cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иран
Иран-Ирак соғысы
Дәл осы кезде көршілес Ирак президенті Саддам Хусейн Ирандағы ішкі тұрақсыздық пен оның Батыс елдерімен қарым -қатынасының шиеленіскенін пайдалануға шешім қабылдады. Иранға (бірінші рет емес) Парсы шығанағының жағалауындағы Шатт әл-Араб өзенінің шығысындағы аудандарға қатысты аумақтық шағымдар жасалды. Атап айтқанда, Хусейн Иракқа Батыс Хузестанды беруді талап етті, онда халықтың көпшілігі арабтар болды және мұнайдың үлкен қоры бар. Бұл талаптарды Иран елемеді және Хусейн ауқымды соғысқа дайындықты бастады. 1980 жылы 22 қыркүйекте Ирак әскері Шатт әл-Арабтан өтіп, Хузестанға басып кірді, бұл Иран басшылығы үшін толық күтпегендік еді. Саддам Хусейн соғыстың алғашқы айларында айтарлықтай жетістікке жеткенімен, көп ұзамай Ирак армиясының шабуылы тоқтатылды, Иран әскерлері қарсы шабуылға шықты, 1982 жылдың ортасына қарай ирактықтарды елден қуып шықты. Хомейни революцияны Ираққа «экспорттауды» жоспарлап, соғысты тоқтатпауға шешім қабылдады. Бұл жоспар негізінен Ирактың шығысындағы шиіттердің көпшілігіне сүйенді. Енді Иран әскері Саддам Хусейнді құлату ниетімен Иракқа басып кірді. Алайда, кейінгі жылдары Иранның әскери жетістіктері шамалы болды, ал 1988 жылы Ирак армиясы қарсы шабуылға шығып, Иран басып алған барлық территорияларды азат етті. Осыдан кейін бейбіт келісімге қол қойылды. Иран-Ирак шекарасы өзгеріссіз қалды. нобай|Иран-Ирак соғысы кезінде майданда газқағар киген ирандық сарбаз Соғыс кезінде Ирак көптеген араб елдерінің, Кеңес Одағының, Қытайдың, АҚШ пен оның одақтастарының саяси, қаржылық және әскери қолдауына ие болды. Иранды Қытай, Америка Құрама Штаттары, Израиль және басқа да елдер қандай да бір жолмен қолдады. Соғыс кезінде Ирак армиясы бірнеше рет химиялық қаруды бейбіт ирандықтарға қарсы қолданды. Иранда улы заттардың әсерінен 100 мыңнан астам адам өлген болуы мүмкін. Сегіз жылға созылған соғыста Иранның жалпы шығыны 500 мыңнан асады.
1997 жылы Мохаммед Хатами Иран президенті болып сайланды, ол мәдениетке төзімділікпен қарау саясатының басталуын және Батыс елдерімен тығыз байланыс орнатуды жариялады. 90-шы жылдардың соңында Еуропа мемлекеттері төңкеріспен үзілген Иранмен экономикалық байланыстарды қалпына келтіре бастады. Соған қарамастан, АҚШ өз ұстанымында өзгеріссіз қалды. Америка басшылығы Иранды терроризмге демеушілік жасады және жаппай қырып-жою қаруын жасады деп айыптады. Кейінірек АҚШ президенті Джордж Буш Иранға «Зұлымдық осі» елінің белгісін берді.
Мемлекеттік құрылымы
нобай|Иранның Жоғарғы көсемі, рахбар Әли Хаменеи 1979 жылы қабылданған конституция бойынша Иран — ислам республикасы. 2019 жылы Иран әлемдегі санаулы теократиялық елдердің бірі болып табылады.
Мемлекет басшысы — Жоғарғы көсем. Ол елдің жалпы саясатын анықтайды. Рахбар — Иран қарулы күштерінің жоғарғы қолбасшысы, әскери барлаудың жетекшісі. Жоғарғы көсем адамдарды мемлекеттегі басты лауазымдарға тағайындайды: соттардың төрағалары, полиция бастығы мен барлық әскер түрлерінің қолбасшылары, сондай-ақ Конституция сақшылары кеңесінің он екі мүшесінің алтауы. Жоғарғы көсемді Сарапшылар кеңесі сайлайды және оған есеп береді. нобай|Иранның қазіргі президенті Ибрахим Раиси Ирандағы екінші маңызды лауазымды тұлға — президент. Президент конституцияның кепілі және атқарушы биліктің басшысы. Негізгі мәселелер бойынша шешімдер Жоғарғы көсем мақұлдағаннан кейін ғана қабылданады. Президент Министрлер кеңесінің мүшелерін тағайындайды және үкіметтің жұмысын үйлестіреді. Он вице-президент пен үкіметтің 21 министрін парламент бекітеді. Президент қорғаныс және барлау министрлерін тағайындағанымен, кандидатураларды Жоғарғы көсем алдын ала мақұлдауы керек. Президент тікелей жалпыхалықтық дауыс беру арқылы төрт жылдық мерзімге сайланады. Президенттікке үміткерлерді Сақшылар кеңесі алдын ала мақұлдауы керек. нобай|Иран парламенті деп те аталатын Ислам кеңесі жиналысы (Меджлис) Заң шығарушы билікті бір палаталы парламент — Меджлис (— «Ислам консультативтік кеңесі») қамтиды. Жоғарғы палата 1979 жылғы төңкерістен кейін таратылды. Меджлис төрт жылдық мерзімге жалпыхалықтық дауыс беру арқылы сайланған 290 мүшеден тұрады. Парламент заң жобаларын әзірлеуге, халықаралық шарттарды ратификациялауға және бюджетті дайындауға жауап береді. Меджлис депутаттығына үміткерлердің барлығын Сақшылар кеңесі бекітеді.
Конституцияны қорғаушылар кеңесі немесе Сақшылар кеңесі 12 мүшеден тұрады, оның 6-ын Жоғарғы көсем тағайындайды. Қалған 6 мүшені Жоғарғы сот төрағасының ұсынысы бойынша парламент тағайындайды. Сақшылар кеңесі негізгі лауазымдарға кандидаттарды, соның ішінде президенттікке кандидаттарды, үкімет пен парламент мүшелігіне кандидаттарды бекітеді. Кеңестің негізгі міндеті — заң жобаларының ислам құқығына сәйкестігін тексеру. Егер шариғат заңымен келіспеушіліктер болса, онда заң жобасы қайта қарауға жіберіледі. Сонымен қатар, Кеңес Мәжілістің кез келген шешіміне вето қоюға құқылы.
Сәйкестікті анықтау жөніндегі кеңес Меджлис пен Сақшылар кеңесі арасында туындаған даулы мәселелерді шешеді. Сәйкестік кеңесі сонымен қатар Жоғарғы көсемнің жанындағы кеңесші орган болып табылады. Кеңестің төрағасы — Иран сот билігінің бұрынғы басшысы Садек Лариджани — Рахбардың жеке кеңесшісі.
