cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фаренгейт шкаласы
Фаренгейт шкаласы — қалыпты атмосфералық қысымда мұздың еру және судың қайнау нүктелерінің аралығын 180 бөлікке бөлу арқылы алынған температуралық шкала. Ол бойынша мұздың еру нүктесі 32°F, судың қайнау нүктесі 212°F мәндеріне теңестіріледі. Фаренгейт шкаласын 1724 жылы неміс физигі Г.Д. Фаренгейт ұсынған. Фаренгейт шкаласы бойынша алынған температураны Цельсий шкаласына айналдыру t°C=5/9(t°F) формуласы арқылы орындалады, яғни 1°F=5/9°C.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Физика Санат:Терминология
Айнымалы магнит өрiсi
Дереккөздер
Санат:Электромагнетизм
NGC 3844
NGC 3844 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 8 мамырда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3844 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36481, UGC 6705, MCG 3-30-69, ZWG 97,97.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Хальмерская (Подлей тармағы)
Хальмерская — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Подлей өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Вилен (Тургау)
250px|thumb|Картада орналасуы Вилен (Тургау) (Wilen TG) — Швейцарияның Тургау кантонында орналасқан коммуна. Мюнхвилен округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2029 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.25 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4786, пошта индексі — 9535.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Петронелль-Карнунтум
Петронелль-Карнунтум (Petronell-Carnuntum) — Аустриядағы жәрменкелік коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Брук-на-Лайте округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1199 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 25,36 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — BL, ресми идентификациялық коды — 3 07 18.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Ингрид Шоймбауэр саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Күшік руы
Күшік — Ұлы жүз Жалайыр тайпасының руы.
«Күшік» - Қосымбеттің лақап аты (шын есімі Көлшік екен деп те айтады). Күшік төрт тармаққа бөлінеді:
1860 ж. 700 түтін (үй) болған. Күшік ұрпағы Қазан революциясына дейін Қапал уезіндегі Іле өзенінің оң жақ саласынан оңтүстік-шығысқа қарай Быжы өзенінің сол жақ саласына дейін кең аймақты - Ақдала, Көкдала жазықтары мен Шүрек, Сарыбұлақ, Ортаөзек, Сасық, Үшөзекті мекендеді. Олар Жоңғар Алатауының биік бөктерлеріне дейін жайлап баратын. Малы аз кедейлер негізінен көктеу, күзеулерде қалып, суармалы егіншілікпен айналысты.
Дереккөздер
Санат:Қазақ рулары
IC 133
IC 133 — Үшбұрыш шоқжұлдызында орналасқан GxyP (галактика бөлігі) типті галактика бөлігі.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: HII+OCL in M 33.
Сыртқы сілтемелер
IC 133 Санат:Үшбұрыш (шоқжұлдыз)
Линген (Эмс)
Линген (Эмс) (Lingen (Ems)) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала. Эмсланд ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 51 177 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 176,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 54 032. Қаланың басшысы — Хайнер Пот.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 12 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Буриаско
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1405 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 100 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 10060.
Елді мекеннің қамқоршысы — Архангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Анжежа
Анжежа (Angeja) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Албергария-а-Велья муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Вога экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2320 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 110,1 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Сеньора-даш-Невеш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Гриффитс Рэйчел
Рэйчел Энн Гриффитс (ағыл. Rachel Anne Griffiths, 1968 жылдың 18 желтоқсанында дүниеге келген ) — аустриялық актриса, сценарист және режиссер, 1994 жылғы «Мюриэл үйлену тойы» фильміндегі рөлінен кейін ол танымал бола бастады. Сонымен қатар Гриффитс «Клиент әрқашан өлі» (2001—2005) телесериалындағы Бренд Ченовитч рөлімен және «Бауырлар мен сіңілдер» (2006—2011) телесериалындағы Сара Уокер рөлімен де ел арасында кеңінен таралған болып есептеледі.
Кино әлеміндегі жұмыстар Гриффитске көптеген марапаттар мен номинациялар әкелді, мысалға айта кететін болсақ, 1999 жылғы «Оскар » премиясы, 2002 жылғы «Алтын глобус »  премиясы, сонымен қатар, «АҚШ киноактерлер Гилдиясы» екі марапаты. Ол бұнымен қоса, «Эмми » премиясының төрт номинациясының төрт мәрте йегері болған: 2002, 2003, 2007 және 2008 жылдары. Бұдан бөлек актриса 1994, 2006, 2009 жылдары «Аустралия кинокртиктері» премиясын үш мәрте ұтып алған болатын.
Ерте өмірі
Гриффитс 1968 жылы Голд-Котста өнер пәнінің мұғалімім мен мектепе консултантының отбасында дүниеге келген. Ол бес жасында ата-анасымен және екі кіші бауырларымен бірге Мальбурнға қоныс аударған. Оған 11 жас толғанда, оның әкесі үйден 18-жасар қыз үшін кетіп қалған болатын.
Зельб
Зельб (Selb) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вунзидель-Фихтель ауданының құрамына енеді.
Гриффитс Рэйчел
Дереккөздер
Санат:18 желтоқсанда туғандар Санат:1968 жылы туғандар Санат:Мельбурнда туғандар
Бекірелер
Бекіре балықтар (Acipenseridae) – бұларға бекіре, қортпа, пілмай, калуга, шоқыр, сүйрік балықтары жатады. Бекіре балықтарында сүйек болмайды. Олардың етінен әр түрлі балық тағамдарын және ысталған тағамдар әзірлейді. Бекіре еттері көптеген кулинарлық тағамдар әзірлеуге жарайды. Бекіре тек Каспий теңізінде, Еділ мен Жайық өзендерінде ғана мекендейді. Ұзындығы 5 м-дей, салмағы 200 кг-ға дейін. Бекіре тұқымдас балықтардың ішіндегі семізі және еті жұмсақ. Бекіре балықтары саудаға суытылған, мұздатылған және ысталған түрде түседі, сонымен қатар оны балық өнімдерін және әр түрлі балық консервілерін өндіруде қолданады
Дереккөздер
Санат:Бекіретәрізділер
Зельб
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15894 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 62,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 79 152. Қаланың басшысы — Вольфганг Крайль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Б. з. д. 234 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 234 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 234 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Эмерсон (футболшы, 1999)
Эмерсон Лейте ди Соуза Жуниор (порт. Emerson Aparecido Leite de Souza Junior, қысқаша Эмерсон порт. Emerson; 14 қаңтар 1999, Сан-Паулу) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.
2021 жылғы Америка кубогына қатысқан.
Карьерасы
"Понте-Прета" клубының түлегі. 2017 жылы 22 ақпанда Паулиста лигасында "Линенсе" клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Сол жылы 5 қарашада Бразилия А сериясындағы тұңғыш ойынын "Баия" клубына қарсы өткізді.
2018 жылы 3 сәуірде "Мирасоламен" ойында тұңғыш голын соқты.
2018 жылы сәуірде "Атлетико Минейроға" ауысты. 2019 жылы "Барселонаға" ауысты, бірақ артынша "Реал Бетиске" жалға берілді. 2021 жылы "Барселонаға" қайта оралды.
Дереккөздер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Дербісалы батыр
Дербісалы (Деріпсалы) батыр Айдаболұлы (1707-1794 ) -- Арғын тайпасының Қаракесек руының Сарым бұтағынан шыққан жоңғарлармен шайқасқан қазақ батыры.
Естелік
Батыр құрметіне Қарағанды облысы Шет ауданында өзі жерленген Деріпсал ауылына аты берілген. Ал балалары мен немерелерінің атымен Құттыбай, Қармыс, Шопа елді мекендері аталған. 2007 жылы батырдың туғанының үш жүз жыл толуына ас беріліп, кітап шығарылды. Ол кісінің қылышы әлі күнге дейін сақталған және ұрпақтарының қолында. Батыр атымен Шет ауданы орталығы Ақсу-Аюлыда бір көшенің аты берілген және сол көшеде 2018 жылы жазда Ескерткіш бюст қойылды.
Ауыз әдебиетте
Пірі жолбарыс болған. Ұрпақтарына әруақ болып қонып отырған. Соңғы рет аруағы Төлеуқызы Бағияға қонған және емші, көріпкел болуына септігін тигізген.
Семьясы
Ұрпақтары Қарқаралы уезінің Нұра болысында, кейіннен Шет ауданында.
Балалары:
Сілтемелер
Санат:Қазақ батырлары Санат:Шет ауданында туғандар
Слюдянка (қала)
Слюдянка — қала, Иркутск облысы Слюдянка ауданының орталығы. Қала Байкөлдің батыс жағасында орналасқан. Халқының саны —18,5 мың адам (2010).
Санат:Ресей қалалары
КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасы 2012/13
КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының 18-ші маусымы
Финал
Санат:КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасы Санат:2012 жылғы футбол Санат:2013 жылғы футбол
Плацентаның төмен орнығуы, клиникалық белгілері, диагностикасы, дәрігердің тактикасы.
Плацентаның төмен орнығуы – плацентаның орнығуының ауытқуы. Әдетте плацента жатырдың алдыңғы немесе артқы қабырғасына, ішкі жатыр мойын тесігінен 5-7 см жоғары орнығады. Плацентаның төмен орнығуында плацента жатырдың төменгі полюсінде орнығып, оның ішкі мойын тесігін жартылай немесе толық жауып жатады.
Плацентаның төмен орнығуының екі түрі бар: 1.	Толық төмен орнығуы 2.	Жартылай төмен орнығуы
Клиникалық белгілері Бұл ауытқудың ең белгісі – жатырдан қанның кетуі; әйелде ешқандай ауру сезімі болмайды, көбінесе жүктіліктің екінші жартысында, 27-28- апталарында кездеседі. Раисова А.Т. акушерия және гинекология.- Алматы, 2006.== Дереккөздер == <Раисова А.Т. акушерия және гинекология.- Алматы, 2006.<//>
Әртіс (фильм)
Әртіс — Мишель Хазанавичустің дыбыссыз киноға еліктеп шығарған фильмі.
Алғашқы көрсетілімі 2011 жылдың 15 мамырында Канн кинофестивалінде өтті.
Сюжет
Дыбыссыз киноның жұлдызы Джордж Валентайнның жанкүйерлерімен кездесуінде қыздардың біреуі оны бетінен сүйіп алады. Бұл сәт Variety басылымының алдыңғы бетіндегі фотоға түседі. Осылайша кездейсоқтан танымал бола бастаған қыз аздап кино әлеміне кіреді. Ал кино әлемінің өзі үлкен өзгерістерге ұшырай бастады.
Басты рөлдерде
нобай|солға|250px|«Әртіс» фильмінің түсіру тобы Канндарда, мамыр 2011 жыл. Солдан оңға қарай: композитор Людовик Бурс, режиссёр Мишель Хазанавичус, актёрлер Мисси Пайл, Беренис Бежо және Жан Дюжарден, оператор Гийом Шиффман, продюсер Тома Лангманн
Шатқал Жотасы
Шатқал Жотасы — Батыс Тянь-Шаньдағы (Қырғызстан мен Өзбекстан аумағында) тау. Ферғана аңғарының солтүстік-батыс жиегімен 200 км-ге созылып жатыр. Орташа биіктігі 3500 м, ең биік жері 4503 м. Әктас, тақтатас, порфир және туфтардан түзілген. Шыршалы самырсын, грек жаңғағы өседі.
Сілтемелер
Санат: География Санат: Таулар
IC 4540
IC 4540 — Жылан шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 4540 Санат:Жылан (шоқжұлдыз)
Орамал тағу
Орамал тағу - немесе толық айтқанда "келінге орамал тағу" деп те аталады, қазақтың ұлттық салтының бірі. Жас келін ұзатылған кезінде басына сәукеле киген, содан былай ол үлкен кісілер алдында басына орамал тағады, бұл жас келіннің ибалы, әдептілігінің белгісі, сондай-ақ ас-тағамдарға келіннің шашы түспеу үшін де болуы мүмкін.
Балалы болған әйел жаулық тағуы мүмкін. Ал, әйел заты ақ самайлы әже болғанда басына кимешек салған. Бұл бас киімдер әшекейленіп, шашақталып, кестеленіп тігіледі. Онда ешқандай діни мағына жоқ, көркемдіктің, бақытты болудың белгісі айқын көрініп тұр.
Орамал тағу үлгілері
1. Бандана ретінде тағуға болады.
3. Білезік (браслет). Әсіресе, геометриалық принттері барларын джинс шалбарлармен, ал түрлі-түстісін, гүлдің суреттері барларын жазғы сарафандармен тақса, жарасымды көрінеді.
5. Егер асығыс болып, шашыңызды ретке келтіруге уақытыңыз болмай жатса, орамал тағып алыңыз. Тек бұл жерде түсне мұқият мән беріңіз. Орамалдың түсі мен үстіңіздегі киімнің түстері сәйкес келгені дұрыс.
