cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Райпельдинген
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Агрегаттық күй
нобай|оңға|400px|Заттың тұрт агрегаттық күйі. Сағат тілінің бағытымен сол жақ үстінен бастап: қатты, сұйық, плазма және газ суретте сәйкесінше мұздан жасалған мүсін, тамшы, Тесла катушкасындағы электр иіні және ауадағы бұлттармен көрсетілген. Заттың агрегаттық күйі — бір заттың әр-түрлі күйі.
Заттың бір күйден басқа бір күйге ауысуы оның еркін энергиясының, энтропиясының, тығыздығының, т.б. физикалық қасиеттерінің секірмелі өзгеруімен қоса қабат жүреді. Барлық зат үш түрлі – қатты, сұйық және газ тәрізді агрегаттық күйде болады. Мысалы, су p=101 325 Па=760 мм сын. бағ. қалыпты қысымда және Т=0°С температурада мұзға, Т=100°С температурада қайнап, буға айналады. Плазма заттың төртінші агрегаттық күйі болып есептеледі. Заттың агрегаттық күйі температура мен қысымға тәуелді. Заттың агрегаттық күйін анықтайтын негізгі шама – молекулалардың өзара әсерінің орташа потенциалдық энергиясының олардың орташа кинетикалық энергиясына қатынасы [~(T, p)]. Мыс., қатты денелер үшін ~(T, p)1, газдар үшін ~(T, p)1, ал сұйықтықтар үшін ~(T, p)1.басталады. Заттың бір агрегаттық күйден басқа бір күйге ауысуы оның потенциалдық энергиясының секірмелі өзгеруімен қоса қабат жүреді және ол молекулааралық қашықтық пен молекула аралық өзара әсерге тәуелді. Газдарда молекулааралық қашықтық молекулалардың сызықтық өлшемінен әлдеқайда үлкен. Сондықтан газда молекулалар бір-бірімен өзара әсерлеспейді деуге болады, олар еркін қозғала отырып, бүкіл көлемді толтырады. Кез келген газды белгілі бір қысым мен температурада сұйықтыққа, одан кейін қатты күйге келтіруге болады. Сұйықтықтар мен қатты денелерде (қоюланған не тығыздалған денелерде) молекулалар (атомдар), едәуір дәрежеде бір-біріне жақын орналасады да, олардың бір-бірімен әсерлесуі күштірек болып келеді. Осы себептен сұйықтықтар мен қатты денелер өз көлемдерін сақтайды. Дегенмен, қатты денелер мен сұйықтықтардағы молекулалар қозғалысының сипаты олардың әрқайсысында әр түрлі. Олардың құрылымы мен қасиеттерінің бір-бірінен өзгешелігі осы жағдаймен түсіндіріледі. Кристалл күйдегі қатты дене атомдары кристалдық тор түйіндерінің маңында әлсіз тербеліс жасайды. Мұндай денелердің құрылымы атомдардың реттелгендік (алыс және жақын реттелгендік) дәрежесінің жоғарылығымен сипатталады. Сұйықтық молекулаларының (атомдарының) жылулық қозғалысы молекулалардың тепе-теңдік қалып маңындағы әлсіз тербелістері мен олардың бір тепе-теңдік қалыптан басқа бір тепе-теңдік қалыпқа секірмелі түрде жиі ауысып тұруынан құралады. Сұйықтық бөлшектерінің тепе-теңдік қалыпқа ауысуы олардың орналасуында тек жақын реттіліктің болатындығын және оларға қозғалғыштық пен аққыштық қасиеттер тән екендігін көрсетеді. Ал, плазманың басқа агрегаттық күйлерден айырмашылығы – оның зарядталған бөлшектер (иондар, электрондар) газынан тұратындығы. Плазмада бөлшектер бір-бірімен үлкен қашықтықта әсерлесе береді. Бұл жағдай плазманың өзіне тән кейбір қасиеттерін анықтайды.
Құрылымы жағынан көбірек реттелген заттың агрегаттық күйінің одан гөрі азырақ реттелген күйге ауысуы белгілі бір температура мен қысымда секірмелі түрде (қ. Балқу, Қайнау), сондай-ақ, үздіксіз де (қ. Фазалық ауысу) жүруі мүмкін. Сондықтан, үздіксіз ауысу мүмкіндігі, Заттың агрегаттық күйінің әр түрге бөлінуінің шартты екендігін көрсетеді. Бұл жағдай сұйықтық құрылымын сақтайтын аморф денелердің, кейбір заттарда бірнеше кристалдық күйлердің, сұйық кристалдардың, т.б. болуымен дәлелденеді. Осыған байланысты қазіргі физикада З. а. к. ұғымының орнына одан гөрі кеңірек — фаза ұғымы пайдаланылады.
Қатты дене
Қатты дене — заттың төрт негізгі күйінің бірі. Қатты заттағы молекулалар бір-біріне тығыз жиналған және ең аз мөлшердегі кинетикалық энергияға ие. Басқа агрегаттық күйлерден (сұйық, газдар, плазма) пішін тұрақтылығымен және тепе-теңдік позицияларына жақын мардымсыз шағын тербелістер жасайтын атомдардың жылу қозғалысының сипатымен ерекшеленеді.
Қатты дене кристалды немесе аморфты болып ажыратылады. Қатты денедегі атомдар бір-бірімен не тұрақты геометриялық торда (металлдар мен қарапайым мұздар кіретін кристалдық қатты заттар), немесе тұрақты емес (қарапайым терезе әйнегі сияқты аморфты қатты дене) байланыста болады.
Қатты дене құрылымдық қаттылығымен және бетіне қолданылатын күшке қарсы төзімділігімен сипатталады. Сұйықтықтан айырмашылығы, қатты зат контейнердің пішінін алу үшін ағып кетпейді және қол жетімді көлемді газ секілді толтыруға кеңеймейді.
Қатты денелердің құрамы мен ішкі құрылысын зерттейтін физика саласы қатты денелер физикасы деп аталады. Қатты дененің әсер ету және қозғалыс кезінде пішінін өзгеру әдісін жеке пән - қатты (деформацияланатын) дененің механикасы зерттейді. Абсолютті қатты дененің қозғалысымен үшінші ғылым - қатты дененің кинематикасы айналысады.
Адам жасаған техникалық құрылғылар қатты дененің әртүрлі қасиеттерін пайдаланады. Бұрын қатты зат құрылымдық материал ретінде пайдаланылған және оны пайдалану қаттылық, масса, икемділік, серпімділік, сынғыштық сияқты тікелей сезілетін механикалық қасиеттерге негізделген.
Сұйық
нобай|Сұйықтық құрылысы Сұйық - агрегаттық күйдегі зат, газ бен қатты күйлердің арасындағы аралықты алып жатыр. Сұйықтықтың басқа агрегаттық күйлерден басты айырмашылығы — көлемін түрақты түрде сақтай отырып жанама күштердің әсерінен өзінің формасын шексіз түрде өзгерте алуы. Сұйықтық үлкен қысымда тұтқыр күйде кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Агрегаттық күйлер
Уа ұлты
Уа ұлты- Қытайдың Йүннан  өлкесіндегі    өмір  салты  оқшау  аз  санды  ұлттардың  бірі.
Орналасуы
Уалар Ланцяңжяң  өзенінің  батысы,  Нужяң  өзенінің   шығысына  дейін   көлбеп  жатқан  Нушан  тау  сілемінің  Оңтүстік    бөлігіңде  қоныстанған. Жазығы тым  аз,  асқар  белді  құз  шоқылы  өңір  Ауа  таулы  аймағы  деп аталады.
Климаты
Ауа аймағы   субтропикалық  белдеуде  орналасқан,  климаты  жылы,  жауын -шашыны   мол,  астық   пен  экономикалық  дақылдарды  өсіруге  тиімді  келеді. Уалардың көп  бөлігі  таулы  аймақтар  мен өзен аңғарларында  өмір  сүреді.
Мәдениеті
Уалардың өз  тілі  бар,  олардың  тілі  Оңтүстік  Азия  тілдер  жүйесіне  кіреді.Бұрын  оларда  жазу  жоқ  болған  1957  жылы    латын  әліпбиі  негізінде  Уа  жазуы  жасалды. Уалардың діні  табиғатқа  табыну  болып  табылады. Олардың нанымынша  адамдардың  қартаюы,  жаралуы,  ауырып  өлуі, жамандық  пен  жақсылық  жын -әруақтармен  байланысты.Ұлттық  мерекелеріне   Алау  мерекесі, Жаңа  күріш  мерекесі және  Шаған  мерекесі  жатады.Шаған  олардың  ең  шаттанып  өткізетін  мерекесі  болып  табылады.
Кинематикалық энергия коэффициенті
Кинематикалық энергия коэффициенті — жер асты қазбасының әр жеріндегі көлденең қиманың өзгеруіне байланысты ауа жүру жылдамдығының біркелкі болмай бөлінуін есепке алатын коэффициент. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Бергкамен
Бергкамен (Bergkamen) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Унна ауданының құрамына енеді.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Мұнайшы
Мұнайшы — мұнай өндіру саласында жұмыс жасайтын мамандарды жалпылап атайтын мамандық түрі.
Високовци (Велико Тырново облысы)
Високовци (Високовци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Елена қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5098. ЕКАТТЕ коды — 11274.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Сантульян
Сантульян (Santulhão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Вимиозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 508 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 47,53 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Әулие Юлиан.
Танидзаки Джуничиро
Джуничиро Танизаки (жапон 一郎 崎 潤 一郎 Танизаки Джуничиро:, 1886 ж. 24 шілде - 1965 ж. 30 шілде) - жапон жазушысы және драматургі.
Өмірбаяны
Танизаки Токиода типографиясы бар бай кәсіпкердің отбасында дүниеге келген. Танизаки өзінің "Балалық шақ" (Yōshō Jidai, 1956) кітабында оны балалық шақта еркелегенін мойындады. Алайда, уақыт өте келе отбасының қаржылық жағдайы айтарлықтай бұзылды, сондықтан ол Токионың басқа аймағына көшіп, мұғалім болып жұмысқа орналасуы керек болды. Танизаки Токио университетінің әдебиет факультетінде оқыды, бірақ 1911 жылы қаржылық қиындықтар оқудың ақысын төлеуге кедергі болған кезде, оқуын тастауға мәжбүр болды.
Сантульян
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Танидзаки Джуничиро
Шығармашылық
Жазушы өзінің алғашқы әдеби қадамдарын 1909 жылда жасады. Оның алғашқы жұмысы әдеби журналда жарияланған бір актілі пьеса болды. Танизаки шығармашылығының алғашқы кезеңінде әдебиеттегі натурализмнің қарсыласы болды. Ол модернизмнің, авангардтың, романтизмнің және философияның жақтаушысы; дәстүрлі жапон әдеби талғамын батыс еуропалық декаденттік әдебиеттің эстетикасы принциптерімен үйлестіруге тырысты.
Оның шығармалары сол кездегі жапон жазушыларынан әйелдер образдарының бірегейлігімен ерекшеленді, атап айтқанда «Балалар» (1910), «Құпия» (1911),«Ібіліс» ( 1912 ж.) және «Ақымақтың махаббаты» романындағы қазіргі қыздар (1924).
Дереккөздер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8,_%D0%94%D0%B7%D1%8E%D0%BD%D1%8A%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%BE
Рыка
Рыка — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кыс-Еган өзенінің оң жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аймақтық геология
Аймақтық геология – жер қыртысының жекелеген аудандарын (континенттерді, құрылымдық жүйелерді, платформаларды немесе олардың бөліктерін, т.б.) зерттейтін геология ғылымының арнаулы саласы.
Олардың зерттеу әдіс-тәсілдеріне: геологиялық түсірім, шөгінді жыныстардың қалың қабатымен көмкерілген өңірлерді терең бұрғылау, жер қойнауларын геофизикалық әдістермен (гравиметрия, магнитометрия, сейсмометрия) жан-жақты зерттеу жатады. Аталған әдістерді қолдану нәтижесінде нақтылы аймақтың геологиялық карталары мен қималары жасалады, зерттелген өңірдің геологиялық даму тарихы мен құрылымдық пішіндердің кеңістіктегі орны анықталады. Геологиялық карталар бетіне аймақты құрайтын барлық тау жыныстарының комплексі шартты белгілер түрінде түсіріледі, олардың геологиялық көнелігі және бір-бірімен астасу белгілері (тау жынысы қабаттарының созылу азимуттары және еңістену бұрыштары) көрсетіледі. Бұл деректер аймақты құрайтын тау жынысы қабаттарының тереңдіктегі бағыт-бағдарын шамалауға, сөйтіп, аймаққа тән геологиялық құрылымдардың көлденең қималарын құрастыруға мүмкіндік береді. Зерттелген аймақтың геологиялық құрылысының ерекшеліктерін жазық және тік бағыттарда көрсететін геологиялық карталар мен қималар сол өңірден әр түрлі кен байлықтар табу мүмкіндігін анықтауға негіз болады.
Аймақтық геологиялық карталардың масштабы олардың мақсат-мүддесіне және зерттелген өңірдің ауқымына орай түрліше (1:1000000 – 1:50000 аралығында) болып келеді. Қазақстан аумағының қатпарлы жүйелерден тұратын барлық аймақтары 1:200000 масштабта, ал өндіріс тұрғысынан маңызды аймақтары 1:50000 масштабта геологиялық картаға түсірілген.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология Санат:Геология
Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық
Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық- зейнетақымен қамсыздандырылуға құқығы бар азаматтарға заңи тұлғалардың және заңи тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік және өзгедей қызметпен айналысушы жеке тұлғалардың, ресми трансферттердін міндетті жарналары есебінен зейнетақы төлейтін заңи тұлға, бұл жарналардың көлемі тиісті жылға арналған республикалық бюджет туралы заңда бекітіледі. Орталық міндетті зейнетақы жарналарының есебін жүргізеді және олардың төлемшілерден жинақтаушы зейнетақы қорларына аударылуын қадағалайды, сондай-ақ азаматтарға әлеуметтік дербес кодтар (ӘДК) береді.
Заңнамамен қарастырылған жағдайда, республикалық бюджеттен зейнетақыны төлеуге бөлінген қаржы есебінен зейнетақымен қамтамасыз етілуге құқығы бар азаматтарға, зейнетақылыт қөлемді жүзеге асыратын, міндетті зейнетақы жариалары мен олардын төлеушілерден жинақтаушы зейнетақы қорларына аударылуының есебін жүргізетін, сонымен қатар сәйкес жылға тиісті мөлшері республикалық бюджет туралы заңмен бекітілетін азаматтарға, әлеуметтік жеке қодын беретін заңды тұлға.
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика Санат:Құқық Санат:Заң
Доминик Соланке
Доминик Айоделе Соланке-Митчелл (Dominic Ayodele Solanke-Mitchell; 14 қыркүйек 1997 жыл, Рединг, Англия) — ағылшын футболшысы, «Борнмут » клубының және Англия құрамасының шабулшысы. 2015 жылдың 9 қаңтарда Доминик «Жылдың ең жас ойыншысы» атағын иемденген болатын.
Клубтық
Доминик сегіз жасына дейін«Челси » клубына қосылып, клубтын бүкіл жүйесінен өтіп шыққан спортшы. 2013/14 маусымында 18 жасқа дейінгі команда сапында ойын көрсете отырып, 25 кездесуде 20 доп соққан еді. 2014/15 маусымында да Жозе Моуриньо жас таланттың ойының жоғары бағалап, бірінші команданың ойындарына араластыра бастады. 2014 жылдың 21 қазан күні "Челси" клубының атынан ең алғаш ойының көрсетті.
2015 жылы "Витесске" жалға берілді.
2017 жылы "Ливерпульге" ауысты.
2019 жылы қаңтарда "Борнмут" футболшысы атанды.
Командалық :
«Ливерпуль»
Англия
Сілтемелер
Санат:1997 жылы туғандар
Санат:Англия футболшылары Санат:Челси ФК ойыншылары Санат:Борнмут ФК ойыншылары Санат:Витесс ФК ойыншылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Құрттардан тазарту
Құрттардан тазарту - адамдар мен жануарларды ішек құрттарынан тазартуға, қоршаған ортаның инвазиялык элементтермен ластануын болдырмауға бағытталған емдеу — аурудың алдын алу шараларынын кешені.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Адам санасының эволюциясы
Адам санасының эволюциясы (кейде Адам интеллектінің эволюциясы Evolution of human intelligence) — бұл адам миының эволюциясымен және тілдің пайда болуымен тығыз байланысты эволюция. Адам эволюциясының хронологиясы шамамен жеті миллион жылды қамтиды, яғни ол 7 млн жыл бұрын Пан тұқымының бөлінуінен басталса, ал шамамен 50 000 жыл бұрын онда әрекет заманауилығы пайда болады. Бұл уақыт кестесінің алғашқы үш миллион жылы Сахелантробына қатысты болса, келесі екі миллион жылы австралопитектерге қатысты болған. Ал соңғы екі миллион жылы палеолит дәуіріндегі Һомо тұқымының тарихын құрайды.
Адамға салыстырғанда онша жетілген болмаса да, эмпатия, сана, жаназа, ритуал және символдар мен құрал-саймандарды пайдалану сияқты адам интеллектінің көптеген қасиеттері Гоминидтерде көрініс таба бастаған.
1014 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1014 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1014 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Уәли сұлтан елшілігі
Уәли сұлтан елшілігі– 1769 жылы Абылай ханның Пекинге жіберген елшілігі. Оны Абылай ханның үлкен ұлы Уәли сұлтан басқарған. Елшіліктің құрамында 15 адам болды. Олардың қатарында Бұқар жыраудың ұлы Жарылғап би мен жалайырлардың биі Қараби бар еді. Елшілік 1769 жылы мамырда Пекинге келіп, қытай императорының қабылдауында болған. Бұл елшілік Абылай ханның Қытаймен бейбіт қарым-қатынаста болып, онымен сауда-саттықты дамыта түсуге ынталы екендігін танытты.
Ауа алмасуының еселік коэффициенті
Ауа алмасуының еселік коэффициенті — уақыт бірлігі ішінде қазбаға берілетін немесе одан шығарылатын ауа көлемінің қазба көлеміне қатынасы. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Гидроним
Гидроним (hydor - су + onioum - атау) — әрбір су объектісінің жалқы есім (Қаракөл). Су объектілерінің атаулары ғасырлар мен мыңжылдықтар бойы сақталған, сондықтан гидронимдер өте жоғары тілдік және тарихи құндылыққа ие. Әртүрлі пәндердің тоғысқан жеріндегі пәнаралық сала ретінде гидронимия алуан түрлі профильдегі мамандар үшін құнды зерттеу материалы болып табылады.
Гидронимдерді талдау іргелес аумақтағы этникалық және көші-қон процестерін, халықтардың қоныстану жолдары мен қоныс аудару бағыттарын қадағалап отыруға, әртүрлі этностар арасындағы байланыстар мен жүйелік байланыстарды және бір этностың екінші этносқа тарихи ауысуын анықтауға мүмкіндік береді. Өлкенің географиялық жағдайын, тарихи оқиғаларын, этнолингвистикалық өткенін жаңғырту, этномәдени астарлы таныстыру.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Номогенез
Номогенез ( – заң және генез) – тірі табиғаттың тарихи дамуы ішкі заңдылықтар негізінде жүзеге асады деген эволюциялық көзқарас.
“Номогенез” терминін 1922 ж. Л.С. Берг ұсынған. Осыған дейін органик. дүниенің эвол. дамуы барысында, қолдан сұрыптау арқылы, әр түрлі тіршілік жағдайларына сәйкес бейімді түрлердің пайда болатынын анықтап, өсімдіктер мен жануарлар эволюциясында ең маңызды нәрсе – табиғи сұрыпталу деп келген дарвиншілдік ілімді жоққа шығарып, Берг “тіршілікте бір мақсатқа жету үшін әуелден сәйкестік принцип тән” деп атап көрсетті. Ол Номогенез құбылысы клеткадағы протоплазма белогының стереохимиялық қасиеттері арқылы жүзеге асады және тұқым қуалау өзгергіштігінің бағыты мен заңдылығы көптеген дарабаста қоршаған ортаның әсерінен бір мезгілде байқалады деп есептеді. Чарльз Дарвин әр түрлі органик. түрлер млн-даған жылдарға созылған тарихи даму процесінің нәтижесі десе, Берг түрлердің түзілуі кенеттен болатын бір реттік секірістер – “пароксизмдер” жолымен жүреді деген қарама-қарсы пікір айтты. Ол эволюциялық дамудың негізгі заңдылығын ортогенездік тұрғыдан дәлелдеуге тырысты (қ. Ортогенез). Жалпы Номогенез ілімі дарвиндік теорияға қарсы бағытталған қате көзқарас болды. Номогенез жорамалын түсіндіруге негіз болған конвергенция және параллелизм құбылыстары – шын мәнінде белгілі ортада тіршілік ететін организмдерде өзгергіштік тудыратын табиғи сұрыптаудың бағыттары. Қазіргі кезде биологияда телеологиялық бағыттағы Бергтің тұжырымдары макроэволюцияның кейбір мәселелерін түсіндіргенде дарвиндік теорияға қарсы пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Эволюциялық биология
Гавриил Дмитриевич Синягин
Сыртқы сілтемелер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Түйекиік
Сипаттамасы
Түйекиікті қарапайым  түйемен  салыстырар  болсақ,  түйекиік  сыптығыр  да  биік, сирақтары  ұзындау, табаны  кішілеу, мойны  сұңғақтау,  түгі  қысқа,  өркеші  тіке  дөңгелектеу, кішкене  әрі  үшкілдеу,  берік  әрі  тығыз   болып  келеді. Үнемі бұта  жейтіндіктен  тісі  де  кедір-бұдыр  болып  келеді. Егде тартқан  бурасының  биіктігі 1,8-1,9  метр,  ұзындығы  3-4 метр  болып  келеді.
Ерекше қасиеттері
Түйекиік типтік  шөл  жануары. Оның қанында  ерекше   сусыздануға  қарсы   функция  болғандықтан,  жиырмашақты  күндей  су  ішпей  жүре  береді. Ол аштыққа  да  төзімді, сор  жаласа  болды,  өркеш  майын  жеп  айлық  аштыққа   мойымай  төтеп  береді. Құмды боранды елемейді. Өйткені, қос  қабат  қабағы  мен  ұзын  кірпігі  құмды  тосады,  еңіреудегі қозғалмалы  желбезегі    ауаны  сүзеді. Ол өте  иісшіл  болады  екі  шақырымдай  жердегі  суды  иіскеп  біле  алады. Сонымен қатар  құмды  боранды  да  алдын  ала сезеді.
Аллахверді Гюлведыұлы Беквердиев
Аллахверді Гюлведыұлы Беквердиев  (1937 жылы туған, Әзірбайжан, Нефтечали ауданы) – бұрғылаушы.
Дереккөздер
Санат:1937 жылы туғандар Санат:Нефтеқали ауданында туғандар Санат:Баку мұнай техникумы түлектері Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Жер бетіндегі ағын
Жер бетіндегі ағын — атмосфералық жауын-шашын суының ауырлық күшінің әсерінен жер бетімен ағып өзенге, көлге, теңізге, мұхитқа құйылуы. Жер бетіндегі ағын беткейлік (судың шағын жылғаларға бөліне, жайыла төмен қарай ағуы), арналық (өзеннің тұрақты арнасымен, қалыптасқан сай және жырамен ағуы) болып екіге бөлінеді;
Дереккөздер
Санат:География
Ақ сұңқар
Ақ сұңқар (Falco rusticolus) - сұңқар тұқымдасына жататын жыртқыш құс.
Қазақстанда тұрақты мекендемейді. Көкшетау, Өскемен, Алматы маңайын 12 жыл (1976-1988) ішінде 2 рет қана қыстайды. Қазір Алматы қаласындағы хайуанаттар паркінде үш Ақ сұңқар бар. Өзен бойлары мен тау етектерін мекендейді. Ұябасарының қанатының ұзындығы 38-42 см, салмағы 2 кг, аталығы кішілеу келеді, оның қанатының ұзындығы 34-37 см, салмағы 1 кг-дай болады. Арқасы көкшіл сұр, шұбар, бауыры, ақшыл, сондай-ақ іштерінде, шымқай ақ түстілері де кездеседі. Басқа сұңқар тұқымдасына жататын жыртқыштардан айырмашылығы денесі ірі болады. Ұясын жартастың ернеуіне, ағаш басына салады.
Ақ сұңқар жұптасып тіршілік етеді. Қыс айларында сұр шіл, кіші дүркептермен қоректенеді. Қазақстанда тіршілігі зерттелмеген. Құсбегілер саятшылық жасайтын аңшы құс ретінде қолда ұстайды. Ақ сұңқар өте сирек кездесетін құс болғандықтан, қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген (1966). Сирек кездесетін, бізде өнебойы қыстамайтын түр. Солтүстік Америка мен Евразияның арктикасында таралған, қыстау үшін оңтүстікке ұшып кетеді. Қазақстанда қыста Көкшетау, Өскемен, Алматының маңайынан кездестірілген, ондағы ашық қоймалардан кіші дүркептермен қоректенеді. Барлық жерде де жекелеген құс көзге түскен. Санының азаю себептері анықталмаған, қорғау шаралары белгіленбеген. Барлық, қырандарды қорғауды халық арасында кеңінен насихаттап, оларды қолдан өсіруді тездету қажет.
Статусы
3-ші санат. Сирек, Қазақстанда тұрақты түрде қыстамайтын түр. КСРО Қызыл кітабына (1984) тіркелген.
Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы
Туыстың Қазақстан фаунасындағы тоғыз түрінің біреуі.
Таралуы
Солтүстік Америка мен Евразияның арктикалық аудандары. Жылдың салқын кездерінде құстардың бір бөлігі оңтүстікке қарай қонысын аударады. Қазақстанда қыстайтын ақсұңқарлар Көкшетау маңынан, сол сияқты республиканың оңтүстігі мен шығысында байқалған. 1933 жылы Көкшетаудың маңында реңі сұр ересек шәулісі (аталығы) атып алынған, оның тұлыбы Мәскеу университетінің Зоология мұражайының жиынтығында сақтаулы. 1904 ж. желтоқсанда Шу өзенінің аңғарынан аңшы бір ақсұңқарды, екіншісін қай уақытта белгісіз – Талас өзенінің бойында ұстаған, бұл туралы Н.А. Зарудный хабарлаған. Қазақстанның шығысында 1918 ж. наурызда Саурдың бөктерінде, 1974 ж. қарашада Ертістің аңғарында, 2006 ж. ақпанда Қатон-Қарағай маңындағы Бұқтырма аңғарынан кездескені белгілі.
Мекендейтін жерлері
Тундра және орманды тундра. Қыстау кезінде Қазақстанда өзен аңғарлары мен тау бөктерлерінде кездестірілген. Бір ересек ақсұңқар бір ай бойы Алматы қаласында мекендеген.
Саны
Өте аз және Қазақстанда тұрақты қыстамайды. 12 жыл (1976-1988 жж.) ішінде екі рет есепке алынған.
Негізгі әсер ететін факторлар
Белгісіз.
Биологиялық ерекшеліктері
Моногам, сәуір-мамырда 2-5 жұмыртқа салады, 28-30 күн шайқайды, балапандары 46-49 күнде қанатына қонады. Құстар және орташа денелі кеміргіштермен қоректенеді. Қазақстанда қыстау кезеңіндегі бақылаулар өте аз: Батыс Алтайдың бөктерінде бақылауға алынған ақсұңқар сұр шілдерді аулаған. Алматы қаласында қыстаған құс бір ай бойы тұрақты аң аулау учаскесіне ие болып, кіші түркептерді аулады.
Қолда өсіру
Алматы хайуанаттар паркіндегі сирек сұңқарлар питомнигінде 3 ақсұңқар бар, олар көбеюге қатыспайды.
Қабылданған қорғау шаралары
Қазақстанда қорғау жайында арнайы шаралар қолға алынбаған.
Қажетті қорғау шаралары
Тұрғындар арасында жыртқыш құстарды қорғау қажеттігі жайында үгіт-насихат жүргізу, қолда өсіруді қарқынды түрде қолға алу.
Зерттеу жөніндегі ұсыныстар
Республикада ақсұңқарларды бақылау жайындағы барлық деректі мәліметтер құнды болып табылады, оларды қолда өсіру әдістерін дайындау қажет.
Дереккөздер
Санат:Сұңқарлар
Мазероль (Дордонь)
Мазероль (Mazeyrolles) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 29,65 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24263, пошта индексі — 24550.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 354 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,94 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Монконтур (Кот-д'Армор)
Монконтур (Moncontour) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 0,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22153, пошта индексі — 22510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 939 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2347,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Хонор (Мичиган)
Хонор (Honor) — Мичиган штатының Benzie округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 299 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.4 км² шамасында. FIPS коды — 26-39080.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Аньян (Франция)
Аньян (Aniane) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Монпелье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 30,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34010, пошта индексі — 34150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2754 адамды құрады. Халық тығыздығы — 90,77 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Дрокур (Па-де-Кале)
Дрокур (Drocourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Лан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62277, пошта индексі — 62320.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Кувен (Орн)
Кувен (Couvains) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61136, пошта индексі — 61550.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 183 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
IC 3156
Сыртқы сілтемелер
IC 3156 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Қойшыбек
Қойшыбек — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Бәйтерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде.
Ляркина
Ляркина — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Балык өзенінің сол жағалауынан 75 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Нерчинск келісімі
Осы келісім бойынша, Ресей Жапон теңізіне шығу үшін өзіне жер алмайтын болып міндеттелді және Қытайда орнаған Чиң мемлекетімен сауда-саттық қатынастарын орнатты. Орыстың Қытай мен Ресейдің арасындағы даудың себебі болған Албазин бекінісінің тұрғындары шығарылып, бекіністің өзі қиратылуға тиісті болды. Екі елдің арасындағы шекара Становой жотасы мен Аргун өзені бойынша орнатылды.
Келіссөздердің басы-қасында болған екі иезуит — Жан-Франсуа Гербильон және Томас Перейра келісімді үш тілге — орыс, мәнжу және латын тілдеріне аударды, бірақ олардың арасында елеулі айырмашылықтар болды. Келісімнің ресми қытайша аудармасы болған жоқ. 1727 жылы Кяхта келісімі деген жаңа келісім жасалды, ол бойынша Кяхта қаласы керуен саудасына ашылып, екі империяның арасындағы шекаралар одан әрі айқындалды.
Екі келісімнің шарттары 1858 жылғы Айгун келісімі мен 1860 жылғы Пекин келісімінің шарттары бойынша Ресейдің пайдасына өзгертілді. Ресей-Қытай шекарасы өзінің қазіргі қалпына келді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Маншың тарихы Санат:1689 жылғы оқиғалар Нерчинск келісімі Нерчинск келісімі Санат:Халықаралық келісімдер
Паломера
Паломера (Palomera) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 194 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 50,07 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Тау жынысының қаттылық коэффициенті
Тау жынысының қаттылық коэффициенті — қазу барысында тау жыныстарының салыстырмалық кедергісін сипаттайтын шама. Әдетте тау жыныстарының қаттылығын оның бір бағыт бойымен қысқандағы беріктік шегін 100-ге бөлгенге тең етіп алады. Тау жыныстарының қаттылығын көрсететін шкаланы проф. М. М. Протодьяконов ұсынды. .
Ақсорпа
Бұрынғы кезде семіз жылқы, сиыр сойған қазақ үйі соғым сүйектерін далаға тастамай, бір ыдысқа салып жинап қоятын болған. Ет азайып, қараөзек шақта әлгі сүйектерді қазанға салып, су құйып қайта қайнатады. Майлы сүйектер қайнаған кезде одан кәдімгі майлы сорпа болады. Түсі ақшыл болғандықтан оны "ақ сорпа" деп атайды. Мұндай сорпаны суықта жүрген жұмысшылар мен малшылар терлеп ішеді. Бұдан шығатын қорытынды, қазақ халқы тамақты ысыраптамай, оның түрлі көзін тауып, барынша үнемді әрі оңтайлы кездерде пайдаланып отырған.
Дереккөз
Санат:Қазақ асханасы
Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия
'''Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия''' — 2010 жылы Алматы қаласы «Арыс» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ғ. Әнес. Беттер саны — 580.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-291-049-0.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2010 жылы шыққан кітаптар Санат:Арыс баспасының кітаптары
Аймақтық гидрогеология
Аймақтық гидрогеология – гидрогеологияның бір саласы, ірі көлемді жер аймағын, геологиялық құрылымдардың гидрогеологиялық жағдайын, жер асты суларының таралу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Леонид Алексеевич Мельников
Леонид Алексеевич Мельников 1945 жылы 16 қарашада РКФСР Белград облысы Валуйки қаласында туған. Орыс. Анасы - Мельникова Алевтина Ивановна (1907-1997), хирург болып жұмыс істеген.
Аймақтық гидрогеология
Қазақстанда аймақтық гидрогеология саласындағы ғылыми-зертеулер 20 ғасырдың 30-жылдарынан басталды. Ол кен игеру, елді мекендер салу, өндіріс, жол құрылыстарын жүргізу, тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты дамыды. Соның негізінде табиғи және антропогендік гидрогеологиялық процестердің өзге табиғи құбылыстармен байланыстары анықталып, республика жері жеке аймақтарға бөлінді. Қазақстан гидрогеологтарының (У.М.Ахмедсафин, Ж.Сыдықов, Ә.К.Жәкелов, С.Мұхамеджанов, В.Ф.Шлыгина, т.б.) көп жыл бойы жүргізген зерттеулері нәтижесінде республикадағы артезиан және грунт сулары, жылы, ыстық және шипалы су көздері, жер асты суларының табиғи қорлары туралы республика және шет ел баспаларынан 80-нен астам көлемді ғылыми еңбектер, іргелі қорытындылар жарық көрді, республика көлемін түгел қамтитын 20 аймақтық карта басылып шықты. Қазақстанның көлемді аумақтарының (батыс, солтүстік, оңтүстік, орталық және шығыс бөліктерінің) гидрогеологиялық жағдайларын негіздеуге арналған көп томдық гидрогеологиялық басылымның 5-томы жарияланды. Аймақтық гидрогеология саласын зерттеумен ҚР ҒМ–Ғылымдар Академиясының Гидрогеология және гидрофизика институты, ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі айналысады.
Сілтемелер
Санат:Геология Санат:Гидрогеология
Леонид Алексеевич Мельников
Абакан мемлекеттік педагогикалық институтының шет тілдері факультетін бітіргөн (1968), француз және неміс тілдерінің оқытушысы; Гнесиндер атындағы Мәскеу музыкалық-педагогикалық институтының вокал факультетін бітірген (1976), опера әншісі, концерттік-камералық орындаушы, оқытушы.
Орыс, француз, неміс және итальян тілдерін біледі. 1968-1971 жылдары - Абакан мемлекеттік педагогикалық институты шетел тілдері кафедрасының ассистенті. 1976 жылдан - Алтай өлкелік музыкалық комедия театрының солист-вокалисі. 1980 жылдан бері - Қарағанды академиялық музыкалық комедия театрының солист-вокалисі.
Қазақстан Театр қайраткерлері одағының мүшесі. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен; Мәдениет комитетінің, Білім беру, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің қүрмет грамоталарымен марапатталған. ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1996). Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ''«Гүлденген республика»''. Хоббиі - радиоэлектроника. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс, отандықжәне шетел класси- касы, фантастика, ғылыми әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Мельникова Надежда Леонидовна, Қарағанды академиялық музыкалық комедия театрының балет және сахна қозғалысы репетиторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1945 жылы туғандар
NGC 7175
NGC 7175 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан *Grp (жұлдыздар шоғыры) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1829 жылы 25 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7175 деген нөмірге ие болды.
Серра-дуз-Айморес
Серра-дуз-Айморес (Serra dos Aimorés) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Вали-ду-Мукури мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Нануки экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 673 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 215,15 км² шамасында. Халық тығыздығы — 31 адам/км².
Тарихы
Қала 1962 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Айская
Айская — Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Турналин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 246 адамды құрады. Пошта индексі — 452486, ОКАТО коды — 80247865002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Салара
Салара (Salara) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Ровиго провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1196 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 84 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 45030.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Valentino.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Қаракөлше
Қаракөлше — қаракөл қойының іш тастауынан (буаздығының 120–140 күндері, мерзімінен бұрын) немесе саулықтың жатырынан жарып алынған қозының терісі. Қаракөлше дүниежүзілік нарықта жоғары бағаланатын және үлкен сұранысқа ие болып жүрген терілердің қатарына жатады. Қаракөл елтірісімен салыстырғанда Қаракөлше елтірісінің жүні тықыр әрі жылтыр, бұйрасы да әдемі, жібектей құлпырып тұрады, терісі жұқа, жұмсак, жеңіл ке¬леді. Оның орташа ауданы 900–1508 см2, салмағы 250 г, калындығы 0,97 мм, жүнінің ұзындығы 4,19 мм. Қаракөлшенің әсіресе, түрлі-түсті елтірісі өте бағалы келеді. Қаракөлше елтірісінен бас киім, жаға, әйелдің сырт киімі, жакет, т.б. тігіледі.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар
1015 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1015 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1015 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Вальдрайкс (Пёлла қауымы)
Вальдрайкс (Пёлла қауымы) (Waldreichs (Gemeinde Pölla)) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Цветль округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 999 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 104.51 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ZT, ресми идентификациялық коды — 3 25 20.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Мюльнер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Вальдрайкс (Община Пёлла)
II Екатерина
II Екатерина(Екатерина Алексеевна; туғандағы аты-жөні София Августа Фредерика фон Ангалт-Цербст-Дорнбург, Sophie Auguste Friederike von Anhalt-Zerbst-Dornburg) — 21 сәуір (2 мамыр) 1729, Штеттин, Пруссия — 6 (17) қараша 1796, Зимний Дворец, Санкт-Петербург — орыстың ұлы императоры (1762-1796). Оның билік құрған уақытын Ресейдің Алтын Ғасыры деп санайды.
Неміс ақсүйегінің отбасында дүниеге келген. 1745 жылы Ресей патшасының мұрагері Петр ІІІ-ге тұрмысқа шығады. Жас кезінен өте алғыр, еңбекқор болғандықтан, орыс тілін тез үйренеді. Петр III таққа отырғаннан кейін князь Г.Г.Орловтың көмегімен сарай гвардиясына төңкеріс ұйымдастыртып, күйеуін тақтан тайдырады. Баласы Павел жас болғандықтан, таққа өзі отырады. Екатерина II билік еткен кезең орыс дворяндары үшін «алтын заман» болды. 18 ғасырдың 2-жартысындағы Ресей империясында болған өзгерістердің барлығы осы патшайымның есімімен тығыз байланысты. Екатерина II -нің тұсында сарай төңірегіне А.Р.Воронцов, П.А.Румянцев, Г.А.Потемкин, А.В.Суворов, Ф.Ф.Ушаков, т.б. ірі-ірі мемлекет және әскери қайраткерлер топтасты. 1765 жылы помещиктік жер иелену мұрагерлікке қалдырылып, шаруаларды қанау күшейді. Дворяндарға Оңтүстік Ресейден қосымша 800 мың га жер шаруаларымен бірге үлестірілді. 1773-75 жылдары Е. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі асқан қаталдықпен басып жаншылды. Жаңа көтерілістерді болдырмау үшін үкімет 1775 жылы басқару реформасын жүргізіп, губерниялық әкімшілік басқару жүйесін жетілдірді. Патша саясатына наразыларды бақылап отыру үшін арнайы мемлекеттік тыңшылар кеңсесі құрылды. Бұл орган алғашқы орыс демократтары А.Радищевті, А.Новиковты, т.б. қатты қудалады. Сыртқы саясатта Қара теңіз үшін Осман сұлтандығымен бірнеше соғыс қимылдарын жүргізді. Революцияшыл Францияға қарсы Еуропа монархтарымен одақ құрылып, Ресей әскерлері Батыс Еуропадағы соғыс қимылдарына белсене араласты. 1772, 1793 және 1795 жылдары Пруссия, Австрия мемлекеттерімен бірлесе отырып, Полыданы бөліске салып, поляк халқын тәуелсіздігінен айырды. Екатерина II кезінде Ресей империясының Еуропа елдері арасында ықпалы күшейіп, беделі артты. 1775 жылы шығарылған Ереже бойынша қазақтарды бақылау Сібір және Уфа генерал-губернаторларына тапсырылды. Қазақтармен тікелей қарым-қатынас жасау Орынбор оберкомендантына, кейіннен осы мақсатта арнайы құрылған Орынбор шекара комиссиясына жүктелді. Бұл кезде Кіші жүзде хандық билік әлсіреп, саяси және ру таласы күшейіп кетті. Осыны шебер пайдаланған Ресей үкіметі Кіші жүзге біртіндеп ену саясатын қолданып, өзен бойларына жаңа бекіністер салды. Бекіністерді күзетуші Жайық казактары Кіші жүз руларына жиі-жиі күш көрсетіп отырды. Мұндай қысымға қарсы Кіші жүзде Сырым Датұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалысы болды (1783-1797). Көтеріліс патша үкіметіне ғана емес, Нұралы ханға да карсы бағытталды. Кіші жүзде хан үкіметін жою үшін осы оқиғаны пайдаланған Екатерина II көтеріліс басшыларымен келісе отырып, 1886 жылы маусымда Нұралыны хандықтан айырған үкімге қол қойды. Бірақ үкіметтің Кіші жүзді тікелей басқаруға тырысқан әрекеті сәтсіздікке ұшырап, көтеріліс әрі қарай күшейді. Сондықтан патша хандық жүйені қалпына келтіріп, 1791 жылы Ералыны хан етіп бекітті. Орта жүз бен Ұлы жүзде бұл кезеңде саяси жағдай біршама тұрақты еді. Абылай хан ешкімге бағынбай, дербес саясат ұстанды (қ. Абылай). 1781 жылы Абылай хан қайтыс болып, орнына үлкен ұлы Уәли хан сайланды. Екатерина II оған өздерінің Уәлиді Орта жүздің ханы деп бекітетіні жөнінде грамота мен арнайы сыйлық жіберді.
Санат:Ресей императорлары
Төменгі Щельяэс-Ю
Төменгі Щельяэс-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Адзьва өзенінің оң жағалауынан 228 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
NGC 2697
NGC 2697 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1851 жылы 24 қаңтарда астроном Уильям Парсонс (лорд Росс) ашқан болатын және NGC каталогында 2697 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25029, MCG 0-23-11, ZWG 5.27, IRAS08524-0247.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Клоусон Джерар
Клоусон Джерар (28.4.1891, Ұлыбритания, Лондон – 1974, сонда) – ағылшын шығыстанушысы. Оның түркітану саласындағы тұңғыш еңбегі – Британия музейіндегі “Мухаббатнаме” қолжазбаларының біріне жасаған сипаттамасы – 1928 ж. жарық көрді. Клоусон 20 ғ-дың 50 – 70-жылдары түркі тілдерінің тарихи лексикологиясына байланысты бірнеше зерттеу еңбектерін жариялады. Олардың ішінде Маhди ханның “Санглахы” (1960 ж., Лондон) және көне түркі этимологиялық сөздігі (1972 ж., Оксфорд) бар. Клоусон еңбектерінің көпшілігі түркі тілдерінің тарихына, алтай тілдерінің бірлігі теориясына, түркі этнонимикасы мен тарихи топонимикаға және түркі тілдеріндегі сына жазуларын талдауға арналған. Ол тіркітану мен алтай тілдері саласындағы зерттеулері үшін 1969 ж. Индиана университетінің (АҚШ, Индиана штаты), 1973 ж. Корольдік Азия қоғамының алтын медальдерімен марапатталды. Клоусон Корольдік Азия қоғамының президенті (1958 – 61) және Корольдік археология қоғамының вице-президенті болды. 1960 ж. Музаммад Маhдиханның (18 ғ.) “Саңлақ” (“Санглах”) парсы-шағатай тілдері сөздігін қайта шығарды. Клоусон Дж., // Зарубежная тюркология. В. Қ, М., 1986.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Тұлғалар
Ральф Нейдер
Ральф Нейдер (Ralph Nader; 27 ақпан, 1934 жылы, Уинстед, Коннектикут, АҚШ-та туған) — американың заңгері және тұтынушылар құқығының қорғаушысы.
Ливан иммигранттарының баласы. Принстон және Гарвард университеттерінде оқыды.
1963 жылы Хартфорд, Коннектикутта заң жағынан өтіп жүрген іс-тәжірибесін тастап, Колумбия аймағындағы Вашингтонға австоппен кетеді. Осы жерде қоғамдық жұмыстарға қатыса бастайды. Оның қауіпті мәшинелер жөніндегі жобасы бестселлерге түсті.
Ол «Кез келген тежегіш кезінде қауіпсіз» (1965 жыл) деп аталады. Мұнда мәшинелерді транспарттау қауіпсіздігінде ұлттық стандартты қабылдауды нұсқайды. Содан кейін өзі және оның «Нейдердің салт аттылары» деген атпен белгілі серіктестері бірнеше рет тұтынушылардың денсаулығын, оның қауіпсіздігі мен қаржы аспектісін зерттеді.
Әртүрлі саладағы өнеркәсіп пен бизнесті үкіметтің реттеп отыруы туралы заң жобаларына ықпал жасады. Кәсіби қауіпсіздік пен денсаулық бойынша Басқару ұйымында ақпараттың еркіндігі туралы Заңның қабылдануында қозғаушы күш болды.
Вьюк (Нырмыч тармағы)
Вьюк — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нырмыч өзенінің оң жағалауынан 79 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сейшу-ди-Ансьяйнш
Сейшу-ди-Ансьяйнш (Seixo de Ansiães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Карразеда-ди-Ансьяйнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 379 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2220 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Николай Степанович Гаев
Николай Степанович Гаев (26.7. 1921, Ресей, Қорған облысы Юргамыш ауданы Медвежье с.-17.2.2001, Алматы) - суретші.
Ол Абайдың Семейдегі әдеби-мемориал музейінің тапсырысы бойынша 1968 ж. ақынның достары: С.С.Гросс, Н.Я.Коншин, П.Д.Лобановский, Е.П.Михаэлистің, балалары: Әбдірахман, Ақылбай, Мағауия мен інісі Оспанның портреттерін жазған (барлығы қағаз, қарындашпен орындалған; Абайдың мемлекеттік қорық мұражайы қорында). Гаев ақынның туғанына 125 жылдық мерейтойына арналған альбом жасауға да атсалысқан. Ақынның «Менсінбеуші ем наданды» өлеңі негізінде оның романтик. бейнесін жасаған (1971, қағаз, автосинкография, мемлекет өнер мұражайы қоры). Ал «Абай портретінде» (1990, қағаз, линогравюра, Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігінің көркемсурет көрмесі дирекциясының қоры) ақынды халықтың ақылгөй ақсақалы ретінде көрсетеді.
Суретшінің творчестволық елеулі табысына - "Тың игеру" (1960), "Жер. Космос-Жер" (1964), "Адамдар, қырағы болыңдар" (1964), "Шекарада" (1969), "Байқоңыр" деп аталатын линогравюралары жатады.
Құрал-сайман жұмысының машиналық уақыт коэффициенті
Құрал-сайман жұмысының машиналық уақыт коэффициенті — құрал-сайманның (машинаның) өнімді жұмыс уақытының сменалық уақытына қатынасы. Жер асты қазбаларындағы үңгубеттерде және карьерлерде құрал-сайман жұмысының машиналық уақыт коэффициенті ең жоғарғы шамасы 0,7—0,8-нен аспайды. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Вернштайн-на-Инне
Вернштайн-на-Инне (Wernstein am Inn) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Шердинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1595 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SD, ресми идентификациялық коды — 4 14 29.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Майр (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Рятькан-Еган
Рятькан-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вах өзенінің оң жағалауынан 290 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.