cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қытай қазақтарының тұрмыс-салты
Ішіп-жем және ыдыс-аяғы
Қазақтың малшаруашылық өмірі олардың ішпек-жемегімен де тығыз байланысты болды. Қазақты құраған ежелгі тайпалар заманнан қалған деректердің бәрі де бұл шындықты тіпті де айғақтай түседі. «Үйсіндер мен қаңлылар ет тағамдары ішінде қой етін, онан қалса жылқы етін көбірек тұтынды. Қытай мемлекеті құрылғаннан кейін Текес, Маңғолкүре, Күнес өңіріндегі қабір қазу барысында «жылқы, сиыр, қой, ит сүйегі» шықты. Олардың ішінен жылқы, қой сүйегі жиі ұшырады. Қабірден шыққан қой сүйегінің «екінің бірінен қанжар шықты, тіпті қанжар қой сүйегіне шаншылған күйінде шықты. Бұл сол кездегі адамдардың өлген адамдарған арнап о дүниеге ас-таған, керек-жарағын дайындап қойғандығының образды бейнесі. Сондай-ақ тірілердің күнделікті тұрмысының шын суреттемесі екені де табиғи». Сонымен бірге қабірден тағы ит сүйегінің қаңқасы да шықты. Дәл осындай көржолдас етілген ит сүйегінің табылуы сол кездегі малшаруашылығы өндірісінің ерекшелігін бейнелейді. Өйткені, ит – малшаруашылық өндірісі жөнінен төтенше маңызды орында тұрды, мал бар жерде бәрі ит асырады. Ал ит мал күзетті, итті көржолдас етіп көму өлушінің о дүниеде де мал өсіру үшін жан-жақтылы дайындығы.
Қазақ ұлты жылқы етін кәделеп сойып жейді, ал басқа аз ұлттар жылқы етін өте аз тұтынады. Қытай мемлекеті құрылғаннан ілгері соғымға жылқы союға шамасы келетін қазақ отбасыылары қыста ылғи жылқы сүрісін жеп, қазысын кәделеп сақтап, онымен сыйлы қонақтарын сыйлайды. Міне осылардың бәрі үйсін, қаңлы ұлыстарынан қалған салт екені хақ» Қазақ халқы сүт өнімдерінен қымыз бен шұбаттан қалса айран, кілегей, қаймақ, қатық, қорықтық, құрт, май, ірімшік, уыз, шалап, іркіт секілді тағамдармен сусындарды пайдаланады.
Ет тағамдарынан табақ тартудың жолдары өте көп. Бастыларына – бас табақ, орта табақ, күйеу табақ, келін табақ, қыз табақ, қосалқы табақ, сыбаға табақ, сарқыт табақ, ошақ табақ, ерудік табақ, сый табақ, қойшы табақ, бала табақ, сыйластық табақ сияқты түрлерге бөлінеді(100). Еттен жасалатын - әсіп, бас, борша, жал, жаубүйрек, жая, жөргем, қазы, қарта, палау, қимай, шұжық, қуырдақ, құйрық, бауыр, мипалау, сүр ет, сірне, сырбаз сияқты көптеген тағам түрлері бар.
Қазақтар сүт, ет тағамдарынан қалса ұн, тары, күріш, жүгеріні пайдаланып әртүрлі тағамдар жасай білген. Бастыларынан нан, жент, бауырсақ, шелпек, көже, құймақ, бесбармақ, талқан, бидай көже және қуырмаштар бар. Қазақтың ерте заманғы ыдыс-аяқтары негізінен ағаштан, қоладын, мыс тан, шойыннан, темірден, шыныдан жасалатын болған. Бір тайдың еті толық сиятын ет пісіретіндіктен оны тайқазан деп атаған. Етті көбінесе екі құлақты ағаш астаулармен тартатын болған. Ондай астаулардың екі құлағынан екі жігіт көтеріп жүретін болған.
Бұдан сырт ағаш желек, саба, күміс піспек, ағаш тостаған, самаурын немесе жез шәугім секілділерді пайдаланған. Бүгінгі Қытай қазақтарындағы бір ерекшелік қазақ тағамдарынының көбін күнделікті тіршілікте пайдаланумен бірге «ұлттық асхана», «қазақ асхана» немесе «қазақ тағамдары рестораны» секілді ас мәзірін дайындайтын орындарда ежелгі тағамдардың көбін жасайды. Ондай тағамдарды өзіміз түгілі өзге ұлт өкілдері де сүйіп жейді.
Неке салты
Қазақ халқы ежелден текті халық саналады. Оның басты белгілерінің бірі неке салтынан көрінеді, араларында жеті атаға толмай ағайын ара қыз алмайды, әуелі жігіт пен қыз тұрған «екі ауылдың арасында жеті өзен болсын» деген шарт та бар, мұның барлығы ұқсас қандылардың өзара некеленуіне тиым салудан келіп шыққан. Малшаруашылық өмірде қалыптасқан: «жақсы айғыр өз жатырына шаппайды» деген мәтел де соның бір мысалы. Бұхардың Абылайға: «Ей, Абылай, Абылай қатын алма қарадан...» деп басталатын жырының өзі тектілікті сақтауға қаратылған. Ежелгі хан-патшалардың өзара құдаласуы да жайден-жай емес.
Құдаласудың өзі «қарын құда», «қарсы құда», «бесік құда», «әдеттегі құдалық» деп бірқанша түрлерге бөлініп отырған. Бұдан қалса қазақта «әмеңгерлік» деген жол бар. Қазақтың жалпы неке салты бұл күнде өзгеше мән алғанымен Қытай қазақтарындағы бұрынғы дәстүрлердің көп түрі сақталып келеді. Қытай қазақтарында қыз бен жігіт өзара сөз байласқаннан кейін ар жағы оны ата-аналарына немесе аға-жеңгелеріне айтады. Жігіт жағына иелік ететін ауыл ақсақалы немесе сөз білетін жанашыр туыстарының бірнешеуі (кейде жігіт әкесін де ішіне алады) жиналып қыздың үйіне барады. Қызы арқылы мұны алдын ала біліп отырған қыз жақ қыз айттыруға келушілерді ыстық ықыласпен қарсы алады, ақсарбас сойып қонақ етеді. Қыз айттырып келушілер жағы сөз бастап: «жас өседі, жарлы байиды, ұл ержетсе керегең кеңиді, қыз ержетсе ат байларың болады, балаларымыз өзара табысып, сөз байласқан екен, сіздерге құдалыққа келдік» деген бұйымтайын айтады. Ал қыз жақ: «бала мен бала мақұл болса бізде не айтар болсын» деп разылық сыңаймен аттандырады. Әрі «жауабын артынан айтамыз» деп сөз соңын кейінге қалдырады. Мұның мәнісі-бірі туыс туғанмен ақылдасу, бірі қыздан істің анық-қанығын сұрап қайтадан қадағалауға қаратылған.
Қыз жақтың разылығын алған жігіт жақ енді оларды «құдалық қонағына» шақырады. Бұл бір жағынан «құданың от жаққан жерін көру», бір жағынан «құда болып, құйрық-бауыр жесіп» келісімге келу мазмұнында жүріледі, Жігіт жақтың өтініші бойынша құдалық қонағына кем дегенде 5-6 адам, көп болғанда 15-20 адам барады. Жігіт жақ қыз жақты ақсарбас айтып сойып үлкен дайындықпен қарсы алады. Күнімен-түнімен аяғынан тік тұрғызып күтеді, бұл бір жағынан шағын той сияқты өтеді, ән шырқалып, би биленеді. Құда-құдағилар, құдаша-құда балалар өлеңмен айтысып қонағасын одан ары қыздырады, көп жағдайда бұл күні қыз жағы жігіт жағына қонып аттанады, бір қызығы, қарсы алған құдалар жағы келген қонақтарды ұйықтатпай, таң атқанша күтуге тырысады, таңертең ұйықтамаған қалпы аттанып жататын жайттар көп кездеседі. Қонақтар аттанар алдында құдаларға алдын-ала дайындалған сый-сияпат ұсынылады, бұл негізінде бұрынғы дәстүріміздегі «қалың малдың» өтеуі ретінде жүріледі, бас құда (қыздың әкесіне ат немесе атаннан тартып аяғына жұнантай делініп, малдан жетек жетектетіледі. Шыңжаң қазақтарында 30 жетекке дейін жетектететіндер бар, жетектен қалса мотоцикл, теледидар, магнитофон, кілем секілді әр алуан дүниелер ұсынылады, қыздың үйіне арнап арнайы ақша және «ақтық» салады. «Ақтық» өлгендер парызы есептеледі.
Қазақтардың «бай мен байдың арасына жорға жүреді, кедей мен кедей арасына дорба жүреді» деуі осындайда айтылса керек. Себебі әлгіндей «құдалық қонағында» қанша нәрсе беруі жігіт жақтың ауқаты шешеді, кейде қыз жақтың қатаң талабынан кедей жігіттің үй-іші келін аламыз деп қарызға белшесінен бататын жағдайлар кездеседі. «Құдалық қонағынан» кейінгі өтелетін салттың бірі «үкі тағу» немесе «сырға салу» деп аталады. Бұл жігіттің шешесі немесе жеңгелерінің қыздың ауылына алғашқы сапары есептеледі. Мұндайда жайдан-жай бара алмайды. Ат немесе құнан жетектеп, қызға арнап алтын сырға алып барады. Мұның мәнісі бір жағынан «қыз бұдан кейін біздікі,оған бөгде ешкім тиіспесін» деп жігіт анасының қыздың баскиіміне үкі қадап, құлағына сырға салу ырымына қаратылған.
Үкі тағып, сырға салынғаннан кейін екі жақ тойдың қамына кіріседі. Мұнда көбінесе қыз жақтың тойға соятын малы мен басқа да шығындарын жігіт жақ дайындайды. Той дайындығы біткен соң алдымен қыз жағы «қыз ұзату тойын» жасайды. Жігіт жақ өздері дайындаған отау жүгін машинаға тиеп той жасаудан бір күн бұрын немесе той жасалып жатқан кезде бір топ болып тойға келеді. Күйеу бала қызды алып қайтуға осы көппен бірге келеді. қыз ауылындағы келіншектер жүктің алдына шығып арқан кереді. Онан соң жүк шешеді. Мұның бәрі де кәдемен атқарылады. Қыз жақтың тойы аяқталған соң, енді тойға келуші жігіт жақ (көбінесе жеңгелері) келінді алып қайту қамына кіріседі де қыздың басына жаулық салады. Қыз босағамен, ата-анасымен, аға-бауыр, әпеке-сіңлімен қоштасып «сыңсыма» және «көріс» айтады. Көрісіп болған соң қыздың жеңгелері мен жезделері қызды қолтығынан сүйеп аттандырады. Өз босағасынан сыртқа шығып бара жатқан қыз артына қайырылып қарамауы керек. Ол жаман ырым есептеледі. «Келін келеді» деген күні немесе соның ертеңі жігіт жақ тойды бастайды. Той басталар кезге үлгіріп келуі керек. Келін босаға аттар алдында «беташар» айтылады. Той басқарушы, пысық жігіт беташар жырымен келіннің бетін ашады. Жігіт шешесі алдынан шығып, бетінен сүйеді, «бақытты болсын» айтады. Келінге шашу шашады. Кейбір жерлерде босаға аттаған келін алдымен ошаққа май салады. «Беташардың» айтылуы тойдың басталуы есептеледі, қызды ұзатушы топ ішінде қыз шешесі де болады. Қызды ұзата келгендер де құр қол келмейді, жігіт жақ құдаларға арнап «кит» аталатын сый-сияпат ала келеді қызымызға деп мінер ат, сауын сиыр сыйлайтын салт та бар.
Ауылды жерлерде той үлкен салтанатпен өтеді. Шамасы келгендер ат шаптырып, бәйгеден келген жүйріктерге жүлде таратады. Балуан түсіріп, қыз қуар, теңге ілу, көкпар тарту ойындарын жасайды. Той айяқталғанның ертесіндегі таңғы шәйді жаңа келін құйады. Екі жақтың үлкендері ақ батасын арнайды, қызды әкеліп тастаушы шешесіне сүт ақысы деп бір ат немесе сиыр жетелетеді. Екі жақ «күйеу жүз жылдық, құда мың жылдық» деп берекемен тарқасады. Әр жердің салт-дәстүрлеріне сай жоғарыдағы некелесу салтының өзге де үлгілері кездеседі. Күн сайын жаңаланып жатқан мәдени өмірімізге сай екі жақ бірігіп тек кафе, ресторандарда ортақ той өткізу жағдайы да көбейіп келеді.
Мақаладағы дереккөздер
1. Әлем тайпаларының тұрмысы кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2009ж.
3. http://baq.kz/kk/diaspora/772
4. http://adyrna.kz/?p=2039
Санат: Қытай қазақтарының тұрмысы
Б. з. д. 553 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 553 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 553 жылы қайтыс болғандар
Испан азамат соғысы
Испанияның азамат соғысы – 1936-1939 жж. болған әскери тартыс. Бір жақта испан социалистер болған, арғы жақта испан әскери фашистер. Азамат соғысы 17 шілде 1936 ж. басталды, және 1 сәурде 1939 ж. аяқталды. Социалистерға КСРО мен Мексика көмектесті, ал фашистерға – Үшінші Рейх және Италия.
Соғыстың басталуы
1931 ж. испанлар өз елде Испан Республикасы жариялды. Ең бірінші үкіметке консеварторлар және ұлтшылық партиялар келді. Бірақ сосын сайлауда көп социалисттік және коммунистік партиясылар женіс алып, өз заңдар қабылдады. Мысалы, 1932 ж. Аграрлық Заң, осы заң шаруаларға мен диқанларға жері берілді. Осы бәрі консеварторлаға ұнамау болды.
1933 жылы Испанияда сайлауда Коммунист және Социалситтік (Socialist Workers Party of Spain, PSOE) партиясылар жеңіс алып, биік басына келді. Олар өз адам Мануэл Азанио президент істеді. Осы жылда Алманияда билік басына NSDAP («Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы») келді. Германлар Еуропалық фашистерға көмектесу бастады. Содықтан испан фашистер және консеварторлар төңкеріс жасау етті. Испанияның азамат соғысы басталды.
Азамат соғысы басталғанда әлемдін социалисттер Испанияға көмектесу келді. Олар интернационал бригадасылар ұйымдастырған. Тағыда Мексика Испанияға өзінін әскерлер және техника берілді. КСРО испан социалистерға қарулармен және ақшамен көмектесті. Көп КСРОның мамандық әскерлер және адамдар Испанияға көмектесу келді. Ал Ұлтшылық испанияға Италия және Алмания көмектесті. Бенито Муссолини италияның диктаторы испанияға 50000 адам жіберді. Алманияда Адолф Гитлер 15 мын адам жіберіп, испан фашистерға көп ақша берді.
Соғыс барысы
Испан фашистер өз партиясы «Фаланга» жариялды. Оларға испан әскери қолбасшылар, консеваторлар және монархистер қосылды. Фашистердың басшы Санджуро 20 шілде 1936 ж. өлді және жаңа партияның басшы Франсиско Франко болды. Бірінші күндерде фашистерттер 50 мын адам өлтірді (социалистер және анти-фашистер).
21 шілде фашистер Феррол қаласы басып алды. 7 қыркүйектте олар Баск елге кіріп, Билбао қаласы алды, және Мадрид алу бастады. Бірақ Мадридтте олар ұтылып шегінді. 1937 ж. фашистер Испан Морокко алып қайтадан Мадрид шабуылды, бірақ одан да ұтылды.
1938 ж. Теруел шайқаста республикалық әскерлер женіс алды. Бірақ Алманидан келген фашистер испан Фалангамен одақтасып Теруел тойтартты. 1939 ж. 14 қаңтарда испан фашистер Террагона қаласы басып алды, ал 26 қантарда Барселона.
28 наурызда Франко әскерлер Мадрид басып алды. Азамат соғысы аяқталды.
Қолбасшылар
Испан Республикасы:
Испания мемлекеті:
Дереккөздер
Санат:Азамат соғыстары Санат:Испания тарихы
Басты компания
Басты компания(parent company; Muttergesellscliaftf; compagnie – объединение) - басқа компанияларда бақылаушы акциялар пакетін иеленетін компания. Холдингтік компаниялардан айырмашылығы, өзі де түрліше операцияларды жүргізеді, белгілі бір тауарларды шығарады.
Моттальчиата
Моттальчиата (Mottalciata) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Басты компания
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Моттальчиата
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1415 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 79 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 13030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Башқұртстан Республикасының Конституциясы
Башқұртстан Республикасының Конституциясы (Конституция Республики Башкортостан) — Башқұртстанның жоғарғы заңы. Конституция ұлттық биліктің құрылымын белгілейді.
1993 жылы 24 желтоқсанда қабылданған № ВС-22/15. 2000 жылғы 3 қарашадағы, 2002 жылғы 3 желтоқсандағы, 2006 жылғы 15 маусымдағы, 2012 жылғы 28 маусымдағы, 2014 жылғы 4 наурыздағы, 2021 жылғы 1 қазандағы түзетулермен.
Башқұртстан Конституциясы түбегейлі өзгерді. Федералды орталықпен байланысты қысымның өзгеруі. 2014 жылы Конституцияға енгізілген соңғы өзгерістер: Республика Президенті «басшы» деп аталады.
Сондай-ақ Конституцияның башқұрт тіліне қатысты баптары орындалмаған: Уфа федералды органдары жергілікті халықтың тілінде белгілер мен атауларды жазбайды.
Қоянтәрізділер
Қоянтәрізділер (Lagomorpha) – сүтқоректілер класының бір отряды.
Бұларды 20 ғасырдың ортасына дейін жұп күрек тістілер отряд тармағына жатқызып келді. Қоянтәрізділердің кеміргіштермен ұқсастығы дивергенция емес, керісінше конвергенция процесімен түсіндіріледі. Бұлар бор кезеңнің аяғында қарапайым жәндік қоректілерден пайда болған. Ең көне қазба қалдықтары жоғары палеоцен қабатынан табылған. Жер шарында кең таралған, тек Антарктидада, Оңтүстік Америкада, Мадагаскар аралында кездеспейді. Ал Аустралия, Жаңа Зеландия аралдарында жерсіндірілген. Арктика тундрадан тропиктік ормандар мен шөлді аймақтарға дейінгі жерлерде, тіпті тауда альпі белдеулерінде тіршілік етеді. 4 тұқымдасы 65-тен астам түрі белгілі.
Маусымдық түлеуі (жүнінің түсі өзгеріп отырады) көп түрлеріне тән қасиет. Үстіңгі жағында екі жұп күрек тістері болады, алдыңғы күрек тістері өте үлкен, өткір қашау тәрізді. Күрек тістері мен азу тістері нің аралығында тісі болмайтын жері диастема деп аталады. Ерекшелігі – соқыршегі спираль тәрізді қатпарланып жатады. Жылына 2 – 5 рет 2 – 8 көжек туады. Шөп, ағаштың қабығымен, бүршігімен, бұтағымен қоректенеді. Қоянтәрізділердің кәсіптік маңызы зор (терісі, жүні, түбіті, еті пайдаланылады). Кейбір түрлері жайылымға, жеміс бағына, орманға зиян келтіреді. Сондай-ақ, ауру (туляремия, т.б.) да таратады. Өте өсімтал, сондықтан тым көбейіп кеткен жылдары жоспарлы түрде ауланады. Қазақстанда Қоянтәрізділердің 2 тұқымдасы: қоян (Leporіdae) және шақылдақ бар. Қоянның дене тұрқы 75 см-дей. Артқы аяғы алдыңғы аяғынан едәуір ұзын. Құйрығы қысқа, құлағы ұзын болады. Қазақстанда қоян тұқымдасының 3 түрі (ақ қоян, құм қоян, ор қоян) мекен етеді.
Дереккөздер
Санат:Қоянтәрізділер
Мальваль
Мальваль (Malval) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Гере округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,03 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23121, пошта индексі — 23220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 46 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Мэдкалф (Миссисипи)
Мэдкалф (Metcalfe) — Миссисипи штатының Вашингтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1109 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 28-46880.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Ноне
Ноне (None) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7866 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 323 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 10060.
Елді мекеннің қамқоршысы — киелі Лаврентий.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Дипломатиялық иммунитет
thumb|right|Қазақстанның дипломатиялық қатынастары Дипломатиялық иммунитет — шетелдік дипломатиялық өкілдіктерге, олардың келген еліндегі басшыларына және қызметкерлеріне берілетін ерекше құқықтар мен пұрсаттылықтар. Бұл иммунитеттің мақсаты – дипломатиялық өкілдіктердің міндеттерін жүзеге асыруы үшін барынша қолайлы жағдай жасау. Оның заңи табиғаты мынаған негізделеді: бір егеменді мемлекет екінші егеменді мемлекеттің билігіне бағына алмайды, ал дипломатиялық өкілдіктер мен оның дипломатиялық қызметкерлері сол мемлекеттің бет-бейнесі болып табылады. Дипломатиялық иммунитетті беру тәртібі мен көлемі “Дипломатиялық қатынастар туралы” Вена конвенциясында (1961) айқындалған. Бұл Конвенцияда дипломатиялық иммунитеттер дипломатиялық өкілдіктердің иммунитеттері мен дипломатиялық қызметкерлердің және олардың отбасы мүшелерінің жеке иммунитеттеріне бөлінеді. Алғашқысына мыналар жатады:
Өкілдіктің үй-жайларына, олардың жиһаз-мүліктеріне, сондай-ақ өкілдіктің жүріп-тұру көлігін тінтуден, реквизициялаудан, қамауға алудан, т.б. қорғалу иммунитеті қолданылады. Қабылдаушы мемлекеттің өкімет орындары дипломатиялық өкілдік басшысының келісімінсіз осы өкілдік аумағына кіре алмайды. Дипломатиялық пошта шексіз тиіспеушілікті пайдаланады және оның салмағына немесе орын санына шек қойылмаған. Дипломатиялық қызметкерлер мен олардың отбасы мүшелерінің жеке иммунитетне мыналар жатады:
Бұл орайда азаматтық заңи хұкіметтен қорғалу иммунитеті туралы ережеден үш нәрсеге айрықшалық белгіленген: дипломат немесе оның отбасы мүшесі жеке иеленетін жылжымайтын мүлік жөнінде сот тәртібімен талап қоюына, осы адамдар мұрагерлер болып табылатын мұралану ісі жөнінде талап қоюына, сондай-ақ олар жеке бастың пайдасын көздеп айналысып жүрген кәсіптік немесе коммерциялық қызмет жөнінде талап қоюына болады. Дипломатиялық қызметкердің немесе оның отбасы мүшесінің жеке қолжүгіне тиіспеушілік қолданылады. Алайда онда әкелуге немесе әкетуге тыйым салынған заттар бар деп жорамалдауға елеулі негіз болса, Вена конвенциясында (2-бөлім, 36-бап) мүдделі тұлғалардың немесе оның өкілінің қатысуымен оның тексерілуі мүмкін екендігі көзделген. Әкімшілік-техникалық қызметкерлер де, егер олар келген мемлекетінің азаматтары болмаса немесе онда тұрақты тұрмаса, өздерімен бірге тұратын отбасы мүшелерімен бірге дипломатиялық иммунитетті пайдаланады. Қызмет көрсетуші қызметкерлер иммунитетті қызмет бабындағы міндеттерін орындағанда пайдаланады, сонымен қатар олар қызмет бойынша алатын жалақысына салынатын салықтардан, алымдардан, баждардан босатылады. Бұл иммунитет келген мемлекетінің азаматы болып табылмайтын немесе онда тұрақты тұрмайтын қызметкерлерге беріледі. Дипломатиялық өкілдікке және оның қызметкерлеріне келген елі дипломатиялық иммунитетпен қатар кедендік сипаттағы артықшылықтар да береді, яғни дипломатиялық қолжүктер кеден алымын, баж, т.б. салудан босатылады. Дипломаттар мен олардың отбасы мүшелеріне келген мемлекеті белгілеген жабық аймақтар туралы ережелерді ескере отырып, осы мемлекеттің аумағында еркін жүріп-тұру құқығын құрайтын артықшылық та беріледі.
Дереккөздер
Санат:Дипломатия Санат:Құқық
Шарм-эш-Шейх
Шарм-эш-Шейх немесе Шарм-әл-Шейх немесе Шарм-аш-Шейх (شرم الشيخ) (1982 жылдан бұрын Офира (ивр. ‏אופירה‏‎)) – Синай түбегінің шетіндегі және Қызыл теңіз жағалауындағы Египеттің курортты қаласы.
Оңтүстік Синай губернаторлығындағы аудан орталықтарының бірі. Халық саны 28 000 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Араб тілінен аударғанда Шарм-эш-Шейх – «шейх қойнауы (шығанақ)» деген мағына береді. Тарихи қала архитектуралық өзгерістерге ұшыраған жоқ. Қазіргі таңда қалада туристік орталықтар жақсы дамуда. Шарм-эш-Шейх – европалық дәрежедегі курорт. Жағалауда көптеген қонақүйлер мен туристтер демалатын орындар бар. Қалада 200-ден аса қонақүй жұмыс жасап тұр. Климаты мен тұрғын үйлердің құрылысы инвесторлардың назарынан тыс қалған емес.
Санат:Мысыр қалалары Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар Санат:Мысыр шипажайлары Санат:Шарм-эш-Шейх
Начо Монреаль
Начо Монреаль (1986 жылы, 26 ақпанда Испания, Памплона қаласында дүниеге келген) - испандық футболшы, "Реал Сосьедад" клубының және Испания құрама командасының қорғаушысы.
Клубтық
Начо Осасуна клубның тәрбиелеушісі. Монреаль өзінің бірінші ойының 2006 жылы 22 қазанында Валенсия клубына қарсы өткізді. 2007/2008 маусымында Начо Осасуно клубының басты ойыншысы болып атанды.
2011 жылдың маусымында Начо Малага клубының көшіп кетті.
2013 жылы 31 қантарда Начо лондондық Арсеналға көшіп келді. Өзінің бірінші голын Начо "Суонси Сити" клубына қарсы матчта кіргізді. Матч 2 - 0 есебімен аяқталды.
Испания құрама командасы
2007 жылы Начо Испания жастар құрамасына шақырылды. Начо 2009 жылы Еуропа бріншілігінде 3 матч өткізді. 2009 жылы 6 тамызда Монреаль Испанияның басты құрамысана шақырылды. Алаңдағы ойыншының орнына ауыстырылып щыққан Начо Македония клубына қарсы ойнады.
Дереккөздер
Санат:Испания футболшылары Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Осасуна ФК ойыншылары Санат:Малага ФК ойыншылары Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Кіші Емель
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тоқтабаев атындағы көше (Алматы)
Тоқтабаев атындағы көше. Көшеге мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны Кәрім Тоқтабаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 21.10.1997 №620 шешімі) берілген. Тоқтабаев Кәрім (1891-1938) Қостанай облысында дүниеге келген. 30-шы жылдары ҚазКСР Жер комиссары, халық-ағарту комиссары қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Щепкин, Чаадаев, Сүлейменов, Науай атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Фестиваль көшесі. Көшенің ұзындығы - 950 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Аурудың қайта жұғуы
Аурудың қайта жұғуы — организмнің бұрынғы ауру қоздырғышымен қайталап зақымдануы. Бұл көбінесе жас нәрестелерде кездеседі, өйткені олардың денесінде арнайы иммунитет ширап үлгермейді.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Аяқ (термин)
Аяқ (термин) - ағаштан ойылып жасалған, сұйық, сусын ас ішуге арналған, көлемі шағын, кеседен үлкен шұңғыл, дөңгелек ыдыс. Сыйымдылығы бір литрдей, оны пошымы мен өңделуіне қарай саптыаяқ, сырлы аяқ, қолдануына карай кесе-аяқ, қымыз аяқ деп атай береді. Оның түбі орнықты, жиегі тік, жұқа болады. Көбінесе қымыз, шұбат құйылып, сыйлы кісілерге ұсынады. Сыртын оюлап түрлі-түсті сырмен сырлайды. Балаларға лайықталған шағын түрін тостаған дейді. Шеберлер ағаш ыдыстарын көбінесе аршадан жасаған, ойткені, аршадан жасалған ыдысқа шыбын-шіркей әуес болмайды дейді. Бұрып ағаштан ойып аяқ жасаушыларды ел ішінде қырғыйды деп атаған. Бұл атау ыдысты ағаштан қырып жасайтынын білдіреді. Ерекше бір түрі қымыз ішуге арналған қымыз аяқ, оған қосымша қымыз ожау, қымыз тегене, керсен сияқты ыдыстар қымыз ыдысының кешенін құрайды.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Владимир Александрович Шацков
Шацков Владимир Александрович (26.3.1950 жылы туған, Ресей, Ростов облысы Ново-Шахтинск қаласы) — әскери қайраткер, генерал-майор (1995).
Орджоникидзе жоғары жалпы командалық әскери училищесін (1971), М.В. Фрунзе атындағы әскери академияны (1985) бітірген. Әскери қызметін курсанттар взводы, ротасының командирі (1971 — 1979) болып бастады. 1979 — 1982 жылдары Солтүстік Кавказ әскери округінде мотоатқыштар батальонының командирі, 1985 — 1997 жылдары Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде басшылық қызметтерде болды. 1997 — 1999 жылдары ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары — шұғыл әрекетті топтың командирі, 1999 — 2000 жылдары армия корпусы командирінің орынбасары, 2000 — 2002 жылдары Шығыс әскери округ әскерлері қолбасшысының орынбасары, 2002 — 2003 жылдары Орталық әскери округі әскерлерінің қолбасшысы қызметтерін атқарды. 2003 жылдан “Астана” өңірлік басшылық әскерлерінің қолбасшысы.
2-дәрежелі “Даңқ” орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:26 наурызда туғандар Санат:1950 жылы туғандар Санат:Ново-Шахтинскде туғандар Санат:Қазақстан генерал-майорлары Санат:2 дәрежелі Даңқ орденінің иегерлері
Джеймс Оливер
Джеймс Тревор «Джейми» Оливер (James Trevor 'Jamie' Oliver, (27 мамыр 1975) — Ағылшындық аспаз, мейрамханашы, тележүргізуші, аспаздықдық туралы кітаптарының авторы, сонымен қатар «Жалаңаш аспаз» (The Naked Chef) лақап атымен танымал.
Жеке өмірі
24 маусым 2000 жылы Оливер 1993 жылы танысқан модель Джульет «Джулс» Нортонға үйленді. Қазіргі кезде жұптық үш қызы бар: Поппи Хани (наурыз 2002 жылы), Дейзи Бу (11 сәуір 2003 жыл) және Петал Блоссом Рэйнбоу (3 сәуір 2009 жылы) және бір ұлы: Бадди (15 қыркүйек 2010 жылы). Оливерлер жанұясы Лондон қаласында тұрады.
Дереккөздер
Санат:27 мамырда туғандар
Сот иммунитеті
Сот иммунитеті бойынша, судья тиісті құзыретті органның (Ресейде – Судьялардың біліктілік алқасының, Италияда – Жоғары магистратура кеңесінің, Германияда – Федералдық конституциялық соттың) келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартылмайды, қамауға алынбайды, айдап әкелінбейді. АҚШ-та және басқа бірқатар елдерде судья импичмент тәртібімен ғана тиіспеушіліктен айрылады. Қазақстанда судьяға оны тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын қолдануға (қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыс жасаған реттерді қоспағанда) Республика Жоғарғы соты кеңесінің қорытындысына негізделген ел Президентінің келісімінсіз немесе Конституцияның 55-бабының 3-тармақшасында белгіленген жағдайда Сенаттың келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартуға болмайтын иммунитет берілген.
Санат:Конституциялық құқық Санат:Сот жүйесі
Грузин тілі
Грузин тілі (ქართული ენა, kartuli ena) — картвел тобына жататын тіл, Грузияның ресми тілі, Кавказдағы кейбір халықтардың әдеби тілі болып саналады.
Грузин тілі Грузин жазуларының негізіндегі әліппені қолданады. Сөйлеушілер саны — Грузияның өзінде 4 млн астам және өзге елдерде бірнеше жүздеген мыңнан асады, негізінен Ресейде, АҚШ және Түркияда.
Жазуы
Грузин жазулары V ғасырдың алғашқы ширегінде пайда болды.
Диалекттері
Грузин тілі бірнеше диалектілерден құралады. Бірақ олардың арасындағы айырмашылық мардымсыз: картли, кахетилік, имеретиндік, гурийлік, пшавтық, рачалық, аджарлық, хевсурлық, мохевтік, тушетиялық және т.б.
Б. з. д. 554 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 554 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 554 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Арна (Атырау облысы)
Арна (2007 жылға дейін - ММС ) — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл. Кудряшов ауылдық округінің құрамына кіреді. Аудан орталығы Құрманғазы аулынан солтүстік-батысқа қарай 18 км жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 805 адам (399 ер адам және 406 әйел адам) болса, 2009 жылы 803 адамды (383 ер адам және 420 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Ақкүңгір құдық
Ақкүңгір құдық – Шошқакөл бұйратының солтүстік-батысындағы құдық. Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданында орналасқан. Теңіз деңгейінен 310 м биіктікте. Маңайынан Жайынды, Атжақсы өзендері ағып өтеді. Қоңыр сортаң топырағында эфемерлі сұр жусан, баялыш, күйреуік, т.б. өседі.
Достық (Жетісай ауданы)
Достық — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 20 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 836 адам (413 ер адам және 423 әйел адам) болса, 2009 жылы 916 адамды (469 ер адам және 447 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Итаруман
Итаруман (Itarumã) — Бразилиядағы муниципалитет, Гояс штатында орналасқан. Оңтүстік Гойас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Киринополис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5141 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3433,619 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,5 адам/км².
Санат:Гояс елді мекендері
Құмай (ауыл)
Құмай — Ақмола облысы Есіл ауданы, Красивое ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1939 жылы қаланған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Есіл қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 204 адам (99 ер адам және 105 әйел адам) болса, 2009 жылы 212 адамды (108 ер адам және 104 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Негізгі мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, асхана, кафе, «Құмай-Есіл» ЖШС диірмені бар. Құмай ауылының жанынан Астана – Қостанай автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) елді мекендері
Асыв-Вож (Жежим-Ю тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бердымұрад Нурмурадов
Бердымурад Нурмурадов (28 тамыз 1968 жыл ) — КСРО-лық және түрікменстандық футболшы, шабуылшы. Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы сапында және "Копетдаг", "Ниса" клубтарында доп тепті.
Дереккөздер
Санат:КСРО футболшылары Санат:Түрікменстан футболшылары Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Копетдаг ФК ойыншылары Санат:Ниса ФК ойыншылары Санат:Түрікменстан футбол жаттықтырушылары Санат:Копетдаг ФК жаттықтырушылары Санат:Алтын Асыр ФК жаттықтырушылары
Ақпараттық есептеу желісі
Ақпараттық есептеу желісі  (Информационно-вычислительная сеть; information computer network) — мәліметтерді жеткізу желісі, дара арна немесе циклдық сақина арқылы бір-бірімен жұмыс істейтін абоненттік жүйелердің жиынтығы. Мұндай желілердің топологиясы (пішін үйлесімі) тармақты, жұлдыз тәрізді, сақиналық, жергілікті, дара арналы, көп торапты, бір торапты, циклдік, ұяшықты, ақпараты маршрутталған және сұрыпталған болуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Жалпақтұмсық үйрек
Жалпақтұмсық үйрек (Anas clypeata) – қазтәрізділер отрядының үйрек тұқымдасына жататын су құсы.
Қазақстанның далалы және орманды дала белдеміндегі су айдындарында кездеседі.
Дене тұрқы 28 – 30 см, қанатының ұзындығы 20 – 26 см, салмағы 0,5 – 0,8 кг. Кежегінің басы мен бауыры қара, бүйірі жолақты, қанаты көгілдір, кеудесі ақ. Ал мекиенінің түсі қоңырқай болады. Басқа үйректерден қасық тәрізді жалпақ тұмсығымен ерекшеленеді. Баяу, көбіне үнсіз ұшады. Жыл құсы. Сәуірдің аяғы - мамырдың басында ұшып келіп, қыркүйек – қазан айларында Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда қыстайды. Жерге не шөп, бұта арасына ұя салады. Салған 7 – 13 сұр жұмыртқаларын мекиені 22 – 23 күнде басып шығарады. Судағы жәндіктермен, өсімдіктермен қоректенеді. Жалпақтұмсық үйрек әуесқойлық мақсатта ауланады.
Дереккөздер
Санат:Өзен үйректері Санат:Еуразия құстары Санат:Солтүстік Америка құстары Санат:Африка құстары Санат:Нағыз үйректер Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар
Б. з. д. 555 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 555 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 555 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
IC 4698
IC 4698 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61762, ESO 103-15, AM 1816-632, IRAS18161-6322.
Сыртқы сілтемелер
IC 4698 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Петропавловка (Ақтөбе облысы)
Петропавловка — Ақтөбе облысы Қарғалы ауданындағы ауыл, Желтау ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Бадамшы ауылынан батысқа қарай 58 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2111 адам (1043 ер адам және 1068 әйел адам) болса, 2009 жылы 1945 адамды (951 ер адам және 994 әйел адам) құрады.
Юнда
Юнда — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чепца өзенінің сол жағалауынан 334 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Петропавловка (Ақтөбе облысы)
Дереккөздер
Санат:Қарғалы ауданы елді мекендері
Юнда
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері
Камышла (өзен)
Камышла — Ресейдегі өзен. Самара облысы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1429/296 орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сок өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Самара облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері
Олма (Олма тармағы)
Олма (Чёрная) — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Олма өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 58 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендеріВоронов мүйісінен (Мезень өзенін қоспағанда) Канин Нос мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сима (Кубень тармағы)
Сима — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кубена өзенінің сол жағалауынан 133 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 53 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — теңіз Кубен және Сухона өзендері бастауынан Кубен су торабына дейін. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Роман Алексеевич Селиверстов
Карьерасы
2005 жылы "Энергетик" клубына, 2006 жылы жаңадан құрылған "Авангард" (Петропавл) клубына ауысты.
2008 жылы туған клубына қайта оралғанымен, мүлде алаңға шықпады.
2009 жылы жаңадан қайта құрылған "Намыс" (бұрынғы "Астана-64") клубына ауысты.
2010 жылы "Қызылжарға" оралды да, карьерасының қалған бөлігінде ешқайда ауыспады.
Сілтемелер
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары Санат:Екібастұз-2003 ФК ойыншылары Санат:Авангард Петропавл ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Қазақстан футболшылары
Spain (топ)
Spain (ағл. «Испания») — америкалық рок-топ музыкалық топ. Негізгі музыканты Джош Хэйнден (Лос-Анджелес, Калифорния, 1993 жылы). Spain музыкасы фолк-рок пен джаздың ең эклектикалық және кантриы, блюзы. Қазіргі таңда топта бес студиялық альбом, бір концерттік альбом және хиттар жинағы бар. Джош Хэйнден Spain шығармашылығы үшін жауапкершілікті өзі арқалайды және ұжымның бірден-бір түпкілікті қатысушысы болып табылады.
Рокаш-ду-Вога
Рокаш-ду-Вога (Rocas do Vouga) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Север-ду-Вога муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 977 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,71 км² шамасында. Халық тығыздығы — 125,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Доссор мұнайшыларының ереуілдері
Доссор мұнайшыларының ереуілдері — Доссор мұнай кенішінде 1913 жылы 2—7 маусымда болған экономикалық және саяси толқу. Ереуілшілер жалақыны 25—30% арттыруды талап етті. Мұнай кәсіпшілігінің қожасы ереуілге шыққан жұмысшылардың бұл талабын орындады. 1914 жылы 5 қаңтарда Доссор жұмысшылары кәсіпшілік қожасының алдына 8 сағаттық жұмыс күнін белгілеу, жалақыны көбейту, жұмысшылардың әлеуметтік жағдайын жақсарту сияқты 15 тармақтан тұратын әлеуметтік-экономикалық талаптар қойды. Бұл ереуілге “Ембі” акционерлік қоғамының жұмысшылары да қатысып, ереуілшілердің жалпы саны 600-дан асты. Ал 1914 жылы 9 қаңтарда жұмысшылар 25 тармақтан тұратын талап қойып, ереуіл комитетін құрды. 1500-дей адам қатысқан бұл ереуіл полицияның араласуымен басылды, 162 адам жұмыстан шығарылды. Доссор жұмысшылары 6 тамызда тағы да ереуілге шығып, өз мүдделерін білдірді. 1916 ж. жұмысшылардың толқулары үлкен ереуілге ұласты. Бұл ереуіл Орал — Ембі акционерлік қоғамы кәсіпорындарының жұмысшыларына да қатты әсер етті. Доссор мұнайшыларының ереуілдері он алтыншы жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне ұласты.
Ереуіл себептері
Кенді аймақты игеруге байланысты саяси-әлеуметтік өмірде де айтулы жаңалықтар болды. Тіршілігін мал бағумен байланыстырып күн кешкен бабаларымыз ата кәсіптен қол үзіп, жұмысшылыққа төселді. Кәсіп иелері өндіріске қазақтарды көптеп тартуға мүдделі болды. Өйткені қазақ болмашыға разы болып, мол дүниеден құралақан қала беретін. Соның салдарынан бірдей еңбегіне кем ақы тиетін. Бұның кәсіпкерлерге тиімді болғаны айдан анық. Мысалы, 1916 жылы «Ағайынды Нобельдер» серіктестігінің Мәтенқожадағы бұрғылау тобында істейтін май құюшы Бахин күніне 1,5 сом алса, сондай жұмыстағы қазақ Батырәлиевке 1 сом 20 тиын төленген. Осы қоғамның бұрғылаудағы қара жұмысшы орысқа күніне 1 сом жалақы тағайындалса, қазақ жұмысшысына 90 тиыннан белгіленіпті. Доссордың №5 учаскесі 3-ұңғымасы бойынша берілген ақпарда 1913 ж. қазан айында 14 дюйімдік тұрба соғумен айналысқандары, барлығы 34 сажын болатын 34 тұрба жасалғаны туралы айтылады.
Жұмыс күні 10-11 сағатқа созылатын. Жұмысшылар қит етсе жазаланып, жалақысы кесіліп, айыппұл төлейтін, әйтпесе жұмыстан қуылатын. Кәсіп иелері зорлық, зомбылық, қорлау дегеннің небір сұрқияларын ойлап табатын. Еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасы ережелерінің сақталуына да мән берілмейтін. Соның салдарынан өндірісте жазатайым жағдайлар жиі кездесетін. Мертігу, болмаса жарақаттану қазақ ағайынның арасында көбірек кездесетін. Өйткені олар әлі де жаңа жұмысқа төселіп кеткен жоқ-ты. Мысалы, 1916 ж. «Ағайынды Нобельдер» серіктестігіндегі бұрғылау қондырғысының жұмысшысы Сарбөпиев Төкен түйгіштейтін қашауды айналдыра бастаған кілтшіге көмектесу үшін ұмтылғанда винт толқып кетіп, төсеме тақтадан жерге құлаған. Мұнараның қырына басы мен мойынын соғып, үлкен жарақат алған. 1915 ж. 12 ақпанда Ракөш зауыттарының бірінде домкратпен жұмыс жасап жүрген қара жұмысшы Шалтаев Желдекбай жұмыс ыңғайын білмей икемсіз қимылдап, өз өліміне өзі себепші болған.
Ауыз судың тапшылығы, азык-түліктің жеткіліксіздігі адам денсаулығын нашарлатып жіберді. Жұмыскерлердің ауруға шалдығуы жиілеп, олардын арасында әртүрлі індет жайлады. Осындай жағдайды 1912-13 ж.ж. Доссорға келген инженер А.Замятиннің жазбаларында былай делінген: «Өткен жазда Доссорда судың жетіспеуінен жұмысшылар іш сүзегімен ауырды. Мұның әсерінен көптеген адам құрбан болды». Қожайындар жұмыста әкіреңдеумен қоймай, қазақтарды басқа ұлттардан төмен санап, басынуға жол беретін. Онын үстіне «баран», «киргиз» деп кемсітетін. Жәбірлеу мен боқтаудан кәрі де, жас та көз ашпады. Кәсіп иелері ұлт араздығын бықсытып, адамдарды қырқыстырып қойды.
Ереуілдер
1900 ж. тамыз айында Қарашүңгілден Доссорға тұрба тасымалдау керек болды. Оны жеткізуден кіреші қазақтар бас тартты. Себебі - бұлар айына 20 сом беруді талап қылған, қожайындар 18 сомға жалдамақ. Ақыры қазақтар кетіп қалды. Жұмысшы болмағандықтан бұрғылау тоқтады, ереуілдің кесірінен жұмыс жүргізілмеді. Доссор кәсіпшілігінің 4-учаскесіндегі №3 ұңғыманың бұрғылау күнделігінде осылай жазылған. Бұл кәсіпшіліктің ресми ашылуынан 5 ай бұрын болған оқиға.
1912 ж. 7 маусымда «Ембі» АҚ жұмысшылары ереуіл жариялап, жалақыны өсіруді талап еткен. Әкімшілік қанағаттандыруға мәжбүр болған. Бұрғылау шебері Я.Григорьев жоғарыда айтылған журналға 1913 ж. 5-11 қаңтарында ереуіл болғанын жазған. 1913 ж. 2-7 маусымда Баку жұмысшыларының ықпалымен өткен “Жайық-Каспий” қоғамындағы ереуіл нәтижесінде жалақы 25-30 пайызға өсірілген. Іле-шала 3 шілдедегі «Ембі» АҚ жұмысшыларының толқуы 5 күнге созылды.
Үлкен топтаскандық танытып, ұйымшылдықпен өткен 1914 ж. 8 қаңтарда басталған «Ембі» коғамы жұмысшыларының ереуілі еді. Бұл күні қоғамның 617 жұмысшысы жұмысты тастап, қожайындарына 15 баптан тұратын талап қойды. Олардың бастылары: еңбек ақыны өсіру, оқу орнын, кітапхана ашу, өндірісте жарақаттанып, еңбекке уақытша жарамсыз болса өтемақы жасау, есеп айырысу кітапшасын және 13-сыйақы төлеу, жұмысшыларға адамгершілік көзқарас, т.с.с. еді.
Ереуілшілерге 9 қаңтарда «Жайық-Каспий» қоғамының жұмысшылары қосылды. 1 мыңнан астам адам жұмысқа шықпады. Кәсіпшіліктер тұрып, қожайындар шығынға батты. «Ембі» қоғамының май қазаны жарылып, 19 мың тонна мұнай сорға кетті. Қорыққаннан «Ембі» қоғамының басқарушысы қойылған 15 талаптың 14-ін орындауға келісті. Ереуілшілер 12 қаңтарда жұмысқа шықты. Өз талаптары орындалмаған «Жайық-Каспий» қоғамының жұмысшылары ереуілді жалғастыра берді. Стачкалық комитет кұрылды. Ереуілді басу мақсатымен Доссорға округтік инженердің міндетін атқарушы А.Николаевский мен Гурьев уезінің бастығы полковник Завьялов келеді. Бірақ ереуілшілер мойымайды. Ақыры кәсіп иелері 23 талаптың 18-ін орындауға келіседі. 160 адам жұмысқа кірісіп, 181 адам есеп айырысады.
Ереуілге Ресейден, Бакуден келген саналы жұмысшылар басшылық жасайды. Солармен иықтаса жүріп, Мұқанбетқали Сартов, Сисенғали Нұрымов, Сұлташ Тағыбергенов, Аққали Айбаров, Аққали Аустниязов, Бораш Жұбатқанов, Қалман Төрәлиев және басқа қазақ жұмысшылары күрес мектебінен өтті. 1917 ж. наурыздың орта шенінде Доссор, Мақат кәсіпшіліктері мен Ракөш зауыттарының жұмысшылары манифестация ұйымдастырып, 8 сағаттық жұмыс күнін талап етті. Фабрика-зауыт комитеттері кұрылды.
Дереккөздер
Қазақ энцклопедиясы
Санат:Тарих
IC 271
IC 271 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 11078, MCG -2-8-29.
Сыртқы сілтемелер
IC 271 Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Кёльцин
Кёльцин (Kölzin) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы-Шығыс Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 318 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 59 042. Муниципалитеттің басшысы — Ютта Динзе.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Беггинген
250px|thumb|Картада орналасуы Беггинген (Beggingen) — Швейцарияның Шаффхаузен кантонында орналасқан коммуна.
Папрат (Кырджали облысы)
Папрат (Папрат) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Джебел қауымының құрамына кіреді.
Беггинген
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 511 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.58 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2951, пошта индексі — 8228.
Папрат (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 149 адамды құрайды.
Беггинген
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шаффхаузен елді мекендері
Папрат (Кырджали облысы)
Пошта индексі — 6851. Телефон коды — 03632. ЕКАТТЕ коды — 55436.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Бенхаузен
Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 156 адамды құрайды (31 желтоқсан 2011 жыл). Алып жатқан жер аумағы 1,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 33 005. Ауылдың басшысы — Райнхард Хорш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Шира-л'Еглиз
Шира-л'Еглиз (Chirat-l'Église) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Монлюсон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,48 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 135 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,31 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Коала
Коала, қалталы аю (Phascolarctos cinereus) – қалталыларға жататын сүтқоректі. Жергілікті халықтың тілінен аударғанда аты "Ешқашан су ішпейтін" деген мағына береді.