаңкестердің немесе көтерілісшілердің бір тобы болғанымен, уақыт өте келе оған қатысты «квазимемлекет» немесе «протомемлекет» деген анықтамалар қолданыла бастады. 2007 жылы «Ирак Ислам мемлекетінің» Шариғат кеңесі жариялаған жолдауда мемлекеттіліктің дәлелі ретінде ұйым басшысы билігінің «әһл әл-халл уәл-ақд» деп аталатын беделді адамдар тобымен (ирактық мужаһидтер) мойындалуын алға тартты. Франциялық мемлекет қайраткері және саясаткер Франсуа Фийон 2015 жылы «Ислам мемлекетін» «лаңкестік ұйым» деп атауды қойып, оны мемлекет ретінде мойындауға шақырды.
Ғалымдар «мемлекет» деп халықаралық жүйе аясындағы әрекеттестіктің негізгі бірлігін және халықаралық тәртіптің заңды құрамдас бөлігін атайды. «Ислам мемлекеті» мемлекеттілік туралы бұл түсінікке онша сай келмеді. 1933 жылы мақұлданған Монтевидео конвенциясына сәйкес (1-бап), мемлекеттің төрт нышаны болуы керек: тұрақты халқы, белгіленген аймағы, үкіметі және басқа мемлектетермен қатынасқа түсу мүмкіндігі. Конвенцияның бұл қағидасы ИМ-нің (немесе белгілі бір аймақты басып алып, сол жердің халқын өзіне бағынышты қылуға қауқарлы басқа да қарулы топтардың) мемлекеттілігін жоққа шығарады.
Биргам Янг атындағы университеттің саясаттану доценті Куинн Мекам (Quinn Mecham) Ислам мемлекетінің «мемлекеттілігін» бағалау үшін, әрбір мемлекет атқаруы тиіс алты қызметті таңдап, осы қызметтерді атқару сапасын 10 баллдық шәкіл бойынша 2015 жылы бағалап шықты :
Бұл негізгі көрсеткіштер бойынша «Ислам мемлекетін» көршілес елдермен салыстыру нәтижелері аралас болып шықты, ал басқа исламшыл топтармен немесе өзінің бір жыл бұрынғы қалпымен салыстырғанда ИМ мемлекеттілігінің дамуы таң қалдырды. Әуе шабуылдары мен қарсыластардың көптігіне қарамастан ИМ-нің мемлекет құру ісіндегі жетістіктері көпке дейін азайған жоқ.
Жетекшілері
нобай|100px|Әбу Бәкір әл-Бағдади, 2004 жыл. 2019 жылы қаза тапқанға дейін «Ислам мемлекетінің» басшысы және жоғарғы қолбасшысы — Әбу Бәкір әл-Бағдади деген лақап атымен танымал «халифа» Ибраһим Аууад Ибраһим Әли әл-Бадри әс-Самарраи болды (2019 жылы қаза тапты). Халифа ретінде әл-Бағдади төрт мәжілісті (Шариғат мәжілісі, Кеңес мәжілісі, Әскери мәжіліс және Қауіпсіздік мәжілісі) және уәлаяттар жүйесін басқарды. Өз кезегінде әр уәләят басшысының (уәли) қарамағында жоғарыда аталғандай төрт мәжіліс болды.
Әл-Бағдади мен ИМ-нің «ресми өкілі» Әбу Мұхаммед әл-Аднаниді (2016 жылы қаза тапты) санамағанда бұл ұйымның басқа жетекшілері туралы мәлімет аз болды. Бір кездері әл-Бағдадидің Сирияда Әбу Әли әл-Анбари және Иракта Әбу Мүслим әт-Түркмени деген есімдермен белгілі екі орынбасары бар деп есептелінді. Кейін белгілі болғандай, Әбу Алә әл-Афри (2016 жылы қаза тапты) лақабымен белгілі «халифа» орынбасары Әбдірахман Мұстафа әл-Қадули ИМ-дегі екінші адам саналған екен. АҚШ үкіметі кезінде әл-Қадулидің басы үшін 7 млн доллар сыйақы тағайындаған еді
2019 жылдың қазан айында әл-Бағдади қаза тапқаннан соң бір аптадан кейін «Ислам мемлекеті» жаңа «халифаның» есімін жариялады. Әбу Ибраһим әл-Һашими әл-Құраши деген адамды жаңа басшы қылып ИМ-нің Кеңес мәжілісі (Маджлис аш-шура) тағайындағаны белгілі болды. Ол туралы ақпарат жоқтың қасы, есіміндегі «Һашими» (яғни Һашим әулетінен) және «Құраши» (Құрайыш тайпасынан) сөздеріне қарағанда — Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтарынан тараған болу мүмкін.
Уәлаяттары
2015 жылы «Ислам мемлекеті» өздігінен жарияланған 30 уәлаяттан (ولاية) құралған еді. Олардың бірқатары Ирак пен Сириядан тыс аймақтарда орын тепті: Ливияда үш уәлаят (Тарабулус, Феззан және Барқа), Сауд Арабиясында екі уәлаят (Уәлаят Харамейн және Уәлаят Нежд) және Мысыр (Уәлаят Синай), Нигерия (Уәлаят Ғарб Африқия), Йемен (Уәлаят әл-Йемен), Алжир (Уәлаят әл-Жазаир) және Пәкістан (Уәлаят Хорасан) елдерінде бір-бір уәлаяттан. Олардың ішінде тек Ливия мен Нигериядағы уәлаяттар ғана белгілі бір аймақты өз бақылауында ұстап отырды. Көптеген экстремистік топтар ИМ серт бергенімен, олардың тек 10 ғана ИМ-нің құрамына кіріп, «уәлаят» болып жарияланды. Бұл уәлаяттардың сегізі үкімет билігі әлсіз елдерде орнықты және болашақта осы аймақтарды өз бақылауына алу мүмкіндігі болды, ал мемлекет билігі қуатты Сауд Арабиясында жарияланған екі уәлаятта бұндай мүмкіншілік өте аз еді.
Синай уәлаяты
ИМ-нің Мысырдағы бөлімшесі 2011 жылы төңкеріс кезінде пайда болған «Ансар Бәйт әл-Мақдис» тобының негізінде құрылған. Нигериялық «Боко Харам» ИМ-нің құрамына кірердің алдында Синай түбегіндегі бөлімше ұйымның ең қуатты тобы болды. Негізінен Синай түбегінде әрекет ететін бұл топ, Каир мен Мысырдың батысындағы шөл даладағы шабуылдарды да өз мойнына алды.
Ливия уәлаяттары
ИМ-нің Ливиядағы уәлаяттары 2014 жылдың қараша айында жарияланды. Барқа уәлаяты елдің шығыс бөлігінде, Триполи (Тарабулус) уәлаяты батыс бөлігінде, Феззан уәлаяты оңтүстікте орналасқан. Бұл топтар негізінен Ливияның жағалау бөлігінде белсенділік танытты. 2015 жылдың маусым айында ИМ Ливиядағы Сирт қаласы өз бақылауына өткенін жариялады.
Алжир уәлаяты
«Ислам Мағрибіндегі Әл-Қағидадан» (Әл-Қағиданың солтүстік-батыс Африкадағы бөлімі) бөлініп кеткен «Жунд әл-Хилафа» («Халифат сарбаздары») тобы 2014 жылы Әбу Бәкір әл-Бағдадиге серт беріп, өзін ИМ-нің Алжир уәлаяты деп жариялады. Бұл топтың атағы 2014 жылдың қыркүйегінде содырлар франциялық саяхатшы Эрв Гурделдің (Hervé Gourdel) басын кескенде шықты. Сол жылдың желтоқсан айында топтың жетекшісі Халид Әбу Сүлеймен (Әбді-Мәлік Гури) Алжир әскерінің қолынан қаза тапты деген хабар тарады.
Сауд Арабиясы және Йемендегі уәлаяттар
2014 жылдың қара айында жарияланған Сауд Арабиясы мен Йеменнің аумағындағы ИМ-нің уәлаяттары Арабия түбегіндегі Әл-Қағида бөлімшесінің ашу-ызасын тудырды. Бұл уәлаяттар екі елдің аумағында бірқатар лаңкестік актілерді ұйымдастырды, олардың ең жойқыны Йемен астанасы Сана қаласындағы мешіттерде ұйымдастырылды.
Ауғанстан және Пәкістан уәлаяты
ИМ-нің Ауғанстан мен Пәкістан аймағындағы уәлаяты 2014 жылдың қарашасында жарияланған уәлаяттардың біріншісі болды. Уәлаят Ауғанстан, Пәкістан және осы елдерге шекаралас аймақтарды білдіретін Хорасан (خراسان) атауымен атала бастады. 2015 жылдың қаңтар айында пәкістандық Талибанның бұрынғы командирі Хафиз Саид Хан мен басқа да жиһадилердің жетекшілері Әбу Бәкір әл-Бағдадиге серт берген сәті түсірілген бейнежазба таралды. Сол сәттен бастап бұл бөлімше Ауғанстан мен Пәкістанда орын алған бірнеше лаңкестік актіні өз мойнына алды.
Нигерия уәлаяты
2015 жылдың наурызында идеологиясы мен әдістері ИМ-ге өте ұқсас нигериялық «Боко Харам» тобының көсемі Әбубәкір Шекау өзінің «халифа» әл-Бағдадиге серт бергенін жариялады. Бұл топ ИМ-нің құрамына Батыс Африка (Ғарб Африқия) уәлаяты ретінде кірді.
Кавказ уәлаяты
2015 жылдың 23 маусымында Ресей Федерациясы құрамындағы Солтүстік Кавказ елдерінің аумағында Кавказ уәлаяты жарияланды. Әбу Бәкір әл-Бағдади Шешенстан, Дағыстан, Ингушетия, Қабарда-Балқария елдерінің аумағында әрекет етіп жүрген содырлардың сертін қабылдады. Бұрын «Кавказ әмірлігі» (Имарат Кавказ) жетекшілерінің бірі болған дағыстандық Рүстем Әселдеров (Әбу Мұхаммед Кадарский) уәлаяттың басшысы болып тағайындалды (2016 жылы ресейлік қарулы күштердің қолынан қаза тапты).
Басқа уәлаяттар
Тунисте лаңкестік актілерду іске асырған содырлар ИМ-ге адал екенін жариялады, бірақ бұл елде уәлаят ресми түрде құрылған жоқ. Оңтүстік-Шығыс Азия мен Әш-Шабаб тобы басым Шығыс Африкадан тыс жиһадилер таралған аймақтардың көбісінде ИМ-нің бөлімшелері пайда болды. 2014 жылдың қарашасында Индонезия мен Филиппиндердің аумағындағы содырлар ИМ-ге серт берді деген ақпарат расталды.
Жер көлемі мен халық саны
2014 жылдың қыркүйек айында АҚШ Ұлттық лаңкестікке қарсы орталығының (NCTC) директоры Мэтью Олсен «Ислам мемлекеті» Тигр мен Евфрат өзендері алабының біраз бөлігін (210 мың км²) бақылап отырғаны туралы мәлімдеді. Бұл Ұлыбритания мемлекетінің ауданымен шамалас территория еді. Бір жыл өткен соң АҚШ Қорғаныс министрлігі коалицияның әуе соққылары мен жердегі операцияларының нәтижесінде ИМ-нің Ирактың солтүстік және орталық бөлігінен және Сирияның солтүстік аймақтарынан кері шегінгені туралы және оның қол астында болған елді мекендердің 20—25 % кері қайтарылғаны туралы баяндады. Қорғаныс министрлігінің бағалауы бойынша, ИМ Иракта шамамен 15—20 мың км² және Сирияда 2—4 мың км² жерінен айрылған екен. Яғни 2014 жылдың тамыз айымен салыстырғанда ИМ-нің Ирактағы территориясы 30—37 % және Сириядағы территориясы 5—10 % кеміген. Бұған қарамастан «Ислам мемлекеті» стратегиялық маңызы бар бірқатар аудандарды басып алды, оның ішінде Ирактың Анбар аймағындағы Эр-Рамади қаласы мен Сирияның Хомс аймағындағы Пальмира қалалары болды.
Сарапшылардың пайымдауынша, АҚШ-тың жергілікті ахуал туралы деректері кей жағдайда шындыққа онша жанаспайтын еді. Шын мәнінде ИМ өзіне телінген аймақтардың аз бөлігіне — қалалар, ауылдар, негізгі жолдар, мұнай кен орындары мен әскери нысандарға ғана толық бақылау орнатқан болатын. ИМ-нің қол астында өмір сүріп жатқан халықтың да нақты саны белгісіз болды. Қызыл Крест Халықаралық комитетінің 2015 жылдың наурыз айында жариялаған деректеріне сәйкес, ИМ-нің қол астында 10 млн астам адам өмір сүрген.
«Ислам мемлекетінің» алдына қойған мақсаттары іске аспай, 2016 жылдан бастап бұл ұйымның қарамағындағы жердің көлемі күрт азайып, көптеген ірі елді мекендерден айырыла бастады. 2016 жылдың соңғы бөлігінде Ирак әскерлері Мосулды өз бақылауына қайтарды, ал 2017 жылы ИМ-нің штаб-пәтері — Сириядағы Раққа қаласы алты айға созылған шайқастың нәтижесінде «Сирия демократиялық күштерінің» (СДК) қолына өтті. 2019 жылдың ақпанында СДК «Ислам мемлекетінің» соңғы бекінісі — Бағуз Фауқани деп аталатын Сирия мен Ирактың шекарасындағы кішкене қала үшін шайқасты бастады. Бір айға созылған қақтығыстың нәтижесінде «Сирия демократиялық күштері» Бағуз Фауқаниді өз бақылауына алды.
Әскер саны мен ұлттық құрамы
2015 жылдың ақпан айында АҚШ Ұлттық барлауының директоры Джеймс Клэппер жариялаған мәліметке сәйкес, Ирак пен Сириядағы ИМ жауынгерлерінің саны 20—32 мың адамға жуық болған. АҚШ басқарған коалицияның 2014 жылдың тамызынан бастап жасаған әуе соққыларының нәтижесінде олардың қатары біраз азайды. АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Энтони Блинкеннің 2015 жылдың маусымында айтқан мағлұматына сәйкес, көзі жойылған ИМ сарбаздарының саны 10 мыңға жетті.
ИМ құрамындағы Қазақстан азаматтары
2013 жылдың 15 қазанында «Ислам мемлекетінің» қатарында соғысып жүрген 150 қазақ туралы бейнематериал жарияланып, әлеуметтік желілерде қызу талқыға түсті. Қазақстан билігі бұл адамдардың ел азаматтары екенін растаған да жоқ, жоққа шығарған да жоқ, бірақ Азаттық радиосының тілшілері бұл бейнежазбадағы бірнеше қазақтың аты-жөнін анықтады. ҰҚК төрағасы Нұртай Әбіқаев 2014 жылдың қараша айында «Ислам мемлекеті» содырларының арасында 300 жуық қазақстандықтар бар екенін айтқан болатын. Оның жартысына жуығы әйел азаматтар болып шықты. Сол жылдың 15 қарашасында әлеуметтік желілерде 22 Ирак офицерлері мен сарбаздарын өлтіру сәті түсірілген бейнежазба таралып кетті. Баскесерлердің арасында бір қазақстандықтың бар екені анықталды. Басқа бір бейнежазбада қазақстандық жасөспірім балалардың жүргені анықталды. Бұл балалар негізінен ИМ-нің қатарына қосылған әке-шешелерімен бірге еріп кеткендер.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 172-бабына сәйкес, «шет мемлекеттің аумағындағы қарулы қақтығысқа немесе соғыс қимылдарына жалдамалылық белгілері болмаған кезде қасақана құқыққа сыйымсыз қатысқан» азамат 3 жылдан 7 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.
Қару-жарағы және көліктері
Қару-жарақ жеткізудің икемді жүйесі арқылы ИМ өз жауынгерлерін оқ-дәрімен және атыс қаруымен уақытылы қамтамасыз етіп отырды. ИМ жауынгерлерінде қару-жарақтың көптеген түрлерін қолдану мүмкіндігі болды. Оның ішінде өздігінен жүретін пулемёттер, ракета жөнелтетін қондырғылар, зениттік артиллерия және шағын зениттік-ракеталық жүйелер бар. Бұған қоса олардың қолына Ирак пен Сирия әскерлерінің танкілері мен құрышты техникасы түскен. Бастапқыда АҚШ әскерлеріне арнап жасалған құрыштанған Humvee джиптері мен бомбадан қорғанышы бар көліктер Ирак әскері арқылы ИМ-нің қолына өткен еді. Олардың кейбірі жарылғыш затпен жарақталып, лаңкестік актілер үшін қолданылды.
нобай|200px|ИМ Toyota [[пикаптарына қару-жарақ қондырып, «техничкаға» айналдырады.]] ИМ өзінің үгіт-насихат материалдарында Toyota компаниясының жол талғамайтын көліктерінің Hilux және Land Cruiser модельдерін өте жиі қолданды, осы джиптер ИМ «брендінің» бір бөлігіне айналып кеткен еді. Бұған назар аударған АҚШ Қаржы министрлігінің лаңкестікке қарсы күреспен айналысатын департаменті Toyota-дан бұл көліктер ИМ-нің қолына қалай түскенін анықтауға көмектесуді сұрады. Toyota өкілдерінің айтуынша, компания өз көліктерін әскери немесе лаңкестік мақсатта қолданатындарға сатпайды екен, бірақ ИМ бұл джиптерді қалай иемденгені белгісіз болып шықты. Ирактық бригада генералы Саад Маанның пайымдауынша, шетелдік делдалдар бұл көліктерді Ирак аумағына контрабанда арқылы жеткізуі мүмкін. Сирия аумағында Toyota көліктерінің сатылымы 2012 жылы тоқтатылған болатын, бірақ 2014 жылы АҚШ мемлекеттік департаменті сириялық оппозиционерлерге осы марканың 43 көлігін жөнелткен болатын, оған қоса бірнеше жылдың ішінде Аустралияның Сидней қаласында 800 жуық Toyota автокөліктері жоғалып кеткен екен. Бұл көліктер ИМ-нің қолына түскен болуы мүмкін деген болжам жасалды.
Табыс көздері
АҚШ Қаржы министрлігінің 2014 жылғы мәліметтеріне сәйкес, ИМ шикі мұнай және мұнай өнімдерін сату арқылы аптасына бірнеше миллион АҚШ долларын тауып отырған екен, яғни бір жылдың ішінде бұл ұйымның пайдасы 100 млн доллардан асуы мүмкін еді. ИМ-нен сатып алынған мұнайды жергілікті делдалдар әрі қарай Түркияға, Иранға немесе Сирия үкіметіне саудалайды. Мұнайға қатысты инфрақұрылымға жасалған әуе шабуылдары бұл табыстың көлемін азайтуға мүмкіндік берді.
Жоғарыда аталған табыс көздеріне қоса ИМ 2014 жылы адам ұрлау арқылы кем дегенде 20 млн долларға жуық пайдаға кенелді. Банктерді тонау, көне жәдігерлерді сату, мал және ауыл шаруашылығы өнімдерін ұрлау немесе сатылымын қадағалау да косымша қаржы әкелді. Бұған қоса ИМ бір кездері өз қарамағында өмір сүрген миллиондаған адамды бопсалау арқылы айына бірнеше миллион доллар тауып отырды. ИМ территориясы арқылы сапар шеккен, осы аймақта кәсіп қылған немесе жәй ғана өмір сүрген адамдар да «қорғаныш» үшін ақы төлеуге мәжбүрленді. Өзге дін өкілдері арнайы салық төлеуге міндетті болды.
Ислам динары
2014 жылдың қараша айында ИМ «Ислам динары» деп аталатын ақша басып шығаратынын мәлімдеді. Барлығы екі түрлі алтын теңге, үш түрлі күміс теңге және екі түрлі мыс теңге шығару жоспарланған болатын. Алтын динардың бірінде бидай сабақтары, екіншісінде әлем картасы бейнеленген. Күміс динарларда найза мен қалқан, Дамаск мешітінің мұнарасы және әл-Ақса мешіті бейнеленген. Мыс динарларда жарты ай мен пальмалардың бейнесі бедерленген. Ең қымбат алтын динардың құны шамамен 694 АҚШ долларына, ал мыс динардың құны небәрі 7 центке тең болады деп белгіленген еді. 2015 жылдың маусым айында алғашқы Ислам динарларының шыққаны белгілі болды. 1 алтын динардың құны 139 долларға тең болып шықты.
Идеологиясы
Ислам мемлекеті сәләфи-жиһади-тәкфири идеологиясын ұстанады. Сәләфия-жиһадия сөз тіркесін бұл ұйымның бұрынғы көсемі Әбу Омар әл-Бағдади мен оның орынбасары өз үндеулерінде қолданған болатын. Жиһади ағымы XX ғасырдың соңында «Мұсылман бауырлар» мен сәләфилердің әсерінен пайда болды. ИМ идеологиясының халық арасында қолдау табуының сыры араб елдеріндегі «зайырлы идеологиялардың» (арабшылдық, ұлтшылдық, насеризм, баасизм, батыс либерализмі, коммунизм және т. б.) дағдарысқа ұшырауында жатыр.
XX ғасырдың соңғы онжылдықтарында «Мұсылман бауырлардың» белсенділігі мен сәләфилік айрықшалықтың әсері Таяу Шығыста исламистердің күшеюіне әкелді. Бұл топтардың басты шабыттандырушысы — «Мұсылман бауырлардың» мысырлық идеологы Сәйид Қутб. Исламистердің басты мақсаты мұсылман елдеріндегі үкіметтерді құлатып, олардың орнына Ислам мемлекетін орнату еді. Әл-Қағида да осыған ұқсас идеологияны ұстанды, бірақ олар Таяу Шығыста Ислам мемлекетін құру жолындағы бірінші қадам деп Америка Құрама Штаттарына шабуылды санады. Усама бен Ладен халифатты қалпына келтіру туралы көп сөз қозғайтын еді.
«Ислам мемлекеті» идеологиясының тағы бір құрамдас бөлігі — сәләфия (нақтырақ айтқанда оның зорлық-зомбылыққа үйір жиһадия ағымы ). «Сәләфия» деп сүнни Ислам ішіндегі «дінді тазартуға» ұмтылған қозғалысты атайды. Сәләфилер басты назарын көпқұдайшылықты (ширк) жою және бірқұдайшылықты (таухид) орнату мәселесіне аударады. Сәләфилер тек өздерін ғана шын мұсылман санайды. Тау-тастарға, әулиелерге, қабірлерге және т. б. заттарға табынып жүрген мұсылмандарды діннен безген кәпірлер деп есептейді. Бұлардың қатарына шииттер, демократтар және демократиялық жүйеге ат салысып жүргендер де жатқызылады. ИМ-нің шииттерге қарсы ұстанымы сәләфилер мен шииттердің арасындағы ежелден ұласып келе жатқан қақтығыстан шыққан.
Сәләфилердің негізгі әдебиеті ортағасырлық ғұлама Ибн Таймийа мен оның шәкірттеріне тиесілі. XVIII ғасырда пайда болған Мұхаммед ибн Абдул-Уәһһаб бастаған сәләфилер қозғалысының өкілдері уаһһабилер деп аталып кетті. Сауд Арабиясы патшалығы осы күнге шейін осы Ибн Абдул-Уәһһабтың іліміне берік. Кейбіреулер Сауд Арабиясын ИМ көмек көрсетті деп айыптағанына қарамастан, сәләфилікті дәстүрлі түрде ұстанатын бұл мемлекет «Ислам мемлекетіне» қарсы саясатты жүргізді.
Исламист топтардың дамуымен қатар жиһадилер қозғалысының идеологиясын құруға көмектескен тәуелсіз ғұламалардың желісі пайда болды. Бұл ағымның бағытын Әбу Мұхаммед әл-Мақдиси және Әбу Басыр әт-Тартуси секілді ғалымдар белгіледі. Ертеректе Сәйид Қутбтың ықпалында жүрген ғалымдар, уақыт өте одан қашықтап, сәләфилікті ұстана бастады. Сәләфиліктің зорлық-зомбылық аспектілеріне көп көңіл бөлген бұлар, сәләфия-жиһадияның пайда болуына септігін тигізді. ИМ өзінің діни көсемдерін қолдау саясатын жүргізді. ИМ-де беделге ие болған бахрейндік жас уағыздаушы Түрки әл-Бинәли (2017 жылы қаза тапты) өзінің бұрынғы ұстазы әл-Мақдисиді «Ислам мемлекетін» қолдамағаны үшін сынға алды.
«Ислам мемлекетінің» сәләфи-жиһадиліктің соншалықты қатал нұсқасын ұстануының себебі осы топтың негізін қалаған Әбу Мұсғаб әз-Зарқауидің көзқарастарында жатыр. Әз-Зарқауи Әбу Мұхаммед әл-Мақдисидің шәкірті болған. Әбу Омар әл-Бағдади және Әбу Хамза әл-Муһажир секілді ИМ-нің алғашқы жетекшілері де сәләфи-жиһадиліктің өкілдері болған.
Зорлық-зомбылыққа қарсы сәләфилер қарсыластарын сәләфия-жиһадия деп еш жерде атамайды, оның орнына тәкфиршілік немесе экстремистік атауларын қолданады, себебі олар тәкфир — діннен шығаруды қантөгістерін ақтау үшін қолданады. Оған қоса жиһадилерді атау үшін сәләфилер бағзы заманда пайда болған харижилік ағымының атауын қолданады.
ИМ-нің көзқарастарына сәйкес, әр мұсылман «нағыз» мұсылмандықты ұстану керек және «нағыз» мұсылман еместерден бөлінуі керек; Аллаһтың заңдарымен үкім етпеу күпірлік саналады; Ислам мемлекетіне қарсы күресу күпірлікпен тең; барлық шииттер өлім жазасына лайықты кәпірлер; «Мұсылман бауырлар» мен ХАМАС ұйымы Ислам дінін сатқан опасыздар. ИМ-нің бұл көзқарастары сәләфилердің дәстүрлі әдебиетіне негізделген.
Заңдары
«Ислам мемлекеті» өз бақылауындағы аймақтарда шариғат заңдарының негізінде билік орнатты. Үкім шығару жұмысымен мүфтилер басқаратын ИМ-нің соттары (қазылары) айналысатын еді. Заңдардың қатаң сақталуын «әл-Хисба» (الحسبة) деп аталатын арнайы шариғат полициясы қадағалайтын. Құрамына жаңадан қосылған жерлерде ИМ ең бірінші осы шариғат полициясын құрумен айналысты. Шариғи полициядан басқа ИМ-де кәдімгі полиция да болды, бірақ олар бөлек жұмыс істейтін еді.
ИМ тыйым салған (харам) нәрселердің қатарына алкоголдік ішімдіктер ішу мен темекі шегу кіреді. Алкоголь ішкен адам сабалау арқылы жазаланды, темекі шеккен адам айыппұл төлеуге мәжбүр еді. ИМ-ге салық төлемей, контрабандамен айналысқан адамдар айыппұлмен жазаланатын. Автокөліктерінде музыка тыңдағандар мен шариғатқа сай киінбеген әйелдер де жазаға тартылуы мүмкін еді. Әрбір ер адам намаз уақытында міндетті түрде мешітке келуі тиіс болды, бұл уақытта дүкендердің жұмысына тыйым салынды. Батыс БАҚ-тары көбінесе дене мүшелерін кесу және бас шабу сияқты ауыр жазаларға (худуд) назар аударғанымен, ИМ-нің соттары тағзир деп аталатын жеңіл жазаларды (сөгіс, ескерту, тәрбиелік сөз) да қолданатын еді.
Үгіт-насихат
«Ислам мемлекетінің» содырлары Әл-Қағида көсемі Айман әз-Зауаһиридің «жүректерді жаулау» туралы кеңесіне құлақ түрмесе де, өзінің жолдауларын тарату үшін әлеуметтік медиа құралдарын шеберлікпен қолданды. Әлемдегі ең қатыгез лаңкестік ұйымның үгіт-насихаты да жоғары деңгейде ұйымдастырылды. «Әл-Хаят» деп аталатын ИМ-нің медиа орталығы жүздеген бейнежазба жариялап үлгерді. Оның ішінде бірнеше минуттық бейнежазбалардан бастап, ұзақтығы бір сағатқа жететін фильмдер бар. Олардың көп бөлігінде Голливуд стиліндегі әдіс-тәсілдер мен арнайы эффектілер қолданылған. ИМ жариялаған «Қылыштар шылдыры» («Салил әс-сауарим», صليل الصوارم) атты фильмнің 4-ші бөлімін The New York Times газетінің сыншысы Дэвид Каррдың өзі мақтады. ИМ-нің үгіт-насихатын Интернет желісінде тарататын көптеген «жанкүйері» бар еді. Twitter әлеуметтік желісінде қаптап жүрген оларды тоқтату мүмкін болмады.
ИМ Батыс елдерінде уағыз-насихатын тарату үшін 2014 жылдың шілде айында ағылшын тілінде «Дабиқ» (Dabiq) журналын жариялай бастады. Оның атауы Алеппо қаласынан солтүстікке қарай орналасқан Дабиқ елді мекенімен байланысты. Мұхаммед пайғамбардан жеткен хадиске сәйкес, Ақырет күнінің алдында христиандар («римдіктер») мен мұсылмандар арасындағы ақтық шайқас дәл осы жерде орын алады. «Дабиқ» журналы ИМ-нің негізгі басылымы саналды. Журналдың сыртқы көрінісі Батыстың бірқатар атақты басылымдарына ұқсап бақты және мінсіз ағылшын тілімен жазылды. «Дабиқты» басып шығару жұмысымен «Әл-Хаят» орталығы айналысты. Бұл журналдың шығарылымы 2016 жылдың жазында ИМ Дабиқ қаласынан айырылғаннан кейін тоқтатылды. Оның орнын басқан «Румия» журналы ұзаққа бармай, 2017 жылдың қыркүйегінен кейін жарияланған жоқ.
Әскер қатарына қосылуға үгіттеу
ИМ-нің Батыс елдерінде ұйым қатарына қосылуға үгіттейтін арнайы адамдары болды. «Ислам мемлекеті» әскерінің қатарында АҚШ, Ұлыбритания, Канада секілді халқының көп бөлігі мұсылман емес елдердің азаматтары шайқасты. Олардың көбісі Исламды жақында қабылдаған, дін туралы білімі аз адамдар еді. Өзіне қосылған шетелдіктерді ИМ топ қатарына жаңа жауынгерлерді тарту үшін «жарнама» ретінде қолданды. Twitter және Ask.fm сияқты әлеуметтік желілер ИМ-нің қатарына қалай қосылуды үйрету үшін пайдаланылды. Ұйымға қосылуға ынта танытқан адамды тексеру үшін ИМ-нің өкілдері мұқамдау және прокси-серверлерді пайдаланып сұхбат жүргізді, Skype арқылы оның бет-әлпетін анықтады. Барлығы келісілгеннен кейін, ИМ бақылап тұрған аймаққа жету жолдары қарастырылатын еді. Көбінесе бұл үшін Түркия арқылы өтетін бағыт таңдалды. Ұйым қатарына қосылғандарға жалақы төленді, үйленгендер мен сол жаққа жеткеннен кейін неке қиғандар үшін сыйлық қарастырылған еді. Өз қатарына қосылуға ерлермен қоса әйел адамдарды үгіттеу арқылы ИМ болашақта толыққанды қоғам құруды қалады. ИМ-нің қатарына қосылғысы келіп, ұйымның рекруттеріне байланысқа шыққан мұсылман әйелдер үшін де Сирияға аттануға жағдай жасалды. Бұның мысалы ретінде ресейлік студент қыз Варвара Карауловамен болған жағдайды келтіруге болады. Ол ИМ-нің мүшесі, Сирияға аттанған Қазан қаласының тұрғынына ғашық болып, оған қосылу үшін сапарға аттанды, бірақ Түркия мен Сирия шекарасында тәртіп сақшыларының қолына түсіп, оған қарсы қылмыстық іс қозғалды.
Интернет желісіндегі танымалдығы
2015 жылдың қорытындыларына сәйкес «Ислам мемлекеті» туралы мақала қаралу саны бойынша ағылшынша Уикипедияда 3-орынды, немісше Уикипедияда 4-орынды, французша Уикипедияда 4-орынды, итальянша Уикипедияда 5-орынды, датша Уикипедияда 7-орынды, парсыша Уикипедияда 9-орынды, чехше Уикипедияда 4-орынды, шведше Уикипедияда 7-орынды, финше Уикипедияда 9-орынды иеленді. Бір жыл бұрын ИМ туралы мақала Уикипедияның тек арабша, түрікше және парсыша бөлімдерінде үздік ондыққа кірген болатын (сәйкесінше: екінші, оныншы және үшінші орын).
Google іздеу жүйесі 2015 жылдың аяғында жариялаған мәліметке сәйкес, ISIS (яғни Islamic State of Iraq and Sham) сауалы «Жаһан жаңалықтары» санатында 4-орынды иеленді. «ВКонтакте» әлеуметтік желісінің жыл соңында жариялаған есебіне сәйкес, «Ислам мемлекеті» ең көп талқылаған тақырыптардың арасында 6-орынға ие болды.
Құлдық және адам саудасы
ИМ-дегі адам саудасының негізгі құрбандары — езид әйелдері. Басқа діндерді ұстанатын әйелдердің жаппай құлдыққа түскені туралы ақпарат жоқ. Езидтердің бұл жағдайға түсуінің себебі олар Ислам дінінде христиандар мен яһудилер секілді Кітап иелері қатарына жатпайды, көпқұдайшылар болып саналады.
Адамдарды жаппай қыру
«Ислам мемлекетінің» Ирактағы нысаналары — бұл ұйымның билігіне мойынсұнбағандар, Ирак қауіпсіздік күштері мен полиция қызметкерлері, шенеуніктер, Ирак үкіметінің қызметкерлері, Парламент пен аймақтық Кеңестердің мүшелері, діни көсемдер мен тайпа басшылары, журналистер, заңгерлер, дәрігерлер және т. б. әскери емес адамдар еді. Сонымен қатар соғысудан немесе басқа да әрекеттерден бас тартқан топ мүшелері өлтірілгені туралы ақпараттар бар. 2014 жылдың 12 маусымында Салах әд-Дин ауданында ИМ-нің қолына түскен 1,5 мың Ирак сарбазы мен қауіпсіздік күштерінің қызметкерлері қырғынға ұшырады. Адамдарды жаппай өлтіру Салах әд-Дин, Найнауа, Дияла және Киркук аудандарында орын алғаны белгілі болды.
