cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кинетикалық әдістері
Кинетикалық әдістері - Талдаудың бұл әдістерінде талданатын заттын концентрациясын кинетикалық теңдеу негізінде оның дифференциалдық та, интефалдық та түрлерін пайдалана отырып есептейді. Ол үшін индикаторлық көбінесе талданатын заттың әр түрлі бастапқы концентрациясына сәйкес индикаторлық реакциянын жылдамдығы немесе индикатордың әр түрлі бастапқы концентрациясы пайдаланылады. Кинетикалық теңдеулерден байқағанымыздай ізделініп отырған концентрацияны үш түрлі жолмен: реакция жылдамдығы, уақыты және ондағы заттардың біреуінің концентрациясы бойынша анықтайды. Индикаторлық реакцияда пайдаланылатын заттардың қасиеті мен сипаттамасына қарай тангенстер, белгіленген уақыт, белгілеген концентрация әдістері қолданылады. Кейбір жагдайларда есептеудің басқадай әдістері, мысалы, тікелей дифференциалдау әдісі, жанама жүргізу әдісі және т.б. қамтылады.
Тангенстер әдісі
Бұл әдісте алдын ала индикаторлық зат концентрациясының жылдамдық өзгерісінін уақытқа тәуелділік графигін құрамыз. Мұндайда дифференциалдық та, интегралдық та әдістер пайданыла береді. Реакция жылдамдығы бастапқы уақыт сәтіндегі кинетикалық қисықтың көлбеулік бұрышының тангенсімен немесе концентрация-уақыт координатындағы түзудің еңкею тангенсімен сипатталады. Әдетте, көлбеулік бұрыштарының тангенстерінің анықталатын заттың бастапқы концешрациясына тәуелділігі түзу сызықты. Бұл жағдайда кинетикалық тәжірибенің калғандары да тұрақты күйде болуы керек. Осы тәжірибе кезінде алынған мәліметтердің негізінде сол координатта калибрлеуші график тұргызады: реакция жылдамдығы (тангенс)-талданатын заттың бастапқы концентрациясы, осы бойынша зерттелінетіп ерітіндідегі концентрацияны анықтайды. Тангенстер әдісі ор түрлі реакцияларда жемісті қолданылуда, ол өзінің дәлдігі жағынан кинетикалық талдау әдісінде пайдапанылағын қалған барлық өңдеулерден артық.
Белгіленген ұақыт әдісі.
Бұл әдісте индикаторлы заттың концентрациясын белгілі бір катаң уақыт аралығында реакция басталғаннан анықтайды. Мысалы, реакция басталған сәттен бастап, белгілі бір уақыт аралыіында боялған индикаторлы заты бар зерттелінетін ерітіндінің оптикалық тығыздығын өлшейді. Градуирленген графиктерді тиісті координаттарда салады. Бірінші жағдайда катализаторлық реакциялар үшін оның концентрациясын мына теңдеу бойынша анықтайды: Скт = x/k'at = k x мұндағы К = 1/k 'at, өйткені а және t белгіленген, яғни тұрақты. Катализатордың стандартты ерітіндісін пайдалана отырып, өлшемді уақыт аралығында түзілген реакция өнімінің және катализатордың концентрациясы арасындагы CKm-x тәуелділікті тұрғызады.
Белгіленген концентрация әдісі
Бұл әдіс индикаторлық заттың концентрациясы белгілі бір алдын ала таңдап алынған мәнге жеткенге дейінгі уақытты өлшеуге арналган. Өзінің реті, мәні жағынан бұл әдіс белгіленген уақыт әдісіне ұқсас және мұнда да нәтижені есептеу үшін сондағы теңдеулер пайдаланылады. Дифференциалдық және интегралдық есептеу варианттарының екеуінде де бір координата тұрғызады, мысалы, катализаторлық реакциялар үшін: Скт - І/t. Алайда, бұрышының тангенсі әр түрлі болады теңдеулерден туындайды: Ckm=x/k' a t Бұл әдіс те дәлдігі бойынша алдындағыларға ұқсас.
Қосымшалау әдісі.
Бұл әдіс өткен спектрлік және электрохимиялық талдау әдістері тарауындағыдан гөрі сенімді. Қосымшалау әдісі бойынша талдауды орындағанда, екі өлшемді енгізген жөн: әуелі талданатын ерігіндідегі химиялық реакцияның жылдамдығы анықталады, сосын нақ осындай жағдайда сол ерітіндіге стандартты ерітіндіні қосып, реакция жылдамдығын анықтайды. Талданатын ерітіндідегі заттың концентрациясын дифференциалдық немесе интегралдық әдістерді пайдаланып есептейді.
Іс жүзінде қолданылуы
Талдаудың кинетикалық әдістері өте сезімтал болып келетіндіктен тым аз мөлшерді (103 - 10-6 МКГ) анықтау үшін қолданылады. Олар таза асқан таза заттар мен материалдарды талдау үшін қажет. Элементтердің периодтық кестесіндегі елуден астам элементтерді анықтаудың көптеген кинетикалық эдістері белгілі. Жайшылықта, яғни катализатор жоқ кезде өте баяу жүретін сутегінің асқын тотығы мен йодид анионының арасындағы әрекеттесу реакциясы жиі колданылады: Н202 + 2Г + 2Н+ = I2 + 2Н20 Бұл реакция молибден, вольфрам, цирконий, гафний, ниобий, тантал және сол сияқты басқа да  Элементтердің аз мөлшері, тіпті іздік шамасы катынасқанда бірнеше минутта аяқталады. Реакция барысы крахмал мен йод екеуінің көк түсті бояу берегін сипаты бойынша, ал оның жылдамдығы ерітіндінің оптикалық тығыздығын өлілеу арқылы анықталады. Реакция сезімталдығы жоғарғы дәрежеге жетеді. Кинетикалық әдіс көмегімен жалпы емес, тепе-теңдіктегі концентрация жиі анықталынады, бұл жай ерітінділердегі әр түрлі теиетеңдік күйін зерттеуге мүмкіндік береді (комплекс түзілуі, қышқылды-негізді әрекеттесу және баскалар). Бұрын да айтылғандай, бұл әдістің сгіектрлік және электрохимиялық талдаудан сезімталдығы жоғарылау. Мұндай талдаулар тез,әрі жеңіл жүреді және курделі аспаптарды қажет етпейді. Анықтау кезіндегі салыстырмалы кателік он процент шамасында. Кейбір жағдайларда кинетикалық әдіс талғамды сипатта болады. Каталиттік реакциялардың өзіне тән ерекшелігі - енгізілген тиісті реактивтермен белсенді каталиттік қоспасын бүркемелеу арқылы артады. Мысалы, тиосульфат пен темір (III) катионының арасындағы реакция: 2Ғе3+ + 2S2O2-3 =2Fe2+ + S4O2-6 Бұл реакция тек Си(11) катионының катынасуымен ғана катализденеді және ол баска көптеген элементтер қатынасқан кезде де мысты анықтауға мүмкіндік береді. Жоғаргы каталиттік белсенділік белгілі бір функционалды топтарды бар белоктық зат тобындағы ферменттерге тән. Ферменттік реакциялардын басты артықшылығы - олардың жоғарғы әсерлігі мен талғамының жоғарылығы. Ферменттер реакция журетін ортадагы бір затты басымырақ катализдейді және осы затты талдауға да осы ферментті жиі қолданады. Мұндайда оны
Санат:Физика Санат:Терминология
Дженцоне
Дженцоне (Genzone) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 359 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 120 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 27014.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Ала
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7350 адамды құрайды. Халық тығыздығы 62 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 119 км² шамасында. Пошта индексі — 38061.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Валентин. Жыл сайынғы мерекесі — 14 ақпан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Әуе шабуылының ұшқышсыз құралдары
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Жырық
Қысқаша мәлімет
ЖЫРЫҚ – іштен туа бітетін ерін және таңдай кемістіктері. Бұл әр түрлі себептерден (физ., хим., биол., т.б.) пайда болады: физикалық себеп – сыртқы ортаның қолайсыз жағдайлары. Қоршаған ортада радиациялық сәулелер деңгейінің жоғары болуынан, жергілікті тұрғындардың денсаулығы нашарлап, организмнің ішкі органдарының (жыныс бездерінің) қызметі бұзылады; химиялық себеп – ауадағы қышқыл, тұз, сілті, ауыр элементтердің, улы заттардың деңгейі жоғарылап, оттегінің құрамы азайып, адам организмінің зат алмасу процесі нашарлайды, бұл жағдай жыныс клеткаларының дұрыс қалыптасуына кедергі келтіреді; биологиялық себепте тамақ құрамындағы қажетті заттардың (белок, көмірсу, витамин, т.б.) жеткіліксіз болуынан организмде зат алмасу процесі бұзылады. Ж-тың ең жиі кездесетін формалары – жоғ. ерін Ж-ғы мен таңдай Ж-ғы. Жоғарғы ерін Ж-ғы – ұрықтың дамуы кезінде жоғ. еріннің екі жағы ортаңғы бөлігімен бірікпеуінен болады. Ерін Ж-ғы жасырын (көрінбейтін), жартылай, толық, бір жақты, екі жақты, симметриялы, симметриялы емес болып бөлінеді. Ерін Ж-ғы баланың бет әлпетін бұзады, нәресте дұрыс еме алмайды. Сондай-ақ, тамақ жегенде оның түйіршіктері өкпеге, кеңірдекке өтіп, оны қабындыруы, ас қорыту, есту жүйелерінің қызметі мен иммунитетінің төмендеуі, бала жүдеп, психикалық ауруларға шалдығуы мүмкін. Ерін Ж-ғын баланың алғашқы айларында не бір жасқа дейін операция жасап емдеуге болады. Бұны хейлопластика деп атайды. Таңдай Ж-ғы – алғашқы 1 – 2 айда ұрықтың зат алмасуы бұзылуынан немесе ананың жүкті кезінде жұқпалы аурулармен науқастануынан пайда болады. Таңдай Ж-ғы: жасырын, жартылай, толық, бір немесе екі жақты болып бөлінеді. Таңдай сүйектерінің бұлшық еттері бірікпеуінен болатын таңдай Ж-ғы бала туысымен-ақ байқалады. Нәрестені емізгенде, емшек сүтіне шашалып, сүт мұрнынан шығады. Таңдайы жырық баланы тамақтандыру өте қиын болады. Тілі шыққанда бала дұрыс сөйлей алмайтын болады. Кейде тыныс жолдары ауруына шалдығуы мүмкін. Бұл ауру тұқым қуалайды. Таңдай Ж-ғын жабу үшін балаға пластикалық операция 1 – 6 жас кезінде жасалады. Операциядан кейін бала сөзінің дұрысталуы үшін, маман дәрігердің (логопед) бақылауында болады. Бала сөзінің қалпына келуі – операцияның дұрыс өтуіне және логопедиялық жаттығуға байланысты. Ауруды дер кезінде анықтап, емделетін болса, бала мектепке барғанда өз құрбыларынан ешқандай кемістігі білінбейді.
Еңістену сызығы
Еңістену сызығы — таужыныстарға тән қойнауқат (қабат, желі) жазықтығының еңістену бағыты; созылу сызығына перпендикуляр болуы, яғни бұлардың азимуттық көрсеткіштері 90°-қа айырма беруі шарт.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Геология
Қуандық Құлмамырұлы Қасымов
Қуандық Құлмамырұлы Қасымов (1957 ж., Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қордай ауылы) - 1984 ж. Алматы мемлекеттік театр-көркемсурет институтында оқып, драма театры және кино актері мамандығын алды. 1984 жылы Жамбыл облысы қазақ драма театрында, 1992-1994 ж. Ақмола облысындағы музыка драма театрында актер, қоюшы-режиссер қызметін атқарады. 1998 жылы наурыз айынан облыстық драма театрының қоюшы режиссері, тамыз айынан бас режиссері болып еңбек етіп келеді.
1998 ж. 4-республикалық театр фестивалінің "Үміт" жүлдесінің, 1999 жылы Бішкекте өткен "Айтматов және театр" атты халықаралық театр фестивалінде "Ең үздік режиссура" үшін лауреат атанды, 2001 жылы "Ресрублика тәуелсіздігінің 10 жылдығы" медалімен марапатталды. М. Байжиевтің "Құдалар", Ш.Айтматов пен М.Шахановтың "Сократ түні", Ә.Әземқлының  "Кейуана", Е. Әлімжановтің "Жанұран", Д. Исабековтің "Пері мен періште", Ш.Мұртазаның  "Ноқтаға басы сыймаған" т.б. пьесаларын сахналап, келешегінен зор үміт күттіретін режиссер екендігін танытты. Қ.Қасымовтың шығармашылығын  ашып көрсететін ерекшелігі  - театр сахнасына  қойылатын жанрларды  аса талғампаздықпен таңдай білуі  және барлық жанрлар бойынша көркем идея  таба білетін жан-жақтылығы. Сахнаға шығарған қойылымдар ішінде мелодрама, трагедия, трагокомедия, психологиялық-лирикалық драма мен мюзиклдер бар.
2001 жылы «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдығы» медалімен, 2006 жылы «Ерен еңбегі үшін»  медалімен, 2006 жылы Қырғызстан Республикасының «Маданияттың мыкты кызматкери» төс белгісімен марапатталды.
2007 жылы «Қазақстан ардагерлері» кеңесінің шешімімен Бауыржан Момышұлының рөлін үздік сомдағаны үшін «Батыр шапағаты» медалімен марапатталды.
2008 жылы Қырғызстан Республикасының ІІІ республикалық Театрлар фестивалінде М.Рысқұлов атындағы Қырғыз академиялық музыкалық-драма театрында Ш.Айтматовтың «Ақ кеме» шығармасы бойынша қойылған спектакль үшін «Ең үздік инсценировка» номинациясын және Қырғыз драматургі Т.Абдықадыров атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атағын жеңіп алды.
Қ.Қасымов М.Байжиевтің «Құдалар», Ш.Айтматов пен М.Шахановтың «Сократ түні», Ш.Айтматовтың «Ана – Жер-ана», Ә.Әмзеұлының «Кейуана», Е.Әлімжанның «Жанұран», «Бір қазаққа – бір қатын?..», Ж.Омаровтың «Құлыншақ пен бөлтірік», Д.Исабековтың «Пері мен періште», Ш.Мұртазаның «Ноқтаға басы сыймаған», Ғ.Мүсіреповтің «Қыз Жібек», И.Сапарбайдың «Сыған серенадасы», У.Шекспирдің «Ричард ІІІ», С.Жүнісовтің «Қысылғаннан қыз болдық» т.б. пьесаларын сахналады.
Режиссер Қ.Қасымовтың Қырғызстан Республикасының Халық суретшісі Марат Шарафидиновпен ұзақ жылдар бойына шығармашылық байланыста болуы театр ұжымы үшін жемісті кезең болды.
Қ.Қасымовтың шығармашылығын ашып көрсететін ерекшелігі – театр сахнасына қойылатын жанрларды аса талғампаздықпен таңдай білуі және барлық жанрлар бойынша көркем идея таба білетін жан-жақтылығы. Сахнаға шығарған қойылымдары сан түрлі жанрда болып келеді, яғни олардың ішінде мелодрама, трагедия, трагикомедия, психологиялық, лирикалық, драма мен мюзиклдер бар.
Қ.Қасымов қазіргі таңда театрдың бас режиссері болып қызмет етуде.
Дереккөздер
Санат:1957 жылы туғандар Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
NGC 2267
NGC 2267 — Үлкен Арлан шоқжұлдызында орналасқан SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 16 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2267 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 19417, ESO 426-29, MCG -5-16-15, AM 0638-322.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үлкен Арлан (шоқжұлдыз)
Дүйсенбай Бөкенбаев
Дүйсенбай Бөкенбаев (1938 жыл, Жаңаарқа ауданы) - палуан, самбо күресінің тұңғыш шеберлерінін бірі.
Алматы ауыл шаруашылық институтын бітірді. Мамандығы инженер-механик. Жаңаарқа, Шет аудандарындағы кәсіптік техникалық училищелерде қызмет істеді. Ірі шаруа қожалығының жетекшісі. Дүйсенбай 1997 жылы КСРО-ның үздік өнертапқышы атағын алды. 1963 жылы самбо күресінен республика чемпионы бодцы. Қазақ жастары арасында самбо күресінен алғашкы спорт шеберлерінің бірі.
Кейінгі жылдары Дүйсенбай ұлттық спорттың бессайыс түрін дамытуға ат салысты.
Дереккөздер
Санат:1938 жылы туғандар Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар Санат:Қазақстан самбошылары Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері Санат:КСРО өнертапқыштары Санат:КСРО-ның үздік өнертапқыштары Санат:Самбодан Қазақстан чемпиондары Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Горелая (Чертала тармағы)
Горелая — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чертала өзенінің оң жағалауынан 283 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Эллиджент Стэдиум
Эллиджент Стэдиум (Allegiant Stadium) — АҚШ-тың Невада штатындағы Парадайс қаласында орналасқан футбол аренасы. Сыйымдылығы 65 мың адам. Құрылысы 2017 жылы басталып, 2020 жылы пайдалануға берілді.
КОНКАКАФ Алтын кубогы 2021 турнирінің финалы осында өтті.
Горелая (Чертала тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Эллиджент Стэдиум
Мекен жайы
36.09083°N, -115.18361°W
Сілтемелер
Санат:Стадиондар Санат:АҚШ стадиондары
NGC 6733
NGC 6733 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 8 тамызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6733 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62770, ESO 141-25.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Флоттық ұрыс құралдары
Флоттық ұрыс құралдары (Боевые средства флота) — кемелердің қару-жарағы мен теңіз базаларының құрал-жабдығы. Бұларды қолданып флот жауынгерлік міндеттерін орындайды. Өз міндетіне байланысты флоттың ұрыс құралдары шабуыл құралдары, қорғану құралдары және қамтамасыз ету құралдары болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Везенково (Бургас облысы)
Везенково (Везенково) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Сунгурларе қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 383 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8457. Телефон коды — 05573. ЕКАТТЕ коды — 10327.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Шахталық геология
Шахталық геология – кендерді игеру барысында шахталар мен қималарды геологиялык тұрғыдан қамтамасыз ету; кеніштік геологияның бір тармағы.
Дереккөздер
Санат:Геология
Кабесамесада
Кабесамесада (Cabezamesada) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Манча-Альта-де-Толедо ауданында (комарка) орналасқан.
Даннефельд
Даннефельд (Dannefeld) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцведель ауданының құрамына енеді.
Кабесамесада
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Даннефельд
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 393 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 81 100. Муниципалитеттің басшысы — Томас Людекке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Тұрмағамбет Ізтілеуұлы (9 шілде 1882, қазіргі Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Тұрмағамбет ауылы – 15 мамыр 1939, сонда) – ақын, аудармашы.
Әлімұлы тайпасының Кете руының Құлыс тармағы.
Алғаш Алдашбай ахуннан сауат ашқан. Бұхара қаласында әуелі “Мир Араб” (1896 – 1899), кейін Көкілташ медреселерінде (1896 – 1905) оқыған. Араб, парсы, шағатай тілдерін жетік меңгерген. “Көкілташ” медресесінде тәжік жазушысы Садриддин Айнимен достасып, қабырға газетін бірге шығарысқан. Өзі медреседе оқи жүріп қарақалпақ елінде бала оқытқан. Осы тұста “Шәкірттерге”, “Ұстаз ұсынысы”, “Шөлмек” өлеңдерін жазған. 1905 – 1925 жылы ауыл мектебінде мұғалім, 1936 – 1937 жылы Қазақстан Халық ағарту комиссариатында ғылыми қызметкер болған. Ақын алғашқыда өз ауылындағы Қожабай, Алдашбай, Ораз, Қалжан ахундардың, яғни сол кезеңдердегі білімге аса бай, елді ауызына қаратқан шешен, бала оқытқан ишандардың алдынан мұсылманша білім алып, өзінің өте зеректігін ұстаздары алдында ерте танытады. Аса алғыр баланың бойындағы ерекше талантты байқаған ұстаздары оны сол кездегі Таяу, Орта, Шығыс және Орта Азия елдерінің ұлық тұтатын, XVI ғасырдан білім ордасы саналатын Бұхарадағы әйгілі оқу орны – “Мир Араб” медресесіне оқуға аттандырады. Ол 1899 жылдан бастап сондағы “Көкелташ” медресесінде оқиды. Белгілі мәдениет қайраткері, Тәжік Ғылым Академиясының алғашқы президенті, академик жазушы Садриддин Сайдмұратұлы Айни да (1878-1954) осы жылдары “Көкелташ” медресесінің шәкірті болғаны анық. Тұрмағамбет пен Садриддин осында танысып, дос болып, осы медресені бірге тәмәмдаған, бір-бірін ұлық тұтып, үлкен сыйластықта болғаны мәлім. Тұрмағамбет ақын осы медресе қабырғасынан білім ала жүріп, оның бай кітапханасынан Шығыстың ежелгі мол мәдени, әдеби мұраларын еркін аударып оқи білген. Ол арабтың классикалық дүниесі “Мың бір түнін”, үндінің “Тотынамасын”, парсының “Шаһнамасын”, Шығыстың жеті жұлдызы саналатын ақындар шоғырының шығармаларымен толық танысқан. 1937 жылы “Халық жауы” ретінде жалған жазамен сотталады. 1939 жылы жазасының жалған екені анықталып түрмеден шығады. Осы жылдары ақын ана дүниеге ерте аттанып кетеді. Тұрмағамбеттің өлімі әдебиет әлеміне орыны толмас өкініш болып қалды.
Шығармашылығы
Тұңғыш мысал өлеңін (“Қара қоңыз”) 14 жасында, алғашқы дастанын (“Мәрді диқан”) 18 жасында жазған. Нәзиралық дәстүрмен шығыстық сюжеттер негізінде оннан астам дастан (“Данышпан қарт”, “Тұтқын қыз”, “Рауа бану”, т.б.) жазған.
Шығармалары
Білім-ғылымды:
Адамдық пен ізгілікті:
Айтыстары
Ол жазбаша айтыстың дамуына өзіндік үлесін қоса отырып, Сыр бойындағы жазба айтыс мектебін қалыптастырушылардың бірі болды.
Тұрмағамбет бастаған ақындар тобы халықтық игі үрдістердің бірі – топтық өнер жарысын қалыптастырды. “Алты ақынның өмір туралы айтысында” поэтикалық пікір жарысы философиялық сұхбат түріне жалғасса, Шәді төремен жұмбақ айтысында адамның жас ерекшеліктері табиғаттың түрлі құбылыстарына, жан-жануарлардың қасиеттеріне теңестіріледі. Тұрмағамбет ақындарға аралық сөз айтып, бітістіруші би-шешеннің рөлін де атқарған. Омар мен Таубайдың Жүсібіне, Омар мен Нұрмаханға, Қаңлы Жүсіп пен Кете Жүсіпке, Кете Жүсіп пен Даңмұрынға арнаған аралық сөздері Тұрмағамбет ақынның адамгершілік ұстанымын дәйектейді. Тұрмағамбеттің “Құрбанғалиға”, “Құлжан биге” атты сатиралық эпиграммасынан сарказм байқалады. Ақын 1936 жылы Фердоусидің “Шаһнамасын” қазақ тіліне еркін аударма жасады (40 мың жол). Бұл шығарманы Мұхтар Әуезов, Сәкен Сейфуллин, Темірбек Жүргенов, т.б. зерттеушілер жоғары бағалаған. Туындының “Рүстем–Дастан” аталатын бөлімі 1961 жылы, “Шаxнамауылы Рүстем – Дастан” деген атпен толықтырылған нұсқасы 2004 жылы жарық көрген. Өлеңдері “Үш ғасыр жырлайды” (1965), “Бес ғасыр жырлайды” (1985), “Қасиетті Қармақшым” (2003), “Ғасырлар толқыны” (2004) жинақтарына енген. Зерттеуші Байділдаев Тұрмағамбеттің ел аузында жүрген жырларын, тапқырлық сөздерін жинастырып, “Назым” деген атпен 1972, 1982 жылдары жарыққа шығарды. Өтеген Күмісбаев Тұрмағамбеттің “Рүстем–Дастанын” жүйелі түрде қарастырып, парсы тіліндегі “Шаһнамамен” салыстыра зерделеді (“Т.Изтлеуов и его Рустем – Дастан”). Ұ.Жанбершиева ғылыми-зерттеу еңбегінде ақын шығармаларының жанрлық ерекшеліктеріне тоқталып, поэтикалық сөз жүйесін саралады (“Т.Ізтілеуовтің поэтикалық творчествосы”). Ақын қолжазбалары ҚР ҰҒА Әдебиет және өнер институтының қолжазба және мәтінтану бөлімінде сақтаулы.
Тұрмағамбет туралы естелік
1981 жылы ақынның 100 жылдығына Бүкілодақтық «Мелодия» дыбыс жазу фирмасында Т. Ізтілеуовтың Ақмырза Тұяқбаевтың өз домбырасының сүйемелдеуімен орындаған үздік шығармалары (Нақыл термелері) мен «Рауа бану» поэмасының жазбасы қосылған альбомы шықты (1882-1939) және Ақмырза Тұяқбаевтың өз домбырасының сүйемелдеуімен орындаған үздік шығармалары (Нақыл термелер).
2007 жылы 2 қарашада қуғын-сүргінге ұшыраған ақынның туғанынан 125 жыл өтуіне орай Алматы қаласында Наурызбай батыр мен Қабанбай батыр көшелерінің қиылысындағы саябақта (бұрынғы Дзержинский мен Калинин) бұрынғы КГБ ғимаратына қарсы жағында қоладан ескерткіш орнатылды.
2009 жылы «Қазақфильм» киностудиясының ақын әрі аудармашы Тұрмағамбет Ізтілеуов туралы режиссер, сценарист - Жаңабек Жетіруов түсірген «Тұрмағамбет» деректі фильмі жарыққа шықты.
Сілтемелер
“«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том “«Тұрмағамбет Ізтілеуұлы»: Шығармалары / Баспа директоры: Есенғали Раушанов - Алматы «Жазушы» Бас редакциясы, 2007 ISBN 9965-21-513-8, I том
Санат:Тұлғалар Санат:1882 жылы туғандар Санат:1939 жылы қайтыс болғандар Санат:Көкілташ медресесінде (Ташкент) оқығандар
Тынық мұхит (телесериал)
Тынық мұхит (The Pacific) — Екінші дүниежүзілік соғыс туралы америкалық телевизиялық минисериал.
Рөлдерде
• 2
Дереккөздер
Санат:2010 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Владимир Николаевич Бобир
Владимир Николаевич Бобир 1962 жылы 25 сәуірде Шымкент қаласында туған. Қазақстан өнертпақышы.
Дереккөздер
<References/>
Санат:25 сәуірде туғандар Санат:1962 жылы туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қазақстан кәсіпкерлері Санат:Қазақстан металлургтері Санат:КСРО өнертапқыштары Санат:Қазақстан өнертапқыштары
Рио Коммюнитис Норс (Нью-Мексико)
Рио Коммюнитис Норс (Rio Communities North) — Нью-Мексико штатының Valencia округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1588 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.3 км² шамасында. FIPS коды — 35-63156.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Қазан (Ақжар ауданы)
Қазан — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Талшық ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 790 адам (420 ер адам және 370 әйел адам) болса, 2009 жылы 500 адамды (249 ер адам және 251 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Рентгенкүйлік талдау
Рентгенкүйлік талдау — заттардың кристалдық үлгілерінің фазалық құрамын рентген сәулелерінің көмегімен сандық және сапалық жағынан анықтау әдісі. Рентгенкүйлік талдауда үлгідегі затты энергиясы жоғары электрондармен немесе рентген сәулелерімен атқылап, одан шығатын сәулені кристалдан өткізіп дифракциялайды. Алынатын рентгендік көрініс үлгідегі барлық фазалардың рентген сызықтарының қосындысы болып табылады. Сапалық Рентгенкүйлік талдау зерттелетін заттың фазалық құрамы туралы мағлұматты пайдаланып, қоспаны құраушылардың рентгендік дифракциядағы сызықтарының салыстырмалы пайыздық мөлшерін шығарады. Мыс., ақ қалайыдағы сұр қалайы 10% болғанда білінеді. Сандық Рентгенкүйлік талдауда үлгідегі заттың рентген сызықтары таза құраушылар араласқан эталонмен салыстырылып алынады. Рентгенкүйлік талдау металл, қорытпа, шыны, цемент, пластмасса, т.б. құрамы күрделі материалдардағы 12Mg-ден 92U-ға дейінгі элементтерді, сол сияқты металлургия мен геологияда макро, микроқұраушыларды анықтауда қолданылады.
Быструха ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Зимовье ауылы кіреді. Орталығы - Быструха ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1691 адамды құрады.
Денационализация
Денационализация - Бұл мағынасында оны интернационализациямен салыстыруға, шатыстыруға болмайды. Егер интернационализация, жалпы объективті, прогрессивті процесс болса, Денационализация - этникалық тұрғыда халықтардың жақындасуы процесін жасанды түрде үдетіп, оның мәнін бұрмалаған саясатта субъективизмнің көрініс табуы. Денационализация нақты мәнінде ұлттықтан арылуды көздейді, ал интернационализм, керісінше, оны сақтау мен дамытуды ойластырады. Демократия болса кез келген этностың, мейлі ол аз ұлттар болсын, ұлттық ерекшеліктері мен құндылықтарын сақтап, дамытып, адамзат баласының қол жеткен мәдени мұрасы ретінде қарайды.
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Приватизация Санат:Макроэкономика
Полуденка (Березовка тармағы)
Полуденка — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Башқұртстан Республикасы, Удмуртия Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің сол жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Воткин су торабынан Төменгі Кама су торабына дейін, Буй (бастаудан Карманов су торабына дейін), Иж, Ик және Белая өзендерін қоспағанда. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қосылған құн
Қосылған Құн – өнім шығару үшін сатып алынған және пайдаланылған бұйымдарға (материалдарға) жұмсалған шығынды шегеріп тастағандағы құн; өнім көлемінің тұтынылған шикізат пен материалдардың, отын мен энергияның, сатып алынған басқа да ресурстардың құнын шегеріп тастағандағы нарықтық бағасы. Ол есептелген жалақыны, амортизацияны, несие үшін пайызды, жарнамаға жұмсалған шығынды, т.б., пайданы қамтиды. Қосылған құнда “таза” және “жалпы” болуы мүмкін. Жалпы Қосылған құн тауар өндіру, жұмысты орындау және қызмет көрсету мен тұтыну арасындағы айырма болып табылады және ол салалар деңгейінде, яғни макродеңгейде есептеледі. “Жалпы” атауы көрсеткіште негізгі капиталдың өндіріс үдерісінде тұтынылған құнын көрсетеді. Ішкі жалпы өнімнің негізін құрайтын Қосылған құн ұлттық есепшоттар жүйесінде әзірленетін экономика дамуының макродеңгейдегі маңызды көрсеткіші болып табылады.
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Экономика
Жеткерген Әнесұлы Арзықұлов
Жеткерген Әнесұлы Арзықұлов (2.7.1957 жылы туған, Қызылорда облысы Арал қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1996).
Ресей медицина ғылымдары академиясының академигі (2005). Ақтөбе мемлекет медицна институтын (1980, қазіргі Батыс Қазақстан мемлекет медициналық академиясы) бiтiрген. 1982–84 жылы Ақтөбе қаласындағы т. жылы ауруханасында дәрiгер-онколог. 1984–1993 жылы Ақтөбе облысы онкология диспансерiнiң торокалды бөлiмiн ұйымдастырып, оған басшылық еттi. 1993–1996 жылы Ресей Онкология ғылым орталығында докторант, 1996–2001 жылы Батыс Қазақстан мемлекет медицина академиясында онкология кафедрасының меңгерушiсi. 2001 жылдан Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының директоры. А. ESSO, ASKO, ISDS және Ресей онкологтар қоғамының мүшесi. 240-тан астам ғылым еңбектiң, 4 монографияның, 16 оқулық пен 17 жаңалықтың авторы.
Сілтемелер
Санат:1957 жылы туғандар Санат:Қызылорда облысында туғандар Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Жаңа шерік
Жаңа шеріктер (يڭيچرى / yeŋiçeri — жаңа әскер, жаңа шерік) — Османлы сұлтанының жеке әскерлерін және оққағарларын құраған топтар. Бұл әскер 14-ші ғасырда пайда болған, 1826 жылы сұлтан ІІ Махмұттың тарапынан таратылған.
Жаңа шеріктің пайда болуы
thumb|150px|Мылтықпен қаруланған Османлы жаңа шеріктері, [[Родосты қамау (1522)|Родосты қамау, 1522.]] Жаңа пайда болған Османлы империясының сұлтаны I Мұрат бұл әскери құраманы шамамен 1365 жылы ұйымдастырған. Ол әуел баста зиммилерден (мұсылман еместерден), әсіресе христиан жастарынан және тұтқындарынан тұратын. Олардың жағдайы Мысыр мәмлүктеріне ұқсас болатын. Сұлтан І-ші Мурад үлгі ретінде футууа топтарын алған болуы мүмкін.
Жаңа шеріктер сенімділігі және батылдығы кейде күмәнді болып отыратын тайпалық ғазилерді ығыстырып, османлылардың алғашқы тұрақты әскеріне айналды.
Жаңа шеріктердің маңызы
thumb|Жаңа шерік киімін киген [[Ататүрік]]
Жаңа шерік топтары бірнеше жағынан маңызы болды. Олардың арнайы әскери униформалары болды, оларға жалақы қолма-қол ақшамен тұрақты түрде төленді, олар саппен жүргенде қазіргі әскери оркестрге ұқсайтын меһтер деп аталатын ерекше әскери әуеннің екпінімен жүрді. Осы сияқты белгілер жаңа шеріктерді өз заманындағы әскерлердің арасында ерекшелеп тұрды.
Суқұзғындар
Суқұзғындар, қарақаздар (Phalacrocoracidae) – ескекаяқтылар отрядына жататын құстар.
Жаңа шерік
Жаңа шеріктердің маңызы
Османлылар Рим империясы құлағалы бері Еуропадағы ең алғашқы тұрақты армия ұйымдастырды. Жаңа шеріктер Рим әскеріндегі преториялық сақшыларға ұқсас болатын, әрі сол замандағы феодалдық христиан әскерлерінде оларға ұқсас ешбір әскер жоқ еді. Христиан феодал қолбасшылары болса соғысуға қажетті әскерді соғыс басталғанда ғана жинай бастайтын. Жаңа шеріктің әскери құрамасын оның өз отбасысы еді деп айтуға болады. Олар өздерінің барактарында тұрып, бейбітшілік кезінде тәртіп сақшылары және өрт сөндірушілер ретінде қызмет етті. thumb|left|210px|Жаңа шеріктің суреті. [[Джентиле Беллини (15-ші ғасыр).]] Жаңа шеріктердің тағы бір айырмашылығы — басқа әскерлерге жалақы тек соғыстың кезінде ғана төленсе, оларға қолма қол ақша тұрақты түрде төленіп тұрды. Ақша оларға әр тоқсанда бір рет төленіп, сұлтан оларға жалақыны туралы әмір берген соң, өзі де жаңа шерік киімін киіп, олардың барактарына келіп, Бірінші дивизияның қатардағы жауынгері ретінде өзінің де жалақысын алатын.
Суқұзғындар
Дене тұрқы ұзынша (ұзындығы 50-100 см) жүзу және тереңге сүңгуге бейімделген. Қанаттары қысқа құйрығы қатты, ұзын. 2 түрі: Nannopterum Галапагос аралында ұшу қабілетін жоғалтқан түр және Phalacrocorax. 29 түрі барлық құрлықтардың (С. Азиядан және Америкадан басқа) теңіз жағалауларымен ішкі су қоймаларында таралған. КСРО 6 түрі бар; одан басқа 19 ғасырдың ортасына дейін Беринг а. ұшпайтын стеллер немесе көзілдірікті суқұзғындары (P. perspicillatus) тіршілік еткен. Ыкшамсыз бірақ жылдам үшады. Қорегі балық, шаянтәрізділер. Суқұзғындары үлкен қолониялары Чили және Перу жағалауларында. Бір түрі және түр тармағы ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген. Айдарлы суқұзғын (P. aristotelis) КСРО Қызыл кітабына еңгізілген.
Жаңа шерік
Жаңа шеріктердің маңызы
Оқатар қарумен қаруланған жаяу әскердің қылыш пен найзамен қаруланған атты әскерге қарағанда әлдеқайда қарулы екені анықталғанда, жаңа шерік күштерінің маңызы айқын бола бастады. Жаңа шеріктер оқатар қаруларды өте ертеде, 15-ші ғасырда меңгеріп алған болатын. 16-шы ғасырда мүшкет жаңа шеріктің басты қаруына айналды. Жаңа шеріктер алғашқы болып гранатыларды және қол зеңбіректерді қолданды.
Жаңа шерік әскерлерінің тылдық қамтамасыз еті қызметтері де өз заманындағы ерекше құбылыс болатын. Жаңа шеріктер соғысты жақсы ұйымдасқан әскери машинаның бір бөлігі ретінде жүргізді. Османлылардың әскерінде жолды дайындайтын арнайы бөлім, алға шығып шатырларды тігетін арнайы бөлім, нан жабатын арнайы бөлім сияқты бөлімдер бар болатын. «Джебеджілер» бөлімі қару-жарақ пен оқ-дәріні алып жүріп, керек кезінде үлестіріп беретін. Жаңа шеріктер құрамасының өзінің дәрігерлік қызметі де бар болатын. Мұсылман және яһуди оташылары жорықтардың кезінде әскерлермен бірге болып, жаралылар мен ауру-сырқауларды артқы шептегі жылжымалы госпитальдарға шығару жолын ұйымдастыратын.
Суқұзғындар
Қазақстанның оңтүстік аймағында тұрақты, ал батысы мен Солтүстігінде сирек ұялайды. 2 түрі: үлкен суқұзғын (P. carbo) және кіші суқұзғын (P. pygmaeus) бар. Ұшып келіп-кету мерзімдерінде барлық жерде, тіпті Оңтүстік Алтай өңірінде де кездеседі. Балығы мол әр түрлі суқоймаларында мекендейді. Қанатының ұзындығы 32 – 35 см, салмағы 1,6 – 3 кг. Пішіні ерекше: қауырсыны жылтыр қара, денесі созылыңқы, құйрығы ұзын. Ұзын тұмсығының түсі қоңыр, ұшы ілмек. Басының екі жағындағы жалаңаш терісі сарғыш түсті болады. Көктемде желкесінде ұзын қауырсындар өседі. Осы белгілері арқылы оны су құстарының арасынан бірден тануға болады. Қарақаз жақсы жүзеді әрі сүңгиді. 10 м тереңдікке дейін сүңгіп, су астында 1 – 2 мин бола алады. Ұшуы – қаз тәрізді жылдам. Ұшқанда құйрығы, мойны мен тұмсығы бір сызықтың бойымен созылады. Жерде денесін тік ұстайды және жай жүреді. Жас су құзғындары ағаш бұтақтарына жақсы өрмелейді. Шоғыр құрып топталып ұялайды. Ұясын суға батқан ағаштарға, қамыс арасына, жағалаудағы жартастарға, ағаш басына салады. Қорегі – балықтар, оларды сүңгіп ұстайды. Көп жиналған жерінде балық шаруашылығынана зиян келтіреді. Қарақаз – жыл құсы. Наурызда ұшып келеді, сәуір – мамырда көкшіл не жасылдау реңді 3 – 5 жұмыртқа салып, оны қоразы мен мекиені кезектесіп 28 – 30 күндей шайқайды. Балапандарын балықпен қоректендіреді. Қазан – қарашада жылы жаққа ұшып кетеді.
Жаңа шерік
Жаңа шеріктердің маңызы
Қазіргі кездері жаңа шерік әскерлері кәсіби соғыс күші ретінде қолданылмаса да, меһтер әуендері мәдени мұра ретінде және туристерді қызықтыру үшін маңызы бар.
Суқұзғындар
Дереккөздер
Санат:Ескекаяқты құстар
Жаңа шерік
Әскерге алу, дайындықтан өткізу және әлеуметтік жағдайы
Алғашқы жаңа шерік қосындары соғыста тұтқындалғандар мен құлдардан жарақталды. Ол үшін тұтқындар мен құлдардың бестен бірі (пенжік атты ереже бойынша) іріктелді. 1380-ші жылдардан кейін сұлтан I Мехмет олардың қатарларын девшірме деп аталатын адамнан салық салудың жаңа түрі арқылы толықтыра бастады. Сұлтанның қызметшілері ол үшін мұсылман емес, әдетте Балқан христиан ұл балаларынан алды. Олар басында жаңа туған нәрестелерден кездейсоқ түрде алынып, кейін қатаң іріктеліп алынатын болды. Олар ислам дінінде тәрбиеленіп, жақсы дайындықтан өтетін. Басында бұған көбінесе гректер, бұлғарлар, армяндар және балқан албандары алынатын. Әр қырық үйден бір ұл бала алынатын. Бірақ әскерлерге деген талапқа қарай бұл өзгеріп отыратын. 14-18 жастағы жасөспірімдер құп көрінетін, бірақ 8-20 жастағылар да жарай беретін. Басында жаңа шеріктердің басым бөлігін гректерден алынғандар құраса, Османлының шекарасы ұлғайған сайын девшірмеге бұлғар, серб сияқты Балқан түбегінің басқа халықтары да және одан тыс Украина, оңтүстік Ресей де кіретін болды. Сұлтан ІІІ Мұраттың кезінде (1546-1595) жаңа шерікке жауынгерлер девшірме жүйесінен тыс алына бастап, 17-шы ғасырда девшірме жүйесі қолданыстан толық шықты. Осы кезеңнен кейін оған тек өз еркімен тілек білдіргендер ғана, көбінесе мұсылман тегінен шыққандар, қабылдана бастады.
Жаңа шеріктер қатаң тәртіп орнатылған, ауыр жұмыс атқаратын, іс жүзінде монастыр жағдайларымен бірдей жағдайларда аджемі оғлан атты мектептерде (кадет мектептері сияқты мектептер) тәрбиеленді. Оларға сол кезеңде төсек қатынасын жасауға қатаң тыйым салынды. Соғыс өнерін былай қойғанда, жаңа шеріктер каллиграфия, заң ғылымы, теология, әдебиет және тілдер сияқты пәндерді де зерттейтін. Оларға мұсылман дінін қабылдау талабы да қойылып отырды. Мұсылман дінін барлығы қабылдап отырды, себебі Османлы империясында 19-шы ғасырға дейін христиандарға қару ұстауға тыйым салынған болатын. Басқа мұсылмандардан айырмашылығы, жаңа шеріктерге сақал қоюға тыйым салынды (мұсылман дінінде сақал өсіру сүннет болып саналады), тек мұрт қоюға ғана рұқсат болды. Бұл ережелерге жаңа шеріктер 18-ші ғасырға дейін мойынсұнып келді, содан кейін олар басқа кәсіп пен саудалармен айналыса бастады (бұларға да басында тыйым салынған болатын).
Іс жүзінде жаңа шеріктер сұлтанның құлдары болып саналып, қапықұлы ("есіктегі құл") деген атаққа ие болды. Жаңа шеріктерді өз қосыным өзімнің туған үйім, өз отбасым деген ойға баулып өсірген, ал сұлтан олардың асыраушысы әрі әкесі болып саналған. Жаңа шерік атағына 24-25 жасында өзінің сондай атаққа лайықты екендігін көрсете білгендер ғана ие бола алатын. Қайтыс болған жаңа шеріктің мүлкіне оның өз қосыны мұрагер болатын, сол арқылы оларда байлық жинала беретін.
Жаңа шеріктер дәруіш әулие қажы Бекташ Уәлидің тәліміне баулып тәрбиеленетін. Қажы Бекташ Уәлидің шәкірттері алғашқы жаңа шерік қосындарына бата берген. Бекташилер олардың арасында әскери капеллан сияқты қызмет атқарған. Осы жағынан, және өздерінің басқалардан бөлектенетін өмірлермен жаңа шеріктер Родостың жохандықтары сияқты христиан әскери ордендеріне ұқсайтын.
Адал қызметтері және соғыстағы ерліктері үшін жаңа шеріктерге артықшылықтар жасалатын. Олар қолма-қол ақша түрінде жалақы, соғыс кезінде олжа алатын; олардың тұрмыс деңгейі мен әлеуметтік жағдайлары өте биік болатын. Басында олар әскери барактарда тұрып, қызмет мерзімі бітпейінше үйленбеуге міндетті болатын. Бірақ 18-ші ғасырдың ортасына таман олар басқа да кәсіптермен айналыса бастап, үйленуге рұқсат алып, өз балаларын жаңа шерік қосындарына орналастыра алатын болды. Тек бірен-саран жаңа шеріктер ғана барактарда тұруды жалғастыра берді. Олардың арасынан көптеген ғалымдар және басқарушылар да шықты. Зейнетке шыққан немесе отставкаға кеткен жаңа шеріктер зейнетақы алатын, олардың бала-шағаларына көмек көрсетілетін. Бастапқыда әскери қызмет ретінде ұйымдастырылған осы жүйенің басқа салаларға ойысуы осылайша оның тамырына балта шапты.
Жаңа шерік қосыны
Жаңа шерік қосыны orta деп аталатын, шамамен бір полкқа сәйкес келетін топтарға бөлінетін. Ортаны çorbaci («сорпа дайындаушы» деген мағынада) басқаратын. Орталардың барлығы бірлесіп ocak («ошақ») құрайтын. І-ші Сүлейменнің қарамағында 165 орта болатын, уақыт өте олардың саны 196-ға жетті. Сұлтанның өзі бүкіл әскердің, соның ішінде жаңа шеріктердің де жоғарғы қолбасшысы болды, бірақ жаңа шеріктерді іс жүзінде жоғарғы ağa («аға, қолбасшы») басқарды. Бүкіл қосын үш бөлікке бөлінді: Оған қоса 34 ортадан тұратын ажемилер (кадеттер) де бар болатын.
Алғашқы кездері жаңа шеріктер шебер садақшылар болатын. Бірақ 1440 жылдары оқатар қарулар пайда болғанда олар бірден соған көшті. 1529 жылы Венаны қамау кезінде олардың әскери инженерлерінің шеберлігі айқын көрінді. Қоян-қолтық айқастың кезінде олар айбалта және қылыш пайдаланатын. Шекара қызметінде болмаса, бейбітшілік кезінде олар тек қанжар алып жүре алатын. Әскери қызметін бір қалада ұзақ уақыт бойы атқарған жаңа шеріктер «ерлия» (жергілікті) деп аталатын.
Османлы империясы жаңа шеріктерді өзінің барлық басты жорықтарында қолданды, соның ішінде 1453 жылғы Константинопольді басып алуда, Мысырдың мәмлүктерін талқандауда және Аустрия мен Венгрияға қарсы соғыстарда. Жаңа шеріктерді шайқасқа әрқашан сұлтанның өзі бастап шығатын және оларға соғыс олжасынан әрқашан үлес тиетін.
thumb|230px|left|«Капыкулу жауынгер» — [[Һайдар Һатемидің акварельмен қағазға салған суреті - 2002.]]
Жаңа шеріктердің бас көтерулері
Жаңа шеріктер өздерінің маңызды орын алатындықтарын түсініп, соны өз мақсаттарында қолдануға тырыса бастады. 1449 жылы олар бірінші рет бас көтеріп, жалақыларын өсіруді талап етті. Олардың талаптары орындалды. Одан кейінгі ғасырларда да сондай бас көтерулер болып тұрды. Жаңа шеріктер көбірек байлық пен билікке ие болған сайын олар бұзылған, пайдасыз кастаға айнала берді. Бұл жағынан олар Рим империясындағы преториялық сақшыларға қатты ұқсайтын болды. Ақырында ІІ-ші Маһмуд жаңа шерік қосындарының тағы бір бас көтеруін күшпен жаншып, құраманы толығымен тарқатып жіберді.
Жаңа шерік әскери әуендері
Жаңа шеріктердің әскери марштары өзіндік қасиеттерге ие әуен. Дауылпаз, зурнай, наффир (сырнайдың бір түрі), қоңыраулар және сылдырмақтарды қолданудың арқасында өте әсерлі, кейде өте ащы әуендер, яғни қан майданда жауынгерлерді рухтандыра алатын әуендер ойналады. Жаңа шеріктердің әуендері түрік мәнерінде музыка құрастырған Вольфганг Амадей Моцарт және Людвиг ван Бетховен сияқты Батыс Еуропаның классикалық композиторларына әсер етті.
1952 жылы Ыстамбұл әскери мұражайы қайтадан жаңа шерік әскери қосыны мен меһтер тобын ұйымдастырды. Олар кейбір ұлттық мейрамдар мен маңызды тарихи оқиғалар болған күндері болатын парадтарда өнер көрсетеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жаяу әскер Санат:Орта ғасырдағы соғыс өнері Санат:Орта ғасырдағы әскери құрамалар мен қосындар Санат:Османлы империясының қарулы күштері
Мәселелерді басқару блогы
Мәселелерді басқару блогы (блок управления задачей; task control block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінің операциялық жүйесінде — нақты мәселе туралы ақпараты бар және мәселенің орындалу барысын бақылауға жүйені пайдаланатын кесте. Онда ақпарат регистрлеріндегі мәліметтер мен мәселеге бөлінген жад аймағы туралы мағлұматтар да болады.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Инфекциялық анемия
Инфекциялық анемия — тақ тұяқтыларда кездесетін өте жұқпалы ауру. Қоздырғышы - Equine infectious anemia virus (жылқыларлың инфекциялық анемия вирусы), қысқаша EIAV, сүзілгіш вирус. Инфекциялық анемиямен, көбінесе, жылқы, есек, қашыр, түйе ауырады. Жылқы малында инфекциялық анемия басқаларға қарағанда жиі кездеседі.
Таралу жолдары
Инфекциялық анемия таратуда негізгі рөлді қан сорғыш жәндіктер атқарады. Инфекциялық анемия ауырған мал мен ауырмаған малды шағылыстыру кезінде де таралады.
Вирус ауырған жануардың несебі, нәжісі, ұрығы, сілекейі, көз жасымен шығып, төңірегіне тарайды. Вирус ауырған жылқы қанындағы эритроциттерін бұзады, безгекке ұшыратады.
Ауырған малдың қанында аурудың қоздырғышы өмір бойы сақталады. Қоздырғыш ауру малдың қаны мен түгінде болады.
Емдеу
Ауырған малды емдеудің пайдасы жоқ, себебі денесіндегі қоздырғыш вирус тұрақты сақталып, ауруды тарата береді.
Аурудан сақтану жолдары
Аурудан сақтану жолдары: басқа жерден әкелінген малды 30 күн карантинде ұстау керек. Қан сорғыш жәндіктерді жою шараларын ұйымдастыру қажет. Инфекциялық анемия ауруы шыққан шаруашылыққа басқа жерден мал алып келуге, мал айырбастауға, малды және оның өнімін басқа жаққа шығару тыйым салу керек. Қораларды 2-3%-тік күйдіргіш натрдың ыстық ерітіндісімен немесе 3-5% тік формалин ерітіндісімен залалсыздандырады.
Дереккөздер
Санат:Ветеринария Санат:Анемия Санат:Жылқылардың вирусты аурулары Санат:Лентивирустар
Циклдік ғалам моделі
Циклдік ғалам моделі (Cyclic model, немесе тербелмелі модель) — ғаламды шексіз, қайталанбалы, өздік-сақталатын цикл ретінде түсінетін космологиялық модель. Мысалы, 1930 жылы Альберт Эйнштейн тербелмелі ғалам теориясын ұсынды:  ғалам мәңгілік тербелмелі түрде Жойқын жарылыстан басталып, Жойқын сығылуда аяқтайды; оның аралғында ғалам біртіндеп кеңейеді, өйткені заттың гравитациялық тартылысы оның қайтадан ыдырауына және серпілуіне әкеледі.
Жалпы шолу
1920 жылдары теориялық физиктер, әсіресе Альберт Эйнштейн ғаламның (толассыз) кеңею моделіне балама ретінде циклдік модельдің мүмкіндігін қарастырды. Алайда, 1934 жылы Ричард С.Толманның жұмысы циклдік проблемаға байланысты алғашқы талпыныстардың сәтсіз аяқталғанын көрсетті: Термодинамиканың екінші заңына сәйкес энтропия тек артумен болады. Бұл циклдің ұзағырақ және үлкенірек болатынын білдіреді. Кері қарай экстраполяция жасағанда, қазіргінің алдындағы цикл қысқарақ және кішірек болады да жойқын жарылыста шегіне жетеді. Бұл жұмбақ талай ондаған жыл бойы сақталып келді, тек ХХІ ғ басында ашылған Қараңғы энергия компоненті циклдік космологияға жаңа үміт сыйлады. 2011 жылғы бесжылдық зерттеу 200 000 галактиканы және 7 млрд жылдық космостық уақытты қамтып, "Қараңғы энергия үдеген жылдамдықпен біздің ғаламды қозғалтып отырғанын" растады.
Жаңа бір циклдік модель - бұл алдыңғы экпиротикалық модельден алынған ғалам жаратылысының Брана космологиясы (Brane cosmology) моделі. Оны 2001 жылы Принстон университетінің Пол Стейнхардт пен Кембридж университетінің Нейл Турок ұсынған болатын. Бұл теория ғаламның бір рет емес, бірнеше рет пайда болатынын сипаттайды. Бұл теория космологиялық тұрақты деп аталатын энергияның серпінді формасы қалай ғаламның кеңеюін тездететінін, ал ол жойқын жарылыстың стандартты моделі болжанғанға қарағанда кіші шамада екенін түсіндіруі мүмкін.
Фантомдық энергия ұғымына негізделген басқа циклдік модельді 2007 жылы Чапел Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінің профессоры Лорис Баум мен Пол Фрэмптон ұсынды.
Басқа циклдік модельдерге конформациялық циклдік космология және циклдік кванттық космология жатады.
Стейнхардт-Турок моделі
thumb|right|200px|Ашық [[Желі (физика)|желі лер жұп D-Браналарға жалғануы]] Стейнхардт-Турок моделі (The Steinhardt–Turok model) деп аталатын бұл циклдық модель бойынша екі параллель орбитальды жазықтық немесе М-Браналар жоғары өлшемді кеңістікте периодты соқтығысады. Көрінекі төрт-өлшемді ғалам осы Браналардың бірінде жатыр. Соқтығысулар тараюдан кеңеюге немесе бірден Жойқын жарылысқа дейін болған Жойқын сығылуға сәйкес келеді. Біз кезекте көріп тұрған заттар мен радиациялар соңғы соқтығысу барысында пайда болған болып, оның моделін Браналарға дейінгі кванттық толқулар белгіледі. Миллиардтаған жылдардан соң ғалам біз қазір байқаған күйіне жетті; тағы миллиардтаған жылдардан сол ол қайтадан тарая бастайтын болады. Қараңғы энергия Браналар арасындағы күшке сәйкес келеді және монополь, көкжиек және тегіс мәселелерін ғылыми шешім етуде шешуші рөл атқарады. Сондай-ақ, бұл циклдер шексіз-шетсіз түрде өткен мен болашақ ішінде жалғасуы мүмкін, ал шешім - Аттрактор (Attractor) болып, ол ғаламның толық тарихымен қамтамасыз ете алады.