cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андрей Михайлович Захаров
Андрей Михайлович Захаров - 1966 жылы 1 қаңтарда Алматы қаласында туған. Орыс. Анасы - Захарова Лариса Михайловна. Өскемен жол-құрылыс институты Алматы жалпытехникалық бөлімшесінің «Жол-құрылыс техникасы» факультетін бітірген (1988), инженер-механик. Орысжәне ағылшын тілдерін біледі. 1983 жылдан - «Өнеркәсіпжолқұрылыс» тресі жол-құрылыс басқармасының асфальт бетоншысы. 1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1986 жылдан - Республикалық «Қазавтожөндеуөнеркәсіп» өндірістік бірлестігінің тегістеушісі, 1988 жылдан - жастар ісі жөніндегі директорының орынбасары, 1989 жылдан - комсо- мол комитетініңхатшысы (Алматы қ.). 1991 жылдан - «Коммерсант» ЖШС директоры. 1992 жылдан бері - «Еуразия» ЖШС бас директоры (Алматы қ.). Алматы кәсіпкерлер қауымдастығының; Қазақстан кәсіпкерлері форумының; Халықаралық франчайзинг кеңесінің мүшесі. Қазақстан франчайзинг қауымдастығының президенті. Діни көзқарасы - христианин. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бұл адамдары өзара келісімде өмір сүретін, өзінің дамуына қажетті барлық мүмкіндіктерді иеленетін, сыбайлас жемқорлықты түбірімен жоятын, ал халқы отаншылдық және өз елі үшін мақтаныш рухында тәрбиеленетін елдің нағыз өзі болады». Хоббиі - суреттер, тарих. Сүйіп оқитін әдебиеті - өмірбаяндық хикаяттар, тарихи романдар. Үйленген. Жұбайы - Дзеранова Марина Левановна, «Еуразия СТ» ЖШС директорының әкімшілік мәселелер жөнін- дегі орынбасары (Алматы қ.). ¥лдары - Захаров Евгений Андреевич, Захаров Андрей Андреевич; қыздары - Захарова Елена Андреевна, Захарова София Андреевна
Ново-Лески (Благоевград облысы)
Ново-Лески (Ново Лески) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Хаджидимово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 435 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2923. Телефон коды — 097521. ЕКАТТЕ коды — 52101.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Трефюмель
Трефюмель (Tréfumel) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,81 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22352, пошта индексі — 22630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 260 адамды құрады. Халық тығыздығы — 44,75 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Банско
Банско — Болгариядағы курортты қала.
Тарихи ескерткіштері
Санат:Болгария қалалары
1-ші Тупчан
1-ші Тупчан — Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Юлдыбаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 140 адамды құрады. Пошта индексі — 453340, ОКАТО коды — 80238885005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Холл эффектісі
Холл эффектісі — магнит өрісіне (Н) орналасқан тығыздығы j тогы бар қатты өткізгіште не жартылай өткізгіште j мен Н-қа перпендикуляр электр өрісінің (ЕН) пайда болуы: ЕН=R H j sіn α    (1) (егер Нj болса, онда ЕН=RHj), мұндағы R — Холл тұрақтысы деп аталатын Холл эффектісінің негізгі сипаттамасы. α — Н пен j векторларының арасындағы бұрыш (α<180Ә). R-дің мәні ток тасығыштың концентрациясына (n) және қозғалғыштығына, сондай-ақ өткізгіштің түріне тәуелді болады (мысалы, жартылай өткізгіштерде электрондық өткізгіштік кезінде R>0, ал кемтіктік өткізгіштік кезінде R<0). Бұл эффектіні 1879 ж. америкалық физик Е.Г. Холл (Е.Н. Наll) ашқан. Металдар үшін n1023см–3, R10–3см3/Кл; жартылай өткізгіштер үшін R105см3/Кл. Х. э. — гальваномагниттік құбылыстардың бірі. (1) формула әлсіз магнит өрісінде орналасқан изотропты (мысалы, поликристалл) өткізгіштегі Холл эффектісін сипаттайды. Холл эффектісі металдардың, әсіресе жартылай өткізгіштердің физикалық қасиеттерін зерттеуде, сондай-ақ электроникада, өлшеу және есептеу техникасында, автоматикада кеңінен қолданылады.
IC 2515
IC 2515 — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28581, UGC 5321, MCG 6-22-27, ZWG 182.33, IRAS09516+3738.
Сыртқы сілтемелер
IC 2515 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Кэрри Фишер
Кэрри Фишер ([21.11.1956, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ – 27.12.2016, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) – американдық актриса, сценарист, прозаик, актриса Дебби Рейнольдс пен әнші Эдди Фишердің қызы. «Жұлдызды соғыстар » атты фильміндегі Лея Органа ханшайымының рөлімен танымал болған.
Өмірбаяны
Кэрри 2 жаста болғанда ата-аналары ажырасып, әкесі актриса Элизабет Тейлорға үйленіп, анасы аяқ-киім дүкендерінің желісінің иесі Гарри Карлға күйеуге шығады.
Кэрри жастайынан әке-шешесінің жолымен жүргісі келді, 12 жасынан бері анасымен бірге Лас-Вегасқа жиі барып тұрды. Бастапқыда ол Беверли Хиллз мектебіне түседі, бірақ балалық шағының арманын орындау үшін, актриса атану үшін мектепті тастап кетеді. Өнерге деген алғашқы қадамын 1973 жылы «Ирэн» атты мюзикліндегі рөлімен бастады.
Кэрри Фишердің Брайан Лурдтан Билли Кэтрин атты қызы бар. Бірақ, ол жұп бір-бірімен ресми түрде қосылмаған, біраздан соң ажырасып кеткен.
Валери Жискар д’Эстен
Валери Рене Мари Жорж Жискар д’Эстен (Valéry René Marie Georges Giscard d’Éstaing) (2 ақпан 1926 жыл, Кобленц, Гессен, Веймар республикасы — 2 желтоқсан 2020 жыл, Отон, Франция) — француз политикалық орган басшысы 1974—1981 жылдардағы президент.
Өмірбаяны
Германияда туған, Эдмон Жискар д’Эстеннің жұмыс уақыты кезінде (1894-1982).Әулетті отбасыда тәрбие алған. Эдмон Жискар д’Эстен Франция институтының мүшесі болған.Анасы-Мэ Барду (1901-2003) — Людовик XV-нің алыс туысқаны.
Дереккөздер
Санат:Франция президенттері
Карга (Войлас тармағы)
Карга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Войлас өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
NGC 6590
NGC 6590 — Мерген шоқжұлдызында орналасқан EN+OCL типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Мерген (шоқжұлдыз)
Турузбаевка
Турузбаевка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің сол жағалауынан 571 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 85 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені Тагил өзенінің құйылысынан Тагил өзені, Ница өзені және Пышма өзені өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Тенизи
Тенизи (Thénisy) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77461, пошта индексі — 77520.
Пальник-Йоль (өзен)
Пальник-Йоль — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мокрая Сыня өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Тенизи
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Пальник-Йоль (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Тенизи
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Пальник-Йоль (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Половинная (Глухая Вильва тармағы)
Половинная — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Глухая Вильва өзенінің сол жағалауынан 125 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Mail.Ru
Mail.Ru – Ресейлік ірі байланыс порталы. Ай сайын оның аудиториясы 50 миллион қатысушыға көбейіп отырады. Ресурсы Mail.ru Group инвестициялық группасына тиесілі.
Жобалары
1998 жылы Санкт-Петербургтегі кеңсесінде американ DataArt софтверн компаниясында жұмыс істейтін бағдарламашылар веб-сервер поштасы үшін жаңа бағдарламалық қамсыздандыру жүйесін жасайды. Бұл қызметті сынақтан өткізу үшін оны уақытша ғаламтордағы орыс қатысушылары үшін ашық байланысқа түсірген, ал мұндай қызмет түрі кенеттен көпшілікке таныла бастайды.
2002 жылдан бастап Mail.ru өзінің пошта қызметтеріндегі спам және вирустарымен күрес жүргізуде. Бұл сала бойынша «ДиалогНаука» (антивирус Dr.Web), «Лаборатория Касперского» («Антивирус Касперского») және «Ашманов и партнеры» (Антиспам) компанияларымен серіктес. 2004 жылдың тамыз айынан бастап Mail.ru хат жолданымындағы сенімділікті тексеру үшін өзінің пошта серверлері жұмысында SPF стандартын қолдана бастады.
2006 жылдың соңында Яндекс қызметі арқылы құрылған (бұған дейін Mail.ru іздеу қызметін Google қамтамасыз еткен) іздеу қызметі берілуі туралы стратегиялық келісім жасалды. 2007 жылдың маусым айынан бастап жеке GoGo.ru іздеу қызметі жүргізілді. 2009 жылы 15 желтоқсанда Mail.ru қайтадан Google іздеу технологиясын қолданатыны мәлім болды.
2007 жылы қазан айында Санкт-Санкт-Петербург, Екатеринбург, Новосібір, Самара, Челябі, Киев қалаларында түрлі қызмет көрсету кеңселерін ашады.
2010 жылдан бастап Mail.ru іздеу жұмысы қызметінде өздерінің жасаған GoGo.ru қызметі енгізілді. Яндекс Mail.ru сайтына іздеу қызметтерін ұсынуды жалғастыру үшін Mail.ru логотипінің жанында Яндекс логотипінің көрсетілуін шарт ретінде ұсынды, бірақ Mail.ru бұл келісімге қарсы шыққаннан кейін Яндекс іздеу қызметін қолдану туралы келісімді ұзартудан бас тартты. Директ Google AdWords ретінде қолданыла бастады.
Тұтынушылары
МТС, Билайн, МегаФон, Спортмастер, Microsoft, Nokia, Альфа-банк, Nestle, М.видео, RedBull, Apple, Samsung, Alcatel және т.б.
Жабдықтары
Mail.ru-дың вице-президенті және техникалық директоры Владимир Габриелянның айтуы бойынша порталдың қызмет көрсететін сегіз орталығы бар және сервер саны 9000 бірлікті құрайды. Mail.ru-дың техникалық департаментінде жеті жүзден астам маман жұмыс істейді.
Статистика
2000 жылы ақпан айында Mail.ru пошта қызметіне тіркелген аккаунттер саны миллионға жетеді. Бұл рекорд ресми түрде тіркеліп, Ресейдің Гиннес рекордтар кітабына енгізіледі. 2005 жылы қараша айына дейін Mail.ru сайтында 30 миллион қолданушы және күніне 25 миллион электронды хаттар болды. 2008 жылы компания қаражаты 74,6 млн долларды құрады, таза кірісі 34,3 млн доллар болды. TNS бойынша 2009 жылы наурызда Mail.ru сайты Рунетте танымал сайттар арасында екінші орынға ие болды. 2009 жылы мамырда Mail.ru-дың қатысушылар саны шамамен күніне 14 млн-ға жетті. Компания нарықта осы атауымен 2001 жылдың 15 қазанынан бастап жұмыс істейді, осы уақытқа дейін Mail.ru бренді Port.ru компаниясына тиесілі болған. Alexa.com рейтингі бойынша 2001 жылы шілде айының нәтижесінде бұл сайт әлемдегі танымал компаниялар қатарында 33-орыннан көрінді. Mail.ru-дың Ресейлік портал аудиториясы айына шамамен 27 млн адамды құрайды. Ең танымал қызметтері – пошта (айына 22,7 млн адам), Мой мир@Mail.ru (19,8 млн) және «Одноклассники» (17,3 млн). Сонымен қатар үлкен аудиториясы Mail.ru Агент мессенджері айына 15 миллион адамды құрайды.
Порталдың басты қызметтері
Mail.ru порталы өзінің жеке пошта қызметінен бөлек басқа да көптеген интернет-қызметтерді қамтиды.
Сын
2009 жылы 9 сәуірде Ресей Федерациясы тергеу комитеті прокуратурасына Мой Мир@mail.ru-дағы әлеуметтік желі қолданушыларының порнография таратқандығы (балалар порнографиясы да), ол модераторлар тарапынан бірден өшіріле қоймай, басқа қолданушыларға тегіс мәлім болғандығына байланысты наразылық білдірген азаматтар тарапынан арыз түседі. Мұндай жағдайды Антон Носик өз тарапынан жанжал коммерциялық тапсырыс болуы мүмкін деп болжайды.
Қызықты деректер
Mail.ru қызмет көрсетуінің бар екенін көбісі біле бермейді, өйткені олар аз жарнамаланады. Бұл қызмет көрсетулер ішкі қолданыс үшін жасалынған немесе өңдеу сатысында тұр деп есептелінеді. Мысалдар:
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат:Mail.ru Санат:Орыс тілді сайттар
Қару
right|thumb|150px|Қару-жарақтар Қару – соғыс кезінде жаудың әскери күшін жою үшін қолданылатын жарақтар мен қондырғылар. Алғаш аңшылықта қолданылатын қорғану және шабуыл құралы ретінде пайда болып, кейін қарулы соғыс жүргізу құралына айналды. Қаруды жүйелеудің әр халықта қалыптасқан дәстүрі бар, ал тұрақты қалыптасқан ғылыми жүйелеу бойынша әскери шабуыл құралдары жауынгердің жеке қаруына және соғыс жағдайында бірнеше адамның қызметін қажет ететін үлкен әскери қаруларға (түрлі қондырғылар, әскери машиналар, т.б.) бөлінеді. Жұмсалу тәсіліне қарай адамның дене күшін пайдалану арқылы қолданылатын суық қаруға және оқ-дәрінің күшін пайдаланатын атыс қаруына бөлінеді. Құралымына, жасалатын материалына, жарақат салу тәсілдеріне, қызметіне, жасалу әдісіне қарай ерекшеленетін жауынгерлік қарудың көптеген түрлері бар. Қазақтардың дәстүрлі қару-жарақ жүйесінде жауынгердің жеке қаруы “ер қаруы” деп аталады. Қазақтар жарақат салу тәсіліне сәйкес ер қаруының негізгі бес түрін (ату, кесу, шабу, түйреу, соғу) айырады. Атыс қаруы пайда болып, оның жетілуі барысында 19 ғасырдан бастап соғыс әдістері күрт өзгеріп, дәстүрлі суық қару қолданыстан шығып қалды. 20 ғасырда ғылым мен техниканың дамуына қарай қарудың, әскери техниканың жаңа түрлері, бактериологиялық, химиялық, атомдық, ғарыштық, т.б. жаппай қырып-жою түрлері пайда болды.
Қару-тipi немесе басқа нысаналарды жою үшін құрастырылып жасалған, сондай-ақ, дабылдар беруге арналған құрылғылар мен заттар. Бұлар: атыс қаруы, суық қару, газ қаруы, электр қаруы, пневматиқалы қару,дабыл қаруы, лақтыру қаруы болып саналады.
Сатып алуға, жанында ұстауға және қаруды сақтауға лицензия алған қаруы бар заңды  және жеке тұлға қару иесі бола алады. Зани көзкарас тұрғысынан - заңсыз алып жүру, сақтау, сатып алу, дайындау және сату қылмыстық жауапкершілікке апарып соғатын зат. Шаншитын (стилеттер, кездіктер, шаншитын найза түріндегі және т.б.), шаншып-кесетін (фин пышағы, қанжар, аншы пышағы, найза пышақты және т.б.), шабатын (қылыш, семсер және т.б.), уататын (кистендер, қастеттер және т.б.) суык. қаруды дайындау немесе сату, заңсыз алып жүру оқиғалары барынша жиі кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Барлассина
Барлассина (Barlassina) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6231 адамды құрайды. Халық тығыздығы 2964 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 97 км² шамасында. Пошта индексі — 20030.
Жыл сайынғы мерекесі — 31 қаңтар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Петырница (Плевен облысы)
Петырница (Петърница) — Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Долни-Дыбник қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 668 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5878. Телефон коды — 06524. ЕКАТТЕ коды — 56201.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Плевен облысының елді мекендері
NGC 2135
NGC 2135 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 23 қарашада астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 2135 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 86-SC39, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Созақ (Қырғызстан)
Созақ (Сузак; Suzoq/Сузоқ) — аудан орталығы. Қазіргі Қырғыз Республикасының Жалалабат облысы Созақ ауданындағы ауыл, ауылдық округтің орталығы.
Халқы
Тұрғыны:
Сиренц
Сиренц (Sierentz) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Мюлуз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,22 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68309, пошта индексі — 68510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2847 адамды құрады. Халық тығыздығы — 215,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Велькенбах
Велькенбах (Welkenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Вьенна департаментінің коммуналары
Төменде Вьенна департаментінің 281 коммунасы көрсетілген.
Вьенна *
Кіші Завязка
Кіші Завязка (Кіші Завязка балкасы) — Ресейдегі өзен. Волгоград облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Завязка өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бузулук. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Француз Полинезиясы
Француз Полинезиясы (Polynésie française; таити тілінде: Pōrīnetia farāni) — Тынық мұхитының оңтүстік бөлігінің орталығында орналасқан Францияның тәуелді аймағы. Батыс жағында Кук аралдарымен, солтүстік-батысында - Кирибатимен, солтүстік, шығыс, және оңтүстігінде - Тынық мұхитының бейтарап сулаымен, оңтүстік-шығысында - Питкэрн суларымен шекараласады. Аймақтың аты екі грек сөзінен құралған: πολύς - «көп» және νῆσος - «арал» деген маңынаны білдіреді. ХІХ ғ. екінші бөлігінде аймақ Францияның бір бөлігі болғаннан кейін, Француз Полинезиясы деген атауғу еге болды.
Аймаққа:
Аймақ Франциядағы жоғарғы комиссариатпен басқарылады. Жергілікті басқару қызметін - аймақтық ассамблея мен министрлік кеңесі орындайды.
Дереккөздер
*
Шөгінді таужыныстардың алевриттік-пелиттік бітімі
Шөгінді таужыныстардың алевриттік-пелиттік бітімі - алевриттік және пелиттік құрылымды қабатшалардан тұратын ұсақ сынықты шөгінді таужынысқа тән бітім.
Дереккөздер
Санат:Геология
Ла-Мотт-Фуке
Ла-Мотт-Фуке (La Motte-Fouquet) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,32 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 172 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,45 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Пасса
Пасса (Passa) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66134, пошта индексі — 66300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 702 адамды құрады. Халық тығыздығы — 52,12 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Көлемді блок
Көлемді блок - тұрғын, коғамдық немесе өндірістік міндет атқаруға салынатын үймерет кө- лемінің алдын ала жасалатын бөлігі (тазалық-техникалық кабина, бөлме, пәтер, тұрмыс бөлмелері, трансформатор қосалқы станциясы және т.б.).
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Балчик
Балчик — Болгариядағы курортты қала.
Тарихи ескерткіштері
Санат:Болгария қалалары
Лея Органа-Соло
Лея Органа-Соло (Leia Organa Solo) – «Жұлдызды соғыстар » киноэпопеясының ойдан шығарылған кейіпкері, 1977-1983 жылдары трилогиясының басты кейіпкері, сондай-ақ, ол комикстер мен кітаптарда кездеседі. Кейіпкердің авторы – Джордж Лукас. Харондағы кратерді сол кейіпкерге арнап Орган деп қойған.
Санат:Фильмдер кейіпкерлері Санат:Жұлдызды соғыстар
Майлан Бекенов
Бекенов Майлан (1897-1960, Атырау облысы). Ембінің ардагері. 1915-1936 жылдары - Доссор мұнай өндіру кесіпшілігінде жұмысшы, оператордың көмекшісі, оператор. 1936-1956 жылдары - Қосшағыл мұнай-газ өндіру басқармасында мұнай өндіру операторы, шебері. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Оталдыру катушкасы
thumb|right|220px|Оталдыру катушкасы
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Жергілікті тазалау имараты
right|thumb| alt=A.|220 px|[["Тазалау имараты"]]
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері
Есеп бойынша, 2018 жылы Қытай билігі жүздеген мың, ұйғыр, қазақ, қырғыз және басқа этникалық мұсылман түріктерін, христиандарын, сондай-ақ кейбір шетелдік азаматтарды, мысалы, қазақстандықтарды осы түрмелерде ұстады. 2018 жылдың мамырында АҚШ Қорғаныс Министрлігінің өкілі Рэндалл Шрайвер тергеу изоляторларына «кемінде миллион, мүмкін, үш миллионға жуық азамат» орналастырылғандығы туралы бірнеше рет мәлімдеме жасады. 2018 жылдың тамызында БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі тобы Қытайдағы 1 миллион этникалық ұйғырдың «қайта тәрбиелеу лагерлерінде» ұсталғаны туралы көптеген сенімді хабарламалар алды деп мәлімдеді. Сондай-ақ, кейбір БАҚ     мәліметтерінде лагерьлерді Қытайдың мәдени революциясымен салыстырған саясаткерлер  мен зерттеушілерден бірнеше хабарламалар болды.
2019 жылы БҰҰ-ның 22 елінен, оның ішінде Аустралия, Канада, Франция, Германия, Жапония және Ұлыбританиядан келген елшілері Қытайдағы ұйғырлар мен басқа да азшылық топтардың жаппай ұсталуын айыптайтын хатқа қол қойып, Қытай үкіметін лагерьлерді жабуға шақырды. Керісінше, 50 мемлекет, соның ішінде Алжир, Конго Демократиялық Республикасы, Ресей, Сауд Арабиясы, Сирия, Иран, Ирак, Пәкістан, Солтүстік Корея, Мысыр, Нигерия, Филиппин мен Судан Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы бағдарламасын мақұлдады.
Шыңжаң қақтығысы
thumb|right|200px|Үрімжідегі қарулы полицияның бронды техникалары. 4 қыркүйек, 2009 жыл Әр түрлі Қытай әулеттері Шыңжаңның тарихи бөліктерін бақылап отырды.Бұл аймақ қазіргі Қытайдың билігіне өтіп, Маньчжу Цин әулетінің батысқа қарай кеңеюі нәтижесінде пайда болды, ол Тибет пен Моңғолияны да жаулап алды. 1928 жылы Қытай Республикасы жанындағы Шығыс Шыңжаңдағы жартылай автономды Кумул хандығының губернаторы Ян Цзэнсин өлтірілгеннен кейін, Цзинь Шурэнь  хандықтың билеушісі болды. 1933 жылы Кумул көтерілісінде сепаратистік алғашқы Шығыс Түркістан Республикасы құрылды. 1934 жылы бірінші Түркістан Республикасын Кеңес Одағының көмегімен әскери қолбасшы Шэн Сикай жаулап алды. 1944 жылы Іле көтерілісі Кеңес Одағына тәуелді екінші Шығыс Түркістан республикасын сауда-саттық үшін 1949 жылы Қытай Халық республикасына енгенге дейін өзінің тұрақты өмір сүруіне мәжбүр етті.
1950-1970 жылдар аралығында үкімет Хан аймағындағы жаппай көші-қоңды, Қытай мәдени бірлігі мен саясатын көтермелеу саясатын ұстана отырып, ұйғыр бірегейлігінің белгілі бір көріністеріне демеушілік көрсетті. Осы кезде Кеңес Одағының қолдауымен әскери ұйғыр сепаратистік ұйымдары пайда болды, сонымен қатар Шығыс Түркістанның Халық партиясы 1968 жылы ең ірі партия болды. 1970 жылдары Кеңес өкіметі Қытайға қарсы күресте Шығыс Түркістанның Біріккен революциялық майданын (URFET) қолдады.
1997 жылы полиция Рамазан кезінде сепаратистер деп күдіктелген 30 адамды өлтіргеннен кейін, ақпан айында Құлжадағы өткен ірі демонстрацияларға алып келді. Нәтижесінде Халық-Азаттық Армиясы жеңіліп, кемінде тоғыз адамның өмірі қиылды. Дәл сол айда Үрімжіде автобустың жарылуы салдарынан 9 адам қайтыс болып, 68 адам жарақат алды. [68] 1997 жылы наурызда автобуста бомбаның жарылуы салдарынан екі адам қайтыс болды, мұны ұйғыр радикалдары мен Түркиядағы Шығыс Түркістан бостандық ұйымы мойындады.
2009 жылдың шілдесінде Шыңжаңдағы зауытта ұйғырлар мен хан қытайлық жұмысшыларының арасында жанжал туып, жүзден астам адамның өмірін қиды. Тәртіпсіздіктерден кейін ұйғыр радикалдары 2009 жылдан 2016 жылға дейін ұйымдастырылған шабуылдар нәтижесінде ондаған Қытай азаматтарын өлтірді.
Бұған 2009 жылдың тамызындағы шприцтермен шабуыл, 2011 жылы бомба мен пышақпен Хотанда жасалған шабуыл, 2014 жылғы наурызда Куньмин теміржол станциясындағы пышақпен шабуыл, 2014 ж.сәуірде Үрімжі теміржол станциясында бомба мен пышақпен шабуыл, және 2014 жылдың мамыр айында Үрімшідегі көше базарында автокөлік бомбасы қолданылған шабуыл. Осы шабуылдардың біразын бірнеше елдер террористік ұйым деп атаған Түркістан ислам партиясы (бұрынғы Шығыс Түркістан исламдық қозғалысы) ұйымдастырды.
2009 жылдан 2016 жылға дейінгі саясат
thumb|right|200px|Джеймстаун қорының мәліметі бойынша Шыңжаңда қайта оқуға байланысты мемлекеттік сатып алуларға өтініштер саны Үрімжідегі 2009 жылғы шілдедегі толқулардан бұрын да, одан кейін де, Ван Лэцюань Шыңжаң аймағында партия хатшысы болған, ең жоғарғы ұлттық рөлді тиімді атқарған. Ван Шыңжаңды модернизациялау, сауданы дамыту, автомобиль жолдары, темір жолдар, көршілес Қазақстаннан мұнай және газ құбырларын Қытайдың шығысына дейін дамыту бағдарламаларында жұмыс істеді. Ван сонымен бірге жергілікті мәдениет пен дінді шектеді, бастауыш мектептерде оқыту құралы ретінде ұйғыр тілін стандартты қытай тілімен алмастырды және мемлекеттік қызметкерлер арасында сақалы мен орамалын киіп, жұмыс кезінде ораза ұстап, намаз оқуға шектеу қойылды. 1990-шы жылдары Шыңжаңның бөліктеріндегі көптеген ұйғырлар қытай тілінде сөйлей алмады.
2010 жылдың сәуірінде Үрімжідегі тәртіпсіздіктерден кейін Чжан Чуньсянь Коммунистік партияның басшысы болды.
Чжан Чуньсянь Ванның репрессиялық саясатын жалғастырды және нығайтты. 2011 жылы Чжан өзінің саяси мәлімдемесі ретінде «қазіргі заманғы мәдениет Шыңжаңды дамуға жетелейді» деп ұсынды және заманауи мәдениетті насихаттай бастады. 2012 жылы ол алдымен «экстремизм» науқаны туралы айтып, «дүмше имамдарды» және экстремистерді тәрбиелей бастады.
2013 жылы Шынжаң аймағы негізінде кең ауқымды сауда жобасы болып табылатын «бір белдеу бір жол бағдарламасы» бастамасы жарияланды. 2014 жылы Қытайда «Террорға қарсы халық соғысы» жариялады және терроризм мен экстремизмге қарсы науқан ретінде жергілікті үкімет жаңа шектеулер енгізіп, ұзын сақалдарға, қоғамдық орындарда перделер тағуға тыйым салды. Чжанның басшылығымен Коммунистік партия Шыңжаңда «Зорлық-зомбылық терроризміне қарсы науқанды» бастап, көптеген тұтқындауларға және түрмелерге жабуға әкеп соқтырған.
2016 жылдың тамызында Тибеттегі коммунистік партияның әйгілі жетекшісі Чэнь Цюаньго Шыңжаң автономды облысын басқарды. Чэннің келуінен кейін жергілікті билік органдары 2016 және 2017 жылдары 90 000-нан астам полиция қызметкерін жинады - бұл соңғы жеті жылдағыдан екі есе көп және аймақта 7300 мұқият күзетілетін бақылау бекеттерін құрды. Провинция әлемдегі ең мұқият қорғалатын аймақтардың бірі ретінде белгілі болды. Ағылшын тіліндегі жаңалықтарда Шыңжаңдағы қазіргі режим әлемдегі ең кеңейтілген полиция мемлекеті деп аталды. .
Тарихы
2017 жылдан бастап жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарында бұл орталықтарды «экстремизмге қарсы оқу орталықтары» және «білім беру немесе трансформация бойынша оқыту орталықтары» деп аталады. Бұл нысандардың көпшілігі қолданыстағы мектептерден немесе басқа ресми ғимараттардан ауыстырылған, бірақ олардың кейбіреулері мақсатты түрде салынған.
Мұқият күзетілетін аймақ және мыңдаған бақылау-өткізу пункттері жергілікті тұрғындардың лагерлерде ұсталуына ықпал етті. 2017 жылы аймақта Қытайдағы барлық қамауға алудың 21% -ы болды, бұл өткен жылмен салыстырғанда сегіз есе көп. Көптеген қалалар мен уездердегі сот және басқа үкіметтік бюролар осы жоспарланған лагерьлер мен құрылыстарды сатып алу және салу үшін бірқатар конкурс жариялай бастады. Қарқынды өсіп келе жатқан ірі тергеу изоляторлары бүкіл аймақта құрылып, діни ұстанымдары мен ұлты үшін қудаланған жүздеген мың адамдарды ұстау үшін қолданылады.
Сан-Диегодағы Калифорния университетінің саясаттанушысы Виктор Шидің айтуынша, 2019 жылдың шілдесінде тек «оқшауланған террорлық оқиғалар» болған, ал «белсенді бүлікшілер» болмаған. Ол лагерьлерді құруға қомақты көп ақша жұмсалғандықтан, бұл ақша саясат жасаушыларға көмек көрсетуге кеткенін айтты.
Қытайдың Аустралиядағы елшісі Чэн Цзиньенің айтуынша, 2019 жылдың желтоқсанында орталықтардағы барлық "білім алушылар" оқуын аяқтап, біртіндеп жұмыс орындарына оралды немесе үкіметтің көмегімен жаңа жұмыс орындарын тапты.
Қытайдағы әлемдік COVID-19 пандемиясына байланысты Шыңжаң түрмелерінде коронавирус аурулары немесе қайта тәрбиелеу мекемелеріндегі жағдайлар туралы хабарламалар болған жоқ. Бағдарлама 2019–2020 жылдары коронавирустық пандемияға байланысты тоқтатылғаннан кейін, ұйғыр жұмысшылары 2020 жылдың наурызынан бастап Шыңжаңның басқа бөліктеріне және Қытайдың қалған аймақтарына жұмысқа қайта орала бастады.
Лагерлер
Қалалық жерлерде лагерьлердің көпшілігі қолданыстағы кәсіптік мектептерден, коммунистік партия мектептерінен, әдеттегі мектептерден немесе басқа ресми ғимараттардан ауыстырылды, ал қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде лагерлердің көпшілігі қайта тәрбиелеу мақсатында арнайы тұрғызылды. Бұл лагерлерді қарулы күштер немесе арнайы полиция күзетеді және түрме қақпаларымен, қоршау қабырғаларымен, күзет қоршауларымен, күзет мұнараларымен, қарулы полиция үшін күзет бөлмелері және үй-жайлармен т.б. жабдықталған.
2018 жылдың қараша және желтоқсан айларында Bitter Winter журналы Инин ауданындағы екі лагерьде түсірілген деп болжанған үш бейнежазба жариялады. Бейнежазбаларда түрмеге ұқсас материалдар көрсетілген, ал журнал лагерлерді «мектептер» емес, қамауда ұстау орындары деп дәлелдегенін мәлімдеді. Business Insider-дің айтуынша, Bitter Winter-ң екінші бейнежазбасы Шыңжаңдағы тергеу изоляторларындағы бұрынғы тұтқындар мен куәгерлердің сипаттамаларына сәйкес келеді».
Ұсталғандардың балаларына арналған мектеп-интернаттар
Ұйғырлар мен басқа этникалық азшылықтардың ұсталуы нәтижесінде көптеген балалар ата-анасыз қалды. Қытай үкіметі бұл балаларды «интернаттар» деп аталатын әртүрлі мекемелер мен мектептерде ұстады деп болжайды. 2018 жылдың қыркүйегінде Associated Press мыңдаған мектеп-интернаттар салынып жатқанын хабарлады. Қытай Білім департаментінің мәліметі бойынша, сегіз жасқа дейінгі балалар осы мектептерде оқиды.
Шолу
Көптеген БАҚ-тардың хабарлауынша, лагерлерде жүздеген мың ұйғырлар, сонымен қатар қазақтар, қырғыздар және басқа этникалық азшылықтар бар. Азаттық радиосы, 2018 жылдың қаңтарында 120 000 ұйғыр мүшесі тек [Қашқар[Қашғар]] префектурасындағы саяси лагерьлерде ұсталды деп есептейді. 2018 жылы Кира округінің жергілікті билігі шамамен 12000 тұтқынның кәсіби лагерьлерде және тергеу изоляторларында болады деп күткен, ал орталықтарға қатысты кейбір жобалар бюджеттік шектеулерден асып түсті.
2005 жылдан бері қуғын-сүргінге түскен ұйғыр саясаткері Рәбия Қадыр 30-ға жуық туыстарын, оның ішінде апалы-сіңлілері, ағалары, балалары, немерелері, інілері мен әпкелерін жоғалтты, олардың қайда екені белгісіз.
2018 жылдың 13 шілдесінде этникалық қазақ, Қытай азаматы және Қытай мемлекетінің бұрынғы қызметкері Сайрагүл Сауытбай екі ел арасындағы шекараны заңсыз кесіп өтті деген айыппен Қазақстанның Жаркент қаласында сотқа тартылды. Сот барысында ол 2500 этникалық қазаққа арналған қайта тәрбиелеу лагерінде ол мәжбүрлі жұмыс істегені туралы айтты. Оның адвокаты егер оны Қытайға экстрадицияласа, ол қазақстандық сотта қайта тәрбиелеу лагерлерін айтқаны үшін өлім жазасына кесіледі деп сендірді. 2018 жылдың 1 тамызында Қытайдың қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірінен қашып келген Сайрагүл Сауытбай алты ай шартты түрде жазадан босатылып, полицияға үнемі тіркеліп тексерілуге бұйрық берілді. Қытайға депортацияланбау үшін ол Қазақстаннан пана сұрады. Қазақстан оған баспана беруден бас тартты. 2019 жылы 2 маусымда ол Швецияға кетіп, онда оған саяси баспана берілді.
Цзин Бунин лагерлерде болған адамдар туралы көпшілікке мәлімет жинау үшін Шыңжаң құрбандары туралы мәліметтер базасын жасады. Әр парақта негізгі демографиялық ақпарат, оның ішінде ұстау мерзімі мен болжамды себебі, орналасқан жері, сонымен қатар қосымша бейнелер, фотосуреттер мен құжаттар көрсетілген. 2019 жылғы шілдеде «Саяси қатерлер» журналында жарияланған есепте тәуелсіз зерттеуші Адриан Зенц Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерінде ұсталғандар санының жоғарғы шегін 1,5 миллион деп бағалады. 2019 жылдың қараша айында Адриан Зенц Шыңжаңдағы лагерлердің саны 1000-нан асты деп есептеді.
Шыңжаңдағы жергілікті биліктің белгісіз бір қызметкерінің хабарлауынша, «Азаттық радиосы» мақаласында келтірілген мәліметтерге сәйкес, 2020 жылдың Рамазан айында (23 сәуір - 23 мамыр) Кашғар префектурасындағы Макит округінің (Майгайти) тұрғындары ораза ұстағандары үшін лагерлерге жіберетіндігі туралы айтылды.
Емдеу туралы деректер
Шынжаңнан көшіп келген Қазақстан азаматы Қайрат Самарқанд көрші Қазақстанға барғаны үшін үш айға облыстағы қайта даярлау лагерінде ұсталды. 2018 жылғы 15 ақпанда Қазақстанның сыртқы істер министрі Қайрат Әбдірахманов ҚХР Сыртқы істер министрлігіне дипломатиялық нота жолдады, сол күні Қайрат Самарқанд қамаудан босатылды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол күн сайын коммунистік үгіт-насихатты оқып, ұрандарды қайталап, Си Цзиньпинге ұзақ ғұмыр тілеп, ризашылық білдіретін  тәрбиеден өткенін айтты.
Михригул Тұрсын ұйғыр әйелі, Қытайдағы осы лагерлердің бірінен қашқаннан кейін ұсталып ұрып-соғу мен азапталғаны туралы айтты. Египетке көшіп, кейін ол 2015 жылы Қытайға отбасымен бірге кездесуге келгеннен кейін бірден ұсталып, кішкентай балаларынан ажыратылды. Бірнеше айдан кейін ол үшінші рет түрмеге түсіп, үш айды қатаң түрмеде өткізді, басқа 60 әйелмен бірге кезек-кезек ұйықтап, қауіпсіздік камераларының алдындағы дәретхананы пайдаланып, Қытай коммунистік партиясын мадақтаған әндер айтты. Тұрсынның айтуынша, ол және басқа да түрмедегілер белгісіз дәрі-дәрмектерді, соның ішінде оларды әлсірететін дәрі-дәрмектерді, кейбір әйелдердің қан кетуіне және етеккірін жоғалтуға әкелетін ақ сұйықтықты қабылдауға мәжбүр болған. Оның камерасынан үш ай ішінде тоғыз әйел қайтыс болған.
Бұрынғы тұтқындар Қытайдың әнұранын және коммунистік әндерді қалай айту керектігін үйрену керек дейді. Ән айтпағандарға бірнеше сағат бойы қолға кісен салу, суға тұрғызу, немесе  "жолбарыс орындығына" таңу сияқты жазалар қолданылатынын айтты.
Ұсталғандардың айтуынша, олар сонымен қатар исламда тыйым салынған алкогольді ішіп, шошқа етін жеуге мәжбүр болған. Кейбіреулері белгісіз дәрілерді қабылдағанын, ал басқалары өз-өзіне қол жұмсамақ болған.
Time мәлімдемесі бойынша, Шыңжаңда Іле қаласының 45 жастағы мал дәрігері Сәрсенбек Акарули 2017 жылдың 2 қарашасында Шыңжаңда қамауға алынды. 2019 жылдың қараша айынан бастап ол әлі де тергеу изоляторында. Әйелі Гүлнұр Қосдәулеттің айтуынша, Акарулиді полиция ұялы телефонында тыйым салынған WhatsApp қосымшасын тапқаннан кейін лагерьге орналастырған. Қосдәулет, көрші Қазақстанның азаматы, Шыңжаңға күйеуін іздеп төрт рет келді, бірақ Қытай коммунистік партиясындағы достарынан көмек ала алмады.
2017 жылдың мамыр-маусым айларында Майликему Маймити деген есімді әйел округтің қайта тәрбиелеу лагерінде ұсталып, бостандыққа шыққаннан кейін оған және олардың кішкентай ұлына Қытай билігі паспорт бермегенін айтты.
Қытай-Қазақстан шекарасындағы Шыңжаңдағы Қорғас қаласының тұрғыны, 47 жастағы бұрынғы тұтқын Бақытәлі Нұр қамауға алынды. Билік оның шетелге жиі сапарларына күдіктенгендіктен қамауға алды. Ол бір жыл жеті басқа тұтқынмен бір жыл камерада отырғанын айтты. Тұтқындар тәулігіне он жеті сағат бойы табуретка үстінде отырды, оларға сөйлесуге немесе қозғалуға рұқсат берілмеді және үнемі бақылауда болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол күн сайын, жоспарлары туралы есеп беріп, аз ақы төлейтін мемлекеттік зауыттарда жұмыс істеуге мәжбүр болды. 2019 жылдың мамырында ол Қазақстанға қашып кетті. Түрмедегі тәжірибесін қорытындылай келе, «Бүкіл жүйе бізді басып-жаншу үшін жасалған» деді.
Азаттық радиосының хабарлауынша, Шаньшань/Пичан округіндегі 35 жастағы ұйғыр тұрғыны Ғалипжан, үйленген және бес жасар ұлы бар, 2018 жылдың 21 тамызында қайта тәрбиелеу лагерінде қайтыс болды. Билік оның өлімі инфаркттан болған деп мәлімдеді, бірақ аудандық комитеттің басшысы Айя оны полиция қызметкері ұрып өлтірді деп мәлімдеді. Оның отбасына исламдық жерлеу рәсімдерін өткізуге рұқсат етілмеді.
Нью-Йорк Таймстың 2018 жылғы есебіне сәйкес, 41 жастағы Абдусалам Мухемет 2015 жылы өзінің жеті ай түрмеде және Хотандағы лагерьде екі айдан астам уақыт өткізгенін айтты. Мұхамет лагерьдегі тұтқындарға шенеуніктердің ислам радикализмін қабылдамауға, ұйғырлардың тәуелсіздігін қолдамауға және Коммунистік партияға қарсы шықпауға шақыратын ұзақ дәрістер тыңдауға жинағанын айтты.
Азаттық радиосы берген сұхбатында Куча уездік полиция бөлімінің қызметкері (Кучар, Куче) 2018 жылдың маусымы мен желтоқсан айлары аралығында Куча ауданының Енджишер ауданындағы №1 лагерьде 150 адам қайтыс болғанын растады.
Мәжбүрлі еңбек
Адриан Зенцтің айтуынша, қайта тәрбиелеу лагерлері мәжбүрлі еңбек лагерлері ретінде жұмыс істейді, онда ұйғырлар мен қазақтар экспортқа әртүрлі, әсіресе Шыңжаңда өсірілген мақтадан жасалған тауарларды шығарады. Мақта өсімі аймақтың индустриясында басты орын алады, өйткені «Шыңжаң экспортының 43%-ы киім, аяқ киім немесе тоқыма бұйымдары». 2018 жылы Шыңжаңда қытай мақтасының 84% өндірілді. 2019 жылғы қарашада шыққан «Дипломат» газеті Шыңжаңда мақта өсіріліп, тоқыма өңделетін болғандықтан, өнімді жасау кезінде «мәжбүрлі еңбек» қаупі бірнеше сатыда болады деп жазады.
2018 жылы Financial Times Шынжаңдағы ең ірі қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірі болып табылатын Ютиан/Керия уездік кәсіптік оқу орталығы базасында айлық жалақымен қамтамасыз ететін сегіз аяқ киім фабрикасы, ұялы телефон жинау және шай пакетін қамтитын мәжбүрлі еңбек орталығын ашты деп хабарлады. 2016-2018 жылдар аралығында Орталық алаңы 269 пайызға кеңейді. Аустралиялық стратегиялық саясат Институтының хабарлауынша, 2017-19 жылдар аралығында Қытайдың басқа жерлерінде 80 мыңнан астам ұйғырлар «мәжбүрлі жұмыстарды қатаң ұсынатын» зауыттық жұмыстарға жіберілген.
Халықаралық реакциялар
2019 жылдың 8 шілдесінде 22 мемлекет БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарына мәлімдемеге қол қойды, онда олар Қытайдағы жаппай тұтқындауды тоқтатуға шақырды және кеңінен бақылау мен репрессияға алаңдаушылық білдірді.
2019 жылдың шілде айында Сауд Арабиясы, Мысыр, Біріккен Араб Әмірліктері, Судан, Ангола, Алжир, Нигерия, Конго Демократиялық Республикасы, Солтүстік Корея, Сербия, Ресей, Венесуэла, Филиппин, Мьянма, Пәкістан, Сирия, Иран, Ирак, Шри-Ланканы қосқанда 50 ел, Джибути мен Палестина БҰҰ БЖКБ-ға бірлескен хатқа қол қойды. Онда «Қытайдың адам құқықтары саласындағы көрнекті жетістіктері» атап көрсетілген, сонымен қатар «қазір қауіпсіздік Шыңжаңға оралды, барлық этностардың негізгі адам құқықтары кепілдендірілген» делінген.
2019 жылдың қазан айында 23 мемлекет, соның ішінде Ұлыбритания, Германия, Франция, Испания, Канада, Жапония, Аустралия және АҚШ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне және БҰҰ Бас ассамблеясының үшінші комитетіне Қытайды Шыңжаңдағы лагерьлерді жабуға шақырған бірлескен хатқа қол қойды. thumb|right|200px|Чехия, Прагадағы демонстранттар Тибет және Шығыс Түркістанның жалауларын алып жүр, 2016 жылғы 29 наурыз. 2019 жылдың қараша айында БҰҰ-дағы Беларусь өкілі Қытайдың Синьцзяндағы саясатын қолдайтын 54 елдің мәлімдемесін оқыды. Қол қойған тараптар: Ангола, Антигуа және Барбуда, Бангладеш, Беларусь, Боливия, Буркина-Фасо, Бурунди, Камбоджа, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Қытай, Комор аралдары, Конго, Куба, Солтүстік Корея, Конго Демократиялық Республикасы, Джибути, Египет, Экваторлық Гвинея, Эритрея, Габон, Гвинея, Гвинея-Бисау, Ирак, Иран, Лаос, Мавритания, Мозамбик, Мьянма, Непал, Никарагуа, Нигерия, Оман, Пәкістан, Палестина, Филиппин, Ресей, Сербия, Сьерра-Леоне, Соломон аралдары, Оңтүстік Судан, Шри-Ланка, Судан, Суринам, Сирия, Того, Уганда, Біріккен Араб Әмірліктері, Танзания, Венесуэла, Замбия және Зимбабве.
Басқа елдердің реакциясы
<blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «Француз билігі соңғы бірнеше күн ішінде баспасөз таратқан барлық айғақтар мен құжаттарды мұқият зерделейді, бұл Шыңжаңдағы интернационалды лагерлер жүйесінің бар екендігін және аймақтағы кеңейтілген репрессиялық саясатты көрсетеді. Біз БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің жақындағы сессияларында Қытай билігін лагерьлердегі жаппай еріксіз тұтқындауларды тоқтатуға және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарының кеңсесін тезірек осы аймақтағы жағдайды бағалау үшін Шыңжаңға келуге шақырамыз.
Тайвань
Ұйымдар
🇪🇺 Еуропа одағы <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> Біздің Қытайға байланысты туындайтын ең үлкен келіспеушілік ондағы адам құқықтарына қатысты делінген баяндамада. Біз Шыңжаңдағы жағдайға, әсіресе қайта тәрбиелеу лагерлерін кеңейту, құқық қорғаушылардың ұсталуын, соның ішінде нақты істерді талқыладық. Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы БҰҰ
Басқалары
Foreign Policy 2018 жылғы шілдедегі мақаласында былай деп хабарлады: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> Осы онжылдықта бірде-бір мұсылман мемлекетінің басшысы ұйғырларды қолдадым деп ашық мәлімдеме жасаған жоқ. Сенім үшін сөйлейтін саясаткерлер мен көптеген дін басшылары Қытайдың саяси және экономикалық күшіне қарсы үнсіз отыр ... Көптеген мұсылман үкіметтері Қытаймен қарым-қатынастарын нығайтты немесе тіпті Қытайдың қуғын-сүргінін қолдауға тырысуда
2020 жылы сәуірде Әмірлік ханшайымы Файсал әл-Касеми ұйғырларды қудалауға қарсы шықты.
2019 жылы The Art басылымы жүздеген жазушылар, суретшілер мен ғалымдардың түрмеге қамалғанын хабарлады, бұл журнал ұйғырлар арасындағы «кез-келген діни немесе мәдени көріністі жазалау» әрекеті ретінде бағаланды. Сонымен қатар, "Вашингтон пост" шолушысы Энн Эпплбаум лагерьлер туралы мақала жариялады, онда ол ұйғырларды қудалау және оларды өздерінің отанында азшылыққа айналдыру үшін пайдаланады деп сендірді және сол мақалада ол бұған дейін Қытай Тибеттегі тибеттіктермен солай жасағанын айтты.
Vox Media, Daily Telegraph және Долкун Иса бұл лагерлерді концлагерлер деп атайды. Вашингтон Пост лагерлерді «жаппай этникалық тазартудың» бір бөлігі деп атады.
Қытай жауаптары
Қытай үкіметі Шыңжаңдағы қайта оқыту лагерьлерінің, оларды ресми түрде жариялағанға дейін, 2018 жылдың қазан айына дейін болғандығын жоққа шығармайды. Халықаралық ақпарат құралдары қайта тәрбиелеу лагерлері туралы сұрағанда, Қытай сыртқы істер министрлігі бұл жағдай туралы естімегендерін мәлімдеді.
2018 жылғы 13 тамызда БҰҰ-ның Женевада өткен отырысында Қытайдан келген делегация БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комитетіне «Шыңжаңда мұндай қайта оқыту орталықтары жоқ және Қытай реформаларға 1 миллион инвестициялады деген қате» деп мәлімдеді». Қытай делегациясы «Шыңжаң азаматтары, оның ішінде ұйғырлар да тең бостандықтар мен құқықтарға ие» деп мәлімдеді. Олар «кейбір діни экстремизмнің немесе сепаратизмнің кәмелетке толмаған құқық бұзушылары оларды сауықтыруға көмектесу үшін «кәсіптік білім беру» және жұмыспен қамту бойынша оқу орталықтарына жіберілді» деп мәлімдеді.
БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комитеті ұйғырлардың жаппай ұсталғаны туралы алаңдаушылық білдірген соң, 2018 жылғы 14 тамызда Қытай СІМ-нің өкілі Лу Канг «Қытайға қарсы күштер Қытайға қарсы саяси заңсыздықтар туралы жалған мәлімдемелер жасады және бірнеше шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы және қылмысқа қарсы шараларын» бұрмалап жариялады деп мәлімдеді.
2018 жылдың 21 тамызында Қытайдың Ұлыбританиядағы елшісі Лю Сяомин Financial Times газетінің «Шыңжаңдағы екпін: барлық адамдар қайда кетті?» атты баяндамасына жауап ретінде мақала жазды Людің жауабы: «Шыңжаңның жергілікті үкіметі қабылдаған білім беру және оқыту шаралары, экстремистік идеяда адасқан адамдарға жақсы өмір сүру үшін қайтып оралуға көмектесті, сонымен бірге оларды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік берді».