cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тұрғызба (Жем ауылдық округі)
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдарының бас кезінде ауыл шаруашылығын ұжымдастыруға байланысты қаланып, ұжым мен ауылдық кеңестің орталығы болды. 1963 жылы осы маңдағы ұсақ ұжымшарлар негізінде “Ембі”(Жем) қаракөл қой кеңшары құрылды. 1996 жылдан кеңшар негізінде Тұрғызбада шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Алғашқыда кішігірім мекен болған бұл жерге кейін үйлер көптеп салынып, үлкен колхоз орталығына айналған
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2483 адам (1285 ер адам және 1198 әйел адам) болса, 2009 жылы 2846 адамды (1450 ер адам және 1396 әйел адам) құрады.
Кәсіпкерлік
Ауыл тұрғындарының аз бөлігі ғана ауыл шаруашылығмен күн көреді. Көпшілігі жақын маңда орналасқан ТШО компаниясында қызмет атқарады.
Сейітқали Аманжолов
Сейітқали Аманжолов (1955 жыл, Қарағанды облысы, Ұлытау селосы) – ғалым, ұстаз, суретші, Ресей Федерациясы педагогика ғылымдарының докторы (2004), Қазақстан Республикасы педагогика ғылымдарының докторы (2006).
Ғылыми жұмыстары
Негізгі ғылыми еңбектері:
Сыртқы сілтемелер
Санат:1955 жылы туғандар Санат:Ұлытау ауданында туғандар Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Профессорлар
Абай халықаралық әуежайы
Абай халықаралық әуежайы, бұрын Жаңасемей деп те аталды — Қазақстандағы Семей қаласының халықаралық әуежайы. Әуежайдан Астана, Алматы, Үржар, Өскемен, Мәскеу қалаларына тұрақты рейстер орындалады. 2019 жылы жаңартылған әуежай ашылды.
Бұл Шығыс Қазақстан облысындағы екінші үлкен әуежай (Халықаралық Өскемен әуежайынан кейін). 2018 жылы әуежай 27 097 жолаушыға қызмет көрсетті және осылайша қазақстандық әуежайлар арасында жолаушылар ағыны бойынша 16-орында тұр.
Тарихы
Әуеайлақ 1929 жылы құрылған. Аэровокзал 1983 жылдың ақпан айында пайдалануға беріліп, бірнеше жыл бұрын қайта жаңғыртылды. Бүгінде әуежай ұзындығы 3,1 шақырым және 1,3 шақырым болатын екі асфальтты ұшу-қону жолағымен жабдықталған.
Екі қабатты ғимараттың жалпы ауданы 3500 м², оның ішінде жолаушылар терминалы 2448 шаршы метрді құрайды. Семейдің өткізу қабілеті сағатына 400 жолаушыға жетеді. Жақында Семейде заманауи ұшақтарды қауіпсіз қабылдау үшін ұшу-қону жолағы жаңартылды. Әуежай қолайлы географиялық орынға ие және халықаралық талаптарға сай халықаралық және ішкі рейстерді қамтамасыз етеді.
Қабылданатын ұшақ түрлері
1-сыныпты әуеайлақ Ан-124, Ил-62 (130 т), Ил-76 (140 т), Ту-154 және одан да жеңіл ұшақтарды, сондай-ақ барлық үлгідегі тікұшақтарды қабылдауға қабілетті. ҰҚЖ (PCN) жіктеу нөмірі 47/R/B/X/T. Әскери авиация да әуежайда орналасқан. Соңғы уақыттан бері ұшақтардың барлық түрі қабылданады.
Жолаушылар рейстері
2020 жылдан бастап әуежай келесі әуе компанияларына қызмет көрсетеді:
Оқиға
1973 жылы 28 ақпанда жергілікті уақыт бойынша сағат 18:59-да Х-167 Семей – Қарағанды ​​рейсімен ұшатын Қазақ ААБ Як-40 (CCCP-87602) ұшағы әуеайлақта апатқа ұшырады.
256-шы ұшу отрядының экипажы қарапайым ауа райы жағдайында (бұлттылық 10 балл, орташа, қар, тұман, көріну 5 км, жел 290 ° 5 м/с) жергілікті уақыт бойынша 18:58-де (қараңғылық түскеннен кейін 1 минуттан соң) ұшты. 100 м биіктікке көтерілгеннен кейін ұшақ төменге түсіп, бастапқы нүктеден 3057 м қашықтықта (ҰҚЖ соңынан 1457 м) және ҰҚЖ осінің сол жағында 53 м қашықтықта жерге соқтығысты және құлады. Барлық жолаушылар (27 ересек және 2 бала) мен экипаж (3 адам) қаза тапты. Жолаушылар арасында Қызылорда облысының қыздар баскетбол командасы (11 ойыншы, жаттықтырушы және төреші) болды.
Қарлы алқапқа жермен соқтығыс 18:59-да ілгерілеу және тік жылдамдықтары жоғары, иілу бұрышы аз, тегіс, шиыршықсыз болды. Шасси мен жалғасқанатшалар тартылған күйде болды. Бірінші соққыдан кейін ұшақ бөлініп кетті. Жермен екінші соққы біріншіден 50 м жерде болды. Сынықтардың шашылымы 220 × 53 м болды.
Ұшу кезінде апатқа әкелуі мүмкін материалдық бөліктің ақауларының белгілері анықталған жоқ. Жермен соқтығысқан кезде тұрақтандырғыш + 1 ÷ 1,2 ° (шүйілу) қабылданбады. Әуе кемесінің көтерілуінен құлағанға дейінгі ұшу режимдері мен бағыты туралы объективті деректердің болмауына байланысты LP-ның шынайы себебін анықтау мүмкін емес. Болуы мүмкін ықтимал себептер:
Көлік байланысы
Семей әуежайына қаладан бірнеше жолмен жетуге болады: қалалық автобустармен, таксимен немесе жеке көлікпен. Автокөлік иелері үшін әуежайда жабық тұрақ бар, онда тұрақтың алғашқы он бес минуты тегін.
Дереккөздер
Санат:Семей Санат:Қазақстан әуежайлары
Батпақтар жіктемесі
Ойпандық батпақтар
Oйпандық батпақтар жер бедерінің ойыс бөліктерінде орналасады. Әдетте, батпақ беті тегіс немесе көтеріңкі (дөңестеу) болып келеді. Атмосфералық жауын-шашын мен қоршаған жыралар арқылы түсетін ағындымен қоса минералды тұздары мол жер асты суларымен қоректенеді. Ойпаңдық батпақтарда минералды қоректі көп қажет ететін өсімдіктер өседі. Синонимі: эвтрофты немесе шөптесін батпақтар;
Беткейлік батпақтар
Беткейлік батпақтар негізінен атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді, сондықтан оларда минералды тұздар аз болып келеді. Бұл батпақтарда топырақтағы қоректік заттарды көп қажет етпейтін олиготрофты өсімдіктер (сфагналық мүктер) өседі. Батпақтың орталық бөлігі шеттеріне қарағанда 7-8 м-ге көтеріңкі болып келеді. Синонимі: олиготрофты немесе мүкті батпақтар;
Өтпелі батпақтар
Өтпелі батпақтар өсімдік жамылғысына және оларды қоректендіретін сулардың минералдылығына қарағанда ойпаңдық және беткейлік батпақтардың екі ортасындағы аралық сипатқа ие. Синонимі: мезотрофты немесе орманды батпақтар. Бет бедерінің геоморфологиялық ахуалына байланысты батпақтар суайрық кеңістіктерінің батпақ массивтері және өзен аңғарлары мен көл қазаншұңқырларының батпақты массивтері болып екі топка бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Turbera Mōr Juqhu Bataqlıq Liūns Балота Балота Taouarc'heg Torberes Rašeliniště Шурлăх Cors Mose Moor Swamp Torfejo Pantano Raba Zingira Suo Tourbière Fean Yno'õvu Tresetište Láp Mýri Torbiera ボグ Pelkė Purvs Vene (grondsoorte) Veen (grondsoort) Myr Myr Torfowisko Paul (ecossistema) Smârc Болото sah:Бадараан Тресава stq:Foan Myr พรุ Turbalık Болото
NGC 6486
NGC 6486 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Марказит
нобай|Марказит Марказит-— FeS2. Марказиттің химиялық құрамы көбінесе темірден (46,6%), күкірттен (53,5%) және аз ғана мөлшерде мышьяк (As) пен титаннан (Ті) тұрады. Қаттылығы 5—6, меншікті салмағы 4,6—4,9. Электр тогын нашар өткізеді. Сингониясы ромбылық ; ромб-дипирамидалық , конкреция түрінде. Құрылысы сәуле сияқты; садақ оғы және тарақ сияқты қоспақтары бар.
Жартылысы
Марказит аса қышқылды салқын су ерітінді-лерінен пайда болады, бірақ үлкен жинақтары болмайды, гидротермалық желілерде сирегірек кездеседі. Марказит саз тақта тастардың, мергельдердің арасында көп таралған. Марказит пирит сияқты күкірт қышқылын жасауға қолданылады. Марказит көп тараған минерал. Ол Борович кен орнынан (Новгород облысы), Уралдан шығады.
Дереккөздер
Санат:Химия
Лагерь
250px|thumb Лагерь (lager) — тұрғын жерлерден тыс, белгілі бір міндеттерді орындауға арнайы таңдалған және жабдықталған әскерлердің орналасқан жері. Әскери лагерьлерді бекіністі атыс позициялары ретінде өте ерте заманда-ақ парсылар, гректер, римдіктер және басқалар сала бастаған. Лагерьді салу және оларды бекіту өнері (қорғау) Киев Русінде жоғары дәрежеге жетті. Мұнда князь дружиналары алыс жорықтарға шыққан әскерлері үшін стандар жабдықтаған. Әскери лагерьлер жорыктық, тұрақты болып бөлінген. Жорықтық лагерьлер әскерлердің бір немесе бірнеше күн болуына есептелінген, ал тұрақты лагерьлер ұзак көлдануға арналған. Сәңғылары жақсылап қоршалып, бекітілген. Олардың айналасына дуалдар, мұнаралы мықты қабырғалар салынған. Қақпалар (шығу есіктері) мен зеңбірек орналасқан жерлер ерекше нығайтылатын. Ұрыс қимылдарын жүргізуде Лагерьлер бекінісі әскерлердің ұрыс позициясы, азық-түлікті, жабдықты сақтау орны болатын. Кейбір тұрақты лагерьлер біртебірте қамалдарға айналып, маңына калалар соғыла бастады. 19 ғасырдың 2жартысында артиллерияның алысқа ату күшінің өсуіне және басқа да жою құралдарының дамуына байланысты әскерлерді ұрыста бытыратып әрналастыру кажеттігі туды. Сондыктан Лагерьлер бекіністі аудан ретінде мәнін жоғалтты. Лагерьлер әскерлерді далалық жағдайда жаттықтыру үшін сақталып қалды.
Дереккөздер
Санат:Спорт Санат:Әскери іс
Процессор
450px|right|thumb|Процессор сызбанұсқасы Процессор (ағылш. central processing unit, CPU - Орталық есептеуіш бөлім)
Процессорды компьютердің жүрегі десекте болады. Компьютеріңіздің есептеу жылдамадығы осы процессорға байланысты. Өндірісте процессорды Intel және AMD фирмалары шығарады. Intel-дің екі ядролық процессоры Core 2 Duo, ал AMD-нікі DualCore деп аталады. Процессордың жиілігін жоғарлатудан жарыс бітті. Процессордың жиілігі жоғарлаған сайын оның жылу бөлуі де жоғарылайды. Бұл әрине тиімсіз болды. Бұны бір корпусқа екі процессор орнату арқылы жеңді. Процессорлар такталық жиілігі, кэш жадысының көлемімен, платаға орналасатын ұяшықтарының түрімен әр түрге бөлінеді.
Машиналардың маркалары мысалға (BMW 525i, Mercedec600) сияқты процессорлардың да номерлері бар, мысалға Celeron D 330 немесе Pentium 4 640. Процессор (микропроцессор)-компьютердің орталық микросхемасы. Процессор ондаған миллион транзисторлардан тұрады және олардың негізгі ішкі схемасы-арифметика логикалық құрылғы, ішкі жады және кэш жады, барлық операциялармен жұмыс жасау схемасы, сыртқы шинаны басқаратын шина (сыртқы әлеммен байланысу схемасы).
Процессордың разрядтылығы.
Сыртқы шина арқылы процессорға ақпарат түседі-мәліметтер және командалар. Бұлар арифметика логикалық құрылғыда өңделеді. Процессордың схемаларының разрядтылығы қаншалықты көп болса, соншалықты ақпаратты тез өңдейді.
Процессордың жиілігі.
Разрядтылықтан басқа процессорда маңызды қызмет атқаратын ол тактылық жиілігі. Ол мегагерцпен есептеледі. Бір мегагерц ол секундына миллион такт болады. 100 МГц - секундына жүз миллион такт болып есептеледі. Бір тактыда процессор қандайда бір фрагментті есептейді. Сондықтан тактылық жиілік қаншалықты жоғары болса, процессор түскен мәліметтерді соншалықты тез өңдеп беретін болады.
Процессордың кэш жадысы.
Процессор өңдейтін мәліметтерді оперативті жадыдан алады. Әдетте процессор өзінде еш нәрсеніде сақтамайды. Ода мәліметтер өңделетін ұяшықтар өте аз. Бұл жұмыс ұяшықтары регистр деп аталады. Процессордың жұмысын жеделдету үшін көптен бері кэштеу технологиясы қолданылып жүр. Кэш бұл шағын ұяшықтық жады. Буфердің қызметін атқарады. Егер бір нәрсе жалпы жадыдан өңделсе, оның көшірмесі кэш жадыға түседі. Егер бұл мәліметтер тағы керек болып жатса, алысқа жүгінбей буферден ала салады. Процессорға мәлімет керек болса, ол бірінші регистрді тексереді. Ол жерде керек мәлімет жоқ болса, жақын жердегі кэш жадыны тексереді. Ол жердеде жоқ болса оперативті жадыдан қарайды. Бұл жерде де жоқ болса, HDD дискіге сұраныс жасайды. Бұл атқарылатын жұмысты төмендегі суреттен көруге болады.
Мәтіндік процессор. Мәтіндік процессор (мәтіндер даярлау жүйесі) (текстовый процессор (система подготовки текстов); word processor) — мәтіндерді енгізу, сақтау, қарап шығу, түзету, пішімдеу және қағазға басып шығаруды қамтамасыз ететін программалық құралдар. Баспа машинкасында орындалатын мүмкіндіктерден басқа мұнда қате тексеру; тезаурус (синоним сөздер) табу; сөз тіркесін іздеп тауып, оны басқаға өзгерту; «қиып алып желімдеу»; бірнеше терезедегі мәтіндермен катар жұмыс істеу тәрізді көптеген қосымша әрекеттер орындалады.
Дереккөздер. 1. ↑ Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
MISC процессорлары Негізгі мақала: MISC
Ең төменгі нұсқаулық компьютерді - командалардың минималды жиынтығымен есептейді. Команданың идеясын одан әрі дамыту, қарапайымдылық қағидаты, RISC-процессорлар үшін түпнұсқа, фондық режимге тез тұндыру деп есептейтін Чак Мур. Күрделі жылдамдықпен күресте RISC көптеген СӨП-процессорларды күрделілікте басып озды. MISC архитектурасы шектеулі командалардың саны бар (шамамен 20-30 команда) стек есептік моделіне негізделген.
Жүйелік блок Жүйелік блок (Системный блок) Дербес компьютерлері әдетте үш бөліктен (блоктан) тұрады •	Жүйелік блоктан; •	Компьютерге символдарды енгізуге мүмкіндік беретін пернетақта мен маустан; •	Мәтіндік және графикалық ақпараттарды кескіндеуге арналған монитордан (немесе дисплейден).
Сурет 1. Компьютердің құрамына кіретін негізгі құрылғылар Компьютердің осы бөліктерінің ішіндегі ең «бастысы» жүйелік блок болып саналады. Онда компьютердің барлық негізгі тораптары орналасады: 1.	Аналық тақша 2.	BIOS 3.	Процессор мен жад 4.	Жүйелік өрім 5.	Диск жетектер 6.	Мультимедиялық және коммуникациялық құрылғылар
Аналық тақша Компьютерде жұмыс істеу кезінде барлық мәліметтер аналық немесе жүйелік тақшамен өңделеді. Аналық тақша – бұл компьютердің барлық құрауыштары қосылатын күрделі көп қабатты баспалық тақша. Аналық тақша мыс өткізгіштер-жолдар желісімен қапталған – олар бойынша тақшада құрастырылған микросхемалар мен компьютердің басқа құрылғылары қосылатын слоттарға мәліметтер келіп түседі. Әрбір құрылғы белгілі бір слотқа қосыла алады.
BIOS (Basic Input Output System) Енгізу-шығарудың базалық жүйесі (BIOS — Basic Input Output System) өзіне компьютердің құрылғыларының арасындағы өзара әрекетті ұйымдастырушы енгізу-шығару бағдарламаларының жинағын қамтиды. BIOS аппараттық құрал ретінде де, операциялық жүйенің бағдарламалық модулі ретінде де қарастырылады. Компьютерде BIOS жүйесі жүйелік тақшада орнатылған микросхема түрінде іске асырылған.
Процессор мен жад Компьютер сипаттамасының басында, әдеттегідей, орталық процессордың (central processing unit, CPU) типі мен жиілігін көрсетеді. Одан әрі жедел жадтың (random access memory, RAM) сипаттамасы беріледі. Компютердің бұл құрауыштары – ең бастылары, өйткені оның жұмысының жылдамдығын осылар анықтайды. Компьютерге әлемдегі ең үлкен қатқыл дискіні, ең күшті бейнеадаптерді және керемет дыбыстық жүйені орнатуға болады, бірақ баяу процессор мен мардымсыз жад кезінде барлық осы байлық пайдасыз болады
. Процессор, немесе, оны тағы микропроцессор деп атағандай, компьютер мәліметтерін өңдеудің орталық құрылғысы болып саналады. Процессор микорсхема ретінде көрінеді де жедел жадпен қатар аналық тақшада тұрады. Процессорлар Microsoft Word немесе Netscape Communicator сияқты бағдарламалар жұмысы үшін қажетті есептеулерді орындайды. Процессор неғұрлым жылдам болған сайын, солғұрлым компьютердің жұмыс істеу жылдамдығы үлкен болады. Процессордың жылдамдығы мегагерцтерде (МГц) немесе гигагерцтерде (ГГц) өлшенетін оның ырғақтық жиілігімен анықталады. 1 МГц секундына бір миллион ырғаққа тең, ал 1 ГГЦ — бір миллиардқа; 1 ГГц = 1000 МГц. Процессорларды аналық тақшаға орнатады, сондықтан олар компьютерлердің ерекше ішкі құрауыштары болып саналады. Процессорға үстінен радиатор орнатылады. Олар әр түрлі типті болады. Базарда ең арзаны, жалпы мойындалғаны және кең таралғаны «Экструзиондық» (пресстелген) радиаторлар болып саналады. Оларды өндіруге пайдаланылатын негізгі материал — алюминий. Сондай-ақ радиаторларды мыстан да жасайды, олар қымбаттау тұрғанымен, өте тиімді. Радиаторға үстінен желдеткіш (кулер) орнатады. Желдеткіш процессорды салқындату үшін қызмет етеді. Желдеткіш жұмыс істеу үшін оны аналық тақшаға қосу қажет.
Жүйелік өрім Компьютердің алуан түрлі операцияларды орындау жылдамдығы жүйелік өрімнен тәуелді болады. Жүйелік өрімнің жылдамдығын, процессор сияқты, мега- и гигагерцтерде өлшейді. Егерде процессорды автомобильмен салыстырсақ, онда өрімді ол қозғалатын жол ретінде елестетуге болады. Баяу жүйелік өрімнің жұмыс істеуі машиналармен кептелген тар көшедегі қозғалыспен парапар, ал жылдам жүйелік өрімнің жұмыс істеуі – сегізқатарлы автомагистральдағыдай.
Жад Жад деп мәліметтердің кез келген қоймасын айтады, бұл көбінесе тез (еркін) қатынас құруға болатын мәліметтерді уақытша сақтауға арналған құрылғы. Егерде процессорға әрбір бит үшін қатқыл дискіге қатынауға тура келетін болса, онда компьютер өте баяу жұмыс істеген болар еді. Осының орнына мәліметтер, процессор әлдеқайда тез жұмыс істейтін, жедел жадта сақталады. Жад түрлерінің көпшілігі мәліметтерді уақытша сақтауға арналған.
Жедел жад (RAM) Компьютердің жедел жады (қысқартылған түрде – ОЗУ немесе RAM) мәліметтерді қысқа мерзімге сақтау үшін қызмет етеді. Кез келген бағдарламаның, ОЖ-ні қамти отырып, жұмыс істеуі үшін іске қосу кезінде бағдарламаның бір бөлігін жүктеуге жетел жадтың біршама көлемі талап етіледі. Бұл қатқыл дискіге қатынамастан бағдарламаның маңызды мәліметтеріне қатынас құру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Компьютерде бір мезгілде неғұрлым көп бағдарлама жұмыс істесе, солғұрлым үлкен жедел жад талап етіледі. Бағдарламаның жұмысы аяқталған кезде немесе компьютерді ағытқанда жедел жадта сақталынатын мәліметтер өшіріледі. Жедел жад ішкі жад болып саналады да сыртқы жадтың мысалдары бола алатын қатқыл дискі немесе жинақы-дискіден ерекшеленеді. Тіпті компьютер ағытылғаннан кейін де ақпарат сыртқы жадта сақталады. Жедел жадтың көлемі мегабайтармен (Мб) өлшенеді. Қазіргі заманғы қосымша бағдарламалардың көпшілігі жұмыс істеу үшін, ең шекті өлшемде, іске қосылған бағдарламалардың әрбір данасы 64 Мб жедел жад талап етеді. Пәрменді пайдаланылатын бейнелік және дыбыстық үлкен бағдарламаларға (мысалы – компьютерлік ойындарға) оданда үлкен жад талап етіледі. Жаңа компьютерлерге қазір ең аз дегенде 256 Мб-тық жедел жад орнатады. Егерде компьютерде орнатылған жадтан үлкен жатты талап ететін бағдарламаны іске қосатын болсақ, онда оның жұмыс істеу жылдамдығы бірден құлдырайды, тіптен компьютер мүлдем «тұрып қалады». Өнімділік тұрғысынан, компьютерде неғұрлым үлкен жад орнатылса, солғұрлым жақсы.
Жалпылама
Процессор немесе микропроцессор компьютердегі орталық мәліметтер өңдеу құрылғысы болып табылады. Процессор микросхема ретінде ұсынылған және оперативті жадымен қатар аналық тақшада орналасады. Процессорлар бағдарламар жұмысына қажетті есептеулерді орындайды. Процессор неғұрлым шапшаң болса, компьютердің жұмыс істеу жылдамдығы соғұрлым жоғары болады. Процессордың жылдамдығы мегагерцпен (МГц) немесе гигагерцпен (ГГц) өлшенетін оның ырғақтық жиілігімен анықталады. Процессордың үстіне радиатор, радиаторға процессорды салқындатуға арналған желдеткіш (кулер) орнатылады.
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Қарағайлы кен-байыту комбинаты
Қарағайлы кен-байыту комбинаты, Қарағайлы барит-полиметалл кен орнының негізінде құрылды (1952). Қорғасын-мырыш руднигі (19521969), 1969 ж. қазіргі атымен аталады. Карьерлер, 2 байыту ф-касы, үйіндісін араластыру, көмекші цехтары (жөндеу-құрылыс, өңдіріс ішіндегі транспорт, темір жол транспорты, электр, халық тұтынатын заттарды шығару) бар. Өнімнің негізгі түрлері: қорғасын, мырыш, барит қонцентраттары, мыс-қорғасын өндірістік өнімі, тауарлы руда. Негізгі технологиялық процестер: руда қорларын карьерден алуға дайындау (қазба жұмыстары), руда өндіру, руданы араластыру, араластырылған руданы байыту ф-қаларына жеткізу. Қорғасын-мырыш қонцентраттары өңдірістік өнімдерін қорғасынмырыш, полиметалл комбинаттарына, барит ауырлатқыш қонцентратын мұнай химиясы мен мұнай өңдіру кәсіпорыңдарына жөнелтеді. Руда өңдіруге және қазба жұмыстарында СБШ 250-МН, бұрғылау станоктары, ЭКГ-4,6 экскаваторлары, жүк көтергіштігі 40 т БелАЗ машиналары қолданылады.№2 ф-кадабайытудыңжаңатехнологиялықжұйелері қорғасын, мырыш, барит қонцентраттарын алудың қоллективті-селективті флотациясы енгізілген. Өңдірістік байланыстардың үзілуіне байланысты 90-жылдары жұмысы өнбеді, инвесторлары тиімсіз болды. Тек 2003 ж. Қарағайлыға «Қазақмыс» қорпорациясы қол ұшын бергеннен кейін жұмыс жандана бастады.
Дереккөздер
Санат:Кен орындар Санат:Қазақмыс Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Дәрілік қырлышөп
Дәрілік қырлышөп (Polygonatum odoratum) – қасқыржемдер тұқымдасының қырлышөп туысына жататын, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
Емдік қасиеті
Ғылыми медицинада дәрілік қырлышөп пайдаланылмайды. Халық медицинасында бұл өсімдіктің тамырынан жасалған дәрілерді бронхы мен өкпе қабынғанда, кейді ішек құрттарын түсіруге қолданады.
Дереккөздер
Санат:Қасқыржемдер Санат:Дәрілік өсімдіктер Санат:Улы өсімдіктер
Крейшомил (Барселуш)
Крейшомил (Барселуш) (Creixomil (Barcelos)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 858 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,17 км² шамасында. Халық тығыздығы — 205.8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Қанат Мырзағалиұлы Ғабдулин
Еңбек Қызыл Ту орденді Қазақ ауылшаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1991), мамандығы - «Агрономия».
1983 жылдың маусымынан - Қостанай облысы Семиозерный ауданының «Қазанбас» кеңшарының жұмыскері, малшысы. 1983 жылдың қарашасынан - Қазақ ауыл шаруашылығы институтының дайындық бөлімінің тыңдаушысы. 1984 жылдан - Кеңес Әскері қатарында қызметте. 1986 жылдан - Еңбек Қызыл Ту орденді Қазақ ауылшаруашылық институтының студенті. 1991 жыл- дан - ҚазҒЗИ агрономы, аспиранты, ғылыми қызметкері. 1997 жылдан - «Мырза» ЖШС директорының орынбаса- ры (Қостанай облысының Әулиекөл ауданы). 2001 жыл- дан - А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің аға оқытушысы. 2002 жылдан - Қостанай облысындағы Әулиекөл ауданы әкімінің орынбасары. 2005 жылдан - ''«Қостанай облысының Ауыл шаруашылығы департаменті»'' МБ директоры. 2006 жылдың маусымынан бері - Қостанай облысы Сарыкөл ауданының әкімі.
«Құрмет» (2007) орденімен, ''«Қазақстан Конституциясына 10 жыл»'' (2005) медалімен марапатталған. Әскери атағы - аға лейтенант. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н. Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ''«Әлемнің 10 жетекші елдері қатарында»''. Хоббиі - сканвордтар, бильярд. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және классикалық әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Ғабдулина Дина Жұмажанқызы (1967 ж. т.), «Республика» ЗҚ жұмыс істейді. Қызы - Ғабдулина Гаухар Қанатқызы (1991 ж. т.); ұлы - Мырзағалиев Ерсұлтан Қанатұлы (1998 г. p.).
Дереккөздер
Санат:Арқалық әкімдері
Махмұт Айтбаев
Махмұт Айтбаев (1914-2000, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары
IC 2394
IC 2394 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 24678, UGC 4595, MCG 5-21-9, ZWG 150.31.
Сыртқы сілтемелер
IC 2394 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Занзан
Әкімшілік бөлімдер
Облыс 6 департаментке бөлінеді:
Асфальтбетон
Асфальтбетон - қиыршық тас, минералды ұнтақ және битумның коспасы. Асфальтбетонды төсеу ыстық күйінде және қыздырусыз (суық коспалар) жүзеге асырылады. Асфальттау өзі жүретін арнайы машиналарды (асфальт төсеушілерді) пайдаланып өндіріледі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Украина
Украина (Україна, ) — Шығыс Еуропадағы ірі мемлекет. Украина 24 облыс пен Қырым Автономиялық Республикасынан тұрады. Жер көлемі – 600 мың шаршы шақырым. 41,6 миллион халқының 74 пайызы украиндар. Одан басқа поляк, словак, румын, мажарлар бар, олар елдің батыс жағында қоныстанған болса, ал орыстар негізінен шығысында тұрады.
Атауы
«Украина» славян сөзі алғаш рет Киев жылнамаларында 1187 жылғы Ипатиев тізімі бойынша аталған. Онда Киев пен Чернигов княздіктерінің жанындағы Ресейдің тарихи өзегіне кіретін Переяслав княздігінің аумағы көрсетілген. Бұл сөз орыс жылнамаларында 1189, 1213, 1280 және 1282 жылдардағы Халычина, Батыс Волыния, Холмщина және Подласье дегенді білдіреді. 14-17 ғасырлардағы литва және поляк шежірелерінде және ресми құжаттарында Ресейдің Галичина, Волыния, Киев облысы, Подиллия, Братслав өлкесіндегі жерлері кең мағынада «Украина» деп аталды, ал орта Днепр өлкесінің территориясы тар мағына. Бұл сөздің бірдей қос мағынасы 17 ғасырдың ортасынан бастап, Запорожье армиясының орыс мемлекеті пайда болғаннан кейін сақталды.
Ресей жерінің бір бөлігінің Мәскеу империясының, кейіннен Ресей империясының құрамына енуіне байланысты «Украина» сөзі Днепр аймағына қосылды; олар Слобожанщинаны да белгіледі. 1721 жылы Мәскеу патшалығының атауы Ресей империясы болып өзгертілгеннен кейін украин жерлері «Кіші Ресей» деп атала бастады. 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың басында орыс интеллигенциясының ұлттық қозғалысының ықпалымен «Украина» атауы орыс этникалық территориясының мағынасына ие болды, ал «русиндер» этнонимінің өзі «Украиндар» этнонимімен ауыстырылды. 1917 жылы ресми атауында «Украина» сөзін қолданатын бірінші мемлекет Украина Халық Республикасы болып жарияланды.
«Украина» сөзінің этимологиясы нақты белгісіз. Украин зерттеушілерінің көпшілігі ұстанатын теорияға сәйкес, «Украина» «ел» немесе «жер» деген сөздерден шыққан, яғни «у» «туған», «өз» дегенді білдіреді. Сонымен, «Украина» «шетелдік» сөзінің антонимі болып табылады. Поляк және орыс тарихнамасының ықпалымен қалыптасқан басқа теориялардың біріне сәйкес ол «көрші» (орыс. окрайну) немесе «шекаралық» дегенді білдіреді.
Өткен ғасырларда Украина территориясын белгілеу үшін «Скифия», «Сарматия», «Рус», «Рутения», «Ресей», «Кіші Ресей», «Запорожье армиясы», «Гетманство» т.б.
Табиғаты
солға|нобай|225x225 нүкте|Украинаның топографилық картасы (шекарасы мен қалалары белгіленген) Географиялық орнының ерекшеліктері мен алып жатқан ауданына байланысты Украина жерінің климат жағдайлары алуан түрлі болады. Құрлықтың ішкергі бөлігіне қарай орналасқан солтүстік-шығыс аудандарда қаңтардың орташа температурасы -7°С шамасында болса, солтүстігі таулармен қоршалған Қырымның оңтүстігінде бұл көрсеткіш +5°С-қа жетеді. Жауын-шашын мөлшері солтүстік- батыстан оңтүстік-шығысқа және оңтүстікке қарай азаяды. Карпатта жауын-шашынның көрсеткіші 1500 мм-ге жетсе, Қырымның батысы мен Днепр сағасында оның мөлшері 300 мм-ден де төмен. Украинаның климат жағдайлары, жалпы алғанда, ауыл шаруашылығы үшін қолайлы болып табылады. Оңтүстік аудандарда жауын-шашынның тапшылығы егістіктерді қолдан суаруды қажет етеді. thumb|right|200px|Карпаттағы ормандар
Ел аумағында өзен торы жиі, өзендер мен бұлақтардың жалпы саны 70 мыңнан асады. Өзендердің барлығы дерлік Қара және Азов теңіздерінің алқаптарына жатады. Тек қиыр батыстағы Буг өзені мен оның салалары Балтық теңізіне құяды. Елдегі ең ірі өзендер қатарына Днепр (Украина аумағындағы ұзындығы 981км), Днестр, Оңтүстік Буг жатады. Өзендердің көпшілігі кеме қатынасына жарамсыз және су энергиясына онша бай емес. Днепр өзенінде ірі бөгендер (Киев, Канев, Кременчуг, Кахов) салынған. thumb|right|200px|[[Днестр]]
Украина жерінде орман, орманды дала және дала зоналары таралған. Елдің солтүстігіндегі ауыл шаруашылығына жарамсыз батпақты Полесье жерінде қарағайлы ормандар өседі. Карпаттың орман қорының шаруашылық маңызы бар. Қазіргі кезде ауыл шаруашылығына жарамды жердің барлығы дерлік жыртылған, аралас жəне жалпақ жапырақты ормандар тек таулы аудандарда сақталып қалған. Жалпы алғанда, ормандар Украина аумағының 15%-ын ғана алып жатыр. Орманның сұр топырағы, қара және күрең топырақтар тараған алқаптарды егістіктер мен бау-бақшалар алып жатыр. Батпақты жерлерді ауыл шаруашылық мақсатта игеру қолға алынған, қазіргі кезде құрғатылған жерлер ауданы 2 млн. гектардан асады. Украина жерін мекендейтін жануарлар мен құстардың көптеген түрлерінің кәсіптік маңызы зор. Олардың арасында бұлан, елік, қабан, түлкі мен күзен, қырғауыл, сұр құр бар. thumb|right|200px|Құлақты тауларының Дземброня ауылына көрінісі
Ел рекреациялық ресурстарға бай. Сауықтыру-демалыс орындары, негізінен, Қара теңіз жағалауы бойында, Карпатта орналасқан. Әсіресе табиғи-климаттық жағдайлары қолайлы ұштасқан Қырым курорттары (Ялта, Евпатория) айрықша көзге түседі. Қырымдағы Алупка және Мисхор табиғи саябақтарында өсімдіктердің чили араукариясы, ливае самырсыны, мексика қарағайы, магнолия тәрізді ерекше түрлері өседі. Ал Никита бағында Жер шарының түкпір-түкпірінен әкелінген сан алуан тропиктік және субтропиктік өсімдіктер өседі. Адам қолымен жасалынған бұл табиғат бұрыштары туристер назарын өзіне аударады. Карпатқа тау шаңғысымен айналысатын демалушылар көп барады, ал Карпат алдындағы Трускавец курортындағы табиғи минералды су емдік мақсатта пайдаланылады.
Рельеф
Украина жер бедерінде Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-батыс шетіне жататын жазықтар (бүкіл ауданның 95%) басым. Олар Украина жерінің 70% алып жатқан Полис, Днепр, Қара теңіз ойпаттарын, сондай-ақ Волынь, Подил, Днепр, Донецк және басқа да таулы аймақтарды байланыстырады. Жазықтардың орташа абсолютті биіктігі 175 м.Украинада Шығыс Еуропа жазығының ең биік нүктесі — теңіз деңгейінен 515 м биіктікте Берда тауы орналасқан.
Украинадағы тау массивтері Карпат тауларының бір бөлігімен ұсынылған - Украинаның ең биік шыңы орналасқан Украина Карпат таулары - Говерла тауы (теңіз деңгейінен 2061 м биіктікте) және ең биік шыңы Рим тауы болып табылатын Қырым таулары. -Көш (1545 м).
Украинаның сейсмикалық күші планетаның қуатты Жерорта теңізі-Альпі-Трансазиялық сейсмогендік белдеуіне жақын орналасқан және екі негізгі сейсмикалық аймақ: Карпат және Қырым-Қара теңіздері ерекшеленетін батыс, оңтүстік-батыс және оңтүстік аймақтарда көрінеді. Территорияның үлкен бөлігі өзінің (жергілікті) жер сілкінісінің және Вранка аймағының (Румыния) күшті субкортикалық жер сілкінісінің әсеріне ұшыраған.
