cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ресей қамқорлығын қабылдау
А.И.Тевкелев елшілігі
Састөбе құрылтайында қызу айтыс тудырған мәселелердің бірі — жоңғарға қарсы әскери одақ сипаты. Әбілқайыр хан бастаған топ Ресей мемлекетімен жаңа мазмұндағы қатынас жасауға көшу бағытын ұстайды. Құрылтайдан оралған бетте Әбілқайыр хан Ресей патшасымен әскери одақ құру жөніндегі Кіші жүз билеушілерінің келісімін алып, Санкт-Петербургке Құтлымбет Қоштайұлы бастаған, құрамында жеті адам бар елшілік жібереді. Ал ханның өзі құпия түрде елшілікке Ресей патшасымен тек әскери одақ құру жөнінде келіссөз жүргізіп қайтуды емес, қазақ елін тұтас империя құрамына алу туралы өтінішті жеткізуді тапсырады.
Патша сарайы Әбілқайыр хан елшілігін көңілді қарсы алып, түрлі сый-сияпат көрсетіп, соңында оған Сыртқы істер коллегиясының тілмашы А.Тевкелев бастаған Ресей өкілдігін күзетуші әскерімен қосып қайтарады. А.Тевкелевке "қырғыз-қайсақ ордасын Ресей ықпалына" алу жөнінде акт қабылдау тапсырылады. Жазба түрінде берілген нұсқауда "егер хан мен жанындағылары басқа ниет танытар болса, онда А.Тевкелевке оларды көндіру жүктеледі".
Татар мырзасы А.И.Тевкелев Ресейдің Қазақстанмен қатынасы ісінде жаңа адам емес-тін. Ол кезінде император I Петрдің: "Егер бұл орданың құзырымызға шын кірмек ниеті болмаса... жоқ дегенде, бір парақ қағазға түскен уәдесін алсақ та жеткілікті", — деген тапсырмасын естіген адам еді.
А.Тевкелев елшілігі 1731 жылы 5 қазанда Ырғыз өзенінің бойындағы Майтөбе деген жерде отырған хан ауылына жетеді. Алғашқы келіссөздерде-ақ Әбілқайыр ханның өтірігі шыға бастайды. Ол жөнінде П.И.Рычков: "Тевкелев ордаға келгенде, халық ханға "мұндай мәселені бізбен ақылдаспай жалғыз шештің" деген мағынада көптеген ауыр айыптаулар тағып, соған байланысты аса зор кедергілерге жолықты", — деп жазды. Тевкелев ханнан мұндай өтінішті жеке өзі емес, жалпы қазақ жұртының атынан неге жасағандығын түсіндіруді сұрайды. Хан ондай қадамның өтініш тек жеке өз атынан ғана жасалса, патшаның қанағаттандырмай тастауы мүмкін-ау деген қауіптен туған шара екендігін айтады.
Әбілқайыр хан Ресей патшасына өтініш жасау себептерін де атайды. Олар, біріншіден, ел ішінде беделден айырылған хандық билікті орыс патшасының қолдауына сүйене отырып қайта жандандыру ниетінің бар екендігі және екіншіден, орыс әкімшілігінен қазақ әскерлерінің, башқұрт пен қалмақтардың қазақ ауылдарына шабуылына тыйым салуды өтініп, сол арқылы қазақтарға негізгі қарсыласы жоңғар қалмақтарымен күресуге мүмкіндік әперу еді.
1731 жылы 7 және 10 қазан күндері хан үйінде А.Тевкелевтің би және батырлармен кездесулері өтеді. Алғашқы жүздесуде Тевкелевтің орыс патшасы "қырғыз-қайсақ қолдарына қолдау көрсетіп, сіздердің өз өтініштеріңіз бойынша Ресей қол астына алуға бұйырды" деген сөзіне жиналғандар жауап берместен, елшіні орналасқан үйіне қайтарып, соңынан өлтірмек болады. Соның арасында елші аса ықпалды Бөгенбай батырмен жасырын жолығып, оны өз сөзін сөйлеуге көндіреді. Екінші кездесуде жиналғандардың басым бөлігі "ашулы сөйлеп", ешкімнің де "қол астында болуға мұқтаж емес екендіктерін", ханға орыс патшасымен тек әскери одақ құру құқын бергендіктерін мәлімдейді. Соңғы кездесуде Бөгенбай батырдың ықпалымен ханнан басқа 29 ел билеуші билер тобы патша әкімшілігі даярлаған грамотаға қолдарын қойып, ант береді.
1731 жылдың желтоқсанында А.Тевкелев Кіші жүздің тағы біраз сұлтандарының, сондай-ақ Орта жүздің бір бөлігін билеушілердің антын қабылдайды. Орта жүздің басым белігінің билеушілері ант беруден бас тартады. Ал Ұлы жүзбен бұл жолы ешқандай байланыс жасалынбайды.
А.Тевкелев елшілігі қазақ елінің Ресей империясының құрамына енуін бастап берген еді. А.Тевкелев кейінірек бұл атқарған ісі жөнінде: "Мен, құлыңыз, ешқандай тән азабынан қашпай, тек өз отаныма қызмет көрсету ниетіммен, екі жылға жуық мерзім басымды өлімге тігіп, барлық киындыққа төзіп... барлық айла-әрекетті қолданып, бұл істі жақсы нәтижемен аяқтадым, яғни орданы түгел бодандыққа алып келдім", — деп жазды.
1731 жылы, ягни патша әкімшілігі даярлаған грамотаға ант беріп, қол қояр қарсаңда қазақ билеуші тобының арасында бұл мәселеге байланысты ортақ шешім болған жоқ. Міне, сондықтан да, кезінде ғылыми жұмыстарда қалыптасқан қазақ елінің өз еркімен Ресей империясы құрамына енгендігі жөнінде жасалған тұжырымның өмірлік негізі әлсіз болатын.
Грамота бойынша оған қолын қойған қазақ билеушілері мынадай міндеттемелер алды: Ресей империясының шығыс шекарасын қазақ елі мен көрші халықтардың шабуылынан қорғау; қазақ даласы аркылы Орталық Азия хандықтарына өтетін ресейлік кепестердің сауда керуендерін қорғау; тері және бағалы елтірі түрінде алым-салық төлеу; қажет болган жағдайда патша әскеріне қосымша әскер күшін беру.
Құжатта екі жақтың арақатынасына байланысты басқа да (әкімшілік-басқару, шекара, т.б.) өзекті мәселелер қозғаусыз қалды. Өйткені әуел бастан-ақ орыс патшасы қазақ хандығын өзіне тең санаған жок, сондыктан да патшалық әкімшілік грамотада көтерілмеген мәселелерді болашақта өз қалауынша шешетіндігіне сенімді болды. Сөйтіп, қазақ елінің бір бөлігі Ресейдің қамқорлығын (протектораттығын) мойындайды.
Ресей қамқорлығына өту жоңғар шабуылын тоқтата алған жоқ. 1742 жылы жоңғар колдары Орта жүздің жеріне басып кіріп, ел билеушілерінің біразы аманат беріп, тәуелділігін мойындайды. Бұған дейін жоңғар қонтайшысы аманатқа Ұлы жүздің билеушісі Төле бидің баласы Жоланды алған болатын. Ресей үкіметінің қолдауымен Түркістандағы бас хандық таққа отырудан үміттенген Әбілқайыр хан өз арманына жете да алған жоқ, қайта ол орыс әкімшілігіне аманатқа, алдымен Ералы, содан соң Қожахмет атты ұлдарын беріп, тәуелділігін тереңдете түсті. "Патшалық ішінде патшалық болмайды!" деген қағидатын ұстанған патша үкіметі ендігі уақытта Әбілқайыр ханның билігін әлсірете түсу жолында түр еді.
Ресейдің отарлау шаралары
А.Тевкелев елшілігінің нәтижелеріне қанағаттанған патша үкіметі жедел түрде Қазақстанды игеру шараларына кірісіп кетті.
1734 жылы мұнда сенат хатшысы И. К. Кириллов бастаған экспедиция жіберілді. Оған көмек беруге Тевкелев бекітілді. Экспедицияға Қазақстанның жер қойнауы байлықтарын, әсіресе алтын мен күміс кен орнын анықтау, Орталық Азия хандықтарына жол ашу, осы мақсатта қазақ даласын пайдалану мүмкіндіктерін қарастыру жүктелді. Қазақ елі мен Ресей империясының шекарасы ретінде Жайық өзенінің бойы белгіленді.
1735 жылы Ор өзенінің бойына Орынбор бекінісі түсті. Бекіністің салынуын әскери басып алу есебінде қабылдаған башқұрт халқы тынымсыз азаттық көтеріліске шықты. 1738 жылы көктемде көтеріліске шыққан башқұрт билерінің өтініші бойынша, Әбілқайыр хан башқұрт жеріне кіріп, орыс билігін қолдайтын башқұрттарды тұтқынға алып, қалған біразынан алым-салық жинатады.
Жанама (өзен)
Жанама – Ертіс алабындағы өзен.
Ресей қамқорлығын қабылдау
Ресейдің отарлау шаралары
Осы оқиғадан соң башқұрттар мен қазақтардың орыс билігіне қарсы күш біріктіруінен қауіптенген әкімшілік орындары қазақ билеушілерімен қатынасын жұмсартып, бірінші Орынбор генерал-губернаторы И. И. Неплюев (1744—1758 жылдары) өзін-өзі ақтаған "тепе-теңдік" (баланс) саясатын жүргізді. Оның мазмұны: Қазақстандағы бір емес, бірнеше аса ықпалды билеушілерге қолдау көрсету, бірақ олардың ешқайсысын да әкімшіліктің ырқынан шығып көтерліктей күшейтіп жібермеу.
Белгілі тарихшы М. П. Вяткин бұл саясаттың астарын ашып: "Ішкі феодалдық күрестің асқынған сәтінде жүргізілген бүл саясат анархияны, мемлекеттік құлдырауды, яғни қазақ жүздерін, алдымен, Кіші жүзді әлсірету саясаты болды. Қазақ қоғамының саяси әлсіздігі ғана патша үкіметіне қазақ жүздеріне қарсы кең шабуылға өтуге мүмкіндік беретін еді", — деп жазды.
"Тепе-теңдік" саясатының ықпалын, ең алдымен, Әбілқайыр ханның өзі сезінді. Ол өмірінің соңына қарай патшайым Елизавета Петровнаға жолдаған хатында "...Мына қайсақ ордасын мен бодандыққа өткенге дейін ешкім де білмейтін, оған алғаш жол салған мен, құлыңыз, менен соң балаларым да осы жолда қызмет көрсетіп шен-шекпен алды. Ал бірақ жыл өткен сайын, аса жоғары император мәртебелім, өзіңіздің маған деген қамқорлығыңыз бен сый-құрметіңіз кеміп, оның есесіне, менен төменгілер өсіп барады, неге олай екендігін түсінбедім", — деп жазды.
1746 жылы Әбілқайыр хан И.И. Неплюевке Орынбордағы айырбас сауда үйінде әрбір қазақ жүздерінен 10-нан, барлығы 30 би ұстау 194 жөнінде ұсыныс жасайды, ал олардың тізімін ханның өзі анықтауы керек еді. Ол өзінің қарсыластары Әбілмәмбет хан мен Барақ сұлтанды шекарадағы бекіністердің бірінде ұстауды өтінеді. Ханның бұл ұсыныстарын Неплюев қабылдамай тастайды.
Жанама (өзен)
Бастауы
Қалба жотасының оңтүстік беткейінен бастау алып, Маршанка қыстауының тұсында Шар өзеніне оң жағынан құяды.
Ресей қамқорлығын қабылдау
Ресейдің отарлау шаралары
Осымен бір мезгілде отаршыл әкімшілік Башқұртстан мен Қазақстан арасына, әскери бекіністер жүйесін салып, екі халықтың өзара қатынасына шектеу қоюға тырысты. Ал Жайық өзенінің төменгі сағасына орналасқан бекіністердің коменданттарына қазақ пен Жайық қалмақтары билеушілерінің алыс-берісіне жол бермеу тапсырылды. Патшалық әкімшілік үшін қазақтардың ортаазиялық хандықтармен байланысына шек қою қиынырақ еді, дегенмен бұл бағытта да түрлі шаралар қарастырылды. Соған қарамастан, Әбілқайыр хан 1740 — 1741 жылдары Иран шахымен Хиуа тағы үшін таласқа түсіп, бірақ мұнда орныға алған жоқ.
Ресейдің қазақ қоғамына тереңдеп ене бастауы, орталық билік пен жаңа өлкенің арақатынасын реттеп отыру міндеті жүктелген Орынборлық әкімшіліктің қазақ қоғамының ішкі өміріне жиі араласа бастауы Қазақстанда мүлдем жаңа саяси ахуалдың қалыптасуына алып келді. Оның жинақы көрінісі қазақ билеуші тобының Ресейге қатынас мәселесінде өзара қарсы тұрған екі лагерьге бөліне бастауы. Ресей үкіметінің алғашқы отарлау шаралары халықтың үлкен белігінің, оның Төле би, Абылай хан, Барақ және Батыр сұлтандар бастаған билеуші тобының жаңа билікке сескене қарауына түрткі болды. Бұл бағыттағылар Әбілқайыр ханның Ресеймен жақындасу шараларына сенімсіздікпен қарап, мұндай әрекет қазақтарды саяси тәуелділікке ұрындырады деп түсінді. Келесі, екінші бағытты ұстанушылар, яғни Әбілқайыр ханның ұлдары, Жәнібек және Есет Көкіұлы батырлар Ресеймен тығыз байланыс орнату арқылы сыртқы қауіптен құтылуға және ішкі тұтастыққа жетуге болады деп түсінді. Сондай-ақ бұл топ Әбілқайыр ханның жеке беделіне үлкен үміт артты. Қазақ қоғамында пайда болған бұл рухани алауыздық тез арада егеске ұласпағанымен, өз нәтижесін бере бастады.
Жанама (өзен)
Гидрологиясы
Ұзындығы 70 км, су жиналатын алабы 816 км2. Беткейі тік жарлы, жыралармен тілімденген. Суы қарашаның ортасында қатып, сәуірдің басында ериді. Суы ауыл, мал шаруашылығына және тұрмыстық қажеттілікке пайдаланылады.‎
Ресей қамқорлығын қабылдау
Ресейдің отарлау шаралары
Ресейдің отарлау шаралары және Әбілқайырдың ұлдарын аманатқа алуы, сондай-ақ ханның өз қарсыластарын шектеуге бағытталған өтініштерінің аяқ асты болуы оның халық пен қарсыластары алдында беделінің түсуіне алып келді. Неплюевке жолдаған бір хатында хан: "Мен жіберген хаттардағы өтініштерге байланысты бірде-бір іс атқарылган жоқ, ал бұдан өткен жаманы сол, мені бүтін өз жұртыммен ұрыстырып, оның алдында ұятқа қалдырдыңыздар", — деген өкінішін білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Географиялық зоналар
Географиялық зоналар, табиғи зоналар - географиялық қабықтың біршама ірі бөлімшелері, географиялық белдеулердің термиялық жағдайлары мен ылғалдылығы шамалас бөліктері; жер бетінің физикалық-географиялық бөлінуіндегі ең жоғары сатыларының бірін түзеді. Географиялық зоналардың көптеген атаулары дәстүрде ландшафтының ең манызды ерекшеліктерін тұтас көрсететін өсімдіктердің басым типі бойынша беріледі (мысалы, орман зоналары, дала зоналары, саванна зоналары). Климаттың кеңістіктік өзгерулеріне сәйкес Географиялық зоналардың экватордан полюстерге карай және мұхиттардан материктердің ішіне қарай заңды ауысымы байқалады. Географиялық зоналар көбінесе ендік немесе ендікке жақын бағытта созылып жатады (мысалы, Еуразияда), кейде олар орографиялық жағдайларға және материктердің пішініне байланысты меридиандық немесе меридианға жақын бағытта жайғасады (мысалы, АҚШ пен Канададағы Сеңгір таулардың баурайындағы қоңыржай белдеулердің субмеридиандық бағытта жатқан дала зонасы). Тауларда биіктік белдеуліктердің болуына сәйкес Географиялық зоналардың көрінісіне биіктік белдеулер жатады. Әдетте, Географиялық зоналардың анық көрінетін шекарасы болмайды, бірақ олардың әрқайсысының өзіне тән климаты, топырағы, өсімдіктсрі және бедер түзуші факторлары бар ерекше ландшафт типі болады. Географиялық зоналар өзінің ылғалы- ның, ағынының, өсімдік өсіп-онуінің ерекше ырғақтылығымен, экзогендік геоморфологиялық процестердің белгілі бір үйлесімімен сипатталады; зонашықтар мен секторларға бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Ингушетия
Ингушетия Республикасы (Гlалгlай Мохк, Гlалгlайче) — Ресей Федерациясы құрамындағы республика, Солтүстік Кавказ федералды округінің құрамына кіретін субъект.
Елордасы — Магас қаласы. Батысында Солтүстік Осетиямен, шығысында Шешенстанмен, оңтүстігінде Грузиямен шектеседі.
Ресей құрамындағы ең жас республика; 1992 жылдың 4 маусымында құрылды.
Ингушетия — Ресей құрамындағы жер көлемі жөнінен ең кішкентай субъект (федералдық маңызы бар қалалар — Мәскеу мен Санкт-Петербургты есептемегенде).
Дереккөздер
Санат:Ресей республикалары
Фёдор Иванович Шаляпин
Фёдор Иванович Шаляпин (1873 жылы 13 ақпанда Казан қаласында дүниеге келіп, 1938 жылы 12 сәуірде Парижде дүниеден өткен) – орыс опера және камера әншісі (жоғарғы бас). .
1918 жылы Республикада бірінші болып халық әртісі атағын алады. 1918-1921 жылдарда Мариин театрында көркем жетекші қызметін атқарған. Сонымен бірге бейнелеу, кескіндеу және мүсін өнерімен айналысып, әлемнің опера өнеріне үлкен ықпалын тигізген.
Шаляпин 1889 жылы В.А. Серебряков драма тобына тапсырғанынан бастап өзінің әртістік мансабы басталды деп есептеді.
1890 жылы қыркүйек айында Шаляпин Казань қаласынан Уфаға барып, С.Я. Семен-Самара жетекшілігімен хорда жұмыс істеп бастайды.
1918 жылдан бастап Мариин театрында көркемдік жетекші болып, Республиканың халық әртісі атанады. Шаляпин екі рет үйленеді, екі некесінен 9 баласы бар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Актерлер Санат:Опера әншісі
Әкімшілік жазаны орындау тәртібі
Егер тұлға бірнеше әкімшілік құқық бұзушылық жасаған болса, онда іс бір-ақ сотта, органда (лауазымды тұлғада) қаралады, тұлғаға бір текті жаза қолданылған жағдайда ең жоғарғы мөлшердің үш есесінен аспауы тиіс.
Әкімшілік жазаны тағайындау (осы әкімшілік жазаны туғызған) әкімшілік құқық бұзушылық жасаған тұлғаны міндеттемелерден босатпайды. Әкімшілік жаза азаматқа мынадай түрде тағайындалуы мүмкін:
X "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Кодекстің 61 және 62-баптарында жауапкершілікті ауырлататын және жеңілдететін жағдайлар көрсетілген. Хрестоматиядағы осы негіздерді қарастырыңдар, өз пікірлеріңді айтыңдар. Сонымен, әкімшілік жаза дегеніміз — әкімшілік құқық бұзушылық жасалғаны үшін қолданылатын жауапкершілік шарасы. Әкімшілік құқық бұзушылық үшін тағайындалатын жаза әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамаларга сәйкес болуы керек. Әкімшілік жазаларды тағайындау құқығы өкілді органдар мен лауазымды тұлғалардың бірталайына берілген.
Тұран (Қазақстан)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 10 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 125 адам (50 ер адам және 75 әйел адам) болса, 2009 жылы 405 адамды (209 ер адам және 196 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Бояу қызылтамыры
Бояу қызылтамыры (Arnebia euchroma немесе Macrotomia euchroma) – айлауыктар тұқымдасына жататын қызылтамыр түрі. Тауға тән түр, ірі қиыршық тасты беткейлерде, жартастарда және альпі белдеуіндегі қорымдарда өседі. Ұғам қызылтамырынан айырмашылығы бояу қызылтамыр бүкіл Тянь-Шаньда, сондай-ақ Жоңғар Алатауы және Алтайда кездеседі, ал екінші түр тек Қазақстандық Батыс Тянь-Шаньмен шектеледі. Онша биік емес (35 сантиметрге дейін) шөптесін көпжылдық, тамырсабағы жуан, күңгірт қызыл түсті, одан барынша тығыз жастық құратын көптеген вегетативті және генеративті өскіндер жетіледі. Сабақ түбіндегі және сабақтағы жапырақтар саны көп, қандауырша таспа тәрізді түкті (сабаққа ұқсас), бірақ бояуы олардың сары емес, шарап қызыл түсті. Қызылтамыр мамыр-шілдеде гүлдеп, жемістері (ұсақ дөңесті, қоңыр, жаңғақшалар) шілде-тамызда піседі. Бұл түрдің тамырсабағы қытай, тибет медицинасында жақсы таныс, ісіктің кейбір түрлерінің қан бұзылғанда, өкпе ауруларына және уланғанда қолданады. Құрамында болатын бояғыш заттар косметикалық заттарды жасауға (опа, іріңге жағатын бояу, далап) пайдаланылады. Сондай-ақ жүнді және жібекті қызыл, көк және күлгін түске бояу үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Айлауықтар
Болдырмау
Болдырмау (Отмена; cancel) - 1) кез келген объектіге (пайдаланушыға, бағдарламаларға, жүйелерге) орындауға болатын әрекеттерді болдырмау; көптеген диалогтық терезелерде орналасқан командалық батырма; ол осының алдында ғана таңдалып алынған команда әрекетін болдырмай алып тастайды; 2) құрылғыны белгілі бастапқы қалыпқа келтіру; 3) графикалық интерфейсте — бақылау элементінен ен-таңбасын тінтуірмен шерту арқылы белгілі бір мүмкіндікті (опцияны) алып тастау; 4) компьютер жадын бастапқы немесе нөлдік қалыпқа келтіру арқылы оңдағы ақпаратты жою.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Вакариса
Вакариса (Vacariça) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Меальяда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2080 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,76 км² шамасында. Халық тығыздығы — 117,1 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Сан-Висенте.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Қарлұқ тілдері
Қарлұқ тілдері – түркі тілдерінің үлкен бір тобы. Қарлұқ тілдері Орта Азияның шығысы мен батысын мекен еткен тайпа тілдерінің бірсыпыра ерекшеліктерін бойына жинаумен бірге, қалыптасу процесінде тәжік және т.б. иран тілдерінің де ықпалына мол ұшыраған. Қарлұқ тілдері батыс түркі қағандығының құрамында, кейін орта ғасырдағы Қарахан және Хорезм мемлекеттерінің, шағатай ұлысының құрамына енген қарлұқ тайпасының ұйғыр, яғма, түркеш тайпаларымен ұласуының нәтижесінде қалыптасқан. Қарлұқ тілдерінің негізі – қарлұқ тайпасының тілі жайлы мәліметтер жоқтың қасы. Махмұд Қашқари қарлұқтарды көшпелі түрік тайпасы, «түрікмендердің бір тобы» дейді де, ол тілден 5-6 сөз ғана келтіреді. Ол бойынша Қарлұқ тілдерінің басқа тілдерден ерекшелігін айқындау қиын. Қарлұқ тілдері этникалық және тілдік ерекшеліктеріне қарай өз ішінде қарлуқ-ұйғыр және қарлұқ-хорезм шағын топтарына жіктеледі.
Қарлұқ-хорезм тобы
Қарлұқ-хорезм тобы – қарлұқ-хорезм (немесе оғыз-қыпшақ) әдеби тілі (12 ғ.) Алтын Орданың шығысында, Хорезм маңында қолданылған әдеби тіл. Қарлұқ-хорезм әдеби тілінің кейбір ерекшеліктері Ахмед Яссауидің «Диуани хикмат» шығармасы арқылы белгілі. Қарлұқ-хорезм әдеби тілі өзінен кейінгі әдеби тілдердің қалыптасуына үлкен әсерін тигізді. Алтын Орда әдеби тілі мемлекеттің этникалық құрамына орай бірыңғай болған емес. Шығыста, Хоезм маңында, оғыз тайпалары көп қоныстанды да, бұл жерлердегі әдеби тілде оғыз тілі заңдылықтары басым болды. Бұл тілдің басты ескерткіші – Хорезмидің «Мұхаббатнама» (12 ғ.), Құтбаның «Қысырау-Шырын» поэмалары. Алтын Орда әдеби тілінің бұл түрінің ерекшелігі: сөз басында «т» орнына «д» айтылуы. Сөз ішінде көне «д», «з» орнына «й» (айырыл), «ч» орнына «ш» (ушмақ), «ғ» орнына «у» (ауыз), барыс септіктің «қысқарған түрінің қолданылуы (бізе). «Шағатай» әдеби тілі Шағатай ұлысының территориясында қолдагылған. Ол негізінен Қарахан әдеби тілінің жүйесін сақтаған. Басты ескерткіштері: Дүрбектің «Жүсіп-Зылиха» поэмасы, «Оғызнама» дастаны, Замахшаридің еңбегі «Мукаддимат әл-Адаб» (12 ғ.). «Шағатай» тілінің ерекшелігі - «з», «й», дыбыстарының сәйкестігі кездесуі, шығыс септік қосымшасы - «дын», «дін» түрінде айтылуы. «Ескі өзбек» тілі 15 ғасырдың өзбек халқының қалыптасу процесінде жалпы халықтық тіл мен көне түркі әдеби тілдерінің негізінде пайда болды. «Ескі өзбек» тілінің заңдылықтары орта ғасырлық ауторлар Саккаки, Лутфи, Атаи шығармаларынан, өзбектің классикалық әдебиетінің негізін салушы Әлішер Науаи шығармаларынан көрінеді. Қарлұқ тілдері негізгі белгілері: фонетикалық жүйеде – сөз соңында көне түркі тілі ізімен «ғ», «г» дыбыстарының сақталуы не қатаңдап «қ», «к» болуы, екі дауысты дыбыс аралығында «п», «т», «к», «қ» дыбыстарының ұяңдамауы, палатальдық гармония заңдылығының сақталмауы (қазіргі өзбек әдебиетінде), қосымша құрамындағы қысаң дауыстының түбір құрамындағы ашық дауыстыға әсері, грамматикалық құрылыста-ілік жалғауының қысқармай ның/-нің түрінде айтылып, оның қатаң варианттарының болмауы, жинақтық сан есім қосымшасының «ағу»/- «егу» түрінде келуі, -мақ тұлғалы қимыл есімінің орнына -«ғу»/«гу» тұлғасының айтылуы, жіктеу есімдігінің 3-жағы «у» дыбысымен айтылуы (ул).
Дереккөздер
Санат:Түркі тілдері
Түгіскен
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Гомогамия
Гомогамия(гомо... – және грек. gomos – неке) – 1) бір әлеуметтік топ немесе қауымдастық ішінде болатын неке түрі. Қоғам дамуындағы өзгерістерге орай Г. біртіндеп жойылып, гетерогамиялы некелер орнықты. Санат:Неке
Самролл (Миссисипи)
Самролл (Sumrall) — Миссисипи штатының Lamar округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Кольпо
Кольпо (Colpo) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Морбиан департаментінде орналасқан. Ванн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 26,48 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2216 адамды құрады. Халық тығыздығы — 83,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Морбиан департаментінің коммуналары
IC 4744
IC 4744 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан P (пекулярлық галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62271, ESO 103-50, AM 1837-631, IRAS18371-6316.
Сыртқы сілтемелер
IC 4744 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Репрезентативтік
Репрезентативтік - мөлшері пайызбен көрсетілген, халық бөлігінің таңдауына сәйкес, антропометрикалық көрсеткіштерден аз немесе берілген мөлшерге тең сандық мағыналары.
Дереккөздер
Санат:Математикалық статистика
Тегістегіш
Тегістегіш (Гладилка, ланцет) —
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері
Мен (Нор)
Мен (Maing) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Валансьенн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59369, пошта индексі — 59233.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Фуэнтес-де-Оньоро
Фуэнтес-де-Оньоро (Fuentes de Oñoro) — Испаниядағы Муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1375 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 57,19 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 124 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Нову-Гама
Нову-Гама (Novo Gama) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Шығыс Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Энторну-ду-Дистриту-Федерал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 96442 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 191,675 км² шамасында. Халық тығыздығы — 503,2 адам/км².
