Төкен_Әлжантегі
Сыншылар мен жазушылар лебізі
Осы тұрғыдан алғанда Төкеннің өз шығармаларындағы толғаныстары мені қатты ойлантты. Автордың айтқыштығына шынында да сүйсініп отырасың. Мысалы, «Құшақ көрмеген қыздай, қылық алмаған арудай кірпияз.» Осы психологиялық мінездемеден көз алдыңа қандай жанды сурет елестейді? Бір сөзбен айтқанда – Т. Әлжантегі өте шебер қаламгер». Мұзафар ӘЛІМБАЕВ, Халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлық иегері.«Орталық Қазақстан». 24 қазан, 2006 жыл.) Бірінші бөлімде ауылда әл үстінде жатқан ауру әке жайы, соның арманы мен алданышы, өкініші мен жұбанышы туралы баяндалады. Қаладағы үлкен баласының тірлігіне, ісіне ауру әкенің көңілі толмайды. Оны өзінің жаназасына шақырылатын ет жақындарының тізіміне қосу жөнінде сөз бола қалғанда жарығы таусылуға таяған әке кіші баласына қатты тапсырма береді. «– Жоқ! – деді шал шаңқ етіп. Үні жер астынан шыққандай бәсең естілді, – Балам-ай, тірлігімде сүйегіме таңба басқан сол немең өлгенде не оңдырар. Оны тізімнен алып тасташы,» – деді. Екінші бөлімде қалада қызмет істейтін баланың тіршілігі көрсетіледі. Мықты қайын. Адуынды әйел. Ерке бала. Жайлы қызмет. Әкенің қазасы бір әке, бір анадан туған екі баланың екі түрлі ісі, екі түрлі қылығы ауылдағы ұлдың жөнге, жүйеге жүйріктігі, кісілігі, қаладағы ұлдың жаттығы, бөтендігі секілді жайлар үшінші бөлімнің оқиға желісін түзеді. Әл үстінде жатқан ауру әке, бірі қалаға біткен, бірі ауылда қалған екі ұлдың екі түрлі болмыс-бітімі, таным сипаты арасындағы бірлік пен қайшылық өмірде бар шындық құбылыстар қатарына жатады. Бұл да қазақ әдебиеті үшін тосын тың тақырып емес. Осы жүйе, осы мағыналы құрылым 80-жылдары Софы Сматаевтың «Бұлақ» романында көрініс тапқан болатын. Төкен Әлжантегі өз романында бұл тақырыпты өзінше игеріп, өзінше көркемдік шешім жасапты.» Жанғара ДӘДЕБАЕВ, сыншы, филология ғылымының докторы. (Әдеби жыл қорытындысында жасалған баяндамадан.  «Қазақ әдебиеті» газетінің №15 саны, 11-17 сәуір, 2003 жыл) Мұндай кезде арамза алаяқтың наны жүретінін де жазушы назардан тыс қалдырмапты. Сондай-ақ, кеңес үкіметі кезінен қалған араққа деген әуестіктің залалы да кеңінен суреттеледі. Майсарының әйелі Айбітіммен келісіп, талшық үшін өгізшені етке өткізуі, онан саудагердің алдауына түсуі, арақ ішіп, мас болып барлық ақшадан айырылып қалуы, сол ақшаны іздеймін деп жүріп ақырында боранды күні адасып, опат болуы соның дәлелі. Жазушының тіл байлығы жеткілікті». Адам МЕКЕБАЕВ, жазушы. (Әдеби жыл қорытындысында жасалған баяндамадан. «Қазақ әдебиеті» газетінің №15 саны, 11-17 сәуір, 2003 жыл) ...Төкен Әлжановтың «Бақыр басты еркек» («Жұлдыз» журналы, 5 саны, 2010 жыл) хикаятындағы Майсарының уайым-қайғысы неге қалың? Тепсе темір үзетін жігіттің өмірден озуына итермелеген қандай жағдай? Сөйтсек, тәуелсіздік алған бастапқы жылдардағы жекешелендіру, басшы-қосшылардың ұжымшардағы жұмысшыларға тиесілі үлесті дұрыс бөлмей, талан-таражға салуы қаншама тағдырды тығырыққа тіреді. Солардың бірі – Майсары. Жылпос, қулар қай жерде де жетіп артылады. Қораларындағы азын-аулақ малдарынан өзге ештеңесі жоқ ауылдың аңқау қазақтарынан мал жинап жүрген қалалық жуан сары да Майсарыны алдап түсіреді. Семіз құнан өгізін небары он бес мың теңгеге сатып, қасындағы жолдастарының қау-қауымен араққа жұмсайды. Аяғында мас болып, үйіне келе жатып қатты боранда адасып өледі. Бұған кім кінәлі? Оқырманға осындай ой тастайды жазушы. Толымбек ӘБДІРАЙЫМ,жазушы. («Қазақ әдебиеті» 17 саны, 2013 жыл.)