Климат
Украина аумағы негізінен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай континенталдылығы артып келе жатқан қоңыржай климаттық белдеудегі қоңыржай-континентальды аймақта жатыр. Қырымның оңтүстік жағалауы Жерорта теңізінің субтропикалық климатының жеке аймағына бөлінген. Украин Карпатында және Қырым тауларында ауданның биіктігі мен беткейлердің экспозициясы климаттың тік белдеулігін анықтайды.
Украинадағы орташа жылдық ауа температурасы оңтүстігінде +11...+13 °C-тан солтүстікте +5...+7 °C-қа дейін ауытқиды. Ең суық айдың (қаңтар) орташа орташа температурасы солтүстік-шығыста −7...−8 °C-тан далалық Қырымда 0 °C-қа дейін және Қырымның оңтүстік жағалауында +2...+4 °C шамасында ауытқиды. Ең жылы айда (шілдеде) орташа айлық температура республиканың солтүстігі мен солтүстік-батысында +17...+19 °С-тан оңтүстік облыстарда +22...+23 °C және +25 °C дейін ауытқиды. Қырымның оңтүстік жағалауында.
Украинадағы ең төменгі ауа температурасы 1935 жылы 8 қаңтарда Луганскіде тіркелді. Арктикадан ауа ағындарының басып кіруі нәтижесінде мұндағы температура -42 °C дейін төмендеді.
Украина аумағында жауын-шашынның таралуының негізгі заңдылығы оның солтүстік пен солтүстік-батыстан оңтүстік пен оңтүстік-шығысқа қарай азаюы болып табылады. Жылдық жауын-шашынның ең көп мөлшері Украина Карпатында — 1500 мм (Плая жазығы — 1663 мм) және Қырым тауларында (1000—1200 мм), ең азы — Қара теңіз жағалауында және Присывашшада (450-ден) байқалды. 400-ден 300 мм-ге дейін). Аумақтың көп бөлігінде жауын-шашынның орташа мөлшері батыста 650-600 мм-ден оңтүстік пен оңтүстік-шығыста 450-400 мм-ге дейін ауытқиды. Олардың негізгі массасы Қырымның оңтүстік жағалауын қоспағанда, жылдың жылы мезгілінде болады. Қыста жауын-шашын қар түрінде, елдің барлық аумағында дерлік болады; қар жамылғысының биіктігі 10-30 см, ал тауларда 40 см-ге жетеді.
Су ағындары мен су қоймалары
Украина аумағында жалпы ұзындығы 206 000 км-ден асатын 63 119 өзендер мен бұлақтар ағып жатыр, оның ішінде 3302-сі 10 км және одан да көп.Өзендердің көпшілігі Қара және Азов теңіздерінің алабына жатады, тек Су аумағының 2%-ы Балтық ойпатына (Сянь және Батыс Буг өз тармақтарымен) ағып жатыр. Негізгі өзендер: Днепр, Сиверский Донец, Оңтүстік Буг, Днестр және Дунай.
Елде 20 000-ға жуық көл бар, олардың тек 43-інің ғана ауданы 10 км² немесе одан да көп. Украиндық Полисияның ең үлкен көлі - Свитяздың ауданы 27,5 км². Ірі аумақтары – сағалық тұщы көлдер – Дунай көлдері (Ялпуг – 149 км²), Қара теңіз көлдері (жасанды тұзсыздандырылған Құндық (Сасық) – 204,8 км²), Қырым көлдері (Сасық-Сываш тұзды көлі – 71 км²). Украинада 1157 су қоймасы мен 28800 тоған салынды. Ең ірі су қоймалары Днепрде (Кременчуцке, Каховске, Киевске, Канивске). Ең үлкен сағасы – Днестр сағасы – 360 км². Ең тұздысы - Куялницкий сағасы — 157-227‰.
Ландшафттар және физикалық-географиялық аудандастыру
Украина шекарасында морфоқұрылымдық белгілерінің ортақтығына байланысты ландшафттық кешендердің екі класы бөлінеді - аумақтың 93% -дан астамын алып жатқан жазық және таулы. Елдің ландшафттық құрылымының негізгі ерекшеліктері оның негізінен қоңыржай белдеуде орналасуымен анықталады. Жерорта теңізі типіндегі субтропиктік ландшафттардың элементтері Қырымның оңтүстік жағалауында ғана кездеседі.
Украина аумағы нақты анықталған биоклиматтық және ландшафттық ендік белдеуі бар Шығыс Еуропа физиографиялық елдің оңтүстік-батыс бөлігін, Карпат және Қырым таулы физиологиялық елдерінің бөліктерін алып жатыр. Украинаның жазығы төрт табиғи аймақпен қамтылған: аралас ормандар зонасы (Полисия), жалпақ жапырақты ормандар зонасы, орманды дала зонасы және дала зонасы.
Қорғалатын аумақтар
Украинада барлық ерекше қорғалатын аумақтар Украинаның табиғи қорық қорына біріктірілген, оған 8600-ден астам объект кіреді, бұл ел аумағының шамамен 6,8% құрайды.
Украинаның табиғи-қорық қорына ерекше экологиялық, ғылыми, эстетикалық, рекреациялық және басқа да құндылығы бар және ландшафттардың табиғи әртүрлілігін, жануарлар мен өсімдіктер әлемінің генофондын сақтау, табиғатты сақтау мақсатында бөлінген аумақтар немесе акваториялар кіреді. жалпы экологиялық тепе-теңдік және табиғи ортаның фондық мониторингін қамтамасыз ету. Табиғи-қорық қорының объектілері ерекше қорғау режимдерін белгілей отырып, ұлттық меншік ретінде Украина заңнамасымен қорғалады.
Украинаның табиғи-қорық қорының табиғи объектілері биосфералық қорықтарға, қорықтарға, ұлттық табиғи парктерге, аймақтық ландшафттық парктерге, әртүрлі типтегі қорықтарға, табиғи ескерткіштер мен қорғалатын учаскелерге бөлінеді. Қорықтар мен ұлттық табиғи парктер ең жоғары мәртебеге және көп жағдайда ең үлкен аумаққа ие. Украинада 5 биосфералық қорық (Аскания-Нова, Карпат, Қара теңіз, Дунай, Чернобыль), 19 табиғи қорық (ең көне Канив, Қырым, Украин даласы, Полиский, Луганск, Мыс Мартян, Ялта таулы орманы, Карадаз) және 55 ұлттық табиғи парктер (ең көнелері - Карпатский, Шацкий, Сынавир).
Пайдалы қазбалар
Украина минералды шикізат бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі болып табылады. Жер қыртысының қалыптасуына тән барлық процестердің көрінісі нәтижесінде қалыптасқан әртүрлі жастағы (архейден кайнозойға дейін) құрылымдық элементтердің қосындысы еліміздің жер қыртысын құрайтын пайдалы қазбалардың кең спектрін тудырды. минералды-шикізат базасы. Жер шарының 0,4%-ын ғана алып жатқан және планета халқының 0,8%-ын құрайтын Украинаның жер қойнауында әлемдік минералдық және шикізаттық әлеуеттің 5%-ы бар.
Украинада пайдалы қазбалардың 111 түрінің 20 000 кен орны мен көріністері барланған (УНИАН мәліметтері бойынша пайдалы қазбалардың 200 түрі бар, оның 120-сын адамзат бүгінде пайдаланады). Оның ішінде пайдалы қазбалардың 94 түрінен 7807 кен орны өндірістік маңызы бар және мемлекеттік қорлар балансында есепке алынған. Көмір, мұнай және газ, темір және марганец рудалары, табиғи күкірт, тау жыныстары мен калий тұздары, минералды емес құрылыс материалдары, минералды сулардың экономикалық маңызы зор. Олардың кен орындары Украинаның әртүрлі геологиялық аймақтарында. Кейбір пайдалы қазбалардың барланған қорлары бойынша Украина Ресей Федерациясынан, АҚШ-тан, Ұлыбританиядан, Франциядан, Германиядан, Канададан және басқа елдерден алда. Атап айтқанда, темір, марганец, титан-цирконий кендерінің, металл емес шикізаттың көптеген түрлерінің қоры мен өндірісі бойынша 20 ғасырдың аяғында Украина. Еуропа және дүние жүзі елдері арасында жетекші орынға ие болды.
Биоәртүрлілік
Украинаның табиғи жағдайларының әртүрлілігі, оның екі теңізі бар бірнеше табиғи аймақтарда орналасуы, ең алдымен Қырым таулары мен Карпат тауларында эндемиктердің айтарлықтай саны бар жеткілікті бай және біркелкі емес таралған биоәртүрлілікке әкеледі.
Украинада 60 000-нан астам тірі тіршілік иелері кең таралған, оның ішінде: саңырауқұлақтар мен қынаның 6500-ден астам түрі, балдырлардың 4900-ден астам түрі, бриофиттердің 760-тан астам түрі, тамырлы өсімдіктердің 6000-нан астам түрі, 1200-ден астам түрі. қарапайымдылар, губкалардың 33 түрі, книдарлардың 40 түрі, желбезектердің 3 түрі, немертиндердің 33 түрі, бриозоидтардың 30-ға жуық түрі, форонидтердің 1 түрі, интраподтардың 2 түрі, жалпақ құрттардың 1300-ге жуық түрі, қарынаяқтардың 50-ге жуық түрі. 600 түрі ротиферлер, 60-қа жуық қырғыштар, 2 түрі қылшықты құрттар, 400-ден астам жасандылар, 400-ден астам моллюскалар, 800-ден астам нематодтар, 111 моллюскалар, 1000-ға жуық шаян тәрізділер. , өрмекшітәрізділердің 3300-ге жуық түрі, қырықаяқтардың 140-қа жуық түрі, қарынаяқтардың 500-ден астам түрі, жәндіктердің 35 мыңнан астам түрі, эхинодермалардың 14 түрі, ланцеттердің 1 түрі, тонниктердің 9 түрі, дөңгелек ауыздылардың 2 түрі, Балықтың 250 түрі, қосмекенділердің 20-ға жуық түрі, бауырымен жорғалаушылардың 25-ке жуық түрі, құстардың 400-ден астам түрі және сүтқоректілердің 120-ға жуық түрі бар.
Мүмкінді орын ауыстыру
Мүмкінді орын ауыстыру - виртуал орын алмастыру - механикалық жүйе нүктелерінің осы мезетте алып тұрған орнынан, жүйеге түсірілген байланыстарды бұзбай шексіз аз орын алмастыру жасай алу мүмкіндігі.
Украина
Биоәртүрлілік
Украинада көптеген эндемиктер бар, негізінен омыртқасыз жануарлар мен өсімдіктер. Украинаның омыртқалы жануарларының ішінде бар болғаны 12 эндемик түрі бар, атап айтқанда, Қара теңіз және Подил далаларында кең таралған құмды шұңқыр мен Подльский жылқысы, сонымен қатар Қырым тауларында таралған Линдгольм кесірткесі.
Украинада биоәртүрлілікті қорғаудың негізгі құжаты Украинаның Қызыл кітабы болып табылады, онда елдегі жануарлар мен өсімдіктер әлемінің сирек, осал және жойылып кету қаупі төнген түрлерінің тізімі, сондай-ақ осы түрлердің қазіргі жағдайы туралы жалпы ақпарат бар. және оларды сақтау шаралары. Украинаның Қызыл кітабына енгізілген түрлер Украинаның бүкіл аумағында, оның континенттік қайраңында және айрықша теңіз экономикалық аймағында қорғауға жатады. Ол «Украинаның Қызыл кітабы туралы» Украина заңымен реттеледі. 2021 жылдан бері Украинаның Қызыл кітабына 1544 түр енгізілген, оның 687-і жануарлар, 857-сі флора. Украинаның Қызыл кітабына енгізілген түрлердің сақталуын мемлекеттік басқаруды, реттеуді және бақылауды Украинаның Министрлер Кабинеті және ведомстволық бағынысты құрылымдар жүзеге асырады. Украинаның Қызыл кітабын ғылыми қамтамасыз етуді Украина Ұлттық Ғылым академиясының Зоология институты мен Ботаника институтының негізінде құрылған Украинаның Қызыл кітабы жөніндегі Ұлттық комиссиясы жүзеге асырады. Украинаның биоәртүрлілігін зерттеу орталықтары
Саяси жүйесі
Украина – көппартиялы саяси жүйесі бар унитарлы демократиялық парламенттік-президенттік республика. Атқарушы билікті Министрлер Кабинеті, орталық атқарушы билік органдары және жергілікті атқарушы билік органдары ұсынады. Заң шығарушы орган — Верховна Рада атауы бар парламенті. Сот билігін Украинаның Конституциялық соты және жалпы юрисдикциядағы соттар — әртүрлі инстанциялардағы жалпы және мамандандырылған соттар жүйесі ұсынады.
Мүмкінді орын ауыстыру
Дереккөздер
Санат:Механика
Reuters
Рейтер (Reuters Ltd) — ағылшын ақпарат агенттігі. Лондонда 1851 ж. құрылған. Ресми түрде Ұлыбритания телеграф агенттігінің қызметін атқарады. Әлемдегі 5 үздік ақпарат агенттігі қатарына кіреді. 12 мыңдай адам, оның ішінде 1400 журналист қызмет атқарады. 1994 ж. Алматыда 11 адамнан тұратын Қазақстан бөлімі ашылған.
Украина
Украина Конституциясы
Украинаның қазіргі Конституциясы 1996 жылы 28 маусымда Верховна Рада II-шақырылымының бесінші сессиясында қабылданды. Бұл күн Конституция күні мерекесіне айналды.
Reuters
240px|нобай|оңға|Лондондағы орталық офисі
Украина
Заң шығарушы органы
Украина Конституциясының 75-бабына сәйкес, Парламент — Верховна Рада, Украинадағы жалғыз заң шығарушы билік органы. Украина Жоғарғы Радасының конституциялық құрамы жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы 5 жылға сайланатын 450 халық депутатынан тұрады. Халық депутаттарының өкілеттіктері Украинаның Конституциясымен және заңдарымен айқындалады.
Атқарушы билік органы
Украина Конституциясының 102-бабына сәйкес, Украина президенті мемлекет басшысы, мемлекеттік егемендіктің, Украинаның аумақтық тұтастығының, Украина Конституциясы сақталуының, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының кепілі болып табылады. Украина Конституциясы мен Украина заңдарының негізінде және оларды сақтай отырып, Президент Украина аумағында міндетті күші бар жарлықтар мен өкімдер шығарады.
Reuters
Дереккөздер
Санат:Ақпараттық жүйелер Санат:Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдары
Украина
Атқарушы билік органы
Украина Конституциясының 113-бабына сәйкес, Украина Үкіметі — Украина Министрлер Кабинеті, атқарушы билік жүйесіндегі жоғары орган. Оның қызметінің құқықтық негізі Украинаның Конституциясы, заңдары және Украина Президентінің актілері болып табылады. Үкімет Президент алдында жауапты және Украина Жоғарғы Радасының бақылауында. Іс жүзінде бұл тәуелділік Президенттің Жоғарғы Радамен келісе отырып, Премьер-Министрді тағайындауынан, оның өкілеттіктерін тоқтатуынан және оның отставкасы туралы шешім қабылдауынан тұрады. Президент Премьер-Министрдiң ұсынуы бойынша Министрлер Кабинетiнiң мүшелерiн және басқа да орталық атқарушы органдардың басшыларын тағайындайды. Үкiметтiң Жоғарғы Кеңеске бақылауы мен есеп беруi Парламенттiң Үкiмет ұсынған бюджеттi бекiтуiнен, бюджеттiң атқарылуы туралы шешiмдердi қабылдауынан, Үкiметтiң iс-шаралар бағдарламасын бекiтуден немесе қабылдамаудан, оның жұмысын бақылаудан тұрады. Үкімет құрамына Украина премьер-министрі, бірінші вице-премьер, үш вице-премьер және бүгінгі күні он тоғыз министрлік кіреді. Атқарушы билік жүйесіне сонымен қатар: 12 мемлекеттік комитет, 27 ерекше мәртебесі бар атқарушы биліктің орталық органдары, Украинаның 18 басқа орталық органдары мен мекемелері кіреді.
Сот билігі
Украинада сот төрелігін тек соттар жүзеге асырады. Соттардың құзыреті мемлекетте туындайтын барлық құқықтық қатынастарға таралады. Жалпы юрисдикциялық соттар жүйесі Украина Конституциясына сәйкес аумақтық, мамандану және инстанциялық принциптерге негізделген. Жалпы юрисдикциядағы соттар жергілікті, апелляциялық, жоғары мамандандырылған соттардан және Украина Жоғарғы сотынан тұрады. Жалпы юрисдикциядағы соттар жүйесіндегі жоғары сот органы Украинаның Жоғарғы соты болып табылады.
Мамандандырылған соттар:
Украинадағы конституциялық юрисдикцияның жалғыз органы — Украина Конституциялық соты. Украинаның Конституциялық соты жалпы юрисдикциядағы соттардан бөлек және тәуелсіз.
Ішкі саясаты
1991 жылы маусымда Украинаның Жоғарғы Радасы болашақ Конституцияның тұжырымдамасын қабылдап, Конституциялық комиссия құрды. Бірінші жоба 1992 жылы маусымда талқылауға ұсынылды. Негізгі заң жобасын қарау 3 айға созылып, 3 оқылымнан өтті. 1996 жылы 28 маусымда Жоғарғы Рада жаңа Конституцияны қабылдады - бұл күн ресми мереке - Украина Конституциясының күні болып табылады. Конституция кіріспеден және он төрт тараудан (161 бап) тұрады.
Украинада нарықтық реформалар 1992 жылдың басында басталды. Украина экономикасы Ресей экономикасымен тығыз байланысты болды. Бұл кезеңде Украина оны тек көрші елдердің нарықтық экономикасына бейімдеді. Экономикалық процестерді бақылау үшін үкіметтің өз валютасы болуы керек болды. 1992 жылы Украина рубль аймағынан шығып, толыққанды валюта – гривна енгізілгенге дейін өтпелі валюта ретінде купондық монеталарды енгізді. Алайда жаңа ақша бірлігін енгізу экономикалық жағдай біршама тұрақталғаннан кейін 1996 жылы ғана мүмкін болды.
1994 жылы қазанда ел президенті Леонид Кучма экономикалық қайта құрулар бағдарламасын ұсынды: бағаны төмендету, бюджет тапшылығын шектеу, еркін ішкі және сыртқы сауданы енгізу, қатаң ақша-несие саясатын жүргізу, ірі кәсіпорындарды жаппай жекешелендіру, жер реформасы. Бұл бағдарламаны Жоғарғы Рада бекітті. Бағдарлама Батыста оң бағаланды: оны жүзеге асыруға АҚШ пен Еуропа Одағы айтарлықтай қаржылық көмек көрсетті, тікелей шетелдік инвестициялар 1994 жылғы 484 миллион доллардан 1999 жылы 3,122 миллион долларға дейін өсті. өндірістің құлдырауы және оны қайта құру мен қайта жарақтандыруды бастау, жұмыссыздықты азайту.
Мемлекет жеке тұлғаларға салықтың шекті мөлшерлемесін төмендетті, табыс салығы мен қосылған құн салығы төмендеді, бұл шағын және орта бизнестің жандануына әкелді. Жекешелендіру жеделдеді. 2000 жылы өнеркәсіп өнімі көлемінің 70%-ға жуығы мемлекеттік емес кәсіпорындарда өндірілді. Қабылданған шаралар оң нәтиже берді. 1998 жылы өндірістің құлдырауы тоқтатылып, оның біртіндеп өсуі басталды. 2003 жылы ол 15,8% құрады. Украина сыртқы қарыздардан бас тартып, сыртқы қарызын сәтті өтей бастады.
Саяси партиялар
Украинада көппартиялық жүйе бар, 2017 жылдың 18 қаңтарындағы жағдай бойынша елде 252 саяси партия тіркелген. Саны көп болғандықтан саяси партиялардың жалғыз билікке қол жеткізу мүмкіндігі көп бола бермейді, сондықтан олар көбінесе блоктар құрады. 2011 жылы 17 қарашада Украина парламенті саяси партиялар блоктарының парламенттік сайлауға қатысуына тыйым салатын «Сайлау туралы» заңды бекітті. Украинадағы көптеген партиялардың мүшелігі өте аз және олар көпшілікке беймәлім. Украина қоғамының саяси партияларға деген сенімі, жалпы алғанда, өте төмен.
Украинада саяси идеологияны ұлтшылдық (Украина ұлтшылдарының конгресі, ВО «Свобода», Украина Ұлттық жиналысы; Украина ұлттық консервативтік партиясы және т.б.), социалистік (Украина Социалистік партиясы, Украинаның прогрессивті социалистік партиясы), экологиялық ( Украинаның жасыл партиясы) және басқа ағымдар. Украинада да бар солшыл, оңшыл және центристік партиялар көбінесе бағдарламаларының құрылымымен ерекшеленеді.
Ежелгі дәуір
Алғашқы археологтар қазіргі Украина аумағында ерте палеолит дәуірінде, 900-800 мың жыл бұрын пайда болды. Қазіргі типтегі адамдар — хомо сапиенс (кроманьондар) бұдан 40-35 мың жыл бұрын жоғарғы палеолит дәуірінде қалыптасқан. Олар тайпалық ұйымы болған кавказ нәсілінің өкілдері, аңшы-тергіштер болды. Кроманьондардың культтік орталықтарының бірі Тас қабірдің табиғи қалдығы болды. 10 000 жылдан астам уақыт бұрын мұздық еріп, халық санының өсуіне ықпал етті. Украинаның орманды, орманды дала және дала аймақтарына ландшафттық бөлінуі тұрақтандырылды, қазіргіге жақын топырақ жамылғысы қалыптасты. Экономиканы иемдену дағдарысы адамдарды бірте-бірте репродуктивті нысандарды: егіншілік пен мал шаруашылығын бастауға мәжбүр етті. Керамиканың пайда болуымен қазіргі Украина аумағында біздің дәуірімізге дейінгі 7-5-3 мыңжылдықтарға созылған неолит кезеңі келді. болып табылады.