cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерін үндестігі
Сингармонизм – тіліміздің тарихи дамуының нәтижесінде қалыптасқан заңдылық, өзге тілден ерекше етіп тұратын өзіндік жарасым. Тіліміздің табиғи жарасылымдылығына ерін үндестігі де жатады. «Ерін үндестігі өткен ғасырлар ішінде күшті болған, енді әлсіреп құрып барады» (академик Н.Сауранбаев) десек, оған себеп, біріншіден, жазудың ықпалы, өзіміздің құнтсыздығымыз болса, екіншіден, артикуляциялық базамыздың дамуы, ерін үндестігі жоқ көрші тілдердің әсері деп қарау керек. Ерін үндестігін дұрыс түсіну үшін еріндік дауыстылар мен езулік дауыстылардың көрші буындарда қатар тұру мүмкіндіктерін ескеру керек. Сонда екі буынды сөздерде тек ашық а езулігінің ғана о, ұ еріндіктерінен кейін тұру мүмкіндігінің барын көруге болады: ора, орақ, отан, қола бұта т.б. Қалған жағдайда еріндіктер мен езуліктер бір сөз ішінде қатар айтылмайды. Әсіресе еріндіктерден кейін езуліктің айтылу мүмкіндігі жоқ деуге болады. Тек мазмұн, мақұл, мақұлық, марқұм, мәжнүн, куә, күнә, мәжбүр, дәстүр деген сияқты санаулы ғана кірме сөздерде бұл заңдылық сақталмауы мүмкін. Ашық а және ә езуліктерінің өздерінің ашықтығының арқасында еріндік дауыстылармен еркін қатынасқа түсу мүмкіндіктері бар. Алайда тілдің табиғи жарасымы оларды да шектеп қойған.
Еріндіктердің езуліктермен қарым-қатынасының барынша шектеулі болуы, еріндіктердің өзара (о дыбысынан басқалары) мидай араласып жататыны, яғни тілімізде ерін үндестігінің барын қуаттайды. Сингармонизмнің мәні мен сәнін құрауға тіл және ерін үндестігі тең қатысады. Ерін үндестігінің күші, жұрт айтып жүргендей, екі буынмен шектелмейді. Бірінші буында дөңгеленіп, сүйірленіп алған ерін екінші буында (ашық а дыбысы болмаса) тез жайылып өз қалпына келмейді және ол үшінші буында да аяқтала қоймайды.
Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін жүйелі түрде зерттеп жүрген ғалым Ә.Жүнісбеков ерін үндестігін тіл үндестігімен қатар қояды: олардың тілдегі қызметі мен маңызы, қолданылуы ұқсас екендігін, ерін үндестігінің күшін бірер буынмен шектеуге әсте болмайтынын айтудай-ақ айтып, дәлелдеп жүр. Оның жетекшілігімен кандидаттық диссертация қорғаған Ұ.Шүленбеава да осы пікірді қуаттап, көп буынды сөздер тұтасымен еріндік болып айтылады дейтін тұжырым жасады.
Қазақ тексінің айтылуын күйттеген еңбектерінде Ж. Әбуов, Ә.Жүнісбеков мұны іс жүзінде жақсы көрсетеді, еріндік дауыстылардың шідерін шешіп, тілдің табиғи болмысын танытады.
Егер тілдік норма сол тілді тұтынушылардың басым көпшілігінің қолдану практикасына негізделеді десек, әдетте норманы айқындауда осындай критерий алынады, онда қазіргі қазақ тілінде ерін үндестігі «енді әлсіреп құрып барады» (Н.Сауранбаев) дегенді де қойып, бір жола жойылды десек те болар еді (қазіргі қазақ лингвистерінің көбі осылай ойлайды). Мұның өзі тілдің табиғи дамуынан туып отырған жоқ, тағы да қайталап айту керек, қолдан жасалған жазу нормаларының нәтижесінде жеделдеп отыр.
Қазақ тілінің алғашқы орфоэпиялық сөздігінде С.Кеңесбаев пікірі басшылыққа алынған, яғни екінші буында еріндіктер жазылып, үшінші буынға емеурін (арнайы белгі қойып) жасалған. Одан кейін дүниеге келген сөздік екінші буынмен біржола шектелген. Тек араға 15 жыл салып жарық көрген үшінші сөздікте ғана ерін үндестігі біршама шешім тапқан. Сөздіктің авторы белгілі ғалым М.Серғалиев ерін үндестігі «үшінші буында да айқын байқалады, - деп алады да – ол әсердің әлсіздігі, мүмкін төртінші, бесінші буындарда байқалар. Мәселен: өгүз (жазылуы өгіз) деп айтқанға ешбір қазақтың таңданбайтыны белгілі. Сол сияқты өгүздүң (жазылуы өгіздің) дегеннің қандай қателігі болмақ? Тіпті өгүздөрүң (жазылуы өгіздерің) дегеннің де айыбы жоқ сиқты. Ал өгүздөрүңе (жазылуы өгіздеріңе) дегенде соңғы дыбыстың жазылуынша е (о дыбысы емес) дыбысының айтылуы орынды, - деген қорытындыға келеді.
Сонымен ерін үндестігі де тіліміздің өзіндік жарасымын танытады. Әсіресе екінші буындағы еріндіктің езулік болып айтылуы сөздің дыбысталуына ғана нұқсан келтіріп қоймайды, тіпті бірінші буындағы еріндіктің анық айтылмауынан сөз мағынасының бұзылу қаупі байқалып жүр.
Дереккөздер
Санат:Фонетика Санат:Лингвистика
Сыйқырлық
right|200px Сыйқырлық - сыйқыр, сәуегейлік, сыйқырлық, шамадан тыс жолмен әлемге әсер ету жоралары (табиғаттың,адамның, аруақтардың құбылыстары). Сыйқырлық әрекеттердің әр түрлері ұжымның өмірлік әрекетінің түрлі жақтарына байланысты, практикалық қызметті «толықтырады». Сыйқырмен байланысты әлем туралы көзқарастар, оның ішінде барлық заттардың өзара әрекеттесуі, ежелгі натур-философиялық ілімдер және соңғы көне және ортағасырлық дәуірде кеңінен таралған, түрлі «жасырын ғылымдар» негізіне жатқан.
Дереккөздер
Санат:Философия
Вернбург
Вернбург (Wernburg) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 705 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 75 124. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Фрёлих.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Кипшенга
Кипшенга — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 312 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 84 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Фахри Корутюрк
Фахри Корутүрік (түрік. Fahri Korutürk) – әскери-теңіз офицері, дипломат, Түркияның алтыншы президенті.
Өмірі
1903 жылы 3 тамызда Стамбул қаласында дүниеге келген.
Әскери қызметі
1916 жылы әскери-теңіз кадет мектебіне түседі, 1923 жылы тәмамдайды. 1933 жылы Стамбулдағы әскери-теңіз академиясын бітіреді. Корутюрк крейсер мен суасты қайықтарында борышын өтеген. Рим, Берлин, Стокгольмде әскери атташе болып жұмыс істеген. 1936 жылы шығанақтардың жағдайы жайлы конвенцияға қол қою кезінде әскери кеңесші болған. 1950 жылы Корутюрк контр-адмирал болып жұмыс атқарады. Толық адмирал лауазымын алғанға дейін түрлі әскери қызметтерде істеген.
Дипломатия
1960 жылы Түркияның Совет Одағы, кейін Испанияда елші, бұрынғы ел президенті болған Джемаль Гюрсельді теңіз әскери сот жетекші отставкаға кеткен соң, орнына қояды.
Саясат
1968 жылы Корутюрк сенат мүшесі болады. 1973 жылы 6 сәуірде Ұлы Ұлттық Түркия Жиналысы кезінде Түркияның алтыншы президенті болып тағайындалады.
1944 жылы
Эмель Кортюркпен отбасы құрады, 1 қызы, 2 ұлы болған. Корутюрк лақабын Мұстафа Кемаль Ататүрік таққан. 12 қазан 1987 жылы Анкарадағы мемлекеттік зиратқа жерленген.
Сана болмысы
Сана болмысы — 2011 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Е. Ғарифолла. Беттер саны — 388.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-29-699-5.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
Клатскани (Орегон)
Клатскани (Clatskanie) — Орегон штатының Columbia округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1710 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.1 км² шамасында. FIPS коды — 41-13750.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Сандпойнт (Айдахо)
Сандпойнт (Sandpoint) — Айдахо штатының Боннер округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 12.3 км². FIPS коды — 16-72100.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 7365 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Боннер округы (Айдахо)
IC 3488
IC 3488 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41671, MCG 5-30-19, ZWG 159.14, NPM1G +26.0282, KUG 1230+266.
Сыртқы сілтемелер
IC 3488 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Фарропилья
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 59 871 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 359,3 км² шамасында. Халық тығыздығы — 174 адам/км².
Тарихы
Қала 1934 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Жаңаталап (Кеген ауданы)
Жаңаталап — Алматы облысы Кеген ауданы, Алғабас ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Кеген ауылынан солтүстік-батысқа қарай 80 км-дей жерде.
Делдсугаш
ДелдСуғаш — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суғаш өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Жаңаталап (Кеген ауданы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 832 адам (444 ер адам және 388 әйел адам) болса, 2009 жылы 763 адамды (395 ер адам және 368 әйел адам) құрады.
Делдсугаш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Жаңаталап (Кеген ауданы)
Дереккөздер
Санат:Кеген ауданы елді мекендері
Делдсугаш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пуэрто-Рико қалалары
thumb|right|200px| Пуэрто-Рико — 78 муниципалитеттен (қалалық немесе ауылдық басқарма орны) тұрады. Төменгі кестеде халық саны жоғары негізгі 40 қала берілген
Дереккөздер
Санат:Пуэрто-Рико Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Сезіну
Сезіну — материалдық дүниедегі белтілі бір кезде адамның тиісті сезім органдарына әсер ететін заттар мен құбылыстардың жеке сапаларын бейнелейтін психикалық үрдіс. Алдымызда тұрған бір затты, мысалы, үстелді көруіміздің арқасында біз оның түсін, формасын, көлемін белтілейміз; сипап-сезіну аркылы оның қатты, тегіс екенін; қолымызбен қозгап көріп оның салмағын т.с.с. білеміз. Мұның бәрі - сол материалдық заттың жеке қасиеттері, олар туралы мәліметтерді бізге Сезіну хабарлайды. Сезіну материалдық дүниедегі заттар мен құбылыстардың жеке сипаттары мен касиеттерінің біздің сезім мүшелерімізге әсер етіп. миымызда бейнеленуі. Сезіну - біздің айналамызда, ішкі жан дүниемізде не болын жатқанын хабарлап отыратын қарапайым психикалық үрдіс. Түйсік адамды қоршаған шындықты бейнелеуден пайда болады. Сезіну таным үрдістеріне жатады, өйткені адам соның арқасында дүниені таниды. Сезіну басқа психикалық үрдістерге — қабылдауға, еске, ойлауға, қиялға материал жеткізеді. Сезінудің табиғи физиологиялық негізі ағзаның арнаулы жүйкелік механизмі - талдағыштар арқылы жүзеге асады. Мысалы, көз торына түскен жарық сәулесі қозу туғызады, ал ол жүйке'талшығы арқылы үлкен ми сыңарларының қыртысына келген кезде адамда көру түйсігі пайда болады. Адамда пайда болатын түйсіктерді үш топқа бөлуге болады. Бірінші топқа біздің денеміздің сыртқы жағында болатын сезім ағзаларының қозуынан туатын түйсіктер (экстроцепторлар - сыртқы қабылдаушы дегенді білдіреді) жатады. Бұл түйсіктер бізге сырт заттардың қасиеттерін бейнелейді. бұған көру, есту, иіскеу, дәм, тері және сипап-сезу түйсіктері жатады. Екінші топқа рецепторлары ішкі ағзалардағы сезім органдарыньщ қозуынан туатын түйсіктер (интероцепторлар) кіреді. Органикалық түйсіктер (ашығу, шелдеу) дейтіндерді осыған жатқызуға болады. Үшінші топқа қозғалыстар мен дененің кеңістікте орналасуымен байланысты болатын козғалыс (немесе кинестетикалык) түйсіктері кіреді. Қозғалыс анализаторларының реиепторлары (проприоцепторлар) Бұлшық еттерде және сіңірлерде болады.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология Санат:Сана философиясы
Ақай (Исатай ауданы)
Ақай — көне қоныс орны. Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан. Аудан орталығы - Аққыстау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 70 шақырым жерде. XIX ғасырдың басында Каспий теңізі жағасында он шақты үй балықшы отбасы отырған. Ақай сол ауылдың ақылгөй ақсақалы болыпты. Содан бері бұл жер Ақай атанып кеткен. Ақайға өзек бойымен кемелер келген, орыс көпестерінің балық батағаларында жергілікті адамдар жұмыс істеген. Кейін тұрғындарға жайлы қоныс болған. Қазір Зинеден ауылдық округі аумағына кіреді.
1571 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1571 жылы туғандар
Ақай (Исатай ауданы)
Дереккөздер
Санат:Исатай ауданы Санат:Атырау облысы қоныстары Санат:Исатай ауданының таратылған елді мекендері
1571 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1571 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Динковица (Видин облысы)
Динковица (Динковица) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Видин қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 3783. Телефон коды — 09315. ЕКАТТЕ коды — 21186.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Чащовка
Чащовка — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Киров облысы, Нижегород облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Уртас өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга бастауынан Ветлуга қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ширмек
Ширмек (Schirmeck) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,142 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67448, пошта индексі — 67130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2455 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2149,74 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Сен-Ламбер-сюр-Див
Сен-Ламбер-сюр-Див (Saint-Lambert-sur-Dive) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61413, пошта индексі — 61160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 142 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,37 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Юн-Яха (Щучея тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зоя Сергеевна Кедрина
Зерттеулері
М.О.Әуезов, І.Жансүгіров, т.б. жазушылардың еңбектерін зерттеп, алғашқы аударма, ғылыми мақалаларын жарыққа шығарды. Жансүгіровтің «Дала» поэмасын, Б.Майлин, Т.Жароков, т.б. ақындардың өлеңдерін аударып, Мәскеуде шыққан «Қазақстан» атты жинақта, «Сибирские огни» журналында бастырды. Абай шығармараларын, Жансүгіров поэзиясы туралы мақалалар жазып, «Октябрь», «Әдебиет майданы» журналдарында жариялады. Кейін Мәскеуге қоныс аударып, «Новый мир», «Октябрь» журналдары мен «Литературная газета» редакцияларында, Мәскеу мемлекеттік университетінде қызмет істеді. КСРО ғылым академиясының, 1957 Әдебиет институтының аға ғылыми қызметкері болды.
Кедринаның қатысуымен «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1958-1960), «Қазақстан мен Орта Азия халықтары әдебиеттерінің тарихы» (1960), көп томдық «Көп ұлтты кеңес әдебиетінің тарихы» (4 т., 1971) орыс тілінде басылып шықты. Кедрина 20 ғ-дың 30-жылдарынан бастап қазақ әдебиетінің сан алуан мәселелерін зерттеп, үзбей жазып отырды. «Абай жолы» эпопеясының орыс тіліндегі басылымдарын (1958, 1965) аударуға көмектесіп, оларға алғы сөз жазды. Әуезовтің 5 томдық таңдамалыларын (1973–74), «Шатқалаң» «Өскен өркен», т.б. туындыларын орыс тілінде бастырып шығаруға ат салысты. «Қазақ даласының жырлары» антологиясын (М., 1951) құрастырып, кіріспе жазды, редакторлық етті. Жамбыл Жабаевтың «Таңдамалыларына» (М., 1954) алғы сөз жазды, А.Жұбановтың «Ғасырлар пернесі» монографиясының (1958) редакторы болды. Оның қаламынан көптеген монографиялар, зерттеу еңбектер туды. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1904 жылы туғандар Санат:1998 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Ресейде туғандар Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Банк кепілдігі
Банк кепілдігі - ақшалай орындалуға тиіс міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету. Шартпен ресімделеді. Банк кепілдігінде клиент өзінің міндеттемелерін мерзімінде орындамаған жағдайда оған қойылатын талаптарды кепілгер банкінің қанағаттандыруы көзделеді. Банк кепілдігі - банкінің өз клиенті және оның операцияларындағы ақшалай міндеттемелерін орындауы жөніндегі кепілдігі. Клиент өзіне қатысты төлемдерді мерзімінде өтемеген жағдайда банк оларды ез есебінен төлеуге міндеттенеді дегенді білдіреді. Міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету тәсілі ретінде банк кепілдігі қазіргі халықаралық коммерциялық және банк практикасында кеңінен қолданылуда.
Басқа анықтаулар:
Дереккөздер
Санат:Банк ісі
NGC 2960
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 4 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2960 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 27619, UGC 5159, MCG 1-25-9, MK 1419, ZWG 35.26, IRAS09380+0348, KARA 359.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1920 жылдан бастап Халықаралық шайбалы хоккей федерациясымен ұйымдастырылатын, жыл сайынғы жарыс. Алғашқы кезде жарыс Олимпиада ойындары кезінде өткізілетін (1920 жылы жазғы Олимпиада ойындары кезінде, 1924 және 1928 жылы қысқы Олимпиада ойындары кезінде). 1930 жылдан бастап жарыс жыл сайын өткізіледі. Бірақ 1940—1946 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және 1980, 1984, 1988 жылдары өткізілген жоқ.
Жалпы медальдар саны
*Курсивпен бөлінген елдер әлем чемпионаттарында енді ойнамайды. ** Ресей КСРО-ның халықаралық хоккей федерациясындағы мүшелігіне мирасқор болды, ал Чехия — Чехословакияның, сондықтан бұл елдердің ресми статистикасы ортақ. ''*** 1 орын — 3 ұпай, 2 орын — 2 ұпай, 3 орын — 1 ұпай.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шайбалы хоккей Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты
Солтүстік-Шотланд таулы қыраты
Солтүстік-Шотланд таулы қыраты немесе Шотландық биік таулар, тағы Хайленд (ағыл. Highlands of Scotland, шотл. Gàidhealtachd) — Шотландияның солтүстік-батыс таулы аймағы, бұл автономды облыстың шамамен 2\3 бөлігін алып жатыр; шотландық виски шығаратын негізгі бес аймақтың бірі. Таулы қыратта Хайленд, Аргайл мен Бьют жəне т.б. əкімшілік облыстар бар, орталығы болып Инвенресс қаласы саналады.
Қырат ойпаттарға бөлінген үстірттер мен жоталардан (Грампиандық таулар, Солтүстік-батыс қыраты және т.б.) тұрады, олардың ішіндегі ең ірісі - Глен-Мор. Шотландық биік таулар оңтүстікке қарай орташа шотландық ойпатқа ауысады. Аймақта Ұлыбританиядағы ең биік тау - Бен-Невис (1344 м), Лох-Несс көлі, Лох-Лохи және Лох-Ломонд орналасқан.
Шотландияның оңтүстігі, таулы емес таулы аймағы деп аталатын Лоуленд атауына қарама-қарсы, шотландық кельттік (гэльтік) тіл басым болған Хайленд (таулы ел немесе солтүстік Шотландияның таулы аймақтары) атауы қолданылады. thumb|left|200px|[[Гленфиннан ауылындағы белгісіз таулыққа ескерткіш]]
Шотландтық таулықтар мен жазықта тұратын шотландықтардың өмір салты әртүрлі. Таулықтар, негізінен, егіншілікпен айналысатын жазық тұрғындарынан қарағанда мал шаруашылығымен айналысты; бұл ретте, әдетте, таулықтар жазық тұрғындарға қарағанда кедей болды. Сонымен қатар таулықтарда өздерінің кландық құрылым ұзақ уақытқа сақталып қалды; кландар орталық үкіметке әрдайым адалдық танытпады, бұл көбінесе үкіметтің жиі-жиі репрессия жасауға итермеледі, мысалы, 1692 жылғы Гленкодағы қырғын. XVIII-XIX ғасырларда дуалмен қоршауды сылтауратып Шотландия таулықтарды жаппай депортациялау болды, одан кейін көптеген таулықтар Ұлыбританиядан көшіп кетті.
Тәжік Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы
Тәжік Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (جمهوريت اجتماعی شوروى مختار تاجيكستان, Çumhūrijati Sūsiolistiji Şūraviji Muxtori Toçikston) — КСРО Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасының құрамындағы автономды кеңестік социалистік республика.
Тарихы
1924 жылы 14 қазанда Түркістан КФР мен Бұхара СКР бөлу туралы шешім қабылдағаннан кейін КСРО ОАК екінші сессиясында Орта Азияны ұлттық-аумақ жағынан бөлу және Түрікмен КСР, Өзбек КСР, Қазақ АСКР, Өзбек КСР құрамындағы Тәжік АСКР, РКФСР құрамындағы Қарақырғыз және Қарақалпақ автономиялы облыстарының құрылуы туралы қаулы қабылданды. Тәжік АСКР құрамына келесі аймақтар - Душанбе (Гиссар), Қаратегін (немесе Ғарм, оның ішінде Дарваз және Ванж), Күләб, Қорғантөбе, Пенжакент (Фалғар болысын қоса алғанда), Ұлытөбе (Матча болысын қоса алғанда) Сарыас уәлаяттары кірді.
1925 жылы 2 қаңтарда Тәжік АСКР құрамына енген Таулы Бадахшан автономиялы облысы құрылды. Тәжік АСКР жалпы аумағы 135 620 км², халқы 739 503 адамды құрады. Сонымен бірге, тәжіктердің көп бөлігі Тәжік АССР-нан тыс жерлерде (ең алдымен Самарқан және Бұхара облыстарында, сондай-ақ, Өзбекстан КСР Сұрқандария округінде) қалды.
1929 жылы 29 сәуірде Тәжік АСКР Кеңестерінің II съезі республиканың Конституциясын (Негізгі Заңы) қабылдады. 1929 жылы 16 қазанда Тәжік АСКР Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы болып өзгертілді. 1929 жылы 5 желтоқсанда Тәжік КСР одақтас республика ретінде КСРО құрамына енді.
Тұрғындары
1926 жылғы КСРО халқының бүкілодақтық санағы бойынша Тәжік АСКР халқы 827 200 адамды құрады. Этникалық құрамда тәжіктер басым - 617 125 адам болды. Екінші орын өзбектер - 175 627 адам болды. Одан кейін қарақырғыздар (яғни қазіргі қырғыздар) - 11 410 және орыстар - 5600. Сонымен қатар, республикада аздаған түрікмендер, қазақтар, татарлар мен украиндар өмір сүрді.
Әкімшілік бөлініс
Тәжік АСКР бұрынғы Бұхара ХСР-дегідей әкімшілік бөлініс енгізілді. Ол 8 уәлаятқа (облыстарға) бөлінді, әр уәлаят Өзбек немесе Түркістан республикаларының болыстарына сәйкес келетін түмендерге (Тәжік АСКР барлығы 35) бөлінді. Түмен кенттерге (ауыл қоғамдары) бөлінді. Бұрынғы Самарқан мен Хожент уездерінің болыстары өзгеріссіз қалды.
Пенжакент уәлаяты
Ауданы шамамен 8150 шаршы шақырым. Орталығы - Пенжакент (шам. 3140 тұрғын (1920)). Пенжакент, Афтобруин, Ескендір, Кштут, Мажиан Фараб, Фалғар деген алты түменнен тұрады.
Ұлытөбе уәлаяты
Ауданы шамамен 5250 шаршы шақырым. Орталығы - Ұлытөбе (13000-ға жуық тұрғын (1923)). Алты түменнен тұрады, олар: Ұлытөбе, Ғанша, Басман, Шахристан, Далян, Матча.
Душанбе уәлаяты
Ауданы шамамен 10 000 шаршы шақырым. Орталығы - Душанбе, Тәжік АСКР астанасы. Бұрынғы Гиссар мен Балжуан бектері уәлаятқа кірді. Бес түменнен тұрады, олар: Душамбе, Явон, Янгибазар, Файзабат, Гиссар.
Сарыас уәлаяты
Ауданы шамамен 1100 шаршы шақырым. Орталығы анықталмаған (1925 жылғы жағдай бойынша). Уәлаятқа Регар және Қаратағ аудандары кіреді. Ол екі түменге бөлінеді, олар: Сарыас, Қаратағ.
Қорғантөбе уәлаяты
Ауданы шамамен 8300 шаршы шақырым. Орталығы - Жылыкөл ауылы. Уәлаятқа бұрынғы Қабиадан және Қорғантөбе бектіктері кірді. Төрт түменнен тұрады, олар: Қорғантөбе, Сарайқамар, Қабиадан, Жылыкөл.
Ғарым уәлаяты
Ауданы шамамен 26800 шаршы шақырым. Орталығы — Ғарым. Бұрынғы Қаратегін мен Даруаз бектіктері уәлаятқа кірді. Алты түменнен тұрады, олар: Ғарым, Қалайләлиаб, Обиғарым, Даруаз, Хода, Ванг.
Күләб уәлаяты
Ауданы шамамен 10600 шаршы шақырым. Орталығы - Күләб. Бұрынғы Балжуан мен Күләб бектіктері уәлаятқа кірді. Төрт түменнен тұрады, олар: Күләб, Муминабат, Хавалинг, Балжуан.
Таулы Бадахшан уәлаяты
Ауданы шамамен 50,000 шаршы шақырым. Орталығы - Хороғ бекеті. Уәлаятқа бұрынғы Рушан, Шугнан бектіктері, сондай-ақ Ишкошим және Шығыс Памир аудандары кірді. Алты түменнен тұрады, олар: Памир, Вахан, Ишкошим, Шугнан, Бартанг, Рошан.
Туы
Тәжік АСКР ОАК президиумының 1929 жылғы 23 ақпандағы жарлығына сәйкес Тәжік АСКР Мемлекеттік туы қызыл (алқызыл) мата, оның сол жақ бұрышында Тәжік АСКР мемлекеттік елтаңбасының бейнесі тұрды.
Елтаңбасы
Тәжік АСКР мемлекеттік елтаңбасы тоқсары фонда оң жағында бидай масағының сіпсесімен ал сол жақта ашылған мақтаның қауашағының бұтағымен қоршалған, алтын күн сәулесінде орналасқан және сабын төмен қаратып, айқыш жатқызылған алтын доса (тәжік орағы) және балғадан тұрды. Төменгі жағында орыс тілінде «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» деген жазу бар. Жоғарыда араб-парсы жазуымен тәжік тілінде «پرالتارهای همۀ جهان یک شوید» («Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!») деген жазу бар.
Тәжік АСКР елтаңбасының екінші нұсқасы келесідей бейнеленген: Тәжік АСКР мемлекеттік елтаңбасы көк аспанда қар жамылған таулардың ар жағынан шыққан алтын күннің алтын сәулелерімен жарықтандырылған бес күлді жұлдызда орналасқан және сабы төмен қаратылып айқыш жатқызылған доса (тәжік орағы) мен алтыннан жасалған балғадан тұрды. Жұлдыз тоқсары фонда оң жағында бидай масағының сіпсесімен ал сол жақта ашылған мақтаның қауашағының бұтағынан жасалған шірмен қоршалған. Шір төменгі жағында қызыл (алқызыл) лентамен өрілген. Жұлдыздың астында орыс тілінде «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» деген жазу бар. Жұлдыздың жоғарғы жағында тәжік тілінде араб-парсы жазуымен және латындандырылған тәжік тілінде «Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!» деген жазу бар. Елтаңбаның ішкі суреті мүйізі жоғары қараған жарты ай тәрізді алтын лентамен қоршалған. Бұл лентада бірінен соң бірі үш жазба орналасқан: араб-парсы жазуында, латындандырылған тәжік жазуында және орыс тілінде: «Тәжік Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы». Осы жазулардың үшеуі де жарты шеңбер тәрізді алтын лентада орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Тәжікстан тарихы Санат:Өзбекстан тарихи географиясы
Кандьана
Кандьана (Candiana) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — Періште Михаил. Жыл сайынғы мерекесі — 29 қыркүйек.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Айыл-тұрман
Айыл-тұрман - түрлі материалдан жасалған, ердің ағаш қаңқасына бекітілген қайыстан жасалған құрамдас бөліктері.
Қазақта Айыл тұрманға, айтып тұрғандай айыл түрлері және қанжыға, бүлдірге, үзеңгі бау (таралғы) жатады. Дәстүрлі ортада кең таралған дәстүрлі түрі қайыстан жасалған өрмелі айыл-тұрман; тері, берікмата, кендір материалдан ызып жасалған ызбалы айыл-тұрман., жиектен тоқылған құр айыл-тұрман, жұқа қайысқа беріктеу мата материалды қабаттап араластырып ызылған қайыс-ызбалы айыл-тұрман; қымбатқа түсетін былғары айыл-тұрман деген түрге де жіктелінеді. Ал, қазіргі кезде жұмыста жиірек қолданылып жүрген айыл-тұрманның жасалуы жолы мен негізгі материалына қарай шартты түрде өрмелі, түймелі және ызбалы айыл-тұрман деп бөледі. Түймелі айыл-тұрман тілінген таспадан жалаң қабат, кейде қос қабаттап та жасалады. Өрмелі, түймелі түрлерінде айыл-тұрман барлық детальдары, атап айтсақ, қанжыға, айыл, бүлдірге, үзеңгібау (тартпа) барлығы қайыстан жасалады. Ал басқа түрлерінде қанжыға мен үзеңгібау міндетті түрде қайыстан жасалғанымен, айыл мен шылбырдың жіп, жүн материалдан жасалуына байланысты құр айыл-тұрман, ызбалы айыл-тұрман деп аталу қалыптасқан.
Былғары айыл-тұрман
Былғары айыл-тұрман арнайы тапсырыс бойынша табиғи былғары мен жұмсақ иленген қайысты қабаттап тігіп, әсемдік үшін күміс шытыра немесе күміс құйма қағылып жасалған аса қымбат түрі. Ертеде ондай тұрманшыларды дәулетті адамдар ауылына шақырып әкеліп, айлап-апталап жатып жасатқан және шеберге қомақты ақы төлеген. Үсті табиғи былғары, асты жұмсақ иленген қайыс. Айыл-тұрманның әрбір бөлшегі үлгіге сай, керегінше тіліп дайындалған соң былғары мен қайысты екі қабаттап ширатылған тарамыспен қайып тігеді. Бұл көбіне сән-салтанатқа, мырзалыққа тән болғандықтан, оған кейде күміс құймалар, күміс шытырлар қағылады. Оның айылбас, үзбе, таралғы, үзеңгі темірлері де күмістеледі.
Өрмелі айыл-тұрман
Өрмелі айыл-тұрманды дәстүрлі ортада көп адамдар илен¬ген теріден дайындап алады. Бұл өруге арнап иленген теріні үш таспадан бастап 12 таспаға шейін тіліп өреді. Кейде онан да көп таспалардың қарбысуымен өрілетін сияқты. Өрімшілердің шеберлігімен астылы, үстілі, оң, теріс болып шығатын өрімдерге көз, тесік, ойық, қыр, жал, шыбық, сызық, өзек, сай шығарылып өріледі. Өрілген бұйымдар әртүрлі аталады. Өру бабында иленген, мүлтіксіз тілініп, сыдырылған таспаларды өргенде, кейбір бөлігіне таспадан шашақ, шоқ, салпыншақ, айылбас тілі өтетін жерлеріне көз қалдырып өріледі.
Түймелі айыл-тұрман
Түймелі айыл-тұрман - бұл иленген соғымдық терілер талқыға салынып жұмсартып, сай таспа тіледі де, жалаң қабат, не¬месе қос қабат етіп түйеді. Түюшілердің айтуына қарағанда, түюдің тәсілі үш түрге бөлінеді: бірі - қайысты өзіне-өзін байлап түю әдісі. Бұл өз ішінен байлаудың, шалудың, ілудің әдісіне қарай бес-алты түрге жіктеледі. Екінші - қайысты өзіне-өзін өткермелеу. Ол да бірнеше жікке бөлінеді. Үшінші - әдіс, қоспаларды басқа таспаның көмегімен шалып өткермелеу. Басқа қайыс, басқа таспаның көмегімен түюдің түрі тіпті көп. Қайысты өзіне-өзі түйгенде, өзіне-өзін өткермелегенде, сәндік, әдемілік үшін қажетті жерлеріне шашақ, салпыншақ қалдырып отыратын түрлері де болады. Түйген тұрманға айылбас аз жұмсалады, үзбе мүлде салынбайды. Түйілген тұрман - көркем, әрі қолдануға қолайлы, әрі берік. Ол ертеде қазақтар арасында нарқы арзан, көпшілік қолды әбзелге саналған.
Құр айыл-тұрман
Құр айыл-тұрман - түйе шудасы, қойдың күзем жүні, жылқының күзелген жал-қүйырығын, ешкі қылы тәрізді материалдардан есіліп, берік етіп иірілген тіндерді қатарластырып қойып алып, бір-біріне жуан шуда жіппен көктеп тігіп, жалпақтығы 2-3 елі құр деп аталатын таспа түрінде жасалады. Әуелі, жүнді түтіп, шүйкелеп, қыл араластырып есіп алады да, шидей етіп оңға-солға ширатылған жіптерді тартып ұстап (арқан тарту сияқты) қосып ширатады. Тартылған кезде жіптердің жүгінбеуі, бірдей ершімделуі керек. Кейде жүн талшықтарының табиғи өңін пайдалана отырып, ерсілі-қарсылы құстаңдайлап жасайды, ақ пен қарадан кіріктірген ала құр ғұрыптық бұйым ретінде малды түрлі пәле-жаладан, жыланнан, итқұстан, ұрыдан сақтайды деп сенген. Әсіресе, малға улы жылан мен бүйі дарытпайды деп ырымдайды.
Ызбалы айыл-тұрман
Ызбалы айыл-тұрман кейінгі кездері шаруашылық-мәдени өмірдің қалыпты ырғағы бұзылып, қожыраған тұста пайда болған, арзанқол түрге саналады. Онымен үй арасындағы ұсақ шаруашылық пен бала-шағалардың аттарын лекерлеуге лайық деп санаған. Әсіресе, сауда-саттықпен келген өндірістік жолмен кендір, зығыр тәрізді техникалық өсімдіктерден дайындалған таспа бауларға, аздап сапасыз жұқа қайыс, кейде қатты материалдың ішкі бетіне жұмсартып, түйе мен қой жүнін қабаттап салып, ызып, тігіп берік ету жолымен ұқсатқан. Дәстүрге жат мұндай жолмен жасалған айыл-тұрман тұтынған ер азамат қазақы ортада күлкі мен келемежге ұшыраған Нұрғалиұлы Н„ Еженбекұлы Е. Ат әбзелдері. Ер // Ата салтынды аяла. Құраст. Н.Ақбаев. Алматы: Ана тілі, 1998.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат: этнография Санат:Ер-тұрман
NGC 7475-2
NGC 7475-2 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 9 қыркүйекте Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7475-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70382, UGC 12337, MCG 3-58-28, ZWG 453.59.
Кендектамак
Кендектамак — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Николаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 469 адамды құрады. Пошта индексі — 452785, ОКАТО коды — 80251840006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Шамнетри
Шамнетри (Champnétery) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 30,60 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 87035, пошта индексі — 87400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 547 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,88 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Бабан (Исатай ауданы)
Бабан — көне қоныс орны. Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан. Нарын құмының бір бөлігі. 1920 жылдардың аяғына қарай болыстық кеңестің орталығы болды. Алғашқы мектептердің бірі осы Бабанда салынған. Қазір Тұщықұдық ауылдық округіндегі жеке шаруа қожалықтарының жайылымы.
Дереккөздер
Санат:Исатай ауданы Санат:Атырау облысы қоныстары Санат:Исатай ауданының таратылған елді мекендері
Реннертсхофен
Реннертсхофен (Rennertshofen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Нойбург-Шробенхаузен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4783 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 93,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 85 153. Муниципалитеттің басшысы — Эрнст Геберт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Әбибулла Назарұлы Төреходжаев
Әбибулла Назарұлы Төреходжаев (1934 жыл, Қызылорда қаласы) – физика-математика ғылымдарының докторы (1989), профессор, Нью-Йорк ғылым академиясының академигі.
Дереккөздер
Санат:1934 жылы туғандар Санат:Қызылордада туғандар Санат:Қазақстан физиктері Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары Санат:Нью-Йорк ғылым академиясының академиктері Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессорлары
Венги
250px|thumb|Картада орналасуы Венги (Wängi) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Мюнхвилен округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4059 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.4 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4781, пошта индексі — 9545.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Біртекті өріс
Біртекті өріс - кез келген сипаттамасы, кеңістіктің қарастырылып отырған барлық нүктелерінде бірдей мәнге ие болатын физикалық өріс.
Дереккөздер
Санат:Физика
Жидебай қорығы
нобай|Абай мен Шәкәрім кесенелерінің жанындағы жазу нобай|Абай мұражай-үйінің бір бөлмесі Жидебай қорығы — тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық, экологиялық аймақ. Мемлекет қамқорлығына алынған. Семей облысы,  Абай ауданы жеріңде орналасқан. 1990 ж. Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың 150 жылдық мерей тойы қарсаңында ұйымдастырылды. Қорықтың жалпы аумағы 64 кв. км.
Қорық құрамына Абайдың әдеби-мемориалдық мұражай-үйі, Абай, Зере, Ұлжан, Оспан және Шәкәрім, Ахат, Құдайберді, Ғабитхан молда, Шәукен бай, Еркежан зираттары т.б. тарихи-мәдени ескерткіштер кешені енген. Бұлардың бәрі күрделі жөндеуден өткізілді. Жидебай қорығы. облыстық, республикалық туристік саяхат жасайтын қасиетті орынға айналдырылған.
Жидебай — Абайдың ата қонысы. Қарауыл өзенінің жайылмасында жатқан қалың қорық, шұрайлы жер. Жидебайды Тобықты руының Жігітек атасы мекен еткен. 19 ғасырдың орта тұсында Жидебай, Борсықбай, Барақты - аға сұлтан Құнанбай Өскенбайұлы иемденіп, қыстау салдырған. 1850 ж. Құнанбай Жидебайдан 15 шақырым жердегі Ескі Там қонысына медресе салдырып, өзінің және туыстарының балаларын оқытқан. Абай 8 жасынан бастап осы медреседе оқып сауат ашқан. 1880 ж. Абай Жидебайда өз қаражатымен жаңадан медресе салдырған. Құнанбай қажы дүние салған соң, 1885-91 ж. Жидебай қонысы Құнанбайдың Ұлжаннан туған баласы Оспанның еншісіне тиген. 1891 ж. інісі Оспан қайтыс болғаннан кейін қыстау Абай иелігіне көшкен. Қазір мұнда ақынның мұражай-үйі жұмыс істейді. Жидебай Еуразия материгінің орталығы, нақ ортасы болып есептеледі.
Кешеннің құрылысы 1993 жылы басталған болатын. Жоба авторлары - КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі, Жапония мен Болгариядағы Халықаралық конкурстардың лауреаты Бек Ибраев басшылық еткен сәулетшілердің шығармашылық тобы. Мемориал тұжырымдамасының негізіне қазақтардың дүниетанымын толыққанды да барынша білдіретін дәстүрлі космогониялық түсініктері алынған. Сәулетшi өз идеясында, тұтас кесене Сарыарқаның кең даласының төсiнде поэзия айдыныда баяу жүзiп бара жатқан Абай мен Шәкәрiмнiң қос желкендi кемесi сынды болып көрiнуi керек деген шешiмге келген болатын. Бұл кесененiң кеме сияқты жақсы көрiнiс беретiнi, күн қатты ысыған кезде далада сағым көтерiледi. Көрген адамға осы сағымда алыстан теңiз толқығандай болып тұрған заматта, Абай-Шәкәрiм кесенесi сол сағым-теңiздiң үстiнде үлкен бiр ой құшағында қалықтап тұрған, ойдың алып кемесi сияқты әсер етедi. Кесенелердің келбеті мұнара тәрізді, бір-бірінен пластикалық қасбетімен және күмбездерінің қалай біткендігімен ерекшеленеді. Абай мұнарасының биіктігі 38,5 метр, ал Шәкәрім мұнарасының биіктігі 37. Кесененiң iргетасының ұзындығы - 200 метр. Көлдеңiнен (енi) - 65 метр, биіктігі – 5м. Қабірлер арасы – 140 м. Бұл - қазiр әлемде үлкендiгi жағынан бiрiншi орында тұрған алып космостық құрылыс. Өйткенi, жер бетiнде мұның ауқымындағы ескерткiш-зират жоқ екен.
Сілтемелер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Николай Георгиевич Стрижак
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Әлеуметтік педагогика негіздері
Әлеуметтік педагогика негіздері — 2011 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — А. Б. Айтбаева. Беттер саны — 165.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-29-722-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
Алғабас ауылдық округі (Алматы облысы)
Алғабас ауылдық округі — Алматы облысы Кеген ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Алғабас, Жаңаталап, Жіңішке ауылдары кіреді. Орталығы – Алғабас ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1640 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Кеген ауданы ауылдық округтері
Форнелли
Форнелли (Fornelli) — Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Изерния провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2014 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 88 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 86070.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro Martire da Verona.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Молизе елді мекендері
Кетешағыл (Исатай ауданы)
Кетешағыл — ежелгі қоныс. Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан. Нарын құмының қойнауындағы Әлім-Кете руының қонысы болған. Осы жерде 1930 жылы Кетешағыл ауылдық кеңесі ұйымдастырылған. Кеңес қарауындағы «Жасқайрат», «Кетешағыл» ұжымшарлары Ұлы Отан соғысы және одан кейінгі бейбіт кезеңде де жоғары еңбек жетістіктеріне қол жеткізді.
Дереккөздер
Санат:Исатай ауданы Санат:Атырау облысы қоныстары Санат:Исатай ауданының таратылған елді мекендері
Серік Тұрарұлы Сейдуманов
Cерік Тұрарұлы Сейдуманов (1957 ж.) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Алматы қаласы Әкімінің орынбасары, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының вице-президенті, Қазақстан Республикасы әлеуметтанушынары академиясының академигі. Мәскеу химиялық машинажасау институтын, Жоғары комсомол мектебін, Мәскеудегі қоғамдық ғынымдар академиясының аспирантурасын бітірген. 1998 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстанда көппартиялықтың қалыптасуы: саяси-әлеуметтанулық талдау" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Соның ішінде: Қазақстандағы көппартиялық феномен. Алматы, 1997. Социологиялық ақпараттық қьізметтер: ретроспективгік-аналитикалық шолу. Талдықорған, 1990. Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы) Астаналық Клубтың мүшесі. ҚСА-ның Алматыдағы, Түркістандағы, Өскемендегі, Ақтөбедегі мектептерін Ұйымдастырушынардың бірі.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
1572 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1572 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Кеңқияқ
Кеңқияқ — Ақтөбе облысы Темір ауданындағы ауыл, Кеңқияқ ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шұбарқұдық кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 74 км-дей жерде, Темір өзенінің оң жағалауындағы көкпек, қара жусан, бұйырғын өскен бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 4777 адам (2226 ер адам және 2551 әйел адам) болса, 2009 жылы 4954 адамды (2414 ер адам және 2540 әйел адам) құрады.
Транспорты
Елді мекен арқылы Ақтөбе – Шұбарқұдық – Қандыағаш – Темір – Кеңқияқ - Шұбарши - Жаңажол автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Темір ауданы елді мекендері
Кичуг
Кичуг — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пушма өзенінің сол жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 82 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Кобург (Орегон)
Кобург (Coburg) — Орегон штатының Lane округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1035 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.8 км² шамасында. FIPS коды — 41-14400.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Нагозела
Нагозела (Nagozela) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Санта-Комба-Дан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ауданның қамқоршысы — Сеньора-да-Консейсан.
Тарихы
Аудан 1984 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Күйдіргіш
Күйдіргіш, күйдіргіш сода (καυστικός — күйдіргіш) - натрий гидроксидінің техникалық атауы.
Дереккөздер
Caustic
Эль-Кубильо-де-Уседа
Эль-Кубильо-де-Уседа (El Cubillo de Uceda) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 179 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32,20 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Ғалым Көпесбайұлы Сүлейманов
Ғалым Көпесбайұлы Сүлейманов 1949 жылы 10 қыркүйекте Талдықорған облысы Бөрілітөбе ауданының М. Төлебаев атындағы кеңшарында туған. Қазақ.
Әкесі - Сүлейманов Көпесбай, зейнеткер. Анасы - Сүлейманова Елеусіз.
Республикалық эстрада өнері студиясын (1973) әртіс-вокалшы мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының вокал-хор факультетін (1979) опералық, концерттік-камералық әнші, оқытушы мамандығы бойынша бітірген. Доцент (1995 жылдан) 8 мақаланың авторы.
Қазақ, орыс және итальян (сөздікпен) тілдерін біледі.
1967 жылдан - Талдықорған облысының Матай станса 30-шы жол дистансасының маусымдық жүмысшысы, тепловоз жөндеуші жұмысшысы, тепловоз машинисінің көмекшісі.
1968 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1971 жылдың шілде айынан - Республикалық эстрада өнері студиясының студенті.
1972 жылдан - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының студенті.
1977 жылдан - Алматы қаласының музыкалық радио бас редакциясында редактор.
1979 жылдан - I. Жансүгіров атындағы Педагогикалық институттың хорға дирижерлік ету кафедрасының ассистенті (Талдықорған қ.).
1979-2005 жылдары - Жетісу мемлекеттік университетінің доценті.
1987-1991 жылдары - Талдықорған облыстық филармониясының көркемдік жетекшісі - директоры.
2005 жылдан бері — Жамбыл атындағы Мемлекеттік филармонияның Байқадамов атындағы хор капелласының әртісі.
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия. Үйленген. Жұбайы - Сүлейманова Б.А. (1952 ж. т.), Талдықорған қаласы №3 балабақшасының меңгерушісі. 2 ұлы мен қызы бар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1949 жылы туғандар Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Вернингсхаузен
Вернингсхаузен (Werningshausen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Зёммерда ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 683 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 68 059. Муниципалитеттің басшысы — Ханнелоре Рост.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Джело (Чаган-Узун тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері