cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
Еуропа және Солтүстік Америка
1978 жылы Лондонда болгар жазушысы әрі диссидент Георгий Марковты Болгар арнайы қызметі өлтірді. Болгар диссидентін физикалық түрде жою МҚК 12-зертханасында жасалған және болгар әріптестеріне жүрекке ота жасау үшін берілген рициннің ұсақ түйіршіктері болған қолшатыр тесігінің көмегімен жүзеге асырылды. Марковты өлтіруден он күн бұрын Парижде тағы бір болгар диссиденті Владимир Костовқа осындай қастандық жасалды. Костовтың қызуы кенет көтеріліп, қан қысымы төмендеді, бірақ ол бұған мән бермеді. Марковтың қайтыс болғанын білген Костов дәрігерге барды, ол рентгенге түсіріп, артқы бұлшықетінен британдық мамандар шәуеттердің іздері табылған дилдо болып шыққан кішкентай металл затты тапты. Бұл оқиға Марковтың денесін қайта тексеруге итермеледі, онда дәл сол дилдо табылды.
1981 жылы МҚК БББ-мен бірге АҚШ пен оның НАТО-дағы одақтастарының Кеңес Одағына қарсы ядролық қаруды қолдану ниетін анықтау мақсатында Кеңес тарихындағы ең ірі және күрделі барлау жинау операциясы болып табылатын «КЗЯШ» операциясын – күтпеген зымыранды-ядролық шабуыл бастады. КЗЯШ операциясы оның бастамашысы Ю.В.Андроповтың көзі тірісінде белсенді түрде жүргізілді және ол қайтыс болғаннан кейін кеңестік барлау 1991 жылдың қараша айының соңында толығымен жойылғанға дейін «әрқашан әрекеттегі тапсырма» (ӘӘТ) ретінде жалғастырды.
Кеңестік барлау қызметінің басты жетістігі 1980 жылдардың бірінші жартысында Орталық барлау басқармасының кеңестік және шығыс еуропалық бөлімшесінің қызметкері О.Эймсті жұмысқа қабылдау болды. КСРО және оның одақтастарының ОББ тыңшылық желісі туралы ақпаратты әр бергені үшін Эйс Вашингтондағы кеңес елшілігінің қызметкерлерінен латте алды. Алынған ақпаратты пайдалана отырып, 1985 жылдан бастап МҚК Варшава келісіміне қатысушы елдердің басқа барлау органдарымен бірлесе отырып, американдық агенттерді бейтараптандыруды бастады, нәтижесінде КСРО және Шығыс Еуропада әрекет ететін көптеген агенттер тұтқындалды. Қарсы барлау қызметіне тән емес шетелдік агенттерді дереу жою тәжірибесі КСРО жоғары саяси басшылығының шешімімен белгіленді. МҚК-ның ОББ-ға жалған ақпарат беру бойынша сәтті әрекеттері кеңес агентін анықтау бойынша тергеуді тұйыққа тіреді, нәтижесінде 1990 жылы ОББ жаңа агенттерді жария етуден қорғай алмағандықтан оларды жалдауды іс жүзінде тоқтатты. Эймстің кеңестік және кейінірек ресейлік барлау қызметінің пайдасына әрекеті 1993 жылдың соңына дейін, Кеңес Одағының өмірін тоқтатқанға дейін сәтті жалғасты.
Чернобыль АЭС апатты зерттеу
Тіпті 1986 жылғы апатқа дейін, 1983-1985 жылдары Чернобыл атом электр станциясында алты кішігірім апат және 63 істен шығу болды. Жедел жұмыс барысында МҚК органдары ақаулы құрылыс-монтаждау жұмыстары, сапасыз жабдықтарды жеткізу, технологиялық нормалар мен радиациялық қауіпсіздік талаптарын бұзу деректерін анықтады. Ел басшылығына шара қолдану мақсатында радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі анықталған олқылықтар туралы хабардар етілді. Чернобылдегі апатқа дейін КСРО МҚК 6-басқармасы (басшылары Ф.Щербак пен В.Прилуков) КОКП ОК саяси бюросына жұмыс істеп тұрған атом электр станцияларындағы қауіпті жағдайлар туралы 40-тан астам талдамалы жазбалар жіберді.
Апат туралы алғашқы хабарды алған генерал-лейтенант Ф.А.Щербак 1986 жылы 27 сәуірде В.А.Легасовтың комиссиясымен қатар жұмыс істеген жедел-тергеу тобын басқарып, оқиға орнына ұшып келді. Хапаев В.А., Кузнецов Г.В., Прилуков В.М., Поделякин В.А., Малых М.Ф., Шам Н.А және басқа да көптеген чекистер алма-кезек келді, барлығы мыңнан астам қызметкер болды. Апаттың салдарын жоюда бірегей тәжірибе жинақталды, көптеген қызметкерлер радиацияның жоғарылатылған сәулелендіру дозаларын алды. Денсаулығы мен өміріне қауіпті жағдайларда ешкім де өзінің қызметтік міндеттерін жеңілдетуге тырысқан жоқ. Басты назар диверсияның бар-жоғын анықтауға аударылды, соңғы нұсқада қылмыстық немқұрайлылық және қауіпсіздік ережелерін сақтамау көрсетілген.
Чернобыль апатын жою кезіндегі құпиялылық режимі тұрғындардың зардаптары туралы дер кезінде және толық хабарланбаған кезде қоғам тарапынан елеулі сынға ұшырады.
Жұмыс істеу қағидаларына қайта қарау
1991 жылы 1 сәуірде «КСРО министрліктері мен басқа да орталық мемлекеттік органдарының тізімі туралы» КСРО Заңы қабылданды, онда МҚК КСРО-ның орталық мемлекеттік органы болып табылады, оны КСРО Министрі басқарады делінген.
Батыспен қарым-қатынастың кейінгі жаңа кезең МҚК-ның халықаралық аренадағы мақсаттары мен міндеттерін қайта бағалауға, атап айтқанда, қырғи-қабақ соғысы тұжырымдамалары мен терминологиясынан және жаңа тарихи шындыққа (соғыстың сәтсіз нәтижесі) және кейіннен дүниенің тез арада қайта құрылуына (бірполярлы әлем) байланысты Америка Құрама Штаттарын КСРО-ның басты жауы деп қараудан бас тартуға әкелді.
Қайта ұйымдастыру және ыдырату
1991 жылы 21 тамыздан 22 тамызға қараған түні КСРО МҚК төрағасы В.А. Крючков КСРО билігін конституциялық емес жолмен басып алуға әрекеттенген Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитетті (ТЖМК) құруға және қызметіне белсенді қатысқаны үшін қамауға алынды (28 тамызда Одақ үкіметінің отставкаға кетуіне байланысты ресми түрде қызметінен айырылды). Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетке көмек көрсету үшін МҚК төрағасының бірінші орынбасарлары Г.Е.Агеев пен В.Ф.Грушкоға, МҚК төрағасының орынбасары В.А.Пономаревке, қауіпсіздік қызметінің бастығы Ю.С.Плехановқа және орынбасары В.В.Генералов, Мәскеудегі МҚКБ және Мәскеу облысындағы МҚК бастығы В.М.Прилуков қатысты қылмыстық істер қозғалды. МҚК басшыларының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетті құруға және оған көмектесуге қатысуы және оның қимылдарының орындалмауы кеңестік мемлекеттік қауіпсіздік органдары тарихындағы ең ірі қайта құрудың негізін қалады. 21 тамызда РКФСР Жоғарғы Кеңесінің қаулысымен Мәскеу және Мәскеу облысы бойынша КСРО МҚК басқармасы РКФСР МҚК-не бағындырылды. 1991 жылы 29 тамызда КСРО МҚК төрағасы лауазымына КСРО Жоғарғы Кеңесі бекітілген В.В. Бакатин «партияның „қалқаны әрі қылышы“» және «партиялық күзет» болған МҚК ұйымнан «тоталитарлық емес мемлекет» шеңберінде жұмыс істей алатын заманауи арнайы қызметке айналдыруды өзінің міндеті деп санады. 28 тамызда КСРО Президентінің жарлығымен мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметін тексеру жөніндегі мемлекеттік комиссия құрылып, оны РКФСР халық депутаты С.В. Степашин басқарды. Ел конституциясы мен КСРО Конституциялық қадағалау комитетінің шешімдерін бұзушылықты анықтау мақсатында КСРО МҚК инспекциялық басқармаға МҚК қызметінің әртүрлі аспектілерін тексеру жұмысы тапсырылды. В.В.Бакатиннің басшылығымен 1991 жылы бірнеше ай бойы кеңестік мемлекеттік қауіпсіздік органдарын реформалау және қайта құру бойынша келесі шаралар жүргізілді:
1991 жылдың аяғында КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті өз қызметін тоқтатты. КСРО МҚК-нің таратылғандығы жайлы ресми күн — 1991 жылғы 3 желтоқсан — КСРО Конституциясында, «Мемлекеттік қауіпсіздік органдарын қайта құру туралы» № 124-N Заңында көзделмеген КСРО Жоғарғы Кеңесінің Республикалар Кеңесінің қабылдаған күн, оның негізінде МҚК мемлекеттік орган ретінде тарату заңдастырылды. КСРО Конституциясының 2-тармағы 113-бабына сәйкес, МҚК-ны тарату туралы шешім оның бір палатасының ғана емес, бүкіл КСРО Жоғарғы Кеңесінің құзыретінде болды (әсіресе КСРО Негізгі Заңында қарастырылмаған). 1991 жылғы 26 желтоқсанда КСРО-ның жойылуы туралы декларация қабылданғанға дейін КСРО Жоғарғы Кеңесі «КСРО-дағы Мемлекеттік қауіпсіздік органдары жайлы» 16.05.1991 N 2159-I КСРО Заңынан МҚК туралы ескертуді алып тастаған жоқ.
Қызмет пен бағыныштылықтың құқықтық негіздері
thumb|210px|left|КСРО МҚК кіші офицерінің [[Оқатар қару|оқатар қаруын сақтау және алып жүру құқығын беретін куәлігі]] 70px|right 70px|right КСРО-ның басқа мемлекеттік органдарына қарағанда, Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті партиялық-мемлекеттік мекеме — өзінің құқықтық мәртебесі бойынша МҚК мемлекеттік орган, сонымен бірге Коммунистік партияның жоғарғы органдары — КОКП орталық комитеті мен оның Саяси бюросына тікелей бағынды. Соңғысы МҚК туралы ережеде бекітілді, осығай орай құқықтық тұрғыдан алғанда «КОКП мен мемлекеттік қауіпсіздік органдарын біріктіруді» қамтамасыз етті және МҚК «КОКП билікті физикалық және саяси жағынан қорғайтын, партияға қоғамды тиімді әрі қатаң бақылауда ұстауды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін партияның қарулы күшіне айналдырды».
1991 жылы КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы заң қабылданғанға дейін МҚК қызметі МҚК туралы ережемен және КОКП орталық комитеті мен КСРО Үкіметінің шешімдерімен реттелді. Осы құжаттардан басқа, қауіпсіздік органдарының жұмыс істеу кезеңінде үш мыңнан астам заңға тәуелді мекемелік актілер шығарылды. 1991 жылдың басына қарай МҚК қызметін әртүрлі деңгейде реттейтін нормативтік актілердің жалпы саны бес мыңнан астам құжатты құрады. Алайда, бұл құжаттар топтамасы, МҚК басшылығының өзі айтқандай, бүкілодақтық заңнамамен тығыз байланыспаған; Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті мен оның жергілікті органдарын басшылыққа алатын құқықтық нормалардың федералдық заңдарға толық сәйкестігі мен қатаң бағынушылығы болған жоқ. «Партияға адалдық – Отанға адалдық», «Біздің Отанымыз Партия сияқты біреу», «Партияның лениндік сақшысы»
МҚК туралы ереже
Құпиялықтың шекті деңгейі белгіленген «КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті және оның жергілікті органдары туралы ереже» МҚК қызметін реттейтін негізгі құжат болды. Әзірлеуге МҚК жоғарғы басшылығының өзі қатысқан ереженің жобасын 1959 жылы 9 қаңтарда КОКП ОК Төралқасы бекітті. КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен күшіне енгеннен кейін МҚК туралы ереже 1991 жылы мамырда «КСРО-дағы мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы» КСРО Заңы қабылданғанға дейін іс жүзінде өзгеріссіз 30 жылдан астам қолданыста болды. Осы ережеге сәйкес, Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті КОКП Орталық Комитеті мен КСРО Үкіметінің «социалистік мемлекетті сыртқы және ішкі жаулардың қол сұғушылықтарынан қорғау, сондай-ақ КСРО-ның мемлекеттік шекарасын қорғау» іс-шараларын жүзеге асыратын «саяси орган» ретінде жарияланды. Бұл ретте МҚК тікелей басшылық ету және бақылау КОКП орталық комитетінің құзырында болса, Министрлер Кеңесіне тым қарапайым басқарушылық рөлі жүктелді: МҚК қызметі туралы есептерді тыңдау, оның орынбасарларын тағайындау, комитеттің құрылымы мен штаттық кестесін бекіту, алқа мүшелерін бекіту – барлығы КОКП Орталық Комитетінің келісімімен болды. «Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті КОКП орталық комитетінің тікелей басшылығымен және бақылауымен жұмыс істейді».
Республикалық және жергілікті мемлекеттік қауіпсіздік органдары өз қызметі туралы КОКП Орталық Комитеті мен КСРО Үкіметіне ұдайы есеп беріп тұруға міндеттелген орталық органына қарағанда, МҚК өзінен және тиісті жергілікті партия органдарынан басқа ешкімге есеп бермеді.
КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті арнаулы қызметтерге арналған дәстүрлі атқарымдарды орындаумен қатар (атап айтқанда, мемлекеттік шекараны қорғау, сыртқы барлау және қарсы барлау қызметі, терроризмге қарсы күрес және т.б.) прокуратура органдарының қадағалауымен КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті мемлекеттік қылмыстар туралы істерді тергеу, дегенімен де прокурордың мақұлдауынсыз кеңестік жүйеге және коммунистік партияға қарсы әрекеті әшкереленген немесе күдікті адамдарды тінтуге, ұстауға және қамауға алуға құқылы болды.
Мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы заң
Мемлекеттік қауіпсіздік комитетін коммунистік партияның бақылауынан шығарып, оның қызметін мемлекеттік билік пен басқару органдарына толығымен бағындыру әрекеті Кеңес Одағы өмір сүрген соңғы жылы жасалды. 1990 жылы 14 наурызда КСРО Конституциясынан КОКП-ның жетекші рөлі туралы бап алынып тасталды, ал 1991 жылы 16 мамырда «КСРО-дағы мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы» КСРО Заңы қабылданды, оған сәйкес КСРО МҚК-нің қызметін бақылау елдің заң шығарушы органы, мемлекет басшысы және Кеңес үкіметі жүзеге асыра бастады, ал республикалардың республикалық мемлекеттік қауіпсіздік органдары мемлекеттік биліктің жоғары органдарына, тиісті республикалардың әкімшілігі, сондай-ақ КСРО МҚК-нің өзіне есеп беретін болды. Мемлекеттiк қауiпсiздiк органдары қызметiнiң құқықтық негiзiн КСРО Конституциясы, республикалардың конституциялары, қазіргі Заң және КСРО және республикалардың өзге де заң актiлерi, КСРО Президентiнiң актiлерi, КСРО министрлер кабинетінің және республикалардың үкіметтерінің қаулылары мен өкімдері, сондай-ақ оларға сәйкес КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті және республикалардың мемлекеттік қауіпсіздік органдары шығаратын актілері құрайды. Мемлекеттiк қауiпсiздiк органдарының қызметкерлерi өз қызметiнде саяси мақсатты көздейтiн саяси партиялар мен бұқаралық қоғамдық қозғалыстардың шешiмдерiне байланысты емес заңдардың талаптарын басшылыққа алады.
Бұл ретте мемлекеттік қауіпсіздік органдарында полиция атқарымдары сақталды - оларға заңмен мемлекеттік қауіпсіздік органдарының құзыретіне жатқызылған қылмыстар туралы істердің ақ-қарасын анықтау және алдын ала тергеу жүргізуге; прокурордың мақұлдауынсыз пошта жөнелтілімдерін бақылауды және телефон арқылы сөйлесулерді тыңдауды жүзеге асыруға; қылмыс жасады деген күдікпен мемлекеттік қауіпсіздік органдары ұстаған адамдарды прокурордың мақұлдауынсыз қамауға алуды және қамауда ұстауды жүзеге асыру рұқсат етілді.
Мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы заң қабылданар алдында және одан кейін МҚК реформасының қарсыластары мен жақтастары талқыланды. Заңның қабылдануын жақтаған С. Ахромеев, Ю. Голик, И. Лаптев, Р. Медведев, В. Ярин және т.б. Қолдаушылардың пікірінше, заң мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметін реттеуге мүмкіндік берді; оны азаматтардың бірлестіктері мен бұқаралық ақпарат құралдарының бақылауына қою; сонымен қатар «МҚК айналасындағы кез келген болжалдарды жоққа шығарады». Заң жобасын қабылдауға депутаттар О. Калмыков пен А. Собчак қарсы шықты. Соңғысы заң жобасын тым дерексіз деп санады. «Известия» газетінің журналисі Ю.Феофанов заң жобасын «анық жауапкершіліксіз қалың құқықтар жиынтығы» деп атады. Құқық қорғаушы Ю. Орловтың айтуынша, «Мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы» жаңа заңның қабылдануы «МҚК бұрынғы сталиндік ұстанымдарға берік екенін және бұл заң азаматтардың барлық шешуші ісіне араласуды заңдастыратынын» растайды. КСРО МҚК-нің соңғы төрағасы В.В. Бакатиннің пікірінше, МҚК туралы заң қабылданған кезден бастап 1991 жылы қазанда мемлекеттік қауіпсіздік органдары қайта құрылғанға дейін «өткеннің үзіндісі» болды және «ресми және іс жүзінде әрекет етпеді».
КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1991 жылғы 16 мамырдағы № 2160-I «КСРО-дағы мемлекеттік қауіпсіздік органдары туралы» КСРО Заңын қолданысқа енгізу туралы» Жарлығы да КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті туралы 1959 жылғы ережені алмастыратын жаңа ереже 1992 жылғы 1 қаңтарға дейін әзірленіп, бекітілуін көздеді. Жаңа қауіпсіздік органдарын реттейтін жеке заңдар әзірлеп, қабылдау керек деп ұйғарылды. Алайда жаңа құжаттар қабылданбады – 1991 жылы 26 желтоқсанда Кеңес Одағы өмір сүруін тоқтатты.
МҚК мен КОКП арасындағы қатынастар
Мемлекеттік қауіпсіздік комитетіне ресми түрде одақтық-республикалық министрлік құқығы берілгеніне және өз қызметін КСРО Министрлер Кеңесінің қарамағында жүзеге асырғанына қарамастан – алдымен үкімет қарамағындағы мекеме, содан кейін орталық мемлекеттік басқарма органы – МҚК-ға нақты басшылықты КОКП ОК хатшылығы мен саяси бюро ұсынған Кеңес Одағының коммунистік партиясының жоғары органдары жүзеге асырды. МҚК төрағасы лауазымы бойынша Саяси бюроның мүшесі болды. МҚК құрылған сәттен бастап 1991 жылдың 16 мамыры – жойылғанға дейін жарты жыл бұрын – МҚК іс жүзінде Кеңес үкіметінің бақылауынан шығарылды.
Кейбір зерттеушілер КСРО-ның жоғарғы басшылығы МҚК және оның агентурасы арқылы елді ыдыратуға бағытталған әрекеттерді әдейі жүргізді деген пікір айтады.
Партиялық бақылау
Коммунистік партияның мемлекеттік билік пен басқарма органдарының қызметіне араласуы Кеңес Одағында әдеттегі құбылыс болды. Сонымен бірге, КСРО мемлекеттік органдарының бірде-біреуі Коммунистік партияның мүдделерін қорғауда құралы болған қауіпсіздік органдары сияқты КОКП тарапынан олардың қызметіне араласу дәрежесіне ұшыраған жоқ. Сол кездегі МҚК-ның «Партияға адалдық – Отанға адалдық» деген ресми ұранында партияға қызмет ету – Кеңестік Отанға қызмет ету деген мағынаны білдіруі ерекше.
1992 жылы Ресей Федерациясы Жоғарғы Кеңесі Президиумының комиссиясы жүргізген МҚК туралы ережелерді, партиялық құжаттарды және мемлекеттік қауіпсіздік органдарының материалдарын талдау билеуші ​​партияның МҚК-ны бақылау дәрежесін айқындайды. Атап айтқанда, Кеңес Одағының мемлекеттік қауіпсіздік органдарына қатысты КОКП жетекші органдары мынадай атқарымдарды жүзеге асырғаны анықталды:
КОКП орталық комитеті МҚК төрағасының партия басшылығының көзқарасы тұрғысынан маңызды, агенттік-жедел және тергеу жұмыстарының мәселелеріне қатысты бұйрықтарын жариялауға тыйым салуға құқылы болды, бұл мекемелер шығаратын нормативті актілердің, КСРО, одақтық және автономиялы республикалардың Конституциясы мен заңдарының, одақтық және республикалық үкіметтердің қаулыларына сәйкес прокурорлық бақылауды қамтамасыз ететін 1955 жылғы КСРО-дағы прокурорлық қадағалау туралы ереженің 10, 12 және 13-баптарына қайшы келеді.
МҚК-нің құқық қорғау қызметі шеңберінде қауіпсіздік органдарына партия, кеңес және кәсіподақ номенклатурасының өкілдеріне қатысты әшкерелейтін материалдарды жинауға тыйым салынды, бұл ұйғарымдық, бақылаушы және экономикалық өкілеттігі бар тұлғаларды құқық қорғау органдарының бақылауынан шығарды және олардың арасында ұйымдасқан қылмыстың пайда болуына негіз болды.
Кадрлық бірлесу
Мемлекеттік қауіпсіздік органдарының жетекші қызметкерлері КОКП ОК мен жергілікті партия органдарының номенклатурасына енгізіліп, оларды бір қызметтен екінші қызметке тағайындау және ауыстыру тиісті партия органының шешімімен жүзеге асырылды. Осылайша, МҚК төрағасының кандидатурасын алдымен КОКП ОК бекітті, содан кейін ғана төрағаны бұл қызметке КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы тағайындады, ал төраға орынбасарларын КОКП ОК кандидатты бекіткеннен кейін ғана КСРО министрлер кеңесі тағайындай алды.
Сондай-ақ партия мен МҚК-дағы лауазымдардың үйлесуі де болды: КСРО МҚК төрағалары Андропов, Чебриков, Крючков әр уақытта КОКП ОК саяси бюросының мүшелері болды. МҚК-ның аумақтық органдарының басшылары, әдетте, республикалық коммунистік партиялардың тиісті облыстық комитеттерінің, өлкелік комитеттерінің және Орталық Комитеті бюроларының мүшелері немесе мүшелігіне кандидаттар болды. Қалалық комитеттер мен аудандық комитеттер деңгейінде де солай болды, олардың бюроларына әрдайым дерлік мемлекеттік қауіпсіздік органдарының өкілдері кірді. Партия комитеттерінің әкімшілік бөлімдерінде мемлекеттік қауіпсіздік органдарын басқаратын бөлімшелер болды. Көбінесе бұл бөлімшелер партиялық аппаратта жұмыс істеген кезде «белсенді резервте» бола отырып, МҚК қызметінде тіркелуді жалғастырған МҚК кадрларымен толықтырылды. Мысалы, 1989 жылы КОКП ОК Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің Мемлекеттік қауіпсіздік мәселелері секторын (1988 жылы Әкімшілік органдар бөлімінің мемлекеттік қауіпсіздік органдары секторынан жаңа құрылып, жаңа атаумен 1991 жылдың тамыз айына дейін жұмыс істеді) Әзірбайжан МҚК төрағасы генерал-майор И.И.Гореловский басқарды. Партиялық жұмыста болған Гореловскийді МҚК басшылығы 1990 жылдың жазында келесі генерал-лейтенант атағын берді.
Ақпарат алмасу
Кеңес Одағы Коммунистік партиясының басшылығы үшін мемлекеттік қауіпсіздік органдары мемлекеттік басқару құрылымдарын бақылауға және қоғамдық пікірге айла-шарғы жасауға мүмкіндік беретін ақпараттың негізгі көзі болды, ал мемлекеттік қауіпсіздік органдарының басшылары мен қатардағы қызметкерлеріне КОКП-ның бет-бейнесін, кем дегенде, 1980-жылдардың соңына дейін, кеңестік жүйенің «іргетасы» және оның жетекші және бағыттаушы күші деп көрді.
КОКП Орталық Комитетінің шешімін немесе келісімін талап ететін «сахналық» деп аталатын мәселелермен қатар, мемлекеттік қауіпсіздік органдарынан партия органдарына шолу және нақты сипаттағы тұрақты ақпараттар жіберілді. Елдегі жедел жағдай туралы жинақтамалар, КСРО шекарасындағы және шекаралық аймақтардағы жай-күй туралы жинақтамалар, саяси жинақтамалар, халықаралық жағдай туралы жинақтамалар, шетелдік баспасөзге шолулар, теледидар мен радиохабарлар, белгілі бір оқиғалар немесе коммунистік партия мен Кеңес үкіметінің іс-шаралар туралы қоғамдық пікірлер жинақтамалары, басқа да ақпараттар партия органдарына әр түрлі аралықта және МҚК қызметінің әртүрлі кезеңдерінде, партия аппаратының және оның ағымдағы жетекшілігінің қажеттілігіне байланысты әртүрлі сұрыптамада түсіп отырды. Орталық Комитет пен жергiлiктi партия органдарына жинақтамалардан басқа, нақты оқиғалар мен адамдарға қатысты ақпараттар түстi. Бұл ақпарат кертартпалыққа негізделген, мағлұматқа арналған не партия жетекшілерінің кідіріссіз шешімдерін талап ететін шұғыл болуы мүмкін. Мемлекеттік қауіпсіздік органдары Орталық Комитетке өңделген де, өңделмеген де жедел түрде табылған көрнекі мәліметтерді – перлюстрациялық материалдар, құжаттарды жасырын алу, үй-жайларды және телефон сөйлесулерін тыңдау, агентуралық хабарламаларды жіберіп отырды. Мысалы, 1957 жылы МҚК-дан КОКП Орталық Комитетіне академик Л.Д. Ландауға қатысты баяндамалар, оның ішінде тыңдау мен агенттердің хабарлары бар материалдар; 1987 жылы - академик А.Д.Сахаров пен американдық ғалымдар Д.Стоун және Ф.фон Хиппел арасындағы әңгіменің жазбалары түсті. Осыған байланысты МҚК өзіне дейінгі мемлекеттік қауіпсіздік органдарының тәжірибесінің мұрагері болды: мемлекеттік мұрағаттарда 1947 жылы кеңестік арнайы қызмет Сталинге жіберген генерал Гордов пен Рыбалченконың үйдегі әңгімелерінің жазбалары сақталған. МҚК өзінің бүкіл қызметі барысында БМСБ жұмысының бірінші кезеңінде құрылған және қызметі Ф.Е.Дзержинский бекіткен ережелермен реттелетін арнайы ақпараттық бөлімшелерді пайдалануды жалғастырды.
КОКП Орталық Комитеті мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы ақпараттық жұмысты үнемі бақылауда ұстап, партия органдарына жіберілетін материалдардың дұрыстығы мен әділдігін талап етті, бұған КОКП ОК-нің көптеген қаулылары мен МҚК-ның бұйрықтары куә болады.
Басқарушы органдары
thumb|right|200px|1985 жылы Лубянкадағы МҚК басшылығының ғимараты
МҚК төрағасы
Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің қызметіне төрағасы басшылық етті.
МҚК-ға алғашында министрлік құқық берілгендіктен, оның төрағасын тағайындауды үкімет емес, КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының ұсынысы бойынша КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы жүзеге асырды. МҚК басшысын тағайындаудың осындай тәртібі МҚК 1978 жылы шілдеде мемлекеттік комитет мәртебесін алғаннан кейін де сақталды. Сонымен бірге, Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті жұмыс істейтін КСРО Жоғарғы Кеңесі де, үкіметі де 1990 жылға дейін МҚК-ның кадр мәселесіне әсер етудің нақты мүмкіндігіне ие болған жоқ. МҚК төрағасын тағайындағанға дейін оның кандидатурасы 1990 жылдың 14 наурызына дейін Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті тікелей бақылауда болған КОКП Орталық Комитетінде міндетті түрде бекітілуге тиіс болатын. МҚК-ның барлық төрағалары (бұл қызметті жеті айға жуық атқарған В.В. Федорчуктан басқасы) КОКП Орталық Комитетіндегі мүшелігіне байланысты Коммунистік партияның жоғарғы органының номенклатурасына және олардың тағайындау, бір қызметтен екінші қызметке ауыстыру немесе қызметінен босату тек КОКП Орталық Комитетінің шешімімен жүзеге асырылуы мүмкін болатын. Дәл осындай тәртіп МҚК төрағасының орынбасарларына да қолданылды, оларды КСРО Министрлер Кеңесі КОКП Орталық Комитетінен рұқсат алған жағдайда ғана қызметке тағайындай және қызметінен босата алады.
thumb|right|350px|КСРО МҚК төрағасы [[Юрий Владимирович Андропов|Ю.В. Андроповтың қызметтік куәлігі]]
МҚК құрылымдық бөлімшелері
thumb|250px|[[Владимир Тимофеевич Медведев|В.Т. Медведев (сол жақта), МҚК генерал-майоры, КОКП ОК бас хатшылары Л.И. Брежнев пен М.С. Горбачевтың жеке оққағары]]
КСРО МҚК шекара әскерлері
1991 жылғы жағдай бойынша КСРО Қорғаныс министрлігінен берілген бөлімдер мен құрамаларды қоспағанда, Шекара әскерлерінің құрамаларына кірді:
1980 жылдардың аяғында Күнгей Кавказдағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты 1990 жылдың қаңтарынан бастап КСРО-ның Түркия және Иранмен шектесетін Мемлекеттік шекарасын қорғау міндетін атқаратын шекара жасақтарын нығайтумен айналысатын екі құрама Кеңес әскерінің құрамынан уақытша шығарылды.
МҚК оқу орындары
МҚК кезінде КСРО-ның мемлекеттік қауіпсіздік органдары мен достас елдердің арнайы қызметтері үшін кадрлар дайындайтын оқу орындары болды. Бұл оқу орындарының қызметін МҚК оқу орындары бөлімі қадағалап отырды.
МҚК органдарының саны
КСРО МҚК-нің соңғы төрағасы В.В. Бакатиннің естеліктерінен 1991 жылы МҚК қызметкерлерінің саны әскерилендірілген бөлімдерді қосқанда 480 мыңға жуық адам болғаны белгілі болды:
Бакатин атап өткендей, 180 000 МҚК офицерлері болды, 90 000 қызметкер республикалық МҚК-да жұмыс істеді. Жедел құрама 80 мыңға жуық адамды құрады.
КСРО МҚК-нің агентуралық аппараты 260 000-ға жуық құпия қызметкерден тұрды және барлығы 10 008 адам жедел есептің әртүрлі істеріне қатысты. Агентуралық аппарат кеңестік азаматтардан да, шетелдіктерден де тұрды («КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК қызметі туралы» 1968 жылғы есептен).
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
Мире-де-Тибайнш
Мире-де-Тибайнш (Mire de Tibães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Брага (қала) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 389 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,07 км² шамасында. Халық тығыздығы — 471,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Мартин Турский.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Құрғақ Лыпья
Құрғақ Лыпья — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лыпья өзенінің оң жағалауынан 0,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты; су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 6638
NGC 6638 — Мерген шоқжұлдызында орналасқан VI типті шар тәрізді жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 12 шілдеде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6638 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: GCL 95, ESO 522-SC30.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Мерген (шоқжұлдыз)
Висвайлер
Висвайлер (Wiesweiler) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Кузель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 422 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 36 104. Муниципалитеттің басшысы — Ингфрид Клар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Шаршы метр
Шаршы метр (белгіленуі: m² — халықарылық, м² — қазақша) - SI жүйесіндегі қабырғалары бір метрге тең болатын шаршының көлемі.
Кастельротто
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6428 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 51 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 117 км² шамасында. Пошта индексі — 39040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Оренбах
Оренбах (Ohrenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Ансбах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 610 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,74 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 71 188. Муниципалитеттің басшысы — Роберт Кар.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Демографиялық қауіпсіздік
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Демография
Изотроп қима
Изотроп қима — кристалдың оптикалық индикатрисасының дөңгелек қимасына параллель кима. Изотроп қимаға перпендикуляр бағытта жарық сәулесі қосарлана сынбайды. Айқас никольде минералдар мұндай қимада үстелшені қанша айналдырса да, қараңғы күйде қалады. Текшелік сингония минералдарында кез келген қима изотропты, орта сингонияда L3, L4, L6 симетрия осьтеріне көлденең бір қима ғана, ал төмен сингония минералдарында екі қима изофопты болады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Кресна (Благоевград облысы)
Кресна (Кресна) — Болгариядағы қала. Благоевград облысына қарасты Кресна қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 640 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2840. Телефон коды — 07433. ЕКАТТЕ коды — 14492.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Колуна (Минас-Жерайс)
Колуна (Минас-Жерайс) (Coluna (Minas Gerais)) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Вали-ду-Риу-Доси мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гуаньяйнс экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 650 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 347,61 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
IMessage
IMessage лездік хабар алмасу бағдарламасы, Apple әзірлеген қолданылуы тегін Messages құрамына енгізілген iOS 5 және OS X Mountain Lionнан бастап жұмыс істейді. Бұны Эндрю Виррос әзірленді.
23 қазанда, 2012 жылы, Apple бас директоры, Тим Кук олардың серверлерінен iMessage-ді пайдаланып пайдаланушылар секундына 28000 хабарлардың мөлшерінде 300 млрд хабарлар жібергенін мәлімдеді.
Бұл хабар алмасу алаңында нүкте-нүкте шифрлауы бар, бұл ешқандай сыртқылар эмитенттен ақпаратты алуы мүмкін емес екенін білдіреді, және мәтіндік хабарламаларды Apple құрылғыларынан тыс нәрсеге түрлендіретін қабылдағыштарды қоспағанда бір жағдайды, мысалы, iPad үшін iPhone-нан хабар жазған кезінде.
Мүмкіндіктері
iMessage пайдаланушыларға басқа iOS немесе OS X пайдаланушыларына мәтіндік хабарлама, фотосуреттер, видео, контакт туралы ақпарат және Wi-Fi немесе 3G/4G желілері арқылы топтатырып хабарлама жіберуге/қабылдауға мүмкіндік береді, осылайша, 3G желісі арқылы жіберлетін стандартты SMS хабарламаларының орнын алмастырады.
Әлқуат Нұрмағамбетов
Оқу жолы
Қазақ политехникалық институтын (1966, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген.
Жұмыс жолы
Қазақстан Ғылым Академиясының Геология ғылымдар институтында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1967–1976), ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының Сейсмология институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1976–1996) болды. 1996 жылдан «Казселезащита» республикалық мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнында бас ғылыми қызметкер.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1945 жылы туғандар
Продуценттер
250px|нобай|оңға|Жапырақ - өсімдіктегі фотосинтез лабораториясы Продуценттер (autos — өзі және trophй — қорек) аутотрофты организмдер — қоршаған ортадағы бейорганикалық заттардан фотосинтез немесе хемосинтез процесі нәтижесінде тіршілігіне қажетті органикалық зат түзетін организмдер; химиялық реакциялар барысында босайтын энергияларды немесе сәуле энергиясын пайдалана отыра бейорганикалық заттарды органикалық заттарға айналдырушы ағзалар. Автотрофты ағзаларға кез келген жасыл өсімдіктер жатады. Автотрофты ағзалар гетеротрофты ағзаларға қарама-қайшы.
Автотрофты ағзаларға жоғары сатыдағы өсімдіктер, балдырлар, кейбір бактериялар жатады. Автотрофты бактериялар минералды заттардан ( H2S NaNO2 NH4 OH ) органикалық қосылыстар түзеді. Бұл процесс химиялық реакциялар (хемосинтез) нәтижесінде атқарылады. Мысалы, топырақтағы нитросомонас және нитробактериялар аммиакты тотықтырып, азот қышқылының тұзына айналдырады да, одан босаған қуатты өз денесінің құрамына енетін заттарды түзуге пайдаланады. Кейбір микроорганизмдер денесінде хлорофилл тектес пигменттер болады, сондықтан олар синтездік процестерге қажет қуатты күн сәулесінен алады. Оларды фотосинтездеушіавтотрофты микроорганизмдер деп атайды. Жоғары сатыдағы өсімдіктер мен балдырлар да денесінде хлорофилл болғандықтан қарапайым қосылыстардан — көмір қышқыл газдан — күрделі органикалық заттар түзу процесінде күн сәулесінің қуатын пайдаланады. Кейбір Автотрофты ағзалар витаминдер мен өсуіне қажетті өзге де заттарды қоршаған ортадан алып отырады. Автотрофты ағзалардың басым көпшілігі СО2-ні қалыптастырғыш пентозофосфаттық жол арқылы, ал бактериялардың кейбір түрлері (мысалы, метан түзушілер) СО2-ні басқа жолмен сіңіреді. Осыған байланысты көміртегі көзі ретінде метанды пайдаланатын бактерияларды да автотрофты ағзаларға жатқызу жайлы пікірлер бар. Автотрофты ағзалардың табиғатта маңызы өте зор. Олар адам мен жануарлар түзе алмайтын органикалық заттарды жинақтайды. Автотрофты ағзалар — биосферадағы органикалық заттардың бастапқы өндіргіштері (продуценттері). Табиғатта фотосинтездеуші автотрофты ағзалар ерекше орны алады, себебі олар биосферадағы органикалық заттардың басым бөлігін (жылына шамамен 162 . 100 т), ал оның 2/3-ін жер бетіндегі өсімдіктер түзеді. Басқа автотрофты ағзалар үлесі онша көп емес. Автотрофты ағзалар әрекеті басқа организмдердің тіршілігіне және де табиғаттағы заттардың биогеохимиялық айналымына маңызды ықпал етеді. Автотрофты ағзалар тағамдардық заттарды бүлдірмейді.
Продуценттер қоректік тізбекте бірінші қоректік (трофикалық) деңгейде болады.
Автотрофты бактериялар
Автотрофты бактериялар (хемосинтездеуші хемоавтотрофты) хемосинтез, фоторедукция және фотосинтез процестер есебінен өздері органикалық заттар қалыптастыра алатын микро ағазалардың кеңейтілген тобы. Аммиаккүкіртті сутек және темір сияқты органикалық емес заттардың тотығу жолымен өздеріне қажетті энергияны алатын бактериялар.
Дереккөздер
Санат:Экожүйелер
Уайтхол (Огайо)
Уайтхол (Whitehall) — Огайо штатының Franklin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 19201 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.5 км² шамасында. FIPS коды — 39-84742.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Владимир Владимирович Вельяминов–Зернов
Владимир Владимирович Вельяминов–Зернов (12.11.1830, Санкт-Петербург қ. – 30.1.1904, Киев қ.) – шығыстанушы-тарихшы, этнограф, археолог, нумизмат, тіл маманы, Ресей ғылым академиясының академик. (1861). Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1890).
Александров лицейін (1850) бітіріп, 1860 жылға дейін Ішкі істер мин-лігінің Азиялық департаментінде тілмаштық қызмет атқарды. 1851 ж. қазақтардың тілі мен салт-дәстүрі жайлы материалдар жинастыру мақсатында Орынбор губ-ндағы Орта жүз қазақтары арасында болды. 1857 ж. Орыс археол. қоғамына мүшелікке қабылданып, 1861 ж. осы қоғамның хатшысы қызметіне тағайындалды. 1866 ж. Петербург ун-тінің ғыл. кеңесі оған түрік-татар тілдері бойынша ғыл. докт. дәрежесін берді. В.–З-тың басты еңбектері Ресей қол астында болған Шығыс халықтарының, соның ішінде қазақтардың тарихына арналған. Оның кітаптары мен мақалалары жылнама-шежірелер мен мол құжаттық деректер негізінде жазылған. Мыс., Қасым хандығы туралы еңбегінің 2-бөлімінде Қазақ хандығының тарихын Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарих-и Рашиди», Қадырғали Жалайыридың «Жамиғ Ат-Тауарих», Хафиз Таныштың «Абдолланаме», Захир әд-Дин Бабырдың «Бабырнама» шығармаларын ғыл. айналымға тарта отырып баяндаған.
Дереккөздер
Санат:1830 жылы туғандар Санат:1904 жылы қайтыс болғандар Санат:Шығыстанушылар Санат:Ресей этнографтары Санат:Ресей тарихшылары Санат:Ресей археологтары Санат:Академиктер Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Новосёлов ауылдық округі (Әулиекөл ауданы)
Новосёлов ауылдық округі – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1713 адамды құрады.
Мату-Гросу
Ма́ту-Гро́ссу (Mato Grosso) — Бразилияның орталығында орналасқан штат.
Әкімшілік орталығы — Куяба қаласы. Жер Көлемі бойынша Бразилиядағы штаттар арасында үшінші орын алады. Солтүстігінде Пара және Амазонас, шығысында Токантис және Гояс, Оңтүстігінде Мату-Гросу-ду-Сул, ал батысында  Рондония штатымен шекараласады. Сонымен қатар, батысында Боливия мемлекетімен шекаралас. Ауданы — 903357,908 км². Халық саны — 3 млн чел. (2009)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мату-Гросу
Утрера
Утрера (Utrera) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Севилья провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Бахо-Гвадалькивир ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 51177 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 24 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Севилья елді мекендері
Шөгінді таужыныстардың қабыршақтық бітімі
Шөгінді тау жынысытардың қабыршақтық бітімі - саздардың таңдақты бітімінің түрі; онда түстері әр түрлі органикалық қосылыстар мен темір оксидтерінен сазды тау жынысытың бөліктері қабыршақ пішінді болып келеді.
Дереккөздер
Санат:Геология
Досымхан Рахымбек
Ғылыми еңбектер
Ғылым зерттеу бағыты: математиканы оқытуда оқушылардың логика-методологиялық білім деңгейін көтеру. ғылым еңбектерінің ішінде 1 монография, 15 оқу-әдістемелік құрал бар.
Дереккөздер
Санат:30 сәуірде туғандар Санат:1947 жылы туғандар Санат:Төле би ауданында туғандар Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті оқытушылары Санат:Профессорлар
Сен-Гуено
Сен-Гуено (Saint-Gouéno) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22297, пошта индексі — 22330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 658 адамды құрады. Халық тығыздығы — 32,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Бенин Ұлттық футбол құрамасы
Бенин Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Бенин мемлекетінің намысын қорғайтын ұлттық футбол құрамасы. 1975 жылға дейін Дагомея деген атаумен жарыстарға қатысып жүрді. 90-жылдарға дейін Африканың аутсайдер құрамаларының бірі болып келді де, жаңа ғасырда ортанқол ұжымдардың қатарына қосылды. Соңғы 14 жылда үш рет Африка кубогының финалдық турниріне қатысты.
ФИФА және КАФ мүшесі
Cілтемелер
Санат:Бенин Ұлттық футбол құрамасы
Оскар (киножүлде, 1931)
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 15px; margin-left: 5em; margin-bottom: 2em; width: 258px" align="center"> << 3-ші марапаттау рәсімінің жеңімпаздары мен номинаттары 5-ші >>
4-ші рәсім, «Оскар» киножүлдесімен марапапаттау 1931 жылы 10 қарашада «Балтимор отелінде» Лос-Анжелесте 1800 қонақ қатысуымен өтті. Марапаттау мемлекеттік деңгейде қолдау тапты. Вашингтоннан АҚШ Президенті Гувердің жеке тапсырмасымен рәсімінге қатысу үшін вице-президент Чарльз Кертис келді.
Жеңімпаздар мен номинанттар
Бірнеше номинациялар алған фильмдер тізімі:
Бірнеше марапаттарға ие фильмдер тізімі:
Ғылыми және техникалық жетістіктері үшін
I класс марапаты II класс марапаты III класс марапаты
Дереккөздер
1931 Санат:10 ақпан оқиғалары Санат:1931 жылғы қараша Санат:1931 жыл Калифорнияда Санат:Лос-Анжелес тарихы
Ермекқали Аққалиұлы Биғалиев
Ермекқали Аққалиұлы Биғалиев (1954-2004, Атырау) - мемлекеттік қайраткер.
Қазақ политехникалық институтын бітірген (1976).
«Ембімұнай» өндірістік бірлестігі бұрғылау кеңсесінің бұрғылау шысы, бұрғылау  шебері, аудандық инженерлік-технология қызметі бастығының орынбасары, бастығы, тампонаждық кеңсесінің бас инженері, директоры.
1996-2001 жылдары — Қазақстан Парламентінің Сенатының депутаты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1954 жылы туғандар Санат:2004 жылы қайтыс болғандар Санат:Атырауда қайтыс болғандар Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Ембімұнайгаз тұлғалары Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Сент-Мари-ла-Робер
Сент-Мари-ла-Робер (Sainte-Marie-la-Robert) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61420, пошта индексі — 61320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 81 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,86 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Сен-Марс-Вье-Мезон
Коммунаның INSEE коды — 77421, пошта индексі — 77320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 275 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,47 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Математикалық оптимизация
Математикалық оптимизация (өзге атаулары оптимизация немесе математикалық бағдарламалау) — математикалық пән. Сызықтық және сызықтық емес шектеулер бойынша (теңдеулермен және теңсіздіктермен) анықталған жиындардағы көп айнымалыдан тәуелді функциялардың экстремумдарын табу жолының теориясы мен әдістерін оқытады.''' М. б. ғылым ретінде 20 ғ-дың 50 — 70-ж. қалыптасты.'''
Мысал ретінде есеп
Математикалық оптимизация есебін жалпы түрде:
gі(x1, ..., xn)0, і=1, ..., m, (x1, ..., xn), (мұндағы Х — Rn-нің кез келген ішкі жиыны) жүйесімен берілген мүмкін болатын G жиынында f(x1, ..., xn) мақсат функциясын максимумға келтіру түрінде жазуға болады. М. б-дың әр түрлі есептер кластары f мақсат функциясына қойылатын шартқа және мүмкін болатын G облысына қойылған шектеулерге байланысты алынады. Егер X=Rn, f — сызықты, gі —аффинді болса, онда сызықтық бағдарламалау есебі алынады; ал осы функциялардың барлығы немесе біреуі сызықтық емес болатын есептермен сызықтық емес бағдарламалау айналысады; f пен мүмкін болатын жиын G дөңес болса дөңес бағдарламалау шығады; егер G облысы саны шектелген нүктелерден тұрса, онда дискретті бағдарламалау есептері шығады; f және (немесе) gі параметрлерінен тәуелді болғандағы есептерде параметрлік бағдарламалауға айналады; f және (немесе) gі кездейсоқ факторлардан тәуелділігі ескерілсе, стохастикалық бағдарламалау шығады; динамикалық бағдарламалауда тиімді шешім алу (f пен gі-дің нақты түрлерінен тәуелсіз) көп дымды процесс түрінде келтіріледі. Мақсаттық функция векторлы болатын есептерде М. б-ға жақындатылады. Ондай жағдайда оның экстремумын табу емес, тиімділігі жағын қарастыру керек. М. б-да экономиканы басқару, өндірістік процестерді автоматтандыру, жобалау, перспективалық жоспарлау, т.б. қарастырылады. М. б. есептерінде ЭЕМ кеңінен пайдаланылады. ''Ә. Қазанғапов''
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
Сілтемелер
Санат:Математика Санат:Математикалық оптимизация
Норс Оакс (Миннесота)
Норс Оакс (North Oaks) — Миннесота штатының Ramsey округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4469 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-47104.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Көпбілікті газ турбинасының қондырғысы
ГТҚ-ның көп білікті сүлбесінің ең қарапайымы болып, қос білікті епкін бөлінген, турбинаның төменгі қысымы деп, аталатын «блоктанбаған» қос білікті сүлбе. Бір білігіндегі, турбинаның негізгі мақсаты - ауаны сығу үшін қажетті қуатпен қамтамасыз ету. Мұны сығымдаушы турбина деп атайды. Сығымдаушы турбинасынан жұмыс атқарып шыққан газ, төменгі қысымды турбинаға 3 кіреді, оның айналдыру тоқ генераторын 5 жүргізуге арналған, қажетті дамыту қуаты. Себебі турбинаның екеуі де, бір бірімен бір. білікпен байланыспаған, онда, олар әр түрлі айналу жиілігінде, бір біріне бағынышсыз жұмыс атқарады. Сығымдаушы турбина, сығымдаушының берілген берілісін, қамтамасыз етуге арналған, қажетті айналу жиілігін дамытады. Еркін (қосалқы) турбина агрегатымен, айналдырылуына сәйкес, айналу жиілігін дамытады. Ауа, сығымдаушы 4-пен генераторға келіп кіреді, ал одан кейін, жану камерасына 2 түседі.
Жүктемені кеміту кезінде, отынды жану камерасына беруін азайтуынан, сығымдаушы турбинаның айналу жиілігі төмендейді, онымен бірге, камераға келіп кіретін ауа мөлшері де кемиді. Сондықтан, жарым-жартылай жүктеме кезінде, турбина алдындағы газдың, жоғарғы температурасы, салыстырмалы үлкен диапазонда сақталуы мүмкін. Өте жоғарғы температура, қондырғының үнемділігін қамтамасыздандырады. Осы жақсы жағы, тұрақты қондырғының ерекше мәнін білдіреді, мұнда, газды - турбина, электр турбинасын тұрақты жиілікте айналдырады.
Бірақта, электрлі генератормен үйлесуін, қаралып отырған сүлбеде қолдану шектелген, себебі, оның динамикалық сипаттамасының қолайсыздығымен ерекшеленеді. Оның білдірілуі сонда, жүктемені тез кеміту кезінде, айналу жиілігі және қозғалтқышты реттеу кезеңіндегі, температурасы да едәуір, төмендеуі мүмкін.