cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өмірбаян
М. Әуезов «Абай жолы». Өмірбаянның мұндай түрі көркем шығарманың әр түрлі жанрлары ыңғайында очерктен бастап роман-эпопеяға дейін жазыла береді.
Күнделікті өмірде ең жиі қолданылатын құжаттың біріншісі - өмірбаян. Өмірбаян әркімнің өз қолымен, таза, жүйелі түрде, сиямен жазылады. Арнайы қағазға жазылуы да мүмкін.
Санат:Іс қағаздар
Веденов ауылдық округі
Веденов ауылдық округі — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Кастеллино-дель-Биферно
Кастеллино-дель-Биферно (Castellino del Biferno) — Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан.
Веденов ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Веденовка, Жаңатуған, Қарабұлақ, Федосеевка ауылдары кіреді. Орталығы – Веденовка ауылы.
Кастеллино-дель-Биферно
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 673 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 45 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 86020.
Веденов ауылдық округі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1360 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Бурабай ауданы ауылдық округтері
NGC 3281
NGC 3281 — Antlia шоқжұлдызында орналасқан Sab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 2 мамырда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3281 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 31090, ESO 375-55, MCG -6-23-50, AM 1029-343, IRAS10295-3435.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Antlia (шоқжұлдыз)
Көмір петрологиясы
thumb| alt=A.| [[Көмір.]]Көмір петрологиясы – көмірдің құрылысы мен түзілуі туралы ғылым. Ол көмірдің микроқұрауыштарын, ингредиенттерін, петрографиялық типтерін, құрамын, химиялық және физикалық қасиеттерін, түзілуін, бітімдік және құрылымдық ерекшеліктерін зерттейді. Көмір петрологиясы көмірдің микроқұрауыштары мен петрографиялық типтерін жіктеу принциптеріне қатысты жалпы мәселелерді, оның көмірлену және метаморфтану процестері кезіндегі өзгеруін, т.б. қарастырады. Қазба көмірдің қалыптасуы екі сатыда жүреді:
Көмір петрологиясы заттық құрамы негізінде көмірдің микроқұрауыштарын ажыратады, оған оптикалық және химиялық сипаттама береді. Көмір бастапқы материалы бойынша генетикалық топтарға жіктеледі, ал микроқұрауыштары мен ингредиенттері бойынша – петрографиялық типтерге, тип тармақтарына, түрге және түр өзгешеліктеріне бөлінеді. Көмірдің петрографиялық сипаттамасы оның физиялық, химиялық қасиеттерімен және технологиялық ерекшеліктерімен байланыстырылады.
Көмір қабаттарындағы петрографиялық типтердің орналасуы, көмір түзілген ортаның жағдайы (климат, өсімдік, тектоникалық және гидрогеологиялық режим, ортаның сипаты және өсімдік материалының көмірге айналу процесі), қалпына келтірілген шымтезек жиналу фацияларын анықтаумен бірге қарастырылады. Көмір қабаттарын фациялық талдау бірқатар палеогеографиялық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Көмір петрологиясы көмірлену және метаморфтану процестерін көз мөлшерімен, микроскоптық әдістермен және ультракүлгін сәулесімен; майдағы иммерсиялық әдіспен зерттейді. Сондай-ақ сандық есептеу әдістері: петрографиялық құрауыштардың кесектілігі және орташа қабаттық сынамадағы мөлшерін есептеу, шағылыстыру қабілетінің сандық көрсеткіштері мен көмірдің сыну көрсеткіштерін анықтау, микроқаттылық (кг/мм2), т.б. қолданылады. Кейде көмірдің төзімді микроқұрауыштарын анықтайтын мацерация (лат. maceratіo – жұмсарту) әдісі қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым
Кузина (Мендель тармағы)
Кузина — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мендель өзенінің сол жағалауынан 285 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Павел Мариковский
right|thumb Павел Мариковский(1912-2008) - 9 шілдеде Ресейдегі Хабаровск өлкесінің Вяземская стапсасында туған.
Қиыр Шығыс медициналық институтына бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. КСРО Ғылым академиясының Қиыр Шығыс филиалында энтомолог боп істеген. 1946 жылдан бері Қазақ КСР ғылым академиясының Зоология институтында лаборатория меңгерушісі болған. Профессор, биология ғылымдарының докторы. Көптеген ғылыми еңбектің, екі монографияның авторы.
Ғылыми жұмыспен бірге, жазушылықпен айналысады. Ондаған еңбегі шыққан. Бірқатар кітабы Бүкілодақтық конкурста арнаулы жүлдеге ие болған.
TGV La Poste
thumb|right|200px|TGV Postal TGV La Poste (TGV-Postal, TGV postal және TGVP) — франциялық үлгідегі жоғары жылдамдықтағы хат-жүк таситын электропоезд. Бұл поездар сары түске боялған және түнгі уақытта да жұмыс істейді, Париж, Макон, Кавайон арасында жүк тасиды. La Poste аталатын франциялық хат таситын фирмаға тиесілі. 2015 жылдың жазынан бастап, қолданыстан шықты. Жылдамдығы - 270 км/сағ, 14 вагоны бар поезд.
Павел Мариковский
Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамоталарымен марапатталған.
TGV La Poste
Тарихы
Бұл үлгідегі электропоезде TGV PSE базасында жасалған. Бұл поезді жасауға 1981 жылы тапсырыс берген, алайда тек 1984 жылы олар құрастырылған.
Әдебиеттер
Санат:TGV Санат:Alstom электропоездары
Павел Мариковский
Дереккөздер
Санат:КСРО зоологтары Санат:Қазақстан зоологтары Санат:Ресей зоологтары Санат:1912 жылы туғандар Санат:2008 жылы қайтыс болғандар
Оймауыт (Ақтөбе облысы)
Оймауыт — Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл, Жаңажол ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан ортығы – Қарауылкелді ауылынан оңтүстікке қарай 210 км жерде, Шерғала қырқасының оңтүстік-батысында қуаң далада орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1102 адам (576 ер адам және 526 әйел адам) болса, 2009 жылы 723 адамды (387 ер адам және 336 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1963 жылы осы өңірде қой шаруашылығын дамытуға байланысты қаланған. 1963 –1996 жылдары өзімен аттас кеңшардың орталығы болған. Оның негізінде Оймауытта және округке қарасты Бесбай, Дияр, Миялы, Шөптікөл ауылдарында ЖШС пен бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Дереккөздер
Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Қазақстан жылнамасы
Ұлы Қазақ елінің тарихы.
Б. д. д. бірінші мыңжылдық пен біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырлар
Біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдық пен біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырларға дейін:Сақтар немесе басқаша айтқанда Азия скифтері территориясы Қазақстан, Орта Азия болып саналалы.Осы өңірлерде мекендеген тайпалар одағы келесідей болған: ''Тиграхауда, [[хаомаварга жекелеген тайпаларына :масагеттер, исседондар, аримаспылар және тағы басқалары кіргені жайлы түрлі мәлеметтер табылған.Бұл кезеңде әскери- демократиялық билік болған және ең жоғарғы орында «патша» болып саналған.
Біздің дәуірімізге дейінгі алтыншы ғасырда: сақтар парсылармен соғысады.
Біздің дәуірімізге дейінгі төртінші ғасырда: Александр Македонскийдің әскерлерімен болған шайқастар қатары өтті. Жартылай көшпелі және көшпелі мал шаруашылықтарынын бірігуі болды.
Біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырлар – біздің дәуіріміздің бесінші ғасыры: Жетісу алқабынан Іле өзеніне дейін және Ыстықкөлден Балқаш көліне дейін Үйсіндердің мекен етуі. Олардың бишілері –Гуньмо болған,  «Ұлы бек» деген мағынада айтылған еді, ал, орталығы Чигучен қаласы болған.
Б.д. д. 3-2 ғасырлар - б.д.д. 1 ғасыр
Біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырлардан басап: Оңтүстік Қазақстанда орналасқан Сырдария өзенінің аумағында Қаңлылар мекен еткен. Отырықшыланған жер өңдеушілері мен көшпелі мал ұстайшылардың тайпалары болған. Саз балшықтан жасалған үйлердің, қабырғалы бекіністердің және жалпы осының арқасында сол кезеңдегі қала мәдениетінін дамуы байқалды.
Біздің дәуірімізге дейінгі бірінші ғасырда: қаңлылар Тан империясына қарсы соғысушы ғұндарға әскери көмек берді.
Біздің дәуірімізге дейінгі үшінші ғасырда: ғұндар мемлекетінін шекарсы кеңейеді.Ол-Забайкальеден Тибетке  дейін, Хуанхе өзеінен Шығыс Түркістанға дейін созылды.
Біздің дәуірімізге дейінгі 2-1 ғасырларда: Ғұндар мемлекеті Қазақстан жерін мекен етеді.
Біздің дәуірімізге дейінгі бірінші ғасырда: ғұндар Оңтүстік және Солтүстік болып екіге бөлінеді.
Б. д. д. 170 жылдар - 5 - 6 ғасырлар
Біздің дәуірімізге дейінгі 170 жылдар: ғұндар үйсіндерге жорық жасайды.
5-6 ғасырларда: Жоңғия мен Жетісуға Ұйғыр қағанатының – Орталық Азия тайпаларының өте ертетегі одағы өкілдерінің қоныс аударуы. Батыс Түркілер мен қытайлық Тан империясының күресі болуы.
7 ғасырдың ортасы: Ұйғыр империясының күшеюі және қарлұқтармен болған күрес нәтижесінде жеңіске жетулері. Шығыс Түркістанның түрік тайпалары ұйғыр қағанатының бақылауына алынды.
552-603 жылдар
552-603 жылдары: Түрік қағанатының өмір сүрген кезеңі.
582- 593 жылдары: Естемі қаған өмірден өткен соң, Түрік қағанатында билік үшін қырқыс-төбелес басталады. Қағанат әлсірей бастайды, себебі қағанат ішінде әлеуметтік қайшылықтар және алауыздық жаман әсер етеді. Сол уақытта, Түрік қағанат шекарасына шығыстан Қытадың Сүй әйлетінің (581-618) шабуылы күшее түседі. Міне, бұл іс- әрекеттердің барлығы Түрік қағанатының екіге бөлінуіне алып келеді.
594 жыл: хан ордасына төтенше елші ретінде қытайлық Чжан-Сунь Шэнның келеді. Оның негізгі мақсаты түркіт қағанатын бөліп-жару болатын, бұл жолы да ол өзіне қажетті бекті таба қояды. Ол тәж-тақтың мұрагері, ханның немере інісі Жангар – Жәңгір (қытайша айтқанда Жаньгань) еді.
597 жыл: Түркіт қағанатының ішінен қытайшылдар партиясы құрылды.
600 жылы: опасыз Жәңгірдің жақтастарының арасына қытайлық Чжан-Сунь Шэн тыңшылар таңдап алады. Хан ордасына жасырын жіберілген жансыздар тасалап жүріп, түркіт әскері арасына үрей таратады. Ханның өзі шебер әңгімешінің әсерімен ой-қиялды қозып, қорқынышты түстерді көреді. Ырымшыл көшпелілер осындай әңгімелерді көп естіген соң, жүйкелері тозып, қосырей халге түседі. Ақырында, шығыс түркіттер армиясының қолбасшысы Дуланхан өз шатырында өлтіріледі. Кейін, моральдік, әрі психикалық тұрғыда азып- тозған әскерлер, анық жеңгелі тұрған жерінде шабуылды тоқтатуға бел буады. Дәл сол кезекте, Қара-Сор Түрік өзін ханмын деп жария етеді. Оның басты жауы – опасыз Жәңгір тақтың заңды мұрагері болып шығады, ал далаға мырза қолмен себіліп жатқан қытай алтыны соның сөзін сөйлейді... Түркіттер рубасарлары Жәңгір жағына біртіндеп өте бастайды.
6 ғасыр
601 жыл: Қара –Сор Түрік Қытай жеріне басып кіріп, генерал Хань Хунның армиясын толығымен талқандай түсіреді.
603 жыл:Түрік қағанатының екі дербес қағанатқа бөлінумен аяқталады. Олар: Шығыс және Батыс қағанат болып қалады.
604 жылдың соңы: Қытай қолжаулығы, опасыз Жәңгір Шыңыс қағанаттың танымал ханына айналды да, сол кезден бастап, Батыс қағанаттан біржолата бөлініп кетеді. Жәңгір далаға қара көрсетуге қорқатын, ондаған бодандарының оған қытайдың қолжаулығы, опасыз сатқын ретінде өш болып көрінді.
Алтыншы ғасыр: түріктер өздерін бір халық ретінде сезінетін. 80 жылдардағы жанжал кезінде ханзадалар өзара таласатын еді, ал олардың жасаулары оп- оңай жеңімпаз жағына шыға беріп отыра беретін. Қара - Сор Түрік қағанаттың екі жағын біріктіріп, оларды бүтін еткенде, бұл ешбір қарсылыққа ұшырамайды, бірақ ол жеңіліп қалысымен, шығыс түріктері жығылғанға – жұдырық деп оны дереу тастап кетеді. Онымен қоса, таза батыс түркіттерінен тұратын, оның нөкері де қаза табады; сөйтіп набыт болғандардың туысқандары мен опасыздары арасында қанды кек жатады. Сол заманның түсінігі бойынша, қайта қосылу мүмкіндігі болмас үшін, осының өзі де жеткілікті болған еді. Енді қағанаттар арасындағы жауығушылығы тек өрши түсуі керекті және әрбір жаңа өлім қатігез дұшпандықты күшейте түсер еді. Суй үкіметі өз позициясын нығайта түсіруі үшін, оған тек даладағы талас – тартыстың жеткіліксіз болатынын сезіп, сатып алу сый-сияпат және мол қолақасы жүйесін кең қолдана бастады... Түрік қағанатын бөлу ісі түркіт халқының ерік – жігері мен тілек- талабына қарсы, бөтен күштің, тіпті жаулық әрекеттің ықпалымен жүзеге асырылуына қарамастан, бір кездері біртұтас болған елдің екі жартысының жолдары мейілінше екі түрлі болып шығады. Кейінірек, мұсылмандар түркіттермен жолығыса жүріп, олардың өз айналасындағы халықтармен ортақ тіл табыса білетін ғажайып қасиетін атап көрсетеді.
6-7 ғасырлар
609 жыл: Қара Шұрын Түріктің немересі Шегуй қытай мемлекетіне елшіік жіберіп, некелесу одағын жасауға ұмтылады.
609 жылы: түркіт ханының қызының баласы, қасиетсіз Жәңгір қытай императоры үйінен кінәз қызына үйленіп өайтады. Араға аз уақыт сала барып, ханның бұл әйелі дүние салады да, хан қытай императорынаноның орнын басатын, алмастыра алатын ханшаны сұрайды. Жаңа ханшайым Ичжен көз ілеспес жылдамдықпен әкіленеді, өйткені, кейін анықталғанындай, ол әйел рөліне қоса құпия тыңшы рөлін де атқарады екен. Сыртқы әсері: Көк түркілер үшін асыл мұра болған бұл ұлттық құндылықтар сол дәуірде сырттан жүргізілген саясат салдарынан ұмыт бола бастаған еді. Қытай мәдениетінің әсеріне түкен Көк түркілер ұлттық санасын жоғалта бастады.
Тарихқа көз жүгіртсек қытай мемлекетіне өзара қыз алысып, қыз беріскен көк түркілерге келген қытай ханшалары өзімен бірге өзінің ұлттық мәдениетін, философиясын ұстанушы нөкерлерін ертіп келеді, Көк түркілер қоғамында ғұмыр кешкен. Осы бір сырт мемлекет тарапынан жасалған әрекет Көк түркілердің ел тізгінін қолына ұстаған билеушілер отбасында туған жас түркілердің ұлттықсанасының улануына алып келеді.Өйткені, сырттан келген мәдениет пен көк түркілердің төл мәдениеті өміре ағаш қадам басқан жас көк түркінің бойында теңесті! Жас ұрпақ өзінің төл мәдениетінде емес, өзге мәдениет араласқан мәдениетпен тәрбиеленді. Бұл саф алтынға басқа бір метал араластырғандағы оның сапасымен, құндылығының төмендегеніндей көрінетін жайттардың түрі болды. Анасының тәрбиесімен Қытай мәдениетін, әкесінің тәрбиесімен Ұлы Көк түркі тәрбиесін алған ұрпақтың ұлттық санасының төмендеуіне алып келді,бойдағы ұлтық рухтары әлсіз тартты. Өйткені, туған халқының мәдениеті мен сырттан келген мәдениетімен өскен адамға өз мәдениетін, болмаса басқа мәдениеттің қайсысын таңдаса да бәрібір, себебі ол үшін оның құндылығы бірдей болып табылады.Бұл таңдауда адам ең әуелі тек өзінің жеке сұранысын назарға ала бастауды дұрыс көреді. Бұл жайт ұлттың болашағы үшін аса маңызды ел жастарын  Отанын сүюге тәрбиелеуге үлкен кедергі тудырады. Осы орайда ұлттық құндылықтарды насихаттаудың аса үлкен рөлі көрінеді. Ал бұл дегеніміз, жастарға ұлттық тәрбие беру деген сөз...
Осылайша қос мәдениет негізінде тәрбиеленген Көк түркінің кейінгі билеушілері ел тізгінін қолдарына ұстай алмады.
Жетінші ғасырда :Шығыс Түрік қағанаты мемлекеті мейілінше күшейіп,аумағы Үндістанмен шекаралас жерге дейін жетті.
Жетінші ғасырдың екінші жартысында: Шығыс Түрік қағанатының Тан империясының әскерлерімен соғысу.
704 жылы: билік басына келген Түркештер тайпасының көсем Үш Елік қаған бастаган мемлекеттің Тәуелсздігін қорғауы.
8-9 ғасыр
Сегізінші ғасыр – тоғызыншы ғасырдың ортасы: Орталық Азиядағы тайпаларының өте ертедегі одағы жасалып, Ұйғыр қағанатының құрылу уықыты. Орналасу мекені Жоңғария мен Жетісу, Түркістан аймағы болған.
812-817 жылдар: Отырар қаласын тегістей арабтар жаулап алады.
9 ғасырдың ортасы: саманидтердің Испиджаб, Тараз қалаларын жаулап алған кезеңі, бірақ бәрібір олар өз биліктерін өз қолдарына қалдыры алды. Сол уақыттан бастап, Оңтүстін Қазақстан қалаларының өркендеп өсу кезеңі басталады.
Тоғызыншы ғасыр – тоғызыншы ғасырдың ортасы:Оғыздар мемлекетінің құрылып, олардың Батыс Қазақстан, Сырдарияның төменгі жағын қоныс етуі. Қарлұқтардың оғыздарды Жетсудан, Сырдария аумағына қуып тастауына байланысты пайда болған еді. Билеушісі – Жабғу. Ал, астанасы Жанкент, басқаша айтқанда Янгикент қаласы болды.
Сегізінші ғасырдың басынан 766 жылға дейін: бұл уақыт-Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан аумағында орналасқан Түркеш қағанатының өмір сүрген кезеңі. Түрік қағанатының мемлекеттік- әкімшілік, әскери және мәдени дәстүрлері мен салт – дәстүрлері жалғастырылды. Билік басында Түркеш қаған тағайындалды. Түркештер Шу мен Іле өзендерінің аумақтарында көшіп - қонып жүрді. Уақыт өте, мемлекеттің арасында өзара қақтығыстар да пайда болып отырды.
Сегізінші ғасырдың басынан 766 жылға дейін: Түркеш қағанатының қытай және араб әскерлерімен күрес-шайқастары жүреді.
766-940 жылдары: Қарлұқ мемлекеті, Жетісу, Оңтүстік Қазақстан аумағында Түркеш мемлекеті құлаған соң, сегізінші ғасырда Алтайдан келген қарлұқтар үйсін ұрпақтарына билікті тартып алды. Сегізнші асырдың ортасы: Ұйғыр қағанаты мен Шығыс Түркістан үшін күрес басталып, оның соны қарлұқтардың жеңілісімен аяқталады.
780 жылдар: ұйғырлар қарлұқтардан мен тибеттіктерден жеңіліс тапқан кезеңі.
840 жылдары: Ұйғыр қағанатын Енисей қырғыздары толығымен талқындаған кезең.
9-10 ғасыр
942 жылдан бастап – он екінші ғасырдвң ортасына дейін: Қарахандықтар мемлекетнің өмір сүру кезеңі болды. Мекен еткен аумағы – Оңтүстік азақстан облыстары мен Жетісу өңірлері еді.
942 жыл: қарахандықтар мемлекеті билігі бұрынғы қарлұқ мемлекетінің жерінде тарала бастайды. Араб жазуының көнетүркілік руникалық алфавитті ығыстырып шығаруының басталуы. Мемлекеттің жеке иеліктеріне бөлініп кетуі.
870-950 жылдары: Философ, энциклопедист ғалым Әл – Фарабидің ғұмыр кешкен уақыты.
Оныншы ғасырдың соңы: Қарахандықтардың Сырдария мен Амудария аралығында орналасқан Мауереннахрды жаулап алу уақыты.
9-11 ғасыр
Тоғызыншы ғасырда: Қарлұқ мемлекетінің билігінің чигилдер – шығыс және ягмалар – батыс тарабы болып бөлістерге түседі.
Тоғызыншы ғасырдың ортасы – он бірінші ғасырдың басы: Қимақтар мемлекеті Ертіс өзенінен Жайық өзенеіне дейін және Солтүстік және Шығыс Қазақстан аумағында құрылды. Батыс Түрік қағанаты ыдырағаннан кейін қимақтар ерекшеленіп, тайпалардан қимақ одағының орталығы пайда болды.
Тоғызыншы ғасырдан бастап: қимақтардың мемлекеттік құрылымдары ұйымдасып, жоғарғы билеушісі Хақан аталды. Жазғы орталықтары – Намани қаласы болды.
Тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында Қимақтар Сырдария алабы мен Арал маңайын жаулап алу үшін оғыздарға көмек көрсетіп, Ұйғыр, Енисей қырғыздары мемлекеттерінен әскери күшті пайдаланып, жер тартып алды. Он бірінші ғасырдың басынан бастап қимақтар Қыпшақ мемлекетіне тәуелді болып қалды.
10-11 ғасыр
Оныншы ғасыр: оғыздардың селжұқ – түріктермен күресі жүргізілді.
Оныншы ғасыр: Қарлұқтардың саманидтермен күреседі және ол күрестен олар жеңіс табады. Өзара қырқыстардың орын алуы есебнен, осы уақытта қарлұқтар билігінің әлсіреу кезеңі басталады.
940 жылдары: қарахандықтар династиясы Баласұғын қаласын жаулап алады, Қарлұқ бірлестігіне жататын түрік тілді династиясы – қарахандықтардың билігі құрылады.
Тоғызыншы ғасырдың соңы: Оғыздар хазарлармен бірлесе отырып, печенегтерге соққы берді де, Жайық пен Еділ өзендернің аралығын мекен етті. Қарлұқтар мен қимақтармен және тағы басқа тығыз қарым – қатынас орнатты.
Он бірінші ғасырдың ортасында: Оғыз мемлекеті қыпшақ тайпаларымен шайқасып, кейін олар очы соққы нәтижесінен құлады.
11 ғасыр
Он бірінші ғасыр: «Бақыт кітабының» авторы Жүсіп Баласағұни және «Түркі сөздернің жинағы» кітабының авторы Махмұд Қашғари өмір сүрген кезеңі. Бұл кезеңде Қожа Ахмет Яссауи өмір сүрді.
Он бірінші ғасырдың басы: Қарахандықтар мемлекетінің батыс және шығыс бөлып екіге бөлінуі.
Он бірінші ғасырдың басы: Қарақытай (қидандардың) – Солтүстік қытайдағы тунгус – маньчжур тайпаларының шабуылмен басып кіруі. Қарахандықтардың осы уақытта саяси жағынан күрт төмендеу кезеңі болды.
Он бірінші ғасырдың басы: қазақ даласын мекендеген далалық тайпалардың ішінен қыпшақтар бөлініп шыға бастайды. Осыдан кейін, Орталың, Шығыс және Батыс Қазақстанда Қыпшақ мемлекеті орнау кезеңі басталады.
11-12 ғасыр
Он бірінші ғасырдың басы: Оғыз жерлерін, Сырдария алабы мен Арал маңайын қыпшақтар жаулап алады. Қазақстан даласында қыпшақтардың Дешті – Қыпшақ деп аталған билік орнатылуы. Еділ бойындағы халықтар мен орыс жеріне қыпшақтардың шабуыл жасауы.
Он бірінші ғасырдың ортасы: Оғыз мемлекеті қыпшақ тайпаларының соққысынан құлады.
Он бірінші – он екінші ғасырлар қарахандықтардың селжұқтармен күрес – шайқасы.
Он екінші ғасыр: қазақ даласын мекен еткен қыпшақтардың өз аумақтарын Дунай өзеніне дейін кеңейтулері, орыс жылнамаларында «половцы» атауымен белгілі болулары. Қыпшақтардың 5 тобы белгілі болды: Қазақстан қыпшақтары, оңтүстін орыс қыпшақтары, Еділ бойы қыпшақтары, Днепр қыпшақтары және Дунай қыпшақтарының топтары.
13 ғасырдың бірінші жартысы
1218 жылдың жазы: Отырар апаты. Хорезмшахтың Отырар қаласындағы билеушісі Қайырханның бұйрығымен Шыңғысхан жіберген моңғол көпестері жансыздар деп саналып, сауда керуені жойылды. Отырар қаласын қоршау, отырарлықтардың 6 айлық қорғанысы.
1219 жылы қыркүйек: Моңғол әскерлерінің Хорезмге қарсы жорығының басталуы: 150 мың әскердің басшысы Шыңғысхан мен оның балалары Жошы Шағатай Үгетей.
1220 жылдың көктемі: Моңғолдардың Сырдария мен Амудария аралығындағы Мәуеренахрды жаулап алуы.
1220 – 1221 жылдар: Моңғолдардың Орта Азияға шабуылдарының аяқталуы. Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстігі Шыңғысхан империясының құрамына кірді.
1221 жыл: Хорезм жаулап алынды.
1221 жылдың көктемінен бастап: моңғолдардың Ауғанстандағы әскери қимылдары. Инд өзенінің жағасында Жалал – ад Диннің хорезмдік әскерлерінің талқандалуы.
1241 жыл: Шыңғысханұлы Үгедей қайтыс болды. 1251 жылы ұлыс жойылып, оның жерлері ұлы хан Мөңкенің жақтастарына тараылып берілді.
13-14 ғасырлар
1242 жыл: Батый хан құрамына Жошы ұлысы кірген Алтын Орда мемлекетін құрды. Кейін Шыңғысханның ұлы Шағатай қайтыс болады. Ұлысқа иелік етуші болып – Шағатайдың немересі Қара Хулагу отырды.
1246 жылы: Ұлы ханның жарлығыбойынша Есу – Мөңке билеуші болып тағайындалды.
1248 жылы: Шағатай ұлысында Шыңғысхан балаларының арасында билік үшін күрес басталды.
1251 жылы: Үгедей ұлысы жойылып, ол өзінің өмр сүруін тоқтатады.
Он үшінші ғасырдың орта шені: Үгедей ұлысы ұлы хан Мөңкеге бағындырылды.Құрамында Жошы ұлысы бар Алтын Орда ыдырап, Жошының бұрынғы иелігіндегі жерлерде Батыйдың туыстары Алтын Ордаға жалған түрде бағынған Орда Ежен хан мен Шайбани хандар билеген екі ұлыс пайда болды.
1260 жылдар: Шағатай ұлысында қайтыс болған Мөңке хан ағайындарының арасында Шығыс Түркістанды, Жетісу мен Орта Азияны билеу үшін өзара қырқыстар басталды. Оның нәтижесі билікке Шағатай ұрпақтарынан Үгедей ханның немересі Хайдудың келуімен аяқталады.
1269 жыл: Шағатай мемлекеті. (он төртінші ғасырдан бастап Моғолстан атанған) Ұлы моңғол ханының билігінен тәуелсіз мемлекет етіп жарияланды.
Он төртінші ғасырдың басы: шағатайлықтар династиясының билігін қалпына келтіру ісі басталды. Хан болып Шағатайдың немересі Доба таққа отырды. Саяси қызмет орталығы – Мәуеренахр болды.
14 ғасыр
Бір мың үш жүз он екінші - бір мың үш жүз қырық екінші жылдар Жошы ұлысында Алтын Орданы билеген Өзбек ханның кезінде ислам қыпшақ халқының арасында ресми дін ретінде танылды.Шайбанидтердің Орда Ежен ұлысының билеушілеріне бағынышты болды. Ақ Орданың Алтын Ордадан ерекшеленуі.
Бір мың үш жүз он сегіз - бір мың үш жүз жиырма алты жылдар – Шағатай ұлысындағы Кебек ханның билігі.
Бір мың үш жүз отызыншы жылдар – Шағатай ұлысында билік үшін күрестің қайта басталуы.
Бір мың үш жүз елуінші жылдар – Шағатай ұлысында мемлекеттің батыс бөлігінің бірнеше иеліктерге ыдырауы.Құрамында Жетісу,Шығыс Түркістан,Орта Азияның солтүстік-шығысы бар Моғолстан мемлекетінің құрылуы.Моғолстан мемлекет Бір мың бес жүз он төртінші жылға дейін өмір сүрді.
Он төртінші ғасырдың екінші жартысы – Жошы ұлысында – өзара қырқыстың нәтижесінде Алтын Орда бірнеше иеліктерге ыдырады.Қазақстан мен Түркістан аумағында жергілікті билік нығайды.
Бір мың үш жүз қырық сегіз - бір мың үш жүз алпыс ек жылдар – Шағатай ұлысында – шағатайлық Тоғлұқ Темірдің билігі,Мәуереннахрда шағатайлықтардың билікті қалпына келтіруге бағытталған әрекеттері.
Бір мың үш жүз алпыс - бір мың үш жүз жетпіс жылдар – Жошы ұлысында Орыс ханның тұсында Ақ Орда билігі нығайды.Орыс ханның Орта Азиялық Әмір Темірмен күресі.
Бір мың үш жүз жетпіс жылдар – Шағатай мемлекеті.Он төртінш ғасырдан бастап Моғолстан Ортаазиялық Әмір-Темірдің Ақ Ордамен бірігіп жасаған шапқыншылығына қарсы күрес. Темірге тәуелді болу.
Бір мың үш жүз жетпіс тоғызыншы жыл – Жошы ұлысына кірген аумақта – Ұлыстың ханы Темірдің қолдауымен Тоқтамыс хан тағына отырды.
14-15 ғасыр
Бір мың үш жүз сексенінші жыл - Жошы ұлысына кірген аумақта – Тоқтамыс Алтын Орда ханы атанды.
Бір мың үш жүз сексен екінші жыл – Тоқтамыс Мәскеу қаласын өртеді.
Бір мың үш жүз тоқсан бесінші жылдар – Жошы ұлысына кірген аумақта – Алтын Орда астанасы – Сарай құлдырауының басталу уақыты басталады.
Он бесінші ғасырдың бірінші жартысында – Шағатай ұлысы аумағында-мемлекеттің ішінара ыдыраушылығының өсуі.
Бір мың төрт жүз сегізінші - бір мың төрт жүз он алтыншы жылдар – Шағатай ұлысы аумағында - Мұхамед ханның билігі, мемекет аумағының басым бөлігін,яғни Шу,Талас  аңғарын Темір билеушілерінен босатылады.Өкіметті орталықтарудың уақытша күшеюі. Моңғолдардың батыс тарамы – ойраттардың шабуылына қарсы тойтарыс береді. Феодалдық қырқыстар мен соғыстардың, алым - салықтың көп болуы салдарынан жергілікті халықтың наразылығы тундап, нәтижесінде Моғолстанның әлсірей бастайды. Кейін,біртіндеп ыдырайды.
Бір мың төр жүз жиырмасыншы жылдары – Шағатай ұлысы аумағында – Ақ Орданың үлкен аумағындағы өкімет билігі шәйбанидтік Әбілхайырдың қолына көшті. Мемлекет «Өзбек ұлысы», «көшпенді өзбектер» мемлекеті немесе«Әбіхайыр хандығы» деп аталды.
Қазақстан аумағының батыс бөлігі Алтын Ордадан он бесінші ғасырдың басында бөлініп, он алтыншы ғасырдың екінші жартысында ыдыраған Ноғай ордасының құрамына енді.
Он төрт-он бесінші ғасырлар – Ақ Ордада шаруашылықтың өркендеуі орын алды. Сығанақ, Яссы, Сауран, Отырар, Сайрам және т.б. қалалар қалпына келтірілді.Қолөнер,сауда дамыды.
Он бесінші ғасырдың басында Шайбани ұрпағы Әбілхайыр хан билеген «Көшпелі өзбектер» хандығының көрші ұлыстарға жасалған жиі-жиі шабуылдары мен билікке таласып бағынғысы келмеген сұлтандармен болған ішкі күрестер мемлекеттің әлсіреуіне әсер етті.
15-16 ғасыр
1459 жылы: Жәнібек пен Керей Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Моғолстан ханы Есенбұғаның қарамағындағы Шу, Қозыбасы жерлеріне қоныстанды.
1466 – 1480 жылдарында: елді Жәнібек хан биледі.
1470 жылдарында: қазақ жасақтары Сыр өңірлерінен көріне бастады.
1470 Жылдары: Керей хан бастаған қол Түркістанға, Жәнібек хан Созаққа шабуыл жасады. Сауран түбінде қазақтардан жеңіліс тапқан Шайбани хан Бұхараға қашады. Жәнібек пен Керей ел билеген кезеңде мемлекет бірыңғай Қазақ хандығы деп атала бастады.
1480 – 1511 жылдары: мемлекет тізгінін Керей ханның ұлы Бұрындық ,немесе кейбір деректерде оны Мұрындық деп те атайды, өз қолына толығымен алды.
16 ғасырдың бірінші жартысы
1503 - 1510 жылдары: Қазақ хандығы Мұхамед Шайбани жасаған жойқын шабуылдарға ойдағыдай төтеп бере алды.
1513 жылы: Қасым хан Сайрам қаласына жорық жасап, оны Қазақ хандығының құрамына қосты.
1514 жылы: Қасым хан Жетісудан әрі өтіп, Қашқарға дейін басып кіріді. Кейін, шығыс Түркістанда жаңа мемлекетті құрды.
1517 және 1526 жылдардың арасында: Мәскеуде болған аустралиялық дипломат Сигизмунд Гербертштейн өз жазбаларында қазақтар туралы түрлі маңызды, да пайдалы мәлеметтер берді.
1511 жылдар мен 1518 жылдар арасында: осы кезеңдегі ел билеген Қасым ханның тұсында «Қасым ханның қасқа жолы» заңдар жинағы дүниеге бүр жарып келеді.
Мамаш ханның ел билеуі – мемлекет шекарасын сырттай төнген қауіптен қорғау барысына қанды шайқас – ұрыста өз жанын тапсырып, көз жұмды.
1523 – 1532 жылдардың арасында: Тақыр хан – көрші жатқан қырғыз елімен одақ жасасып, Жетісу мен Ыстықкөл аймағы моғол және қалмақ басқыншылығынан қорғауға аса көп еңбек сіңіреді.
16 ғасырдың соңы - 17 ғасыр
1580 жылдарында: Хақназар хан Сібір хан мен Моғолстан ханына қарсы күрес жүргізу үшін Бұхар хан Абдаллах екіншімен шарт жасасады.
1579 жылдарының екінші жартысында: Баба сұлтан қазақ сұлтаны Жалымды екі баласымен және Хақназар ханның екі ұлын өлтірді.
1580 жылы: Хақназар хан мен оның туыстарына қастандық жасалды. Хақназар хан билік құрған кезеңінің соңына қарай қазақ хандығы батыста Жайық, солтүстікте Есіл мен Нұра, шығыста Шыңғыстай мен Балқаш және Шу өзіні, оңтүстікте Түркістан аралығын қамтыды.
1580 – 1582жылдары аралығында: ел билеген Шығай хан қазақ даласында ислам дінінің таралуына ерекше ықпал еткен тұлға ретінде танымал атанды.
1582 жыл: Түркістан қаласының түбіндегі шешуші айқаста Тәуекел сұлтан бастаған қазақ әскерлері үлкен ерлік крсетіп, Баба сұлтанның әскерін талқындады.
1582, 1584 – 1598 жылдар аралығында: таққа Тәуекел хан отырады.
1583 жылы: Тәуекел хан Абдаллах ханға қарсы жорыққа шығып, Сауран, Түркістан, Отырар, Сайрам қалаларын басып алды.
1597 – 1598 жылдар аралығында: Тәуекел хан Абдаллах ханның әскерлерін ойсырата оңай жеңді. Бұқара түбіндег ұрыста ауыр жараланған Тәуекел 1598 жылы қайтыс болады.
1598 жылы: жойылған Сібір хандығындағы қазақ тайпалары Қазақ хандығының құрамына келіп қосылады.
1598 – 1628 жылдар арасында: еңсегей бойлы ер - Есімнің ел билейді. Есім хан Тұрфан мен Шалышты билеген қазақ ханы Абдар рахимге қолдау жасайды.
16 ғасыр - 17 ғасыр
1525- 1550 жылдар аралығында: Бұйдаш хан – Жетісу мен Ыстықкөл аймағы үшін күресті жалғастырады. Бұл уақытта Қазақ хандығы аумағында Бұйдаш ханнан өзге Тоғым және Ахмет хандар билік құрған еді. Тоғым мен Бұйдаш хандар Жетісу мен Сырдария өңірін моғол және өзбектердің шапқыншылығынан қорғауға үлкен күш салады.
1537 жылдар аясында: Тоғым хан біріккен моғол – өзбек әскерімен болған шайқаста тоғыз ұлымен бірдей, бауыры Мәлік сұлтанның ұлы Бәшібек сұлтан және тағы басқа қазақ қырғыз қолдарын бастап келген 37 сұлтан қатысқан қанды ұрыста опат болды. Ал, Ыстықкөл маңында болған қанды ұрыс - шайқаста Ташкент билеушісі Дервіш бастаған өзбек қолдарына қарсы шыққан Бұйдаш хан қаза тапты. Оның өмір сүру жылдары: 1532 – 1537 жылдар аралығында еді. Ахмет хан Орталық Қазақстан үшін жүргізген күресте қанды ұрыстардың бірінде көзін жапты, қаза тапты.
1538 – 1580 жылдардың аралығында: Қасым ханның баласы Хақназар Қазақ хандығының ел билеушісі атанып, ел билеу кезеңін басады.
16 ғасырдың 50 жылдарында: Ноғай елінің Жайық пен Елек өзендерінің бойындағы біраз ұлыстары қазақ хандығының құрамына келіп қосылуы.
17 ғасыр
1603 жылы: Бұқар ханы Бақи Мұхамед Ташкент жерінде қазақ сұлтаны Келді Мұхамедтің әскерінен Айғыржан деген жерде жеңіліс табады.
1604 жылы: енді ойрат рулары қазақ ордасына жаушылық жорыққа шығып, жеңіліс табады.
1619 жылы: ойраттармен болған тағы бір ұрыста қазақ сарбаздары ұлы жеңіске жетті.
1603 – 1624 жылдар аралығында: Қазақ – бұқар соғысы болды.
1621 жылдары: Бұқаралық Имамқұлы ханның 160 мыңдық әскері мен 100 мыңдық қазақ – қырғыз әскерлерінің Шахруийа қамалы түбіндегі қанды ұрысы, қазақтардың жеңісі.
1627 жыл Есім ханның ойраттарға жорығы.Тұрсын ханның Түркістанға шабуылдады.
1627 жылы Есім ханның ойраттарды жеңіліске ұшыратқан жорығы.
1628 жылдың күзінде Есім хан өмірден өтіп,Түркістандағы Қожа Ахмед Йассауи кесенесінің жанына жерленді.Ол ел билеген тұста «Есім ханның ескі жолы» заңдар жинағы дүниеге келді.
1629(1635)-1652 жылдар-Есімұлы Жәңгір қазақ ханы атанды.
1643 жылы Ойрат ханы Батұр қонтажы Қазақ ордасына жорыққа шықты.
1643 жылы Жәңгір хан бастаған 600 қазақ сарбазы ойраттардың 50 мыңдық қолына қарсы шығып,жеңіске жетті.Ескі Жаркент қаласынан күншілік жердегіҚосқолаң тауының арасында берік бекінген Жәңгірдің санаулы сарбазы Жоңғардың 50 мыңдық әскеріне қасқайып қарсы тұрды.Дұшпан әскері осы ұрыста 10 мың адамынан айырылды. Ал осының аз-ақ алдында ғана Жәңгір ханнан хабар алған Алшын Жалаңтөс батыр қазақ әскерінің 20 мың сарбазымен ойраттардың ту сыртынан тиіп,оларды күйрете жеңді.
1644 жыл Жалаңтөс батыр басқарған самарқандтық әскерлермен бірге жауға аттанған Жәңгір хан Жоңғар қолын жеңді.
1652-1718 жылдар
1652 жылы Батұр қонтайшы Қазақ ордасына қайтадан соғыс бастады.
1680-1715 жылы Жәңгір ханның баласы Тәукенің хан атанып ел булеуі.
1681 жылы Ойрат ханы  Ғалдан қазақ  хандығына қарсы жорыққа шықты.Бұл жолы қазақтар ауыр жеңліс тапты Сайрам  қаласы қоршауға алынды.
1684 жылы ойраттар Сайрам қаласына басып алды.Жетісу аймағы ойраттардың қолына көшті.
1686 жылы ойраттардың қолына көшті.
1689 жылы ойраттарға қарсы бірлесіп майдан ашқан қазақтар ойрат әскерін ауыр шығынға ұшыратты.
1698 жылы ойрат әскерін бастаған Сыбан Раптан қазақ жеріне басып кірді.
1698,1699 жылы Есіл,Ембі,Шу,Талас аудандарындағы ойраттардың шапқыншылығы.
1702,1703 жылдары қазақ әскер ойрат әскерін талқандады.
1708 жылы жоңғарлар қазақ жеріне басып кіруге әрекет етті.
1710 жылы ойраттардың қазақ даласына жасаған ең үлкен жорығы.
1710 жылы Тәуке хан бүкіл қазақ жұртына сауын айтып Қарақұмда құрылтай шақырды.Барша қазақ халқын жоңғарларға қарсы бірігуге шақырған  Қанжығалы Бөгенбей,Шақшақ Жәнібек,Тама Есет батырлар Тәуке ханның үндеуіне қолдау білдірді.Құрылтайдың шешіміне сәйкес ойраттармен күресте бас қолбасшы болып Бөгенбай батыр сайланды.
1710-1712 жылдары қазақтар едуір жеңістерге жетті.
1713 жылы жоңғарлар қазақ хандығын жаулап алу әрекеттерін қайтадан бастады.
1714 жылы ойраттардыңмол әскермен қазақ ордасына жасаған шабуылы нәтижесінде қазақ әскері ауыр жеңіліске ұшырады.
1716 жылы ойраттардың екінші шапқыншылығы.Қазақ ордасынынң сырттан келген жауға дұрыс төтеп бере алмауынын бір себебі бытыраңқылық еді.
1717 жылы Қайып және Әбілқаыр сұлтан қазақ ордасының 30 мыңдық әскерімен ойраттарға қарсы ауырұрыста жеңліске ұшырайды.Ұрыс 3 күнге созылды.
1718 жылы-Арыс,Бөген,Шаян өзендернің бойында болған Аягөз ұрысында қазақ жасақтарының ойраттардан жеңілуі.
1723-1728 жылдар
1723 жылы: Қазақ хандығы бір жағы жоңғар, қалмақ бұхара енді бірде қытай, хиуа, еділ қалмақтарына бащқұрттарға қарсы күрес жүргізуге мәжбүр болды. Бұл кезең қазақ тарихында қанмен жазылған « Алқакөл сұлама» жылдарына айналды. « Елім – ай» жоқтау әні дүниеге келген кезеңі болып табылады. Ұлы Қазақ халқының үштен екісі қырылды.
1724 жылдары: Әбілқайыр ханның басшылығымен қазақтар алғашқы жеңістерге қолжеткізе бастайды.
1725 жылдары: жоңғарлар Отырар мен Түркістан, Сайрамнан қуылды.
1726 жылы: осы уақыттан бастап барша қазақ жүздерінің бастарын біртұтас біріктіру ісі қолға алынды.
1726 жылдың күзгі уақытында: Ордабасы жерінді барша қазақ халқының құрылтайы болып өтті. Қазақ әскерінің қолбасшысы болып – Әбілхайыр хан сайланды.
1728 жылдың көктем кезеңінде: Ұлытау жерінің Бұланты және Белеуті өзендері бойындағы Қарасиыр жазығында ұлы шайқастар болып жатты. Бұланты шайқасында қазақ әскері жоңғарларды аса ауыр жеңіліске толығымен ұшыратты. Қазақ еліне Ұлы жеңіс сыйлаған бұл жер «Аңырақай» шайқасы еді.
1726-1771 жылдар
1726 – 1734 жылдарының арасында: Тәуке ханның бір баласы Сәмеке хан Орта жүзді билеп, Түркістанда Ордабасын ұстап, қазақ жауынгерлерінің басын құрап, жоңарларға қарсы сәтті соғыс қимылдарын жүргізді.
1730 жылы: Абылай жоңғарлардың белді батыры Қалда Сереннің күйеубаласы болған әйнілі Шарыш батырды жекпе – жекке шақырып, оны жеңді.
1728 – 1730 жылдарының аралығында: қазақтардың жоңғарларға берген тойтарысы жаулаушылық қаупті едәуір азайтты.
1734 – 1771 жылдарының арасында: Болатұлы Әбілмәмбет хан атанды. Үш жүзге бөлінген қазақ хандығының әр жүзінің бөлек – бөлек хан көтерген жаман дәстүрінің ең бір қауіпті зияны – қазақтар ойраттарға қарсы ойдағыдай соғыс жүргізе алмады.
1731 - 1750 жылдар
1731 жылы: Кіші жүздің ханы ,Әбілхайыр хан, Ресей патшалығының қол асына қарау туралы ант қабылдады. Жаралы арыстандай жауына айбат шегіп әлсіресе де, әлі де болса соңғы артық демі қалғанша дейін қолына найза ұстап шайқасқан, бейбіт өмірден үмітті, бірақ ең бастысы, оның құндылығы бірлігін жлғалтып, жанталасқан үш жүздің күйі ауыр тартқан осы бір алмағайып уақытта – жүздер алдағы уақыттағы елдің дамуын бірнеше ондаған жылдарға кері шегетін бодандық қамытына өз еріктерімен мойынсұсына бастаған еді.
1730 жылдары: жоңғарлар қауіпі қайтадан күшее бастайтын период. Бұл жағдай әсіресе Орта жүз үшін аса қауіпті болды. Осы жылдары ел билігін Абылай хан өз қолына алды.
1734 жылдың бірінші маусымында: Ұлы жүз Ресейдің қоластына кірді.
1735 жылы: қазақ даласында Орынбор бекінісі салына батады.
1739 жылдық күздік кезеңі: Қалдан Сереннің әскері Сарыарқаға жорыққа шықты.
1740 жылы: ойраттардың әскері күз маусымында Қазақ ордасына тағы бір үлкен жорыққа шығады.
1740 – 1743 жылдары арасында: Кіші жүздің және оңтүстік Орал шегіндегі жерлеріндегі Воздвиженная, Расыльная, Ильмнская, Таналыкская, Уразымская, Кизилская, Магнитная, Каракулская, Прутоярская, Новосергеевская және тағы басқа да бекіністері бой көтереді.
1742 жылдың 19 казан айында: указ шығарылады. Онда, қазақтарға салынған бекіністер төңірегінде көшіп – қонуға және жайық өзенінен өтуге рұқсат берілмейтіні атап өтілді.
1748 жылдың бірінші тамызында: 56 жасында тақап келген жасында Әбілхайвр хан сұлтан Барақтың қолынан қаза табады. Барақ сұлтан Әбілхайыр ханның патшалықтың қоластына кіруіне барынша қарсы болған еді.
1748 жылдың екінші қазанында:Әбілхайырдың орнына хан болып оның үлкен баласы Нұралы отырды.
1750 жфлдары аясында:Горькая, Иртышская, Колыванская, Ишимская, Орская және тағы басқа бекініс линиялары салына бастады. Бекіністердің негізгі тұрғындары казактар еді. Бұл іс жүзінде қазақ даласының отарлануының алғашқы қадамдары болды. Отарлық сипаттағы саясатты Орынбор губерниясының губернаторы Неплюеп И. И. ашық ұстанды.
1752-1760 жылдар
1752 жылы: Қазақ ордасына ойраттар қайтадан шабуыл жасады.
1753 жылдың қысқы кезеңі: Қазақ ордасына аттанған жоңғар әскеріне қарсы Абылай аз ғана жасырын түрде тікелей Жоңғарияға аттандырып, жоңғар билеушсін мерт етеді.
1753 – 1754 жылдар арасында: қазақ жасақтары Ойрат хандығына қарсы әскери жорықтарды ұйымдастырып, жеңіске жетеді.
1755 жылға дейін : жалғасқан жорықтар кезінде тартып алынған Жетісу аймағын қайта жау қолынан азат етуге мүмкіндік туғызды.
1756 жылы: Қытай әскерін бастаған қос қолбасшы Хадаха және Дардана екі тараптан қазақ даласына жорыққа шықты.
1756 – 1757 жылдары жах маусымында: қытайәскеріне қарсы сарбаздары қарсы тұрды. Жетсу аймағында, одан әрі Аягөз бойында жауға соққы берілді. Қытай әскерлері кейін артқа шегінді.
1757 жылдың жаз айларында: қытай әскері қазақ жеріне екінші мәрте жорыққа шықты.
1757 жылдың 15 мамырында: қазақ ханы Абылай хан Қытайға елшілік жіберіп, Қытаймен саяси қарым – қатынас орнатты.
1765 – 1770 жылдардын аралығында: қазақ әскерлері Іленің сол жағасы мен Шуды толығымен жаудан тазартты.
1760 жылдары: Абылай үш жүзге хан ретінде таныла балтаған кезең.
1771-1797 жылдары
1771 жылы барлық қазақ жүздерінің игі жақсысы Түркістан Абылайды ақ киізге салып хан көтерді.
1771 жыл қазақ әскері аса қауіпті жаулары Еділ қалмақтарын талқандады.
1770 жылы қыстың ортасында еділ қалмақтары қазақ жері арқылы Жоңғарияға қарай төш түзеді.
1782-1783 жылдары қатты жұт салдарынан малдары қырылған қазақтар жайылым жерлерді іздеп,бекініс маңына көшеді.
1783 жылдың көктемі қазақтардың тонаушылық  әрекеттері  салдарвнан қазақтар 4 мың жылқысынан айырылды.
1783 жылы Күші жүзде Байбақты руының әйігілі батыры Сырым Датұлының көтерілісі  басталды.
1785 жылы көтерілісшілер Антонов форпостына және Сахарная бекінісіне шабуыл жасады.
1785 жылы Нұралы хан хандытан тайдырылды.
1786 жыл Игельстром реформасының басталуы.
1790 жылы хан тағынан алыныптасталған Нұралы хан өмірден өтті.
1792 жыл Кіші жүзді қамтыған көтерілістің жаңа толқыны.
1794 жылы Ералы хан қайтыс болды.
1795 жылы Кіші жүздің ханы болып Нұралының ұлы Есім сайланды.
1797 жылдың 30 тамызында бар тараптан қысымшылыққа ұшыраған Сырым Датұлы өз жақтастарының едәуірі бөлігін жоғалтып, одан әрі күресті тоқтатуға мәжбүр болды.
1801-1881 жылдары
1801 жылдың 11 наурызында I Павелдің указы бойынша Еділ мен Жайықтың төменгі сағасында Бөкей ордасы құрылды.Хандығы 25-30 пайыз бай жанұялар жердің 85 пайызын өз қолдарында ұстаса,хандықтағы қара халықтың жері мүлдем болмаған еді.
1802 жылы әйгілі батыр,ел қамын жеген нар тұлға Сырым Датұлы өмірден өтті.
19 ғасырдың 20 жылдарында Елек өзені маңында 29 бекініс салынды.
1823 жылы Жоламан Тіленшіұлы патшалық отарлауға қарсы күрес  жүргізетінін айтты.
1824 жыл мен 1836 жыдар арасында осы жайттарға байлынысты патша отаршылдығына қарсы Кенесары Қасымұлының інісі Саржан Қасымұлы бастаған көтеріліс болып өтті.
1832 жылы Саржан батыр өз әрекетн күшейтіп,отарлаушыларға көмек көрсеткен ауылдарды шабуылдады.
1835 жылы Жоламан Тіленшіұлы бастаған Жағалбайлы,Жаппас,Алшын,Арғын ,Қыпшақ рулары белсенді қатысқан көтеріліс одан әрі жалғасын тапты.
1836 жылы Кіші жүзде Исатай мен Махамбет көтеріліс басталды.
1837 жылдың 15 қарашасында Тастөбе деген жерде Исатай мен Махамбет сарбаздары патша әскеріне қарсы шықты.
1838 жылдың 12 шілдесінде Ақбұлақ деген жерде көтерілісшілер 500 адамынан айырылып  Исатай Тайманұлы ерлікпен қаза тапты.
1838 жылы мамыр айында Кенесары бастаған көтерілісшілер Ақмола бекінісін қоршап,оны өртеп жіберді.
1841-1847 жылдары
1841 жылдың тамыз айында Кенесары Созақ,Жаңакорған,Ақмешіт,Жлек бекіністерін басып алды.
1843 жылы қазақ жерінде Шекті руының батыры  Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс  басталып,Қуандария бойындағы Хиуа бекінісі талқандалды.
1845 жылы Хиуа бекінісін қалпына келтіруге келген жақсы қаруланған 2 мыңдай хиуалық әскер талқандалды.
1847 жылы сәуір айында Кенесары 10 мыңдық әскерімен қырғыз жеріне басып кіріп,осы әрікетімен Қоқан хандығымен күрес жүргізуді көздеді.Шудың жоғары аңғарында болған аса ауыр ұрыста Кенесары 32 қазақ сұлтанымен тұтқынға түсіп мерт болды.