6. Орамал — сөмкеге арналған аксессуар. Негізі бұл әдісті күнделікті өмірде француз сәнқойлары сәтті қолданады. Жай ғана орамалды сөмкеңізге байлап қойсаңыз, өте жинақы, әрі әдемі көрінеді.
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қазақ тағамтану академиясы
Қазақ тағамтану академиясы – ғылыми мекеме.
Академияда акад. Т.Шарманов, 11 ғыл. докторы (И.Г.Цой, Ш.Тәжібаев, Л.Қаламқарова, Ю.А.Синявский, т.б.), 18 ғыл. канд. жұмыс істейді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан ұйымдары Санат:Ғылыми институттар
Бёф-брезе
Бёф-брезе (boeuf-braise) — етті күрделі қайнату және нәтижесінде тағам алу. Бёф-брезе үшін етті алдын ала дайындайды: сүйегінен ажыратады, ұрады да тығыз орап, пісіру кезінде жайылып кетпеу үшін байлайды. Сонымен қатар шағын ыдысқа етті салып су емес, брёз құяды, ал арасын тығыздап әр түрлі көкөністермен толтырады. Содан соң кастрюльдің бетіне пергамент қағазын салып, қақпағын жауып, тұмшапешке салады. Қатты отта бір сағаттай пісіреді. Үш төрт рет етті аударып, үстіне брёз құйып тұрады. Бір сағаттан кейін қақпағы мен қағазын ашып, брәз қалдығын төгіп тастайды да, ашық ыдыста орташа отта тұмшапешке 10—15 мин-қа қайта салып колерлейді. Етті көлденеңінен ірі кесектерге кесіп, үстіне ет шырынын (майын) құйып, гарнирге пісірілген көкөністер мен қуырылған картоп қосып береді.
Сасық күзен (сусар тұқымдасы)
Сасық күзен (Mustela eversmanii) – сусарлар тұқымдасының күзендер туысына жататын кішілеу жыртқышы (денесінің ұзындығы 53 см, салмағы 2 кг).
Күзеннің ұзын, иілгіш денесі құйрығынан 2 есе ұзын. Қоңырқай жұмсақ үлпілдек терісі әдемі, ол аң терісі кәсібінде - жоғары бағаланады. Күзен - епті, батыл және өжет жыртқыш, қоян немесе тауық тәрізді олжасын оңай ұстайды. Ымырт пен түнде белсенді. Жылына бір рет көбейеді. Ақпан айында шағылысып, мамыр айында 4-тен 20-ға дейін ұрпағын береді, олар өсіп жетілгенше інінде болады, сүтпен қоректендіреді. Інінен шыққаннан кейін де анасы қоректендіріп, әрі қорегін ұстау әдістерін үйретеді. Табиғаттағы кез-келген жыртқыш сияқты ауру, әлсіз т.б. жануарларды ұстау арқылы табиғи сұрыптауда маңызды қызмет атқарады. Құс фермасы үшін - қауіпті зиянкес.
Қазақстанда жылына күзеннің 1000 терісін дайындайды.
Дереккөздер
Санат:Күзендер Санат:1827 жылы зерттелген жануарлар Санат:Еуразия сүтқоректілері
Керьян
Керьян (Kerien) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,88 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 279 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,75 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Жер тарихы
thumb|right|400px|Оқиғалар мен кезеңдердің геологиялық сағаты: жер тарихы Эволюциялық процестің болғандығын ертедегі тіршілік жайлы ғылым— палеонтология көз алдымызға елестетеді. Палеонтолог ғалымдар геологиялық замандарда жер қабатындағы тасқа айналып сақталып қалған организмдердің қаңқа қалдықтарын зерттейді. Сондықтан геологиялық қабаттар Жер тарихының шежіресі болып саналады. Қазба қалдықтар мен тау жыныстары қабатының жасын айыру үшін геохронология әдісі қолданылады. Әрбір геологиялық заманның өзіне тән өсімдіктері мен жануарларының қалдықтарын анықтау үшін, қабаттардың орналасу тәртібінің нұсқасын жасайды. Жердің ертедегі қабатының жасын айыру үшін радиоактивті изотоптарды пайдаланады. Ғалымдар организмдердің пайда болу реттілігін және жер қыртысы қабаттарының жасын ажыратып, ғаламшар тарихының хронологиясын (тарихи оқиғаның уақытын белгілеу), тіршіліктің тарихи дамуын сипаттап жазады.
Жердің пайда болуы
Жер бұдан 4,6 миллиард жыл бұрын пайда болды. Әлем бұдан 13,7 миллиард жыл бұрынғы «Жойқын жарылыс» деп аталатын аса күшті ғарыштық жарылыс нәтижесінде пайда болды. Ғаламшардың біртіндеп кеңеюі процесінде Күн, Жер және басқа ғаламшарлар пайда болды.
Жердің жас шамасы
Жердің жас шамасын радиоактивтік ыдырау немесе радиокөміртектік мерзімдеу әдісін пайдалана отырып, есептеп шығуға болады. Осы әдістердің көмегімен тау жынысының және органикалық заттардың жас шамасын есептеп шығуға және Жердің жас шамасы туралы шамалас түсінік алуға болады.
Жердің құрылуы
Күн пайда болған кезде орасан зор шаң - тозаң мен газдар жиналып бұлтқа айналған. Шаңдар мен газдардың осы жиынтығы сығымдала келе тас ядроға айналып, одан Жер қалыптасқан. Ядроның ортасында температураның жоғары болғаны сондай, одан химиялық заттар бөлініп шығып, үстіне көтерілген. Осылайша су, газдар және атмосфера пайда болған. Алғашқыда Жердің атмосферасы қалыңдау болған және күн жылуын көбірек сіңіріп отырған. Жер тарихы (ұзақ уақыт аралығы) — заманға, заман — кезеңге, кезең—дәуірге, дәуір—ғасырға бөлінеді. Заманның аттары:
Криптозой
1.	Архей — ежелгі заман
2.	Протерозой — алғашқы тіршілік
Фанерозой
3.	Палеозой — ертедегі тіршілік
4.	Мезозой — ортадағы тіршілік
Архей заманында тіршіліктің дамуы
Архей заманында аспанды түнерген қара бұлт қаптап, найзағай жарқылдап, жанартаулар атқылаған. Ауада оттек болмаған, көмірқышқыл газының көптігі тіршілікке қолайсыз болған. Миллиондаған жылдар өткенде жылы суда мембранасы мен ядросы жоқ тірі нәруыздың түйірлері, іркілдек тамшылар пайда болып, суда еріген органикалық заттарды бүкіл денесімен сіңіре бастаған. Осылайша алғашқы тірі организмдер — гетеротрофтар (дайын органикалық қосылыстармен қоректенушілер) пайда болған. Канада, Аустралия, Африка, Орал, Сібірден табылған бағана тәрізді әкті түзілістер строматолиттер (ертедегі шөгінді жыныстар) көк-жасыл балдырлар мен бактериялардың әрекеті екендігі анықталған. thumb|left|400px|[[Көк жасыл балдыр Архей заманында тіршілік еткен]] Көк-жасыл балдырлар мен бактериялар архей заманында тіршілік еткен. Көк-жасыл балдырлар мен бактерияларда оқшауланған ядро болмаса да көбеюге қабілетті болған. Жер бетіндегі тіршілік эволюциясында фотосинтез процесінің рөлі өте зор, өйткені фотосинтез органикалық дүниенің жануарлар және өсімдіктер деп бөлінуіне себепші болды. Ең алғашқы фотосинтездеуші организмдер прокариоттар — көк-жасыл балдырлар болды. Ауаға мұхиттан бос оттек бөліне бастады. Тірі табиғат эволюциясындағы басты ароморфоз (күрделі өзгеріс) фотосинтез процесінің жүруімен тығыз байланысты. Архей заманының соңында шоғырлы (колониялы) балдырлардың тіршілік еткендігіне Аустралия мен Африка құрлығынан тасқа айналған олардың қалдықтарының табылғаны дәлел бола алады. Архей мен протерозой заманының ауысатын кезеңінде екі ірі эволюциялық өзгеріс болғандығы анықталды.
1. Жыныстық жолмен көбею процесінің пайда болуы.
2. Көп жасушалы организмдердің пайда болуы.
Көп жасушалылардың бір тобы — белгілі бір орынға бекініп тіршілік етуге бейімделіп, губка тектес организмдерге айналды. Олардың екінші тобы — кірпікшелерінің көмегімен козғалып, олардан жалпақ құрттар пайда болды; үшінші еркін жүзіп тіршілік ететін, ауыз қуысы бар организмдер тобынан — ішекқуыстылар келіп шықты.
Протерозой заманында тіршіліктің дамуы
thumb|right|200px|[[Қандауырша Протерозой заманында тіршілік еткен ]] Протерозой - Жердің тарихи дамуындағы ең ұзаққа созылған заман. Архейде пайда болған прокариоттар — көк-жасыл балдырлар және бактериялармен қатар бір жасушалы жасыл балдырлар пайда болды. Бұлар нағыз эукариотты организмдер болып саналады. Протерозой заманында тіршілік еткен организмдердің басым көпшілігі — теңіз ішекқуыстылары, буылтық құрттар, ұлулар болды. Бұл заманның соңында хордалылар пайда болды. Олардың бір өкілі қандауырша (ланцетник) осы күнге дейін тіршілік етеді. Протерозой заманындағы хордалылардың пайда болуы ең ірі ароморофоздық құбылыс, өйткені ароморфоздың ерекшеліктері: Бұл күрделі ароморфоздық белгілер хордалылардың жаңа кластарының пайда болуына себепші болды. Протерозой заманында табылған жыныстардан фотосинтез процесінің нәтижесінде су мен атмосферада оттектің көп жиналғандығы анықталды. Бактериялар мен бір жасушалы балдырлардың тіршілік әрекетінен су жағалауларында топырақ түзілу процестері байқала бастады.
Палеозой заманындағы тіршіліктің дамуы
Палеозой заманы — 6 кезеңнен тұрады:
Кембрий кезеңі
Кембрий (организмдердің қалдығы алғаш табылған жердің аты) кезеңі. Бұл кезеңде топырақ болмағандықтан тіршілік, негізінен, сулы ортада дамыды. Өсімдіктерден жасыл диатомды, алтын түсті балдырлар теңіздерде еркін жүзіп, ал қызыл, қоңыр балдырлар теңіз түбіне бекініп тіршілік еткен. Кембрийдің бас кезінде құрлықтан шайылған тұздар теңіз суының тұздылығын арттырып, әсіресе теңізде кальций, магний тұздарының мөлшері көбейе бастаған. Мұндай минералды тұздарды теңіз жануарлары денесіне еркін сіңіреді.
thumb|right|300px|[[трилобиттер Кембрий кезеңінде тіршілік еткен]] Бұл кезеңде буынаяқтылардың ертедегі өкілі (осы күнгі құрлықта кездесетін есекқұртқа ұқсас) — трилобиттер пайда болды. Оның денесі хитинді-сауытты, 40—50 бунаққа бөлінген, теңіз түбінде жорғалап жүріп тіршілік еткен. Кембрийде — губкалардың түрлері, маржандар, ұлулар, теңіз лилиясы, кейініректе теңіз кірпісі пайда болды. Сондықтан да кембрийді — омыртқасыздардың даму кезеңі деп атайды.
Ордовик кезеңі
Ордовик (қазба қалдықтар табылған жерді мекендеген тайпалардың аты) кезеңі. Бұл кезеңде теңізде коңыр, кызыл балдырлар, трилобиттер тіршіліктерін жалғастырып дами берді. thumb|right|300px|[[Бауыраяқты ұлулар Ордовик кезеңінде тіршілік еткен]] Қазіргі сегізаяқ, кальмарлардың туысы алғашқы басаяқты ұлулар пайда болды, сонымен бірге иықаяқты, бауыраяқты ұлулар да тарала бастады. thumb|left|200px|[[Басаяқты ұлулар Ордовик кезеңінде тіршілік еткен ]] Тұщы су жағалауларында өсетін споралы өсімдік — псилофиттер өсе бастады. Геологиялық қабаттардан қазіргі миногалардың, миксиндердің арғы тегі болып саналатын жақсүйексіз омыртқалылардың қаңка қалдықтары табылды.
Силур кезеңі
Силур (тайпаның атауы) кезеңі. Бұл кезеңде тау түзілу процесі қарқынды болғандықтан құрлықтың көлемі артты, ең алғашқы омыртқалылар пайда болды. Буынаяқтылардан ұзындығы 2 метрге жететін 6 жұп аяғы бар, оның ауыз айналасына орналасқан ең алдыңғы жұбы, қорегін ұстап ұсақтау үшін қысқышқа айналған алып құршаяндар тіршілік ете бастады. Силурда ішкі қаңқасы шеміршекті, денесі сүйекті сауытпен қапталған алғашқы омыртқалы жануарлар — сауытты балықтар пайда болды. Олардың жұп жүзбеқанаттары болмағандықтан су түбінде жатып тіршілік етті. Олар тек пішіні жағынан балыққа ұқсағанымен шын мәнінде жақсүйексіздер (дөңгелекауыздылар) класына жатқан. Өте баяу қозғалуы ары қарай дамуына мүмкіндік бермей бірте-бірте жойылды. thumb|right|300px|[[Миногалар ]] Осы күні дөңгелекауыздылар — миногалар мен миксиндер сол сауытты балықтардың жақын туысы болып саналады. Судың азайып таяздануынан ең алғаш құрлыққа шыққан өсімдік — псилофиттердің құрылысы көп жасушалы жасыл балдырларға ұқсас болған, олардың нағыз жапырақтары болмаған. Олар жіңішке жіп тәрізді өскіншелері арқылы топыраққа бекініп, су мен минералды тұздарды сіңірген. Өсімдіктердің құрлықка шығуы, эволюцияның ең негізгі күрделі өзгеріс кезеңі болды. Бактериялар мен көк-жасыл балдырлардың әрекетінен құрлықта псилофиттер қорек қорын алатын биогенді қабат — топырақ түзіле бастады. Ең алғаш құрлықта псилофиттермен қатар өрмекшітектес буынаяқтылар да тіршілік ете бастады.
Девон кезеңі
Девон кезеңін Оңтүстік Англияның Девоншир графтық атағының құрметімен атаған. Девон кезеңін — балықтар кезеңі деп те атайды. Бұл кезеңде теңіздің көлемі азайып, ауа райы құрғап, шөлді-шөлейтті жерлер көбейе түсті. thumb|left|200px| [[Акула ]] Теңіздерде шеміршекті (осы күнгі акулалар, тұтас жүзбеқанаттылар, химералар) және сүйекті балықтар пайда болды. Жүзбеқанаттарының құрылысына қарай сүйекті балықтар сәулеқанаттылар (жүзбеқанаттары желпеуіш тәрізді) және саусаққанаттылар (жүзбеқанаттары саусаққа ұқсайды) деп бөлінді. Саусаққанатты балықтардың жүзбеқанаттары етті әрі қысқа, олар: 2 көкірек, 2 құрсақ жүзбеқанаттарының көмегімен жүзіп қана қоймай, суы құрғай бастаған көлдерден су іздеп жорғалап жүруге де бейімделген. Тым таязданып кеткен суларда олар атмосфералық ауамен тыныс алуға бейімделе бастады. Олар қан тамырларымен торланған торсылдағы арқылы тыныс алды. Жұп жүзбеқанаттары біртіндеп жүруге көбірек икемделіп 5 саусақты аяққа, ал торсылдағы өзгеріп өкпеге айналған. Көпке дейін саусаққанатты балықтарды палеозойдың соңғы кезенінде жойылып кеткен деп келген еді. Бірақ 1938 жылы Оңтүстік Африканың мұражайына ұзындығы 1,5 метр, салмағы 50 кг балық тапсырылған. Ғалымдар латимерия бұдан 300 млн жыл бұрын пайда болған деп есептейді. Латимерияның дене кұрылысында қосмекенділердің, басқа да омыртқалы жануарлардың (5 саусақты аяқтары) белгілері сақталған. thumb|right|200px|[[стегоцефалдар Девон кезеңінде құрлыққа шыққан]] Девонның соңында саусаққанатты балықтардан алғашқы қосмекенділер — стегоцефалдар кұрлыққа шыққан. Девон кезеңінде өсімдіктерден — споралы қырықбуындар, плаундар, қырықжапырақтар пайда болды. Тұқымды қырықжапырақтар көптеп тарала бастады. Құрлықтағы жасыл өсімдіктер ауаны оттекпен байытып әрі жануарларды қорекпен де камтамасыз етті.
Пермь кезеңі
Пермь кезеңінің аты сол кезеңнің тау жыныстары табылған қаланың атымен аталған. Пермь кезеңінде тау сілемдері түзіліп, құрлықтың көлемінің ұлғаюы ауа райының өзгеруіне де әсер етті. Экваторда ылғалды тропиктік, одан солтүстікке қарай ыстық әрі құрғақ ауа райы болғандықтан, батпақты, ылғалды жерде өскен ормандар, қырықбуындар, қырықжапырақтар, плаундар біртіндеп азайып жойылды. Олардың орнын тұқымды өсімдіктер басты. Ең алғашқы тұқымды өсімдіктер — ашықтұқымдылар болды. Жануарлар дүниесінде де едәуір өзгерістер байқалды. Трилобиттер, палеозой маржандары, құрғақ ауа райына төзе алмаған қосмекенділер де жойылды. thumb|left|200px|[[Тритон ]] Тек бақа, құрбақа, тритон, саламандра, аяқсыз қосмекенділер ғана сақталып қалды. Жойылған қосмекенділердің орнына құрлыққа жақсы бейімделген терісі мүйізді қабыршақпен немесе сырты қатты қабықпен қапталған, сары уызға бай жұмыртқа салып көбеюге бейімделген, тыныс алуы, қан айналымы жақсы жетілген бауырымен жорғалаушылар пайда болды. Олар жер бетіне кең тарала бастады. Бауырымен жорғалаушылардың ішінде қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың аралық формасы ұзындығы 25 см, денесі кесірткеге, басы бақаға ұқсаған балықпен қоректенетін бақакесірткелер тіршілік етті.
Мезозой заманында тіршіліктің дамуы
Мезозой заманы 3 кезеңнен тұрады:
Триас кезеңі
Триас — ("үш" деген саннан шыққан) Оңтүстік Германиядан табылған пермь кезеңінің үстіңгі жағындағы қабаттардың санына байланысты койылған атау. Мезозой заманын бауырымен жорғалаушылар мен ашық тұқымды өсімдіктердің заманы деп те атайды. Өсімдіктерден — алып қырықжапырақтар, ағаштектес қырықбуындар мен плаундар біржола жойылып, ашық тұқымды өсімдіктер кең таралды. thumb|right|200px|[[Динозаврлар Триас кезеңінде кеңінен таралды ]] Бауырымен жорғалаушылар— динозаврлар, ихтиозаврлар, тасбақалар, ертедегі қолтырауындар, т.б. түрлері кеңінен таралды. Ұзындығы (дене тұрқы) 10—12 м денесінің сыртында мүйізді қабыршықтары жоқ, тұмсығы дельфинге, тісі қолтырауынға, басы кесірткеге, жүзбеқанаттары китке, құйрығы балыққа ұқсаған ихтиозаврлар теңіздерде мекендеген. thumb|right|200px|[[Ихтиозаврлар Триас кезеңінде теңіздерде мекендеген]] Бірақ олар өкпемен тыныс алған. Ихтиозаврлардың ұрпақтары аналығының денесінен жұмыртқаны жарып сыртқа тірідей туған. Қазбадан табылған ихтиозавр қаңқасының ішінен "ұрпақтарының" қаңқасы шыққан. thumb|left|200px|Гаттериялар Триас кезеңінен бері қарай тасбақалар мен гаттериялар тіршілік етіп келеді. Жаңа Зеландияның аралдарында қазіргі кезде таралған гаттерия нағыз "тірі қазба" болып саналады. Соңғы 200 млн жылда гаттерия шамалы ғана өзгерген. Оның ата тегінде болған бас сүйегінің қақпағындағы үшінші төбе көзі әлі күнге дейін сақталған. Осы күнгі бауырымен жорғалаушылардың ішінен ешкіемер мен батбат кесірткелерде де үшінші көздің қалдығы бар. Бауырымен жорғалаушылардың құрылым деңгейі күрделенгенімен, бірақ олардың дене температурасының тұрақсыздығы байқалады.
Юра кезеңі
Юра кезеңі — Франция мен Швейцарияның шекарасында орналасқан қаланың атымен аталады. Бұл кезеңді — динозаврлар (корқынышты кесірткелер) кезеңі деп атайды. Бұл кезенде ауада да, теңізде де құрлықта да бауырымен жорғалаушылар кеңінен тарады. Қазіргі кезде ертеде тіршілік еткен динозаврлардың 250 түрі белгілі болып отыр. thumb|right|200px|[[Брахиозаврлар ]] Динозаврлардың ішінде денесі ірі, басы кішкене, мойны мен құйрығы ұзын, дене тұрқы 30 м, салмағы 50 т алып брахиозаврлар тіршілік еткен. Юра кезеңінде жәндіктердің түрлері де көп таралды және алғашқы құс — археоптерикс пайда болды. thumb|right|200px| [[Археоптерикс - Юра кезеңіндегі пайда болған алғашқы құс ]] Археоптерикстің басы кесірткенің басына ұқсаған, денесі мүйізді қабыршақтармен қапталған, жақ сүйектерінде тістері бар, құйрығы 18—20 омыртқадан түзілген, тырнақтары ұзын. Оның құсқа ұқсаған белгісі — басынан басқа жері түгелдей қауырсынмен қапталған.
Бұл кезеңнің ауа райы жұмсақ болғандықтан жабық тұқымды өсімдіктер кеңінен өсе бастады. Бұл өсімдіктер эволюциясындағы ең ірі ароморфоздық өзгеріс болып саналады. Тұқымның жеміспен қапталып жабық болуы, ұрығын қолайсыз жағдайдан қорғап өте алыс алқаптарға таралуына мүмкіндік береді.
Бор кезеңі
thumb|left|200px|[[қайың Бор кезеңінде пайда болған]] Бор кезеңі (бақалшақтар мен ұсақ теңіз жануарларынан түзілген бор қабаты қалың болғандықтан солай аталған). Бұл кезеңде гүлді өсімдіктер кеңінен таралды. thumb|right|200px|[[Терек Бор кезеңінде пайда болған]] Бұл кезеңдегі өсімдіктер әлеміндегі өзгерістерге: үйеңкі, терек, емен, эвкалипт, тал, қайың, т.б. жалпақ жапырақты ағаштардың пайда болуы жатады. Гүлді өсімдіктердің дамуы оны тозаңдандыратын жәндіктердің және жәндікпен қоректенетін құстардың пайда болуына себепші болды. Бор кезеңінің соңында ауа райының суынуына байланысты су жағалауындағы өсімдіктердің таралу алқаптары азайып, өсімдікқоректі және жыртқыш динозаврлар жойылды. Ірі бауырымен жорғалаушылар (колтырауындар) тек тропиктік белдеулерде ғана сақталып калды. Бор кезеңінде құстар мен сүтқоректілердің қарапайым топтары пайда болды. Бұл кезеңде жылықанды жануарлар құрлықта кеңінен таралып, ұшпайтын алып құстар пайда болды.
Сүтқоректілердің шығуына себеп болған ароморфоздық белгілер.
1. Жүйке жүйесінің күрделенуі, алдыңғы ми сыңарларының дамуы жануарлардың мінез-қылығының өзгеруіне, қоршаған орта жағдайларына бейімделуіне әсерін тигізді.
2. Омыртқа жотасы айқын бөлімдерге жіктелді әрі аяқтары денесінің бүйір жағынан бауыр жағына орналасты.
3. Ұрық аналық организмнің денесінде дамып, арнайы мүше — жатырда жетілді әрі ұрпағын сүтпен қоректендірді.
4. Денедегі жылуды қалыпты сақтау үшін түкті жамылғы пайда болды.
5. Газ алмасу қарқындылығын күшейтетін көптеген көпіршіктерден тұратын өкпе дамыды.
Кайнозой заманындағы тіршіліктің дамуы
Кайнозой — жаңа тіршілік заманы (грекше "kainos" — "жаңа", "zос"— "тіршілік", "өмір"). Ол үштік және төрттік кезеңнен тұрады.
Төрттік кезең
Төрттік кезең — 1,5—1 млн жылға созылды. Мұздану ғасыры — плейстоцен, ал соңғы ғасыр — голоцен деп аталады. Бұл кезеңде Еуразия мен Солтүстік Американы 4 рет мұз басты. Антарктида, Исландия, Франц-Иосиф, Памир, Тянь-Шаньдағы мұздықтар — төрттік кезеңнің мұздық ғасырының қалдығы. Төрттік кезеңде мастодонттар (ертедегі пілдер), мамонттар, қылыш тісті жолбарыстар, алып жалқауаңдар, үлкен мүйізді шымтезек бұғылары жойылды. Ертедегі аңшылар Еуразиядағы мамонттар мен жүнді мүйізтұмсықтарды, алып жалқауаңдарды, жабайы жылқыларды жойып жіберді. Қазіргі кезде тіршілік ететін сүтқоректілердің көп түрлері мен түр тармақтары төрттік кезеңде пайда болды.
Дереккөздер
Санат:Жер Санат:Тарих
Қошқар Ата кесенесі
Қошқар Ата кесенесі — ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші. Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Тұрбат ауылының маңында орналасқан шағын, бір бөлмелі күмбезді құрылыс. Ғимараттың аласалау шығыңқы бөлігіне сұпы қойылған. Ішкі жағы қос кірпішті қалау арқылы жасалған желкен тәрізденген қуыстармен безендірілген. Кейінгі уақытта Қошқар Ата кесенесі мен басқа ғимараттарды біртұтас композицияға айналдыру мақсатында жөндеу жұмыстары жүргізілген.
Дереккөздер
Санат:Кесенелер Санат:Түркістан облысы
Б. з. д. 235 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 235 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 235 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Сен-Дидьер-ан-Донжон
Сен-Дидьер-ан-Донжон (Saint-Didier-en-Donjon) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 32,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03226, пошта индексі — 03130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 268 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Ақжағал шөжешымшық
Ақжағал Шөжешымшық (Parus songarus) - томпыштан денесі ірірек (13-15г), дегенмен сырттай көрінісі шөжешымшық типтес құс. Оны Н.А Северцов томпыштың түршесі ретінде бекер сипаттамаса керек.
Солтүстік Тәңіртау және Жоңғар Алатауының қылқанды ормандарында қоныстанады, солардың эндемигі, яғни тек қана сол жерде кездеседі.
Қимылы қыраубас шөжешымшыққа ұқсастау, алайда ұсақтау томпыштармен салыстырғанда қимылы баяу болып келеді.Шақырау белгісі - шөжешымшықтардың туыс тармағына типтес: "цицици", сондай-ақ әрбір буынға екпін түсіретін өзіне тән "әжи-жи-жи" деген де дыбысы бар. Әуені- шыршалы орманнан едәуір қашықтыққа естілетін және мөлшерлес орындалатын сыңғарлаған "тиу-тиу-тиу" деген дыбыс. Алайда басқа шымшықтармен салыстырғанда өте аз-сирек және қысқарақ сайрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шымшықтар тұқымдасы Санат:Биология бойынша аяқталмаған мақалалар
Құттық
Құттық (дәстүр). Келін түсірген үй құда құдағиларын аттандырған соң ауылдың оң жақта отырған бойжеткендері келіп «құтты болсын» айтып арнайы дәм әкеліп, сый жасайды. Сосын қыздарға лайық тағым, кесе аяқ, көрпе жастық,сақина, сырға сияқты әшекейлі заттар сұрайды. Бұл дәстүр ел ішінде «құттық» деп аталады. Ол «құтты болсын», «құт әкелсін» деген ізгі ойдан туған қазақи ырым, жоралғы. «Құттық» алатындар әдейі алыстан да келеді. Оларға мал, бағалы бұйымдар мен киімдер беріледі. Әрине, бұл дәулетті мырза адамдардың ғана қолынан келетін іс. Сонымен бірге бұл қазақтың салт дәстүрге бай жомарттық, мырзалық қасиеттерінің тағы бір айқын дәлелі екенін көрсетеді.
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қожакент
Қожакент (1991 жылға дейін Октябрь; 1997 жылға дейін Миялы) — Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл, Қожакент ауылдық округі орталығы.
Халқы
Тұрғыны 3007 адам (2009 жылдың мәліметі). Код КАТО —434053100.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақорған кентінен оңтүстікке қарай 38 км жерде. Бұрынғы кеңшар негізінде Қожакентте 2 АҚ, 4 ЖШС, Қожакент ӨК және 20 шаруа қожалығы құрылды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жаңақорған ауданы елді мекендері
Кассей
Кассей (Casseuil) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33102, пошта индексі — 33190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 374 адамды құрады. Халық тығыздығы — 58,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Сен-Пьерр-де-Шам
Сен-Пьерр-де-Шам (Saint-Pierre-des-Champs) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,89 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 171 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Естрю (Нор)
Естрю (Hestrud) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,09 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59306, пошта индексі — 59740.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 286 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Витман (Массачусетс)
Витман (Whitman) — Массачусетс штатының Плимаус (Plymouth) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14 489 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.1 км² шамасында. FIPS коды — 25-79530.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Қағаз машинасы
Қағаз машинасы – қағаз және қағаз массасынан қатырма қағаз (картондар) алуға арналған үздіксіз әрекетті, көп секциялы агрегат; мұнда мынадай технологиялық процестер орындалады: құю, қалыпқа келтіру, дегдіту, жаныштау, кептіру, салқындату, өңдеу және дайын қағазды рулонға орау. Қағаз машинасы жайпақ торлы, торлары горизонталь немесе тік орналасқан екі торлы, дөңгелек торлы, құрама, құрғақтай қалыптау, т.б. түрлерге ажыратылады. Қағаз машинасы торлы, престі, кептіру бөліктерінен, каландрдан және қысып-басып орау механизмдерінен тұрады. Қағаз жаймасы жайпақ торлы машинада бір бағытта үздіксіз қозғалатын тормен, ал дөңгелек торлы машинада айналмалы цилиндрге керілген тормен алынады. Белгілі бір тәртіппен ұнтақталған қағаз массасы сорғымен (насоспен) машина бассейніне жіберіледі. Мұнда оны тынымсыз су қосып араластырып, тазартқыш аппараттардан өткізеді, қажетсіз құрамдарынан арылтады. Бұдан кейін массаны қысымды жәшікке жіберіп, үздіксіз қозғалыстағы тор жылдамдығына сай шапшаңдықпен (800 – 1000 м/мин) арнаулы тесіктен ағызады. Торлы бөлікте қағаз жаймасы үздіксіз жасалып әрі суспензиядағы су сорғытылады. Одан әрі құрғату арнайы камераларда вакуум сорғыларымен жүргізіледі. Торлы бөліктен шыққан қағаз престі бөлікке келіп түседі. Мұнда ол нығыздау және құрғату процестерінен өтеді. Нығыздау механикалық қысу әдісімен қос білікті бірнеше (2 – 3) престе орындалады. Келесі құрғату сатысы ыстық бумен іштен қыздырылатын екінші қатарлы айналмалы кептіргіш цилиндр батареяларда жүргізіледі. Жайма кептіру бөлігінен өткен қағаз 5 – 7%-дық ылғалдылыққа дейін кептіріледі. Кептіру бөлігінің шетіне салқындатқыш цилиндрлер орнатылған, олар қағаз температурасын 92 – 95°С-тан 50 – 55°С-қа дейін төмендетеді. Бұдан кейін қағаз өңдеу бөлігіне келіп, тегістеу, жылтырату әрі тығыздығын арттыру үшін каландрленіп, рулонға оралады. Қазіргі қағаз машиналары шығаратын қағаз жаймасының ені 10 м-ге, қозғалыс жылдамдығы 800 – 1500 м/минутқа, ал тәуліктік еңбек өнімділігі 250 – 500 т-ға жетеді. Машинаның ұзындығы 100 – 115 м, ені 20 м, биіктігі 15 м, салмағы 3500 тонна, ал жетегіне қажетті қуат 30 МВт.
Қағаз кескіш машина — қағаз және полиграфия өнеркәсібінде қағаз кесу үшін қолданылатын машина. Рулон қағаздар шығаруда қағаз жаймасын (полотносын) ұзыннан кесуге айналмалы диск пышақты машина қолданылады. Табақ қағаздар үшін пайдаланылатын машина жайманы алдымен белгілі бір жалпақтықпен ұзына бойына кеседі де, содан кейін айналмалы барабанға орнатылған екінші пышақпен көлденең қиып отырады. Полиграфия өнеркәсібінде, негізінен, қағаз кескіш машинаның бір пышақты және үш пышақты екі түрі қолданылады. Мұнда өңделетін өнім қысқыш құрылғымен қысылып, гильотина тәрізді пышақпен кесіледі. Бір пышақты қағаз кескіш машинасы, негізінен, көлемді қағаздарды кішірейтіп бөлуге және оларды қажетті форматқа сай кесуге қолданылады. Ал үш пышақты машина, көбінесе журнал, брошюра, кітап блоктарын үш жағынан кесуге арналған.
Дереккөздер
Санат:Баспа ісі
Торринья
Торринья (Torrinha) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Пирасикаба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Риу-Клару экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 823 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 311,172 км² шамасында. Халық тығыздығы — 31,6 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Яны-Менке-Я
Яны-Менке-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Сосьва өзенінің сол жағалауынан 491 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Көп бағыныңқылы сабақтас
Көп бағыныңқылы сабақтас — көп құрамды құрмаластың бір түрі. Құрамындағы компонентердің саны үш және одан да көп болады. Оның ерекшелігі: алдыңғы компоненттердің баяндауыштары тиянақсыз, тек ең соңғы компонентінің баяндауышы тиянақты тұлғада тұрады. Алдыңғы тиянақсыз тұлғалы бағыныңқы компоненттері көп болғандықтан, Көп бағыныңқылы сабақтас деп аталады. Көп бағыныңқылы сабақтастар бағының қыларының өзара және басыңқымен бай-тұлғапануы жағынан аралас құрмалас сөйлеммен сәйкеседі. Мысалы, Қырық бесінші жылы соғыс аяқталып, жұрт мәре-сәре болды, ел қайтадан бұрынғы қалпына келе бастады. (С. Жылы).
Мұндағы тиянақсыз тұлғалы сыңар өзінен кейінгі негізгі бөліктермен жеке-жеке жарыспалы түрде байланысқа түсіп, олардың бағыныңқысы қызметінде жұмсалады. Нақты айтсақ, жалпы сөйлем ішіндегі алғашқы сыңар екінші сыңармен де, үшінші сыңармен де сабақтаса байланысады. Көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнің бес, алты немесе одан жоғары санды болып келуі сирек, ал терт сыңарлы болуы жиірек (Соғыс мүгедегінің қан қысымы көтеріліп, аяқ астынан жедел жәрдем шақырылды, ақ халаттылар келді, жолаушылар арасында күңкіл сөз көбейді. Д. Д.). Бұл сөйлем түрінің өзгешелігі ондағы басыңқы сыңарларының көптігі емес, сонымен бірге бағыныңқылы сыңармен өзара сабақтаса байланысатындығымен де айқындалады. Бұл белгі оның сабақтас құрмалас сөйлемнің түрі екендігін анықтай түседі.
Ал мұндай заңдылық сақталмаған жағдайда, әсіресе сөйлем ішіндегі бірінші мен үшінші (және жоғарғы санды) предикативтілік өзара сабақтаса байланыспаған жағдайда, ондай құрылым сөйлемнің басқа типінде қарастырылуы қажет (қ. Аралас құрмалас сөйлем.). Көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдегі предактивтік бөліктің басында шылау түрі кездеспейді. Кездескен жағдайда ондай құрылым да аралас құрмапас сөйлем турғысында пайдаланылады. Өйткені мұндайда алғашқы тиянақсыз тұлғалы сыңар соңғы сыңармен сабақтаса байланысқа түспейді.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі
Соня (Солда тармағы)
Соня — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солда өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Александр Васильевич Бричкин
Александр Васильевич Бричкин  (2.11.1900, Ресей, Рязань губерниясы Михайлов қаласы — 5.2.1971, Алматы) — ғалым, техника ғылымдарының докторы (1941), проффессор (1942), Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі (1946), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1968). Томск технологиялық институтын бітірген (1924).
1924 — 41 жылы Ресейдің әр түрлі өндіріс орындары мен жоғары оқу орындарында қызмет етті.
1941 — 71 жылы Қазақ кен-металлургия институтында (қазіргі ҚазҰТУ) кафедра меңгерушісі болды.
Негізгі ғылыми еңбектері қопару ұңғымаларын термиялық әдіспен бұрғылауға, қатты тау жыныстары мен темір-бетон бұйымдарын отпен кесіп өңдеуге арналған. 35 өнертабыстың авторы. Екі рет Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдермен марапатталған.
Сілтемелер
1. «Бричкин Александр Васильевич » 2. [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geolog/607/%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD «Бричкин А. В.»] 3. "В годы суровых испытаний (1941-1945 жж.)"
Дереккөздер
Санат:1900 жылы туғандар Санат:1971 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессорлары Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Кырқа
Кырқа. Байырғы мағынада: ұзыннан-ұзақ созыла жоталанған, онша биік емес қырат-төбелерді біріктіретін атырап. Біршама кең мағынада: геологиялық тұрғыдан соңғы кезеңдерде ғана жоғары бағытталған қозғалыстар нәтижесінде қалыптасқан бұйраттар мен адырларды біріктіретін ауқымды аймақ.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Трасмирас
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
Нарчуг
Нарчуг — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Виледь өзенінің сол жағалауынан 106 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Арженка
Арженка — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/365/47 орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.