cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақ хандығы
Тәуекел хан кезеңі
1586 жылы Ташкентті алуға әрекет жасайды. Абдолланың негізгі күштері Мәуереннахрдың солтүстігінде шоғырланды. Бұны білген Тәуекел хан Мәуереннахрдың оңтүстік аймақтарына шабуыл жасайды. Оның шабуылы Түркістан, Ташкент, Самарқанд қалаларына қауіп төндіреді. Бірақ Тәуекел ханның Ташкентті алуға жасалған алғашқы жорығы сәтсіз аяқталады.
Нәби Бөрекешев
Шығармалары
1957 жылы очерктері мен әңгімелері өз алдына жеке кітап боп шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы, «Кек жалыны» романының бірінші кітабы жарық көрді. Өзбектің белгілі жазушысы А. Мұхтардың балаларға арналған «Ашыған сүт» деген кітапшасын, өзбек ақындары С.Акбари мен Х.Шәріповтың көптеген өлеңдерін, Қ.Бекхожиннің «Дала комиссары» поэмасынан үзіндіні қарақалпақ тіліне аударған.
Дереккөздер
Санат:1926 жылы туғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Байғанин ауданында туғандар
Қазақ хандығы
Тәуекел хан кезеңі
Тәуекел хан қазақ хандығының сыртқы саясатын нығайту барысында  орыс мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынастарды жандандырды. Қазақ ханы сыртқы саясатта өзін қолдайтын одақтастар іздеді.
1594 жылы Тәуекел хан Ресейге достық келісім жасасу үшін Құлмұхаммед басқарған Қазақ хандығының тұңғыш ресми елшілігін жібереді. Тәуекел ханның бұндағы мақсаты Ресей мемлекетінің көмегімен Абдоллаға қарсы күресті жандандыру, Сібір ханы Көшімге қарсы одақ құру және 1588 жылы орыс әскерлері ұстап әкеткен өзінің немере інісі, Ондан сұлтанның баласы Оразмұхаммедті тұтқыннан босату болды. Оның жанында қазақтың әйгілі тарихшысы Қадырғали Жалайыр бар еді.
1595 жылы елшіге орыс патшасының жауап грамотасы тапсырылды. Онда орыс патшасы Тәуекел ханға Қазақ хандығын «өзінің патшалық қол астына алатынын» және «оқ ататын қару» жіберетінін уәде етті. Сонымен бірге мынадай талап қойды: «біздің патшалық қоластымызда болғандықтан және біздің патшалық әміріміз бойынша Бұқара патшасымен және бізге опасыздық жасаған Сібір патшасы Көшіммен соғысып, біздің ұлы мәртебелі патшамызға жол салатын боласыздар». Орыс мемлекеті Қазақ хандығымен әскери одақ құрудан бас тартқанымен, Тәуекел хан орыс мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынасты үзген жоқ. 1595 жылы Мәскеуден орыс елшісі Вельямин Степанов Қазақ хандығына келді. Нәтижесінде екі мемлекет арасында сауда байланыстары жанданды. Бұл кезде ойраттардың бір бөлігі Тәуекел ханға тәуелді болды. Сондықтан ол өзінің Мәскеуге жолдаған грамотасында өзін «қазақтар мен қалмақтардың патшасы» деп атады.
1597 жылы Бұхар хандығында ішкі тартыс, ырың-жырың басталды, онда ықпалды адамдардың қолдауымен Абдолланың ұлы Абдылмомын әкесіне қарсы шықты. Осы қырқысты пайдаланып, Тәуекел Ташкент қаласының түбінде Абдолла ханның әскерін талқандады. 1598 жылы наурызда Абдолла хан қайтыс болып, Абдылмомын хан болды. Осы орайды пайдаланған Тәуекел хан жүз мың әскермен Мәуераннахрға басып кіріп, Ахси, Әндіжан, Ташкент, Самарқан қалаларын басып алды. Бірақ Бұхараны қоршау кезінде Тәуекел хан ауыр жараланып, Ташкентке қайтып келіп қаза болды. Сөйтіп, ол өз мемлекетінің солтүстік-батыс шекарасындағы бейбіт жағдайды және Орта Азиядағы шайбанилықтардың алауыздығын, бұл әулеттің Аштарханилықтар- дың жаңа әулетімен ауыстырылғанын пайдаланып, сырдариялық қалалар үшін ұзаққа созылған күресті табысты тәмамдады. Абдолла ұрпақтарының өзара билікке таласы нәтижесінде Шайбани әулеті өмір сүруін тоқтатады.
Тәуекел Орта Азияға жорығында тек қарулы күшке емес, Орта Азия халықтарының белгілі бір әлеуметтік топтарына сүйенді. Атап айтқанда, Тәуекел ханды дін иелері қолдады. Сонымен бірге Ескендір Мұңшы Тәуекел әскерінің құрамында «Түркістан тайпаларының және қырдағы өзбектердің» жауынгерлері болғанын айтады. Жалпы, Шайбани ұрпақтарының өзара қақтығыстарынан шаршаған Орта Азия халықтарының басым бөлігі Тәуекел ханды қолдады десек қателеспейміз. Өйткені Шайбани тармағынан тараған Жошы ұрпақтарының өзі Мәуераннахрда Шайбани әулетін қазақ хандарының әулетімен алмастыруға ниет білдірген. Өкінішке орай, Мәуераннахр қазақ хандарының қолына толығымен көшпеді. Сөйтсе де, Ташкент және оның аймағы 200 жыл бойы Қазақ хандығының құрамында болды. Түркістан қаласы Қазақ хандығының орталығына айналды.
Есім ханның тұсында Қазақ хандығы
Есім хан (1598-1628 (1645) ж.ж. билік құрған) Шығайұлы Есім хан (1628-1645) – Қазақ хандығының ханы, Шығай ханның баласы, атақты Тәуекел ханның туған інісі. Есім хан туралы халық жадында сақталған аңыз -әңгімелер, дастан-жырлар көп. Оны халқы «Еңсегей бойлы ер Есім» деп ардақтайды.
Есім хан билік басына ағасы Тәуекел өлгеннен кейін келді. Бұл кезде Қазақ хандығының шығысындағы жағдай Тәуекел тұсындағыдан әлдеқайда күрделене түскен еді. Мұнда ойрат тайпаларының бірігіу процесі жүріп жатты. Сондықтан ол көршілерінде болып жатқан жағдайды жіті қадағалап, олардың тайпалары арасындағы алауыздықты өз пайдасына шешуге ұмтылып бақты.
Ойраттардың бір жағынан Ембі, Жайық, Еділ бойындағы ноғайлармен шарпысуы, екінші жағынан орыс қамалдарының гарнизондарымен қақтығысуы Есім хан саясатының ықпалды болуына елеулі жағдай жасады. Ақырында үш жақты соғыстың өздеріне қырғын таптыратынын сезген ойрат әміршілері Есім ханның үстемдігін мойындап, тату көршілікте тұру мақсатында ұсыныс жасап, елшілерін жіберуге мәжбүр болады.
Хандығының шығысындағы жағдайды осылайша өз пайдасына шешкен Есім хан оңтүстігін де ойдан шығармайды.
Хандығының шекарасын кеңейте түсу саясатын мұнда да батыл жүргізіп бағады. Оған жағдай да көмектесе түседі. Себебі, бұл кезде қайтыс болған Бәки Мұхаммед ханның орнына оның інісі Уәли Мұхаммед пен Герат-Хорасанның билеушісі Дінмұхаммед баласы Иманқұлы таласып жатқан еді. Осы қақтығысты өз пайдасына асыруда Есім хан үлкен ептілік танытады. Ол әуелі Уәли Мұхаммедке көмектесемін деп уәде беріп, кейін Иманқұлы жағына аунап түседі. Соның нәтижесінде онымен бірігіп, Уәли Мұхаммедті өлтірісіп, Иманқұлымен одақ жасасады да, сол жылы Иманқұлыға қарсы шығып, Самарқантқа әскер жөнелтеді.
Бұдан кейін Есім хан Моғолстан ханы Әбдірахымның қызы Падшахқа үйленіп, ағасы Күшік сұлтанның қызын Әбдірахымға беріп, қарсы құда болу арқылы оны өзінің жақтасы етіп, соның көмегімен өзіне опасыздық жасаған Тұрсын ханды талқандап, дара билікке қол жеткізеді.
Есім ханның билігі тұсында (1598-1645) халық жадында «Есім салған ескі жол» деген атпен қалған әдет-ғұрып нормаларын қалыптастырған конституциялық құжат болғаны белгілі. Мұны «Есімнің заңы» деп ұққан жөн. Бірақ оның көктен алынбағанын, өз заманының орайы мен талабына қарай Есім хан мен оның кеңесшілері өңдеп, толықтырған баяғы «Қасым салған қасқа жолдың» бір нұсқасы екенін де естен шығармаған абзал. Түптеп келгенде, «Есім салған ескі жол» деген сөздің мәні де Есім ханның тұсында жасалған даналық заңдарға байланысты айтылған. Қоныс-тұраққа, мал-мүлікке, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қатысты туындайтын дау-шардың шешімдері осы кезде сараланды.
Мұның өзі кейін Тәукенің әйгілі «Жеті жарғысына» негіз болып, қазақ халқының мәдени-рухани және салт-дәстүр қалыптарының төлтумалығын шыңдай түсуге ықпал етті. Жалпы көшпелілер мемлекетінің хандары сияқты, Есім хан да тақ үсті мен ат үстінде бірдей танылған біртуар тұлға. Оны халқының «Еңсегей бойлы Ер Есім» атанған атақты ханның қайтыс болған жылы – 1645 жыл деген шындыққа келетін сияқты.
Есім хан дүние салған соң қазақ хандығының тағына Жәңгір хан (1643—1652) отырды. Халық оны ел үшін жасаған ерлігіне орай «Салқам Жәңгір» деп атанған. Хан ордасын Түркістан қаласында ұстау Жәңгір хан тұсында басталды.
Есім хан қазақ тарихында «Еңсегей бойлы ер Есім» деген атпен әйгілі болды, оған бұл атақ 1598 жылы ағасы Тәуекел ханмен бірге Мауреннахрға жасаған жорықта ерекше көзге түскені үшін берілген екен. Есім хан — Шығай ханның баласы, ол бұрын қазақ хандығының Түркістан қаласындағы хан ордасында тұрған. Хан тағына отырған соң Бұхарамен бітім-шартын жасасып, Орта Азия қалаларымен бейбіт, экономикалық байланыс орнатуға ұмтылды. Қазақ хандығын бір орталыққа бағынған мемлекет етіп құруды көздеді. «Есім ханның ескі жолы» деп аталған заңды құрастырды. Есім ханның қазақтарды бір орталыққа бағындыру саясатына қарсы болған сұлтандар қазақ хандығын бөлшектеуге тырысты.
Ташкент қаласы қазақ хандығына қараған соң оны Жәнібек ханның немересі, Жалым сұлтанның баласы Тұрсын Мұхаммед сұлтан басқарған еді.Ол көп ұзамай тәуелсіз хан болуға әрекет жасады. Тіпті өз атынан ақша соқтырып, «бажы және хараж» алым-салықтарын жинады. Сонымен, қазақ хандығын екіге бөліп, Түркістан қаласын орталық еткен Есім хан, Ташкент қаласын орталық еткен Тұрсын хан билеген еді. Бұлардың арасында соғыс қақтығыстар болды. Бұл екі жақ ұйғыр, қырғыз, қарақалпақ билеушілерінен өздеріне одақтас-жақтастар іздеуге кірісті. Есім хан тобы Яркент хандығына қарсы болып Тұрпанды билеген Әбдірахим ханмен одақтасты. Ал Тұрсын Мұхаммед хан жағы Яркент билеушісі Шажай Ахметтің жақтасы болды. Бұлармен одақтасып отырған Әбдірахим мен Ахметтер де бір-бірімен жауласып отырған билеушілер болатын. Есім хан өзіне мықты сүйеніш ету үшін Яркент ханы Әбдірахиммен құдандалық байланыс орнатты.
Есім хан Әбдірахимнің қызы Патша ханымға үйленді де, ағасы Күшік сұлтанның қызын Әбдірахимге берді. Есім хан мен Тұрсын хан арасында күрес шиеленісе берді, 1627-жылы Есім хан Тұрсын ханды өлтіріп, қазақ хандығын өз қол астына біріктірді. Есім ханның феодалдық бытыраңқылықты жеңіп, қазақ хандығын біріктіру жолындағы күрестері қазақтың «Еңсегей бойлы ер Есім» атты тарихи жырына өзек болған. Есім хан Ташкент қаласына білдіртпей түнде кіріп, хан сарайының күзетшілерін байлап тастап, Тұрсын ханды қаперсіз ұйықтап жатқанда қапылыста өлтіреді, сонда Есім ханның қасындағы Төлеген (Марқасқа) жырау оны мынадай жырмен оятады:
«Бахыр әл асырардың» авторы Махмұд ибн Уәлидің айтуына қарағанда, Есім хан 1628-жылы қайтыс болған. Ал «Қазақ совет энциклопедиясының» мәліметіне қарағанда 1645-жылы қайтыс болған делінеді.
Тәуке хан кезеңі
1680 ж. Жәңгірдің баласы Тәуке (1680-1718) хан болды. Оның тұсында «Жеті жарғы» деген заңдар жинапы құрастырылды. Жеті жарғы көшпелілердің ел билеу заңы болып табылады. Оның негізгі баптарының мазмұны: қанға қан алу, яғни біреудің кісісі өлтірілсе, оған ердің құнын төлеу (ер адамға 1000 қой, әйелге 500); ұрлық, қарақшылық, зорлық-зомбылыққа өлім жазасы кесіледі, жазаны ердің құнын төлеу арқылы жеңілдетуге болады; денеге зақым келтірсе, оған сәйкес құн төленеді (бас бармақ 100 қой, шынашақ 20 қой); егер әйел ерін өлтірсе өлім жазасына кесіледі (егер ағайындары кешірім жасаса, құн төлеумен ғана құтылады, мұндай қылмысты екіқабат әйел жасаса жазадан босатылады); төре мен қожаның құны қарашадан 7 есе артық төленеді; егер ері әйелін өлтірсе, әйел құнын төлейді.
Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы
Жоңғарияның ханы Қалдан Серен 1745 жылы өліп, оның мұрагерлері таққа таласты. Осы кезде оған Цинь империясы тиісе бастайды. Абылай осы сәтті пайдаланды. Ол сыр бойындағы қалаларды азат етуге кірісті. Ол бұл жорықта қазақ әскерлерін үш топқа бөлді. Оның бірінші тобын Қанжығалы Бөгенбай мен Үмбетей жырау басқарды. Бөгенбай басқарған 10 мың әскер Түркістанның солтүстік жағына, Созақ бекінісіне барып тиісуге тиіс еді.
Жоңғар әскерін басқарған Қалдан Сереннің ортаншы ұлы Цевен Доржи де өз әскерін үшке бөлді. Ол өзінің басты күшін Абылайға қарай бағыттады. Оның қару-мылтығы, түйе үстіне орнатқан 15 зеңбірегі бар еді. Қазақ жасақтары сойыл, шоқпар, садақпен қаруланды.
Цевен Доржи өзінің ауыр қолымен Абылай әскерлерінен бұрын келіп, Жаңақорғанға бекініп алды. Абылай Жаңақорған бекінісін алуды Қабанбайға тапсырды. Сырымбетті оң жақ қанатқа, Баянды әскердің сол жақ қанатына қойды. Олардың сыртынан үш мың қолы бар Малайсары, Оразымбет батырлардың әскерін топтастырды.
Бұл соғыс екі айға созылды. Қазақ әскерлері Жаңақорғанды, Шымкентті жаудан тазартты. Түркістанға дейін жетті. Бөгенбай басқарған әскерлер Созақ пен Сайрамды босатты. Батыр Баян Талас өзеніне дейін барды. Жәнібек батырдың әскерлері қарақалпақ жерін босатып, қалмақтарды Сырдың жоғарғы сапасына шегіндірді. Амалы таусылған Цевен Доржи Абылайдан бітім сұрауға мәжбүр болды.
Михо Борашвили
Михо Борашвили – грузин актері және кинорежиссер.
Қазақ хандығы
Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы
Келісім бойынша Созақ, Сайрам, Манкент, Шымкент қалалары Әбілмәмбеттің қарамағына өтті. Түркістан туралы мәселе кейінірек шешілетін болды. Абылай бұл жолғы жеңістерін жоңғар хандығының күйреуінің бастамасы деп есептеді. 1745 жылғы соғыс осымен бітті.
Онил Фишер
Онил Дэвид Фишер (Oniel David Fisher; 22 қараша 1991 жыл, Портмор, Сент-Кэтрин, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Ди Си Юнайтед" клубының қорғаушысы.э
Қазақ хандығы
Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы
Қазақ жерін қалмақтардан толық тазарту мақсатымен Абылай бастаған қазақ жасақтары 1750 жылы жауды Жоңғар қақпасы маңында оңдырмай талқандады.
Михо Борашвили
Биографиясы
1979 жылы Ленинград мемлекеттік театр, музыка және кинематография институтын тәмамдайды. 1969-2006 жылдар аралығында «Грузинский телефильм» компаниясында жұмыс істейді. Алғашқыда кинорежиссер ассистенті, 1989 жылдан бастап кинорежиссер болып жұмыс істейді.
Онил Фишер
Клубтық
Карьерасын 2012 жылы АҚШ-тың "Дерси Экспресс" клубында бастады. Бірақ ол клубта оншалық ойнай алмады, бір ғана кездесуде клуб намысын қорғады. 2012 жылдың соңында "Нью-Йорк Ред Буллз" клубының жастар командасына қосылды. Негізгі құрамға ілінген жоқ, 2015 жылы "Сиэтл Саундерс" клубына ауысып кетті.
Қазақ хандығы
Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы
1755 жылы жоңғарлар бірнеше ұсақ иеліктерге бөлініп кетті. Осыдан кейін 1758 жылы Жоңғар мемлекеті біржолата құлады. 1758 ж. Цинь қытайлары Шығыс Түркістандағы қазіргі Синь-Цзянь жерін басып алды. Цинь империясының батыс шекарасы қазақ жерімен шектесті. Қытайлар дүркін-дүркін шабуыл жасап қазақтарға тыным бермеді. Абылай келісімге келу туралы Бейжінге адамдар жіберді. Сөйтіп, Қытаймен сауда, экономикалық қатынас орнату жолдарын іздестірді. Ол Ресеймен де қарым-қатынас орнатты.
Михо Борашвили
Биографиясы
1966 жылдан бастап деректі фильмдер бөлімінде жетекшілік қызмет атқарады. Ал 1991 жылдан бастап Худсовет студиясының ассистенті болады.
Онил Фишер
Клубтық
2018 жылғы қыркүйектен бері "Ди Си Юнайтед" клубында доп тебеді.
Қазақ хандығы
Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы
1771 жылы Әбілмәмбет хан өлгеннен кейін, Түркістанда Абылайды Орта жүздің ханы етіп сайлады. Бір жылдан кейін 1772 жылы вице-канцлер М.Л. Воронцовтың жарлығымен Абылайға арналып Есіл өзеніне таяу жерде Жаңғызтөбеге ағаш үй салынды. Абылай 1780 жылы мамыр айында Ташкентте 69 жасында қайтыс болды. Орнына Уәли сайланды.
Михо Борашвили
Биографиясы
1995 жылдан бастап Грузия кинематографистер Одағының мүшесі болады. 2003 жылдан бастап Шота Руставели атындағы театр және кино университетінде педагогикалық шығармашылықты жүргізеді. Режиссура шеберлігін басқарады, профессор.
Қазақ хандығы
Қазақ халқының ойраттарға қарсы күресі
16 ғасырдың соңында ойраттар(қалмақтар) төрт тайпалық бірлестіктен тұрды. Олар Тарбағатайдан Шығысқа қарайғы өңірді алып жатқан торғауыттар, Ертістің жоғары ағысында қоныстанған дербеттер, қазіргі Дихуа қаласының маңындағы хошауыттар, Іле өзенінің жоғары жағындағы шоростар еді.
Михо Борашвили
Биографиясы
Актер ретінде бірнеше фильмдерге түседі: : «Лурджа Магданы», «Чужие дети», «Я, бабушка, Илико и Илларион», «Бэла», «Ну, и молодежь…».
Қазақ хандығы
Қазақ халқының ойраттарға қарсы күресі
Қазақтар мен ойраттар арасындағы жайылым жер үшін күрес 15 ғасырда-ақ басталды. 16 ғ. соңында ойраттардың шағын бөлігі қазақ ханы Тәуекелге бағынды. 1635 ж. Хонтайшы Батурдың бастауымен Жоңғар хандығы құрылды. Қазақ-жоңғар қатынастары Батур хонтайшы (1634-1654) билік құрған кезде шиеленісе түсті. Онан кейінгі жоңғар хандары (Сенге, халдан) Оңтүстік қазақстанды, маңызды сауда жолдары өтетін қалаларды өздеріне қаратуға тырысты.
Михо Борашвили
Биографиясы
«Грузинский телефильм» компаниясында 30 деректі және 2 толықметражды көркем фильм түсіреді.
Қазақ хандығы
Қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресі
1718 жылы Тәуке хан қайтыс болып, орнына Болат хан болды. Оның кезінде қалмақтардың қазақ жеріне жорығы күшейді. Бұл жорықтардың табысты болуына шведтің артиилерия сержанты Иоганн Густав Ренаттың әсері күшті болды. 1709 жылы Полтава түбінде орыстардың қолына түскен Ренат Тобыл қаласына айдалды, осында Ертістің бойында Бухгольцтің экспедициясы құрамында Кереку қаласының маңында 1715 жылы қалмақтарға тұтқынға түседі. 1733 жылға дейін қалмақтардың қолында болды. Ол қалмақтарға зеңбірек құюды, баспахана жасап, әріп құюды үйретеді.
Михо Борашвили
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:КСРО актерлері
Қазақ хандығы
Қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресі
Жан-жақты әскери дайындығы бар жоңғарлар 1710-1711 жж. қазақ жеріне басып кіріп соғыс жүргізді. Олар 1717 жылы жазда Аякөз өзені жағасында қазақтардың 30 мың жасағын талқандады. Келесі жылы жоңғарлар қазақтарды Бөген, Шаян, Арыс өзендері бойында тағы да қырады.
Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама
1723 жылы ерте көктемде жоңғарлар қазақ жеріне тағы да соғысуға келді. Шуна Дабо деген қалмақ басқарған бұл шайқас екі бағытта жүруі тиіс еді. Бірінші бағыт Қаратауды басып өтіп, Шу мен талас өзендеріне шығу болса, екінші бағыт қазақтарға соққы беріп, Шыршық өзеніне жету болатын. Бұл жоспарды іске асыру үшін әскерлер жеті топқа бөлініп, оның бірі Жетісу Алатауының етегіндегі Балқаш көліне құятын төрт өзеннің бойына топтастырылды. Қалмақтың ірі қолбасшысы Амурсана басқарған 70 мың адамнан тұратын екінші бір тобы Іле өзені бойына, Кеген өзенінің солтүстік жағасына, Нарын өзенінің күншығыс жағынадғы Кетпен тауы баурайына орналасты.
Бейғам отырған қазақтар аямай қырылды. Жоңғарлар Жетісуды, Ұлы жүзді қырып-жойып, Ұлы жүз, Кіші жүз жеріне де жетті. Халық басы ауған жаққа шұбырды. Ұлы Жүз бен Орта Жүздің қазақтары Самарқан пен ходжентке қарай шұбырды. Кіші жүз қазағы хиуа мен Бұхараға ағылды. Босқындардың біразы Сырдың сол жағындағы Алакөл маңына топтасты. Халық бұл кезеңді «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп атады. «Елім-ай» деген ән туды.
Халық ең соңында бірігудің қажеттігін түсінді. 1728 жылы Әбілхайыр бастапан Кіші жүз жасақтары, Тайлақ батыр, Саурық батыр бастапан әскерлер Ырғыз уезінің оңтүстік шығыс бетіндегі Бұланты өзенінің жағасында «Қара сиыр» деген жерде қалмақтарға қарсы соққы берді.
1730 жылы көктемде Балқаш көлі маңында тағы соғыс басталды. Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай, сияқты батырлар бастапан қазақ жасақтары жоңғарларға аяусыз соққы берді. Бұл жер кейін «Аңырақай» деп аталып кетті. Шуно Дабо бастапан қалмақтар Іле өзені бойымен шығысқа қарай қашуға мәжбүр болды. Қазақ жерін азат ету жолындағы соғысты жеңіспен аяқтау үшін Үш жүздің әскерлері Шымкентке таяу Ордабасы деген жерге жиналды. Қолбасшы болып Әбілхайыр мен Бөгенбай сайланды.
Осы тұста Тәуке ханның баласы Үлкен Орда иесі Болат хан қайтыс болды. Таққа талас басталды. Болат ханның інісі, Орта Жүздің ханы Сәмеке (Шахмұхамед) тақтан үміткер болды. Сондай-ақ қалмақты қыруда үлкен ерлік танытқан Кіші жүз ханы Әбілхайырда тақтан дәмеленді. Алайда аға хан болып Болаттың үшінші ұлы Әбілмәмбет сайланды. Әбілхайыр бұған наразы болып, майдан шебінен әскерін алып кетті. Сәмеке де Шу бойымен Бетпақдалаға қарай өз әскерін алып кетті. Жоңғарларға қарсы майдан әлсірей бастады. Ұлы Жүздің ханы Жолбарыс жоңғарлармен мәмлеге баруға мәжбүр болды.
Осы тұста әрбір жүздің ішінде феодалдың бытыраңқылық күшейді. Кіші жүз сұлтандары Батыр мен Нұралы (Әбілхайырдың баласы) өз алдына ел биледі. Сол сияқты Орта жүзде Күшік пен барақ сұлтандардың да өз иеліктері болды. Қазақ хандығының Бұхара, хиуамен қатынасы да нашар болды. Еділ өзені бойында қалмақтар мен башқұрттар Кіші Жүздің жеріне шабуыл жасап, үнемі қауіп туғызды.
Қазақтардың өзара саяси қарым-қатынасы
16 ғасырда қазақ хандығы солтүстікте құрылған Сібір хандығымен (орталығы Түмен) шектесті. 1563 жылы Шайбани әулеті мен Тайбұғы руы арасындағы ұзақ жылдар бойы жүргізілген күрестен кейін Сібір хандығы Шайбани әулеті Көшім ханның қолына көшті.
Сібір хандығының халқы түркі тілдес қырық рудан құрылған және угар тайпаларының жиынтығынан тұрды. Хандықтың негізгі халқы түркі тілдес «Сібір татарлары» деген атпен белгілі болды. Сібір хандығы Қазақс хандығымен саяси және сауда байланысын жасап тұрды.
1552 ж. Ресей Қазан қаласын жаулап алғаннан кейін, ол Сібір хандығымен көрші болып шықты. 1581 ж. Ермактың сібірге жорығы басталды. Көшім хан жеңілгенмен, Ермак жеңісті баянды ете алмады, ол 1584 ж,. қаза тапты. Бірақ Сібір хандығы да көтерілмеді. Сөйтіп ол 1598 жылы Ресей құрамына енді.
17 ғ. 2 ж. Қазақ хандығының жағдайы нашар болды. Өзара қырқысты пайдаланған жоңғарлар Жетісудың бір бөлігін басып алып осы аймақта көшіп жүрген қазақтар мен қырғыздарды бағындырды. Бұқара әскерлері Ташкентті алып, қазақтарды ығыстыра бастапан кезде, қазақ хандарының бірі Жәңгір Бұқар әміршісін жоңғарларға қарсы күресу үшін әскери одақ жасауға көндірді. Жәңгір жоңғарларға қарсы жорықта 1652 ж. қаза тапты. 17 ғ. 90-ж-да жоңғарлардың қазақ жеріне шабуылы бәсеңдеді. Бұл кезде қазақ хандығының нығаюы, қырғыздар мен қазақтар арасындағы одақ және оған қарақалпақтардың қосылуы күшті жүрді.
Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік шағы
Феодалдық қанау көптеген салық түрін енгізді. Малшыдан зекет, егіншіден ұшыр жиналды. Ең жоғары басқарушы хандар болды. Олар тек Шыңғыс тұқымынан шықты. Феодалдық шартты жер иеленушілік, жерге меншіктің тұрақты түрлері, әсіресе Қазақстанның оңтүстік аудандарында, Сыр бойындағы қалалар аймағында қалыптасты. Олардың сойырғал, иқта, милк, вакуф сияқты түрлері болды. Ханнан тархандық құқық алып, сыйлық жерді иеленушілер онда тұратын егіншілерден, қолөнершілерден өз пайдасына салық жинады. Қазақ қоғамын әлеуметтік-таптық топтарға бөлу негізіне әл-ауқаттылық жағдайынан гөрі, әлеуметтік шығу тегі негізге алынды. Жоғары аристократтық топ ақсүйектерге Шыңғыс әулеттері хандар, сұлтандар, оғландар төрелер, қожалар жатты. Ал басқа халық әл-ауқатына қарамастан қара сүйекке жатқызылды.
Қазақ хандығының аймақтық-әкімшілік бөлінісі
Қасым хан кезінде Қазақ хандығы велаяттарға бөлінді. thumb|Қазақ хандығының [[Қасым хан кезіндегі аймақтық-әкімшілік бөлінісі]] Тәуке хан кезінде Қазақ хандығы жүздерге бөлінді. thumb|Қазақ хандығының [[Тәуке хан кезіндегі аймақтық-әкімшілік бөлінісі]]
Хандарды сайлау дәстүрі
Таққа үміткер сұлтандар мен ақсүйектердің көпшілігінің келісімін алған соң, хандықтағы ең беделді сұлтандар мен билер оны жұқа ақ киізге отырғызған, киіз шетінен ұстап үш рет көтеріп, бірнеше рет “Хан! Хан! Хан!” деп айқайлаған”. Ақ киіз дала шөбіне тиер-тиместе көпшілік оны аспанға қайта-қайта көтеріп түсірген. Содан кейін жиналған жұртшылық хан отырған тақ есебіндегі киізді “хан талапай” жасап осы тарихи оқиғаға қа-тысуының куәсі әрі тәбәрік ретінде бөліп-бөліп алған. Кейін той басталып, ол бірнеше күнге жалғасқан. Хан көтеруге келген көпшілік мұнда бірнеше күн тыныққан, сондай-ақ беделді қайраткерлер мемл. маңызды істерді ақылдасқан. Жаңа ханға ел ішіндегі жайттарды мәлімдеген.
Қазақ хандығының мәдениеті
Қазақ поэзиясының аса ірі тұлғалары Шалкиіз (15 ғ.), Доспамбет (16 ғ.), Жиембет (17 ғ.). Қазақтың батырлар жыры тарихи оқиғаларға құрылған. Мысалы: Қобыланды, Ер Тарғын, Алпамыс, Ер Сайын, Қамбар батыр дастандары. Ислам діні толық тарады. Араб жазуы қолданылды.
18 ғасырда қазақтар үз жүзге бөлініп өмір сүріп жатты. Әр жүздің өз ханы болды. Кіші жүзді Әбілхайыр, Орта жүзде Сәмеке (Шахмұхамед), Ұлы Жүзде - Жолбарыс, Түркістан қаласын астана еткен Үлкен Орданың ханы Тәуке еді. Қазақ жерінде орталықтанған мемлекет болмауын көршілері өз пайдасына шешуді ойлады. Оңтүстік-батыстан Жайық казактарының қолдауымен Еділ бойындағы башқұрттар, қалмақтар Кіші жүзге тынымсыз шабуыл жасады. Солтүстіктен Сібір казактары тыным бермеді. Орта Азиядағы Бұқара мен Xиуа хандықтары да қазақ жерінен дәмелі болды. Олардың бәрінен асып түскен жоңғарлар еді.
Қазақ хандығының 550 жылдығы
Мерейтойдың шығыны шамамен 23 млрд теңге ($124,19 млн) болады деп күтілуде. Қазақ хандығының 550 жылдығы Қазақстанның бүкіл аймақтарында тойланады. Ал маңызды іс-шаралар қыркүйек айында Жамбыл облысы, Тараз қаласында өтеді. Себебі осы аумақта хандықтың негізі қаланған деп есептелінеді. Тараздағы іс-шараларды өткізуге 13,47 млрд теңге жұмсалады. Бірақ, кейбір тарихшылар Жәнібек пен Керей хандардың мемлекетінің орталығы Алматыға жақын аумақта болған деп, мерейтой жоспарын сынға алды. Қазақ хандығының мерейтойын тойлау шеңберінде 1 млрд теңгеге 10 бөлімді «Қазақ елі» атты сериал мен осы атаулы 375 млн теңгеге анимационды сериал түсіріледі. Қазақ хандығы туралы деректі фильм түсіруге 250 млн теңге бөлінеді. Ілияс Есенберлинның «Көшпенділер» трилогиясын баспадан шығаруға 106,6 млн теңге бөлінеді. Таразда шығыны 506,8 млн теңге болатын театрланған қойылым болады. «Мәңгілік ел» тақырыбына ақындар айтысы өтеді. 550 жылдық құрметіне монумент тұрғызылады (501,8 млн теңге). «Тараз — ғасырлар куәсі» атты көрме өтеді. Қазақша күрес пен басқа да ұлттық спорт түрлерінен халықаралық турнир өтеді. Басқа да шығындар: «Ұлы көш» фильмі (150 млн теңге) түсірілуіне, «Тамгалы» Мемлекеттік тарихи-мәдени табиғи қорық-музей құрылысына (100 млн теңге), «Керей-Жәнібек», «Қазақ елі» спекталі қойылуына және «Қазақ хандығы» балетіне (68 млн теңге), Қожа Ахмет Ясауи кесенесін қалпына келтіру жұмыстарына (20,4 млн теңге) жұмсалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақ хандығы Санат:Қазақ мемлекеті Санат:Еуропаның тарихи мемлекеттері Санат:Азияның тарихи мемлекеттері Санат:Қазақстан тарихы Санат:1731 жылы таратылғандар Санат:Түркі мемлекеттері Санат:Түркі әулеттері
Жиеналы ауылдық округі
Жиеналы ауылдық округі – Абай облысы Семей қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Бөкенші, Маралды ауылдары кіреді. Орталығы – Бөкенші ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 981 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Семей қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Розариу-ду-Сул
Розариу-ду-Сул (Rosário do Sul) — Бразилиядағы қала, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Кампанья-Сентрал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 39 500 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4 466 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1876 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
(201) Пенелопа
(201) Пенелопа — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Тышкескен
Тышкескен — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Катунь өзенінің сол жағалауынан 227 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
(201) Пенелопа
Оны 1879 жылы 7 тамызда Иоганн Пализа Хорватиядағы Пула теңіз обсерваториясында ашты.
Тышкескен
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
(201) Пенелопа
Гомер шығармаларынан белгілі болған Одиссейдің әйелі Пенелопаның құрметіне орай аталды.
Тышкескен
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
(201) Пенелопа
Диаметрі 50 шақырымнан үлкен астероидтардың ішінде Пенелопа өз осімен ең жылдам айналатыны болып келеді (айналу периоды — 3,74 сағат).
Тышкескен
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
(201) Пенелопа
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Кодаленко Нұрғали Қадылбекұлы
Кодаленко (Қадылбеков) Нұрғали Қадылбекұлы (1899, Павлодар облысы Баянауыл ауданы Жаманқыстау ауылы – 1933) – қоғам қайраткері.
Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. Баянауыл мен Керекудегі орыс-қазақ мектептерінде, Омбы мұғалімдер семинариясында оқыған. 1916 – 18 ж. “Бірлік” ұйымының мүшесі, 1920 – 24 ж. РК(б)П Павлодар уездік камитетінің қазақ-татар секциясының хатшысы, уездік жер бөлімінің меңгерушісі, уездік рев. камитет төрағасының орынбасары, Өскемен (Семей облысы) және Темір (Ақтөбе облысы) уездік атқару к-тінің төрағасы, 1924 – 31 ж. Ақмола губерниясы сотының төрағасы, БК(б)П Ақмола губерниялық камитетінің ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Сырдария губ. прокуроры, “Түрксіб” темір жол құрылысы басқармасы бастығының орынбасары, БК(б)П Қазақ өлкелік камитетінің нұсқаушысы, Берікқара ауандық атқару камитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. 1931 – 33 ж. “Қарағанды көмір” тресінің кадрлар бөлімінің меңгерушісі болды. Ол алапат аштық жылдары Қарағандыға ағылған қандастарына нақты көмек көрсетті. “Ұлтшыл-байшыл, сәдуақасовшыл ағымының көрнекті өкілі” деген жаламен саяси қуғынға ұшыратылды. 1933 ж. қарашада “ұлтшыл ұйым құрды және қазақ жұмысшыларына айрықша жағдай жасауға әрекеттенді” деген айыппен сотталды. Абақтыда қаза тапты. 1960 ж. 27 сәуірде Қазақ КСР-і Жоғ. Сотының шешімімен ақталды.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том
Санат:Қазақ КСР саясаткерлері
Конселиче
Конселиче  (Conselice) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Равенна провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 9207 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 147 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 60 км² шамасында. Пошта индексі — 48017.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Александр Сергеевич Бордуков
Александр Сергеевич Бордуков – совет, орыс театр- және киноактері, режиссер. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі. Аудиокітаптарды дыбыстайды. Александр Бордуков 1946 жылы 27 қаңтарда Мәскеуде дүниеге келеді. 1989 жылы Н.В. Гоголь атындағы Мәскеу драма театр құрамына келеді.
Дереккөздер
Санат:КСРО актерлері
Багур
Багур (Bagur) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Херона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Баш-Эмпорда ауданында (комарка) орналасқан.
Рогозен (Враца облысы)
Рогозен (Рогозен) — Болгариядағы ауыл. Враца облысына қарасты Хайредин қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 052 адамды құрайды.
Альменс
Альменс (Almens) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Хинтеррайн округінің құрамына кіреді.
Багур
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4209 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,71 км² шамасында.
Рогозен (Враца облысы)
Пошта индексі — 3360. Телефон коды — 09169. ЕКАТТЕ коды — 62815.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Враца облысының елді мекендері
Альменс
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 231 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.34 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 3631, пошта индексі — 7416.
Багур
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жирона елді мекендері
Альменс
Сыртқы сілтемелер
Санат:Граубюнден елді мекендері
Саяқ кенді ауданы
Саяқ кенді ауданы – Қарағанды облысында Балқаш қаласынан шығысқа қарай 200 км жерде, Балқаш – Саяқ – Ақтоғай темір жолының бойында орналасқан кенді өңір. Кен орны 1930 жылы ашылып, кен өндіру жұмыстары 1970 жылы басталған.
Геологиялық құрылымы
Саяқ кенді ауданы батыс, солтүстік-батыс бағытта 60 км-ге созылған, ені 40 км болатын Саяқ грабен-синклин құрылымында орналасқан. Кенді өңір тас көмірдің карбонатты-терригендік шөгінділерінен құралған, олардың ұзындығы 30 – 40 км-дей, қалыңдығы 4000 м. Кентас денелері интрузивтер мен карбонатты шөгінділер жапсарындағы әктастар есебінен түзілген скарндармен байланысады. Олар қабатты, линза, баған және күрделі пішінді келеді.
Сипаты
Саяқ кенді ауданы бір-бірінен алшақ орналасқан Саяқ І, ІІ, ІІІ, ІV, Тастау, Молдыбай, Жамбас, Берқара, Жұмбақ, Үміт, т.б. кен орындарын біріктіреді. Кентасының сапасы жоғары. Кен орындарының негізгі өнеркәсіптік құндылығы скарндағы алтын-молибден-мыс ассоциациясымен байланысты.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы кен орындары
NGC 7732
NGC 7732 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 27 қазанда Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7732 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 72131, UGC 12738, MCG 0-60-35, ZWG 381.26, Z 2339.1+0327, KCPG 590B.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Қапаш Қинақұлы
Қапаш Қинақұлы (1876, Адай уезі, Ауыздыбас ауылы – 1938, Маңғыстау ауданы, Жармыш ауылы ) – қолөнер шебері, құрылысшы.Форт-Шевченко қаласындағы Көкмектеп және Қаңғадағы мектеп құрылысына қатысқан. Қинақұлының есімі Барыстағы, Ақтамдағы бірқатар тамдарды және Жыңғылдыдағы мешітті салған шебер құрылысшы ретінде белгілі. Оның қолымен жасалған ер-тұрман ел арасында сақталған; сондай сүйектеп жасаған ердің бірі Алматы қаласындағы мемлекеттік өнер мұражайы қорында бар. 1938 жылы «халық жауы» деген жаламен ұсталып, кейін үштік үкімі бойынша атылды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
54 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:54 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:54 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
50er
Сан-Джованни-Инкарико
Сан-Джованни-Инкарико (San Giovanni Incarico) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3587 адамды құрайды. Халық тығыздығы 149 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 3028.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Үлкен Кернежка
Үлкен Кернежка (Үлкен Корнежка, Юкова) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Онега өзенінің сол жағалауынан 120 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онега өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Окатиха
Окатиха — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Межа өзенінің сол жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
RIM-8 Talos
RIM-8 «Талос» - алыс аумаққа әсер ететін америкалық зенитті зымыран. 1957 жылы АҚШ әскери-теңіз күштерінің қаруы қатарына қабылданып, 1979 жылы қолданыстан шығарылды. Америка Құрама Штаттарының кемелерін жабдықтауға арналған алғашқы зенитті зымырандардың бірі саналады. Бұл зымыранмен қаруланған алғашқы кемелер «Галвестон» үлгісіндегі үш крайсер болатын, олар 1958 – 1961 жылдары қайта жабдықталды. RIM-8 «Талос» зымыраны салмағы екі келі болатын W30 әскери ядролық бөлігімен жарақталды. «Талос» 1959 жылдың ақпанында Галвестонға қондырылып, атысқа шықты.
Дереккөздер
1100 қызықты деректер.
Санат:Зымырандар Санат:Қарулар
Монтероссо-Грана
Монтероссо-Грана (Monterosso Grana) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 565 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 12 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Пошта индексі — 12020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Giacomo il Maggiore.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Хенштедт-Ульцбург
Хенштедт-Ульцбург (Henstedt-Ulzburg) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Зегеберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 27 189 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 60 039. Муниципалитеттің басшысы — Фолькер Дорнкваст.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Кетпен ауылдық округі
Кетпен ауылдық округі — Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Кетпен, Кепебұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Кетпен ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3268 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Ұйғыр ауданы ауылдық округтері
Черновая (Песчаной тармағы)
Черновая — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Песчаная өзенінің оң жағалауынан 87 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гавриловка (Федор ауданы)
Гавриловка — Башқұртстанның Федор ауданындағы ауыл, Федор ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 64 адамды құрады. Пошта индексі — 453280, ОКАТО коды — 80254860003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Жасылдылар
Жасылдылар (Chloris) - нақ туыстары. Денесі 13,5-14,5 см, сары, жасыл, қоңыр түсті. Кәдімгі Ж., (С. chloris) Еуразия мен Солтүстік Африкада таралған, ТМД-да, Азияның шығысына дейін. Ормандар мен баубақшаны мекендейді. Қытайлық Ж. (С. sinica), Азияда, ТМД, Амур сонымен қатар Камчаткадан Сахалинге дейін таралған. Солтүстік аудандарда Ж. Оңт. ұшып кетеді. Аралас және жапырақты өскіндерде саябақтарда тіршілік етеді; ұясын ағаштарда және бұталарда салады. Ән салушы, ызыңдау тән. Негізгі қорегі тұқым.
Дереккөздер
Санат:Биология
C'hloris Cloris (mare de Carpos) Cloris Chloris fa:چلوریس Khloris Chloris (nymphe) Chloridė Meliboja (córka Amfiona) Clóris Хлорида Chloris Chloris (mitoloji) 克洛莉丝
Хусаин Хасенұлы Валиев
thumb|Хусаин Хасенұлы Валиев Хусаин Хасенұлы Валиев
1948 жылдың 26 наурызында Қостанай облысының Семиозерск ауданында туған. Қазақ
Әкесі - Валиев Хасен Нұрғалиұлы, зейнеткер. Анасы -Валиева Бақытжамал Бақытжанқызы, зейнеткер.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971), инженер-металлург.
Техника ғылымдарының кандидаты (1978), докторы, РҺD философия докторы (1998). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Полиметалл шикізатын автогенді еріту процестеріндегі сирек металдар әрекетінің физика-химиялық негіздері». Қ.И. Сәтбаев атындағы қазақ ұлттық техникалық университетінің профессоры (1999 жылдан). Еуропалық кеңес Халықаралық кадрлық академиясының - ЮНЕСКО (1999 жылдан), ҚР жоғары мектебінің (2004 жылдан), Еуразия халықаралық экономиялық академиясының (2005 жылдан) , Халық аралық ақпараттандыру академиясының (2005 жылдан) академигі. «Полиметалл шикізатын кешенді өңдеу» (1997), «Қорғасын және мырыш металлургиясы» (2000), «Білім беру кеңістігі» (2009) кітаптарының; 130-дан астам ғылыми жарияланымның авторы.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан).
1966 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты жалпы және теориялық физика кафедрасының студенті, аспиранты, 1981 жылдан - ассистенті , аға оқытушысы, доценті , кафедра меңгерушісі. 1993 жылдан - біліктілікті арттыру орталығының аға ғылыми қызметкері, директоры, Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің проректоры. 2000 жылдан - М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің проректоры. 2001 жылдан - А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің ректоры.
2008 жылдың желтоқсан айынан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі.
Қостанай облыстық ректорлар кеңесінің төрағасы (2006). «Нұр Отан» ХДП бюро мүшесі, облыстық филиалы тера- ғасының орынбасары (2003 жылдан).
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2005).
«Құрмет» (2005) орденімен; «ЗРІ Ғгапсе» (2001), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Еуропалық оқытушы» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» (2007) медальдарымен марапатталған.
Әскери атағы - капитан.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикасы гүлденуші әрі демократиялық қағидалар негізінде дамыған ел».
Хоббиі - табиғатта демалу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, классика және фантастика.
Үйленген. Жұбайы - Валиева Гүлнәр Абайқызы, Халықаралық адам құқықтары жөніндегі бюроның  Қостанай филиалының директоры.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Зұлпықар
thumb|right|250px|Басы екі ұшты қылыш түріндегі «Зұлпықар» ұстаған Әзірет Әлі бейнесі (1), араб өнерінен. Басы екі ұшты зұлпықар қылыш (2). ХIХ ғ. Үндістан. [[Делидегі Ұлттық музей қорынан.]] Зұлпықар – басы немесе басының ұшы екіге айырылып соғылған қылыш түрі. «Зұлпықар» (араб. «Зул фикар» – «жасын» деген сөз) – Әзірет Әлінiң (Мұхаммед пайғамбардың немере інісі, әрі күйеу баласы, төртінші әділ халиф Әлі ибн Әбу Тәлібтің) аты аңызға айналған қасиеттi екi басты семсерінің атауы.
Коровка (Черемуха тармағы)
Коровка — Ресейдегі өзен. Ярославль облысы, Кострома облысы, Иваново облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черёмуха өзенінің сол жағалауынан 2,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Зұлпықар
Семсердің ұранға айналуы
thumb|right|200px|Басы екеу қылыш түріндегі «Зұлпықар» ұстаған Әзірет Әлі бейнесі (1), Иран өнерінен. Басы екіге бөлініп соғылған зұлпықар қылыш (2). Дағыстан (Кубачи), ХХ ғ. ҚР Тұңғыш Президенті музейі қорынан 627 жылдың наурызында болған мұсылмандардың ислам жауларымен үшінші шайқасында («Ордың бойындағы шайқас» деп аталған шайқаста) жаудың алып денелі атақты жауынгері Амр ибн Абд Вуддқа қарсы жекпе-жекке шыққан жас жігіт Әліге Мұхаммед пайғамбар жеңіс тілеп, дұға оқып, осы зұлпықар семсерін береді. Жас жігіт жекпе-жекте қарсыласын жеңіп, оны семсермен шауып өлтіреді. Мұны көрген Мұхаммед пайғамбар: «Ла фета илла Али, ла сейфе илла Зулфикар» («Әліден асқан батыр жоқ, Зұлпықардан асқан семсер жоқ!») – деп таңдана айқайлап жіберген деседі. Кейін бұл сөз нақылға айналып, мұсылман жауынгерлерінің ұраны болып кетті, мұсылман халықтарының қаружасаушы шеберлері бұл нақыл сөзді семсер, қылыштардың жүзіне жазды. Әзірет Әлінің қолында болғанда, оның Ислам үшін жасаған басқа да даңқты ерліктерімен бірге бұл зұлпықар семсер де ұлы әскери даңққа ие болды. Зұлпықар мұсылман мәдениетінде, мұсылман өнерінде Исламның басты қаһарманы – Әзірет Әлі бейнесінің негізгі атрибуттарының біріне айналды. Шығыс бейнелеу өнерiнде Әзірет Әлі әрқашан қолында осы зұлпықармен бейнеленедi.
Коровка (Черемуха тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Рыбинск су торабынан Кострома қаласына дейін, Кострома өзенін қоспағанда бастауынан Исады ауылындағы Су өлшеу постықа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зұлпықар
Өтпелі кезеңдері
Әзірет Әлінің зұлпықары да осындай басы түзу, екі жүзді, ұшы екіге бөлінген семсер болған. Ислам дінінің таралуы кезеңінде араб елдерінде басы екі ұшты семсерлерді жасау дәстүрі кең таралған. Араб елдерінде мұндай семсерлер кейін ХIV-ХVI ғасырларға дейін жасалып келді. Осы кезеңге жататын мамлюктер семсерлерінің осындай үлгілері Топкапы сарайының қарулар залында экспозицияда да тұр. Жүзі жалпақ келген семсерлердің ұшын екі жіңішке ұзын ұштарға бөлу арқылы шеберлер семсермен түйрегенде оның ұшының адам денесіне сұғылуын жеңілдетті және жылдамдатты. Семсердің екі ұшымен бірден екі жара салынуы адам өміріне өте қауіпті болды. Сондықтан бұл жақсы ойланып, соғыс тәжіріибесінде тексеріліп қолданылған шешім болатын. Мұсылман халықтарының жазба, ауызша деректері, музейлік және иконографиялық материалдар зұлпықар семсерлердің соғыста нәтижелі қолданылғанын көрсетеді.
Үлгілерінің пайда болуы
Кейін орта ғасырлардың аяғы мен жаңа заманның басында көшпелі түркі халықтары тудырған қайқы қылыштың бүкіл әлемде қолданысқа енуімен, зұлпықар басы екі ұшты қылыш ретінде түсініле бастайды. Зұлпықарды қасиеттеу және оған елiктеу барысында Шығыста басының ұшы екі айырылатын зұлпықар типтес қылыш түрi жасала бастады да, оны да «зұлпықар» деп атады. Алғашқы зұлпықар қылыштар дәстүр бойынша зұлпықар семсерлер сияқты басының ұшы екіге бөлініп жасалды. Ал ХV-ХVI ғасырлардан бастап Шығыста зұлпықар қылыштың екi үлгісі пайда болды: бірінші үлгісінде зұлпықар семсердей қылыштың ұшы көлденеңінен екіге бөлініп соғылса, екінші үлгісінде қылыштың басы тігінен бойынша екiге айырылып жасалды. Яғни зұлпықар қылыштың басты белгілік ерекшелігі – оның басының, не ұшының екеу болуы. Шығыс өнер ескерткіштерінде Әзірет Әлінің қолында зұлпықар қылыштың осы екі типі де бейнелене береді. XVII-XIX ғасырларда зұлпықар қылыш Шығыс жауынгерлері қолданған қылыштардың ерекше түріне айналды. Зұлпықар қылыштар Шығыста өте жоғары бағаланған, мұсылман дәстүрінде бұл қылыштар магиялық күшке ие болады деп санайды. Зұлпықар қылыштар ХVIII-ХIХ ғғ. Үндістанда, Иранда, Түркияда, Кавказда (Дағыстанда) жасалды. Әр халықтардың қару жасау дәстүріне сәйкес зұлпықарлардың бастары түзу немесе қайқы, жүздері мен сырты түзу немесе толқынды болып түрліше соғылды. Саптары әр халықтың өзіне тән семсер, қылыштардың сабының пішінімен жасалды.