Өлім жазасына кесу
«Ислам мемлекеті» адамның басын шабу секілді ауыр жазаларды қолдану арқылы жауларын арандатып, өз қатарына жаңа сарбаздарды тартуды мақсат етті. Бас шабумен қатар, жаза ретінде ату және тас лақтырып өлтіру қолданылғаны туралы бірқатар деректер бар. Жаза туралы үкім шығарумен ИМ тағайындаған қазылар айналысатын еді. Үлкен сынға қарамастан ИМ бас шабудың діни негізі бар екенін алға тартты, себебі бас шабу туралы Құранда айтылған және Мұхаммед пайғамбардың өзі осы жазаны қолданған деген деректер бар. Шариғатты қатаң ұстанатын Сауд Арабиясы да бас шабу арқылы өлім жазасына кесу әдісін әлі күнге дейін қолданып жүр, Қатар және Иран мемлекеттерінің заңдарында да ауыр қылмыс жасағандарға бас шабу жазасы қарастырылған.
Әйелдердің жағдайы
Бір кездері ИМ Ирактың Мосул қаласындағы әйелдердің жыныстық мүшелеріне зақым келтіру арқылы «піштіруге» бұйрық берді деген қауесет тарап кеткен болатын. Артынан бұл хабардың шындыққа жанаспайтыны белгілі болды. Әйелдерге деген қатынас бұндай жан түршігерлік деңгейге жетпесе де, ИМ-дегі нәзік жандылардың жағдайы ауыр болды. ИМ-нің астанасы саналатын Раққа қаласында әйел адамдар көшеге қамқоршысыз шыға алмайтын және сыртқа шыққанда денесін толығымен жабуға міндетті болды, әйтпесе қамауға алынып, соққыға жығылуы мүмкін еді. Әйелдерге бақылау жүргізу үшін ИМ құрамына тек әйелдер кіретін «Әл-Ханса» бригадасын құрды.
Балалардың жағдайы
ИМ-ге ерікті түрде қосылған немесе ұрланған ер балалар әр түрлі әскери және діни лагерьлерге орналастырылды. Сол жақта олар шариғатты оқып, қару-жарақ қолдануды үйренді. Сириялық дереккөздерге сенсек, содырлар қуыршақтарды қолданып балаларға адамның басын қалай кесуді үйреткен екен. Басқа дерекке сәйкес, ИМ балаларды тірі қорған ретінде қолданып, олардың қанын жарақаттанған сарбаздарға құйдырған. БҰҰ сарапшыларының пайымдауынша, Мосул қаласында 12—13 жасар балалар ИМ ұйымдастырған әскери дайындықтан өткен, бірақ ИМ-нің ресми өкілі ер балалар әскери жиындарға 16 жастан бастап қатыса алатынын жариялады.
Гомосексуалдардың жағдайы
Сириядағы азаматтық соғыстың алдында гомосексуалдылығы анықталған ер адамдар жазадан пара беріп құтыла алатын еді, ал ИМ содырларының қолдарына түскен гомосексуалдарды тек өлім жазасы ғана күтіп тұратын. Дәстүрлі емес жыныстық қатынасқа үйір ер адамдар көпшіліктің көзінше биіктіктен құлату, тас лақтыру және бас шабу арқылы жазаланды.
Шииттер
ИМ мұсылман-шииттерді «кәпірлер» және «опасыздар» деп санады, сондықтан олардың көзін жоюға тырысып бақты. Әл-Қағида мен басқа да топтар шииттерді оңды-солды өлтіре беруге болмайтынын айтқанымен, ИМ олардың сөзіне құлақ аспады. ИМ АҚШ және Еуропа сияқты «алыс» жаулардан гөрі бар күшін шииттерге қарсы жұмсауды жөн көрді. Израиль Газа секторындағы мұсылмандарды бомбалағаннан кейін кейбір содырлар «Ислам мемлекетін» палестиналықтарға ешқандай көмек көрсетпегені үшін айыптағанда, ұйым өкілдері шииттерге қарсы күрес барлығынан да маңызды екенін алға тартты. ИМ-нің пайымдауынша, АҚШ пен зайырлы араб мемлекеттерінің билік басындағылары шииттермен келісіп, Таяу Шығыстағы сүннилердің ықпалын азайтуға тырысып бағып жүр, Иракты шииттердің мемлекетіне айналдырғысы келеді екен.
Езидтер
Езидтер (йезидтер) деп Ирактың солтүстігі мен Кавказ мемлекеттерінде тұратын діни ағымның өкілдерін атайды. Мұсылмандар мен басқа да дін өкілдері езидтерді Шайтанға табынушылар деп санайды. ИМ-нің содырлары езидтердің елді мекендеріне шабуыл жасағаннан кейін 130 мыңға жуық езид елдің солтүстігіндегі күрдтердің қол астына қашып кетті, 40 мыңға жуық босқын езид Синжар тауындағы үңгірлерге тығылуға мәжбүр болды. Езид әйелдері ИМ-дегі адам саудасы мен зорлаудың негізгі құрбандарына айналды. Езидтердің ресми мәліметіне сәйкес, 2014 жылдың тамыз айнынан бастап ИМ бұл халықтың 5838 өкілін тұтқынға түсірген екен (3192 әйел және 2646 ер адам). Олардың 2258 сол жылдың қазан айында дейін тұтқыннан босап шыққан (311 ер, 847 әйел, 533 қыз және 567 ер бала).
Христиандар
Шариғатқа сәйкес, өзге дін өкілдеріне қарағанда христиандар мен яһудилердің мәртебесі бөлек, себебі олар Ислам секілді монотеистік діндердің қатарына жатады. ИМ-нің содырлары талай рет христиан дінін ұстанатын адамдарға шабуыл жасап, христиан тұтқындардың басын шапқанына қарамастан, бұл дін өкілдері әрдайым жау ретінде қарастырылмайтын еді. ИМ «Ирак Ислам мемлекеті» деп аталып жүрген кезде жергілікті христиандар бұл ұйымның қамқорлығына алынған болатын. 2014 жылы ИМ астанасы Раққа қаласының христиандары да осындай қамқорлыққа алынғаны белгілі болды. ИМ-нің заңдары бойынша, христиандар Ислам қабылдап, мұсылман бола алады немесе арнайы салық төлеп, өз дінінде қала алады. Осының біреуін таңдамаған христиандарға ИМ соғыс жариялайтын.
Көне жәдігерлерді жою және сату
нобай|Бел ғибадатханасы, [[Пальмира. 2015 жылы ИМ оны жойды.]] «Ислам мемлекеті» жоюға ұмтылатын нәрселердің ішінде ежелгі заманның жәдігерлері де бар. ИМ Мосул мұражайында зілбалғаларды, Пальмирада жарылғыш заттарды және Нимрудта шойбалға, бульдозерлер мен жоғарыда аталған нәрселерді қолданып көне жәдігерлердің көзін құртқаны белгілі. Меккені басып алғанда барлық пұттарды бұзған Мұхаммед пайғамбардың жолын қуған ИМ содырлары бағзы замандардан қалған пұттарды жоюды мақсат етті. ИМ өкілдері бұл жәдігелердің құны тіпті миллиардтаған долларға тең болса да алған беттерінен қайтпайтынын жеткізді.
