cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қызылорда
Тарихы
1905 жылы Орынбор – Ташкент теміржолы пайдалануға беріліп, қалада депо, вокзал үйлері салынды. Ал 1917 жылы 30 қазанда Перовскіде Кеңес үкіметі орнады. Жаңа үкімет үшін болған ұрыста А.Першин, Н.Шумилов, Н.Селиверстов тағы басқа жауынгерлер ерлік үлгісін көрсетті.
1922-1925 жылдары қала қайтадан Ақмешіт атанып, 1925-1929 жылдары Қазақстанның астанасына айналды. 1925 жылы қалаға Қызылорда аты беріліп, онда С.Сейфуллин, Б.Майлин, І.Жансүгіров сияқты белгілі қаламгерлердің туындылары сахналанып, М.Әуезовтың “Еңлік-Кебек” спектаклі қойылды. Ал 1938 жылы Қызылорда облысы құрылды. 1960-70 жылдары қалада қатырма қағаз, аяқкиім, механикалық және күріш зауыттарымен қатар бірнеше фабрикалар іске қосылып, жаңадан салынған Гагарин, Титов елді-мекендері арқылы қала көлемі ұлғая түсті.
Осы жылдары Қызылордада педагогикалық институт пен Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институттарының филиалы және бірнеше арнаулы оқу орындары жұмыс істеп, көптеген мектеп үйлері жаңадан салынды.
1980-90 жылдары қазіргі Абай даңғылы, Желтоқсан, А.Тоқмағамбетов көшелерінде сәнді үйлер, зәулім ғимараттар бой көтерді. Соңғы жылдары салынған Ақмешіт, Мерей шағынаудандары, “Оңтүстікмұнайгаз” фирмасының әкімшілік үйі, Диагностикалық орталық, облыстық аурухананың жаңа үйлері қала ажарын аша түсті. Шетелдік компаниялардың Сыр бойының табиғи байлығын игеруі тұрғындардың әлеуметтік жағдайының жақсара түсуіне ықпал ете бастады. Ежелгі Сыр бойында өмір сүрген данышпан Қорқыт баба, Жалаңтөс Баһадүр, Әйтеке би, Жанқожа, Бұқарбай, Тоғанас батырлар мен Ұлы Отан соғысы кезіндегі Кеңес Одағының батырлары атанған 22 майдангер ерлеріміздің есімдері – ел мақтанышы. Мұстафа Шоқай, Темірбек Жүргенов, Ғани Мұратбаев сияқты қазақтың біртуар ұлдары мен даңғайыр диқан Ыбырай Жақаевтарды дүниеге әкелген де осы қасиетті Сыр топырағы. Олар — өлке тарихына енген, көше бойларындағы үйлерге жазылған биік тұлғалы қасиетті есімдер.
Сонымен қатар, Қызылорда қаласының іргесінің қаланғанына 200 жылға жуықтаған кезеңде де оның заман өзгерістеріне толы тарихи оқиғалары, ежелгі дәуірлерден бүгінгі күнге дейін Арал өңірін, Сырдария жағасын мекендеген халықтардың археологиясы, этнографиясы, әлеуметтік-мәдени өмірі зерттеушілердің назарында болып келеді.
Республиканың астанасына Ақмешіт қаласы ұсынылғанға, ең басты дәлел ретінде онда Орынборға қарағанда қазақтардың көп тұратыны тілге тиек етілді. Орынбор – Ташкент теміржолы республиканың жаңа астанасын Ресей орталығымен, Қазақстанның батыс, оңтүстік аудандарымен және Орта Азия республикаларымен байланыстыратын еді. Оның үстіне Ақмешіт болашағы үлкен үміт күттіретін суармалы егістің орталығына орналасты. Бүгінгі көзқарас тұрғысынан қарағанда республика басшылары С.Қожанов, С.Сәдуақасов астананы көшіру мәселесіне ұлттық мүддені көздеп келген деген деректер бар.
“Қазақстан астанасы орыстың туы тігілген қалада емес, қаласы жоқтықтан қазақтың киіз ауылында болса да, қазақ жұртшылығына жуық болуы керек”, - деп жазды С.Қожанов “Ақжолдың” 1924 жылғы 17 желтоқсандағы санында. Қазақ астанасы болуға Орынбор қаласы шетте болғандықтан ғана жарамайды емес, қазақ қаласы болмағандықтан, қазақ ұлт мемлекетінің ұлтшылдығына орда болуына қисыны жоқтықтан жарамайды. Қазақ ұлт мемлекетшілдігіне әдемі қала, ыңғайлы үйлер керек емес, жаман да болса, өз ордасы болуы керек. Орынбордан көшпей, қазақ ұлтының ішкі тіршілігі оңдалып, қазақ еңбекшілерінің көпшілігінің қолына керекті шарлар іс жүзінде істелуі қиын”.
Перовск станциясы теміржол жұмысшыларының бастамасы бойынша Қазақстан өкіметін Ақмешітке көшіру үшін үш күн ішінде “Қызыл паровоз” жөндеуден өткізіліп, Орынборға жіберілді.
Қазақ АССР-і Кеңестерінің V съезі делегаттары және өкімет мүшелері бар пойыз Орынбордан республиканың жаңа астанасы Ақмешітке 1925 жылдың наурыз айының аяғында аттанды. Съезд делегаттарының ішінде мәдениет, өнер қайраткерлері Иса Байзақов, Александр Затаевич, Әміре Қашаубаев, Сәбит Мұқанов, Сәкен Сейфуллин, Қажымұқан Мұңайтпасов болатын.
Бұл съезге Қазақ Республикасының қарауына кірген Қарақалпақ Автономиялы облысының өкілдері бірінші рет қатысты. Қарақалпақ делегаттарының бірі Әбу Құдабаев Ақмешіт қаласына жақын Сырдария өзенінің батыс жағасындағы “Қызыл қайың” ауылында 1899 жылы туған. Ол бірқатар жылдар бойы Қарақалпақ облыстық партия комитетін басқарды. Кейінірек сталиндік қуғын-сүргіннің жазықсыз құрбанына айналды.
Құрамында Қазақ АССР-і Кеңестерінің V съезі делегаттары бар өкімет пойызын жол бойында Сексеуіл, Арал, Қазалы, Жосалы станцияларының жұртшылығы қарсы алып, көп адам жиналған митингтер ұйымдастырылды. Ақмешіт станциясында орасан зор митинг болып өтті. Оны Ташкенттен келген Сырдария облыстық партия комитетінің хатшысы Әбілқайыр Досов ашты. Өкімет делегациясын Қазақстанның жаңа астанасының жұмысшылары мен интеллигенциясы қызу құттықтады. Қала жастары атынан Әбділда Тәжібаев сөз сөйледі.
Сонымен 1925 жылдың 15 сәуірінде Ақмешіт қаласында бүкіл Қазақстан еңбекшілері өкілдерінің басын қосқан Қазақ АССР Кеңестерінің V съезі салтанатпен ашылды.
Бес күнге созылған съездің негізгі құжатының бірі қазақ халқының тарихи дұрыс атының қалпына келтірілуі еді. Яғни Кеңестердің бүкіл қазақтың V съезі “бұдан былайғы жерде “киргиз” деген атау “қазақ” деп аталсын” деп қаулы қабылдады. Сонымен бірге съезд “Киргиз Республикасын” “Қазақ Республикасы” деп атауға, ал оның астанасы Ақмешітті Қызылорда деп атауға қаулы алды.
Қызылорданың Қазақстан астанасы деп аталуымен тарихтың жарқын беттері ашылды. Еліміз жаңа бір қоғамдық құрылыстың ғимаратын қалай бастады. Бұл кезде қаланың тұрғыны 22577-ге жетті. “Қызылқала” сөйтіп өмірге жаңаша қарқынмен қанат жая бастады. Дәл осы жылдары жарқыраған электр жарығы іске қосылды. Астана мәртебесіне қол жеткізген соң түрлі мекемелер мен өндіріс орындарының іргетасы қалана бастады. Біртіндеп кондитерлік фабрика, ет комбинаттары, сыра зауытымен бірге басқа да артелдердің қатары көбейді.
Қызылорда астана болған жылдары орта оқу және арнаулы оқу орындары, өнеркәсіп және ауылшаруашылық мекемелерімен қоса, орталық ғылыми-зерттеу ғимараты жанынан қазақтың эпидемиология және гигиена институтының негізінде егу лабораториясы дүниеге келді. Сондай-ақ ең алғашқы рет қазақтың ғылыми-зерттеу, жер қыртысын зерттеу, қазақтың мал дәрігерлік-бактериологиялық және де басқа институттары өз жұмысын осы қалада бастаған болатын.
«Қызылордакүрішмаш»
«Қызылордакүрішмаш» – машина жасау кәсіпорны. 1981 ж. ауыл шаруашылық машиналарын жасауға бағытталған зауыт ретінде пайдалануға берілген. 1994 жылдан акционерлік қоғам. Астық жинайтын машиналар шығаруға мамандандырылған. Зауыт шығаратын әртүрлі жатка машиналары елімізде көпшілік сұранысқа ие. Зауыт ЖВ-4,1, ЖРТ-5-01. ЖРТ-5, ЖВУ-6, ЖВТ-6, ЖВП-10 жатқаларын жасауды игерген. Кәсіпорынның өндірістік қуаты – жылына 600 жатка.
Қызылорда су тораптары
Қызылорда су тораптары, 1) Қызылорда су торабының оң жақ каналы, бастауын Сырдария өзені арнасында салынған бөгет (1957, Қызылорда қаласынан шығысқа қарай 12 км) маңынан алып, өзеннің оң жақ бойымен Қармақшы ауданына дейін созылады. Ұзындығы 80 км, ені 20, кейде 40 – 80 м. Тереңдігі 5 – 12 м. Су ағымы каналдың басында 48 м³/с. Канал бойында бірнеше бөгеттер, көпірлер бар. Сырдария өзенінің оң жақ бойындағы өңірдің ауыл шаруашылығын дамытуда бұл каналдың маңызы зор, оның суымен күріш, жем шөптік дақылдар егілетін 60 мыңға жуық га жер суарылады. 2) Қызылорда су торабының сол жақ каналы, республикада салынған (1950 – 60) ірі су құрылыстарының бірі. Бастауын Сырдария өз. арнасына салынған (1957) бөгеннен алады. Ұзындығы 140 км, ені 40 – 70 м, тереңд. 4,5 – 9 м. Су ағымы бас жағында 60 м³/с. Канал Сырдария, Қармақшы аудандарының шаруашылықтарына Сырдария суын жеткізеді. Суарылатын жер аумағы 50 мың га-дан астам. Канал жалпы ұзындығы 500 км-дей Жаңадария (Сырдарияның ескі арнасы) каналымен жалғасады. Оның суымен 600 – 700 мың га жайылым және шабындық суландырылады.
Қызылорда энергиялық орталығы
Қызылорда энергиялық орталығы – мемлекеттік коммуналдық қалалық кәсіпорын. 1963 ж. іске қосылған. Орталық Қызылорда қаласын жылумен және электр қуатымен қамтамасыз етеді. Кәсіпорынның жылу энергиясын өндіретін екі қазандығы бар. Жылу маусымы кезінде сағатына 22 МВт электр энергиясын өндіреді.
Қызылорда гуманитарлық университеті
Қызылорда гуманитарлық университеті – экономика және педагогика мамандарын даярлайтын жоғары оқу орны. 2000 жылы құрылған. 17 кәсіптік мамандық бойынша жоғары білімді мамандар даярлайды. Оқу орны заман талаптарына сай ғимаратқа орналасқан. Оның жалпы ауданы 4070,0 шаршы метр. Онда кітапхана, 120 орынды оқу бөлмелері мен жаттығу спортзалдары, 100 орынды асхана, медициналық бөлме, баспахана, шеберхана, әкімшілік басқару кабинеттері, кафедралар, дәрісханалар, зертханалар орналасқан. Университеттің профессор-оқытушылар құрамында штат бойынша 63 оқытушы, оның ішінде 2 ғылым докторы, 24 ғылым кандидаты бар. Заманауи білім сапасын, студенттердің жан-жақты білім алуына мүмкіндік жасайды.
Қызылорда инженерлік-экономикалық институты
Қызылорда инженерлік-экономикалық институты – оқу-әдістемелік мекеме. 1998 жылы құрылған. Институт 8 мамандық бойынша (экономика, есеп және аудит, қаржы, мемлекеттік және жергілікті басқару, экология, есептеу техникасы және бағдарламамен қамсыздандыру, электроэнергетика, тасымалдау мен жол қозғалысын ұйымдастыру және көлікті пайдалану). Институтта 4 кафедра жұмыс істейді. Онда 84 оқытушы-профессор еңбек етеді. 2004 жылы институт жанынан колледж ашылды. Онда студенттер 5 түрлі мамандық бойынша білім алады.
Қызылорда медицина колледжі
Қызылорда медицина колледжі – арнаулы орта медициналық білім беретін оқу орны. 1928 жылы Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығымен «Қазақ акушер техникумы» болып ашылған. 1933 жылы «Фельдшерлік мектеп», ал 1954 жылы «Медицина училищесі» деп аталған. 1996 жылы қазіргі атауымен аталған. 1933-40 жылдары оқу орнында 320-дай оқушы білім алды. Колледж емдеу, акушерлік, стоматология, фармацевтика, медбике мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды.
Қызылорда музыка колледжі
Қызылорда музыка колледжі, Қазанғап Тілепбергенұлы атындағы – арнаулы орта білім беретін мемлекеттік оқу орны. 1977 ж. ашылып, 1999 жылға дейін М. Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің құрамында болды. 1999 жылы жеке бөлініп шықты. Қолледжде аспапта орындау, жеке ән салу, хорға дирижерлік ету, хореография өнер мамандықтары бойынша білім беріледі. Колледжде әр жылдары Е.Көшербаев, Т.Қалауов, Е.Сақтапбергенов басшылық етті, қазіргі директоры К.Ш. Ботабаев (Қазақстан білім беру ісінің озық қызметкері). «Super Star» мегапроектісінің жеңімпазы А.Кішкенбаев, «Жас қанат» байқауының жүлдегерлері Р.Садықов пен М.Сейітмұратов, т.б. осы оқу орнының түлектері.
Қызылорда облыстық қазақ музыкалық драма театры
Қызылорда облыстық қазақ музыкалық драма театры, Н. Бекежанов атындағы – кәсіпқой сахналық мекеме. 1955 жылы Еңбекшіқазақ (Алматы облысы) және Қаратал аудандары (бұрынғы Талдықорған облысы) жергілікті театры негізінде ұйымдастырылған. Театр шымылдығы Ғ. Мүсіреповтің «Ақан сері – Ақтоқты» трагедиясымен ашылды. 1960 жылы театр Қызылорда қаласына көшіріліп, 1970 ж. Н. Бекежанов есімі берілді. 1997 жылдан Н. Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық қазақ музыка драма театры болып өзгертілді. Театрдың ірге көтеріп қалыптасуына актерлер: Б.Балғынбаев, Ш.Мәденов, Х.Саурықов, Ш.Бәкірова, К.Көпбаева Қ.Көпбаев, С.Рақышев, Т.Айнақұлов Р.Тәшібаева, А.Манасбаева, Ж.Бағысова, Ә.Кәнетов, С.Шотықов, т.б. көп үлес қосты. Тұңғыш режиссері Ж. Әбілтаев (Қазақстанның еңб. сің. арт.) болды. Театрдың бас режиссерлері болып әр жылдары: Мен Дон Ук, Андриасян Р. С., М. Байсеркенұлы, Оразымбетов Е. С. (Қазақстанның еңб. сің. мәдениет қайраткерлері), Әмір-Темір Хүсейін (Қазақстанның еңб. сің. мәдениет қайраткері) және Т. Өтебаев, суретшілері болып Ә. Әбдірахманов, Ж. Әбіров, С. Пірмаханов [(Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1967)], т.б. қызмет істеген. Театр ұжымы М. Әуезов пен Л. С. Соболевтің «Абай», М. Әуезовтің «Қаракөз», «Қара қыпшақ Қобыланды», Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш – Баян сұлу», Қ. Мұхамеджановтың «Бөлтірік бөрік астында», «Жат елде», Т. Ахтановтың «Махаббат мұңы», «Әке мен бала», С. Жүнісовтің «Тұтқындар», «Қызым саған айтам», О. Бодықовтың «Нартай», Қ. Мұқашевтің «Парторг» пьесаларын, сондай-ақ У.Шекспирдің «Король Лир», Ф. Шиллердің «Зұлымдық пен махаббат», К.Гольдонидің «Екі мырзаға бір қызметкер», Н. В. Гогольдің «Үйлену», Ш. Айтматовтың «Ана – Жер-Ана», М. Кәрімнің «Айгүл елінде», т.б. спектакльдерді сахнаға шығарды. Театр балалар мен бүлдіршіндер үшін «Екі дос немесе делдал қарға», «Ақылды Ақшақар» ертегілерін және «Қандыөзек»(нашақор жайлы новелла) спектаклін сахналады. «Нартай бүлдіршіндері» атты қуыршақ театры жұмыс істейді. Шығармашылық жетістіктері үшін театр Бүкілодақтық венгр драматургиясы (1978), неміс драматургиясы (1980), КСРО халықтары драматургиясы (1982) фестивальдарының лауреаты болды.
Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы департаменті
Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, – облыс әкімшілігінің ауыл шаруашылығы саласындағы атқарушы органы. Облыс құрылғанда (1938) ҚазКСР Егіншілік комитеті жанындағы Қызылорда облысының жер бөлімі ретінде ұйымдастырылды. 1947 – 52 ж. ҚазКСР Ауыл шаруашылық министрлігінің облыстық ауыл шаруашылық басқармасы, 1953 – 62 ж. ҚазКСР ауыл шаруашылық минститунің ауыл шаруашылық басқармасы, 1962 – 65 ж. ҚазКСР ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мен дайындау министрлігінің облыстық ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру басқармасы, 1965 – 89 ж. ҚазКСР Ауыл шаруашылық министрлінің облыстық ауыл шаруашылық басқармасы, 1986 – 89 ж. ҚазКСР Мемагроөнеркәсібінің облыстық агроөнеркәсіп комитеті, 1989 – 93 ж. облыстық агроөнеркәсіп бірлестігі, 1993 – 98 ж. облыстық Ауыл шаруашылық басқармасының, 1998 – 2001 ж. облыстық ауыл шаруашылық басқармасы болып аталып келді. 2005 жылдан қазіргі атымен аталады. Департаменттің негізгі міндеті – ауыл шаруашылық саласында халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету, өндірісті шикізатпен, нарықтық қатынастардың даму жағдайында аграрлық сектордың экспорттық мүмкіндігін арттыруға бағытталған бірыңғай мемлекеттік саясатты жүзеге асыру болып табылады.
Қызылорда қаласындағы жастар саябағы
thumb|right| Демалыс паркі Қызылорда қаласындағы жастар саябағы, Н.Ә. Назарбаев атындағы,Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекетік университетінің 5-ғимараты маңында, Сырдария өзені жағасында орналасқан. Аумағы 6 га. Қаланың көрікті жерінде орналасқан бұл жастар саябағы Қызылорда қалысының бас жоспарына енді. Қызылорда университетінің жаратылыстану факультеті мамандарының тәжірибелік-машықтық дәрістері осында өтеді. Саябаққа университеттің ғылыми кеңесінің 17.5.2006 жылғы шешімі бойынша ҚР президенті Н.Ә. Назарбаевтың есімі берілді.
Қызылорда облыстық мемлекеттік архиві
Қызылорда облыстық мемлекеттік архиві – ғылыми-құжаттық мекеме. 1928 ж. ұйымдастырылған. Алғашқы кезде округтік, 1931 ж. қалалық архив болды, 1938 жылдан қазіргі атауымен аталып келеді. Архивте облыстық, уездік-қалалық кеңестер мен атқару комитеттерінің 1917 жылдан бергі тарихи құжаттары жинақталған. Облыс өңіріндегі азамат соғысының барысы, алғашқы ұжымшарлар мен кеңшарлардың, МТС, тұңғыш мұғалімдер одағының, «Қосшы» одағының құрылуы, жергілікті өнеркәсіптің, балық шаруашылығының дамуы, күріш өсіру технологиясын меңгеру, атақты күрішшілер Ы.Жақаев, М.С. Кимнің еңбектері, мал шаруашылығын дамыту, оқу ағарту, денсаулық сақтау, мәдениет басқармаларының, Қызылорда қаласы астана болып тұрған кездегі (1925 – 29) оқу орындарының құжаттары сақталған. Ғылыми анықтамалық әдебиеті 800-ден, құжат саны 136 мыңнан асады. Құрамында 2 бөлімшесі, 7 аудан архиві бар.
Қызылорда облыстық филармониясы
Қызылорда облыстық филармониясы – концерттік-сахналық мәдени мекеме. 1972 ж. құрылған. Оның алғашқы директоры Т.Қалауов болды. Филармонияны әр жылдары Д.Дүй¬сенбаев (1976 – 80), К. Асанбаев (1980 – 85), Қ. Мұхамедияров (1985 – 86), Б. Шөкенов (1986 – 89), Ш. Әбдібаев (1989 – 90), М. Әбдікәрімов (1990 – 2001), С. Ибрашев (2001 – 03), М. Ахметов (2003 – 05) басқарды. Оның құрамына «Сыр күмбезі» (жетекш. А. Тұяқбаев), «Ақ толқын» (жетекш. Қ. Сақтағанов), «Бәйшешек» (жетекш. Қ. Байғабылов), «Сыр маржаны» (жетекш. Ү. Ахметова), «Сыр самалы» (жетекш. С. Бердіхожаев) ансамбльдері және «Сыр әзілі» ойын-сауық отауы (жетекш. Б. Есенов) мен «Томирис» бишілер тобы (жетекш. Г. Мырзабаева) кірген. «Томирис» тобы «Шабыт» Халықар. фестивалінің лауреаты болды (2005). Қазіргі уақытта филармонияда Ш. Қалдаяқов атындағы халықар. ән байқауының лауреаттары Қ. Ысқақов, Э. Қанатбаева, Р. Бағланова атындағы аумақтық әншілер байқауының лауреаты Р. Ысқақова, республика «Жас қанат» байқауының дипломанты Г. Әлиханова, т.б. жұмыс істейді.
Қызылорда облыстық радиосы
Қызылорда облыстық радиосы, 1928 жылдың 14 қарашасында құрылған. Қызылорда облысында 1938 ж. радионүктелердің саны 2 мыңға жуық, 90-жылдары ол көрсеткіш 188 мыңға жетті. 60-жылдардың басында радиохабарын таратуға Ә.Мырзахметов, Н.Оспанов, Ә.Шабақов, Т.Елемесов, А.Тоқмағамбетов, Ж.Шөкенов, Д.Айдаров, т.б. басшылық етті. 1958 – 63 ж. облыс радиохабарларын таратуда 20 – 30 адам жұмыс істеді. Материалдар үш тілде: қазақша – 70%, орысша – 20%, корей тілінде – 10%. Алғашында жетісіне 1 рет 1, 2 сағаттан, кейіннен күнде әуе толқынына шығатын болды. 1964 ж. облысы радио еліміз күрішшілерінің Бүкілодақтық үндесуінің бастамашысы бола тұра, Қызылорданы Шымкентпен, Көкшетаумен, Талдықорғанмен, Қарақалпақстанмен байланыстыратын тұрақты радио көпірге айналды. 1967 ж. Одақ көлемінде алғаш өткізілген радиоқызметкерлердің бірінші аймақтық кеңесінде Қызылорда радио журналистерінің жұмыс тәжірибесі кеңінен талқыланып, республика көлемінде таратылды. Сонымен қатар магнитті пленкаларды электронды монтаждау әдісі елімізде алғаш рет Қызылорда радиосында қолданылды. 2004 жылғы желтоқсан айынан бастап әуе толқынына шығуды тоқтатты.
Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейі
Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейі – ғылыми-мәдени мекеме. 1939 ж. негізі қаланған. Алғашқы экспозициясы 1890 – 96 ж. салынған шіркеу үйінде болды. 1980 ж. жеке ғимаратқа көшірілді. Мұражай 14 залдан тұрады. 2000 – 02 ж. мұражайда «Өлке кеңес үкіметі кезінде», «Сыр бойындағы астана», «Қызылорда облысы екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында», «Тәуелсіз Қазақстан», «Этнография», «Мәдениет және өнер» залдары ашылды. Облыс географиясына, археологиясына арналған залдар да өлке тарихынан, өнеркәсібі мен ежелгі мәдениетінен мол мағлұмат береді. Мұражай қорында 42920 жәдігер бар, оның 5 мыңнан астамы көрмеге қойылған. Ондағы ең құнды жәдігерлер: батыр киетін дулыға, сауыт (1853), зеңбірек ұңғылары, ақша коллекциясы (Ұлы Жібек жолы сауда айналымындағы).
Дереккөздер
Санат:Бұрынғы астаналар Санат:Қазақ елінің астаналары Санат:Қызылорда
Қарашоқы (төбе, Желтау таулары)
Қарашоқы – Желтау тауларының оңтүстік-шығысындағы төбе.
Жер бедері
Етегінде бірнеше ұсақ төбелер бар. Батысында Ырғызбай жайлауы, шығысында Манайсары соры, Үштөбе, оңтүстігінде Жаршоқы төбелері орналасқан.
Өсімдігі
Сортаңды сұр топырақ жамылғасында жусан, сораң, еркек шөп, тасбұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.
Монтеврен
Монтеврен (Montévrain) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Торси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77307, пошта индексі — 77144.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8363 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1534,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Люляково (Бургас облысы)
Люляково (Люляково) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Руен қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 756 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Люляково
Ғабдиман Игенсартов
Игенсартов Ғабдиман (1902-1976) - Қазақстанның халық ақыны.
Арғын тайпасы, Қаракесек руының Майлық бұтағынан шыққан.
Халық ауыз әдебиеті үлгісінде Абай туралы «Тойтарыс» атты дастан («Лавадағы өмір», - А., 1985) жазған. Шағын сюжетке құрылып, психологиялық-философиялық тұрғыда өрбіген бұл туындыда ақын өмірінің бір сәті ғана жырланады. Абай заманындағы айтыс-тартыстар, теңсіздіктер нанымды баяндалады. Дастанда қоғамның жағымсыз қылықтарына өзінің азаматтық болмысымен, өткір сөзімен, әділ төрелігімен қарсы тұрған жас Абай бейнесі шынайы сомдалған. Сарым қарттың жас Абайға берген батасы - ақынға халық атынан айтылған ақ жол, оң тілек іспеттес.
Дереккөздер
Санат:1902 жылы туғандар Санат:1976 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Сан-Жуан-ди-Баштусу
Сан-Жуан-ди-Баштусу (São João de Bastuço) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Барселуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 694 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,81 км² шамасында. Халық тығыздығы — 383,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Серік Ахметұлы Қалымбаев
Серік Ахметұлы Қалымбаев (14.12.1961 жылы туылғвн, Алматы қаласында) – көгалдағы хоккейден спортқа еңб. сің. шебер (1984). 1983 жылы Қазақ мемлекеттік дене тәрбиесі ин-тын (қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясы) және Абай атынд. Алматы мемл. ун-тін (1999) бітірген. Тоғыз жасынан бастап спорттық гимнастика және самбомен, 1975 жылдан көгалдағы хоккеймен айналысты. Алғашқы бапкері И.Рогачев. Жасөспірімдер арасындағы КСРО-ның екі дүркін чемпионы (1977, 1978). Алматының “Динамо” командасы құрамында 1979, 1981 – 90 жылы 11 рет КСРО чемпионы болды. 1978 – 79 жылы КСРО-ның жасөспірімдер құрамасы, ал 1980 – 89 жылы ересектер құрамасы сапында өнер көрсетті. 1979 – 83 ж. Қазақстан құрамасы сапында КСРО Халықтары спартакиадасының жеңімпазы атанды. Бес рет КСРО кубогін иемденді. 1980 ж. КСРО чемпионатында күміс жүлде алды. Екі рет Еуропа чемпиондары Кубогін жеңіп алған “Динамо” хоккейшілері құрамында өнер көрсетті (Париж, Франция, 1982; Амстердам, Голландия, 1983). КСРО құрамасы сапында халықар. “Достық” турнирінің жеңімпазы (1984). 1993 – 94 ж. Италияның “Кальяри”, 1996 ж. “Кус” (Италия) командалары құрамында өнер көрсетті.
Санат: Қазақстан спортшылары Санат: 1961 жылы туғандар
Тарик Рамадан
thumb|350px| Тарик Рамадан Канадада 2009жыл thumb|right|Рамадан, оң жақта, [[Oxford.]] Тарик Рамадан  1962жылы 25 тамызда дүниеге келген. Француз тілді швейцарлық тілмаш египет тегінен тараған. Женевада туған. Женевадағы колледждің философ профессоры және Фрибурадағы (Швейцария) университеттің  исламдық профессоры. Press TV. XXIғ   «Time» жорналында екі мың адам оны жүз көрнекті жаңашылдардың бірі деп санаған. Спутник каналының жүргізушісі. Еуроисламды насихаттаушы. Араб және ислам мәденитін орнатып мұсылмандардың  негізгі исламдық  ұстанымдарынан бас тартай еуропалық  өркениетке бейімделуін  талап етеді. Еуропалық жағдай  ислам шаиғаттарына заңды тұрғыда  жеңілдіктер беріледі. Гетто тарапындағы мұсылмандарға қарсы шығушыларға байланысты. Рамадан Оксфордтқа оқуға түседі. Сайд Рамаданның баласы Тарик пен  Хассана Аль- Баннаның қызы Вафы Аль –Банна екеуі   Египетте 1928ж  «Ағайынды мұсылмандар» атты ұйымды құрады. Тарик Рамадан Женевадағы университетте философияны  және  француз әдебиетін жетік меңгереді. Ол Фридрих Ницше туралы филосфиялық докторлы диссертациясын қоғайды. «Ницше как Историк философии» деген тақырыпта. Осыдан кейін Рамадан  Каирдағы  Аль-Ажер  университетінде  ислам заңдары жайында білімін толықтырады. Әр жылы одан үнемі сұхбат алып, соның жүзге тарта жазылымын  мыңдаған данамен сатқан.
АҚШ-тағы виза оқиғасы
Рамадан исламға деген көзқарасы бар француз әйелімен бас қосып, одан  төрт  балалы болған. 2004 ж ақпан айында Нотер Дамадағы, Саут Бенде, Индианада, АҚШ-та   штатық ұстанымды иеленеді. 5 мамырда сапарға шығуға рұқсат береді. Алайда 28 шілдеде мемлекеттік оргадардың тарапынан бұл сапарға шетеу қояды. 2004ж тамыз айында үкімет  таранынан  берілген дәйексөздерде  «идиологиялық шектеу»  АҚШ заңымен «Патриоттық акт»  Рамаданның сапарын шектеуге негіз болады. Қазан айында Нотар Дам университеті Рамаданның атынан петиция береді.
Жоғарғы үкіметтен ешқандай жауап берілмегеннен кейін  университеттегі орнын тастап кетеді.2005ж қыркүйек айында  әр түрлі ұйымдармен  университеттерде  кездесу үшін  іс сапарға шығуға арыз  береді. Бұл арызға да америка үкіметі ешқандай жауап қайтармайды. Содан кейін ACLU   және NYCLU « американдық азаматтардық бостандық кеңесі мен Нью- Йорк  азаматтарының бостандық кеңесі) сотқа қайта талап қояды. 2006 ж  25 қаңтарда  АҚШ –ты Американдық  Дін Академиясы университеттер мен америкалық профессорлардың асоцациясы және ПЕН орталығы  АҚШ-ғы  ( соның ішінде  АҚШ-ғы Рамаданмен кездесуді ұйымдастыруды жоспарлап жүрген топтар) ACLU   және NYCLU растаған.  «Идиологиялық шектеу»  заң бойынша «патриоттық акт» заңында  АҚШ-тың  констетуциясындағы бірінші және бесінші   түзетулерді бұзуы еді. Екі ай жауап келмегеннен кейін 2006ж 23 маусым айында  Рамаданның іссапарға шығуына байланысты 190 күн ішінде ісін қарастыруды  Нью –Йорктың  оңтүстік аудандық  орталықтарындағы сотқа қайта арызданады.2006ж 19қыркүйегінде  Рамаданның іс сапарға шығуына байланысты үндеуін  іс жүзінде теріске шығарады.  Мемлекеттік департамент  Рамаданның іс сапарға шығуын туралы шешімін бекітеді. « американдық консульдықпен біргелесе отырып,  доктор Тaрик Рамаданның іс сапарға қатысты  үндеуін теріске шығарады.) Өйткені Рамадан терролық ұйымға материалдық көмек көрсеткен деген айып тағылады.1998ж желтоқсаны мен 2002ж  шілде айларының ортасында  Рамадан екі ұйымға  қайрымдылық акция ретінде және палестиндіктерді қолдау мақсатында   940 Ақш долларын жұмсайды.
АҚШ-тың қазынасы бұл екі ұйымды да террорлық  ұйым деп растайды. Америка өкіметі Рамаданға айтады: «ол саналы түрде бұл ақшаны қайрымдылық қорына емес Хамсу шотына аударып жатқандығын қалайша ойламады»- деп айтады. «жариялаған мақаласында Рамадан;  «Washington Post»  Америка өкілеттігі білгенше,  қалайша мен олардың іс- әрекеттерін  біліуім керек» деп айтады. 2007ж 2 ақпанда ACLU  және NYCLU олардың  сотқа жазған арыздарын қайта түзетеді. Рамаданның іс сапарына байланысты берілген қарсылықты жауапты өзгертуге болмайтындығын және  заңды бұзушылыққа жататындығын баса айтты. 2007ж 20 желтоқсанда Пол А. Корт деген орталық сот  Рамаданның өтінішіне берілген  бас тарту заңды екендігін көрсеткен және де соттың  бұл шешімге  өзгерту енгізугеешқандай құқығының жоқ екендігі   жөнініде үкімет консульдығы  шешім қабылдады.. 2008ж қаңтар айында  ACLU  Корттидің шешімін  наразылық білдірді. Профессор Рамаданның жағдайында көптеген және әр түрлі үкімет ұйымдары  көші-қон заңын пайдаланып кетеді деп көрсеткен. Бұл түрдегі цензура ашық қоғам қағидаларына қарама –қарсы деп айтады. Рамаданның өзі америка үкіметінің іс-әрекеті менің ісіме қатысты себеп іздеу дейді. Бірақ мен қарапайым американдықтармен,  азаматтық топтармен, соның ішінде  американндық ғалымдар ұйымының қатты қолдаулары  мені жігерлендірді. Мен өткен алты жыл ішінде АҚШ-тың ішіндегі өзара пікірталас туындағанына қуаныштымын. Ең ақыры соңында америка үкіметі  маған  өздерінің елін көруге мүмкіндік  тудырады деп сенемін. Әрі өз қабілеттілігімді көрсетемін деп ойлаймын.2009ж 17 шілдеде америкалық федералдық аппелияциялық сот орталықтандырылған соттың шешімін  түбегейлі өзгертеді.
Сот шешімі
Америкалық федералдық соттық құрамындағы екінші айналымда үш судья Джон О. Ньюмэн, Уилфред Фейнберг Reena Raggi шешім қабылдады: 1972ж жоғары соттың  шектеуіне қарамастан  Kleindienst  пен қарсы   Mandel деген топ құрылып, консульдық дің  соңғы есебінде  Рамаданға сапарға рұқсат берілмегені анықталады. Бұл судьялардың шешімі Рамаданның кінәсіз екенін көрсетеді. Оның өз шотыны салған ақшаларының қайрымдылық қорына жібергендігін, террористік  тобына кеткендігінен  хабарсыз екндігін көрсетеді. Осыдан кейін Рамадан; « Мен соттың шешіміне қанағаттанамын, осыдан кейін тағыда американдықтармен кездесіп, мәдениеттерімізді сәйкестендіруге және  маңызды мәскелелерді бірге талқылауға  үміттенемін» депті. ACLUлық Меллиса Гудмэн  былай депті: «бүгінгі шешім болашақтағы Обама үкімеріне  Раманданның іс сапарға шығуына  байланысты  болашақта  кедергізін тигізбейді «деп ойлаймын. Біз сонымен қатар билік басына келген Обама  үкіметіне  Буштың кезіндегі  үкімет саясаты мен идиолгоиялық негізде  америка еліне кіруге шектеу қойған ғалымдар, суретшілер шет елдік ізденімпаздардың  болашақта   сапарға шығуына  қиындық тудырмайды деп сенеміз.2010ж 20қаңтарда  арада бес жыл өткенне кейін  америкалық мемлекеттік департамент мемлекеттік хатшы Хилари Клинтонның  қол қойылған құжатта  Рамаданның  және африкалық профессор Адам Хэбибтің құжаттын қанағаттандыру  жөнінде шешім шығарады. Олардың америка құрмама штатына келуіне рұқсат етіледі. Алты жыл бойы күткен Хилари Клинтонның шешімінде бекітіледі ол өзі  бүгінгі күнге дейін  террорлық әрекеттерге қатысы бар деген айып тағылып келегенін  өзін  американдық үкімет жайындағы  сынайдан айнытып оған кедергі келтіріп келгенін айтады. 2010ж 8 сәуірде Рамадан Нью –Йоркке келеді. Ол батыс халықтарының мұсылмандықты қабылдауы керектігін талқыға салағандығына бірінші рет мемлекеттік департаментт тарапынан шектеуі болмағандығын аңғарды.“
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Көркемдік мұра
Көркемдік мұра - «мәңгі құндылық» болып есептелінетін біздің осы дәуірімізге дейін ұрпақтан-ұрпаққа сақталынып келе жатқан өлмес, өте құнды мәдени мұра. Көркемдік мұраның құндылығының өзі осы өмір шеңдегінде, шығармада көтерілген мақсаттың ескірмейтіндігінде, яғни мәселенің мәңгілігінде, мазмұн мен тіршілік бар жерде мәңгі болатын тартыста, бүкіл адамзат мүддесі қорғалатындығында. Мысалы, Абайдың кез келген жырын алсаңыз, бүгінгі өмір шындығы, қазақ халқына тән мінез-құлық, бүкіл адамзаттың мәселелерін қозғаған, сол себепті де олардың мәні бүгін де, ертең де жоғалмайды керісінше құны арта түседі. Тегінде, М.Әуезов айтпақшы, "ештеңе де тақыр жерде тумаса керек-ті". олай болса, біздің бүгінгі жетіп отырған әдеби, мәдени, рухани мол мұраларымыз сол көне ғасырларда туып, тамырын кеңге жайған, сөйтіп ғасырлар, жылдар бойы дамып, сұрыпталған дәстүрлер, асыл қазыналар. Және халықтың жүрегіне жеткен туынды ғана мәңгі өмір сүре алады. «Мәңгі құндылық» деген атаудың өзі "уақыттың" кейбір, кездейсоқ адасушылықтарын және басқаларды да қатал сыннан өткізіп, өз орындарына қояды.
Дантенің, Шекспирдің, керек десеңіз, Вольтердің өмір сүрген дәуірінде классика деген ұғымның өзі туып қалыптаспаған еді. Оларды осы дәрежеге көтерген, сан ұрпақтың рухани қазынасына айналдырған неміс романтизмінің эстетикалық ойлары болды. Әр ұрпақ өкілінің эстетикалық талғамы, өмірлік талабы, дүние танушылығы алуан түрлілігі соншалық, кейде "мәңгі құндылық" дегеннің өзі күмәнді болып қалады. Өйткені, көркемдік мұраға әр ұрпақ өз түсінік дәрежесінен қарап, бағалайды. Бастапқыда жеке адамның ғана жеке меншігіндегі зат ретіндегі шығарма бертін келе бүкіл адамзаттың мақсат-мұратын көксегендіктен өмір бойы, қай дәуірде де тарихи пікір алысуларға лайық болып, келешек ұрпақтың рухани қажеттілігіне жарап жатқандықтан "мәңгілік құндылыққа ие болып", әдебиетіміздегі көркемдік мұра болып табылары хақ. Ондай туындылармен сан ғасыр өкілдері сырласып, пікірлесе алады. Классикалық шығармалар мен жаңа ұрпақ арасындағы осы әңгіме барысында ол туындының мазмұны өзгеріп қана қоймай, байи да түседі. Ал жас ұрпақ мұндай шығармалардың ұлылығын мойындаумен бірге, кемшіліктерін де, суреткердің санасынан қалыс қалған жайларды да көре біледі. Осыдан барып мұраның өміршеңдегі, өнімділігі, оның адамдарға "қайта оралу" және "қайта өркендеу" дәуірі туады.
Топтық байланыс арнасы
Дереккөздер
Санат:Электроника
ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы
ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы (оперативная инициатива войск ПВО). Елдің ӘШҚҚ әскерлерінің оперативтік бастамасы оларға өздігінен немесе Қарулы Күштердің басқа түрлерімен бірлесе әкімшілік-саяси орталықтарды, өнеркәсіп-экономикалық аудандарын, әскерлер топтастығын және басқа маңызды объектілерді әуе шабуылынан қорғау тапсырмаларын орындауына қолайлы жағдай жасайды. Олар бейбіт уақытта үнемі әзірлікте тұрады, ал соғыс барысында әуе шабуылынан қорғану операцияларын және жүйелі ұрыс әрекеттерін жүргізуі мүмкін. ӘШҚК әскерлерінің тапсырмаларды табысты орындауы олардың ұрысқа деген мұқият әзірлігімен, әуе шабуылына қарсы сенімді қорғанысты ұйымдастыруымен, күштер мен құралдар арқылы маневр жасауымен қарсылас сокқыларынан өз әскерлерін қорғау және ұрыс қимылдары барысында олардың жауынгерлік қабілеттілігін шұғыл қалпына келтіруімен тығыз байланысты.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сана философиясы
Сана философиясы (Philosophy of mind) — философияның бір іргелі тармағы болып, ол сананың онтологиясы мен табиғатын және оның денемен байланысын зерттейді. Сана-дене проблемасы сана философиясының парадигмалық мәселесі болып табылады, дегенмен басқа да талай мәселелер бар, мысалы зерденің қиын проблемасы және арнайы менталды күйлердің табиғаты, тб. Зерттелетін сана аспектілері ретінде менталды оқиғаларды, менталды функцияларды, менталды қасиеттерді, зердені және зерденің нейронға сәйкестігін, сана онтологиясын, таным мен ойлаудың табиғатын, сондай-ақ сананың денемен байланысын атап көрсетуге болады.
Дуализм мен монизм сана-дене проблемасы бойынша негізгі екі мектеп есептеледі, дегенмен ешбір санатқа сәйкес келмейтін нюансты көзқарастар да бар.
Дереккөздер
Санат:Философия
Төсек
Төсек – үй жиһазы. Адам жатып, тынығатын орынды осы атаумен ұғындырамыз. «Күләнда Төке мен хатшыға төсекті төргі үйге қатар салды» (М. Дүзенов, Әке.).
Сілтеме
Санат:Төсектер
Вэйзата (Миннесота)
Вэйзата (Wayzata) — Миннесота штатының Hennepin округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3688 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-68818.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Итурама
Итурама (Iturama) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Триангулу-Минейру-и-Алту-Паранаиба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Фрутал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 31 852 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 401,24 км² шамасында. Халық тығыздығы — 22,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1948 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Балықтыкөл (Белтерек ауылдық округі)
Балықтыкөл — Абай облысы Жарма ауданы, Белтерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 61 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 96 адам (41 ер адам және 55 әйел адам) болса, 2009 жылы 59 адамды (28 ер адам және 31 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Альторнбах
Альторнбах (Althornbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Оңтүстік Рейнланд-Пфальц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 698 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 40 201. Муниципалитеттің басшысы — Уте Клайн.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
2-Тикзо
2-Тикзо — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тикзо өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
МИРАС АҚ
"МИРАС" АҚ - машина құралдарын шығаратын кәсіпорын. 1986 ж. құрылды. Арнайы техникалық жабдықтар өндіретін тәжірибе-сынақ зауыты ретінде "Қазаккумулятор" өндірістік бірлестігінің құрамында болған. 1992 ж. ол машина жасау зауыты болып өзгертілді. 1993 ж. кәсіпорынға акц. коғам статусы берілді. Көсіпорында шағын технологияларды игеру қолға алынды. 1994 ж. Германияның "Аккорд" фирмасымен бірігіп, халықаралық сұраныстағы ауылы шаруашылығы жабдықтарын шығару бағытында жұмыс істеді. "МИРАС" машина жасау зауыты орта кәсіпорындар қатарына жатады.
Куллият
Куллият (', koliyāt) — бір жазушының, не ақынның толық қолжазба шығармаларының жинағын, кейде бір шығармашының еңбегін де куллият дейді. Куллият - классикалық түркі тілдес әдебиеттің термині. Мысалы: Әмір Хұсрау Дехлеви куллияты, Науаи Куллияті.
Дереккөздер
Санат:Азия мәдениеті Санат:Парсы әдебиеті Санат:Араб тіліндегі әдебиет Санат:Поэзия
Питтенхарт
Питтенхарт (Pittenhart) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Траунштайн ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ұлттық психология
Ұлттық психология — белгілі бір ұлт өкілдеріне тән, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отыратын мінез-құлық пен психологиялық қарекет ерекшеліктері. Ұлттық психология рухани мәдениетте, сезімдерде, әдет-ғұрыпта, тілде, адамгершілік әдептік салада ұлттық мінездің көптеген психологиялық көріністері мен этностық белгілерін қамтиды. Ұлттық психология — тіпті әр түрлі таптарға жататын адамдардағы мінез-құлықтың орнықты негіздерінің бірі. Алайда қоғамда болып жатқан өзгерістерге тәуелді ол да өзгеріп отырады.
Ұлттық психология ұғымы
Қазіргі Қазақстандағы әлеуметтік психология ғылымының жетістіктеріне сүйене отырып пайымдағанда, ұлттық психологияда қарастырылып отырған ұлт өкілдерінің санасына көбірек құлаған, сонысымен олардың әрекеттерінен үнемі көрініс беріп отыратын, өзгелерге қарағанда көбірек қайталанатын психологиялық ерекиіеліктердің жиынтығы болып шығады.
Ұлттық мінездің нышандары
Сөздің жалпылама мағынасын алып қарағанда, адамның мінезі дегенді — адамның тәртібі мен қылықтарына әсер ететін, оның тек өзіне тән, айқын көрініс беретін психологиялық нышандары деп түсіну керек. Сөздің катаң мәнінде, мінез адамның еркі мен бағыттарында көрініс беретін, оның тұлғасының психикалық құрылымы ретінде айқындалады.
Жеке адамның мінезі ол өмір сүріп отырған әлеуметтік топтың мінезіне ұқсас болады, немесе керісінше, жеке адамның мінездерінен әлеуметтік топтың мінезі көрініс береді.
Өзінің ұзаққа созылған қалыптасу жолында қазақтар да өзге халықтар сияқты қадір тұтуға жарайтын ұлттық психологиялық кешендерді бойына сіңіріп келді.
Қазақтарға тән ұлттық мінездің кейбір нышандары:
Бұлардан басқа қазақ халқының ұлттық мінездеріндегі жағымды нышандардың елеулілеріне — мәрттік, жомарттық, конақжайлық, балажандық, аңқаулық жатады.
Ұлттық мүдде және оны сезіну
Мүдде деп (interest) - дара адам, отбасы, ұлт немесе қоғам үшін қажетті маңыздылықты, адамдардың еркі мен әрекет бағыттарының объективтік және әлеуметтік жағдайларға сай айқындалуын айтамыз. Мысалы, адамдар өздерінің материалдық кажеттіліктерін өтеу үшін белгілі бір әрекет жасауға, еңбек етуге мүдделі. Адамның рухани дүниесіне де қатысты мүдделері көп болады. Өмірлік қызметте адамдар тобына ортақ мүдденің болу құбылысы да жиі ұшырасып отырады. Ортақ мүдде белгілі бір әлеуметтік топқа енетін жеке адамдардың мүддесінен және олардың қоғамдық өмірдегі орны мен атқаратын рөлінің әртүрлілігіне орай қалыптаскан өрекеттері мен істерінің шынайы себептерінен тұрады.
Ұлттық мүдде деп белгілі бір ұлт өкілдерінің бәрі үшін ортақ қоғамдық мүдделерін айтамыз. Қазақтардың ұлттық психологиясына тікелей қатыстылығы бар, ұлттың баршаға ортақ мүддесі дегенге келетін болсақ, оны әр кездегі өр түрлі әлеуметтік топ өкілдерінің түсінуі мен оған сай әрекет етуінің әр түрлі болғандығын көрер едік. Ұлттық мүдденің алдыңғы лекке шығуы мен оны қанағаттандыру бағытындағы әрекет белсенділігінің артуы да ұлттың өзінің (ұлттық психологияның да) даму үдерісіндегі ілгері басқан сәттерге сәйкес келеді.
Ұлттық мүддені сезіну—ұлттың психологияны қалыптастырушылардың бірі болып табылады. Бұл жерде мәселенің қойылуына, яғни ұлттық мүдде жөнінде ғана емес, ұлттық мүддені сезіну жөнінде болып отырғанына назар салу керек. Ол екеуінің арасында айырма бар: алдыңғысы психологиялық феноменге жатпайды, кейінгісі жатады. Мұндағы негізгі түйін — жеке адамның (алынып отырған ұлт өкілінің) ұлттық мүддені түсінуі оның алдына қойылған міндетке көзқарасын, сонымен қоса оның әрекетінің, тәртібінің бағыттарын айқындауға әсер ететінінде болып отыр. Адамның әрекеті мен тәртібінің бағыттарын мүдденің өзі емес, мүддені сезіну айқындайды. Ұлттық мүдде мен ұлттық қажеттілік мемлекеттік мүдде мен мемлекеттік қажеттілікпен қатар тұрады. Мүдде мен кажеттілікті түсіну адамдардың қоғамдық қызметінің интеграциясындағы қозғаушы күш болып табылады.
Мүдде адамды алға жетелейді. Ұлттық мүддені сезіну ұлты үшін жаны күйетін отаншылды жанталастырады, оны отқа да, суға да түсіреді, жеңіске жетелейді. Ұлттық мүдде мен қажеттілікті түсінудің ұлттық психологияның құрамдас құрауышы ретіндегі мәні осында. Ұлттық мүддені түсіну өзіндік сана категориясымен тікелей байланысты.
Ұлттық өзіндік сана
Ұлттық психологияның құрамдас элементтерінің бірі — ұлттық өзіндік сана. Ұлттық өзіндік сана дегеніміз — этностық сананың жоғары, күрделіленген, жетілдірілген формасы. Ұлттық өзіндік сананы ұлттың өзінің әлеуметтік-этностық мәнін танып білуі, дүниежүзілік қауымдастық жүйедегі өзінің орнын және қандай орын ала алатынын, адамзат тарихындағы атқарып жүрген әрекеттік рөлін және оның қандайын атқара алатынын, адамзат жасап жатқан өркениетке қосқан және қоса алатын үлесін сезіп тұшынуы, сонымен қоса өзге халықтармен тең, еркін және тәуелсіз өмір сүрудің табиғи-тарихи құқығын түсінуі деп ұғуға болады.
Әлеуметтік психологияда көпшілік жағдайда ұлттық өзіндік сана ұлт мүддесімен байланыстыра қарастырылады. Ол қоғамдық және халықаралық қатынастар жүйесіндегі ұлттың жағдайымен айқындалатын объективті ұлттық мүдделердің бейнесі немесе ұлттық мүдделердің мәні және оларды іске асыруға тырысу ретінде сипатталады.
Ұлттық сезім үш элементтен тұрады.
Ұлттық қадір, ұлттық мақтаныш, ұлтқа тәнділікті сезіну бәрі қосылып келіп, адамның өз ұлтына деген эмоциялық қатынасын білдіретін, оның ойы мен әрекетіне мұрындық болатын психологиялық күйдің жиынтығын құрайды. Бұл үшеуі ұлттық психологияның құрамына енетін ұлттық сезім деп аталатын кешеннің құрамдас құрауышы есебінде қарастырылады.
Ұлттық психологияны қалыптастыратын факторлар
Ұлттық психологияны қалыптастыратын факторларға мыналар жатады:
Бұл аталғандардың соңғысынан басқалары ғасырлар бойы көп өзгеріске ұшырай бермейді, ұзақ уақыт сақталады. Соған сәйкес ұлттық психология да халықтың санасына әбден орныққан құбылыс болып табылады, оны өзгерту өте қиын және ұзаққа созылады.
Дереккөздер
Санат:Қоғам
Регенеративтік күшейткіш
Регенеративтік күшейткіш — электр тізбегінде қоздырылған тербелістің меншікті энергия шығынының және жүкке берген шығынның сол тізбекке теріс кедергі енгізуі арқылы орны толтырылатын күшейткіш. Теріс кедергі ретінде жартылай өткізгіштік диодтар (мысалы, туннельдік диод) немесе параметрлік диодтар (варикап) алынады. Шуылы аз, аса жоғары жиілікті қабылдағыштарда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Файлды басқару блогы
Файлды басқару блогы (Блок управления файлом; file control block) — шағын компьютерлер жүйесінде — операциялық жүйенің файлдық процессорының басқаруында болатын әрі берілген файлды өңдеу кезінде енгізу- шығару операцияларын орындауға қажетті мәліметтері бар кесте.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Манк
Манк (Mank) — Аустриядағы қала. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Мельк округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2953 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 33.4 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ME, ресми идентификациялық коды — 3 15 21.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Мартин Леонхардсбергер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Болярово (Ямбол облысы)
Болярово (Болярово) — Болгариядағы қала. Ямбол облысына қарасты Болярово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1314 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8720. Телефон коды — 04741. ЕКАТТЕ коды — 5284.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
Романовка (Мелеуз ауданы)
Романовка — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Партизан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 9 адамды құрады. Пошта индексі — 453865, ОКАТО коды — 80241865006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Хамм
Хамм (Hamm) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Олимпиаштадион (Мюнхен)
Олимпиаштадион (Olympiastadion) — Германияның Мюнхен қаласындағы олимпиадалық стадион. Сыйымдылығы 62250 адам.
Тарихы
1968 жылы Гюнтер Бениш пен Фрай Оттоның жобасы бойынша құрылсын бастап, 1972 жылы ашылды. 1972 жылы жазғы Олимпиадалық ойындарының бас аренасы болды. 2006 жылға дейін Мюнхендік қос клуб "Бавария" мен "Мюнхен 1860" өз алаңындағы ойындарын өткізді. Сондай-ақ Германия Ұлттық футбол құрамасы да бірнеше ойынын осында өткізген.
Стадионда 1974 жылғы Футболдан әлем чемпионатының және 1988 жылғы Еуропа чемпионатының финалы өтті. 1979, 1993, 1997 жылдары УЕФА Чемпиондар лигасының финалы ойнатылды.
Қазіргі күнде жеңіл атлетика жарыстары өткізіледі.
Сілтемелер
Санат:Стадиондар Санат:Германия стадиондары
Бөрі шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі
Санат:Астрономия Санат:Жұлдыздар тізімі Санат:Ғарыш
Қалыңдық
Қалыңдық – 1) тұрмысқа шығатын бойжеткен; 2) дәстүрлі қазақ қоғамында – айттырылған қыз. Ежелгі қалыптасқан дәстүр бойынша, қазақ жұртында отау тігу – құда түсіп, қалың мал беріп, үйлену арқылы жүргізілген. Жігіт үйленер алдында өзіне ұнайтын теңін іздестіреді (“қыз көру”, “жар таңдау”). Кейде оның ата-анасы атастыруы, ғұрыптық салтымен алдын ала қыздың әке-шешесімен келісуі де мүмкін. Екі жақ келісіп, құйрық-бауыр жесіп, баталасқаннан кейін қыз айттырылған немесе атастырылған болып саналады. Алдын ала қалың мал төленеді. Қ. атауы “қалың мал” сөзінен, яғни мал беріп әйел алуға байланысты шыққан. Келісілген мерзімде жастар міндетті түрде қосылатын болған. Қ-тың басқа адамға шығуына қатаң тыйым салынған.
Галерея
Санат: Әйелдер Санат:Отбасы
IC 2784
IC 2784 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3090855, NPM1G +13.0270.
Сыртқы сілтемелер
IC 2784 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)