cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерлан Жақанұлы Қошанов
Ерлан Жақанұлы Қошанов (14 тамыз 1962, Ақсу-Аюлы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2022 жылдан бері Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы және депутаты, сол жылдың 26 сәуірінен бастап «Аманат » партиясының басшысы.
Өмірбаяны
1962 жылы Қарағанды облысында туған. 1984 жылы Қарағанды политехникалық институтын бітірді. 1999 жылы – Қазақ мемлекеттік басқару академиясын бітірді.
Марапаттары
Санат:Қарағанды облысының әкімдері Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері Санат:БЛКЖО функционерлері Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Винавер контргамбиты
Винавер Контргамбиты —келесі жүрістермен басталатын дебют: 1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Kb1-c3 e7-e5
Шимон Винавер атымен аталған.
Сілтемелер
Санат:Жабық дебюттер
Андаман аралдары
thumb|Андаман және Никобар аралдарының толық картасы Андаман аралдары — Бенгал шығанағы мен Андаман теңізі арасында жатқан Үнді мұхитындағы аралдар тізбегі. Үндістанның иелігінде. Аралдардың жалпы Аумағы 6,5 мың км². А. а. түбек тәрізді су асты жоталарының биік шоқылары іспетті. Аралдардың айналасын маржан рифтері қоршаған. Жер үсті бедері жанартаулар әрекетінен тілімденген. Оның ең биік жері — Саул-Пик шоқысы (732 м). Жоталардың шығыс беткейлерінің етегі тымық қойнауларға (бухтаға) айналған. Климаты тропиктік муссондық. Қаңтар айының орташа температурасы 40С-ға дейін төмендейді, жазда (шілдеде) ол 260С-ға дейін жоғарылайды. Ауа өте ылғалды, жауын-шашынның орташа мөлш. 2000 мм. Аралдардың көпшілігін тропикті ормандар алып жатыр. thumb|Андаман аралдары thumb|Жергілікті андаман халықтарының салыстырмалы қоныстану картасы ерте 18 ғ.дан бүгінге дейін Жергілікті халықтар ішінде Жарауа мен Сентинелдіктер кіреді. Кей аралдарына баруға болады, бірақ басқаларына, мысалы Солтүстік Сентинел аралына, заң бойынша баруға рұқсат жоқ. Осылайша мемлекет олардың жеке өмірін қорғауда. thumb|left| 15 ғасырдың басында Парижде шығарылған «ғажайыптар кітабында» бейнеленген Бенгалдың шығанағындағы Андаман аралдарын қоныстанған қасқыр-басты адамдар.
Демографиясы
2011 жылға сәйкес Андаман халық саны 343,125 болып, 1960 жылға қарағанда 50,000-нан өскен. Халқының басым бөлігінің шығу тегі — отарлау дәуірінің иммигранттары, көпшілігі бенгалдықтар, үндістер мен тамилдерден тараған. Санат:Үнді мұхиты аралдары Санат:Үндістан аралдары Санат:Үндістан географиясы
Радиосиалография
Радиосиалография. Радиоактивті иод ізі арқылы сілекейдің бөлінуін өлшеп, шықшыт безінің қызметін анықтайтын клиникалық радиоизотопты тәсіл.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Вильялуэнга-де-ла-Сагра
Вильялуэнга-де-ла-Сагра (Villaluenga de la Sagra) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Сагра ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3950 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 27 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Шымкент уезі
Шымкент уезі – 1867 жылы 11 шілдеде жарияланған “Жетісу, Сырдария облыстарын басқару жөніндегі уақытша ережеге” сәйкес Түркістан генерал-губернаторлығына қарайтын Сырдария облысының құрамында ұйымдастырылған әкімшілік-аумақтық бөлік. Шымкент уезі оңтүстігінде Ташкент уезімен шектесіп, солтүстік жағынан Шу өзенін кесіп өткен.
19 ғ-дың басында уезд құрамындағы 28 болыста 540 ауыл болды. 1908 ж. уезді 250794 қазақ, 11 мың орыс, 41350 өзбек мекендеді. 19 ғ-дың аяғында Шымкент уезінің тұрғындары мал шаруашылығымен қатар Арыс, Сырдария, Келес, Шаян, Бөген, Арыстанды өзендерінің бойына дәнді дақыл, бау-бақша егіп, отырықшы өмір сүрген. 1916 ж. уездің Георгиевка саудасында цемент заты, тағы басқа өндіріс орындары жұмыс істей бастады. 1928 ж. жаңа әкімш.-аумақтық аудандастыру шаралары жүзеге асырылуына байланысты Шымкент уезі жойылды.
Дереккөздер
Санат:Түркістан облысы тарихы Санат:1867 жылы пайда болғандар Санат:1928 жылы таратылғандар
Тассай ауылдық округі (Түркістан облысы)
Тассай ауылдық округі — Түркістан облысы, Сайрам ауданындағы таратылған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық ауыл Шымкент қаласына берілгендіктен таратылған.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Достық, Таскен, Қызылсай, Тассай, Тәжірибестанса (Опытная станция) ауылдары кірді. Орталығы – Достық ауылы болған. .
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 11 852 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданының таратылған ауылдық округтері
Каценталь
Каценталь (Katzenthal) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Рибовилле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,5 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68161, пошта индексі — 68230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 555 адамды құрады. Халық тығыздығы — 158,57 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Темирхан Медетбек
Темирхан Медетбек - 1945 жылы б наурызда Түркістан облысы, Түркістан ауданы, Аманкелді атындағы колхозда дүниеге келген. Түркістан қаласында орта мектепті тамамдаған соң, туған аулында колхозшы, аудандық газетте корректор болып жұмыс істеген.
Еңбектері
Алматыдағы Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институттың тіләдебиет факультетінде оқыған. Қазақ телевидениесінде қатардағы редактор, Маңғыстаудағы барлау экспедицияларында жұмысшы, одан соң облыстық газетте журналист, бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағының сол облыстағы әдеби кеңесшісі, «Егемен Қазақстан» газетінің Маңғыстау облысындағы тілшісі, Маңғыстау облыстық радиотелевидение комитетінің төрағасы, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының екінші хатшысы, «Ақиқат», «Жұлдыз» журналдарының бас редакторы болып қызмет еткен. «Жанымның жапырақтары », «Сапар алдында», «Алыс шақырым дар», «Мәртебе», «Әуедегі толқындар », «Дауыс », « Көгершін қауырсындары», «Аңқа кептірген аңызақ», «Сырым бар саған айтатын »,« Тағдырлы жылдар жырлары », «Көк түріктер сарыны» секілді оннан астам жыр жинақтарының авторы. «Менің Абайым», «Баба дәстүрдің мұрагері кім?», «Сегіз қырлы сексен сырлы әлем бүл» атты сын кітаптары, «Толғауы тоқсан дүние» атты публицистикалық ойтолғаулар мен эсселер кітабы жарық көрген. Өлеңдері қырғыз, өзбек, украин, орыс, қытай, татар тілдеріне аударылған. Пушкин, Лермонтов, Якуб Колас, Янка Купала, Леся Украинка, Радован Загович, Бодлер, Верхарн, Пабло Неруда, Незвал, Эркин-Вахидов, Кулаковский сияқты ақындардың өлеңдерін, сондай-ақ Генрих Бельдің «Иесіз үй» романы мен Владимир Набоковтың бірнеше шығар маларын тәржімалаған. 1983 жылы «Көгершін қауырсындары» атты өлең кітабы үшін Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының, ал 2000 жылы «Тағдырлы жылдар жырлары» кітабы үшін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болды. Бейбарыс атындағы сыйлықтың иегері. «Құрмет» орденімен, бірнеше ме дальдармен, Құрмет грамоталармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1945 жылы туғандар
Андас
Тұлғалар
Санат:Қазақ рулары
Мэскуайт (Нью-Мексико)
Мэскуайт (Mesquite) — Нью-Мексико штатының Don Ana округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 948 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 35-48270.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Қоршаған орта
thumb Қоршаған орта – адамзат қоғамы өмір сүретін табиғи және антропогендік орта. Адамдар мен олардың шаруашылығына бірлесе және тікелей әсер ететін биоталық, абиоталық және антропогендік орталардың жиынтығы. Адамдар, жануарлар немесе объектілер тіршілік ететін немесе әрекет ететін орта немесе контекст.
Қоршаған орта мәселелерімен шұғылданатын бірнеше халықаралық ұйымдар құрылған.
Олар: Бұлардан басқа әр құрлықта қоршаған орта жөніндегі алуан түрлі ғылыми-зерттеулер мекемелері, к-ттер, жүйелер, комиссиялар мен ин-ттар құрылған.
Дереккөздер
Санат:Қоршаған орта Санат:Экология
Ричвилл (Миннесота)
Ричвилл (Richville) — Миннесота штатының Otter Tail округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 96 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-54340.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Кинзяба
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Арықбалық ауданы
Арықбалық ауданы — 1928-1963, 1967-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.
Тарихы
1932 жылы 10 наурызда Арықбалық ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.
1936 жылы 29 шілдеде КСРО БОАК Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.
1939 жылы 14 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Солтүстік Қазақстан облысынан жаңадан құрылған Ақмола облысына берілді.
1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Ақмола облысынан Қазақ КСР (1991 жылдан - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді.
1955 жылы 22 қазанда Арықбалық ауданы аумағының бір бөлігі жаңа Чистопол ауданына берілді.
1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Володар ауданының құрамына енді. 1967 жылы 2 қаңтарда қалпына келтірілді.
Жыныстық қылмыстар
Қысқаша мәлімет
ЖЫНЫСТЫҚ ҚЫЛМЫСТАР – жыныстық азғындықтан туындайтын қылмыстық әрекеттер. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығында Ж. қ-ға зорлау, нәпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану, жыныстық қатынас жасауға мәжбүр ету, кәмелетке толмағандармен жыныстық қатынаста болу, жас балаларды нәпсіқұмарлық сипаттағы әрекетке тарту, т.б жыныстық азғындық әрекеттер жатады.
Арықбалық ауданы
Тарихы
1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Арықбалық ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысы Айыртау ауданының құрамына енді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетаудың бүкіл аумағы, оның ішінде Айыртау ауданы, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.
Петр Иванович Чижевский
Чижевский Петр Иванович 1928 жылы Житомир облысындағы Ярун ауданының Малая Горбаша селосында туды. 1954 жылдан Солтүстік Қазақстан облысындағы Октябрь ауданының «Москварецкий» кеңшарында бастапқыда тіркеуші, кейін тракторист және трактор бригадасының бригадирі болып істеген.
Арықбалық ауданы
Тарихы
1986 жылы аудан құрамына 9 ауылдық кеңес кірген: Арықбалық, Гусаков, Златогор, Имантау, Константинов, Құсбек, Лобанов, Төменгі Бұрлық, Новосветлов.
Жыныстық қылмыстар
Дереккөздер
Санат:Құқық
Петр Иванович Чижевский
1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Петр Иванович Чижевскийге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.Ол өте тәжірбиелі адам және сонымен қатар ақылды адамдардың бірі болған.
Арықбалық ауданы
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Петр Иванович Чижевский
Дереккөздер
Санат:1928 жылы туғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шымтезектердің жасы
Шымтезектердің жасы – олар түзіле бастаған кезден бері өткен уақыт: 1) салыстырмалы жасы споралық тозаңдық немесе археологиялық әдістер қолданылып анықталады; 2) абсолют жасы радий-көміртек әдісімен (С14) F250 жылдық дәлдікпен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Жомарт Мирасұлы Нұрғалиев
Жомарт Мирасұлы Нұрғалиев (1958 жылы 16 наурызда Қостанай облысы Қарабалық ауданының Ново-Троицк кенті - 2014 жылғы 30 қазан, Көкшетау қаласы). Қазақ.
Анасы - Нұрғалиева Күлтай Ғабдыкенқызы, зейнеткер, Су қоймалары басқармасының бас бухгалтері болып жұмыс істеген.
1975 жылдан - Қостанай облысы Камышный ауданының «Ұрқаш» кеңшарында құрылыс учаскесінің жұмысшысы. 1976 жылдың наурызынан - Қостанай драма театрының декорацияларды орнатушысы. 1976 жылдың маусымына - Қостанай педагогикалық институтының студенті. 1980 жылдан - Қостанай қалалық ІІБ ОДӨН өрт сөндірушісі. 1981 жылдың тамызынан - Қостанай облысы Қарасу АХББ инспекторы. 1981 жылдың қыркүйегінен - Қазақстан ЛКЖО Қарасу аудандық комитетінің хатшысы. 1984 жылдың қаңтарынан - Қазақстан Компартиясы Қостанай ау- дандық комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, 1984 жылдың қазанынан - үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі. 1987 жылдан - Қостанай облысы Қостанай ауданының Павлов атындағы кеңшар директорының жем өндірісі жөніндегі орынбасары м.а. 1988 жылдан- Гагарин атындағы оқу-тәжірибе шаруашылығы партия комитетінің хатшысы (Қостанай облысының Қостанай ауданы). 1991 жылдың сәуірінен - Ю. Гагарин атындағы Ауылшаруашылық кәсіпорындар қауымдастығы директорының коммерциялық мәселелер жөніндөгі орынбасары (Қостанай облысының Қостанай ауданы). 1991 жылдың қазанынан - «Арай» ШК директоры (Қостанай облысының Қостанай ауданы). 1992 жылдан - Ю. Гагарин атындағы Ауылшаруашылық кәсіпорындары қауымдастығының оқу-тәжірибе шаруашылығының коммерциялық дирек- торы, 1993 жылдан - бас директордың коммерция және әлеуметтік-тұрмыстық мәселелер жөніндегі орынбасары. 1994 жылдан - Қостанай облысының Сыртқы экономикалық байланыстар комитеті төрағасының орынбасары. 1996 жылдан - Қостанай облыстық Өнеркәсіп және сауда басқармасы төрағасының сыртқы экономикалық байланысты жөніндегі орынбасары, 1997 жылдан - көлік және байланыс бөлімінің бастығы. 1999 жылдың наурызынан - «Иволга-Алтын» ЖШС коммерциялық директо- ры, 1999 жылдың қарашасынан - ЖШС бас директорының орынбасары (Қостанай қаласы). 2000 жылдың қаңтарынан - «Иволга-Холдинг» ЖШС бас директорының орынбасары (Қостанай қаласы). 2000 жылдың шілдесінен - «Садчиковка» ЖШС директоры (Қостанай қаласы). 2002 жылдан - «Иволга- Холдинг» ЖШС бас директорының орынбасары, 2003 жылдан –орталық аймақтың аймақтық директоры (Қостанай қаласы). 2006 жылдан - Қостанай облысы Меңдіқара ауданының әкімі. 2009 жыл-2012 жыл - Қостанай қаласының әкімі. 2012 жылы Әулиекөл ауданының әкімі. 2012 жылдан өмірінің соңына дейін Көкшетау қаласының әкімі болған.
«Құрмет» орденімен марапатталған (2007). Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның әлемнің неғұрлым бәсекеге қабілетті және қарқынды дамушы мемлекеттерінің қатарына қосылуы». Хоббиі - спорт, кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Нұрғалиева Даражан Сейітқалиқызы (1958 жылы туған). Ұлдары - Нұрғалиев Арман Жомартұлы (1983 жылы туған); Нұрғалиев Олжас Жомартұлы (1986 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1958 жылы туғандар Санат:Қарабалық ауданында туғандар Санат:2014 жылы қайтыс болғандар Санат:Қостанай облысы тұлғалары Санат:Көкшетау тұлғалары Санат:Қостанай әкімдері Санат:Көкшетау әкімдері
Темірғали Нұртазин
Темірғали Нұртазин (29.12.1907, Ресей, Қорған қаласы – 10.4.1977, Алматы қаласы) – филология ғылымының докторы (1963), профессор Ленинград журналистика институтын (1935, қазіргі Санкт-Петербург) бітірген.
Жұмыс жолы
Солтустік Қазақстан облысында мұғалім, ұжымшар төрағасы (1928–1930), Солтүстік Қазақстан облысы партия коммитетінде бөлім меңгерушісі (1932–1933), «Қарағанды пролетариаты» облысы газетінде редактор (1935–1937), драма театрының директоры болды (1937–1943). 1943 жылдан өмірінің соңына дейін ҚазПИ (қазіргі ҚазҰПУ) мен ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) аға оқытушы, доцент, профессор қызметтерін атқарған. 1960 ж.
Ғылыми еңбектері
«Жазушы және өмір» атты кітабы бойынша докторлық диссертация қорғаған. 1932 жылы "Жүргізуші" атты өлеңдер жинағын шығарған. 1943 жылдан бастап әдеби сынмен айналыса бастады, Орысшада қазақшада жазған. Қазіргі уақыт туралы көптеген шығариалардың, очерктердің, оқиғалардың авторы
Шығармалары
Нұртазин зерттеулерінің басты бағыты Абай, Б.Майлин, С.Мұқанов шығармаларын талдау болды. Бірнеше кітаптың авторы:
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қорғанда туғандар
Федор Филиппович Акимов
Федор Филиппович Акимов (08.05.1915 – 27.04.1965) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, пулеметшілер командирі, Кеңес Одағының Батыры (1943).
Өмірбаяны
1915 жылы Ресей империясы, Торғай облысы қазіргі Ақтөбеде туған. Курск облысының Рыльск қаласының солтүстігінде, Гомель облысы Асмолево дереревнясы, Киевтің солтүстігінде Днепр жағалауы үшін болған ұрыстарда ерекше көзге түсті. Аға сержант Акимов өз бөлімімен Глебовка пристаны маңынан қайтадан Днепрден өтуге ұмтылған солдаттарға жәрдемдесті. Днепрден өтіп, Казаровичи селосын алды.
Марапаттары
Ленин, Қызыл Жұлдыз ордендерімен, медальдармен марапатталған. Кеңес Одағының Батыры (1943). Соғыстан кейін Ташкент облысының Қыбрай қ.т кентте қызмет істеді.
Дереккөздер
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары Санат:Кеңес Одағының батырлары
Верней-Гран
Верней-Гран (Verneuil-Grand) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55546, пошта индексі — 55600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 218 адамды құрады. Халық тығыздығы — 35,1 адам/км².
IC 2630
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2630 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Верней-Гран
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Көн етік
Көн етік - көн теріден тігілген етік.
Көн етік туралы
Ілгері уақытта егін суарғанда, сулы жерлерді кешіп өткенде, балық аулауда, аңшылар тау-тасты, бұталы жерді аралағанда аң аулауға киетін аяқ киім. Көн етік суыққа төзімді қалың етіп тігіледі, су өткізбейді. Көн етіктің шегірен етік сияқты өкшесі болмайды, басы мен қонышы сыздықталып бекітілмей тұтас пішіледі. Кен етікті кейбір жерлерде "шоқай" деп те атайды.
Дереккөздер
Санат:Киім Санат:Ұлттық киімдер Санат:Мәдениет
II Сәлім
II Сәлім (ақындық лақап аты — Сәліми (Selîmî); 28 мамыр 1524 — 13 желтоқсан 1574) — Османлы мемлекетінің 11-ші сұлтаны, Ислам халифатының 76-шы халифі, ақын.
Бұл сұлтанның тұсында Османлы мемлекетінің жалпылама әлсіреуі басталады. Саясатына әпкесі Михримах сұлтан мен әйелі Нұрбану сұлтан үлкен ықпал тигізгені үшін оның тұсында "Қатындар сұлтанаты" атты тарихи кезең өз жалғасын табады. Жер аумағы ұлғайса да (14 893 000 км²-тан III Мұратқа 15 192 000 км²-қа дейін), бұған сұлтан емес, садрағзам Соколлы Мехмет паша өз септігін тигізді. Садрағзам мемлекеттік істермен айналысқанда Сары Сәлімнің маскүнемдікке салынып, гаремде өзінің күңдерімен көңіл көтеріп жүретін. Соған байланысты османлылар арасында сұлтанның Маскүнем Сәлім деген лақап таралды. "Халық қандай — билеуші сондай" деген мәтелге сәйкес Маскүнем Сәлімнің тұсында османлылардың рухани дүниесі де түсе бастады: Сүлеймен жапқан кофеханалар қайтадан ашылды, халық арасында шараптар тарала бастады және т.с.с.
Өмірбаяны
I Сәлім 1524 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны I Сүлеймен шаңырағында дүниеге келді. Басында 1542 жылдан бастап Коньяның санжақбейі болды. Кейін 1544 жылы үлкен туған ағасы Мехмет шаһзада қайтыс болғанда, Сәлім шаһзада ағасының орнына Манисаның санжақбейі болып тағайындалды. 1548 жылы I Сүлеймен Парсы жорығына шыққанда, Константиниеде Сәлімді өзінің орынбасары ретінде қалдырды. Ал 1553 жылы өгей ағасы Мұстафа шаһзада әкесінің бұйрығымен өлім жазасына кесілгенде, сұлтан Сәлім шаһзаданы басты мұрагер етіп жариялады.
Баязит шаһзадамен алауыздығы
1558 жылы анасы Хүррем сұлтан қайтыс болғаннан кейін, інісі Баязит шаһзадамен алауыздық күшейді. Бұл алауыздық — жылдар бойы болған нәрсе, бірақ екеуінің аналары Хүррем сұлтанның беделінің әсерінен бұл алауыздық ушықпады. Ал енді Хүррем сұлтан қайтыс болған соң ағайындылар алауыздығына кедергі жасайтын әкелерінен басқа ешкім қалған жоқ. Ал әкелері оларға кедергі жасау үшін 1558 жылы оларды бір-бірінен өте алыс санжақтарға жібереді: Сәлім шаһзада Коньяға аттанса, Баязит шаһзада Амасьяны басқаруға кетеді. Бірақ бұл шешім еш пайда әкелген жоқ: Баязит шаһзада жолда ағасына қарсы әскер жинай бастайды.
1559 жылы Баязит шаһзада жиналған әскерімен Сәлім шаһзаданың санжағы Коньяға жетеді. 1559 жылдың мамырында болған Конья шайқасында Сәлім шаһзада өз інісінің әскерін талқандайды, ал Баязит шаһзада парсыларға қашады. Алайда 1561 жылы сефевид шаһы Тахмасп Баязит шаһзаданы I Сүлейменге 400 000 алтын үшін тапсырды. 25 қыркүйек 1561 жылы Баязит шаһзада өлім жазасына кесілді.
Әкесінің соңғы жылдары
5 қыркүйек 1566 жылы әкесі I Сүлеймен Сигетвар қамалын қоршаған кезде, өз шатырында қайтыс болды. Сәлім шаһзада үш аптадан кейін Кютахьядан Константиниеге келіп, османлы садрағзамы Соколлы Мехмет паша қолдауымен таққа отырды.
Сұлтанатының сипаты
left|250px|thumb|right|II Сәлім тұсындағы Османлы мемлекеті
II Сәлім тұсында барлық мемлекеттік істермен османлы садрағзамы Соколлы Мехмет паша айналысты. Бұл замандағы Османлы мемлекеті абсолюттік монархиядан гөрі конституциялық монархияға көбірек ұқсады. Себебі, сұлтанға қарағанда мемлекетте садрағзам беделдірек болды. Сұлтан тек қол қою үшін, шерулерге қатысу үшін және монархиялық мәртебені сақтау үшін ғана қажет болды. Ал нағыз мемлекеттік мәселелерді садрағзам шешіп отырды. II Сәлім мемлекеттік мәселелердің көбісін Соколлы Мехмет паша кеңесімен ғана шешіп отырды.
Аштархан жорығы
1569 жылы Аштарханға сәтсіз жорық ұйымдастырылды. Константиниеде Еділ мен Дөң өзендерін арық арқылы қосу жоспары құрылған. 1569 жылы жаңа шеріктер мен татарлардың атты әскері Аштарханды қоршап, Еділ-Дөң мойнағында құрылыс жұмыстарын бастады. Сол кезде Османлы флоты Азақ қаласын қоршауға алды. Бірақ 15-мыңдық орыс әскері османлылар мен татарларға шабуыл жасап, ары қарай шегіндірді. 1570 жылы Османлы мемлекеті мен Орыс патшалығы бітім шартқа отырды.
Иосиф Наси
Сарайда Соколлы Мехмет пашадан кейінгі ең жақын досы — португалдық көпес Иосиф Наси еді. Бұл көпес II Сәлімге сыйлық жасау үшін алтын мен әшекейлерді аямайтын. Жауап ретінде сұлтан Иосиф Насиге Наксос аралын сыйлады. Алайда көпес елордада тұрып, сұлтаннан бүкіл османлы жерінде шарап сату монополиясына қол жеткізді. Венеция елшісі былай айтады:
Ажалы
1574 жылдың 13 желтоқсанында II Сәлім моншаның құрылысын тексеруге барғанда, моншаның мәрмәрлық тақтасына басын соғып, қайтыс болды.
Қызықты деректер
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Сен-Брис (Сена және Марна)
Сен-Брис (Saint-Brice) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,04 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77403, пошта индексі — 77160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 721 адамды құрады. Халық тығыздығы — 65,31 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Шантерак
Шантерак (Chantérac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,94 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24104, пошта индексі — 24190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 544 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,72 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Хат-Горт-Юган
Хат-Горт-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь өзенінің оң жағалауынан 433 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 87 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 6701
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы 6 тамызда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6701 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62314, UGC 11348, MCG 10-26-50, ZWG 301.36, ZWG 302.2, IRAS18425+6036.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Даренка
Даренка — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Демина өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Үлкен Налиминка
Үлкен Налиминка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ягыл-Ях өзенінің оң жағалауынан 235 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мүсәйіп Байтілеуұлы
Мүсәйіп Байтілеуұлы (1875, Ұлытау облысы, Жаңаарқа ауданы - 1938) - суырыпсалма ақын. Руы — Кіші жүз, Тама ішінде Жөгі Қырықбойдақ. Ескіше сауатты, молда болған. Ақындықпен бірге ән де шығарған. Кеңес үкіметі тұсында «Жалпы әлем» әні кеңінен насихатталған. 1920-1937 жылдары ауылдық кеңесте, Сарысу ауданының оқу бөлімінде қызмет атқарған, ұстаздықпен айналысып, бала оқытқан. 1937 жылдары «халық жауы» болып ұсталып, хабарсыз кеткен. Мүсәйіптің шығармашылығының Сәкен Сейфуллинге ықпалы зор болған. 1892 және 1896 жылдары Меккеге барып қажы атанған. Е. Брусиловский «Ер Тарғын» операсында, М. Маңғытаев «Мөңгі махаббат» ораториясында Мүсәйіптің «Жалпы әлемін» ұтымды пайдаланған.
Дереккөздер
Санат:1875 жылы туғандар Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар Санат:1938 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан қажылары Санат:Қазақ ақындары
Ескендір Дәулетов
Ескендір Дәулетов (1930, Ақтөбе облысы) - Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнайшысы (1978), КСРО Мұнай өнеркәсібі үздігі.
Дереккөздер
Санат:1930 жылы туғандар Санат:Ақтөбе облысында туғандар Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнайшылары Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:КСРО мұнай өндіру ісінің үздіктері
Тармақтағыш баусым
Тармақтағыш баусым (fork card) — екінші ұшында модульдік ашалар орнатылған алты төртжұптық кабельдері бар TELCO ағытпасының розеткасынан немесе ашасынан тұратын арнайы көпжұптық ақырғы баусым.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Оптикалық индикатриса
Оптикалық индикатриса - кристалдардан өтетін жарық толқындарының тербеліс бағыттары мен сыну көрсеткіштерін сипаттайтын векторлар бойынша жасалған бейне. Оптикалық индикатриса минерал арқылы өтетін жарық толқындарының тербеліс бағыттары мен олардың сыну көрсеткіштерінің байланысын білдіреді. Минерал арқылы өтетін жарық толқындарының тербелісі тек қана оптикалық индикатрисаның эллипс қимасының осьтері бойымен ғана болады. Оптикалық индикатриса түрлері минералдардың симметриясына байланысты. Текшелік сингония минералдарының оптикалық индикатрисасы шар пішінді. Орта сингония минералдарында екі осьті эллипсоид немесе айналма эллипсоид, төмен сингония минералдарынікі үш осьті эллипсоид болады. Айналма эллипсоид пен үш осьті эллипсоидтің басты диаметрлері оптикалық индикатрисаның осьтері деп аталады. Олар ng, nm, np немесе Ng, Nm, Np деп белгіленеді. Айналма эллипсоидте бір, үш осьтіде екі дөңгелек қима болады. Минералдардың оптикалык қасиеттерін анықтау үшін, олардың оптикалық индикатриса пішінін, жарты осьтерінің мәнін және бағдарын білу керек. Минералдардың кез келген қимадағы оптикалык қасиеті оптикалық индикатрисаның сәуле бағытына көлденең болатын орталык қимасымен сипатталады, себебі параллель қималарда қасиеттері бірдей және кристалдардың қандай нүктесі болмасын, оны пндикатрисаның центрі деп алуға болады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Рила (Кюстендил облысы)
2012 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2351 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2630. Телефон коды — 07054. ЕКАТТЕ коды — 62671.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Дивизополис
Дивизополис (Divisópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Жекитиньонья мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алменара экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 932 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 566,07 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Пику (Вила-Верде)
Пику (Вила-Верде) (Pico (Vila Verde)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Вила-Верде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 596 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,05 км² шамасында. Халық тығыздығы — 290,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Қорық
right|thumb| alt=A.|270 px|[["Алматы қорығы"]] Қорық– аумағындағы барлық табиғи кешен толығымен шаруашылыққа пайдаланылудан алынған және үкіметтің қорғауында болатын жер не су кеңістігі; типтік, сирек кездесетін және бірегей табиғи кешендерді бүкіл компоненттерінің жиынтығымен қоса, сол қалпында сақтауға арналған, арнайы қорғау режимі бекітілген ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қорықтың негізгі міндеті – қорғауға алынған табиғат кешенін (эталондық табиғи экожүйелерді), сондай-ақ, осы аумаққа тән организмдердің гендік қорын сақтау және қалпына келтіру, табиғи құбылыстардың даму заңдылықтарын ғылыми тұрғыдан кеңінен зерттеу. Қорық аумағын шаруашылық мақсат үшін пайдалануға болмайды. Қорық қорғалатын аумақ қана емес, сонымен қатар табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік ғылыми мекеме болып табылады. Мұнда жабайы хайуанаттарға санақ жүргізу әдістері, оларға әсер ететін факторлар анықталып, саны сиреп бара жатқан жануарлар мен қоры азайып кеткен өсімдік түрлерін қалпына келтіру мәселесі терең зерттеледі. Қорықтағы табиғи ресурстарды сақтаудың жолдары белгіленеді. Қазақстанда Ақсу-Жабағылы қорығы, Алматы қорығы, Барсакелмес қорығы, Қорғалжын қорығы, Марқакөл қорығы, Наурызым қорығы, Үстірт қорығы,Алакөл, Батыс Алтай қорықтары бар; қ. Биосфералық қорық.
Дереккөздер
Санат:Қорықтар
Форезия
нобай|[[Pseudogarypus synchrotron Henderickx et al. 2012 жылғы үлгі ]] Форезия (рһоrеsia — тасимын, әкетемін, еліктіремін) — кеңістікте бір организмнің басқалардың көмегімен орын ауыстыру құбылысы.
Форезия 18 ғасыр дан бастап кенелерде байқалды және жанама түрде 320 миллион жылдық қазбаларда, бірақ мұндай өзара әрекеттесулер тек артроподтарда немесе жануарларда ғана емес. Жануарларға бекітілген тұқымдары бар өсімдіктер де форезит деп саналады.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Қансу мұнай-газ кен орны
Қансу мұнай-газ кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Қарынжарық ер тұрқылас құрылымындағы мұнай-газ кен орны. Маңғыстау облысында, Жаңаөзен қаласынан оңтүстік-шығыста 135 км жерде орналасқан. Кен орны 1970 жылы ашылған.
Геологиялық құрылымы
Кен орны ендікке жуық бағытта созылған брахиантиклин қатпардан орын алған. Газ жатындары ортаңғы юра мен төменгі бор (апт және альб жікқабаттары) және жоғарғы бор (сеноман жікқабаты) шөгінділерінде белгілі болды. Ортаңғы юра шегінділерінің жатындары өлшемдері мен қорлары жөнінен өте шағын және зерттелмеген. Төменгі және жоғарғы бор жатындары орталық және шығыс тектоникалық блоктардан орын алған және бес қойнауқаттан тұрады.
Құрамы
Газдарда 74-89% метан бар, ауыр көмірсутектердің үлесі 5,5-8,3%-ды құрайды, гелийі 0,065%, көмірқышқыл газы 0,4%. Альб жатының газы құрамы жөнінен ауыр, этанұстаушы, ауыр көмірсутектер үлесі 12,3%-ға жетеді. Хлоркальцийлі типті қойнауқаттық судың тығыздығы 1060-1090 кг/м3, минералдылығы 37-40 г/л, құрамында йод, бром, бор бар. Кен орнында жұмыс 1973 жылдан бері тоқтатылған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Маңғыстау облысы кен орындары Санат:Қазақстан газ кен орындары
Кивара
Кивара — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Башқұртстан Республикасы, Удмуртия Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сива өзенінің оң жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Воткин су торабынан Төменгі Кама су торабына дейін, Буй (бастаудан Карманов су торабына дейін), Иж, Ик және Белая өзендерін қоспағанда. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әсемдік
thumb|right|200px| Әсемдік — адамды эстетикалық ұғым, материалдық және рухани дүниенің ләззатқа бөлейтін сипаты. Әсемдік әдемілікпен тектес. Бірақ әдемілік объектілердің сыртқы және ішкі қырларын бірдей қамтыса, әсемдік құбылыстардың сыртқы көзге түсетін және пішіндік ерекшеліктерін эстетик. тұрғыдан қабылдауға жатады. Әсемдік ең алдымен, тепе-теңдік, тұтастық, үйлесімділік, ырғақтылық, мақсатқа сәйкестілік, түс пен жарықтың белгілі бір мөлшері  табиғи өлшемдермен айқындалады. Әсемдіктің осындай табиғи өлшемдерін эстетикалық түйсінуде адамның сезім мүшелерімен қатар, оның ішкі түйсігі мен ақыл-парасаты ерекше рөл атқарады. “Пішіннің сыртқы әсемдігі” (Гегель) оның ішкі мазмұнымен сәйкес келмеуі мүмкін. Жылтырағанның бәрі әдемі емес. Керісінше, сыртқы сұрықсыздық пен сиықсыздық тасасында жоғары жан сұлулығын кездестіру әбден мүмкін. Қзгілік пен жылылықтан ада әсемдік кейпіне ежелгі қазақ аңыздарындағы Пері қызы, грек мифологиясындағы Нарцисс бейнесі де жатады. Алайда әсемдікті рухани сұлулықтан алшақтатып жіберген дұрыс емес. өмір мен өнердегі әсемдік рухани қуаныш пен ләззатқа бөлей отырып, қоғамда зор танымдық және тәрбиелік рөл атқарады. Адам дүниені әсемдік үлгісінде қайта құруға ұмтылады. Адамның түрі де, киімі де, жаны да, ойы да әсем болуы керек. Шынайы әсемдік адамды шығармашылық дарыны мен қабілетін неғұрлым толық және жемісті пайдаланып, нағыз әдемі және сұлу тұлға мұратына ұмтылуға жігерлендіреді. Қазақтың дәстүрлідүниетанымында әсемдік өмір мұратына айналып, оған үлкен көңіл бөлінген. Мысалы, қазақтар киелі әйел Құдайы Ұмайды өте әсем, сұлу және қайырымды, жарқын жүзді, күміс шашымен аспанды жарқыратқан, күн сәулесі мен кемпірқосақ нұрына шомылған, қолында балаларды қорғайтын алтын садағы бар жас келіншек немесе қыз ретінде таныған.
Дереккөздер:
Санат:Эстетика
Видео ойын
нобай| Видео ойын (ағылш. video game) — электронды құрылғының экранындағы бейнемен әрекеттесу арқылы ойналатын ойын. Осындай электронды құрылғы ретінде теледидарға қосылатын ойын приставкасы, арнайы аркадалық автомат, дербес компьютер, ұялы телефон қарастырылуы мүмкін.
Қазіргі уақытта «видео ойын» мен «компьютер ойыны» көбінесе синоним ретінде қарастырылады.
2011 жылы АҚШ-та компьютерлік ойындар ресми түрде жеке өнер түрі ретінде танылды.
Тарихы
Ойынға арнайы жасалған алғашқы интерактивті электронды құрылғылар және компьютерлерге арналған алғашқы ойын бағдарламалық жасақтама екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та жасалды. 1948 жылы американдық физиктер кіші Томас Голдсмит пен Астле Рэй Манн «катодты сәулелік түтік ойын-сауық құрылғысын» патенттеді, ол электронды ату алаңы болды; неғұрлым жетілдірілген құрылғы 1958 жылғы Tennis for two теннис тренажеры, оны Уильям Хигинботам осциллограф негізінде жасады. Ойын бағдарламалары бастапқыда басқа мақсаттарға арналған алғашқы компьютерлер үшін жасалды: мысалы, «tic-tac-toe» ойынын имитациялайтын OXO бағдарламасы (1952), EDSAC компьютеріне британдық ғалым Александр Дуглас Кембридж университетінде докторлық диссертацияның құрамында құрастырған. Бірінші компьютерлік ойын деп саналатын Spacewar! (1962) Массачусетс технологиялық институтының PDP-1 шағын компьютеріне арналды, оны Стив Рассел және тағы екі студент жазды
Кейінірек «бейне ойындар индустриясының атасы» атанған Нолан Бушнеллдің Computer Space (1971) және Ральф Баердің Pong (1972) сияқты аркадтық машиналары компьютерлік ойын ұғымын бағдарламашыларға арналған ойын-сауықтан коммерциялық өнімге айналдырды. Ральф Баэр 1972 жылы американдық нарықта шығарылған Magnavox Odyssey шығыс құрылғысы ретінде теледидарды қолданған алғашқы бейне ойын консолін жасаушы атағына ие. Magnavox Odyssey және Pong үлкен жетістіктерге қол жеткізді, олар басқа өндірушілердің көптеген аппараттық және бағдарламалық жасақтамаларын шығарды - бұл серпіліс компьютерлік ойындар индустриясының бастауына айналды. 1978 жылы жапондық Taito компаниясы құрған Space Invaders аркада машинасы Жапонияда да, АҚШ-та да аркада машиналарының алтын дәуірін бастады - өз кезегінде бұл Atari 2600 (1977) сияқты үй консольдерін және оларға арналған ойындарды шығаруға қуатты серпін берді.
Үйдегі ойын консолі нарығының сапасыз, біртектес ойындармен толып кетуі 1983 жылы компьютерлік ойындар индустриясында дағдарысқа алып келді, сол кезде коммерциялық компьютерлік ойындар шығарумен айналысатын американдық компаниялардың көпшілігі банкротқа ұшырады. Нәтижесінде компьютерлік ойындардың әлемдік нарығында көптеген жылдар бойы Жапония ең алдымен Nintendo компаниялары басым болды. Дағдарыс сонымен қатар Батыстағы Commodore 64 және ZX Spectrum және Жапонияда NEC PC-98 сияқты компьютерлердің үй нарығын арттырды. Бұл дәуір Марио, Final Fantasy немесе Zelda туралы аңызға айналған ойын серияларын тудырды.
1990 жылдары ойындарда 2D-ден 3D-ге көшу орын алды. Dune II (1992) сияқты нақты уақыттағы стратегиялық ойындар және Doom (1993) сияқты бірінші жақтан көрсетілетін шутер жаңа жанрлардың пайда болуы мен өркендеуі, желілердің көбеюі және көп ойыншы ойындарға деген қызығушылық өлім-матчын және онлайн-турнирлерді тудырды. Аркадалық индустрия Street Fighter II немесе Mortal Kombat сияқты жекпе-жек ойындарының көбеюі арқасында біраз уақытқа жанданды. Ақпарат тасығыш ретінде ауыстырылатын картридждер мен иілгіш дискілердің орнына CD-ROM-ды пайдалану - ойындардың мәліметтер көлемін едәуір арттырды.
2000 жылдары ойындардың үшөлшемді графикасының дамуы жалғасып, жеке ойындарды киноларға жақындатып, интернет ойындарының таралуы жалғасты. Интернетке қол жетімділіктің кеңеюі мен әлеуметтік медианың гүлденуінен туындаған кең аудиторияға бағытталған кездейсоқ ойындарда бум болды. Интернетте World of Warcraft (2004) басым болды. Екі мыңыңшы жылдардың екінші жартысында музыкалық ойындар танымал болды, мысалы, аркада машиналары Dance Dance Revolution (1998) және үй консолі Guitar Hero (2005). Ұялы телефондардың және кейінгі смартфондардың таралуы осы құрылғылар үшін ойын индустриясының өркендеуіне алып келді.
Жіктелуі
Компьютерлік ойындар бірнеше түрге бөлінеді:
Мұражайлар
Әлемнің әртүрлі елдерінде компьютерлік ойындарға арналған мұражайлар бар. Осындай мекемелердің алғашқыларының бірі Берлинде 1997 жылы ашылған компьютерлік ойындар мұражайы болды. Ол өзінің даму тарихындағы өзіндік ойындарды, мерзімді басылымдарды, дербес компьютерлер мен консольдарды ұсынады. Электрондық ойындар мен байланысты тарихи материалдарды жинау, сондай-ақ оларды америкалық рочестер қаласындағы Нью-Йорк штатындағы Халықаралық тарих орталығында табуға болады. Тағы бір мамандандырылған мұражай, дисплей консоль және компьютерлік ойындар - Музей искусства и цифровых развлечений Окленд, Калифорния. Бейне ойын мәдениетін сақтаумен Римдегі ViGaMus бейне ойын мұражайы айналысады. Мәскеу мен Санкт-Петербургте кеңестік ойын автоматтарының мұражайларына баруға болады.
Тағы қараңыз
Санат:Компьютерлік ойындар Санат:Компьютер Санат:Ойын-сауық
Альштедт
Альштедт (Ahlstädt) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Хильдбургхаузен ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Слудерно
Слудерно (Sluderno) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1840 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 92 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 20 км² шамасында. Пошта индексі — 39020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Александриялық Екатерина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Тілектес (Павлодар облысы)
Тілектес — Павлодар облысы Аққулы ауданы, Ямышев ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Дереккөздер
Санат:Аққулы ауданы елді мекендері
Италия-Түрк соғысы
Италия-Түрк соғысы – екі ел арасында 1911–1912 жылы өткен соғыс. 1911 жылы Италия корольдігінің құрылғанының 50 жылдығы тойланды. Елде шовинизмді уағыздайтын үгіт-насихат күшейтілді. Шіркеу, баспасөз, парламент мінберінен Рим империясын қалпына келтіру жөнінде үндеу тасталып, нәтижесінде елде Солтүстік Африканы отарлау жөнінде үкімет саясатын қызу қолдаушылар тобы (өнеркәсіп, қаржы буржуазиясы, ірі жер иелері, дінбасылар, әскерилер, т.б.) пайда болды. Осылардың қолдауымен үкімет Осман сұлтандығынан Киренаика мен Триполитанияның Италияға өткендігін мойындауды талап етті. 1911 жылы 29 қыркүйекте Италия Түркияға соғыс жариялады. Италия әскерлері Триполи, Дерне, Хамсе, Бенгази, Тобруке қалаларына келіп жетті. Бірақ жергілікті халық отарлаушыларға қарсы өте қатты қарсылық көрсетті. Қорғанысқа Стамбұлдан жіберілген офицерлер басшылық жасады. Тобруке мен Дернеде Италияға қарсы соғысқа кейін түріктердің көсеміне айналған Мұстафа Кемал Ататүрік қатынасты. Соғыс Италияның әскери және экономикалық жағынан әлсіздігін көрсетіп берді. 1912 жылы көктемде олардың Триполитания мен Киренаиканың ішкі аудандарына ену әрекеттері толық сәтсіздікпен аяқталды. Осыдан кейін италиялықтар Түркияны тізе бүктіру үшін Эгей түбегіндегі Додекан аралдарын (12 арал) басып алып, Дарданелл бұғазына 2 рет (сәуір, шілде айларында) еш нәтижесіз шабуыл жасады. Осы кезде Балқан соғыстары басталып кетті де, Түркия екі майданда қатар соғысуға шамасы келмей, 1912 жылы 18 қазанда Италиямен Лозанна бітімін жасасты. Бітім бойынша 12 Додекан аралдары Түркияға қайтарылды, ал Киренаика мен Триполитания (Ливия) Италияға өтті. Соғыс Италия экономикасын тұралатып, елде өнеркәсіп дағдарысы басталды.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат:География
Электр өткізгіштікті анықтайтын құрылғылар
Кондуктометрлік өлшеуді айнымалы ток көзіне қосылған Ч.Уитстон көпірінің көмегімен жүргізуге болады. Тұрақты токты пайдалану жарамсыздау, өйткені ерітіндіде электролиз жүреді. Көпірді қоректендіру үшін жиілігі 1000 гц, ЗГ-1, ЗГ-10 дыбыс генераторынан өндірілген ток пайдаланылады. Эталондық кедергі ретінде Р-517 М, Р-58 және т.б. тектегі кедергі дүкенін пайдаланады.
Ондағы нөл - аспап қызметін телефон, гальванометр немесе осциллограф, ИНО-ЗМ тектегі осциллографиялық индикатор. электрондық индикатор Ф-510 және т.б. атқарады. Қазіргі кезде өнеркәсіптерде ток өткізгіштігін анықтауға арналған кондуктрометрлерді, аспаптарды көптеп шығаруда. Олардың кейбіреулерінің меншікті элеор өткізгіштік бірлікте есептелген сандық санағы бар (мысалы "Импульс" KЛ-1 - 2 кондуктометрі).
Тәжірибеде өлшенген ерітінді кедергісінің шамасы электродтың өлшемі мен ара кашықтығына тэуелді болғанда емес, ол өзара орналасу түріне, ерітінді көлеміне, концентрациясына, ыдыс пішініне және т.б. ескеріле бермейтін себептерге де тэуелді. Ерітіндінің нақты электр өткізгіштігі к өлшенген γ':γ=Ө шамасына тура пропорционал. Бұлардың арасындағы тура пропорционалдық тұрақтысын үлкен де кең температура мен концентрациянын кең аймағында белгілі мәні бар стандартты ерітінділердің электр өткізгіші бойынша табады.
Дереккөздер
Санат:Аналитикалық химия Санат:Химия
Краков көтерілісі
Краков көтерілісі - Краков жұмысшыларының билеуші буржуазия помещиктік топқа қарсы 1923 жылғы 6 қарашадағы қарулы көтерілісі.
Көтеріліс туралы
Коммунистік партия жұмысшыларды шешуші күреске шақырды. Қаланың үкімет орындары митингіге жиналған жұмысшы бұқарасына оқ атты. Қақтығыс кезінде 18 жұмысшы және 14 полиция адамдары мен солдаттары қаза болды. 6 қарашаның кешіне қарай қаланың жұмысшы аудандары көтерілісшілердің қолына көшті. Алайда, Польша социалистік партиясының (ПСП) басшылары үкіметпен келісімге келіп, көтерілісшілерді алдау арқылы 7 қарашада қарусыздандырды. Краков көтерілісі жұмысшы қозғалысының сол кездегі ең шарықтау шегі болды.
Дереккөздер
Санат:Көтерілістер Санат:Польша тарихы Санат:Тарих
Әсемпаздық
Әсемпаздық — кербездік, сәнқойлық. Адам бойындағы мұндай қылық әсемдіктің сыртқы нышанын қастерлеп, оның ішкі мазмұнына көп мән бермеуден пайда болады. Әсемпаздыққа бой ұрған адамдар көрсеқызарлыққа, мәнсіз сәнқойлыққа, әсіреқызыл түршілдікке құмар болады. “Әсемпаз болма әрнеге, өнерпаз болсаң, арқалан, Сен де бір кірпіш дүниеге, Кетігін тап та бар қалан” деген Абайдың ұлағатты сөзі ең алдымен, осы әсемпаздықтың зиянын аңғартады. Әсемпаздықтың мәні өмір ағымына байланысты өзгеріп отырады.
Буркерсрода
Буркерсрода (Burkersroda) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Бургенланд ауданының құрамына енеді.
Әсемпаздық
Дереккөздер:
Қазақстан энциклопедия 1-том
Буркерсрода
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 323 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 075. Муниципалитеттің басшысы — Франц Шёнфус.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Әсемпаздық
Дереккөздер:
Санат:Жантану
Пашева (Шоча тармағы)
Пашева — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шоча өзенінің сол жағалауынан 68 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері