cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түрікменстан демографиясы
Халық саны
БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша департаменті Түрікменстан халқының 2008 жылы 4,936 миллион, 2012 жылы 5,268 миллион, 2017 жылы 5,758 миллион деп бағалады.
2021 жылғы санақ бойынша елдегі туу коэффициенті бір анаға 2,04 бала болды.
Ұлттық құрамы
thumb|right|Дәстүрлі киім киген [[түрікмендер|түрікмен жастары. Олар елдің ең ірі этникалық тобы болып келеді.]] 2015 жылдың ақпан айында оппозициялық басылымдарда 2012 жылғы халық санағының нәтижелерін бейресми дереккөздерден білдік деген жарияланымдар пайда болды. Бұл басылымдарға қарағанда, ел халқының саны 4 751 120 адам болар еді; ұлттық құрамы бойынша 85,6% түрікмендер, 5,8% өзбектер, 5,1% орыстар. Қалғандарының барлығы басқа ұлт өкілдері ретінде көрсетілген. Елде 58 ұлттың өкілдері тұрады.
Түрікменстанның тәуелсіздік алған салысымен түрікмендерден басқа этностар санының күрт азаюын байқай аламыз.
Діни құрамы
thumb|right|Gyzylarbat басты мешіті, [[Балқан уәлаяты]] Түрікменстан халқының басым көпшілігі мұсылмандар (негізінен сунниттер) — 89-90%. Христиандар халықтың шамамен 9%, басқа конфессиялар 2% құрайды. Рұқсат етілген барлық діни конфессиялар мемлекеттік органдардың қатаң бақылауында: 1994 жылы оларды бақылау үшін мүфти, мүфтидің орынбасары, православиелік декан және бір шенеунік кіретін Дін істері жөніндегі «Генгеш» («Кеңес») құрылды. Дін істері жөніндегі генгеш мүшелері мемлекеттің зайырлылығына қарамастан, дін істері жөніндегі велаят кеңестерінің мүшелері (оларды жергілікті бас имамдар басқарады) сияқты бюджет есебінен жалақы ала бастады.
Мемлекет діни білім беруді қатаң шектейді. 2016 жылы қабылданған заң дінді жеке оқытуға толығымен тыйым салды, ал балаларға діни ілімді үйрету тек жеке Комиссия келісімімен ғана рұқсат етіледі.
Дереккөздер
Санат:Түрікменстан тұрғындары
Қорғалжын қорығы
Өсімдіктер әлемі
thumb||left|200px|Теңіз-Қорғалжын жүйесіне ғарыштан көрініс Қорық флорасы гүлді өсімдіктердің 443 түрін құрайды. .Ағаштар жоқ, алайда бұталардың 12 түрі бар. Далада кейде қараған мен тобылғы да кездеседі. Қорғалжын қорығында сирек кездесетін өсімдіктердің 45 түрі қорғалады. Олардың арасында Шренк қызғалдағы, Қазақстанның Қызыл кітабына енген екі түсті қызғалдақ, көкшіл жуа, орал миясы, құмды цмин, дәрілік алтей, қара жусан, ақмия, бозы және дала шатырашы бар. Қорықтың биоәралуандығы бірегей. Ол 443 өсімдіктер флора өкілдері мен Қазақ ұсақтөбе флорасының ширегі -60 тұқымдастықтан тұрады. Қорықтың аумағында Қызыл Кітапқа енгізілген өсімдіктердің 60-тан астам сирек түрлері белгіленеді. Қазақстанның Қызыл Кітабына өсімдіктердің 5 түрі енгізілген: Шренк қызғалдағы,солғын қызғалдақ,жанаргүл,сарғылт құндызшөп, солғын құндызшөп. Селекциялық қордың резервтік материалы ретінде Шренк қызғалдағының үлкен маңызы бар. Бұл түр гүлінің ірі мөлшерлері және аса әралуан – ақ және сарыдан ашық –қызыл және қою ши қызылға дейін ашық бояуымен ажырайды. Дәл осы түр XVI ғасырда Голландияда шығарылған қызғалдақтың алғашқы мәдени сұрыптарының негізін салушы болып табылады.
Жануарлар әлемі
Қорық аумағындақұстардың 354 түрін кездестіруге болады, сонын ішінде 126 түрі ұя құрушы. Қазақстанның Қызыл кітабына құстардың 41 түрі, ал Халықаралық Қызыл кітапқа 26 түрі енгізілген. Осы құстардың арқасында қорық халықаралық маңызға ие болды. Қорғалжын фаунасы дала және жартылай шөл дала аймақтарына тән. Мұнда сүтқоректілердің 41 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 6 түрі, қос мекенділердің 2 түрі, балықтың 11 түрі бар. Қорықтың омыртқасыздар фаунасы мүлдем зерттелмеген. Қорықта қоңыздардың 300 түрі тіркелген. Қорғалжын көлдері – балықшылардың жұмағы. Мұнда алтын және бозша мөңкелер, шортан, аққайран, линь, алабұға және торта балықтар тіршілік етеді. Құстардың қоныс аударуының негізгі 8 бағыттары бар. Қорғалжындағы жалпы аумағы 260 мың гектарды құрайтын өзендер жүйесі бүкіл Орта Азиядағы құстардың ең маңызды сулы-батпақты мекені болып табылады. Қорғалжындағы өзендер жүйесі қызғылт қоқиқаз (фламинго) және жоғалуға айналған өзге де сирек құстардың: бірқазан, тырна, савка және тарғақ тың әлем бойынша солтүстіктегі ең шалғай мекені. Қорықта құстың 294 түрі жұмыртқа салса, суларында балықтың 17 түрі мекендейді. Сондай-ақ мұнда сүтқоректі жануарлардың 41 түрі тіршілік етеді. Бұл Қазақстандағы сүтқоректі барлық жануарлар түрінің 26 пайызын құрайды. ХТҚО –ға сүтқоректілердің 8 түрі енгізілген: ақбөкен, байбақ суыры. Есепке алу деректері бойынша қорықтың көлдерінде бұйра бірқазанның әлемдік популяциясының 10% дейіні (ХТҚО) және тағы бір қызылкітаптық сирек түр –ақбас үйректің 10-20% шоғырланған, сұңқылдақ аққу,қара бас өгізшағала,қалбағай,алакөз сүңгуір және басқалар кездеседі. Теңіз қызғылт қоқиқаздың ең солтүстік ұя салу орны болып табылады.
Теңіз көлі
Өте тұзды көл (тұздылығы 3-12,7 г/м3). Көлемі 1590 км2; ұзындығы 75 км, ені 40 км, тереңдігі 8 м жетеді. Бұл көлге тұңғыш рет Кеңес космонавтикасының тарихында "Союз-23" космос кемесі 20 градус суықтықта су бетіне келіп қонады (Бұл тарихи жайт 16.10.1976 жылы болған. Космос кемесінің құрамында командирі Зудов Вячеслав Дмитриевич және бортинженер - Рождественский Валерий Ильич болған.) Шығатан люгі суда болғанына байланысты космонавттар 12 сағат жерге қонушы аппараттың ішінде болған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан қорықтары Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра Санат:Ақмола облысы
Паркинсон ауруы
нобай|Паркинсон ауруы бар науқас. 1886 жылғы Уильям Ховердің нұсқауынан сурет салу right|нобай|150px|Жан Шарко — француз невропатологы, ол Паркинсон ауруы ұсынды деп атады нобай|right|150px|Паркинсон ауруы бар адамның суреті, Жан Шарко жасаған нобай|right|Орта мидің көлденең бөлігінде қара зат (substantia nigra) нобай|right|Паркинсон ауруындағы қара материяның нейронында Левиның түйіршігі (қоңыр дақ). Қоңыр түсті бояғыш ақуыз α-синукулинмен беріледі. Паркинсон ауруы – ересек адамдарда болатын созылмалы ауру. Нейромедиатор дофамин болып қолданылатын орталық жүйке жүйесінің немесе орта мидың қара субстанция нейрондарының бүлініп немесе  өліп қалуынан пайда болады.
Жалпы түсініктемесі
Паркинсон ауруы келесі қозғалыстық бұзуларға әкеледі: діріл(тремор), гипокинезия, бұлшықет ригиді, сонымен қатар вегетативті және психикалық бұзулар. Бұзулардың барлығы бас миының алдыңғы жағында орналасқан өңсіз шар (палладиум) тежегіш ықпалынан болады. Палладиум нейрондарының бұзылуы перефериялық қозғалыстық нейрондарының қатты тежеуіне әкеледі. Қазіргі таңда аурудың емі жоқ, бірақ дәрігелер реабилитациялық курсты жүргізеді. Реабилитация көмегімен Паркинсон ауруының синдромдары едәуір азайады, сондықтан осы аурумен ауырған адамдардың өмірі біраз жеңілдетіледі.
Аталу себебі
Аурудың аталуы әйгілі француз неврологы Жан Шарконың көмегімен пайда болды. Ол осы ауруды алғаш зерттеп эссе жазған британдық Джеймс Паркинсон атымен қойылсын деген ниет білдірді.
Зерттелу тарихы
Паркинсон ауруының сипаттамасы 1817 жылы Джеймс Паркинсонның “Діріл параличі туралы эссе” атты жұмысынан бірнеше мыңжылдықтар бұрын пайда болды. Мысыр папирусында б.з.б. XII ғасырда фараондардың біреуінде Паркинсон ауруына сай келетін белгілер байқалған. Ал Библияда діріл (тремор) байқалған адамдар туралы жазылған. Аюрведа жұмыстарында да діріл, қозғалыстың шектелуі, сілекейдің еріксіз ағуы, басқа да Паркинсон ауруына сәйкес белгілердің сипаттамалары бар. Оларды емдеудің бір жолы ғана көрсетілді – ол бұршақ көкөнісін әртүрлі қолдану. Ежелгі Римнің атақты дәрігері Гален сонау II ғасырда Паркинсон ауруын сипаттап оның белгілерін атап шықты. Галеннен кейін Паркинсон ауруы тек XVII ғасырда ғана қайтадан сипатталды. Голландия дәрігері Франциск Сильвий Паркинсон ауруына сәйкес басқа да тремор түрлерін атап шықты, ал неміс Иероним Гобий паркинсионизмға сай ауру адамның жүрісін сипаттап ерекшеліктерін атап шықты. Джон Хантер паркинсионизм синдромына ұшыраған адамның толық сипаттамасын берді.
Джеймс Паркинсон 1817 жылы өзінің жазған жұмысында  Паркинсон ауруына шалдыққан 6 адамды зерттеп барлық сипаттамасын кітабына енгізген. Және де ол ауру ушығуының динамикасын бақылап бірнеше тұжырамдамаға келді. Джеймс Паркинсонның бұл жұмысына 40 жыл бойы көңіл аударылмады. У.Говерс, С.Уильсон, В.Эрба және Ж.Шарко неврологтарының қарапайым зерттеулері Паркинсон ауруын жеке сырқат ретінде саналуына зор үлес қосты. Паркинсон ауруы бөлек сырқат ретінде санала бастағаннан кейін, ағзада қандай құрылымдардың зақымдануы осы аурудың белгілерінің пайда болуына әкеледі деген сұрақ туындады. Француз неврологы Эдуард Бриссо XIX ғасырдың аяғында Паркинсон ауруының пайда болуына субталамикалық ядро және орта мидың зақымдануы жауапты деген ой түйіндеді. 1912 жылы Фридерик Леви ми бағанасының жасушаларында Паркинсон ауруына сәйкес келетін ерекше жасушаларының қосылуын байқады. Кейіннен, бұл жасушалар Леви денешіктері деп атала басталды. 1919 жылы орыс неврологы К.Н. Третьяков ауру кезінде болатын негізгі патологиялық өзгерістер қара субстанцияда болатынын анықтады. Третьяковтың болжамдары медициналық қауымдастықпен мойындалмады. Тек 1948 жылы неміс патологоанатомы Рольф Хаспер осы болжамды дәлелдегеннен кейін Третьяковтың жұмысы қабылданды.
Сырқаттың негізінде жатқан биохимиялық өзгерістер 1950-ші жылдары ғана зерттеле басталды. Паркинсон ауруының дамуына зор үлес қосатын нейротрансмиттер дофаминнің зерттелуі үшін швед фармакологы Арвид Карлссон Физиология және Медицина бойынша Нобель сыйлығына тек 2000 жылы ғана ие болды. Ал Леви денешіктерінің құрамы 1997 жылы ғана толығымен түсіндірілді.
Сырқаттың тарихы мен табиғатының зерттелуімен бірге оның емделу әдістері де дамыды. XIX — XX ғасырлардың неврологтары алкалоид пен белладон атропинының қолданылуы емделу жолдарында жақсы нәтижелерге әкелді деген тұжырымдамаларға келді. 1939 жылы хирургиялық жолмен емделу тәсілдері де қарастырылды. Бұл тәсіл бойынша базальды ганглилердің деструкциясы жүргізілді. Өкінішке орай, емделу жолдары ойлаған нәтижелерге жеткізбегесін, келесі 20 жыл бойы хирургиялық емделу жолын жетілдіруге тырысты. Сонымен, антихолинергикалық препарат леведопы клиникалық емделуге енгізілгенге дейін базальды ядролардың хирургиялық бұзылуы Паркинсон ауруының емделуінің басты жолы  болып табылатын. 1980-ші жылдардың соңында бас миының тереңдік структураны электрикалық импульстарымен стимуляциялау мүмкін емдел жолдарының бірі ретінде танылды.
Дереккөздер
Санат:Аурулар
Қызылқанат
Қызылқанат — Түркістан облысы Созақ ауданы, Құмкент ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы Құмкент ауылымен біріктірлген.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шолаққорған ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 38 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 459 адам (220 ер адам және 239 әйел адам) болса, 2009 жылы 538 адамды (274 ер адам және 264 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Среднее Печище
Орташа Печище (Печище) — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы №1454 Печище өзенінің сол жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Чечуйка
Чечуйка — Ресейдегі өзен. Пенза облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Леляйка өзенінің оң жағалауынан 7,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура өзені бастауынан Сура су торабына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Акротермалар
Акротермалар - индифферентті термалар; шипалық мәні бар, сонымен бірге қазандықтарды жылыту үшін пайдаланылатын жылы және ыстық, минералдылығы шамалы су көзі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Минералдар
Дуруэло-де-ла-Сьерра
Дуруэло-де-ла-Сьерра (Duruelo de la Sierra) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Пинарес ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1322 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 44,84 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Ескі итеке
Ескі итеке — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Батыр ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 204 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Куайвиль
Куайвиль (Coyviller) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,53 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54141, пошта индексі — 54210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 133 адамды құрады. Халық тығыздығы — 29,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Темір тапшылық анемиясының жіктемесі
Темір тапшылық күйлер амбулаторлық-клиникалық тәжірибеде жиі кездесетін, темір алмасудың бұзылысымен жүретін адамның микроэлементоздарының бір түрі және қазіргі көзқарас бойынша оның 3 сатысын ажыратады (А.А. Бугланов, 2000; Л.И. Дворецкий, 1999).
1. Жасырын алды сатысы – тіндік темір тапшылығының клиникалық белгілерінің болмауына, қан сарысунда темір мен трансферриннің темірге қанығу коэффициентінің қалыпты болуына қарамастан, ферритиннің төмендеуге және тасымалдаушы протеин – трансферриннің жоғарылауға бейімділігі байқалып, ішектен темір сіңірілуінің артып, сүйек миында темір деңгейі төмендейді;
3. Темір тапшылық анемиясы немесе манифестік сатысы – темірдің барлық метаболизмдік қорларының кемуі және гемоглобин мен эритроциттер көрсеткіштерінің төмендеуі Темір тапшылығының кезеңдері кестеде көрсетілген.
Темір тапшылық анемиясының алып келген этиологиялық себептері ескеріле отырылып жасалған Л.И. Идельсон (1980), Ю.Г. Митерев,       Л.Н. Воронинаның (1992) жіктемесі:
•	ағзада темірге деген сұраныстың артуы кезеңіндегі ТТА (жас- өспірімдер бойының күрт өсу, акселерация және жыныстық жетілу кезеңдері);
•	нутрициондық немесе алиментарлы (тағамдық) ТТА;
•	осы биометалдың сіңірілуінің жетіспеушілігі кезіндегі ТТА (постгастрорезекциялық және агастралды ТТА);
•	генетикалық ақаулар салдарынан дамыған ТТА (гипо- немесе атрансферринемия).
Дереккөздер
Санат: Медицина Санат: Темір тапшылық анемиясы
Альмендинген (Вюртемберг)
Альмендинген (Вюртемберг) (Allmendingen (Württemberg)) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Тюбинген әкімшілік округіне бағынады. Альб-Дунай ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4441 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 45,90 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 4 25 002. Муниципалитеттің басшысы — Роберт Ревиц.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Вернио
Вернио (Vernio) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Прато провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5938 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 94 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 63 км² шамасында. Пошта индексі — 59024.
Елді мекеннің қамқоршысы — san Leonardo di Noblac.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Денсаулық әлеуеті
Денсаулық әлеуеті — адам денсаулығының қол жетуі мүмкін шекті дорежесі. Денсаулық әлеуеметі өз денсаулығы мен басқалардын денсаулығына қамқорлық жасауға қабілеттілікпен, шешім кабылдауға және өз өмірін бақылауда ұстауға қабілеттілігімен, сондай- ақ, белгілі бір адам мүше болып табылатын коғамның осы қоғамға мүше барлык адамдардың денсаулығының жақсы болуын қамтамасыз ететіндей жағдай жасауға қабілеттілігімен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Ащы ішек
thumb|right|200px| Ащы ішек (intestinum tenue г. іп- testinum — ішек; tenue — жіңішке) — ас қорыту жүйесіндегі асқорыту процесі қарқынды, жүрек және корытылған қоректік заттардың ішек қабырғасындағы қан және лимфа тамырларына белсенді сорылып сіңірілетін асқорыту жүйесінің ортаңғы бөлігінің түтікше ағзасы. Аш (ащы) ішек құрсақ қуысында орналасады. Ол өз кезегінде құрылысы мен организмдегі орналасу орындарына байланысты үш бөліктен тұрады. Олар: он екі елі ішек (күйіс қайтаратын жануарларда — ұлтабар ұшы), аш ішек және мықын ішек. Ащы ішектің қабырғасы үш қабықтан: сыртқы — сірлі, ортаңғы — етті, ішкі — кілегейлі қабықтардан құралған. Кілегейлі қабығының ішкі бетінде сору қызметін атқаратын бүрлер және ішектің ішкі бетін астарлайтын бірқабатты призма тәрізді эпителий жасушаларының апикальды жиектерінде, ішектің сору ауданын 30 еседей ұлғайтатын микробүрлер болады. Он екі елі ішектің куысына бауырдың ет өзегімен — өт, ұйқы безі өзегімен ас қорыту ферменттеріне бай — ұйқы безінің сөлі келіп құйылады. Аш ішектің ұзындығы жануарлардың қоректену сипатына сәйкес әртүрлі болып келеді. Ең ұзын аш ішек шөп тектес азықпен қоректенетін жануарларда, ең қысқа — етпен қоректенетін жыртқыш аңдарда, ал оның орташа ұзындығы талғаусыз жануарларда (шошқа) болады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология Санат:Анатомия
Ила
Ила’, “уәллаһи, биллаһи” ( ант ішу, уәде ету) – мұсылмандық құқықтағы ерінің әйелімен белгілі бір уақыт бойына бірге тұрмауға ант ішуі, уәде етуі, Иқа’ат кітабында мазмұндалған отбасы тұрмысына қатысты міндеттемелердің бірі.
Ила’ айтылған кезде сақталуға тиіс ережелер:
Ила’ айтылған соң әйелі үндемесе, келіскенінің белгісі. Онда ері әйеліне сол мерзім ішінде жақындаспауы тиіс. Ал әйелі келіспеген жағдайда қазының үкімімен ері сол мерзім өткен соң әйелімен ажырасуға немесе кәфарат беруге міндетті. Кәфарат мөлшері – 1 құлды азат ету, не 10 аш адамды тойдыру, не 3 күн ораза ұстау. Егер ері ила’ мерзімі өтпей әйеліне жақындасса, кәфараттың тағы бір осындай мөлшерімен жазаланады.
Дереккөздер
Санат:Ант пен серт Санат:Исламдағы құқық Санат:Отбасылық құқық
Қапия Түлкібаев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Раиса Ахметқызы Үрекенова
Раиса Ахметқызы Үрекенова (25. 2. 1930 жылы т., Батыс Қазақстан облысы, Камен ауданы) — тіл білімі маманы, филологиялық ғылым кандидаты (1969). Мәскеудің М. В. Ломоносов атындағы университеті филология факультетінің түрік тобын бітірген (1953). ҚР ҒАның Тіл білімі ин-тында құрметті демалысқа шыққанша аға ғылым қызметкер болып жұмыс істеді. ҚР ғылым академиясының корр.-мүшесі М. Балақаевтың жетекшілігімен "Орыс тіліндегі қатыстық сын есімдердің қазақ тілінде грамматикалық игерілуі" деген тақырыпта кандидат диссиртациясын қорғады. Үлкен қазақша-орысша сөздікті құрастыруға қатысты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ тілі
Лира құйрықтылар
Лира құйрықтылар-торғай отрядының бір тұқымдасы. Дене тұрқы 38 см, лира пішінді екі жақ шетіндегі жұп қауырсыны қошқар мүйізденіп иілген, ортаңғы қауырсындары сым тәрізді жіңішке), құйрығының ұз. 60 см. Л. қ-дың Австралияның папоротникті ормандарын-да таралған 2 түрі бар. Л. қ. полигамды, ұясьга ағаш басына, кейде жер-ге жасап, бір жүмыртқа салады, 45— 50 күнде балапан басып шығарады. Л. қ. ұсақ омыртқасыздар, моллюск, құрт, насекомдармен қоректенеді. Жақсы сарайтын құс.
Күзендер
Күзендер (Mustela) – сусар тұқымдасының бір туысы.
Бұлар көбінесе сарышұнақтардың, қосаяқтардың, аламандардың індерін пайдаланады. Өздері ін қазбайды. Тұрқы 13 – 53 см, салмағы. 0,1 – 2,2 кг. Денесі ұзынша келген. Жүні үлпілдек, жұмсақ, түсі алуан түрлі. Қорегін іңірде, түнде аулайды. Ақпанда ұйығып, мамыр айында 8 – 12-ден (кейде 19 – 20-дан) балалайды. Күзендердің ішінде ең ірісі – дала күзені (Mustela eversmannі), оның тұрқы 29 – 52 см. Бұлар өздеріне қауіп төнгенде аналық безінен жағымсыз иіс шығарады, сондықтан оларды сасық күзен деп те атайды. Күзен – терісі бағалы, кәсіптік маңызы бар аң. Сондай-ақ олар зиянкес кемірушілерді жеп пайда келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Күзендер Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар
Құндылықты-рационалды мінез-құлық
Құндылықты-рационалды мінез-құлық - адамгершілік және діни идеалдарға деген сенім немесе саналы бағдарларға негізделген әрекет (М. Вебер термині).
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
NGC 245
NGC 245 — Кит шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 1 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 245 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2691, UGC 476, MCG 0-3-5, MK 555, ZWG 384.4, IRAS00435-0159, UM 274.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Визенфельден
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3613 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 78,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 78 197. Муниципалитеттің басшысы — Антон Дрекслер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Фортескю (Миссури)
Фортескю (Fortescue) — Миссури штатының Holt округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 51 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.2 км² шамасында. FIPS коды — 29-25228.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов
Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов (1949 жылы туған, Жамбыл облысы Шу қаласы) – философия ғылым докторы ҚазМУ-ды (1971, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Шымкент педогогика институтында оқытушы (1971–1994), 1994 жылдан Тараз мемлекеттік университетінің оқу ғыл.-әдістемелік кешенінің директоры. Бейсенов 100-ден аса ғыл. еңбектің авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ғаламдық ауыл
Ғаламдық ауыл - [ағыл. global village ] - журналистикада, публицистикада қолданылатын, жер бетіндегі өмір сүретін барлық адамның ортақ тағдырмен байланыстылығын алға тартатын ауыспалы мағынадағы астарлы сөз. Әмбебап мәдени бейнелерді тарату, технологияны дамыту (бірінші кезекте, транспорттық, ақпараттық, коммуникациялық), әлемдік сауда және қаржы жүйелерін жетілдіру арқылы адамдарды шынайы ауыл тұрғындарына тән өзара байланысты, өзара тәуелді қалыпқа түсіріп, жүзеге асыруға болады деп есептейді.
Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов
Дереккөздер
Санат:1949 жылы туғандар
Фридрих Вольф
Фридрих Вольф – неміс жазушысы, драматург, қоғам және саяси қайраткер.
1917 жылдан бастап әдебиетке бет бұрады. 1919 жылы «Бұл – сен» атты тұңғыш пьесасы жарық көреді. Бір жылдан соң «Қара күн» атты драмалық шығармасын жазады. 1924 жылы «Кедей Конрад», 1929 жылы «Цианды калий» атты пьесалары жарық көреді. 1928 жылы Герман Коммунистік партиясының және пролетариат жазушылар одағының мүшесі болып сайланады.
1934 жылы КСРО-ға келеді. Мұнда ол өзінің атақты «Профессор Мамлок» атты пьесасын шығарады. Оның пьесалары дүниежүзінің театрларында қойылған. 1942 жылы «Қызыл жұлдыз» орденін, 1949 жылы ГДР халық сыйлығын («Профессор Мамлок» пьесасы үшін), 1950 жылы ГДР халық сыйлығын («Құдайлар кеңесі» атты фильмнің сценарийі үшін) иеленеді.
Дереккөздер
Санат:Германия жазушылары Санат:Германия қоғам қайраткерлері
Брейк-данс
=Тарихы= Break-dance немесе b-boying (ағыл. breakdance)-көше биі, хип-хоп мәдениетінің бір түрі. Брекинг Нью-Йорк қаласының оңтүстігінен Бронксадан келген. Брейкданс 60-шы жылдардың соңына қарай шықты, бірақ жеке би ретінде тек 1973 жылы танылды. Ең алғаш рет Джеймс Браун халыққа көрсетті, себебі шоуына брейкданс билейтін бишілері қатысты. =Терминнің шығу тегі= Бұл би, хип-хоп мәдениетіне жататын, өз ішінде "брэйкинг"(брейкинг ағыл. breaking). Бұлай қимылдардың иелері ойластырған(Африка Бамбаатаа). "Брейкдансинг" деп музыкалық журналистер ата кеткен, себебі ағылшын тілінде breaking сөзі әртүрлі мағына береді. Дәл осы себеппен хип-хоп ішінде "B-boying", B.boy(break-boy) сөзінен шыққан. Биші жігіттер мен биші қыздарды ажырату үшін МС "Би-бойс"(B-boys) және "Би-гелз"(B-girls) деген термин енгізді. =Музыка= Музыка-breadancing үшін ең маңыздысы.Төл жанрлары-jazz, soul, electro,funk, 2000 жылдан бастап disco және rap. Рэп брейк-мәдениетіне үлкен әсерін тигізді. Брейк музыкасының айырмашылығы DJ-дің арқасында, бір композицияда бірнеше орыдаушының әуені ойнауы мүмкін. Темп- 110 бастап 135 соққы минутына. Санат:Би түрлері
Уотсон-Крик үлгісі
Уотсон-крик үлгісі — ДНҚ-ның құрылым үлгісі. Бұл үлгі бойынша ДНҚ екі қарсы параллальді полинуклеотид тізбегінен тұрады. Олар өзара бұралған оралымдар құрады. ДНК тізбектеріндегі жұп нуклеотид негіздері бір-бірімен сутегі байланысы арқылы қосылған. Үлгіні 1953 жылы Дж. Уотсон мен Ф. Крик жасаған.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Дигитайзер
ДИГИТАЙЗЕР (Digitizer) - 1) компьютер құрылгылары үшін аналогты кіріс сигналдарын цифрлы мәліметтер түрінде бейнелеу мақсатында колданылатын кодтауыш түрлендіргіш кұрал; 2) сурет- терді, дыбысты, сызбаны немесе басқа бейнелерді цифрлық түрге айналдыратын құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
NGC 4606
NGC 4606 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4606 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42516, UGC 7839, MCG 2-32-174, ZWG 70.213, VCC 1859, IRAS12384+1211.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
IC 996
IC 996 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 51036, UGC 9152, MCG 10-20-92, ZWG 295.43, KUG 1415+578, IRAS14157+5751.
Сыртқы сілтемелер
IC 996 Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Игаси
Игаси (Igaci) — Бразилиядағы муниципалитет, Алагоас штатында орналасқан. Агресте-Алагуано мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Палмейра-дуз-Индиус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 25 305 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 335 км² шамасында. Халық тығыздығы — 75,53 адам/км².
Тарихы
Қала 1957 жылы құрылған.
Санат:Алагоас елді мекендері
Әбділда ақын
«Әбділда ақын» — М. Әуезовтің ақын Ә. Тәжібаевқа арнап жазған үш мақаласының алғашқысы. Мақала 1939 ж. 8 ақпанда «Социалистік Қазақстан» газетінде бірінші рет жарық көрді, кейін сол нұсқа бірен-саран орфографиялық түзетулер жасалып, жазушының 20 томдық шығармалар жинағына енгізілді (17-том, 148-бет). Автор онда Ә. Тәжібаевтың ақындық талантын ерте танып, үлкен үміт артқан, проза мен драматургия жанрларындағы қабілет-дарынына суйсінген. Өйткені ол «шыншыл, жалынды ақын», сондықтан оның поэзиясы - «тереңнен, жүректен, қайнар көзден шығып жатқан, жайлап ақ қан тас бұлақтай» мөлдір, таза екеніне баса назар аударған.
Дереккөздер
Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары
Пони (Лупта тармағы)
Пони — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лупт өзенінің сол жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Плэтт Сити (Миссури)
Плэтт Сити (Platte City) — Миссури штатының Платт округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 8.8 км². FIPS коды — 29-58178.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3866 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Платт округы (Миссури)
Фенек
Фенек немесе қалқанқұлақ түлкі (Vulpes zerda) — иттер тұқымдасына жататын Солтүстік Африканың шөлдерінде тұратын кішігірім түлкішек. Анда-санда оны Fennecus айрықша тобына жатқызады. Өзінің атын осы аң арабтың fanak сөзінен алды, бұл "түлкі" сөзін білдіреді. Негізінде ол құрт-құмырсқалармен, шағын сүтқоректілермен және құстармен азықтанады.
Дереккөздер
Санат:Түлкілер
Құлтума Сармұратұлы
Құлтума Сармұратұлы (1860, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы - 1915, сонда) — ақын, әнші, композитор.
Өмірбаяны
Орта жүз Найман тайпасының Терістаңбалы руының Қонақ бұтағынан шыққан.
Біржан сал, Ақан серілердің әншілік дәстүрін қуған. Шөже, Орынбай ақындармен өнер сайысына түскен. Ел-жер аралап өнер көрсетіп, ән салған. Құлтуманың "Дөңбек", "Пау-ой", "Демалыс", "Жамал-Шамшид", "Тау қиялап", "Үш көтерме", "Шайқалма", "Соқпай соқ", "Құла атым", т.б. әндері белгілі болған. Бірақ көптеген әндері ұмыт болған. Құлтума әндерін насихаттағандар Қ.Бабақов (нотаға түсірткен), Ғ.Айтбаев, Қ.Лекеровтер болды. Құлтуманың "Үш көтерме", "Тау қиялап" әндерін А.Жұбанов пен Л.Хамиди "Абай" операсында пайдаланды. Құлтума әндерін әнші Қ.Байбосынов та орындайды.
Рас-Ель (Угдым-Ю тармағы)
Рас-Ёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Угдым-Ю өзенінің оң жағалауынан 77 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Құлтума Сармұратұлы
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары
Рас-Ель (Угдым-Ю тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Арданш
Арданш (Ardãos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Ботикаш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 311 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22,41 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Юлиус Вольф
Юлиус Вольф (16 қыркүйек 1834 жыл (1834.09.16), Кведлинбург – 3 маусым 1910 жыл, Шарлоттенбург (Берлина) – неміс ақыны және прозашы.
Берлин университетінде экономика және философия мамандықтары бойынша білім алады. Кейін Кведлинбургке келіп әдебиетпен және журналистикамен айналысады. «Harz-Zeitung» атты қалалық газет шығарады. «Ұша алатын голландтық адам» (нем. Derfliegende Holländer; 1892) және «Гаммельндік тышқан аулаушы» (нем. Der Rattenfängervon Hameln; 1876) секілді шығармаларымен танылады. Осы шығармалары үшін «Гаммельннің құрметті азаматы» атағын иеленеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Әдебиет Санат:Германия әдебиеті
Юлиус Вольф
Халуре-Яха
Халуре-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хасуй-Нгыня-Се өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Қызылкөл (Түркістан облысы)
Қызылкөл — Түркістан облысы Созақ ауданы, Құмкент ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан шығысқа қарай 36 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 778 адам (397 ер адам және 381 әйел адам) болса, 2009 жылы 732 адамды (396 ер адам және 336 әйел адам) құрады.
Ғалы Сағындықұлы Базаров
Ғалы (Мұхамбетқали) Сағындықұлы Базаров (1910 жыл, Торғай уезі, Қараторғай болысы Ағаштыкөл ауылы) - Ақын, жыршы, соғыс ардагері.
Мұсылманша әжеуптәуір білім алған Ғалы жас шағынан жыр жаттап, жиын-тойларда ән салып, аң аулап, серілік құрған.
Ғалы Базаров ауыл тұрғындарын үйіне жинап «Көрғұлы», «Көрғұлы мен Безерген», «Науазхан», «Наурызбай мен Қаншайым» жырларын жатқа айтқан. Ол осындай тоғыз қиссаны жатқа білген. «Ағаштыкөл» ұжымшарының төрағасы, ауруханада жатқан Шілдебай Ахметовтың атынан жазған ұзақ толғауы өмір, адамгершілік, достық, сыйластық қарым-қатынас, еңбекқорлық, отаншылдық мәселелерін қозғайды. Көптеген жоқтау жырлары сақталған. Торғай өңірінде ХІХ ғасырдың ортасында болған айтулы оқиғаларды арқау етіп, аса қымбат тарихи деректер беретін «Шашамбай болыс өлген соң», «Сейтқасым – Әмбал» тарихи дастандарын жазды. Бұл туындылары жергілікті газетте жарық көрді.
Ағайындас ақын Әбілжан Өтеев дүниеден озған соң, бітіре алмай кеткен діни тақырыптағы «Сейітбаттал» дастанының соңғы тарауларын жазды.
Дереккөздер
Санат:1910 жылы туғандар Санат:Торғай уезінде туғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Қазақстан жыршылары Санат:Қазақстан ақындары
Ело
Ело (Yelo) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Тьерра-де-Мединасели ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 55 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24,95 км² шамасында.
Bombardier Q Series
Bombardier Q сериясы (Bombardier Q Series) немесе де Хэвиленд Канада Дэш 8 (de Havilland Canada Dash 8) (сонымен қатар DHC-8 белгіленуі қолданылады) — 1984 жылы de Havilland Canada (DHC) компаниясы жасап шығарған екі моторлы орта қашықтыққа ұшуға арнлаған турбовинтті ұшақ. Қазіргі таңда ұшақ құрылысын DHC-ді Боингтен 1992 жылы сатып алған Bombardier Aerospace фирмасы жүзеге асыруда. 1996 жылдан бастап ұшақ ағылшынның «тыныш» (quiet) сөзінен алынған Q — сериясы деген атауға ие. Барлығы 1000-нан аса ұшақ өндірілді. Bombardier концерні 2016 жылға дейін 1192 дана Dash 8 сериялы ұшағын өндірмекші.
101 сериясы
thumb|right|[[Scandinavian Airlines System|SAS әуе компаниясының Q400 ұшағы мұзға қарсы сұйықтықпен өңделуде, Växjö әуежайы, Швеция]]
Дереккөздер
Санат:Bombardier ұшақтары Санат:Жолаушы ұшақтары
Кантагалло
Кантагалло (Cantagallo) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Прато провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2941 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 31 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 95 км² шамасында. Пошта индексі — 59025.
Елді мекеннің қамқоршысы — Архангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Мырзатай
Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыкемер ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 км жерде.
Тарихы
Іргесі 1939 жылы қаланған. Мырзатай ауылы 1964 жылдан Жамбыл құс фабрикасының ет бағытындағы (құс еті) орталығы болды. 1975 жылы Қазақ КСР құс өндірісі комитетінің ұйғарымымен өз алдына ("Индейководческая") түйетауық өсіретін шаруашылық болып құрылып, 1997 жылға дейін жұмыс істеді. Оның негізінде 1997 жылдан Мырзатайда ӨК, ЖШС және шаруа қожалықтары құрылған.
Атау тарихы
"Мырзатай" деген атаудың шығу тарихы мынадай: Осы ауылда 9 ағайындылар өмір сүрген. Солардың бесеуі осы ауылда қалып еңбек еткен. Қалғаны бұл ауылдан көшіп кеткен. Мырзатай деген кісі сол ауылда қалғандардың бірі, шаруа, кедей адам болған екен. Ол кісі ауылдағы кедейлердің басын қосып, оларды еңбекшілікке шақырып, белсенділік танытып, соларға ауыл кеңесшісі болады. Сол уақыттан бастап сырттан келгендер бұл ауылды "Мырзатай шалдың ауылы" деп атап кеткен.
Дереккөздер
Санат:Байзақ ауданы елді мекендері
Кисель
right|thumb| alt=A.|170 px|Кисель
Кисель — бұл терминнің аспаздықта екі мағынасы бар:
Орыс киселі
Орыс киселі — қышқыл, жартылай ашыған, сілікпе тәрізді әр түрлі ұннан (мысалы, қарабидай, сұлы, бидай кейде бұршақ) дайындалған тағам.
Жеміс-жидек кисельдері
Жеміс-жидек кисельдері — шырындар, жеміс-жидектер, қайнатпалары негізінде қант (немесе бал) және крахмал қосып жасалған Шығыс Еуропа тәтті тағамы. Мұндай тәтті кисельдер үшінші тағам ретінде және басқа десерттерге құйма ретінде қолданылады; жеміс-жидек шырындарына, сүтке және т.б. крахмал қосып пісірілген қоймалжың тағам.
Дереккөздер
Санат:Сусындар
Черновцы облысы
thumb|right|Черновцы облысының таңбасы thumb|right|Черновцы облысының туы Черновцы облысы – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958).
Табиғаты
Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын.
Халқы
Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин.
Шаруашылығы
Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, Берегомет, Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады.
Дереккөздер
Санат: Украина облыстары
Сунгуюл
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Херцогбирбаум
Херцогбирбаум (Herzogbirbaum) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Корнойбург округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1545 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 64.49 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — KO, ресми идентификациялық коды — 3 12 04.
2010 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Карл Ленер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Чибирлейка
Чибирлейка — Ресейдегі өзен. Пенза облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кадада өзенінің оң жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура өзені бастауынан Сура су торабына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Вылча-Поляна (Ямбол облысы)
Вылча-Поляна (Вълча поляна) — Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Елхово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 105 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8748. Телефон коды — 04724. ЕКАТТЕ коды — 12530.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
Лепо
Лепо (Lépaud) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Обюссон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 24,12 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23106, пошта индексі — 23170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 382 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Бишкайын (Бишкайын ауылдық кеңесі)
Бишкайын — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Бишкайын ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1183 адамды құрады. Пошта индексі — 453485, ОКАТО коды — 80205807001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Альмерсбах-им-Таль
Альмерсбах-им-Таль (Allmersbach im Tal) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Ремс-Мур ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4705 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 19 003. Муниципалитеттің басшысы — Ральф Вёрнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Якова Рассоха
Якова Рассоха — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Шежим өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Түлкібас обалары
Түлкібас обалары - Қазақстандағы әр түрлі кезеңнен қалған обалар тобы. Түркістан облысы Түлкібас станциясының жанында. 1940ж. Тараз қаласындағы көне ескерткіштерді зерттеу бөлімінің меңгерушісі Г.И. Пацевич зерттеген. Он екі жерден жүзге жуық обалар картаға түсіріліп, тұрғындардың өмір сүрген мезгілі шамамен аныкталған. Түлкібас обаларының ауданы 15x20 м-ден 30x56 м-ге дейін жетеді; биікт. 0,5 м, 1,5 - 2 м, 5 - 16 м. Обалар әр жерде топ-топ болып тізбектеле орналасқан. Бұлардың биіктігі мен аумағының әр түрлі болуы әр мезгілде өмір сүргенін дәлелдейді. Мәселен, биікт. 1-16 м-ге дейінгі тізбек обалар - б.з.б. 6-5 ғасырдағы сақ тайпаларынікі болса, биікт. 1 - 3 м-ге дейінгілері түркі дәуіріне жатады деп түжырымдауға болады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мәдениеті
Маймақ үйректер
Маймақ үйректер (Somateria) - үйректер тұқымдасы.
Сипаттама
Орташа ұзындығы 57 см. Жыныстық диморфиз болуы шұғыл көрсетілген, еркектерінің ерекшеліктері бастары жасыл түсті.
Таралуы
Поляр шеңберінде 4 түрі таралған, оның бәрі ТМД-да бекітілген: кәдімгі гага, оңтүстіктен Балтық және Солтүстік теңіздеріне дейін жетеді; гага гребенушка, Ескекті гага, көзілдірікті гага, сібірдің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан Сібірлік немесе стеллерлік гага, Жаңа Жерден Беринг бұғазысына дейін таралған. Теңіз жағалауларында мекен етеді.
Гагаларды қорғауға ТМД-да, Баренц, Ақ және Балтық теңіздерінде қорықтар бар.
Қоректенуі
Жиекте су тасыған кезде олар суға сүңгіп тамақтарын табады, (былқылдақденелілер мен кішкентай шаяндар).
Көбеюі
Қыста қатпайтын теңіз аймақтарын қоныстайды. Ұрғашысы жұмыртқаны басып балапандар шығарады. Ұясына молырақ мамық төсейді, себебі ол кәсіптік орын ретінде.
Дереккөздер
Санат:Қазтәрізділер Санат:Үйректер Санат:1819 жылы зерттелген жануарлар
Жұлдыздық карта
thumb|300px|Жұлдыздық Карта