cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кіші Мошля
Кіші Мошля — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Пензен облысы, Воронеж облысы, Саратов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шумика өзенінің сол жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ворона. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тұрсынәлі Ырыскелдіұлы
right|200px Тұрсынәлі Ырыскелдіұлы (кейде Рыскелдиев, 13 қазан 1940 жыл, Сорбұлақ мекені, Күнес ауданы, Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы) — қазақ жазушысы.
Шығармалары
Оншақты кітабы, 30-дан астам сын-зерттеу мақалалары, 3 телефильм сценариясы жарық көрген.
Дереккөздер
Санат:13 қазанда туғандар Санат:1940 жылы туғандар Санат:Күнес ауданында туғандар Санат:Қытай қазақтары Санат:Қытай жазушылары Санат:Қазақ жазушылары Санат:Қытай сценарийшілері Санат:Қытай мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Перу (Массачусетс)
Перу (Peru) — Массачусетс штатының Беркшир округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 821 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 67.4 км² шамасында. FIPS коды — 25-53050.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Әңгіртаяқ
Әңгіртаяқ - қазақы ортада әңгіртаяқ ойнату деген қолданыс адамның қоқан-лоққы көрсетіп, зобалаң тудыруы мәнінде ұғынылады. Сонымен қатар тілдік қолданысына қарай билеп төстеді, үстемдік етті, әлекке түсірді деген мағынада да колданылады. Осы жайтқа байланысты ана тілімізде әңгіртаяқ ойнату деген тұрақты сөз тіркесі кездеседі. Әңгіртаяқ атауы әңгір терминінен бастау алады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Әлемдік мәдениет
Әлемдік мәдениет — жалпыадамзаттық мазмұны бар рухани құндылықтар сипатын айқындау үшін қолданылатын күрделі ұғым. Әлемдік мәдениетті дүние жүзі сипат алған діндерге негіздеп христиандық, исламдық, буддалық мәдениет деп бөлу бар. Еуропалық әдебиеттерде кең тараған бұлай бөлуді шартты деп бағалаған жөн. Өйткені мұнда құндылық мәніне тек діни талаптар тұрғысынан ғана қарау нышаны байқалады. Әлемдік мәдениет адамзаттың рухани дамуына тікелей әсер еткен және жоғарыда аталған діни мәдениеттерге де өз ықпалын тигізген жалпыадамзаттық мазмұндағы мұралар болып табылады және олар тарихи сабақтастық тұрғысынан қарастырылады. Ертедегі Үнді, Қытай, Мысыр, Грек, Рим мәдениеті, Орхон-Енисей ескерткіштері, ортағасырлық мұсылмандық және еуропалық қайта өрлеу дәуірлерінің мәдени ескерткіштері, Конфуций, Аристотель, Әбу Наср әл-Фараби, Августин Б., Гегель еңбектері, М. Қашғари, Ж.Баласағұн шығармалары, Тәурат, Інжіл, Құран сияқты діни кітаптар адамгершілік ережелеріне халықар. дәрежеде негіз болған әлемдік мәдениет мұралары. Музыкалық әуендер, саз аспаптары үндестігінің күшеюі, Қорқыт ата, Асан қайғы сияқты аңыз алыптарының халықаралық кейіпкерге айналуы әлемдік мәдениет мазмұнын толықтырды. Науаи, Абай, Низами, Пушкин, Байрон, Петефи, Мицкевич, Әуезов және т.б. ұлы есімдер тілі де, діні де бөлек елдердің рухани туыстығын жер жүзіне танытты. Чайковский мен Бетховен, Құрманғазы мен Шопен музыкалары әлемдік мәдениет болып табылады. Әлемдік мәдениет өзінің ұлттық өрісін дүние жүзілік дәрежеге көтерген мәдени туындылардан тұрады, адамзаттың рухани өркендеуінің куәгері болып саналады.
Дереккөздер
Қазақ ұттық энциклопедиясы
Санат:Мәдениет
Агджус
Агджус (Aggius) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ольбия-Темпио провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1643 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 20,18 адам/шаршы шақырымына. Алып жатқан жер аумағы 83,56 шаршы шақырым шамасында. Пошта индексі — 7020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Vittoria. Жыл сайынғы мерекесі — 14 мамыр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Байғара Құттыбайұлы
Байғара Құттыбайұлы (шамамен 1699- 1775) - ақын, шешен, би. Ел ішінде Байғараны «Қыдыр дарыған әулие» санап, аруағына халқы сиынып, зиратына қонып, мінәжат еткен. Найманның Қаракерей руының Сыбан елінің ақындық мектебі Байғара биден бастау алады, шыққан тегіде Найманнан. Ақтайлақ, Дулат, Түбек, Әріп Байғараның ұрпақтары. Байғара бидің биік тұлғасын Дулат ақын «Кеңесбайға» деген өлеңінде: - деп, оның байлығымен қоса, халқына қайыры тиген әділдігін жырға қосқан. Сыбан елінен шыққан Б-ның ұлағатты сөздерін Абай да білген. Б. ұрпақтары туралы М. Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясында мол дерек берілген.
Борис Евсеевич Быховский
Борис Евсеевич Быховский (14 (27) тамыз 1908 — 26 қаңтар 1974) — кеңес одағының ғалымы, зоолог, паразитолог, академик (1964), КСРО ҒА Зоология институтының директоры (1962—1974).
Ленинград Мемлекеттік университетін бітірген. 1929 - 35 ж. Ленинградтағы балық шаруашылығы институтында, 1935-40 және 1942 жылдан КСРО ғылым академиясының Зоология институтында қызмет істейді. 1963 жылдан КСРО ҒА жалпы биология бөлімінің академик секретары. Негізгі жұмыстары паразиттік тіршілікке, соның ішінде моногенетикалық сорғыш құрттарға және жалпақ құрттарға жататын басқа да топтарға арналған. Борис КСРО теңіз, өзен, көлдерінде балық паразиттерінің таралуын және ол паразиттердің өніп-өсу жағдайын анықтады. Бұл жаңалықтары балық ауруына қарсы күрес шараларын белгілеуге мүмкіндік туғызды. Ленин орденімен, Еңбек Қызыл ту орденімен, медальдармен марапатталды
Дереккөздер
Санат:КСРО зоологтары
Садко (опера)
Садко — жеті бейнедегі Николай Римский-Корсаковтың операсы. Либреттоны композитордың өзі Садко гусляры туралы орыстың батырлар жыры негізінде жазған екен. Алғаш реет ол Мәскеуде Евгений Эспозито басшылығымен 1897 жылы Солодовниковтың жеке операсында қойылды.
=Құрылу тарихы=
Музыкада Садко туралы аңызды дамытуды Римский-Корсаков 1867 жылы бастаған, ол кезде ол бір атаулы симфониялық поэма жазған болатын. Бұл шығарманың тақырыптары кейін операға енді. Операның музыкасында Римский-Корсаков орыстың халықтық тақырыптарын және «теңіз» леймотивтерін белсенді қолданады. Операның дәстүрлі түрде әрекеттерге бөлінуіне қарағанда «Садко» жеті бейнеден тұрады. Оларды автор қойылым кезінде үш әрекетке (бірінші және екінші сурет – бірінші әрекет; үшінші және төртінші сурет- екінші әрекет; бесінші, алтыншы, жетінші суреттер – үшінші әрекет, соңғы үш суреттер қойылым кезінде антрактсыз оркестрлік интерлюдиялармен бірге, музыканың тоқтауынсыз жүреді), немесе бес әрекетке (бірінші сурет – бірінші әрекет, екінші сурет және үшінші сурет – екінші әрекет; төртінші сурет – үшінші әрекет; алтыншы және бесінші суреттер – төртінші әрекеттер, оркестрлік интерлюдия арқылы музыканың тоқтауынсыз жүреді; жетінші сурет – бесінші әрекет) бөледі.
Операның құрылымы басты негізде «Садко бай қонақ» батырлар жырымен байланысты. Ол Афанасьевтің «Ұлттық орыс ертегілері» атты жинағымен қосылған. Әрекет уақыты XI—XII ғасырларға жатады, операда Новгород христиандығындағы, ежілгі орыс тірдік сенімдер көп болған кездердегі жартылай ертегі, жартылай тарихи кезеңге ауысты.
Партитурада айтылған көптеген сөздер, декорациялар мен баға берушілік сипаттамалар түрлі батырлар жырынан, әндерден, қастандықтар, жоқтаулармен байланысқан. Волхв Всеславич туралы батыр жыры мен Соловей Будимирович туралы өлең халықтық эпосынан алынған, тек кейбір қысқартулары мен өзгерістері бар. Сол себепті либреттода көбінесе батырлық жырдың өлеңдері сақталып, оның сипаттық ерекшеліктері айқындалған. ( «а», «а и» бөліктері және т.б.) =Мазмұны=
1.	↑ Римский-Корсаков Н. А. Садко. Опера-жыр (клавир). — Л., Музыка, 1975
2.	↑ Женское окончание Волхова́ — царевна Волхова́-река — дано на основании свидетельства Афанасьева о таковых окончаниях древних названий рек, как например, Днепра́-река (Римский-Корсаков Н. А. Садко. Опера-былина (клавир). — Л., Музыка, 1975)
Санат:Орысша опералар
Құрылым технологиялылығы
Құрылым технологиялылығы (Технологичность конструкций) — құрылымды өндіру, пайдалану және жөндеу кезінде еңбектің, қаражаттың және материалдардың оптималды шығынға ұшырайтын қасиеті.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Агротехникалық шаралар
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Теулада
Теулада  (Teulada) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Марина-Альта ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14778 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32,24 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Бонкур (Эр)
Бонкур (Boncourt) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27081, пошта индексі — 27120.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
IC 4280
IC 4280 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 47688, ESO 509-54, MCG -4-32-36, AM 1330-235, IRAS13301-2357.
Сыртқы сілтемелер
IC 4280 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Өскенбай Ырғызбайұлы
Өскенбай Ырғызбайұлы   (1778-1850) - Абайдың атасы, атақты би. Ырғызбайдан Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай туған. Өскенбай жастайынан зерек, есті болып өседі. Кеңгірбай би Ырғызбай жастай өлген соң, інісінің орнына осы баласы - Өскенбайды сүйеніш етеді. Қартайған кезінде жол өз баласы Ералынікі болса да батасын беріп, Өскенбайды би қояды. Өскенбай өзінің ел басқару әдісінде, ең алдымен жемқорлықтан бойын аулақ салуға тырысады. Өскенбайдың әділдігіне тәнті болған ел арасында «Ісің адал болса, Өскенбайға бар, арам болса, Ералыға бар»- деген тәлімді сөз пайда болады. Өскенбай үлкен әйелі Зере бәйбішеден (шын аты - Тоқбала Бектемірқызы) - Құттымұхамбет, Құнанбай, Тайбала есімді екі ұл, бір қыз сүйеді. Құттымұхамбет жастай опат болған. Зереден кейінгі төрт тоқалынан Өскенбай би тоғыз ұл көрген. 1822 жылғы Сібір қазақтарын билеу туралы патша әкімшілігі жарлығынан кейін отарлау саясатының тасқұрсау тәртібіне мойынсұнып, Тобықты елі Ресейге «бодан» болып, Петербургтан келген арнаулы өкіл Иван Семенович деген майордан Өскенбай кепілдеме құжат алады. 1826 ж. қазан айының 16- ында шекаралық басқарманың міндетін атқарушы Броневскийдің жарлығымен старшын шеніне көтеріледі. Ол орта жасқа келген шағында ел билігі тізгінін үлкен ұлы Құнанбайдың қолына ұстатады. Өзі ақыл-кеңесін беріп, ел-іші істерін сырттай ғана бақылап отырады. Өскенбайдың сүйегі Шыңғыс таудың ішінде Бөкенші өзенінің бойында әулеттік қорымда жерленген. Құнанбай Өскенбай биге 1851 ж. Шілде айында, Көкшетаудың Арғын ішінде Қамбар руы жайлаған Көкжайдақ деген жерде ас берген. Өзі бес жасқа толған кезінде мәңгі-бақиға көз жұмған аяулы атасы Өскенбай биге берілген ұланғайыр асқа бала Абай да Зере әжесіне еріп барған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ла-Сель-ан-Люитре
Ла-Сель-ан-Люитре (La Selle-en-Luitré) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35324, пошта индексі — 35133.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 542 адамды құрады. Халық тығыздығы — 74,04 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Даниеле Бове
Даниеле Бове (Daniel Bovet) (23 наурыз 1907, Флерье, кантон Невшатель — 8 сәуір 1992, Рим) — Швейцариядан шыққан итальяндық фармаколог. 1957 жылы, есіркіні бұғаттау арқылы ашқан ерекше нейротрансмиттерлері үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. 1937 жылы гистамин нейротрансмиттерін болдырмайтын және аллергияны емдеу үшін пайдаланылатын антигистаминді зерттеуі арқылы да белгілі.
Өмірбаян
Бове Швейдцарияда дүниеге келген және сонда оқыды. Жергілікті эсперанто тілінде сөйледі. 1927 жылы Женева университетінің түлегі атанды. 1929 жылы докторлығын алды. 1929-1947 жылдар арасында Париждегі Пастор институтында оқыды. Кейінірек 1947 жылы Римдегі Санитайа денсаулық сақтау институнда жұмыс істеді (Денсаулық жақсарту институты). 1964 жылы Италияда Сассари университетінде профессор болды. 1969-дан 1971-ге дейін ол Римде Ұлттық зерттеу кеңесінің президенті болып қызмет атқарар бұрын Рим Ла Сапиенца университетінде профессор болып жұмыс істеді.
Негізгі еңбектері
Негізгі еңбектері заттардың химиялық құрылымы мен фармакологиялық әсері арасындағы өзара қарым-қатынастарды зерттеуге арналған. Сульфаниламидтік препараттардың бактерияға қарсы іс-қимыл тетігін алғашқылардың бірі болып анықтады. Кураре ұқсас препараттар және антигистаминді қосылыстардың, олардың қолданылуын анықтайтын, құрылым заңдылықтарын құрды.
Шығармалары
Санат:Италия фармакологтары Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:23 наурызда туғандар Санат:8 сәуірде қайтыс болғандар Санат:XX ғасыр биологтары Санат:Женева университеті түлектері
Щепетков атындағы көше (Алматы)
Щепетков атындағы көше (Алматы) - көшеге Ұлы Отан соғысында Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан 28 гвардияшы- панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Иван Алексеевич Щепетковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 24.06.1959 №17 шешімі) берілген. Щепетков Иван Алексеевич (1909-1941) Алматы қаласында дүниеге келген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Подхозная көшесі. Кешенін ұзындығы - 2100 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Қазақстан әуекомпанияларының тізімі
Санат:Қазақстан әуе компаниялары Санат:Қазақстан компаниялары Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Бланк картасы
Бланк картасы —бір немесе бірнеше көмескі реңді бояуларға басылған топографиялық немесе арнайы карта. Қосымша графикалық жүктемені (тактикалық, оператавтік, аэронавигациялық жағдайлардың) түсіру, ұрыстық фафикалық қүжаттарды даярлау кезінде топографиялық негіз түрінде колдануға арналған.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Бастауыш мектеп
thumb|Мектеп Бастауыш Мектеп — білім беру жүйесінің алғашқы сатысы. 1917 жылға дейін Қазақстандағы білім берудің бағыттарына сәйкес Бастауыш Мектептердің құрылымдық жүйесі әр түрлі болды (қара Мектеп, Ауылдық мектептер, Бастауыш халық училищелері, т.б.). Олардағы оқу мерзімі 1—2, 3—4, 5—6 жылдық еді. 20 ғасырдың 30-жылдарынан бастап Кеңес Одағы елдерінде жаппай міндетті бастауыш білім беру ісі қолға алынды. 1919 жылдан жұмыс істеген 2—3 жылдық Бастауыш Мектептер 1941 жылы 4 жылдық болып өзгерді. Мектеп жасындағы қыз балаларды оқытуға да айрықша көңіл бөлінді. Сол кездегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты халықтың көпшілігі үшін Бастауыш Мектеп білім беру жүйесінің алғашқы әрі соңғы сатысы ретінде қызмет етті. Ел экономикасының жедел қарқынды дамуы барысында Бастауыш Мектептер үлкен әлеуметтік қызмет атқарды. 1960 жылдан бастап жаппай орта білім алуға көшу Бастауыш Мектептің құрылымдық жүйесін, негізгі мақсатын түбегейлі өзгертті. Бастауыш Мектеп жалпы білім беретін орта мектептің құрамындағы бастауыш сыныптарға айналды. Оқу мерзімі 3 жылдық болды. Кейбір аз қоныстанған елді мекендерде ғана Бастауыш Мектеп дербес күйінде қалды. Оқу жоспарына математика, табиғаттану, көркем жазу, ана тілі, орыс тілі, ]]дене шынықтыру]], еңбек пәндері енгізілді. Қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайы, ғылыми-техникалық жетістіктер, педагогикалық, психологиялық ғылымындағы іргелі зерттеулер ықпалымен Бастауыш Мектептің оқыту мазмұны күрделі өзгеріске ұшырады. 1990 жылдан бастап Бастауыш Мектептің жаңа оқу бағдарламалары жасалды. Оқу мерзімі қайтадан 4 жылдыққа ауысып, оқыту мазмұны тәуелсіздік рухының талабымен қайта жасалды. ҚР-ның “Білім беру туралы заңында” орта білім берудің сатылары: бастауыш (1—4 сыныптар), негізгі (5—9 сыныптар), жоғарғы (10—11 сыныптар) болып нақтыланды.
Сілтеме
Қазақ Энциклопедиясы
Санат: Білім
Мұхтар Әкебайұлы Жөргенбаев
Мұхтар Әкебайұлы Жөргенбаев  (1.2.1955 жылы туған, Алматы облысы Қарқара ауылы) – заңгер, әділет генерал-майоры.
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
Қарағанды Мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1981).
Еңбек жолын 1972 жылы Қарқара ауылында жұмысшы болып бастаған.
1981 жылдан прокуратура органдарында қызмет атқарып келеді. Атырау қалалық прокуратурасында стажер, Махамбет ауданы  прокуратурасында тергеуші, Атырау қаласы прокурорының көмекшісі, аға тергеуші, облыс прокуратураның аға тергеушісі, аса маңызды істер бойынша тергеуші, Атырау қаласы прокурорының 1-орынбасары, Балықшы ауданының прокуроры, Атырау қаласының прокуроры болып қызмет атқарды.
1996 – 2003 жылдары Алматы облысы Талғар ауданының прокуроры, Алматы облысы прокурорының 1-орынбасары, Атырау облысының прокуроры.
2003 жылдан Түркістан облысының прокуроры.
ҚР Президентінің құрмет грамотасымен, «ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл», «ҚР Конституциясына 10 жыл » медальдарымен марапатталған. ҚР Прокуратурасының құрметті қызметкері. Райымбек ауданының құрметті азаматы.
Хохлуновка Баская
Хохлуновка Баская — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баская өзенінің сол жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Әребек
Әребек - мұрынға тағатын сырға, зере деп те аталады. Мұндай әшекей бұйым қазақтарда өте сирек кездеседі. Мұндай атау оңтүстік өңірлер шекараласатын аймақтармен этмомәдени байланыс негізінде тілімізге енген. Әребек жеңіл іші қуыс қозалармен әшекейленіп, мұрынға өткізетін сымның ұшы тиектеледі. Әребектің арабек деген атауы да кездеседі.
Саяси клика
Саяси клика - ''[франц. clique - шайка, банда]'' - "қызметтестер тобы", кішігірім топтың ерекше түрі, билікті тартып алуды немесе оған бақылау орнатуды жасырын жолдармен немесе криминалдық құралдарды пайдалануды мақсат тұтқан мемлекеттік немесе саяси қайраткерлердің формальды емес бірлестігі. Бұл ұғымды Ч.Кули бастауыш топтарға қатысты қолданған, бірақ Г.Дикс белсенді түрде пайдаланды.
Әребек
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Жоғары сұранымды тауар
Жоғары сұранымға ие тауар (жоғары сұранымды тауар, көпшілік қолды тауар) — аларман сатып алу үшін қосымша шығын жұмсауға әзір тұратын бірегей сипаттағы тауар немесе жекелеген таңбалы тауарлар.
Саяси клика
Дереккөздер
Санат:Саясат
Жоғары сұранымды тауар
Мұндай тауарға халық тарапынан жасалатын сұраным тауарлардың негізгі көлеміне сұранымнан асып түседі.
Дереккөздер
Санат:Сауда
Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова
thumb|Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова
Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова
1950 жылы 13 шілдеде Павлодар қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Сіләмбеков Хамит Сіләмбекұлы, марқұм, Қазақстан Компартиясының Май аудандық комитетінің екінші хатшысы, Ермаков аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары болған. Анасы - Сембаева Нұржамал Сембайқызы (1924 жылы туған), зейнеткер, Павлодар облысы Ермак қаласы әлеуметтік  қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі болған, БЛКЖО XI съезінің делегаты болған.Павлодар педагогика институтының физика-матемакалық факультетін бітірген (1971), математика пәнінің мұғалімі
Орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2000).
«Ерен еңбегі үшін» (2000), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжпмы - «Тұрақтылық, халықтар арасындағы келісім және бойОІтшілік, жоғары білімді ұрпақ».
Хоббиі - қоленер.
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Аманжолов Уәлихан Балташұлы, колледж оқытушысы. Қызы - Аманжолова Маржан Уәлиханқызы (1974 жылы туған), мемлекеттік қызметкер; ұлы - Аманжолов Нұржан Уәлиханұлы (1979 жылы туған), әскери  қызметкер.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Үлбі
Үлбі — Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты кент. Бұрынғы Үлбі кенттік әкімдігі орталығы.
Географиялық орны
Риддер қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км жерде, өзімен аттас өзеннің жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 5670 адам (2693 ер адам және 2977 әйел адам) болса, 2009 жылы 5332 адамды (2560 ер адам және 2772 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың ортасында Лениногор (Риддер) полиметалл комбинатының салынуына байланысты қаланған.
Кәсіпорындары
Ірі кеніш басқармасы, ағаш өңдейтін комбинаты, СЭС-тер каскады, екі орман шаруашылығы жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Кәсіптік-техникалық мектеп, орта мектеп, бала-бақша, клуб, кітапхана, кенттік аурухана, амбулатория, дәріхана, т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері Санат:Қазақстан кенттері
Дөңес көтерілім
Дөңес көтерілім. Жер қыртысының біршама ауқымды аймағын қамтитын яки иілу радиусы мөлшерінің ауқымдылығымен сипатталатын шаңырақ пішіндес тектоникалық құрылым.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Кринс
250px|thumb|Картада орналасуы Кринс (Kriens) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан қала. Люцерн округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 25 348 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27.31 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1059, пошта индексі — 6010-6012.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Опанец (Добрич облысы)
Опанец (Опанец) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Добричка қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 189 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9347. Телефон коды — 05719. ЕКАТТЕ коды — 53597.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Ұлттық стадион (Варшава)
Ұлттық стадион (Stadion Narodowy) — Польшаның елордасы Варшава қаласында орналасқан футбол стадионы. Оның құрылысы 2009 жылы басталып, 2011 жылдың аяғына қарай пайдалануға берілді. 2012 жылдың 29 қаңтарында ашылды. 2012 жылдың Польша және Украинада өтетін футболдан Еуропа чемпионатының басты стадиондарының бірі.
Сипаттама
Жаңа стадионның сыйымдылығы 58 500 адам, оны спорттық және концерттік залға айналдыратын, жылжымалы шатырмен жабдықталған. Стадионмен қатар, 4 000 адамға арналған олимпиада жүзу бассейінін және аквапаркті, қонақ үйді және конгресс-холлды, 8 000 автокөлікке арналған сыйымды парковка салуға жоспарланып отыр.
Польша құрамасы
2012 жылдың 29 қаңтар күні стадионда Польша және Португалия құрамаларының арасында алғашқы ойын өткізілген еді. Еуропа чемпионаты кезінде ұлттық стадионда топтық кезеңінің үш матчі, сонымен қатар, ширек финал және жартылай финал өтеді.
Стадионда 2012 жылдың Еуропа чемпионатының жоспарланған матчтары
Жергілікті уақыт
Оскар-Колын-Сос
Оскар-Колын-Сос — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лепля өзенінің оң жағалауынан 115 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Кіші Фредди Принц
Кіші Фредди Принц (Freddie Prinze, Jr., 1976 жылы, 8 наурызда, Лос Анжелесте (АҚШ, Калифорния) дүниеге келген) – америка актёрі, продюсері және сценаристі. Әкесі (1954-1977) – Фредди Принц 70 жылдардағы әйгілі комик. Кіші Принц Фредди алғашқы рөлін 1995 жылы «Семейка Маттерсов» телехикаятында ойнайды. Осыдан кейін кейін Принц жасөспірімдерге арналған фильмдерде түсе бастайды; «Я знаю, что вы сделали прошлым летом» және оның жалғасы болып табылатын «Я всё ещё знаю, что вы сделали прошлым летом». Ал 1999 жылы «Это всё она» фильміндегі рөлі жас актердің дүниежүзіне танылуына себеп болды. Сондай-ақ «Командир эскадрильи», «Только ты и я», «Мальчики и девочки», «Вверх тормашками» және «Летние игры» фильмдерінде басты рөлдерді сомдайды.
Раньядуш (Меда)
Раньядуш (Меда) (Ranhados (Mêda)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Меда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 335 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25,46 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,2 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Мартин Турский.
Тіркеу алымы
Тіркеу алымы - заңнамалық тәртіппен белгіленетін жанама салық салу түрі.
Раньядуш (Меда)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Тіркеу алымы
Өзінің сипаты бойынша Тіркеу алымының бақылаушылық мәні бар, мысалы, ұйымдарды тіркеу үшін алым, қызметтің алуан түрлерін жүзеге асыру үшін лицензия сатып алу алымы, көлік құралдарының иелерінен алынатын алым (салық), кәсіпкерлік қызметпен айналысушы жеке тұлғалардан алынатын тіркеу алымы.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Жедертайм
Жедертайм (Geudertheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Страсбур-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы шамамен 11,27 км².
Коммунаның INSEE коды — 67156, пошта индексі — 67170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2312 адамды құрады. Халық тығыздығы — 205,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Засарайка
Засарайка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Косминское көлі - Косминская Виска өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әредік кесте
Әредік кесте - матаның әр жерінен бөлек-бөлек өрнек салып, кестелеп тігетін кесте түрі. Әредік кесте тақия, шалбардың балағы, етек, әйелдердің тымағы мен кең қоныш етіктердің бұрыш-бұрыштарына, киімнің өңірі мен жағасына, етектеріне ою немесе гүл өрнектерімен, әртүрлі кесте тігістерімен бөлек-бөлек тігіліп сәнделеді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Парето
Парето (Pareto) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 649 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 16 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 41 км² шамасында. Пошта индексі — 15010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
NGC 3645
NGC 3645 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 23 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3645 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34698, NGC 3630, UGC 6349, MCG 1-29-31, ZWG 39.124.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Полымья
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Валерий Федорович Быковский
Валерий Федорович Быковский - КСРО-ның ұшқыш-космонавы, полковник, Совет Одағының батыры.
1963 жылдан КОКП мүшесі. 1955 ж. Качинск әскери-авиациалық училищесін, 1968 ж. Мәскеудегі Н.Е.Жуковский атындағы Әскери-Әуе инженерлік академиясын бітірді. 1963 ж. 14-19 маусымда "Восток-5" космос корабілімен жер төңірегіндегі 119 сағ ұшып, жерді 81 рет айналып щықты. Ол ұшып өткен жолдың ұзындығы 3,3 млн. км - ден асты. Валерий Ленин орденімен, Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен және шетел ордендерімен марапатталды.
Дереккөздер
Санат:КСРО тұлғалары Санат:Кеңес Одағының батырлары
Нова-Гуатапоранга
Нова-Гуатапоранга (Nova Guataporanga) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Президенти-Пруденти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Драсена экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 053 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34,116 км² шамасында. Халық тығыздығы — 60,2 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Кюдос
Кюдос (Cudos) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 34,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33144, пошта индексі — 33430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 839 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Серікбай Қанайұлы
Серікбай Қанайұлы (3.10. 1870, қазіргі Алматы облысы Райымбек ауданы Жалаңаш ауылы — 16.8.1916ж. Кеген ауылы маңындағы ескі Темірлік жолы бойында Ақшоқының Жыланды деген жерінде патша солдаттары атып кетті.) 1912-1914 ж. Жаркент уезіне қарасты Шелек болысы болған.
Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
Елді отырықшылыққа, егін шаруашылығымен айналысуға ұйытқы болды. Алғаш ағаш үй салғызды. — 1916 жылғы Қарқара көтерілісі жетекшілерінің бірі. Патша өкіметінің маусым жарлығына қарсы Ұзақ, Жәмеңке батырлармен бірге 1916 жылы шілде айында, кейін Ереуілтөбе аталған жерде, көтерілісшілердің 2000 адамнан тұратын алғашқы жасағын ұйымдастыруға тікелей араласты. Көтеріліс жеңіліске ұшырағанда, көптеген серіктерімен бірге патша жендеттерінің тұтқынына түсті. Қырғызсайға сотқа айдап бара жатқан солдаттар қолынан оққа ұшты. Ол туралы М.Әуезовтің “Қилы заман” повесінде, Бөлтірік ақынның “Ел жарыла көшкенде” толғауында айтылған. Балалары Серікбаев Мырқасым Қарақолда Русское-Туземская школада 1913-1916 жылдары оқыған. Кеңес үкіметі орнаған кезде азамат соғысына қатынасады. Жаркент уезінің милиция бастығы, халық соты қызметтерінде болды. Немересі Серікбаев Дәулет Мырқасымұлы қоғам қайреткері. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Өскемен автомобил жол қатынастар институтының алғашқы ректоры, Республикалық арнайы орта және жоғарғы оқу минстрінің орынбасары қызметтерін атқарды.
Түркістан туркомпиласы
Туркістан Туркомиласы (Turcomіlax turkestanus) – бауыраяқтылар класы, жалаңаш шырыштылар тобына жататын моллюска. Солтүстік және Ортүстік Тянь-Шань тау сілемдерінің эндемигі, ежелгі фаунаның неоген кезеңінен сақталып қалған реликтісі. Негізінен теңіз деңгейінен 900 – 2800 м биіктіктегі альпі шалғындарында, ылғалы мол, көлеңкелі жерлерде тіршілік етеді. Дене пішіні құрт тәрізді жұмыр келген, терісі жұқа, негізінен қара түсті, мантиясынан төмен қарай қара сұр дақтар жапқан. Басында екі қармалаушысы бар. Мантиясы арқасының 1-3 бөлігін алып жатыр. Бақалшағы дамымай рудиментті түрде сақталған, оның қалдығы тақта не түйіршік түрінде арқа мантия жабынының астында орналасқан. Төс қыры үшкір. Денесі түгелдей шырышты (тұқымдастың аты осыған байланысты аталған). Ересек моллюсканың денесінің ұз. 40 – 45, ені 10 – 12 мм, мантиясының ұз. 14 мм, оның ені 13 мм. Қшегі үш ілмек құрайды, соқыр ішегі жоқ, гермафродиттер. Маусым – шілде айларында көбейеді. Жұмыртқалары (саны 20) эллипс тәрізді, мөлш. 6-4 мм, оларды топыраққа салады, 27 күннен кейін ересек түрге айналады. Т. т. – өте сирек кездесетін, жылдан жылға таралу аймағы жойылып бара жатқан түр ретінде қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Сілтемелер:
Санат:Ұлулар‎
Ала-дей-Сарди
Ала-дей-Сарди (Alà dei Sardi) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ольбия-Темпио провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1940 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 10 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 189 км² шамасында. Пошта индексі — 7020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Agostino.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Қабылов атындағы көше (Алматы)
thumb|right|200px Қабылов атындағы көше (Алматы) Көшеге Кеңес Одағының Батыры Төлен Қабыловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.10.1975 №398 шешімі) берілген. Қабылов Төлен (1917-1945) Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келген. Қырым, Украина, Белоруссия, Литва шайқастарына қатысқан, Кенигсберг түбіндегі шайқаста ерекше ерлік көрсеткен. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бестужев көшесінен басталып, шығысқа қарай Кіші станица аумағында созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Арычная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Садықбек Хангелді
Садықбек Хангелді (Сахан Молдаш) (12.4.1937 жылы туған, Қызылорда каласында) - ақын.
Алматы жоғары партия мектебін (1959), Қызылорда мемлекеттік университеттін бітірген (1961).
Жетістіктері
1955 - 1959 жылдары Қызылорда локомотив депосында жұмысшы болды.
1959 - 1962 жылдары Қызылорда облысын радиосының дикторы болған.
1962 - 1974 жылдары Қызылорда облысын комсомол комитеттінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, идеология жөніндегі хатшысы, Қызылорда қалалық комсомол комитеттінің бірінші хатшысы, Қазақстан комсомолы ОК-інің насихат және мәдени-бұқаралық жұмыстар бөлімінің меңгерушісі болған. 1974 - 1979 жылдары Қазақстан Ком- партиясы ОК-інің ұйымдастыру- партиялық жұмыстар бөлімінің нұсқаушысы, осы бөлімінің кадр даярлау секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған.
1991 - 1993 жылдары Қазақстан мемлекеттік телерадио комитетті кадр басқармасының бастығы, Алматы облысы және қалалық радиосының бас редакторы. 1993 - 1997 жылы Қазақстан Мемлекеттік қаржы бақылау комитетті кадр басқармасының бастығы болып қызмет істеген.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ахмадия
Ахмадия (احمدیہ, сондай-ақ: Ахмедие, Ахмадият), жамағаттың ресми атауы - Ахмадия Мұсылман Жамағаты (الجماعة الإسلامية الأحمدية, оқылуы: әл-Жамаъа әл-Исламия әл-Ахмадийя) - Исламдағы діни қозғалыс болып табылады, 19-шы ғасырдың соңында Үндістанда бастау алған. Ахмадия мұсылман жамағаты Мырза Ғұләм Ахмедтің (1835-1908) ілімдерінің негізінде құрылған, ол, ислам эсхатологиясы мен әлемдік діндердің дәстүрлі нанымдарына сай, жалпыға ортақ Ислам дінін рухани жеңісіне жетелейтін ақырғы заманның дін реформаторлығына талап білдірген. Оның мәлімдемесі бойынша, Алла Тағала оны хижра бойынша 14 ғасырдың «Мүджаддиді» (Исламдағы діни реформаторы) және мұсылман үмбетіне уәде етілген Мәсіх әрі Мәһди етіп тағайындаған. Ахмадия жамағатының мүшелері өздерін мұсылмандар немесе ахмади-мұсылмандары деп атайды. Сондай-ақ, қысқаша «ахмади», «ахмадилер» деген атаулар да кездеседі. Ортодоксалды ұстанымдағы мұсылман дінқызметкерлері (молдалар) ахмадилерді - «мұсылман» ретінде санамайды, және оларды «қадиянилер» (немесе «қадианиттер») деп атайды. Алайда, ахмадилер өздерін «қадиянилер» (немесе «қадианиттер») деп атамайды, олар бұндай атауларды қарсыластарының менсінбеушілігі мен кекетушілігінен тағылған атаулар деп біледі.
Ахмади-мұсылмандарының сенімдері бойынша, Ислам бүкіл адамзатқа арналған соңғы дін. Ислам Мұхаммед пайғамбарға түсірілген. Ислам күйзеліске ұшырап, жік-жікке бөлініп, тоқырауға ұшыраған кезде, Алланың уәдесіне сай, Ислам діні уәделенген Мәсіх арқылы қайтадан өзінің пәк қалпына келіп, ғасырлар бойы жиналған дақтардан тазармақ. Мырза Ғұләм Ахмедтің келуі, Ахмадия мұсылман жамағатының пікірі бойынша, кезінде (осыдан 21 ғасыр бұрын) Иса пайғамбардың келгені іспетті орыналған, яғни діни соғыстарды доғартып, қантөгістік жауыздықтарды тоқтату үшін және адамгершілік құндылықтарды, әділеттік пен бейбітшілікті қалпына келтіру үшін келгенді. Олардың айтуы бойынша, Мырза Ғұләм Ахмед Құдайдың жетекшілігіне сүйеніп, мұсылмандардың сенімдері мен іс-әрекеттеріндегі фанатизм мен бидғаттарды жойды, және Ислам дінін тек Мұхаммед пайғамбардың хақ тәлім-тәрбиесі негізінде ұстануды үйреткенді. Осылайша, ахмади-мұсылмандары өздерін қайта өркендеудің және исламды бейбіт жолмен насихаттаудың көшбасшылары ретінде санайды.
Мырза Ғұләм Ахмед бұл қозғалыстың негізін 1889-шы жылы наурыз айының 23-де құрған. Ол кісі қайтыс болған соң, бұл жамағатқа бірқатар Халифтер (Орынбасарлар) басшылық етіп, жамағат әлемнің 200-ден астам еліне тараған. Ахмади-мұсылмандары Батыстың бірнеше елдеріне алғашқылардың бірі болып келіп, исламның руханият байрағын орнатқан. Қазіргі уақытта Ахмадия мұсылман жамағатына бесінші халиф Хазіреті Мырза Масрур Ахмед басшылық етеді. Ахмади-мұсылмандарының саны шамамен 20 миллионнан асады.
Ахмадия мұсылман жамағатының мүшелері рухани тұрғыда бір ортаға бағынған, ұйымшыл, ынтымағы берік жамағат болып есептеледі. Жалпы алғанда Ахмадия мұсылман жамағаты бір бағытты ұстанады. Дегенмен, осы қозғалыс пайда болған алғашқы кезеңдерде, оның кейбір мүшелері Мырза Ғұләм Ахмедтің пайғамбарлық болмысынан және одан кейінгі орынбасарлық жүйеден бас тартып, өз білгендерінше Лахор қаласында Ахмадия қозғалысын құрған. Қазіргі кезде бұл топтың мүше саны, Халиф басқаратын Ахмадия мұсылман жамағатымен салыстырғанда, көп емес. Исламдағы Ахмадия қозғалысы пайда болған кезде, ортодоксалды ұстанымдағы ғұламалар ахмадилердің сенімдері қазіргі барша мұсылмандардың ислам түсінігіне қайшы келеді деп айыптады және оларды "кәпірлер" деп жариялады. Ғұламалардың осы ауызбіршілігін жалау еткен радикалды молдалар қара халықтың арасында ахмадилерге деген жеккөрініш сезімін тудырып, оларды осы күнге шейін түрлі қудалаушылықтарға ұшыратып, адами құқықтарынан айыру үшін түрлі заңдар қабылдаттырып, зорлық-зомбылықтардың нысанасына айналдыруда.
Атаудың шығу тегі
Исламдағы Ахмадия қозғалысы 1889 жылы құрылған, алайда оның атауы 10 жылдан кейін ғана қабылданған. 1900 жылы 4-шы қарашада жасаған үндеуінде, Мырза Ғұләм Ахмед жамағаттың атауын өзіне қатысты қоймағанын айтты. Оның түсіндірмесі бойынша, «Ахмед» есімі – Мұхаммед пайғамбардың екінші есімі болып табылады. Оның айтуы бойынша, «Мұхаммед» есімінің мағынасы «қайта-қайта мадақтаулы»; бұл жерде оның аса зор, аса қуатты тағдырына ишара етілген. Мұхаммед пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) аса зор, аса қуатты әрекеттері Меккеден Мединеге көшкен соң орыналған. Ал «Ахмед» есімі араб тілінен аударғанда, «көп мадақтайтын» және «жұбатушы» деген мағыналарды ашады. Бұл есім Мұхаммедтің көрсетіп кеткен әсем уағызын, оның жұмсақтық пен момын қасиеттерін, және оның мейірімділігі мен рақымдылығын білдіреді. Сонымен қатар бұл есім оның әлемге тарту еткен тәлімдері бейбітшіл сипатта екендігін білдіреді. Осылайша, Мырза Ғұләм Ахмедтің түсіндірмесі бойынша, бұл есімдер исламның екі кезеңін білдіргенді, яғни Меккелік кезең «Ахмед» есімінің сипатында, ал Мединалық кезең «Мұхаммед» есімінің сипатында өткен. Сондай-ақ, ақыр заманда Ислам насихаты «Ахмед» есімінің сипатына көбірек көңіл бөлетін болады.
Мырза Ғұләм Ахмед сонымен қатар өзінің жамағатын «Ахмадия мазһабы» деген атаумен де атаған:
Сенімдеріне түйіндеме
Ахмади-мұсылмандары сүннеттік мәндегі исламның барлық қағидаттарын ұстанады. Атап айтқанда, бес уақыт намаз оқиды, рамазан айында ораза тұтады, Меккеге қажылық жасайды, қысқасы исламның барлық бес тірегін орындайды және иманның алты шарттарына сенеді. Ахмади-мұсылмандары Құран кәрімнің бар мазмұнын Алла Тағала түсіргеніне кәміл сенеді. Олар намаз кезінде жүздерін Қыблаға қаратады. Мұхаммед пайғамбардың айтқан хадистерін қабылдайды және оның сүннетін ұстанады. Ахмади-мұсылмандарының сенімдері осы негізгі үш қайнардан тұрады. Сондай-ақ, ахмади-мұсылмандары үшін, Мырза Ғұләм Ахмед, исламның қасиетті пайғамбары Мұхаммедтің көріпкелдігі бойынша, үмбетке уәде етілген Мәсіх әрі имам Мәһди екеніне сену маңызды. Өз сенімдері жайында Мырза Ғұләм Ахмед былай деген:
Ахмадилік сенім бойынша, ақырғы заманда исламның қайта өркендеуі Ахмадият арқылы жүзеге асады. Ахмади-мұсылмандары ұйымдық деңгейде шетелдерге дінді тарату ісін 1913 жылы бастаған, мысалы, Ахмадия мұсылман жамағатының Ұлыбританиядағы өкілдігі (Лондон қ, Патни ауданы). Осылайша, бүгінгі әлемнің біршама халықтары Ахмадия қозғалысы арқылы Исламмен алғаш танысқан. Ахмадия мұсылман жамағаты бүгінгі күндері уағыз-насихат жүргізетін ең белсенді қозғалыстардың бірі. Олар Африка құрлығында өте белсенді. Бодандық дәуірден кейін, Исламды Африка құрлығының көп бөлігіне таратқан қауымдардың арасында Ахмадия жамағаты ең белсенділердің қатарында.
Ахмадилердің сенімдері
Ахмади-мұсылмандары көпшілік мұсылмандар сенетін барлық ислам қағидаттарына сенеді, тек «Хатаман нәбийин» («Пайғамбарлық мөр») ұғымын басқашалай түсінеді. Олар үшін иман негіздері (яғни, иманның алты шарты), сүнниттік мұсылмандардың сенімдеріндей, Мұхаммед пайғамбардың сүннетіне негізделген.
Алланың Бір екендігіне сену (Таухид)
Ахмади-мұсылмандары Құдайдың абсолюттік бірлігіне, абсолюттік жалғыздығына сенеді. Олар бұл принципті исламдағы иман принциптерінің негізі ретінде санайды. Олардың сенімі бойынша, Исламның басқа барлық сенімдері Алланың бірлігінен бастау алады. Олардың айтуы бойынша, Алланың бір екендігіне иман келтіру, адам өмірінің барлық салаларына тереңнен ықпал етеді. Мысалы, Құран Кәрімде, бәрін қамтитын күш-құдірет Алладан басқа, ешкімде жоқ делінген. Бұл дегеніміз, Құдайдың алдындағы қорқыныштан басқа, ешқандай көрқыныш негізсіз деген сөз. Бұл, Құдайға тәуелділік сезімін ұялатады және барлық жақсылықтың Құдайдан бастау алатынына иландырады. Қысқасы, ахмади-мұсылмандарының пікірі бойынша, Құдайдың бір екендігіне иман келтіру, момындарды барлық тәнқұмарлық құштарлықтардан, нәпсі құлдығынан, өмірден түңілу сезімдерінен азат етеді. Ахмадия мұсылман жамағатының негізін құрушы Мырза Ғұләм Ахмед былай деп жазады:
Ортақ пікір бойынша, Құдайдың Бірлігіне қатысты исламдық тағылым барша адамзаттың бірлігіне жол ашады, осылайша, осы мәселедегі барлық кедергілер өздігінен жойылады. Өйткені, адамзат нәсілі әртүрлі ұлт пен ұлыстардан тұратыны абиырлы екені рас. Сондай-ақ, Бір Құдайға иман келтіру, Жаратушы Ие мен Оның жаратылысының арасында абсолютті үйлесім сезімін орнықтырады. Құдай тағала мен Оның сөзінің арасында ешқандай қарама-қайшылықтың жоқ екені түсінікті жағдай. Ахмадия ілімі бойынша, Құдай, барлық кемшіліктерден пәк, барлық кемелдіктердің қайнары ретінде мойындалады. Ахмади-мұсылмандары Құдайды, барлық жерде бар болған мекенсіз Болмыс, құлдарының тілек-дұғаларын, намаз-ғибадаттарын еститін, көретін, және оларға жауап беретін, тірі Құдай ретінде мойындайды. Ахмадилер үшін, Құдайдың барлық сипаттары мәңгілік сипаттар. Ахмадилердің сенімі бойынша, Құдай, адамзатпен бұрын қалай сөйлессе, қазір де солай сөйлеседі. Осы орайда Мырза Ғұләм Ахмед былай деп жазған:
Құдайдан түскен кітаптарға иман келтіру
Ахмади-мұсылмандары имандылықтың үшінші шартын, пайғамбарларға Құдайдан түскен барлық кітаптарға сенумен байланыстырады. Ол кітаптарға Тәурат, Інжіл, Забур, Құран кәрім жатады. Исламға дейінгі дін тарихы белгілі бір уақытқа, белгілі бір ортаға (белгілі бір халыққа ғана) түсірілген Иләһи өсиеттер ретінде танылады. Осылайша, оларға, сол кезде өмір сүрген адамдардың мұқтаждықтарына сай келетін Иләһи ілімдер берілген, тіптен сол өсиеттердің кейбір жерлері сол адамдардың (сол халықтардың) өмір сүрген уақыты мен ғұрпына ғана сай келгенді. Құран кәрімнен басқа кітаптардың барлығы адам тарапынан өзгертулерге ұшыраған болып есептеледі. Тек Құран кәрім ғана еш өзгертусіз, өзінің бәз қалпында сақталған.
Исламға дейін, Құдай Тағала, жер бетінде өмір сүрген әр халыққа, әр қауымға өзінің пайғамбарларын жібергенін Ислам күмәнсіз мойындайды. Сондықтан, ахмади-мұсылмандарының тәлімдеріне сай, Ыбырайымдық дәстүрден тысқары қалған, мысалы Ведалар мен Авеста сияқты кітаптар да Құдайдан түскен кітаптар болып есептеледі. Ахмади-мұсылмандарының сенімі бойынша, Құран Кәрім күллі адамзатқа жіберілген соңғы кітап, оның тәлімдері уақытпен (яғни, қандай да бір заманмен) шектелмейді.
Пайғамбарларға иман келтіру. Ахмадияттың пайғамбарлығына және «Хатаман набийин» («Пайғамбарлық мөрге») сену
Ахмади-мұсылмандарының сенімі бойынша, имандылықтың төртінші шарты, Құдай тарапынан келген барлық пайғамбарларға иман келтірумен байланысты. Әлем заңсыздықтар мен ахлақсыздыққа (яғни, адамгершіліктен жұрдай болған жағдайға) белшеден батқанда, немесе әлемнің біршама бөлігінде осындай сипаттар көрініс тапқанда, немесе қандай да бір шариғаттың ізбасарлары бүлінген кезде, нәтижесінде дінге зақым келіп, дін Құдайдың көмегіме мұқтаж болғанда, Алла Тағала дінді қалпына келтіру үшін пайғамбарын жібереді. Ахмади-мұсылмандары Құран Кәрімде, Тәуратта, Забурде, Інжілде аталған пайғамбарлардан бөлек, Зардұшты, Кришнаны, Будданы және Конфуциді де Құдайдың пайғамбарлары болған деп сенеді. Ахмадияттың сенімі бойынша, Пайғамбар (Нәби), Елші (Расул) және Өкілші (Мурсәл) делінген ислами терминдердің мағыналары бірдей. Дегенмен, Ахмадияттың ұстанымы бойынша, пайғамбарлардың екі үлкен түрі бар. Бірінші түріне жаңа шариғат әкелген пайғамбарлар жатады, мысалға: Тәурат шариғатын әкелген Мұса пайғамбар (ғ.с.) және Құран шариғатын әкелген Мұхаммед пайғамбар. Ал екінші түріне ешқандай шариғат әкелмеген пайғамбарлар жатады, мысалға: Ілияс (ғ.с.), Жеремей (ғ.с.), Жақия (ғ.с.), Иса (ғ.с.), Мырза Ғұләм Ахмед (ғ.с.). Осы, екінші түрдегі пайғамбарлар өздерінен бұрынырақ түскен шариғатты орындау үшін келген «орындаушы пайғамбарлар» болып есептеледі, олар сол шариғаттың шеңберінен шықпаған және оған өзгертулер еңгізбеген. Сондай-ақ, бұндай пайғамбарларды - «үммәти нәби», яғни «үмбеттің ішінен шыққан пайғамбарлар» деп те атайды.
Қиямет күніне иман келтіру
Иманның бесінші шарты Қиямет күніне қатысты. Ахмади-мұсылмандарының сенімі бойынша, Бір Құдайға иман келтіргеннен кейін, Құран Кәрімде сөз етілген Қиямет күніне иман келтіру өте маңызды қағидат. Ахмадилердің сенімінде, күллі әлем Қиямет күнінде соңына жетеді. Исламның басқа ағымдары мен дін мектептері де осындай ұстанымда. Өлгендер тіріледі. Олар өздерінің амалдары үшін есеп береді. Жақсылық істеген адамдар жұмаққа кіреді, ал жазаға тартылатындар тозаққа тасталады. Ахмадилердің түсінігі бойынша, тозақ уақытша мекен, онда адамдар мәңгілік тұрақтамайды. Ибн Таймийа, Ибн Араби секілді ғұламалар да осындай түсінікте болған. Тозақ - жанды емдейтін «аурухана» іспетті мекен, ондағы жандар күнәларынан тазаратын болады. Ахмадилердің сенімі бойынша, бұндай түсінік Құран Кәрім мен хадистерге негізделген.