cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ташауыз округі
1924—1930 жылдардағы округ
Аудан КСРО-ның көптеген округтары сияқты 1930 жылы шілдеде таратылды. Аудандар Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді.
1926 жылғы халық санағы бойынша халық саны 125,4 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер – 62,1%; өзбектер – 34,0%; қазақтар – 1,2%; қарақалпақтар – 1,2%.
1932—1939 жылдардағы округ
thumb|right|200px|Түрікмен КСР картасындағы Ташауыз округі (1938) Округ республиканың шалғай аудандарын басқаруға ыңғайлы болу үшін 1932 жылы ақпанда қайтадан құрылды.
Оның құрамына 5 аудан: Ілиялы, Көнеүргеніш, Порсы, Тахта, Ташауз кірді. 1935 жылы Порсы ауданы Калинин болып өзгертілді. 1937 жылы Ленин ауданы, 1938 жылы Андреев және Телман аудандары құрылды.
Әдебиет
Санат:Түрікмен КСР округтері
Бисимбре
Бисимбре (Bisimbre) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Борха ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 109 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.16 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 109 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Маджерито (Стара Загора облысы)
Маджерито (Маджерито) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Стара-Загора қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 551 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6063. Телефон коды — 04129. ЕКАТТЕ коды — 46098.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Эфессен
Эфессен (Evessen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Вольфенбюттель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1326 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 58 013. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Бертрам.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Тулша
Тулша — Ресейдегі өзен. Ярославль облысы, Вологда облысы,Тверь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Репа өзенінің оң жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Рыбинск суқоймасы Рыбинск су торабына дейін және оған құятын өзендер, Молога өзенін қоспағанда, Суда және Шексна; бастауынан Шексна су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Үлкен (жайлау)
Үлкен — Атырау облысы Индер ауданындағы жайлау.
Қамыс - Самар көлінің жайылмасында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Жайлаулар Санат:Атырау облысы географиясы
Экскурсиялық объектілерді көрсету
«Экскурсия» (excursio) латын тілінен аударғанда «серуендеу» деген мағынаны білдіреді.
Экскурсиялық көрсету - экскурсиялық тақырыптың мазмұнын ашатын объектілердiң экскурсоводпен  бiртiндеп процесс кезінде көрсетілуі. Объектілердi көрсету мақсатына сай, тiзбектеліп және логикалық түрде жүргізілуі тиіс. Мақсатқа сай атқарылмаса, қарапайым шараға айналып кетеді. Әрбір келесi объект алдындағысымен байланысты болу керек. Бұл экскурсияның материалындағы жалғастықты сақтауға мүмкiндiк бередi. Сонымен қатар объектілерді көрсету кезінде әрбiр объектінiң  нақтылы қанша уақыт алатынын ескеру қажет. Объектерді көрсету кезінде негізгі объекті өзгелерінен өзгеше басымдыққа ие болады. Ал қалғандары оны толықтыратын және мазмұнын кеңейтетiн материалдар есебінде. Экскурсовод iрi ансамбльдер құрамынан өте күштi, қызу әсерге бөлейтін объектілерді таңдайды. Экскурсиялық көрсету объектісі ретінде тек жақсы сақталған объектілер ғана емес, ерте кезден бері келе жатқан жартылай сақталған және қираған объектілер де болып табылады. Экскурсиялық әдiстеменiң негiзiнде көрсету және әңгiмелеу жатады. Өткізу методикасындағы ең басты нәрсе - оларға қатысты тарихи оқиғаларды баяндау, объектілер туралы әңгiмелеу.
Объекттердiң көрсетуi әдiстемесі күрделi және экскурсиялық топтың орын ауыстыруын әдiсіне қарай, қатысушылардың құрамы, объекттердiң сақталу дәрежесiне байланысты әр түрлi қабылдаулар көмегiмен iске асады. Экскурсияның өткiзулерiн негiзде "көрсетуден әңгімелеуге" қағидасы жатады, және де объекттердi көрсету бастаушы орында орналасады. Экскурсиядағы объекттерді көрсету әр түрлi әдiстемелiк тәсілдер арқылы iске асады. Көбінесе, алдын ала көру, экскурсиялық талдау, көрерменнің қалпына келтiруi және монтаж, оқшау бөлiгi, көрнектi құралдарды салыстыру өте кең қолданылады. Бұдан басқа экскурсоводқа автобусты қозғалыс кезінде объекттердi көрсету әдiстемесі мен ескерткiш тақтаны көрсету әдiстемесін білу қажет.
Экскурсиядағы объекттерді көрсету тәсілдері
1.   'Алдын ала тексерудi қабылдау. Объектке экскурсанттарының ықыласы алдын ала тексеру, материалдың көрермен және акустикалық қабылдауына олардың ойлауын дайындауға бағыттауға, мүмкiншiлiк бередi. Объекттi көрсету әңгiмеге негізделеді. Экскурсовод ескерткiштi атайды және оны тiкелей осы уақытта экскурсаннтарға бақылауға уақыт береді, олар осы уақытта оның сыртқы күйімен, бөлек детальдарымен таныса алады. Алдын ала көру 1, 5-2 минут созылады,  әдетте экскурсоводтың сөзімен жүзеге асырылмайды. 2.  Экскурсиялық талдау. Бұл тәсіл көмегiмен объекттiң толық бақылауы немесе оның жеке бөліктерін көруге болады. Экскурсиялық талдаудың келесi түрлерi бар болады: өнертанулық, тарихи, жаратылыстану-ғылыми.
3.  Көрерменнің қалпына келтiруiн қабылдау. Егер объектлер экскурсанттардың алдына өзгертілген күйінде болса, онда оның алғашқы қалпын ойша көзге елестету керек. Экскурсияларда жиi өткеннің немесе болашақты елестету керек. Осы тәсіл негізінен айрықша мәнi бар оқиғалар тағы басқалар әскери қозғалыстар, халық көтерiлiстерi, ереуiлдер, төңкерiс сөз сөйлеулер, тарихи кездесулерде болған ұмытылмас орындардың көрсетуiнде қолданылады.
5. Көрермен салыстыруының қабылдауы. Экскурсоводқа ылғи бiр объект немесе объекттердiң тобының белгiлерiн салыстырып, сонымен бiрге өзара әр түрлi құбылыстар, заттар, айғақтарды салыстыруға дәл келедi, яғни көрермен салыстыруының әдiстемелiк қабылдауын қолдану қажет. Салыстыру олардың арасындағы объекттердiң ұқсастығы немесе айырмашылық бойынша жүргiзiледi. Мысалы, айырмашылық бойынша салыстырулардың бiр түрi қарама-қарсы әлпетпен ескi қаланың бiр бөлiгiнiң әлпетi қарама-қарсылық бойынша салыстыру жаңа болып табылады.
6. Көрнектi құралдардың көрсетуi. Нақтылы талаптар көрнектi құралдардың жасауында сақталады: олар ұқыпты iстелiнген айқын болуы керек. Суреттер, схемалар, фотосуреттерiнiң өлшемдерi 18 х24 см немесе 24 х30 см болу керек, бұл экскурсанттар күш салмай (көрсету егер автобуста жүргізілсе) өз орындарымен	тұрмай көруі үшін. 7. Қозғалыстың бағыты бойынша объекттерді көрсету.
8. Ескерткiш тақтаны көрсету. Егер тарихи ғимаратта, үйде, ескерткіште болса, ескерткiш тақта болса,  онда оларды бiрден көрсету керек емес. Бұл жерде болған оқиғалар туралы объекттiң талдауы, әңгiме және содан соң осы оқиғалар туралы ескерткiш тақта орнатылатыны көрсетiледi. Егер ол экскурсанттардың көрiнуінен шетте болса, ескерткiш тақтадағы жазуды оқу ұсынылмайды.
Дереккөздер
Санат:Саяхат
NGC 5084
NGC 5084 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Арроне
Арроне (Arrone) — Италиядағы қала, Умбрия әкімшілік аймағына қарасты Терни провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2693 адамды құрайды. Халық тығыздығы 67 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 41.0 км² шамасында. Пошта индексі — 5031.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие  Иоанн Креститель. Жыл сайынғы мерекесі — 24 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Умбрия елді мекендері
Приречное (Денисов ауданы)
Приречное — Қостанай облысы Денисов ауданы, Свердлов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Денисовка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 83 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 88 адам (46 ер адам және 42 әйел адам) болса, 2009 жылы 57 адамды (29 ер адам және 28 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Денисов ауданы елді мекендері
Опыль-Кы
Опыль-Кы — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Поколька өзенінің сол жағалауынан 163 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Кормяжка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Дёма бастауынан Бочкарёва ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Опыль-Кы
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Кормяжка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1997
Сыртқы сілтемелер
Санат:1997 жылғы жеңіл атлетика Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттары
Сатыбалдиев
Сатыбалдиев сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
Готьер (Миссисипи)
Готьер (Gautier) — Миссисипи штатының Джэксон (Jackson) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 11681 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33.5 км² шамасында. FIPS коды — 28-26860.
Нашуа (Айова)
Нашуа (Nashua) — Айова штатының Чикасо округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 6.8 км². FIPS коды — 19-55335.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Чикасо округы (Айова)
Плимут Альбион
«Плимут Альбион Рагби Футбол Клаб» (Plymouth Albion Rugby Football Club) — Англияның Плимут қаласындағы регби клубы, 1920 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарды «Брикфилдс» стадионында өткізеді. Қазіргі күнде Англия Ұлттық лигасында ойнайды.
Брейдаблик
Сілтемелер
Санат:Исландия футбол клубтары
Зюплингенбург
Зюплингенбург (Süpplingenburg) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хельмштедт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 658 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 54 022. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Экнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Кым (өзен)
Кым — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жоғарғы Анма (Үлкен Соровская) өзенінің сол жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Новосибирск су торабынан Иняи және Томь өзендерін қоспағанда Чулым өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Xbox
Xbox — Microsoft компаниясымен шығарылған ойын түрі. Алғаш рет 2001 жылдың 15 қарашасында сатылымға енді. Ең алғаш осы ойын Sony PlayStation 2 және Nintendo GameCube компанияларымен бәсекелестікте болды. Бұл ойынның алғашқы есімі- DirectXbox, бұл есім консольды құрған DirectX командасына арналып қойылған. Бұл ойынның операциондық системасы- Windows 2000. Ойынның шығарылу барысында көптеген құлптары өзгере бастаған, сондықтан бұл ойынды көбісі Microsoft Windows деп емес, «Xox OS» деп атайды.
Аппараттық бөлімі
Бұл ойын өзіндік файл, ақпарат сақтайтын жесткий дискінің арқасында атаққа ие болды.
2001 жылдың 15 қарашасында Xbox-та мынадай ойындар жарық көрді:
Сатылымға көп шығатын, сұранысқа ие Xbox ойындары:
Дереккөздер
Санат:Microsoft өнімдері
Чикаго әлеуметтану мектебі
thumb|right|300px|Қоғамдық байланыс диаграммасы. Бұл кесте 165 түйін мен 1851 жалғаудан тұрады. Чикаго әлеуметтану мектебі — ХХ ғасырдың 20-30 жылдары дәурендеген әлеуметтану ағымы болып, негізінен АҚШ-тың Чикаго университетінің  Роберт Парк (Robert Ezra Park), Эрнст Берджесс (Ernest Burgess) және басқалары құрған қала әлеуметтануы (urban sociology)  мектебі. Олар әсіресе криминологияға сандық анализ әдіснамасын қолданып қала және қала маңы жастарының қылмыс өткізуі құбылыстарына нақты зерттеу жүргізді. Осы себепті ХХ ғасырдың алдыңғы жартысында Чикаго қаласы криминологиялық әлеуметтануды зерттеудің орталығына айналды.
Басты өкілдері
Чикаго мектебінің негізгі өкілдері Нелс Андерсон (Nels Anderson), Эрнст Берджесс (Ernest Burgess), Рут Шонл Кэйван (Ruth Shonle Cavan), Франклин Фрэйзир (E. Franklin Frazier), Эверет Хьюз (Everett Hughes), Родерик Макензи (Roderick D. McKenzie), Джордж Герберт Мид, Роберт Парк (Robert E. Park), Вальтер Реклис (Walter C. Reckless), Эдвин Сатерленд, Уильям Томас, Фредерик Зрашер (Frederic Thrasher), Луис Вирт, Флориан Витольд Знанецкий қатарлылар.
Мектептің қалыптасуы
1892 жылы АҚШ әлеуметтанушысы Альбион Смолл (Albion Small) Чикаго университетінде әлемдегі тұңғыш әлеуметтану факультетін ашып, алғашқы әлеуметтану магистранттарын тәрбиелейді. Смолл сондай-ақ Дж.Е. Винсентпен бірлесіп тұңғыш әлеуметтану оқулығы «Қоғамды зерттеу негізін» жазады (1894). Ол және 1895 жылы АҚШ-тағы тұңғыш әлеуметтану жуналы "Американ Әлеуметтану журналын" (American Journal of Sociology，AJS) шығарады. Әлеуметтану факультеті құрылған соң А.Смолл сол кездегі әлеуметтанушылар Дж.Винсент, У.И.Томас (W.I.Thomas), Р.Парк (Robert Park), Е.Берджесс қатарлы кісілерді жұмысқа тартып, аталған факульеттің білікті оқытушылар қосынын қалыптастырады. ХХ ғасырдың 20 жылдарына келгенде Р.Прак қатарлы адамдардың белсенді жұмысымен аталған факультет кемелденіп, жылына 200 ден артық зерттеуші магистрантты, 300 ден артық студентті қабылдайтын үлкен білім ордасына айналады. Олар сондай-ақ 40 шақты пәннен дәріс беріп, АҚШ -та ғана емес, әлемдегі ең әйгілі әлеуметтану факультетіне айналады. Осы негізде әлемге әйгілі Чикаго әлеуметтану мектебі қалыптасады.
Чикаго университетінде әлемдегі ең алғашқы әлеуметтану факультеті ашылуы мәлім мағынада тосын оқиға есептеледі. 1890 жылы "ұрылар патшасы" деп те, "мейірбан жәрдемші" деп те бағаланған мұнай алпауыты Джон Дэвисон Рокфеллер (John Davison Rockefeller) өзін шоқындырған шіркеудің ұсынысымен Нью-Йорктен қалса екінші үлкен АҚШ қаласы Чикагода университет ашуға мол ақша бөледі. William R. Harper (У.Харпер) деп аталатын Йель университетінің Иврит тілі профессоры діни белсенділігіне орай осы жаңадан құрылған Чикаго университетінің ректоры болып тағайындалады. Дегемен ол кезде У.Харпердің миында әлеуметтану пәніне арнап бірдеңе ашу жоспары болмаған көрінеді. Бірақ ол жұмысқа шақырған 13 профессордың ішінде бір әлеуметтанушы болған екен. Ол дәл осы Альбион Смолл (Albion W. Small, 1854－1926) еді.
Әрине, Чикаго мектебі тек әлеуметтану саласымен шектелмейді. Әйгілілері:
Ғылыми жетістіктері
АҚШ қоғамында ол кезде үстем орында прагматизм философиясы болатын. Соның ықпалында Чикаго мектебі жаңадан қалыптасып, өркендеу жолына түскен Чикаго қаласының түрлі әлеуметтік мәселелеріне нақты зерттеулер жасаумен шұғылданды. Бұл оның тәжірибеге (практика) мән беретін, нақты әлеуметтік мәселелерді (көбінесе қала, қылмыс, жастар мәселесі) шешуге ат салысу дәстүрін қалыптастырды.
Чикаго мектебі мәдени қоныстану, көршілік байланыс, халық саны, нәсіл, қылмыс, кедей тұрғындар қатарлы мәселелерді нақты деректермен зерделеп, қала әлеуметтануының үлгісін жасады. Уильям Томас пен Флориан Знанецкий бірлесіп жазған «Еуропа мен АҚШ қоғамындағы Полша диқандары» (1918～1920) аталған ағымның өкілдік шығармасы есептеледі. Әсіресе Р.Парк қатарлылар жазған «Қала — қала ортасын зерттеу жобасы» (1925), «Қаладағы шағынаудандар» (1926), Берджесс жазған «Отбасы — өзара әсер ететін даралықтардың бірбүтіндігі» (1926), Луис Вирт жазған «Қала өмірі өзінше бір тұрмыс тәсілі» (1938), Фредерик Зрашер жазған «Топтар» (1927) қатарлылар АҚШ әлеуметтануының дамуына терең ықпал жасады.
30 жылдарда Гарвард университеті және Колумбия университеті қатарлылар өздерінің дербес әлеуметтану зерттеу орталықтарын құрды. 1935 жылы АҚШ әлеуметтану одағы «АҚШ әлеуметтануын бағалау» атты журнал шығарды, бұл Чикаго университетінің ықпалы әлсірей бастағанын көрсетті. Бірақ бәрібір ол кейінгі әлеуметтанушылар үшін әлеуметтану ғылымының қасиетті мекені ретінде ерекше аталады.
Дегенмен, 1940 жылдардан кейін әсіресе Джордж Мид дамытқан Символды өзара әсер теориясы арқылы Чикаго университетінің әлеуметтану факультетінде танымал әлеуметтанушылар топталлып, соғыстан кейінгі "Екінші Чикаго мектебін" (Second Chicago School) қалыптастырды.
Зерттеу әдіснамасы
Чикаго әлеуметтану мектебі экология (ecology) көзқарасымен қаланы зерттеп, көп санды кедей тұрғындар отбасы, мектеп қатарлы әлеуметтік ортада сәтсіздіктерге ұшырағандықтан, қоғамдық құрылымға қарата ренішті көңіл күйде болады деп есептеді. Бұл олардың қоғамдық бірбүтін ережеден ауытқып, отбасы мен мектеп секілді әлеуметтік ұйымдардың жөнге салу күшін әлсіретіп, қылмыс пен ауытқуға толы орта қалыптасуына себеп болады.
Негізгі өкілдерінің теориялары
Бұл бес аймақ:
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Криминология Санат:Әлеуметтік топтар Санат:Әлеуметтанушылар
Шеңгелді (жайлау)
Шеңгелді — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы жайлау.
Мақат кентінің солтүстік-шығысынлда 10 шақырым жерде.
Дереккөздер
Санат:Жайлаулар Санат:Атырау облысы географиясы
Бақытгүл
thumb| alt=A. thumb| alt=A.
Бақытгүл, хризантема (Chrysanthemum) – астралылар тұқымдасына жататын бір және көп жылдық өсімдіктер туысы.
Олар негізінде Еуропа, Азия, Африкада таралған, 200-дей түрі белгілі. Қазақстанда бау-бақшаларда, саябақтарда, гүл шаруашылықтарында шеңберше тәрізді Бақытгүл (C. coronarіum) түрі қолдан өсіріледі. Бақытгүл биіктігі 0,5 – 1,5 м-дей, көп сабақты бұта. Жапырақтары күңгірт жасыл, шеті тегіс не тілімденіп келеді, сабақта кезектесе орналасады. Ақ, қызыл, күлгін түсті гүлдері ірі гүл себетіне топтасып, күрделі гүлшоғырын құрайды. Қазан – қараша айларында жаппай гүлдейді. Бақытгүлді көктем айларында арнаулы жылыжайда, көшетханада қалемшелеу әдісімен көбейтеді. Кесіліп, суға салынған Бақытгүл 20 – 25 күнге дейін сақталады.
Өсімдік туралы
Бақытгүлі – көгалдандыруда алғашқы орындарға ие болып келе жатқан көпжылдық, шөптесін бақша гүлі. Гүлінің түсі ақтан қараға дейінгі аралықта алуан түрлі. Биіктігі мен гүлдеу уақыты сұрыптарына байланысты әртүрлі боп келеді. Ол жаздың күзге ауысқан мезгілінен қар жауғанға дейін молынан гүлдейтін бірден-бір өсімдік. Сондықтан да оны мектеп, балабақша аулаларына еккен тиімді. Үш айлық демалыстан соң білім нәрін игеруге құлшына кіріскен оқушылардың көңіліне мектеп ауласында құлпырып тұрған бақытгүлі ерекше қуаныш сыйлары сөзсіз. Бақытгүлін әсіресе, жапондар қатты қадірлейді. Жапон елінде бақытгүліне қатысты жыл сайын тойланатын дәстүрлі “Бақытгүлі” мерекесі бар.
Күтімі
Бақытгүлі қар түскенге дейін гүлдейтіндіктен, қураған сабағын тек көктемде ғана кесу керек. Егер күзде кесер болсаңыз, қысқы суықта тамыры зақымданып, өліп қалуы мүмкін. Бақытгүлінің түбі үлкейіп кетсе де гүлдемей қалуы мүмкін. Сондықтан уақыт оздырмай, жыл аралатып түбін бөліп отырған жөн. Қышқыл топырақты ұнатпайды. Сол себепті қарағай, шырша секілді қылқанжапырақты ағаштардың түбіне егуге болмайды.
Көбейтілуі
Тұқымы, қалемшелеу және түбін бөлу арқылы көбейтеді. Ең оңай жолы, ерте көктемде түбін бөлу. Сұрыпты түрлерін тұқымы арқылы көбейтуге болмайды.
Бақытгүлі туралы тақпақ
Жаз өтіп, күз келгенде,
Бақ сарғыш түрге енгенде.
Мектепке біз келгенде.
Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Санат:Күрделігүлділер Санат:Дәрілік өсімдіктер
IC 1826
IC 1826 — Fornax шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10041, IC 1830, ESO 416-6, MCG -5-7-12, AM 0236-273, IRAS02368-2739, UGCA 37, HARO 18.
Сыртқы сілтемелер
IC 1826 Санат:Fornax (шоқжұлдыз)
Алту-Алегри (Рорайма)
Алту-Алегри (Рорайма) (Alto Alegre) — Бразилиядағы муниципалитет, Рорайма штатында орналасқан. Солтүстік Рорайма мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Боа-Виста экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22856 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 26109,7 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,87 адам/км².
Тарихы
Қала 1982 жылы құрылған.
Санат:Рорайма елді мекендері
Ақсу (Ақсу-Аюлы ауылдық округі)
Ақсу — Қарағанды облысы Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақсу-Аюлы ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-дей жерде.
Кіші сухояз
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Ақсу (Ақсу-Аюлы ауылдық округі)
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 248 адам (126 ер адам және 122 әйел адам) болса, 2009 жылы 108 адамды (54 ер адам және 54 әйел адам) құрады.
Кіші сухояз
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ақсу (Ақсу-Аюлы ауылдық округі)
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы елді мекендері
Сакша
Сакша (Сакм қашықтықтааклы) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябин облысы, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шидаля өзенінің оң жағалауынан 1,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ай өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Экскурсияның белгілері
Экскурсия (латын. excursio — серуендеу) — жеке тұлғаның өзі уақытша болатын елдегі (жердегі) туристік ресурстарды танымдық мақсатта жиырма төрт сағаттан аспайтын уақытта көріп тамашалауы. Сөз тұлғасы орыс тіліне XIX ғасырда енген. Басында бұл сөз «әскери шапшаңдық» деген мағынада қолданылып, кейін сөз мағынасы «серуенге шығу», «жорық», саяхаттау деген ұғымға ауысқан.
Бұл пән оқу үрдісіне Батыс Еуропа және Ресей оқытушылары арқылы ХVIII-ХІХғғ енгізілген. 1910 жылы оқушылар мен оқытушыларға қызмет көрсету үшінМәскеуде «Орталық экскурсиялық комиссия» құрылды. Совет өкіметі экскурсияны оқу үрдісіне ең қажет элемент ретінде қарастырды. 1918 жылы Мәскеуде «Оқушылардың орталық экскурсиялық бюросы» құрылды. Экскурсиялар туризмнің мәдени-танымдық түрі және құрама бөлігі ретінде 1920-30 жылдарда қарқынмен өрлей бастады. 1928 жылы «Советский турист» АҚ құрылды, 1930 жылы «Бүкілсоветтік пролетарлық туризм және экскурсия еркін қоғамы» (ОПТЭ) болып өзгертілді. Көптеген қалаларда «Норкомпросаның» эксурсиялық-туристік орталықтары ашылды. 1936 жылдан бастап туризм және экскурсияны дамыту төрағалығы ВЦСПС-ке өткізілді.
Экскурсиятанудың пән ретінде дамуы Кеңестер Одағында педагогика, өлкетану, мұражайтану, туризмнің дамуымен тығыз байланысты болды. Өткен ғасырларда оқу-білім беру ісінің белгілі мамандары экскурсияны оқу процесінің белсенді түрі ретінде санаған. Экскурсия бастапқы кезде мектептегі белгілі бір пәндердің бағдарламаларына енгізіліп, табиғатқа шығу, айналамен танысу сипатында өткізілген. Кейін оқу экскурсияларымен қатар оқудан тыс экскурсиялар да жолға қойыла бастаған. Бірақ мұндай экскурсияларға алғашында тек ауқатты адамдардың ғана шамасы келген. Олар сол кезде Қырымға, Кавказға, шетел курорттарына саяхат жасаған.Экскурсия кезінде танымдық білім алу мақсатын XVIII ғасырдағы алдыңғы қатардағы прогрессивті адамдар қойған. Ол үшін түрлі қоғамдық бірлестіктер құрып, қаржы мәселелерін ірі демеушілер арқылы шешкен.
Экскурсия — білім алудың негізгі формасы. Экскурсиялардың түрлі қоғамдық формацияда да, мемлекеттің түрлі кезеңдерінде де өзіндік орны болған. Сондықтан экскурсия өткізген уақыты бойынша емес, тақырыбы бойынша жүйеленген. Экскурсияның тарихи, кәсіптік, табиғи, архитектуралық, әдеби және т.б.бірнеше түрлері бар. Алғашқы экскурсиялар өткен ғасырлардың қоғамдық өмірімен танысуға қызығушылықтан жүзеге асқан. Бұл сол кезеңде діни, әулие жерлерге қажылық жасау сапары арқылы көрініп отырды.
Экскурсияның белгілері
Экскурсияның 8 белгісі:
2. Экскурсанттардың болуы. Экскурсанттар саны негізінде 1 адамнан 50 адамға дейін болады. Кей кездері 70 адамға жетеді.
Экскурсоводтар категориялары
Экскурсоводтар 4 категорияға бөлінеді:
4.	Экскурсия кезінде объектілерді көрсету.
5.	Экскурсанттардың алдын ала жоспарланған маршрутпен жүруі.
6.	Экскурсиялық объектілерді көрсетудің мақсаты.
7.	Экскурсиялық құжаттар:
1)	Экскурсиялық маршруттың сызбасы;
2)	Экскурсия мәліметтері;
3)	Экскурсоводтың портфелі7
8.	Экскурсанттардың белсенділігі.
Экскурсияның қызметтері
1.	Танымдық;
2.	Ақпараттық;
3.	Демалыс уақытын ұйымдастыру;
4.	Тәрбие, сауықтыру және т.б.
Дереккөздер
Санат:Туризм
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы
thumb|330px|right| [[Қазақ хандығының байрағы]] Қазақ хандығы (XVI-XVII ғасырларда) — Моңғол шапқыншылығынан кейін барлық қазақ рулары мен тайпалары Жетісуда алғаш рет бір мемлекетке біріктірілді. XVI-XVII ғ. Қазақ хандығының шекарасы едәуір ұлғая түсті. Өз кезінде “Жерді біріктіру” процесін жедел жүзеге асырып, неғұрлым көзге түскен қазақ хандарының бірі – Жәнібек ханның ұлы Қасым. Қасым ханның тұсында (1511-1523) феодал ақсүйектердің қарсылығы әлсіреп, әскери қуаты артты. “Тарихи-Рашиди”, “Шайбанинама”, т.б. деректерге қарағанда, қазақтардың этникалық территориясының негізгі аудандары қазақ хандығына Қасым хан тұсында біріктірілген.
Этномемлекеттік шекараларының өсуі
Хандықтың шекарасы батыста Жайыққа, оңтүстік-батыста Сырдың оң жағалауына, Аралдан Маңғыстауға дейінгі жерлерді алып жатты. Оған Сыр бойындағы қалалар қосылды, солтүстікте Қасым ханның қол астындағы қазақтардың жайлау қоныстары Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп бөлігі (Шу, Талас, Қаратал, Іле өлкелері) қарады.
Бастапқы кездерде қазақ хандығының саяси-әкімшілік және сауда экономикалық орталығы Сырдария бойындағы Сығанақ қаласы болды. Кейіннен Түркістан қаласы қазақ хандығына өткеннен кейін қазақ хандығының астанаcы Түркістан қаласы болды. Қазақ хандығы Түркістандағы Ақ сарайда отырып билік жүргізген.
Қазақ хандығының нығаюы және оның күшеюі мемлекеттік беделін арттырып, сыртқы саясат пен дипломатиялық қарым-қатынас саласында белгілі табыстарға қол жеткізді. Қазақ хандығы өмір сүрген Орта Азия хандарымен, Еділ бойындағы елдермен, батыс Сібір хандығымен және орыс мемлекеттерімен сауда және дипломатиялық қатынас орнатты.
Қазақ хандығының негізін қалаушы Жәнібек, Керей, Бұрындық хандар – Ақ Орданың атақты ханы Ырыс ханның мұрагерлері, Алтын Орда мен Ақ Орданың 200 жыл ел билеген дәстүрін дамытушы, әскери-саяси және дипломатиялық күрес тәжірибесіне бай адамдар болды. Ал Қасым хан өте үздік шыққан мемлекет қайраткері болды.
Қазақ хандығы Қасым хан тұсында орыс мемлекетімен дипломатиялық қатынас жасап, батыс Европаға танылды.
Ұлы князь Василий III тұсында (1505-1533) Мәскеу князьдығымен дипломатиялық байланыс орнатты.
Қасым хан алғашқы қазақ заңы – «Қасқа жолды» жарыққа шығарды. Бұл заң қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрып ережелері негізінде жасалды. Бұл заң сол кезде мұсылман елдерінде жаппай қолданылып жүрген ислам дінінің (шариғат) заңынан өзгеше, көшпелі қазақ өміріне үйлесімді байырғы заң болды. Сол үшін, ол Қасым ханның атымен байланыстырылып: «Қасым ханның қасқа жолы» деп аталды. Әйгілі тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати Тарихи Рашиди кітабінда: «Қазақ хандары мен сұлтандары арсында Қасым хандай құдіретті ешкім болған емес» дейді. Қасым хан өлгеннен кейін сұлтандар мен феодалдардың өзара бақталасы, қырқысы күшейді. Сыртқы саяси жағдай қолайсыз болып тұрған кезде, өзара қырқысуының зиянды зардаптары хандықты әлсіретуге әкеп соқты.
Өзара тартыс кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері Мамаш қаза тапты.
XVI ғ. – II жартысында әлсіреген хандықты біріктірерде Қасым ханның баласы Хақназар (Ақназар) (1538-1580) өз үлесін қосты.
Ол 42 жыл биледі. Хақназар хан – таққа отырған соң хандық үкіметінің билігін нығайтуға қажырлы күш жұмсады. Өзінен бұрынғы Таһир хан мен Бұйдаш хан тұсындағы бытыраңқылықты қайта қалпына келтірді.
Ол билік құрған кезде сыртқы саясатта аса ірі тарихи оқиғалар болды. Бұл кезде батыста күшейе түскен орыс мемлекеті шығысқа қарай іргесін кеңейтіп 1552 жылы Қазан хандығын, 1556 жылы Астрахань хандығын Россияға бағындырды. Осыған байланысты, Еділ мен Жайық арасында ұлан-байтақ өңірді мекендеген Ноғай Ордасы ыдырай бастады. Ноғай ордасын билеген маңғыт мырзаның арасында үкімет билігіне таласқан феодалдық қырқыс күшейді, бұл халық бұқарасын күйзелтті.
Хақназар тұсында Қазақ хандығының күшеюі Ноғай ордасындағы қазақ тайпаларын қызықтырып өзіне тартты, кейіннен келіп қосылды.Қосылуға қарсылық танытқан ноғайларды күшпен бағындырды.Ол туралы 1569 жылы ноғай бектерінің Ресей патшалығына жеткізген шағымдарынан білуге болады.
Хақназар хан қаза болғаннан соң, оның орнына Жәдік сұлтанның баласы Әз Жәнібек немересі Шығай (1580-1582) хан болды.
Ол билік құрған кезінде Хақназарды өлтірген Бұхар ханы Абдолла II (1557-98) тұсында Ташкент маңын билеген Норазахмет (Барақ) ханның баласы Баба сұлтаннан өш алумен болды. Сол жорық кезінде қайтыс болды.
Шығай ханның орнына отырған Тәуекел хан (1586-1598) тұсында Ресей мемлекеті мен қазақ хандығы арасында дипломатиялық қатынас күшейе түсті. Ресейдің мұндағы мақсаты: Қазақ хандығымен одақтасып, Сібір ханы Көшімге қарсы күресу, осы одақтасты пайдаланып, Орта Азия хандарымен келіссөз жүргізу еді. Тәуекел хан Орта Азияның сауда орталықтарына шығу үшін белсене күресті.
1583 жылы ол бұрынырақ Бұқарамен жасалған шартты бұзып, Сырдария бойындағы қалаларды алып, Ташкент, Андижано, Акси, Самарқанд сияқты қалаларды қазақ хандығына қаратты. Бұқара қаласын қоршауға алған кезде Тәуекел хан жараланып қайтыс болды. Тәуекел алғаш рет 1594 жылы Мәскеуге достық қарым-қатынас орнату мақсатында Құлмұхаммед бастаған қазақ елшілігін жіберді.Ресейлік дереккөздеріне сүйенетін болсақ Құлмұхаммед бастаған елшілік Мәскеудегі парсы елшісімен кездесуге тырысты.Нәтижесінде мақсатына жетті.Кейіннен "Дәруіш Мұхаммед"есімді парсы елшісі Құлмұхаммедпен бірге Қазақ ордасына келуі болды.Сонымен қоса Құлмұхаммедте парсы шах бірінші Аббасқа өзінің адамын жібергенінде Ресейлік архивтік деректер растап отыр.Осы алыс-берістіктің басты жемісі Бұхар хандығына қарсы құрылған Қазақ-Сефевид одағы болды.Өкінішке орай бұл одақтың құрылуы ресми түрде қағаз бетіне түспеді.Алайда Тәуекел ханның Мәуереннахрға жасаған жорығында Парсы шахыда қалыспай Бұхар хандығының тылына Үлкен Хорасанға қазақтармен бір мезгілде  басып кірген болатын.Осыдан-ақ парсы шахы мен қазақ хандарының ортақ жауға қарсы біріккенін біле аламыз.
Одан соң хандыққа Есім хан Шығайұлы (1598-1628) билік етті. Ол 1598 жылы Бұқарамен бітім шарттын жасасты, шарт бойынша өзбектер бұрын тартып алған Сыр бойындағы қалалар мен Ташкент қазақ хандығына ресми берілді.Сол сәттен бастап Ташкент 19 ғасырдың бастауына дейін Қазақ хандығының құрамында 2 ғасырдай болды.
Есім хан қазақ хандығын бір орталыққа бағынған мемлекет етіп құруды көздеді. Есім ханның бұл саясатына қарсы болған сұлтандар Қазақ хандығын бөлшектеуге тырысты.
Ташкент қаласы қазақ хандығына қараған соң, оны Жәнібек ханның немересі, Жалым сұлтанның баласы Тұрсын Мұхаммед сұлтан басқарған еді.
Екеуінің арасында билік үшін саяси күрес болды. Есім хан елді жуасытып бағындыру саясатын жүргізді. Сондықтан ол қанға-қан, кек алу, құн төлеу, әмеңгерлікті сақтау, зекет, ұшыр жинау, айып салу, діни патриархалдық екі салтқа арқа тіреу және т.б. уағыздады. Халық Есім хан заңдарын «Есім хан салған ескі жол» деп атады.
Ол ел арасында Еңсегей бойлы – Ер Есім деген атпен белгілі болды. XVI ғасырда қазақ хандығы солтүстікте құрылған Сібір хандығымен (орталығы Түмен ) шектесті. 1563 жылы Шайбани әулеті мен Тайбұғы руы арасындағы ұзақ жылғы күрестен кейін Сібір хандығы Шайбани әулеті Көшім ханның қолына көшті.
Сібір хандығының халқы түркі тілдес қырық рудан құрылған және угар тайпаларының ала-құла жиынтығынан тұратын еді. Хандықтың негізгі халқы Батыс Сібірдің орманды далалық бөлігінде, Есіл, Тобыл және Тура өзендерінің орта ағысын, Ертіс пен Обь өзендерінің алқаптарында қоныстанған түркі тілдес «Сібір тайпалары» деген атпен белгілі.
1628 жылы Есім хан қайтыс болғаннан кейін орнына Жәңгір хан болған. Ол басы үлкен, кеудесі кең, аласа адам болған екен. Сол себепті халық арасында оны «Салқам Жәңгір» деп атаған.
Оның тұсында ойрат-жоңғарларының көсемі батыр Хұнтайшының күшейген кезі еді. Олар қазақ хандығына бірнеше рет жорық жасады. Жәңгір хан Бұхара хандығымен одақтасып, Жоңғар феодалдарының шабуылына қарсы күресті.
“Қазақ-ойрат” қарулы күресінің тууына мынадай жағдайлар себеп болған еді.
Біріншіден көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан екі жақтың билеушілері үшін көшіп-қонатын жерді кеңейту керек болды;
Екіншіден Жоңғар феодалдары Сырдария бойындағы сауда орталықтарын басып алғысы келді.
Жәңгір хан тұсында ойрат жоңғарлары арасында үш ірі шайқас – біріншісі 1635 ж., екіншісі 1643 ж., үшіншісі 1652 ж. болған.
Жәңгір хан екі таудың арасындағы тар жырауда ор қазып, бекініс жасайды. Өзі екінші бөлігімен таудың екінші бетіне жасырынады. Хұнтайшы ор қазып алып, ерлікпен қорғанып жатқандарға қарсы күрес жасайды. Осы кезде Жәңгір жаудың ту сыртынан соққы береді. Сөйтіп, жоңғарларды қатты жеңіліске ұшыратып, 10 мыңдай адам қырылады. Ұрыс бітуге жақындағанда 20 мыңдай әскермен Самарқан билеушісі атақты Жалаңтөс батыр Жәңгірге көмекке келеді. Хұнтайшы шегінуге мәжбүр болады. Одан кейін ол жан-жақты дайындалып 1652 жылы қайтадан қазақ даласына аттанады. Осы шайқаста Жәңгір қаза табады.
Тәуке хан және Жеті жарғы
Бұл дәуірде қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы ауыр еді. Феодал шонжарлардың арасында алауыздықтар мен бақталастық өршіді.
Ал Жәңгірдің баласы Тәуке хан (1680-1718) тұсында қазақ хандығының бірлігі күшейе түсті.
Ол қазақ тарихында «Әз Тәуке», «адамзаттың данасы» деп аталды. Ол бір орталыққа бағынған қазақ хандығын құруға күш жұмсады.
Феодал шонжарларының өкілдері мен билерден құралған «хандық кеңестің» және «билік кеңесінің» рөлін арттырды. Жыл сайын Ташкент қаласының түбіндегі Күлтөбеде үш жүздің басын қосқан құрылтайын ашып отырды. Тәуке хан беделді билерге арқа сүйеп, феодал ақсүйектерді, сұлтандарды әлсіретуге тырысты. Жүздер мен ұлыстар арасындағы үлкен даулар билер кеңесінде, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билер алдында шешілетін болды.
Тәукенің тұсында «Жеті жарғы» деген атаумен әдеттегі құқық өлшемдерінің жинағы құрастырылды. Мұнда феодалдық құқық тәртібі мен мемлекеттік құрылымның негізгі шарттары белгіленді. Сөйтіп, қазақ халқының тарихында ірі құқықтық өзгерістер енгізді. «Жет жарғы» сол заманға сай құқықтық құжат қана емес, сонымен қатар көшпелі қазақ халқының этникалық, шаруашылықты ұйымдастыру және жағрафиялық ерекшеліктеріне сай келетін аса құнды ескерткіш. Бұл көшпелі қазақтардың ел билеу заңы болып табылады. Онда әкімшілік, қылмысты істер, азаматтық құқық өлшемдері, сондай-ақ салықтар, діни көзқарастар туралы ережелер енгізіліп, ол қазақ қоғамы өмірінің барлық жағын қамтыды. Оның жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте қазақ қоғамында заңдылықты, тәртіпті нығайтудағы рөлі де зор.
Шаруашылығы мен мәдениеті
Қазақ хандығы – көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан феодалдық мемлекет болды.
Оның көшпелі және жартылай көшпелі далалық өңірінде патриархалдық – феодалдық қатынас басым болды, ал отырықшы, егінші аймақтарда феодалдық қатынас қалыптасты. Қазақ хандығында облыстық басқару жүйесі емес, ұлттық (ру-рулар бойынша) басқару жүйесі қолданылды. Басқару жүйесінде ру-тайпалық тәртіп сақталып отырды. Туыстығы жақын он шақты түтін бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл бір ата (аймақ) болды. 13-15 атадан қосылатын аймақтар бір ру болды. Осы рулардан тайпа құралды. Қазақ қауымы үш жүзге бөлінді. Ол қазақ хандығына бағынды. Хан – қазақ хандығының азаматтық, әскери, әкімшілік және сот құқын қолына ұстады.
Жүздерді кіші хандар, ұлыстарды сұлтандар, тайпаларды билер, руларды ру басылары, аймақтарды (аталар) ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалары басқарды. Бұл жеті сатылы басқару жүйесі көшпелі екінші қазақ қоғамында тым ертеден келе жатқан тәртіп болатын.
Мал шаруашылығымен айналысқан қазақтар далалық өңірлерде қой, жылқы, түйе және сиыр өсірді. Мал – жылдың төрт маусымында табиғи жайылымдарда бағылды. Талай ғасырлық тәжірибеден туған шаруашылық басқару тәсілі жайылымдарды маусымға қарай пайдалану тәртібін қалыптастырды.
Бұл: жаздағы жайлау, қыстағы қыстау, көктемдегі көктеу, күздегі күзеу.
Көшіп-қону өрісі түрліше болды, малы көп, әсіресе түйесі мен жылқысы бай малшылар алысқа көше алды (кіші және орта жүз жерінде жылына 700-1000 шақырым артық жерге көшіп отырды), 200-300 шақырым жерде әр түрлі жайылым жерлер кездесіп отыратын Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда көшіп-қону әлдеқайда шағын болды. Әрбір рудың өзінің көш жолдары болды. Басқа рулар қол сұға алмады. Малдың дені қой мен жылқы болды. Қазақтар көбінесе еті семіз, қылшық жүнді, құйрықты қойлар өсірді. Қой еті негізгі тамақ болды. Қойдың сүтінен құрт, ірімшік, сүзбе, айран, сары май алды. Қой ең бағалы шикізат – жүн, тері, елтірі өнімдерін берді.
Оңтүстік Қазақстан өңірі ертеден бері егіншілік мәдениетінің бесігі болған орын. Қазақ хандығы тұсында бұл аймақтардың дәстүрлі егін шаруашылығы үздіксіз өркендеп отырды.
Сырдария Арыс, Шу, Талас өзендерінің алқабында суармалы егін шаруашылығы жақсы жолға қойылды. Өзен суларын тартып жер суландыратын каналдар мен арықтар болды. Қазақ егіншілері арпа, бидай, жүгері екті. Егіншілік саймандары тесе, кетпен, қарапайым соқа, тіс ағаш, тырма, қол орақ болды.
Үй кәсібі мен қолөнер дамыды. Өрмек тоқу, тері илеу өнері, қойдың жүнінен шидем, түйенің жүнінен шекпен тоқылды. Ұсақ мал терілерінен тон-шалбар, жарғақ киім жасалды. Ірі қара терілерін илеп, кебіс-мәсі, саптамалар тігілді. Торсық, саба істелді. Киіз басу, текемет, сырмақ жасауға қой жүнін пайдаланды. Мүйізден қасық, түйме, шақша жасады.
Едәуір кең тараған қолөнер ұсталық еді, олар темірден тесе, күрек, балта, шот, орақ, пышақ, қырғыш, таға т.б. жасады. Өндіріс саймандарынан басқа соғыс қару-жарақтарын: қанжар, қылыш, семсер, айбалта, найза, жебе, сүңгілер соқты. Алтын-күміс сияқты асыл металлдардан әшекейлі бұйымдар: білезік, жүзік, сырға, кемер белбеу, ер-тұрман саймандарын жасайтын шеберлер – зергер деп аталды.
Орман тоғайлы жерлерді мекен еткен қазақтар ішінде ағашшылық қолөнері өріс алды.
Қазақтар көктемде 22-наурызлы күн мен түннің теңелетін кезеңін «наурыз тойы» –деп атап өтуді әдетке айналдырған.
XV-XVII ғасырларда қазақтар арасында ислам діні тарады. Алайда, ислам діні еңбекші халық арасында терең тамыр жойған жоқ. Оған себеп дүркін-дүркін жүргізіліп отырған қақтығыстар, соғыстар т.б. Сондықтан халықтың бір бөлігі ислам дінін көпке дейін қабылдамай, тәңірге табынуға негізделген нанымды ұстады. Қазақтар өмірінде отты қасиеттеу үлкен рөл атқарды.
XVI-XVII ғасырларда ауыз әдебиеті кең өріс алды. Ауыз әдебиетінің асыл қазыналарын жасаған, оны ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырған халық арасынан шыққан дарынды-ақындар, сал, серілер, жыраулар еді.
Сол кездегі қазақ поэзиясының аса ірі тұлғалары – Шалкиіз (XV ғ.), Доспамбет (XVI ғ.), Жиембет (XVII), т.б. жыраулар. Қазақтың батырлар жыры мысалы: Қобыланды, Алпамыс, Ер Тарғын, Ер Сайын, Қамбар дастандары тарих шындығымен қабысып келе жатқан шығармалар. Қазақтың әлеуметтік – тұрмыстық дастандары да (Қозы Көрпеш-Баян сұлу, Қыз-Жібек т.б.) феодалдық-рулық қоғамның өмірін үлкен шеберлікпен көрсетеді.
Халық арасында ана тіліндегі жазба әдебиет діни және тарихи мазмұндағы кітап түрінде тарады.
“Тарихи-и Рашиди” – Орта Азия мен Қазақстанның XIV ғ. II-жартысынан XVI ғ. басына дейінгі тарихы баяндалған шығарма. Бұл шығарма 1541-1546 жылдары жазылған. Оның қолжазбасы екі дәптерден құралған. Бірінші дәптерде Шағатай әулетінің тарихы баяндалады, екіншісінде XV-XVI ғ. Шынжаң өлкесінде, Орталық Азияда, Үндістан мен Ауғанстанда өткен тарихи оқиғалар баяндалады. Онда қазақ тарихына қатысты құнды деректер бар. XV ғасырырдың ортасында батыс Жетісуда қазақ хандығының құрылуы, қазақ-қырғыз, өзбек халықтарының қатынасы. Шығыс Қазақстанның қоғамдық шаруашылық жағдайы берілген.
Ол еңбекті жазған Мұхаммед Хайдар Дулати (1499-1551) тарихшы, әдебиетші. Ол араб, парсы тілдерін жетік білген. Хан сарайында сақталған құжаттарды пайдаланған.
“Жамих ат-тауарих” (Жылнамалар жинағы) – ерте кездегі қазақ тілінде жазылған тарихи шығарма. Онда: ерте кезден бері қазақ даласын мекендеген қаңлы, жалайыр, қыпшақ, найман, керей, қоңырат, алшын, т.б. тайпаларының шежіресі беріледі.
XI ғ. Орта Азия мен Қазақстан территориясында өмір сүрген қарахандар әулетінің, оғыз-қыпшақ тайпалар одағының дәуірінен бастап 1600 жылға дейінгі тарихы баяндалады.
Әсіресе XIII ғ. мен XVI ғ. арасындағы қазақ жерінде болған ірі тарихи оқиғалар баяндалады.
Қазақ қоныстанған жерлердің жағдайы, ондағы қалалар, қазақ хандығы мен хандардың өмірбаяны, қазақ хандығының заңды ережелері жайында деректер берілген.
“Жамих ат-тауарих” кітабыныің жазушысы Қадырғали Қосынұлы Жалайыр (1530-1605) Сырдария бойын мекендеген жалайыр тайпасынан шыққан, сол себептен “Жалайыр” аталған.
Кормиха
Кормиха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 15 км қашықтықта батпақта жерге сіңіп, арнасын жоғалтады орналасқан. Өзен ұзындығы 0 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кукучевск және Кулундинск көлдерінің алаптарын қоспағанда, Бурла өзенінің су алабындағы оңтүстікке қарай су объектілері. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтай өлкесі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Шварценбах-на-Пилахе
Шварценбах-на-Пилахе (Schwarzenbach an der Pielach) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Санкт-Пёльтен округінің құрамына енеді.