cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Германия Ұлттық футбол құрамасы
Тарихы
2018 жылғы әлем чемпионатында күтпеген жерде топтан шыға алмады.
Әлем чемпионаттарында гол соққан футболшылар
1954—1990 жылдары ГФР деген атпен ойнаған
Әнұран
Әнұран — «Schwarz und Weiss». Әнұраның авторы - Оливер Похер
Дереккөздер
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасы
Угпан-Ягун
Угпан-Ягун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Энтль-Ими-Ягун өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ворсингтон (Айова)
Ворсингтон (Worthington) — Айова штатының Дубьюк округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 19-87060.
NGC 1860
NGC 1860 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ворсингтон (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 381 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Дубьюк округы (Айова)
NGC 1860
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 30 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1860 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC75, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Николаево (Перник облысы)
Николаево (Николаево) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Радомир қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 50 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Гроттолелла
Гроттолелла (Grottolella) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1853 адамды құрайды. Халық тығыздығы 265 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 83010.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Маловка
Маловка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік Уньга өзенінің сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері
Нову-Оризонти (Баия)
Нову-Оризонти (Баия) (Novo Horizonte (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік-Орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бокира экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Баия елді мекендері
Николаевка (Қостанай облысы)
Николаевка — Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы, Асенкритов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әйет ауылынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 491 адам (252 ер адам және 239 әйел адам) болса, 2009 жылы 430 адамды (221 ер адам және 209 әйел адам) құрады.
Керімбай Бұралқыұлы
БҰРАЛҚЫҰЛЫ Керімбай (1862 ж.т. – 1924, Әулиеата уезі, Билікөл болысы) – қоғам қайраткері, Қойгелді батырдың ұрпағы. Дулат тайпасының Шымыр руынан шыққан. Ұзақ жылғы болыстық қызметінде К. елді сауда-саттыққа, кәсіпшілікке бағыттаған. Тұз өндіретін, балық аулайтын шағын кәсіпорындар ашқан. К. ел аузында ағартушылық қызметімен аты қалған болыс. Ол мешіт салдырып, орыс-бұратана мектебін ашады (1888). Қазақ балалары үшін алғаш интернат ұйымдастырады. Ол кейін Аса интернаты (1912) болып, қазір Тараз қ-ндағы Керімбай атындағы ғ12 мектепке айналды. 1912 ж. Ташкент қ-нда өзі жиыстырған қазақ шежіресін бастырып шығарды. К. күйші-сазгерлігімен, ақындығымен де аты шыққан. К. 1918 – 20 ж. ашаршылықта Т.Рысқұловпен тығыз байланыс жасап, оның аштыққа қарсы күресіне үлкен қолдау көрсетті. Өз қаржысы мен малына Тараз қ-нан аштарды тамақтандыратын бірнеше асхана ашты.
БҰРЫНДЫҚ, Мұрындық (шамамен 1430 – 1510) – Қазақ хандығының Жәнібектен кейінгі үшінші ханы (1470 – 1511).
БҰРАЛҚЫҰЛЫ – Керей ханның үш ұлының үлкені. Есімі алғаш рет 15 ғ-дың 70 жылдарының басындағы «көшпелі өзбектер» мемлекетіне қарсы күрестерге байланысты жазба деректерде кездеседі. БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан тұсында батысындағы Ноғай Ордасымен, оңт-ндегі Сырдың орта бойы үшін Темір әулеті билеушілерімен болған күрес нәтижесінде қазақ халқының этн. территориясы қалыптасты. 1480 – 90 жылдардағы Темір әулетіне қарсы соғыстан соң, Түркістан аймағының солт. өңірі Қазақ хандығының қарамағына кіреді. Жәнібек хан ұлдары (Қасым, Әдік сұлтан) ықпалының күшеюіне байланысты БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан өзінің қарсыласы Шайбани ханмен одақтасуға мәжбүр болады. Бұл одаққа қарсы тұру үшін Жәнібек ханның ұлдары Моғол билеушісі Сұлтан Махмұд ханмен арадағы қатынастарын жақсартады. Екі жақ та одақтасуды туысқандық қатынастармен нығайтады. БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан 2 қызын Шайбани әулетінің сұлтандарына береді. Осылайша 15 ғ-дың соңында қазақ қоғамында бір-біріне қарсы 2 топ пайда болады. БҰРАЛҚЫҰЛЫхан Шайбани ханның қазақтарға жасаған бірқатар жорықтарына (1506 – 10) қарсы шығудан бас тартты. Жәнібек хан ұлдары арасында беделді есептелетін Қасымның абыройы Шайбани әскерін тас-талқан етіп жеңгеннен кейін (1510) одан әрі арта түседі. 1511 ж. БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан Қазақ хандығынан кетуге мәжбүр болады. Деректер бойынша, БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан Самарқанда қайтыс болған. Кейінгі хан ұрпақтарынан ешкім Қазақ хандығын билеген жоқ. БҰРАЛҚЫҰЛЫ хан өмірінің саналы бөлігі Қазақ хандығының құрылу және нығаю кезеңдерімен тығыз байланысты.
Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
Болярци (Пловдив облысы)
Пошта индексі — 4114. Телефон коды — 03323. ЕКАТТЕ коды — 5339.
Чугуна
Чугуна — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Атла өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Уватка
Уватка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Потрашечная өзенінің оң жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фукьер-ле-Бетюн
Коммунаның INSEE коды — 62350, пошта индексі — 62232.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1105 адамды құрады. Халық тығыздығы — 456,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Клайнлангхайм
Клайнлангхайм (Kleinlangheim) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Китцинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1614 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 75 142. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Левандовски.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
IPad
iPad — Apple компаниясының шығаратын интернет-планшеті.Онын 1,2,3,4 деген түрлерi бар. Планшеттің алғашқы нұсқасын Стив Джобс Сан-Франциско қаласында 2010 жылдың 27 қаңтарында ұсынған болатын.
Бағасы және сатылымға шығарылуы
АҚШ-тағы iPad модельдерінің бағалары :
АҚШ-та Wi-Fi қондырылған iPad планшеті сатылымға 2010 жылы 3 сәуірде шығарылды. Wi-Fi және 3G бар iPad сатылымы кешірек іске асты — модельдер дүкен сөрелерінде(АҚШ-та) 2010 жылы 30 сәуір пайда болды.
iPad-тың шет елдерге шығарылуы (Австралияда, Канада, Франция, Германия, Италия, Япония, Испания, Швейцария және Ұлыбританияда) 2010 жылы 28 мамырда басталды. Сонымен қоса компания планшетті компьютер сатылымын Австрияда, Бельгияда, Гонконгте, Ирландияда, Люксембургте, Мексикада, Нидерландта, Жаңа Зеландияда және Сингапурде шілде айында бастайтынын мәлім етті.
iPad модельдерінің бағасы халықаралық сатылымдарда :
Ерекшеліктері
iPad Wi-Fi+3G модельдерінде GPS-қабылдағыш модулі бар, ол оқшау режимінде A-GPS және режимінде жұмыс істей алады. Сонымен қатар, кәдімгі SIM-картлар орнына Micro-SIM карта пішімі пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Apple Санат:Интернет-планшеттер Санат:Гаджеттер Санат:2010 жылы пайда болғандар
Қазақтелефильм
Қазақтелефильм – экрандық-шығармашылық ұжым, ҚР Телевизия және радиохабар жөніндегі мемлекет комитеті жүйесіндегі телевизиялық киностудия бөлімі. 1969 жылы құрылған (1994 жылдан бастап Қазақстан телерадио корпорациясы). 1967 жылы Қазақ телевизиясының әдеби-драмалық хабарлар бас редакциясы жанынан телефильм жасайтын бөлім ретінде ашылған, кейін осының негізінде “Қазақтелефильм” болып құрылды. “ Қазақтелефильм” студиясының құрылымында екі шығармашылық бірлестік болды: “Хроника” шығармашылық бірлестігі телевизияның барлық редакцияларына 16 мм кинотаспаға күнделікті кинотүсірілімдер жасаумен айналысты; “Шығармашы” өндірістік бірлестігі кино мен концерттік бағдарламалар түсірумен айналысты. Ол төрт шығармашылық сала бойынша кинотуындылар жасады: деректі телефильм, көркем және мультфильм фильмдер, театрды экрандау; киноконцерттік бағдарламалар жасау. Фильм жасау ісіне Б.Ғабитов-Жансүгіров, О.Дүйімбаев, Б.Теткин, Т.Ыбраев, Қ.Ахметов Қ.Умаров секілді режиссерлер тартылды. Бас оператор Е.Тынышбаев болды. Г.Смирнов, А.Федулов, Ю.Дубровин шақырылды. Студия 1967 – 92 жылы екі мыңнан аса телефильм түсіріп, экранға шығарды. 1993 жылы “Қазақтелефильм” студиясын мемлекеттік қаржыландыру тоқталғаннан кейін, фильм түсіру тоқталды. Студияға бейнетехнологиялық құралдарды пайдаланып, фильм жасау міндеті қойылды. Осы кезеңнен бастап “Қазақтелебейнефильм” деп аталған студия “19 ғасыр басшысы” деген айдармен 10 деректі фильм-портреттер сериясын жасады. “Күлпаш” атты көркемсуретті фильм түсірді және әр түрлі тақырыпта 12 бейнефильмді экранға шығарды. Сонымен қатар, басқа студиялар түсірген 14 мультфильмді қазақшаға аударды. Республикада “Қазақтелефильмнен” басқа Қазақстан Президентінің телерадио кешені және бірнеше тәуелсіз телеарналар бейнетелефильм жасау ісімен айналысады. “Қазақтелефильмнің” шығарған кинотаспалары телевизиялық фильмдердің Бүкілодақтық фестивальдерінде әлденеше рет жүлделі орындарға (“Мұғалім” сценариі П.Бортниковтікі, режисер Н.Әлпиев, 1982; “Домбыра шегі” сценариі С.Морозовтікі, 1983) ие болды, ал “Сынақ” фильмінің авторлары (сценарийін жазған Ғ.Шалахметов, режисер M.Голдовская) Бүкілодақтық Ленин косомолы сыйлығын алды. 2002жылы Ш.Айманов атындағы “Қазақфильм” киностудиясында Телефильм шығармашылық бірлестігі ашылды.
Дереккөздер
Санат:Қазақтелефильм
Жинья (Франция)
Жинья (Gignat) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63166, пошта индексі — 63340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 245 адамды құрады. Халық тығыздығы — 70,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Лара Фабиан
Лара Фабиан (фр. Lara Fabian, 9 қаңтар 1970 жыл, Эттербек, Бельгия) — франкотілді әнші, Канада азаматшасы. Француз, ағылшын, неміс, италия, испан, португал, орыс және тағы да басқа тілдердегі әндерді орындайды. Бала кезінен әнші болуды армандап, музыка және би мектептерінде оқиды. 14 жасында-ақ Лара Фабиан Брюссель клубтарында өнер көрсете бастап, көптеген еуропалық музыка сайыстарына қатысып, жеңімпаз болып таныла бастайды. 2004 жылы Ресейге келіп, Мәскеу Халықаралық Музыка Үйінің залында өнер көрсетеді. 2010 жылы Кремль Сарайында Лара Фабиан мен Игорь Крутойдың «Мадмуазель Живаго» атты концерті өтті. Лара Фабиан 2011 жылы Қысқы Азия ойындарының ашылу салтанатында Астанада өнер көрсетті.
Өмірбаяны
Лара фортепианода ойнауды және ән айтуды үйренеді, содан кейін Брюссельдегі консерваторияда оқиды. 16 жасында ол музыкалық байқауда жеңіске жетіп, жүлдені жеңіп алды: дискіні жазу. 18 жасында ол Люксембургті таныстыра отырып, Евровиденияда өнер көрсетеді және 4-ші орында. 20 жасында жас әнші және композитор Эрик Эллисонмен бірге Канадаға кетеді, олар Лараның бірнеше альбомдарын жазады. Олардың алғашқы альбомы үлкен таралыммен таралып, әншіге даңқ келеді. 1995 жылы ол Канададағы "жылдың үздік орындаушысы" атағын жеңіп алды.
Содан кейін ол Канада азаматтығын алады. Бірнеше жылдан кейін ол Францияда үшінші альбомын шығарады, ол бірден алтынға айналады. Онымен бірге ол Еуропа бойынша гастрольде өнер көрсетеді. Ағылшын, итальян және испан тілдерінде ән жазғаннан кейін, ол теледидарда және француз журналдарының мұқабаларында көрсетіледі. 2004 жылы Ресейде өнер көрсетеді. Оның танымалдығы өсіп келеді. Ол кезде ол француз режиссері Жерар Пулличиноға ғашық болады, бірнеше жылдан кейін олардың қызы болады. 7 жылдан кейін олар тарайды, ал кейінірек әнші итальяндық Габриэль Ди Джорджиоға үйленеді. 2010 жылы Лара қайтадан Еуропа мен Ресейде гастрольде болды, онда ол өзінің өлеңдеріне ән жазылған альбом жазады, Игорь Крутой музыкасын жазды. Барлық әндерінде ол өзі туралы, өмірі туралы айтады, өз тәжірибесімен бөліседі, сондықтан оны әрдайым сезінетін орындау тыңдаушыларға әсер етеді. Ең танымал шығармалар: "Je t 'aime" (мен сені жақсы көремін), "Je Suis Malade" (мен ауырып тұрмын), "Adagio", "Immortelle" (Өлмейтін).
Сілтемелер
Санат:Сопрано
Кайласа
Кайласа - индуистік мағлұматтар бойынша, Шиваның Гималайдағы тауда салынған сарайының аты.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Фейбер әдісі
Фейбер әдісі - әр типті құмдардың таралу белдемдерін анықтау үшін олардағы кварц түйірлерінің ірілігі мен жұмырланғандығы есептеледі. Ол үшін түйірлері ірілігі бойынша 6, жұмырланғандығы бойынша 5 класқа бөлінеді. Талдаудың нәтижесін қисықтармен көрсетеді. Фейбер әдісімен теңіз жағалық құмдарды өзен құмынан және әр жасты өзен құмдарын бір-бірінен ажыратуға болады.
Дереккөздер
Санат:Әдістер
Штатив
Штатив - құрал-жабдық элементтерін тік және горизонталь жазықтықта бекітуге арналған құрал.
Бинетто
Бинетто (Binetto) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Бари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2052 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 121 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 70020.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Crescenzio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Шелек ауданы
Шелек ауданы — 1928-1997 жылдары болған Алматы округі, Қазақ АКСР және Алматы облысындағы әкімшілік бірлік.
Тарихы
Шелек ауданы 1928 жылы Қазақ АКСР Алматы округінің құрамында Жетісу губерниясының Алматы уезінің жойылған Жанашар және Шелек болыстарының аумағында құрылды.
1930 жылы 17 желтоқсанда округтардың таратылуына байланысты Шелек ауданы Қазақ АКСР-нің тікелей бағыныштылығына өтті.
1932 жылы 20 ақпанда Шелек ауданы Алматы облысына бекітілді. Сол кезде оның құрамына Азат, Александров, Анатольев, Асса, Байсейіт, Жанашар, Евгене-Маловодненский, Қаражота, Қаратұрақ, Қызылжиден, Қайнұқ, Киікпай, Куликов, Купластов, Қорам, Лавар, Малыбай, Масақ, Нариман, Ойжайлау, Октябрск, Садыр, Ташкенбайсаз, 1-Ұйғыр, 2-Ұйғыр мен Шелек ауылдық кеңестері.
Сол жылы Еңбекшіқазақ ауданынан Шелекке №11 (сол уақытта ол Сұғыр ауылдық кеңесі болып өзгертілді), №12 (Малыбай ауылдық кеңесіне кірді), № 14 (Гигант ауылдық кеңесі болып өзгертілді), № 13 (Жуантөбе ауылдық кеңесі болып өзгертілді) ауылдық кеңестері ауыстырылды. Александров, Анатольев, Евгене-Маловодненский және Купластов ауылдық кеңестері Шелек ауданынан Еңбекшіқазаққа ауыстырылды. Қайнұқ, Куликов, Лавар, Ойжайлау және 1-Ұйғыр ауылдық кеңестері жойылды.
1933 жылы Шелек ауданынан Азат, Жанашар, Садыр, 2-Ұйғыр, Нариман және Ташкенбайсаз ауылдық кеңестері Еңбекшіқазаққа ауыстырылды. Октябрск ауылдық кеңесі Алматы қаласының әкімшілік бағынысына берілді. Анатолев, Жаңатұрмыс және Тескенсу ауылдық кеңестері Еңбекшіқазақ ауданынан Шелекке ауыстырылды.
1954 жылы Анатольев, Асса, Жаңатұрмыс, Қызылжиден, Киікбай және Сұғыр ауылдық кеңестері жойылды. Округте 9 ауылдық кеңестері: Байсейіт, Гигантский, Қаражота, Қаратұрақ, Қорам, Малыбай, Масақ, Тескенсу және Шелек қалды.
1957 жылы Октябрск ауылдық кеңесі құрылды.
1963 жылы 2 қаңтарда жойылған Еңбекшіқазақ ауданының Евгене-Маловодненский және Қаракөмір ауылдық кеңестері Шелек ауданына қосылды. Сол жылы Масақ, Малыбай, Қаражота, Қорам, Тескенсу және Қаракөмір ауылдық кеңестері таратылды. Гигантский ауылдық кеңесі Асса болып өзгертілді.
1966 жылы Евгене-Маловодненский ауылдық кеңесі қалпына келтірілген Еңбекшіқазақ ауданына берілді.
1967 жылы Масақ және Тескенсу ауылдық кеңестері құрылды.
1972 жылы Қаражота және Қорам ауылдық кеңестері құрылды.
1983 жылы Қазақстан, Малыбай және Нұра ауылдық кеңестері құрылды.
1986 жылы аудан құрамына 11 ауылдық кеңес кірген: Аса, Қазақстан, Қаражота, Қаратұрық, Қорам, Малыбай, Масақ, Нұра, Октябрь, Тескенсу, Шелек.
1997 жылы Малыбай ауылдық кеңесі жойылды.
1997 жылы 23 мамырда Шелек ауданы жойылып, оның аумағы Еңбекшіқазақ ауданына берілді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Бен Хеппнер
Бен Хеппнер 1956 жылы 14 қаңтарда Маррейсвиллде(Британ Колумбиясы) дүниеге келген. Кейінірек оның отбасы Доусон-Крикке қоныс аударады. Хеппнер 1975 жылдан бастап Британ Колумбиясы Университетінде оқиды. 1979 жылы СВС жас таланттар конкурсында «дона Оттавия» ариясын орындап, жеңімпаз болады. Бен Хеппнер ─ бірнеше университтетердің докторы, 1999 жылы Канада орденінің мүшесі болды. Хеппнер екі рет 2000 жылы және 2006 жылы «Джуно» премиясына ие болды. Хеппнер 2006 жылы Туринде және 2010 жылы Ванкуверде болған Қысқы Олимпиадалардың жабылу салтанатында өнер көрсетті.
Дереккөздер
Санат:Дона Оттавия
Элбоу Лэйк (Миннесота)
Элбоу Лэйк (Elbow Lake) — Миннесота штатының Grant округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1176 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-18458.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Виктория Мауретте
Виктория Мауретте (30 шілде 1982) — аргентиналық акриса және әнші. Айырықша өзінің "Мятежный дух" сериалында сомдаған Виктория Пасс рөлімен әйгілі. «Erreway» тобымен бірге бэквокалистка ретінде турларға қатысқан, содан өзінің жеке шығармашылығын бастайды.
Өмірбаяны
Виктория Мауретте 1982 -ші жылы,  30 -шы шілде күні Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында дүниеге келеді. Кейін жанұясымен бірге АҚШ-та, содан Эквадорда, Эквадордан кейін Мексикада өмір сүрген. Ал 1994-ші жылы қайта Аргентинаға қайтып оралады. Мауреттенің кинодағы тұсаукесері 2002-ші жылы "Мятежный дух" теленовелласындағы Виктория "Вико" Пасс рөлі болған. 2004 -ші жылы "No hay 2 sin 3" киносына түсті. 2010-шы жылы "Bulettface" триллерінде басты рөлді сомдаған. Бұл оның алғашқы ағылшын тіліндегі киносы еді.
Жеке өмірі
Виктория тұрмысқа шығып, Эмма атты қыз баланы дүниеге әкеледі.
Дереккөздер
Виктория Мауретте
Қарқаралы ұлттық паркі
Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы таулы-орман ландшафтысы. Табиғаттың бірегей нысандарын қорғау, саяхатты дамыту және халық демалысын жақсарту мақсатында 1998 жылы құрылған. 2009 жылы аумағы 90,3 мың га-дан 112 120 га-ға дейін кеңейтілген.
Географиялық орны мен сипаты
thumb|left|200px Сарыарқның Қарқаралы және Кент тауларындағы дала өсімдіктері мен қарағайлы орман өскен аймағын алып жатыр. Бұл аймақта бұрын биік таулар болатын, уақыт өте бұзылып, көптеген ұсақ шоқылар мен адырларға бөлініп кеткен. Олардың биік беткейлері қатты өзгеріске ұшырап, жартасты шыңдары терең сайлармен және аңғарлармен бөлінген. Көп жерлерде гранитті тақталар жалаңаштанған. Тау сайларынан бұлақтар басталып, шағын өзендер бастау алады. Қарқаралы тауларында Қарқаралы, Қопа, Аюшат, Қаракеңгір, Кент тауында Қызылкеніш, Қадыр өзендері, Шайтанкөл, Бассейн, Үлкенкөл, т.б. көлдері бар. Шағын суқоймалары, суға толы гранитті жартас шұңқырлар кездеседі.
Климаты және топырағы
Аймақтың ауа райы континентті, күн сәулесі көп түседі. Жауын-шашынның орташа мөлшері 250-300 мм, жазғы жауын-шашын қысқы уақыттан басым және жазда жиі құрғақшылық болып тұрады. Қаңтар айының орташа жылдық ауа температурасы -14,4°С, шілдеде 18°С.
Қарағайлы орман төсемесінде қоңыр түсті орман және шымды-күлді таулы орман топырағы қалыптасқан.
Фаунасы мен флорасы
thumb|right|200px Саябақта кездесетін аңның 40, құстың 114, өсімдіктің 66, балықтың 8 түрі қорғауға алынған. Олардың ішінде Қазақстанның Қызыл кітабына енген аңдар - арқар, сабаншы; құстардан бүркіт, ақбас тырна, ақбас үйрек, балықшы тұйғын, безгелдек, қара дегелек, қытай қазы; өсімдіктерден қара қандыағаш, Фукс сүйсіні, қызыл қайың, Қарқаралы бөріқарақаты мен сылдыршөбі, кәдімгі қырыққұлақ, Сібір қисық бұтасы, қауырсынды селеу және мүктің бір түрі - тегіс сфагнум, т.б. бар.
Эндемик өсімдік түрлерінен - Қарқаралы бөріқарақаты мен сылдыршөбі, үшкір сала сиякөк, Қарқара бидайығы, салалы таспашөп, Қарқаралы рэгнериясы өседі.
Белдемдері
thumb|left|200px Саябақ үш белдемнен тұрады: Саябақ аумағында шаруашылық әрекеттерге тыйым салынған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ұлттық парктері Санат:Қарағанды облысы
Дефлектор (Оптоэлектроникада)
Дефлектор (Оптоэлектроникада) (defleto — ауытқытамын) — оптикалық cәулеленудің кеңістікте таралу бағытын берілген заң бойынша өзгертуге арналған құрылғы.
Оптоэлектрондық дефлектор
Оптоэлектрондық дефлекторда сәуленің таралу бағыты сұйық және қатты орталарда жарық сәулесі, электрлік акустика, магнит өрісі әсерінен жүретін физикалық құбылыстар арқылы басқарылады. Оптоэлектрондық дефлекторлар жарық сәулесін бір координата немесе екі координата бойынша ауытқыта алады.
Аналогті дефлектор
Аналогті дефлектор басқарушы сигналға сөйкес жарық сәулесінің үздіксіз, ретті оптикалық сканирленуін қамтамасыз етеді.
Дискреттік дефлектор
Дискреттік дефлектор оптикалық сәулелену бағытын басқарушы сигналға сәйкес кез келген бағытта өзгертеді
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ноевци (Перник облысы)
Ноевци (Ноевци) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Брезник қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 614 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2394. Телефон коды — 07753. ЕКАТТЕ коды — 52324.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Кіші Ускоперть
Кіші Ускоперть — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ускоперть өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Трой (Нью-Гэмпшир)
Трой (Troy) — Нью-Гэмпшир штатының Чешир округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2145 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.5 км² шамасында. FIPS коды — 33-77380.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Инвар лента
Инвар лента - ұзындығы 6,8 м немесе 12 м-лік базистер немесе полигонометрия қабырғаларының ұзындықтарын өлшеуге қолданылатын жіңішке сым.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Карпини Иоанн де-Плано
Екі миссия да діни мақсатта айтарлықтай табысқа қол жеткізбегенімен, ол Орта Азия халықтарының тарихы, тұрмыс-салты, әскери күші, тағы басқа жөнінде маңызды мағлұматтар жинады. Рим папасы тапсырмасымен Богемия, Силезия арқылы Днепрге, одан Дон арқылы Жайық пен Еділ өзендері сағасы бойымен хан ордасына келіп жетті. Онда ол Күйік ханның таққа отыру салтанатына қатысты. Карпинидің сапар кезіндегі еңбегі жоғары бағаланып, Иннокентий IV оны франциско орденінің генералы етіп, архиепископ дәрежесін берді. Карпинидің өзінің сапары жөнінде жазған латынша “Либеллус хисторикус” аталатын шығармасының бірнеше нұсқасы бар.
Кондуктометрия
Кондуктометрия Электролиттердің концентрациясын кондуктометрлік әдіспен анықтау талданатын ерітіндінің электр өткізгіштігін елшеуге негізделген. Кондуктометрия - ең қарапайым және талдап сұрыптаудын электрохимиялық әдісі. Кондуктометрлік әдістердің барлығы жылдамдығымен, өлшеуіш аспаптарының оңай табылуымен, жұмысының ыңғайлылығымен, қанағаттанарлық дәлдігімен, өндірістік, технологиялық және лабораториялык жағдайларда талдауды автоматты түрде, әрі қашықтықған жүргізу мүмкіндігімен сипатталады.
Тікелей кондуктометрлік анықтаудын қателігі - 1-2 %. Ал белгілі бір арнайы жағдайды сақтаганда талдау қателігі 0.2 %-ке дейін азаяды. Кондуктометрлік ұяшықтарды термостатсыз өлшегенде, бұл қателіктер 3 %-ке артады, өйткені температураның бір градусқа жоғарылауы электр өткізгіштікті 2 не 3 проценттей өзгертеді. Демек, ерітінділерді термостаттау кондуктометрлік талдау әдісінің дәлдігін арттырады.
Карпини Иоанн де-Плано
“Либеллус хисторикус” тарихы
Бізге жеткен 5 қолжазба көшірмесінің ішіндегі Лейден қолжазбасын 1839 жылы француз зерттеушісі Д’Авезак дайындаған (D’Aqezac. Relatіon des Monqols ou Tartares par le frere jean du Plan de Carpіn, Parіs, 1839). Карпини еңбегі ағылшын тіліне де аударылған. Шығарманың Бержерон жариялаған француз тіліндегі мәтінінің орысша аудармасы 18 ғасырдың соңында жарық көрді (1795, 1800). Еңбектің орыс тіліндегі ғылыми басылымы Д.И. Языковтың “Собрания путешествия к татарам” аталатын кітабының 1-томында берілген. Әсіресе, А.И. Малеиннің латын тілінен аудармасы (“Иоанн де Плано Карпини. История монголов. Вильгельм де Рубрук. Путешествие в восточные страны в лето благости 1253, введение, перевод и прим. А.И. Малеина, СПб., 1911) жоғары бағаланады. Карпини еңбегінде Ресейдің оңтүстік, Хорезм, Жетісу мен Тарбағатай арқылы Моңғолияға жасаған саяхатына қысқаша сипаттама беріп, Сырдария жазығындағы Отырар, Иасы, Сығанақ, Сауран, Баркент, Янгикент, Жент, Ашнас, тағы басқа қалалар туралы, жалпы Қазақстанға қатысты құнды деректер келтіреді. Неміс тіліндегі Карпини еңбегі 1930 жылы Лейпцигте жарық көрді.
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Кондуктометрия
Кондуктометрияның теориялық негізі
I = Е / R
мұндағы I - ток күші, Е - потенциал айырымы, R - кедергі.
Кондукгометрияда өлшенетін шама ерітіндінің кедергісі немесе электр өткізгіштігі болуы мүмкін. Электр өткізгіштігінің бірлігі - кедергісі 1 Ом өткізгіштің өткізгіштік қабілеті.
Электролит ерітіндісінің электр өткізгіштігі - сыртқы кернеу көзі әсерінен заттың электролиттік диссоциациялануы және иондар қозғалуының нәтижесі. Электр тогы өрісінде ерітіндідегі қозғалған иондар еріткіш молекуласы және өзін қоршаған кері зарядталған иондар тарапынан тежеу осеріне ұшырайды. Бұл әсер релаксациялык және электрофореттік эффект деп аталады, ал бұл тежеудің нәтижесі ерітінді кедергісі болып табылады. Сөйтіп, ерітіндінін электр өткізгіштігі негізінен миграциялық иондардың санымен және жылдамдығымен (қозғалғыштығымен), оларды тасымалдайтын заряд санымен анықталады. Электр өткізгіштік температураға және еріген электролит пен еріткіштің табиғатына тәуелді.
Электролит арқылы ток өткенде, оң зарядталған болшекіер катодка (теріс зарядталған электродқа), ал теріс зарядталған бөлшектер анодқа (оң зарядталған электродқа) қарай жылжиды. Демек, электролиттегі әрбір зарядталған бөлшек электр өткізгіштік сияқты жалпы процеске қатысады.
Электролит ерітіндісі - үш өлшемді өткізгіш. Ал кез келген ерітінді кедергісінің шамасы ұяшықтың құрамына, материалына, шамасына және электродтардың кеңістіктегі орналасуына тәуелді.
Барлық белгілі және табиғатта кездесетін немесе қолдан жасалған өткізгішгер олар арқылы электр тогы өткен кездегі электрдің тасымалдану механизміне тәуелділігіне қарай үш топқа бөлінеді : электрондык, иондық, аралас.
Элекптрондық өткізгіштер. Мұнда өткізгіштердегі электрді тасымзлдаушылар - электрондар. Электрондық өткізгіштерге металдар, жартылай еткізгіштер, металл құймалары, көміртек және кейбір тұздар мен тотықтар жатады.
Иондық өткізгіштер. Мұндағы электр тасымалдауыштар - иондар. Өткізгіштердің бұл тобына газдар мен электролиттер, олардың ерітінділері жатады.
Электр өткізгіштікті өлшеуге арналған иондық немесе аралас ток өткізгіиі электролштерге мына заттардың типтері жатады: қатты күйдегі таза заттар (күміс, барий, қорғасын және металдардың галогенидтері); сұйық күйдегі заттар (су, спирттер, қышқылдар, т.б.); балқыған тұздар мен гидридтер: қатты және балқыма күйдегі бірнеше заттың ерітіндісі; сулы және сусыз, яғни анорганикалық және органикалық нағыз (молекулалық) және коллоидты ерітінділер; оксидтердің, тұздар мен негіздердің және кейбір жекеленген заттар ерітінділері.
Әр түрлі ерітінділердің электр өткізгіштігін салыстыру үшін менілікті электр өткізгіштігін пайдалану қолайлы, ол мына теңдеумен беріледі:
мұндағы I - ұзындығы өгкізгіштің көлденең кимасының ауданы. Менпіікті электр өткізгіштік дегеніміз - ауданы 1 м2, ара қашықтығы 1 м болатын өзара параллель орналасқан екі электрод арасындағы 1 м3 ерітіндінің өткізгіштігі.
Меншікті (к), эквивалентті (λ) және мольдік А электр өткізгіштік деп бөлінеді, соңғысында ерітіндінің меншікті электр өткізгіштігі оның мольдік концентрациясымен анықталады.
Жалпы электр өгкізгіштік электр тасымалдау процесіне қатынасатын әрбір ионның концентрация және ұяшық сияқты параметрлері арқылы өрнектеледі:
300px
Шексіз сұйылтқандағы катиондар мен аниондардың ионды эквиваленттік электр өткізгіштігі (25° С)
left|thumb|700px
Меншікті электр өткізгіштік ерітіндінің концентрациясы өскен сайын артып, өзінін ең жоғарғы шегіне жетеді де, содан кейін төмендейді. Ерітіндідегі электролит концентрациясының артуымен меншікті электр өткізгіштігінің артуы ерітіндідегі ион санының көбеюімен байланысты. Концентрацияланған ерітіндіде ионаралық өзара әсерлесу артады да. осының нэтижесінде ионаралық ассоциагтар немесе ион суы пайда болады, ток өткізгіштікті төмендететін ерітіндінің тұтқырлығы көбейеді; нондардың қозғалыс жылдамдықтарын азайтатын басқадай эффектілер туады. Осындай факторлар қосыла келіп, электр өткізгіштіктің қисығында максимум пайда болады.
Алайда, меншікті электр өткізгіштік концентрацияға сандық тұрғыда тым бағынатындықтан, оның орнына эквиваленттік электр откізгіштікті пайдаланған орынды.
Сонымен, ерітіндінің эквиваленттік электр өткізгіштігі дегеніміз - беткі ауданы 1 см2, ара қашықтығы 1 см параллель орншіасқан екі электрод арасында, құрамында заттың 1 моль эквиваленті болатын ерітіндінің электр өткізгіштігі, ол см · см2/моль · экв бірлігімен өлшенеді. Әдетте, концентрациясы төмен болатын аймақта А ерітінді концентрациясы азайған сайын өсе түседі. Ал күшті электролитгер үшін, концентрация шамасы < 10−3 моль/л, ол келесі теңдеумен өрнектелінеді:
150px
Ерітінді концентрациясының өсуімен эквиваленттік электр өткізгіштіктің төмендеуі Дебай-Хюккель-Онзагер эффектісі бойынша, ион айналасында кері зарядталған иондардан иондық атмосфераның туындауымен және оған байланысты найда болатын электрофоретті релаксациялық тежеу әсерімен түсіндіріледі. Электрофореттік эффекті орталық ион бір бағытта жылжыса, оны қоршаған кері ионның оған қарама-қарсы қозғалуымен байланысты. Ал релаксациялық тежеу ион жылжыған кездегі иондық қоршаудың бұзылып, қайта құрылуымен байланысты. Осы теорияның концентрациялық тәуелділігі мына теңдеумен сипатталады:
мұндағы А мен В - электрофореттік және релаксациялық эффектілерді сипаттайтын коэффициенттер, олардың шамасы ерітіндідегі температураға, тұтқырлыққа, диэлектрлікке тэуелді, әрі теориялық тұрғыда есептелінеді.
Шекті эквивалентті электр өткізгіштік иондардың шекті электр өткізгіштіктерінің қосындысына (немесе иондардың қозғалғыштығына) тең:
200px
Бұл тендеуді Ф. Кодьрауш (1879 жылы) заңы, кейде иондардың тәуелсіз қозғалу заңы дейді. Қалыпты жағдайда су ерітіндісіндегі иондардын қозғалтқыштық мэні 30-70 см · см2/моль әкв. аралығында болады, ал сутек пен гидроксид иондарынікі 350 мен 199 см · см2 моль · экв.-ке тең. Бұл осы иондардың электр өрісінде ерекше қозғалуымен түсіндіріледі.
Әлсіз электролиттердің электр өткізгіштігінің концентрациялық тәуелділігі аса күрделі сипат алады. Бұл жоғарыда айтылған эффектілермен қатар, әлсіз электролитті сұйылтқан кезде оның диссоциациялану дәрежесі өсіп, осы сүйытылған ерітінді аймағында оның жылдам артуын туғызатын диссоциациялану дәрежесінің айтарлықтай ықпалымен түсіндіріледі.
Әлсіз электролиттің электр өткізгіштігін пайдаланып, оның диссоциация түрақтысын есептейді.
Сусыз ерітінділердегі электр өткізгіштіктің бірқатар ерекшеліктері бар. Диэлектрлік өтімділігі жоғары болатын органикалық ерітінділердегі электр өткізгіштігінің конценфацияға тәуелділігі өрнектегідей. Егер диэлектрлік өтімділік аз болса (пириндинде, диоксонда, хинолинде жэне т.б.), онда электр өткізгіштік қисығында максимум және минимумдар пайда болады. Бұл иондардын еріткішпен өзара әсерлесу сипатының күрделілігімен түсіндіріледі. Анықтама кестелеріндегі деректерді және соңғы теңдеулерді пайдаланып, кез келген ерітінділердің электр өткізгіштігін есептеуге болады. Көп жағдайларда алынған деректердің дәлдігі өлшеу жүргізуге қажетті тәжірибе жағдайын дұрыс бағалауға жеткілікгі. Мұндай есептеулер титрлеу барысында байқалатын электр өткізгіштіктін өзгеруін алдын ала болжауға пайдалы. Иондық эквивалентті электр өткізгіштігі жоғары болатын иондарды ерітіндіде титрлеу барысында не косып, не алғаннан оньш өткізгіштігі өзгереді. Бұдан басқа реакция кезінде түзілетін жаңа өнім иондалмауы мүмкін, демек, ол нашар еткізгіш болуы мүмкін.
Кондуктометрлік әдістердін жіктелуі
Аналитикалык кондуктометрияны тура және жанама деп жіктейді. Тікслей кондуктометрия әдісінде зат концентрациясын ерітіндінің электр өткізгіштігі бойынша анықтайды, онда да бұл екеуінің арасындағы тура пропорционалдық тэуелділіктін болуына байланысгы. Бұл әдіс негізінен бір кұрамдас бөлікті ерітінді үшін немесе оның құрамындағы өзге қосылыстардың концентрациясы өзгеріссіз қалатын жағдайда тиімді. Анықталатын құрамдас бөліктің концентрациясы электр өткізгіштіктің ерітіпді концентрациясына тәуелділігін сипаттайды. Реттеуші график бойынша бұл тәуелділік тура сызықты сипат алуы керек. Талданатын ерітіндінің электр өткізгіштігін репеуші осы график бойынша өлшеп, іздеп отырған құрамдас бөліктін концентрациясын (немесе мөлшерін) табады.
Тура кондуктометрлік талдау әдісі өте карапайым болғанымен, ол өте шектеулі қолданылады, өйткені болмашы ғана кездейсок электролит қоспасы ерітіндінің электр өткізгіштігін едәуір езгертуге бейім тұрады. Бұл эдіс ғылыми лабораторияда сирек колданылғанымен, өндірістегі процесс барысын бақылауға қажет, әрі талдау химиясындағы маңызды мәселелерді шешуге көмектеседі, мысалы: технологиялық процестерді бақылау, тұз елшеуіш көмегімен тұзды ерітінділердін концентрациясын анықтау, су тазалыгын анықтау, таза және ағын, калдықты сулар бақылау, өзен, көл, теңіз суындагы минералды анықтау, тұнбаны шайып, тазалау және иониттерді қайта тұтыну, тамақ, дәрі-дәрмек сапасын бақылау.
Жанама кондуктометрия әдісі. Бұл әдіс көп кұрамды ерітіндідегі тек бір ғана құрамдас бөлікті талдаған кезде, кондуктометриямен қатар талдаудың басқа да физикалық-химиялық әдістерін қолдануга негізделген. Сол сияқты жанама кондуктометрия әдісіне ерітіндідегі ойтеуір бір қосылыс немесе сумен әрекеттесіп, электр өткізгішті өзгертуге себепші болатын газдың концентрациясын анықтау да енеді, мысалы, С02, NH3, S02, S03, N02 және т.б.
Кондуктометрлік титрлеу
Кондуктометрлік титрлеу Титрлеу процесін бақылау үшін электр өткізгіштікті өлшеу әдісін колдануды берілген ерітіндінің электр өткізгіштігі реагент не реакция өнімінікінен айтарлықтай өзгеше болған жағдайда қолдануға болады. Титрлеу кезінде ұяшык тұрактысын білу шарт емес, өйткені ә.н.-ді табу үшін салыстырмалы шамалар да жеткілікті. Алайда электродтар арасы өзгеріссіз қалғаны абзал, яғни олар кеңістікте мықты орналасуы керек.
Кез келген ион ерігіндісінің электр өткізгіштігіне қосар үлесі, оның концентрациясы мен эквиваленттік электр өткізгіштігіне тура пропорционал, бірақ титрлеу барысында реагенттің қосылуына қарай ерітіндінің көлемі артып отырады. Бұған электр өткізгіштікті есептеу кезінде ерітіндіні сұйылтқанда өзгеріс енгізу керек. Сызықты тәуелділіктен ауытқу іс жүзінде реакцияға түсуші зат не өнімнің гидролизденуі немесе тұнбанын ішінара еруі не тұрақтануы салдарынан байкалады.
Титрлеу қисығының пішінін теориялық тұрғыдан болжауға болады. Титрлеу кезінде жүйелі нүктелердегі әр ионының концентрациясын стехиометрия, тепе-теңдік, сұйылту заңдарына, тендеуіне негізделген белгілі әдіспен есептейді. Концентрацияны шамасына көбейгіп, әрбір ионның cалыстырмалы үлесін алсақ, онда олардың қосындысы титрлеу қисығын береді.
Сұйығылған ерітіндінің электр өткізгіштігін есептегенде, иондардың қозғалткыштығының мәнін жиі пайдалануға тура келеді Ерітіндідегі әр түрлі иондар бір-бірінен қозғалғыштығымен өзгешеленеді.
Кейбір иондардың қозғалғыштығы
Катиондар Қозғалғыштық Аниондар Козғалғыштық
left|thumb|500px
Жеке және қосиада кездесетін заттарды кондуктометрлік әдіспен талдағанда, әр түрлі химиялық реакциялар пайдаланылады: бейтараптау, тұндыру, сулы және сусыз ерітінділерде кешенді қосылыс түзілу. Ерітіндідегі иондардың саны мен сапасы кондуктометрлік титрлеу кезінде өзгереді, сондықтан да титранпы белгілі бір уақыт аралығында тұракты жылдамдыкпен беру арқылы оның электр өткізгіштігін өлшей отырып, титрлеу барысын мұқият бақылайды. Әдетте. титранттың үлесін әлсін-әлі коса отырып, ерітіндінің электр өткізгіштігін өлшейді.
