cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Негізгі тізбек жұлдыздары
Өзегіндегі жойқын реакцияның қалыптасуы
Негізгі тізбек жұлдыздары сутегілік жану (теромядролық реакция) сатысында болады. Сутегі жанып таусылған соң гелийдің жануы (теромядролық реакция) басталады да, ісініп Алып қызыл жұлдызға айналады. Күн жүйесіндегі күн дәл қазір сондай негізгі тізбек жұлдызына жатады. thumb|left|200px|Күн — әлемдегі негізгі тізбек жұлдыздарының маңызды біреуі Тұрақты жұлдыздар бүкіл ғұмырының 90% -ында жоғары темпратура мен жоғары қысым арқылы өзегіндегі сутегіні гелий етіп біріктірумен болады және осы барыста мол энергия бөліп шығарады. Олардың негізгі тізбек жұлдызы болу сатысында тұруына Массасы, химиялық құрамы, және басқа да ерекшеліктері әсер етеді. Алғашқы сәттерден бастап негізгі тізбек жұлдызындағы сутегінің салыстырмасы өзегінде арта береді де, нәтижесінде өзегінде термоядролық реакция жүріп, жұлдыздың темпратурасы біртіндеп жоғарылап, жарығы да күшейе береді. Күнді мысал етсек, шамамен 4.6 млрд жыл бұрын негізгі тізбек сатысына жеткен бұл жұлдыздың жарығы содан бері 40% артқан екен. Барлық негізгі тізбек жұлдыздары, немесе ергежейлі жұлдыздар гидростатикалық тепе-теңдікті сақтайды, бұл көбінесе өзегінен сыртқа бағытталған термоядролық реакцияның кеңею қысымы мен айналасында қоршаған атмосферасының өзекке қарай гравитациясы ортасындағы тепе-теңдік есептеледі. Іштен сыртқа қарай және сырттан ішке қарай осы екі күштің әсерінде күн секілді ергежейлі жұлдыздар тұрақтылық сақтап тұр. Өзегіндегі темпратура мен қысымның және осыдан пайда болатын жоғары энергияның ортасында белгілі бір салыстырма бар және осы салыстырма сақталған жағдайда жұлдыз тұрақты жанып, жарқырап тұрады. Өзегінен айналасына атқыланған энергия бетіндегі радиация болып әлемге тарайды. Яғни энергия – сәуле, немесе конвекция арқылы тасымалданады, содан кейін оның аймағында температуралық градиент өндіру алға шығып, жоғары айқындық басталады.
thumb|right|400px|Жұлдыздар өзгерісі сатысы
Энергияның жасап шығарылуы
Массасы күн массасының 1.5 есесіндей жұлдыздар термоядролық реакция арқылы сутегіні гелийге айналдырады және ол протон - протон тізбекті реакция деп аталады. Осы массадан асып кеткен жұлдыздардың теромядролық реакциясы көбінесе Көміртегі, азот және оттегі атомдарын пайдаланып, CNO циклінде айналады, сутегіні гелийге өзгертеді. Массасы күннің 10 есесіндей негізгі тізбек жұлдыздары конвекция пайда болады. Ол жаңадан Гелийді сыртқа тасып, термоядролық реакцияға отын қылады. Өзегіндегі конвекция тоқтағанда өзегіндегі бай гелий сутегімен қоршалады. Массасы төмен жұлдызда өзегіндегі конвекция біртіндеп әлсірейді және массасы шамамен 2 күн массасы шамасына жеткенде конвекция тоқтайды. Осы массадан төмен жұлдыздардың өзегінде радияция болса, беткі қабатында конвекция болады. Жұлдыз массасының азаюына ілесіп, конвекция қабаты ұлғаяды. Массасы 0.4 күн массасындай негізгі тізбек жұлдызының барлық материясы конвекцияға арналады.
Келесі сатыға өтуі
Әдетте, массасы қанша үлкен болса, сол жұлдыздың негізгі тізбек жұлдызы (ергежейлі) болу жасы соншылық аз болады. Өзегіндегі термоядролық отын таусылғанда жұлдыздар HR диаграммасындағы негізгі тізбек өңірден алыстай бастайды. Бұл кезде жұлдыздың болашағы оның массасына байланысты болады:
Дереккөздер
Санат:Жұлдыздар Санат:Жұлдыздардың эволюциясы
Станислав Миколайчик
right|200px|thumb|Станислав Миколайчик
Станислав Миколайчик (Stanislaw Mikolajczyk; 18 шілде 1901, Хольстерхаузен, Гельзенкирхен маңы, Германия – 13 желтоқсан, 1966, Вашингтон, АҚШ), – польшалық мемлекет қайраткері. 1931-39 жылдары Польшаның шаруалар партиясын құрушы әрі көшбасшысы болған. Польшаны Германия басып алғаннан кейін (1939 жылы), ол Лонданға қашып кетеді. Ол жерде 1940-43 жылдары вице-премьер, ал 1943-44 поляк үкіметінің премьер-министрі болады. 1945 жылы Батыста болған жалғыз поляк саясаткері Польшаға қайта оралып, премьер-министрдің екінші орынбасары және уақытша коммунистік үкіметтің егін шаруашылық министрі қызметін атқарады. Демократиялық одақ құруға тырысады, бірақ коммунистер тарапы Польшаның шаруалар партиясының ізіне түскендіктен, 1947 жылы Ұлыбританияға, содан кейін АҚШ-қа қашуға мәжбүр болған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1901 жылы туғандар Санат:1966 жылы қайтыс болғандар Санат:Польша премьер-министрлері
Тоспа доп
Тоспа доп — ұлттық ойын.
Карлскруна
Карлскруна – швед Блекинг ленінің әкімшілік орталығы. Карл XI швед флотының басты базасы ретінде негізін қалаған. Атаудың аударғандағы мағынасы «Карл тәжі». Халқының саны — 62 804 адам. (2009).
Тоспа доп
Ойынды бір топ жас өспірім жиылып, не ашық кең далада, не мектеп ауласында ойнайды. Ойынға бір метрдей таяқ, бір кішкене доп керек.
Ойын бастаушы таяқты таңдаған бір жігітқан жақын жерден лақтырып береді, ол жерге түсірме: Оны қағып алып, таяқтың бір басын жоғары көтеріп ұстап тұрады. Қалған ойнаушылар ұстап тұрған қолдың үстінен таяқты тұтамдап ұстай береді. Бұл жеребе деп аталады. Кімнің қолы таяқтың ең ұшыны дәл келсе, сол доп ұрушы, ал оған таяу қолдың не доп беруші болады. Қалған ойнаушылар доп ұрылатын өріске барып бытырап тұрады. Бұларды «талаптылар» деп атайды.
Карлскруна
Қала 1680 жылы тұрғызылған. XVII ғасырда өз кезеңінің үздік сәулетшілерімен жобасы жасалынып, күні бүгінге дейін кейінге ренессанстағы қала құрылысының ішіндегі ең жарқын және көркем сәулет өнерінің бірі. Көрікті жерлерінің ішіндегі ең көркемі елдегі ең үлкен көне шіркеу (1685) мен XVIII ғасырдың басында салынған екі барка салтанат ғибадатханасы. Бірі– Ұлы Үштаған кирхасы (1709 жылы, Неміс кирхасы) және Фредрика кирхасы ( екеуі де 1744 жылы кіші Тессиннің жобалауы бойынша салынған).
Тоспа доп
Доп ұрушы мен доп беруші аралары 2—2,5 метрдей қашықтықта қарама-қарсы тұрады. Доп беруші 1, 2, 3 деп санайды да, допты тез лақтырып ұрушыға береді. Доп ұрушы оны аспандата, сонымен қатар ұзата қатты ұрады. Осы ретпен үшке дейін допты дәлдеп ұра алмаса, онда ұрушы мен беруші орын ауыстырады. Егер екінші ойыншы да дәл ұра алмаса, онда бұл екеуі «талаптылар» тобына кетіп олардың орындарына жаңадан екі бала келеді.
Карлскруна
Солтүстік соғыс уақытында Карлскруна Швециядағы халық көп қоныстанған қалалардың бірі болса, жергілікті кеме жасайтын орын Скандинавиядағы ең ірі жұмыс беруші орындардың бірі болған.
Тоспа доп
Осы тәртіппен зымырап ұшқан допты ұстауға «талаптылар» түгел әзір тұрады. Әр кім өз тұсына келген допқа таласа жүгіреді де, бұрын ұстаған допты алып, доп берушіге лақтырады. Доп беруші оны жерге түсірмей қағып алады да ұрушыға тағы лақтарып береді. Бұл жерде доп беруші қағып ала алмай қалса, онда әлгі «талапкер» оның орнына шығады да, бұрынғы доп беруші «талаптылар» тобына барып қосылады. Ойын осылай созыла береді.
Карлскруна
Дереккөздер
Санат:Швеция қалалары Санат:1680 жылы құрылған елді мекендер
Тоспа доп
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Миртл Эйнджэл (Орегон)
Миртл Эйнджэл (Mt. Angel) — Орегон штатының Marion округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3121 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 км² шамасында. FIPS коды — ?.
Ысқақ Құлыншақұлы
Ысқақ Құлыншақұлы(1880, қазіргі Түркістан облысы Созақ ауданы Жартытөбе а. – 1919, сонда) – айтыс ақыны. Әкесі Құлыншақ ақынның жолын қуып, көптеген ақындармен айтысқа түскен, терме, жыр айтқан. Өлеңді домбыраға, қылқобызға қосып айтатын өнерпаз болған. Оның 1906 ж. Әулиеата жерінде ошақты руынан шыққан ақын қыз Қадишамен айтысы 1942 ж. шыққан “Айтыс” жинағында, “Айтыс” кітабының 1-томында (1965) басылды.
Жезбала Шоманова
Шоманова Жезбала - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Шу ауданы, Белбасар колхозының звеношысы (1947). 1923 жылы Шу ауданында туған.
Ысқақ Құлыншақұлы
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Тарих
Жезбала Шоманова
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Миртл Эйнджэл (Орегон)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Тоқалсай
Тоқалсай – Байқоңыр алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.
Бастауы
Дүйсенбек тауының (Оңтүстік Ұлытау) беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Ащылы ауылы тұсында Ащылы өзеніне сол жағынан құяды. Ұзындығы 28 км.
Гидрологиясы
Жағасы біршама биік, ирелең. Көктемгі еріген қар суы және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен алабында шабындық жерлер, қыстаулар бар, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.
Turkvizyon ән байқауы 2015
Turkvizyon ән байқауы 2015 (Türkvizyon Song Contest 2015; 2015 Türkvizyon Şarkı Yarışması) - Түркияның Стамбұл қаласында 2015 жылдың 19 желтоқсанда өтті.
Қырғызстандық әнші «Turkvizyon 2015» байқауының жеңімпазы атанды. Жийдеш Ыдырысова орындаған «Ким билет» әні кәсіби сарапшылардың ықыласын ерекше аударды. Екінші орынды «Олай емес» әнін шырқаған қазақстандық Орда тобы еншіледі. Үшінші орын түркиялық əнші Горкем Дурмазға бұйырды.
Қатысудан бас тартқан елдер
Су-24 ұшағы инцидентінің кесірінен бас тартқан елдер:
Финал
Финал 2015 жылдың 19 желтоқсанында өтті. Төменде финалға өнер көрсеткен 21 қатысушы көрсетілген.
Кестеге түсініктеме
Дереккөздер
Санат:Turkvizyon
Бірлік (Талғар ауданы)
Бірлік — Алматы облысы Талғар ауданы, Белбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан батысқа қарай 6 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1867 адам (924 ер адам және 943 әйел адам) болса, 2009 жылы 2812 адамды (1374 ер адам және 1438 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Талғар ауданы елді мекендері
1732 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1732 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1732 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Түбекті қойнаулы атырау
Түбекті қойнаулы атырау - тарамдалған жіңішке арна маңы түбек-шығанақтарынан тұратын атырау. Өзеннің едәуір қатты ағысының әсерінен түзіледі. Түбекті қойнаулы атыраудың тосқындары теңізге өзеннің жеке тарамдарымен жіңішке аккумуляциялық белестермен қоршалып барып түседі (мысалы, Миссисипи, Кура, По атыраулары).
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Дастарқан мәзірі
Дастарқан мәзірі — белгілі бір күні көрсетілген, сол күнгі тағамдар мен сусындар тізбесі.
Асханадағы, мейрамханадағы, кафедегі тағамдар тізбесі, олардың мөлшерлері мен бағалары жазылған парақ, кітапша. тамақтанған жөн.
Тағам жұғымды болу үшін оның әр түрлі болғаны жөн. Сондықтан да ең дәмді тағамның өзін жиі пайдаланғанда тәбет төмендеп, астың сіңімділігі нашарлайды.
Дереккөздер
Санат:Үй тұрмысы Санат:Тұрмыс
Текодонтозавр
Дереккөздер
Санат: Динозаврлар Санат: Зоология
Шипот (Видин облысы)
Шипот (Шипот) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Димово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 49 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3744. Телефон коды — 09341. ЕКАТТЕ коды — 83239.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Минас-ду-Леан
Минас-ду-Леан (Minas do Leão) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Порту-Алегри агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Жерониму экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 682 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 424,007 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Қияқты (көл)
Қияқты – Құланөтпес алабындағы тұйық көл.
Хумликон
250px|thumb|Картада орналасуы Хумликон (Humlikon) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Андельфинген округінің құрамына кіреді.
Қияқты (көл)
Географиялық орны
Қарағанды облысының Нұра ауданы Теңіз көлінің оңтүстігінде 16 км, Қособа тауынан солтүстік-батысқа қарай 12 км жерде, теңіз деңгейінен 398 м биіктікте орналасқан.
Хумликон
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 437 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.70 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 32, пошта индексі — 8457.
Қияқты (көл)
Гидрографикасы
Ауданы 51,6 км2, су жиналатын алабы 669 км2. Ұзындығы 16,7 км, енді жері 10,2 км. Шарасының пішіні күрделі, түбі тегіс. Солтүстік жағалауы жарлауытты, биіктігі 1-1,8 м. Оңтүстік жағалауы жайпақ. Ол сор батпаққа ұласып кетеді. Суының деңгейі сәуір айында көтеріліп, қазанда төмендейді. Оған жазда тартылып қалатын Қияқты өзені құяды. Жағалауы жайылым есебінде пайдаланылады. Кейінгі жылдары көл сорға айналуда.
Хумликон
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Қияқты (көл)
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы көлдері
Силгейруш
Силгейруш (Silgueiros) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Визеу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Ентікпе
Ентікпе  (dyspnoe) — тыныс алу жиілігінің, ырғағының, тереңдігінің бұзылуы салдарынан тыныс алудың қиындауы.
Түрлері
Ентікпенің 2 түрі:
Адам ауыр жұмыс жасағанда, биіктікке көтерілгенде немесе қоршаған орта температурарасы артқанда тыныс алуы жиілеп, организмге қажетті оттектің мөлшері 2 — 3 есе артады. Себебі адам дем алғанда ауамен бірге организмде жиналған көмір қышқыл газын да шығарады. Соның салдарынан тыныс алу бұлшық еттерінің жұмысы жиілеп, адам ентігеді. Мұндай ентігуді физиологиялық Ентікпе деп атайды.
Патологиялық Ентікпе тыныс алу, орт. жүйке жүйесі және жүрек-қан тамырлар жүйесінің жұмысы нашарлағанда, анемия кезінде, организмде зат алмасу процесі бұзылғанда, ұйықтатын дәрілермен, улы заттармен уланғанда болуы мүмкін. Мысалы, өкпе Ентікпесі кезінде адамның дем алуы қиындап, ауа жетпей, терісі көгеріп, мойынның вена қантамырлары білеуленіп ісініп кетеді. Ал жүрек Ентікпесінде адамның қол-аяғы көгеріп, мұздап кетеді. Тыныс алуы қиындап, ентіге бастағанда, адамды орындыққа отырғызып, терезені ашып, бөлменің ауасын тазарту керек. Кей жағдайда науқас адамды оттекті жастықпен дем алғызады. Емді терапевт-дәрігер белгілейді. Әуелі патологиялық Ентікпеге себеп болған ауруларды емдейді. Дәрігердің рұқсатынсыз өз бетінше дәрі-дәрмек ішуге болмайды.
Санат:ауру белгілері
Әуе компаниялары кодтары-S
Санат:Әуе компаниялары кодтары тізімі
Паданга
Паданга — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің оң жағалауынан 149 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Кортес-и-Граэна
Кортес-и-Граэна (Cortes y Graena) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Гвадикс ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1033 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 50 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
NGC 7583
NGC 7583 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 2 қыркүйекте Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7583 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70975, NGC 7605, MCG 1-59-34, ZWG 406.47.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Бельмонте-Кастелло
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Nicola di Mira.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Абақ Керей Ережесі
Абақ Керей Ережесі– қазақтың дәстүрлі ғұрыптық заңы. Ресей мемлекетінің қол астына кірмеген, дәстүрлі әдет-ғұрпынан ажырамаған қазақтардың бір бөлігі ұстанған құқықтар жинағы. Моңғолия ғылым академиясының тарих ғыл.-зерт. ин-ты қорынан табылған. 1996 ж. тұңғыш ғыл. айналымға түсікен.
Бұл заң жинағын түркітанушы ғалым С.Қаржаубайұлы Монғолияның орталық мұрағатынан алып, көне ұйғыр тілінде жазылған құжатты қазақшаға аударыпты. Ереже 17 тармақ, 35 баптан тұрады және екі бастаудан нәр алған болу керек: біреуі – қазақтың ежелден қалыптасқан әдет-нышандары, екіншісі – шариғаттың кейбір қағидалары. Мұнда қазақтың әдеттері басым екені сөзсіз. Бұл құжаттың қазақ халқының құқық тарихын зерттеуге өте қажет дерек екеніне күмәндануға болмайды. Және оның тағы бір ерекшелігі, ол – орыс патшалығына қарамаған қазақтың ұстанған құқықтық жинағы екендігінде. Ереже былай басталады: «Біздің 12 керей тайпасы (Абақ Керей 12 атаға бөлінеді – Қ.Қ.) қазақтың үш жүзінің Орта жүзінен тарайды. Ал Кіші және Ұлы жүз қазақтары бұл кездері орыстың қол астына қараған», болып басталатын ережедегі «Абақ Керейдің Құлыбек, Ақтай, Құтымжар (Қожамжар), Көкен, Бисенбай, Өсер зәңгі, Тұрым қатарлы 12 адамы бас қосып, мал (қой) сойып, жатар орнын сайлап (дайындап) көпшілік қауымды жинай отырып, Мұхаммед (мұсылман) дінін негізге алып, 12 Абақ Керей қазағының ұстанатын заңын жасауды жоспарлапты». Сонымен үшінші тарау үйлену, некеге отыру жайлы. Мұнда Абақ Керейдің өз ішінде қыз алып, қыз беруіне ұлықсат етілген. Тек он екі атаның әрқайсысы өзара некеге отырмаса болғаны. Ереженің он үш бабы осы тармақтың ішіне кіреді. Төртінші тармақта аталған сыйлы адамдардың қонаққа баруы жайында жазылған. Аталған меймандарды ықылас-ниетіңізбен қонақ қылып күтпесеңіз, айып төлейді екенсіз. Айып мөлшері де аз емес – алды сексен екі қойдан. Келесі бір тармақ дін, молда, қожалар турасында. «Дін адамдары нағыз Мұхаммедтің үмбеті, дінді уағыздау барысында оларға қарсы бөгет, тосқауыл жасаған адамдар кездессе, оны ауыр қылмыс санап, айыппен жазалау керек» делінген.
Ережеге бөгдені мұқату, жәбірлеу турасында, несие, қарыз талап ету және қорлық, зинақорлық, жесір хақында, егіндік, шабындық жайындағы тармақтар да енген. Ең қызығы, мұнда соңғы жындану хақында дейтін тармақ та бар. Адамның емес, малдың, иттің жындануы, әрине. Тебеген атыңыз байқаусызда біреуді жазым қылса я құтырған итіңіз қауып алса да айыптан құтылмайды екенсіз. Жаза жүктету ашық жүргізілді, қандай да бір қаулы-қарар, құжат жазып қалдырылмайды. Би жалғыз өзі ғана қылмыскерді тергеп, үкім шығарады. Бидің шешімімен айып жүктелген қылмыскерге құн төлеткен, дүре соққан, ұрлық істесе саусақтарын кесіп тастау сияқты жаза берген. Осы айыптардың ішінде ең жеңілі қамшымен дүре соғу. Ол қылмысты деп есептелген адамды көптің алдына жалаңаштап шығарып, 40, 50, 80, 100 рет дүрелеу. Жасаған қылмысына қарай дүре санын би өзі белгілейтін болған.
Дереккөздер
Санат:Құқық
Кудренок
Кудренок — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кудриха өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
NGC 3063
NGC 3063 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1802 жылы 30 қыркүйекте Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3063 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Гранзебит
Гранзебит (Gransebieth) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы Солтүстік Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 629 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 23,36 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 57 032. Муниципалитеттің басшысы — Фред Лентер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Құпия тілдер
Құпия тілдер — кезбе саудагерлер, жалданып істеуші қолөнершілер, қайыршылар сияқты оңашаланған әлеуметтік топтар қолданатын жаргондардың дәстүрлі атауы, шартты тілдер. Құпия тілдер кейбір оңашаланған бірлестіктерге қатыстылықтын белгілері ретінде ұжымдық ойын болып табылады. "Құпия тілдер" деп аталуы бұл тілдердің жасырын қызметіне байланысты. Құпия тілдер туралы мәліметтер Еуропада 13 ғ.-дан белгілі.
Құпия тілдер ең алдымен сөздік құрамы (300-400-дей түбір сөздер) мен сөзжасам жүйесі арқылы ерекшеленеді. Сөздігінде сан есім, есімдік және нақты лексика (дене мүшелері, табиғат, кәсіп атаулары), зат есім, сын есім, етістіктен тұратын шамалы абстракты атаулар бар, көмекші сөздері халықтық тілдегідей. Құпия тілдерде қолданылатын жалпыға белгілі сөздер кейде басқа сөздермен ауыстырылады немесе буындарының орны өзгертіледі (шивар тауар, лапица полиция). Сөзжасамдағы осындай тәсілдеріне қарап, Құпия тілдерді Шартты (жасанды) тіл деп аталған. Құпия тілдердер оны колданушы Әлеуметтік топпен бірге жоғалады, оның жоғалуына әдеби тілдің де ықпалы тиеді. Құпия тілдер әлеуметтік тіл білімінде каралады.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Кисьма (Сабль тармағы)
Кисьма — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сабля өзенінің сол жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Клайн-Баркау
Клайн-Баркау (Klein Barkau) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Плён ауданының құрамына енеді.
Кисьма (Сабль тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Клайн-Баркау
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 247 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 57 037. Муниципалитеттің басшысы — Уве Хальман.
Кисьма (Сабль тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Клайн-Баркау
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Кароль Линетты
Карол Линетты (Karol Linetty; 2 ақпан 1995 жыл, Жнин, Польша) — польшалық футболшы, жартылай қорғаушы.
Командалық
«Лех»
Сілтемелер
Санат:Польша футболшылары Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сампдория ФК ойыншылары Санат:Лех ФК ойыншылары Санат:Торино ФК ойыншылары
Өлшеу әдістері мен құрылғылар
Өлшеу әдістері мен құрылғылар — 2011 жылы Қарағанды қаласы «ҚарМТУ» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — В. В. Юрченко, С. Т. Алимбаев. Беттер саны — 82.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-296-007-5.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:ҚарМТУ баспасының кітаптары
Цайзельмауэр-Вольфпассинг
Цайзельмауэр-Вольфпассинг (Zeiselmauer-Wolfpassing) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Тульн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2084 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 12.7 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — TU, ресми идентификациялық коды — 3 21 40.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Вагнер саналады.
Пенопласт
Пенопласт, көбікті пласт — газбен толтырылған пластмасса. Пенопласт көбікті (пенопласт) және кеуекті (поропласт) деп бөлінеді. Пенопласттың жеңіл (тығызд. 5,0 г/см3), өте жеңіл (тығызд. 5,0 — 8,0 г/см3) және эластиктік, қатаң, жартылай қатаң түрлері де алынады. Пенопластты алу технологиясы композицияны дайындау процесінен, полимер жүйесіне газ фазасын енгізуден, көбіктенген массаға қажетті қалыпты беруден тұрады. Пенопласттың жанғыштығы, жылу және химия төзімділігі оны құрайтын полимердің табиғатына, ал су, ылғал сіңіргіштік, электрлік қасиеттері макроқұрылымның морфологиясына байланысты. Пенопласт — жеңіл жабдықтауда және жылуоқшаулағыш материал ретінде қабырға панельдерінде, тоңазытқыш, мұздатқыш, рефрижераторларда, т.б. пайдаланылады. Суды нашар сіңіретіндіктен қалқыма бұйымдар (бакен, понтон), құтқарушы құралдар (сал, белдік, кеудеше) және жеңіл қайық, катер, т.б. жасауда қолданылады. Газдар мен сұйықтар сүзгіш және орағыш материал ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Санат:Пластмассалар
متعدد الستيرين Styropor 発泡スチロール Isopor Isopor
IC 3603
IC 3603 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3090633, NPM1G +15.0375.
Сыртқы сілтемелер
IC 3603 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Кемар Лоуренс
Сілтемелер
Санат:Ямайка футболшылары Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
Пон-Пеан
Пон-Пеан (Pont-Péan) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,76 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35363, пошта индексі — 35131.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3695 адамды құрады. Халық тығыздығы — 421,8 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Құмарық
Құмарық (1993 жылға дейін — Подгорное) — Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл, Құмарық ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құлан ауылынан батысқа қарай 24 км-дей жерде, жусан аралас бетеге, боз, күйреуік өскен қоңыр, бозғылт қоңыр топырақты тау алдының қуаң жазығында орналасқан.
Тарихы
1955-97 жылдары ауыл Карл Маркс атындағы қой ұжымшарының орталығы болып келді. Ауыл 1991 жылға дейін Подгорное деп аталып келді. Оның негізінде Құмарық ауылында 1997 жылдан өндірістік кооператив және 30-ға жуық шаруа қожалықтары құрылды.
Инфрақұрылымы
Ауылда орта, бастауыш мектептер, кітапхана, клуб, фельдшерлі-акушерлік пункт бар.
Дереккөздер
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы елді мекендері
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
thumb|500px|1-ші ғасырдағы Жібек Жолы, Қытайдан Жерорта теңізіне дейін. «Жібек Жолы» (Ұлы «Жібек Жолы») — Қытайдың Ши-ан деген жерінен басталып, Шинжәң, Орталық Азия арқылы Таяу Шығысқа баратын керуендік жол бағыты. Атауды алманиялық ғалымдары Ф. фон Рихтһофен (F. von Richthofen) бен А. Һерман (А Hеrman) 19 ғасыры ұсынған.
Қымбат тұратын жібектердің таралуына сақтар мен скифтердің көшпелі тайпалары қатысқан, сол кездегі ғажайып тауар Орталық Азия мен Жерорта теңізі өңіріне солар арқылы жеткен. Алайда VI—IV ғасырлардағы Жібек жолы туралы айтуға бола қоймас, қымбат тауарлар дала өңірі арқылы жеткізілген, ол 40-параллель маңынан өткен және Хуанхэ өзенінің үлкен иіндерінен басталып, Алтайдың шығыс және солтүстік сілемдерін, Қазақстан мен Қара теңіз өңірі далаларын кесіп өткен де, гректер мен этрускілер жеріне жеткен деп шамалау дұрысырақ болады.
Жібек Үндістанға сол кезде барған, «сина патто» — «кытай жібегі» деген сөз дәлелдейді. Б. з. б. I ғасырдың ортасында ғана «Жібек жолы» тұрақты дипломатиялық және сауда жолы ретінде пайдаланыла бастайды. Ал бәрі 138 жылы, император Уди Батыстың беймәлім елдеріне жіберген Чжан-Цзянға ерген елші керуені Хань астанасынан шыққан кезде басталтан еді. Чжан-Цзян 13 жылдан кейін қайтып оралды. Ол қазіргі Ауғанстан аудандарына дейін жетіп, Қытайдың ішкі аудандарынан Орталық Азияға бірінші болып тура жолмен жүріп өтті. Осының ізінше Батысқа — жібек артқан керуендер аттанып, ал Қытайта Жерорта теңізі жағасынан, Таяу және Орта Шығыстан, Орта Азиядан тауарлар әкеліне бастады.
Андрей Дмитриевич Сахаров
Андрей Дмитриевич Сахаров (1921 жыл 21 мамыр, Мәскеу — 1989 жыл 14-желтоқсан, осы жерде) — Кеңес Одағының физигі, КСРО Ғылым академиясының академигі, алғашқы кеңестік сутегі бомбасын жасаушылардың бірі. Кейінірек - қоғам қайраткері, диссидент және құқық қорғаушы; КСРО-ның Халықтық депутаты; Нобель сыйлығының лауреаты (1975).
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
Көп кешікпей халықаралық сауда Орта Азиядаты Зеравшан және Қашқадария аңғарларында орналасқан ел — Соғдыдан шыққан саудагерлердің қолына көшті. Соғдылардың Шығыс Түркістандағы «Тохарлық» қалаларда және Қытайдың Ланчжоу, Дунхуан, Чаньан сияқты қалаларында сауда колониялары болды. Мысалы, Дунхуанда мыңға тарта соғдылар тұрған. Соғдылар Жапонияға өткен, жібек жолы жапондықтардың ертедегі астанасы Нараға жетіп аяқталған. Осындағы бір ғибадатханада соғды тілінде жазылған қолжазба сақтаулы. Қазақстанның батысын Қиыр Шығыспен, Амур бойымен керуен жолдары байланыстырып жатты. «Бұлғын жолы» дейтін жол белгілі, ол арқылы Византияның, Иранның, Түрік қағанаттары мен соғды князьдіктерінің Бохай мемлекеттерімен және Жапониямен байланыстары жүзеге асырылған. VI ғасырда «Бұлғын жолының» теңіздегі бөлігі «Жапонияға баратын жол» деп аталған. II - V ғасырларда Жібек жолы, егер Шығыстан бастасақ, Чаньаннан басталып, Ланчжоу ауданында Хуанхэ арқылы өтетін өткелге, одан әрі Нань-Шанның солтүстік сілемдерін жағалап, Ұлы Қытай қорғанының батыс шеті мен «Яшма қақпалары бекетіне» беттеген. Осы арада бір жол айырылып, Такла-Макан шөлінің солтүстігі мен оңтүстігін жағалап кеткен. Солтүстік жол Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо жазиралары арқылы Іле өзенінің аңғарына; ортаңғы жол Чаочаннан Қашкарға, Аксуға және Бедел асуы арқылы Ыстыккөлдің оңтүстік жағасына; оңтүстік жол Дунхуан, Хотан, Жаркент арқылы Бактрияға, Үндістан мен Жерорта теңізіне шыққан, бұл — «оңтүстік жел» деп аталатын жол; «солтүстік жол» Қашғардан Ферғанаға және одан әрі Самарқан, Бұхара, Мерв арқылы Хамаданға, Сирияға барған.
Андрей Дмитриевич Сахаров
1980 жылы өзінің құқық қорғау саласындағы еңбегі үшін барлық кеңестік марапаттарынан айырылып, әйелі, Елена Боннэрмен бірге Мәскеуден жер аударылған. 1986 жылдың соңына қарай Михаил Горбачёв батыс мемлекеттерінің қысымына ұшырап, Сахаровқа Мәскеуге қайтуға рұқсат беруге мәжбүр болады.
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
VI—VII ғасырларда, Ферғана арқылы өтетін бұрынғы жол төте және қолайлы болғанымен, Қытайдан батысқа Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы өтетін жол мейлінше жандана түседі. Жолдың ауыстырылуын мынадай себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда түрік қағандарының ордалары болды, Орта Азия арқылы өтетін сауда жолдарын солар бақылап отырды. Екіншіден, Ферғана арқылы өтетін жол өзара қырқыс салдарынан VII ғасырда қауіпті болды. Үшіншіден, түріктердін бай қағандары мен олардың төңірегіндегілер теңіздің арғы жағының тауарларын ірі мөлшерде тұтынушылар болатын.
Андрей Дмитриевич Сахаров
Отбасы
1942 жылы университетті үздік бітіріп, Поволжьедегі әскери зауытқа жіберілді. 26 жасында А.Сахаров физика математика ғылымдарның докторы дәрежесіне ие болды.
Аса құпия жағдайда жұмыс істеген А.Сахаров, И,Томм және олардың әріптестері сутек бомбасын жасап шығарды, ол 1953 жылы тамыза сынақтан өткізілді.
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
САУДА ЖӘНЕ ТАУАР АЛМАСУ
Жібек жолы бастапқыда қытай жібегін Батыс елдеріне шытаруға қызмет етті. Өз кезегінде, онымен Римнен, Византиядан, Үндістаннан, Ираннан, Араб халифатынан, ал кейініректе Еуропа мен Русьтен осы елдерде өңдірілетін тауарлар тасылды. Бұл тажайып, таңсық тауарлардың тізімі таусылмайды. Бұлар — мирро мен ладан, жасмин суы мен амбра, кардамон мен мускат жаңғағы, өміртамыр (женьшень) мен айдаһардың (питон) еті, кілемдер мен маталар, бояулар мен минералдық шикізат, алмас пен яшма, янтарь мен маржан, піл сүйегі, құйма күміс пен сом алтын, аң терілері мен теңгелер, садақтар мен жебелер, семсерлер мен найзалар және басқа да көптеген заттар. Жібек жолымен сату үшін Ферғананың асыл тұқымды аттары, араб және нисия арғымақтары, түйелер мен пілдер, мүйізтұмсықтар мен арыстандар, барыс пен киіктер, қаршыталар мен сұнқарлар, тотықұстар мен түйеқұстар алып жүрілді. Мәдени өсімдіктер: жүзім, шабдалы, қауын, тәтті татамдар мен қант, жемістер мен көкеністер Жібек жолы арқылы тарады. Алайда сауда жасалатын негізгі зат жібек болып кала берді. Алтынмен бірге жібек халықаралық валютаға айналды, ол патшалар мен елшілерге сыйға тартылды, жалдамалы әскерге ақы және мемлекеттік қарыз ретінде төленді. Иранның шахиншахы Хосроу I Ануширван қытай императорынан басқа тартулармен қатар, қытайдың жібек киімі» — «ушари» алған, оның көкшіл өңіріне тәж киген және әшекейлер тағынған патша бейнеленген. Қытай, Орта Азия, Шығыс Түркістан билеушілері сарайларының фрескаларында шонжарлар киген жібек киімдерде оларға тән барлық қымбат бұйымдар әшекейлерімен, ұсақ-түйектерімен, тіпті тігістерімен айнытпай салынатыны кездейсоқ емес. Жібек жолымен тасылатын жібектің де, тауарлардың бір бөлігінің де оның Қазақстан бөлігінде тұрған қалаларда қалып отырғаны әбден табиғи нәрсе. Мұны археологиялық олжалар айқын дәлелдейді.
Андрей Дмитриевич Сахаров
Отбасы
А.Сахаров ядролық қаруды жетілдіру саласында жұмыс істеді. Алайда, уақыт өте келе онда ядролық сынақтарға қарсы наразылық сезімі оянды.
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
САУДА ЖӘНЕ ТАУАР АЛМАСУ
Отырар алқабындағы Мардан қорымын қазған кезде қабірлердің біреуінен қытайдың біздің заманымыздағы I — IV ғасырларға жататын жеті «У-шу» теңгесі шықты. Бұл теңгелердің князь Чжан-Цзянның жолымен Батысқа, соның ішінде Кангюй мемлекетінің орталығы орналасқан Сырда- рияның орта тұсына бет алған сауда керуендерімен байланысы болғанына дау жоқ. Қытай деректемелерінде ол кездер туралы былай делінген:«.. .жуырдаты кездің өзінде шетелдік иеленушілермен қатынастар орнатуды күткен және бәрінен бұрын алыс шет аймақтарда белгілі болу даңқын қымбат тұтқан Қытай сарайы Кангюймен байланысын үзбеді».
Андрей Дмитриевич Сахаров
Отбасы
1943 жылы Андрей Сахаров К. А. Вихиреваға үйленіп, 1969 жылы әйелі обадан қаза тапқанша, некеде болады. Олардың үш баласы болды - екі қыз бен бір ұл бала (Татьяна, Любовь, Дмитрий).
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
САУДА ЖӘНЕ ТАУАР АЛМАСУ
Батыспен байланысты қымбат түратын заттар арасынан Жетісудан табылтан күміс құмыраларды атап өту керек, онда византиялық үлгіге еліктеп крестер түрінде қалыппен өрнек салынған. Құмыраларды жасатан шебер өз жұмысын Византияда істелген деп көрсету те тырысқан. Бір саптыаяқ тұтқасының иілген жерінде «көне заман сипатындагы» бас бейнелентен. Византия үлгілеріне бұлайша еліктеуге тырысушылықты «империя халқы түр-тұрпатының әсерлі әсемдігі» туғызған. Жамбыл қаласында Тараздың орнынан I Юстинианның византиялык алтын солиді табылды, оның бір бетінде дулыта киіп, найза мен қалқан ұстаған император, екінші бетінде қолына крест ұстаған Жеңіс құдайы бейнеленген. Византияның алтын солидінің кең таралтанын және халықаралық валюта ретінде қолданылғанын ескерте кеткен жөн. Кімнің билеушісі күшті екені жөнінде Византия және парсы көпестерінің айтысуы туралы Кузьма Индикоплавтың VI ғасырдың орта шеніне жататын әңгімесі мәлім. Персия саудагері тек күміс көрсете алтан кезде, византиялық бүкіл әлемге таралған алтын теңге көрсетіп жеңіп шыққан.
Андрей Дмитриевич Сахаров
Отбасы
1970 жылы ғалым Е. Г. Боннэрмен танысып, 1972 жылы оған үйленеді. Оның ересек екі баласы болады (Татьяна, Алексей). А. Д. Сахаровтың балалары ересек азаматтар болатын. Сахаровтың кенжесі, Дмитрийді оның қызы Любовь қол астына алды. Екеуінің ортақ балалары болған жоқ.
Дереккөздер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:КСРО ғалымдары Санат:Физиктер Санат:КСРО физиктері
Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі
МӘДЕНИЕТТЕРДІҢ ӨЗАРА ӘСЕРІ
Бұл тұжырымдаманың көрінісі Самарқанға жақын жердегі Кушан қонысындағы үйдің қабырталарына салынтан әшекей суреттер болып табылады; онда біреуінде — қытай императорлары, екіншісінде — түрік хандары мен үнді брахмандары, үшіншісінде парсы патшалары мен рим императорлары бейнеленген.
Әрбір халықтын бір нәрсесімен атақты да даңкты екенін ақындар былайша суреттейді: Біліп қойғын, арабтардан өленде ешкім озбайды, Ал ежелгі гректердің ұлдарына көрінсең, Емдомымен жан-дүниенді козғайды. Сауық-сайран үнділердің мекені, Есеп-қисап, ән-әуенде Римнен кім өтеді, Сурет салса Қытай өзар өрнегімен, әрімен, Ал жалғанда хас шебері Бағдаттың Қашан да артық бәрінен.
Талас аңғарындағы Жамукат деп саналатын Қостөбе қала жұртынан аршылған VIII — IX ғасырлардағы ғибадатхана қабырғаларының қалың сылақ қабатының оймыштап безендірілуін нақ осымен түсіндіруге болады. Қабырғалық беттерге піскен жемістер шоғы, салбырап тұрған жүзім сабақтары, қызғалдақтар, жапырақтар, пальметталар, ромб белдеулері, меандрлардың көмкермелері, өсімдік бумалары бейнеленген. Оймыш- тау сарындарында, өрнектердің жеке элементтерінде, стильде Афрасиаб пен Варахша, сондай-ақ Саммара мен Фустат сарайларының қабырғалары сәнделген оймыштарға мейлінше жақын ұқсастық бар. Мұның өзі Бағдат шеберлері талғамдары мен халифат астанасының астаналық стиль сәнінің қалалық мұсылман ойкуменінің шетін қамтып, Жібек жолымен қалай таралғанын айқын көрсетеді.
Сол бір алыста қалған оқиғалардың замандастары болған түрлі елдердің авторлары белгілі бір мемлекеттердің неден табысқа жеткені туралы ғана емес, қайта өз халқының өзгелер мәдениеттерінің қазыналарын қалай менгергені туралы жазған, бүкіл дүниежүзілік мәдениеттің нақты бір түрінің негізгі мазмұны да, міне осында болтан еді. Езілгендер мен кедейлерге жанашырлық білдіруді уағыздап, рақымсыздықты, дүние қоңыздықпен екіжүзділікті әшкерелеген, парсының атақты сопы- ақыны Жалалидцин Румидің (1207—1273) сөздері мәдениеттердің өзара әсері, өзара ұстамдылық пафосынатолы». Руми былай депжазган: «Түрік пен үндінің ортақтіл табысуы қандай жиі кездеседі. Екі түріктің жат - жандар сияқты болуы да сондай жиі кездеседі. Демек, ынтымақтылық тілі — мүлде басқа мәселе: тіл ортақтығынан, ынтымақ ортақтығы қымбат». Сондықтан Конье қаласында қайтыс болтан «жүрек дінін» жырлаушыны соңғы сапарға мұсылмандардың, христиандардың, иудейлердің, буддистердің шығарып салтаны тегін емес.
Қолданбалы өнерде, сәулет өнерінде, қабырғалардағы кескіндемеде тауарлардың, мәдени үлгілер мен өлшемдердің Шығыс және Батыс елдеріне таралуымен қатар музыка мен би өнері, қызықты ойын-сауықтар, орта ғасырлардаты өзінше бір «эстрада» өріс алды. Қызықты ойын- сауықтар, музыканттар мен бишілердің, жабайы аңдарды үйретушілердің, акробаттар мен сайқымазақтардың, фокусшы-сиқыршылардың өнер көрсетуі ерекше таралды. Бұл өнерге тілмаш керек болмады, кезбе труппалар үшін тіл кедергісі болған жоқ — «дене кимылдарымен түсінісетіндерді жұрттың бәрі бірдей ұтады», — деп жазды Эразм Роттердамский. Грек василевсіне де, Киев князіне де, Түрік қағанына да, қытай императорына да ұқсас нөмірлер көрсетілген.
Сарай маңындағы қызметкерлер құрамы шетелдік оркестрлермен толықтырылып отырған. Олар «сарайдағы салтанатты рәсімдерде де, сарайдаты ресми емес салтанаттарда да» ойнаған. Мысалы, патшаның әнді құрмет тұтатын аксүйектерінің бірі Сюань-цзуньның 30 мың музыкант ұстағаны белгілі. Түрік қағанының Суябка жақын жердегі өз ордасында елшілер қабылдауының суреттелуі сақталған. «Қатан, - деп жазады осы рәсімді көзімен керген буддалық тауап етуші Суань-Цзян, — шарап қойып, музыка бастаута әмір берді... Осы уакыттың бәрінде жаңғырыққан металл әуені сүйемелдеген жатжерлік музыка қалықтап тұрды. Бұл тағылардың музыкасы болғанымен, ол да құлаққа жағып, жүрек пен ойды қуанышқа беледі». Тан Қытайында ең көп таралғаны Батыстың — Шығыс Түркістан мен Орта Азия қалаларының музыкасы болтаны мәлім. Кучаның, Қаштардың, Бұхара мен Самарқанның, Отырар мен Тараздың музыкалық дәстүрлері ресми қамқорлық арқылы қытайдың музыкасымен және музыкалықдәстүрімен үштасып кетті. Иран, соғды және түрік актерлері Қытайдың хореографиялық мәдениетіне көп үлес қосты. Барлық артистерден бишілер — жасөспірімдер мен қыздар мейлінше әйтілі болды. «Батыстың секіргіш билерін» әдетте Ташкенттен келген, иран үлтілі кең көйлек және төбесі сүйір, моншақпен әдіптелген биік бөрік киген балалар орындаған. Олар ұзын мата белбеу буынған, олардың ұштары би қимылдарын орындаған кезде желбіреп тұратын. «Шаш биін» алуан түсті кестемен әшекейленген торғын шапан киіп, күміс белдік буынған екі жас қыз орындаған. Олардың кигендері жеңдері тар көйлек пен кішкене алтын қоңыраулар тағылған төбесі сүйір бөрік, ал аяқтарында зерлі қызыл туфли киген. Биші қыздар «құйындай ұйтқыған Батыс қыздары» биін де орындады, онда алқызыл көйлектер мен жасыл шалбар, аяқтарына қызыл күдеріден тігілген етіктер киген соғды қыздары секіре қозғалып, шыр айналып, шар үстінде тұрып, қалықтап жүрді».
Мысалы, Константинопольге Шығыс артистерінің «гастрольге» жиі шыгып жүргені мәлім. Мәселен, ақсүйектер қонакасында Византия императрицасы орыс княгинясы Ольганың көңілін сайқымазақтар мен эквилибристикашылар көтерген, ал салжүқ сұлтаны II Арсланның құрметіне I Мануил жасаған мерекеде түрік акробаты қатерлі сальто орындаған. Бетперде киіп те ойындар көрсетілген. Бұл дәстур мұсылман елдерінде неғұрлым кейінгі кезде де сақталған. Бағдатта Наурызды мейрамдау кезінде тіпті халифтің өзінің алдында да бетперде киіп ойын көрсетілгені мәлім. Жібек жолы бойындагы ескерткіштерді қазған кезде түрлі жерлерде музыка және театр мәдениеті саласындаты өзара байланыстың дамығанына көптеген материалдық айғақтар табылды. Бұлар — Тан заманының биші жігіттері мен қыздары, бетперде киген актерлер, түйе үстіне сыйып кететін музыкалық ансамбльдер бейнеленген терракоталар жиынтығы. Бұл артистер көпшілігінің бет әлпеті Орта Азия халықтарының өкілдерін көрсетеді. Пенджикенттің, Варахшаның, Афрасиабтың, Топырақ қаланың салтанат залдарында және Шығыс Түркістан қалаларында сақталған қабырға суреттерінде бетперде киген музыканттар, актерлер бейнеленген. Пенджикентте — биші қыздың ағаштан жасалған тамаша мүсіні, Сырдария бойындагы Кедер қаласын қазтан кезде X — XI ғасыр- лардағы артистің саздан жасалған бетпердесі табылды.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Түріктер Санат:Қазақстан тарихы
Гамбеллара
Гамбеллара (Gambellara) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3200 адамды құрайды. Халық тығыздығы 267 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 36053.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Воза
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Орадур-сюр-Вер
Коммунаның INSEE коды — 87111, пошта индексі — 87150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1514 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,73 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Нелетт (Па-де-Кале)
Нелетт (Neulette) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,36 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62605, пошта индексі — 62770.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,24 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Гинарт-Паранти
Гинарт-Паранти (Guinarthe-Parenties) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,48 шаршы шақырым шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64251, пошта индексі — 64390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 238 адамды құрады. Халық тығыздығы — 95,97 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Сан-Гавино-ди-Карбини
Сан-Гавино-ди-Карбини (San-Gavino-di-Carbini) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Сартен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 47,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A300, пошта индексі — 20170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1062 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Сен-Сир-ла-Кампань
Коммунаның INSEE коды — 27529, пошта индексі — 27370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 417 адамды құрады. Халық тығыздығы — 143,3 адам/км².
Қосарлы айқындауыш
Қосарлы айқындауыш (орыс. приложение, необособленное приложение) — өзі қатысты сөзден кейін тұрып, оның мазмұнын дәлдеп тұратын сөз. Мысалы: инженер-технолог, батыр-ұшқыш, Отан-ана.
Сен-Сир-ла-Кампань
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қосарлы айқындауыш
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Termos acessórios da oração
Қайталама сәулелену
Қайталама сәулелену - дипольдық электр моменттері, оларға түсетін электромагниттік сәулеленудің әсерінен мәжбұр тербеліс жасайтын атомдардың немесе молекулалардың бөліп шығаратын электромагниттік сәулеленуі.
Дереккөздер
Санат:Физика