Өнеркәсіп,_оның_отаршылдық_сипаты
Сауда өнеркәсіп буржуазиясының, жұмысшы табының қалыптаса бастауы
Шетелдік компаниялар шектен тыс пайда тапты. Патшаның отаршылдық саясаты Қазақстанды шикізат өндіріп, тауар өткізетін рынокқа айналдырып, өлкедегі өнеркәсіптерді мәңгілік артта қалдырмақ болды. Орыс капиталистері ескі жабдықтарды, арзан жұмыс күшін пайдаланды. Бұл техникалық прогрессті тежеді, өнімді азайтты, жұмысшылардың жағдайын ауырлатты. XX ғасырдың бас кезінде негізінен тау - кен кәсіпорындарын патша өкіметі шетелдік кәсіпкерлер қолына берді. Себебі, кәсіпорындарды игеруге орыс кәсіпкерлерінің білімі мен тәжірибесі жетіспеген болатын. Шетелдік кәсіпкерлер тез арада байып шыға келді. Олар жергілікті арзан шикізатты өздерінде қымбатқа сатып, банкілерден алған қарыздарынан құтылып қана қоймай, қыруар пайданың астында қалды. Ал кен орындары, шахталар аюандықпен талан-таражыға салынып, тонаудың салдарынан біртіндеп істен шыға бастады. Техника жаңартылған жоқ, ал шикізат шетел асып кетіп жатты. 1904 жылы Лондонда «Спасск мыс-кен орындары акционерлік қоғамы құрылды» Осы қоғам орыс көрестерінен мыс кеніштерін сатып алумен айналысты. Осы тұста шетелдіктерге Спасск-Воскресенский және Успенск мыс кеніштері, Спасск мыс қорыту зауыты және Саран, Қарағанды көмір кендері сатылып кеткен болатын. Акцияны шетел азаматтары ұстады. Олар: Англияның, АҚШ-тың, Германияның, Францияның, Щвецияның, Испанияның азаматтары еді. Осы жылы 1904 ж. Риддер және Зыряндағы аса бай түсті металл кен орындарын австриялық кәсіпкерлер сатып алды. 1906 ж. Лондонда «Атбасар мыс-кен орындары акционерлік қоғамы» құрылды. Бұл қоғам Жезқазған аймағындағы мыс кеніштерін түгел сатып алды. Сонымен бірге, Байқоңыр аймағындағы темір кен орындары мен әк карьерлерін де иемденді. Отарланған аймақтарда табиғат байлығын пайдалану - темір жол құрылысынан кейін үдей түсті. Орыс фабриканттары XIX ғ. 60-70 жылдары-ақ өкіметпен Ресейді шығыс аймақтармен байланыстыру үшін темір жол салуын талап етті. 1891-1893 жылдары Покровская слобода – Орал темір жол желісі тартылды. Челябі мен Омбы арасында 1894 жылдан бастап темір жол қатынасы жүзеге асты. Сонымен қатар 1901-1905 жылдары Орынбор – Ташкент темір жолы салынды. 1905 жылы жалпы Қазақстан аумағындағы темір жолдың ұзындығы 2000 километрдей болды. Орыс буржуазиясы орта азиялық мақтаны тез және арзан бағамен ішкі губернияға жіберіп, жаңадан қосылған Орта Азия облыстарына орыс өнеркәсібінің өнімін әкелгісі келді.Темір жол сала отырып өкімет әскери-стратегиялық мақсат қойды. Пайдалануға берілген Закаспий темір жолы орыс саудагерлері мен өнеркәсіпкерлеріне бай шикізат көзі мен орыс тауарын өткізудің арзан және жылдам жолы болды. Екінші жарты жылда-ақ қазақ даласына темір жол магистралі тартыла бастады. 1874-1878 жж. (Орынбор-Самара-Орынбор) темір жолы салынды, ал орталық губернияларды Батыс Қазақстанмен байланыстырды, 1891-1893 жж. Покровская-Слобода-Орал жолы салынды, 1897 ж. Урбах-Астрахань жолы салынды. Дегенмен, бұл линиялар Қазақстанның тек біраз ғана бөлігін қамтыды, территориясының солтүстік бөлігін кесіп өтті. Қазақтардың жаппай жерсіз қалуы - жаппай кедейленуге әкелді. Кедейлер күнкөріс көзі негізінен – өндірістердегі жұмыс қана болды. Қазақстанның әр аймақтарында жалдамалы жұмысшылар саны әртүрлі болды. Ұлт жұмысшыларының үлкен отрядтары орталық және шығыс облыстарда орналасты, онда 1855 ж.- 11 000отряд болды. XIX ғасырдың екінші жартысынан қазақ жеріне орыс, украин шаруаларын қоныстандыру жүріп жатқан болса, XX ғасырдың басында, әсіресе, революциядан кейін бұл саясат күшейе түсті.