cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бермуд үштағаны
Толығырақ
Бермуд үштағанына қатысты мамандардың болжамдарын жоғарыда аталған бес топқа бөліп қарастыруға болады. Осы орайда Бермуд тылсымына қатысты мәселенің басқа бір қырына назар аударғым келіп отыр. Адамзаттың асыл тәжі, ардақты пайғамбарымыздың (с.а.с.): «Шайтанның тағы теңіздің бетінде салтанат құрған» – деген хадисі бары белгілі. Пайғамбарымыз теңіз деп жалпылама атағандықтан, жер бетіндегі «кейбір теңіздердің» назарға іліккенін немесе базбір теңіздерде шайтанның тақ құрғанын ұғамыз. Сондықтан, жын мен шайтанның тайпалары мұндай мекендерге «билік жүргізіп», кемелер мен ұшақтардың электронды құралдарын істен шығарып, апатқа ұшырауына сеп болуы бек мүмкін. Жындар мен шайтандар «от» пен «түтіннен» жаратылғандықтан, күннен келетін радиациялық толқындардың төтесінен шарпығанындай, электронды құрал-жабдықтарды тас-талқан етіп, сол арқылы техникалық құрылғыны істен шығаруы да мүмкін.
Тиса
Басты салалары: Самош, Кереш, Марош. Қар және жаңбыр суымен толығады, көктемде тасиды. Орташа су ағымы 810 м3/с. Қыста 2 – 3 ай қатады. Жер суаруға пайдаланылады. Бойында СЭС бар. Жағалауында Сольнок, Сегед қалалары (Мажарстан) орналасқан.
Регенгу-ду-Фетал
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты  Пиньял-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 358 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29,04 км² шамасында. Халық тығыздығы — 81,2 адам/км².
Бермуд үштағаны
Толығырақ
Сүйікті пайғамбарымыздың (с.а.с.): «'''Аллаһтың жазасына ұшыраған қауымның опат болған жеріне жоламаңдар. Барсаңдар да жылап барыңдар'''» – деп ескерткені бар. Мұның мағынасы: «'''Опат болған қауымға барғанда Аллаһқа жалбарынып, сиыныңдар. Сол арқылы әлгі қауымның басына келген апаттан құтылу үшін Аллаһтан амандық сұраңдар'''» – дегенге саяды. Аллаһ тағала Содом, Гомoрa, Ад, Сәмуд қауымдарын, Атлант мұхиты жағалауындағы бірқатар мәдениеттерді күпірлік жасап, бүлік шығарғаны үшін жермен-жексен еткені белгілі. Міне, осындай опат болған жерлер кейіннен шайтанның тақ құрған мекеніне айналған. Мәселен, опат болған жерде орын алған алабөтен жайттарға қатысты әскери жорықтар тарихын жазған Ибн Ысқақ әдеттен тыс үрейлі оқиға туралы былай жазады: «Пайғамбарымыз (с.а.с.) Тәбүк жорығына аттанардан бұрын: «'''Тәбүкке барғанда ол жердің суынан мен ішпейінше, ішуші болмаңдар және беталды кетіп қалмаңдар. Сол жердегі опат болған қауымның орнына жоламаңдар'''», – деп бұйырады. Алайда, әскер арасынан екі адам осы бұйрықты орындамай апатқа ұшыраған қауымның өлі жұртына бас сұғады. Барған жерде кенеттен қорқынышты қара құйын көтеріліп, әлгілердің бірін бірталай жерге дейін шыр-көбелек айналдырып, сұлатып салады. Ал, жанындағы жолдасы ұшты-күйлі жоғалып кетеді.
Тиса
Дереккөздер
Санат:Украина өзендері Санат:Румыния өзендері Санат:Словакия өзендері Санат:Мажарстан өзендері Санат:Сербия өзендері Санат:Черногория өзендері
Бермуд үштағаны
Толығырақ
Осыған қарап қауымдардың опат болуы, ертеден келе жатқан заңды құбылыс екенін аңғарамыз. Күнәһар қауымдар жазаланған мұндай жерлерге кейіннен шайтан тақ құрған. Иә, әлгі қауым опат болып кеткенімен, лағынетке ұшыраған осындай жерлерге бас сұққандардың да басына пәле төнуі бек мүмкін.
Регенгу-ду-Фетал
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Бермуд үштағаны
Толығырақ
Жоғарыда айтқанымыздай мұндай мәселелерде кесіп-пішіп, бір жақты сөз сөйлеу өте қиын. Сондықтан, мәселенің ғылыми негіздерімен қоса, ғайыптағы метафизикалық күштердің әсері болуы мүмкін екенін де жоққа шығармаған жөн.
Осы жерде мәселенің келесі бір қырына тоқталайық. Мәселен, жын-шайтандар негізінен аспандағы кейбір планеталардың, планета серіктерінің немесе метеориттердің үстіне табан тірегені белгілі. Олар сол жерлерден келіп, жер бетіндегі кейбір мекендерде адамдар үшін жайсыздық тудыра алады. Тіптен, «ұшатын табақша» деп жүргеніміздің өзі дәл осы жын-шайтандар болуы әбден мүмкін. Ендеше, Бермуд үштағанындағы тылсым жағдайлар шайтанның аспаннан келіп, жер бетінің кейбір мекендеріне ықпал етуінің көрінісі болуы ғажап емес.
Регенгу-ду-Фетал
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Бермуд үштағаны
Толығырақ
Негізінен, жер бетінде қасиетті, киелі мекендермен қоса жын-шайтандар үстемдік құрған лас жерлер де бар. Мәселен, қасиетті Қағба Сидрәтүл-мүнтаһаға[1] дейін Қағба болып саналады. Оның үстінен Сидрәтүл-мүнтаһаға дейін періштелер Қағбаны тауап жасайды. (Тіптен, Сауд Арабиясының биік лауазым иелері де Қағбаны әуеден тікұшақпен тауап жасайтын көрінеді). Өйткені, қанша жерден биіктесек те Қағбаның үстінен жасаған тауап – тауап болып есептеледі. Ал қасиетті Қағба Сидрәтул-мүнтаһаға дейін «Қағбатуллаһ» ерекшелігін сақтайды. Осынау құт дарыған киелі мекенде мыңдаған пайғамбар өсіп-өніп, өз міндетін атқарған және мүбәрак мәйіттері де осында жерленген. Үлкен ғұламалардың айтуынша, исі мұсылман тауап жасайтын Бәйтуллаһтың айналасында төрт жүзге жуық пайғамбар мазары бар көрінеді. Аллаһ тағала Қағбаны жер бетінің ең таңдаулы әрі қастерлі мекені еткен. Адамдарға киелі осынау өлкені періштелердің өзі тауап жасайды. Негізінде Қағбатуллаһ жер бетінің жүрегі тәрізді. Жүрек соғып тұрғанда жер беті өзінің нұрлы руханиятынан көз жазбайды. Адамзаттың асыл тәжі Мұхаммед пайғамбардың (с.а.с.) жер бетінің жүрегі саналған дәл осы мекенде өсіп-жетілуінің өзі көп жайды аңғартса керек.
Адам жүрегінде «лүммәи-шайтания» деп аталатын әзәзілдің азғыруына бір табан жақын келетін бөлігі болады. Сондықтан, жүректің иләһи шабыттарға ашық, пәк тарапымен қоса, шайтанның ызғарлы жебесі қадалатын, уәсуәса, күдік-күмәнға мүмкіндік беретін пенделік қыры және бар. Мәселен, жер беті күллі ғаламның жүрегі болса, Бәйтуллаһ жер бетінің – жүрегі. Адам жүрегінің бір жағында «лүммәи-шайтания» болғанындай, жер бетінің кейбір бөлігінде шайтан тақ құрған аймақтар бар. Ібіліс жер бетіндегі ойранын осындай жерлерде отырып басқарады. Сондықтан да, пайғамбарымыз өзінің сахих хадисінде «'''Ібіліс өзінің тағын теңіздердің бетіне орнатады. Саптағы барлық жасағын адамдардың арасына салып, олар қайта оралғанда бәрінен: «Сен не істедің, ал сен істедің» деп, жеке-жеке сұрайды. Олардың дені: «Мен намазды тастатқыздым», «Мен харамға көз салғыздым», – деп жауап қатып жатады. Мұның барлығы адамның жеке басына қатысты оқиғалар болғандықтан, Ібіліске ұнай қоймайды. Дәл осы кезде «Сен не жасадың?», – деп келесі бірінен сұқтана сұрайды. Ол: «Мен бір әйелді күйеуінен ажырастырдым», – дегенде, Ібіліс: «Жарайсың!», – деп, әлгіге ілтипат көрсетіп, жанына отырғызады'''», – деген.
Иә, әзәзіл адамның рухани дүниесіне пішенге тиген өрттей ойран салу үшін жамандықтың жалынын маздата түседі. Сөйтіп, адамның мойнына қыл бұрау салып, билік жүргізгісі келеді. Тура жолдан тайып, шайтанның кесірінен опат болған жерлер әзәзілдің билік орнатқан аймақтары саналады. Сондықтан, ардақты пайғамбарымыз (с.а.с.) сахих хадисінде: «'''Аллаһтың жазасына ұшыраған қауымның опат болған жеріне жоламаңдар. Барсаңдар да жылап барыңдар'''», – деп ескерткен. Осыған қарап гүлі солып, шырағы сөнген тұлдырдай іріп-шіріп, құлдыраған мәдениеттердің опат болған жеріне шайтанның салтанат орнатқанын аңғарамыз. Адамзатты Атлант мұхитында Бермуд үштағаны аждаһаның аузындай үрейлендірсе, әлемнің басқа бір жерінде әзәзіл арандатқан жауыздық өсі (алтытаған) жер-жаһанның шырқын бұзуда. Мұндай мекендерде Ібілістің адырнасынан шыққан оғы мүлт кетпей, пенделер ақ бөкендей оқ құшуда. Ендеше, адамдар азғындыққа салынып, іштен іріп-шірігенде шайтанның үштағандары сынды үлкен пәлекетке ұрынуы әбден мүмкін.
Осы ойымды қуаттайтын бірқатар діни мәліметтер бар. Дегенмен, Бермуд үштағаны секілді жайларда кесіп-пішіп айтатын нақтылы діни үкімдер жоқ екенін де айта кеткен жөн. Бермуд үштағаны атмосфераның өзіндік бір заңдылығы немесе құпиясы, болашақта ашылатын басқа бір жайт болуы да мүмкін. Ал, біздің айтпағымыз – жер бетінде орын алатын әрбір физикалық құбылыстың астарында міндетті түрде метафизикалық күш пен қуат бар екендігіне назар аударту еді. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні – әрбір физикалық заңдылықтың астарында періштелердің қарекеті жүзеге асса, материялық әлемдегі әрбір құбылыстың астарында ғайып әлемі болады.
Дереккөздер
Аңсар Журналынан
Санат:Атлант мұхиты Санат:Аномальды аймақтар
Көлқамыс (өзен)
Көлқамыс – Қаратал өзенің алабындағы өзен.
Географиялық орны
Жетісу облысы Кербұлақ ауданы жерімен ағып өтеді.
Гидрологиясы
Матай тауларынан бастау алатын Майтөбе өзенінің оң саласы. Ұзындығы 55 км, су жиналатын алабы 863 км2. Өзеннің иірілімділігі орташа, аңғары мен жайылмасы кеңдеу келген. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Суы желтоқсанда қатып, наурыз айында ериді. Егін және мал суаруға пайдаланылады. Өзен аңғарында терек, бұталар өседі.‎
Дереккөздер
Санат:Кербұлақ ауданы өзендері Санат:Қаратал су алабы
Санта-Кроче-сулл'Арно
Санта-Кроче-сулл'Арно (Santa Croce sull'Arno) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Пиза провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 282 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 782 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 56029.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Cristiana.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Паналау ғимараттарының желдеткіші
Паналау ғимараттарының желдеткіші (Вентиляция убежища) паналау ғимаратында тазартылған ауаның берілуі мен бірдей мөлшерде бөлінуін және онда паналаушьшар болған барлық уақыт ішінде температуральік-ылғалдық режіммен ауаның құрамының қалыпты сакталуын қамтамасыз ететін желдету жүйелері орнатылады. Желдету жүйесі, әдетте, екі режімде жобаланады. Олар: таза желдету (I режім) және сүзіп, желдету (II режім). I режім кезінде паналау ғимаратына тозаңнан тазартылған сырттағы ауаның берілуі, оның қажетті алмасуы қамтамасыз етілуге тиіс. II режім жағдайында сыртқы ауаны газ тектес заттардан, аэрозольдер мен тозаңнан тазарту көзделеді.
I режім бойынша паналау ғимараттарына сырттан берілетін ауа мөлшері оның температурасына, ылғалдылығына байланысты белгіленеді, ол бір паналаушыға шаққанда I режім бойынша 13 м3/ car., II режімде 8 м3/сағ. болуы керек. Желдету жүйесіне мыналар кіреді: бөлек ауа жинау және айдау арналары, кеңейткіш камералы жарылысқа қарсы кұрылғылар, сүзгі-сорғыш, электрлі қол желдеткіштері, ауа жолдарының тарату жүйесі, ауа өткізбейтін клапандар, регенерация құралдары, жылу жиналатын сүзгілер, артық қысым клапандары, бақылау аспаптары кіреді. Жерге жақын ауаның зиянды заттармен, жанған өнімдермен газдануы мүмкін жерлерде паналау ғимараттары ішіндегі ауаны регенерациялаған (III режім) жөн. Радиациядан қорғайтын паналар орнатьшады немесе ауа механикалық амалмен тазартылады, оның ауаны сүзу коэффициенті 0,8-ден кем болмауы керек.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сарбаздар (ырғыз) көтеріліci
Сарбаздар (ырғыз) көтеріліci- сталиндік-голощекиндік зорлық- зомбылыққа, қуғын-сүргінге қарсы Ақтөбе округінің Ырғыз ауданының шаруаларының бас көтеруі. Көтеріліс 1930 ж. 25 ақпанда басталды. Наразылыққа қатысушылар ақпан айында белгілі діндар Мұқатай Саматовтың мешітінде жиналыс өткізіп, АЛЛАға сыйынып өз орталарынан Қанаев Айжарқынды хан сайлайды. Көтерілісті басу үшін Волга бойы әскери округіне Саратов қаласынан подполковник Евсеев басқарған 8-атты әскер дивизиясының бөлімдері шақыртылды. Орынбор арқылы темір жолмен келіп жеткен, тачанкамен, пулеметтермен және аэропландармен жабдықталған, қаруланған жазалаушылар ен далада көтерілісшілерді қуалай атып, қанға бөктірді. Шешуші шайқас 1930 ж. 9 наурызда Күнқамыс деген жерде болып, онда төңкеріс басшысы хан А. Қанаев және оның 35 серігі мерт болды. Күш тең ұрыстан жөңкіле қашқан салт атты көтерілісшілерді жазалаушылар пулеметпен қудалай атып, қылышпен кескілеп қырды. Бірнеше жүздеген көтерілісшілер құрбан болды. 131 көтерілісші қолға түсті. ПП ОГПУ-дің Ерекше үштігі көтерілісшілерді белсенді түрде жазалады. Жазалау 1930 ж. шілдесінен 1932 ж. наурызына дейін созылды. Нәтижесінде барлығы 42 адам ату жазасына кесіліп, 262 адам әр түрлі мерзімге сотталды және жер аударылды.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Александр Иванович Засс
Александр Иванович Засс немесе Темір Самсон (1888, Вильнюс, Вилен губерниясы, Ресей империясы — 26 қыркүйек 1962, Хокли, Лондон, Ұлыбритания — балуан, цирк актері.
Өмірбаяны
Мысалы: Алғаш рет 1908 жылы Орынборда өнер көрсеткен. Сол кезде адамдар оның күшіне таң қалған.
1925 жылы Лондонда „Ғажап Самсон“ атты кітап шығады. Ол кітапта Засстың өмірде көрген қиыншылықтары мен өзі ойлап тапқан адам ағзасының физиологиялық дамуының түрі туралы жазылған.
Засс Ұлы Отан соғысы кезінде көптеген көмегі тиген. Ол сұрапыл соғыстада өзінің күшімен танылған. Дәлірек айтатын болсақ, жараланған атты иығына асып салып жүрген. Соңғы рет 1954 жылы өнер көрсеткен сол кезде Засстың жасы 66-да болатын. Актерлік өмірден соң ол жанурларды тәрбиелеген. Засстың жасы жетсе де ол мықты, әрі қайратты болып қалған.
Дереккөздер
Санат:1888 жылы туғандар Санат:1962 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей балуандары Санат:Ресей актерлері
Интеллигенцияның игілікті борышы (мақала)
Интеллигенцияның игілікті борышы – Қаныш Сәтбаевтың 1960 жылы 20-қарашада «Социалистік Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласы. Ғалым бұл мақаласында интеллигенция бұқарамен тығыз байланыс жасай отырып, жаңалық атаулының бәрін сергек және қызу сезімталдықпен қабылдауы тиіс, ғалымның тапқыр ойын, композитордың, жазушының, суретшінің шығармашылық ізденулерін қоғамдық игілікті мақсаттар жігерлендіреді, өйткені интеллигенция ғылымның табыстарына бұқара халықпен бірлесіп атқарған жумыстың арқасында жетеді деген пікір айтады. Сәтбаевтың 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан - менің Отаным» (413-14-бет), осы баспадан шыққан «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» (1989, 330-32-беттер) жинақтарына және 8-томдық еңбектері жинағының 8-тарауына (109-110-6.) енді.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Ален (Баден-Вюртемберг)
Ален (Баден-Вюртемберг) (Aalen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Восточный Альб ауданының құрамына енеді.
Орташа Коммуна
Орташа Коммуна — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Мылва өзенінің оң жағалауынан 162 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Агонж
Агонж (Agonges) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 24,1 км² шамасында.
Орташа Коммуна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Агонж
Коммунаның INSEE коды — 03002, пошта индексі — 03210.
Орташа Коммуна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Агонж
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 353 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Буйтраго
Буйтраго (Buitrago) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Гомара ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 60 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,15 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Галештер
Галеш — Иранның Гилан провинциясының оңтүстік-батысындағы таулы аймақтарда тұратын халық. Олар гилан халқының субэтникалық тобы болып есептеледі. Саны 40 мың адам.
Тілі
Олар гилян тілінің диалектісінде сөйлейді.
Діні
Галештердің көпшілігі шииттік мұсылмандар, бірақ дәстүрлі нанымдар да кең таралған.
Кәсібі
Негізгі кәсібі – жартылай көшпелі мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал, оның ішінде зебу, жылқы). Қыста галештер ойпатқа қоныс аударып, онда отырықшы егіншілікпен айналысатын халықтың егістігінде мал жайып, жазда биік таулы жайлауларда егіншілікпен, омарташылықпен, жабайы жемістерді жинаумен де айналысады. Қолөнері – жүн маталар мен трикотаж бұйымдарын жасау (ауыл шаруашылығы өнімдері мен қолөнер бұйымдарына айырбастайды).
Иммерсия
Иммерсия (Immersion) — кәдімгі нақтылықтан виртуальдық нақтылықка (және электрондық делдалдықтың күңгірттік дәрежесін сипаттайтын), өтпелі процестерге кіруші ретінде виртуальдық универсумға қатысушының бастан өткеретін сезімі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Түнеугүні
Түнеугүні Қазіргі түсінігіміздегі мағынасьі — бұдан бірнеше күн бұрын.
