cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вайтерсбург
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2275 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 229. Муниципалитеттің басшысы — Рольф Роккенбах.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Методистердің орталық залы
Методистердің Орталық залы - Лондондағы Виктория көшесінің бойында орналасқан зәулім ғимарат. Бұл ғимарат көптеген мақсаттарда пайдаланады. Ол жиналыс залы, көрме орталығы, өнер галереясы, кеңсе ғимараты және туристік орын ретінде қызмет атқарады. Зал 2352 орындықтан тұрады. Орталық зал ағылшын протестантының уағызшысы және методизмнің негізін қалаушы Джон Уэслидің қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай, 1912 жылы Патшалық аквариум, Ән залы және Империялық театрдың тұрған орнына салынған.
Орталық залда 1946 жылы алғаш рет шақырылған Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының жиыны өткізілген. Бұл жер көбінесе саяси пікірталастардың өтетін орны болған. Махатма Ганди және Уинстон Черчилль секілді танымал саяси қайраткерлер осы жерден көпшілікке өз сөздерін арнаған. Үлкен темір-бетоннан жасалған құрылымына қарап Орталық зал басында шатырсыз ашық аспан астында жиналыстар өткізетін алаң ретінде жобаланған деп топшылауға болады.
Орталық зал Методист шіркеуінің штаб-пәтері болып табылады. Орталық залдың бас жобасын Ланчестер қаласындағы Стюарт және Рикардс мекемесінің өкілі Эдвин Альфред Рикардс жасаған. Ғимараттың ішкі келбеті Пиранези сұлбасы негізінде жасалған, алайда оны іске асыру бастапқы жобадан әлдеқайда арзанға түскен. Ғимараттың ортаңғы бөлігі Орталық залдан және қызыл кірпіштен салынеан мұнарадан тұрады.
Герцен
Герцен — Қостанай облысының Қарасу ауданы, Айдарлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарасу ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 66 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Қарасу ауданы елді мекендері
Славяновка
Географиялық орны
Аудан орталығы - Железинка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 77 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 227 адам (118 ер адам және 109 әйел адам) болса, 2009 жылы 119 адамды (63 ер адам және 56 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Железин ауданы елді мекендері
IC 2508
IC 2508 — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28106, ZWG 182.17, NPM1G +33.0172.
Сыртқы сілтемелер
IC 2508 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Новачене (Плевен облысы)
Новачене (Новачене) — Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Никопол қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 289 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5950. Телефон коды — 06544. ЕКАТТЕ коды — 51932.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Плевен облысының елді мекендері
Новачене
Клермонт-ан-Аргонн
Клермонт-ан-Аргонн (Clermont-en-Argonne) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 66,94 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55117, пошта индексі — 55120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1570 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,45 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Даут-Каюп
Даут-Каюп — Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Тляумбет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 178 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қазақ су шаруашылық құрылыстарын жобалау және зерттеу институты
thumb| right Су шаруашылығы және жерді мелиорациялау саласындағы жобалау, іздестіру және зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми-тәжірибелік мекеме.
Институт тарихы 1930 жылы 30-қазанда құрылған “Қазсуөндіру” (“Казводпроиз”) атты шағын жобалау-іздестіру мекемесінен басталды. Бірқатар қайта құрулардан соң 1966 жылы Қазақ мемлекеттік су шаруашылық құрылыстарын жобалау жөніндегі институт болып құрылды. Институттың облыс орталықтарында (Алматы, Талдықорған, Семей, Өскемен, Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау) орналасқан 7 бөлімшесі бар. 1993 жылға дейін институт Қазақстан су шаруашылық министрлігінің құрамындағы су шаруашылығының құрылыстарын жобалаумен айналысатын мемлекеттік кәсіпорын болды. Елдегі экономикалық қайта құрудан соң институт мемлекеттік емес су шаруашылық кәсіпорнына – өндірістік кооперативке айналды. Институт мелиорация және су шаруашылығын өркендету жолында қызмет етті, іздестіру жұмыстары кешенін, жобаларды инжинерлік-мелиоративтік негіздеу, дренаж (жер құрғату) бойынша тәжірибелік зерттеулер, лабороториялық және матемикалық модельдеу жұмыстарын жүргізді. Институттың жобалары бойынша Қазақстанда дәнді дақылдар, техникалық мал азығын және астық өндіретін аса маңызды суғару алаптары, ірі бөгендер, гидротораптар, каналдар, ауыл шаруашылығына арналған ірі су құбырлары, т.б. жасалды. Олардың ішінде аса ірі (сыйымдылығы 100 млн м3-ден 700 млн м3-ге, биікт. 70 м-ге дейін) су бөгендері (Бөген, Тасөткел, Теріс-Ащыбұлақ, Бартоғай, Күрті, т.б.), суландыруға арналған, су ағымы 50 – 200 м³/с, ұзындығы 50 – 170 км магистральдік каналдар (Үлкен Алматы, Арыс – Түркістан, т.б.) бар. Институт 20 ғ-дың 90-жылдары Қазақстанның экологиялық апат аудандарында (Арал мен Балқаш өңірлерінде) халықты ауыз сумен қамтамасыз ету жобаларымен қарқынды шұғылданды. Жұмыстарының негізгі бағыттары: су қорын кешенді пайдалану және қорғау, жерді мелиорациялау (суландыру, кәріздеу және құрғату жүйелері мен құрылыстары), гидротехникалық құрылыстар [су қоймалары, бөгеттер, су тораптары, сорғы ст-лары, каналдар, тоннельдер, тарнаулар (акведуктар), дюкерлер], ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру, табиғатты қорғау шаралары, т.б. Институттың құрылуына және қалыптасуына В.Л. Цинацевич, К.С. Корнев, И.И. Денисенко, Д.Сарықұлов, Б.Ниязов, т.б. мамандар көп еңбек сіңірді. Институтта Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі Р.Жолаев, техника ғылым докторы Л.Тәжібаев жұмыс істеген. Су шаруашылық нысандарын жобалау және жер мелиорациялауды дамытудағы табыстары үшін институт “Құрмет Белгісі” орденімен марапатталған (1980).
Ранцвиллер
Ранцвиллер (Rantzwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Мюлуз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68265, пошта индексі — 68510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 794 адамды құрады. Халық тығыздығы — 145,16 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Партизан қозғалысы
Партизан қозғалысы – жау басып алған территорияда өз Отанының бостандығы мен тәуелсіздігі және әлеуметтік өзгерістер жолындағы халықтық күрестің бір түрі; оған жау тылында қимыл жасаушы әскери бөлімдер де қатысуы мүмкін. Партизан қозғалысының түрлері:
Партизан қозғалысына халық ерікті түрде қатысады, қаруланған топ күресте жергілікті тұрғындарының көмегіне сүйенеді. Партизан қозғалысы шетел басқыншыларына да және ішкі жауларға да қарсы жүргізілуі мүмкін. Қанаушылардың үстем тапқа қарсы азамат соғысы кейде партизан қозғалысы түрінде өтеді. Партизан қозғалысының міндеті халық бұқарасының ұлт-азаттық немесе әлеуметтік қайта құрылыс жолында күрес жүргізіп отырған нақты тарихи жағдайлармен белгіленеді. Партизандардың қарулы күрес әдістерінің негізгі түрі – жауға тұтқиылдан шабуыл жасап, дұшпанды материалдық жағынан неғұрлым көп шығынға ұшырату.
1812 ж. Отан соғысындағы партизан қозғалысы
'''1812 ж. Отан соғысындағы партизан қозғалысы''' – Ресей халық бұқарасының негізінен орыс шаруалары мен әскери отрядтарының Наполеон әскерінің тылы мен коммуникацияларында жүргізілген қарулы күресі. Партизан қозғалысының кең өріс алуы 1812 ж. Отан соғысының әділеттік сипатын көрсетеді, Литва мен Беларуссия шаруаларының француз басқыншыларына қарсы күресі орыс армиясы шегініп кетісімен, стихиялы түрде басталды. Олар француз солдаттарын жабдықтаудан бас тартты, кейінірек үйлерін тастап, азық-түліктерін жасырып немесе өртеп, өздері орманға жасырынды, партизан соғысын жүргізуге кірісті. Партизан қозғалысы тамыздың басында Смоленск, кейін Мәскеу мен Калуга губернияларында кең өрістеді. Г.М.Курин, С.Емельянов, В.Половцев, В.Кожина, Е.В.Четвертаков т.б. басқарған партизан отрядтары көпке белгілі болды. Жауға қарсы жалпы ұлттық патриоттық сезім күші кейбір помещиктердің өздерін шаруалардан партизан отрядтарын құруға мәжбүр етті.
Советтік Ресейдегі 1918-22 ж. Азамат соғысы кезіндегі партизан қозғалысы
'''Советтік Ресейдегі 1918-22 ж. Азамат соғысы кезіндегі партизан қозғалысы''' – еңбекшілердің Ұлы Октябрь социалистік революциясының жеңістерін қорғау үшін ақ гвардияшылар мен интервенттердің тылында жүргізген қарулы күресі. Ақ гвардияшылар мен интервенттердің өздері басып алған территорияларында антисоветтік, террироистік тәртіп орнатуы және революцияға дейінгі тәртіпті қалпына келтіруі партизандық күресті бастаған еңбекшілердің қалың бұқарасының қарулы қарсылығын туғызды. В.И.Ленин бастаған РК(б)П ОК жау тылындағы партизан қозғалысына зор маңыз берді және Украина, Дон, Солтүстік Кавказ, Сібір, Қиыр Шығыс т.б. аудандарда оның кең өрістеуіне басшылық етті. Астыртын партия ұйымдары ОК басшылығымен партизан отрядтарын құрды және өз бетімен пайда болған партизандық күресті Қызыл Армияның соғыс қимылдарымен бір тұтас мақсатқа бағындыруға ұмтылды. Бұл қозғалыс Орта Азия республикалары мен Қазақстанның да бірқатар аудандарында өріс алды.
Партизан қозғалысының сипаты мен көлемі нақтылы әлеуметтік-экономикалық және географиялық жағдайлармен, елдің әр түрлі аудандарындағы тап күшінің орналасуымен белгіленеді.
Ұлы Отан соғысы кезіндегі партизан қозғалысы (1941-45)
Ұлы Отан соғысы кезіндегі партизан қозғалысы (1941-45) – совет халқының КСРО территориясын уақытша басып алған фашист басқыншаларына қарсы күресі. БК(б)П ОК партизан қозғалысына бағыт беріп, жау тылында жұмыс істеуші жергілікті партия ұйымдарына басшылық етті. Партияның ОК мен КСРО Халкомсовы 1941 ж. 29 маусымдағы Қарарында және БК(б)П ОК 18 шілдедегі «Герман әскерлерінің тылында күрес ұйымдастыру туралы» қаулысында жау басып алған аудандарда партизан қауымын ұйымдастырудың, астыртын жұмысын жүргізудің бағдарламасын көрсетіп берді. Соның нәтижесінде 1941 ж. күзінде жау басып алған жерлерде партияның 10 астыртын облыстық, 260 округтық, қалалық, аудандың комитеті, ал 1943 ж. 24 астыртын облыстық, 370-тен аса округтық, қалалық, аудандық комитеттері, 2 мыңға жуық астыртын комсомол ұйымы, комсомолдың 12 облыстық, 280-нен аса аудандық, қалалық комитеттері жұмыс істеді.
Соғыстың басында партизан қозғалысын ұйымдастыру үшін совет тылынан арнайы дайындықтардан өткен коммунистер мен комсомолецтер жау тылына жіберілді. Мұнымен қатар әскери қызметкерлер мен чекистерден құралған топтар жіберу тәжірибесі кең қолданылды. Осындай арнайы топтардың негізінде партизан отрядтары пайда болды. Мұндай топтар әсіресе Украина мен Белоруссияның батыс аудандарында, Молдавия мен Балтық жағалауларында зор рөл атқарды. Партизан қозғалысының бүкіл халықтық, интернационалдық сипат алды. Мұнда ерлермен бірге әйелдер де, қарттармен бірге жастар да, көптеген өкілдердің өкілдері болды. Мәселен, Украина партизан отрядтары мен құрамаларына елдің 62 ұлтының өкілдері қатысты. Толық емес деректер бойынша, Украинада жергілікті және т.б. ұлттармен бірге 1500 қазақ, Ленинград және Смоленск облыстарында 500-дей, ал Беларуссияның 65 партизан құрамаларында 1500-ден астам қазақстандықтар болды.
Абдолла Қарсақбаев
Абдолла Қарсақбаев (2 қазан 1926, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақастек ауылы - 2 қыркүйек 1983 жыл, Алматы) - кинорежиссер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1978).
Өмірбаяны
1956 жылы Мәскеудегі Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының режиссерлік факультетін М.Э. Чиаурелидің тобында бітірген.
1947-1983 жылдары "Қазақфильм" студиясында режиссер болды.
Шығармашылығы мен марапаттары
"Ана мен бала" (1955), "Егер біздің әрқайсымыз..." (1961, екеуін де реж. С.Қожықовпен бірге), "Қанатты сыйлық" (1956, А.Слободник және Э.И. Файкпен бірге), "Ботакөз" (1957, Е.Е. Аронмен бірге) атты көркем фильмдерді қоюға қатысты. Тарихи тақырыпқа "Қилы кезеңде" (1968), "Даладағы қуғын" (1979, КСРО ХШЖК-нің күміс медалі) секілді фильмдерді, "Менің атым Қожа" (1963, Т.Дүйсенбаевпен бірге, 1964 жылы өткен Орта Азия мен Қазақстан кинематографияшыларының байқауының және 1967 жылы Канн қаласында өткізген халықаралық кинофестивальдың дипломына ие болды), "Балалық шаққа саяхат" 1969), "Менің ағам" (1972), "Қатарыңнан қалма" (1974, телефильм); "Оу, ковбойлар" (1975), "Алты жасар Алпамыс" (1976; 1977 жылы Ригада өткен Бүкілодақтық 10 кинофестивальдің жүлдегері), "Балалық шақтың кермек дәмі" (1982) көркем фильмдерін, сонымен қатар "Қазақ халқының қолөнері" (1958), "Торғай шегі" (1963), "Черкасск қорғаны" (1970), "Ақтөбе" (1972), т.б. деректі фильмдерін қойған.
Дереккөздер
Санат:2 қазанда туғандар
КСРО үкіметі
thumb|250px|1923-1991 жж. [[КСРО елтаңбасы КСРО үкіметінің басты нышаны ретінде пайдаланылды.]] КСРО үкіметі (кеңес үкіметі, КСР Одағының үкіметі) — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының жалпы әкімшілік құзыретіндегі мемлекеттік басқарудың орталық органының жалпылама атауы.
Әртүрлі жылдар ішінде КСРО үкіметі келесідей аталды:
Терминнің шығу тарихы
«Үкімет» сөзі КСРО құру туралы шартта да, 1924 жылғы КСРО Конституциясында да кездеспейді; дегенмен, КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің ресми баспа басылымдарының атауларында «Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының Үкіметі» деген тіркес олардың бүкіл өмір сүрген уақытында (1924 жылдан бастап 1946 жылға дейін) қолданылған. Тек 1936 жылы КСРО Конституциясының қабылдануымен ғана бұл термин ресми КСРО Халық Комиссарлар Кеңесін «КСРО Үкіметі» деп аталуында қолданысқа енді. 1977 жылғы Конституцияда бұл дәстүр сақталды; елдің негізгі заңының мәтінінде «КСРО Министрлер Кеңесі» және «КСРО Үкіметі» деген атаулар синоним ретінде қолданылған. 1990 жылы 26 желтоқсанда КСРО Конституциясынан бұл термин жойылды, бірақ оны қолдану тәжірибесі сақталды. Сонымен, «КСРО Министрлер Кабинетi туралы» 1991 жылғы 20 наурыздағы № 2033-1 КСРО Заңында КСРО Министрлер Кабинетi КСРО Үкiметi деп аталады.
Бағыныштылық және мәртебесі
КСРО үкіметін елдің мемлекеттік билігінің жоғарғы органдары – КСРО ОАК (1923-1938 жж.), КСРО Жоғарғы Кеңесінен (1938-1991 жж.) құрылып тікелей осы органдарға, сондай-ақ КСРО Президентіне (1990-1991 жж.) есеп берді.
1936-1990 жылдар аралығында КСРО Үкіметі Кеңес Одағында мемлекеттік басқарудың жоғары органы мәртебесіне ие болды.
Үкімет басшысы
thumb|left|150px|КСРО үкіметінің бірінші басшысы [[Владимир Ильич Ленин|В.И.Ленин]] Кеңес Одағы үкіметінің басшысы лауазымы басқа елдердегі премьер-министрдің қызметімен көп жағдайда ұқсас болды. Әртүрлі жылдары КСРО үкіметі басшысының өкілеттігі өзгеріп отырды, бірақ тұтастай алғанда бұл лауазымды атқарған адам КСРО үкіметінің қызметіне жетекшілік етті, оларды үкімет құрамына енгізу үшін кадрларды жинады және басқару құқығына ие болды және шұғыл жағдайларда мемлекеттік басқарудың жекелеген мәселелері бойынша шешімдер қабылдау құқығы болды. Үкімет басшысының орталық мемлекеттік органдардың басшыларын өз бетінше тағайындауға және қызметтен босатуға құқығы болмады; бұл құқық заң шығарушы биліктің жоғарғы органына тиесілі болды.
Кеңес үкіметінің басшысын тағайындауды КСРО-ның жоғары мемлекеттік органы – КСРО ОАК (1923-1938 жж.), ал 1938-1990 жылдары – КСРО Жоғарғы Кеңесі жүзеге асырды. 1990 жылдан бастап үкімет пен оның басшысы тікелей КСРО Президентіне есеп бере бастады, алайда үкімет басшысын қызметке тағайындау КСРО Жоғарғы Кеңесімен келісуді қажет етті.
КСРО мемлекеттік басқарманың орталық органдары
КСРО мемлекеттік басқарудың орталық органдары Кеңес Одағының мемлекеттік басқару жүйесінің өзегі болды. КСРО орталық мемлекеттік органдарының жүйесіне келесі мекемелер кірді:
КСРО үкіметі салалық және қызметтік басқарма орталық органдарының басшылары мен үкіметтің кейбір мекемелерінің басшыларынан құрылды.
КСРО үкіметі одақтық үкіметке жүктелген КСРО Конституциясы және елдің басқа заңдарының атқарымдарын жүзеге асыру үшін қажетті мемлекеттік мекемелерді (бюроларды, инспекцияларды, комиссияларды, комитеттерді, басқармаларды, агенттіктерді және т.б.) құруға, қайта құруға және таратуға конституциялық құқыққа ие болды. КСРО үкіметінің құрамына үкіметке бағынатын мемлекеттік басқару органдарының көзқарасы бойынша кейбір маңызды басшылары — мысалы, Жоғары білім жөніндегі комитетінің (1936-46), Орталық статистика басқармасының (1957-91) және т.б. басшылары кірді.
Дереккөздер
Санат:КСРО үкіметі
Монтиньи-Ланку
Монтиньи-Ланку (Montigny-Lencoup) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77311, пошта индексі — 77520.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1267 адамды құрады. Халық тығыздығы — 62,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Садкуловка
Садкуловка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Багышевка өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені Тагил өзенінің құйылысынан Тагил өзені, Ница өзені және Пышма өзені өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Михаил Константинович Апполонов
Михаил Константинович Апполонов (1935 ж.т., Алматы қаласы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1992).
ҚазМУ-ды (1958, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Геология институының аға лаборанты (1958–60), кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкері (1960–91), лаборатория меңгерушісі (1993–96), 1996 жылдан бас ғыл. қызметкері болып жұмыс істеді. 105 ғылыми еңбектің, 3 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:1935 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан геологтары Санат:Қазақстан ғалымдары
Капитан-Энеас
Капитан-Энеас (Capitão Enéas) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Монтис-Кларус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 134 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 972,92 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,6 адам/км².
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Черро-аль-Ламбро
Черро-аль-Ламбро (Cerro al Lambro) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4344 адамды құрайды. Халық тығыздығы 434 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 20077.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Тауар
thumb|right|300px|2004 жылы Портланд супермаркетінде сатылып жатқан тауарлар. Тауар — қоғамда айырбастау, сатып алу-сату жолымен бөлінетін, құны бар еңбек өнімі, яғни материалдық-заттық пішіндегі өндірістік-экономикалық қызметтің кез келген өнімі, қажеттілікті қанағаттандыратын және базарға жұрттың назарын аудару, сатып алу, пайдалану не тұтыну мақсатымен ұсынылатын нәрселер, яғни сатып алу-сату, сатушы мен сатып алушы арасындағы нарықтық қатынастар нысаны.
Әрбір тауардың тұтынушылық құны, яғни адамның қандай да болсын қажетін өтеу қасиеті болады. Бірақ ол Тауарды жасаушының қажетін емес, басқа адамдардың қажетін қанағаттандырады, яғни қоғамдық тұтыну құны болып табылады. Тауардың осы қасиеті айырбас құны деп аталады, ол құнның нысаны, оның айырбас барысындағы сыртқы көрінісі болып табылады. Барлық Тауардың құны сапалық жағынан біртекті және тек сан жағынан, оларды өндіруге жұмсалған қоғамдық еңбек шығынының көлемі жағынан ғана айырмашылығы бар. Тауарға жұмсалған қоғамдық еңбек оның құнын құрайды. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін. Тауаратқарымдық мақсатына, беріктігіне, төзімділігіне, пайдалануға қолайлылығына, сыртқы түрінің тартымдылығына, буып-түйілуіне, қызмет көрсетілуіне, кепілдіктеріне, бірге жіберілетін құжаттары мен нұсқаулықтарына, Тауарб. ерекшеліктеріне қарай ажыратылады. Аукционлық Тауар, биржалық Тауар, ақшалай Тауар, тұтынушылық Тауар, қолда бар Тауар, көпшілік қолды Тауар, арзанқол Тауар, төменқол Тауарөтімді Тауар, еркін айналыстағы Тауар, стандартталған Тауаримпорттық Тауар, экспорттық Тауар, стратег. Тауар, отандық Тауар, шетелдік Тауар, Тауар б. түрлерге бөлінеді. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін;
Кеден құқығында тауар - мемлекет немесе кеден шекарасы арқылы өткізілетін кез келген жылжымалы мүлік, соның ішінде валюта, валюталық құндылықтар, электр, жылу энергиясын беретін мүлік, энергияның басқа да түрлері, көлік құралдары (халықар. жолаушы және жүк тасымалы үшін пайдаланылатын құралдарын, сондай-ақ контейнерлер мен басқа да көлік жабдығын қоспағанда). Тауардың қозғалыс бағытына қарай экспорттық, импорттық немесе транзиттік болуы мүмкін. Кеден шекарасы арқылы өткізілу мақсатына қарай коммерциялық және бейкоммерциялық, контрабандалық Тауарболып бөлінеді.
Тауарлар номенклатурасы
Тауарлар номенклатурасы - нақты бір сатушы аларманға ұсынатын тауарлар түр-түрінің барлық топтамаларының және тауар өлшемдерінің жиынтығы.
Жаңа тауар
Жаңа тауар - жаңа немесе қосымша атқарымдық мүмкіндіктерді, нысанында, көркемдемесінде немесе буылып-түйілуіне тұтынушылар үшін мәнді өзгерістері бар бұйым.
Дереккөздер
Санат:Экономикалық терминдер
Яурка
Шия (Үлкен Яурка, Савруш жырасы) — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Ульянов облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Черемшан өзенінің сол жағалауынан 256 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Черемшан бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Стас Шуринс
нобай
Стас Шуринс ( нағыз ныспы − Шуринс, Станислав Андреевич; *1 маусым 1990, Рига, Латвия) − музыкант, әнші, композитор, орыс және ағылшын тілді өлеңдердiң авторы.
6 жылдық карьерасында әнші 2 альбом, 8 сингл шығарды және 8 бейнеклип түсірді.
2014 жылы "Жаңа толқын" конкурсына қатысты.
Тарих-и-Лематий Аббаси
Тарих-и-Лематий Аббаси - парсы тарихшысы Ескендір Муншидің (1560-1634) шығармасы.
Кітап болып шығуы және аудармалары
«Тарих-и-Лематий Аббаси» жеке кітап болып шыққан, түрік тіліне аударылған нұсқасы да бар. Оның жекелеген үзінділері орыс тіліне аударылған.
Дереккөздер
Санат:Тарихи еңбектер Санат:Иран тарихы
NGC 2130
NGC 2130 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 2 қарашада Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2130 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 86-SC37, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Никудин (Благоевград облысы)
Никудин (Никудин) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Струмяни қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 99 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2839. Телефон коды — 074345. ЕКАТТЕ коды — 51737.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Сен-Бартелеми-де-Бельгард
Сен-Бартелеми-де-Бельгард (Saint-Barthélemy-de-Bellegarde) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 33,12 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24380, пошта индексі — 24700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 516 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,58 адам/км².
NGC 6582-2
NGC 6582-2 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Сен-Бартелеми-де-Бельгард
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
NGC 6582-2
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Сен-Бартелеми-де-Бельгард
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
NGC 6582-2
Ашылуы
Бұл нысанды 1884 жылы 24 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6582-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61513, UGC 11146, MCG 8-33-30, ZWG 254.23, KCPG 531B, VV 818.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2009
Бұл "Астана Аренада" өткізілген тұңғыш финал. Сондай-ақ "Атыраудың" да бірінші кубогы.
Дереккөздер
Санат:2009 жылғы футбол Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойындары Санат:Атырау ФК ойындары
Овер-Йоль
Овер-Йоль — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лесми-Юган өзенінің оң жағалауынан 134 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мұрат Батиярұлы Мұхамедов
Мұрат Батиярұлы Мұхамедов 1957 жылы 17 маусымда Қызылорда облысы Шиелі ауданының Бәйгеқұм ауылында туған. Қазақ. С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін (1986) тарихшы, тарих және қоғамдық пәндер оқытушысы мамандығы бойынша; Мәскеу бизнес және ақпараттық технологиялар халықаралық университетінің қаржы және несие факультетін (1999) экономист мамандығы бойынша; қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Саяси ғылымдар докторы (1999). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Саяси институттар, этнопологиялық шиеленестер және саяси үдерістер мен технологиялар». Саясаттану профессоры (2006 жылдан). «Қазақстан Республикасы саясатындағы негізгі басымдылықтардың қалыптасуы» (1997), «Қазақстан әлемдік қауымдастықта» (2000), «Саяси-құқықтық ілімдер тарихы» (2002), «Тәуелсіздіктің он сегіз жылдық асуы» (2009) еңбектерінің; 100-ден астам жарияланған ғылыми және әдістемелік еңбектің, оқулықтар мен мақалалардың авторы. 1977 жылдан - Алматы қаласындағы құрылыс-монтаж басқармасының жұмысшысы. 1980 жылдан - С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1986 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтының тарих кафедрасының меңгерушісі. 1988 жылдан - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының аспиранты. 1991 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтының саясаттану, әлеуметтану және Қазақстан тарихы кафедрасының мең- герушісі, тарих және құқық факультетінің деканы. 1998 жылдан - Қызылорда қаласындағы қазақ гуманитарлық заң университеті филиалының директоры. 2000 жылдан - Қызылорда гуманитарлық университетінің ғылыми жетекшісі, 2001 жылдан - директоры. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. Қызылорда облыстық мәслихатының 2-ші шақырылым депутаты (1999-2003). «Туған жер» қоғамдық қозғалысы» қауымдастығының төрағасы (2005-2008). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2006) медальдарымен; Ы. Алтынсарин белгісімен (2006) марапатталған. Қазақстан Республикасы Халыққа білім беру саласының үздігі (1997). Әскери атағы - запастағы капитан. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.К. Ататүрік, Л. Эрхард. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біздің Қазақстан келешекте гүлденген және демократиялық мемлекетке айналатындығына сенемін». Хоббиі - балық аулау, табиғат аясында демалу, кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және саяси тұлғалар туралы әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Алпамысова Зағипа Басықарақызы. қыздары - Мұхамедова Әйгерім Мұратқызы; Мұхамедова Еңлік Мұратқызы; Бахтиярова Ақерке Мұратқызы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ла-Пуэбла-де-лос-Инфантес
Ла-Пуэбла-де-лос-Инфантес (La Puebla de los Infantes) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Севилья провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-Норте-де-Севилья ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3221 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 155 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 78 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Севилья елді мекендері
Отынның жануының теориялық температурасын анықтау
мұндағы φ=(100-q5)/100 - жылулықты сақтау коэффициенті; V - өнімнің жану көлемі, м3/кг температура аралығында (Tа-Т"T), кДж/(м3К); Tа - отынның жануының адиабатты (теориялық) температурасы, К; Т"T- оттықтан шыққан газ температурасы, К; i"T - меншікті немесе оттықтан шыққан газдардың көлемдік энтальпиясы, кДж/кг немесе кДж/м3, Вр - шынында жанып кеткен, отын мөлшері, кг/с, м3/с (немесе кг/сағ, м3/сағ). Оттықтан кейін орналасқан, қыздырудың конвективті беті, сонымен қатар, екі теңдеу негізінде есептейді: жылулық балансы және жылулық беруші. Пайдалы жылу бөлінуден qT жылу үлесінің оттыққа, сәулеленіп qл берілуін - оттыққа тікелей беру коэффициенті деп атайды. Жанудың тікелей беру коэффициенті, көп факторларға байланысты. Оның, шешуші мағынасы болып, жағылуға орналасқан сәуле қабылдаушы, қыздыру бетінің ауданы. Ылғалды отынды жағу кезінде, оның жануы төменгі температурада болады, әдетте отын қабатының үстінде күмбезі орналасады. Соңғысы % шамасын кемітеді, оның орнына, жылуды сәулелендіріп, отынның жану температурасын жеткілікті жоғары деңгейде ұстайды.
Дереккөздер
Санат:Жылу техникасы Санат:Ғылым
Корея (айрық)
География:
Созопол
Тарихи ескерткіштері
Санат:Болгария қалалары
Мүжілу
Мүжілу -
Дереккөздер
Eroze (rozcestník) Erosion Erosion Էրոզիա (այլ կիրառումներ) Erosion Эрозия
Свети-Влас
Свети-Влас — Болгариядағы курортты қала.
Тарихи ескерткіштері
Санат:Болгария қалалары
Ибрайым Жүсіпов
Жүсіпов Ибрайым (1929 жылы туған) - қарақалпақ ақыны. Бердақ атындағы сыйлықтың лауреаты. 1975 ж. «Әмудария» журналының 8-ші санында Абайдың Ж. аударған «Жазғытұры» өлеңі қарақалпақ тілінде басылды. Ж. аударған «Қор болды жаным...», «Қажымас дос халықта жоқ...», «Жақсылық ұзақ тұрмайды...» өлеңдері 1985 ж. Душанбеде жарық көрген «Мәңгі бұлақтар» атты жинақта жарияланды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Алабама
Штата астанасы — Монтгомери қаласы (1861-65 жылдардағы АҚШ-тың азаматтық соғысы уақытында Монтгомери 1861 жылы 4 ақпан-нан 29 мамыр аралығында бүлікші штаттардың астанасы болды). Ірі қалалары — Бирмингем, Мобил, Хантсвилл ь. Штат мәртебесін 1819 жылы алды (22-штат). Ресми лақап аты — «Оңтүстіктің жүрегі».
Географиясы
200px|right|thumb|Алабама картасы Алабама жер аумағы 135 765 км². Мехсика шығанағы жағасында орналасқан және штатта Миссисири өзені ағып өтеді. Штаттың солтүстік-шығысында Аппалач тауылары алып жатыр, онда штаттың ең биік нүктесі — Чиха тауы (теңіз деңгейінен 735 м жоғары) орналасқан. Штаттың 67 %-ке жуық территориясын орман алып жатыр. Штат территориясында АҚШ-тың тағы бір әдемі өзен — Кахаба өзені ағып өтеді.
Климаты
Климат Алабама климаты мұхиттық суптропиктік, орташа жылдық температурасы районның үлкен бөлігінде 18 °С-қа жуық. Қысы әжептәуір жұмсақ, қаңтар айының орташа температурасы Мобилде 4 °С-тан Монтгомериде 0 °С-қа дейін өзгереді. Жазы өте ыстық, жаздың орташа температурасы жекелеген өңірлерде 32 °С-қа дейін көтеріледі. Алабамада қар сирек жауады, тек қана солтүстіктегі Монтгомериде қыста бірнеше рет жауады. Штаттың барлық территориясыда жауын-шашын мол түседі. Жауын-шашын ның жылдық деңгейі 1400 мм шамасында. Алабама Мехсика шығанағының тропикалық циклон және дауыл зонасы әсерінде орналасқан. Канзаспен бірдей елдің басқа штаттарындағы ең күшті F5 санатты торнадо Алабамада байқалады.
Демографиясы
220px|right|thumb|Халық тығыздығы АҚШ халық санағы бюросының дерегі бойынша 2011 жылдың 1 маусымында Алабама халқы 4 802 740 адам; 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 0,48 %-ке өскен. 2010 жылғы мәлімет бойынша штаттың халқының 18 жасқа дейінгі үлесі 25,3 %; 65 жастан жоғарғылар үлесі — 13 %. Әйелдер үлесі — 51,7 %; еркектер — 48,3 %.
2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік үлесі келесідей: ақ нәсіл (68,5 %), афроамерикандықтар (26,2 %), байырғы америкалықтар — үндістер (0,6 %), азиялықтар (1,1 %), гавайлықтар және мұхиттық аралдардың байырғы халықтары (0,1 %), басқа нәсілдер (2 %), екі және одан көп нәсілділер немесе аралас нәсілдер — мулаттар, метистер (1,5 %). Ақ нәсілді халықтар негізгі рөлде ағылшын, ирланд және неміс тектілер. 2000 жылдағы санақ бойынша Алабама халқының 96,7 %-і ағылшын тілінде сөйлейді, 2,2 % — испанша; 0,4 % — немісше; 0,3 % — французша (француз креольшасын қоса алқанда) және 0,1 %-ке жуығы — қытайша сөйлейді. 108,000 адам штат аумағынан шетте туғандар (штат халқының 2.4%-і), олардың жуық шамамен 22.2%-і заңсыз иммигранттар (24,000).
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ штаттары
Орталық Азиядағы су проблемалары
нобай|350x350 нүкте|Орталық Азиядағы су бассеиндері Орталық Азиядағы су проблемалары — бұл Орталық Азия мемлекеттерінің су қорының азаюы.
Орталық Азия республикаларының мемлекетаралық қарым-қатынастарындағы потенциалды проблемалардың бірі — көпшілік қоршаған ортаға антропогендік әсер етудің салдары ретінде қарауға бейім су ресурстарының жетіспеушілігі. Сондықтан көптеген су проблемаларының пайда болуы бір ауыздан кеңестік жоспарлы экономиканың мұрасы ретінде қарастырылады.
Қырғызстан мен ішінара Тәжікстанның аймақтағы су қожайындарына айналуының нәтижесінде, қазіргі кезде орын алып отырған алауыздықтар мен Орталық Азия республикалары арасында аймақтық су ресурстарын бөлісу мәселелері бойынша келіспеушіліктер пайда болды.
Оның үстіне сирек табиғи құнарлы аңғарларды (Ферғана аңғарындай), ірі және шағын өзен шұраттарын жөне тауларға жапсарлас аумақтарды есепке алмасақ, Орталык Азияның көпшілік бөлігін шөлдер мен шөлейт аймақтар құрайды.
Отырықшылық егіншілік мәдениеттің шектеулі ошақтарының Орталық Азияның нақ осы шамалы бөлігінде пайда болғаны кездейсоқтық емес. Сирек шұраттарда демографиялық жағдай табиғи жағдайларда шектеулі мөлшерден аспаған кезде судың жетіспеушілік проблемасы шын мәнінде пайда бола койған жоқ.
Ресей имериясы құрамындағы Орталық Азия
Жағдай Орталық Азияның Ресей империясының құрамына енуінен кейін біртіндеп өзгере бастады. Өйтені қоғамның дәстүрлі құрылымын өзгертуге бағытталған метрополия саясаты табиғи демографиялық жағдайға өз ізін қалдыратын еді.
Ресей Ғылым академиясы этнология мен антропология институтының Орталық Азия бөлімінің меңгерушісі В. Бушковтың пікірінше:
Алайда техникалық мүмкіндіктер шаруашылықты жүргізудің жаңа жағдайларына бейімделуге мүмкіндік бермеді. XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың бас кезіндегі халықтың табиғи өсімінің күрт артуы басқа проблемалармен қатар су проблемаларының шиеленісуіне әкеп соқты.
Сумен жеткіліксіз қамтамасыз етілу мәселесімен Ресейлік императорлық әкімшілік те кездесті. Оның "аштық" даласын суландыру жолында көп күш жұмсауына тура келді. I Николай атындағы, Романовский және Бахур-арық атанған каналдарды салудың нәтижесінде 1915 жылы 45 мың десятина жер суландырылды. "Аштық даласының" батыс бөлігін суландыру мақсатында 1912 жылы Ескі Түйетартар каналын тазарту жұмыстары басталды.
Су мәселелерінің себептері
Бoc жатқан жерлерді белсенді түрде игеру, ,белсенді шаруашылық жүргізу аумағын кеңейтіп, әлеуметтік жағынан Орталық Азия халқының табиғи өсімінің қарқынын арттыруға себеп болды. Мысалы, Ресей империясының құрамына кірген уақыт ішінде бұл аймақтың халқы өсе түсті: Тәжікстан — 10,2 есе, Өзбекстан мен Түрікменстан — 7,2 есе. Кеңестік кезеңде халықты ауыз сумен қамтамасыз ету жөніндегі қыруар шараларды іске асыру қолға алынғанына қарамастан, Өзбекстанда 1980 жылдардың соңында аңғарлардағы елді мекендердің елеулі бөлігінде (оның ішінде Ферғана аңғарында орналасқандары да бар) өздерінің ауыз су көздері болған жоқ. Бұл аудандарға ол су тасушы көліктермен жеткізіліп, әрбір отбасына күніне екі шелек мөлшерінде ғана берілді.
1990 жылдары өзбек мамандары жүргізген есептер бойынша Ташкент облысы 2005 жылға қарай өзінің өмір сүруді қамтамасыз ету мүмкіндіктерін, оның ішінде су ресурстарын толықтай сарқып болмақ. Солтүстік Тәжікстан жан басына шаққанда сумен бүкіл республикадағыға карағанда 7 есе аз қамтамасыз етілген. Мысалға, Дальверзин даласын игерудің бүкіл барысында (1950 жылдардың ортасынан басталды) онда ауыз судың өте шиеленіскен жағдайы сақталып отыр. Бірақ ең апатты антропогендік әсер ету бір жағынан Қазақстанның Қызылорда облысы, Өзбекстан жағынан Қарақалпақстан жапсарласатын Арал теңізінің алабында қалыптасты. 1960 жылдан басталган Арал теңізінің жылдам құрғай бастауы, негізінен, су ресурстарын тиімсіз пайдаланудың салдары ретінде түсіндірілді.
Алайда ол жөнінде үнсіз қалуды орынды көретін тағы бір себеп бар. Теңіздің өле бастауы өзі аттас шөл даланы бойлай жасанды Қарақұм каналын салып, оны іске қосудан басталды. Түркістанның көптеген километрлерге созылып жатқан сусыз оңтүстік аудандарын суландыру жөніндегі КСРО Су ресурстары министрлігінің алып жобасы және Хауз-Хан, Копетдаг су қоймаларын жасау шын мәнінде жоғарыда еске алынған су ресурстарының көпшілік бөлігі Қарақұм каналының арнасына түскен соң күйдіріп тұрған күн астында шексіз шөл дала құмдарына сіңіп, кайтпайтындай болып жоғалып жатты. Әмудария ішінра Өзбекстандағы Әмубұхар каналы құрылысынан да зардап шекті.
Премьера
Премьера (premіere — алғашқы) — театр, кино, эстрада, цирк, т.б. өнердегі жаңа немесе қайта жаңартылған бағдарламаның көпшіліктің назарына алғаш ұсынылуы. Бірінші көрсетілетін жаңа қойылымның (опера, спектакль, концерт, балет, т.б.) тұсаукесеріне әдетте белгілі мамандар, өнер сүйер қауым арнайы шақырылуы немесе ақылы қойылым ұйымдастырылуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Орталық Азиядағы су проблемалары
Су мәселелерінің себептері
Нәтижесінде, бүгінгі күні Арал суының 75%-дан астамынан, аумағының 50%-дан астамынан айырылып, бұрынғы жағалауларынан 100—120 км-ге кейін шегінді, бұрынғы теңіз түбінде 3,5 млн га жер қалды. нобай|350x350 нүкте|Арал теңізінің тартылуы нобай|350x350 нүкте|Орталық Азиядағы су ресурстарының басқарылуы
XX ғасырдағы ең зардапты экологиялық апаттың салдарлары
XX ғасырдағы ең зардапты экологиялық апаттың салдарлары:
Ауыз суы мен жер суаратын судың тапшылығымен қоса оның сапасы да күрт нашарлап кетті. Бұл өзендер мен коллекторлық-кәріздік тармаққа ауыл шаруашылығында пайдаланылған улы химикаттар және пестицидтермен ластанған суды, сондай-ақ өнеркәсіптік және коммуналдық шаруашылықтардан шыққан ластанған суларды ағызуға байланысты болды.
Аймақтың бес елінің негізгі су көздері екі мемлекеттің аумағында орналасқан. Арал теңізі алабының басты тамырлары Сырдария өзені (80%), негізінен, Қырғызстан аумағында және Әмудария өзені (83%) Тәжікстанда қалыптасады.
Техникалық мүмкіндіктеріне қарамастан ирригациялық ескірген технологиялармен жасалды. Нәтижесінде, 1950 жылдардың өзінде өзеннен алынған судың 50%-дайы, тек қана сүзілу процесіне жұмсалды. Істің мұндай жағдайы 1960 жылдары бетон науаларды қолдана бастағаннан кейін ғана біршама өзгерді. Алайда суаруға кететін су шығыны бұрынғыша қалып қойды, кейбір септеулер бойынша ол қажетті мөлшерден 4 есе асып кетті.
Толып жатқан күріш егістіктері де өз үлестерін қосты. Көктемде оларды терең арықтармен өзеннен алған сумен толтырды. Күзде қалдық суды өзенге қарай кері жібереді. Шалшықта көптеген балықтар қырылады. Жағдайдың қауіптілігі сондай, қазіргі мәселе Арал теңізін құтқару емес, Арал теңізінің маңайында тұрып, ішуге жарамайтын суды тұтынуға мәжбүр болып отырған адамдарға қалай көмектесу керектігі жөнінде болып отыр.
Орталық Азиядағы су ресурстарын тиімді пайдаланудың көкейкестілігі, көбінесе жер бетіндегі және жер асты суларын экологиялық жағынан ойлы, саналы пайдалану қажеттігімен өзара байланысты. Ондай сулар ішінара Аралдың айналасында, тұтастай алғанда бүкіл аймақта онша кші қалған жоқ. Су дилеммасы төңірегіндегі жағдайға талдау жасаған кезде Қырғызстанның өз көршілерін су және энергетикалық ресурстармен қамтамасыз етуге байланысты мәселелердің шешілу деңгейі Орталық Азия мемлекетерінің мемлекетаралық қарым-қатынастарының жағдайына тікелей тәуелді болатынын сенімділікпен атап көрсетуге болады. нобай|350x350 нүкте|Орталық Азия үшін су тапшылығы индексін (WSI) бағалау нобай|350x350 нүкте|Негізгі өзен су алаптары көрсетілген Орталық Азия картасы. Амудария, Сырдария және Шу-Талас бассейн топографиясымен бірге көрсетілген
Жылдан жылға су мәселесі тек күшейе түседі. Дүниежүзілік банктің болжамы бойынша, Қазақстандағы су ресурстарының көлемі 2030 жылға қарай жылына 90-нан 76 км3-ке дейін төмендейді. Бұл дегеніміз, сегіз жылдан кейін елдегі су тапшылығы жылына шамамен 12-15 км3 құрайды, яғни шамамен 15%.
2021 жылғы байқаулардың қорытындысы бойынша 32 су объектісіндегі судың сапасы нашар класқа, ал 28 су объектісінде ең нашар  класқа жатқызылды. Су сапасының нашарлауы айтарлықтай техногендік ластануға ұшырайтын Балқаш-Алакөл, Арал-Сырдария, Ертіс және Тобыл-Торғай бассейндері үшін бірінші кезектегі проблема болып табылады. Су сапасының одан әрі нашарлауы және су ресурстарына жүктеменің артуы осы бассейндердегі экожүйе тепе теңдігінің сөзсіз бұзылуына әкелуі мүмкін
Республикада жалпы ауданы шамамен 1 миллион км2 және көлемі 187 км3 астам 17 мыңнан астам өзен, 4 мың көл және 2,6 мың мұздық бар. Сондай-ақ, 6 мыңға жуық су шаруашылығы құрылыстары бар, олардың ішінде 300-ден астам су қоймалары бар. Айта кетейік, республикада суды пайдаланудың негізгі үлесі ауыл шаруашылығына тиесілі – жалпы су қабылдаудың шамамен 65%.
Трансшекаралық өзендер мәселесі туралы айта отырып, республиканың оңтүстік және батыс аймақтары оларға көбірек тәуелді екендігі атап өтілді. Атап айтқанда, Қызылорда және Түркістан облыстары трансшекаралық ағындарға 90%-дан астам, Батыс Қазақстан және Атырау облыстары 80% - ға, Жамбыл облыстары 75% - дан астам, Алматы облыстары 48% - ға тәуелді.
Қазақстанның Экология министрлігінің деректері бойынша қазір барлық елдердің мүдделерінің теңгерімін сақтауға мүмкіндік беретін Орталық Азияның су-энергетикалық консорциумын құру бойынша жұмыс жүргізілуде. Сондай-ақ, трансшекаралық өзендер бойынша Қазақстанның мүдделерін қорғау мақсатында Қазақстан премьер-Министрінің төрағалығымен су кеңесі құрылды.
Ведомство халықтың, өнеркәсіптің өсуіне және мал басының ұлғаюына байланысты республикада суды тұтыну көлемі 29,7 км3-ке дейін ұлғаятынын атап өтті. Егер шұғыл шаралар қабылданбаса, онда 2040 жылға қарай сумен қамтамасыз ету жағдайы біржола нашарлауы мүмкін.
Жаңа су тартудың құрылысы және қолданыстағыларын кеңейту Бішкекті 5-6 жылға сумен қамтамасыз ету үшін уақытша шешім болып табылады. БГК депутаты Қадыр Атамбаевтың айтуынша, егер қаланың қарқынды өсуін басқару бойынша шаралар қабылданбаса, елорда болашақта су дағдарысына тап болады. Ол БҰҰ-ның 2050 жылға қарай 10 адамның 7-сі қалаларда өмір сүреді деген болжамдарын көрсетеді, бұл өңірлерден Бішкек пен Ош-қа көші-қонның айтарлықтай өсуіне әкеледі. Қазіргі уақытта елордада 53 жаңа ғимарат бар.
Депутат Қара Балта, Шопоков, Қайыңды және Канта сияқты Бішкектің спутниктік қалаларын дамытуды ынталандыруға шақырады, осылайша олар аймақтардан халықтың бір бөлігін қабылдап, елордадағы шиеленісті төмендете алады. Ол сондай-ақ халықты тарту және олардың "елес қалаларға"айналуына жол бермеу үшін осы спутниктік қалаларда жұмыс орындарын құрудың маңыздылығын атап өтеді.
Қалалық әкімдіктің бағалауы бойынша, Есік суын тарту жобасының құны 200 миллион долларды құрайды және оны іске асыру үш жылдан кем емес уақытты алады. Құрылыс аяқталғанға дейін (бұл тағы 3 жылға созылады) сумен жабдықтау проблемалары болуы мүмкін. Сондай-ақ, қолданыстағы су қабылдағыштардың аумағын кеңейту және қосымша Ұңғымаларды бұрғылау жоспарлануда. Баш-Қарасу және Орто-Алыш су қабылдағыштары сияқты қазірдің өзінде іске асырылған кейбір жобалар тұрғындардың едәуір санын сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.
Депутат сондай-ақ су арнасының абоненттерінде есептегіштердің жетіспеушілігіне және суды ұтымсыз пайдалануға, сондай-ақ ықтимал күйреуді болдырмау үшін жаңартуды қажет ететін сумен жабдықтау инфрақұрылымының жай-күйіне назар аударады.
Жақында елорданың кейбір аудандарында, мысалы, жеке моншалар, көлік жуу орындары мен бассейндерде суды пайдалануға уақытша шектеулер енгізілді және күндізгі уақытта үй маңындағы учаскелер мен көкөніс бақтарын ауыз сумен суару бойынша рейдтер жүргізілуде.