cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақ халқының материалдық мәдениеті
Киіз үй тарихынан. Мал баққан көшпелі халықтардың қысы-жазы отыратын баспанасы киіз үй болған. Ол тез жығып, түйеге артып жүре беруге, шашпаң тігуге ыңғайлы, көшіп-қонуға лайықтап жасалған. Киіз үй біздің заманымыздың VII ғасырында кеңінен пайдаланылып, киіз басу белгілі бір еңбек кәсібіне айналған. Оған Алтай, Сібір, Қырым таулы-тастарындағы сурет таңбалар айғақ бола алады. Ұзақ жылғы тәжірибе негізінде халық киіз үйдің ұйтқып соққан желге жығылмайтынына, нөсерлеп құйған жаңбырды өткізбейтініне көзі жетіп, оны баспана етуді әдетке айналдырған.
Киіз үйдің көшіп-қонуға ыңғайлылығымен бірге жазда ауасы таза, салқын болады. Қос қабаттап киіз жапқан қазақ үйінде ертеде ата-бабаларымыз қыста да қыстап шыққан. Балшықтан соққан там үйлер бертінде отырықшыланып, егіншілікпен айналыса бастаған кезде (XVIII— ғ. екінші жартысынан) пайда болған.
Киіз үй; «Бөгде елдің мәдениетіне зер салғанда өзіміз пір тұтатын қасиетті ғана мойындап, бізде жоқтың бәріне мұрын шүйіру, сөйтіп ол халықты әлі балаң деп қарау — тарихшылар үшін аулақ жүретін методологиялық аберрация. Мәселен, Еуропа мен Алдыңғы Азияның халықтары цивилизацияға тұяқ іліктірісімен қалалар салып, көздің жауын алатын ғимараттарды дүниеге әкелді. Түркілер болса үй салмады, бақша баптамады, себебі олар қытымыр табиғат құрсауында отырып төңірегіндегі қылтанақ атаулыны аз уақытта отынға айналдырар еді. Алайда, әрі кең, әрі жылы, көш-қонға қолайлы киіз үйге қарағанда тас лашық пен балшығы баттасқан үйді қолайлы деп ешкім де дәлелін беземес. Табиғатпен тамырлас көшпелілер үшін мұндай киіз үйлерде тұру астамшылық емес, кажеттілік болған»,— деп жазыпты белгілі ғалым Л. Н. Гумилев. Ойды ой қозғайды, әйгілі ғалымның киіз үй көшпелілер үшін қажеттілік дәуінде сан тарау мағынаның өрісі жатыр. Қөпшілікке белгілі, біздің жыл санауымыздан әлденеше ғасырлар бұрын Евразияның мол отына тұнып тұрған байтақ даласында көшпелі өмір салты қалыптасты. Дамудың басқаша жолын «таңдау» бұл далада мүмкін емес еді. Бұл осынау табиғаты қытымыр болса да жері шүйгін ен даланың тылсымын түсініп, тілін табу ғана емес, сол дала төсінде аз ғана күш жұмсап мол өнім алудың, «қосымша өнімді әрі тез, әрі оңай түсірудің жедел шыңдалған өмір сүру тәсілі болатын. Былайша айтқанда, көшпелілердің тек қана өзіне тән өмір салты, өнім өндірісі қалыптасты. Жер төсін тырмалаған отырықшыларға қарағанда көшпелілердің өндірістік негізі әлде қайда берекелі болады. (Акишев). Біздің жыл санауымызға дейінгі IV—III ғасырлардың өзінде-ақ тек жылқы малының өзі төрт-бес мыңға жеткен байлар пайда бола бастады (Бичурин). Бұл даладағы өндіріс тәсілінің шыңдалуы, өнім қорының молығуы сол дала төсіндегі ел-жұртқа төңірегінен алапат-айбарын асыртып қана қойған жоқ, сонымен бірге күн көрістің ұлы ырғағымен үндес салт-дәстүрді, моральдық-этикалық қарым-қатынасы, өнердің алуан түрін орнықтырды. Осылардың ішінде көшпелілердің сан ғасырлық тәжірибесі, өмірлік қажеттілігі, ой өрісі, талғам татымы шегіне жеткен мүмкіндіктің айғағы бір ғана киіз үйдің бойына шоғырланғандай. Көшпелілердің сұлулық туралы талғам-түсінігі, дүниені сұлулық заңдылықтарымен игеру мүмкіндігі негізінен осы киіз үй арқылы көрініс тапты. Киіз үйдің сықырлауығынан бастап шаңырағына дейінгі әрбір бөлшегі өз алдына оқшау өнер туындысы бола тұрып, сол мың сан бөлшек бір-бірімен мінсіз үйлескен шақта шегіне жеткен, әбден аяқталған өнер туындысын құраған. Осынау шегіне жеткен өнер туындысы көшпелілердің күн-көріс мұқтажынан бастап рухани талғам-талабына дейін қызмет еткен. Қысқасы, киіз үй көшпелілер үшін табиғаттай сұлу, кеңістіктей үйлесімді шағын әлем еді. Бұл ретте, киіз үйді адамзат баласының ұзына тарихында жасалған материалдық мұралардың ішіндегі бірегей айғақтардың бірі деп қарауға негіз мол.
Ыдыс-аяқ
Ыдыс-аяқ. «Шешесін көріп-қызын ал, ыдысын көріп асын іш», — деген қазақ мақалында пәлсапалық, әлеуметтік терең ой жатыр. Демек ұлт тұрмысында ас сақталатын ыдыс-аяқ мәселесіде шет қалмаған. Оған үлкен мән бергендігіне жоғарыда бір ауыз сөз куә.Ата-бабаларымыз ыдысты көбіне ағаштан, жылқы, ешкі терісінен, мыс, жез сияқты металл бұйымдарын жасаған.
Ағаш ұсталары ыдыс-аяқ жасауға да айрықша ден қойған. Соның ішінде қымызға арналған түрлері назар аудартады. Негізінен, бұл ыдыстарды қайыңнан, табылып жатса, оның безінен жасауға тырысатын. Өйткені, қайың мықты келеді. Мұқият өңдеген қайың, әсіресе, оның безі қара шұбарланып, қосымша әшекейсіз-ақ әдемі болады. Шеберлердің айтуынша, әбден кепкен қайыңда бөтен иіс те, шайыр да болмайды, сондықтан оған құйылған қымыздың дәмі де бұзылмайды.
Ертедегі көшпелі қазақтар ас сақтайтын ыдыстардың біразын мал терісінен жасаған. Ондай ыдыстың ең үлкені — саба.
Саба — молшылықтың, байлықтың белгісі. Жылқылы ірі байлар сабаның мөлшерін бәсекелесіп үлкен жасауға тырысқан. Мысалы, Есенейдеген атақты бай алты айғырдың терісінен саба тіктірген. Оны «тай жүзген» деп атаған. Мұндай сабаларға ас берерде немесе ұлы дүбір бір дуан елді шақырып той жасарда биенің сүтін сауып, жинап, құйып қымыз ашытқан.
Тегене — үлкен дөңгелек, шұңғыл ыдыс. Сабадағы қымыз осы ыдысқа құйылады. Сыйымдылығы да мол, орта есеппен 10—15 литр еркін кетеді, әрі құйылған қымызды сапырып отыруға ыңғайлы. Әдетте, тегенелердің іші-сырты мұқият өңделіп, сыртына ою-өрнек ойылады. Сүйек не күмістелген темір әшекейлермен әр түрлі асыл тастармен безендіріледі. Кейбір тегенелердің қақпағы ағаштан жасалып, күміс әшекейлермен көркемделеді. Тегенеге құйылған қымызды сапырып, аяқ-аяққа құю үшін ағаш ожау қолданылады. Қазақ арасында қымыз сапыратын ожаудың екі түрі жасалды. Оның ішінде Қазақстан жеріне ең көп тараған түрі — ұзын сапты ағаш ожау. Мұндай ожаудың сабын сүйектеп, күмістеп, оюлап безендіретін болған. Қазақстанның солтүстік, солтүстік-шығыс аудандарында ожаудың қысқа сапты түрі де кездеседі. Ожаудың қай түрі болсын, мұқият өңделіп, сырт пішіні әркелкі жасалады. Қымыз ішуге арналатын үлкенді-кішілі шара, сапты аяқ, тостаған сияқты ыдыстарды да қайыңнан шауып, кейде сыртына ою ойып, күмістеп безендіреді.Саптыаяқ – саптыаяқ деп әдетте ағаштың безінен ойылған сабы бар бақыраш тәрізді шұңғыл ыдысты, яғни ағаштан жонып жасаған аяқты айтады.
Зерен – қымыз, шұбат құятын қадірлі ыдыс. Көлемі де, сырты да шараға ұқсас болады. Қатты ағаштан ойылып жасалады. Шұңғыл жиегі қалың бүйірі тіктеу келеді. Жиегінен, бүйірінен ойып, сәнді ою-өрнек жасалады орнықты болу үшін жалпақ, шығыңқы түбі болады. Түсін біріыңғай келтіру үшін ағаш қабықтары бояуымен қанықтырады.
Шара – қымыз құюға араналған ыдыс. Кей жерлерде тегене деп те атайды. Қымызды дастарқанға апарағанда сабадан осы шараға құйып апарады. Оның ішіне 10-12 литр қымыз сияды. Шараны емен, қайын сияқты қатты, кепкен ағаштардан ойып жасайды. Оның іші шұңғыл, өзі дөңгелек, жиегі тік болып келеді. Шара сырты ою-өрнектермен күміс немесе сүйек әшекейлермен көркем безендіріліеді. Өзіне лайық ағаш қақпағы болады. Ол да әшекейленіп жасалады. Сары қымыз әсем шара ыдысты дастарқан сәні, үйдің көркі, қолы берекелі әйелдің мәртебесі десе де болады.
Қазан – басқа ыдыстарға қарағанда қазақ өмірі мен мәдениетінде алатын орны мүлде жоғары. Өйткені ол күнделікті тіршілік құралы. Қазақ дастарқанына түсетін тағамдардың барлығы да (қымыздан басқасы) ең алдымен осы қазаннан өтеді. Халық жай ғана қазан демей оны «қара қазан» деп қастерлеп айтады. Бұл жерде қара сөзі қасиетті, киелі, берекелі деген ұғымды білдіреді.
Қазақтың ұлттық киімдері
Қазақ киімі құлазыған кең даланың үскірік аязы мен аптап ыстығының, салқын самалы мен аңызақ желінің әсерімен қалыптасқан бар өмірі көлік үстінде өткен Сарыарқа мен оған іргелес жатқан ұлан-ғайыр кеңістікте көшіп-қонған малшы қауымның, таңның атысынан күннің батысына дейін тізе бүкпей «жер шұқылап», мал ұстап күн кешкен Сыр бойындағы, Қазақстанның оңтүстігі мен Талас-Шу атырабындағы жартылай отырықшы және отырықшы елдің ғасырлар бойы реттеуге көне қоймаған тұйық шаруашылығы мен қарабайыр тіршілігі қалыптастырған заттық-тұрмыстық мәдениеттің бірден-бір көрінісі болғандықтан, өзінің қарапайымдылығымен, үйлесімділігімен, жүріп-тұруға ыңғайлылығымен ерекше.
Дереккөздер
Санат:Қазақ мәдениеті
Стайтэс (Айдахо)
Стайтэс (Stites) — Айдахо штатының Айдахо округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.3 км². FIPS коды — 16-77500.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 226 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Айдахо округы (Айдахо)
Ориктодромеус
thumb|Ориктодромеус Ориктодромеус — осыдан шмамен 95 миллион жыл бұрын орта Бор дәуірінде өмір сүрген, ін қазатын шөпқоректі орниопод. Динозаврды 2007 жылы палеонтолог Дэйвид Дж. Варичино осылай атаған. Ересек ориктодромеустің ұзындығы - 2 метр, салмағы - 22-32 келі, бабаларының ұзындығы 1,3 метр болған. Ориктодромеустың бір үңгірден әр түрлі көлемдегі сүйектері табылған. Бұдан біз динозаврдың үйірімен өмір сүргенін аңғарамыз. 2004 жылы Иошихиро Катсура атты ғалым оңтүстік-батыс Мантанадан динозаврдың толық емес сүйек қалдықтары сақталған інді тапты.
