cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лужменка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 7597
NGC 7597 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 23 қазанда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7597 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71006, NGC 7571, MCG 3-59-32, ZWG 454.32.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Аққорған (Ташкент облысы)
Аққорған— Өзбекстанның Ташкент облысының оңтүстігіндегі қала. Қала дәрежесіне 1980 жылы ие болған.
Халқы
1991 жылғы санақ көрсеткіштері бойынша Аккурган қаласының халық саны — 10,8 мың.
Инфақұрылымы
Сондай-ақ қалада азық-түлік және өңдеу кәсіпорындары жұмыс жасайды. Аққорған қаласының негізі 1935 жылы қаланған. 1980 жылдан кейін қала ретінде дами түсіп, қалаға тән сипат пайда болды, мәдени ошақтар ашыла бастады.
Дереккөздер
Санат:Ташкент облысы қалалары
Петербург шарты (1881 жыл)
Петербург шарты — 1881 жылы Ресей мен Қытайдың Іле аймағындағы шекара мәселесін айқындауға арналған келісімі. Қытайдағы мұсылмандар көтерілісінің қол астындағы ұлт аймақтарына қанат жаюынан сескенген Ресей 1871 жылы қазақ жеріне жақын Іле аймағын басып алды. Қытай Шыңжаңдағы көтерілісті басқаннан кейін Ресейге Ілені қайтару туралы талап қойды. Екі ел арасындағы ұзаққа созылған дипломат. келіссөздерден кейін 1881 жылы 12 ақпанда екі жақ Петербург шартына қол қойды.
1753 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1753 жылы туғандар
Петербург шарты (1881 жыл)
Келісім бойынша орыс әскерлері басып алған Іле аймағы Қытай үкіметінің билігіне қайтарылды, тек Цин өкіметінің билігінде қалғысы келмейтіндерді орналастыру үшін деген желеумен Ресей Іленің батыс бөлігін иемденді. Іле халқына бір жыл ішінде Ресейге дүние мүлкімен кедергісіз қоныс аударуға рұқсат берілді. Екі мемлекеттің Іле аймағындағы шекарасы Бежінтаудан басталып, Қорғас өз-н бойлай оның Ілеге құяр тұсына дейін созылып, одан қазіргі Алматы облысындағы Көлжат ауылының шығысын орап өтіп, оңтүстікке қарай Ұзынқаратауға дейін, ал қалған жері 1884 жылғы Шәуешек келісімінде көрсетілген сызықпен өтетін болды. Алайда қазақтардың бұрынғысынша жайлау мен қыстауларын ауыстырып, көшіп-қонып жүруі Ресей мен Қытай шекарасында біраз қиындықтар туғызды. Келіссөздер барысында патша өкіметі “жерлері дұрыс бөлінбеген қазақ рулары тұтасымен Ресей бодандығында болу керек” екендігін дәлелдеу арқылы, Зайсан мен Қара Ертіс аумағындағы шекараны Ресейдің пайдасына қайта белгілеуге қол жеткізді. Шекара сызығы Қара Ертістің Күйтін тауларынан Сауыр жоталарына қарай кесіп өтетін болды. Сондай-ақ Қоқан хандығы Ресейге қарағаннан кейін Ферғана облысы мен Шығыс Түркістан арасындағы шекара сызығы айқындалды. Осы келісімде белгіленген шекараны одан әрі айқындау шаралары 1882 — 84 жылдары жүргізілді. Бірақ өкінішке орай, шекараны айқындау кезінде шекара маңын мекен еткен қазақ пен қырғыз халқының жерлері бәрібір дұрыс бөлінбей, біртұтас халық екі мемлекет аумағына бөлініп кетуге мәжбүр болды.
1753 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1753 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Петербург шарты (1881 жыл)
Петербург шартынан кейін екі мемлекеттің Орталық Азиядағы шекаралық иеліктерінің жалпы бағыты айқындалып, орыс-қытай шекарасының қалыптасуына мүмкіндік туды. Бұл Ресей мен Қытайдың Орталық Азияда әкімшілік-аумақтық биліктерін толық заңдастырып алуына жол ашты. Шыңжаңның шекарасы айқындалып, ол Қытайдың ажырамас бөлшегіне айналды. Ресей империясының ұлт аймақтарындағы аумақтық шептері айқындалып, әкімшілік және шекаралық мәселелерін реттеуге жағдай туғызды. Осы келісімнен кейін Қытайдың бірнеше қаласында Ресей өз консулдықтарын ашты және Іле, Тарбағатай аймақтары мен Қашқар, Үрімжі қалаларында салық төленбейтін сауда жеңілдіктерін алды. Бекітілген келісім-шарт мәтіндері 1881 жылы 19 тамызда алмасылды.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Санат:Қытайдың халықаралық келісімдері Санат:Ресей империясының халықаралық келісімдері Санат:Қытай тарихы Санат:1881 жыл
Цендорф
Цендорф (Zendorf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Санкт-Пёльтен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1616 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 29.21 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — PL, ресми идентификациялық коды — 3 19 10.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Цендорф
Жоғары қысым
Жоғары қысым – денеге түсірілген 0,1 гигапаскальдан (ГПа) артық қысым (шартты түрде алынған). Денеге ұзақ уақыт әсер ететін жоғары қысым статикалық жоғары қысым, қысқа уақыт әсер ететін жоғары қысым динамикалық (не лездік) жоғары қысым, ал тыныштықта тұрған газ бен сұйықтық ішіндегі жоғары қысым гидростатикалық жоғары қысым деп аталады. Табиғатта кездесетін статикалық жоғары қысым, ең алдымен, гравитациялық тартылыстың әсерінен пайда болады. Мысалы, жоғары қысым Жер центрінде 3,5102 ГПа-ға, Күн центрінде 2107 ГПа-ға, ал пульсар бетінде 1020 ГПа-ға дейін жетеді. Техникада және ғылыми тәжірибелерде 1 – 3102 ГПа-ға дейінгі жоғары қысымдар пайдаланылады. Жоғары қысым заттардың тығыздылығын арттырып, оларда өтетін процестерді үдетеді не тежейді. Жоғары қысым кезіндегі изоэнтропиялық процесте дененің ішкі энергиясы, ал изотермалық процесте оның еркін энергиясы артады. Жоғары қысым әсерінен дененің атом және молекула аралықтарының кішіреюі нәтижесінде молекулалар және атомдардың электрондық қабықшалары деформацияланады. Сөйтіп, заттардың физикалық, химиялық қасиеттері өзгереді (Мысалы, қатты диэлектриктер мен шала өткізгіштердің өткізгіштігі асқын өткізгіштік күйге өтіп, олардың механикалық  қасиеттері мүлдем өзгеруі мүмкін). Ғылымда заттардың қасиеттерінің осындай өзгерістерін зерттеу үшін (әсіресе, молекулалық деңгейде) жоғары қысым пайдаланылады. 1011 ГПа шамасындағы жоғары қысымда зат атомдары толық иондалып, атом ядроларының бір-біріне жақындайтындығы соншалықты, ядролық реакциялар жүре бастайды. Бұл құбылыс жұлдыздар қойнауында тұрақты түрде жүреді. 20 ғ-дың 2-жартысында статикалық Ж. қаласының көмегімен маңызды ғылыми нәтижелер алынды: алмас және бор нитридінің алмас тәрізді түрі (p4 ГПа және t1100C) синтезделді; диэлектриктердің өткізгіш және асқын өткізгіш күйге ауысуы тіркелді, т.б. жоғары қысым металдарды механикалық жолмен өңдеуде және полимерлерді синтездеуде қолданылады. Статикалық жоғары қысым жылулық немесе механикалық әдістермен алынады. Механикалық әдістерде сорғылар, компрессорлар кеңінен пайдаланылады. Динамикалық жоғары қысымды ұшқынды разрядтың, ядролық және химиялық  қопарылыстардың, импульстік магнит өрісінің, т.б. көмегімен алуға болады. Динамикалық жоғары қысым пьезо- және электрмагниттік датчиктер, т.б. арқылы өлшенеді. Газдар мен сұйықтықтардағы жоғары қысым манометрмен, ал қатты денелердегі жоғары қысым цилиндр-поршендік аппаратпен өлшенеді. Қазақстанда жоғары қысым бойынша іргелі зерттеулер жүргізілген жоқ. Дегенмен, ҚазҰТУ-да жоғары қысымның қолданбалы саласынан зерттеулер жүргізген ғалымдар бар
Пайдаланылған әдебиеттер
Санат:Физика Санат:Физикалық шамалар
Меган Фоллоуз
Өмірбаян
Меган Элизабет Лора Дайана Фоллоуз актерлер Тед Фоллоуз және Дон Гринхалгтардың отбасысында Торонтода дүниеге келген. Ол отбасыдағы төрт баланың ішінде ең кішісі болатын. Оның әпкесі  Эдвина Дон Фоллоуз – жазушы, ағасы Лоренс Эдвард Фоллоуз – актер, тағы бір әпкесі Саманта Марджори Фоллоуз – актриса. 1988 жылы әкесі Фоллоуз қайтадан Сюзан Треуфимен отбасы құрды.
Мансабы
Үлкен экранда Меган Фолоуз басты әйел рөлін Стивен Кингтың «Күміс оқ» атты кітабы бойынша түсірілген фильмде ойнады. Жалпы алғанда Меган жиырма фильмде және телефизияда жетпіс рөлдерді ойнады. 2013 жылы Екатерина Медичидың рөлін ойнауға шақырды.
Дереккөздер
Орысша уикипедиясынан аударылған
Майкл Оливер
right|200px| Майкл Оливер (20 ақпан 1985 жыл ) — англиялық футбол төрешісі, 2012 жылдан бері ФИФА дәрежесіндегі қазы.
2020 жылғы Еуропа чемпионатының бірнеше кездесуіне қазылық жасады.
Ахметжанов Қалибек
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, I-том
Трушников қонысы
ТРУШНИКОВ ҚОНЫСЫ – қола дәуірінің мекені. Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы, Трушниково ауылынан батысқа қарай 1,5 км жерде, Ертіс өзенінің оң жағалауында орналасқан. Бұл қонысты 1953 жылы И.М. Павлюченко ашса, барлау қазбасын 1954 – 56 жылы Шығыс Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі С.С. Черников, А.Г. Максимова, А. Н. Богданов) зерттеген. Зерттелінген үш далалық маусымда 1200 м2 жер 1 – 1,5 м тереңдікте қазылды. Нәтижесінде әр уақыттың екі тұрғын үйі, құдық, ашық түріндегі тас ошақ, әр түрлі өлшем мен мақсаттағы шұңқырлар және екі жерлеу орны анықталды. ұзындығы 10 м қабырғаларының бойына араларын 30 – 50 см ашық етіп, бір қатарда үшкір жақтарын төменге қаққан бөрене тіреуіштері, шаруашылық құрылыстары 50 см терең қазылып, жертөле ретінде салынған. Едені 15 см-ге дейін күл, т.б. аралас қатты қабаттан тұрады. Үй ортасында ошақ болмаған. Аршу барысында жануарлардың сүйектері, қыш ыдыстың сынықтары (дөрекі өрнекті күнделікті тұрмыстық ыдыстар), тас (кетпен, дәнүккіш), сүйек және қола заттар (пышақтар, әшекей сынықтары, төртқырлы найзаның ұшы, ине, сырға) табылды. Қоныс біздің заманымыздан бұрын 9 – 8 ғасырларға жатады.
Сілтеме
Санат:Шығыс Қазақстан облысы қоныстары
Оаклэнд (Орегон)
Оаклэнд (Oakland) — Орегон штатының Дуглас округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 954 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.9 км² шамасында. FIPS коды — 41-54000.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Құпия ақпарат
Құпия ақпарат (Конфиденциальная информация; sensitive information) — құқықтық режімін меншік иесі коммерциялық, кәсіптік (өнеркөсіптік) құпия, мемлекетгік қызмет жайындағы және басқа заңнамалық кесімдер негізінде тағайындайтын қызметтік, кәсіптік, өнеркәсіптік, коммерциялық және т.б. ақпарат қорғауды талап ететін ақпарат; қорғауды қажет ететін ақпарат.
Құпия ақпаратты қорғау жүиесі
Құпия ақпаратты қорғау жүиесі (Система защиты секретной информации; secret informarion security system) — автоматтандырылған жүйелердегі ақпараттың қауіпсіздігін қамтамасыздандыруға арналған ұйымдастырушылық шаралар мен программалық-техникалық (соның ішінде, криптографиялық) Құралдар кешені.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Сан-Сиприану (Резенде)
Сан-Сиприану (Резенде) (São Cipriano (Resende)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Резенде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 858 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,18 км² шамасында. Халық тығыздығы — 138,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Сен-Фюльжан-дез-Орм
Сен-Фюльжан-дез-Орм (Saint-Fulgent-des-Ormes) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Мортань-о-Перш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61388, пошта индексі — 61130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 167 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Жануыштану
thumb|right Жануыштану - дайындаманың тесігін ең соңғы арнайы қайрақ іспетті құралмен өңдеу жұмысы. Сыртқы беттердiң жануыштануы мамандандырылған станоктерде iске асады.
Дереккөздер
Санат:Механика
Нарын облысы
Нарын облысы — Қырғызстандағы облыс. Орталығы — Нарын қаласы.
Шу, Ыстықкөл, Жалалабат, Ош облыстарымен және Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданымен шектеседі. Көлемі бойынша бұл Қырғызстандағы ең үлкен облыс болып табылады.
Халық саны — 260,6 мың адам
Облыста 1 қала, 2 елді мекен, 56 ауыл кеңесі, 132 ауыл бар.
Сілтемелер
Санат:Нарын облысы Санат:1939 жылы құрылғандар
Карбонадо
thumb|Карбонадо Карбонадо (carbonado) — алмастың бір түрі, қарақошкыл түсті, ұсақ түйіршікті құрышымды. Карбонадо қатты жыныстарды бұрғьшауда қолданышады. Карбонадоның ұнтағымен кәдімгі алмасты да ажарлайды. Карбонадо металл өңцеу өнеркәсібінде қайрақтас ретінде пайдаланылады. Терінде шикіқұрамда шоиынды паидаланбай болат қорыту кезінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қоректік қоспа
Қоректік қоспа - мал азықтандыру деңгейі мен құнарлылығын көтеруге қолданылатын азықтар қоспасы. Қоректік қоспа жеңіл қорытылатын, сіңімді азықтар мен олардың жалпы энергетикалық, протеиндік, минералдық және витаминдік құнарлылығын көтеріп, жақсартатын азықтық қосындылардан құрастырылады. Мысалы, төл өсуін жылдамдатып, қаңқасының қатайып, ұлғаюына себептесетін кальций-фосфорлы, макро-микроэлементті, микроэлементті-биовитті, т.с.с. минералды-витаминді қоспалар қолданса, босанып немесе ауырып әлсіреген малға бидай кебегі мен зығыр күнжарасының быламығын ішкізеді, асыл тұқымды малдың ұрықтандырушылық қабілеті мен ұрық сапасын жақсартуға түрлі дән жармасы мен жануар тектес азықтар (сүтке, көксүтке шылап, жұмыртқа қосып) қоспасын береді. Өйткені, қоректік қоспаның биологиялық құнарлылығы оған кірген жеке қосындылардікінен әрдайым толығырық, яғни жоғары болады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Найл Хоран
Найл Джеймс Хо́ран (ағылшын. Niall James Horan; 13 қыркүйек, 1993 жыл, Маллингар, Уэстмит, Ирландия) — британдық әнші, «One Direction » тобының мүшесі. 2010 жылы «The X Factor » жобасына қатысты.
Отбасы
Найлдың анасы – Мура Галлахер. Әкесі – Бобби Хоран. Оның үлкен ағасы бар. Аты – Грег Хоран. Найлдың ата-анасы 1998 жылы ажырасты. 4 жыл бойы ағайындылар анасымен бірге тұрды. Сосын әкесімен бірге тұруды жөн көрді. Анасы екінші рет тұрмысқа шығып, Лонгфорд қаласына көшті.
Мектеп кездері
Найл «Coláiste Mhuire» мектебінде білім алды. Сол кездері Найл хорға қатысып жүрген. Найл жастайынан гитарада ойнайды. Өзінің бір сұхбатында, «Менің ұнататын сыйлығым – гитара » деген.
Однж
Однж (Audenge) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Аркашон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 82,09 км² шамасында.
Найл Хоран
The X Factor жобасы
«The X Factor» жобасында тыңдаушыларға Найл: «Мен 16 жастамын және де мен үлкен атқа ие болғым келеді. Бейонсе, Жастин Бибер сияқты танымал болғым келеді.», - деген. Хоран «The Script », «Eagles » және «Bon Jovi » деген рок-топтардың жанкүйері. Бұдан басқа Найл Эд Ширанның өлеңдерін сүйіп тыңдайды. Эд Ширан мен One Direction бірге жұмыс істегенде, Найл Хоран Эд Ширанға «Мен сізбен жұмыс істеу үлкен абырой.» деп айтқан.
Однж
Коммунаның INSEE коды — 33019, пошта индексі — 33980.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5813 адамды құрады. Халық тығыздығы — 70,81 адам/км².
Найл Хоран
The X Factor жобасы
Санат:1993 жылы туғандар Санат:Әншілер
Однж
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Қоспақ үйрек
Қоспақ үйрек - ((Anas acuta),  "anas"- үйрек, "acutus" — үшкір) - дүниежүзінде ең көп таралған үйрек туысының бір түрі.
Биологиялық сипаттама
Салмағы 0,7 кг-нан 1,15 кг-ға дейін болады.Тұмсығы 43-53 мм, жайғада қанаты 20-29 см.
Басы, мойны қара, жемсауы ақ, арқасы сұр, құйрығы сүйір, қара.
Құс жылдам ұшады, суда жақсы жүзеді, жыл құсы.
Ерте көктемде ұясын жерге жасап 6-11 жұмыртқа салады. 22-23 күнде балапан басып шығарады.
Дәмді еті үшін ауланады.
Таралуы
Қоспақ үйрек Солтүстік Америка, Евразияда көп таралған.
Қазақстанда Ақтөбе, Көкшетау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облысыда көп кездеседі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:жануарлар Санат:Үйректер
Су бүргесі
Су бүргелері, дафния (Daphnіa) – бұтақмұртты шаянтәрізділер туысы. Тұщы су айдындарында планктонды тіршілік етеді. Дүние жүзінде 26 түрі, Қазақстанда 4 түрі aнықталған. Денесі мөлдір, жұқа карапакс қабатты, ұзындығы 1 – 3 мм. Aнтеннулары қысқа, аналықтарында тұрақты, ал аталықтарында қозғалмалы болады. Ұзын, екі бұтақты антеннулары арқылы секіріп қозғалады (аты осыған байланысты қойылған). Су бүргелерінің басқа бұтақмұртты шаяндардан гетерогониялық даму жолдары арқылы ерекшеленеді. Аналықтары партеногенетикалық жолмен жаздың басында, ал аталықтары күзде жетіледі. Су бүргелеріне цикломорфоз (тіршілігінің жыл мезгіліне қарай өзгеруі) тән. Мысалы, бас пішінінің домалақ болуы – төмен температураға, сүйір болуы – жоғары температураға байланысты. Су бүргелерімен омыртқасыздар, балық шабақтары қоректенеді.
Дереккөздер
Санат:Желбезекаяқты шаянтәрізділер
Куяхтонар
Куяхтонар — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сема өзенінің сол жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Майлау материалдары
thumb|right|Мотор майы Майлау материалдары (автомобильдер үшін). Пайдаланылуына қарай автомобильдерге арналған майлау материалдары былайша бөлінеді: двигатель (мотор) майы, берілістер қорабын және басқару жүйесін майлайтын тарнсмиссионды май, сондай-ақ консистентті (пластикалық) майлар-қоюландырғыштар қосылған минералды майлардың қоспасы. Мұның өзі машиналардың конструкциялық ерекшеліктеріне байланысты минералды майларды қолдануға болмайтын жағдайда пайдаланылады". Май-дың сапасын білдіретін негізгі көрсеткіш-тұтқырлық, оның өзі майланатын жерге майлық ағып келуінен, майлы қабаттың қалыптасуынан, от алдырар кездегі двигатель тетіктерінің жеңіл айналуынан, қоспалы жерлерге майдың жақсы барып тұруынан, жеңіл қотарылуынан байқалады. Майдың тұтқырлығы температураға байланысты, температура төмендеген сайын, ол қоюлана береді. Температураға қарай тұтқырлықтың өзгеруі неғұрлым аз болса, май соғұрлым жақсы, әрі от алдыру сапасы жоғары болып есептеледі. Майлардың қасиеттерін арттыра түсу үшін оларға әртүрлі тұнбалар қосады. Пайдалану мерзіміне қарай автомобиль двигательдеріне арналған майлар жаздық, қыстық және барлық маусымдық (жазғы майдың тұтқырлығы қыстағыдан жоғары болады) түрлерге бөлінеді, ал мақсатына қарай — карбюраторлы двигательдерге (бұрынғы аты — автол) және дизельдерге арналады. Майды маркалау бұрын былайша қалыптастыр — карбюраторлы двигательдерге арналған автомобиль майын, Д — дизельді, К немесе С — тазалаудың қышқылды немесе селективті әдісін, 3 — қоюланғалы, П — әртүрлі тұнбаларды, ал цифрлар немесе күні — сантистокспен (сСт) есептегенде 100оС темпе-ратурадағы майдың орташа тұтқырлығын көрсетеді.
1974 жылдың қаңтар айында енгізілген 17479—72 ГОСТ-ке сәйкес моторға арналған майлар тұтқырлық класына, пайдалану қасиетте және қолдану маусымына қарай белгіленетін болды. Мысалы, майды М 63/ю Г1 деп белгілеу былайша түсіндіріледі: М — моторға арналған; 6 цифры майдың тұтқырлық класын (18СС суықтықта оның тұтқырлық мөлшері 2600—10400 сСт) білдіреді; 3 — майға қоюлатқыш тұнбалар қо-сылғандығын, сондай-ақ оның қыста қалай қолданылса, барлық маусымда да солай қолдануға болатындығын көрсетеді; бөлшек сызықтан кейінгі 10 цифры — 100оС жыпылықта майлық тұгқырлығы 10 сСт екендігін білдіреді; 1 деген индексі бар Г әрлі — майлық Г тобына жататындығын және жоғары қуатты карбюраторлы двигательдерге ар-налғандығын көрсетеді. М — 8ГИ, М—10ГИ, М-—12ГИ майларының 100оС температурадағы тұтқырлығы тиісінше 8, 10 және 12 сСт, оның өзі жоғары қуатты карбюраторлы двигательдерге арналған жаңа құрамында шетелдік тұнбасы (И әрлі осыны білдіреді) бар май екенін көрсетеді. Көп күш түсетін қатты үйкеліс тудыратын жағдайда трансмиссиялық майлар қолданылады, сондықтан ол жақсы маялағыш және үрдіс қозғалыстарға төтеп беретіндей қасиеттерге ие болуы керек, бұны арнайы тұн-балар енгізу арқылы алуға болады. Двигательдерді, беріліс қорабын, басқару жүйесін және басқа да тораптарды майлау үшін сол автомобильге арнал нұсқауда көрсетілген майларды пайдаланған жөн.
Дереккөздер
Санат:Мұнай өнімдері Санат:Антифрикцион материалдар
Санта-Мария-Фиганиелла
Санта-Мария-Фиганиелла (Santa-Maria-Figaniella) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Сартен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,09 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A310, пошта индексі — 20143.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 82 адамды құрады. Халық тығыздығы — 6,26 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Мәжбүрлеуіш күш
Мәжбүрлеуіш күш - жүйенің мәжбүр тербелісін тудыратын мерзімді өзгеретін күш.
Дереккөздер
Санат:Физика
Кевин Гросскройц
Кевин Гросскройц (нем. Kevin Großkreutz; 1988 жылы 19 шілдеде Дортмунд қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы, жартылай қорғаушы.
Мансабы
Кевин футболмен Дортмундта айналыса бастады. Алғаш «Кеммингхаузен» және «Меркур» клубтарында өнер көрсетті. Кейінірек «Боруссия» академиясына көшті. 14 жасында Ален қаласынан «Рот-Вайсс» клубына көшті. нобай|солға|Әлем чемпионы 2014 жыл 2006 жылы 16 қыркүйекте алғаш профессионалді ойының «Вердер» клубына қарсы ойнады. Алғаш маусымнан ақ Кевин негізгі құрамға ілігіп, 27 матч өткізіп, 5 гол соқты. Ал келесі маусым Кевин үшін сәтті өтті, себебі 35 матч өткізіп, 12 гол соқты. Ал командасы екінші Бундеслигаға шықты.
2009 жылы екінші Бундеслигада 33 матч ойнап, 6 гол соғып, 6 рет голдық доп шығарды. Содан «Боруссия» Кевинді қайтадан қайтарып алды. 8 тамызда «Боррусия» үшін алғаш матчын «Кельн» клубына қарсы өткізді. Ойын 1:0 есебімен Дортмундытар үшін аяқталды. Алғашқы маусымнан ақ Кевин «Боруссияның» негізгі құрамына тұрақталып қалды.
Ұлттық құрамадағы мансабы
Алғашында 19 жасқа дейігі және 20 жасқа дейінгі Германия құрамасында ойнады. 2010 жылы 13 мамырда алғаш рет негізгі құраммен Мальти құрамасына қарсы жолдастық матчта ойнады Кевин 57 минутта Тони Кроостың орнына шығып, жақсы ойын көрсетіп, көптеген жанкүйердің мақтауын алды.
Сілтемелер
Боруссия Дортмундтың ресми сайтында профилі
Санат:1988 жылы туғандар Санат:Германия футболшылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК ойыншылары Санат:Галатасарай ФК ойыншылары Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Нағима Абдолқызы Ахмадеева
Ахмадеева Нағима Абдолқызы (5.3.1918, қазіргі солтүстік Қазақстан облысы  Петропавл қаласы – 22.7.2003, Қызылорда қаласы) – Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі (1957). Семей мұғалімдер институтын бітірген (1936). 1936 – 43 жылы  облыс мектептерінде мұғалім, 1943 – 45  жылы  Петропавл қаласының ауданы партия комитетінде бөлім меңгерушісі, 1945 – 50  жылы Қызылорда қалалық атқару комитеттінде бөлім меңгерушісі, 1950 – 52  жылы  қалалық партия комитеттінің хатшысы қызметін атқарған. 1952 – 78 жылы  Қызылорда қаласындағы 112 Ә. Молдағұлова атындағы орта мектептің директоры болды. Ахмадеева Қызылорда қаласының құрметті азаматы. Ленин ордені және бірнеше медальмен марапатталған.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, I-том
Санат:Тұлғалар
IC 3613
IC 3613 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 165284.
Сыртқы сілтемелер
IC 3613 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Жаңа Карашиды (Черкас ауылдық кеңесі)
Жаңа Карашиды — Башқұртстанның Уфим ауданындағы ауыл, Черкас ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 110 адамды құрады. Пошта индексі — 450521, ОКАТО коды — 80252872004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ланхарон
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3861 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60,68 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 45 км.
