cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қырым татарлары
Мәдениеті
Сонымен қатар майға чиберек немес майсыз янтыкъ пісіреді. Күнделікті дайындайтын тағамдарының ішінде тұшпара (къашыкъаш немесе татараш), бұршақ кеспесі (сюзме бакъла), қайнатылған қамырдың бөліктері (макъарне, акъчачыкъ) бар. Үгітілген жаңғақ пен сарымсақты айранға қосып, хош иісті қамыр жасайды. Сүт тағамдары ішінен ашытылған айран (къатыкь, ёгьурт), сонымен қатар тұз салынған, қою қышқыл сүт (сюзме къатыкъ) және сүзбе (ырымчыкъ), қаймақ (къаймакъ), сары май (сары ягъ) дайындайды. Сиыр, ешкі және қой сүтінен түрлі ірімшіктер жасайды (пенир, къашкъавал). Ал бие сүтінен шипалы қымыз, қою қышқыл сүттен пияз бен тұзды су құйып, шөл қандыратын сусын дайындайды. Оны қырым татарлары язма немесе айран деп атайды. Бал, өрік, кептірілген жемістермен, жаңғақпен шай мен кофе ішеді.
Ұлттық киімдері: Қырым татарлары ер адамдар киетін киімді «левантий көйлегі» деп атайды. Ол ұзын жеңді, ақ зығыр көйлек. Және де ерлер кең шалбар, мата көкірекше көбінесе қызыл түсті, алтын жіппен тігілген, түйме тағылған киімдерді киетін болған. Үстіне жолақты жібек матадан тігілген кафтан тіккен. Белін жалпақ матамен буып жүретін болған. Әйелдер ұзын, кең жеңді ақ түсті матадан тігілген көйлектерді киген. Шалбардың төменгі балағын боялған кенептен тіккен. Көйлектің үстінен кеудеше киіп, белін аспа белбеумен буады. Әйелдер басына орамал тақса, қыздар дөңгелек пішінде бас киім киген. Бастарына «чаршаф» байлаған. Далаға шыққанда беттерін аттың жалынан тоқыған тормен жауып, көз көретін ойық жасап жүздерін жасырып жүретін болған.
Қазақстандағы қырым татарлары
Қырым татарларының Қазақстанға келуі патшалық Ресей кезеңінен басталған. Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстан жеріне күштеп қоныс аударылған. Қазақстандағы қырым татарларынң саны:
Дереккөздер
Санат:Украина халықтары Санат:Еуропа халықтары Санат:Түркі этникалық топтары Санат:Мұсылман халықтары
Преображенци (Бургас облысы)
Преображенци (Преображенци) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Руен қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 437 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8541. Телефон коды — 05944. ЕКАТТЕ коды — 51055.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Патшалық гамбит
Патшалық гамби́т — дебют, келесі жүрістермен: '''1. e2-e4, e7-e5 2. f2-f4''' басталады.
Бұл дебют идеясы е5 пешкасын жоюмен, «f» вертикалін бұзуда, ортаны d4 жүрісімен басып алу және  «f7» пунктына шабуылда. Ең істік те күрделі дебюттердің бірі. ашық бастамаларға жатады.
Пешканы құрбанға шалуды қабылдауына қарай:
Қаралар қарсы құрбан да ұсынуы мүмкін:
Брейер гамбиты
'''1. e2-e4,e7-e5 2. f2-f4,e:f 3. Фd-f3'''
Халықаралық автомобиль тасымалы
Халықаралық Автомобиль Тасымалы — көлік құралымен ел аумағынан тысқа немесе ел аумағына жүк және жолаушылар тасымалдау, сондай-ақ көлік құралымен ел аумағы арқылы транзитпен жүк немесе жолаушылар тасымалдау. Мұндай тасымалға елдің тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік құралының ел аумағынан шет мемлекеттің аумағына баруы немесе кері қайтуы, не шет мемлекеттің аумағы арқылы транзитпен ел аумағына келуі, не басқа бір шет мемлекеттің аумағынан транзитпен ел аумағы арқылы өтуі, сондай-ақ шет ел тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік құралының ел аумағына келуі және кері қайтуы не транзитпен ел аумағы арқылы өтуі жатады.
Патшалық гамбит
Испандық гамбит
'''1. e2-e4,t7-e5 2. f2-f4,e:f 3. d2-d4'''
Кармала (Зая №2928 тармағы)
Кармала — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы №2928 Зай өзенінің сол жағалауынан 68 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Патшалық гамбит
Мэзон гамбиты
'''1. e2-e4,e7-e5 2. f2-f4 e:f 3. Кc3'''
Халықаралық автомобиль тасымалы
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Кармала (Зая №2928 тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Халықаралық автомобиль тасымалы
Сілтемелер:
Санат:Халықаралық қатынастар Санат:Транспорт
Кармала (Зая №2928 тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Патшалық гамбит
Петров гамбиты
'''1. e2-4,e7-e5 2. f2-f4, e:f 3. Сe2'''
Піл гамбиты
'''1. e2-e4,e7-e5 2. f2-f4,e:f 3. Сc4'''
Ат гамбит
'''1. e2-e4,e7-e5 2. f2-f4 e:f 3. Кf3'''
Қысқы спорт түрлері
нобай|250x250 нүкте| Орталық Словакиядағы Ясна шаңғы курорты Қысқы спорт түрлері — қарда немесе мұзда ойналатын спорт түрлері (Олимпиада хартиясының 6-бабы). Бұл спорт түрлерінің көпшілігі шаңғы тебу, коньки тебу және шанамен сырғанау. Дәстүр бойынша мұндай спорт түрлері қысы нөлден төмен температура болатын суық аймақтарда ғана болған, бірақ жасанды қар мен жасанды мұз іс-шараларды кез келген климатта өткізуге мүмкіндік береді. Жасанды мұзды ыстық климатта коньки тебуге және хоккейге арналған мұз айдындарын қамтамасыз ету үшін пайдалануға болады.
Барманбеков Кенжебек
Барманбеков Кенжебек (1951 жылы 21 ақпанда Жамбыл облысы Қордай ауданы Қасық ауылы) – суретші, монументші.
Қысқы спорт түрлері
Жалпы жеке қысқы спорт түрлеріне шаңғы жарысы, шаңғымен сырғанау, сноуборд, шаңғымен секіру, конькимен сырғанау, мәнерлеп сырғанау, людж, скелетон, бобслей және қар көліктерін айдау жатады. Жалпы командалық спорт түрлеріне шайбалы хоккей, керлинг және бенди жатады. Қатысушылар саны бойынша шайбалы хоккей әлемдегі ең танымал қысқы спорт түрі, одан кейін бенди. Қысқы спорт түрлерінде қысқы Олимпиада ойындары сияқты көп спорттық турнирлер жиі болады.
Барманбеков Кенжебек
Алматыдағы Гоголь атындағы Көркемсурет училищесі]]н бітірген (1973). 1973 жылы киножарнама саласында, республикалық газет-журналдарда суретші болып еңбек етті. 1985 жылы Қазақстан Суретшілер одағының "Өнер" комбинатында суретші-монументалист.
Қысқы спорт түрлері
Тарихы
Қыста қар мен мұздың болуы шана, шаңғы, коньки сияқты көлік түрлерінің пайда болуына әкелді. Бұл да басқа маусымдарға қарағанда қыс, мезгіліне арналған түрлі ойындар мен спорт түрлерінің пайда болуына әкелді. Әрине, қысқы спорт түрлері теріс температурасы бар қыс мезгілі айқын елдерде танымал.
Патшалық гамбит
Полерио—Муцио гамбиты
'''3. … g7-g5 4. Сf1-c4,g5-g4 5. 0-0,g4-f3 6. Фd1-f3'''
Барманбеков Кенжебек
Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1990). Монументалды туындылары бойынша Халықаралық, республикалық көрмелерге катысты. Туындылары шетел және отандық коллекция жинағына енген.
Патшалық гамбит
Розентретер гамбит ы
'''3. … g7-g5 4. d2-d4'''
Қысқы спорт түрлері
Тарихы
Қысқы спорт түрлерінің көпшілігі ашық ауада ойнауға арналған болса да, шайбалы хоккей, конькимен сырғанау және бенди 20 ғасырдың ортасынан бастап белгілі бір дәрежеде үй ішіне көшті. Жабық жасанды мұз айдындары ыстық климатта коньки мен хоккей ойнауға мүмкіндік береді.
Барманбеков Кенжебек
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қысқы спорт түрлері
Қысқы спорт түрлерінің тізімі
Спорт түрінің жанындағы олимпиадалық сақиналар бұл спорт түрінің Қысқы Олимпиада ойындарына енгізілгенін көрсетеді. Паралимпиада логотипі Қысқы Паралимпиада ойындарына арналған спорт түрлерін көрсетеді.
Патшалық гамбит
Альгайер гамбиты
'''3. … g7-g5 4. h2-h4 g5-g4 5. Кf3-g5'''
Қысқы спорт түрлері
Шаңғы тебу
нобай|250x250 нүкте| Шаңғы тебу оңға|нобай|250x250 нүкте| Америкалық биатлоншы Джереми Тила [[2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында]]
Патшалық гамбит
Кизерицкий гамбиты
'''3. … g7-g5 4. h2-h4 g5-g4 5. Кf3-e5'''
Қысқы спорт түрлері
Шанамен сырғанау
оңға|нобай|250x250 нүкте| Шығыс неміс бобслейшілері 1951 жылы Германияның Оберхоф қаласындағы трассада
Қар көліктерінде айдау
нобай|250x250 нүкте| [[Йеллоустон ұлттық саябағы|Йеллоустоун ұлттық саябағында қар көліктерінмен саяхат]]
Патшалық гамбит
Беккер қорғанысы
3. … h7-h6
Қысқы спорт түрлері
Топтық спорт түрлері
нобай|250x250 нүкте| Кеңес Одағында доп бойынша көптеген [[Допты хоккейден әлем чемпионаты|әлем чемпионаттары өтті]]
Патшалық гамбит
Фишер қорғанысы
3...d6
Қысқы спорт түрлері
Танымал қысқы спорттық оқиғалар
alt=A postage stamp with a blue background and two figure skaters skating, the date 1968 is centered on the top of the stamp along with the Olympic rings. The word «Winterspiele» is written down the right side, the words «X Olympische» are written down the left side. The number 25 is in the lower left corner and the letters «DDR» are in the lower right corner|оңға|нобай|294x294 нүкте| Шығыс Германия 1968 жылы тәуелсіз ел ретіндегі алғашқы қысқы Олимпиада ойындарын еске алу үшін шығарған пошта маркасы
Патшалық гамбит
Кc6 Қорғанысы
3 ... Кc6
Қысқы спорт түрлері
Дереккөздер
Санат:Қысқы спорт түрлері
Патшалық гамбит
заманауи қорғаныс
3...d5.
Тарихы
Алғашқы рет патшалық гамбит испандық дін қызметшісі Рюи Лопес  де Сегур дің  «Шахматтағы ойлап тапқыштық туралы кітабінде»,  1561 жылы еске  алынады. Бұл кітап жаңа папаның сайлауы қарсаңында Римға саяхаты кезінде жазылған болатын. Италияда Сегура ондағы ең күшті  шахматшыларымен соғысып, оларды жеңді. Сегура гамбитты өзі ойлап тапқаны не итальяндық шахматшылардан алғаны белгісіз. Өз кітабінда Сегура шахмат тарихында алғаш рет  '''2. f4''' жүрісімен бұзылатын пешкалық орталық құрудың маңызына нұсқайды.
XVIII ғасырдың ортасында патшалық гамбитты әлемнің ең күштң шахматшысы Андре Даникан Филидор қолданған. Итальян комбинацияларына күмән келтірсе де және  «Пешка —партияның жаны» жаңа лозунгын ұсынса да, ол алдымен  «f» пешкасын қозғап, сосын ғана барып патшалық атты дамытуды дәрістеді.
1851 жылы Лондонда бірінші халықаралық шахматтық турнир өтті, оны  математика мұғалімі  Адольф Андерсен жеңіп алды. Бұл турнирда өлмейтін  партия Андерсен-Кизерицкий ойналды, онда  ақтар, патшалық гамбитты ойнап, құрбандар сериясы арқылы  жеңіске жеткен. Бұл партия талай жылдарға  шахмат ойынының эталоны болып, түбінде, шахматтық  романтизм негіздерін қалады. 1858 жылы Морфи Андерсенді жеңді. Ол да сол гамбиттық стилде ойнады, оның  ұнататын дебюттары осы патшалық гамбит,  сонымен қатар Эванс гамбиты болатын.
XIX ғасырдың 70-шы жылдары ортасында  патшалық  гамбит саспай  сценадан түседі, мұған біраз үлес қосқан Вильгельм Стейництыңескілікті  комбинацияларды жоққа шығарып, ойынның  жалпы гамбиттық  стилін сынаған еңбектері еді. Үнемі оны тек Ресейдің ең үздік  шахматшысы  Михаил Чигорин қолданады. 1903жылы Венада барлық партиялар патшалық гамбитпен бастатын тақырыптық турнир  ұйымдастыралады да онда  Чигорин жеңімпаз атанады. Ұқсас турнирлар Аббацияда (1912) жылы және Баденде (1914жылы) өткізілді. Олардың жеңімпазы шабуыл шебері Рудольф Шпильман болды. Бірақ 20-шы жж, гамбиттық партияларда көпсанды жеңілістен соң,  Шпильман оны қолданбай  қойды.
30-шы жылдары патшалық гамбитты жас  Пауль Керес қолдана бастайды. 1945 жылы оған Давид Бронштейн қосылады. 60-шы жж патшалық гамбитты Борис Спасский (әлемнің 10-шы  чемпионы) жүйелі қолданады. Патшалық гамбитты Роберт Фишер (әлемнің 11-шы  чемпионы) және  Михаил Таль (8-ші  чемпионы) да қолданған. Қазіргі кезде патшалық гамбитты  ресей  гроссмейстеры Александр Морозевич қолданып жүр.
Әдебиет
Санат:Ашық дебюттер Санат:Гамбиттер
Приск Паний
V ғ-дың басында Фракияның Панион (Panium) деген елді мекенінде туған. Сол кездегі дәстүр бойынша, туған жердің атауымен «Паний» лақап атын алған. Панион - Мәрмәр теңізінің жағалауындағы шағын қалашық.
«Византия тарихы және Аттиланың істері» шығармасының авторы. Дипломатиялық тапсырмаларының арасындағы ең маңыздасы - Еділ қағанның империясына іссапары болып есептеледі. Ғұндардың және олардың көсемінің бейнелеуі, сипаттамаларымен тарихшылардың арасында аты шыққан.
Дереккөздер
Санат:Тарихшылар
IC 2814
IC 2814 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2814 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Мемлекеттік резерв
Мемлекеттік резерв (Государственный резерв) — әскер құрамына шақырылуға жасы келген және әскери іске үйретілген адамдар, энергетикалық, стратегиялық шикізаттардың, азық-түліктің, жабдықтардың қоры. Бұл қор әскери өнеркәсіпті үзбей жабдықтауға және әскери күшті қамтамасыз етуге жұмсалады. Стратегиялық және оперативтік резервтердің ұйымдастырылуы, олардың қайтадан қалпына келтіріліп, толықтырылып отыруы, оңтайлы пайдаланылуы қарулы ұрыстың барысына, оның шешуші кезеңдеріне ықпал жасайды және әскери күшті үнемі толықтырып отыру арқылы қарсыласты талқандауды, ұрыс шебінің кең өріс алуын қамтамасыз етеді.
Панкия
Панкия (Panchià) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 740 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 37 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 38030.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Валентин.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Петр Лаврентьевич Лисовенко
Петр Лаврентьевич Лисовенко (1917-1975), электр монтажшы. Социалистік Еңбек Ері (1966). ҚазКСР-інің еңбек сіңірген (1962) құрылысшысы. 1940-45 ж. «Балқашэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтері. 1945 жылдан Теміртау қаласындағы «Қазэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтажшысы, кейіннен бригадирі. Лисовенко Қазақ металлургия зауытын, Қарағанды металлургия комбинатын салуға катысып, жоғары еңбек керсеткішіне жетті. Жегіжылдық жоспарды мерзімінен бұрын 3,5 жылда орындап шыкты. КОКП 22-съезінің делегаты. Ленин орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1917 жылы туғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:1975 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан құрылысшылары Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Цаваттарелло
Цаваттарелло (Zavattarello) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Paolo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Кәді-құлат
Кәді-құлат – қосарлана айтылатын қырат атауы. Маңғыстау ауданындағы Шайыр ауылынан солтүстікке қарай орналасқан. 19 ғ-да өмір сүрген, медет руынан шыққан белгілі ақын (жырау) Кәді-құлаттың есімі берілген. Қырат үстінде мемлекеттік қорғаудағы зират Кәді-құлат деп аталады. Зираттың шығысындағы кебірлі төрткілге Кәді-құлат атауы берілген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Алматы метрополитені бекеттерінің тізімі
Бұл Алматы метрополитені бекеттерінің тізімі — Қазақстанның Алматы қаласындағы метро жүйесі.
Қаланы дамытудың бас жоспарына сәйкес Алматы метрополитенінде 24 бекет салу жоспарлануда, оның 11-і 2023 жылғы жағдай бойынша жұмыс істеп тұр.
Желі және бекеттер
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
Бірінші бағыт
! style= width=150 | Бекеттің аты ! style= width=140 | Ашылу уақыты ! style= width=40 | Орналасу тереңдігі ! style= width=160 | Бұрынғы аттары ! style= width=100 | Бекеттің көрінісі ! style= width=100 rowspan=14 |
Сілтемелер
Санат:Алматы метрополитені Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Аргиллит
Аргиллит  (грек. ἄργιλλος argіllos — саз,  lіthos — тас) — шөгінді саз тұнбаларының нығыздалып, сусызданып, цементтеліп тасқа айналуынан пайда болатын тау жынысы. Оның құрамына каолинит, гидрослюда, диккит т.б. минералдар кіреді. Құрылымы пелитті кіші бөлшектерден (өлшемі 0,01 мм) тұрады. Түсі бояғыш пигменттердің әсерінен қызыл, жасыл, қара, сұр болып келеді. Көмір кен орындарында ұсақ жапырақша түріндегі нақышты қара түсті көмірлі А. түзіледі. А. терригенді тау жыныстары қабаттарының құрамдас бөлігі болып табылады.
Schiefer
Мехмет Фуат Көпірлі
Мехмет Фуат Көпірлі (Mehmet Fuat Köprülü) — түркітану ілімінің негізін қалаушысы, ғалым, мемлекет және қоғам қайраткері, профессор. 1890 жылы Константиние қаласында әйгілі Көпірлі отбасында дүниеге келді. Оның арғы атасы Көпірлі Мехмет паша Ұлы Османлы Мемлекетінің садрағзамы қызметін атқарған танымал тұлға еді. Одан кейін де көптеген мемлекет қайраткері шыққан әулеттің бай кітапханасы болды. Бұл әулетке елге танымал ғалымдар мен қоғам қайраткерлері жиналып, ғылыми сұхбаттар ұйымдастырылатын.
Өмірбаяны
Мехмет Фуат 1913 жылы Ыстамбұл университетіне «Түрік әдебиеті және тарихы» бөліміне профессор болып қабылданды. 1915 жылы «Ұлттық зерттеулер» атты журнал шығарған Көпірлі тіл, әдебиет, тарих, әдебиет тарихы, руханият саласында мақалалар жариялай бастады. 1918 жылы «Түрік әдебиетіндегі алғашқы сопылар» атты кітабын жариялады. Әлемдік түркітану іліміне үлкен үлес болып қосылған бұл еңбек үшін еуропалық танымал ғалымдар «құбылыс, түркітану ілімінде жаңа дәуірдің бастауы» деп баға берді. Тақырыпқа қатысты түрік, араб, парсы және батыс тілдерінде жарияланған зерттеулер мен еңбектерді, әсіресе сол күнге дейін ғылым әлеміне белгісіз болып келген қолжазбаларды молынан пайдалана отырып жазылған кітапта негізінен түрік әдебиеті тарихы тұтас қарастырылып, түрік әдебиетіндегі сопылық дәстүрді қалыптастырған Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен шығармашылығына талдау жасалды.
1924 жылдан бастап Мұстафа Кемал Ататүріктің тапсырмасымен ашылған «Түркия зерттеу-орталығында» қызмет атқара бастады. Сол жылы «Түркітану» журналын шығарып, оның бас редакторы болды.
Дереккөздері
Санат:Түркітанушылар
Зэмпл (Миннесота)
Зэмпл (Zemple) — Миннесота штатының Itasca округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 93 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-72184.
Пираэ
Пираэ (A.S. Pirae) — Француз Полинезиясының Пираэ қаласындағы футбол клубы, 1929 жылы құрылған.
Сілтемелер
Санат:Таити футбол клубтары Санат:1929 жылы құрылған футбол клубтары
Виктор Бутэрус
Виктор Бутэрус (6.2.1949. Павлодар қаласы)–телеоператор. . Павлодар пединститутын бітірген (1985). 1966 жылы Павлодар телевидениесінде еңбек етеді. Фотосуретке түсіруге машықтанып, студияда телеоператор мамандығын меңгерген.
1969 жылы "Время" бағдарламасының кинооператоры болған. Павлодар трактор, мұнай айыру, Ақсу ферроқорытпа зауыттарынан, Екібастұз ГРЭС- терінен хабарлар, деректі "Жер иесі", "Береке", "Ауыл адамдары" деректі фильмдерін түсірген. Облыс әкімінің Грантымен, облыстық мәслихаттың, облыстық Журналистер одағының Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Урда (Толедо)
Урда (Толедо) (Urda) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Сан-Хуан ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3073 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 217,82 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 73 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Аргентиналықтар
thumb|Әйгілі аргентиналық Марадонна футболшы Аргентиналықтар  — Аргентинаның негізгі халқы. Жалпы саны 33,5 млн. адам (1994). Біраз топтары Парагвайда, Чилиде, Америкада тұрады. Негізінен еуропа нәсіліне жатады. Испан тілінің аргентина диалектісінде сөйлейді. Діні жөнінен — негізінен католиктер.16 ғ-да халықтың этник. құрамын құруға креолдардан (испандар ұрпақтары) испан-үндіс, зубараларынан құралды. Аргентин тілі мен мәдениетін жасауда, мал ш-мен айналысуда, бақташы-гаучолар рөлі үлкен болды. 19 ғ.-дың 60-70- жылдарында А. ұлт болып қалыптасты. Негізгі кәсібі мал.ш. және оның өнімдерін сату. 19 ғ.-дың 20-жылдарында Италиядан, Испаниядан жаппай қоныс аударушылар сауда мен өнеркәсіптің, тауарлы егін ш-ның өркендеуіне жол ашып, мал ш-н екінші сатыға ығыстырды. Теңіз жағалауындағы провинция —пампаларда көшіп келушілер ықпалы күшейді. 70-жылдары Парагвай, Боливия және Чилиден қоныс аударушылар халықтың этник. құрамындағы латынамерикалықтар үлесін көбейтті. Үндістердің материалдық мәдениеті дәстүрлері ішкі провинцияларда мол сақталған. Тукуман провинциясы былғарыдан жасалған кілем, көрпелерімен, формос-сомбреро тоқумен, пампалықтар — сүйек, былғары өңдеумен, корриентелдіктер — сүйектен, сабаннан, қыштан, ағаштан ғұрыптық әсем мүсіндер салумен, солт-тегі провинциялар — үндістердің матако атты қыш құмыраларын жасаумен аты шыққан. Гаучолардың фольклоры өте бай. Фермерлер үйлерін күйдірілген кірпіштен, кедейлер ранчоларын арзан фанерден, қаңылтырдан салады. Ішкі провинцияларда дәстүрлі киім үлгілері (пончо, былғары етік, үлкен шляпалар) сақталған. Әдеб.: Шейнебаум Л.С., Аргентинский этнос, М., 1984; Страны и народы, СПб., М., 1997.
Дереккөздер
Санат:Латын Америка халықтары Санат:Роман халықтары Санат:Аргентина
Ати-де-л'Орн
Ати-де-л'Орн (Athis-de-l'Orne) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 32,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61007, пошта индексі — 61430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2605 адамды құрады. Халық тығыздығы — 80,23 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Беорлегюи
Беорлегюи (Béhorléguy) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,58 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64107, пошта индексі — 64220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 76 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Кадмий
thumb|100px|Кадмий Cd|солға Кадмий (лат. Cadmium; Cd) — элементтердің периодтық жүйесінің ІІ тобындағы химиялық элемент, ат. н. 48; ат. м. 112,41; балқу t 321,1°С; қайнау t 766,5°С; тығызд. 8,65 г/см3. Кадмийді 1817 жылы неміс химигі Ф.Штромейер ашқан. Кадмий күмістей ақ, жұмсақ металл. Табиғатта тұрақты 8 изотопы бар.
Негізгі минералдары: гринокит, отавит, монтепонит. Изоморфты қоспа ретінде мырыш, көбінесе сфалерит минералдарының құрамына кіреді. Құрғақ ауада Кадмий тұрақты, дымқыл ауада оның бетіне оксидтің жұқа қабыршағы түзіліп, әрі қарай тотығуын тежейді. Кадмий буы су буымен әрекеттесіп сутек бөледі. Минералдық қышқылдармен өзара әрекеттесіп тұздар түзеді.
Оның тұздарының ерітінділері гидролиздің нәтижесінде әлсіз қышқылдық қасиет көрсетеді. Балқу температурасынан жоғары температурада Кадмий галогендермен әрекеттесіп, галогенидтер түзеді. Кадмийді қорғасын-мырыш, мыс кентастарын өңдеу кезінде өндіріп алады.
Кадмий металл бетін коррозиядан қорғау үшін (кадмийлеу), аккумулятор жасауда, пегмент, шала өткізгіш материалды дайындауда, ядролық энергетикада, т.б. қолданылады. Кадмийдің буы және оның қосылыстары улы. Бұл қосылыстармен демалған жағдайда олар қанға сіңіп орта жүйке жүйесін, бүйрек, бауырды жарақаттап, фосфор-кальций алмасуын бұзады.
Кадмий алуға қызығушылық тудыратын жалғыз минерал-гринокит, "кадмий алдау"деп аталады. Оны мырыш кендерін өңдеу кезінде сфалеритпен бірге өндіреді. Қайта өңдеу барысында кадмий процестің жанама өнімдерінде шоғырланады, одан кейін оны алады. Қазіргі уақытта жылына 20000 тоннаға жуық кадмий өндіріледі.
Физикалық қасиеті
Санат:Химиялық элементтер Санат:Жеңіл металдар Санат:Радиоактивті элементтер *
Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық
Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық (1924 жылғы 17 тамызда Ақтөбе облысы Ойыл ауылында туған – 2020 жылғы 4 шілдеде Алматы қаласында қайтыс болған) – филология ғылымдарының докторы (1972), профессор (1989). Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1989), Сәтіғали Құтқожиннің қызы.
Зерттеулер
Сыздық Рәбиға “Абай шығармаларының тілі” (1972) тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихы, Абайдың поэтиккалық тілі, қазақ тілінің поэтикасы, XV – XIX ғасырлардағы ақын-жыраулар тілі, ортағасырлық жазба ескерткіштер тілінің тарихы мен лексика-грамматикалық құрылымы, текстологиясы, тарихи лексика, лингвостилистика, тіл мәдениеті салаларына арналған.
Марапаттар
“Қазақ әдеби тілінің тарихы” монографиясы үшін Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығы (1995), Абайдың шығармалық мұрасын зерттеген еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын (1996) алған. “Құрмет белгісі” (1971), “Парасат” (2004) ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:17 тамызда туғандар Санат:Ойыл ауданында туғандар Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Профессорлар Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Парасат орденінің иегерлері
Лагамар
Лагамар (Lagamar) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Батыс Солтүстік-Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Паракату экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 400 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 425,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5 адам/км².
Тарихы
Қала 1962 жылы құрылған.
Сейтлиев Қара
Сейтлиев Қара (1. 1. 1915, Қараған қыстағы, қазіргі Түркім. КСР-і, Бахарден ауд., –2. 5. 1971, Ашхабат) – түрікмен совет ақыны. Түркім. КСР халық жазушысы (1967). 1950 жылдан КОКП мүшесі. Пед. Техникумды (1932), Баку пед. институтын (1941) бітірді. «Ақын жыры» атты алғашқы жинағы 1941 жылы шықты. «Жауынгер жыр» (1942), «Қайнар» (1950), «Көтерілген күн» (1955),  «Үндістан гүлдері» (1960) тағы басқа көптеген өлеңдер жинағы жарық көрді. Сейтлиев өнеріне В. В. Маяковский үлкен ықпал етті. Бірқатар өлеңдеріне музыка жазылды. «Бақташының қызы», «Бақташының ұлы» (Ғ. Мұхтаровпен бірге) пьесалары сахнада қойылып келеді. Сейтлиев шығармалары қазақ тіліне аударылып басылды («Түркімен жырлайды», 1963). Сейтлиев 1964–70 ж. Түркімен. КСР Мәдениет министрі, 2–7-сайл. Түркім. КСР Жоғ. Советінің депутаты болды.
Пырталат-Кыкке
Пырталат-Кыкке — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оглат өзенінің оң жағалауынан 87 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ақбөкен
Ақбөкен, киік (Saiga tatarica) – жұптұяқтылар отрядының бөкендер туысына жататын, тұлғасы ірі, қойға ұқсас, дөңес тұмсықты, күйіс қайыратын түз жануары. Ақбөкеннің қазба қалдықтары плейстоцен қабатынан Батыс Англиядан Шығыс Аляскаға дейінгі аралықтан табылған. Ақбөкендер Моңғолияда, Қалмақ даласы мен Қазақстанда ғана сақталған. Республикамызда Ақбөкендердің бір-бірінен жеке дара бөлінген Бетпақдала – Арыс, Үстірт және Еділ – Жайық деген топтары мекендейді. Текелерінің дене тұрқы 126 – 150 см, салм. 37 – 49 кг, ал ешкілері кішірек, дене тұрқы 109 – 127 см, салм. 22 – 37 кг-дай болады. Үстіңгі ерні салбырап, етті тұмсыққа айналған. Текесінің мүйізі қайқылау келеді, ешкісінде мүйіз болмайды. Жаз айларында арқа түсі сарғыш тартады, қыста түсі ақшылданады. Ақбөкендер шөл, шөлейтті және далалық аймақтарда тіршілік етуге бейімделген. Олардың қоныс өзгертуі ауа райына, Ақбөкен жұп тұяқты жануарлардың ішіндегі ең өсімталы, жылына бір рет төлдейді. Жаппай төлдеуі мамырдың 1-жартысында өтеді. Бұл кезде күн салқындап, жауын-шашын көп болады да, оны қазақ халқы «Құралайдың салқыны» деп атайды. Көбіне егізден, кейде 3 лақ та туады. Ақбөкендер өсімдіктердің 80-нен астам түрімен қоректенеді. Олардың басты жауы – қасқыр, ал жас төлдеріне бүркіт, дала қыраны мен қарақұстар да шабуыл жасайды. Ақбөкен аусыл, пастереллез ауруларымен ауырады. Ақбөкен – дәмді еті, құнды мүйізі мен тұяғы, әдемі терісі үшін ауланатын кәсіптік маңызы бар жануар. Қазақстанда 1921 ж. Ақбөкенді аулауға тыйым салынған. 1957 – 58 ж. олардың жалпы саны 2 млн-нан асқаннан кейін, кәсіптік жолмен аулауға рұқсат берілді. Оның мүйізінен пантокрин дәрісі алынады, тұяғын күйдіріп, одан алынған күлді денедегі теміреткіге жағады, сусамыр ауруына шалдыққандарды емдеу үшін пайдаланады.
thumb|left
Киікті қазақ киелі жануар деп есептейді. Ел арасында оларды атқан адам бақытсыздыққа ұшырайды деген сенім бар. Киіктің қаншалықты киелі екендігін кім білсін, бірақ өте ақылды және қандай табиғи ортада болмасын, тез бейімделіп кететін жануар екендігі анық. Ақбөкендердің басына қаншама зобалаң заман туғанмен, миллиондаған жылдар бойы тұқымын сақтап қала алды. Осының өзі ақбөкендердің өмірге өте бейімділігін, өсімталдығын аңғартады. Егер ақбөкендердің басқа түз тағыларынан ерекшеліктері болмаса, ежелгі мамонттармен бірге құрып кетер еді.
Ақбөкендердің табындары жүздеген, мыңдаған бастан тұрады. Әдетте табынды текелері емес, ұрғашы киік бастап жүреді. Текелері күйек науқаны біткеннен кейін табынға көп қосыла бермейді, әсіресе киіктер бұзаулайтын кезде олар жеке жиналып, бөлек табынмен жүреді. Ақбөкендер күйекке түсер алдында, қазан, қараша айларына қарай қоң жинап, жұмырланады. Бұл кезде текелердің кеңсірігі дөңестеніп, әукесі салбырап, сақалы төмен түседі. Ұрықтандыруға көп уақыт жұмсалмайды, әрбір теке бір-екі күннің ішінде 40-50 киікке дейін шабады. Соңғы кездерде ақбөкенді мүйізін алу үшін браконьерлер көп қырып жіберді де, текелердің саны күрт азайды. Ұрғашы киіктердің саны текелерден бірнеше есе басым болғандықтан, күйек кезінде кейбір шамасына қарамайтын, тәжірибесіз жас текелер әлсіреп, зорығып өледі немесе түлкі, қарсақ сияқты кішігірім жыртқыштарға жем болады. Күйек біткеннен кейін, ауа райы қатты суытып кетпей, жайылымға қолайлы болып тұрса, қаңтардың аяғы, ақпанның басына қарай қайта қоң жинап, әлденіп алады. Ұрғашы киіктер текелерге қарағанда майды көп жинай алмайды. Күйек кезінде орташа ғана семіреді де, төлдер алдында 4,5 келідей іш май жинайды. Бірақ лақтарын емізген кезде тез арықтайды. Киіктер мамыр айының 10-15 аралығында жаппай төлдей бастайды, осы кезде ауа райы бұзылып, міндетті түрде жауын-шашын болады. Қазақтар оны «құралайдың суығы» деп атаған. Киік әдетте төлді егізден әкеледі. Алдын ала шыбын-шіркей болмайтын, үнемі жел есіп тұратын беткейді таңдап алып, лақтарын түрегеп тұрып туады. Құралайдың енесі басқа жануарлар сияқты лағының шаранасын жалап аршымайды, шарана жауынның суымен шайылып кетеді немесе жел қағып, кеуіп барып түседі. Жаңа туған лақтар жарты сағаттан кейін енесін еміп, екі-үш сағаттан соң аяқтанып кетеді, ал туғанына екі күн болған құралайды машинамен қуып жете алмайсыз.
thumb|300px|right|Reconstructed range (white) and current distribution of the two subspecies Saiga tatarica tatarica (green) and Моңғол ақбөкені (red)
Енесі алғашқы сағаттарда лақтарын емізген соң, біршама қашықтыққа ұзап, алыстан бақылап жүреді. Егер жыртқыштар пайда болып, қауіп төне қалса, лақтарының маңынан аулаққа қашып, ол жерден алып кетуге тырысады. Табиғаттың барлық заңдылықтарын іште жатып үйренген құралайлар енесі қасында жоқ кезде ешқандай тіршілік нышанын сездірмей, жыбырламай жатады. Лақтардың қоңыр бұйра терісі топырақтың түсімен бірдей болып көрінеді, екі-үш метр жерден қарасаңыз, жатқан бір төмпешіктер екен деп қаласыз. Мыңдаған жылдар бойы дала жыртқыштарынан, адамдардан қашып жүріп, жан сақтауға әбден бейімделген киіктердің тағы бір ерекшелігі – ешқашан жетім қалған лақтарын далаға тастамайды. Далада келе жатқан кез келген киік жолынан маңырап шыққан құралайды кездестіре қалса, жанына барып емізіп, өзімен ертіп кетеді. Киіктің лағы екі-үш күннің ішінде отығып кетеді. Алғашында ол көзіне түскен шөпті қармайды, бір аптадан соң ғана шөптің дәмін алып, таңдап жеуге көшеді. Жас туған киіктер лақтарын он-он бес күндей суат басына апармайды, оларды алысқа тастап, тек өздері ғана келеді. Бұл уақытта құралай тек енесінің сүтін ішеді, бір-бір жарым аптадан соң табынмен суатқа келіп, алғаш судың дәмін татады.
Көктем шыға, солтүстікке қарай жылжитын қалың табын жылдың бұл мезгілінде суаттарды көп іздей бермейді. Олар жаңа өнген шөптің нәрімен, таңғы түскен шықпен сусындайды. Жауынды күндері апталап су ішпей жүре береді. Киіктер Аралдың, Балқаштың тұзды суларын іше береді. Қыстың қарсыз күндері мұз жалап, шөлін қандырады. Әдетте табынды суат басына ұрғашы киік бастап келеді. Алдымен жан-жағына осқырана қарап, біраз уақыт айналаны бақылайды. Қалғандары «команда» болмай суға беттемейді, алдымен бастап келген киік су ішеді, содан кейін қалғандары азан-қазан маңырап келіп, суға бас қояды. Текелері суатқа ең соңынан келеді. Ақбөкен 1 минутта суды 12 рет жұтады екен және суды ұзақ сораптап ішпейді, 1,5-3 минуттың ішінде шөлін қандырады да, келген даласына қайта зымырайды.
Зоолог мамандардың айтуынша, киіктердің басқа жануарларға ұқсамайтын тағы да бір ерекше қасиеті бар екен. Ұрғашы киіктер дүниеге әкелетін лақтарының еркек немесе ұрғашы болып тууын өздері реттейтін көрінеді. Егер араларында текелері азайып, ұрықтандырып үлгермей жатса, сол жылы табында кілең еркек лақтар қоздайды. Киіктер осылайша өз өсімін өздері бақылап отырады екен. Ақбөкендердің табыны жыл сайын лақтармен толықтырылып отырады. Осы кезде туған шібіштер (ұрғашы лақ) алты айдан кейін күйлеп, текеге шыға береді. Енді алты айдан кейін бұл шібіштер табынға қос-қостан лақ әкеледі. Ал еркек лақтардың жөні басқа, олар жетіліп, текелік жасау үшін 19 ай уақыт керек, өзімен бірге туған шібіштер бір рет лақтағаннан кейін, келесі жылдың күйегіне ғана араласады.
Археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған ақбөкендердің қаңқаларына қарағанда, бұлар ертеректе Ұлыбритания аралынан бастап Аляскаға дейінгі кеңістікте өмір сүрген. Қазақстан аумағында Павлодар облысындағы Ямышево мен Подпуск ауылдарында, Семей қаласының түбінен, Нұра өзенінің бойынан, Жамбыл облысындағы Қараүңгір мен Үшбас үңгірлерінен ежелгі және орта антропогеннен қалған киіктердің сүйектері табылған. Тамғалы жартасындағы киіктің суреттері біздің эрамызға дейінгі VІІ-V ғасырларда қашалып салынған екен. ХІV-XVІ ғасырлардан бері ауыздан-ауызға тарап келе жатқан халық эпостарында қазақ жеріндегі сансыз көп ақбөкендер туралы айтылады. Көптеген елді мекендердің «Киік» деп аталуы да бекер болмаса керек. Осындай фактілерге сүйенсек, ертеректе Еуропа мен Азия құрлығын тұтастай мекендеген киіктер қазір тек қазақ даласында ғана қалыпты.
XІX ғасырдың аяғында XX ғасырдың басында Қырым, Таврия, Казказ өңіріндегі киіктердің өрісі тарылып, жойыла бастаған. «Қазақстанда 20-жылдардың басында ақбөкендердің саны күрт түсіп кетті. 1917-18-жылғы қыстың жұты түз тағысының жүздеген мың басын шығынға ұшыратты. Сол кездегі жергілікті үкіметтің шешімімен, 1919 жылдан бастап Сарыарқада киік аулауға қатаң тыйым салынды. Бірақ одан көп өзгеріс бола қоймады, 1927-28-жылы болған жұттан кейін ақбөкендерге жер бетінен мүлде жойылып кету қаупі төнді», – деп жазады 1955 жылы зоолог Слудский.