Әбу Сайяф есімді ИМ-нің өкілі құнды жәдігерлер болуы мүмкін аймақтарды анықтап, сосын жергілікті тұрғындарға қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат беріп отырған. Табылған құнды заттарды Әбу Сайяф сатып, қаржының бір бөлігін салық ретінде алып, қалғанын жұмысшыларға үлестіріп тұрған. ИМ-нің содырлары үшін пұттар мен ежелгі мүсіндерді сатуға қатаң тыйым салынған болатын. Әбу Сайяф Сирияда болған алты ай ішінде ИМ қазынасына салық ретінде 265 мың АҚШ долларын түсірген.
Кейбір БАҚ өкілдері ИМ құнды жәдігерлерді сату арқылы миллиондаған доллар тауып жүргенін жариялаған болатын, бірақ бұл шындыққа онша жанаспайды. Көне бұйымдарды сату арқылы ИМ өзінің басқа табыс көздеріне қарағанда әлдеқайда аз пайда табады. Зерттеушілердің деректеріне сәйкес, көне жәдігерлерді тонау әрекеттері ең аз орын алатын, бірақ асқан ашкөздікпен және мұқияттылықпен жүргізілетін аймақтар — ИМ мен Сирия билігі басқаратын жерлер. Күрдтер мен басқа көтерелісшілер бақылайтын аймақтарда олардың саны әлдеқайда көп.
Ислам мемлекетіне тыйым салған елдер
АҚШ, Аустралия, БАӘ, Индонезия, Иордания, Қырғызстан, Малайзия, Мысыр, Пәкістан, Ресей, Сауд Арабиясы, Сирия, Түркия, Үндістан, Ұлыбритания сияқты елдер «Ислам мемлекетін» лаңкестік ұйым ретінде мойындаған. 2015 жылдың 15 қазанында Есіл аудандық соты «Ислам мемлекетін» лаңкестік ұйым деп танып, оның қызметіне Қазақстан аумағында тыйым салу туралы шешім қабылдады.
2015 жылдың 20 қарашасында БҰҰ-ның Қауіпсіздік кеңесі «Ислам мемлекеті» халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке бұрын соңды болмаған қауіп төндіргенін мәлімдеп, мүше мемлекеттерді ИМ Ирак пен Сирияда ұйымдастырып жүрген лаңкестік актілерін тоқтатуға бар күштерін жұмсауға үндеді. 17 желтоқсан күні БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі № 2253 резолюцияны бірауыздан мақұлдады. Оған сәйкес Ислам мемлекетін қолдаған жеке және заңды тұлғалар санкция тізіміне енгізілетін болды.
Яра-Яха (Сале-Паюта-Яха тармағы)
Яра-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сале-Паюта-Яха өзенінің оң жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Анастасия Чернобровина
Анастасия Андреевна Чернобровина (10 сәуір 1977, Ижевск, Удмуртская АССР, РКФСР, СССР) — ресейлік тележүргізуші, журналист.
Өмірбаяны
Мектеп бітіргеннен кейін Ижевский колледжіне психологиялық факультетке түсті.Жарты жылдан кейін аймақтық телебағдарламаларда жаңалықтар қызметінде 3 жыл жұмыс жасады.Осы уақытта авторлық ресейлік шоу-бизнес және кино жұлдыздарымен бағдарламасын жүргізді. 1996 жылы Мәскеу Мемллекеттік мәдениет және өнер институтына түсті.Кейін «Россия» арнасынлдағы ақпараттық-сауық «Вести в 11» бағдарламасында жұмыс жасады, ресейлік қалалардан арнайы репортаждарды «Вести ПРО» бағдарламасына әзірледі. 1998 жылдан 2001 жылға дейін ТВ-6 арансында «День за днём» бағдарламасын жүргізді.Бәр жыл ұлттық «Девушка-2000» бағдарламасын жүргізді. 2001 жыл мен 2002 жыл ааралығында Анатолий Кузиевпен ТВЦ арансында «Большое плавание» бағдарламасын жүргізілді. 2002 жылдан «Утро России» бағдарламасының жүргізушісі 2009 жылдан «Моя Планета» арнасындағы "Одна на планете" бағдарламасының авторы және жүргізушісі. 2010 жылы «Тикси — территория вечной мерзлоты» документальдә фильмі үшін мадақталды. 2011 жылы «За заслуги перед Отечеством»2 дәрежелі медальімен марапатталды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Орыс географилық қоғамының президентінің медиажобалар бойынша көмекшісі.
Санат:1977 жылы туғандар Санат:Ресей журналистері Санат:10 сәуірде туғандар
Торғай (футбол клубы)
Қазақстан чемпионатында
2003 жылы бірінші лигада 22 кездесуде 21 ұпай жинап (+6 =3 -14) 12 кмоанданың ішінде 9-шы орын алды. 2004 жылы да тоғызыншы орынға табан тіреді, бұл жолы 24 кездесуде 24 ұпай жинады.
Қазақстан кубогында
2004 жылы 1/32 финалда "Есіл-Богатырь-2" (Петропавловск) клубынан 0:2 есебімен ұтылып қалды.
Статистикасы
Барлығы 49 кездесу өткізіп, 13-інде жеңіске жетті де, 9 матчта тең түсті.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футбол клубтары Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары Санат:2002 жылы құрылған футбол клубтары Санат:2004 жылы жабылған футбол клубтары
Марксизм
thumb|right|Марксизмнің негіздеушісі — Карл Маркс Марксизм — 19 ғасырдың 40-жылдары Карл Маркс пен Фридрих Энгельс негізін қалаған философиялық, экономикалық және әлеуметтік-саяси көзқарастар жүйесі. Марксизмнің теориялық қайнар көзі — классикалық неміс философиясы (Г. Гегель, Л. Фейербах), классикалық ағылшын саяси экономиясы (А. Смит және Д. Рикардо) және француз утопиялық социализм ілімі (Ш. Фурье, Р.Оуэн және Сен-Симон). Марксизмнің мақсаты, қоғамның негізгі қозғаушы күші ретінде жұмысшы табының маңызын теориялық негіздеу болды.
Философия саласында марксизм табиғат, қоғам мен ойлау дамуының жалпы заңдарын (қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күресі заңы, терістеуді терістеу заңы, т.б.), Гегельдің идеалистік философиясы ережелерін тұжырымдап, қоғамды, ең алдымен, экономиканы талдау кезінде қолданды. Марксизмнің түйінді идеялық қағидалары — қосымша құн және өндірісті қоғамдастыру түсініктеріне негізделген капитализмнің экономикалық жүйесін талдау, тарихи материализмнің философиялық жүйесі, соның ішінде пролетариаттың тарихи рөлі туралы қорытындылары 19 ғасырдың 2-жартысында жұмысшы қозғалысының негізгі идеологиясына айналды. Марксизм дүниені кең ауқымда қайта құрудың белгілі бір үлгісін қалыптастыруға бағытталды, жаппай әлеуметтік, рухани көзқарастар төңкерісі идеясын жариялады. Классикалық марксизм ымырасыздығымен, іске асатын жобасының зардаптары туралы мәселені шешудегі қаталдығымен ерекшеленді. Марксизм социалистік төңкеріс нәтижесінде пролетариат диктатурасын, екі кезеңнен (социализм мен коммунизм) тұратын коммунистік қоғам орнатуды мақсат етті. Марксизмдегі аш-қан қоғамдық-экономикалық формация теориясы бойынша жаңа өндіргіш күштер мен күні өткен өндірістік қатынастардың арасында жанжал шығып, әлеуметтік төңкеріске әкеледі. Нәтижесінде бір формация екіншімен ауысады.
Марксизм ілімі бойынша тарих барлығы бес формациядан:
Соңғысы адамзат дамуының ең биік сатысы деп саналды. Дегенмен, марксизм қоғам өміріндегі әлеуметтік және саяси үдерістерге үстірт қарады, түпкі мақсатқа жетуде қантөгіске толы тап күресіне басымдық берді, оның қоғам дамуының ағымына қарай икемділігі шамалы болды. 19 ғасырдың аяғынан бастап марксизм социал-демокриялық қозғалыстың негізгі идеологиясына айналды.
Бірақ 20 ғасырдың бас кезінде бұл қозғалыс екіге бөлінді:
Реформашылдар бірте-бірте марксизмнің негізгі теорияларынан бас тартып, қазіргі Батыс Еуропа елдеріндегі социал-демокриялық идеологияны қалыптастырды. Ал Ленин бастаған солшыл күштер Ресейдегі Қазан төңкерісінен кейін коммунистік тоталитарлық жүйенің негізін қалады. 1990 жылға дейінгі кезеңде марксизм социалистік елдердегі мемлекеттік идеологияға айналды. Социалистік жүйе құлағаннан кейін, марксизмді зерттеп, баға беретін жаңа кезең басталды.
Рудалы желі
Рудалы желі – түгелімен немесе көпшілік бөлігі рудалы минералдардан тұратын желі.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Қол жеткізілген мәртебе
Қол жеткізілген мәртебе - қандай да бір әлеуметтік жағдайға, жеке күштердің немесе ашық бәсекелестіктің арқасында ие болу. Туа біткен статуска қарама-қарсы.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Микроглоссия
Микроглоссия (Micro және glossa - тіл) — шағын тіл. Тіл көлемінің кішіріп өзгеруі. Әдетте іштен туа пайда болады. Жарақат, қабыну, тыртық тәрізді өзгерістер де осы аурудың пайда болуына ықпал жасайды.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Мармелейру (Сертан)
Мармелейру (Сертан) (Marmeleiro) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Сертан (Каштелу-Бранку) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 304 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29,70 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Антоний Падуанский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Лучо Гонсалес
Клубтық
1998 жылы "Уракан" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2002 жылы "Ривер Плейтке" ауысты да, екі рет Аргентина чемпионы атанды.
2005 жылы "Портуға" ауысты. "Порту" сапында да Лучоның карьерасы табысты болды, бірнеше рет Португалия чемпионы атанды.
2009-12 жылдары "Олимпикте" (Марсель) ойнап, бұл клубта да чемпион атанд, бірақ 2012 жылы қаңтарда "Портуға" қайта оралды.
2014-15 жылдары Катардың "Әл-Раян" клубында доп тепті. 2015 жылы "Ривер Плейтке" қайта оралды.
2016 жылы 35 жасар футболшы Бразилияның "Атлетико Паранаенсе" клубына ауысты.
Ұлттық құрама
2004 жылғы Афина Олимпиадасына қатысып, чемпион атанды. Олимпиадада Лучо бір кездесуде алаңға шықты.
2006 жылғы әлем чемпионатына қатысты. 2004 және 2007 жылғы Америка кубогының финалисі атанды.
Жетістіктері
Ривер Плейт
Порту
Жартылай дуплексті байланыс
Жартылай дуплексті байланыс — екі жақты гелеграфты немесе радио байланысы. Әр станцияда хабар беруден қабылдауға дейінгі немесе оған кері процесс автоматты түрде жүргізіледі; мүнда қабылдағыш станция (корреспондент) хабар жіберуші станцияның жүмысын тоқтатып, хабарды бастай алады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Дэкстер (Айова)
Дэкстер (Dexter) — Айова штатының Даллас округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.1 км². FIPS коды — 19-21225.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 689 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Даллас округы (Айова)
Ақтөбе (тау, Ұлан ауданы)
Ақтөбе – Өскемен қаласының солтүстік-батысындағы тау.
Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Ертіс өзенінің аңғарында орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 476 м. Таудың беткейлері жонды қырқалармен, сай-жыралармен тілімденген.
Өсімдігі
Баурайындағы қара топырағында бұталы ағаштар, боз, селеу, көкшұнақ, бетеге өседі.
Дереккөздер
Санат:Ұлан ауданы таулары
Желі болмысы
Желі болмысы – желіні құрайтын рудалы және бейрудалы минералдар жиынтығы.
Дереккөздер
Санат: Геология Санат: Геофизика Санат: География
Жетістік
Жетістік - әлеуметтік жағдайларды немесе статусты өз күштеріне сүйеніп, басқалармен ашық жарыста алу, мысалы, зерттеулерде немесе нарықтағы бәсекеде жеңу. Бұл мағынада термин алғышартпен жазылған статуска қарама-қарсы.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Бон-Жардин (Мараньян)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38349 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6590,475 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,8 адам/км².
Санат:Мараньян елді мекендері
Марат Жалғасұлы Есмұратов
Марат Жалғасұлы Есмұратов (9 қараша 1961) — КСРО және қазақ футболшысы, жартылай қорғаушы. Қызылорда футболының түлегі. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.
Карьерасы
КСРО футболының түлегі саналады. Карьерасында "Мелиоратор" (Қызылорда), "Қайрат", "Ақтөбе", "Ордабасы-СКИФ" клубтарында доп тепті. 2001 жылы "Қайсарда" ойнап жүріп карьерасын аяқтады.
Кейін бапкерлікпен айналысты.
Сілтемелер
Санат:9 қарашада туғандар Санат:КСРО футболшылары Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары
Илларион Павлович Янкин
Янкин Илларион Павлович - Социалистік Еңбек Ері (1957), алғашқы тыңгерлердің бірі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1942). 1910 жылы Ресейде, Самара облысы, Сухоречка деревнясында туған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Ескі (Тетвелька тармағы)
Ескі — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Самара облысы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тетвелька өзенінің оң жағалауынан 5,7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шешма өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Татарстан өзендері Санат:Самара облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері
Флоридия
Флоридия (Floridia) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Сиракуза провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 21 406 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 800 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26,22 км² шамасында. Пошта индексі — 96014.
Елді мекеннің қамқоршысы — Maria SS. Immacolata. Жыл сайынғы мерекесі — 8 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Текуше-Яха
Текуше-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ПУР/388/359/5/16/20 орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері