cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бейнелеу өнері
Бейнелеу өнеріне негізінен кескіндеме мүсін, графика жатады. Бейнелеу өнерінің белгілері архитектура, безендіру және қолданбалы өнерде көрініс табуы мүмкін. Сондықтан шартты түрде оларды да Бейнелеу өнері қатарына жатқызады. Сондай-ақ, театр, кино, теледидардағы безендіруді, көркем дизайнды да Бейнелеу өнері ретінде таниды. Бұл өнердің де негізінде адам, табиғат және заттық әлемді тұтастықта, бірлікте қарастыру жатыр. Бейнелеу өнері дүниені байқау, бақылау, көру нәтижесінде оның көркем бейнесін жасайды. Әр ғасыр, дәуір, кезеңде пайда болған Бейнелеу өнерінің туындылары өзіндік бейнелеу жүйесі мен көркемдік үндесудің түрлі типтерін құрайды. Бұл өнер танымдық, құндылық және қарым-қатынастық қызметімен де ерекшеленеді. Уақыттық даму процесі басқа өнер түрлеріне (әдебиет, музыка, театр, кино) қарағанда Бейнелеу өнерінде шектеулі, ол негізінен кеңістіктік ауқымымен ерекшеленеді. Суретші өз көзімен көріп, түйсінген шындығын сол сәттегі қалпымен көрсетуге ұмтылады. Өмір құбылыстары типтік жағынан таңдап алынып, заманның тірлік-тынысы жан-жақты көркемдік қуатпен беріледі. Бейнелеу өнерінің көркемдеу құралдарына сурет, түрлі түс, пластика, жарық пен көлеңке, композиция, ырғақ жатады. Шығармалар заттық материалдан дайындалатындықтан оған пәндік, заттық болмыс тән. Бейнелеу өнерінің әр жанры қоршаған әлемнің бейнесін түрліше береді: кескіндеме түрлі түрлі-түсті бояуды, графика түрлі сызықтардың қиылысуын, көлеңке мен жарықтың астасуын, мүсін пластикалық үш өлшемді (биіктік, ендік және аумақтық) пайдаланады. Бейнелеу өнерінің барлық жанрындағы шығармалары мазмұнына қарай монументальді-сәндік және қондырмалы болып екіге бөлінеді. Қондырмалы шығармалар негізінен музейлер, галереялар немесе үй интерьерлерін безендіріп, сол жерлерде орналасады. Монументальді кескіндеме ғимараттардың ішкі қабырғаларында, интерьерде және экстерьерде жазылады. Монументальді мүсін архит. кешендерде, қала көшелері мен алаңдарда, мекеме ғимараттарының қасбеті мен интерьерлерінде орналасады. Шығыс және батыс Бейнелеу өнеріне тарихи даму процесі барысында қалыптасқан портрет, пейзаж, натюрморт сияқты жанрлар ортақ.
Ойынды
Ойынды — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Қарашеңгел ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 12 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 111 адам (59 ер адам және 52 әйел адам) болса, 2009 жылы 106 адамды (55 ер адам және 51 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Бейнелеу өнері
Ежелгі дәуір өнерінің ірі орталығы — Алдыңғы Азиядағы Тигр мен Евфрат өзендерінің аралығы. Б.з.б. 3 — 1 мыңжылдықтарда мұнда шумерліктер мен аккадтықтар мәдениеті, кейінірек Бабыл, Миттани және Ассирия мемлекеттері мәдениеті өркендеді. Мүсін және кескіндеме туындыларымен көркемделген сарайлар мен ғибадатханалар маңызды рөл атқарады. Шумерліктер табынатын биік сатылы мұнара-зиккурат, “құдай үйі”, басқа да көптеген ескерткіштер дүниеге келді. Аккад патшалығы кезеңіндегі Бейнелеу өнерінің үздік үлгісі — 2 метрлік қызыл қыштан жасалған Нарамсин патшаның жеңіс тұғырындағы әскердің тауға көтеріліп бара жатқан сәті қозғалыс пен кеңістікте бейнеленген. Шумерлер мен аккадтықтар мәдениетін біріктірген Бабыл мәдениеті үлкен жетістіктерге жетті. Патша Хаммурапидің (б.з.б. 1792 — 50 ж.) заңдар жинағын оқып тұрған сәті ерекше көріністе бейнеленген. Патшаның құдаймен байланысы, патша билігінің жаратушының тікелей қолдауымен болып отырғанын символды түрде бейнелеп көрсеткен. Ассирия өнері барлық көнешығыстық мәдениеттердегідей дінмен өте тығыз байланыстылығына қарамастан мейлінше зайырлы сипатта болды. Ашшурбанипал патша (б.з.б. 668 — 26 ж.) тұсында кемелдікке жеткен рельефтер патшаның ерлік істерін, аңшылық салтанатының көріністерін бейнелеген суреттерден тұрады. Ашшурбанипалдың Ниневиядағы сарайындағы рельефтер көркемдік қуатымен, ықшамдылығымен, динамикалық ырғағымен, шиеленіскен драмалық мазмұнымен әлемдік Бейнелеу өнерінің үздік шығармалары қатарында саналады. Бабыл патшалығының өнері Вавилондағы Навуходоносор ІІ сарайларының зәулімдігі және сән-салтанатымен әйгілі. Онда атақты ассирия патшайымы Семирамида салдырған әйгілі “аспалы бақтар”, қабырғалары арыстандардың, жабайы бұқалардың, фантастикалық жануарлардың қаракөк фонға ашық ақ, сары түспен қашалған ғажайып суреттері бар әйгілі “Иштар қақпалары” болған. Бейнелеу өнері Ежелгі Мысырда да (б.з.б. 4-мыңжылдықтың соңы б.з.б. 341) қарқынды дамыды. Ол дінмен, құдай дәрежесінде дәріптелген перғауындарға табыну ғұрпымен өте тығыз байланысты болды.
Ежелгі Мысыр мәдениетінің классикалық, канондық үлгілері — адам тұлғасының тегістіктегі мүсіндері, монументальділігімен, сымбаттылығымен, зәулімділігімен таң қалдыратын Гизадағы пирамидалар, Карнак, Луксордағы ғибадатханалар кешені, т.б. Ежелгі Мысырдың Бейнелеу өнері әлемдік мәдениетке қосылған ірі үлес болып табылады. Эгей мәдениеті (б.з.б. 3000 — 1200 ж.) Жерорта т-нің шығыс бөлігінде, Эгей т-нің жағалаулары мен аралдарында өркендеді. Оның негізгі орталықтары Крит, Киклада аралдары, Микен, Пилос және Тиринф қ-лары болды. Крит-Микен мәдениетінің маңызды сәулет ескерткіші — әйгілі Кносс сарайы Б. ө-нің түрлі жанрын бойына тоғыстырған туынды. Бояуға бай, түрлі түсті суреттер фрескаларымен сарайлардың, қоғамдық ғимараттардың және үйлердің қабырғалары безендірілген. Кносс сарайының фрескалары арасынан криттіктердің шаруашылық өмірінде, діни және мифологиялық түсініктерінде маңызды рөл атқарған бұқаның бейнесі (“Акробаттар мен бұқа” фрескасы) ерекшеленеді. Сондай-ақ, оның тамаша фрескалары қатарында “Көгілдір киім киген әйелдер”, “Көк түсті дельфиндер мен түрлі-түсті балықтар”, “Абыз-балық”, т.б. бар. Микеннің қабырғаға салынған суреттері де криттік Б. ө-мен ұқсас. Бірақ онда схемашылдық, шарттылық басым. Ежелгі Грекияның Б. ө. Эгей мәдениетінің бай дәстүрлерін жалғастырды. Ол гомерлік кезең, ежелгі өнер кезеңі классика және эллинизм кезеңдері болып бөлінеді. Ежелгі Грекия мәдениеті өзінің даму кезеңін көне грек қала-полистерінің өркендеген кезінде, құлиеленушілік демократия дәуірінде (б.з.б. 5—4 ғ-ларда) басынан кешірді. Грек шеберлерінің шығармашылығы мифологиялық түсініктерге негізделеді. Олар сонымен қатар, болмыс шындығына, дүние-әлемнің үйлесімділігіне деген терең пайымдарға адамның тәни және рухани кемелденуі турасындағы идеяларымен де құнды. Әлемнің үйлесімділігінің өлшемі ретіндегі адам Ежелгі Грекиядағы Б. ө-нің барлық саласына ортақ сарын. Көне грек мәдениетінің гуманистік бастаулары түрлі дәуірлердегі Еуропа Б. ө-не өте ықпалды фактор ретінде әсер етті.
Адамзат мәдениетінің ең бір ежелгі ошақтарының бірі — Ежелгі Қытай өнері (б.з.б. 3 ғ-ға дейін). Бұл дәуірдегі өнердің дамуы қалалардың пайда болуымен тығыз байланысты: ғибадатханалар, билеушілер сарайларының құрылысы, т.б. Ежелгі Қытай өнерінің өзіндік стилі рельеф пен өрнекті жазулармен қапталған рәсімдік ыдыстардағы бейнелерден көрініс тапқан. Аңдардың, құстардың қиял-ғажайып мақұлұқтардың бейнелері, қола ыдыстардағы оюлы өрнектер, алтын, малахит және фирузамен безендірілген қабырғалар, нефриттен ойылып жасалған заттар ақсүйектердің жерасты қабірлерінің ішіне асқан көрік берген. Қытай мәдениетінің маңызды кезеңі — б.з.б. 11 — 3 ғ-лардағы Чжоу дәуірі. Б.з.б. 1-мыңжылдықта пайда болған діни-филос. ілімдер — конфуцийлық пен даоизм Қытайдың кейінгі бүкіл мәдениетіне ықпал етті. Осы кезеңде қытай сәулет өнерінің қағидалары қалыптасты, аңшылықтың, егін орағының жанрлық көріністерінен тұратын ыдыстардың безендірілу үлгілері күрделене түсті, қытай Б. ө. үшін классикалық стиль болып табылатын орамаларға тушьпен сурет салу өнері қалыптасты. Ұлы Қытай қорғанының құрылысымен әйгіленетін Цинь дәуірінің (б.з.б. 221 — 207) өнері көне қытайлықтардың дүниенің құрылымы, әлемдегі елдер туралы түрліше түсініктерін бейнелейді. Оларда шынайы өмірлік бақылаудан туған пайымдаулар мен жүйрік қиял астасып жатыр.
Ортағасырлық Б. ө. деп, әдетте, Батыс және Орталық Еуропа елдері өнерінің ерте және кемелденген кезеңін, Византия мен Ежелгі Ресей өнерін (17 ғ-ға дейінгі) атайды. Ал Қытай, Жапония, Үндістан, Индонезия, Орталық Азия елдерінде өнердің ортағасырлық үлгісі әлдеқайда ұзағырақ сақталды (19 ғ-дың 2-жартысына дейін). Орта ғасырлардағы Б. ө-нің дамуында ұлттық ерекшелік ерекше рөл атқарды. Олар кейінен бірегей ұлттық көркемөнер мектептерінің қалыптасуына негіз болды. Бұл кезең өнерінің ортақ ерекшелігі оның дінмен байланысының күшеюі болды. Адам сезімдерінің, уайымы мен ойының күрделілігі Б. ө-нде діни идеялар, діни аңыздар мен хикаялардағы образдар, діни-этикалық нормалар арқылы көрініс тапты. Ортағасырлық батысқа да, шығысқа да руханилықтың заттық болмыстан биіктігін дәріптеу тән. Батыс Еуропа, Византия, Русь, Кавказ, Балканның ортағасырлық өнеріндегі рельефтер, фрескалар, мүсіндер, мозаикалар, шіркеу икондары — барлығы христиандық түсініктің күллі қағидалары мен аңыздарын (адамның жаратылуы, күнә жасауы, бүкіләлемдік су апаты, Ғайса пайғамбар тарихы, ақырзаман және қиямет қайым, т.б.) қамтыды. Оларға күнделікті тіршілік сарындары аралас бейнеленген. Тарихи сюжеттерге арналған миниатюра жанры дамыды. Бұл кезең өнеріне ашық бояулардың батыл қолданылуы, контур сызықтардың айқындығы, көбінесе алтынмен әрленген салтанатты фон тән.
20 ғ-дың 2-жартысы мен соңында Б. ө-нде концептуалдылық, кинотекалық өнер, перформанс өнері, трансаванград ағымы, т.б. пайда болды. Осындай түрлі бағыттар арнасында Д. Джадд, Дан Асаль — Рози, К. Андре, Д. Смит, А. Лоран, Э. Уорхолл, Христо, Д. Боровский, Я. Куосама, А. Кифер, Ф. Клементе, Нам Джун Пэйк және т.б. ірі өнер шеберлерінің шығармалары өмірге келді.
Көне дәуірден біздің заманымызға дейінгі кезеңде қалыптасқан Б. ө. — бай әлемдік көркем мәдениетінің аса арналы саласы. Көне дәуірден Еуроазия мәдениетінің дәстүрін сақтап қалған Қазақстанның Б. ө-нің әлемдік мәдениетте өзіндік орны бар. Қазақстанның Б. ө-нің қалыптасуы, даму үрдісі оның геосаяси жағдайына, қазақ халқының көшпелілік мәдениеті мен тарихи кезеңдердегі көркемдік гүлдену дәуірлерімен тікелей байланысты. Қазақстанның көне өнері бастауын палеолит және энеолит дәуірінен алады. Алғашқы қауымдық мәдениетке саздан жасалған ыдыстардағы суреттер, т.б. жатады. Қазақстандағы Б. ө-нің келесі даму кезеңі — қола дәуірі. Өзінің мифологиялық мазмұн-сюжеті, пластикалық өрнегі жағынан ерекше қуатымен көрінген кешенді таңбалы тастар — Тамғалы, Бұғы тас, жоғары Ертіс алқабы, Орталық Қазақстан ескерткіштері осыны айғақтайды. Сақ дәуірінен жеткен Б. ө-нің мұрасы да аса бай. Есік қорғанынан табылған сақ өнерінің кешеніндегі (б. з. б. 5 — 4, 4 — 3 ғ-лар) бүгінге дейін сақталып жеткен “Алтын адам” соның ең бір көрнекті үлгісі.
Қазақстанның орта ғасырлардағы өнері өзіндік өрнегімен ерекшеленеді. Бұл кезеңдегі өнер тәңіршілдікпен, түркілердің қуатты саясатымен, қалалардың салынып, сауда мен қолөнердің дамуымен үндесті. Балбал тастар мен құлыптастар да осы кезеңнің туындылары. Зергерлік өнер, тері илеу, қыш құю, тоқыма өнері дамыды. Қазақ халқының көркемдік ойлау жүйесі мен бейнелеу тілінің байлығы ою-өрнек өнерінде, белгі, таңба жүйесінде айқын ізін қалдырған. Адам мен табиғатты тұтас бірлікте қарастыратын қазақтың дәстүрлі дүниетанымы мен өнері киіз үйдің құрылысынан өз көрінісін тапқан. 18 — 19 ғ-лар мен 20 ғ-дың басында қазақ халқының дәстүрлі өмір салтын Еуропа және орыс ориенталистері өз туындыларында (Т. Аткинсон, Б. Залесский, А. Горонович, В. Штернберг, Т. Шевченко, П. Кузнецов, Г. Хлудов) қызығушылықпен бейнеледі. Қазақтың дарынды ұлдарының бірі Ш. Уәлихановтың суреттері 19 ғ-дың 2-жартысындағы графикалық туындылардың Қазақстандағы алғашқы құнды үлгілері болып саналады. 20 ғ-дың басында Қазақстанда кәсіби кескіндеме, мүсін, графика жанрлары қалыптаса бастады. Оның негізін қалаушылар — Ә. Қастеев, Ә.Ысмайылов, Х.Наурызбаев, т.б. Ұлттық кәсіби Б. ө. алғаш еуропалық көркемдік дәстүр арнасында дамығанмен, кейіннен ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық дәстүр негізінде өзіндік стильмен даралана бастады. Айқын ұлттық қолтаңбасымен көрінген С.Мәмбеев, М.Кенбаев, Қ.Телжанов, С.Айтбаев, Т.Тоғысбаев, Ш.Сариев сияқты дарынды өнер шеберлерінің үлкен шоғыры қалыптасты. Халық өмірінің барлық қырын қамтыған қазақ Б. ө. — қазіргі таңда ірі өнер саласына айналған. 20 ғ-дың соңы ұлттық таным, төл тарих пен мәдениет тарапындағы ізденістер қарқынды дамып, қазақ өнерінің жетіліп, ұлттық көркем бағыттар, түрлі ағымдар, даралық стильдер туған кезең болды. Бұл бағытта Е.Мергенов, Е. Төлепбай, А. Ақанаев, А. Сыдыхан, Т.Маданов, А. Есенбаев, А. Есдулетов, т.б. жемісті еңбек етті. Қазіргі кезеңде қазақ Б. ө. мәдени ескерткіштер, халық тарихының бастаулары, ұлттық ерекшелік, т.б. құндылықтарға ден қою, тың ізденістерге бару.
Дереккөздер
Санат:Бейнелеу өнері
Вулверхэмптон Уондерерс
«Вулверхэмптон Уондерерс» (Wolverhampton Wanderers Football Club) — Англияның Вулверхэмптон қаласындағы кәсіби футбол клубы. 1877 жылы құрылған. 1888 жылы Англия чемпионатының негізін қалаушы клубтардың бірі болды. Құрылған кездегі атауы — "Сент-Люкс". 1879 жылы қазіргі атауына ие болды.
Сілтемелер
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК Санат:Англия футбол клубтары
Акбар Хуснидилла угли Джураев
2019 жылғы Азия чемпионатының күміс жүлдегері.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер Санат:Өзбекстан ауыр атлеттері Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Қарағай өзені
Қарағай – Өлкейек алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 146 км, су жиналатын алабы 3150 км2.
Гидрологиясы
Аңғары кең, 0,5 – 4 км. Арнасының ені 40 м-ден 125 м-ге дейін жетеді. Жайылмасы кең. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Су тапшы жылдары арнасының көпшілік жері құрғап қарасуларға бөлініп қалады. Жылдық орташа су ағымы 0,62 м3/с. Суы мал суаруға және жайылымды көлдетіп суландыруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ырғыз ауданы өзендері
Ғайнолла Омарұлы Омаров
Ғайнолла Омарұлы Омаров – Социалистік Еңбек Ері (1957), Ұлы Отан соғысының ардагері.
Өмірбаяны және еңбек жолдары
1910 жылы Шығыс Қазақстан облысы Большенарым (Үлкен-нарын)ауданы(қазіргі Катонқарағай ауданы) Балғын ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын жасөспірім кезінен бастап, 1930 жылы әкесімен «Суық шат» ауылшаруашылық артеліне түседі. Қатардағы колхозшы, есепші, ауылдық кеңестің хатшысы, қызыл отау үйінің меңгерушісі болып қызмет етті. «Балғын» колхозының мал фермасында меңгерушісі болып жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Тұлғалар Санат:1922 жылы туғандар
Косарка (Хопер тармағы)
Косарка (Касарка) — Ресейдегі өзен. Волгоград облысы, Воронеж облысы, Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хопер өзенінің сол жағалауынан 288 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 62 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Хопер Ворона өзенінің құйылысынан Ворона, Савала және Бузулук өзендерін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Волгоград облысы өзендері Санат:Воронеж облысы өзендері Санат:Тамбов облысы өзендері
Мархида
Мархида — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Печора өзенінің оң жағалауынан 211 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 4352
IC 4352 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан Sab (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 49726, ESO 384-22, MCG -6-31-7, IRAS13554-3416.
Сыртқы сілтемелер
IC 4352 Санат:Центавр (шоқжұлдыз)
Авторадиография
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Хлор
thumb|100px|Хлор Cl|солға Хлор (Chlorum; Cl) — элементтердің Менделеев кестесінің VІІ тобындағы химиялық элемент, атомдық нөмері 17, атомдық массасы 35,45; галогендер тобына жатады. Молекуласы екі атомнан (Cl2) тұрады; өткір иісті сарғылт, жасыл түсті улы газ; тығыздығы 0,3214 г/см3. Балқу t – 101°С; Табиғатта екі тұрақты изотопы (35Cl мен 37Cl) бар. Жасанды радиоактивті изотоптарының ішіндегі маңыздылары [34Сl(Т1/2 32,4 мин); 36Сl (Т1/2  3,08105 жыл); 38Сl(Т1/2 37,29 мин)] химиялық және биохимиялық процестерді зерттеуде пайдаланылады.
Хлорды алғаш швед химигі К. Шелле пиролюзитті тұз қышқылымен әрекеттестіріп алған (1774). Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 4,5102%. Хлор өте активті элемент, бос күйінде жанартау лавасында ғана, ал байланысқан түрінде тау жыныстарында, теңіз, мұхит, өзен суларында, өсімдік және жануарлар организмдерінде кездеседі.
Байланыстағы хлор көптеген минералдардың: галит, сильвин, сильвинит, карналлит, т.б. құрам бөлігі. Қалыпты жағдайда хлор — сарғыш жасыл, ерекше өткір иісті газ, тығыздығы 3,214 г/л, ауадан 2,5 есе ауыр, қайнау t –33,6С, балқу t –100,98С. Суда жақсы ериді. Тотығу дәрежелері +1, +3, +4, +5, +7. Хлор химиялық активті болғандықтан оның қосылыстары көптеген металдармен, бейметалдармен тікелей әрекеттестіру арқылы, ал оттек, азот, көміртек, инертті газдармен хлор қосылыстары жанама жолмен алынады.
Хлор кальций гидрототығымен белгілі жағдайда әрекеттесіп, маңызды техникалық өнімдер (хлорлы әк, гипохлорит, кальций хлораты, т.б.) түзеді. Хлор көптеген органикалық қосылыстармен де әрекеттеседі (қ. Хлорлау). Лабораторияда хлорды 4HCl+MnO2=MnCl2+Cl2+2H2O реакциясы арқылы, ал өнеркәсіпте ас тұзының (NaCl) ерітіндісін электролиздеп алады. Хлорды ауыз суды хлорлауға, мата, қағаз ағартуда, тұз қышқылы мен органикалық синтезде, хлоры бар қосылыстар даярлауда, т.б. қолданылады. Қазақстанда хлор Павлодар химия зауытында өндіріледі.
Ашылу тарихы
Сутегімен қосылыс - газ тәрізді сутегі хлориді - алғаш рет 1772 жылы Джозеф Пристли алған. Хлорды 1774 жылы швед химигі Карл Вильгельм Шееле алған, ол пиролюзиттің тұз қышқылымен әрекеттесуі кезінде оның бөлінуін пиролюзит туралы трактатында сипаттаған:
{\ displaystyle {\ mathsf {4HCl + MnO_ {2} \ rightarrow MnCl_ {2} + Cl_ {2} \ uparrow + 2H_ {2} O}}} {\ mathsf {4HCl + MnO_ {2} \ оң жақ көрсеткі MnCl_ {2 } + Cl_ {2} \ жоғары жақ + 2H_ {2} O}}
Шееле аква региа иісіне ұқсас хлордың иісін, оның алтынмен және кинабармен әрекеттесу қабілетін және ағартқыш қасиеттерін атап өтті. Алайда, Шееле сол кездегі химияда басым болған флогистон теориясына сәйкес хлорды дегилогистикалық мурат (тұз) қышқылы деп болжады. Бертолле мен Лавуазье қышқылдардың оттегі теориясының шеңберінде жаңа заттың болжамды элемент мурий оксиді болуы керектігін негіздеді. Дегенмен, оны оқшаулау әрекеттері Г.Дэвидің жұмысына дейін сәтсіз болды, ол электролиз арқылы ас тұзын натрий мен хлорға ыдыратып, соңғысының элементарлық табиғатын дәлелдеді.
1811 жылы Дэви жаңа элемент үшін хлор атауын ұсынды. Бір жылдан кейін Дж.Гей-Люссак бұл атауды хлор (хлор) деп «қысқартты». Сол 1811 жылы неміс физигі Иоганн Швайгер хлордың (сөзбе-сөз солеод) «галоген» атауын ұсынды, бірақ кейінірек бұл термин хлорды қамтитын элементтердің бүкіл 17-ші (VIIA) тобына тағайындалды.
1826 жылы хлордың атомдық массасын швед химигі Йенс Якоб Берцелиус жоғары дәлдікпен анықтады (қазіргі деректерден айырмашылығы 0,1%-дан аспайды.
Cl2-нің алынуы және қолданылуы
Хлорды алу: a) өнеркәсіпте 2KCl(балқыма) → 2K + Cl2↑ 2NaCl + 2H2O→ H2↑+Cl2↑ + 2NaOH
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер Санат:Хлор Санат:Бейметаллдар Санат:Тағам қоспалары
Жыңғылды ауылдық әкімдігі
Тарихы
Жыңғылды селосы 1928 жылы селолық кеңес болып құрылған. 1992 жылы округ селолық әкімшілік болып қайта құрылды. 2007 жылы округ құрамындағы Тұщыбек, №15 бекет ауылдары Отпан ауылдық округі болып бөлініп шықты.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жыңғылды ауылы кіреді.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2278 адамды құрады.
Тарихи ескерткіштер
Округ аумағында Уәлі, Құнан ата, Айдар Қарабас қорымдары бар.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау ауданы ауылдық округтері
Обвальден
Обвальден (Obwalden; Obwald; Obvaldo; Sursilvania) — Швейцарияның орталығында орналасқан кантон. Астанасы — Санкт-Галлен қаласы. Халқы 32,7 мың адам.
Географиясы
thumb|left|Кантонның әкімшілік бөлінуі. Аумағы 491 км² (кантондар арасында 19-шы орын).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швейцария Санат:Швейцарияның әкімшілік бөлінуі Санат:Швейцария кантондары
Бадьвож (Шер-Вожь тармағы)
Бадьвож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шер-Вож өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Лукаш Пищек
Лукаш Пищек (Łukasz Piszczek; 3 маусым 1985, Чеховице-Дзедзице) — польшалық футболшы, жартылай қорғаушы.
Клубтық мансабы
2001 жылы "Гварек Забже" клубына қосылып, 2003 поляк жастар чемпионатын жеңіп алды. 2004 жылы "Герта" футбол клубына қосылып, лезде Лукашты "Заглембеге" жалға берді. "Заглембемен" 2006-07 маусымында лига чемпионатын жеңіп алды. Бундеслигадағы алғашқы голын "Ганновер" қақпасына салды.
19 мамыр 2010 жылы Дортмундтық "Боруссия" 3-жылдық келісім шартқа қол қойды.
Құрама командасындағы мансабы
Алғаш рет 2007 жылы Пищек Эстонияға қарсы ойында алаңға шықты. "Еуро 2008"-ге мәлімдеме алып, Германияға қарсы 1 ойын ойнады. Жарақат алған Лукаш осымен "Еуро 2008"-де қатысуын тоқтатты.
Жеке өмірі
Лукаш Чеховице-Дзедзицеде туған. Оның әкесі, сол қаладағы футбол клубының бапкері.
Командалық
"Боруссия Дортмунд":
Дереккөздер
Санат:1985 жылы туғандар Санат:Польша футболшылары Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Ирамба
Ирамба (иламба, ланги, анирамба, памби) — Танзаниядағы банту халқы. Жақын халықтар: нятуру, сукума, нямвези. Жалпы саны 368 131 адам. (2002 ж.)
Тілі
Тілі - ирамба тілі.
Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, кейбірі христиандар, сүнниттік мұсылмандар.
Кәсібі
Дәстүрлі шаруашылығы екі саланы біріктіреді: қолмен атқарылатын тропикалық егіншілік (элевсина, құмай, жүгері, бұршақ, маниок) және жайылымдық мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал). Еңбек бөлінісі шаруашылықтың салалары мен маусымдылығына сәйкес жыныс пен жас бойынша жүзеге асырылады. Егістік алқапты егіске дайындауды әйелдермен бірге ерлер, ал қалған барлық ауылшаруашылық жұмыстарын (егу, күтіп-баптау, жинау, өңдеу, өнімді бөлу) әйелдер атқарады. Ер адамдар негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Қолөнер дамыған: ағаштан ою (ұсақ мүсін, ыдыс жасау), өсімдік талшықтарынан өру (себет, ыдыс, төсеніш, ұсақ ыдыстар), металдан зергерлік бұйымдар жасау.
Өмір салты
Туыстық есеп матрилиндік. Неке матрилокальды. Қоғамдық ұйымның негізінде рулық құрылымды құрайтын генеалогиялық байланыстар бар. Ауызша шығармашылығы, би және музыкалық фольклоры бай.
Елді мекендері шоғырланып орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары жерге тереңдетіліп, бұтақтардан тоқылып саз балшықпен сыланған. Бір шаруашылықтың үйшіктері көбінесе бір-біріне жақын орналасып – малға арналған ішкі төртбұрышты ауланы (краалды) құрайды.
Ерлер киімі қысқа шалбар мен мақта көйлектен, ал әйелдер киімі кең ұзын мақта көйлек немесе жеңі қысқа жейде мен белдемшеден тұрады. Аяқтарында сандалдар киеді.
Тағамдары негізінен өсімдік тектес азықтар – жарма, бұршақ дақылдарынан алынған жарма, бұрышқа ащы дәмдеуіштер қосылған бәліштер, көкөністер мен өсімдік майларынан жасалған соустар, жемістер, сүт өнімдері. Ет сирек пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Танзания халықтары
Сильвано-д'Орба
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1860 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 154 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Pancrazio martire.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Виллаурбана
Виллаурбана (Villaurbana) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ористано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1794 адамды құрайды. Халық тығыздығы 30,68 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 58,48 км² шамасында. Пошта индексі — 9080.
Елді мекеннің қамқоршысы — Киелі Маргарита. Жыл сайынғы мерекесі — 20 шілде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
2016 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:2016 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:2016 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Семен Архипович Ларионов
Семен Архипович Ларионов (1.04.1915, Черемшан ауданы - 29.12.1984, Меркі ауданы) – Кеңес Одағының Батыры.
1934 жылы Жамбыл облысына көшіп келгеннен кейін трактористер курсын бітіріп, Свердлов ауданындағы (қазіргі Байзақ ауданы) Новоивановка МТС-те тракторшылар бригадасының бригадирі болып жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:1 сәуірде туғандар Санат:1915 жылы туғандар Санат:Черемшан ауданында туғандар Санат:29 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:1984 жылы қайтыс болғандар Санат:Меркі ауданында қайтыс болғандар Санат:КСРО аға лейтенанттары Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Александр Невский орденінің (КСРО) иегерлері Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Полони
Полони (Poloni) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ньяндеара экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4957 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 134,766 км² шамасында. Халық тығыздығы — 36,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1926 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Самыр-Я
Самыр-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Сосьва өзенінің оң жағалауынан 430 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Планер
Планер:
Жәлел Иманғалиев
Жәлел Иманғалиев (1919 Манаш ауылы, Новобогат ауданы Гурьев облысы – 1995 Атырау) – еңбек және соғыс ардагері. Қазақ КСР Халық ағарту ісінің үздігі.
Өмірбаян
Жәлел Иманғалиев 1919 жылы Манаш аулында Новобогат ауданы Гурьев облысы дүниеге келді. Руы Беріш, бөлімі Есенғұл, Кіші жүз.
1946–1954. Еңбек жолын Тұщықұдық ауылдық кеңесіндегі Каганович мектебінде мұғалім болып бастап, кейіннен К.Маркс, Фрунзе, Сарытөбе мектептерінде мұғалім.
1955–1956. “Ақарал” бастуыш мектебінде меңгеруші.
1956 жылы Гурьев мұғалімдер институтың бітірген.
1966 жылы Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтың қазақ тілі және әдебиеті факультетін бітірген.
1957–1987. Балықшы аудандық Дамбы ауылындағы “Октябрьдің 40 жылдығы” атындағы мектепте мұғалім.
Марапаттары
II-дәрежелі Отан соғысы орденімен және 10-нан аса медальмен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ КСР Халық ағарту ісінің Үздігі иегерлері
Сейлем (Массачусетс)
Салем (Salem) — Массачусетс штатының Эссекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 40 922 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 46.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-59105.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Лайденка
Лайденка — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Орион белдеуі
Орион Белдеуі-Орион (Аңшы) шоқжұлдызындағы үш жарық жұлдыз. Орион Жердің кез келген түкпірінен жақсы көрінеді.Ол өзге жұлдыздарды табу үшін бағдар ретінде қызмет етеді. Орион Белдеуі бір бағытта Альдебаран жұлдызына, өзге бір бағытта Сүмбіле жұлдызына сілтейді.
Дүние жүзі
Дүние жүзі — Жер беті және ондағы елдердің бәрі.
Тағы қараңыз
Санат:Жер Санат:Қоғам
Олимпиялық марапаттамалар
Олимпиялық марапаттамалар, жекелей және командалық есепте чемпион атанған спортшыларға күмістен құйылып алтын жалатылған медаль және диплом тапсырылады. Екінші орын алғандарға күміс медаль мен екінші дәрежелі диплом, үшінші орын алғандарға қола медаль және үшінші дәрежелі диплом тапсырылды.
Дереккөздер
Санат:Олимпиада ойындары
Шектелген ұтымдылық
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Буа-Арно
Буа-Арно (Bois-Arnault) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,9 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 748 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,98 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Текелі балалар ауруханасы
Teкелі балалар ауруханасы, 1969 жылы қалалық балалар ауруханасы ретінде ашылған. Мұнда қызылша, полиомелит, туберкулез, менингит ауруларын емдейтін 22 дәрігер, 86 медбике, 30 кіші қызметкер жұмыс істейді. Бұл аурухана алғы шептен тәжірибе мектебіне айналды. Ауруханада 100 төсек орны, 3 филиал емханасы, сүт асханасы бар.
Дереккөздер
Санат:Қазақстандағы медицина
Апен
Апен (Apen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Аммерланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11033 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 76,83 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 51 001. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Отто Улькен.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Кадзуо Ишигуро
Кадзуо Ишигуро (Kazuo Ishiguro, カズオ・イシグロ; 8 қараша 1954, Нагасаки, Жапония) — жапон текті британ жазушысы, Нобель сыйлығының әдебиет бойынша 2017 жылғы лауреаты.
Сілтемелер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания) Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:Алфавит бойынша жазушылар Санат:8 қарашада туғандар Санат:1954 жылы туғандар
Олимпиялық ойындардың мәдени бағдарламасы
Олимпиялық ойындардың мәдени бағдарламасы, олимпиялық қалашықты ұйымдастырылатын, адамзаттың мәдени дамуын жан-жақты көрсетуді мақсат тұтқан мәдени шаралар. Бұл олимпиялық ойындарға қатысушылар мен ұйымдастырушыларға, қонақтарға арналған қалашық ашылған күннен бастап жабылғанша жүргізіледі.
Висенте дель Боске
Висенте дель Боске Гонсалес, бірінші маркиз дель Боске (Vicente del Bosque González, I marqués de Del Bosque; 23 желтоқсан, 1950, Саламанка) — испан футболшысы, бапкер. Бапкер ретінде Еуропа және әлем чемпионы, Чемпиондар лиасының жеңімпазы атанған. Тарихтағы ең табысты бапкерлердің бірі.
Дереккөздер
Санат:Испания футболшылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК жаттықтырушылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бешикташ ФК жаттықтырушылары Санат:Испания футбол жаттықтырушылары
Артиллерийская атындағы көше (Алматы)
Көшеге Қарулы Күштердің бір саласының атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11. 1963 №402 шешімі) берілген. Көше ипподромнан оңтүстікке қарай Сейфуллин даңғылы мен Жансүгіров кешесі аралығында орналасқан. Рудаки көшесімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Школьная көшесі. Көшенің ұзындығы - 750 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Софус Ли
Сыртқы сілттемелер
Санат:Норвегия математиктері
2017 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:2017 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:2017 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Биоген
"Биоген", “Биоген” жабық акционерлік қоғамы — ғылыми-тәжірибелік кәсіпорын. Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеулер институтының алыстекті гибридтеу, жануарлар морфологиясы, биогендік сергіткіштер лабораториялары негізінде 1962 ж. Алматыда құрылған.
Дереккөздер
Санат:Кәсіпорындар
Нұргүл Ибрагимқызы Ләпбаева
Нұргүл Ибрагимқызы Ләпбаева (1976 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалык университетінің аға оқытушысы. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Ләпбаева 1997 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогакалық университетінің тарих факультетін бітірді. 2004 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасуының әлеуметтанулық аспектісі" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Ләпбаева "Кәсіпкерлік туралы түсінік және оның әлеуметтік мәні", "Қазақстаңда кәсіпкерліктің қалыптасуының алғышарттары: әлеуметтанулық талдау", "Кәсіпкерліктің қоғамдағы және экономикадағы рөлі", "Кәсіпкерлер орта таптың өкілі ретінде", т.б. бірнеше ғылыми еңбектердің авторы. Негізгі еңбектері кәсіпкерлік мәселелеріне, соның ішінде кәсіпкерліктің әлеуметтік институт ретіндегі маңыздылығы, кәсіпкерлердің жаңа әлеуметтік топ ретіндегі қоғамның әлеуметтік құрылымындағы алатын орны және т.б. мәселелерге арналған. Қазіргі кезде кәсіпкерлік әлеуметтануы, этнос әлеуметтануы салаларына қатысты ғылыми ізденіс үстінде.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Енжар сұранымды тауарлар
Енжар сұранымды тауарлар - әртүрлі себептерге байланысты, мысалы, бағасына, жеткілікті дәрежеде хабардар болмаушылыққа немесе жарнаманын жоқтығына, сандық параметрлері мен тұтыну ерекшеліктерінін сатып алушылардың талаптарына сай келмеуіне, тағы басқа байланысты сатып алушы ықылас қоймайтын тауарлар.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Өзтемiр жорығы
Өзтемiр жорығы — ойраттардың Әбiлхайыр хандығына қарсы Өзтемiр тайшы бастаған тонаушылық жорығы. 1457 жылы ұйымдастырылды.
XV ғасырдың 20-30 жылдары Iле және Ыстықкөлге дейiн шапқыншылықтар жасап тұрған ойраттар 50-шi жылдары Сырдария өңiрiне жетедi. Ойраттар Iле өзенiне келген соң қызметшiлерi мен арбаларын қалдырып, әскерi Әбiлхайыр хандығының астанасы - Сығанаққа аттанады. Көккесене деген жерде Әбiлхайыр хан мен Өзтемiр тайшы әскерлерiнiң арасында ауыр шайқас өтедi. Шайқаста Әбiлхайыр хан жеңiлiске ұшырап, шегiнедi де, Сығанаққа тығылуға мәжбүр болады. Бұдан кейiн қарсылық кездестiрмеген ойрат әскерi Түркiстан, Ташкент аймақтарын тонаушылыққа ұшыратып, көптеген тұтқындарды құлшылыққа әкетедi. Өзтемiр тайшы қайтарында Әбiлхайырмен келiсiм-шарт жасасады. Бұл Әбiлхайыр үшiн қорлық бiтiм едi. Күйрей жеңiлген Әбiлхайыр Түркiстанның талан-таражға салынған қалаларын тастап Дештi Қыпшаққа кетуге мәжбүр болады (Сыр бойына 1460-шы жылдары ғана оралады). Бұл жеңiлiстен кейiн Әбiлхайыр өзiнiң ұлыстарында қатал тәртiп орнатуға кiрiседi.
Санат:Қазақстан тарихы
Николай Иванович Лозовой
Николай Иванович Лозовой – Социалистік Еңбек Ері(1966), Ұлы Отан соғысының ардагері.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Хеннинг Манкель
Хеннинг Манкель (швед. Henning Mankell, 3 ақпан 1948 жыл, Стокгольм) – швед жазушысы, театр режиссері және комиссар Курт Валендер туралы жазылған детектив романдарының авторы. Ол бала кезінен жазушы болуды армандайтын және театрға қызығатын. Ол өзінің мансабын «Riks» атты стокгольмдық театр режиссерінің көмекшісі қызметімен бастайды. Жазушының әдеби шығармашылығы 1973 жылы жарыққа шыққан «Тау жарғыш» атты романымен басталады. Оның романдары мен пьесалары әлеуметтік бағытта болды. Манкель – жастар мен балаларға арналған көптеген кітаптардың авторы. Мысалы, «Оттың сыры» (1996), «Қар басқан төсекте ұйықтаған бала» (1998) және т.б.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Травник (Добрич облысы)
Травник (Травник) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Каварна қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 28 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9694. ЕКАТТЕ коды — 72936.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Саяси қатынастар
Саяси қатынастар - саяси билікті пайдалану, оған ие болу және оны қайтадан бөлу төңірегіндегі саясат субъектілерінің өзара қарым-қатынасы. Саяси қатынастар саласы қоғам өмірінің саясилану деңгейіне және саяси-мемлекеттік бақылау ауқымына тәуелді. Саяси қатынастар қоғамның саяси жүйесінің қызметін анықтайды.
Саяси қатынастарды келісім, бітімгершілік, ынтымақтастық, қақтығыстық, бәсекелестік деп жіктеуге болады. Саяси қатынастарға саяси дәстүр мен мәдениет, саяси-мемлекеттік институттар және саяси-құқықтық ережелер ықпал етеді.
Саяси қатынастар субъeктілepi - жеке индивидтер, топтар, қауымдар мен түтастай қоғам болып табылады. Осыған орай, саяси қатынастар көп деңгейлі, күрделі және өзара тәуелді болып келеді. Жеке-топтық деңгейде олар саяси және әлеуметтік-экономикалық құрылымдағы осы қатынастар субъектілерінің мәртебесі мен рөліне, мүдделері мен құндылықтарына, әлеуметтік-психологиялық қасиеттеріне тәуелді. Саяси қатынастар деңгейі жоғарылаған сайын оған ұлттық саяси мәдениет, қоғамдық-экономикалық жүйе және өркениет ерекшеліктері ықпал етеді.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Олимпиялық қозғалыс
Олимпиялық қозғалыс, әрбір 4 жылда өтетін ойындардың арасында ХОК және ҰОК-ттер үнемі жұмыс істейді. Олар Олимпиялық ойынды насихаттайды. Оның қаһармандары туралы кітаптар, деректі фильмдер, жарнамалар шығарады. Спорт мектептерінде, секцияларында лекциялар оқылады. ҚР-да Олимпиялық қозғалысты насихаттап, оны ел арасында дәріптеуге күш салып жүрген адамдар бар. Атап айтқанда спорт қайраткері Қ. Әшляев, журналист Н.Жүнісбаев т.б. солардың қатарына жатқызуға болады.
Дереккөздер
Санат:Олимпиада ойындары
Қараоба (көне құрылыс орны)
Қараоба – Сай-Өтес темір жол бекеті мен Сейсем ата арасындағы жер атауы. Сәл дөңестеу қырат басында заманында пирамида кескінді болғаны анық көрініп тұрған көне құрылыс орны. Қабырға тастары қасында шашылып жатыр. Оның кейбірінен пирамида сыртында төбесіне шығатын айналма баспалдақ болғаны білінеді. Қараоба бекінісі 1852 жылы топограф П.В. Алексеев Солтүстік Үстірттің Маңсуалмас (Мыңсуалмас) маңынан көріп суретін салған. Үй оба ескерткішінің осы жердегі сыңары. Топографқа жергілікті қазақтар Қараоба бекінісі жау келе жатқанын хабарлап, ұран отын жағып белгі беретін тұғыр, Арал теңізінен беріде көрнекті тұстардың көбінде осындай Қараобалар бар деп түсінік берген. Топограф бұл айтылғандардың ақиқат екендігін Тоқсанбай мен Шағырлы-Шөлқұм осындай құрылыс орындарының барлығын жазып дәлелдейді. Қараоба көне әскери-құрылыс қарауыл мұнарасы болған. Қазір тамтығы ғана қалған. Мұнара түбінде тастан қашалған тоғыз-құмалақ таңбасының болуы ескерткіштің қазақ халқына қатысты екендігін айғақтайды. Ал жанындағы моланы ел жады шапқыншылықта қаза болған жауынгерлердікі деп баяндайды.
Ғасыр (Геология)
Стратиграфияда яки тарихи геологияда: жікқабат деп аталатын тау жынысы қабаттары жиынтығының түзілу мерзіміне сәйкес келетін уақыт өлшемі. Ғасыр термині бұл мағынасында 100 жыл деген ұғымды бермейтіндігін, геологиялық ғасыр мөлшерлік тұрғыдан өзгермелі болатындығын, яғни әрбір жікқабаттың түзілу мерзімі әр түрлі екендігін ескерген жөн.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология Санат:Геология
Жармыш ауылдық округі
Жармыш ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Бұрын Калинин ауылдық округі деп аталған.
Ұшу аппараты планері
нобай|оңға|[[AgustaWestland AW101 тікұшағының планері. Конструкцияда қолданыатын материалдар түрлі түстермен бейнеленген.]]
Жармыш ауылдық округі
Тарихы
Ауылдық округ Маңғыстау ауданы әкімінің 1993 жылғы №43 шешімі бойынша құрылған.
Ұшу аппараты планері
Ұшу аппаратының планері (planeur) — ұшу аппараты конструкиясының (ұшақ немесе тікұшақ) күш-қуат қондырғысы мен жабдықтары кірмейтін құрылымдық бөлігі.
Жармыш ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жармыш ауылы кіреді. Орталығы – Жармыш ауылы. Округ құрамында болған Өгізөреулі ауылы 2005 жылы таратылған.
Ұшу аппараты планері
Қазіргі таңда ұшақ планері конструкциясының элементтеріне қатысты талаптар Халықаралық авиациялық комитеттің 2004 жылғы редакциясындағы ережелерде келтірілгін.
Тарихы
нобай|[[Vickers Wellington|Wellington Mark X ұшағының геодезиялық планерінің конструкциясы мен ұшуға жарамдылық жағдайында сақталынып қалатын ұшақтың деңгейі көрсетіліп тұр.]]
Қазіргі заманғы ұшақ планерінің тарихы АҚШ-тан басталады. 1903 жылы Оливер және Уилбор Райт жасап шығарған ағаш конструкциялы биплан конструкцияға бекітілген қанаттың падалылығын көрсетті. Алғашқы жобалардың көбісі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери мақсатта қолданыс тапты. Осы кездің танымал ұшақтары қатарына нидерландық конструктор Энтони Фоккердің Неміс империясының Әуе күштеріне арнайы жасап шығарған ұрыстық ұшақтары, АҚШ-та жасалған Glenn Curtiss ұшатын қайығы мен неміс-аустриялық Таубе монопландары жатады. Олардың конструкциясында ағаш пен темір материалдар бірге қолданылды. Соғыс кезінде, 1915 жылдың аяғында неміс инженері Хуго Юнкерс өзінің Junkers J 1 ұшағында толық метады конструкциялы планерді қолданды, ал 1918 жылы жасалған тығыздығы азырақ дюралюминді планер Junkers D.I ұшағында қолданыс тапты. Соғыстан кейін бұл технологияларды американдық инженер Уиллиам Бушнелл Стоут пен кеңестік конструктор Андрей Туполев өзгеріссіз қолдана бастады. 1920-1930 жылдар аралығындағы коммерциялық ұшақтардың планерлері негізінен моноплан болып келді және оларда радиалды поршеньді қозғалтқыштар қолданылды. Көптеген ұшақтар, мысалы Атлантика арқылы 1927 жылы Чарльз Линдберг ұшып өткен Ryan model ұшағы бір данада немесе шектеулі серияда өндірілді. Осы кезеңдегі Уиллиам Стоут жасап шығарған үшмоторлы толықметалды Ford 4-AT және 5-AT ұшақтары, Кеңес Одағындағы толықметалды сериялық ұшақтардың өндірісінің шарықтау шыңы болған Андрей Туполевтің сегізқозғалтқышты үлкен өлшемді АНТ-20 "Максим Горьки" ұшағы (өз заманы үшін ең үлкен ұшақ), Дональд Дугастың фирмасы өндірген екі қозғалтқышты Douglas DC-3 әуелайнері толықметалды планердің қолданысының тиімділігін көрсетті. Юнкерстің гофрленген дюралюминді-қапталған ұшақ планері бойынша жұмыстарының нәтижесінде 1932 жылы Junkers Ju 52 үшмоторлы әуелайнері пайда болды, бұл ұшақ Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде Нацистік Германиялық Люфтваффеде тасымалдаушы және десантты мақсатта қолданылды.
Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде планерлердің жобалануында әскери қажеттіліктер басымдылыққа ие болды. Осы кездің танымал американдық Douglas C-47, Boeing B-17, North American B-25 және Lockheed P-38, британдық Vickers Wellington ұшақтарында геодезиялық конструкция қолданылды, ал Avro Lancaster ұшағында 1930-жылдардағы конструкциялардың технологиясы қолданылды. Соғыс барысында өндірілген de Havilland Mosquito жоғары биіктіктік жойғыш-бомбылаушы ұшағының конструкциясында ағаш материалдар қолданылды. Соғыс барысында жасалынған алғашқы реактивті ұшақтар саны шекетулі болды. Жоғарғы биіктіктік бомбылаушы Boeing B-29 ұшағы престелген фюзеляжбен жасалған алғашқы ұшақ болды.
Жармыш ауылдық округі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1866 адамды құрады.
Ұшу аппараты планері
Тарихы
Соғыстан кейінгі кезеңде коммерциялық ұшақтардың планерлері үлкен сыйымдылыққа, турбовинтті қозғалтқыштар, кейінрек реактивті қозғалтқыштардың кең қолданысына негізделді. Алайда турбореактивті және реактивті ұшақтардың алдында жоғарғы жылдамдық пен кернеулердің проблемасы болды. Осы кезде жаңадан жасалына бастаған алюминийдің құймалары (құрамында мыс, магний және мырыш қосылған) бұл проблеманы шешуге көмектесті. Алғаш ұшуы 1957 жылы болған Lockheed L-188 турбореактивті ұшағы осындай материалдарды қолдана отырып жобаланды және ол ұшақтарды жобалаған кезде вибрация мен металдың шыдамдылығын ескеру керектігін дәлелдеді.
Әбілқайыр (ауыл)
Әбілқайыр — Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы, Ақниет ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Ұшу аппараты планері
Тарихы
нобай|DH106 Comet 3 G-ANLO Фарнборо әуе шоуында, 1954 жыл de Havilland Comet көп өндірілген Әлемдегі алғашқы реактивті жолаушы ұшағы. Алғаш ұшуы 1949 жылы болған бұл ұшақ британдық авиақұрылыстың шарықтау шегі болды. Коммерциялық өндіріске енгізілгеннен кейін Кометтің алғашқы модельдерінің планерлерінің қирауы нәтижесінде бірнеше әуе апаты болып өтті. Соның нәтижесінде Франборода орналасқан Корольдік авиқұрылыс мекемесі (The Royal Aircraft Establishment) әуе апаттарын қайта жаңғырту ғылымының негізін қалады. Арнайы жасалған қысымдық камерада 3000 циклдік қысымдық зерттеу жұмыстарының нәтижесінде ұшақ планерінің қирау себептері анықталды: шаршы формалы терезелер планердің металдық конструкицясының шаршауына әсер етті. Терезелер поанерге желімделу мен бұрғылау әдістері арқылы орнатылатындай етіп жобаланған болатны, алайда өндірісте терезелер тек бұрғы көмегімен орнатылғаны анықталды. Бұрғылау әдісінің нашарлығы нәтижесінде металл конструкцияның тез бүлінуіне алып келді.
Микрофон
thumb|upright|A [[Georg Neumann|Neumann U87 condenser microphone]] Микрофон – бұл дыбыс жазуға арналған құрылғы. Микрофондар дыбыстық толқындарды дыбыстық сигналдарға айналдырады, дәлірек айтса акустикалық тербелісті электрлі тербеліске айналдыратын құрал. Ол телефон және радиобайланысында, теледидарлар мен радио хабарларын таратуда, дыбыс жазу орындарында және күшейту жүйелерінде қолданылады. «Микрофон» сөзі - гректің «μικρός» - аз, шағын, «φωνη» - дыбыс деген сөзінен шыққаны этимологияда дәлелденген.
Дыбыстық тербелістерді қабылдап, бірден электрлі сигналға айналдыратын бірден-бір құрал. нобай|Микрофондардың сұлбада шартты белгіленуі
Әбілқайыр (ауыл)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құлан ауылынан солтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде орналасқан.