Сарапшылар кеңесі ислам дініндегі дін басылардың 86 өкілінен тұрады және жыл сайын бір аптаға жиналады. Сарапшылар кеңесі Жоғарғы көсемді сайлайды және оны кез келген уақытта қызметінен кетіруге құқылы (бірақ мұндай жағдай ешқашан болған емес: қазіргі Жоғарғы басшы Әли Хаменеи — ел тарихында екінші, ал біріншісі Хомейни, қызметте болған кезде қайтыс болды). Кеңестің отырыстары жабық түрде өтеді. Кеңес мүшелері жалпыхалықтық дауыс беру арқылы сегіз жылдық мерзімге сайланады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары Иранның барлық қалалары мен ауылдарында бар және төрт жылдық мерзімге жалпыхалықтық дауыс беру арқылы сайланады. Қалалық (селолық) кеңестер әкімді сайлайды, шенеунік аппаратының жұмысын бақылайды, білім беруді, медицинаны, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты дамытуға және басқа да тұрмыстық мәселелерге жауап береді. Жергілікті кеңестерге сайлау алғаш рет 1999 жылы өтті. Кеңестердің қызметі тек әкімшілік-атқарушылық сипатта болғандықтан, кеңес мүшелігіне кандидаттар Сарапшылар Кеңесінің бекітуіне мұқтаж емес.
Сот жүйесі 2 соттан тұрады:
• құзыретіне ерекше ауыр қылмыстар, оның ішінде мемлекетке қарсы қылмыстар кіретін Революциялық сот.
Революциялық соттың үкімі шағымдануға жатпайды. Бұдан басқа, Арнайы рухани сот бар. Бұл соттың шешімдері де шағымдануға жатпайды, ол жалпы сот жүйесінен бөлек жұмыс істейді. Рухани соттың жоғарғы сатысы — Рахбар. Ол сондай-ақ халықтық және революциялық соттардың төрағаларын тағайындайды.
Экономикасы
Ел экономикасының негізі мұнай және мұнай мен газ өңдеу өнеркәсіптері. Мемл. кірістің 1/3 және экспорттың 90%-ына жуығы осы салалардан алынады. Елде жыл сайын 180 млн. т-ға жуық мұнай, 58 млрд. м3 газ (қоры 14 трл. м3 шамасында) өндіріледі. Экономиканың басқа салалары да дамыған, бірақ сыртқы экон. байланыстардың нашарлығынан және қаржы жетіспеушілігінен толық қуатымен жұмыс істей алмауда. Өнеркәсіпке қажетті құрал-саймандар 90%-ға дейін шеттен әкелінеді.
Ауыл шаруашылығы нашар дамыған. Тұрғындар үшін бидай, күріш, қант, өсімдік майы, т.б. шеттен (жыл сайын 2 млрд. АҚШ долл-на) әкелінеді. Соңғы жылдары туризм дами бастады. Ұлттық байлықтың 36%-ы өнеркәсіптен, 22%-ы ауыл шаруашылығынан, қалғаны қызмет көрсету секторынан тұрады. Мұнай экспортынан жыл сайын 16,3 млрд. АҚШ доллары түседі. Ұлттық табыс 75 млрд. АҚШ доллар көлемінде, жан басына шаққанда — 1250 долл. шамасында. Елдегі басты проблеманың бірі — жұмыссыздық (3,5 млн. адам). Мұнайдан басқа экспортқа кейбір өнеркәсіп тауарлары, ауыл шаруашылығы өнімдері, кілем, халық тұтыну тауарлары шығарылады. Шеттен — азық-түлік өнімдері (30%), машина, құрал-жабдықтар, кейбір өнеркәсіп шикізаттары әкелінеді. Негізгі сауда серіктестері: Германия, Жапония, Ұлыбритания, Италия, араб елдері, Түркия, Қазақстанмен дипломатиялық және экономикалық байланыс 1992 ж. орнады.
Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев екі рет (1992; 1996) Иранда болып қайтты. Сол кезегінде Иран басшылары да (1993 ж. А.Хашеми Рафсанджани, 1998 ж. М.Хатами) Қазақстанда болды. Екі жақ арасында 40-қа жуық келісімдерге қол қойылған, соның ішінде ең маңыздылары мұнай мен газды Иран арқылы шетке шығару, жаңа астанадағы құрылысқа Иран жағының қатысуы, Каспий тенізі мәртебесін шешу, т.б. мәселелер. 2002 ж. Алматы — Тегеран бағытында темір жол байланысы орнатылды.
Әдебиеті
Иран әдебиеті ежелгі дәуірде және орта ғасырларда парсы тілі тобына жататын халықтар (парсы, тәжік, ауған, күрд, т.б.) мен түркі тілінде сөйлейтін (өзбек, түрікмен, Әзірбайжан, түрік) халықтардың әдебиеті арқылы қалыптасты. Иран әдебиетінің классикалық дәуірін (7 — 16 ғасырлар) парсы не парсы-тәжік әдебиеті деп атанды.
Сасани әулеті мемлекетін Араб халифаты басып алған соң (7 ғасыр), араб тілі негізгі әдеби тіл болып, парсы тіліндегі құнды шығармалар араб тіліне аударылды (“Қалила мен Димна”, т.б.). Парсы тіліндегі әдебиет, әсіресе, Рудаки (860 — 941) тұсында толық қалыптасты, кейін Фирдауси (940 — 1020 ж.ш.) “Шаһнама” эпопеясын жазды. Көрнекті ақын әрі ғалым Омар Хайям (1048 ж. ш. т. — 1122 жылдан кейін) сол заманның әлеум. болмысын жырлады. Әзірбайжан ақыны Низамидің (1141 —1209) “Бестік” (“Хамса”) атты шығармасы жазылған кезден бастап Иран әдебиетінде адамгершілік тақырыбы өріс алды. Иран әдебиетінің гүлденген кезі — 13 — 14 ғасырлар. Бұл кезде Закани, ибн-Ямин, Сағди, Хафиз сияқты атақты ақындар шықты.
Иран революциясы (1905 — 11) және азаматтық қозғалыс (1918 — 21) кезінде А.Фарахани, М.Кермани, М.Т. Бехар, т.б. ақындар демокр. идеяның жыршысы болды. Бұл кезде С.Хедаяттың “Қаңғыбас төбет” (1943), “Азғындық” (1944) әңгімелер жинақтары мен “Хаджи аға” повесі (1945), Б.Алевидің “Елу үш” (1942), “Түрме жазбалары” (1941) сияқты түнек жылдарын суреттеген романдары жарияланды. Ирандағы әлеуметтік проблемаларды көрсеткен Ускуидің “Періште жылағанда” (1963), Саркоштың “Көз жасының зары” (1965), А.М. Афганидің “Аху-ханумның күйеуі” (1962), т.б. роман-повестері жарияланды. Иран әдебиетінен “Парсы ертегілері” (1958), Омар Хайям рубаилары (1965), Сағдидың “Бустан” дастаны (1970), т.б. қазақ тіліне аударылды.
Өнері
Иран территориясында неолит дәуіріне жататын, қабырғалары өрнектелген егіншілік құрылыстары, адам және жануарлар бейнелері, әшекейлі қыш ыдыстар (б.з.б. 5 — 4 ғасырлар, Сузы, Тепе-Сиалк, Тали-Бакун) сақталған. Хұзыстан, Курдстан жартастарындағы рельефтер, Сұзыдан табылған, асыл металдан жасалған көркем заттар Иран өнерінің өз заманында жоғары дәрежеде болғанын дәлелдейді. Иран жерінде сақтар тарихына қатысты мәдени ескерткіштер де мол сақталған (қ. Бехистун сына жазуы, т.б.). Сасани әулеті дәуірінде (3 — 7 ғасырлар) қалаларды қорған ішіне жүйелі жоба бойынша салу қанат жайды (мыс., Нишапур қаласы шахмат жүйесімен салынған). Мүсін жасау, жартастарға рельеф қашау елеулі орын алды. Алтын, күміс, қола және әйнектен әр түрлі бұйымдар жасау, жүн және жібек мата тоқу өркен жайды. 7 ғасырда арабтардың ислам дінін таратуына байланысты мұнаралы мешіттер, медреселер, күмбездер пайда болды. 1305 — 13 ж. осы дәуірдегі сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші Ольджейту-Ходабенде кесенесі (сәулетші Әли шаї) тұрғызылды. 14 ғасырдан кейін қолжазба көркемдеу, қабырғаға сурет салу дамыды.
15 ғасырда Иран миниатюрасының өркендеуіне Герат мектебі үлкен әсер етті. 16 — 17 ғасырларда пайда болған Тебриз, Шираз, Исфаһан (Риза Аббаси, т.б.) мектептері миниатюра өнерін жоғары дәрежеге көтерді. 18 — 19 ғасырларда еур. өнердің ықпалымен сулы және майлы бояумен орындалған алғашқы туындылар өмірге келді. 20 ғасырда жаңа типті архитектуралық құрылыстар салына бастады. Иранның жаңа архитектуралық мұралары қазіргі стиль мен ұлттық үлгідегі сәулет өнерін ұштастырған. 20 ғасырдың басынан мүсін, графика, кескіндеме жанры дамып келеді. Сән және қосалқы өнердің дәстүрлі түрлері сақталған.
Кәсіби және халық музыкасының ғасырлық дәстүрі бар. Иран музыкасы, негізінен, монодиялық (бір дауысты) түрде кездеседі. Халық музыкасының теснифа (баллада), теране (жергілікті әуен), қасида (ода), ғазел (лирикалық ән) түрлері көп тараған. Музыкалық аспаптары: саз, тар (ішекті), кеманча (әшекті-ысқылы), керней, зурна (үрлемелі), зарб (соқпалы). Арабтар жаулап алғаннан кейін Иран музыкасына мұсылмандық араб мәдениетінің ықпалы тиді. 9 ғасырдан бастап сарай өнері дамып, халық арасында мутребтердің (әнші-бишілер) даңқы жойылды. 19 ғасырдың 2-жартысынан Иран музыкасына еур. муз мәдениеті әсер етті. 20 ғасырдың 20-жылдары композитор әрі шебер орындаушы, Тегеран университетінің профессоры Әли Наги Уәзири ұлттық музыканы оқып-үйренудің негізін салды, музыкалық теориясынан оқулық жазып, Тегеранда музыкалық мектебін ашты. Иранда Рудаки атынд. Опера және балет театры (1967, Тегеран), Телевизия балет труппасы, филармония (1953), 2 симф. оркестр жұмыс істейді.
Театр өнерінің негізі халықтық салт-дәстүрлерде жатыр. Ежелгі базигер театры жайлы деректер сақталған. Пантомима, көлеңке және қуыршақ театрлары болған. 10 ғасырда пайда болған мистерия діни ғұрып шахсей-вахсейдің құрамына енді. 17 — 18 ғасырларда ол трагедиялық мистерия түрлерінің бірі — тазийенің негізін қалады. 20 ғасырдың 30-жылдарына дейін кезбе актерлер — масқарапаздар өнер көрсетіп келді. 1911 — 12 ж. еур. театрлар тәжірибелерін пайдалана отырып Ұлттық театр, 1917 ж. Иранның комедия театры ашылды. Бұл театрларды құруда актер Сейед Әли Нәсірдің еңбегі зор. 1929 жылдан бастап әйел актерлер көріне бастады.
1930 — 40 ж. театр репертуарларынан өңделген Батыс Еуропа драмалары мен мелодрамалар орын алды. 1940 жылдан Иран театры дағдарысқа ұшырады, 1960 жылдардың басында қайта өрлеу жолына түсті. 1963 ж. Тегеранда кәсіби актерлер дайындайтын драм. студия ашылды. Тегеранда “25-шахривар”, “Касра”, “Нәсір”, “Жамейе Барбод”, Мешхедте Ұлттық театр, Исфаһанда “Сепахан”, Хамаданда “Були” театрлары жұмыс істеді. 1968 жылдан бастап Ширазда театр фестивалы өткізіліп тұрды. 1973 ж. осы фестивальға Қазақ драма театрының труппасы қатысып, Ш.Айтматовтың “Ана — Жер-ана” спектаклін көрсетті.
1930 ж. тұңғыш “Әб аби” атты фарстық фильм (реж. Эханиян), 1934 ж. дыбысты “Лор қызы” фильмі (реж. А.Х. Сепента) түсірілді. 20 ғасырдың 40-жылдарына дейін, көбінесе, шетелдік фильмдер көрсетіліп келді. 1946 ж. Тегеранда “Митра-фильм” киностудиясы құрылды. 1960 — 1970 ж. музыкалық комедияларға, шағын драмаларға, мифтік және тарихи сюжеттерге құрылған фильмдер қойылды. Тегеранда 1955 жылдан халықар., 1970 жылдан ұлттық кинофестивальдер өткізіліп тұрады. Иран кинематографиясының дамуына реж. И.Кушан, М.Мисагие, Мохтасем, М.Мохсени, С.Ясеми, Ш.Рафия елеулі үлес қосты.
Климаты
thumb|300px
Иранның климаты құрғақ бастап Арид, елдің басым аумағына тән, Каспий теңізінің жағалауы бойындағы субтропикалық және солтүстік орман алқаптарында. Қыс мезгілінде температура сирек 0 °C-тан төмен түседі, жазғы сирек 29 ° С артық Каспий маңындағы батыста орташа жылдық жауын-шашын 1700 мм және шығысында 680 мм. Иранның батысында, Қыста Загрос тауларында температура әрдайым 0 ° төмен, қатты қармен және күшті желмен сипатталады. Елдің орталық және шығыс аймақтарында климат орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден кем, орташа жазғы температура 38 °C жоғары болады. Оман Парсы шығанағы бойымен жазық және қысқы негізінен жұмсақ, бойынша, және жазда — ыстық және ылғалды. Орташа жылдық жауын-шашын - 135-355 мм.
Негізгі қалалары
Иран халқының 67,5% -ы қалаларда тұрады. 2030 жылға қарай, бұл мәні, шамасы, 80% жетеді. Ең үлкен қала — 8,7 миллион халқы Тегеранда бар (14 млн агломерациялық). Тегеранда елдің өндірістік қуатының жартысынан астамы шоғырланған, соның ішінде — автомобильдік, электрондық, қару-жарақ, химия және тамақ өндірісі. Екінші үлкен қалалар — Мешһед, қасиетті қала шииттер. Ең ішкі мигранттар Тегеран, Исфаһан, Ахвазе қалаларының айналасында қоныстануға, және Қом. Аталған популяциялар 2006/07 (1385 AP) санағынан алынған.
Халқы бар қалалар:
Әкімшілік бөлінісі
Иранның негізгі әкімшілік бірлігі - бұл останда ( — ostān; мн. ч. — استانﻫﺎ — ostānhā), олар шаһрестандарға бөлінеді, ал олар өз кезегінде - Бахшиге. Останның ең үлкен қаласы жиі оның астанасы ( — markaz). Әркімде остан губернатор басқарады (остандаром — استاندار). Иран 31 останға бөлінеді: Иран 31 останға бөлінеді:
Сыртқы сілтемелер
*
Қаражиде
Елді мекен:
Басқа мағыналар:
Айжігіт Асанов
Айжігіт Қалмырзаұлы Асанов (1957. Түркістан облысы Созақ ауданы, Тасты ауылы) - тележурналист, композитор, таукен инженері. Уақ тайпасынан шыққан. Кентау қаласындағы №2 мектеп-интернаттың 1974 жылғы түлегі. Қазақ политехникалық институтын бітірген (1980). 1980-1984 жылдары Сарышаған сынақ полигонында инженерлік қызметте, 1984-1990 жылдары оқытушылық қызметте, 1990 жылдан бастап ҚР ТРК АҚ Түркістан облысы телерадиокомпаниясында, кейін филиалында директордың орынбасары.Мәдениет саласының үздігі.Қазақстан журналистер одағының мүшесі. .
Композитор-орындаушы Асанов Айжiгiт Қалмырзаұлының қысқаша шығармашылық өмірбаяны:
1.	2006ж. Республикалық Шардара қаласына арналған жаңа әндер байқауының БАС жүлдегері («Шағалалы Шардара» әні).
2.	Түркістан облысы бойынша 2007 жылғы ЕҢ ҮЗДІК “Димаш аға» әнінің авторы;
3.	Шымкент қаласының ән ұранына айналған «Шымкент» әнінің авторы;
4.	2009 ж. VI Республикалық «Елім менің» патриоттық әндер байқауының лауреаты («Қазақстан сарбаздары» әні). Астана қ.;
5.	2009ж. Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық жаңа әндер байқауының лауреаты («Димаш аға» әні). Талдықорған қаласы.;
6.	ОҚО бойынша 2011 жылдың «Үздік композиторы» номинациясының иегері.
7.	2012 ж. ОҚО 80 жылдығына арналған жаңа әндердің Республикалық байқауындағы «ең үздік» болып танылған «Оңтүстігім киелі» әнінің авторы, Шәмші Қалдаяқов атындағы жүлденің иегері;
8.	2013 жыл. IV-ші «Тәуелсіздік толғауы» Республикалық конкурстың лауреаты. 2-ші орын, Астана қаласы.
9.	2014 ж. Бірінші халықаралық «Южный ветер» авторлық әндер байқауының «Композитор» номинациясы бойынша ІІ-дәрежелі лауреаты. 10. 2018 ж. XV Республикалық "Елім менің" патриоттық әндер байқауының "Бабаларға тағзым" номинациясы бойынша І орын иегері. 11. 2018 ж. ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің "Мәдениет саласының үздігі" төсбелгісімен марапатталған. 12. 2018 ж. Қазақ теледидарының 60 жылдық төсбелгісімен марапатталды.
Аналитикалық химия
Аналитикалық химия, аналитика (грек. аnalysіs – талдау, жіктеу) – заттардың химиялық құрамын анықтау әдістері туралы ғылым.
Ең алғаш «химиялық анализ» ұғымын 1654 ж. ағылшын химигі Роберт Бойль, ал «аналитикалық химия» ұғымын 1801 ж. В.А.Лампадиус енгізген. Аналитикалық химияның даму кезеңдері: алхимия (4–16 ғ-лар), иатрохимия (16–17 ғ-лар), флогистондық (17–18 ғ-лар) және ғылыми (19–20 ғ-лар) болып бөлінеді. Бұл ғылымның негізгі міндеттері – талдау әдістерінің қолдану шегін анықтау, түрлі заттардың құрамын анықтау әдістемелерін жетілдіру, жаңа әдістемелер ұсыну. Осыған байланысты аналитикалық химия іргелі қолданбалы ғылым болып табылады. Онда сапалық және сандық талдау жүзеге асырылады.
Сапалық талдау зерттелетін заттың құрамын, ал сандық талдау сол құраушы заттардың массасын не массалық үлесін анықтайды. Зерттелетін бөлшектердің табиғатына байланысты элементтік (атом-ионды), заттық, молекулалық, фазалық және функционалдық талдау болып жіктеледі. Аналитикалық белгінің табиғатына және оны өлшеу тәсіліне байланысты талдаудың химиялық (классик.), аспаптық, биология әдістері бар. Химиялық әдістер (гравиметрлік, титриметрлік) химиялық реакциялар арқылы жүргізіледі. Аспаптық әдістер физикалық құбылыстар мен процестердегі және хим. реакциялардағы құбылыстарды физика әдістермен өлшеуге сүйенеді. Биологиялық әдістер тіршілік құбылыстарын саралауға негізделген.
Қазақстанда Аналитикалық химияның дамуы М.Т.Козловскийдің есімімен байланысты. Оның басқаруымен жүргізілген ғылым жұмыстардың нәтижесінде Қазақ мемлекеттік университетінің Аналитикалық химия кафедрасы ірі ғылым ортақа айналды. Аналитикалық химия салаларының ішінен Қазақстанда, әсіресе, электраналитикалық химия мен фазалық талдау жақсы дамыды.
Амперметрия, инверсиялық вольтамперметрия, т.б. әдістердің көмегімен түрлі құймалардың, өндірісте пайдаланатын судың құрамын (А.И.Зебрева), кентастардағы ренийдің (Е.Ф.Сперанская), т.б. металдардың (О.А.Сонгина, В.А.Захаров, З.Б.Рождественская) мөлшерін, құймалардан алынатын катализаторлардың фазалық құрамын (Р.Н.Матакова) анықтаудың әдістері жасалды.
Көптеген беттік активтігі жоғары заттардың электрхим. процестерге әсері (мыс., кадмий, мыс, таллий, мырыш сияқты металдардың электродтардағы бөліну процесі) зерттелді (М.К.Наурызбаев, Д.К.Меңдәлиева). Болаттың түрлі маркаларының қышқыл және сілтілі орталардағы коррозияға төзімділігі зерттеліп, олармен күресудің тиімді жолдары ұсынылды (Т.З.Ахметов). Термодинамик. зерттеулерге сүйене отырып, минералдардың селективті еруінің теория негіздері жасалды (Х.Қ.Оспанов). Комплексті қосылыстарды аналитикалық мақсаттарға пайдалану бағытындағы ғылым жұмыстар жүргізілді (Е.А.Мәмбетқазиев, А.М.Шалдыбаева).
Аналитикалық химия саласындағы мамандар Қазақ ұлттық және Қарағанды мемлекеттік университеттерінде даярланады, ал аналитикалық химия зерттеулерін Қазақстан ҒМ ғылым академиясының арнаулы ғылым кеңесі үйлестіріп отырады. Қазіргі кездегі аналитикалық химияның негізгі мәселелері: аспаптық және биол. әдістерді жетілдіру, автоматтандыру және математикаландыру, аралық химия әдістерді дамыту, әдістердің сезгіштігі мен дәлдігін жоғарылату, тест-әдістерді дамыту..
Сілтемелер
Санат:Химия Санат:Аналитикалық химия
Лэйнсборо (Миннесота)
Лэйнсборо (Lanesboro) — Миннесота штатының Fillmore округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Торин Фергюсон
Дереккөздер
Санат:Багам аралдары футболшылары Санат:Багам аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бирс ФК ойыншылары
Python
Python - жоғары дәрежелі кодтың оқылуын және әзірлеушінің өнімділігін арттыруға мақсатталған жалпы мақсаттағы бағдарламалау тілі. Python тілі аз синтаксисті талап етеді. Бірақ сол уақытта стандартты кітапханасы үлкен көлемді пайдалы функцияларды қамтиды.
Python — жоғары дәрежедегі бағдарламаллау тілі. Python тілі қазіргі кезде ең көп таралған бағдарламаллау тілі болып саналады. Бұл тілде жасалған ең атақты бағдарлама ол бәріміз білетін Instagram əлеуметтік желісі. Бұдан баска Python бағдарламалау тілінде BitTorrent, Ubuntu, Blender, GIMP, Civilization IV, Battlefield 2, World of Tanks секілді бағдарламаларда кездестіре аламыз. Python-ды қолданатын компанияларға Google, Facebook, Yahoo], [[НАСА|NASA, Red Hat, IBM, Instagram, Dropbox, Pinterest, Quora, Яндекс, Mail.Ru т.б келтіре аламыз.
Python тілінің тарихы
Алғашында Python тілі Ameoba операциялық жүйесімен әрекет етуге қабілетті ABC бағдарламаллау тілінің ұрпағы ретінде алынған. Кеиінірек Python дамып,ең басты және маңызды бағдарламаллау тіліне айналды.Ең алғаш жаңарту Python 2.0 жаңа нұсқасы жарық көрді. Біл жаңа нұсқада көптеген функциялар мен жаңа алгоритмдер түрін көрсетті. Жаңартудан кейін Python тілінің қолданушылары арта түседі. Алайда бұл тілдің жаңарту бұнымен біткен жоқ. 2008 жылдың 3 желтоқсанында Python 3.0 жарық көреді.
Python-ның басқа бағдарламалау тілінен ерекшелігі
Жоғарыда айтып өткендей Python тілі ABC тіліне ұқсас болып келеді. Қазіргі таңда көптеген бағдарламаллау тілдерінде бірнеше алгоритмды бір функцияның ішіне салу үшін жақша ({}) қойылады. Ал Python тілінде функциядан кеиін қос нүкте қойылып, алгоритмдер келесі қатардан бірнеше бос орын қалдырылып жазылады. Сонымен қатар басқа бағдарламалау тілдерінен басты ерекшелігі Python тілінде ақпарат түрлерінің (типы данных) үлкен орын алады. Сол себепті int, double секілді ақпарат түрлеріне үлкен мәнді сандар сия алады.
Бағдарлама үлгілері
Hello World бағдарламасы:
Санның факториалын есептейтін бағдарлама:
API құжаттама генераторлары
API құжаттама жасайтын құралдарға pydoc, Sphinx, Pdoc және оның форктары Doxygen мен Graphviz және т.б. жатады.
Ұранхай жорығы
Ұранхай жорығы — 1257 жылы оңтүстік Сун империясына бағытталған ірі жорықтардың бірі. Бұл жорықты моңғол әскерінің атақты қолбасшысы Сүбедей батырдың ұлы Ұранхай басқарды.
Python
Танымалдық
2003 жылдан бері Python TIOBE бағдарламалау қауымдастығының индексінде тұрақты түрде ең танымал бағдарламалау тілдерінің ондығына кіреді, мұнда 2021 жылдың қазан айындағы жағдай бойынша ол ең танымал тіл болып табылады (Java және C тілдерінен алда).
Ұранхай жорығы
Жорықтың мақсаты: моңғол әскерін Сун империясының иелігінен тыс және адам аз қоныстанған жерлермен Сун империясының оңтүстігіне жеткізуге болды. Сол арқылы Сун империясы оңтүстіктен және солтүстіктен бір мезгілде шабуылдап, күшті соққы беру жоспарланды. Империяны толығымен жаулау үшін иимператорын қолға түсіріп, оның әскерін талқандау керек еді. Жорық өте құпия түрде жүргізіледі. Бұл жорық Шығыс Тибеттің сусыз шөл даласы мен Гималайдың биік таулы қыраттары арқылы өткендіктен өте қиын жүрді. Куәгерлер қалдырмау мақсатында олар алдарынан шыққан адамдарды өлтіріп отырған. Моңғол әскері шөл мен таудағы асулардан өткенде өте көп адамдары мен аттарынан айырылады. Үздіксіз жорық пен шайқастар жіне жұқпалы аурудан, аптап ыстықтан төрт жыл ішінде әскердің 4/5 бөлігінен айырылып, 20 мыңдай адамға кемиді. Ұранхай әскері Сун иелігіне кірер алдында Үнді–Қытайдың бағындырылған тайпалары есебінен толықтырылады. Моңғол әскерінің жоспары жүзеге асып, Сун әулетін бағындырып алды. Ұранхай жорығынан кейін,қазіргі Қытай жерлері және Үнді–Қытай түбегінің бір бөлігі Құбылдайдың иелігіне қарайды. Одан ары жылжуға Оңтүстік–Шығыс Азияның көшпелілері үшін қиынға түскен тропиктік климаты ғана кедергі жасаған.
Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары Санат:1257 жыл
Python
Танымалдық
Эмпирикалық зерттеу Python сияқты сценарий тілдерінің C және Java сияқты кәдімгі тілдерге қарағанда жолды өңдеу және сөздікте іздеуді қамтитын бағдарламалау мәселелері үшін өнімдірек екенін анықтады және жадты тұтыну жиі «Java-дан жақсырақ және жақсырақ емес» екенін анықтады. C немесе C++ қарағанда әлдеқайда нашар».
Дереккөздер
Санат:1991 жылы пайда болған бағдарламалау тілдері Санат:Python Санат:Динамикалық теру тілдері Санат:Веб бағдарламалау тілдері Санат:Бағдарламалаудың жоғарғы деңгейлі тілдері
Лебанон (Огайо)
Лебанон (Lebanon) — Огайо штатының Уоррен округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 20033 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30.5 км² шамасында. FIPS коды — 39-42364.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Ахаркия-Коста-дель-Соль
Ахаркия-Коста-дель-Соль (Axarquía - Costa del Sol - Испания ауданы (комарка),Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына енеді.
Муниципалитеттер
Санат:Малага аудандары
Грёсниц
Грёсниц (Größnitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Бургенланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 167 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 205. Муниципалитеттің басшысы — Удо Меникке.
IC 2426
IC 2426 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25208, MCG 1-23-14, ZWG 33.33, NPM1G +03.0193.
Сыртқы сілтемелер
IC 2426 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Әрекеттегі жанартау
Әрекеттегі жанартау 1) үнемі немесе дүркін-дүркін атқылап тұрған жанартау; 2) атқылауы туралы мәлімет жоқ, бірақ ыстық газ бен су бөліп тұратын жанартау. Әрекеттегі жанартаудың көбі Тынық мұхит жағалаулары мен аралдарында, Ява доғасында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Табан рефлексі
Табан рефлексі - табанды қытықтаса, табан және башпайлар бүгіледі. Ол жұлын рефлексіне жатады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Морозов орманшар
Морозов орманшар — Абай облысы Бесқарағай ауданы, Ерназар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Георгафиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 61 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 363 адам (171 ер адам және 192 әйел адам) болса, 2009 жылы 408 адамды (205 ер адам және 203 әйел адам) құрады.
Капрарика-ди-Лечче
Капрарика-ди-Лечче (Caprarica di Lecce) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Лечче провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2802 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 280 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 73010.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Nicola e Sant’Oronzo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Бітпей қалған құрылыс
Бітпей қалған құрылыс — бітпей қалған және гидромелиорациялық имараты да пайдалануға берілмеген имарат.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Әрекеттегі үңгір
Әрекеттегі үңгір - ағын сумен өңделу сатысында тұрған карстық үңгір.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Зойчене (Благоевград облысы)
Зойчене (Зойчене) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Петрич қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 2882. ЕКАТТЕ коды — 31317.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Әбуталиев Жағыпар
Әбуталиев Жағыпар (1937, Атырау облысы). Гурьев мұнай техникумын бітірген. 1960-1997 жылдары - Қаратон МАБ электр монтері, электр цехының шебері, инженер-энергетик, бас энергетик. 1997 жылдан - зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Еңбек ардагері» (1989) медалдарымен марапатталган.
Дереккөздер
Санат:1937 жылы туғандар Санат:Атырау облысында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары
Орда мәдениет бағы
Орда мәдениет бағы - Батыс Қазақстан облысы Орда ауданы аудандық мәдениет үйі жанындағы мәдени демалыс орны. 1982 ж. қараша айында ашылды. Демалыс бағында түрлі мәдени шаралар өткізіледі. Бақ тек жазғы маусымдық кезеңде (мамыр-қыркүйек айларында) ғана жұмыс істейді. Сонымен қатар түрлі ойын автоматтары, «Березка», «Ветерок», «Колокольчию» атты аттракциондары бар.
ThyssenKrupp
ТиссенКрупп АГ (ThyssenKrupp AG, fwb: TKAG) — Германиядағы ең ірі өнеркәсіптік концерндерінің бірі, өз жұмысын ресми түрде 1999 жылдың 17 наурызында бастады. Концерн Thyssen AG және Friedrich Krupp AG Hoesch-Krupp екі фирманың бірігуі нәтижесінде пайда болды. ТиссенКрупп АГ жоғары қосындыланған болатты және металл өңдеу білдектерін шығаратын әлемдегі ең ірі өндіруші. Концерн жапырақты тот баспайтын болатты, жеделсатыларды және эсколаторларды өндіруден әлемдегі жетекші орындарға ие.
Қызметі
ТиссенКрупп концерні келесі салалық буындарға бөлінген: болат, тот баспайтын болат, жеделсатылар және эсколаторлар, автокөліктік компоненттер, технологиялар, материалдар, қызмет көрсету саласы.
ТиссенКрупп концерні 160-тан астам әлем елдерінде тапсырыскерлерімен жұмыс істейді, сонымен қатар 80-нен астам әлем елдерінде концерннің еншілес кәсіпорындары немесе өкілдіктері орналасқан. ТиссенКрупп концерннің қызметкерлер саны 160 000 (2013/14) адаман асты және тауар айналымы €49 миллиардқа дейін жетеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Компаниялар
Жигалан 2-й
Жигалан 2-й — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Улс өзенінің сол жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Балтабек Асанов
Балтабек Асанов (1907. Павлодар облысы, Баянауыл ауданы) - журналист, публицист. . Павлодар ауданы содан соң облысында "колхоз" газетінің бірінші басшыларының бірі. Челябі облысы "Магнитагорский рабочий" газетінің редакторы. 1943 жылы республикалық "Социалистік Қазақстан" газетінің редакторы кезінде ВКП (б) ОК-не орталық газеттерде жариялау және радиодан беру үшін "Қазақстан халқының қазақ майдангерлеріне хатын" жеткізген. Бұл атақты хат 1943 жылы 6 ақпанында "Правда" және "Известия" газеттерінде жарияланып, Бүкілодақтық радиодан берілді. Оны орыс тілінде Ю.Левитан, қазақ тілінде Б. Асановтың өзі оқыды. Соңғы жылдары Асанов Солтүстік Қазақстан облысы "Ленин туы" газетін басқарды.
Сен-Клер-де-Алуз
Сен-Клер-де-Алуз (Saint-Clair-de-Halouze) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,81 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61376, пошта индексі — 61490.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 860 адамды құрады. Халық тығыздығы — 72,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Мимомис
Мимомис (Mіmomуs) – кемірушілер отрядына жататын аламандар тұқымдасының бір туысы. Бұлар кайнозой эрасының соңында шамамен 1 – 4 миллион жыл бұрын Еуропа, Азия және Солтүстік Америка құрлықтарында тіршілік еткен. 20-ға жуық түрлері белгілі. Бұлар – тарамдалған тамырлы тістері бар дала тышқандары. Түрлері тістерінің ерекшеліктерімен анықталады. Жоғары жақ тістерінің түпкілері 2 – 3 тамырлы, ал төмен түпкі жақ тістерінің алдыңғы және артқы тамырлары бір-бірімен бірігіп кеткен. Қазақстанның солтүстік аудандарында (Ертіс, Бетеке, Сілеті, Иманбұрлық, Шар өзендерінің бойында) және оңтүстік - шығыс аудандарында (Киікбай, Адырған өзендерінің бойында) плиоцен кезеңінің шөгінді қабаттарынан табылған 10-нан астам түрлері анықталған.
Дереккөздер
Санат:Биология Санат:Жануар
Эшкейруш
Эшкейруш (Esqueiros) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Верде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 528 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,58 км² шамасында. Халық тығыздығы — 334,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Лапорт (Миннесота)
Лапорт (Laporte) — Миннесота штатының Hubbard округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 111 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-35612.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Калтус
Калтус - бұталар және ұсақ ормандар өскен батпақты алаңқайлар. Бұл термин Ресейдің Еуропалық бөлігінің солтүстігінде және Сібірде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Егінек
Егінек (Leucanthemum) – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда шалғынды, бұталы, орманды алқаптарда, егістіктер арасында өсетін 1 түрі – кәдімгі Егінек (L. vulgare) бар. Биіктігі 15 – 80 см, тамыры жіңішке шашақтардан құралады. Сабағы көбінесе дара, тік өседі. Сабақ бойындағы жапырақтары ұзынша, жұмыртқа, ал тамыр түбіндегілері тұтас болады. Гүлсебеттері жеке, сирек 2 – 5, сабақ ұшында дара жетіледі. Аналық мойнының саны 12 – 40, шетінде тілшік гүлдер орналасады. Тілшік гүлдері ақ түсті. Аталық жіпшелерінің жоғары жағы жуандау, аналық мойны екі бөлікті. Мамыр – тамыз айларында гүлдеп, маусым – қыркүйекте жемістенеді. Тұқымы ұзынша сұр түсті, үстінде ақшыл қыртысы бар.ар.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Күрделігүлділер
Жақтау
Жақтау (Рамка; frame) — құжаттарды дайындаудың интерактивтік жүйелерінде — мәтіннен, кестеден, графиктен немесе бірнеше қатталған жақтаудан тұратын және дисплей экранында жеке терезеде бейнеленетін құжат құрылымының бөлігі.
Лима (Огайо)
Лима (Lima) — Огайо штатының Allen округіне жататын АҚШ қаласы.
Жақтау
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Лима (Огайо)
Қала тұрғындарының саны 38 771 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-43554.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Анализатор
Анализатор – (талдағыш) – анализатор (грек. аnalysis – қаз. бөлшектеу, жаю) талдама (сыртқы түйсікті мүшелерден бастап, миға дейінгі күрделі жүйке механизмі; ол дүниедегі сыртқы құбылысты,әсерді қабылдайды және талдайды). И.П.Павловтың ұсынған ұғымы. Тітіркендіргіштерге әсерлену мен қабылдауда, өңдеуде қатысатын афференттік және эфференттік жүйке құрылымының жиынтығын білдіреді. Көру, есту, дәм сезу, иіс сезу, тері, қимыл-қозғалыс (кинестетикалық ) т.с.с. талдағыштар (анализаторлар) бар А. – организмнің сыртқы және ішкі ортасынан келетін тітіркендіргіштерді талдау және синтездеу қызметін атқаратын жүйке аппараты. Түйсіктердің физиологиялық негіздері болып табылатын – ол тітіркендіргіштің оған сәйкес анализаторға (сезім мүшесіне) әсері нәтижесінде пайда болатын жүйке процесі. И.П.Павлов бойынша, анализатор – бұл тітіркендіргіштерді қабылдау, өңдеу және оларға жауап қайтаруға қатысатын афференттік және эфференттік жүйке жолдарының жиынтығы. А. тітіркендіргіштердің әсерімен рефлекторлық түрде өзгеріп отыратын белсенді мүше, сондықтан түйсік пассивті емес, ал әрқашан қозғалыстық компоненттерден тұратын белсенді психикалық процесс болып табылады. А. үш бөлімнен тұрады: Перифериялық бөлім (рецептор) – сыртқы энергияны жүйке процесіне айналдыратын арнайы трансформатор. Афференттік (орталыққа бағытталған) және эфференттік (орталықтан шығатын) жүйке талшықтары немесе өткізгіш жолдар; А-дың мидағы қабықасты және қабықты бөлімдері; бұларда перифериялық (шеткі) бөлімдерден келетін жүйке импульстарының өңдеуі іске асады. А.-дың шеткі бөлімдерінің белгілі бір жасушаларына ми қыртысы жасушаларының белгілі бір бөлімшелері сәйкес келеді. Осылайша, мыс., көз торының әртүрлі нүктелеріне ми қыртысында кеңістік бойынша әртүрлі орналасқан нүктелер сәйкес келеді.
Санат:Биология Санат:Жануарлар Санат:Анатомия
Бабия
thumb|right|200px| Бабия (Babia) — Испания ауданы (комарка), Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Леон провинциясының құрамына енеді.
Муниципалитеттер
Санат:Леон аудандары
Мау төрағаның сөздері
thumb|200px|right|Кітаптың неміс тіліндегі басылымының мұқабасы, Бейжің, 1972 Мау төрағаның сөздері, 1966 жылдан бастап қытай үкіметі шығара бастаған кітап. Ол Мау Жедөңның сөйлеген сөздерінен алынған үзінділерден тұрады. Бұл кітап маоизм саяси бағытының иманшарты және оны зерттеудегі маңызды дерек көзі болып саналады.
Осы кітаптың көптеген тілдерде шамамен 1 миллиардқа жуық данасы жарық көрген. Ол Қытайда 1966—1976 жылдар аралығында болған Мәдени төңкеріс кезінде зор маңызға ие болған. Оны әрбір қытай азаматы әрқашан өзімен бірге алып жүруге тиіс болған.
Алғысөзі
Мау төрағаның сөздері кітабын Үлкен секіріс науқанынан кейін қорғаныс министрі Лин Биао Халық-азаттық армиясының жауынгерлеріне саяси тәрбие беру құралы ретінде құрастырды.
Лин Биаоның екінші басылымға жазған алғысөзінен үзінді Мау Жедөң жолдас — біздің заманымыздың ең көрнекті марксист-ленинисі. Мау Жедөң жолдас марксизм-ленинизмді кемеңгерлік, творчестволық және жан-жақты түрде мұра ретінде қабылдап алып, оны қорғап, одан әрі дамытты. Ол марксизм-ленинизмді жаңа сатыға көтерді. Мау Жедөң ілімі — империализм өзінің толық күйреуіне бет алып, социализм бүкілдүниежүзілік салтанат құрып жатқан заманның марксизм-ленинизмі. Мау Жедөң ілімі — империализмге қарсы күресте қолданатын қуатты идеологиялық қару, әрі ол ревизионизм мен догматизге қарсы күресте қолданатын қуатты идеологиялық қару. Мау Жедөң ілімі — бүкіл партияның, бүкіл армияның, бүкіл елдің бірлесе еңбек етуіндегі басты қағида…
Мазмұны
Дәйексөздер 40 жыл аралығында айтылған сөздер мен жазылған шығармалардан алынған. Олардың басты тақырыптары — ҚКП, соғыс жүргізу өнері, революциялық тәрбие, тәртіп, өзін-өзі сынау, мәдениет және басқа да тақырыптар. Ол дәйексөздер бір ортақ тақырыппен біріктірілген және ешбір түсініктемелерсіз бір-біріне тізілген.
Кітапта келтірілген дйексіздердің ұзын саны 427, тақырып бойынша кітап 33 тарауға бөлінген.
Әсері
Басылып шығарылған даналарының саны 900 миллионнан астам. Кітаптың мұншалықты кең тарауының себебі, Мау билігінің соңғы он жылында Қытайдың әрбір азаматы оны иемденіп, оқып, әрқашан өзімен бірге алып жүруге тиіс болатын. Коммунист партиясы күдікті деп санайтын адамдар сол кітапты қалтасынан алып көрсете алмаған кезде оларды қызыл сақшылар дәл сол жерде ұрып-соғып, тіпті бірнеше жылға дейін еңбекпен түзеуге жібере алатын.
Мәдени төңкеріс кезінде кітапты мектептерде ғана емес, жұмыс орнында да зерттеу міндетті болып саналған. Өнеркәсіп, сауда, ауыл шаруашылығы, әкімшілік және әскери салаларда барлық қызметшілер жұмыс кезінде жиналып, осы кітапты оқып-зерттеуге уақыт бөлінетін. «Мау төрағаның сөздері» кітабынан алынған үзінділерді барлық шығармалар, тіпті ғылыми шығармалар да келтіруге тиіс болған.
1960-шы жылдары осы кітап бүкіл Қытай Халық Республикасы бойынша өте кең тараған болатын, тіпті Мау төрағаның бейнелерінен де көп тараған. Коммунистік партияның үгіт-насихат құралдарында бейнеленген барлық дерлік кейіпкерлер сол кітапты ұстап, жымиған немесе белді бекем буған күйде бейнеленетін.
1976 жылы мәдени төңкеріс біткен соң және 1978 жылы Дың Шәупін билік басына келген соң Мау төрағаның сөздері кітабының маңызы көп азайып, оны қолдану солшыл бұрмалаушылық және жеке басқа табыну деп қарастырыла бастады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қытайдағы мәдени төңкеріс Санат:Маоизм
IC 2427
IC 2427 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25330, ZWG 180.28, NPM1G +38.0155.
Сыртқы сілтемелер
IC 2427 Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Колода-Ю
Колода-Ю — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мокрая Сыня өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сыкзас
Сыкзас — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мрас-Су өзенінің оң жағалауынан 289 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай Республикасы өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Аналогия
Аналогия (analogіa – сәйкестік, ұқсастық) – әр түрлі объектілердегі кейбір қасиеттердің ұқсастығы.
Логикада дедукция, индукциямен қатар қолданылатын ой тұжырымы. Аналогияда ой өрісі жекеден жекеге немесе жалпыдан жалпыға қарай ойысады. Адам өз ойын тұжырымдай отырып, кейбір белгілердің ұқсастығынан сол нәрселердің басқа белгілеріндегі ұқсастық туралы қорытынды жасайды. Аналогиялық тұжырым жасау адамзат енді-енді қауымдаса бастаған шақтың өзінде-ақ қолданыс тапқан. Мысалы, адамдар алғаш қауымдаса бастаған кезеңде табиғат заңдылықтарын әлі жете меңгере алмаса да, аң аулауда, басқа да тіршілік салаларында аналогиялық тәсілді стихиялы түрде қолданды. Аналогия – ежелгі грек тілінде пропорция дегенді білдірген. Грек математиктері cандар жүйесінде 6:9=8:12 цифрларының Аналогиялы екендігін аңғарған. Анология бойынша ой тұжырымдаудың мәнісі негізінен мынадай схемаға сәйкес келеді: «Анологияның а, б, в, с белгілері бар; В-ның а, б, в белгілері бар. Демек, В-ның да с белгісі болуы мүмкін».
Ұқсастырылатын белгілердің сипатына қарай: қасиеттер аналогиясы және қатынастар аналогиясы болып екіге бөлінеді. Егер нәрселер белгілерінің ұқсастығы олардың қасиеттері арқылы салыстырылатын болса, онда ол қасиеттер аналогиясы деп аталады. Нәрселер қатынастар негізінде салыстырылса, онда ол қатынастар анологиясы болады. Салыстырмалы нәрселер аналогиясының объективті негізі – олардың қатынасы, жекелеген қырлары арасындағы заңды байланыстар.
Аналогия – алынған қорытынды, ықтималдық сипаттама. Ал оның дәрежесін көтеру үшін төмендегідей шарттар орындалуы тиіс:
Әйтсе де аналогияның ықтималдық сипатын абсолют түрде қарауға болмайды. Аналогияның танымдық мәніндегі ерекшелік – ол негізінен зерттеу процесінің алғашқы кезеңдерінде қолданылады. Аналогия ізденушінің білімін ұштауына, ақиқатқа қол жеткізуіне септігін тигізеді, бірақ оны ғыл.-зерттеудің бірден-бір, негізгі тәсілі ретінде қарастыруға болмайды. санд Аналогия – танымдағы көмекші тәсіл, білім жетілдірудегі көптеген әдістердің бірі болып қала бермек.
Дереккөздер
Санат:Логика Санат:Эпистемология Санат:Семантика
Асахи
Асахи ("Көтерілген күн") - Жапонияның "Асахи симбунся" компаниясы шығаратын, жалпы халықтық бес ықпалды газетінің бірі. . 1979 жылы құрылған. Штаб-пәтері мен редакциясы Токиода. Ел әкімшіліктерінде жергілікті жаңалықтармен бет ауыстыратын филиалдары бар. Редакция күн сайын басылымның 15-ке дейін таңертеңгі және кешкі шығарылымдарын шығарады.
Таралымы 10 млн. асады. Газет кертартпалық бағыт ұстайды. Жапон тіліндегі басылымдарымен бірге ағылшын тілдес баламасы да бар. "Асахи" техникалық жарақтандыруы бойынша алдыңғы қатарда. Токиодағы кеңсесінің төбесінде тікұшақтарға арналған алаңы бар, газет шығару үшін соңғы буын техникалары пайдаланылады, күн батареяларының энергиясы қолданылады, репортерлар байланыстың ұялы құралдарымен жарақтандырылған.
Курорттық ауру
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Эшторанш (Фафе)
Эшторанш (Фафе) (Estorãos (Fafe)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Фафе муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 588 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,97 км² шамасында. Халық тығыздығы — 199,2 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
NGC 6526
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 22 мамырда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6526 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 521-*N18, Sh2-28.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Мерген (шоқжұлдыз)