cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поджо-Сан-Вичино
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 303 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 62020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Екатерина Сиенская.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Иммерсиялық әдіс
Иммерсиялық әдіс - жарық сәулесін сындыру көрсеткіштері алдын ала белгілі сұйықтарға батыра отырып, нақтылы затқа (минералға) тән сәуле сындыру көрсеткіштерін салыстырмалы түрде анықтау әдісі; минералдар мен таужыныстарды зерттеуде қолданылады.
Иммерсиялық жиынтық
Сыйымдылығы 1—2 мл-ден аспайтын 30— 50—100 түтікшелерге әдейі құйылып дайындалған, сыну көрсеткіштері 1,4—1,8 аралығындағы иммерсиялық сұйықтықтар жиынтығы.
Иммерсиялық препарат
0,05—0,30 мм-ге дейін ұнтақталып, екі әйнектің арасына салынған зерттелетін минерал түйірлері.
Иммерсиялық сұйықтар
Минералдарға тән жарық сәулелері сынуының көрсеткіштерін сәйкестіре анықтау мақсатында қолданылатын, сәуле сыну көрсеткіштері алдын ала белгілі сұйықтар жиынтығы.
Иммерсиялық талдау
Сұйықтарға не қорытпаларға батырып, минералдың сыну көрсеткішін анықтау әдісі. Бұл әдіс сыну көрсеткіштері әр түрлі екі ортаның шекарасына сәуленің толық ішкі шағылу құбылысына негізделген. Иммерсиялық талдауда сыну көрсеткіштері белгілі 98 сұйық пайдаланылады. Олардың сыну көрсеткіштері 1,408-ден 1,780-ге дейін. Зерттелетін минералдың сыну көрсеткіші бұдан үлкен болса, онда иммерсиялык қорытпалар қолданылады. Иммерсиялық талдауда әдісімен минералдардың сыну көрсеткішін ±0,001 дәлдікке дейін анықтауға болады.
Дереккөздер
Санат:Физикалық оптика Санат:Рефрактометрия Санат:Өлшем бірліктері
Коростелевка (Вильва тармағы)
Коростелевка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вильва өзенінің оң жағалауынан 123 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая қала типті Кын ауылындағысу өлшеу постынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Санта-Крус-да-Байша-Верди
Санта-Крус-да-Байша-Верди (Santa Cruz da Baixa Verde) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Пернамбуку штатындағы Сертан мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пажеу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12096 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90 км² шамасында.
Тарихы
Қала 1991 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Вольт-амперлік сипаттама
Вольт-амперлік сипаттама — электр тізбегіне косулы тұрған электрондык элемент (ШӨ диодтың, транзистордың) тогының берілген кернеуге тәуелділігі. Транзистор сызықты емес элемент болғандықтан, оның Вольт-амперлік сипаттамасы қисық сызық болады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Изобильное (Солтүстік Қазақстан облысы)
Изобильное — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы, Возвышен ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 357 адам (178 ер адам және 179 әйел адам) болса, 2009 жылы 82 адамды (48 ер адам және 34 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
IC 1177
IC 1177 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан S0-a (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57048, DRCG 34-143, triple system.
Сыртқы сілтемелер
IC 1177 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Шекісу
Шекісу. Біреумен біреудің қарсы келігі, қақтығысып, ұрсысуын осылай да айтамыз. «Қатуланса қалың ел, хан тәремен шекісер (М. Әуезов Таңд. шығ.). Сөздің тұңғыш тұлғасы мен мағынасы түркі тілдерінің ішінде чуваштарда сақталған тәрізді, «шеекееш» немесе «сеекееш» тұлғалы сөздер біздің түсінігіміздегі «сүзісу» мағынасында көрінеді. Біздің байқауымызша, чуваш тіліндегі «сеекееш»— қазіргі қазақ тіліндегі «сүзіс» сөзінің ертедегі дыбыстық құрамы. Дыбыстардың сәйкестік заңы бізге осылайша қарауды талап етеді. Ал мағына жағы — бейнелеп, ұқсата көрсету нәтижесі. Адамдар сүзіспейді, оның орнына сөздерін сүзістіреді, қақтығыстырады.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Гүлшат Төлтайқызы Балақаева
Гүлшат Төлтайқызы Балақаева (24.6.1952 ж. т., Алматы қ.) – химия ғылымдарының докторы (2003), профессор (2005).
ҚазМУ-ды (1974, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институтында аға лаборант, инженер, кіші ғылыми қызметкер (1974–1981), Қарағанды мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, аға оқытушы, доцент (1982–2003), Қазақ ұлттық техникалық университетінде доцент (2003–2004) қызметтерін атқарған. 2004 жылдан осы университеттетте кафедра меңгерушісі.
«Взаимосвязь твердофазных превращений в неорганических полимерных соединениях» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 125 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:24 маусымда туғандар Санат:1952 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан химиктері Санат:Химия ғылымдарының докторлары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Химия ғылымдары институты қызметкерлері Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессорлары
Нәсен Тәлтенов
Нәсен Тәлтенов (15 қыркүйек 1924, Новобогат ауданы Гурьев облысы – 27 сәуір 1990, Атырау) – Ұлы Отан соғысы ардагері. Ішкі қызмет полковнигі.
Өмірбаян
Нәсен Тәлтенов 15 қыркүйек 1924 жылы Гурьев облысы, Новобогат ауданында дүниеге келген. Руы Есентемір Әжімбет Кіші жүз.
1940 жылы аудандық орта мектептің 10 сыныбын бітірген. Білімі жоғары, заңгер.
1942 жылы әскер қатарына шақырылып Ұлы Отан соғысы кезінде 9 гвардиялық әуе — десанттық полк құрамында Отанымызды жау шапқыншыларынан азат ету соғысына қатысқан.
Ұлы Отан соғысынан кейін 1949 жылдың мамыр айына дейін Гурьев облысы НКВД әскери бөлімшесінде әр түрлі қызметтер атқарған.
1949 жылдың мамыр айынан Гурьев облысы Эмба арнайы коммендатурасында ішкі істер органы қатарындағы қызметін жалғастырады.
1955 жылдан 1970 жылға дейін Гурьев облысының ІІБ арнайы бөлімше шұғыл уәкілі, отряд бастығы, еңбекпен түзету колониясы бастығының көмекшісі қызметтерін атқарған.
1973 жылдың қазан айында Маңғыстау облыстық атқару комитетінің IIБ кезекшілік бөлімі бастығының орынбасары лауазымына ауысады. Одан кейінгі жылдары ІІБ хатшылық бөлімінің бастығы, ақпарат орталығының бастығы қызметтерін атқарған.
1983 жылдың қараша айында зейнеткерлікке шыққан.
Ақтауда жерленген.
Отбасы
Әкесі - Тәлтен, анасы - Қабира. Зайыбы - Жәмила Сисенқызы Нурумова. Отбасында ұш ұл дүниеге келген: Серік, Мұрат, Игілік.
Марапаттары
Ұлы Отан соғысындағы ерлігі мен еңбегі үшін "Германиядағы Жеңіс үшін", "Әскери еңбектері үшін" медальдарымен, "IIM үздік қызметі үшін" белгісімен, "Мінсіз қызметі үшін" медальдарымен марапатталған.
Әдебиеттер
Дәлелхан Сабуров. Киелі түбек сақшылары: естеліктер / Алматы, "Ол-Жас Баспасы" ЖШС, 2007 ISBN 9965-651-60-4.
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалінің иегерлері Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Рокош
thumb|right|290px|«Сандомир рокошы». Белгісіз суретші, XVII ғ.
Рокош ((rokosz - «бүлік») — Польшадағы корольға қарсы ресми түріндегі көтеріліс, Речь Посполитадағы корольға қарсы бағытталған шляхта конфереденциясы (қарулы шляхтаның немесе оның бір бөлігінің 16 - 18 ғасырлардағы уақытша саяси одағы). Феодал Польшадағы неғұрлым ірі Рокоштың бірі М.Зебжидовский бақарған Рокош болды; ол 1606-1607 ж. ІІІ Сигизмунд-қа қарсы әрекет етті.
Санат:Польша тарихы
Грасс Рейндж (Монтана)
Грасс Рейндж (Grass Range) — Монтана штатының Fergus округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 149 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.4 км² шамасында. FIPS коды — 30-32575.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Монтана қалалары
Қоңырат (кент)
Қоңырат — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, Балқаш қалалық әкімдігіне қарасты болған кент, 2013 жылы таратылған.
Географиялық орны
Балқаш қаласынан солтүстікке қарай 11 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
2018 жылы жергілікті тұрғындар саны 2901 адамды (1403 еркек және 1498 әйел) құрады.
Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдары Қоңырат мыс кенін игеруге байланысты қаланған. Қоңырат маңында мыс кенін өндіретін ірі карьер, тұрмыс қажетін өтейтін комбинат, т.б. мәдени-тұрмыстық мекемелер жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Балқаш қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Макуку (Рио-де-Жанейро)
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 246 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 77,080 км² шамасында. Халық тығыздығы — 57,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1890 жылы құрылған.
Санат:Рио-де-Жанейро елді мекендері
Солдат
Солдат (итал. soldo — теңге, жалдау, жалақы төлеу) — жаяу әскер құрамындағы қатардағы жауынгер, әскери адам.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Райхардтсвербен
Райхардтсвербен (Reichardtswerben) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Вайсенфельс ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1266 адамды құрайды (31 желтоқсан). Алып жатқан жер аумағы 9,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 405. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Енкель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Мерета-Яха
Мерета-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нейта-Яха өзенінің сол жағалауынан 134 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Қарлыбұлақ өзені
Қарлыбұлақ – Шаған алабындағы өзен.
Географиялық орны
Абай облысы Абай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 35 км. Жалпы ұзындығы 22 км болатын 5 саласы бар.
Бастауы
Бастауын Ханшыңғыс тауларының батысындағы бұлақтардан алып, Тышқанбай қыстауынан жоғарыда Шаған өзеніне оң жағынан құяды.
Дереккөздер
Санат:Абай ауданы (Абай облысы) өзендері Санат:Шаған су алабы
Виссел Кобе
— Жапонияның Кобе қаласындағы футбол клубы, 1966 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Кобе Уинг" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 30 мың адам. Қазіргі күнде Жапония Джей-Лигасында ойнайды.
Сілтемелер
Санат:Жапония футбол клубтары
NGC 427
NGC 427 — Sculptor шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 25 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 427 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 4333, ESO 412-14, MCG -5-4-7.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sculptor (шоқжұлдыз)
Ынтымақ (Түлкібас ауданы)
Ынтымақ — Түркістан облысы Түлкібас ауданы, Састөбе кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Тұрар Рысқұлов ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 38 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1606 адам (788 ер адам және 818 әйел адам) болса, 2009 жылы 1598 адамды (790 ер адам және 808 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
Бурзян-Елга
Бурзян-Елга — Башқұртстанның Баймак ауданындағы ауыл, Ишбердин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 126 адамды құрады. Пошта индексі — 453677, ОКАТО коды — 80206828002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Муркозька
Муркозька — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Удмуртия Республикасы, Марий-Эл Республикасы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Казанка өзенінің оң жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка қала типті ауылдағы Аркуль су өлшейтін посттан Вятка Алаңқайы қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Эркюль Савиньен Сирано де Бержерак
Эркюль Савиньен Сирано де Бержерак (Hercule Savinien Cyrano de Bergerac, 6 наурыз 1619 жыл, Париж – 28 шілде 1655 жыл, Саннуа) – француз драматургі, философ, ақын және жазушы, ғылыми фантастиканың негізін салушы, гвардияшы. Э. Ростанның «Сирано де Бержерак» пьесасы кейіпкерінің прототипі. Оның «Агриппинаның өлімі» (La Mort d’Agrippine, 1653) атты трагедиясын атеистік бағытта жазылған деген сынмен айыпталған. Сатиралық шығармалар да жазған: «Мазаринад» (Masarinades, 1649), «La Lettre contre Les Frondeurs», 1651), «Сатиралық хаттар» (Lettres satyriques, 1654). «Бөтен түс» атты философиялық шығарма жазады, онда Айдағы өмір туралы айтылады. Л. Галленің "Капитан Сатана немесе Сирано де Бержерактың басынан өткендері" атты кітабының басты кейіпкері.
Дереккөздер
Санат: Жазушылар Санат:Франция жазушылары Санат: Тұлғалар
Сан-Жулиан-де-Монтенегру
Сан-Жулиан-де-Монтенегру (São Julião de Montenegro) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Шавеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 293 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,7 км² шамасында. Халық тығыздығы — 19,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Иммиграция
thumb|right|Иммигранттардың проценттік қатынасы бойынша жасалған мемлекеттердің картасы(2005) Иммиграция (лат. іm-mіgrare – көшіп келу) — қоныстанушылық, келімсектік, бір мемлекет азаматтарының екінші бір мемлекетке тұрақты немесе уақытша (Қазақстан заңнамасы бойынша алты айдан көп мерзімге) тұру үшін көшіп келуі. Иммиграция субъектілері: шетелдіктер – басқа мемлекеттердің азаматтары, қос азаматтығы бар адамдар, азаматтығы жоқ адамдар, олардың отбасылары немесе қоныс аударуға тілек білдіруші ұжымдық қоғамдастықтар.
Доккендорф
Доккендорф (Dockendorf) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Иммиграция
Сілтемелер
Санат:Қоғам
Доккендорф
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 192 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,82 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 026. Муниципалитеттің басшысы — Херберт Монен.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Тәкбір
Тәкбір (تَكْبِير) - Аллаһ Тағаланы ұлықтау дұғасы. Тәкбір Аллаһу әкбар (الله أكبر араб - Аллаһ ұлық) сөз тіркесімен айтылып, мұсылманның ғибадатқа, құлшылыққа, белгілі бір іс-әрекетке кірісер алдындағы ауызға алатын сөзі. Аллаһу акбар - Аллаһтың ұлықтығын сипаттайтын көркем есімдерінің бірі. Мәселен, бұл дұғаны азан шақырғанда, қамат түсіргенде бірнеше қайталан, намазга ниет қылған соң да айтып, намазды бастайды, әрбір рүкүғ, сәждеге барар алдында да қайталан айтады. Тәкбірдің Тәкбір-ташрих - ''«Аллаһу әкбар, Аллаһу акбар' Лә илаһа илла Аллаһ, Аллаһу әкбар уә иллаһа ил Аллаһ»'' (Аллаһ ұлық, Аллаһ ұлық' Аллаһтан басқа Құдай жоқ, Аллаһ ұлық мадақтауға Ол ғана лайық) атты түрін айт намазында, Құрбан айт мерекесінде өте көп қайталан айтады. Бұл мадақта мұсылман адам жаратылыс ғажайыбына ерекше таңғаларлық жағдайларда да Құдайдың шеберлігі мен құдіретте таңырқан айтуы мүмкін. Қандай жағдайда болсын Кұдайды мадақтау, оны еске алу зор сауапты іс болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Араб дін терминдері Санат:Дін Санат:Ислам
Иоганн Готлиб Георги
thumb|right|200px|Георги Иоганн Готлиб,1729-1803 Иоганн Готлиб Георги, Иван Иванович (31 желтоқсан 1729, Вахгольцхоген (Померания) - 8 қараша 1802, Петербург) - табиғат зерттеушісі, ғалым, этнограф.
Дереккөздер
Санат:Ресей империясы саяхатшылары Санат:Ресей империясы этнографтары Санат:Ресей империясы географтары Санат:Ресей империясы биологтары Санат:Ресей империясы ботаниктері Санат:Германия ботаниктері Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері Санат:Ресей империясы химиктері Санат:Германия орнитологтары Санат:Ресей империясы орнитологтары Санат:Байкалтанушылар Санат:Пруссия ғылым академисының мүшелері
Кеңөріс
Кеңөріс (2006 ж. дейін – Карманово ) — Атырау облысы Махамбет ауданы, Ақтоғай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Махамбет ауылынан солтүстікке қарай 23 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 62 адам (30 ер адам және 32 әйел адам) болса, 2009 жылы 57 адамды (32 ер адам және 25 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Махамбет ауданы елді мекендері Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Улану
250 px|thumb Улану - ағзаға улы заттың кіруінің себебінен болатын ағза қызметінің бұзылуы немесе ауруға шалдығуы.
Улы заттарды ішіп қойып, уланып өлу жағдайлары балалардың арасында көп кездеседі. Балаларыңызды мұндай қасіреттен алдын-ала сақтандыру үшін мынандай қауіпсіздік шараларын жасаңыздар:
Уланған кезде көрсетілетін алғашқы көмек
Егер уланды деп күдіктенсеңіз, дереу мыналарды жасаңыз:
Алдын-ала сақтандыру
Керосин, бензин не күшті қышқыл, ащы, зәрлі заттарды (сілтілерді) ішіп қойған адамды және есінен танып жатқан адамды зорлап құстырушы болмаңыз: егер оның тынымы кетіп сабырсыздана бастаса, оған ішіндегі уды еріту үшін көбірек су, не сүт беріңіз (жас балаға әрбір 15 минут сайын бір стақаннан су беріп отыру керек). Зардап шеккен адам егер тоңып түршігіп жатса, үстіне көрпе жабыңыз, бірақ оны тым ыстықтатып тұмшаламаңыз. '''Ауыр халде жатса, онда оған дәрігерлік білікті көмек ұйымдастыру жағдайын ойластырыңыз.
Дереккөздер
Санат:Улану Санат:Өлім салдары
Яя Банана
Яя Банана (Yaya Banana; 1991 жылы 29 шілдеде туған, Маруа, Камерун) — камерундық футболшы, "Паниониос" клубы мен Камерун құрамасының қорғаушысы.
Ұлттық құрамада
2019 жылдың жазында Мысырдағы Африка ұлттары Кубогында ұлттық құрамаға шақыртылды. Гвинея-Бисауға қарсы алғашқы ойында ол 66-минутта гол соқты, ал команда 2:0 есебімен жеңіске жетті.
Сілтемелер
Санат:Камерун футболшылары Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Эсперанс ФК ойыншылары Санат:Сошо ФК ойыншылары Санат:Лозанна ФК ойыншылары Санат:Платаньяс ФК ойыншылары Санат:Паниониос ФК ойыншылары
Мария Ризванқызы Насырова
Мария Ризванқызы Насырова (25. 10. 1927 жылы туған, Ресей, Куйбышев облысы, Старо-Кулакты ауданы) —тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты (1970), доцент (1975). ҚазМУ-ды бітірген (1951). 1951—1956 ж. Қазақтың тау-кен институтында (қазіргі политехникалық), 1956-1963 ж. ҚазМУ-да оқытушы. 1963—1975 ж. Алматы халық шаруашылығы институтында оқытушы, доцент. Профессор Д. П. Тұрсыновтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі әлеуметтік-экономикалық терминология" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 10-нан астам ғылымы мақала жазды, сөздіктер құрастырды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ тілі
Солтүстік Атлант пакті (ШАРТЫ)
Солтүстік атлант пакті (ШАРТЫ) (Североатлантический пакт (НАТО)) — 1949 ж. құрылған батыс мемлекеттердің әскери одағы. Бұл одаққа 19 ел кіреді, басшылық релді АҚШ атқарады. Солтүстік атлант пактінің жоғары басқарушы органы НАТО кеңесі. Оның сессиясы жылына 2 рет шақырылады. Солтүстік атлант пактінің жоғары әскери органы — НАТО кеңесіне бағынатын, құрамында одаққа қатысушы елдердің Бас штаб бастықтары бар әскери комитет.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сан-Хуан-де-ла-Нава
Сан-Хуан-де-ла-Нава (San Juan de la Nava) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Бургохондо-Себрерос-Эль-Тьембло ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 513 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60,78 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Бон-сюр-Арзон
Бон-сюр-Арзон (Beaune-sur-Arzon) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Аррондиссеман-дю-Пюи-ан-Веле округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,38 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 43023, пошта индексі — 43500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 208 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,46 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Вилле-су-Фукармон
Вилле-су-Фукармон (Villers-sous-Foucarmont) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Дьеп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76744, пошта индексі — 76340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 198 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Үлкен Пелым
Үлкен Пелым (Пелым) — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің сол жағалауынан 602 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 707 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Мақсот Ізімұлы
Мақсот Ізімұлы  1960 жылы Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Жасқайрат ауылында туған. ҚазҰУ-ды бітірген. 1983-89 жылдары Батыс Қазақстан облысы «Орал өңірі» газетінде тілші, 1989-91 жылдары Республикалық «Зерде» журналында, «Ана тілі» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, 1991-97 жылдары «Теміржолшы-Железнодорожник», «Аруана» газеттерінде, «Жалын» журналында бас редактордың орынбасары, бас редактор, бөлім редакторы, 1997-2005 жылдары «Қазақстан энциклопедиясы» бас редакциясында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2008 жылдан «Астана ақшамы» газетінде әдеби редактор. Бірнеше кітаптардың авторы. Ол Алаш қайраткерлерінің өмірі мен шығармашылығына қатысты көптеген энциклопедиялық мақалалардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Алаштанушылар Санат:1960 жылы туғандар Санат:Қазақстан журналистері
Новьянт-о-Пре
Новьянт-о-Пре (Noviant-aux-Prés) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,19 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54404, пошта индексі — 54385.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 259 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,15 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
KPMG
Сыртқы сілттемелер
Санат:Қаржы Санат:Аудит
Көкбұлақ
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Бадам (өзен)
Бадам – Арыс алабындағы өзен.
Географиялық орны
Түркістан облысының Сайрам, Ордабасы аудандары аумағында. Ұзындығы 141 км, су жиналатын алабы 4329 км2.
Бастауы
Қаржан (Қоржын) тауынан бастау алып, Арыс өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Қар, жаңбыр суымен толығады. Көктемде тасиды. Жылдық орташа ағыны 4,51 м3/с. (Қараспан каналы тұсында). Өзен бойындағы Бадам бөгені мен каналдар арқылы Сайрам, Ордабасы аудандарының егістігі мен бау-бақшалары суғарылады, Шымкент қаласының кәсіпорындары сумен қамтамасыз етіледі. Өзеннің пайдалануға болатын энергет. қоры мол.
Дереккөздер
Санат:Ордабасы ауданы өзендері Санат:Сайрам ауданы өзендері Санат:Сырдария су алабы
Мұнайшы (газет)
«Мұнайшы» — Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. 1988 ж. газет шығуын тоқтатты. Аудан соңғы рет 1989 жылдың қаңтарында қалпына келтірілді. «Мұнайшы» газеті 1991 жылдың 1 қаңтарында қайтадан жарық керді. Газеттің басты тақырыбы мұнай- газ өндіру мәселесіне арналған. Газет нарықтық экономикаға көшу мәселелерін кеңінен жазады.
Газеттің тұңғыш редакторы Қ.Берікқұлақов болды. Әр кезде шығармашылық ұжым жетекшілері болып М. Сатқанов, К. Ізтілеуов, Т. Текеев, А. Елеусінов, К. Сұлтанғалиев істеді. Аудандық әкімшілік пен аудандық мәслихат кұрылтайшылығын тоқтатқаннан кейін (1997) редакция «Бәйтерек» атты мемлекеттік емес шағын кәсіпорын құрып (жетекшісі әрі газет редакторы К.Елеместегі), газетке құрылтайшы болды. Кәсіпорын басқа да полиграфия өнімдерін шығарады. Аптасына 2 рет шығады. Таралымы 1300 дана (2000 ж.).
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер
Мұхамеджан Етекбаев
1945 жылыдан Қарақыстақ ауылындағы Октябрь орта мектебіне (қазіргі Сүйінбай атындағы орта мектеп) оқуға барған. 1955 жылы Алматыдағы С.М.Киров атындағы университеттің журналистика факультетіне түседі. Оны 1960 жылы журналист мамандығы бойынша бітіреді. Жазушының алғашқы әңгімелері мен мысалдары, өлеңдері мен ертегілері университеттің “За отличную учебу” газетінде, “Қазақстан пионері”, “Пионер”, “Балдырған”, “Лениншіл жас”, т.б. көптеген республикалық балалар мен жастар газет, журналдарының беттерінде 1956 жылдан бастап жариялана бастаған.
Коркасяяха
Коркасяяха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ПУР/383/106 орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Мұхамеджан Етекбаев
М.Етекбаев шығармашылығы
М. Етекбаев университетті бітірген соң Алматы облысы Жамбыл ауданының “Ленин жолымен”,  Қаскелен ауданының “ Комунизм үшін”, газеттерінің редакцияларында 1960-61 жылдан 1964 жылдың қаңтарына дейін “Қазақстан пионері” газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеді. 1964 жылдан 1966 жылдың қарашасына дейін қазақ телевидениесінде редакторлық қызмет атқарды. Ал 1966 жылдың қарашасынан 1977 жылдың қарашасына дейін Жамбыл республикалық әдеби-есткерткіш музейінде директор болды. Бұдан кейінгі үш-төрт жылда аудандық “Екпінді еңбек” газетінде, мектептерде жұмыс істеді. 1981 жылдан бері еркін шығармашылық қізметке ауысып, көркем шығарма жазумен айналысты.
Коркасяяха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Мұхамеджан Етекбаев
М.Етекбаев шығармашылығы
1961 жылы М.Етекбаевтің “Алтын мүйізді киік” атты тұңғыш кітабы жарық көрді. Ол балаларға арналған әңгімелер мен ертегілер жинағы болатын. Бұдан кейінгі жылдары жазушының “Қисық бұтақ” (қара сөзбен жазылған мысалдар жинағы) “Қызыл ала автобус ”,“Жапалақ туралы ертегі ”, “Болатбек” (отызыншы жылдарда Қазақстандағы пионер қозғалысының көрнекті өкілі болған, колхоз құрылысына зиян келтіргендерді әшкерелеген қазақтың батыры, пионері Болатбек Омаров жайлы повесть. 1972 жылы М.Етекбаевтің жұбайы, орыс әдебиетінің мұғалімі Хазима Қожахановна орыс тіліне аударған. Сол жылы “Дружные ребята” республикалық балалар газеті Хазима Қожахановнаның аударған “Болатбек” повестьін газетке шығарды. Осы аударма негізінде Мәскеулік Ю.Хазанов көркем аударма жасап, бұл повесті 1981 жылы Мәскеудің “Молодая гвардия” баспасында “Юные герой” деген атпен жеке кітап етіп басып шықты. Бұл кітаптің “Берег було видно” деген атпен украин тіліндегі нұсқасы Киев қаласында “Веселка” баспасында 1988 жылы шықты. 1968 жылы “Қазақстан” баспасы М.Етекбаевтің “Жамбылдың музей үйі” – деген кітабын жарыққа шығарды. 1971 жылы М.Етекбаветің “Алатау ертегісі” атты ертегісі Москваның “Детская литература” баспасынан “Острый коготь” деген атпен басылып шықты. Бұл мығарма 1978 жылы украин тіліне аударылып, Киевтің “Веселка” баспасынан көп тиражбен жеке кітап болып шықты. Сонымен қатар кейіннен бұл кітап неміс тіліне де аударылды.
Коркасяяха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мұхамеджан Етекбаев
М.Етекбаевтің шығармашылығына пікірлер
Ал 1968 жылы сол кездегі Мәдениет министрі Ілияс Омаров М.Етекбаевтің “Алатау ертегісін” оқып шығып, мынандай хат жіберген екен: «Қадірлі Мұхаметжан! Сіздің “Алатау ертегісі” деген кітабыңызды оқып шықтым. Табиғаттанудан туған аңыздар “жан-жануарларға” жан бітірсе сөйлеткеніне қарамай, сонша нанымды, тартымды. Мұның себебі: өз тақырыбыңызды жақсы білгендіктен ғой деп жоруға болады. Әр жәндіктің тек өзіне тән мінез-құлқы, өмір сүру шарттары орынды берілгендіктен, оларға тіл бітіру ерсілік сездірмейді. Әңгімелер көпшілікті қызықтыра тартатын әдіспен жазылған. Сол себепті жұртшылық құлшына оқиды деген сенімдемін. Бұл еңбек, әсіресе жастарға көбірек пайдалы. Табиғатты білу, оның өмір жағын білуге құштарлану жастарды тәрбиелеуге, олардың табиғатқа деген қамқорлығын күшейтеді. Кітапты басқада тілдерге аудару керек шығар деп ойлаймын. Жақында жас кинорежиссер-суретші Хайдаров қазақтың бірінші мультфильмін шығарар еді. Сіздің әңгімелеріңізде өнердің сол саласына өзінен-өзі сұранып тұрған сияқты».
Коркасяяха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мұхамеджан Етекбаев
М.Етекбаевтің жетістіктері
1970 жылы Қазақстан жазушылар одағы, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетті балалар мен жасөспірімдерге арналған жабық конкурс жариялаған еді. Осы бәйгеде М.Етекбаевтің “Қаражартас хиякаясы” атты ертегісі екінші орынға ие болған және жеңіске жеткен шығармалармен бірге “Тұлпар” атты жинақта 1972 жылы басылып шықты. М.Етекбаевтің Жамбыл өмірі мен шығармашылығын бейнелейтін “Ақындар атасы” деген киносценарийы бойынша документальды телевизиялық фильм түсіріліп, 1971 жылы бүкілодақтық экранға шыққан болатын. Мәскеуден келген телеграммада: “Отлично принят ваш фильм, поздравляю, пойдет за границу” – Асман делінген. Қазақ радиосынан әр жылдары М.Етекбаевтің “Болатбек”, “Марста болған оқиға”, “Қара ішік хикаясы” атты радиопьессалары беріліп, тыңдаушылардың ыстық ықыласына бөленген. М.Етекбаев тек балалар мен жасөспірімдерге ғана емес, сонымен қатар ол үлкендердің еңбегі мен өміріне, тіршілік тынысына, күнделікті өмір талабынан туып жатқан көкейтесті мәселелеріне де қатысты тақырыпты алып, оны терең суреттеп жазған. Оған дәлел 1984 жылы “Жазушы” баспасынан басылып шыққан “Таутекелі биігі” жинағын алса да жеткілікті. Осы жинақта повестьтер мен шығармалар топтастырылған. Шығармаларда бүгінгі күннің мәселелері өзінің шынайы көрінісін тапқан. Жазушының кезінде 50 жылдық, 60 жылдық мерейтойлары лайықты атап өтілді. Соған орай, көптеген мақтау қағаздарымен марапатталған.
Шығармашылығы
Жазушы қаламынан жиырмаға тарта балалар мен жасөспірімдерге арналған кітаптар жарық көрді. Солардың ішінен «Алтын мүйізді киік» (1961), «Қисық бұтақ» (1963), «Қызыл ала автобус» (1964), «Болатбек» (1966), «Жапалақ туралы ертегі» (1967), «Алатау ертегісі» (1968), «Жамбылдың музей үйі» (1968), «Айтолқын» (1970), «Қара жартас хикаясы», «Жомарт жаз»(1971), «Сұлу шоқы» (1979), «Бала қыран» (1983), «Таутекелі биігі» (1984) секілді туындылары жас үрпақтың игілігіне айналды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Алматы облысы тұлғалары Санат:1936 жылы туғандар
Күшейкіштің кірістік қүрылысы
Күшейкіштің кірістік қүрылысы (Входное устройство усилителя) — дабыл кәзінің шығыс кедергісі мен күшейткіш элементтің кіріс кедергісін озара үйлестіретін элементтер тізбегі. Ондай тізбек трансформатордан немесе резисторлар мен конденсаторлардан түруы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Заңдық фактілер
Заңдық фактілер — нақты құқықтық қатынастардың туындауы (өзгертулер, тоқтатулар) үшін негіз болып табылатын заңда қарастырылған жағдайлар.
Оқиғa — адамдардың еркіне тәуелсіз пайда болатын заңды маңызды фактілер (мысалы, қар көшкініндегі өлім).
Әрекет — адамдардың ерік білдіруі (яғни, олардың саналы қызметінің нәтижесі) болып табылатын өмірлік фактілер.
Өз кезегінде фактілер, дұрыс құқықты (құқықтық нормалардың жазылуларына сәйкес келетін), дұрыс емес құқықты (құқық бұзушылық болып табылатын заңға қайшы келетін) әрекеттер болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Ырғызбай Айдосұлы
Ырғызбай Айдосұлы (1744 ж. ш., қазіргі Ақтөбе облысы Ырғыз өзеннің бойы – 1785, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Шыңғыстау тауының баурайы) – би.
Өмірбаян
Ұлы ақын Абай Құнанбаевтың үшінші атасы. Ырғыз өзеннің бойында туған Ырғызбайдан анасы Айпара: “Шынжыр балақ, шұбар төс – Ырғызбайым” деп үлкен үміт күткен. Ол жастайынан өлең сөзге жүйрік, шешен болып өседі, өз ортасының беделі асқан жігітіне айналады. Тобықтының атақты биі Кеңгірбай Жандосұлы Ырғызбайды қасына ертіп, ел ішіндегі дау-дамайға, бітім-билікке араластырады. Кейін өзі де құн дауы, жесір дауы сияқты қазақ арасындағы күрделі мәселелерді шешуге белсене қатысады. Ол жоңғар шапқыншылығы кезінде үдере көшкен руластарын Шыңғыстау өңіріне бастап әкеліп қоныстандыруға көп еңбек сіңірді. Қалмақтарға қарсы шайқастарда батырлығымен көзге түсіп, Абылай ханның жақын сырлас достарының бірі болды. Үлкен ас, дүбірлі жиындарда күреске түсіп, палуандығымен де аты шыққан. Атақты Ер Жәнібек батырдың қызына үйленген. Ырғызбайдың Өсер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай атты ұлдарының ішінен Өскенбайы елге қадірлі басшы, әділетті би, тапқыр шешен болғаны белгілі. М.Әуезов “Абай жолы” роман-эпопеясында, Абай туралы жазған зерттеулерінде Ырғызбайға ерекше тоқталады. Шәкерім де өзінің 1911 ж. Орынборда шыққан “Түрік, қырғыз їәм хандар шежіресі” атты кітабында төртінші атасы Ырғызбай туралы үлкен ілтипатпен жазады. Ырғызбай Шыңғыстау ішіндегі Бөкенші өзеннің бойындағы әулеттік қорымда жерленген.
Сілтемелер
Сапаралы Б., Байшөгел, А., 1995; Әуезов М., Абайды білмек парыз ойлы жасқа, А., 1997; Жанболатұлы М., Тобықты – Шыңғыстау шежіресі, А., 2004.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Көктаубай батыр
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Мокреш (Шумен облысы)
Мокреш (Мокреш) — Болгариядағы ауыл. Шумен облысына қарасты Велики-Преслав қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 318 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9861. Телефон коды — 05332. ЕКАТТЕ коды — 48862.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шумен облысының елді мекендері
Азясь
Азясь — Ресейдегі өзен. Пензен облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/350/620 орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Сувон Самсунг Блюуингз
«Сувон Самсунг Блюуингз» — Оңтүстік Кореяның Сувон қаласындағы футбол клубы, 1995 жылы құрылған.
Азясь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мокша өзені бастауынан Темников қаласындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.
Сувон Самсунг Блюуингз
Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корея футбол клубтары
Азясь
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Полленца
Полленца (Pollenza) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Мачерата провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6086 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 149 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 39 км² шамасында. Пошта индексі — 62010.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Giovanni Battista.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
IC 1178
IC 1178 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан E-S0 (эллипстік спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57062, UGC 10188, MCG 3-41-97, ZWG 108.120, NPM1G +17.0583, DRCG 34-40, ARP 172, VV 194.
Сыртқы сілтемелер
IC 1178 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Вимений
Вимений (Viménil) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,05 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88512, пошта индексі — 88600.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Вулканизм
нобай|Вулканның атқылауы нобай|Лава нобай|Суасты вулканы Вулканизм (лат. vulcanus — от, жалын) — жалпылама түсінікте: магма және олармен сабақтаса түзілетін газды-булы өнімдердің жер қойнауындағы қозғалыстарын, олардың жер бетіне шығу барысындағы барша процестер мен құбылыстарды біріктіретін ұғым. Алайда бұл термин нақтылы жанартау атқылауы мен оның фумаролды әрекетінен туындайтын құбылыстардың жиынтығы деген түсінікті шектеулі мағынада да біршама жиі қолданылады.
Вулкандық заттар сұйық күйінде
Сұйық күйдегі вулкандык, заттар (лавалар) температураға және химиялық құрамының ерекшеліктеріне (ең алдымен кремний тотығының мөлшеріне) қарай қышқыл, орта, негізді және өте негізді (ультранегізді) болып ажыратылады. Олардың қоюлығы мен тұтқырлығы, жылжымалылығы және т. б. физикалық қасиеттері жанартау атқылау процестерінің маңызды көрсеткіштері болып есептеледі. Мысалы, негізгі құрамы темірлі-магнийлі қосындыларға бай болып келетін, ал кремний тотығы аз мөлшерде кездесетін, температурасы жоғары (1200°С) ультранегізді және негізді лавалардың (базальттық және пикриттік) тұтқырлығы аз болғандықтан, олар тез қозғалғыштық қасиетімен сипатталады.
Вулкандық заттар газ күйінде
Соған байланысты мұндай лавалар ағыны қатты тасқындар мен жамылғылар құрап, кең аймақты алып жатады. Құрамы қышқыл және орта (липариттік, андезиттік), температур§сы 750—1000°С лавалардың тұтқырлығы жоғары болғандықтан (базальттық лавалармен салыстырғанда), олар баяу қозғалады. Сондықтан мұндай лавалар (кратерден шығысымен-ақ) тез қатайып ұзындығы өте қысқа тасқындар түрінде немесе конус пішінді күмбездер мен мұнаралар құрайды. Вулкандық лавалар қатая келе эффузивтік тау жыныстарын түзеді.
Вулкандық заттар қатты күйінде
Қатты күйдегі вулкандық заттар пирокластикалық заттар (грек тілінде “пир” — от, “кластикос” — бөлшектенген деген мағынада) деп аталады. Олар вулкандық қопарылыс кезінде атмосфера қабатына лақтырылған ыстық лаваның кесек бөлшектері мен (ірілі-ұсақты) шаң-тозаңдардан немесе күл-топырақтардан және кратерді құрайтын тау жыныстарының сынық бөлшектерінен құралады. Осындай жолмен пайда болған заттар қабатталып, жинала келе пирокластикалық (кесек бөлшектерден құралған) жыныстар түзіледі.
Атқылау түрлерімен кезеңдері
Газ күйіндегі заттар вулкан атқылау барысында орталық кратер, бүйірлік кратерлер және т. б. жарықтар мен жарықшақтар арқылы бөлініп шығады. Олардың негізгі құрамы (60 — 90%) су буынан тұрады. Атмосфера қабатында су буы конденсациялық процестерге байланысты суға айналып, нөсер жаңбыр жауады. Бұл жағдай вулкан атқылау процестерімен қабаттаса жүреді.
Газ күйіндегі вулкандық заттардың құрамында су буынан басқа НS2, SО2, СО, СО2, НСІ, НР, NН4С1, NН3> Н3, Н2ВОз және басқа газдар қоса кездеседі. Олардың құрамы температураның шамасына қарай өзгеріп отырады. Мысалы, 180°С-тан жорары температурада фумаролды газдар (латын тілінде “фума” — түтін деген мағынада) бөлінеді. Олардың кұрамы күрделі (хлорлы-күкіртті-көмірқышқылды) болып келеді. Әсіресе, хлорлы қосындылар басымырақ кездеседі. Фумаролды газдар температураға қарай құрғақ, қышқыл және сілтілі болып ажыратылады
Құрғақ фумаролдар жоғары температурада (500°С) бөлініп натрий, калий, темір және басқа элементтердің хлорлы қосындыларының көптігімен сипатталады. Әдетте, олардың құрамында су болмайды.
Қышқыл фумаролдардық құрамында (құрғақ фума-ролдармен салыстырғанда) су буы болады, сонымен қа-
тар хлорлы сутек және күкіртті ангидрид бірге кездеседі. Олар 300—400°С шамасында бөлінеді.
Сілтілі фумаролдар 180°С шамасында хлорлы аммонийден бөлініп шығып бұзыла келе бос аммиак бөліп шығарады. Кейінірек фумаролды газдар (180—100°С шамасында) сольфатарлы газдармен (италья тілінде “сольфатара” — күкіртті ыс деген мағынада) алмасады. Олардың негізгі құрамы су буынан және күкіртті сутектен (күкіртті фумаролдар) тұрады.
Төменгі температурада (<100°С) көмір қышқыл газдары және су буы бөлініп шығады. Мұндай газдар мофеттер немесе мофетті газдар (көмірқышқылды фумаролдар) деп аталады.
Температурасы жоғары (хлорлы-күкіртті-көмірқышқылды) фумаралды газдар вулкандық атқылау әрекеттерінің өте қарқындылығын, сольфаторлы газдар — орташа қарқындылығын, ал мофетті газдар вулкандық әрекеттердің әлсіздігін сипаттайды.
Магманың құрамында газдардың көптігі оның қатаю жылдамдығын азайтады, ал олардың азаюы (ауа қабатына ұшып кетуіне байланысты) сұйық күйдегі атқылау заттарының (лавалардың) қатаюын тездетеді.
Вулкан түрлері
Вулкан өмірінде лава атқылау кезеңдері, белгілі бір уақыт аралығында үзіліс кезеңдерімен алмасып отырады. Бірақ бұл жағдайларды түсіндіретін белгілі бір заңдылық жоқ. Вулкан атқылау процестерінің қарқынды кезеңдерінің арасындағы үзіліс үш-төрт жылға, немесе ондаған, кейде тіпті жүздеген-мыңдаған жылдарға созылады.
Тарихи ұзақ уақыт бойы қарқынды әрекеттерімен байқалмаған вулкандар сөнген жанартаулар — (мысалы, кавказдық вулкандар — Казбек және Эльбрус) деп аталады. Бірақ оларды сөнген (көне) және сөнбеген (қазіргі кездері мезгіл-мезгіл атқылап тұратын) деп ажырату шартты түрде ғана айтылады. Өйткені сөнген деп саналған жанартаулар күтпеген жағдайда кенеттен жанданып, қайтадан атқылауы мүмкін. Вулкан атқылау құбылысы табиғаттың ең қауіпті құбылыстарының бірі болып саналады. Адамзат тарихында оны дәлелдейтін мысалдар өте көп. Тарихта белгілі Везувий жанартауы біздің эрамыздың 79 жылына дейін тыныштық күйде болған еді. Бұзыла бастаған бір кездегі вулкандық конус беткейлері орманға айналып, ол жерлерде адамдар тұрып жатты.
Ал 79 жылы Везувий жанартауы қайтадан жандана бастайды. Ең алдымен жер сілкініп, содан кейін барып лава атқылайды. Вулкан атқылау барысында көптеген қалалар орасан зор апатқа ұшырайды. Аттары аңызға айналған Италья қалалары (Помпея, Геркуланум және Стабия) вулкандық бомбалармен бомбыланып, лава тасқынымен түгелдей қирап, қалыңдығы 8 м-лік вулкандық күл-топырақ астына көміледі. Аты шулы бұл апат кезін-де отыз мыңдай адам қаза болғаны тарихтан мәлім. Кейінірек, Везувий жанартауының вулкандық әрекеттері 1631, 1794, 1872, 1906 және 1944 жылдары бірнеше рет қайталанады. Осындай бір ірі апаттың мысалы ретінде Зонд бұғазында (Индонезия архипелагы) орналасқан Кракатау вулканын айтуға болады. Бұл апат екі жүз жыл үзілістен кейін барып қайталанған (27 тамыз 1883 ж.) ірі оқиғалардың бірі болды.
Жанартаудың атқылауы бірнеше айға созылады. Вулкандық қопарылыс кезінде Кракатау аралыныд үш-тен екі (2/3) бөлігі (ауданы 75 шаршы км шамасында) жарылысқа ұшырап, оның орнында тереңдігі 300 метр-лік теңіз шығанағы пайда болды. Вулкан атқылау кезінде бөлініп шыққан күл аумағы 800 000 шаршы км ауданды алып жатты. Бұл жағдай Зонд бұғазында кемелердің жүзуіне де кедергі жасады.
Вулкандық қопарылыс кезінде пайда болған ауа толқындары Джакарта қаласына орасан зор зардабын тигізеді. Бұған қосымша, қопарылысқа байланысты мұхиттарда (Үнді, Тынық және Атлантика мұхиттары) пайда болған алып толқындар (цунамдар) 37 мыңға жуық адамның өмірін өзімен ала кетті.
Жанартау атқылау кезінде естілген гуіл Сингапур мен Австралия жеріне дейін жеткен. Осы оқиғадан кейін тынышталған Кракатау вулканы 1930 жылы қайтадан жандана бастайды. Онын, бұдан былайғы уақытта қашан және қалай басталатындырын болжап айту өте қиын.
Вулкандық әрекеттердің қарқындылығы лавалардын, химиялық құрамына, температурасына және газ күйіндегі ұшпалы компоненттердің мөлшеріне тығыз байланысты.
Вулкандық атқылаудың түрлері
а — гаваялық; б — стромболиандық; в — везувиандық; г — пелелік; 1 — қатайған лава; 2 — балқыран лава; 3 — газ бен күлдің бұлттары; 4 — күл мен бомбылар; 5 — күлдің қара бұлттары; 6 — “шыжып тұрған” (палящая) бұлттар; 7 —тұтқыр лаваның бағанасы (обелискі).
Сонымен бірге олардың құрамында ұшпалы газдар көп болғандықтан, вулкан атқылау әрекеті қопарылыс тү-рінде байқалып, атмосфера қабатына көп мөлшерде қатты күйдегі кесек бөлшектер лақтырылады.
Сонымен жанартаулар лавалық, аралас және газды-қопарылыс туғызатын вулкандар болып үш топқа ажыратылады. Олардың әрқайсысы вулкандардың бірнеше түрлерін біріктіреді (VI. 38-сурет).
Лавалық немесе эффузивтік топқа жататын вулкандар лавалардың оп-оңай кедергісіз тасып төгілуімен сипатталады. (Мысалы, Исландия жерінде байқалатын лавалық вулкандар мен Гаваялық вулкандар.)
Bулкандар түрлері
Жер бетіндегі вулкандар құрлықтық және су асты вулкандары болып бөлінеді. Құрлықтық вулкандар әдетте тектоникалық ірі және терең жарықтардың бойында мұхит жағалаулары мен аралдық дөғалар тізбегін бойлай орналасады. Ал су асты вулкандары мұхит түбінде және мұхиторталық жоталарда кездеседі. Кейде вулкандық атқылау кезінде (лавалардың өте көп мөлшерде бөлініп шығуына байланысты) вулкандық аралдар пайда болады (Гавай аралдары).