Санат:Гояс елді мекендері
Рибино (Кырджали облысы)
Рибино (Рибино) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Крумовград қауымының құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Қызылжар (Қобда ауданы)
Қызылжар (1998 ж. дейін — Краснояр) — Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы ауыл, Қызылжар ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қобда ауылынан солтүстік-батысқа қарай 78 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 974 адам (477 ер адам және 497 әйел адам) болса, 2009 жылы 637 адамды (316 ер адам және 321 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қобда ауданы елді мекендері‎
Овраг Ближний Зеленной
'''овр. Ближний Зеленной''' — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Самара облысы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тушенка өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Куйбышев суқоймалары Камское Устье қала типті ауылдан Үлкен Черемшан өзендерін қоспағанда Куйбышев су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 4022
NGC 4022 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1878 жылы 26 сәуірде Джон Людвиг Эмиль Дреер астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4022 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 37729, UGC 6975, MCG 4-28-111, ZWG 127.125.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Подчерье (Печора тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Верью
Верью — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Маджа өзенінің оң жағалауынан 69 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пюишерик
Пюишерик (Puichéric) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11301, пошта индексі — 11700.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Пельгрю
Пельгрю (Pellegrue) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33316, пошта индексі — 33790.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1005 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,32 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Вос
Вос (Veauce) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Монлюсон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,54 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03302, пошта индексі — 03450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 41 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,58 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Кабие
Тілі
Тілі гур тобына жататын, нигер-кордофан отбасының кабре тілі. Жазуы 1978 жылдан бастап латын әліпбиіне негізделген жазу.
Ильичёвка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Ильичёвка — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Амандық ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Кабие
Діні
Кабие халқының көп бөлігі дәстүрлі нанымдарды — ата-бабаларға табынуды және Эсо жоғарғы құдайына сенуді ұстанады. Сондай ақ суннизм мен католицизмді ұстанушылар да бар.
Ильичёвка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 56 км-дей жерде.
Кабие
Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құмды құрғақ жерлерде тары, құмай, бұршақ, жержаңғақ және т.б., ойпаң жерлерде – күріш, ямс). Мал шаруашылығы кең тараған (ірі және ұсақ мал), иттерді (тағамға арналған), құсты ұстайды. Олар жабайы өсетін майлы пальма жемістерін жинаумен айналысады. Қолөнерден – ұсталық, қыш, тоқымашылық, ағаш өңдеу, ағаштан ою-өрнек жасау, сәндік маталар, қоржын мен төсеніш тоқу, т.б. дамыған.
Ильичёвка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 632 адам (303 ер адам және 329 әйел адам) болса, 2009 жылы 527 адамды (252 ер адам және 257 әйел адам) құрады.
Кабие
Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ауылдық үлкен отбасылық қауымдастықтар, патрилиндік тектер, жас топтары, жасырын ерлер одақтары құрайды. Некеден кейінгі қоныс вирилокалды, полигиния, сорорат, қолданылады, инициация ғұрыптары сақталған.
Ильичёвка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
Кабие
Өмір салты
Ауылдары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері саман қабырғалары бар саман қоршаумен қоршалған (төртбұрышты және дөңгелек пішінді).
Ерлер киімі – ұзын зығыр көйлек, шорт, әйелдердікі – түрлі-түсті көйлектер, жемпір, белдемше.
Азық-түлік негізінен өсімдік тектес (жарма, тарыдан жасалған бұқтырылған тағамдар, көкөністер), сүт өнімдерін тұтынады.
Дереккөздер
Санат:Того халықтары Санат:Гана халықтары Санат:Бенин халықтары
Козья (Каква тармағы)
Козья — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каква өзенінің сол жағалауынан 149 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосьва өзені бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері
Наувальде
Наувальде (Nauwalde) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Риза-Гросенхайн ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1026 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 20,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 2 85 180. Муниципалитеттің басшысы — Барбара Хоффман.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Жаһандық жылыну
320px|right Жаһандық жылыну —жердің бетіндегі орташа температураның артуы. Соңғы жүз жылда температурасы шамамен 1 ºС-қа артты. Ауаны ластау, өнеркәсіп санының артуы, ормандарды кесу, адамның әр түрлі әрекеттері жаһандық жылынудың басты себептері болып тұр. Парниктік газдар дың басты алты түрі бар, олар: су буы, көмірқышқыл газы, метан, азот тотығы, озон және хлорфторкөмірсутектер.
Жаһандық жылынулардың әсерлері
Жаһандық жылынудың басты әсерлері мыналар: климаттың өзгеруі, жылу толқындарының жиі болуы, теңіз деңгейінің көтерілуі, мұздықтардың еруі, тасқындар, құрғақшылықтар мен дақылдардың шықпай қалуы секілді табиғи зардаптар.
Мұз қабаттарының еруі
Жаһандық жылынудың нәтижесінде мұз қабаттары еруде. Мұз қабаттары дегеніміз — жердің қар мен мұз қаптап жатқан бөліктері. Мұздықтар мұзының қалыңдығы 1000 м-ден жоғары, аумағы 51 800 км² болады. Мұз қабаттарының еруі нәтижесінде теңіз деңгейлері артуда. Арктикалық теңіздердің мұздықтары да жаһандық жылынудың әсерінен төмен тұсуде. Төмен түсудің қазіргі деңгейі әр онжылдықта 8%-ға тең болып тұр. Бұл 2060 жылға қарай жер бетінде Арктикалық теңіздердің жойылатынын білдіреді.
Климаттың өзгеруін зерттейтін БҰҰ-ның мемлекетаралық эксперттер тобының пайымдауынша (және Үлкен Сегіздік елдерінің ұлттық академияларының келісімімен) XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап жердің орташа температурасы 1 °C көтерілді және соңғы 50 жылдағы жылыну процесінің адамзаттың кесірінен орын алған, бірінші кезекте газдардың атмосфераға шығарылуынан туындаған көмірқышқыл газы (CO2) мен метанның (CH4) «көшетхана эффектісі» (Greenhouse effect).
IPCC ұйымының климаттық модельдерге байланысты алынған мәліметтері бойынша: XXI ғасырда Жер бетінің орташа температурасы 1 °C-тан 5 °C-қа көтеріледі-мыс.
Дүниежүзілік мұхит деңгейінің өсуімен қатар жаһандық температураның да өсуі атмосфералық жауын-шашын мөлшерінің өзгеруіне алып келеді. Нәтижесінде табиғи катаклизмдер жиілеуі мүмкін, мысалы: су тасқындары, қуаңшылықтар, дауылдар және басқалары, жапа шеккен аймақтарда ауылшаруашылық өнімдерінің мөлшері төмендейді және басқа аймақтарда жоғарлайды (көмірқышқыл газы концентрациясының көтерілу есебінен). Жылыну процесі — мұндай құбылыстардың масштабы мен жиілігін жоғарлатуы ықтимал.
Климаттың жылынуынан келесі қауіп туындауы мүмкін: кейбір жануар немесе өсімдік түрлерінің таралу аймағының полярлық зоналарға ығысуы; жаға зоналары мен аралдарда мекендейтін саны аз түрлердің жойылуы.
Дереккөздер
Санат:Жаһандық жылыну
Байдан
Байдан — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Алчедат өзенінің оң жағалауынан 76 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Фабио Альвера
Фабио Альвера (Fabio Alverà 1959-ыншы жылдың 1-інші маусымында, Кортина-д’Ампеццо, Беллуно, Венецияда дүниеге келген) – итальян кёрлингисті, 2006-ыншы жылда өткен Олимпиада ойындырында Италия командасында 3 ойыншы. Италия құрама командасының жаттықтырушысы.
Жетістіктері
Ең жоғарғы нәтижесі – кёрлинг ойынынан 1986-ыншы жылда өткен Еуропа чемпионатында төртінші орынды алған болатын. Турин қаласында өткен Олимпиада ойындарда Альвер ойнаған команда тек 7-інші орынға жетіпті екен.
Санат:Италия кёрлингішісі
Коменданттық сағат
Коменданттық сағат - төтенше жағдайлар уақыты жағдайында (тәртіпке сәйкес, түнгі уақыттарда) тиісті елді мекеннің, қаланың көшелерінде арнайы берілген рұқсат қағазсыз жүруге тыйым салынуы.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Толленьйо
Толленьйо (Tollegno) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2679 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 893 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 13818.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Герман.
Шойна
Шойна — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ақ теңіз орналасқан. Өзен ұзындығы 93 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендеріВоронов мүйісінен (Мезень өзенін қоспағанда) Канин Нос мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері
Түгіскен (Ұлытау облысы)
Түгіскен — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы ауыл, Төгіскен ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Сарысу өзенінің жағасында, Жаңаарқа кентінің батысында — 124 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 2087 адам (1068 ер адам және 1019 әйел адам) болса, 2009 жылы 1882 адамды (984 ер адам және 898 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1934 жылы қаланған. Округ аумағында 20 ғасырдың 30-жылдарында Коммунар, Түгіскен, Қаражартас,  Жиделі, Жарық ұжымшарлары ұйымдастырылған. 1962 жылы біріктіріліп "Жеңіс" кеңшары атанды.
Шаруашылығы, инфрақұрылымы
Жерінің жалпы ауданы — 373,3 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — асыл тұқымды қой шаруашылығы, жылқы, қосымша — мүйізді ірі қара өсіру болды. Округтің елді мекендерінде (Кенжебай-Самай, Жомарт, Ақбаз, Талдыеспе) 2 мектеп, ФАП, мәдениет үйі, кітапхана, басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Түгіскен ауылында асыл тұқымды қой шаруашылығымен айналысатын «Жеңіс» АҚ орналасқан. Түгіскен жерінде Жәйрем, Қамысмола, Жомарт кеніштері орналасқан. Аты аңызға айналған күйші Ықылас Дүкенұлына бюст орнатылған. Ауыл басқа да елді мекендермен темір жол, автокөлік жолдары арқылы байланысады. Ауыл «Жеңіс» темір жол стансасы төңірегіне шоғырланған.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы елді мекендері
Бата оқыр
Бата оқыр - қайтыс болған адамды жерлеген уақытта келе алмаған жақын-жуықтар мен ілік-жұрағаттардың, ауылдас, тамыр-таныстардың артынан арнайы жұбатып келіп көңіл айтуы, бата қылуы, өліктің артынан жақсы сөз айтуы, Құран, дұға оқу рәсімі.
Алыста тұратын ағайын, дос-жаран, тамыр-таныстар қаза туралы хабарды ести сала келуге тырысады. Келген адамдар жағдайларына және марқұммен жақындығына қарай екі-үштен, кейде жетіден онға дейін жылқы немесе түйе жетектеп келеді. Жақындары сауын сиыр, байлайтын бие, сойыс малын айдай келіп, өліктің артына салмақ салмай, даяшылық қызметті өздері атқарады. Бұл ысқат пен жерлеуге кеткен малдың орны толсын деген ағайынның көмегі ретінде саналады. Бата оқырға келген топ сойыстың ұсақ малы мен ірі қара, дастарқан дәмі, ас-су, саба қымыз т.б. көмекке деп ала келеді. Мұны иіс деп атайды. Бата оқып, көңіл айтпаған адамды адамы қайтқан үй адамдары күтіп отырады. Қазақы дәстүрде жақын-жуығы қайтыс болған адамды кездейсоқ кездестіріп қалып көңіл айту ұят саналады, сондықтан арнайы барып көңіл айтуға тырысады.
Қазіргі кезде көңіл айта келгендер марқұмның балаларына, әйеліне, жақындарына бата оқырға деп ақша береді. Шығыс Қазақстанның Катонқарағай ауданында ауылдастарының ақша жинап табыс етуін береке деп атайды. Ал, Атырауда бата оқырға келген адам қол алысып амандасады. Құран оқығанда ақша салмай, тек марқұмның жақындарының қолына ақша ұстатады. Атырау облысында, Астраханда қайыр болсып айтып келгенде молда болмаса алдына ақ шүберек, ақ орамал қойылады. Соның үстіне немесе астыңғы шетіне ақша қыстырады не үстіне қояды. Келген адам сәлем бере келіп отырады (реті болса үндемей келіп). Құран оқылып, бата айтылған соң сәлем, жөн-сұрауды бастап, сонан соң қайтыс болған адамның жақындарына (қасына бармай-ақ) «қайырлы болсын!» айтады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
IC 315
IC 315 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 12364, ZWG 416.6, NPM1G +03.0132.
Сыртқы сілтемелер
IC 315 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Беттельдорф
Беттельдорф (Betteldorf) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вульканайфель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 269 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 33 006. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Михельс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Романо-Канавезе
Романо-Канавезе (Romano Canavese) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2941 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 267 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 10090.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Генк (футбол клубы)
«Генк» (Koninklijke Racing Club Genk) — Бельгияның Генк қаласындағы кәсіби футбол клубы. Клуб 1923 жылы құрылған.
Тарихы
1923 жылы құрылған "Винтерслаг" және 1918 жылы құрылған "Тор Ватерсхей" клубтары 1988 жылы бірікті де, Генк клубы пайда болды. Жаңа құрылған клуб әуелі Бельгияның бірінші дивизионында ойнап, 1989 жылы екінші дивизионға түсіп кетті. Келесі жылы-ақ қайта оралды, бірақ біраз жылдар бойы тек төменгі лигаларға түсіп кетпеу үшін ғана арпалысып жүрді де, 1994 жылы бәрібір екінші дивизионға қайта төмендеді.
Сілтемелер
Санат:Бельгия футбол клубтары
Әкімшілік жауапкершілікті жүктейтін органдар
Әкімшілік жауапкершілік органдармен және лауазымды тұлғалармен оларға бағынышты емес құқық бұзушыларға тағайындалады. Оларға келесі органдарды жатқызуға болады:
Тез балқығыш қорыттталар
Тез балқығыш қорыттталар. Қорытпаның құрамында висмут, қалайы және қорғасын болады. Балқу температурасы 90°С аспайды. Протездің штампланған бөлшектерін, жасанды тіс сауытына керек модельдерді жасауда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Шыны тәрізді дененің өзгеруі
Шыны тәрізді дененің инволютивті-жастық өзгерістеріне оның гистерезисі, бұлыңғырлануы және ажырауы жатады. Гистерезис өлшемдері біртіндеп ұлғаятын және бір-бірімен бірігетін, сұйықтыққа толы тұтқыр гель тәрізді қуыстардың түзілуімен жүреді. Шыны тәрізді дененің бұлыңғырлануы талшықты құрылымның іріленуіне, олардың қозғалғыштығының жоғарылауына немесе жіп тәрізді деструкцияға байланысты болуы және де ол көз алдындағы «шыбындар», «жіптер», «дақтар» болып көрінуі мүмкін.
Леонид Николаевич Бурлаков
Леонид Николаевич Бурлаков (1947 жылдың 8 мамырында туған, Чита) – Ақтау қаласының бұрынғы әкімі.
Партия мүшелігі
Қазақстан демократиялық партиясының (1995-1999), КОКП (1969-1991), «Отан» РСП (1999 жылдан) мүшесі.
Ауыспалы говор
Ауыспалы говор ( переходный говор ) — екі не одан көп говорлардын аралығында орналасқандықтан, соларға тән белгілерді қабылдаған говор. Мысалы: әрі батыс, әрі оңтүстік говорларына тәң белгілерді қамтыған қазақ тіліндегі Арал говорының сипаты осындай. Ауыспалы говор кейде аралык говор деп те аталады.
Горельеф
thumb|200px|right Горельеф(haut-relief – дөңес бедер) – мүсін өнерінің бір түрі. Горельефте бейне бедері жазықтықтан көтеріңкі жасалады.
Горельеф - орналастырылған жазық беттен өзінің жалпы көлемінің жартысынан көбі шығыңқы тұратын бейне мүсін.
Дереккөздер
Санат:Механика
Haut-reliëf
Б. з. д. 663 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 663 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 663 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Қызылжар ауылдық округі (Қобда ауданы)
Қызылжар ауылдық округі – Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы әкімшілік бірлік. 1998 жылға дейін Краснояр ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылжар, Қаракемер ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылжар ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 882 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қобда ауданы ауылдық округтері
Бата сұрау
Бата сұрау - ас қабылданып болған соң табақты жинап алудың алдында атқарылатын ғұрып. Әмин деп ас қайыртып бата сұрау дастарқанға береке, шаңыраққа амандық тілеген батаның жасалуы кезінде үйдің жастары, тіпті үлкен адамдары да қатарласа түрегеп тұрады. Дәстүрлі орта салты бойынша батадан соң келіндер табақ алып, батаға, табақ қайтарған үлкенге, дәмге құрмет көрсетіп сәлем салады. Бір адам (келін) екі табақ алмайды, күйеуі өлген жесір ғана солай жасайды деп тыйым салады. Қонаққа сойылатын қойға да бата сұралады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Үлкен Бурган
Үлкен Бурган — Кувейттің ең үлкен мұнай кенорны. Үлкен Бурган 1946 жылы ашылған.
Санат:Кувейттің мұнай және газ кен орындары
Шақпақ көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы Транспортный көшесі. Шақпақ көшесі Мұзтау көшесінен басталып, Ақан сері көшесінде аяқталады. Сыдық Мұхамеджанов, Шабал Бейсекова, Ахмет Байтұрсынов көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 860,1 м. Шақпақ - Түркістан облысы, Бәйдібек ауданындағы ауыл, Алғабас ауылдық округінің орталығы. Аудан орталығы Шаян ауылынан солтүстікке қарай 22 шақырым жерде. Ауылдың оңтүстік-батысындағы төбеле Шақпақ әулие кесенесі бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Александр Александрович Блок
thumb|[[Александр Блок]] Александр Александрович Блок (16.(28)11.1880, Санкт-Петербург — 7.8.1921, сонда) — орыс ақыны.
Дереккөздер
Санат:28 қарашада туғандар Санат:1880 жылы туғандар Санат:Санкт-Петербургте туғандар Санат:7 тамызда қайтыс болғандар Санат:1921 жылы қайтыс болғандар Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар Санат:Орыс ақындары
Ридово (Кырджали облысы)
Ридово (Ридово) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кырджали қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6742. Телефон коды — 0361. ЕКАТТЕ коды — 62668.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Вагуш (аудан)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері