АҚШ_қаржы-несие_және_салық_бюджет_саясаты
Қаржы-несие саясаты және салық-бюджет саясатының тұрақтануы
Ғесі іс-әрекеті уақыт өтісімен маңызды оқиғалар әсеріне байланысты өзгерді. Конгресс 1913 жылы банктік жүйелерінің бақылауын күшейту және алдыңғы жүзжылдыққа мерзімді өткен дүрбелеңді тоқтату үшін Федералдық қор жүйесін құр- ды. 1930-шы жылғы Ұлы Депрессияның нәтижесінде болған өзгерістерге байланысты Конгресс федералдық үкіметке қор резервтерінің талаптарын өзгерту мен қор нарығындағы мар- жаларды (несиеге алуда қолма-қол ақша беретін акциялар бағасының бөлігін) реттеуді тапсырды. Сонда да федералдық қор көбінесе жалпы экономикалық саясат мәселелерін шешкенде ол сайланған жоғары лауазым иелеріне бағынуға бейім тұратын. Мысалы, Екінші Дүниежү- зілік соғыс кезінде, ҒесІ АҚШ казынашылыққа төмен пайызға қарыз ақша алуға жәрдемдесті. Кейінірек, үкімет Корей соғы- сын қаржыландыру үшін қазынашылық құнды қағаздардың көп бөлігін сатқанда, Ғесі осы құнды қағаздардың бағасын төмендеуден сақтау үшін оларды түгелдей сатып алды. Ғесі тағы да 1951 жылы, қазынашылықпен келісімге келіп, Феде- ралдық қор саясаты қазыналық қаржыландыруға бағынбауы тиіс деп, өз тәуелсіздігін мәлімдеді. Бірақ, орталық банк сол күнге дейін қалыптасқан саяси дәстүрден шегінбеді. Мысалы, президент Дуайт Эйзенхауэрдың (1953-1961) консервативті әкімшілігі салық-бюджет саясатын кері тартса, Ғесі баға түрақтылығына, ал 1960-шы жылдары тым либералды прези- денттер тұсында, толық жұмыспен қамтамасыз ету мен эконо- микалық өсуді нығайтуға көп күш салды. Ғесі 1970-ші жылдары үкіметтің жұмыссыздықпен күресу үшін несненің тез кеңеюіне мүмкіндік берді. Бірақ экономика- ны күйзеліске үшырататын инфляция үдегендіктен, 1979 жыл- дан бастап орталық банк қаржы-несие саясатын күрт қыспақ- қа алды. Осы саясат айналымдары ақшаның өсуін бәсеңдетті, бірақ бүл 1980 және 1981-1982 жылдар арасында экономика- лық жылдам төмендеуіне әсерін тигізді. Алайда инфляция қарқыны шынымен де төмендеді және декаданың ортасына таман ҒесІ экономиканы байқастап кеңейту саясатын жалғасты- ра алды. Қалай болғанда да, федералды^ үкімет бюджет тап- шылығын жабу үшін үлкен мөлшерде қарыз алуға мәжбүр болғандықтан, пайыздық ставкілер салыстырмалы түрде жо- ғары болып қала берді. 1990-шы жылдары мүлде жоғалып кеткен тапшылықтың азаю мөлшеріне байланысты, пайыздық ставкілер де ақырындап төмендей бастады. Экономиканы түрақтандырудағы қаржы-несие саясаты- ның өспелі мәні мен салық саясатының маңызының азаюы саяси және экономикалық фактілерді бейнелеген шығар. 1960-шы, 1970-ші, 1980-ші жылдарда жинақталған тәжірбие инфляциямен күресу үшін салық-бюджет саясатын қолдана- тын демократиялық жолмен сайланған үкімет жүмыссыздық- тан да күрделі мәселелермен бетпе-бет келуі мүмкін екенін көрсетіп берді. Салық-бюджет саясатының жұмыссыздықпен күресудегі дәстүрлі әдістері шығынды көбейту немесе салық- тарды азайтуды талап еткендіктен, инфляциямен күрес үкіметтен шығындарды азайту немесе салықтарды көбейту сияқты танымал емес шаралардың қабылдануын талап етті. Басқа сөзбен айтқанда, инфляция кезінде саяси ахуал қаржы- несие саясатының үлкен рөлге ие болуына қолайлы жағдай туғызуы мүмкін. Салық-бюджет саясатының жұмыссыздықпен күресуге неге жарамдырақ, ал қаржы-несие саясатының инфляциямен күресуде неге тиімдірек екенін тағы бір фактор түсіндіреді. Қаржы-несие саясатының экономиканы 1930-шы жылдардағы Депрессия кезіндегі секілді қатты күйзелістен қалпына келтіру мүмкіндіктері шектелген еді. Қаржы-несие саясатының эконо- микалық күйзелістен сақтап қалу жолы - ағымдағы ақша сомасының үлғаюы және осыған байланысты пайыздық ставкінің төмендеуі. Бірақ пайыздық ставка нөлге теңелгенде, федералдық үкіметтің мүмкіндігі жойылады. Құрама Штат- тары соңғы жылдары экономистер «жою түзағы» деп атаған кедергіге үшыраған жоқ, бірақ бүл жағдай Жапонияда 1990-шы жылдардың аяғында пайда болды. Көптеген эконо- мистердің айтуы бойынша тоқыраулы экономикасы мен нөлдік пайыздық ставкілері жағдайындағы жапон үкіметі жаңар- тылған шығын мен экономикалық өсуді қолдау үшін едәуір мемлекеттік тапшылыққа бара отырып, агрессивті салық бю- джет саясатын жүргізуі керек еді.