Америкадағы_акциялар,_тауарлар_және_нарықтар
Нарық стратегиясы
20-шы ғасырдың ден бөлігінде инвесторлар өз қаржыла- рын инвестиция жасаудың басқа түрлеріне қарағанда құнды қағаздарға салу арқылы көп тапты, сондықтан-да, олар үзақ- мерзімді акцияларға ие болуды талап етті. Қысқа мерзімде акция құны тұрақсыз болып, нарық ахуа- лының нашарлауына байланысты өз акцияларын сатқан шы- дамсыз инвесторлар оңайлықпен шығынға батулары мүмкін. Мысалы, Американың ең ірі ашық қор биржасының белгілі жетекшісі Питер Линч 1998 жылы акциялардың соңғы 72 жылдың 20 жылында өз құнын жойғаны жайлы пікір біл- дірген болатын. Линчтің пікірінше, 1929 жылы орын алған құнды қағаз нарығының ыдырауынан кейін инвесторлар өздері- ндегі акциялардың құнын қайтару үшін 15 жыл күтуі тиіс еді. Ал 20 жыл бойы акцияларды сақтаған адамдар ешқашан да үтылған емес. АҚШ Конгресіне арналған сараптамада феде- ралдық үкіметтің Орталық бухгалтерлік басқармасының мәл- іметтері келтірілген, онда 1926 жылдан бергі ең ауыр деген 20 жылда акция қүнының 3 пайызға өскені, ал жақсы кезең- дерде ол 17 пайызды қүрағаны жайлы айтылады. Салыстыру ретінде, 20 жыл ішінде акцияларға балама түрінде таратылған облигациялардың қайтарылымы 1 пайыздан 10 пайызға дейін өсті. Осындай сараптамаға қарап экономистер мынандай қоры- тындыла келді: егер шағын инвестор өз ақшасын әр түрлі акцияларға салып, оларды үзақ мерзім бойы сақтаса, онда ол көбірек пайда көреді. Бірақ инвесторлардың кейбіреулері тәуе- келдік етіп, қысқа мерзімде үлкенірек табыс алуға үміттенеді. Сол мақсатқа жету үшін олар әр түрлі тәсілдерді қолданады. Несиеге сатып алу. Американдықтар көп нәрселерді не- сиеге сатып алады, оның ішінде акциялар да бар. Инвесторлар да акцияны несиеге сатып ала алады, олар акция қүнының жарты ақшасын төлеп, ал қалған 50 пайызын қарыз ретінде өз брокерлерімен рәсімдейді. Егер акция құны көтерілсе, инвес- торлар оны сатып, қарызын қайтарады және де брокерлерге делдалдық ақысын төлеп, оның үстіне пайда да көреді. Егер баға төмендесе брокерлер «мұқтаждан» инвесторларды акция қүнының жартысынан кем болмауы үшін қосымша ақша төлеуге мәжбүр етеді. Егер акцияның иегері қолма-қол ақша таба алмаса, брокер қарызды өтету үшін акцияның бір бөлігін сатады, соның салдарынан инвестор үлкен шығынға батады. Акцияларды несиеге сату алыпсатарлық сауданың бір түрі. Ол тәуекелге бел байлағысы келген алыпсатарларға көп акциялар сатып алуға мүмкіндік береді. Брокерлер мен сауда- герлердің есебі дәл келсе, онда олар қомақты табысқа қол жеткізеді, ал егер керісінше болған жағдайда, олар үлкен шы- ғынға ұшырайды. Федералды^ сақтық қор кеңесі (жиі ҒЕБ деп аталады), яғни АҚШ үкіметінің орталық банкі, несиелік талаптар қояды, ол бойынша инвестордың акцияны несиеге сатып алғандағы қолма-қол ақшаның мөлшері анықталады. Федералды^, сақтық қор кеңесі несиелік мөлшерді өзгертуге хақы бар. Егер ол алыпсатарлық ынта-ықыласты бәсеңдеткісі келсе, онда мөлшерлерге жоғары шек қояды, ал жұмысын жандандыру қажет болса, Федералдық сақтық қор кеңесі төлемді азайта- ды. Егер биржада алыпсатарлық көңіл-күй басым болып кетсе, онда оны өсіреді. Кейбір жылдары Федералды^ сақтық қор кеңесі бағаның 100 пайызын төлеуді талап етеді, алайда, ол 20-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарында тек 50 пайызды төлеуді талап етті. Қысқа мерзімді сауда. Биржадағылардың бір тобын «қыс- қа мерзімді саудагерлер» деп атайды. Олар жеке тұлғалардың қолындағы акциялардың бағаларының төмендеуін күтеді. Он- дағы ниеті - өз брокерлерінің қолындағы акцияларды сатып, кейін арзан бағаға сатып алған акциялармен орнын алмастыру. Әдіс «аю нарығынан» кіріс алуды ұсынатын болғандықтан құн- ды қағаздар сатудың ең тәуекелшіл жолы болып табылады. Бұл әдіс бағамы төмендеген нарықтардан пайда алуға не- гізделген және де акцияларды саудалаудың бір түрі болып табылады. Егер саудагер қателесіп, нарық бағамы өсіп кетсе, онда инвестор үлкен шығынға батады. Опцион. Қолма-қол ақшаның азаюын болдырмаудың бір жолы - кейінірек белгілі акцияларды нарықтық бағаға сатып алуға құқық беретін опциондарды сатып алу. Егер нарықтағы баға көтерілсе саудагер акцияларды нарықтағы ең жоғары бағамен сата отырып, үлкен табыс алуына болады. Немесе сатушының негізгі акциялардың құны өскенде бағасы көтеретін өз бөлігін сатуына болады. «Опционды	орналастыру» деп аталатын пакетті сату мүмкіндігі кері бағытта қызмет атқарады. Яғни сатушыны акциялардың белгілі бір пакетін кейінірек шынайы баға төңірегінде сатуға міндеттейді. Опцион- ды орналастыру қысқа сауда сияқты сатушыларға нарық төмендеуінен пайда табуға мүмкіндік береді. Әрине, егер акциялардың бағасы инвесторлар ойлағандай қозғалмаса, онда олар көп ақшадай айырылуы мүмкін.