Барагашонок
Барагашонок — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Барагаш өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Этноним
Этноним (грек. ethnos – халық, onyma – есім, атау) – ру, тайпа, ел, халық, ұлт атаулары. Көне дәуірлерде Этнонимдердер ұран, ру, таңба ретінде пайдаланылып, ру, тайпа, ұлыс, ел аттарымен, солардың ішінен шыққан рубасылары мен би, ақсақал, батырлардың есімдерімен де аталған, жер-су аттары ретінде де қолданылған. Этнонимдердер дербес мағыналы, көбінесе жинақтау, көптік ұғымдарды білдіретін сөздер. Этнонимдердердің шығу, пайда болу тарихын зерттеуші – этнонимика ономасиологияның бір тармағы болып саналады. Олар әр түрлі граммат. тұлғаларда (-лы, -лі, -лар, -лер, т.б.) қолданылып, атауын тұрақты сақтайды. Мыс., Балталы, Ошақты, Қаңлы, Сіргелі, Төлеңгіт, Дулат, т.б. Әдеб.: Ономастика, М., 1969; Попов А.И., Названия народов КСРО, Л., 1973; Жанұзақов Т., Этнонимдердегі көптік жалғау формалары // ҚазКСР ҒА Хабарлары, филол. сер., 1975, №1.Т. Жанұзақов
Дереккөздер
Санат:Этнология
Веро (Оңтүстік Корсика)
Веро (Vero) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,39 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A345, пошта индексі — 20172.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 463 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Жер алмұрты
Жер алмұрты немесе Топинамбур (Helianthus tuberosus) – астралылар тұқымдасына жататын тамыр жемісті көп жылдық өсімдік. Отаны — Солтүстік Америка.
Жер алмұртыныңның сабағы, жапырағы күнбағысқа ұқсайды, бірақ жапырағының көлемі одан кішілеу, сабағы жіңішке болады. Биіктігі 1-5 м. Тамыр сабақтарынан көптеген (5 — 6, кейде 30 — 40) ақ, сары, күлгін, қызыл түйнектер дамиды. Олардың пішіні ұзынша, сопақша, домалақ болады.
Құрамында протеин, фосфор, темір, С1, В1 витаминдері бар. Түйнегі тағамға, малға жем ретінде, спирт және фруктоза алуға пайдаланылады. 100 кг тамыр түйнегі 25 — 27 азық өлшеміне тең, онда 1,5 кг сіңімді протеин бар. Жер алмұртын көктемде немесе күзде егеді. 1 га-дан 200 — 250 ц түйнек, 350 — 500 ц көк шөп алуға болады. Топинамбурда 20% инулин, 1,5—3% азотты заттар, 2—5% сахароза бар. ( Топинамбурды малға жем ретінде, 1 спирт, инулин алу үшін және қуырып тағам ретінде қолданылады.
Тамыр түйнектерін топырақ астында сақтап, қажет кезде қазып алуға болады. Жер алмұрты мал азықтық дақыл ретінде Қазақстанның барлық аудандарында өсіріледі.
Жер алмұртының 100 граммында 306 ккал бар. Құрамында A, B1, B2, B6, C және E дәрумендері бар. Кұрамында кремний, калий, әк, фосфор, темір және цинкпен қатар фруктоза, пектин өзегі мен аминқышқылдары бар.
Үндістердің құнарлы түйнектері
Ежелгі заманнан жералмұрттың жерасты түйнектері үндістер үшін тек қорек қана емес, әрі дәрі-дәрмек болған. Ең соңғы зерттеулер оның ағзадағы холестерол деңгейін төмендетіп, қан қысымын әрі ас қорыту жүйесін реттеп, иммунитетті күшейтіп, күш-қуат беретінін көрсетті. Әсіресе шажырқай безінің ауруына шалдыққан адамдарға аурудың бастапқы кезеңінде қолдануға ұсынылған. Құрамына жералмұрт кіретін диеталардың несеп айдағыш қасиеті бар, сондықтан ол бүйрек ауруына шалдыққан кезде өте пайдалы. Жералмұрт тағамдары мен дәрі- дәрмектеріне ағзадан уыттар мен ауыр металдарды шығарған кезде оны сүйейтін қорғау қасиеттері таңылады.
Солтүстік лимоны
Жералмұрт тілімшесі қосылған ыстық шайда лимон қосылған шайдың ерекшеліктері бар. Сондықтан жералмұртты «Солтүстік лимоны» деп атайды.
Ас қорыту үшін
Америкада жералмұрт құтаю өнерімен әуестенетін адамдар үшін өте маңызды. Сонымен қатар ол Америкадағы алғашқы еуропалық қоныстанушылардың да өмірлерін құтқарған.
Дереккөздер
Санат:Күрделігүлділер Санат:Көкөністер Санат:Дәрілік өсімдіктер
Джози Алтидор
Джозмер Волми «Джози» Алтидор (Josmer Volmy "Jozy" Altidore; 6 қараша 1989, Ливингстон, Нью-Джерси) — АҚШ-тық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен Канаданың "Торонто" клубының шабуылшысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы. Карьерасында АҚШ, Испания, Түркия, Нидерланд, Канада клубтарында ойнаған. 2006 жылы АҚШ Ұлттық Лигасының үздік жас футболшысы атанды, 2013, 2016 жылдары АҚШ жыл футболшысы атағын иеленді.
Сілтемелер
Санат:АҚШ футболшылары Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Вильярреал ФК ойыншылары Санат:Херес ФК ойыншылары Санат:Халл Сити ФК ойыншылары Санат:Бурсаспор ФК ойыншылары Санат:АЗ Алкмаар ФК ойыншылары Санат:Сандерленд ФК ойыншылары Санат:Торонто ФК ойыншылары Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
NGC 2982
NGC 2982 — Vela шоқжұлдызында орналасқан III1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 24 маусымда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2982 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 770, ESO 262-SC1.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Vela (шоқжұлдыз)
Риден-ам-Форгензее
Риден-ам-Форгензее (Rieden am Forggensee) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Шығыс Альгой ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1247 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 77 163. Муниципалитеттің басшысы — Максимилиан Штрайф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Софистика
Софистика - дауласу немесе дәлелдеу кезінде қисынсыз пікірлерді, софизмдерді, яғни, сырттай ғана дұрыс болып көрінетін айлаларды саналы тұрде қолдану. Софистикаға тән әдістер мыналар: бір құбылыстың басқа құбылыстардан байланысын үзу, бір топқа жататын құбылыс зандылықтарын басқа топқа жататын құбылысқа қолдану, бір тарихи кезеңнің оқиғаларын келесі тарихи кезеңмен алмастыру т.б. Ғылымдағы сияқты, саясатта да Софистика керітартпа рөл атқарады.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Виниген
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2006 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28.3 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 424, пошта индексі — 3472.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Мерлара
Мерлара (Merlara) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2960 адамды құрайды. Халық тығыздығы 141 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 35040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Кочвож
Кочвож — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Айвож өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Нұрсұлтан Оразұлы Оңғалбаев
Нұрсұлтан Оразұлы Оңғалбаев (1887 – 1927) – белгілі партия, кеңес қайраткері. Форттағы бір кластық қазақ-орыс мектебін бітірген (1899). Содан кейін Ашғабад қаласындағы гимназияда оқыған. 1907 ж. патша өкіметіне қарсы партияға тілектестігі үшін оны гимназиядан шығарылған. Түрікмен, Әзірбайжан, татар, орыс, неміс, француз тілдерін еркін меңгерген Нұрсұлтан 1909 ж. Маңғыстауды зерттеген неміс ғалымы Карутц Рихардтың ғылыми этнографиялық экспедициясына әкесі екеуі жолбасшы әрі аудармашы-тілмаш болып ел аралайды. Кейіннен Еділ – Каспий флотында қызмет етті. 1917 жылдан кеңес органдарын құру ісіне белсене араласты. Ол уездік атқару комитеті аппаратын, комитет құрамдарын жасақтау, оған алдыңғы қатарлы қызметкерлерді тағайындауға басшылық жасап, адай ауылдарын әкімшілік аймаққа бөлуге ат салысқан. Адай ревкомының мүшесі (1921) ретінде Маңғыстаудың жер, су жағдайларын ескере отырып, Адай уезін қонысы мен шаруашылығына қарай 5 аудан, 60 болысқа жүйелеген Уездік милиция бастығы (1921), Уездік комитеттің хатшысы (1923) болып жұмыс жасаған.
Юнкера-де-Энарес
Юнкера-де-Энарес (Yunquera de Henares) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампинья-дель-Энарес ауданында (комарка) орналасқан.
Қала қамқоршысы киелі Педро және киелі дева де ла Гранха болып саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Сент-Андре-де-Бюеж
Сент-Андре-де-Бюеж (Saint-André-de-Buèges) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Монпелье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,26 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34238, пошта индексі — 34190.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Кунова
Кунова — Ресейдегі өзен. Калуга облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/1122/115 орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері Санат:Ока су алабы өңірі өзендері
Геосаясат (кітап)
Геосаясат — 2010 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ә. С. Балапанова, Ә. С. Қайдарова, аударған К. Ж. Таужанова. Беттер саны — 297.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-29-570-0.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2010 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
Жазатор
Жазатор — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Арғұт өзенінің оң жағалауынан 106 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 102 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кайын-Елга (Субханкул ауылдық кеңесі)
Кайын-Елга — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Субханкул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 78 адамды құрады. Пошта индексі — 452774, ОКАТО коды — 80251861004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 7483
NGC 7483 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1830 жылы 18 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7483 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70455, UGC 12353, MCG 0-58-30, ZWG 379.32, IRAS23032+0316.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Балх
thumb|Балх Балх — Солтүстік Ауғанстандағы қазіргі Вазирабад (Балх) қаласының жанындағы көне қала. Ежелгі Балх Қытай мен Қашқар, Орта Азия мен Түркістан, Иран мен Үндістан, Таяу Шығыс елдерін жалғастырған Ұлы Жібек жолдары торабына салынып, ірі мәдени-экономикалық орталыққа айналған. Б.з.б. 250 — 130 жылдары шамасында Бактрия мемлекетінің, б.з.б. 1 ғасырдың соңы — б.з. 3 ғасырының басында Кушан патшалығының астанасы болды. Жазба деректер бойынша, Балх ислам діні пайда болып, Орта Азияға тарағанға дейінгі кезеңнің өзінде-ақ кемеліне келген ірі қала болған. 7 ғасырдағы арабтар жорығы кезінде қираған Балх 725 жылы қалпына келтіріле бастады. Сафари, Самани және Ғазнеуи әулеттері билік еткен тұста да (11—12 ғасырлар) қайтадан өркендеп, ең ірі саяси, мәдени және сауда орталықтарының бірі ретінде әлемдік деңгейге көтерілді. 1221 жылы көктемде қаланы Шыңғыс хан әскері басып алды. Бұл жөнінде ибн әл-Асир “қала өз еркімен беріліп, Шыңғыс хан кешірім етіп қиратпаған” деп көрсетсе, Ала әд-Дин Ата Мәлік Жуайни “моңғол ханы өз уәдесінде тұрмай, қаланы тас-талқан еткен” дейді. 1262 жылы қаланы өз көзімен көрген Марко Поло оның бұрын үлкен әрі әдемі қала болғанын, қазір де “әдемі сарайлары мен тамаша мәрмәр ғимараттары бар” ірі қала екенін жазған. 14 ғасырдың 40 — 50-жылдары Балхты Хусейн Әмірге шартты бағынған Илшигидайдың немересі Камил Шейһ хан басқарды. Осы жылдары басталған қайта қалпына келтіру жұмыстары 1368 жылы түгелге дерлік аяқталды. Қала 16 — 17 ғасырларда айтарлықтай дамыды, әсіресе, Шайбани, Аштархан әулеті үстемдік құрған тұста гүлдене түсті. Бұл кезде Балхта бірқатар архитектуралық ескерткіштер бой көтеріп, тамаша бақтар мен гүлзарлар салынды, суландыру ісі дамыды. Балх 16 ғасырдың 2-жартысынан бастап, 19 ғасырдың ортасына дейін Бұхар әмірі мирасқорының ордасы болды.
Дереккөздер
Санат:Ауғанстан тарихы Санат:Көне қалалар
Вольфсхоферамт
Вольфсхоферамт (Wolfshoferamt) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Кремс-Ланд округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1185 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 51.57 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — KR, ресми идентификациялық коды — 3 13 40.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Андреас Ашауэр саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы
К. А. Тимирязев атындағы Ресей мемлекеттік аграрлық университеті немесе "Тимирязев академиясы" - жоғарғы аграрлық оқу орны, Ресейдегі ең көне жоғарғы оқу орындарының бірі. 2012 жылы белгіленген толық атауы - Жоғарғы кәсіптік білім беруге бағытталған мемлекеттік, қазыналық, федералды мекемесі "Ресей мемлекеттік аграрлық университеті - К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы". Қазіргі кезде Ресей Федерациясы ауылшаруашылық министрлігінің қарамағына кіреді.
Дереккөздер
Санат:Ауылшаруашылығы жоғарғы оқу орындары
Еңбек (Ақсу қалалық әкімдігі)
Еңбек (2019 жылға дейін – Путь Ильича) — Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Мәмәйіт Омаров ауылдық округі құрамында.
Географиялық орны
Ақсу қаласынан оңтүстікке қарай 7 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1326 адам (652 ер адам және 674 әйел адам) болса, 2009 жылы 1217 адамды (612 ер адам және 605 әйел адам) құрады.
Кривой банк
Кривой банк — Ресейдегі өзен. Астрахань облысы, Қалмақ  Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каспий теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 7,200 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ (саға); Су өлшеу посты Жоғарғы Лебяжьеден сағасына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жетулиу-Варгас (Риу-Гранди-ду-Сул)
Жетулиу-Варгас (Риу-Гранди-ду-Сул) (Getúlio Vargas (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Эрешин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 095 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 286,564 км² шамасында. Халық тығыздығы — 56,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1934 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Вильденшпринг
Вильденшпринг (Wildenspring) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Ильм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 210 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,44 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 70 052. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Бергман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Рудник ауасы
Рудник ауасы - шахта ішіндегі әр түрлі газдармен орналасқан ауа. Тау-кен қазбаларының көлемін толтырып тұратын газдар мен бұлардың қоспасын да рудник ауасы деп атайды.
Дереккөздер
Санат:География
Парада-де-Эштер
Парада-де-Эштер (Parada de Ester) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Каштру-Дайре муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Сакрофано
Сакрофано (Sacrofano) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Рим провинциясында орналасқан.
Парада-де-Эштер
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 790 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28,98 км² шамасында. Халық тығыздығы — 27,3 адам/км².
Сакрофано
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6446 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 205 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 60.
Парада-де-Эштер
Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Сакрофано
Елді мекеннің қамқоршысы — Santi Biagio e Geminiano. Жыл сайынғы мерекесі — 3 ақпан.
Парада-де-Эштер
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сакрофано
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Парада-де-Эштер
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Электрондық-сәулелік беру құралының нысанасы
Электрондық-сәулелік беру құралының нысанасы (Мишень электронно-лучевого передающего прибора) — аталған құралдың ішкі фотоэффект (фотоөткізгіштік) құбылысы пайдаланылатын кіріс элемент.
Дереккөздер
Санат:Электроника
1600 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1600 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1600 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Комсомол (Абай облысы)
Комсомол — Абай облысы Көкпекті ауданы, Биғаш ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Көкпекті ауылынан батысқа қарай 45 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 179 адам (90 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 122 адамды (66 ер адам және 56 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Көкпекті ауданының таратылған елді мекендері
Аштархан әулеті
Аштархан әулеті немесе Жанилер (өз: Ashtarxoniylar; өз: Joniylar) — Орта Азияның тарихындағы әміршілердің әулеті, Бұхара әміршілігін билеген.
Негізін қалаған — Бәкі-Мұхаммад хан.
Аштархан (Жанилер) әулеті — Шайбани әулетінен кейін Мәуераннаһрды билеген (1601 — 1756), Жошыдан тараған Астрахан (Қажы Тархан) хандығы билеушілерінің тұқымдары. Астраханды орыстар жаулап алған соң, олар Маңғыстау түбегіне қашып келген.
Өз туыстарымен келіспей қалған Жармұхаммед сұлтан баласы Жани сұлтан екеуі Бұхараға келіп, Ескендір ханға (1561 — 83) қызмет етті.
Жани сұлтанның ұлдары Дінмұхаммед, Бәкі-Мұхаммед, Уәли Мұхаммедтер Бұхар билеушісі Абдолла ІІ (1583 — 98) мен оның баласы Әбдімомынның (Абд ал-Муминнің) (1598, ақпан-шілде) сеніміне ие болды. Әбдімомын өлгеннен кейін Бұхар билеушілері өзара қырқысып, Хорасанды Иран шаһы Аббас басып алды. Дінмұхаммед ирандықтармен ұрыста Герат түбінде қаза тапты (1598 — 99).
Бәкі-Мұхаммед пен Уәли-мұхаммед Ташкент пен Самарқанды басып алған Қазақ ханы Тәуекелге қарсы шайқасып, Бұхар хандығында тәртіп орнатуға, шонжарлардың алауыздығын тыюға тырысты. Мұндай жағдайда Бұхардың билеуші топтары таққа Аштарин әулеті өкілін отырғызуға шешім қабылдады. Олар төмендегідей ретпен таққа отырды.
Бәкі-Мұхаммед хан (7.1601 — 4.1605),
Уәлимұхаммед — Баһадүр хан (4.1605 — 10, екінші рет 27.8. 1611 — 8.10.1661),
Имамқұл (1610 — 27.8.1911, екінші рет 8.10.1611 — 22.3.1642),
Нәдірмұхаммед хан (22.3.1642 — 27.4.1645),
Әбділғазиз (Абд әл-Азиз) хан (27.4.1645 — 8.9.1681),
Сұбханқұл (8.9.1681 — 5.9.1702),
Ұбайдулла хан (5.9.1702 — 14.4.1711),
Әбілпейіз (Әбу-л-Феиз) хан (14.4.1711 — 10.7.1747),
Әбд-әл-мумин (Абд-әл-Мумин) хан (12.7.1747 — 51),
ІІ Ұбайдулла хан (1751 — 54),
Шерғазы хан (1754 — 56).
Бұхарада жарты ғасыр билік құрған Аштархан әулеті мемлекеттің ішкі, сыртқы жағдайын нығайтып, өнеркәсібін, егін ш-н, сауданы, қолөнерін, ғылымын, сәулет және бейнелеу өнерін дамытуға ықпал етті. Ұлы Моғол әулетіне қарсы соғыстың нәтижесінде Балх меншігін қайтарып алды. Аштархан әулетінің билік құруы кезеңінде ханнан кейінгі жоғары лауазымды иеленген аталықтың рөлі күшейді. Самарқанның Регистан алаңының құрылысы Аштархан әулеті билік құрған 17 ғасырдыңортасында аяқталды.
Самарқан билеушісі Қазақ Жалаңтөс Баһадүр Шер-Дор мен Тіллә-Кари медресесін салды. Бұхар хандығы тағына маңғыт Мұхаммед Рақым аталықтың отыруымен (16.12.1756) Аштархани әулетінің билігі аяқталды.
Шайбани әулетінен шыққан соңғы Бұхардың ханы II Абдуллаһ 1598 жылында өлген соң, Бұқар дәулетінің тағына жаңа әулеттің өкілдері отырды. Бұл әулет те Шайбани әулетіне құсап Шыңғыс ханның тікелей ұрпақтары еді. Шыңғыс ханның Жошы хан деген үлкен баласының Тоқай Темір деген бір баласы еді. Тоқай Темірдің ұрпақтары Астархан хандығында билеушілер еді.
XVI ғ. ортасында Астархан хандығы Ресейге қосылды.
Хан әулетінің өкілі — Жани-Мұхаммад сұлтан Бұхараға қашып, Шайбанилардың тұсында жүрген еді. Шайбани Ескендір ханның қызына, II Абдуллаһ-тың қарындасына үйленді, одан Бәкі-Мұхаммад деген ұлын тапты.
Бәкі-Мұхаммадтың нағашы ағасы өлген соң, ол дәулетін өзіне қаратты. Осылайша жаңа әулетінің негізін қалаушысы болып қалды. Кейін Аштархан әулетінің өкілдері өзіні хан атамай, әмір деп аталауға басталды. Бұл Аштархан әулетінің әлсіз болып кетуінің белгісі еді.
1785 жылы Аштархан әулетінің орнына жаңа — Маңғыт әулеті билігіне келді.
Дереккөздер
Санат:Өзбекстан тарихы Санат:Бұхара хандығы Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары
Өнеркәсіп
thumb
Өнеркәсіп – ұлттық экономиканың шикізат, отын, энергия өндірумен, ағаш өнімдерін дайындаумен, өнеркәсіп және ауыл шаруашылық шикізатын өндіріс құрал-жабдығы мен тұтыну заттарына өңдеумен (қайта өңдеумен) айналысатын кәсіпорындарды (зауыттарды, фабрикаларды, кеніштерді, шахталарды, электр стансаларын, т.б.) біріктіретін аса маңызды саласы. Екі үлкен топтан – 1) өндіруші өнеркәсіптен – мұнай, газ, көмір, шымтезек, тақтатас, тұз, қара және түсті металл кентастарын, металлургия үшін кентасқа жатпайтын құрылыс материалдарын өндіру, ағаш дайындау, энергетикалық шикізат алу, т.б.; 2) өңдеуші өнеркәсіптен – қара және түсті металдар, қақтама, машиналар мен жабдықтар, химиялық өнімдер, цемент және басқа құрылыс материалдарын, ағаш өңдеу, жеңіл өнеркәсіп пен тамақ өнеркәсіпі өнімдерін өндіру, өнеркәсіп бұйымдарын жөндеу, т.б. құралады. Сондай-ақ ол өндіріс құрал-жабдығын өндіретін өнеркәсіп (“А” тобы) пен тұтыну заттарын өндіретін өнеркәсіп (“Б” тобы) салаларына бөлінеді. Өнімнің бір түрлері түгелдей “А” тобына жатады (станоктар, өнеркәсіптік тракторлар, жабдықтар, қара және түсті металл кентастары, минералдық тыңайтқыштар, т.б.), екінші бір түрлері түгелімен “Б” тобына (тігулі киім, тоқыма бұйымдары, нан, нан-тоқаш өнімдері, тағамдық балық өнімдері, жиһаз, тоңазытқыш, телевизор, т.б.) жатады. Көмір, электр энергиясы, кездеме, ұн, ет және өндірістік мақсатта пайдаланылатын басқа да өнім түрлері олардың нақты тұтынылуына қарай екі топтың арасында бөлініске түседі. “А” тобының өнімдері еңбек құралдары мен еңбек заттарына бөлінеді.
Өнеркәсіп
Өнеркәсіп – қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың басым бөлігі жасалатын материалдық өндіріс саласы. Халық шарушылығы мен халықтың жоғары сапалы өнімге деген қажеттілігінің қанағаттандырылу деңгейі, техникамен қайта жарақтандырылуы, халық шаруашылығының барлық салалары өндірісінің қарқынды дамытылуы, мемлекеттің қорғаныс қабілеті өнеркәсіптің дамуында қол жеткізілген табыстарға байланысты.
Кеңестік дәуірге дейінгі Қазақстанда өнеркәсібі
Кеңестік дәуірге дейінгі Қазақстанда өнеркәсіп негізінен өте қарапайым еңбек құралдарын пайдаланатын ұсақ кәсіпшіліктер, шеберханалар мен цехтар түрінде дамыды. 1913 жылы небәрі 118 мың т мұнай, 0,1 млн т көмір өндірілді. Кеңестік дәуірде өнеркәсіпті дамыту үдерісі жедел қарқын алды. Алғашқы бесжылдықта (1928 – 1932) өнеркәсіпке 90 млн. сом күрделі қаржы бөлінді. Бұл осының алдындағы тоғыз жылда бөлінген қаржыдан 2,5 есе көп еді. Соның нәтижесінде бесжылдықтың әр жылында өнеркәсіп өнімі орта есеппен 17% өсті. Көмір өндіру, түсті металлургия, металл өңдеу, тамақ өнеркәсіпі салалары шұғыл дамыды. 2-бесжылдықта (1932 – 1937) өнеркәсіп өнімі жыл сайын 19,5%-ға өсті. Мұндай қарқын 3-бесжылдықтың алғашқы үш жылы бойына сақталды. 1933 – 1940 жылдары республикада Шымкент қорғасын зауаты, Балқаш мыс қорыту, Ақтөбе химия комбинаттары сияқты ірі өнеркәсіп орындары қатарға қосылып, Қарағандыда көмір шахталары кешені, мұнай құбырлары, электр стансияларылары, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары салынды. Бұл кезеңде өнеркәсіпті дамытуға 446 млн. сом күрделі қаржы жұмсалды. Бұл 1920 – 1932 жылдары аралығында бөлінген қаржыдан 3,4 есе көп еді. Нәтижесінде халық шаруашылығының негізгі салалары өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында елеулі құрылымдық өзгерістер болды. Өнеркәсіп өнімінің көлемі ауыл шаруашылығы өнімінен асып түсті.
2- ші дүниежүзілік соғыс жылдары Қазақстан өнеркәсібі
2- ші дүниежүзілік соғыс жылдары Қазақстан өнеркәсіпті дамытуда маңызды үш міндетті шешті, олар: КСРО-ның батысынан көшірілген фабрикалар мен зауаттарды қабылдап алып, орналастыру және іске қосу; өнеркәсіпті одан әрі дамытып, жаңа объектілер салу; майданның қажетін ескере отырып, кәсіпорын номенклатурасын қайта қарау. Соғыстан кейінгі 4-5 (1946 – 1950) республика өнеркәсіпі бейбіт жағдайға бейімделіп қайта құрылды. Өнеркәсіп өнімін қарқынды дамытудың іргетасы қаланып, оның көлемі 70%-ға өсті. Бесжылдықта (1951 – 1955) өнеркәсіп өнімі 82%-ға артты, халық шаруашылығы үшін зор маңызы бар темір кентасын, болат, көмір, электр энергиясын, машиналар мен механизмдер, өнеркәсіп және азық-түлік тауарларын өндіру қарқынды жүргізілді. thumb
8-ші (1966 – 1970) және 9-шы (1971 – 1975) бесжылдықтар
8-ші (1966 – 1970) және 9-шы (1971 – 1975) бесжылдықтар кезінде өнеркәсіп өнімінің өсу қарқыны 2,2 есе, 10-бесжылдықта (1976 – 1980) 18%-ға артты. 1980 жылдардың аяғында өнеркәсіп өндірісінің көлемі 1928 жылмен салыстырғанда 265 есе өсті. Мұнда өнімнің 75%-ы “А” тобынан (өндіріс құрал-жабдығын өндіру) өндірілді. Бұл кезеңде электр энергетикасы, химия және мұнай-химия өнеркәсібі, машина жасау, металл өңдеу салалары жедел дамыды. 1980 жылы барлық өнеркәсіп өнімінің 1/4 бөлігі осы салалардың үлесіне тиді.
12-бесжылдық (1986 – 1990)
12-бесжылдық (1986 – 1990) кезеңінде Екібастұзда бүкілодақтық энергетика орталығы қалыптасты, оңтүстікте фосфор өндірісі өркендеді, батыста еліміздің мұнай базасын жасау, мұнайдың, газдың, полиметалл және темір кентастарының жаңа кен орындарын игеру қолға алынды. Минералдық тыңайтқыштар, түсті және қара металдар өндіруде республиканың одақтағы маңызы арта түсті. thumb
Қазақстанда нарықтық экономиканың қалыптасуы
Қазақстанда нарықтық экономиканың қалыптасуы барысында өнеркәсіптің түрлі салаларындағы кәсіпорындардың техникасы мен технологиясы, ұйымдастырылу деңгейі төмен екендігі байқалды. 20 ғасырдың 90-жылдары басталған экономикалық реформа нәтижесінде өнеркәсіп орындары мемлекет иелігінен алынып, жекешелендіріле бастады. 2003 жылғы мәліметке қарағанда, Қазақстан Республикасындағы барлық меншік нысандары бойынша кәсіпорындардың саны және олардың үлесі айтарлықтай өзгерді. Мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындар саны 1184 (9,3%), жеке меншікте 11217 (88,3%), ал басқа мемлекеттердің (олардың заңды тұлғалары мен азаматтарының) меншігінде 306 (2,4%) кәсіпорын болды. Бірақ меншік нысандары бойынша өндірілген өнімнің (көрсетілген қызметтің) жалпы көлеміндегі өнеркәсіптік өндірістің құрылымы тиісінше 1,3; 82,1 және 16,5% болды. Жаңа жағдайда өнеркәсіп орындары ірі, орта, шағын кәсіпорын және өнеркәсіптік қызметті жүзеге асыратын бейөнеркәсіптік кәсіпорын түрлеріне жіктелді. Сондай-ақ нарықтық экономиканың дамуы барысында ірі-ірі корпоративтік құрылымдар да қалыптасты. Олардың тұрпаттары алуан түрлі: ұлттық және мемлекеттік компаниялар (“Қазақойл”, “Қазтрансойл”, “Қазатомөнеркәсіп”, т.б.), мемлекеттік және жеке жобалармен жекешелендірілген акционерлік компаниялар (“Испат-Қармет”, “Қазақмыс” корпорациясы”, “Қазақстаналюминий”, “Өскемен титан-магний комбинаты”, “Маңғыстаумұнайгаз”, “Ақтөбемұнайгаз”, “Қазхром” ҰАҚ”, т.б.), нарықтың дамуы барысында пайда болған жеке компаниялар (“Қазкоммерцбанк”, “ҚазақстанКаспийшельф”, “Тұран Әлембанк”, т.б.), ұлтаралық компаниялардың Қазақстандағы бөлімшелері (“Теңіз Шевройл”, “OKІOK”, “PeтроҚазақстан”, “Алматы темекі фабрикасы”, “Қазхром” “ҰаҚ”, т.б.) мен өкілдіктері (“АВВ LTD” – электротехикалық жабдықтар өндіретін компания, “PGS Onshore” – мұнай барлау, геофизикалық қызмет компаниясы, т.б.). Трансұлттық корпорациялар республиканың өнеркәсіпіне миллиардтаған қаржы салып, қыруар пайда табуда. Әйтсе де Қазақстан экономикасының корпоративтік секторында әлемдік деңгейдегі корпорациялар жоқ дерлік. Қазақстан өнеркәсіпінің әлемдік нарыққа шығу мүмкіндігі зор екеніне қарамастан инвестиция тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мүлдем жоқ болатын. Сондықтан жеке жобамен жекешелендірілген кәсіпорындар мен трансұлттық корпорациялар басымдық алды. Республика экономикасында жүргізілген реформа барысында бұрын қалыптасқан өнеркәсіп салалары дамыды. Негізгі капиталға пайдаланылған инвестиция кен өндіру өнеркәсіпіне жұмсалды. Атап айтқанда, осы сала құрылымындағы инвестицияның үлесі 2000 – 2003 жылдары орта есеппен 76,3%-ды құрады. Бұл кезеңде өңдеу өнеркәсіпі саласында инвестиция тапшылығы айқын байқалды: оның үлесі орта есеппен 18%-дан аспады.
Шетелдік инвестициялар
thumb Қазақстан шетелдік инвестициялардың көлемі бойынша ТМД елдерінің ішінде алдыңғы орында болды. Республикада шетел инвестицияларының негізгі капиталдағы үлесі негізінен Батыс Қазақстан (92%), Маңғыстау (66%) және Ақтөбе (75%) облыстарына тиесілі болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Өнеркәсіп
Николай Фёдорович Арендт
Арендт Николай Фёдорович (Николас Мартин Арендт, 23 сәуір, 1786 жыл, Қазан - 2 қазан, 1859 жыл, Санкт-Петербург) - дәрігер, хирург.
Жанұясы
Санат:23 сәуірде туғандар Санат:2 қазанда қайтыс болғандар
Кеңсу
Кеңсу — Алматы облысы Кеген ауданы, Шырғанақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Кеген ауылынан батысқа қарай 30 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 146 адам (84 ер адам және 62 әйел адам) болса, 2009 жылы 173 адамды (95 ер адам және 78 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Кеген ауданы елді мекендері
Дафур (Орегон)
Дафур (Dufur) — Орегон штатының Wasco округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 588 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.5 км² шамасында. FIPS коды — 41-20900.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Ла-Босс-де-Бретань
Ла-Босс-де-Бретань (La Bosse-de-Bretagne) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Редон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,21 км² шамасында.
Солтүстік аймақ (Рио-де-Жанейро)
250px|right|thumb|Солтүстік аймақтың назар аударарлық орыны - [[Маракана|Маракана стадионы]] Рио-де-Жанейроның солтүстік аймағы (Zona Norte) Гранд Тижукадан басталып және көптеген километрге созылған аймақ.
Ла-Босс-де-Бретань
Коммунаның INSEE коды — 35030, пошта индексі — 35320.
Солтүстік аймақ (Рио-де-Жанейро)
Санат:Рио-де-Жанейро
Ла-Босс-де-Бретань
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 589 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
NGC 2980
NGC 2980 — Sextans шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Иново (Видин облысы)
Иново (Иново) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Видин қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 662 адамды құрайды.
NGC 2980
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 27 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2980 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 27799, MCG -1-25-28, IRAS09407-0923.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sextans (шоқжұлдыз)
Иново (Видин облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Магомед Мустафаевич Оздоев
Магомед Мустафаевич Оздоев (5 қараша 1992, Грозный, Шешенстан, Ресей) — ресейлік футболшы, Ресей Ұлттық футбол құрамасы мен "Зенит" клубының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
"Зенит" сапында 2018 жылдың ақпан айынан бері ойнап келеді. Оған дейін "Локомотив", "Рубин", "Терек" клубтарында доп тепті.
2018/19 маусым қорытындысында Ресей чемпионатының үздік 33 ойыншысының қатарына енді.
Сілтемелер
Санат:Ресей футболшылары Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Рубин ФК ойыншылары Санат:Ахмат ФК ойыншылары Санат:Зенит ФК ойыншылары
Құқықтық психология
Құқықтық сананың құбылмалы элементі көңіл-күйі болып табылады, өйткені ол өзгеріп отырады, құқықтық идеяларды таратудың көмегімен иландыру мен көтермелеуге сәйкес келетін саналы әсерге бейім болуы мүмкін.
Адамдардың дағдысына, олардың тұрмыс-салтына енетін нәрсе құқықтық сананың белгілі-бір әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді сақтауға байланысты тұрақты элементтерін айқындайды. Қылмыстық, қылмыстық атқару, әкімшілік, сондай-ақ азаматтық құқықта сол заңдарға қоғамдық құқықтық сана арқылы және оны мақұлдауымен адамдардың әдет-ғұрпымен сенгізілген кінәден арылу туралы, зиянды жуып-шаю туралы, моральдық нұқсанның орнын толтыру туралы ережелер кездесетіні анық.
Құқықтық санадағы дәнекер элемент- жеке адамның өз әрекеттерінің заңдылығын өзінің бағалауы. Өздерінің ниетін, мотивтері мен қылықтарын сын көзбен және дер кезінде бағалай білу оның адам мінез-құлқындағы реттеуіштік, алдын алушылық, немесе, керісінше, белсендіруішілік рөлін айқындайды. Өзін-өзі бағалау өзінің заңды әрекеттеріне қанағаттану немесе істелген істері үшін ұялу, өкіну сезімінен көрінуі мүмкін. Адам ожданының көрінісі ретінде ұялу, опыну оның мінез-құлқындағы құқықтық ауытқуды тежей алады. Жеке адамның құқықтық психологиясында ішкі өзін-өзі бағалау дағдысын қалыптастыру- жеке адамды құқықтық тәрбиелеудің және жалпы әлеуметтендіру процесінің міндеті.
Дереккөздер
http://malimetter.kz/kukyktyk-psixologiya
Орталық аймақ (Рио-де-Жанейро)
Орталық аймақ (Centro) қаланың негізгі тарихи және қаржылық орталығы.
Аймақтың көрнекті жерлері: елді португал отарлауы кезінде басқарушылардың резиденциясы ретінде салынған Патшалық сарай (Paço Imperial), Канделария (бұрынғы собор), Сан-Хосе, Санта-Люсия, Носа-Сеньора-ду Карму, Санта-Рита, Сан-Франциско де Паула шіркеулері және Санто-Антонио мен Сан-Бенто монастырьлары. Сонымен қатар, Орталықта Рио-де-Жанейро соборы орналасқан. Синеландия алаңының айналасында Муниципалды театр мен Ұлттық кітапхана сияқты Керемет заманның бірнеше ескерткіштер орналасқан. Мұнда бірнеше мұражайлар бар: Ұлттық бейнелеу өнері мұражайы (Museu Nacional de Belas Artes) және Ұлттық тарих мұражайы (Museu Histórico Nacional) олардың ішіндегі ең маңыздысы. Рио орталығындағы басқа да танымал орындардың бірі, 18-ғасырдағы қоғамдық саябақ, Қоғамдық саяжай (Passeio Público) бар. Ескі қаладағы біраз құрылыстарды қирату нәтижесінде сәйкесінше 1906 және 1942 жылдары салынған Риу-Бранко (Avenida Rio Branco) және Варгас (Avenida Vargas) даңғылдары ауданның негізгі көшелері болып табылады. Сонымен қатар қалада жаяу жүргіншілерге арналған Руа до Оувидор (Rua do Ouvidor), Уругуайана (Uruguayana) және Саара (Saara, сауда-саттық орталығы) көшелері бар.
Санат:Рио-де-Жанейро
QWERTY
QWERTY — қазіргі таңдағы ағылшын тілінде қолданылатын латын пернетақта жаймасының ең кең тараған түрі. Осының негізінде басқа да көптеген тілдерде пернетақталар жарық көрген. Бұл пернетақта жаймасының атауы оның жоғарғы сол жақ қатарындағы 6 әріптің тіркесінен пайда болған.