Үкiмет ақбөкендердi 2006 жылы «Қызыл кiтапқа» ендiрдi. Және сол жылы жан-жануарларды қорғау мақсатында бюджеттен 200 миллион қаржы бөлдi. Ал үстiмiздегi жылы бұл қаржыны 270 миллионға жеткiзiп отыр. Әрине бұл игi шаралар қолға кеш алынып отыр. Дегенмен «Ештен кеш жақсы» деген емес пе? Өсiмтал жануар күтiмi көп, қорғауы жақсы болса, санаулы жылдардан соң саны қайта көбейiп, әлi-ақ даламыздың сәнiн келтiрер.
Дереккөздер
Санат:Қуысмүйізділер
NGC 6870
NGC 6870 — Телескоп шоқжұлдызында орналасқан Sab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 7 шілдеде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6870 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64197, ESO 233-41, AM 2006-483, IRAS20065-4826.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Телескоп (шоқжұлдыз)
Химиялық ластану
Химиялық ластану — қоршаған ортаның табиғи химиялық қасиеттерінің қарастырылып отырған уақыт кезеңі үшін қайсыбір заттектердің көпжылдық орташа ауытқуларынан асып түсетіндей болып өзгеруі немесе қоршаған ортаға әдетте онда болмайтын заттектердің түсуі немесе нормадан артық шамада түсуі.
Химиялық ластануға қоршаған ортада табиғи, табиғи – антропогенді және антропогенді немесе тіршілік ортада болып жатқан физикалық – химиялық процестер кезінде зиянды, улы заттардың пайда болуын жатқызамыз. Дамуы жоғары елдерде соңғы екі – үш онжылдықта қолданылған шараларға байланысты қоршаған ортаның химиялық ластануы екінші орынға түсіп, бірінші орынға радиактивті ластану шығып отыр. Біздің елімізді қоршаған ортаның химиялық ластану қаупі әлі де жоғары болып тұр.
Қзіргі кезде химиктерге химиялық заттардың 4 – 5 млн түрі белгілі. Олардың саны жыл сайын 10% өсіп отырады. Адам организміне әр түрлі жолдармен (тамақпен, ауамен, сумен) түсіп тұратын организмге жат химиялық ластаушы заттарды ксенобиотиктер (грек. ксенос – жат, биос - өмір) деп айтады.
Жердің геосферасы бойынша атмосфераның, гидросфераның және литосфераның ластануын айтады. Қоршаған ортаның компоненттері мен ластану орындары бойынша химиялық ластануды келесі түрлерге бөледі:
1) ауаның ластануы (мысалы, адамдар тұратын аймақтар, жұмыс істейтін жерлер);
3) жербетілік және жерасты суларының;
4) топырақтың;
5) тамақтың және т.б.
Косоржа
Косоржа — Ресейдегі өзен. Орлов облысы, Липецк облысы, Курск облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тим өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 59 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосна өзені. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Химиялық ластану
Ортаның химиялық ластаушы көздерін мынадай үлкен топтарға бөлеміз:
Косоржа
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орёл облысы өзендері Санат:Липецк облысы өзендері Санат:Курск облысы өзендері Санат:Воронеж облысы өзендері
Химиялық ластану
1) қоршаған ортаға сұйықтық, газды және қатты түрдегі өндірістік қалдықтарын шығаратын техникалық қондырғылар;
2) ластанушы заттар шығаратын немесе оларды жинақтап, сақтайтын шаруашылықтар;
3) ластаушы заттар келіп тұратын (трансшекаралық жылду) аймақтар;
4) планетарлық ластануға әкелетін атмосфералық жауын – шашын, тұрмыстық, өндірістік және ауылшарушылық қалдықты сулар.
Сыртқы сілтемелер
[| химиялық ластану]
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Әбдуллино (Мечетлин ауданы)
Әбдуллино — Башқұртстанның Мечетлин ауданындағы ауыл, Әбдуллин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 574 адамды құрады. Пошта индексі — 452555, ОКАТО коды — 80242801001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ле-Портель
Ле-Портель (Le Portel) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Булонь-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62667, пошта индексі — 62480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9746 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2531,43 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Сансызбай Бидақымет
Сансызбай Бидақымет (5 қараша 1950 жыл-13 қыркүйек 2021 жыл, Алматы облысы Ақсу ауданы Аксу ауылында) — журналист.
Ақсу құрылыс техникумын, Абай атындағы опера және балет театры жанындағы екі жылдық вокалды-хор студиясын, ҚазМУ-ді бітірген. 1988-1999 жылдары қазақ радиосында редактор, аға редактор, комментатор. 1999-2005 жылдары А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының терминология бөлімінде ғылыми қызметкер. Ал 2005 жылдан "Санат" баспасына редакторлық қызметке ауысты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Хамит Дәрібаев
Хамит Дәрібаев (1944-2006), жазушы. ҚазМУ-ды бітірген. Жаңаарқа ауданы мәдениет бөлімінде, аудандық газетге қызмет істеді. Жаңаарка аудның С. Сейфуллин атындағы мұражайының директоры, аудандық «Қазақ тілі» қоғамы басқармасының төрағасы. Өз жанынан шығарған ән-күйлері бар. Тәттімбет, Сайдалы Сары Тоқа туралы жазған повестері жарық көрді. Байдалы би, Сайдалы Сары Тока, Балабақсы, Исабек ақын туралы зерттеулердің авторы.
Фраттамаджоре
Фраттамаджоре (Frattamaggiore) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 31 831 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 6447 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 80027.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Sosio martire. Жыл сайынғы мерекесі — 23 қыркүйек.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Нақ осы кезеңде «еңбекшілердің таптық санасына» сүйене отырып, ал іс жүзінде бәрібір сол тобырдың люмпен-пауперлік психологиясымен режим дәстүрлі құрылымның қызметі мен ұдайы өндірісі тетігінде тура қиратушы-бей-берекетсіздік процестерді туындата отырып, реттеуші акцияларды жүргізуге, әлеуметтік топты ұйымдастырудың қалыптасқан эко-жүйелік тәртібімен, яғни жинақтап айтқанда этностың тіршілік ету жүйесінде әлеуметтік-мәдени және институттық басымдықтарын ұйымдастыруға тырысты.
Осы айқындаманың дұрыстығын, тарихи іс-қимылдардың ақиқат бейнесін анықтауға біраз уақыт кететін бірқатар шешуші жайттарды алдын ала зерделеп алмайынша, біз бәрібір мәселені түйсіне алмаймыз. Ең алдымен, мүмкіндігінше, қысқа да болса, негізгі дәстүрлі әлеуметтік топты ұйымдастырудың және оның «тірек конструкцияларын» - мал өсіруші жайылымдық-көшпелі қауымдарының басты құрылымдық-функционалдық принциптерін тұтас қарастыруға тура келеді.
