cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарийдің Скифияға жорығы
Жолдан парсылар адасып, скифтер олардан бұрын өзенге жетеді және көпірде парсыларды ионяндер күтіп тұрады. Скифтер ионяндерге көпірді бұзып, парсыларға қарсы шығуды және солайша бостандық алуды ұсынады. Бірақ ионяндер көсемдері Дарийден алған артықшылықтарын ойлап, естері шығады да, көпірдің тек шетін бұзып, скифтерді алдап соғады. Ионяндер көпірді талқандап жатыр деп сенген скифтер парсыларды іздеп кері бұрылады. Парсылар жол бойы адасқандықтан, скифтер де қателеседі және жауын жолықтыра алмайды. Скифтер қарсыластарын іздеп жүріп, өз елінің атқа жемі мен суы бар бөлігімен жүреді, жаулары осы жолмен шегінуде деп ойлайды. Алайда парсылар өздері бұрын шиырлаған жолға түсіп, ақыры өліп-талып өткелге жетеді. Және ол жерге түнде жетіп, көпірдің бүлінгенін көреді. Бірақ көпір аттар мен жаяу әскерге төсеніші бар кемелерден құралған қалқымалы болады. Бір египеттік көпірді күзетуге Дарий қалдырып кеткен ионянин Гестиейді шақырып, қатқыл дауыспен айғайлай бастайды. Гестией естісімен әскерді өткізу үшін барлық кемелерді жеткізеді де, көпірді орнатады. Парсылардың єскерлері өзеннен өтіп, сонымен аман қалады. Сөйтіп, Дарий І-дің Скифияға жорығы абыройсыз аяқталады.
Дереккөздер
Санат:520 жыл Санат:Сақ-парсы соғысы Санат:Қазақстан тарихы
Сәндік маталар
Сәндік маталар. Үйдің ішін сәндеуге және жиһаздауға (есік-терезе жабындылары, перделер, дастарқандар, мебель тысы т.б. ) пайдаланылады. Олар химиялық талшықтардан, мата, жүн, зығыр, жібек және басқа да жіптерден немесе аралас талшықтардан тоқылады. Сәндік маталар үйдің ішкі жасауының маңызды құрамдас элементі болғандықтан, интерьердың сипаты, сәндігі мен әсерлілігі соларға байланысты. Маталарды дұрыс тандап арқылы үйдің ішкі көлемі мен пропорциясының көрінісін біршама өзгертуге болады.
NGC 7041
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 7 шілдеде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7041 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66463, ESO 235-82, AM 2113-483.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үндіс (шоқжұлдыз)
Термодинамикалық ықтималдық
Термодинамикалық ықтималдық - берілген жүйе күйінің орындалуы мүмкін тэсілдерінің саны.
Дереккөздер
Санат:Физика
Замбия қалалары
Замбия қалалары (Cities in Zambia) — Замбиядағы ірі елді мекендердің тізімі.
Замбия қалаларының тізімі
right|thumb|321x321px|Замбия қалалары right|thumb|300x300px|Лусака, Замбияның астанасы
Сыртқы сілтемелер
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Замбия қалалары
Виктор Иванович Ефимов
Виктор Иванович Ефимович (3.8.1936 туған, Ресей, Новгород қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1994), професор (1995). Саратов заң институтын (1961) және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын (1983) бітірген. Павлодар обкомында бөлім меңгерушісі (1974–80), Павлодар облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары (1983–85), Қазақстан КП ОК-нде мемлекеттік-құқық бөлімінің меңгерушісі (1985–90), Ресей Президенті жанындағы Ресей мемлекеттік қызмет академиясында жетекші ғылыми қызметкер (1993–95), ал 1995 жылдан осы академияда професоры болып еңбек етеді. «Система государственной власти теоретико-организационные основы и политическая дисциплина» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Виктор Иванови 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы. 11-сайл. Қазақ КСР-і Жоғ. Кеңесінің депутаты.
Дәуімшар
Дәуімшар (1770 – 1810) – батыр. Мұңалға кіретін шоғы (Қырықмылтық) руының есекей тармағынан.
Оның өмірі, ерлік жолдары Үстірт, Жем, Сағыз аймақтарымен тығыз байланысты. Осы өңірді басып алуға тырысқан қалмақ, башқұрт, хиуалықтардың бетін қайтарып, ұрпақ алдында өшпес ерлік үлгілерін қалдырған. Х.Досмұхамедұлы Дәуімшардың батырлығын жоғары бағалап, оны Атағозы, Сүйінғазы, Өтен, Нарымбай, Құлбарақ, Жапарберді, Мыңбай, Көктаубай сынды ерлердің қатарында атаған. Дәуімшар мен күйеу баласы Құғабай батыр майдан даласында қаза тапқан.
