cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бала асырап алу
Бала асырап алу — заңи акт. Ол баланың және оны тәрбиелеуге алған адамның арасындағы құқықтық қарым-қатыныстарды айқындайды. Негізінен, кәмелетке толмаған балаларға қатысты әрі солардың мүддесіне орай жүзеге асуға тиіс. 1998 жылғы 17 желтоқсанда қабылданған ҚР-ның “Неке және отбасы туралы” заңында Бала асырап алудың тәртібі, оның құқықтық салдары, тиісті адамдардың заңи міндеттері мен жауапкершіліктері, т.б. егжей-тегжейлі қарастырылған (12-тарау). Баланы тәрбиесіне алуға тілек білдірген адамның өтініші бойынша Бала асырап алу ісін сот қарап, азаматтық іс жүргізу заңдарында көзделген ережелер бойынша жүзеге асырады. Заң бойынша ҚР-ның азаматы болып саналатын балаларды, егер ел аумағында тәрбиелеу мүмкіндігі болмаса, шетелдік азаматтардың немесе республика территориясынан тыс жерде тұратын туыстарының асырап алуына рұқсат етілген. Дәстүрлі қазақ қоғамында да Бала асырап алу актісіне жете мән берілген. Көбінесе, ұрпақтар жалғастығы үзіліп қалмасын деген ниетпен перзент сүюге қабілетсіз не ұлы жоқ отбасына ет жақын, сүйек шатыс туыстары бала беріп, қамқорлық жасаған. Бұл актіні кейін құпия ұстауға міндеттенген. Жалпы, қазақ ұғымында “асырау”, “асыранды” сөзі итке, малға қатысты ғана айтылатын, кемсітушілік астары мол лексема саналады. Әдетте, отбасы, тіпті ағайын-туыс арасындағы құпия-сыр ретінде сақталатын осынау құқықтық — адамгершілік іс-әрекетті “бауырына басу”, “баланы көйлекшең туу” деп астарлай жеткізген.
Бала асырап алудың құпиялығы
Бала асырап алудың құпиялығы - бала асырап алудың құпиялылығы заңмен корғалады. Бала асырап алу туралы шешім шығарған судьялар немесе бала асырап алуды мемлекеттік тіркеуді жүзеге асырған лауазымды адамдар, сондай-ақ бала асырап алу туралы өзгедей түрде хабардар болған адамдар бала асырап алудың құпиялылығын сақтауға міндетті. Бала асырап алудың құпиялылығын оны асырап алушылардың еркіне қарамай жария еткен адамдар заңда белгіленген тәртіппен жауапқа тартылады.
Бала асырап алу тарихынан
1891 жылғы 12 наурыздағы заң барлық сословиелердегі бала асырап алуды, шаруалар мен ұсақ мүдделі адамдардан басқа, аймақтық соттардың құзыретіне берді. Егер шетелдіктер тастанды және ата-тегін білмейтін балаларды православие дінінде тәрбиелейтін болса, оларға баланы асырап алуға рұқсат берілетін.
Қазақстан балаларын шетел азаматтары асырап алуы
2012 жылғы 17 қаңтарда күшіне енген "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" ҚР Кодексімен шетелдік азаматтармен бала асырап алу үрдісі тұжырымдамалы түрде өзгертілді: Егер бұрынырақ шетелдік бала асырап алушылар тікелей асырап алатын болса, онда қазір асырап алу мәселелеріне тек заңды тұлғалар - агенттіктер, ҚР аумағындағы өздерінің филиалдары мен өкілдіктері арқылы жіберілетін болады.
Бала асырап алушыларды іздеу және бала асырап алу үрдісін рәсімдеу бойынша қызметті жүзеге асыратын агенттіктерге Қазақстанда олардың құқық қабілеттілігін ресми түрде тану үшін балалардың құқықтары мен мүдделерін қорғау саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Балалар құқықтарын қорғау жөніндегі комитетте аккредиттеу рәсімінен өтуі қажет болады.
Өтініш берген кезде өз мемлекетінің аумағында аталған салада өз қызметін кемінде он жыл жүзеге асырып жүрген бала асырап алу жөніндегі агенттіктер аккредитациялауға жатады.
Агенттіктер 1 жыл мерзімге аккредиттеледі.
Егер агенттікпен заңда белгіленген барлық талаптар сақталған болса бұл мерзім автоматты түрде созылады.
Аккредиттеу тәртібі, құжаттар тізімі, өткізу мерзімі Кодекспен нақты реттелген.
Аккредиттеу туралы не одан бас тарту туралы шешім 10 жұмыс күні ішінде қабылданады.
Дереккөздер
Санат:Қоғам Санат:Отбасылық құқық
Мений-Ерре
Мений-Ерре (Ménil-Erreux) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,05 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61263, пошта индексі — 61250.
Қарақалпақ (Қостанай облысы)
Қарақалпақ  — Қостанай облысы Әулиекөл ауданы, Қазанбас ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Мений-Ерре
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 239 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,63 адам/км².
Қарақалпақ (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әулиекөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде.
Мений-Ерре
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қарақалпақ (Қостанай облысы)
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 345 адам (168 ер адам және 177 әйел адам) болса, 2009 жылы 173 адамды (86 ер адам және 87 әйел адам) құрады.
Мений-Ерре
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Қарақалпақ (Қостанай облысы)
Дереккөздер
Санат:Әулиекөл ауданы елді мекендері
Хорватия мини-футбол құрамасы
Хорватия мини-футбол құрамасы — Халықаралық мини-футбол жарыстарында Хорватияның намысын қорғайтын құрама команда.
Тарихы
Тұңғыш ойынын 1994 жылы 14 наурызда Италияға қарсы өткізді. Әлем чемпионатына 1 рет (2000), Еуропа чемпионатына 5 рет (1999, 2001, 2012, 2014, 2016) қатысты.
Дереккөздер
Санат:Хорватиядағы мини-футбол Санат:Еуропа мини-футбол құрамалары
Баллэнгер Крик (Мэриленд)
Баллэнгер Крик (Ballenger Creek) — Мэриленд штатының Frederick округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 18274 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-03800.
Құлмамбет
Құлмамбет, Құланаян Құлмамбет (1826, қазіргі Алматы облысы Райымбек ауданы Күрметті ауылы – 1906, қазіргі Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Түрген) – айтыс ақыны.
Жетісуда Сүйінбай бастаған айтыс мектебінің негізін қалаушылардың бірі. Албан ішіндегі Қызылбөрік руының Құланаян атасынан шыққан, Құлмамбеттің Құланаян атануы да содан. Құлмамбет жас кезінен өлең-жырға құмар болып өскен.
Жетісу өңіріне әйгілі Шалабай, Асан молда, Көдек, Қойдым, Бөлтірік, Майлы, Қапез, Әбен, Сәдіқожа, Әсел, Шарғын, т.б. ақындар Құлмамбет ақыннан өнеге алып, ұстаз тұтқан. Кемеліне келген шағында Түбек, Жанақ, Бақтыбай, Тезек, Майкөт, Уәзипа қыз, Жамбыл тәрізді айтыс майталмандарымен, қырғыздың Қаламқас, Тұрсынай қыздарымен айтысқан.
Құлмамбет “Мың бір түн”, “Қыз Жібек”, “Рақымжанның зары”, “Мұңлық-Зарлық”, “Туғанбай мен Қоңырбай”, т.б. дастандарды жырлаған.
Құлмамбеттің айтыстары Жамбылдың жинақтарында, С.Сейфуллиннің алғы сөзімен “Жаңа мектеп” (9.10. 1926) журналында, 1942, 1964, 1965, 1988 жылдары жарық көрген “Айтыс” жинақтарында жарияланған. Шығармалары “Сөзімнің қыл сыймайды арасына” деген атпен 1998 жылы жарық көрді. Ақынның өмірі мен шығарм. жөнінде М.Әуезов, С.Мұқанов, Е.Ысмайылов, Н.Төреқұлов, М.Қаратаев, С.Садырбаев, М.Жолдасбеков, т.б. ғалымдар зерттеулер жазды. Құлмамбеттің туындылары ҚР Ұлттық Ғылым Академиясы Орталық ғылым кітапханасының сирек кездесетін қолжазбалар қорында, Әдебиет және өнер институтының Қолжазба орталықтарында сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:1826 жылы туғандар Санат:Райымбек ауданында туғандар Санат:1906 жылы қайтыс болғандар Санат:Еңбекшіқазақ ауданында қайтыс болғандар Санат:Айтыс ақындары
Аншлюс
Дереккөздер
Санат:Аустрия тарихы
Олетт
Олетт (Olette) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 28,95 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66125, пошта индексі — 66360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 389 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Сетсарж
Сетсарж (Septsarges) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55484, пошта индексі — 55270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 51 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Сель (Па-де-Кале)
Сель (Selles) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Булонь-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,35 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62786, пошта индексі — 62240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 320 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,39 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Мұрагерлер дорама
Мұрагерлер (корей тілінде 왕관을 쓰려는 자, 그 무게를 견뎌라 – 상속자들, Wang-gwan-eul Sseu-ryeo-neun Ja, Geu Moo-gae-reul Gyun-dyeo-ra — Sangsokjadeul, The Heirs / Inheritors) оңтүстік корейлік Ли Мин Хо және Пак Син Хё әртістерімен түсірілген дорама, SBS каналында 2013 жылдың 9 қазан мен 12 желтоқсан аралығында көрсетілді.
Сюжет
Чха Ын Сан - кедей отбасыдан шыққан оқушы Кореядан АҚШ-қа апайын іздеп барады. Сол жерде ол Empire Group компаниясының мұрагері Ким Танмен кездеседі. Кореяға келгенде бай балаларға арналған мектепте оқитынын біледі. Сол жерде достарын да, дұшпандарын және махаббатын кездестіреді.
Жүлделері
BaekSang Arts Awards жүлдесі - «Ең танымал әртіс» номинациясы бойынша.
Дереккөздер
Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары Санат:2013 жылғы фильмдер
Ию машинасы
Сілтемелер
Санат:Құралдар
NGC 6773
NGC 6773 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
IC 2704
IC 2704 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
NGC 6773
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
IC 2704
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34533, ZWG 67.52, KARA 475.
Сыртқы сілтемелер
IC 2704 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
NGC 6773
Ашылуы
Бұл нысанды 1830 жылы 13 тамызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6773 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Нұралы би
Нұралы би, Қаракесек, Шекшек руынан. Ел басқарып, билік құрған заманы шамамен Абылай хан өмір сүрген кезеңмен тұспа-тұс. Аталы сөздерді, парасатгы істері түрлі болжамдары өмірге сәйкес келген, өз заманында ел арасында беделді болған. Жаугершілік кезінде Сыр бойын сағалаған ағайындардың басын қосып ''«Ұлтарақтай болса да, ата-қоныс жер артык, ат төбеліндей болса да, туып өскен ел артык, отаныңнан алшақтап ел іздемек, қотаныңнан алдырып қой іздеме»'' деп елжүрттың Арқаға көшуіне бас болған. ''«Төресіз ел болмайды, төбесіз жербөлмайды»'' деп Барақтөреге барып, баласы Бөкейді Қаркаралы өңіріне алып келген. Зираты Талды ө-нің бойында, Бүркітті ауылынан 8 км жоғары орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері
NGC 2307
NGC 2307 — Volans шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 30 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2307 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 19648, ESO 87-45, AM 0648-641, IRAS06485-6416.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Volans (шоқжұлдыз)
Фотореактивтер
Фотореактивтер - фотоүлбірлер мен фотоқағаздарды өңдеу кезінде қолданылатын химиялық заттектер. Фотореактивтердің барлығы уытты, ал көптеген түрлері канцерогенді заттектер болып табылады. Сондықтан үйдегі фотолабораториялар жағдайында сақтық шаралары бұлжытпай қолданылуы керек. Лабораторияда жақсы желдету қамтамасыз етілуі тиіс. Фотореактивтер теріге тимеуі керек (пинцеттерді қолдану), ал тие қалса, дереу ағын сумен жуу қажет. Фотореактивтердің көбінде ауыр металдар болады, сондықтан оларды әдеттегі канализацияға төгуге болмайды. Пайдаланылған фотореактивтерді ерекше қауіпті қалдықтарды жинайтын пункттерге тапсыру қажет. Пайдаланылған бекіткіш ерітінділерде күміс болады, оны арнаулы лабораторияларда ажыратып алу экономикалық тұрғыдан тиімді.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Дрянковец (Бургас облысы)
Дрянковец (Дрянковец) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Айтос қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 202 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8524. Телефон коды — 05536. ЕКАТТЕ коды — 23889.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Құлмұхаммед елшілігі
Құлмұхаммед елшілігі – 1594 жылы Тәуекел хан Мәскеуге жіберген елшілік. Елшілік алдында патшалық Ресеймен тығыз саяси қарым-қатынас орнату, әскери одақ құру және Тәуекелдің інісі Ораз-Мұхаммедті Ресей тұтқынынан босату міндеті қойылды. Ресей бұл тұста Бұхар ханы Абдолламен одақтас болған Көшім елімен соғысып жатты. Тәуекел ханның Бұхар хандығына шабуыл жасауы Абдолланың Көшімге көмек көрсетуіне едәуір кедергі жасады. Сондықтан Құлмұхаммед елшілігін Ресей жылы қабылдады. Елшіліктің қару-жарақ сұраған өтінішіне патша өкіметі қаруланған қазақ хандығы Бұхара мен Көшім хандығына қарсы соғыс қимылдарын жүргізуі тиіс деп, ал Ораз-Мұхаммедті босату туралы өтінішіне оның орнына Тәуекел ханның ұлы Үсейін ханзаданы аманат етіп жіберген жағдайда ғана орындалады деп жауап берді. Мәскеуден Тәуекел ханға тілмәш Вельямин Степанов деген елші жіберілді. Мәскеу патшасының талабы мен қойған шарттары қисынсыз әрі өте ауыр болғандықтан қабылданбады. Мәскеумен өзара қатынастарға Тәуекел қазақ хандығының саяси тәуелсіздігін жоғалту түрінде емес, қайта Бұхара хандығына қарсы күрес үшін әскери одақ ретінде ғана қараған болатын.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Қазақстан-Ресей қарым-қатынасы
Косал
Косал — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Салат өзенінің сол жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Берках (Тюрингия)
Берках (Тюрингия) (Berkach (Thüringen)) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан ауыл. Шмалькальден-Майнинген ауданының құрамына енеді.
Косал
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Берках (Тюрингия)
Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 392 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7.55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 66 007. Ауылдың басшысы — Винфрид Анзорг.
Косал
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Берках (Тюрингия)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Гуарасиаба (Минас-Жерайс)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 056 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 348,533 км² шамасында. Халық тығыздығы — 28,9 адам/км².
Якшимбет (Якшимбет ауылдық кеңесі)
Якшимбет — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл, Якшимбет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 899 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Гуарасиаба (Минас-Жерайс)
Тарихы
Қала 1948 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Якшимбет (Якшимбет ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Лирио
Лирио (Lirio) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 144 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 83 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 2 км² шамасында. Пошта индексі — 27043.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Османлы түрік тілі
Османлы тілі — Ұлы Османлы Мемлекетінің әкімшілік және әдеби тілі ретінде қолданылған тіл. Оның құрамында араб және парсы тілдерінен енген кірме сөздердің саны өте қомақты. Соның салдарынан османлы тілі елдің білім деңгейі төменірек азаматтарына онша түсінікті болмады. Алайда біртіндеп түрік сөйлеу тілі османлы түрікшесінің қатты ықпалына шалдықты.
Құрылымы
Османлы тіліндегі арабшадан енген сөздер оған тікелей арабшадан емес, парсы тілі арқылы енгені сол сөздердің фонологиялық қасиеттерінен көрінеді. Яғни араб сөздерін көптеп сіңірген парсы тілі түркі тайпаларының түркі тіліне олар солтүстік-шығыс Иранда көшіп жүрген кезінде, олардың батысқа, қазіргі Анатолия түбегіне қарай көшуінен бұрынғы кезеңде әсер еткен. Араб тілімен қатынастары азырақ түркі тілдерінде, мысалы татар тіліндегі араб сөздерінде парсы фонетикасының ықпалы байқалатындығы осының тағы бір дәлелі бола алады.
Әлеуметтік және прагматикалық мағынада османлы түрікшесін мына үш түрге бөлуге болады:
Түрік тілін қолданушы осы варианттардың әрқайсысын түрлі мақсаттарда қолданылатын. Мысалы, хатшы болып істейтін адам ресми құжат жазғанда бал деген ұғымды білдіру үшін арабтың asel (عسل) сөзін қолданатын да, сол балды базарда сатып алғанда түріктің bal сөзін қолданатын.
Тарихы
Османлы тілінің тарихын үш кезеңге бөлуге болады
Тіл жаңартпасы
Ұлы Османлы Мемлекеті Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құлағаннан кейін және Түрік Республикасы орнағаннан кейін 1928 жылы тіл жаңартпасы жүргізіліп, тілдегі көптеген араб және парсы кірме сөздері түрік баламаларымен алмастырылды. Араб әліпбиінің орнына толықтырылған латын әліпбиі енгізілді. Бұл реформа Мұстафа Кемал Ататүрік жүргізген жаңартулардың бір бөлігі болатын. Бұл өзгерістердің басты мақсаты — әдеби түрік тілінің ауызекі тілге жақынырақ түрін қалыптастырып, Түркияның Ұлы Османлы Мемлекетінің орнына пайда болған ұлттық мемлекет ретіндегі сана-сезімін баянды ету болды.
Төменде түрік тіліндегі алмастырылған сөздердің тізімінен алынған үш мысал келтірілген. Османлы түрікшесіндегі үш парсы сөзінің қазіргі түрікшеде қандай сөздермен алмастырылғаны көрсетілген:
Тарихи ықпалы
Тарихи тұрғыдан алғанда, османлы түрікшесін қазіргі түрік тілінің ізашары деп атау дұрыс емес. Керісінше, қазіргі түрік тілін латын әліпбиімен жазылатын, көптеген неологизмдер енгізілген «жаңа османлы түрікшесі» деп атауға болады. Османлы түрікшесі мен қазіргі түрік тіліндегі ең басты айырмашылық — қазіргі тілде араб және парсы тілдерінің ережелері бойынша құрама сөздер жасалмайды. Ондай сөздер тілде әлі де бар, бірақ олардың қолданылу аясы шектеулі; тек ғылыми, философиялық немесе діни контекстерде ғана қолданылады. Мысалы сөзбе-сөз аударғанда «құдайлық тағдыр» дегенді, ал мағынасы «құдайдың жазмышы» дегенді білдіретін takdîr-i ilâhî деген изафет құрылымы қазір де қолданылады. Егер осы сөз тіркесін қазіргі түрік тілінің ережелерімен құрастырғанда, ол ilâhî takdîr («құдайлық жазмыш») деген түрде болар еді.
Әліпби
Османлы түрікшесі негізінен Османлы түрік тілінің әліпбиімен (الفبا elifbâ) жазылатын. Ол әліпби парсы әліпбиінің ықпалына ұшыраған араб әліпбиінің бір түрі болатын. Бірақ османлы түрікшесінің армен жазуымен жазылған кездері де болған: мысалы, Османлы империясында жазылған алғашқы роман «Акаби романын» 1851 жылы Вартан паша армен әріптерімен жазған. Сол сияқты, I Әбділмәжит кезінде османлының теңгесін соғумен айналысқан армен ұлтынан шыққан Дүзұлылар әулеті өз жазбаларын османлы түрікшесінде, бірақ әрмен әліпбиімен жүргізген. Басқа жазу жүйелері де қолданылған, мысалы грек әліпбиін, еврей әліпбиінің Раши хатын мұсылман-емес топтар қолданған, себебі араб әліпбиі Ислам дінімен байланысты болған. Керісінше жағдайлар да болған. Мысалы, грекше сөйлейтін мұсылмандар османлы түрік әліпбиін қолданып, грек тілінде жаза алатын болған.
1gef әрпінің дұрыс түрінде ﻙ-ның кіші кафы және گ-ның қосарланған сызығы болуы тиіс. Қазіргі қаріптерде сирек кехздеседі.
Османлы түрік тілін үйрену мүмкіндіктері осында тізіп жатуға тым көп. Мұнда солардың ең бастылары келтірілген.
Османлы түрік тілін үйрену мүмкіндіктері
Бүгіндері дүние жүзінде Османлы түрік әдебиетінің мыңдаған курстары ұсынылады. Тарихи маңызы зор классикалық тіл ретінде османылы түрікшесін Түркияның жалғыз өзінде отыз мыңнан астам студент зерттеуде.
Түркия университеттеріндегі курстар
— Бастауыш және орташа деңгейдегі үйренушілерге арналған османлы түрікшесі — Ерте кезеңнен бастап 19-шы ғасырға дейінгі түрлі тақырыптардағы мәтіндерді зерттеу — Османлы түрік тілі бойынша курс туралы — Османлы түрік тілі мен жазуы — Османлы түрік тілі мен диуан әдебиеті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Өлі тілдер Санат:Османлы империясының мәдениеті Санат:Түрік тілі Санат:Оғыз тілдері Санат:Классикалық тілдер
Соялка
Соялка (Сойла, Сояльская) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пинега өзенінің сол жағалауынан 92 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Санта-Мария-а-Вико
Санта-Мария-а-Вико (Santa Maria a Vico) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 423 адамды құрайды. Халық тығыздығы 1342 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 81028.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Дёшвиц
Дёшвиц (Döschwitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Бургенланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Үлкен Паль
Үлкен Паль (Чекаиха) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воткин суқоймасының сол жағалауынан 511 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Дормаген
Дормаген (Dormagen) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Дюссельдорф әкімшілік округіне бағынады. Рейн-Нойс ауданының құрамына енеді.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 16 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Кам (Атлантикалық Пиреней)
Коммунаның INSEE коды — 64161, пошта индексі — 64520.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 833 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,57 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Рориш (Барселуш)
Рориш (Барселуш) (Roriz (Barcelos)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 152 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,91 км² шамасында. Халық тығыздығы — 311,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Хисаря (Пловдив облысы)
Хисаря (Хисаря) — Болгариядағы қала. Пловдив облысына қарасты Хисаря қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 4180. Телефон коды — 0337. ЕКАТТЕ коды — 77270.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Жазық қималар болжамы
Жазық қималар болжамы - сырықтың көлденең қимасы күш түсірілгенге дейін жазық және бойлық өске перпендикуляр күйінде қалады деген тұжырымға негізделген болжам. Синоним - Бернули болжамы.
Дереккөздер
Санат:Механика
Жағалық процестер белдемділігі
Жағалық процестер белдемділігі — жағалық процестер сипатының климаттық (ендік) белдемдерге байланысты заңдылык өзгерісі. Жағалар қалыптасуының ендік белдемділігін анықтайтын негізгі факторлар: құрлықтың физикалық-географиялық ландшафт түрлері, биологиялық факторлар, толқын режімі, жаға белдеміне сынықты материалдың түсуі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Табиғат
Шаймардан Омарұлы Тоқжігітов
Өмірі
Сурет:Токжигит.jpg
Шаймардан Омарұлы Тоқжігітов 1901 жылы  Семей өңірінің, Абай ауданы, Саржал ауылында  дүниеге келген. Әкесі Омар шағын шаруалы, сөзге берік, ісіне тиянақты, байсалды адам болған. Баласы Шәймерденнің ауыл мектебінде сауатынашып, кейіннен Семей қаласындағы мектептерде қазақ, орыс тілінде оқуына мүмкіндік туғызған. Қала өміріне араласуы оның қалыптасу жолына үлкен із қалдырған. ХХ ғасырдың басында Қазақстанның ең көрнекті, ең елеулі мәдениет, білім орталығына айналған Семей қаласы Шәймерденнің бұғанасы қатып, буыны бекуіне ықпалын тигізген.
Қоғамдық қызметі
ХХ ғасырдың 20-30 жылдары кеудесінде саңылауы бар зиялы ұрпақ басынан кешкен өмір көші. 19 жасында коммунистік партия қатарына қабылданады. Төңкеріс жеңгеннен кейін Кеңес өкіметі саясатына бел сыбана араласады. Әсіресе, баспасөз майданына ат салысады. Журналист, қазақ баспасөзінің ірге тасын қалаушылардың бірі,  ірі қоғам қайраткері. «Қазақ тілі»(қазіргі «Семей таңы») газетінің редакторы (1922 қараша-1925 наурыз). «Қазақ тілі» газетінде тек 1923 жылы 60-қа тарта мақаласы жарияланды. Қазақ кеңес баспасөзінің қарлығаштарының бірі – «Қазақ тілі» (қазіргі «Семей таңы») газетінде шыңдалады. Замана саясатын насихаттаған, түсіндірген көптеген мақала, очерктерінің дүниеге келуі осы шақ. «Қазақ тілі» газетінің алғашқы редакторы (1919-1921 жылдар) белгілі педагог, журналист Мәннан Тұрғанбаев, одан соңғы (1921-1922 жылдар) Мұхтар Әуезов болды. Мұхтардың қызметі сол кездегі Қазақстан астанасы Орынборға ауысқан соң «Қазақ тілінің» редакторлығына Ш.Тоқжігітов тағайындалды. «Қазақ тілі» газетінің редакторы, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық атқару комитетінің мүшесі, қайраткер. Өркениетті істердің ошағы Семейде шығып тұрған «Таң»журналы шығып тұрған. Осы журналдың басы-қасында М.Әуезовпен қызметтес болған Ш.Тоқжігітов үлкен еңбек атқарып кетті. Небәрі төрт саны ғана шыққанымен, онда жарияланған материалдар күні бүгінге дейін тарихи-этнографиялық, әдеби-көсемсөздік мағынасын жойған жоқ. Журналдың 1-санындағы Тоқжігітов қол қойған көлемді мақала – «Біздің жол». Автор мұнда журналдың алдында тұрған мақсат пен уақытындағы саяси ахуал,, таптық күрес, Кеңес өкіметінің жеңісін баянды ету сияқты өзектітақырыптарға жеке-жеке тоқталады. Ш.Тоқжігітов соңғы екі мәселеге – қазаққа іс жүргізу және көп қаулы қабылдағаннан гөрі олардың іске асуын қадағалайды. Қазақ тарихындағы үш тұлға – Семейде қызметтес, пікірлес, сыйлас болған, қарым-қатынатсары байсалды қалыпта өткен. М.Әуезов губкомда, әрі Семейде ашылған халық ағарту институтында оқытушы, Жұмат шанин жер комиссиясының төрағасы, Ш.Тоқжігітов губерниялық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы.
Шығармашылығы
Көсемсөздің шебері Ш.Тоқжігітовтің мақалалары көп кезедседі. Ол халық әдебиеті үлгілерін жинақтау ісіне көп мән берген. «Таң» журналының екінші санында ел аузынан теріп алған «Төлеңгіт Тәңке батырдың сөзі» зерттеушілердің назарынан түскен емес. Осы санда «Асан қайғының жерге қойған сындарына аз түзету» атты ел аузынан жинап алған сөзі жарияланған. Қаламы төселген журналист Ш.Тоқжігітов «Еңбекші қазақта» 1925-30 жылдары «Тіл тақырыбы», «Әдебиет мәселелері», «Тоқсан тобы» туралы, «Қазақ театрына екі жыл» сияқты көптеген заманның аса көкейтесті мәселелерін көтерді. Ш.Тоқжігітов басқарған тағы бір баспасөз тумасы – «Жаршы» журналы. 1929-30 жылдың желтоқсанына дейін Қызылордада, соңынан Алматыда латын әрпімен айын бір рет шығып тұрған. Бұл журналға қазақ ақын-жазушыларының өлеңдері мен әңгімелері, орыс жазушыларының еңбектерінен үзінді жарияланды. Ш.Тоқжігітовтің қаламынан шыққан 4 кітап: «Еңбекшілер көсемі – Ленин», «Ел қорғау міндеті», «Жол көріністері», «Күріш» жазушының келер ұрпаққа қалдырған мұралары. «Еңбекшілер көсемі – Ленин» 1924 жылы Семей қаласында жарық көрген. Еңбекшілер көсемі болған Ленинге арналған қазақ тіліндегі алғашқы еңбектірінің бірі. «Ел қорғау міндеті» - 1927 жылы Қызылорда, Ташкент қалаларында басылып шықты. Елді қорғау, ел тыныштығын сақтау – ежелден әр халықты толғандырған тақырып. Жазушы ел қорғау жастардың абыройлы міндетін екенін жеткізеді. «Жол көріністері – 1929 жылы Қызылордада басылып шықты. Автор туысқан республикалар өмірінен, халық тұрмысынан сапарға барған кездерінде танысып жазған. Мұнда да саяхатшы Тоқжігітов емес, журналист, жазушы, қайраткер азаматтың көрген-білгеннен түйгендері, қилы салыстырулары сәтті өркендеген. Міне, жиырмаға толар-толмастан партияға мүшелікке өткен, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің  басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің мүшесі Шаймерден Тоқжігітов – еңбегімен қайраткерлік деңгейге көтерілген жан. Шәмерден Омарұлы – Қазақстан тарихындағы елеулі тұлға. Небәрі 36 жыл жасап, 37-ші жылдың құрбаны болған азамат қыршынынан қиылғанша аянбай терін төгіп өтті. 1992 жылы өзінің туған жері Семей аймағы, Саржал орта мектебіне Шаймардан Тоқжігітовтың аты берілді.
Әдебиеттер
Еспенбетов А. Тоқжігітов // Егемен Қазақстан.-2010.-23 қаңтар.-6 б. Молдашева Р. «Сарыарқадан» «Семей таңына» дейін.-Семей, 2004-128 б. Тәбәрікұлы С. Газет басындағы үш алып // Семей таңы.-2009.-3 желтоқсан.-4 б. --Duman1 15:31, 2011 ж. шілденің 1 (ALMT)
Ла-Шапель-Иже
Ла-Шапель-Иже (La Chapelle-Iger) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77087, пошта индексі — 77540.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 161 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Сервиз бөлмесі
Сервиз бөлмесі - асханалық ыдыс-аяқтар мен құрал-аспаптар сақталатын бөлме. Сервизді бөлме асханалық ыдыс-аяқтарды жуу бөлмесімен іргелес орналасуы керек. Сервизді бөлме шкафтармен, ілінбелі сөрелермен және стеллаждармен жабдықталуы қажет. Асханалық құрал-аспаптар бөлек сақталынып, асханалық ыдыс-аяқтар түрлері бойынша жеке-жеке қойылады. Сервизді бөлмедегі ыдыс-аяқтар мен құрал-аспаптарды, жіберетін материалды, жауапкершілікті, қызметкерді (метрдотель, әкімгер немесе бас даяшы) кәсіпорын директоры тағайындайды.
Тілеміс Иманғазиев
Тілеміс Иманғазиев (1925-1966, Атырау облысы). Грозный мұнай техникумын бітірген. 1941-1966 жылдары - ұңғымаларды күрделі жөндеуден өткізу кеңсесі Байшонас бөлімшесінде оператордың көмекшісі, есепші, мұнай кәсіпшілігі жабдықтары жөніндегі техник, мұнай ағызу технигі, мұнайды деэмульсациялау цехының бастығы, кадрларды техникаға оқыту инженері, ұңғымаларды күрделі жөндеуден өткізу бригадасының шебері, Тентексор бөлімшесінің бастығы; «Қазақстанмұнай» бірлестігі Байшонас МКБ-да мұнай өндіру шебері. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.
Лас-Вентас-де-Ретамоса
Лас-Вентас-де-Ретамоса (Las Ventas de Retamosa) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Сагра ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3104 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 38 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Биологиялық тоғандар
Биологиялық тоғандар - суды органикалық қосылыстардан тазалауға арналған тоғандар.
Польша мини-футбол құрамасы
Польша мини-футбол құрамасы — Халықаралық мини-футбол жарыстарында Польшаның намысын қорғайтын құрама. 1992 жылы құрылған. Сол жылы әлем чемпионатына қатысып, бірінші кезеңнен аса алмады. Содан бері әлем чемпионатына қатысқан жоқ.
Үш рет Еуропа чемпионатына қатысты (2001, 2018, 2022). Үшеуінде де топтық кезеңнен аса алмады.
Сілтемелер
Санат:Польшадағы мини-футбол Санат:Еуропа мини-футбол құрамалары
Құлназар Ақын
Құлназар ақын (1860, қазіргі Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Мақпалкөл (қазіргі Темірбек Жүргенов) ауылы – 1918, сонда) – ақын, жырау.
Кіші жүздің Шөмекей руының Сарыбай атасынан шыққан.
Құлназар ақын діни сауатты болған, Шығыс қиссаларын жатқа айтқан. “Хужжаш патшаның хикаясы” атты дастаны бар. Құлназар ақын алғашқылардың бірі болып ‘’Қорқыт атаны’’ жырға қосқан. Шегебай Бектасұлы мен Ырысты қыздың жұмбақ айтысын шешуге қатысқан. Уақ Баймұрзаұлына арнауы, “Шолжаң қоңыр”, “Кербез кезең”, “Аз да болса, тола көптей” аталатын жырлары халық арасына кеңінен тараған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ишағы Жағыпарқызы
Ишағы Жағыпарқызы (1922 жылы туған)- Абайдың шөбересі. Мағауияның Жағыпарынантуған. Әкесі қайтыс болғансоң(1934), Семей қаласындағы мектеп-интернатта тәрбие алды. Ұлы Отан соғысыжылдарында авиация технигі болып Харбин маңында майданға қатынасты. Ишағының магнитофон таспасына жаздырған Абай әулеті жайыңдағы естелік әңгімелері Семейдегі Абайдың әдеби-мемориалдық музейіңде сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Есен Иманғалиев
Есен Иманғалиев (1935, Атырау облысы). 1952-1959 жылдары - Құлсары бұрғылау кеңсесі мұнара тұрғызу цехының балташысы. 1959-1995 жылдары - Доссор МКБ-да құрылыс-монтаж цехында балташы, бригадир, прораб, бастық, күрделі құрылыс бөлімінің бас инженері, су және бумен жабдықтау цехының бастығы. 1995 жылдан зейнеткер. Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1985).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Жылыой ауданы тұлғалары
Ақжайық (Атырау қалалық әкімдігі)
Ақжайық — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты Балықшы ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1888 адам (885 ер адам және 1003 әйел адам) болса, 2009 жылы 2191 адамды (1062 ер адам және 1129 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Мұхамеджан Хакімұлы Фаризов
Мұхамеджан Хакімұлы Фаризов (12.10.1904, Қостанай облысы Семиозер ауданы Қаражар ауылы –12.9.1988, Алматы қаласы) – медицина ғылымының кандидаты (1937), профессор (1967), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1947). 2-дүниежүзүлік соғысқа қатысқан.
Алғашында Орынбор қаласындағы рабфакта (1922–24) оқып білім алды.
Қазан мемлекеттік университетінің медицина факультетін (1929) бітірген соң Алматы қаласының ауруханаларында терапевт (1929–33), Жамбыл облысы Мерке ауданында дәрігер (1933–34), Шымған санаторийінде бас дәрігер (1934–37), Қазақ мемлекеттік медицина институтында ассистент,доцент (1937–38, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), кафедра меңгерушісі, профессор (1938–41 және 1947–76), 2-дүниежүзүлік соғыс жылдары Мәскеу мен Курск қалаларында, Орталық округтік госпитальда дәрігер, ординатор, бөлім меңгерушісі және эвакуациялық госпитальдың бастығы (1942–47) болып жұмыс істеді;
1964 жылдан өмірінің соңына дейін Бүкілодақтық невропатологтар мен психиатрлар қоғамы төралқасының мүшесі әрі Республика невропатологтар мен психиатрлар қоғамының төрағасы болды.
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Ауа кондициялау
Ауа кондициялау - ауаның температурасын, ылғалдығын және тазалығын  қажетті мөлшерде ұстау.
Бұл адамның сергектігін қамтамасыз ету, өндірісте еңбек өнімділігін арттыру және емдеу мақсатында пайдаланылады. Ауа кондициялау ауасүзгі, ауа жылытқыш, желдеткіш, дыбыс бәсеңдеткіш, автоматтық бақылау және реттеу приборларының жұмысын біріктіретін  салқындатқыш (кондиционер)  деп аталатын арнаулы аппарат арқылы жүзеге асырылады.
Бэл Эйр Норс (Мэриленд)
Бэл Эйр Норс (Bel Air North) — Мэриленд штатының Harford округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 25798 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42.4 км² шамасында. FIPS коды — 24-05825.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Қазақстанда қалыптасқан экологиялық апаттар
Қазақстанда қалыптасқан экологиялық апаттар, оның тигізетін зардаптары және қорғану жолдары
Қазақстанда табиғи жайылымдар басым. Елімізде өсімдіктердің 570 000 түрі өседі. Оның 506 түрі қорғауды қажет етіп отыр. Жойылып бара жатқан түрлерді сақтап қалу мақсатымен 1981 жылы «Қызыл кітап» шығарылды. Оның мақсаты сирек және жойылып бара жатқан түрлерді есепке алып, оларды қамқорлыққа алып, қорықтар ұйымдастыру. Біздің жеріміз дәрілік өсімдіктерге де бай. Олар көбіне Іле және Жоңғар Алатауы, Алтай таулары мен Қаратау тау жоталарында көп шоғырланған. Әсіресе алтын тамыр, марал оты, дәрмене, жусан, қылша, шайқурай, жалбыз, бәйшешек, бақбақ, түймедақ, мыңжапырақ, тау жуасы, сарымсақ, тасжарған, алтай рауғашы, қызылжидек, сасыр және т.б. көптеген түрлері медицинада қолданылады.
Адам бүгінгі күнге дейін жануарларды пайдаланумен бірге олардың кейбір түрлерінің жойылуына да себепші болып отыр. Мысалы, Д.Фишердің мәліметі бойынша 1600-ші жылдан бері сүтқоректілердің 36, құстардың 94 түрінің жер бетінен біржола жойылып кетуі тікелей адамдардың қатысуымен болған. Соңғы 100 жыл ішінде Қазақстанда жануарлар дүниесі саны мен сапасы жағынан көп өзгеріске ұшырады. Оған тікелей әсер етіп отырған - антропогендік факторлар. Қазақстан аумағында қазірдің өзінде 300-ден аса жануарларға жойылу қаупі төніп тұр. Олардың қатарына - қар барысы, құдыр, қызыл қасқыр, арқар, үстірт қойы, тауешкі, қабылан, дала мысығы, сілеусін, қарақұйрық, камшат, көк суыр, қоңыр аю, күзен, сусар, құндыз, қаракөл, сабаншы, және т.б. жатады. Ал құстардан - ұлар, дуадақ, безгелдек, саңырау құр, бұлдырық, аққу, дегелек, қоқиқаз, реликті шағала, сары ала қаз, шалшықшы т.б. атауға болады.
Қазақстанның інжу-маржаны аталған Балқаш, Алакөл, Марқакөл, Зайсан т.б. көлдері соңғы жылдары адамның іс-әрекетінен тартылып, көп өзгерістерге ұшырап отыр. Каспий мен Арал теңізінің экологиялық жағдайы өте нашар. Арал теңізінің деңгейі 17 метрге төмендеп отыр. Теңіздің тұздылығы көтеріліп, көптеген кәсіптік балықтар тіршілігін жойды. Ал Каспий теңізі мұнай өнімдерімен уланып ондагы тіршілік иелеріне өте зор теріс әсер етуде (теңіз балықтары мен құстар әлемі, итбалықтардың қырылуы жиілеп кетті).
Жануарлар дүниесін қалпына келтірудің 4 негізгі шарты бар. Олар: ''аулауға тыйым салу, тіршілік ортасын бұзбау, қолдан көбейтуге бейімдеу, лабораториялық жағдайда гендік қорын сақтап қалу жұмыстары.''
Шонбай Балапанұлы
Шонбай Балапанұлы (1817-1895), Тоқырауын өңіріне есімі белгілі болыс. Руы Арғын, Қаракесек, Сарым бұтағынан. Тоқырауын өңірінде 9 рет болыс болған. Шонбай ел жағдайын күні бүрын ойластырып, болыстыкта ауызбірлік пен татулықты орныктыруға күш салған. Патшалык Ресейдің 1888-1889 жылдары жүргізген санақ мәліметі бойынша болыстықта жеті мыңнан аса халық болған, 12 ауылға белінген.Орыс патшасының орыс шаруаларын қазақ жеріне орналастыру саясатына қарсы болған. қазақ жерінің бүтіндігі үшін халықтық көтеріліске шыққан Кенесары қозғалысын колдаған. Ағыбай батырды, Бабеке Қармысұлын қуғын-сүргіннен қорғап, Ағыбай батырды біраз уақытта дейін паналатып, кейін жер әперген. Балалары Белкенбай, оның баласы Жағыпар да болыс болған. Олар 50 жылдан астам Тоқырауын болысын басқарып келген. Болыстықта мал шаруашылығын жүргізіп, езен, бұлақтардың суларын пайдаға асырып, суармалы егін егу жұмысы да біршама үлғайтылған. Билайдын қожа бидай жөне ақбидай деген енімді түкымдарын егіп, одан қажетінше азық-түлік өндіруге көңіл бөлген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ болыстары
Окуляр
Окуляр (лат. ocularіs – көз) – оптикалық жүйенің (көру түтігінің, микроскоптың, телескоптың, дүрбінің, т.б.) обьектив беретін оптикалық шын кескінін үлкейтіп көрсетуге арналған бөлігі. Окуляр өзінен өтетін сәулелер шоғын жинақтайды. Алғашқы окулярды көру түтігінің бір бөлігі ретінде Г.Галилей (1609) жасаған. 17 ғасырдың орта кезінде Х.Гюйгенс, ал 18 ғасырдың соңында Дж.Рамсден окулярды жетілдіре түсті. 19 ғасырдың соңында әскери мақсаттағы окулярдың күрделі линзалы түрлері жасалды. Бұлардың көру бұрышы 100°C-қа дейін арттырылды. Окулярдың басты оптикалық қасиеттеріне фокус аралығы, көру өрісінің бұрышы, “шығу қарашығына” дейінгі қашықтық жатады. ‘’Анохроматтық микроскоптарда компенсациялы, автоколлимациялы’’ деп аталатын ерекше окулярлар пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Фототехника Санат:Оптикалық құралдар Санат:Линзалар
Дәңгірбай
Дәңгірбай — Қостанай облысы Әулиекөл ауданы, Қазанбас ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Дереккөздер
Санат:Әулиекөл ауданы елді мекендері
IC 2705
IC 2705 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2705 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Жүретін өліктер (телехикая)
Жүретін өліктер (ағылш. The Walking Dead) − Роберт Киркман, Тони Мур және Чарли Адлард жасаған комикстерге сүйеніп Фрэнк Дарабонт түсірген американдық постапокалипсистік телесериал. Сюжеттің негізгі бөлігін зомби-апокалипсистен кейін аман қалуға тырысып жүрген шағын адамдар тобы құрайды. Тұсаукесері 2010 жылдың 31 қазанында АМС телеарнасында көрсетілді. Бірінші маусымда 6 эпизод бар, екіншісінде − 13, үшінші және төртіншіде − 16-дан. Бірінші маусым сыншылар тарапынан жақсы бағаға ие болды, сонымен қатар бірнеше рет марапатталды, соның ішінде Ең жақсы драмалық телесериал санатындағы «Алтын Глобус» марапатын жеңіп алды. 2011 жыл жылдың 25 қазанында АМС үшінші маусымның шығатын уақытын бекітті − 2012 жыл жылдың 14 қазаны. 2012 жыл жылдың желтоқсанында арна шоуды төртінші маyсымға созды да, онда да 16 эпизод болатынын мәлім етті. 2013 жыл жылдың 29 қазанында АМС шоуды бесінші маусымға созды. 2013 жыл жылдың 16 қыркүйегінде АМС жылы телехикаяның спин-оффы шығатыны жөнінде жариялады.
Дереккөздер
Санат:Жүретін өліктер Санат:2010 жылы шыққан АҚШ телесериалдары Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар Санат:Фрэнк Дарабонт фильмдері Санат:АҚШ драмалық телесериалдары Санат:Хоррор телесериалдар
Жоғарғы Бабалар
Жоғарғы Бабалар — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл, Якшимбет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 149 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ломелло
Ломелло (Lomello) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2377 адамды құрайды. Халық тығыздығы 108 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 27034.
Скуав Лэйк (Миннесота)
Скуав Лэйк (Squaw Lake) — Миннесота штатының Itasca округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 107 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.2 км² шамасында. FIPS коды — 27-62284.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Вилла-Лагарина
Вилла-Лагарина (Villa Lagarina) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3129 адамды құрайды. Халық тығыздығы 130 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 38060.
Елді мекеннің қамқоршысы — Дева Мария. Жыл сайынғы мерекесі — 15 тамыз.
Санта-Мария-Капуа-Ветере
Санта-Мария-Капуа-Ветере (Santa Maria Capua Vetere) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 30 842 адамды құрайды (2003). Халық тығыздығы 2009 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 81055.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Берлингероде
Берлингероде (Berlingerode) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Айхсфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1222 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11.66 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 61 003. Муниципалитеттің басшысы — Франц Бозольд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Кілттерді қорғау жадының блогы
Кілттерді қорғау жадының блогы (Блок памяти ключей защиты) арнайы сақтауыш құрылғының процес сорына жататын блок. Оны жазу мен оқудан негізгі жадты қорғау үшін пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Үлкен Урта-Елга
Үлкен Урта-Елга (Үлкен Утулга) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ашап өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Косотуха
Косотуха — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пильга өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ауаның биологиялық регенерациясы
Ауаның биологиялық регенерациясы - ғарыш кемелерінде, сүңгуір қайықтарды, автономды паналарда т.б. жабық кеңістіктерде оптимальды атмосыераны  қалпына үздіксіз келтіріп отыру.
Ол экипаж бен биокомплекстік ағзаларды оттекпен қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Оттек экипаж бен биокомплекстік ағзалар бөліп шығаратын көмір қышқыл газы мен су буынан фотосинтезге және хемосинтезге қабілеті бар автотрофтық ағзалар (балдыр, жоғары сатыдағы өсімдіктер, хемосинтездеуіш бактериялар) арқылы алынады.
Дереккөздер
Санат:биология
Завет (Разград облысы)
Завет (Завет) — Болгариядағы қала. Разград облысына қарасты Завет қауымының құрамына кіреді.