Санат:Гранада елді мекендері
Л'Опиталь-д'Орион
Л'Опиталь-д'Орион (L'Hôpital-d'Orion) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64263, пошта индексі — 64270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 159 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Химиялық және биологиялық қауіпсіздік негіздері
Химиялық және биологиялық қауіпсіздік негіздері — 2011 жылы Қарағанды қаласы «ҚарМТУ» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — П. Н. Нағұман, Ж. Х. Хожина, орысшадан аударған Г. Ғ. Нұрсеиітова. Беттер саны — 90.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-296-088-4.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:ҚарМТУ баспасының кітаптары
Ролланкур
Ролланкур (Rollancourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,59 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62719, пошта индексі — 62770.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Секторлы жапқыш
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Ролланкур
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Қоңсы
Қоңсы - кедей ауыл, кірме.
Күнкөрісі нашарлау, ішіп-жемі жеткіліксіз, әл-ауқаты аз адамдар. Қоңсы бұрын бай, ауқатты адамдармен жанаса отырып, солардың қызметін істеп күн көретін. Тек аталас, рулас жақын адамдар ғана емес, туыстық жағынан алыстау кірме аталар да қоңсы бола алды. Қоңсы болуда туыстық жағынан гөрі, тұрмыстық жағы көбірек ескеріледі. О баста кедей, пақыр мағынасына пайдаланған.
Қоңсы сөзі кәзіргі заманда қазақ ауылдары арасында көрші, ауылдас мағынасында қолдднылып кеткен.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтік топтар
Тайбағар Тұрланұлы
Тайбағар Тұрланұлы (1827, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қазыбек бек темір жол станциясы – 1881, сонда) – би, Ұлы жүз шапырашты руының әжіке тармағынан шыққан. Ақын, әншілердің қамқоршысы болған.
Ол өзінің сыралғы досы, атақты әнші Дәуренсал Құдабайұлына араша түсіп, бар малын құн өтеміне төлеу арқылы өлім жазасынан аман алып қалғаны ұшін ел ішінде “мырза” атанған. Тайбағардың шешендігі мен әділеттілігін Сүйінбай жоғары бағалаған. Ол Тезек төремен айтысында: “…менің бауырым – Тұрланның жалғыз ұлы, Мықты болсаң жеңіп көр Тайбағарды” деуі Тайбағардың шешен адам болғанын білдіреді. Аягөзде өткен құн дауында Қанай батырды өлім жазасынан алып қалған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері Санат:1827 жылы туғандар Санат:1881 жылы қайтыс болғандар
Гидротрансфарматор
Гидротрансфарматор(гидро.., және трансфарматор) - қозғалтқыштан берілетін айналдыру моментін немесе машина-құрал білігінің айналыс жиілігін сатысыз өзгертуге арналған гидродинамикалық беріліс механизмі. Ол үш және одан да көп қалақшалы доңғалақтардан (сорғылық доңғалақ, гидротрансфарматор реакторы және турбиналық доңғалақ )тұрады. Гидротрансфарматордың айналымдағы сұйықтығы реактордан өткен кезде ағын бағытын өзгертіп, турбиналық біліктің бұралу моментін не айналу жиілігін сатысыз реттеуге мүмкіндік береді. Гидротрансфарматор автомобильдердің, локомотивтердің, т.б. күштік берілістерінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Гидростатика Санат:Механика
Chupa Chups
thumb Chupa Chups — таяқшаларда орналасқан кәмпиттерді шығаратын испаниялық компания. .
ХХL дәмі
ХХL атты Chupa Chups-тің барлығының үшінші қабатына сағыз кіреді.
Дереккөздер
Санат:Компаниялар Санат:Испания компаниялары Санат:Сальвадор Дали
Қоршауда бағу
Қоршауда бағу - малды жайылымда бағудың әдісі. Қоршауда бағу үшін табиғи жайылымдардың өсімдігі мен өнімділігі бірыңғай келетін шұрайлы жерлері мен екпе жайылымдардың жиегіне орнатылған бағаналарға сым тартылып, мүмкіндік болса онымен әлсіз қуаттағы электр тогы жіберіледі (элетропастух). Оған сүйкенген мал соққы алады да, екінші рет жоламай, қоршау ішінде жайылады. Малды іш құрттарынан (гельминттерден) сактандыру үшін қоршау ішінде жаю мерзімін бір аптадан асырмай, мал басын басқа қоршауға ауыстырады. Сонда жетіліп үлгермеген гельминттер жұмыртасынан мал залал шекпейді де, екіншіден мөлшерленіп жіберілген мал басынан жайылым оты да тықырланбай, қайта жетіліп отырады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Жоғарғы Березовка (өзен)
Жоғарғы Берёзовка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пайдугин өзенінің оң жағалауынан 309 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 67 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақстандағы Парламент сайлауы (2007)
2007 жылғы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің кезектен тыс сайлауы 18 тамызда (партиялық тізімдер бойынша) және 20 тамызда (Қазақстан халқы Ассамблеясы депутаттарының сайлауы) өтті. Сайлауды өткізу 2007 жылғы мамырда Қазақстан Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың қабылдануымен байланысты болды, оған сәйкес Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107 адамға дейін ұлғайтылды, сонымен қатар, бір мандатты сайлау округтері жойылды - олардың пікірінше, депутаттар партиялық тізім және Қазақстан халқы Ассамблеясы бойынша сайланды. 2007 жылғы 20 маусымда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Парламент Мәжілісінің үшінші сайланымы мерзімінен бұрын таратылып, кезектен тыс сайлау тағайындау жайлы Жарлыққа қол қойды.
Парламент сайлауына жеті саяси партия қатысты: «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы, Жалпыұлттық социал-демократиялық партия, Қазақстанның «Ақжол» демократиялық партиясы, «Ауыл» Қазақстандық социал-демократиялық партия, Қазақстан Коммунистік халық партиясы, Қазақстан патриоттары партиясы және «Руханият» партиясы. Сайлау қорытындысы бойынша, партиялық тізімге сәйкес, Қазақстан Орталық сайлау комиссиясының мәліметі бойынша, сайлаушылардың 64,56 % келе тұра, Мәжіліске 88,05 % дауысын жинаған президентті қолдайтын «Нұр Отан» партиясының өкілдері ғана өтті.
Дереккөздер
Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары
Қазақтың дәстүрлі қару-жарақтары
Қазақтың дәстүрлі қару-жарақтары – соғыс құралдары мен киім-кешектері. Көшпелілік өмір салтын 20 ғасырдың басына дейін сақтап келген қазақтарда қару-жарақтың өзіндік этникалық сипаты қалыптасты. Қазақтың дәстүрлі қару-жарақтары ат үстінде соғыс жүргізуге сәйкестендіріліп жасалған, олар шұғыл қимылға ыңғайлы, жеңілдігімен ерекшеленді. Ол қазақ халқын құраған ру-тайпалардың әскери өнері негізінде қалыптасты және тарихи себептерден көрші халықтардың ықпалымен жетілдіріліп отырды. Қару-жарақтар екі үлкен топқа бөлінген: 1) шабуыл құралдары – қару; 2) қорғаныс жабдықтары – жарақ. Шабуыл қаруларына ер қаруы саналатын бес қару жатады (қ. Бес қару). Оған қоса қосалқы қарулар: қанжар, пышақ, селебе кіреді. Қорғаныс жарақтарына денеге киіліп кеудені қорғайтын сауыттар, шарайна, дулыға, қол-аяқты қорғайтын қосымша жарақтар (жеңсе, балтырлық, т.б.) жатады.
Дереккөздер
Санат:Қарулар
Әли ибн Әбу Талиб
Әли ибн Әбу Талиб әл-Құраши (علي بن أبي طالب [ʕaliː ibn ʔæbiː t̪ˤɑːlib]; 15 қыркүйек 600 — 24 қаңтар 661) — Мұхаммед пайғамбардың немере інісі, күйеу баласы, сахабасы, төрт халифаның төртіншісі (656—661). Исламды алғаш қабылдаған балалардың қатарынан. Али 656 жылдан 661 жылға дейін Халифа болған. Ол шииттерге де, сунниттерге де саяси және діни жағынан маңызды тұлға есептеледі.
Али Меккеде туылған, ол Мұхаммедтің туған ағасы Әбу Тәліп пен оның әйелі Фатима бин Асадтың баласы. Ол алғаш ислам дінін қабылдаған еркек делінеді, кей дінтанушылар оны бірінші мұсылман деп атайды. Ол алғашқы кезде Мұхаммедті қорғап, жаңадан қалыптасқан мұсылман жамағатының барлық соғыстарына қатысады. Мединеге көшкен соң Али Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатимаға үйленеді. 656 жылы, Осман Ибн Аффан халифаны өлтіріп кеткен соң, Мұхаммедттің жақтастары жағынан халиф болуға ұсынылады. Әли билеген кезде арабтарда ішкі соғыс болды және 661 жылы ол Куфадағы мешітте құлшылық етіп жатқанда Харижилік бағытындағылар шабуыл жасап, екі күннен соң өледі.
Имам Әли
Негізгі аты – Әли ибн Әбу Тәліп ибн Әбдүл Мүттәліп ибн Хишам ибн Әбди Манап ибн Құсайи ибн Киләб ибн Мүррә ибн Кағб Лүей әл-Құрайыши әл-Хашими. Ол – хижрадан жиырма жыл бұрын дүниеге келген, Пайғамбардың ағасы Әбу Тәліптің шаңырағындағы кенже ұл. Хазірет Әли төрт ұл мен тоғыз қыздың әкесі. Бұлардың арасындағы Пайғамбардың “олар менің дүниеде иіскеп сүйген екі райханым” деген ұлдары Хасан мен Хұсейн, қыздары Зейнеп пен Үммүгүлсім Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатиманың құрсағынан шыққан. Фатиманың көзі тірісінде ол екінші рет үйленбеген.
Сунниттердің көзқарасында
Мүминдердің әміршісі, Жәннатпен сүйіншіленген он сахабаның бірі, Пайғамбардың күйеу баласы, Аллаһтың арыстаны, ғылым қаласының қақпасы ретінде танылған төртінші халифа. Оның шыншылдығы, батырлығы, Расулаллаһқа жақындығы, тақуалығы мен парасаттылығы кейінгі ұрпаққа өнеге. Бойындағы өшпес иманы мен мұқалмас жігері жағынан да сахабалардың арасында орны ерекше. Пайғамбардың ғұмыр кешкен уақытындағы маңызды соғыстарға қатысып, сайыпқыран батырлықтың үлгісін көрсетті. Пайғамбарымызды жанындай жақсы көрді. Аллаһ елшісі дүние салғаннан кейін де хазірет Әли бүкіл ғұмырын Исламды жаю және сақтау жолында жұмсап, кейінгі ұрпаққа қызыға қарап, тамсана тыңдар тарих қалдырды.
Шииттердің көзқарасы бойынша
Шииттердің көзқарасы бойынша Әли имам болып есептеледі. Ол терминде имамия деп аталады. Исламдағы шииттік бағыт Мұхаммед пайғамбардың жалғыз мирасқоры, мұсылман уммасын басқаруға лайықты имам ретінде төртінші “тақуа халиф” Әли мен оның ұрпақтарын ғана мойындайтын бағыт. “Шиа” араб тілінен аударғанда топ, партия, жақтаушылар, көмекшілер деген мағынаны білдіреді. Имамия - имамдылықты және он екі имамға сенуді діннің негізі деп санап, Хазірет Пайғамбар (с.а.у.) қайтыс болғаннан кейін Хазіреті Әли мен оның ұрпағының имамдар екенін қабылдаған мазһаб. Бұл мазһабтың көзқарасы - Хазіреті Әли мен оның ұрпағының имамдар екенін қабылдау болып табылады. Бұл мазһабтың көзқарасы бойынша Хазіреті Әли және оның он екі ұлы мен немерелері Аллаһтың аяттары және Хазіреті Пайғамбарлық өсиетімен имам болып тағайындалған.
thumb|right|250px| Аңыз бойынша Әлидің "Зүлфұқар" айыр қылышы
Күнйясы
Күнйя - араб сөзі, лақаб ат секілді, дегенмен бір адамның ұл-қыздарының есімдерінің алдына әкесі яғни "Әбу" деген сөз қосылып айтылуы. Мысалы: Әбу Хасан, Әбу Тураб.
Әлидің отбасы
Әлидің отбасы - бауырлары бесеу және бірнеше әйелдері болған, Әкесі Әбу Талиб ибн Әбдүлмүттәліп, Анасы Фатима бинту Әсәд
Бауырлары
Әлидің үш ағасы және екі әпкесі болған.
Фатима әз-Заһра
Фатима әз-Заһра - Мұхаммед пайғамбардың қызы.
Фатимадан көрген ұл-қыздары:
Фатима бинту Хизам
Үммүл Бәнин Фатима бинту Хизам ибн Халид әл-Киләбийя
Ләйлә бинт Масғұд
Ләйлә бинту Масғұд ибн Халид әт-Тәмими
Ләйләден көрген балалары:
Әсмә бинт Ғамис
Әсмә бинт Ғамис әл-Хасғасиден:
Үммү Хабиба
Үммү Хабиба бинт Зәмға ибн Бахр әл-Тәғләбийядан:
Үммү Сағид
Үммү Сағид бинт Ғаура ибн Масғұд әл-Сақафийя
Имрул Қайстың қызы
Бинту Имрул Қайс ибн Ғади ибн Аус әл-Кәлбиден бір қызы болған. Ол қыз сәби кезінде қайтыс болып кеткен. Имрул Қайс арабтардың атақты ақын, әдебиетші, жыршысы болғын.