Дереккөздер
Санат:1770 жылы туғандар Санат:1810 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ батырлары Санат:Қазақ-жоңғар соғысына қатысушылар Санат:Байғанин ауданында жерленгендер
Шауқат Махмұтұлы Шолтыров
Шолтыров Шауқат Махмұтұлы (15.2.1914, қазіргі Атырау облысы Құрманғазы ауданы Ганюшкин ауылы – 7.11.1982, Алматы) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылым кандидаты (1952), Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы ғылым академиясының академигі (1976), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1974). Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (1935), Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясының аспирантурасын бітірген (1935 – 1939). Қазақ ауыл шаруашылығы институтында доцент (1939 – 1940, 1946 – 1953), кафедра меңгерушісі, факультет деканы, ректордың ғылым жөніндегі орынбасары (1953 – 1957), Қазақ ауыл шаруашылығы академиясының бас ғылыми хатшысы (1957 – 1961), Қазақстан ауыл шаруашылығы мининистрлігінің ғылым жөніндегі бас басқармасының бастығы (1961 – 1976 жылдары) қызметтерін атқарған. Шолтыровтың ғылыми еңбектері негізінен топырақ тану, егіншілік және агрохимия мәселелеріне арналған. Ол Қазақстанның шөлейт аймақтарындағы сортаң жерлерді зерттеумен, мелиорациялау және игеру мәселелерімен шұғылданды. Оның тікелей қатысуымен республикада бірнеше ауыл шаруашылығы ғылыми-зертеу институттары құрылды. 2 рет Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, 2 рет “Құрмет белгісі”, “Қазан революциясы” ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Үлкен Карен
Үлкен Карен — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Салым өзенінің оң жағалауынан 198 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Кожим-Вож
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Вожур
Вожур (Vaujours) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена-Сен-Дени департаментінде орналасқан. Ле-Ренси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,78 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 93074, пошта индексі — 93410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6273 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1659,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена-Сен-Дени департаментінің коммуналары
Вальморея
Вальморея (Valmorea) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Мерке минералды суы
Мерке Минералды Суы– Жамбыл облысы Мерке ауданындағы, Мерке а-нан оңт.-шығысқа қарай 16 км қашықтықтағы жер асты шипалы суы. Ұңғымалардан шығарылған судың температурасы 17 – 23°С. Суы тұщы, минералд. 0,19 – 0,28 г/л. Хим. құрамы хлорлы-гидрокарбонатты, сульфатты натрийлі. Судың құр
Санат:Қазақстан минералды сулары
Құрлық тасбақалары
нобай|Алмат фермасында өз мекенінде демалып жатқан тасбақа Құрлық тасбақалары, д а л а т а с б а қ а с ы, Қазақстан шөлдеріндегі тасбақалар отрядының жалғыз өкілі. Ортаазиялық тасбақа деп те атайды. Аналығының ұз. 20 см, салм. 2,5 кг, аталықтары кішілеу. сүйекті сауыты қауіп төнген кезде басы мен аяқтарын жинап жасырынуға ыңғайлы. Ол Қ. т-н жыртқыштардан жақсы қорғайды. Бірақ кейбір қырандар тасбақаны биіктен тасқа лақтырып, сауытын жаруға машықтанған. сауыты қатпаған кезде, жас Қ. т-н қарғалар да шоқып тастайды. Жағындағы мүйізді қаптары өсімдіктермен қоректенуге мүмкіндік береді. Қ. т. не бары 3–4 ай, наурыздың соңынан маусымның соңына дейін, көбіне күндіз белсенді, қалған уақыттарында құмға 2 м тереңдікке дейінкөміледі де, ұйқыға кетеді. сәуірде шағылысады. Аналығы сәуір–мамыр айлары аралығында екі рет 1–4 жұмыртқасын жердегі шұңқырларға салады. Олар көбіне құстар мен жыртқыштардың қорегіне айналады, сондықтан шөлде тасбақа жұмыртқасының қабығын көптеп кездестіруге болады. Жұмыртқаны жарып шыққан жас тасбақалар өз бетінше тіршілік етеді.
Құрлық тасбақалары, дала тасбақасы, Қазақстан шөлдеріндегі тасбақалар отрядының жалғыз өкілі. Ортаазиялық тасбақа деп те атайды. Аналығының ұзындығы 20см, салмағы 2,5кг, аталықтары кішілеу. Сүйекті сауыты қауіп төнген кезде басы мен аяқтарын жинап жасырынуға ыңғайлы. Ол құрлық тасбақаларын жыртқыштардан жақсы қорғайды. Бірақ кейбір қырандар тасбақаны биіктен тасқа лақтырып, сауытын жаруға машықтанған. Сауыты қатпаған кезде, жас құрлық тасбақаларын қарғалар да шоқып тастайды. Жағындағы мүйізді қаптары өсімдіктермен қоректенуге мүмкіндік береді. Құрлық тасбақалары не бары 3-4 ай, наурыздың соңынан маусымның соңына дейін, көбіне күндіз белсенді, қалған уақыттарында құмға 2м тереңдікке дейін көміледі де, ұйқыға кетеді. Сәуірде шағылысады. Аналығы сәуір-мамыр айлары аралығында екі рет 1-4 жұмыртқасын жердегі шұңқырларға салады. Олар көбіне құстар мен жыртқыштардың қорегіне айналады, сондықтан шөлде тасбақа жұмыртқасының қабығын көптеп кездестіруге болады. Жұмыртқаны жарып шыққан жас тасбақалар өз бетінше тіршілік етеді.
Дереккөздер
Санат:Тасбақалар
Нидере-Бёрде
Нидере-Бёрде (Niedere Börde) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Оре ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7321 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 77,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 83 390. Муниципалитеттің басшысы — Эрика Толотовски.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Кәсіби сөздер
Дереккөздер:
Санат:Қазақ тілі Санат:Терминология
Қошқар ауылдық округі
Қошқар ауылдық округі — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қошқар ауылы кірді. Орталығы – Қошқар ауылы болды.
Таратылуы
2009 жылы округ орталығы әрі жалғыз елді мекен – Қошқар ауылы таратылғанына байланысты округ те таратылды.
Дереккөздер
Санат:Мақат ауданының таратылған ауылдық округтері
Даллас-Форт Уэрт
Даллас-Форт Уэрт-Арлингтон ірі қаласы(метрополитаны) - Солтүстік және солтүстік-орталық Техастағы экономикалық және мәдени аумақ болып есептеледі және АҚШ-тағы ең ірі аумақтардан бірі болып есептеледі. 2010 жылғы ресми санақ бойынша Даллас-Форт Уэрт ірі қаласының халқы 6,371,773 адамды құрады. Бұл аумақтың жер көлемі 24,100 шарша километр болып, 23,290 шаршы километрі жерден, 760 шаршы километрі судан тұрады.
Санат:Техас қалалары
Меруерт
Меруерт, інжу – кейбір моллюскілердің бақалшақтарындағы шар тәрізді немесе пішіні әр түрлі түзіліс. Түсі ақ, қызғылт немесе сары, кейде қара.
Әр түрлі нарықтық құрылымдар жағдайындағы фирманың іс-әрекеттері. Фирманың даму стратегиясы
'''Әр түрлі нарықтық құрылымдар жағдайындағы фирмапың іс-әрекеттері. Фирманың даму стратегиясы.'''
Фирма теориясы негізін барынша көп пайдаға ие болу принципі құрайды, яғни табыстар мен шығындардың айырымының көп болуы. Фирманың қысқа мерзімдегі және ұзақ мерзімдегі іс-әрекеттерінің критериі — барынша көп пайда табу болады.
Қысқа мерзімге фирманың өндірісте пайдаланатын құрылыстарының жалпы көлемін және машиналар мен жабдықтардың көлемін өзгертуге жетімсіз болатын уақыт мерзімі жатады. Осы мерзімде олар өндіріс көлемінің өзгерісінің ізімен өзгеріп отырмайды, тұрақты болып қала береді. Өндірістің басқа факторлары (еңбек, капитал) өзгеруі мүмкін, сондықтан олар өзгермелі деп аталады.
Айталық, аяқ киім өндірісін көбейту үшін, бір жұмада жаңа ғимарат салып алу мүмкін емес, бірақ қосымша материалдар сатып алуға, немесе, жаңа жұмыскерлер жалдауға мүмкіндік болады.
Қысқа мерзім шамасының көлемі өндіріс саласына, технологияға, басқа жағдайларға байланысты болады. Мысалы, домна өндірісінде кысқа мерзім өзінше ұзақ болса, балмұздақ өндірісінде ол өте аз болады.
Ұзақ мерзімде фирма барлық өндіріс факторларының көлемін өзгерте алады. Бұлардың барлығы өзгермелі болады. Бұл мерзімде фирма факторларды келісімді түрде қиыстыруға тырысады, шығарылатын өнімнің берілген көлеміне жұмсалатын шығындардың барынша аз болуын көздеп, еңбекті капиталмен ,немесе, керісінше алмастырып отырады.
Фирма әрекеттеріне тек уақыт әсер етіп қоймайды, оларға бәсеке формасы ықпал жасайды. Енді фирманың жетілген бәсеке жағдайындағы рационалды іс-қимылына назар аударайық. Фирманың мақсатын — баға мен шығындардың ара алшақтығын барынша кетеруді естен шығармайық. Жетілген бәсеке нарығында ешбір фирма өздері өндіретін өнімдер бағасына әсер ете алмайды. Баға тек жалпы нарықтық сұраныс пен барлық фирмалар ұсыныстарының бір-біріне әсер ету нәтижесінде белгіленеді. Егер фирма өз өнімдерінің бағасын көтерген болса, ол сатып алушыларынан айрылады, олар бұның бәсекелесінің өнімін сатып алады. Сөйтіп, сату нөлге дейін төмендейді. Фирма бағаға үстемдік ете алмайды. Оның шығындарының көлемі, осы кәсіпорындағы технологиямен болжамдалады. Барынша мол пайда алу үшін кәсіпкер не істеу керек? Ол тек өндіріс көлемін өзгерте алады. Енді келесі сұрақ туады: барынша мол пайда алу үшін фирма қанша өнім өндіріп сату керек? Бұған жауап алу үшін өнімнің нарықтық бағасы мен фирманың шекті шығындарын салыстыру қажет.
Егер фирма өз өнімін бір, екі, үш, тағы басқа бірлікке өсіріп отырса, онда келесі бірліктің әрбіреуі (айтайық, жаңа орындықтың әр біреуі) жалпы табысқа да және жалпы шығындарға да «бірдеме» қосып отырады. Осы «бірдеме» — шекті табыс және шекті шығындар. Шекті табыс шекті шығындардан артық болса, өндірілген бірліктің әрқайсысының жалпы табысқа қосқаны, оның жалпы шығындарға қосқанынан артық болады.
Осыған байланысты шекті табыстармен (MR — marginal revenue) шекті шығындардың (МС — marginal costs) айырымы, яғни пайда, (Р2 - provit) өседі:
Р2 = MR - МС
Шекті шығындар шекті табыстардан жоғары болғанда, керісінше болады.
Қорытынды: баға (Р) және шекті шығындар (МС) тең болғанда жалпы пайда барынша кеп болады:
Р = МС
Егер Р>МС болса, өндірісті кеңейту қажет. Егер Р<МС болса, өндірісті азайту қажет.
Нәтижесінде жетілген бәсеке нарығында, фирма өзінің өндірісін, шекті шығындары бағамен теңескен нүктеге дейін кеңейтеді. Осы нүктеде фирма өндірістің оптималдық дәрежесіне жетеді және тепе-теңдік жағдайға ие болады.
Графикте өндірісгің оптималдық мөлшері, фирма өніміне сұраныс қисығы мен шекті шығындар қисығының қиылысуымен анықталады:
• баға P1 болғанда Бұл Q1
• баға Р2 болғанда бул Q2
• баға Р3 болғанда бул Q3(1Сурет)
Өндіріс көлемі оптамалдықтан жоғары, немесе, төмен болса, пайда барынша көп болудан төмен болады.
thumb|1Сурет
Сөйтіп, фирмаға барынша көп пайда әкелетін өндіріс көлемінің жалғыз ғана мағынасы бар. Осы ереженің — пайданың барынша көп болуының — тек бір фирма үшін ғана емес, барлық экономика үшін ақиқаттығы күмәнсіз.
Қорытынды: тауар өндірудегі шекті шығындар мен солардың бағалары теңескенде, ресурстарды пайдалануда экономика барынша жоғары тиімділікке жетеді.
Ұзақ мерзімдегі фирманың және саланың тепе-теңдік мөселелері, қысқа мерзімдегіден өзгеше болады. Егер фирма өнімнің белгілі көлемін ұзақ мерзімде барынша төмен орташа шығындар жұмсап өндірсе, онда осындай болмыста (нүктеде) баға шекті шығындарға тең болғандықтан тепе-теңдік пайда болады.
Мәселе мынада: фирманың барынша төмен орта шығындары, нарықта қалыптасқан бағалардан жоғары болса, кейбір фирмалар нарықтан шығады, саладағы ұсыныс азаяды. Бұл жағдай бағаны көтереді.(2Сурет)
thumb|2Сурет thumb|3Сурет
Егер фирманың орташа шығындарының барынша азы нарықтық бағадан төмен болса, онда саладағы барлық фирмалар үстеме пайда алады. Бұл басқа фирмалардың осы салаға келуіне стимул болады. Нәтижесінде салалық ұсыныс көбейеді, ал баға төмендейді.(3Сурет)
Жетілмеген бәсеке жағдайындағы фирманың рационалдық іс-қимылында кейбір ерекшеліктер болады.
Жетілмеген бәсеке нарығында өндіруші (фирма) өзінің өнімдерінің бағасына ықпал ете алады. Егер жетілген бәсеке нарығында өнімнің бірінен кейін бірі сатылған бірліктерден түсетін қосымша табыс тұрақты болып өзгермей, нарықтық бағаға тең болса, жетілмеген бәсеке нарығында сатудың көбеюі бағаны төмендетеді, ал бұл косымша, немесе, шекті табыстың төмендегені болады (MR).
Фирмаға барынша көп пайда әкелетін өндіріс көлемін анықтайтын екі әдіс болады.
Екінші әдісте өндірістің оптималдық көлемін табу үшін шекті табыстар мен шекті шығындарды салыстыру керек.
Қорытынды: жетілмеген бәсеке жағдайында барынша көп пайда алу үшін өнімнің әрбір қосымша бірлігін өндіруге байланысты шекті шығындар осы өнім бірлігін сатудан түскен шекті табыстан төмен болғанша, MR>MC өндірісті кеңейте беру керек, егер MR<MC болса өндірісті қысқарту керек, егер MR=MC болса фирма барынша көп пайда табады.
Батыс экономикалық әдебиетіндегі фирма теориясы пайданы барынша көбейту принципіне негізделген. Бірақ фирма әрекеттеріне басқа да мотивация беру аз кездеспейді:
• кейбіреулер фирманың мақсаты пайданы барынша көбейту емес, сату көлемін көбейту дейді;
• басқа концепция бойынша, американдық профессор Г.Саймонның «қанағаттандыру» теориясы бойынша, фирма тек пайданың белгілі дәрежесін көздейді, ал бұған жеткен соң, оны одан әрі қарай барынша жоғарылату үшін әрекет етпейді.
С.Винтердің «эволюциялық теориясының» дәлелдеуі бойынша, фирмалар барынша көп пайда табуға тек талаптанады, бірақ оны таба алмайды, тапқан болуы тек кездейсоқ жағдайда мүмкін болады.
Уақытқа (қысқа, немесе, ұзақ мерзімге сәйкес) және бәсеке жағдайларына байланысты, фирма өзінің стратегиясын тұжырымдайды.
Стратегия — бұл фирманың негізгі ұзақ мерзімді мақсаттары мен міндеттерін таңдау, іс-әрекеттер бағыттарын анықтап бекіту және мақсаттарға жетуге қажет ресурстарды бөліп орналастыру.
Стратегия екі типке белінеді:
• қорғаныстық;
• шабуылдық.
Қорғаныстық стратегиясының екі бағыты болады:
1. Имитациялық (еліктеу) стратегиясында бәсекелестердің ғылыми-техникалық жетістіктерін пайдалану арқылы жаңалықтар енгізуден туатын қауіп-қатерліктерді азайтуға назар аударылады. Фирма нарықты үнемі байқап отырады, жаңа өнім пайда болуын күтіп отырады және ресурстарын ұқсас өнім, немесе, оның прототипін (түгі түлға) өндіруге жұмылдырады.
Шабуылдық стратегияның төрт бағыты болады:
1. Рационализациялау стратегиясы. Бұл жаңалықтар енгізу үшін ресурстардың өсуін талап етеді. Жаңа технологияға сынақ жүргізуге пайдаланатын балалық және венчурлік компанияларға қаржымен қолдау көрсетіледі.
3. Инновациялық стратегия өнім мен қызметтердің жаңалануын, сонымен бірге негізгі қорлар өндірісінің жаңалануын және инновацияларды жаңа өнімдер мен технологияға енгізуді тілейді. Инновациялар өнімдік және технологиялық болып бөлінеді.
Өнімдік инновация жаңа өнім бағасын көтеру арқылы фирмаға өз пайдасын барынша көбейтуге мүмкіндік береді.
Технологиялық инновациялар өндірілген өнімнің өзіндік құнын төмендету арқылы және өнімнің сапасы өскенде, оның өзіндік құнының артық өсуіне жол бермей, пайданы барынша көбейтуге көмектеседі.
4. Нарықтық қуыстарды меңгеріп оларды толтыру стратегиясы. Бұл бағытты жүзеге асыру ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізумен, елеулі шығындар жасаумен және іскерлік тәуекелдікпен байланысты. Тәуекелдік — болжаумен және жоспармен қарастырылған шығындардың немесе табыс түспеуінің ықтималдығы. Тәуекелдіктің маңызды түрлері:
• өндірістік;
• коммерциялық;
• қаржылық;
• несиелік;
• проценттік.
Коммерциялық қатер - кәсіпкер сатып алған тауарлар мен қызметтерді өткізумен байланысты процестерде туады.
Қаржылық қауіп-қатер — қарызға алынған қаражаттар мен кәсіпорынның барлық қаржыларының арасындағы өзара байланыстан пайда болады.
Несиелік қауіп — қарыз алушының оны қайтара алмайтын мүмкіндіктің болуымен байланысты.
Проценттік қауіп-қатер — процент нормасының өсуіне байланысты, құнды қағаздың бағасының төмендеп кетуінің мүмкіндігімен байланысты болады.
Қауіп-қатерден сақтандыру келісімін жасағанда, сақтандыру компаниясы кәсіпкерге тәуекелге бел байлағаны үшін сыйлық төлейді. Мұның көлемі мүмкін болатын шығындар көлеміне тең бола алады. Сондықтан осындай тәуекелдіктің жөні бар деуге болады. Сақтандырылмаған қауіп-қатер (тәуекелдік) — фьючерстік келісім жасау арқылы, хеджирлендірумен (жеткізуші, немесе сатып алушы бағалардың ұнамсыз өзгерістерге ұшырау мүмкіндігінен сақтандырылады) және нарықтық операциялардың басқа да түрлерімен сақтандырылуға жатады.
Фьючерстік контракт деп тауарды кейін (болашақта) жеткізу туралы келісімді айтады. Келісімді жасаған мерзімде екі жақ жеткізілетін тауар бағасы туралы келіседі. Фьючерстік келісімдер көбінесе хеджирленуді мақсат етеді — жеткізуші, немесе, сатып алушы, бағаның ұнамсыз өзгеруі мүмкін болуынан сақтандырылады.
Фирманың қаржылары мен ресурстарын үнемдеуде қауіп-қатер факторының болуы өте зор стимул болып табылады.
Қауіп-қатерді өлшеуге болады. Оны өлшеу үлгілерінің статистикалық, эксперттік, есептеу-аналитикалық түрлері болады.
Эксперттік әдіс мамандар мен тәжірибелі бизнесмендердің ой-пікірлерін талдап есепке алуды тілейді.
Өзін-өзі сақтандыру ерекше резервтік қордың құрылуын талап етеді. Сақтандырылатын барлық заттың құны фирманың барлық заттық және қаржылық көлемімен салыстырғанда, оның көлемі шағын болса, онда сақтандыру келісімін жасасудың жөні бар. ====
Санат:Экономика Санат:Өндіріс
Мотоатқыштар дивизиясы
Мотоатқыштар дивизиясы (Мотострелковая дивизия) — мемлекеттің Қарулы күштерінің негізгі жалпы әскерлік тактикалық бірлестігі. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында Мотоатқыштар дивизиясы үш атқыштар полкінен, артиллериялық бригададан (2 артиллериялық және 1 миномет полкі), өздігінен жүретін және зенитті артиллерия, саперлік, байланыс және т.б. бөлімшелерден құралды. Мотоатқыштар дивизиясы құрамына танк полкі енгізіледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Аскарат
Аскарат (Ascarat) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64066, пошта индексі — 64220.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
2-ші Миякибаш
2-ші Миякибаш — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Миякибашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 64 адамды құрады. Пошта индексі — 452095, ОКАТО коды — 80244845001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Османлы байрағы
thumb|150px|[[Османлы империясының соңғы байрағы, 1844 жылдан 1922 жылға дейін.]] thumb|150px|Сегіз бұрышты жұлдыз бен айшық бейнеленген, [[1793 жыл|1793-1844 жылдары қолданылған бұрынғы Османлы әскери-теңіз күштерінің байрағы. 1844 жылы Османлы әскери теңіз байрағынан келіп шыққан бес бұрышты жұлдызы бар қазіргі Түркия жалауы Танзимат жаңартуларының бір бөлігі ретінде Османлының алғашқы ресми ұлттық байрағы ретінде қабылданды.]]
Османлы байрағы ұғымы Османлы әулетінің сұлтандары қолданған байрақтардың кез келгенін білдіреді. Ұлы Османлы Мемлекетінің тарихында түрлі байрақтар қолданылған, сұлтанның өзі де мемлекеттік саясатқа байланысты түрлі жағдайларда түрлі байрақтарды іліп отырған. Османлы империясының әлеуметтік және саяси құрылымының күрделілігінен оның тарихында шынайы "ұлттық" байрақ тек 1844 жылы ғана қабылданған. Ол жылы 1793-1844 жылдары қолданылған Османлы әскери-теңіз күштерінің байрағы Танзимат реформаларының шараларының бірі ретінде Ұлы Османлы Мемлекетінің ұлттық байрағы ретінде қабылданды. Ол байрақ Түркия Республикасында әлі де қолданылады. Оның өлшемдерінің геометриялық арақатаныстары 1936 жылы арнайы заң арқылы бекітілді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тулар Санат:Тарихи тулар Санат:Османлы империясы
Вайсах
Вайсах (Weissach) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Бёблинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7398 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 15 052. Муниципалитеттің басшысы — Урзула Кройтель.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 ауылдық округке бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Принцесса Анна (Мэриленд)
Принцесса Анна (Princess Anne) — Мэриленд штатының Сомерсет округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2 313 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-64000.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Астана (велоклуб)
«Астана» велоклубы (Astana Pro Team) — қазақ компаниялар одағының демеушілігімен ұйымдастырылған кәсіби велокоманда (бұрынғы атаулары Liberty Seguros-Würth Team, Würth Team және Astana-Würth Team). Қазіргі таңда UCI Po Tour ұйымының рейтингісі бойынша Әлемде 229 ұпаймен 4-ші орында тұр.
25 Мамыр, 2006 ж. дейін бас демеуші болып отырған Liberty Seguros, команданың спорт басшысы Manolo Saiz-бен байланысты болған допинг жанжалы салдарынан, бас демеушіліктен бас тартты.
3 шілде, 2006 ж. дейін команда демеушісі Würth компаниясы (Алмания) болғанымен, команда 2006 ж. Тур де Франс жарысының қатысушылар санынан тыс қалғанынан кейін, бұл да демеушіліктен бас тартуын жариялады.
Команда абыройының асқақтаған кезі 2006 жылғы Испания көпкүндігіндегі қазақ велошабандоздары Александр Винокуров пен Андрей Кашечкин нің 1-ші және 3-ші орын иеленгенде болған.
2007 жылғы Тур де Франста уақыттық-сын (time-trial) этапындағы жеңісінен кейін болғын допинг-тестінен сүрінген Винокуров командасының жетекшілеріне Халықаралық Велоспорт Одағы Астана командасын толықтай жарыстан кетуін сұрады. Сонымен қатар қан алмастырды деп айып тағылған Винокуровтың командалас серіктері Андрей Кашечкин пен неміс Матиас Кеслер (Matthias Kessler) допинг тестерінен сүрінді, осылайша ПроТур ережелеріне сәйкес команданың негізгі жұлдыздары Винокуров пен Кашечкин командадан аластатылды.
2013 жылы команда бас менеджері болып Лондон олимпиадасы чемпионы Александр Винокуров тағайындалады, ал командаға танымал Винченцо Нибали және оның нөкерлері Ликвигаздан Астанаға ауысып, алғашқы ірі жеңіс - Джироны ұтады.
2011 жыл
Команда капитаны Александр Винокуров үшін кәсіби спорттық соңғы жылы Тур де Франсқа қатысып сары жейдені бірнеше күн киіп немесе бір немесе бірнеше этапты жеңу мақсаты тұрған. Жалпы есепте алғашқы ондыққа жақындап келе жатқан ол Тур де Франс 9-шы этапында құлап бел сүйегін сындырып алып, көп ұзамай спорттық мансабын тоқтатқанын мәлімдеді. Осы жағдайда 2006 жылы Қазақстаннның екінші қаһарманы атанған Андрей Кашечкин Астана сапына қайта қосылды. Кашечкин Вуэльтада топ жарам деп мәлімдегенімен, ондағы көрсеткіші тым нашар болды. Осы кезде Вуэльтада швециялық легионер Фредерик Кессякоф, осы жылы Аустрия турын жеңген, жалпы есепте алғашқы үштікке де ілігіп келіп еді (11ші этапта), бірақ қызуы көтеріліп жарыстан шығып қалды.
2012 жыл
31 қаңтар күні испанияның Кальпе қаласында «Pro Team Astana» кәсіби велокомандасының 2012 жылғы маусымдағы құрамы таныстырылды. Алтыншы маусымда команданың басшылығы негізгі сенімді Роман Кройцигерге, Янец Брайковичке және команданың лидері Александр Винокуровқа артады. 2012 жылдың ең негізгі мақсаты - Джиро, Тур де Франс пен Вуэльта жарыстарында жақсы көрсеткіштерге қол жеткізу. Дегенмен бір күндік жарыстарда жеңіске жету де мақсаттардың бірі.
Спорт арбитраж соты Альберто Кантадорды екі жылға кәсіби спорттан аластады. Аластатылу мерзімі 2010 жылдың тамызынан басталды. Сот шешіміне Кантадордың қанынан тыйым салынған кленбутерол табылғаны негіз болды.Сондықтан испандық шабандоздың 2010 жылы Астана командасының құрамында "Тур де Франс" жарысында жеңген атағы да жойылды. Автоматты түрде "Тур де Франс-2010" жарысының жеңімпазы Андре Шлек болып саналады.
2013 жыл
Бұл маусымда Александр Винокуров спорттық директор лауазымына көшсе, команда сапында атақты италиандық Винченсо Нибали мен жас қазақ жәстар арасындағы әлем чемпионы - Алексей Луценкомен толысты.
Дереккөздер
Санат:Велоспорт Санат:Қазақстан спорт клубтары Санат:2006 жылы құрылғандар
Поттэрвилл (Мичиган)
Поттэрвилл (Potterville) — Мичиган штатының Eaton округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2168 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-66100.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Биг Бэнд
Биг Бэнд - Техастың батыс бөлігіндегі географиялық аймақтың ауызекі атауы болып, ол АҚШ елінің Мексика елімен шекарасында орналасқан. Аймақтың 4,000 шаршы километр мемлекеттік жері болып, оның ішіне Биг Бэнд Ұлттық саябағы және Биг Бэнд Ранчо Мемлекеттік саябақтары кіреді.
Санат:Техас
Заң (құқықта)
thumb| alt=A.| [[Заң.]]Заң, құқықта – кең мағынада: мемлекет белгілеген бүкіл нормативтік-құқықтық актілер, жалпыға бірдей міндетті ережелер (қара Заңнама); тар мағынада: – мемлекеттік биліктің жоғары өкілетті органы қабылдаған немесе тұрғындардың тікелей ерік білдіруі арқылы (мысалы, референдум тәртібімен) қабылданған, неғұрлым маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін нормативтік акт.
Ла-Гулафриер
Ла-Гулафриер (La Goulafrière) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,38 км² шамасында.
Заң (құқықта)
Заң Мемлекеттің құқықтық жүйесінің негізін құрайды. Мемлекеттік биліктің дербес бастауы ретінде заң ежелгі замандарда-ақ тәжірибеге еніп, әдет-ғұрып жосындарының орнын басқан. Заң күші кез келген нормативтік актінің нормаларын жоя алады. Бүкіл мемлекет органдардың актілері заңға сәйкес келуге, оның қағидалары негізінде және оны орындау бағытында шығарылуға тиіс, яғни заңға негізделген сипатта болуы шарт. заңға қарама-қайшы келетін кез келген құқықтық акт “қолданысқа жарамсыз” деп танылуға тиіс. Заңды қабылдаудың айрықша тәртібі бар (қ. Заң шығарушы органдар, Заң шығарушы билік, Заң шығару бастамасы, Парламент). Мазмұндалған нормалардың маңызына қарай заңдардар конституциялық заңдар және қарапайым заңдар болып бөлінеді. Конституциялық заңға Конституцияның өзі және Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізетін заңдар жатады. Ал қарапайым заңдарға жүйелік және ағымдағы заңдар жатады.
Ла-Гулафриер
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 173 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Дельфы
Дельфаның археологиялық қорығы Әлемдік мұралар қорына енгізілген. Археологиялық зерттеулерге сүйенетін болсақ біздің заманымызға дейінгі 1600 жылдан бастап Дельфа халқы Жер Ана культіне байланысты әйел құдайларға сыйына бастаған. 1100 жылдары қоныс құлдырады. Дельфалықтар Бірінші Қасиетті Соғысқа (596 - 586 жж.,) қатысады. Бұл соғыс көрші Крисса қаласына қарсы болған. Нәтижесінде Крисса қирайды.
Пифий ойындары
«Пифий ойындары» немесе «Пифий» (сонымен қатар «Дельфий ойындары») маңызы жағынан Олимпиада ойындарынан кейінгі екінші ойын түрі. Бастапқыда ойындар әр 8 жыл сайын, ал біздің заманымызға дейінгі 586 жылдан бастап Пифий Аполлонның құрметіне әр 4 жылда өтетін болады.
Санат:Грекия қалалары Санат:Грекиядағы бүкіләлемдік мұралар Санат:Грекия археологиялық нысандары Санат:Ежелгі Грекия киелі қалалары Санат:Қола дәуіріндегі Балқан Санат:Делфы
Комсомол ауылдық округі (Атырау облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Комсомол ауылы кірді. Орталығы – Комсомол ауылы болды.
Таратылуы
2009 жылы округ орталығы әрі жалғыз елді мекен – Комсомол ауылы таратылғанына байланысты округ те таратылды.
Халқы
2009 жылғы санақ бойынша округте 750 адам тұрды.
Дереккөздер
Санат:Мақат ауданының таратылған ауылдық округтері
Николай Константинович Дмитриев
thumb|right|Николай Константинович ДмитриевНиколай Константинович Дмитриев (9.9.1898 жылы туған, Москва - 22.12.1954, сонда) — түркітанушы. КСРО ғылым академиясының корр.-мүшесі (1943), КСРО Педагогикалық ғылыми академиясының акад. (1945), филология ғылыми докторы (1938), профессор (1930). Башқұрт АКСР-інің (1947), Түркімен КСР-інің (1950), Чуваш АКСР-інің (1953) еңбек сің. ғылым қайраткері. Москва мемлекеттік унивеситетін (1920), Москва шығыстану институтын (1922) бітірген. Араб, армян, герман, роман, славян, түрік тілдерін еркін меңгеріп, шығармаларын итальян, неміс, француз, орыс тілдерінде жазған. 1923 — 1925 жылдары Москва шығыстану инситутында кітапхана қызметкері. 1925 — 1954 жылдары Москва, Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университеттерінде, шығыс институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі болды. Негізгі еңбекгері түркітану мәселелеріне арналған. "Түрік тілінің қүрылысы" (1939), "Құмық тілінің грамматикасы" (1940), "Башқұрт тілінің грамматикасы" (1948), "Түрік тілі" (1963) т. б. еңбектері жарық керді. "Хакас тілін және оның диалектілерін зерттеу мәселелері" (1954, бірлесіп жазған), "Түркі тілдерінің құрылысы" (1962) атты монографиялардың авторы.
Мраморный
Мраморный, М ә р м ә р л і – Асутау (Азутау) жотасының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі асу.
Николай Константинович Дмитриев
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі
Мраморный
Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Мойылды ауылының солтүстік- шығысында 8 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1371 м. Сәуір–қазан айлары аралығында Теректі және Ақжайлау ауылдарын асудағы қара жол байланыстырады. Мраморный бойынан Алқабек өзені ағып өтеді. Беткейлік шайылу, эрозиялық процестер дамыған. Асуда дала өсімдіктерімен бірге сирек қылқан жапырақты ағаштар өскен.
Дереккөздер
Санат:Шығыс Қазақстан облысы асулары
IC 3012
IC 3012 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38546, ZWG 69.61, NPM1G +11.0305.
Сыртқы сілтемелер
IC 3012 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Эрнанес
Андерсон Эрнанес ди Карвальо Виана Лима (Anderson Hernanes de Carvalho Viana Lima; 29 мамыр 1985, Алианса, Пернамбуку), Эрнанес (Hernanes) ретінде танымал — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы, 2013 жылғы Конфедерациялар кубогының жеңімпазы.
2008 жылы Олимпиада ойындарына, 2014 жылы әлем чемпионатына қатысқан.
Сілтемелер
Санат:Бразилия футболшылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары Санат:Лацио ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Зубен
Зубен (Suben) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Шердинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1419 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SD, ресми идентификациялық коды — 4 14 25.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эрнст Зайц (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Термодинамикалық жүйе
нобай Термодинамикалық жүйе - бір-бірімен және сырткы ортамен энергия және зат алмаса алатын макроскопиялык денелер мен өрістердің жиынтығы.
Термодинамикалық жүйенің жұмысы
Термодинамикалық жүйенің жұмысы - термодинамикалык жүйе жағынан сыртқы денеге әсер етуші күштің жүмысы; жүйеден сырткы денеге берілген немесе одан алынған энергияға тең деп шамаланады.
Мексика-Америка соғысы
Мексика-Америка соғысы - тағы да Мексикалық соғыстың Алғашқы Америкалық интервенциясы және АҚШ-Мексика соғысы деп те аталады. Бұл соғыс 1846 жылдан 1848 жылға дейінгі АҚШ елімен Мексика аралығындағы қарулы қақтығыс болып есептеледі. Санат:Соғыстар
Вальдетортола
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 164 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 103,18 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Михаил Львович Ефимов
Ефимов Михаил Львович (14.6.1930 туған, Украина, Прилуки қаласы) – онколог, медицина ғылымдарының докторы (1969), професор(1970). Алматы мемл медицина институтын (1954, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университет) және оның аспирантурасын (1957) бітірген. Семей медицина институтында (1957–61, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) ассистент, доцент болып істеді, ал 1961 жылдан Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеулер институтында лаборатория меңгерушісі қызметін атқарады. Ефимов Михаил 179 ғылыми-зертхана еңбектің, оның ішінде 5 монографияның («Радиочувствительность опухолей в эксперименте]]», 1971; «Биологические ритмы в норме и патологии», 1981; «Хронобиология и хрономедицина», 1996) авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1930 жылы туғандар
Пожевка (Чермоза тармағы)
Пожевка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чермоз өзенінің сол жағалауынан 2,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аббасилер халифаты
Аббасилер халифаты (الدولة العباسية) — Аббасилер әулеті билігінің астында 750-945 және 1194-1258 жылдар аралығында өмір сүрген феодалдық теократиялық мемлекет.
Халифат құрамына Азияда орналасқан қазіргі араб елдері, Мысыр, Иран, Солтүстік Африка және Орталық Азия мен Үндістанның бөліктері кірді. 945 жылы халифатты Буидтер жаулап алғанға дейін ол дербес саясат жүргізді. 1055 жылы Бағдатты селжұқтар басып алғаннан кейін Аббаси халифтері астананың маңындағы аумаққа ғана билік етті.
Халифа әл-Мансур халифаттың астанасын әл-Куфадан Тигр өзенінің бойында жаңадан салынған Бағдатқа көшірді. 836-892 жылдар аралығында халифаттың астанасы Самарра қаласында болды.
Шығу тегі
Аббасилер пайғамбардың ағасы Аббас ибн Абд әл-Мутталибтан тар аған. Бастапқыда Аббасилер мемлекет істерінде маңызды рөл атқарған жоқ. Бірақ халифатта билеуші Омейяд әулетіне наразылық күшейген сайын бұл әулеттің маңызы арта түсті. Әли ұрпақтарының жақын туыстары болғандықтан, Аббасилер билік үшін күресте шиіттердің қолдауына сене алатын. Аббастың шөбересі Мұхаммед ибн Әли ибн Абдаллах 8-ғасырдың басында оны имам деп таныған бірнеше шиит әулеттерінің қолдауына ие болды. Ибн әт-Тиктақ Мұхаммедтің имам лауазымын шиіт имамдарының бірі Әбу Хашим Абдулладан алғанын, ол өліп жатқанда Мұхаммедті өзінің мұрагері деп жариялағанын хабарлайды.
Аббасилер көтерілісі
alt=|нобай|300x300 нүкте| 750 жылы территориясы Осы кезден бастап Аббасилер Омейядтарға қарсы көтеріліске жасырын дайындала бастады. Омейядтарға қарсы қозғалыстың орталығы Куфа, одан басқа Аббасилер Хорасан мен Мауараннахрда үлкен қолдауға ие болды. 743 жылы Мұхаммед тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді. Имамат ұлы Ибраһимге өтті. Оның тұсында Хорасанға дарынды қолбасшы, парсы Әбу Муслим аттанды. Ол шиіт болғанымен, бар күшін Аббасилердің ісіне жұмсады. Әбу Муслим аз уақыттың ішінде Иранның қала тұрғындарының басым бөлігін Аббасилерді жақтауға көндірді. Оны Омейядтар құлатылғаннан кейін билік Әли ұрпақтарына өтеді деп сенген шиіттер де қолдады.
743 жылы халифа Хишамның өлімінен кейін Омейядтардың ішінде билік үшін күрестің басталуы Аббасилер үшін сәтті болды. 747 жылы Хорасанда Аббасилердің өкілдері Ибрахим ибн Мұхаммед, және оның інісі Абул-Аббас әс-Саффах басқарған көтеріліс басталды. 749 жылдың 26 маусымында Аббасилер Нехавенд шайқасында жеңіске жетті, бұл оларға Бағдадқа жол ашты. 28 қарашада Куфа мешітінде Әбу-л-Аббас өзін жаңа халиф деп жариялады.
Соңғы Омейяд халифасы Маруан II халифаттың батыс бөлігін тағы алты ай басқарып, Мысырға қашып кетті, ол 750 жылы қаза тапты. Аббасилер Омейядтардың барлығын дерлік қырып тастады, сонымен қатар жақтастары – Әбу Муслимді (755) өлтірді.
751 жылға қарай арабтар Иран, Ирак, Сирия, Палестинаны жаулап алды. Батыс Түрік қағанатының қарсылығына қарамастан, оның оңтүстік бөлігі халифаттың құрамына кірді. Арабтардың келуімен, бұл аймаққа бірте-бірте ислам тарай бастады. 751 жылы шілдеде Халифат пен қарлұқтардың бірлескен әскері Таң әулетінің әскерімен Талас маңында кездесті. Талас шайқасының нәтижесі Аббасидтердің қарлұқтармен жеңісі болды, бұл Мәуераннахр мен Орталық Азияда исламның таралуының, сондай-ақ Ұлы Жібек жолына арабтардың ықпал етуінің бастауы болды.
Алғашқы кезең (752-775)
Әбу әл-Аббастың мұрагері Әл-Мансур ең алдымен астананы Дамасктен жаңадан салынған Бағдад қаласына көшірді, себебі ол халифаның жақтастары - парсыларға жақынырақ болды. Бағдад 762 жылы Тигр өзенінің бойында қаланған. Сонымен қатар, билікті бөлу үшін жаңа уәзір лауазымы пауда болды, жергілікті әмірлерге де көбірек билік берілді.
Бұл сайып келгенде Аббаси халифтерінің көпшілігі салтанатты рөл ғана атқарды дегенді білдірді, өйткені уәзірлердің ықпалы күшейіп, бұрынғы араб ақсүйектері бірте-бірте парсы бюрократиясымен ауыстырылды. Әл-Мансур кезінде әл-Андалус бөлініп кетті, шииттер көтеріліске шығып жеңіліске ұшырады.
Аббасилер парсылардың қолдауына қатты тәуелді болды. әл-Мансур өз сарайында араб емес мұсылмандарға жақсы көзбен қарады. Бұл араб және парсы мәдениеттерін біріктіруге көмектескенімен, олардың көптеген араб жақтастарын алшақтатты. Омейядтардың тірі қалған жалғыз өкілі І Әбдірахман Испанияның тәуелсіз әмірі атанды. 929 жылы Абд ар-Рахман III халифа атағын алып, Кордова халифатын құрды.