Осы ой орамында басты мәселеге, мал өсіруші шаруашылықтардың (Қазақстанның қуаншылық жағдайында шаруашылық-мәдени тірліктің басты түрі болып табылатын) мақсаты «күнкөріс экономикасы» болғанын атап көрсеткен жөн. Соңғысына өндіріс құралдарын ұдайы қайта дамытып, өсіріп отырғанда (мал мен жайылымдық) және қажетті азық-түлікті өндіргенде ғана қол жеткізуге болатын еді.
Басқаша айтқанда, мекен еткен ортаны кәдеге жаратудың тиімділігі өндіріс құралдарының сандық-сапалық сипатының онтайлылығына, бұл жағдайда малдың құрамдық және сандық түріне байланысты болды. Тек тәжірибеде сыналған оңтайлылық (ол шаруашылық және экологиялық ұзақ даму барысындағы тәжірибемен тексеріледі) сақталған жағдайда ғана жеке Дара шаруашылық өзіндік ұдайы өндірісін қамтамасыз етуге, сөйтіп сақталып қалуға мүмкіндік алады. .
Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы
Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Фарер аралдарының намысын қорғайтын құрама. Фарер аралдары тәуелсіз мемлекет емес, Данияның қарамағындағы арал. Соған қарамастан өздерінің футбол федерациясы, ұлттық футбол құрамасы бар.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Осы маңызды тіршілік жағдайына қол жеткізу мақсатында мал өсіретін шаруашылықтар әрқайсысы бір-бірін өндіріс құралдарымен, яғни технологиялық оптимум қалыптасқанға дейін малмен өзара толықтыра отырып бірігуге көшті. .
Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы
Тарихы
Алғашқы ресми емес ойынын 1930 жылдары өткізсе де, ФИФА жылнамасына тіркелген ойындары 1990 жылдардан ғана бастау алады. Жеке құрама ретінде ФИФА-ға 1988 жылы, УЕФА-ға 1990 жылы тіркелген.
Құраманы жаттықтырған бапкерлердің бірнешеуі дат өкілдері. 1992 жылғы Еуропа чемпионы Хенрик Ларсен құраманы 2002-2005 жылдары басқарды. Тағы бір ЕУРО-1992 чемпионы - Ларс Ольсен құраманың қазіргі бапкері.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Ол былайша жүргізілді. Мәселен, бір шаруашылықта 200-300 қой болды делік. Бірақ ол, көп сияқты болғанмен, бәрібір бүкіл өндірістік кедергілер кешенін еңсеруге, тиісінше шаруашылықтың қалыпты түрде жүргізілуіне (ұдайы өндіріс құралдарымен және қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етуге) жеткіліксіз еді. Сондықтан шаруашылық жүргізуші субъект өзін қажетті мөлшерге дейін өндіріс құралдарымен (яғни өзінің үлестік малымен) толықтыра алатын басқа шаруашылықтармен бірігуге мәжбүр болды. Ол әрқайсысында кем дегенде 20-25 бас малы бар 10-12 шаруашылық болуы мүмкін.Осы нұсқадағы қарапайым бірігу өздері күткен шоғырлануға мүмкіндік жасады. Бірігудің өр түрлі нұсқасын алуға болады, бірақ олардың жиынтығы барлық уақытта қолайлы жағдай қалыптастыруға бағытталады. .
Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы
Тарихы
Фарерлер құрамасы Еуропа аутсайдерлерінің арасындағы мықтысы саналады. Олар ЕУРО-92 іріктеуіне дебютант ретінде қатысты. Алғашқы матчта-ақ Аустрия құрамасын 1:0 есебімен ұтып, аралда дәстүрлі футболдың әлдеқашан қалыптасып қойғанын мойындатты. Ойын тағдырын шешкен жалғыз допты сатушы боп жұмыс істейтін Торкиль Нильсен соқты. Құрама сапында ондай балықшы, сатушы, мұғалім т.б боп жұмыс істейтіндер көп-ақ.
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Айтылғаннан шығатын қорытынды, мал өсіруші қауымдарда өндірісті ұйымдастыру оған кіруші жеке адамның тек жанды еңбекті (жұмыс күшін) ұсынушы ғана емес, сондай-ақ аз да болса мал түрінің белгілі бір санына ие болуымен ерекшеленді. Онсыз ол қосымшалық (мал басын өз үлесімен толықтыру) принципін жүзеге асыру мүмкіндігінен айырылды және тиісінше кооперация негізінде пайда болған өндірістік қауымға кіріге алмайды.
Демек, қазақтың жайылымдық-көшпелі қауымдары кооперация негізінде жұмыс істеді. Нақ соңғысы өндірістік күштердің баяу дамуы жағдайында жекелеген адамдардын қолы жетпейтін немесе ішінара қолы жететін еңбек құралдарымен техникалық жарақтануын қамтамасыз ете отырып, компенсациялық (өтемдік) қызмет атқарды. Осы ретте де қауымдық кооперация оның тіршілік етуінің кепілі қызметін атқарды.
Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы
Статистикасы
Құраманың 2018 жылға дейінгі барлық ойыны: 181 24 матчта жеңіске жеткен, 19 ойында тең ойнап, 138 кездесуде ұтылып қалған. Доп айырмасы: 113 - 449
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фарерлер Ұлттық футбол құрамасы
Қазақстанның дәстүрлі аграрлық құрылымы
Қауым дуалистік (екі бағытты) құрылым болғандықтан (жерге қауымдық және малға жеке меншік, ұжымдық өндіріс пен жеке иелік) өндіріс және бөлу желісінде тартылған бүкіл қарама-қайшылықтар жиынтығын сақтады. Соңғысы, атап айтқанда, мүліктік және әлеуметтік жіктерде тіркелді.
Осындай жікке бөліну нәтижесінде қауымдастардың бір бөлігі кедейленді және қауымнан біртіндеп алшақтады не өндіріс құралдарын (малды) жоғалта отырып, бірін-бірі толықтыру, яғни шаруашылық кооперациясы жүйесінде өз қызметін атқара алмады.
Сонымен бірге байлық, яғни мал мол жинақталған қауымдар да кездесті. Оның санын шоғырланудың айтарлықтай жоғары деңгейінде ойдағыдай көбейткен қауымдық шаруашылықтар қауымдық кооперацияны қажетсінбеді. Шартты түрде үдайы өндірісті сапалық тұрғыдан өзге принциптер арқылы қамтамасыз ете алатындықтан, тәуелсіз және қауымдық кооперациядан тыс өмір сүруге қабілетті ірі бай шаруашылықтар осылайша қалыптасты. Олар өз қажетін өтеп қана қоймай, қосымша өнімдер де өндіре бастады. Оны қауымдар ысырып шығарған және жаңағы ірі бай шаруашылықтарға жалданған жұмыскерлер жүзеге асырды.