cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Негидалдар
Мәдениеті
Балықты қайнатып, қуырып, пісіріп, ірімшікті (строганина) кептіріп жеген. Оны шашлыққа, ал етті сым торға қуырды. Балық сорпалары шөп дәмдеуіштерімен дайындалды. Барлық дерлік тағамдарға балық пен итбалық майы қосылды.
Қазақстандағы негидалдар
Мордвалар Қазақстанға негізінен өткен ғасырдың орта шенінен бастап бастап, нарықтық қарым-қатынастарға байланысты көші-қон үрдістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы негидальдар саны: 1999 жылғы мəлімет бойынша 1 адам, 2009 жылғы мəлімет бойынша 6 адам.
Әдебиеттер
Әдебиеттер:Смоляк А.В., Этнические процессы у народов Нижнего Амура и Сахалина. Сер. ХІХ – нач. XX вв., М., 1975; Народы мира, историко-этнографический справочник, М., 1988.
Сілтемелер
Санат:Ресей этникалық топтары
Вирсхоп
Вирсхоп (Wiershop) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Герцогство Лауэнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 160 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 53 131. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Ульрих Ян.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Таңат Әкімжанұлы Нөсербаев
Таңат Әкімжанұлы Нөсербаев (қаңтардың 1-і 1987) — Қазақстан футболшысы. Қазақстан құрамасының шабуылшысы.Қазақстанның ең жылдам ойыншыларының бірі.
Клубтық
2005 жылы Шымкенттің «ААЭиС» әуесқой клубында жарқын ойынымен көзге түскен Таңат, "Ордабасының" жастар командасына ілінді. Кейін 2006 жылы негізгі құрамда алғашқы кездесуін өткізіп, аз ғана уақыттың ішінде "Ордабасының" ең басты шабуылдаушы күші болып үлгерді.
Жастар құрамасындағы жарқын ойынынан кейін Таңатқа шетелдік клубтар қызығушылық тынытты. Соның ішінде Швейцарияның "Янг Бойзы" да болды. Таңаттың ойынын көруге шақырған "Янг Бойз", дербес шарттардың келіспеуіне байланысты Таңат Ордабасыда қала берді.
2010 жылғы маусымның ортасында жарақатына байланысты "Ордабасыдан" кетті.
2016 жылға дейін "Астана" сапында ойнап, Қазақстанның үш дүркін чемпионы атанды.
2017-18 жылдары тағы да "Ордабасыда" доп тепті. 2018 жылғы маусымның басында "Тобылға" жалға берілді. Бір жылдан соң "Оқжетпеске" түпкілікті ауысты.
Ұлттық құрамада
2008 жылы 11 қазан күні "Уэмблиде" Англияға қарсы тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты. 2009 жылы 10 маусым күні сырт алаңда Украина қақпасына тұңғыш голын соқты. Бұл екі ойын да ӘЧ-2010 іріктеу турниріннің кездесулері болатын.
2014 жылы 12 тамыз күні Алматыда Тәжікстанға қарсы жолдастық кездесуде капитан ретінде алаңға шықты.
2017 жылы 10 маусым күні Алматыдағы Данияға қарсы ӘЧ-2018 іріктеуінде соңғы рет құрама сапында алаңға шықты.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Тобыл ФК ойыншылары Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары Санат:Астана ФК ойыншылары Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Есіркеп Жаманқараұлы
Есіркеп Жаманқараұлы  (1696 — 1764) — қазақ-жоңғар және қазақ-қоқан соғысына қатысқан батыр. Қазығұрт тауының өңірінде туып, сол жерде жау қолынан қаза тапқан. Ұлы жүз құрамындағы сіргелі руының байжігіт атасынан шыққан. Анасының есімі — Ақторғын.
Ел аузында Есіркеп батырдың Төле биден бата алғандығы туралы аңыз сақталған. Есіркепті батырлыққа, бес қаруды жете меңгеруге, ат үстіндегі шайқасқа Тоғанас батыр баулыған. Сіргелі қолын бастаған Ер Тоғанас қаза тапқанда (1723), Есіркеп батыр сіргелілердің қолбасшысы болып сайланады. Бөгембай батырдың қол астында мыңбасы болған Есіркеп Түркістанды қорғауға (1724 — 25), Ордабасы құрылтайына (1726), Бұланты шайқасы (1728), Аңырақай шайқасы және т.б. үлкен шайқастарға қатысқаны туралы деректер сақталған.
Оның есімімен бірге Елшібек, Қойгелді, Саңырақ, Қасқара, т.б. батырлардың аттары аталады.
Есте сақтау
Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Ағыбет ауылында Есіркепке ескерткіш орнатылып (1999), орта мектепке аты берілген.
Дереккөздер
Санат:1696 жылы туғандар Санат:1764 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ-жоңғар соғысына қатысушылар Санат:Қазақ-Қоқан хандығы соғысына қатысушылары Санат:Қазақ батырлары Санат:Қазақ хандығы қолбасшылары Санат:Ордабасы құрылтайына қатысушылар Санат:Бұланты-Білеуті шайқасына қатысушылар Санат:Аңырақай шайқасына қатысушылар Санат:Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленгендер
Люнель
Коммунаның INSEE коды — 34145, пошта индексі — 34400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 24923 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1079,39 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Виктор Васильевич Берко
Карьерасында Молдова, Аустрия, Ресей, Қазақстан клубтарында және Молдова Ұлттық футбол құрамасында ойнады. 2001-2006 жылдары Ұлттық құрама сапында 16 рет алаңға шықты, бірақ мергендігімен көзге түсе алмады.
Сілтемелер
Санат:Молдова футболшылары Санат:Молдова Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Зимбру ФК ойыншылары Санат:Штурм ФК ойыншылары Санат:Шинник ФК ойыншылары Санат:Алматы ФК ойыншылары Санат:Қайсар ФК ойыншылары Санат:Милсами ФК ойыншылары
Бірінші Адай болысы
Бірінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.
Әкімшілік бөлінуі
Болыста 6 әкімшілік ауыл, онда 775 қожалық болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның болыстары
Мюнхенбуксе
250px|thumb|Картада орналасуы Мюнхенбуксе (Münchenbuchsee) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Фраубруннен округінің құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9652 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.9 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 546, пошта индексі — 3053.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Шайза Хабиболлақызы Ахметова
Өмірбаяны
Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік өнер институтының актерлік факультетін бітірген (1970).
1970 жылдан бері - М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында актриса.
Фильмографиясы
Польша киностудиясы түсірген «Бірігу» (Дариға); «Қазақфильм» киностудиясы түсірген «Сәйгүліктің шабысы» (Ана), «Ай толғанда» (Айша), «Мергендер» (Ана), «Қан мен тер» (Бәйбіше), «Қосымша сұрақтар» (Райхан), «Сардар» (Дәмеш), «Адам факторы» (Маргарет) кинофильмдерінде, «Тоғысқан тағдырлар» (Ситора) телесериалында рөлдер орындаған.
«Ана - Жер-Ана» (Толғанай), «Қаракөз» (Қаракөз), «Қара қыпшақ - Қобыланды» (Қарлыға), «Өгей қыз» (Өгей қыз), «Бернардо Альбаның үйі» (Адела), «Желіккен жеңгейлер» (Алма), «Генуядағы Фиеско қастандық жасауы» (Джулия), «Шоқан Уалиханов» (Катерина), «Ричард III» (Леди Анна), «Асауға тұсау» (Катарина), «Мещан тойы» (Амелия), «Ақ кеме» (Ана Бұғы), «Досымныңтойы» (Насихат), «Күн батарда» (Паола), «Бөрік астындағы бөлтірік» (Марфуға), «Золушка» (Өгей шөше), «Қар ханымы» (Қар ханымы), «Кориолан» (Валумния), «Мольер» (Арманда де Бежар), «Қош, махаббат!» (Сәлима), «Ғасырдан да ұзақ күн» (Айзада), «Жүрейік, жүрек ауыртпай» (Елес), «Ескі үймен қоштасу» (Әйел), «Бөрібасар» (Болған) спектакльдерінде ойнаған.
Жеке өмірі
Қазақ. Әкесі-Мамақов Хабиболла Ахметұлы, қызметкер, КОКП мүшесі, Ұлы Отан соғысының ардагері, Құрмет, Қызыл жұлдыз, Отан соғысы, т.б. ордендердің иегері.
Анасы -Тымақбаева Масфура Нұрғалиқызы, үй шаруасымен айналысады.
Діни көзқарасы - мұсылман. Хоббиі - сөзжұмбақтар шешу, спортпен айналысу. Сүйіп оқитын әдебиеті - проза, классикалық әдеби шығармалар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері Санат:Жарма ауданында туғандар
1300 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1300 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Соловьевка (Стерлитамак ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Cobweb
COBWEB жіктеу ағашын құруда төрт негізгі операцияны пайдаланады. Қай операцияның таңдалғаны санат утилитасына байланысты. Операциялар мыналар:
COBWEB алгоритмі
COBWEB(root, record): Input: A COBWEB node root, an instance to insert record if root has no children then children := {copy(root)} newcategory(record) \\ adds child with record’s feature values. insert(record, root) \\ update root’s statistics else insert(record, root) for child in root’s children do calculate Category Utility for insert(record, child), set best1, best2 children w. best CU. end for if newcategory(record) yields best CU then newcategory(record) else if merge(best1, best2) yields best CU then merge(best1, best2) COBWEB(root, record) else if split(best1) yields best CU then split(best1) COBWEB(root, record) else COBWEB(best1, record) end if end
Сілтемелер
Санат:Жасанды интеллект
Шассе-Бопре
Шассе-Бопре (Chassey-Beaupré) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Коммерси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,11 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55104, пошта индексі — 55130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 120 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Кормон
Кормон (Cormont) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,71 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62241, пошта индексі — 62630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 293 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Қоспалық өткізгіштік
Қоспалық өткізгіштік -жартылай өткізгіште акцепторлық немесе донорлык қоспаның болуымен шартталған электр өткізгіштік.
Қоспалық жартылай өткізгіш
Қоспалық жартылай өткізгіш - жасанды енгізілген қоспалы жартылай өткізгіш.
Дереккөздер
Санат:Физика
Әуе шары
Тарихы
Ыстық ауа суық ауадан жеңіл. Күннің ыстығында ауаның ағыны жоғары көтеріліп жатқанын көруге еболады, мысалы, күнге қызып кеткен асфальттың үстінен. Қыздырылған ауаның әсерімен аспанға көтерілуді ең бірінші Португалияда тұрған бразиялық Бартолемео де Гусман ойлапты.
Ол 1709 жылы ұшатын аппараттың үлгісін жасаған – астына шоқ салынған ыдыс ілінген шағын шар. Шар жердің бетінен 4 метрге көтерілген. Іс жүзінде әуееде ұшудың пайда болуына ағайынды француздар Жак Этьен мен Жозеф Мишель Монголфьелердің еңбегі сінді. Ағайындылардың алғашқы шарлары текше пішіндес болған. Олар тәжірбие жасауды 1780 жылы бастап, бір жылдан соң Аннон қалашығындағы базарда диамтері 10 мертлік шарды көрсетті. Ресми деректер бойынша, сол күні шар 500 м биіктікке көтеріліп, ауада 10 минут бойы тұрып, 2 шақырымдық қашықтықты ұшып өткен.
Алғашқы авиациялық рекордтар
Қыркүйек айында ағайындылар Франция королі XVI Людовикке Версальда жаңа шарды көрсетті. Сол жолғы ұшуда аппараттың «пайдалы жүгі» қой, тауық және үйрек – тарихтағы бірінші әуе жолаушылары болды. Француз физигі Жан Франсуы Пилатр де Розье және маркиз д’Арланд 1783 жылы 21 қарашада Парижде әуе шарымен бірінші болып ұшты. Ыдыстарда қыздырылған әртүрлі ауаның есебінен көтерілетін шарлар монгольфьер деп аталып кетті.
Ағайынды Монголфьелередің отандасы Жак Шарль әуе шарының қабығын ауадан гөрі жеңіл газбен толтыруды ұсынды. Қабығы сутекпен толтырылған әуе шарымене Шарль 1783 жылы 27 тамызда бірінші рет ұшты. Алайда “шарьере” атауы қалыптаспай қалды, бірақ ауадан жееңіл газы бар аэростаттар бірте – бірте монголфьерлердің орнын басты. Мұндай аэростаттарда жұмыс газы ретеінде есутекті, гелийді, неонды пайдаланды. Әуе шарлары әлемдегі көзі қарақты елдердің назарын аударды.
Әуе шарларының алғашқы қолдану аясы
Ресейде, нақты айтқанда Мәскеу мен Петербургте әуе шарымен бірінші ұшуды 1803 жылы француз Ж.Гарнен жүзеге асырды. Алғашқы әуе шарлары негізінене көңіл көтереуге епайдаланылды. Дегенмен оларды ғылыми зерттеулереге: әртүрлі атмосфералық құбылыстарды зерттеуге тез арада қолдана бастады. 1849 жылы Италиямен соғыс кезінде австриялықтар бірінші рет әуе шарынан шағын бомбаларды тастады. Әскерилер әуе шарын барлау мен бақылау құралы ретінде жоғары бағалады. Қыздырылған ауаны пайдаланатын әуе шарының елеуелі кемшілігі бар – шарға байланған себетке отын қорын салып жүру қажет. XIX ғ. соңына қарай мұндай шарлар мүлде дерлік қолданылмады. Жылумен ұшатын әуе шарларының екінші өмірі XX ғ. аяғында басталды.
Қызықты деректер
Бүгінде әлеменің көптеген қалаларында әуе шарларымен туристерді серуендетеді, әуе ешарларының фестивальдеері өткізіледі. Ресеейде еәуе шарларының фестивальдері Великие Лукиде, Оралда, Переславль–Залесскийде өтіп тұрады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аэростаттар Санат:Әуе кемелері Санат:Авиация
Жанартау қайнары
Жанартау қайнары – жанартау әрекеті болған орын екендігі әр түрлі геологиялық түзілімдер және құрылымдық пішіндер болмысымен қалтқысыз дәлелденетін жер бетінің нақтылы нүктесі.Бұл түзілімдер мен пішіндер қатарына түрлі дәрежеде сақталған жанартау конусының бөліктері, көмейтастар, қопарылыс құбырлары, субвулкандық интрузиялар, жанартау қайнарының басқа да белгілері жатады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Табиғат Санат:Жанартаулар
Табасарандар
Табасарандар — Табасарандар (өз аты: табасаран) — лезгин тобындағы дағыстан халықтарының бірі, оңтүстік Дағыстанның байырғы халқы. Табасарандықтардың көпшілігі Табасаран (Рубас өзенінің бассейні), Хива (Чирагчай өзенінің бассейні) және Дағыстанның Дербент аудандарында тұрады, қала халқы негізінен Дербентте, Каспий және Махачқала қалаларында шоғырланған. 2010 жылғы мәліметтер бойынша Ресейдегі табасарандардың саны шамамен 147 000 адамды құрайды.
Тутенвиль
Тутенвиль (Toutainville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27656, пошта индексі — 27500.
Табасарандар
Діні
Табасарандар негізінен сүннит исламның шафиқ мазхабын, аздаған бөлігі ханафит мазхабын ұстанады. Бұлардың арасында сопылықтың нақышпандия тарихатының жолындағылар да бар.
Тутенвиль
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1204 адамды құрады. Халық тығыздығы — 101,6 адам/км².
Табасарандар
Тарихы
нобай|оңға|250px|Табасаран Табасарандардың ата-бабалары ежелгі дәуірде қуатты Кавказ Албаниясының – 26 ұлттың одағының құрамында болған таваспарлардың ежелгі тайпасы болып саналады. Бірлестік сегіз ғасыр бойы, яғни біздің дәуіріміздің 4 ғасырына дейін өмір сүрді. Біздің эрамыздың 4 ғасырында Кавказ Албаниясы ыдыраған кезде оларда жеке Табасаран аймағы болды. Армян тарихшысы Егише (б.з. 5 ғ.) Дербент асуына жақын жердегі тауларда он бір «тау халықтары» тұратынын, олардың арасында «Таваспарлар» тайпасы алғаш рет аталғанын хабарлайды. Олар Дербент пен Самур өзенінің арасында өмір сүрді. Солтүстік Дағыстанның жазық бөлігі және оның Дербентке дейінгі жағалау белдеуі 6-7 ғғ. Хазар қағандығының қол астына өтті. Хазарларға қарсы күресте Сасанидтік парсылар Дербент аймағына қоныстануға тырысады. Дербентті қуатты қорғаныс құрылымдарымен нығайтқан Сасанид парсылары Табасаран мен Лезгинстанға басып кірді. Сасанидтер өздерін осы аумақта бекіту үшін ирандық отаршылдарды, таттарды осында қоныстандырды. 630-633 жж Персияны арабтар жаулап алып, халифаттың құрамына кірді. Араб жаулап алушылары парсылар сияқты Дербент пен Оңтүстік Дағыстанға үлкен мән берді. Бұл жаулап алушыларға Дербентті және оның маңындағы кейбір аудандарды басып алу үшін жүз жылдан астам уақыт қажет болды. Сасанид парсылары сияқты Оңтүстік Дағыстан территориясының бір бөлігін жаулап алған арабтар да жаулап алған халықты ислам дінін қабылдауға мәжбүрлейді, араб отаршыларын осында әкелді. Дербент маңында араб қоныстары пайда болды. Арабтардың бүкіл Оңтүстік Дағыстанды басып алу әрекетіне қарамастан, лезгиндер мен табасарандардың бір бөлігі (лезгин қоныстары: Микрах, Ахты; Табасаран - Дарваг, Зил, Ерси) хазарлар болып қала берді.
Кейінірек бұл аймақ ортағасырлық Ширваншахтар мемлекетінің бір бөлігі болды. 917 жылы билік басына араб әулетінің ықпалды мазядидтерінің өкілі Мұхаммед Майсум келді. Оның есімінен кейін мемлекет Табасаран майсумствосы деп атала бастады. Табасарандықтар өз территориясында ұзындығы 45 шақырым болатын 64 бекіністен тұратын зәулім құрылысты – Табасаран қорғаныс қабырғасын салды. Табасарандықтардың айтуынша, бұл қабырғаны ертеде олардың ата-бабалары салған. Дамудың келесі кезеңдерінде Табасаран майсумизмі ортақ жаумен күресу үшін біріктірілді, содан кейін құлдырады, содан кейін қайта дамыды. XVII ғасырда ірі азаматтық соғыстармен бірлестік күштері әлсіреп, бұл табасаран феодалдарының ықпалының төмендеуіне және 1813 жылы Табасарананың Ресейге қосылуына әкелді.
Тутенвиль
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Табасарандар
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі егіншілік (кейбір жерлерде бау-бақша) және мал шаруашылығы. Сонымен қатар ағаш өңдеу, ою-өрнек салу,ұсталық және қыш құмыра жасау, тері өңдеу т.б.дамыған. Кілем тоқу кең таралған, Табасаран кілемдері әлемге әйгілі, сапасы жағынан парсы кілемдерінен кем түспейді деген пікір бар.
Тутенвиль
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Табасарандар
Кәсібі
Табасарандықтардың дәстүрлі баспанасы тұрғын үй, мал сарай және шөп қорадан тұрды. Үйлер негізінен бір және екі қабатты, шатыры тегіс салынды. Жоғарғы Табасаранда жер тапшылығынан үйлер көптеп, бір-біріне жақын салынған. Көптеген үйлердің ауласы да болмаған. Құрылыс материалдары тас, саз және ағаш болды. Кейде өзен тастары пайдаланылды. Едендер мен қабырғалар арнайы балшықпен қапталған. Үйлердің айналасындағы қоршаулар тас немесе жаңғақ бұтақтарынан өрілген. Қақпалар да ағаштан немесе шыбықтардан жасалған. Қазір Табасаранда үлкен әдемі үйлер салынуда.
Мәдениеті
Мәдениеті мен тұрмысы лезгиндерге жақын. Фольклорында аңыз әңгімелер, тарихи жырлар, жұмбақ, мақал-мәтелдер бар.
Дәстүрлі Табасаран костюмі жалпы Дағыстан стиліне сәйкес келді. Ер адамдар кең шалбар, биік жағалы жейде, бешмет, черкес пальто, бас киім киген. Суықта және жолда олар бурка жамылып, қалпақ үстіне тымақ киді. Қыздар дөңгелек мойны бар ұзын көйлек киіп, олардың астына шалбар киді. Басына тығыз қалпақ «чухта» киіп, тұрмыстағы әйелдер шаштарын матаның астына толығымен жасырды, қыздарға шаштарын көзге көрінетін жерде қалдыруға рұқсат етілді. Әйелдер көйлектері зергерлік бұйымдармен әдемі безендірілген. Костюмнің дәстүрлі элементі - былғарыдан, күмістен, матадан жасалған белдік, кестелермен, шынжырлармен, тиындармен толықтырылған.
Олар ет, сүт және өсімдік тағамдарын жеді. Жазда сүт және өсімдік тағамдары басым болды. Таудағы ауылдарда жер тапшылығынан нан аз болғанымен, тұрғындардың еті, ірімшігі, жүні мол болды. Олар көбінесе астық пен ұнға айырбасталды. Ең көп таралған тағам - хинкал. Хинкал ет, жаңа піскен шөптер, сүзбе салмасымен қайнатылған. Сонымен қатар берччем сұйық ұн ботқасы дайындалды. Халва аварши кәдімгі құнарлы тағам болып саналды. Табасарандар сусындардан қай кезде де қышқыл сүтті – мас, сүт – никк, бұлақ суымен сұйылтылған қышқыл сүтті – айранды жақсы көрген.
Қазақстандағы табасарандар
Қазақстанның табасаран диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай: 1989 жылы Қазақстанда тұратын 1131 табасаранның 80%-ы өз ұлтының тілін ана тілі деп санайтындықтарын мәлімдеді, алайда тек 1%-ы табасаран тілін біледі; 0,2% табасаран қазақ тілін ана тілі деп таныды, табасарандардың 0,5%-ы қазақ тілін біледі; табасарандардың 18%-ы орыс тілін ана тілі деп санайды, ал табасарандардың 68%-ы орыс тілін меңгерген. 1999 жылғы санақ бойынша Қазақстан табасаранының қостілділік дәрежесі мынадай түрде анықталды: біртілділер – 132 адам (44,3%), қостілділер – 166 адам (55,7%).
Дереккөздер
Санат:Халықтар Санат:Кавказ халықтары Санат:Дағыстан халықтары Санат:Ресей халықтары
Манат Шаяхметқызы Мұсатаева
Cілтемелер
Санат:Қазақстан ғалымдары
Экономикалық Пайда
Санат:Экономика
Роспильяни
Роспильяни (Rospigliani) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Корте округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2B263, пошта индексі — 20219.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,55 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Товтин Василий Иванович
Товтин Василий Иванович (1935 жылы туған, Закарпат облысы Макачин ауданы Великие Лучки селосы) – суретші-монументалист, КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1964). Львов мемлекеттік қолданбалы өнер институтын бітірген (1961). 1961 жылдан Целиноград қаласында (Ақмола), Қазақстан Суретшілер қорыныңкөркем-өндірістік шеберханасында жұмыс жасаған. «Труд», «Октябрь» (облысы баспахана- сының фасады); «Праздник молодых» монументтік кескіндемелерін жасаған. «Белгородский» кеңшары, «Казахские сувениры», «Страда», тағыда басқа еңбектердің авторы. Респ., аймақтық, облысы көрмелерге қатысқан.
Шәкен Күмісбайұлы
Шәкен Күмiсбайұлы (1943 жылы 17 қазанда туған, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Қаракөз ауылы — 28 сәуір 2022 жыл) — балалар жазушысы, “Құрмет” орденінің, Халықаралық “Алаш” әдеби сыйлығының лауреаты, Ақсу ауданының Құрметті азаматы.
1965 жылы Алматы педагогикалық шет тілдер институтының неміс тілі факультетін бітірген. Өз ауылында мұғалім, республикалық «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында, «Қазақ елі», «Ана тілі» газеттерінде әдеби қызметкер, республикалық «Бала Би», «Айгөлек» журналдарында жауапты хатшы, Сәбит Мұқанов пен Ғабит Мүсірепов мұражайында бөлім меңгерушісі болып қызмет еткен. «Балалар әдебиеті» баспасында Бас редактор болып қызмет атқарады. Алғашқы әңгімесі «Жеңеше» деген атпен 1965 жылы Алматы облыстық газетінде жарияланған. 1971 жылы, 1975 жылы екі мәрте балалар мен жасөспірімдерге арналған шығармалардың республикалық жабық бәйгесінде жүлдегер болған. 2008 жылы «Солақай» кітабы үшін Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты атанған. «Қазақстан Республикасына 20 жыл» медалімен марапатталған.
«Ақсақ шал» (1972), «Тау жолдары» (1977), «Соқ, барабан» (1979), «Таудағы жазу» (1983), «Кішкене шал» (1986), «Қаладағы келін» (1989), «Қарақуыстың желі» (1991), «Атамның аманаты» (2001), «Қайсар бала», «Бір арқа отын», «Айдын көлдің аққулары», «Жапандағы жалғыз», «Солақай», «Итталас», «Жүз он бір жұмбақ», «Түңғыштар», «Шатақ шырпы», «Қалам мен дәптер», «Бейтаныс заттар дауы», «Табиғат — Ана», «Қазақтың нобелі», «Шапағатты шырақ», «Мамания», «Түнгі текетірес» кітаптарының авторы. Балаларға арналып жазылған «Қаракерей Қабанбай», «Қанжығалы Бөгенбай», «Шақшақ Жәнібек», «Райымбек батыр», «Әлемді әнімен асқақтатқан «Дос-Мұқасан» атты кітаптары бар. Мектеп бағдарламасын арнап «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Қозы Көрпеш — Баян Сұлу», «Ер Тарғын» эпостарын поэзиядан қара сөзге айналдырған, 2008 жылы қазақтың балалар жазушыларының «Балалар бағының бағбандары» атты анықтамалық жинағыш құрастырған.
2022 жылы 28 сәуірде жазушы Шәкен Күмісбайұлы қайтыс болды.
Бақан салу
Бақан салу - киіз басуда қолданылатын амалдың бірі.
Шабақталып, тартылып су себіліп, тізгін жіп салып шиыршықталған жүнді ыспалау үшін арқанмен байлап домалатып тебеді. Мұндайда үш қанат шиді қатарластыра салып, үлкен көлемді киіз болса, киіздің өзегіне ұзын бақанды салып шиыршықтайды. Шиді ту сыртынан буып, шиден шыгьш түрган бақанның екі басына жіп салып, қаңтарып байлайды. Бақан салу амалы қатарластыра салған шидің сыртқа сусып шықпауын қамтамасыз етеді, әрі киізді атпен, түйемен тартуға қолайлы жағдай туғызады. Мұндайда бақанның екі басына ерден таралғысымен суырылып алынған үзеңгі кигізіліп, оған арқан байланып, атқа мінген адам тақымдап баяу, еппен сүйретеді
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Этнография
Экономикалық рента
Экономикалық рента – өндіріс факторын өндірістік үдеріске тартуға және онда қосымша күш-жігер жұмсамай-ақ кәсіпкерлік қызметті ұстауға жетерліктей болуы үшін артық төлеу. Өндіріс факторынан алынатын табыс пен қызмет көрсетудің осы көлемін сол фактордың қамтамасыз етуі үшін қажетті ең төменгі сома арасындағы айырма. Экономикалық рентаның экономикалық-теория ұғымын сақтандыру рентасы, мемл. рента, сондай-ақ көбінесе рента деп аталып жүрген жер үшін жалдау ақысы тұрпатындағы қаржы-шаруашылық ұғымдармен шатыстыруға болмайды. Экономикалық рентаның түрлері:
Санат:Экономикалық терминдер Санат:Факторлық табыстар
Мағбат Уарысбекұлы Спанов
Өмірбаяны
ҚР Парламентінің Мәжілісі жанындағы Қоғамдық сарапшылар палатасының мүшесі (2006), Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының мүшесі (2005), Сайлауды бақылау жөніндегі РҚБ мүшесі (2005). «Дарын» мемлекеттік сыйлығының иегері (1998). 5 монографияның, 100-ден астам жарияланымның авторы. Жұмыстағы негізгі ұстанымы: «Қорықсаң - істеме, істесең - қорықпа». Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Көргенділік, міндеттілік және перспективалық ойлау».
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Дэл Сити (Оклахома)
Дэл Сити (Del City) — Оклахома штатының Oklahoma округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 21 332 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19.5 км² шамасында. FIPS коды — 40-19900.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Ко мне мухтар
«Ко мне Мухтар» - 1964 жығы «Мосфильм» студиясында жасалған, көркем фильмі. Милиция лейтенанты мен Мұхтар атты овчарканың өзара адалдығы. Махаббат үшін өмірін қиятын ит, оңай емес жұмыс дайындайтын, ең қауіпсіз кездерден лейтенанты Глазычевті аман алып шығады.
Гиперқамқорлық
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Ко мне мухтар
Сюжет
Мұхтардың қожайыны, итін поезд вагонында қалдырып кетеді. Сол бекетке шықырылған кіші милиция лейтенанты Глазычев итті УВД-нің тәлімбағына апарады. Қожайынын табады, бірақ, қожайынын Мұхтардан бас тартып, лейтенантқа 100 рубльға сатады. Глазычев, үй итін, жұмыс итіне айналдырады. Уақыт өткеннен кейін, Мұхтар жаңа қожайынына үйреніп, қателермен болса да оқуда бітіреді.
Ит қожайынымен бірге істейтін жұмыс, кәдімгі күнделікті болатын жағдайлардан басталады. Мұхтар ашқан, заң бұзушылықтар кішкентай болса да, саны көп. Аяғында Мұхтар тауып қайтарған заттардың құны 3 миллион рубльден астам болады.
Бұрыңғы қожйыны, күйеуі адмиралмен бірге Мұхтарды көріп қайтуға келген кезде, Мұхтар оларға шабуыл жасады. Мұхтарды, рефлекс жасады. «Атымен атауға оның тек қожайыны ғана атау қажет».
Қару ұстаған, қылмыскерді ұстап жатқан кезде, Мұхтарға екі оқ тиеді, бірақ Мұхтар қалған күшін жинап қылмыскердің мойнына жабысады. Қатты жарақат алғаннан кейін Мұхтар жұмысын жалғастыра алмайды.
Глазычев инстанцияларды аралап жүріп, қару алып жүрген қылмыскер туралы жұмысқа жауапкершілік атқарған, милиция комиссарын тауып оған Мұхтардың ерліктері туралы есіне салып Мұхтарды өзіне алады.
Төлеуғазы Төлеужанұлы Тұрсынқанов
Төлеуғазы Төлеужанұлы Тұрсынқанов;, Семей қаласында туған. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген (1979), бокстан жаттықтырушы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. Халықаралық санаттағы спорт шеберлері - А. Кривошеинді, Д. Жұмағүловты, Б. Манкеновты, А. Манкеновты; 9 КСРО спорт шеберін тәрбиелеген. КСРО спорт шебері (1975). Бокстан ҚазКСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1982). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ≪Бәрі де тамаша болады!≫ Ұлдары - Рустам (1976 ж. т.), Мансұр (1986 ж. т.); қыздары - Зухра (1981 ж. т.), Заида (1990 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан бокс жаттықтырушылары Санат:Қазақстан боксшылары Санат:Алфавит бойынша боксшылар
Күнгей-Бөкенбай
Күнгей-Бөкенбай — Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы, Ақбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 105 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 244 адам (132 ер адам және 112 әйел адам) болса, 2009 жылы 109 адамды (57 ер адам және 52 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Күршім ауданы елді мекендері
Харута (Лемва тармағы)
Харута — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лемва өзенінің оң жағалауынан 49 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 84 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Гидроморфологиялық теория
Арна процесінің басты факторы ретіндегі эрозиялық және жинақтық (аккумулятивтік) процестер тек қана шеткі аумақта және өзен желісінің төменгі бөлімдеріне қатысты болады. Ағынның барлық ағысы бойындағы басты әрекет — сыртқы көрінісі барлық арналық және жайылмалық өзгерістер болып табылатын тасындыларды тасымалдауға саяды. Жергілікті шайылу мен шөгінділер тұтас морфологиялық түзілімдер дамуының біртұтас қайтымды процестері ретінде қарастырылады. Арна процесі теориясы мәселелерін осылай түсіндіру — арна пішіндерінің динамикасын зерттеу деген сөз. Арнаның тар және орта пішіндерінің (құмды құмтізбек) дамуы түптік тасындылардың өтімі, ағынның кинематикалық құрылымы, сонымен қатар оның макротурбуленттілігімен тікелей байланысты. Арна процесінің барлық типтерін анықтайтын үлкен пішіндер (өзен иіні, тармақтар жүйесі және т.б.) сұйық және қатты ағынды құрылысы сипаттамаларының барлық жиынтығына тәуелді. Түптік тасындыларға — өзінің арнасын, ал жүзінділерге — арна мен жайылма қалпының өзгерістерінде тасындылардың ағынға қайта түсуі мен жайылмалық шөгінділерді қалыптастыруда жетекші рөл беріледі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
IC 3327
IC 3327 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SBa (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40624, ZWG 99.48, VCC 864.
Урий-Пегу
Урий-Пегу — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Юган өзенінің сол жағалауынан 393 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мэгги Стивотер
Мэгги Стивотер (ағыл Maggie Stiefvater, p 1981) – жасөспірімдер литературанын америкалық жазушы
Өмір баяны
Мэгги Стивотер 18 қарашада 1981 жылы Гаррисонбург Вирджиния АҚШ да дүниеге келген өзін «көптеген фобиялардан азап шеккен мазасыз бала» деп сипаттаған. Бала кезінде ол ұшкыш болғысы келген еді. Стивотер кітапті оқығанды аса ұнатты. Кейде өзі де кітап жазатын еді. 16 жасында өз жазуларын баспаларға көрсетіп бастады. 6 сыныптан мектептін сонына дейін үйде оқыған. Мэри Вашингтон атындағы университетте тарихшы бакалаврын алды. Университетке оқуға түскен кезде он әлдеқашан 30-дан астам кітап жазып болды алайда біреүін де басып шығарған жоқ. 16 жасында атын «Хейди»-ден «Маргарет»-қа ресми түрінде өзгертті. Стивотер тағы да музыкаға қызығады. Мектепте волынка тартып, музыкалық жарыстарға қатысатын еді. Басқа аспаптарда да ойнай алады. Кейт Хаммел әпкесімен әрбір өзінің кітабына саундтрек жазады.
2008 жылы Мэгги өзінің алғашқы «Қоштасу өлені. Перизат ханшайымының өтірігі» (ағыл. Lament) деген фантазиялық кітабын шығарды. Бірақ нағыз атақтылықты оған «Дірілдеу» (ағыл. Shiver) атты кітабы әкелді.
Стивотердің қазір екі баласы бар. Отбасымен Вирджнияда тұрады.
Кітапнама
Қарғалар циклі
2012 – Шағалар (ағыл. The Raven Boys)
2013 – Қиялдар қымқырушылар (ағыл. The dream thieves)
2014 - Көк лалагүл Блу лалагүлі (ағыл. Blue Lily, Lily Blue)
2016 – Қарғалар патшасы (ағыл. The Raven Kind)
2018 – Жылтыр тас (ағыл. Opal)
Мерси-фолз қасқырлары
2009 – Дірілдеу (ағыл. Shiver)
2010 – Айналыс (ағыл. Linger)
Мэгги Стивотер твитері Стивотер ресми сайты
Силайка
Силайка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лолог өзенінің оң жағалауынан 111 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қостерек
Қостерек — Түркістан облысы Отырар ауданы, Маяқұм ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шәуілдір ауылынан оңтүстікке қарай 23 км-дей жерде, Сырдария өзенінің сол жағалық аңғарында, көкпек, баялыш, боз жусан, бұйырғын басым өскен қуаң далада орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 651 адам (330 ер адам және 321 әйел адам) болса, 2009 жылы 697 адамды (368 ер адам және 329 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Отырар ауданы елді мекендері
Мәулен Балақайұлы Балақаев
Мәулен Балақайұлы Балақаев (1907 жылғы қазанның 7-сінде Түркістанның маңындағы Шаға ауылы – 1995 жылғы қарашаның 15-і, Түркістан қаласы) — қазақ тілтанушысы, көрнекті ғалым, филология ғылымдарының докторы (1951), профессор (1952), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі (1958), Қазақ КСР-інің еңбек сіңерген ғылыми қайраткері (1963).
Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1933). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Алматы журналистика институтының кафедра меңгерушісі (1937–41), Шет тілдері институтының директоры (1941–42). Қазақ КСР-і Мин. Кеңесінде кеңесші-референт (1943–1945), Мемлекеттік терминология комиссиясының ғалым-хатшысы (1946–63), ҚазМУ-да кафедра меңгерушісі (1952–75), ұзақ жылдар бойы Қазақстан Ғылым Академиясында (1945–59, 1975–87) бөлім меңгерушісі, ғылым кеңесші (1987–95) болды. Балақайұлытың ғылыми-зерттеген еңбектері қазақ тілі ғылымының грамматика, емле, терминология, тіл мәдениеті, стилистика тәрізді өзекті мәселелеріне арналған. Балақайұлы орта мектептерге, жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар мен оқу құралдарын жазуға белсене ат салысты.
Өмірбаяны
1929 жылы Шымкенттегі педагогтық техникумды бітірді. Жамбыл облысының Мойынқұм ауданында аудандық білім беру бөлімінде инспектор, кейін соның жетекшісі болып қызмет атқарды.
1931 жылы Алматыдағы Қазақ педагогтық институтына түсті. Студент кезінде-ақ сол институтта қазақ тілінен сабақ беріп, жаңа термин сөздерді жасап шығаруға, қазақ мектептеріне арналған оқулықтар және оқу құралдарын жазуға атсалысып жүрді.
1934 жылдан бастап алдымен Ленинград мемлекеттік тарих, пәлсапа, әдебиет және тілтану мемлекет институтының, сосын Ленинград мемлекеттік университетінің аспирантурасында оқи бастады. Ленинград Шығыс институтының редакторлар мен аудармашылар курстарында қазақ тілінен сонымен қатар сабақ беріп жүрді. Аспирантураны тәмамдаған соң Қазақстанның жоғары оқу орындары мен зерттеу институттарында жұмыс істеді; Коммунистік журналистика институтында кафедра меңгерушісі, Алматы шет тілдері институтының директоры қызметтерін атқарды.
1942 жылы «Қазақ тіліндегі көмекші сөздер» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады.
1942-1943 жылдары Қызыл Әскердің қатарында қызмет атқарды. ҚазКСР Министрлер кеңесінің аппаратында референт және кеңесші болып жұмыс істеді, С.М. Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінде сабақ берді.
1945 жылдан бастап ҚазКСР Ғылымдар Академиясында тұрақты еңбек ете бастады, қазіргі қазақ тілі бөлімін, 1959 жылдан ҚазКСР Тіл білімі институтының тіл мәдениеті бөлімін басқарды.
1950 жылы «Қазіргі қазақ тіліндегі жай сөйлем синтаксисінің негізгі мәселелері» тақырыбы бойынша докторлық диссертация қорғады.
1951 жылы оған филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді, 1952 жылдан бастап профессор.
1958 жылы Қазақ КСР Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.
Ғылыми еңбегі
Өз еңбектерінде Балақаев қазақ тілінің синтаксисі, стилистикасы мәселелерімен айналысқан. Қазақ тіліндегі негізгі сөз тіркестері және қазақ әдеби тілінің тарихымен де шұғылданған. Алғашқылардың бірі болып қазақ көркем әдебиетінің тілін зерттеумен айналыса бастаған. Жоғары оқу орындарына арналған «Қазіргі қазақ тілі (Синтаксис)» оқулығының, «Қазақ әдеби тілінің тарихы» оқу құралының авторларының бірі болып табылады. Орта мектептерге арналған оқулықтарымен ол ерекше белгілі. Қазақ лексикографиясына да оның сіңірген еңбегі қомақты, ол 2 томдық Орыс-қазақ сөздігінің, «Орфографиялық сөздіктің» авторлары мен редакторларының бірі. .
Дереккөздер
Санат:1907 жылы туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан тілтанушылары Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
NGC 2822
NGC 2822 — Carina шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 29 қаңтарда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2822 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26026, ESO 61-4, IRAS09132-6926, Beta Car (1.7) 5.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Carina (шоқжұлдыз)
Екінші Адай болысы
Екінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі.
Әкімшілік бөлінуі
6 әкімшілік ауыл, онда 785 қожалық бар.
Халқы және көшу жолдары
Негізгі көп ру — Шегем. Болыс шаруаларының үлкен көшу жолы бар. Жазда Ойыл, Темір, Сарықобда, Қарақобда өзендері бойларын жайласа, қыста Сам, Қараой, Барсакелмес сорының батыс бөлігіне дейін барып қыстайды.
Мезозой
Мезозой — Жер тарихының, палеозой мен кайнозой арасындағы эрасы және соған сәйкес келетін тау жыныстарының қабаты. Мезозой эрасын 1841 жылы ағылшын геологі Джордж Филлипс бөліп көрсеткен. Мезозой эрасы төменнен жоғары қарай триас, юра және бор кезеңдеріне бөлінеді. Жаратылыстану ғылымдарының әдістері бойынша бұдан бұрынғы 235,10 — 66,3 миллион жылдар аралығын қамтиды. Жердің даму тарихының бұдан 248 — 65 млн. жыл бұрынғы уақыт аралығын қамтитын, кембрийге дейінгі эрадан есептегенде екінші эрасы; үш кезеңге — триас, юра және бор кезеңдеріне жіктеледі.
Мезозой заманы:
1. Триас кезеңі 35 млн жылға созылған;
2. Юра кезеңі 60 млн жылға созылған;
3. Бор кезеңі 70 млн жылға созылған.
Триас кезеңі
Триас жүйесі (кезеңі) - триас (trіas – үштік, орталығы Еуропаның геологиялық қимасындағы үш түрлі қабаттың біріктірілуіне байланысты аталған) – мезозой эратемасының ең төменгі тау жыныстары қабаттары және олардың жиылған уақыты (251 - 199, 6 млн жыл). Жоғарғы палеозойдағы тіршілік иелерінің жаппай қырылуы нәтижесінде триаста көптеген жаңа фауна мен флора элементтері дүниеге келді. Олардың ішінде аммониттер (Ammonoidea), осы күнгі коралдар, әр-түрлі моллюскілер (Mollusca), динозаврлар және кейбір жалаңұрықтылар (Gymnospermae) болған.
Юра кезеңі
Юра жүйесі немесе Юра кезеңі — мезозой заманын құрайтын үш кезеңнің бірі. Триас пен бор арасында орналасқан юра кезеңі осыдан 199, 6 млн жылдан 145, 5 млн жылға дейін созылады. Ең кең тараған тау жыныстары саз балшық, ізбесті құмдақ және әктас болып, юра кезеңі 11 ярусқа бөлінеді (геттанг, синемюр, плинсбах, тоар, аален, байос, бат, келловей, оксфорд, киммеридж, титон).
Көптеген басқа омыртқасыздармен бірге брахиоподтар, қосқақпалылар және аммониттер кең тараған. Юра кезеңінде рептилиялар жер мен суда көп кездесіп, сүтқоректілер саны аз, көбінесе түңгі өмір сүрген деп есептеледі. Алғаш құстар, оның ішінде археоптерикс кеш юра кезінде пайда болған. Юра – мезозой дәуірінің триастан кейінгі, бордан бұрынғы орта кезеңі және сол кездерде жаралған тау жыныстарының қат - қабаттары. Юра жүйесі осыдан 199, 6 миллион жыл бұрын басталып, 145, 5 миллион жыл бұрын аяқталған, ұзақтығы шамамен 54, 1 миллион жыл. Оны неміс жаратылыстанушы А. Гумбольд Швейцария мен Францияның Юра тауларында анықтап (1822), француз геологы А. Броньяр жеке жүйеге бөліп, қазіргі атымен атаған (1829). Юра жүйесінің жікқабаттық шкаласын алғаш француз палеонтологы А. ДОрбинь жасады, ол юра жүйесін 10 жікқабатқа бөлген.
Бастапқы және ортаңғы юра ағымында термиялық белсенділікпен қатар, атмосфералық жауын - шашынның өзгеруі де байқалған. Солтүстік аридті (құрғақ) белдеу АҚШ пен Солтүстік Африканың бірқатар аудандарын қамтыған. Оңтүстік аридті белдеуге Ортүстік Америка, Сомали және Танзания аумақтары кірген. Құбылмалы ылғалды жағдайлар Бразилия мен Африканың, Арабия мен Үндіқытайдың оңтүстігінде басым таралған. Экваторлық ылғалды климат Мексиканың оңтүстік бөлігін, Гвинея, Камерун, Нигерия мен Египетті қамтыды. Сібір мен Ресейдің солтүстік - шығысы, Моңғолия мен Солтүстік Қытай аумағының едәуір бөлігі ылғалды, субтропиктікке жақын климатпен сипатталады. Бұл белдеудің шартты шекарасы Ақ теңіз, Оңтүстік Орал және Балқаш - Шандунь түбегі арқылы өтетін сызықпен белгіленеді. Субтропиктік белдеудің солтүстігінде орташа температура 15 – 20 С болса, оңтүстік бағытта 18 – 20 С - қа дейін көтерілген. Температуралық режимнің сипаты бойынша соңғы Юра жүйесі экваторлық, тропиктік, субтропиктік және қоңыржай белдеулерге бөлінеді. Изотоптық және магнийлік палеотермометриялық деректер бойынша температура экваторлық белдеуде 26 – 28 С, ал тропиктік белдеуде 21 – 24 С ауқымында өзгерген. Бор кезеңі – мезозой заманына кіретін үш кезеңнің үшіншісі. 145, 5 млн. жыл бұрын басталып 65, 5 млн. жыл бұрын аяқталған. Бор кезеңі Англияның Дувр қаласы маңындағы ағылш.
White Cliffs (Ақ Жартас) деген жерде бордың жинақталуымен және көптеген омыртқалы мен омыртқасыздардың, оның ішінде динозаур, мозазаур, ихтиозаур және плезиозаурлардың жаппай қырылуымен белгіленеді. Соңғы деректер бойынша шамамен 93 млн жыл бұрын жанартау белсенділігі қазіргі деңгейден 300 — 500 есе көбейген. Жанартау қарқындылығы көбінесе қазіргі Кариб теңізінде болған. Атмосфераға көмір қышқылды газ көп мөлшерімен түскен, ал оттегі азайып әкті қабықшасы бар фораменифера деген бір жасушалы жәндіктер жаппай қырылған. Бұлардың сүлделері бор болып жетілді.
Дереккөздер
Санат:Мезозой Санат:Геологиялық дәуірлер
Овоштна (Велико Тырново облысы)
Овоштна (Овощна) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Златарица қауымының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5088. ЕКАТТЕ коды — 53165.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Мюнхенвилер
250px|thumb|Картада орналасуы Мюнхенвилер (Münchenwiler) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Лаупен округінің құрамына кіреді.
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 399 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 шаршы шақырым шамасында. Ресми идентификациялық коды — 669, пошта индексі — 1797.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Веллетри
Веллетри (Velletri) — Италиядағы қала, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Рим провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 52 024 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 449 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 113 км² шамасында. Пошта индексі — 49.
Жыл сайынғы мерекесі — 23 қараша.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Черемиска (Вола тармағы)
Черемиска — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вол өзенінің оң жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Карл Филипп Готтлиб фон Клаузевиц
Карл Филипп Готтлиб фон Клаузевиц (Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz; 1 шілде 1780 жыл, Бург — 16 қаңтар 1831 жыл, Бреслау) – неміс әскери теорияшысы, тарихшы, Пруссия генералы. Берлинде жалпы училищені бітірген (1803). 1803-1808 жылдары Пруссия Август принципінің адьютанты болды. 1806-1807 жылдары Франция мемлекетімен болған соғысқа қатысты. 1808-1809 Шарнхорстың әскери қайта құру комитетінің председателі болды. 1813-1814 жылдары Блюхер басқарған Пруссия армиясында байланыс офицері болып жұмыс атқарды. Кейіннен сол жылы Вальмоден штабының бастығы болды. Ал 1818 жылы сәуірде Пруссия армиясына қайта оралып, корпус штабының бастығы болды. 1818-1830 жылы Берлинде жалпы әскери училищенің директоры. 1830-1830 жылы Польша шекарасындағы Пруссия армиясы штабының бастығы болды. Ол сонымен қатар тарихшы ретінде 1556-1815 жылдар аралығын қамтитын 130-дан астам жорықтарды мұқият зерттеп шығып, бірнеше әскери-тарихи еңбектер жазып қалдырды.
Дереккөздер
Санат:тұлғалар Санат:1831 жылы қайтыс болғандар Санат:1780 жылы туғандар Санат:әскери іс
Етжапырақ бадан
Ботаникалық сипаттамасы
Биіктігі 5-50 см болатын көпжылдық шөптесін өсімдік. Тамырсабағы жуан, жылжымалы етті, ұзындығы бірнеше метрге жетеді. Сабағы жуан, жапырақсыз немесе бір ғана отырмалы бекітілген жапырағы болады. сабақтағы төменгі жапырақтары сағақты, қалың, жылтыр, тақтасындағы орталық жүйкесі айқын білініп тұрады. Жапырақтарының ұзындығы 5 – 35 см, ені 3 – 30 см, дөңгелек пішінді. Гүлдері – дұрыс бес мүшелі, гүлшоғыры – сыпыртқы қал-қанша тәрізді, мамыр – маусым айларында гүлдейді, тамыз айында жеміс береді. Негізінен вегетативтік жолмен көбейеді.
Таралу аймағы
Етжапырақты бадан ареалы оңтүстік Сібір, Алтай тауларын, Кузнецк Алатауын, Батыс және Шығыс Саянды, Тува Автономиялық Республикасы тау жүйелерін, Байкал маңы және Моңғолияның таулы ормандары аудандарын қамтиды. Орта Азияда (Өзбекстанда), Қазақстанда, Алтайда, Батыс Тянь – Шаньда кездеседі.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тасжарғандар Санат:Дәрілік өсімдіктер
Шаға ауылдық округі
Шаға ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік.