cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гетеросексуалдылық
thumb thumb|left|100px|Гетеросексуалдықтың эмблемасы Гетеросексуалдылық – 1. (жалпы мағынасы: «басқа» немесе «қарама-қарсы» жыныс адамдарымен сексуалды қатынасты тілеу); 2.(әлеуметтанушылық мағынада) адамның «табиғи» жыныстық тілегі ретінде есептелетін танымал қоғамдардағы жыныстық сымбаттылықтың артықшылықты және басым бейнесі. Батыс мәдениетінде гетеросексуалдылық қалыпты сипатқа және құқық пен әлеуметтік саясатты қоса алғандағы институттық әрекеттер арқылы адамның жыныстық сымбаттылығының басқа да формаларынан басым түседі.
Дереккөздер
Санат:Жыныстық қатынастар Санат:Саясат әлеуметтануы
Бутадиен-стиролды каучук
Бутадиен-стиролды каучук - бутадиен мен стиролды біріктіріп полимерлеу арқылы алынатын синтетикалық каучуктар. Бутадиен-стиролды каучук осы кезде өндірілетін синтетикалық каучуктың негізгі түрлеріне жатады.
Қасиеттері
Бұның қасиетіне реакцияның  температурасы әсер етеді, мысалы, иөмен температурада 5оС алынған. Бутадиен-стиролды каучукдың физикалық-механикалық қасиеттері жоғарғы температурада 50 оС алынған Бутадиен-стиролды каучукға қарағанда жақсы болады, себебі төмен температурада жүргізілген реакцияда бүйір тармақтары  аз, тура тізбектерден түзілген макро-молекулалар алынады. Минералдық май қосудан да Бутадиен-стиролды каучукдың кейбір технологиялық қасиеттері жақсарып, шығымы артады. Бутадиен-стиролды каучук резина өнер-кәсібінің барлық салаларында, көбіне автомашиналардың покрышкасы мен камераларын жасауда қолданылады.
Мораль шежіресі
thumb|right|200px|[[Фридрих Ницше]] «Мораль шежіресі» （Zur Genealogie der Moral） (1887ж.) – Фридрих Ницшенің "Құндылық атаулыны қайта бағалау" сынағы ретіндегі этика тақырыбында жазылған арнаулы еңбегі. Бұл кітапта мораль келіп шығуының табиғи, әлеуметтік, биологиялық, науқастық (патологиялық) негіздеріне үңіліп, адам баласының ұқсамаған дәуірде, ұқсамаған тарихи шарт-жағдайда жаратқан құндылық өлшемдерінің ортақ алғашқы қозғаушы күшін тауып шығуға талпынды. Автор ар-намыс, өшпенділік, кек алу, жазалау секілді ұғымдарды пайдаланып бүкіл этика әлемін жаңа логика бойынша қайта түсіндіріп, мораль ұғымының даму тарихы мен дәстүр негізін талдауға басымдық берді. Бұл шағын кітап үш негізгі бөлімнен құралған. Ницшенің ойынша, мораль ұғымы алғашында моральды негізде пайда болған емес, қайта ол рахымсыз билеу, үстемдік ету, бойсұндыру еркінің туындысы. Басқа еңбектеріне салыстырғанда, бұл туындының бітімі мен тіл ерекшелігінде философиялық логикалық тұжырым басым болып келеді. Байсалды жазылған бұл шығарма Ф.Ницше идеяларын түсінудің маңызды бір кілті есептеледі. Француз әлеуметтанушысы, постмодернист М.Фуко осы кітап негізінде өзінің жындылық, жыныс, жазалау туралы зерттеуін жасаған болатын.
Бутадиен-стиролды каучук
Дереккөздер
Санат:Химия
Мораль шежіресі
Бірінші бөлімі
thumb|left|200px|«Мораль шежіресі» мұқабасы «Ізгілік және пасықтық, жақсы және жаман» деп аталатын бірінші бөлімінде христиан этикасы "құлдардың этикалық ереуілі" мезгілінің туындысы деп бағалайды және оның негізін қоғамдағы төмен тобырлардың (еврейлердің) күшті, бай, ақсүйек, құдіретті жоғары тектілерге қарсы «өшпенділігінің» жемісі ретінде түсіндіреді. Ницшенің пікірінше, ақсүйектердің жақсылық және жамандық туралы құндылық өлшемі олардың қоғамдағы үстемдік орнына, өздерін бәрінен артық сезінуіне, төмен адамдарды көзге ілмеуіне сай қалыптасады. Ал, құлдар өздерін күштілердің бойсұндыруына келіспей, «қияли өш алып», күштілерді «жамандық» ретінде сипаттап, ал өздерін «жақсылар» ретінде бағалайды. Міне, осындай құлдардың өлшемі негізінде христиандық мораль этикасы пайда болды. Бұл этиканың талабы бойынша қабілетсіз, даралықсыз, бейшара, міскін, әлжуаз, кедей тобырлар ғана жер шарында өмір сүруге толымды. Билікке, байлыққа, жеңіске, үстемдікке, жаңа шығармашылыққа талпынғандар түгел жамандар, олар о дүниеде күнәһар - христиан этикасы адамды осындай кері кеткен өлшеммен өлшеуге үйретеді.
Екінші бөлімі
«Күна, күстана және басқалар» деп аталатын екінші бөлімінде осынау христиандық этика көрініс тапқан қоғамдық жағдайды саралап, оған дейін біреуді күшпен жазалау хайуандардағы секілді жеке адамның қабілеті мен күшіне негізделсе, ендігі жерде өзара жазаламастыққа (жекелердің бір-бірін жараламауы) мәжбүрлейтін тобырлық ортақ зорлық күш пайда болады. Демек, жазалау дәстүрі этика бойынша пайда болған емес, ол тек жеке құқының ендігі жерде топқа - құлдардың бір біріне иек сүйеген тобырлық бірлігіне өткізіп берілген. Ендігі жерде жеке адам өзінің өшпенділігі мен кегінен бас тартып, тек топқа қосылу арқылы топтық өш алуға ауысады, оның айналасын жазалау, өмірді бойсұндыру қабілеті азғындап, өз-өзіне шабуыл жасаушы, өз-өзін қаралаушы, өз-өзін жазалаушы болуға мәжбүр болады. Бұл осы түрдегі құлдық мораль туғызған жаман нәтиже. Өйткені ендігі жерде этика адам үшін өз-өзін жазалау мен шектеп тұншықтыру құралына айналды. Сондықтан Ф.Ницше христиан дінін адамзатқа қарсы дін деп жариялаған.
Үшінші бөлімі
«Аскеттер нені идеал етеді?» делінетін үшінші бөлімде христиандық «нәпсіні тежеуші» аскеттік ұстанымға арнайы талдау жасаған. Ф.Ницшенің ойынша осынау аскетизмнің артында күлкілі де негізсіз соқырсенім жатыр, тіпті қазіргі жаңа қоғамның өзінде бұл түрдегі соқырсенім жаңа шапан киіп, адамзатты астыртын шірітумен айналысуда дейді. Аскеттік арқылы христиан діні адамның өз-өзін жазалауы ретіндегі құлдық этиканы әрледі, бірақ оның бойында азғындаудың астыртын зұлымдығы жатыр және ол Дегдарлар этикасына салыстырғанда әлдеқайда күйреткіштік, сұрқиялық сипатқа ие. Дегдарлық этика адам баласына бәсеке, талпыныс, жігерлендіру берсе, ал нәпсіні тежеуге құрылған аскеттік ұстаным христиандық құлдық этиканың адамды тұншықтыру, адамды жою, адамды әлсіз құбыжыққа айналдыру міндетін орындайды. Еуропа 2000 жыл бойы еврейлер жаратқан құлдық аскеттік этиканың табанында жаншылып жатыр.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Кітаптар Санат:Ницше шығармалары Санат:Философиялық шығармалар
Плакас
Плакас (Placas) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Байшу-Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сантарен экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 15 614 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7 173,154 км² шамасында. Халық тығыздығы — 2,2 адам/км².
Десант жасағы
Десант жасағы — теңіз десантын жағалауға тасуға және түсіруге арналған түсіру күштерінің кемелерінен құралған уакытша құрылым, әскери тәртіпте теңіз десантын түсіру күштерінің элементтері. Десанттық және корғаныс кемелері десанттарга қарсы қойылған кедергілерді талқандау кемелерін қамтиды. Десант жасағы теңізден өтуде ұрыс қимылдарын жүргізу үшін жауынгерлік сапқа тез тұруларын қамтамасыз ететін, десанттардың түсірілуін тапсырылған қарқында жүзеге асыратын жорықтық өткелдер аркылы отеді. Десант кемелері ордердің орта тұсында кильватерлік лектерге орналасады. Лектегі кемелер, сонымен қатар лектер арасының қашықтығы төнгелі тұрған қауіптің сипатына байланысты әр уақытта белгіленіп отырады. Сақтық кемелері десант кемелерінің шеткі лектерінің сыртқы жағына орналастырылады. Десант жасағы түсіру ауданына жақындағаннан-ақ түсіру күштері командирінің белгісі бойынша ұрыс тәртібімен қайта caп құрады да басқа түсіру күштерінің қосылуымен бірге десант түсіру ұрысына кіріседі.
Плакас
Тарихы
Қала 1997 жылы құрылған.
Десант жасағы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Плакас
Тарихы
Санат:Пара елді мекендері
IC 596
IC 596 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 29621, MCG 2-26-30, ZWG 64.84, IRAS10079+1016.
Сыртқы сілтемелер
IC 596 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Катара (Няфта тармағы)
Катара (Катора) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Няфта өзенінің оң жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тар-Яха (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Көмкерме немесе париетальды клеткалар
Көмкерме немесе париетальды клеткалар  (glandulocytus parietalis; glandula - без, kytos— жасуша, parietalis - қабырғалық, көмкеру) — безді қарынның (асқазанның) кілегейлі қабығының өзіндік тақташасы қабатында орналасқан, түтікше қарапайым бездер қабырғасындағы безді жасушалар. Көмкерме жасушалар — түтікше қарын безі қабырғасын құрайтын жасушалар — негізгі экзокриноциттер мен мукоциттердің сыртқы жағында, бездердің денесі мен мойын бөліктеріне жанаса жекеленіп орналасады. Көмкерме жасушалар негізгі экзокриноциттерге қарағанда ірілеу келеді, олардың цитоплазмасы қышқылдық бояулармен қызыл түске (оксифильді) боялады. Бұлардың дөңгелек келген ядролары жасушалардың орталық бөлігінде орналасады. Көмкерме жасушалар цитоплазмасында митохондриялар көптеп кездеседі. Бұл жасушалар қарын (асқазан) сөлі құрамындағы тұз қышқылы түзілетін хлоридтер бөліп шығарады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Magenschleimhaut
Намдэмун
Намдэмун (кор. 남대문 Ұлы оңтүстік қақпалары, ресми атауы – Суннемун кор. 숭례문 Көтеріңкі салтанаттар қақпалары) – Сеул қаласының ең ежелгі архитектуралық ескерткіштерінің бірі, ол 1398 жылы тұрғызылған. Осымен қатар аталмыш ескерткіш Корея Республикасының ұлттық дәулеттер тізімінде бірінші нөмірді алуда.
Тарихы
thumb|343x343px Намдэмун қақпаларының құрыдысы Чосон әулиетінің тұсында 1395 жылы басталып, 1398 жылы аяқталған. Сол уақытта олар Намдэмун атауына ие болды (кор. 남대문 Ұлы оңтүстік қақпалары). Аталмыш қақпалар Сеулдегі ағаштан жасалған ең ежелгі ғимарат болып табылады.
XX ғасырдың басында, кореяның жапон отарлық үкіметі, Сеул қаласының инфрақұрылымың дамыту сылтауымен, қаланың орталығын қоршап бекініс қабырғаларының көпшілігін бұзып, тек Намдэмун және Тондэмун (Шығыс қақпалары) қақпаларын қалдырады.
Корейдегі соғыс уақытында қақпалар зақымданады, осы себептен қақпалардың кең – байтақ қалпына келтіру әрекеттері жүргізіледі. 1962 жылдың 20 желтоқсан күнінде Намдэмун қақпаларына Корея Республикасының ұлттық дәулеті № 1 мәртебесі беріледі.
2005 жылы осы қақпалардың көгал алаңдар төсеуі мен қайта құрылуы басталады. Және де 2006 жылдың 3 наурыз күнінен бастап, келіп қараушылар үшін ашық қол жеткізу іске асырылады.
Қызықты деректер
Намдэмун қақпаларының сыртқы келбеті MMORPG World of Warcraft әлеміндегі Дарнасс қаласының қақпалары үшін үлгі ретінде қарастырылды.
Вила-Франка-де-Шира (аудан)
Вила-Франка-де-Шира (аудан) (Vila Franca de Xira) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Вила-Франка-де-Шира муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 442 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 193,25 км² шамасында. Халық тығыздығы — 95,4 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Сан-Висенте (São Vicente).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Хундесхаген
Хундесхаген (Hundeshagen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Айхсфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1238 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 61 052. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Функе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Петторано-суль-Джицио
Петторано-суль-Джицио (Pettorano sul Gizio) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Л’Акуила провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1314 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 21,04 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 62,44 км² шамасында. Пошта индексі — 67034.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Margherita. Жыл сайынғы мерекесі — 13 шілде.
Цервена-Ябылка (Кюстендил облысы)
Цервена-Ябылка (Цървена ябълка) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Кюстендил қауымының құрамына кіреді.
Петторано-суль-Джицио
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Цервена-Ябылка (Кюстендил облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2576. Телефон коды — 078. ЕКАТТЕ коды — 78598.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Ұшықты ангина
Ұшықты ангина. Түбі қан кернеп жұмсақ таңдай мен жұтқыншақ иіні шырышты қабығының жалақтанып қызаруы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Пух-Халлайн
Пух-Халлайн (Puch bei Hallein) — Аустриядағы коммуна. Зальцбург федералды жеріне қарасты Халлайн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4221 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 21,02 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HA, ресми идентификациялық коды — 5 02 09.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Хельмут Клозе саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Гендерлік стратификация
Гендерлік стратификация - гендер әлеуметтік стратификацияның негізі болатын, ал қабылданған гендераралық ерекшеліктер - жүйелік бағаланатын және бағаланған үрдіс. Мұндай стратификация жиі бұрмаланды және ол әлеуметтік-таптық немесе этникалық стратификацияға бағындырылды. Бірақ оның әйел жынысты адамдар ерлерге қарағанда төмен бағаланады және марапатталатындығын бейнелейтін жүйе ретіндегі мағынасы феминизмнің ықпалындағы әлеуметтанушылармен бөлініп, көрсетіледі. Феминистік әлеуметтанушылар, мысалы, әйелдердің қазіргі және тарихи қаналуын мағыналандыру мен талдау үшін патриархат ұғымын енгізді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Омервиль
Омервиль (Omerville) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Понтуаз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,98 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 297 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары
Жәмила Қанышқызы Өтегенова
Жәмила Қанышқызы Өтегенова (22.8. 1948 жылы Алматы қаласы) - Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың Кәмила Досқызы Өтегеновадан туған қызы. Арғын тайпасы Сүйіндік руы Қаржас бөлімінен шыққан. Мәскеудегі Шетел дипломатиясы институтын (МГИМО) бітірген (1971). Мәскеу радиосында Бас редакцияның қытай тіліндегі саяси шолушысы болып еңбек еткен. КСРО Ғылым Академиясының Мемлекет және құкық институтының аспирантурасында оқыған. 1989-90 жылы Пекиндегі Халықаралық байланыстар институтында доктар диссертациясын дайындаған.
Дереккөздер
Санат:КСРО ғалымдары Санат:Қазақстан ғалымдары
Негрилья-де-Паленсия
Негрилья-де-Паленсия (Negrilla de Palencia) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Армуния ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 139 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,78 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 42 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Рукур (Нор)
Рукур (Roucourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дуе округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,19 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 376 адамды құрады. Халық тығыздығы — 117,87 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Екінші жалпықазақ съезі
Екінші жалпықазақ съезі — 1917 жылы 5-13 желтоқсан аралығында Орынбор қаласында XX ғасыр басындағы қазақ қайраткерлері Алаш Орда үкіметін жариялаған съез.
Бұл съез Ресейде Қазан төңкерісі болып, большевиктер билікке келгеннен кейінгі тарихи алмағайып кезеңде ұйымдастырылды. Съез шақыру жөніндегі комиссия мүшелері Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы, Е.Омарұлы, С.Досжанов оны ұйымдастыруда айрықша белсенділік танытты. Төрағасы — Б.Құлманов.
Баяндамадар
Алғашқы баяндаманы Ә. Бөкейхан жасап, ол жөнінде қаулы қабылданады. Қаулыда — қазақ аутономиясы, милиция (жасақ) және Ұлт кеңесі мәселелерін қарауға жеті кісілік комиссия құрылады. Құрылған комиссия атынан Халел Ғаббасов аутономия, милиция және Ұлт кеңесі туралы баяндама жасайды.
Баяндама бойынша құрылтай бірауыздан қаулы қылады: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> …қазанның аяғында Уақытша үкімет түскенін, Русия мемлекетінде халыққа сенімді және беделді үкіметтің жоқтығын, әкімшілік жоқ болған соң, халық арасы бұзылып, пышақтасып кететіндігі, бассыздық күшейіп, бүкіл мемлекет бүліншілікке ұшырап, күннен күнге халықтың күйі нашарлауын және бұл бүліншілік біздің қырғыз-қазақтардың басына да келуін мүмкін деп ойлап, бүкіл қазақ-қырғызды билейтін үкімет керектігін ескеріп, съезд бір ауыздан қаулы қылады: 1) Бөкей елі, Орал, Торғай, Ақмола, Семей, Жетісу, Сырдария облыстары, Ферғана, Самарқан облыстарындағы, Амудария бөліміндегі, Закаспий облысындағы қазақ уездері және Алтай губерниясындағы іргелес жатқан қазақ болыстарының жері бірыңғай, іргелі халқы қазақ-қырғыз, қаны, тұрмысы, тілі бір болғандықтан, өз алдына ұлттық, жерлі автономия құруға; 2) қазақ-қырғыз автономиясы — «Алаш» деп аталсын… 3) Алаш автономиясының жер үстіндегі түгі -— суы, астындағы кені Алаш мүлкі болсын… 5) Қазақ-қырғыз арасында тұрған аз халықтың құқықтары теңгеріледі. Алаш автономиясына кірген ұлттардың бүкіл мекемеде санына қарай орын алады… 6) Алаш облыстарын қазіргі бүліншіліктен қорғау мақсатымен уақытша Ұлт кеңесі құрылып, мұның аты «Алаш орда» болсын. Алаш ордасының ағзасы (мүшесі) 25 болып, 10 орын қазақ-қырғыз арасындағы орыс және басқа халықтарға қалдырды. Алаш орданың уақытша орны — Семей қаласы. Алаш орда бүгіннен бастап қазақ-қырғыз халқының билігін өз қолына алады…
Қазақ-қырғыз автономиясын жариялау мерзімі туралы қызу пікірталас туып, Ә. Бөкейханов бастаған топ: «ортамызда тұрған басқа халықтармен ақылдасып және милиция құрғанша тоқтата тұрайық» — десе, Досмұхамедовтер бастаған топ «дереу жариялансын!» дейді. Артынан екі жақ ымыраға келіп, біраз шартпен автономияны жариялау Алаш Орда үкіметіне жүктеледі.
Ұйымдастыру кадеті тарапынан өр уезден, әр облыстық қазақ кадеттерінен келетін екі өкілден бөлек 30-ға жуық кісіге арнайы шақыру қағаздары жіберіліп, «Сарыарқа», «Ұран», «Бірлік туы», «Тіршілік» газеттері мен әртүрлі ұйымдардан бір-бір өкілден шақырылды. Съезге Орал, Торғай, Ақмола, Семей, Сырдария, Жетісу, Самарқан облыстарынан және Бөкей Ордасынан барлығы 200-ден астам өкіл қатысты. Осының ішінде сиезге Б.Құлманов, Ж.Досмұхамедұлы. Ғ.Қараш, Х.Досмұхамедұлы, М.Шоқай т.б. белгілі тұлғалар арнайы шақырылды. Съездің төралқасына Б.Құлманов (төраға), Ә.Бөкейхан, Х.Досмұхамедұлы, Ә.Кенесарин, Ғ.Қараш сайланды. Съездің күн тәртібіне Сібір, Түркістан автономиясы һәм оңтүстік-шығыс одақ туралы, Қазақ автономиясы, милиция, Ұлт Кеңесі, оқу мәселесі, ұлт қазынасы, мүфтилік мәселесі, халық соты, ауылдық басқару, азық-түлік, т.б. мәселелер енгізіліп, маңызы зор шешімдер қабылданды.
Съез әр аймақтан келген өкілдердің өз елдерінде болып жатқан оқиғалар жайлы ақпарат берулерінен басталды. Одан соң Құрылтай жиналысына сайлау жөнінде айтылды. Съез жұмысына Башқұртстаннан Ахмет Зәки Уәлиди бастаған бірнеше қонақтар тілектестіктерін білдіріп, құттықтаулар айтты. Съез Қазақ автономиясы мен милиция туралы Х.Ғаббасов жасаған баяндаманы тыңдап, осы мәселе бойынша «Алаш Орда бүгіннен бастап қазақ-қырғыз билігін өз қолына алады» деген қаулы шығарды. М.Дулатов оқу мәселесі туралы арнайы баяндама жасап, комиссия құруды ұсынды. Съездегі ең басты мәселе автономия мәселесі жөнінде Ғ.Ғаббасовпен бірге Түркістан автономиясы жөнінде М.Шоқай сөз сөйледі. Осы негізгі мәселеге байланысты съез аса маңызды тарихи қаулы қабылдады. Онда: «Қазақ-қырғыз автономиясы — «Алаш» деп аталсын», «Алаш автономиясының жері, үстіндегі түгі, суы, астындағы кені — «Алаш» мүлкі болсын», «Алаш облыстарын қазіргі бүліншіліктен қорғау мақсатымен Уақытша Ұлт Кеңесін құруға, мұның аты «Алашорда» болсын. Алашорданың ағзасы - 25 болып, он орын қазақ-қырғыз арасындағы басқа халықтарға қалдырылды. Алаш Орданың уақытша тұратын орны — Семей қаласы. Алашорда бүгіннен бастап қазақ-қырғыз халқының билігін өз қолына алды» деген тарихи шешімдер болды. Бұдан соң Алаш автономиясын жариялау мәселесі көтерілді. Ол бойынша делегаттардың пікірінде келіспеушілік байқалды. Ресми жариялауды жақтаушылар: Х.Досмұхамедұлы, Ж.Досмұхамедұлы, А.Кенжин, У.Танашев, Ғ.Қараш, С.Досжанұлы және т.б. барлығы — 33 адам; ресми жариялауды тоқтата тұралық деушілер: Ә.Бөкейхан, М.Дулатов, А.Байтұрсынұлы, Е.Омаров, О.Алмасов, Х.Ғаббасов және т.б. барлығы — 42 адам, қалыс қалғандар — А.Шегіров, М.Шоқай, Ә.Кенесарин болды. Нәтижесінде, «ресми жариялауды съез атынан сайланған қазақ-қырғыз ісін басқарушы 15 кісіге тапсыралық. Олар біздің Уақытша үкіметіміз (Алаш Орда) болсын» деген тоқтамға келді. Съез Сырдария облысы қазақтарының съезін шақыруды қажет деп тауып, өз араларынан Б.Құлманов, Т.Құнанбаев, М.Дулатовты өкілдер ретінде жіберу туралы шешім қабылдады.
Романь (Жиронда)
Романь (Romagne) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33358, пошта индексі — 33760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 395 адамды құрады. Халық тығыздығы — 76,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Ральф Аластэр Джон Литтл
Өмірі
Кішкентай Бериде дүниеге келген және Болтон мектебінде (Ұлдар бөлімі) оқыған. Оның алғашқы теледидарлық рөлдерінің кейбірі Элидор, Балалар палатасы және Слоггерлер сияқты әртүрлі бағдарламалардағы кішігірім рөлдерді қамтиды. Аз діни емес және гуманист ретінде анықтайды. Ол 2020 жылы Humanists UK гуманистік қайырымдылық ұйымының меценаты болып тағайындалды.
Мансап
2000 жылдың желтоқсанында Литл Жаңа Уимблдон театрында түсірілген ITV Panto Aladdin -де Уиш Уашиді ойнады.
2007 жылдың тамызында ол өзінің бірінші интернет-романын (Стивен Морриспен бірлесіп жазған) шығарды, «Алтын ұрпақ », оған үлкен ақшаның қыр-сырын көрсететін екі қалалық саудагердің қанатының астына алынған, жақында жалғызбасты адам туралы ертегі. үлкен қалада, бірақ оның бағасы бар. Романның сатылымынан алынған ақша қайырымдылық баспанасына жіберілді. Ол 2007 жылдың шілдесінде басталып, 2008 жылдың маусымында соңғы бейнесін жариялаған lonelygirl15 хит YouTube-тің авторлары әзірлеген KateModern веб-сериалының актерлік мүшесі болды.
2018 жылдың тамыз айында Ральф Royal, Bath театрында қырғын құдайында «Алан» рөлін сомдады. 2019 жылдың қазан айында ол «Жұмақтағы өлім» фильмінің жаңа басты рөлін растады, бір эпизодтық қонақ болғаннан кейін алты жыл өткен соң сериалға жаңа кейіпкер ретінде оралды.
2020 жылдың мамыр айында Литтл өзінің Ройл отбасының серіктесі Рики Томлинсонмен бірге « Рикки мен Ральфтың алтынға арналған өте солтүстік жолға саяхаты» атты алты бөлімнен тұратын саяхат сериясын ұсынды.
Футбол мансабы
Литтл, Манчестер Юнайтедтің жанкүйері, ынталы футболшы және басқа міндеттемелер рұқсат етілгенде бірқатар жартылай кәсіпқой клубтарда ойнады. 2003 жылы наурызда ол Мэйдстоун Юнайтедте Уимблдонға қарсы ойнады, бұған дейін Стейнс Таунмен жаттығады. Ол 2004 жылдың қазан айында Истмиан Лигасының Эдгвар Таун командасына қосылып, Уолтхэм Эббиге қарсы FA Vase ойынында дебют жасады.
География
thumb|right|400px|[[Жер шарының картасы.]] 200px|right 200px|right 200px|right 200px|right География (γεωγραφία, «жерді сипаттау» деген мағына береді: γαία — «Жер» және γράφειν — «сипаттап жазу», «суреттеу» ) — жер беті табиғаты туралы, халықтар мен олардың шаруашылық іс-әрекеттерін зерттейтін ғылым:
Географияның зерттеу нысаны - әр түрлі дәрежедегі географиялық орта компоненттерінің орналасуы мен өзара әрекеттесу заңдары мен заңдылықтары болып табылады. Зертеу нысанының күрделілігіне және кеңдігіне байланысты география пәні ортақ географиялық ғылымдар жүйесін құрайтын бірнеше мамандандырылған (салалық) ғылым түрлеріне бөлінеді. Олардың ішінде ерекше аталатындар: жаратылыстану география ғылымдары (физикалық география, жердің географикалық қабықтарын тану ғылымы, тoпырақтану, климатология, гляциология, гидрология, океанология, палеография) және қоғамдық географиялық ғылымдар (әлеуметтік-экономикалық география, тарихи география). Кейде географиялық картографияны да жеке ғылым ретінде бөліп айтады.
Географиялық зерттеулердің басты міндеті — табиғат ресурстары мен жағдайларын жан-жақты зерттеу, оларды тиімді пайдаланудың, өндіргіш күштерді орналастыру мен дамытудың, табиғатты қорғаудың және қалпына келтірудің ғылыми негіздерін жасау.
География ғылымының даму тарихы
thumb|left|Географиялық атлас - 1570 ж.
Ежелгі замандардағы қалыптасуы
География — өте ежелгі ілім. Сонау тас дәуірінің адамдары өздерін қоршаған орта элементтерінің екінші бір жермен ұқсамайтындығын, ондағы табиғи құбылыстардың әр түрлі екендігін байқап отырған. Көрген-білген жерлерін, көкжиектің өзі басып көрмеген арғы жағын ой өрісімен жалғастыра білген. Өз ортасын зерттеп, танып-біліп, салыстырып, тасқа, ағаштың қабығына, жерге сызып белгі салып отырған.
Географиялық алғашқы мағлұматтар Шығыстың жазба деректерінде кездеседі. Теңізде жүзу мен сауданың дамуы құрлық беті мен теңіз жағалауын сипаттап жазуды керек етті. Б.з.б. 6 ғасырда географияда екі бағыт:
Содан бері География өзінің дамуында бірнеше сатыдан өтті.
Географияның эллиндік дәуірдегі дамуы
Эллиндік дәуірінде Эратосфен өзінің «География» атты еңбегінде табиғатты зерттеулердің барлық бағыттарын біріктірмек болды. Б.з.б. 1—2 ғасырдағы күрделі географиялық еңбектерге Страбонның «Географиясы» (ел тануы), Птолемейдің «География жөніндегі нұсқауы» (географиялық координаттары көрсетілген елді мекендер тізімі) жатады.
Орта ғасырларда география Қытайда, Парсыда, Орталық Азияда және Араб елдерінде жақсы дамиды.
Экспедициялар кезеңі
XVII — XVIII ғасырларда түрлі елдердің табиғат жағдайларын зерттеуге және оларда өтіп жатқан табиғи процестерді түсіндіруге қызығушылық арта түсті (Г. Лейбниц, Ж. Бюффон, М. В. Ломоносов). Ресейде экономикалық географияның қалыптасуына И. К. Кирилов, В. Н. Татищев, М. В. Ломоносов зор үлес қосты. Жаратылыстану ғылымының XVIII — XIX ғасырлардың I жартысындағы аса көрнекті жетістіктері бұрынғы натурфилософиялық жорамалдардан бас тартуға, "табиғаттағы процестердің бәрінің өзіне тән себептері бар" деген ғылыми тұжырым жасауға мүмкіндік берді. Бұл кезеңде география жөнінде екі түрлі пікір туды: XIX ғасырда неміс саяхатшысы А. Гумбольдт өзінің “Космос” (1845—1862) атты еңбегінде "Физикалық географияның міндеті — табиғат құбылыстарының жалпы заңдарын және олардың ішкі өзара байланыстарын зерттеу", — десе, неміс географы Карл Риттер өзінің “«Dіe Erdkunde іm Verhalt-nіs zur Natus und zur Geoschhіchte des Menschen»” (1822 — 1859) еңбегінде "Географияның басты міндеті — табиғаттың адамға тигізер әсерін зерттеу ғана", — деп түсіндірді.
XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың басындағы ғылыми экспедициялар мен теориялық ашылулар
География өзінің одан әрі даму сатысында (XVIII ғ.) геологияға, XIX ғасырдың I жартысында экономикалық (алғашында “статистикалық”) және физикалық географияларға жіктелді. Географияның зерттеу объектілері мен тәсілдері күрделене түсіп, XX ғасырдың басында география ғылымдарының жүйесін қалыптастырды.
Бүгінгі таңда Жер шарында ашылмаған жер жоқ деуге де болады, бірақ онымен географиялық ашулар тоқтады деген ұғым тумау керек. Жаңа географиялық зерттеулерде ғылым мен техниканың соңғы жетістіктері: ғарыштық және аэро кескіндеулер, геофизикалық зерттеулер, ақпаратты компьютерлік өңдеу және т.б.пайдаланылады. Қазіргі заманғы география ғылымы табиғи ортаны қорғау мен табиғат қорларын тиімді пайдалану, мұхит табиғатын жаңа құралдар мен әдістер көмегімен танып-білу, адамзат пен табиғат арасындағы байланыс, табиғат апаттарын болжау және оларды болдырмау бағытында зерттеулер жүргізуде.
Географияның зерттеу объектілері
thumb|250px|Жер құрылысы - географиялық қабық География жер бетін құрастыратын күрделі территориялық жүйелерді зерттейді. Бұл жүйелер: табиғи, әлеуметтік және табиғи-қоғамдық болып бөлінеді. География ғылыми байланыстардың екі сферасының (табиғи және қоғамдық) арасында орналасқан, сол себепті оның зерттеу обьектілері алуан геожүйелер мен оның компоненттері саналады.
Дегенмен, ғылым дамуының барысында географияның зерттеу обьектілері сан рет өзгерді. Жалпы қалыптасқан ұғым бойынша көптеген ғалымдар география ғылымының негізгі обьектісі ретінде жер бетін қарастырады. Бұған байланысты Карл Риттер географияның зерттеу объектісі ретінде Жер бетін, Э.Мартонн - Жер бетіндегі адамзат қызметіне байланысты физикалық, химиялық, биологиялық құбылыстармен олардың таралу себептерін, О.Пешель - Жер табиғатын қарастырады.
Көптеген физик-географтар П.И.Броунов ұсынған «географиялық қабық» обьектісімен келіседі. Географияның зерттеу обьектісі ретінде бірнеше терминдер ұсынылды: географиялық қабық, ландшафт қабығы, геосфера, ландшафтық сфера, биогеосфера, эпигеосфера тағы басқа. Ең дұрыс дел қабылданғаны: «географиялық қабық». Бұл бірнеше бірімен-бірі байланысты жер сфералары мен олардың элементтерінен литосферадан, гидросферадан, атмосферадан, биосферадан тұратын күрделі құрылым - географиялық қабық болып табылады. Географиялық қабықтың компоненттеріне ауа, су, тау жыныстары, тірі заттар жатады. Сондықтан географиялық қабықтың барлық компоненттері бір-бірімен тығыз байланысты. Географиялық қабықтың біртұтастығы - оның ең маңызды қасиеті.
Географияның зерттеу әдістері
Қазіргі географиялық ғылыми-зерттеу әдістері:
География бөлімдері
География ғылымы көптеген салаллық бөлімдерден құралған. Дегенмен олардың бәрін физикалық география және әлеуметтік-экономикалық география деп шартты түрде екі бағытқа бөлуге болады.
Физикалық география
Физикалық география жалпы Жердің сыртқы қабатын, оның табиғи кешендері мен компоненттерін зерттейді. Физикалық географияның салалық бөлімшелері:
Географиялық қабық
Географиялық қабық (қабат) — бұл литосфераның үстіңгі бөлік, атмосфераның төменгі бөлігі, гидросфера мен биосфера өзара жанасып, біріне-бірі еніп жататын әрі өзара әрекеттесетін қабық. Олар бір мезгілде қалыптасқан және әрқашан өзара тығыз байланыста болатын қабықтар.
Литосфера
Литосфера — мантияның жоғарғы қабаты мен жер қыртысынан тұрады. Жер қыртысының қалыңдығы мұхиттардын астында 5-10 км-ге, жазықтардың астында 35- 45 км-ге, тау сілемдерінің астында 70 км дейін тереңдікке кетеді.
Минералдар — тау жыныстарын құрайтын заттар. Тау жыныстары: гранит, құм, тұз, көмір, мұнай. Жер бетінде 3000 шамасында түрлі минералдар, 7000 түрлі тау жыныстары бар. Тау жыныстарының тегіне қарай 3 категориясы бар: магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары. Метаморфты жыныстар — жоғары температураның және қысымның әсерінен пайда болған жыныстар. Олар магмалық ошақтың жақын орналасуына байланысты қызады немесе жердің ішкі қабығының қозғалысынан қысылуы мүмкін. Бұл жағдайда кейбір жыныстар қатты күйге, кейбірі жұмсақ қабатқа айналады. Магмалық жыныстар жер астындағы магма суып, қатты күйге айналғанда түзіледі. Егер бұл үрдіс жер астында болса, түзілген жыныстар интрузивті магмалық жыныстар аталады. Магма жанартау арқылы жер бетіне шығып қатса, пайда болған жыныстар эффузивті магмалық жыныстар деп аталады.
Литосфераның барлық ой-қырларының жиынтығын жер бедері (рельеф) деп атайды. Ол ішкі және сыртқы құбылыстардың өзара әсерінен қалыптасады. Жер қыртысы бір-біріне тығыз жатқан өте үлкен литосфералық тақталар деп аталатын блоктардан тұрады. Тақталардың өлшемдері әртүрлі болады және олардың шекараларымен сәйкес келмейді. Олар мантия затының беткі қабатымен бірге жылына 2-5 см ығысады. Ең ірі 13 тақта бар. Үнді-Аустралиялық, Африка Американдық, Тынық мұхиттық, Атлантикалық мұхит ортасы жоталары - жер қыртысының мұхит астындағы жарық ажыратқан бөліктері.
Платформа — жер қыртысының (литосфераның) негізгі құрылымдық элементінің бірі. Ол жер қыртысы қалыңдығының біршама тұрақтылығы (35—45 км), алып жатқан аумағының орасан үлкендігі (ауданы млн-даған км2), сейсмикалық және вулкандық әрекеттердің өте баяулығы, рельефтің шамалы мүшеленгендігі және біркелкілігімен сипатталады. «Платформа» термині Эдуард Зюсстің «Жер кейпі» аталатын (неміс тілінде) еңбегінің француз тіліне аударылуына байланысты пайда болды. Платформалар көрші геосинклинальдардың шеткі тігістерімен немесе мұхит ойыстарымен шектеледі және олардың созылым бағытымен сәйкес келеді. Көне геосинклинальдық жүйелердің дамуынан, жер қыртысының қимылды бөліктерінің тектоникалық жағынан бекінуінен пайда болады. Платформалар екі құрылымдық қатардан тұрады. Төменгі құрылымдық қатар (фундаменті) Платформаның қалыптасуына дейін орын алған, аса терең жарылыстармен тілініп, пәрменді метаморфизмге шалынған, қатпарлықтарға жиырылып, гранит интрузияларымен қиылған, шөгінді — вулканогендік және граниттенген жыныстардан құралады. Платформаның тысы деп аталатын жоғарғы құрылымдық қатар төмендегі фундаменттің мүжілген бетінде шалыс, горизонталь күйде орналасқан, метаморфизмге баяу шалынған не шалынбаған шөгінді және метаморфтық жыныстардан тұрады.
Іргетастың жасына байланысты Платформалар ежелгі және жас деп бөлінеді.
Жанартау — төбесінде шұңқырға ұқсас кратері не ойысы бар, көбінесе конус немесе күмбез тәріздес болып келетін геологиялық түзілім. Ол терендік магмалық ошақтардан жер бетіне лавалар, ыстық газдар мен булар, сондай-ақ тау жыныстарының сынықтарын атқылап тұратын жер қыртысындағы каналдар мен жарықтардың үстінде пайда болады. Жанартаулардың көпшілігі Тынық мұхитының жағалауында орналасқан. Оны Тынық мұхит жанартаулық белдеуі деп атайды.
Сөнген және сөнбеген жанартаулардың аудандарында ыстық бұлақтар жиі кездеседі. Ыстық су мен буды ауық-ауық атқылап тұратын бұлақтарды гейзерлер деп атайды. Гейзерлер Тынық мұхит отты белдеуінде, яғни Камчаткада, Жапонияда, Жаңа Зеландияда, Солтүстік Америка жағалауында, сонымен бірге Исландия аралында таралған.
Атмосфера
Жердің ең сыртқы қабығы - атмосфера. Ауа - әр түрлі газдардың қосындысы. Жер қабықтарының біртұтас болып жермен бірге қозғалатын ауа қабығы атмосфера деп аталады. Атмосфераның қалыңдығы шамамен 3000 км. Ол төмендегідей қабаттардан тұрады: 7 - 18 км - тропосфера; 50 км - стратосфера; 85 км - мезосфера; 300 км термосфера; 600 - 1000 км - экзосфера, 50 км биіктікте - озоносфера қабаты.
Гидросфера
Гидросфера — жер бетіндегі және жер қыртысының тереңінде сұйық, қатты, газ тәрізді жағдайда болатын мұхиттар мен теңіздер (96%), жер асты суы (2% мөлшерде), мұздық тар мен қар сулары (2 % мөлшерде), өзендер, көлдер, батпақтар (0,02%) барлық сулар түрін косатын жер қабығының су қабығы.
Дүниежүзілік мұхит құрлықтағы су көлемін қоспағанда жердің 70,8 %-ын алып жатыр.Судың барлық көлемі - 1370 млн км3.
Биосфера
Биосфера — тіршілік қабығы. Биосфера — литосфераның жоғарғы бөлігі, атмосфераның төменгі бөлігінде және бүкіл гидросферадағы алуан түрлі тірі ағзалардың тіршілік ететін ортасы. Жер бетінде тірі ағзалардың географиялық таралу заңдылығын биогеография ғылымы зерттейді. Биосфера терминін "гидросфера", "литосфера" ұғымдарымен бірге ХIХ-ғасырдың аяғында австрия геологы Э.Зюсс ұсынды.
Материктер мен мұхиттар географиясы
Жер шарының 29,2%-ын құрлықтар алады (құрлықтардың жалпы аумағы 149,1 млн км²), яғни солтүстік жарты шардың 39%-ын, оңтүстік жарты шардың 19%-ын құрайды. Қазіргі геологиялық дәуірде ол 6 континенттен — Аустралия, Антарктида, Африка, Еуразия, Оңтүстік Америка және Солтүстік Америкадан тұрады.
Жер ғарыштан көгілдір ғаламшар болып көрінеді - оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 млн км² жауып жатыр. Мұхит - гидросфераның негізгі бөлігі, құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас су қабаты. Жер шарында төрт мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды. Кейбір ғалымдар Антарктида маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі.
right|thumb|200px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары Мұхит (Әлемдік мұхит) - гидросфераның негізгі бөлігі. Жер шарында төрт мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды. Кейбір ғалымдар Антарктида маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі. Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас су қабаты. Аумағы 361,26 млн км2, көлемі 1340,74 млн км3, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы Мариана шұңғымасы). Дүниежүзілік Мұхит құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%). Мұхиттың белгілі бір бөліктерін алып жатқан зор көлемді суды - су массалары деп атайды. Су массалары: экваторлық, тропиктік, қоңыржай, полярлық болып бөлінеді. Мұхит пен материк арасындағы жылу мен ылғал айналасында беткі ағыстар пайда болады. Мұхиттық ағыстар: Солтүстік пассат ағысы, Гольфстрим, Солтүстік атлант ағысы, Канар суық ағысы, Бразилия ағысы, Батыс Желдер ағысы, Бенгал ағысы.
Географиялық белдеулер мен зоналар
thumb|325px| alt=A.|Географиялық белдеулер Географиялық белдеулер — географиялық қабықтағы ең ірі зоналық бөлімшелер. Жылу мен ылғал, ауа массаларының айналымы, биохимиялық және геоморфологиялық процестердің өзіндік көрсеткіштері мен ырғақтылығының ортақ ерекшеліктерімен сипатталады. 4 негізгі белдеулер: экваторлық, тропиктік, қоңыржай және полярлық белдеу.
Белгілі климат зерттеуші ғалым Б.П. Алисов Жер шарында бір-бірінен температуралық жағдайлары және ауа массаларының қасиеттері мен әсер ету аймақтары арқылы айырмашылық жасайтын 13 климаттық белдеуді ажыратқан. Негізгі географиялық белдеулердің аралықтарын өтпелі белдеулер бөліп жатады. Өтпелі белдеулерге суб (латынша - «кіші, таяу») деген сөз қосылып айтылады. Олар: субэкваторлық экваторлық және тропиктік белдеулердің, субтропиктік, тропиктік және қоңыржай белдеулердің, субполярлық (субарктикалық, субантарктикалық) қоңыржай және полярлық белдеулердің аралығын бөледі. Экватордың екі жағын бойлап, созылып жатады. Белдеудің климат жағдайлары жыл маусымдарына бөлінбей, температура бүкіл жыл бойы біркелкі таралуымен ерекшеленеді. Мұнда жыл бойы ыстық және ылғалды. Қаңтар айының орташа температурасы +24°С, жылдық жауын-шашын 2000-3000 мм. Жылу мен ылғалдың молдығы өсімдіктердің қаулап өсуіне, сан алуан жануарлардың мекендеуіне қолайлы. Экваторлық орманда ең биік ағаштар 50-60 м-ге дейін барады. Ағаш діңінің аралықтарында аз ғана саңылауда шырмалып, өрмелеп лианалар өседі, кейбір лианалардың ұзындығы 300 м-ге дейін барады. Өсімдіктер сияқты жануарлары да биіктік қабаттарға бөлініп таралған. Ағаштарда көптеген бунақ денелілер, ағаш бақалары, жыландар, құстар молынан кездеседі. Солтүстік және оңтүстік жарты шарлардың 20-30° ендіктер аралығын тропиктік белдеу алып жатыр. Материктердің ішкі және батыс бөліктерінде бұл белдеудің шегінде тропиктік шөл зонасы қалыптасқан. Африкадагы Сахара шөлі осы зонаға кіреді. Қоңыржай белдеу шөл, орманды дала және дала зоналарынан тұрады. Олардың аралықтарын шөлейт пен орманды дала өтпелі зоналары бөледі. Шөл Азияда, Солтүстік және Оңтүстік Америкада таралған. Әсіресе, Азияның орталық бөлігінде көп жерді қамтиды. Шөлдің табиғат жағдайлары барынша қатал. Жазғы ыстық кейде +50°С-қа дейін, шөлдің беті +80°С-қа дейін қызады. Шөлдің тіршілікке ең қолайсыз жағы - ылғалының тапшылығы. Жылдық жауын-шашын 200 мм-ден кем, ал кей жерлерде 100 мм-ге жетпейді. Солтүстік полюс төңірегі арктикалық, оңтүстік полюс төңірегі антарктикалык (грекше анти «қарсы») белдеу деп аталады. Екеуін де жаппай мұз басып жатыр. Климат жағдайлары өте қатаң. Арктикалық белдеудің 2-3 аптаға ғана созылатын жаз маусымы кезінде ауаның температурасы 0°С-тан сәл ғана асады, қыста ол 30-40°С-тан түспей, қақаған аяз болып тұрады. Антарктиданың климаты одан да қатаң. Онда Жер шарындағы ең төмен температура (-88,3°С) байқалған. Арктикалық және антарктикалық белдеулер мұзды шөл зонасына жатады. Жануарлардың тіршілігі тек теңізбен байланысқан. Солтүстік Мұзды мұхитта морж бен ақ аю жүреді. Антарктикалық белдеуде пингвиннің тіршілігі материк жағалауындағы сулармен байланысты.
Әлеуметтік-экономикалық география
Әлеуметтік-экономикалық география қоғамның аумақтық бөлінуін зерттейді. Өз кезегінде Экономикалық және әлеуметтік географиясы салаларға бөлінеді.
Экономикалық және әлеуметтік географиясының салалы бөлінуі:
Дүние жүзінің саяси картасы
Дүние жүзінің саяси картасы - Жер шарының мемлекет шекаралары, астаналары, ірі қалалары мен жол қатынастары көрсетілген географиялық картасы. Дүние жүзінің саяси картасында елдің әлемдегі орны, саяси – әкімшілік құрылымы бейнеледі. Сонымен қатар саяси картада басты саяси – географиялық өзгерістер : жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, елдердің саяси мәртебесінің ауысуы, шекаралары мен аумағының, ел атауы мен астанасының өзгеруі және т.б. көрініс табады. Дүние жүзінің саяси картасындағы заңдылықтар мен өзгерістерді географияның саяси география деп аталатын саласы зерттейді.
Дүние жүзінің саяси картасы әлемнің барлық елдері төмендегі белгілері бойынша ажыратылады :
Әлем халқы
Демография адам популяциясын оның көлемі мен құрылымына сәйкес, яғни жынысы, жасы, отбасылық жағдайы және этникалық шығу тегі бойынша, сондай-ақ, осы популяцияның туу, өлу және миграция коэффициенттеріндегі өзгеруі тұрғысынан статистикалық зерттеу.
Адамзат тарихының басым бөлігінде әлем халқы баяу өсті, әлем халқы алғашқы миллиардқа тек 1800-1804 ж. жеткен. Ал XX ғасырдың аяғына қарай 6 млрд-тан асты. Жер бетіндегі халық саны үнемі артып отырды. 1900 жылы 1,5 млрд, 1960 жылы 3 млрд, 2000 жылы 6 млрд-қа жетті. Демографиялық күрт өрлеу процесінің ең жоғары қарқыны (20% жуық) 60-жылдары болды. Ал 80-ші жылдары бұл көрсеткіш 17% төмендеді. Бұл демографиялық өтпелі кезең деп аталады. Елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты табиғи өсімнің өзгерістері:
Демографиялық саясат — әр мемлекеттің халқының табиғи өсімін және халық санына байланысты мәселелерді шешу үшін жүргізілетін шаралар. Әр мемлекетте демографиялық саясат бағыты әр түрлі жүргізіледі. Көптеген дамушы, әсіресе, халық саны көп елдерде қазіргі адамдардың өмір сүру деңгейі одан әрі құлдырап кетпеуі үшін адамның табиғи өсімін шектеуі, ал, дамыған елдерде керісінше, бала тууға ынталандыру шаралары жүзеге асырылады.
Жер шары халқының этностық (ұлттық) құрамы – ұзақ тарихи процестің нәтижесі. Қазіргі уақытта дүние жүзінде этностық қауымдастықтардың әр алуан түрлері: жекелеген тайпалар, рулас тайпалар топтары, ұлыстар, ұлттар бар. Нәсілдік құрам - тұқым қуалау арқылы берілетін ұқсас сыртқы (дене) пішіндері (терісінің түсі, шашы мен көзі, мұрны мен еріндерінің пішіні, бойы мен дене пропорциясы, сондай-ақ кейбір "жасырын" белгілері) бар адамдардың тарихи қалыптасқан топтарының саны мен үлесі. Әр түрлі нысандардың таралу ареалдары сәйкес келмейді, сондықтан нәсілдік шекаралар анық емес және шартты болып келеді. жер бетінде негізгі үш нәсіл бар: Сонымен қатар аралық және аралас нәсілдік топтар (эфиоптар, малагасийліктер, полинезиялық, меланезиялықтар және т.б.) бар.
Этностық құрам thumb|right|150px|Масай тайпасының өкілі Жер шарында түрлі тайпалар, рулас тайпалар, ұлыстар, ұлттар бар. Этностық қауымдардың негізгі белгілеріне тіл, аумақ, мәдениет жатады. Жер бетін 4 мыңдай түрлі халықтар мекендейді. Бірақ мемлекеттік және этностық шекаралар өзара сәйкестендіріле орналаспаған. Жер бетіндегі мемлекеттердің жартысына жуығы бір ұлтты (Дания, Швеция, Жапония) болып келеді және көп ұлтты (Ресей мен АҚШ) мемлекеттер бар. Дүние жүзінде көп таралған тілдер: қытай тілі (1 млрд-тан астам адам), ағылшын тілі (400 млн), хинди (300 млн), испан (280 млн), араб (230 млн), орыс тілі (220 млн).
Діни құрам
Дүние жүзінде негізгі үш дін бар: Сонымен қатар индуизм, конфуциишілдік, ситоизм, иудаизм ұлттық діндері бар.
Жалпы 1945 жылдардың соңынан бастап дүние жүзі мен оның жеке аймақтары тұрғын халқының есебін БҰҰ- ның экономикалық және әлеуметтік кеңесіне қарасты Халықтың орналасуын зерттеу комиссиясы жүргізді. 1949 жылдан бастап, бұл Комиссия жыл сайын «Демографиялық жылнама» басып шығарып отырды. Жер бетінде халық әр түрлі таралған Шығыс Жарты шарда Батыс Жартышарға қарағанда халық көбірек шоғырланған, солтүстік Жартышарда оңтүстік Жартышардан тығыз шоғырланған. Жердегі халықтың орташа тығыздығы бір шаршы шақырымға 30 адамнан артығырақ келеді. Еуропа мен Азияда бір шаршы шақырымға 100 адамнан, ал Солтүстік және Оңтүстік Америкада бұдан екі есе, Аустралия мен мұхиттық аралдарда 10 есе аз. Халықтың ең көп шоғырланған аумақтары:
Халқының саны басқа елден көшіп келушілердің есебінен өзгеруін - механикалық қозғалыс деп атайды. Адамдардың бір елден басқа елге қоныс аударуы - миграция  деп аталады. Адамдардың өзге елдерге тұрақты тұруға кетуі - эмиграция, ал басқа елден келіп тұрақтануын иммиграция деп атайды. Алғашқы көші-қон қарқыны Еуропа елдерінен Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Америкаға, Африкаға, Аустралия мен Жаңа Зеландияға және т.б. жерлерге тарады. Мысалы, АҚШ халқының көп ұлтты болуы миграцияға байланысты
Қазіргі негізгі сыртқы көші-қоң бағыттарының жоғары аймақтары: Солтүстік Америкадан (Куба, Мексикадан Еуропаға, Оңтүстік Америкадан Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Шығыс Азиядан Парсы шығанағы елдеріне дейін).
Ішкі миграцияның негізгі бағыттары Шығыс Еуропадан Ресейге, Азиядан Еуропаға, Солтүстік Африкадан Еуропаға, Үндістаннан Еуропаға, Бразилия, Парагвайдан Аргентинаға дейінгі аймақтар.
Әлемнің табиғат ресурстары
Табиғи ресурстар - бұл табиғи заттар немесе адам мен қоғамның өмір сүруі мен дамуы үшін шаруашылықта қолданылатын энергия көздерінің түрлері.