«Түнеугүнгі уәдесінде тұрса, Есенгелді бүгін біздің отарымызға келіп қалар» (Н. Ғабдуллин, Өмір күйі). ҚТҚЭС-інде «түнеугүні» сөзінің тәркініне талдау жүргізген автор, оның шыққан тегін тіліміздегі «ту» және «анау» сілтеу есімдіктерінің бірігуімен байланыстырады. Бұл пікірмен келіспеуіміздің басты себептері түркі тілдеріндегі басқа көптеген деректер арқылы дәлелденбек. Автор тілге тиек еткен В. Радлов сөздігіне бізде жүгінейік. Қазан татарлары тілінде «түне» — кеше; «түнегі»—кешегі; «түнегін (түне + күн)»—кеше мағыналарын түсіндірсе, сағайларда «түне»— 1, кеше; 2. ертеде, бұрын; «түнзгін (түне>күн)»—кеше мағыналарын береді. Енді басқа түркі тілдеріне зер сала келгенде: құмықтарда — тюнегюн, ноғай тілінде — туьнеғуын, туваларша — дүүн тұлғалы сөздер де қазақ тіліндегі «кеше» мағынасында жұмсалады. Осыларды жинақтай келгенде, «түнеугүнгі» сөзіміздің алғаш екі түбір екендігі, біріншісі, «кеше» мағынасындағы «түне», екіншісі, «күн» ұғымындағы «гүн» екендігі тайға таңба басқандай айқындала, анықтала түседі. Сезбе-сез түсіндірсек, «түнеугүні» — «кешегі күн» -мен мағыналас. Оның тіліміздегі қазіргі мағынасы — уақыт өтіп, қоғам дамуымен бірге езгеріске түскен түрі. Тілімізде мұндай жағдай болатынын қазіргі қолданып жүрген «кеше» тұлғасының қатысымен де дәлелдеу қиын емес. Мысалы, бұдан кеп бұрын өткен оқиғаны көрсетуде де «кешегі күні» тіркесінің бейнелеп көрсету мақсатымен қолданылып жүргенін жиі естиміз, көреміз.
Дереккөздер
Санат:Күнтізбе
Камешкир
Камешкир — Ресейдегі өзен. Пенза облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кадада өзенінің сол жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура өзені бастауынан Сура су торабына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Асқар Алтай
Асқар Алтай - (12.02.1963 Шығыс Қазақстан облысы Зайсан қаласы) - қазақ жазушысы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.
Өмірбаяны
Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің филология факульте-ін бітірген (1984).
Қызмет жолы
Алматы облысы Күрті аудандық «Шұғыла» газетінде тілші, С. Мұқанов мұражай-үйінде кіші ғылыми қызметкер, Қазақ теледидары «Алатау» бағдарламасында жауапты редактор, « Жұлдыз » журналының әдеби сын бөлімінде редактор, бөлім меңгерушісі, «Ер-Дәулет» ақпараттық агенттігінде Бас редактордың орынбасары, Қаржы министрлігінің «Қаржы-қаражат» журналында Бас редактордың орынбасары, Бас редактор, «Білім» баспасында жетекші редактор, «Атамұра » баспасында редактор қызметін атқарған.
2004 жылдан бастап «Арда» баспасының директоры.
Михаил Леонидович Анчаров
Михаил Леонидович Анчаров – жазушы, ақын, сценарист, драматург.
1923 жылы 28 наурызда Мәскеуде дүниеге келген. 1940 жылы Архитектура институтына оқуға түседі.
Прозалық шығармалары «Как птица Гаруда», «Самшитовый лес», «Сода-солнце» және «Записки странствующего этузиаста» повестері. «Мой младший брат», «Аппасионата», «Иду искать», «День за днём» фильдерінің сценарийін жазған.
Дереккөздер
Санат:1923 жылы туғандар Санат:КСРО жазушылары Санат:Орыс ақындары Санат:Драматургтер Санат:Сценарийшілер
Пиянка
Пиянка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Локчим өзенінің оң жағалауынан 37 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сэдар Хилл Лэйкс (Миссури)
Сэдар Хилл Лэйкс (Cedar Hill Lakes) — Миссури штатының Jefferson округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 229 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 29-12376.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Фразеологиялық антонимдер
Фразеологиялық антонимдер - мән- мағынасы жағынан бір-біріне қарама-қарсы қолданылатын тұрақты тіркестер. Қазақ тіліндегі Фразеологиялық антонимдер негізінен екі түрлі болып келеді:
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі
Ақылдар ағысы
Ақылдар ағысы - өндірістік дамыған капиталистік елдергі дамып келе жатқан елдерден инженерлік-техникалық және ғылыми кадрлардың көшуі.
Дереккөздер
Ақыл ағуы
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Жан Дени
Жан Дени, Deny Jean (24.6.1879, Киев – 5.11.1963, Франция, Жерардмер) – француз түркологы.
Әкесі француз тілінің мұғалімі болған.
Жастық шағы Одессада өтті. Париж университетінің заң факультетін және Тірі Шығыс тілдері ұлттық мектебін бітірген. Араб (классикалық және осы заманғы), парсы, түркі және орыс тілдерін толық меңгерген.
Ол Франция сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, көп жылдарын Түркияда өткізді. 1908 – 48 жылдары Тірі Шығыс тілдері мектебінде түрік тілінің профессор болды. Оның қаламынан туған 140 ғылыми еңбектің ішіндегі әйгілісі 1921 жылы Парижде жарық көрген “Түрік тілі грамматикасы”. Осы шығармасы арқылы Жан Дени түрік тілін зерттеу саласына үлкен үлес қосты, сонымен бірге өзі де түркі әлеміне танылды. Бұл кітап 1941 жылы түрік тіліне аударылды. Ғалымның бұдан басқа “Түрік тілінің құрылымы” атты еңбегі мен қыпшақ тілдеріне арналған зерттеулері бар. Жан Дени 1948 – 51 жылдары Джорджтаун (АҚШ) университеті жанындағы Тіл білімі институтында вице-директор және түрік тілінің профессоры және бірнеше шет ел ғылыми қоғамдарының мүшесі болды.
Вемдинг
Вемдинг (Wemding) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Донау-Рис ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5618 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 31,69 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 79 228. Қаланың басшысы — Мартин Дрекслер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ерма-Елань
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ставрополка
Ставрополка — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданы, Ломоносов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Новоишим ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 41 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 833 адам (411 ер адам және 422 әйел адам) болса, 2009 жылы 666 адамды (313 ер адам және 353 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы елді мекендері
Кузель (аудан)
Кузель (Westerwaldkreis) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Кузель қаласы. Аудан Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан. Рейнланд-Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 573,42 км² шамасында. Тұрғыны 76 608 адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 134 адам/км². Ауданның ресми коды — 07 3 36.
Аудан 98 елді мекенге бөлінеді.
Үштік байланыс
thumb|150px|Үштік байланыс Үштік байланыс — екі атом арасында үш рет электрон жұптасуынан пайда болатын химиялық ковалентті байланыс. Ол бір сигма (σ) және екі пи (Π) байланыстан тұрады. Байланысқан екі ядро арасындағы электрондардың орналасуы симметриялы болады. Химиялық қосылыстардың құрылымдық өрнектеріндегі атомдардың арасындағы үштік байланыстар үш валентті сызықшамен белгіленеді: N·N, C·C, C·N. Егер үштік байланысың бір немесе екі байланысы донор-акцепторлық жолмен түзілсе (А·В, А·В) квази үштік байланыс деп аталады; қара Валенттік, Химиялық байланыс.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Химия Санат:Терминология
Геокриологиялық түсіру
Геокриологиялық (тоңдық) түсіру — тоң таужыныстар таралған аудандардағы далалық зерттеулер әдісі; арнайы бағдарлама бойынша маусымдық және көпжылдық тоң тау жыныстардың даму заңдылықтары мен таралуын, олардың құрылысын, құрамы мен олардағы процестерді анықтау мақсатында жүргізіледі Геологиялық түсіруден айырмашылығы, Геокриологиялық түсіру кезінде жылу физикалық жағдайлар мен судың мұзға айналған және керісінше, мұздың су мен буға айналған фазалық өзгерістерінің ылғалдық жағдайлары ескеріледі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Риу-Прету-да-Эва
Риу-Прету-да-Эва (Rio Preto da Eva) — Бразилиядағы муниципалитет, Амазонас штатында орналасқан. Орталық Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Риу-Прету-да-Эва экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 26004 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5813 км² шамасында.
Санат:Амазонас елді мекендері
IC 963
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 49647, MCG 3-36-9, ZWG 103.23, KUG 1355+176, double system.
Сыртқы сілтемелер
IC 963 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Плюмелен
Плюмелен (Plumelin) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Понтиви округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 31,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 56174, пошта индексі — 56500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2431 адамды құрады. Халық тығыздығы — 77,59 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
Көлқарашоқы
Көлқарашоқы – Арал теңізінің солтүстік бөлігіндегі тау (төбе).
Географиялық орны
Қызылорда облысы Арал ауданы Құланды ауылының солтүстік-шығысында 35 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 239 м. Батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу, пішіні үшбұрыш тәрізді келген. Солтүстігінде Ақбауыр төбесі, шығысында Тасқұдық құдығы, оңтүстігінде Жарлыпес бұлағы, батысында Қаратөбелі құдығы орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Жер бедері төрттік кезеңінің жаңа шөгінділерінен құралған.
Өсімдігі
Құмды, сортаңды қоңыр топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, қара жусан, т.б. өседі.‎
Дереккөздер
Санат:Арал ауданы таулары Санат:Төбелер
NGC 4573
NGC 4573 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 15 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4573 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42167, ESO 268-26, MCG -7-26-14, FAIR 455, AM 1235-432, DCL 84.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Центавр (шоқжұлдыз)
Айтман күмбезі
Айтман күмбезі — сәулет өнері ескерткіші. Маңғыстау облысындағы Үстірттің оңтүстік-шығыс жағында Айтмансу құдығының басында Артық тамымен қатарлас орналасқан.
Айтман күмбезін Айтманұлы Жарылқасын деген азамат әкесі мен өзіне арнап 1897-98 жылдары халық шеберлері ағайынды Дүйсенбай мен Өмір Қаражүсіпұлдарына салдырған. Сәндік порталдарының үш жарты шарға бөлініп, парапеттерінің садақ бейнелі болуы, барабан цилиндрі мен оның күмбезінің шошақ келуі Айтман күмбезі тұлғасына жарасымды тұтастық берген. Күмбез ішіне кіретін есік алдыңғы жақтан шығарылған, ауа райының ашық кездерінде күнге сәулеленіп тұрады. Қабырғалары арасына ұсақ тастар толтырылып мықты болуы үшін көлденең байламдар салынған, екі қатар құрғақ жікпен қаланып, үстінен ылаймен бекітілген. Қабырғаның ішкі беті оюлармен әшекейленіп, ақ, қызыл, қоңыр, көк түстерге боялған. Ойынды қуыстарына қару-жарақ (мылтық, қорамсақ, қанжар, қайқы қылыш, найза) және үй жабдықтарының (дастарқан, самаурын, шәйнек, құман, домбыра) суреті салынып, өсімдік өрнегімен безендірілген.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Сәулет өнері Санат:Тарих
Қаракеткен
Қаракеткен — Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы ауыл, темір жол стансасы, Қаракеткен ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жалағаш кентінен солтүстік-батысқа қарай 21 км жерде, Сырдария өзенінің оң аңғарында, қамыс, құрақ, ши басым, сораң шөптесіндер өскен өзен аңғарының шалғынды сұр топырақты жерінде орналасқан. Жері жазық төбелі, шөлді аймақ.
Антоний Погорельский
Антоний Погорельский (шын аты-жөні ─ Алексей Алексеевич Перовский) – орыс жазушысы.
Қаракеткен
Тарихы
Іргесі 1905 жылы Ташкент – Орынбор темір жол магистралін салуға байланысты қаланған. 1943 – 96 жылдары қаракөл қойын өсіретін «Жалағаш» кеңшарының орталығы болған.
Антоний Погорельский
1787 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу университетін бітірген.
Н.М. Гармазиннің «Бедная Лизасын» неміс тіліне аударған. 1825 жылы Пушкин жоғары баға берген «Лафертовская маковница» фантастикалық повесі, 1828 жылы Украинада Антоний Погорельский деген бүркеншік атпен «Двойник, или Мои вечера в Малороссии» повесі жарияланады. Смольный институтын бітірушісі жайлы «Монастырка» романы 1830-1833 жылдары жарық көреді.
Дереккөздер
Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Қаракеткен
Тарихы
Қаракеткен деп аталу себебі көне көз қариялардың айтуы бойынша осы жол салынып жатқанда оның Шығыс жақ бетіндегі «Қалияр шүңейіті» деген жерге ірі қара сиырдың суға кетуімен байланыстырады. Сол кездерден бастап «Қаракеткен бекеті» деп аталған. 1931 жылы Қаракеткенде машина –трактор станциясы құрылды. МТС 1946 жылы Жалағашқа көшіріледі.
Поцнойзидль
Поцнойзидль (Potzneusiedl) — Аустриядағы коммуна. Бургенланд федералды жеріне қарасты Нойзидль-ам-Зе округінің құрамына енеді.
Қаракеткен
Тарихы
1932-1933 жылдары Қаракеткен темір жол станциясының Оңтүстік бетіне Ж.Жабаев атындағы бастауыш мектеп салынады.
Поцнойзидль
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 478 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 12,1 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ND, ресми идентификациялық коды — 1 07 26.
Қаракеткен
Тарихы
Каракеткенің атын төңірекке танымал еткен «Игілік» балық колхозы. Ол 1928 жылы ұйымдастырылған артельдің бірі болатын. Теміржолға жақын екенін ескеріп 1930 жылы «Игілік» балық колхозы болып құрылады. Балықшылар балықты Қаракеткен аумағындағы «Майкөл», «Кіндіккөл», «Үйсінкөлі», «Түйе кеткен» сияқты көлдерден аулап отырған. Соғыс жылдары колхоз барлығы 13 мың тоннадан астам сапалы балық аулап, Отан қорғау қорына жөнелткен. 1964-1965 жылдары колхоздың аты халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің Құрмет тақтасына жазылды. 1965 жылы Балық шаруашылығы Министрлігінің ауыспалы Қызыл Туына ие болады. «Сырдария» Қараөзек суының азайып, көлдерінің құрғауына байланысты Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 16-қазандағы қаулысымен «Игілік» балық колхозы таратылды.
Поцнойзидль
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Кайзер (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Қаракеткен
Тарихы
1941 жылы Ұлы Отан Соғысының басталуына орай Ақтөбе облысынан мал шаруашылығы көшіп келеді. 1943 жылы «Жалағаш» совхозы ашылады. 1958 жылы совхозда қой саны 42 мыңға жетеді. Совхоз үкіметке сапалы қаракөл терісін, ет, жүн өткізіп жоғары жетістіктерге жетеді. Осы жылдары ауылда 45 орын балабақша салынады. 1989 жылы үш қабатты мектеп үйі пайдалануға беріледі. Екі қабатты шаруашылық кенсесі іске қосылады. 1991-1993 жылдары совхоз таратылып жекешелендіруге көшеді.
Инфраструктурасы
Қазіргі кезде ауылда халыққа қызмет көрсетіп тұрған 1 орта мектеп, 15 орындық аурухана, клуб ,145 нүктелік байланыс бөлімі, «Фариза», «Жанжаз», «Ақбосаға» жеке сауда орындары, теміржол торабы бар. 2007 жылы мешіт үйі салынды.
Можарка (өзен)
Можарка — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Белое көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Смерш
Смерш («Смерть шпионам!» деген сөзден шыққан) — Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағындағы бірқатар тәуелсіз қарсы барлау ұйымдарының атауы.
Ұйымдасуы
thumb|right|200px|Қорғаныс халық комиссариатының «Смерш» жедел уәкілді аға майоры М.А.Казаковтың генерал-майор [[Николай Андрианович Королев|Н.А.Королев қол қойған жеке куәлігі (1943)]]
Бұл үш құрылым тәуелсіз қарсы барлау бөлімшелері болды және тек осы бөлімдердің басшылығына бағынды. ҚХК «Смерш» қарсы барлаудың бас басқармасы тікелей қорғаныс халық комиссары Сталинге, ӘТФХК «Смерш» қарсы барлау басқармасы флот халық комиссары Кузнецовке, «Смерш» қарсы барлау бөлімі Ішкі істер халық комиссариатында тікелей халық комиссары Берияға бағынды. Кейбір зерттеушілердің Берия мен Абакумов Смерш құрылымдарын өзара бақылау мақсатында пайдаланды деген болжамы мұрағаттық дереккөздердің құжаттарымен расталмады.
1943 жылы 21 сәуірде И.В.Сталин «ҚХК («Смерш») бас қарсы барлау басқармасы және оның жергілікті органдары туралы ережені бекіту туралы» ҚМК № 3222 сс/ов Қаулысына қол қойды. Бұл қаулы құпияда сақталуда.
1943 жылы 31 мамырда И.В.Сталин «ӘТФХК («Смерш») қарсы барлау басқармасы және оның жергілікті органдары туралы ережені бекіту туралы» ҚМК № 3461 сс/ов Қаулысына қол қойды. Бұл қаулы құпияда сақталуда.
КСРО Қорғаныс халық комиссары И.В.Сталин 1943 жылы 29 сәуірде (№ 1/сш бұйрығы) ҚБББ «Смерштің» жеке құрамы туралы бірінші бұйрығымен негізінен «чекист» арнайы атақтары бар жаңа Главка офицерлеріне шен берудің жаңа тәртібін белгіледі:
«„СМЕРШ“ Қорғаныс халық комиссариатының қарсы барлау бас басқармасы және оның жергілікті органдары туралы Мемлекеттік қорғаныс комитеті бекіткен ережеге сәйкес, —
Б Ұ Й Ы Р А М Ы Н:
1. „СМЕРШ“ органдарының жеке құрамына КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен белгіленген әскери атақтар мынадай тәртіппен берілсін:
„СМЕРШ“ ОРГАНДАРЫНЫҢ БАСҚАРУШЫ ҚҰРАМЫНА:
а) мем. қауіпсіздіктің кіші лейтенант атағы барға — КІШІ ЛЕЙТЕНАНТ;
ә) мем. қауіпсіздіктің лейтенант атағы барға — ЛЕЙТЕНАНТ;
б) мем. қауіпсіздіктің аға лейтенант атағы барға — АҒА ЛЕЙТЕНАНТ;
ғ) мем. қауіпсіздіктің подполковник атағы барға — ПОДПОЛКОВНИК;
2. Мемлекеттiк қауiпсiздiк комиссары және одан жоғары шенi бар басқарушы құрамның қалған адамдарға әскери атақтар арнайы тәртіппен берiледi».
Дегенмен, бұл ретте әскери қарсы барлау офицерлері – «смершілдер» (бұл әсіресе аға офицерлерге қатысты) мемлекеттік қауіпсіздіктің арнайы шендерін алған мысалдар жеткілікті. Мысалы, МҚ подполковнигі Г.И.Поляков (шені 1943 жылы 11 ақпанда берілді) 1943 жылдың желтоқсанынан 1945 жылдың наурызына дейін 109-атқыштар дивизиясының «СМЕРШ» қарсы барлау бөлімін басқарды.
Барлық үш «Смерш» мекеменің қызметкерлері өздері қызмет ететін әскери бөлімдер мен құрамалардың нысанды формасы мен айырым белгілерін киюге міндетті болды.
КСРО ҚХК «Смерш» ҚБББ орталық кеңсесі ІІХК және МҚХК бірге Мәскеудегі Дзержинский алаңы, 2-үй, төртінші және жетінші қабаттарда орналасты.
КСРО ӘТФХК ҚББ орталық кеңсесі Мәскеуде Гоголь желекжолы, 16-да орналасты.
КСРО ҚХК «Смерш» ҚБББ бастығы В.С.Абакумов қосымша Қорғаныс халық комиссарының орынбасары (ол бұл қызметті бір айдан сәл астам уақыт бойы атқарды — 19.04 бастап 25.05.1943 жылға дейін) болып тағайындалғанына қарамастан, 1945 жылдың шілдесіне дейін 2-дәрежелі МҚ комиссары «чекистік» арнайы атағын сақтаған бірден-бір «әскери смершіл» болып табылады.
1943 жылы 24 шілдеде КСРО ӘТФХК «Смерш» ҚББ бастығы П.А.Гладков жағалау қызметінің генерал-майоры болды, ал КСРО ІІХК «Смерш» ҚББ бастығы С.П.Юхимович 1945 жылдың шілдесіне дейін Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары болып қала берді.
Қызметі
1941 жылы Сталин КСРО Қорғаныс мемлекеттік комитетінің жау әскерлерімен тұтқынға алынған немесе қоршауда қалған Қызыл Әскер жауынгерлерін мемлекеттік тексеру (сүзгілеу) туралы жарлығына қол қойды. Осындай тәртіп мемлекеттік қауіпсіздік органдарының жедел құрамына қатысты да жүргізілді. Әскери қызметкерлерді сүзу олардың арасынан сатқындарды, тыңшыларды және дезертирлерді анықтауды қамтамасыз етті. Халық Комиссарлары Кеңесінің 1945 жылғы 6 қаңтардағы қаулысымен майдандардың штаб-пәтерінде Смерш органдарының қызметкерлері қатысқан репатриация істері жөніндегі бөлімдер жұмыс істей бастады. Жиналма-айдаушы орындары бұрын неміс әскерлері мен Үшінші рейхтің оккупациялық әкімшілігінің бақылауындағы аумақтарда ұсталған, қазір алға басып келе жатқан Қызыл Әскер басып алған кеңес азаматтарын қабылдау және тексеру үшін құрылды.
Қарсы барлау қызметіндегі Смерштің негізгі қарсыластары: Абвер (1919-1944 жж. неміс барлау және қарсы барлау қызметі), жорық жандармериясы және Германияның империялық қауіпсіздік бас басқармасы, фин және румын әскери барлаулары болды.
СМЕРШ ҚБББ жедел құрамындағы қызмет өте қауіпті болды — орташа есеппен жедел қызметкер 3 ай қызмет етті, содан кейін ол қайтыс болуына немесе жарақатына байланысты шықты. Тек Беларусь жерін азат ету үшін болған шайқастарда 236 әскери қарсы барлаушы қаза тауып, 136-сы хабарсыз кеткен. Кеңес Одағының Батыры атағын алған алғашқы қарсы барлаушы (қайтыс болғаннан кейін) 3-гвардиялық танк әскері 9-механикаландырылған корпусының 71-механикаландырылған бригадасындағы мотоатқыштар батальонының «СМЕРШ» қарсы барлау бөлімінің жедел уәкілді аға лейтенанты П.А. Жидков болды.
ІІХК әскерлеріндегі «Смерш» қарсы барлау бөлімдері келесі міндеттерді шешті:
а) ІІХК әскерлерінің бөліктерінде және олардың айналасындағылар арасында шетелдік барлау органдарының тыңшылық, диверсиялық, террористік және басқа да бүлдіргіш әрекеттерімен күресуге бағытталған жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізу;
б) Әскер қатарына алынған, жау қолына түскен және қоршауға түскен әскери қызметкерлерді зерделеу және тексеру;
в) Отанға деген опасыздық және сатқындықпенен, ІІХК әскерлері бөліктерінің мүшесін жаралау және дезертирлік әрекетпен күресу;
ғ) ІІХК әскерлері әскери қызметшілерінің, «Смерш» қарсы барлау қызметкерлері мен агенттерінің заңсыз әрекеттері, өлімі фактілері бойынша тергеу жүргізу;
д) ІІХК «Смерш» органдарының құзыретіне жатқызылған істер бойынша қылмыстық істерді қозғау және тергеу жүргізу;
е) Мемлекеттік мерекелер мен маңызды саяси оқиғалар кезінде әскерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
ж) Ішкі істер халық комиссарының арнайы тапсырмаларын орындау;
а) агентуралы-ақпараттық жұмыстарды жүргізуге;
ә) заңда белгiленген тәртiппен ІІХК әскерлерiнiң әскери қызметшiлерiн, сондай-ақ қылмыстық әрекетке күдiктi азаматтық тұрғындардан олармен байланысты адамдарды ұстауды, тінтуді және қамауға алуды жүзеге асыруға.
б) қамауға алынғандардың істері бойынша прокуратурамен келісім бойынша тиісті сот органдарының немесе КСРО Ішкі істер халық комиссариаты қарамағындағы арнайы жиынның қарауына істерді тапсыруға дейін тергеу жүргізуге;
в) шетелдік барлау агенттері мен антикеңестік элементтердің қылмыстық әрекетін ашуға бағытталған әртүрлі арнайы шараларды қолдануға;
г) қолбасшылықпен алдын ала келісімсіз жедел қажеттілік туындаған жағдайда және жауап алу үшін ІІХК әскерлерінің қатардағы және әміршіл басқарушы құрамын шақыруға;
1943 жылғы мамырдан 1944 жылғы тамызға дейінгі кезеңде СМЕРШ қарсы барлау органдарының жедел-іздестіру іс-шараларының нәтижесінде, ІІХК әскерлері мен олардың айналасындағыларда: Отанын сатқын 293 адам, тыңшылық жасады деген 100 күдікті, неміс басқыншыларына сыбайлас болған 76 адам, 356 дезертир, лаңкестік мақсаты бар 58 адам анықталды.
Тәртіптік іс-шаралары
СМЕРШ ҚБББ қызметі тұтқыннан оралған сарбаздарды сүзгілеуді, сондай-ақ майдан шебін неміс агенттері мен антикеңестік элементтерден алдын ала тазартуды (ІІХК әскерлерімен бірге соғысушы армияның және аумақтық органдардың тылын қорғау үшін) қамтыды. СМЕРШ Ресей азаттық әскері сияқты Германия жағында соғысқан антикеңестік қарулы топтарда әрекет еткен кеңес азаматтарын іздеуге, ұстауға және тергеуге белсенді қатысты.
Қадағалауы
Сонымен қатар, Смерш әскерлердегі құпия полиция міндетін орындады, әр бөлімшеде күрделі өмірбаяндары бар сарбаздар мен офицерлермен және жалданған агенттермен айналысатын өзінің арнайы қызметкері болды. Басқаша көзқарасты аңду және бақылау үшін Смерш тылдағы және майдандағы азаматтарды бақылаудың тұтас жүйесін құрып, оны қолдады. Өлім қаупі құпия қызметпен ынтымақтастыққа және әскери қызметкерлер мен бейбіт тұрғындарға негізсіз айып тағуға әкелді.
Кеңес Одағына достық тәртіптер орнаған Шығыс Еуропа елдеріне сталиндік террор жүйесінің таралуына СМЕРШ де үлкен рөл атқарды. Мысалы, Польша мен Германия аумағында соғыстан кейін кейбір бұрынғы нацистік концлагерьлер жаңа режимдердің идеологиялық қарсыластарын қуғын-сүргінге ұшырататын орын ретінде Смерш «аясында» жұмысын жалғастырды (негіздеме ретінде бұл туралы бұрынғы Бухенвалд нацистік концлагерьде соғыстан кейін бірнеше жыл өткен соң социалистік таңдаудың 60 мыңнан астам қарсыластары болды деген ақпарат беріледі). Дегенмен, кеңестік мұрағат деректері бойынша 1945-1950 жылдар аралығында лагерь арқылы 28 455 тұтқын өткен.
Радио ойындар
Қарсыластармен күресудің бір түрі радио ойындар болды. 1943 жылдан бастап соғыстың соңына дейін КСРО ҚХК Смерш ҚБББ орталық аппараты мен оның майдан бөлімшелерімен 186 радио ойын жүргізілді. Осы «ойындар» кезінде кеңес аумағында 400-ден астам кадрлы қызметкер мен нацистік агент жойылып, ондаған тонна жүк ұсталды. Радио ойындарға негізделген мұндай операцияларды атауға болады:
Жәбірлері
Көпшіліктің пікіріне қарамастан, СМЕРШ билігі ешкімді бас бостандығынан айырып немесе ату жазасына кесе алмады, өйткені олар сот органы болмады, сондықтан ұсталғандар «соғыс уақытының заңдарына сәйкес» ешқандай рәсімділіксіз тергеліп, соттан тыс тәртіппен атылды. Халықтың бұл қырғындары еш жерде есепке хаттамаламағандықтан және еш жерде есепке алынбағандықтан, сотсыз және тергеусіз атылған «отанды сатқандардың» нақты саны белгісіз болып қалады: кеңестік қарсы барлау аяушылықты білмеді, - деп бұл жағдайды тарих ғылымдары докторы В.Л.Телицын түсіндіреді. Ресми түрде, үкімдерді әскери трибунал немесе КСРО ІІХК қарамағындағы Арнайы жиын шығарды, ал орта қолбасшылық құрамды тұтқындау үшін санкцияны қарсы барлау қызметкерлері әскердің немесе майданның Әскери кеңесінен, аға және жоғарғы басқарушы құрамға қорғаныс халық комиссарынан алуы керек еді. Бұл тәртіп үнемі сақтала бермеді, қамауға алу үкімсіз жүргізілетін және қамауға алу деп атауға келмейтін. Сондықтан аға және орта шенділерді айтпағанда, тіпті жоғарғы офицер құрамы адамдары да (кеңес генералдары мен маршалдары) бірнеше жыл бойы сотсыз және тергеусіз қамауда болуы мүмкін еді.
Соғыстан кейін
1946 жылы 25 ақпанда Қорғаныс халық комиссариаты мен ӘТФ халық комиссариаты Қарулы Күштер халық комиссариатына біріктірілді (сол жылдың 15 наурызында Министрлік болып өзгертілді). 1946 жылы 4 мамырда Қарулы Күштер министрлігіне қарасты Смерш қарсы барлау бас басқармасы КСРО мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіне берілді және МҚМ 3-бас басқармасына, 1953 жылы наурызда КСРО ІІМ 3-басқармасына өзгертілді, кейіннен әскери қарсы барлау атқарымдарын да орындаған КСРО МҚК Үшінші бас басқармасына кірді.
Басшысы
Абакумов Виктор Семенович (1943 жыл 19 сәуір — 1946 жыл 4 мамыр), 2-дәрежелі МҚ комиссары, 1945 жылдың 9 шілдесінен бастап — генерал-полковник. «СМЕРШ» Қарсы барлау бас басқармасы (ҚБББ) бастығы қорғаныс халық комиссары болған И.В.Сталинге тікелей бағынды.
Басшы көмекшілері
Орынбасарлардан басқа, СМЕРШ ҚБББ бастығының 16 көмекшісі болды, олардың әрқайсысы Смерш майдан қарсы барлау бөлімдерінің бірінің қызметін қадағалады.
СМЕРШ әйгілі қызметкерлері
Жалпы алғанда, соғыс жылдарында төрт Смерш қызметкері ең жоғары марапат — Кеңес Одағының Батыры атағын алды:
Төртеуіне бұл атақ қайтыс болғаннан кейін берілді.
Құрылымы
1943 жылдың сәуір айынан бастап Смерш ҚБББ құрамына келесі бөлімдер кірді, олардың басшылары 1943 жылы 29 сәуірде Қорғаныс халық комиссары Иосиф Сталиннің № 3/сш бұйрығымен бекітілді:
Нұрлыбеков Қуатбек Атайбекұлы
нобай|оңға|Нұрлыбаев Қуатбек Атайбекұлы Нұрлыбаев Қуатбек Атайбекұлы (01.05.1937 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Дружба кенті) — суретші, Қазақстан Суретшілер одағы ның мүшесі (1971), Қазақстан білім беру ісінің үздігі. 1961 ж. Алматы көркемсурет училищесін, 1968 ж. ҚазПИ-ді (қазір АлМУ) бітірген. Қазір осы оқу орнында ұстаздық етеді. Нұрлыбаев Қуатбек тарихи тұлғалардың (Т. Рысқұлов, М.Х. Дулати, Бөгенбай батыр, т.б.) бейнелерін жасап, әсем табиғат көріністерін (Сарыарқа, Алатау, т.б.) кескіндеді. Көптеген туындылары өнертанушы мамандардың тарапынан жоғары баға алып, шетелдік жөне республикалық көрмелерден орын алды.
Смерш
Құрылымы
ІІХК «Смерш» қарсы барлау бөлімінің орталық аппаратында 94 адам жұмыс істеді.
Нұрлыбеков Қуатбек Атайбекұлы
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Смерш
Құрылымы
1943 жылдың тамызына қарай ІІХК әскерлерінің бөліктері мен құрамаларында «Смерш» әскери қарсы барлау жүйесіне мыналар кірді:
Майдан тылын күзететін ІІХК «Смерш» ҚББ — 12 орган;
Ішкі әскерлердің Украина және Солтүстік Кавказ аймақтарының ІІХК «Смерш» ҚББ;
Шекаралас аймақтарының ІІХК «Смерш» ҚББ — 10 орган;
Ф.Е. Дзержинский атындағы Арнайы мақсаттағы жеке мотоатқыштар дивизиясының (АМЖМД) ІІХК «Смерш» ҚББ;
ІІХК әскерлерінің Арнайы мақсаттағы жеке мотоатқыштар бригадасының (АМЖМБ) ІІХК «Смерш» ҚББ;
Мәскеу, Куйбышев, Жаңасібір және Свердловск қалаларындағы ІІХК «Смерш» ҚББ, мұнда ерекше маңызды кәсіпорындар мен темір жол тораптарын күзететін ІІХК әскерлерінің бөлімдері мен құрамалары болды.
Майдандардың тылын қорғаушы ІІХК «Смерш» ҚББ майдандардың жойылуына, қалыптасуына немесе қайта аталуына сәйкес үнемі қайта құрылды.