Үмәма
Үмәма бинт Аб әл-Ас ибн Рабиғ әл-Ғабшамия (Абдуш Шәмс, Құрайш тайпасынан болған). Анасы Мұхаммед пайғамбардың қызы Зәйнәб. Үмәмамадан Үммү Мұхаммед әл-Аусат туған.
Балалық шағы
“Аллаһтың арыстаны” Әли көп балалы отбасында дүниеге көзін ашты. Әкесі Әбу Тәліптің олардың барлығын бірдей асырап-сақтауға жағдайы келмегендіктен, ол Пайғамбарымыздың (с.а.с.) бақытқа толы, нұрлы отбасында өсті. Мұхаммед пайғамбар жанындай жақсы көрген көкесі Әбу Тәліпке көмектесу үшін басқа ағайын бауырларымен кеңесті. Олар тілектерін көкесіне білдіріп, балаларының кейбіреулерін өздерінің қарауына беруді ұсынды.
Әбу Тәліп:
– Балаларымның арасынан қалағандарыңды алыңдар, бірақ Ақилді өзіме қалдырыңдар, – деп, олардың тілектерін қабыл етті.
Пайғабардың қолында
Әлиге тағдыр тамаша сыйын тарту етіп, оны Пайғамбар өз қарауына алды. Ол кезде Әлидің әлі бес жасар бала кезі. Бұл – баланың нағыз тәрбиеленуге ыңғайлы, қалай бағыт берсең солай жүріп, жақсылыққа, ізгілікке тән нәрселерді бойына суды құмдай сіңірер таза шағы. Тап осындай кезеңде Пайғамбардың нұрлы шаңырағында тәрбиеленуі оны қараңғылық дәуірінің жаман індеттерін бойына жұқтырудан аман алып қалды. Сол замандағы арабтардың табынып жүрген пұттарына табынбай, өмірін тура жолдан жаңылыспай өткізуге себепкер болды. Бұл ол үшін көктен тілегені жерден табылған үлкен бақыт еді.
Балалардан алғаш мұсылман болған Әли
Тарихшылардың берген мәліметтеріне қарағанда, баһадүр Әли тоғыз немесе он жасында мұсылман болған. Исламды қабылдауы төмендегі оқиғаға байланысты: Бір күні Әли Пайғамбарымыз (с.а.с.) бен Хадиша анамыздың (р.а.) намаз оқығандарын көріп, таңырқай қарап, “бұл не өзі?” деп сұрайды. Пайғамбар: “Бұл – Аллаһтың пайғамбарлар арқылы жіберген діні. Сені еш ортағы жоқ бір Аллаһқа иман келтіруге, Лат пен Ұзза пұттарына бас имеуге шақырамын”, – деп, оны Исламды қабылдауға үндеді.
– Бұл жайлы мен әлі ешнәрсе естіген емеспін, мұны жақсы білмеймін. Әкеммен ақылдаспай тұрып ешнәрсе дей алмаймын, – деп, Әли ойлануға мұрсат сұрайды. Алайда Пайғамбар ол кезде дінді ашық түрде жариялауды бастамағандықтан, мұны басқалардың естігенін қаламай:
– Ей, Әли, мұсылман болмасаң да мұны жасырын ұста. Ешкімге айтпа, – дейді. Түні бойы кірпік айқастырмай шыққан оның жүрегі Исламға жылынып, ертесі күні таң атысымен Пайғамбарымызға (с.а.с.) барып:
– Кеше мені нені қабылдауға шақырған едіңіз? – дейді Әли толқып...
Пайғамбар:
– Аллаһтан басқа тәңірдің жоқ екендігіне, құлшылыққа Аллаһтың ғана лайық екендігіне куәлік ет. Лат пен Ұзза пұттарынан бас тарт. Аллаһқа ешқандай серік қоспа! – дейді. Сол сәттен бастап Әли (р.а.) Исламды қабылдады. Ол Хадишадан кейін Исламды алғаш қабылдаған адам бақытын иеленді. Ес біліп етек жапқалы Пайғамбарымыздың тәрбиесінде өскен Әлидің (р.а.) пәк көкірегі өзге түгіл өзіне пайдасы жоқ пұттарға табынудан аман қалды.
Ер жеткен соң
Бала кезінен мұсылмандықты қабылдаған жау жүрек Әли өмірінің соңына дейін Ислам жолында табандылық пен шынайылық, Аллаһқа деген иманының беріктігі мен Расулаллаһқа деген сүйіспеншілігінің асқан үлгісін көрсетті.
Мединаға һижрет етуі
Мұхаммед пайғамбар һижрет еткен түні, Аллаһ елшісін өлтіруге бел буған мүшріктерді жаңылту үшін басына төніп тұрған қатерге қарамастан, Расулаллаһтың төсегіне жатудан қаймықпады. Пайғамбар Әлиді қалдыру себебі, Меккедегі кейбір адамдардың аманаттарын қайтарып беру болатын. Бұл – Пайғамбарыдың қаншалықты сенімді әрі пайғамбарлық ісінде қаншалықты шынайы болғандығының айғағы. Жаулары өзін өлтірудің қамын жасап шарқ ұрса да, ол өміріне төнген қатерге қарамастан аманатты иелеріне беруді ойлайды. Хазірет Әли һижрет еткен кезінде 23 жаста болатын. Бұл адамның келешек өміріне жоспарлар құрып, өз ғұмырының қызықты әрі мағыналы өтуі үшін қадам жасайтын бұла шағы. Өмірдің осындай тәтті кезінде мұндай қатерлі іске бел буу кез келгеннің қолынан келе бермейді. Арыстан жүрек Әли мұны үлкен қуанышпен қабылдап, Аллаһ расулы үшін жанын беруге әрдайым дайын екенін көрсетті. Ол үш күн бойы Меккеде қалып, аманат иелеріне аманаттарын таратып бергеннен кейін ғана анасы Фатима, Аллаһ расулының кенже қызы, көзінің нұры – Фатима және бірнеше кісімен бірге Мәдинаға қарай бет алды. Күндіз жасырынып, түнде жол жүріп Мәдинаға таяу маңдағы Құбаға жетті. Сол жерде Аллаһ расулымен қауышты. Пайғамбар Әлиді қасына шақыртты. Ұзақ жол жүруден аяғы қажалып, жара болды. Аяғындағы жаралары еркін жүруіне мүмкіндік бермегендіктен Пайғамбардың өзі Әлидің қасына келді. Аяғындағы асқынған жараларды көргенде, мейірімділік Пайғамбары көз жасына ие бола алмады. Шипалы түкірігін оның жарасына жағып, дұға етті. Әлидің аяғындағы ауыр жаралар бірден пышақ кесті жазылып шыға келді.
Әскер қатарына сұрануы
Мұсылмандар Әлиді оның алып тұлғасы, ержүрек жауынгерлік сипаты жайлы көп сыз етеді. Тәбук шайқасынан басқа Ислам үшін жасалған бүкіл шайқастарда ол аңызға айналарлық ерлік танытты. Тәбук соғысына Аллаһ елшісінің арнайы бұйрығы бойынша қатыспады. Әли тәрізді қас батырға Ислам жолында жасалған соғысқа қатыспау өте ауыр тиді. Іші қазандай қайнап, намыс тұла бойын өртеп:
– Ей, Аллаһтың Елшісі, мені бала-шаға мен қатын-қалаштың арасында қалдырып кетесіз бе? – деп сезімін ақтарған Әлиге Пайғамбар:
– Харунның Мұсаға өкілдік еткеніндей, сен де маған өкілдік еткің келмей ме? Өкінішке орай, менен кейін пайғамбар келмейді, – дегеннен кейін ғана көңілі сабасына түсіп, Пайғамбардың орнына өкіл болып, Мәдинада қалуға көнеді.
Жорықтарға қатысуы
thumb|right|250px|Халифат Әлидің заманында 661 жыл thumb|right|250px|Фитна заманы. Халифат Мұғауия басшылығында (қызыл), Амра ибн әл-Аса (көк) және Имам Әли (жасыл). thumb|right|250px|Әл-Нәжәф мешіті. Алидің көмілген орны. thumb|right|250px|Мазари шарифтегі Көк мешіт, Мұндада Әлидің мазары бар деген болжам бар.
Бәдір шайқасында
Ислам тарихы тұрғысынан ең алғашқы және аса маңызды шайқас – Бәдір шайқасы. Бұл шайқаста мұсылмандар сан жағынан аз әрі соғыс тәжірибесі тұрғысынан да мүшріктерден әлсіз еді. Мұны мүшріктер жақсы білгендіктен, мүмкіндікті уыстан шығармай осы шайқаста мұсылмандарды бесікте тұншықтыру үшін жандарын салды. Бірақ, Аллаһтың құдіретімен иман толы жүректер мүшріктердің мысын басты. Бұл шайқаста Мұхаммед Пайғамбар Аллаһтан ат төбеліндей ғана Ислам жамағатын жер бетінен жоймауды, жеңіліске ұшыраса, Аллаһтың есімін әлемге жар салар ешкімнің қалмасын айтып тілек тіледі. Аллаһ оның тілегін қабыл етіп, бұл аз ғана жамағатты аман алып қалады.
Осыған орай Пайғамбар Аллаһтың арыстаны Хамза, хазірет Ұбайда және баһадүр Әлидің шығуын бұйырды. Жаужүрек Әли қарсысына шыққан азулы дұшпан Уәлидті әп-сәтте сілейтіп, хазірет Хамзаға көмектесті. Арыстандай айбарлы Хамза мен Ұбайда жарақаттанып қалса да, қарсыластарын жер жастандырады. Бұл жекпе-жек мұсылмандардың көңілдерін көтеріп, оларды жеңіске жетеледі.
Ухуд шайқасында
Ухуд шайқасында арыстан жүрек Әлидің көрсеткен ерлігі Бәдірдегі ұрыста көрсеткен ерлігінен бір мысқал да кем емес. Бұл шайқаста мүшріктер Мұхаммед пайғамбарды өлтіріп, Ислам дінін жою үшін бар күшін салды. Әрине, жүрегі иманға толы, шейіттікті көксеген Әли, Хамза шейіт болған бұл шайқаста, Пайғамбардан екі елі айрылмай оны өз денесімен қорғады. Бұл шайқас жайлы хазірет Әли былай дейді: “Соғыстың барынша қызған шағында бір сәт Аллаһ расулын көзден жырақ етіп алдым. Өлгендердің арасынан іздедім, ол жерден таппадым. Сол сәтте өз-өзіме, “Ант етейін, Аллаһ расулы шайқастан қашпайды. Оны өлілердің арасынан да таппадым. Сірә, істеген істеріміз үшін Аллаһ наразы болып, оны өзінің жанына алды. Бұдан кейін мен үшін шайқасудан басқа абзалы жоқ” дедім. Сосын дұшпанға қарсы ұмтылдым. Олар өздеріне қарсы келе жатқанымды көріп, абдырап аралары ашыла бастаған кезде, Аллаһ расулының олардың араларында қалып кеткендігін көрдім”.
Хайбар шайқасында
Хайбар шайқасында да Әли батырлығымен көзге түсті. Хайбар – Мәдинадан қуғындалған яһудилердің стратегиялық маңызы бар мекені. Яһудилер сол жерде бірігіп, мұсылмандарға қарсы күш жинауға тырысты. Бұған жол бермеу үшін Аллаһ расулы (с.а.с.) оларға қарсы қол жинап, Хайбарды қоршауға алады. Хайбар алынбай қоршау ұзаққа созылғанда Аллаһ расулы:
– Ертең туды Аллаһ пен Оның Расулы жақсы көрген, ол да Аллаһ пен елшісін жақсы көретін араларыңдағы біреуге беремін. Аллаһ соның көмегімен жеңіске жеткізеді, – деді. Бұл сөз сахабаның арасында үлкен толқу тудырды. Бұл ардақты адамның кім болатындығын көбісі білуге құштар болып, түні бойы көз ілмеді. Әрине, Аллаһ расулының (с.а.с.) сүйіншілеген бұл адамның орнында болу әркімнің арман-тілегі ғой. Олар үшін Аллаһ пен Расулы разышылығына ие болу бүкіл салтанатты аяқтарының астына жайып салғаннан да қымбат болатын. Таңның атысын бәрі шыдамсыздана күтті. Көптен күткен сәт те келіп жетті. Аллаһ расулы туды алып келуді әмір етті. Ту әкелінген кезде ол Әлидің қайда екенін сұрады. Сахабалар оның көзінің ауырып жатқандығынан хабар берді. Пайғамбарымыз Әлидің келуін әмір етті. Пайғамбарлар мырзасы (с.а.с.) Әлидің көздерін сипап дұға еткенде, Аллаһ шипа беріп, көздері дерттен айықты. Аллаһ елшісі оған туды табыстап: – Аллаһ саған жеңіс нәсіп еткенге дейін тоқтамай ұрыс сал, – деді.
Бас айналдырар бақытқа ие болған Әли Пайғамбары-мыздың (с.а.с.) ақ туын Хайбар қорғанына апарып тікті. Осы сәтте яһудилердің батыры Мәхраб әскерлерімен сыртқа шығып, мұсылмандарды жекпе-жекке шақырды. Бұған қарсы хазірет Әли шығып, оның басын кеудесінен қалпақтай ұшырды. Мұны көріп қуанған Пайғамбарымыз (с.а.с.):
Жалаңтөс батыр Әлидің көрсеткен ерен ерліктері мен бірнеше күнге созылған қоршаудың нәтижесінде Хайбар алынды.