Ерітінді электр өткізгіштігінің титрант көлеміне тэуелділігі график арқылы кескінделеді. Алынған график кондуктометрлік титрлеу қисығы деп аталады. Қисықтың сынуы эквивалент нүктеге сәйкес келеді. Титрлеу кезінде ерітінді электр өткізгіштігінің өзгерісі әркез түзу сызықты бола бермейтінін ескерген жөн.
Титрлеу қисығының сызықты емес сипаты титрлеу процесі кезінде диссоциация дәрежесі немесе зат реакциясына қатысатын гидролиз дәрежесі өзгерген жағдайларда байқалады. Егер титранттың белгілі бір стандартты ерітіндісімен талданатын зат кондуктометрлік титрлеу нәтижесінде нашар диссоциацияланатын немесе аз полюсті қосылыс түзетін болса, онда бұл жағдай ерітіндінің электр өткізгііитігін едәуір азайтады. Титрлеудің соңғы нүктесіне кондуктометрлік титрлеу қисығындағы электр өткізгіштіктің төменгі моні сәйкес келеді. Реагентті одан әрі косу ерітінді өткізгіштігін арттырады. Мұндай қисықтар жоғарыда келтірілген реакциялардың бәріне де тән. Күшті қышқылды күшті негізбен, күшті негізді күшті қышқылмен титрлеу қисығы, тұндыру реакциясы бұған мысал болады.
Кондуктометрлік титрлеу реакциясы жүргенде, яғни эквиваленттік нүктеге дейін және одан кейін титрлеу қисығында электр өткізгіштіктің өзгеруі салыстырмалы түзу сызықты болуы мүмкін. Осы түзу учаскелерді қиылысқанша экстрополюстей отырып, титрлеудің сонғы нүктесін табады, яғни екі түзудің қиылысы, осы ә.н. болады. Бұл жағдайда талдау дәлдігі қанағаттанарлық дәрежесіне жетеді.
Қайсыбір жағдайларда реакцияның мөлшерлі егуі титрлеу қисығының түзу сызықты болмауы кезінде де, мәселен, әлсіз қышқылды күшті негізбен титрлегенде байқалады. Мұндай қисыктарды эквиваленттік нүктені графикпен анықтау ушін сиректеу қолдануға тура келеді, яғни оны э.н. манайында сызықтың түзу болатын учаскесі айқын көрінгенде ғана пайдаланады. Басқа жағдайларда мұндай қисықтарды электронды есептегіш машиналар (ЭЕМ) көмегімен өңдеу қажет.
Қышқыл мен негіздің өзара әсерлесу реакциялары
Қышқыл мен негіздің өзара әсерлесу реакциялары Мұндай әрекеттесу кезінде титриметрлік кисықтың пішіні мен олардың тармақтары арасындағы бұрыштын шамасы титрлейтін жүйеде кездесетін иондардың қозғалгыштыгына ғана емес, қышқыл мен негіздің дәрежесіне, олардың ерітіндідегі концентрацнясына тәуелді болады. Қышқылды-негізді титрлеу кезінде аса қозғалғыш сутек пен гидроксид иондарынан аз диссоциацияланған қосылыс - су және күшті диссоциацияланатын тұз түзіледі, алайда тұз ионда- рының қозғалі ыштығы сутек пен гидроксид иондарыныкінен аз:
Орташа күшті қышқыл - күшті негіз. Бұл жағдайда титрлеу қисығының минимумы болады да, аналитикалық мәні бола бермейді. Титрлеудің бірінші сәтінде әлсіз қышқыл мен күшгі негізден түзілетін тұздың пайда болуы нәтижесінде электр өткізгіштік кемиді, өйткені бұл тұз жақсы диссоциацияланған және қышқылмен ортақ анионы болғандықтан, оның дисеоциациялануын басады, яғни сутек иондары конценграциясының кемуі басталады. Мұнан кейінгі сілтінің қосылуы тұздағы электр өткізгішгікті арттырады. Эквиваленттік нүктеден кейін ерітіндінің электр өткізгіштігі гидроксид иоидарының көбейіп кетуі салдарынан тез өседі.
Диссоциацияланбаған молекулалар (НА) концентрациясы монотонды түрде э.н.-гe дейін, кейде нөлге дейін төмендейді. Титрлеудің басында (Н+) иондарының конценфациясына тең болатын анион (А-) концентрациясы титрлеу кезінде э.н.-ге дейін өсіп, сосын тұрақты болып қалады, ал сутек ионының концентрациясы э.н.-де нөлге дейін төмендейді, ал калий иондарыныц концентрациясы титрант көлеміне сәйкес өседі.
Әлсіз қышқыл - күіиті негіз. Бұл жұпта тұздан түзілетін гидролиздің ықпалы э.н. маңайында қисықтың баяу иілуімен кескінделеді Бұл жағдайда эквиваленттік нүктені кәдімгі графиктік тәсілмен анықтау мүмкін бола бермейді.
Әлсіз қышқыл - әлсіз негіз. Бұл жағдайда титрлеу қисығы э.н.- ге біршама баяу өгетіндіктен, оны ЭЕМ көмегінсіз байқау мүмкін емес. Ал кондуктометрлік титрлеуді белгілі бір дәрежеде, тек оның жоғарғы рКНА шегінде ғапа жүргізуге болады, оны мына деректермен шектейді:
500px
Қышқыл қоспасын немесе екі негізді қышқылды титрлеу. Күшті негізді қышқылдар қоспасын (күшті және әлсіз) тигрлегенде алынатын қисықты екі рет имелі қисықпен өрнектеуге болады. Бірінші име күшті кышқылды титрлеуге сәйкес келеді. Күшті қышқылда әлсіздің диссоциациялануы басылыңқы болатындықтан, ол электр өткізгіштікке ықпал етпейді. Ерітіндінің бірінші эквиваленттік нүктесінде күшті қышқыл орі күшті негіздің тұзы, сондай-ақ әлсіз қышқыл болады. Бұдан әрі титрлегенде, ерітіндінің электр өткізгіштігі жаңадан түзілген және түзілетін тұз концентрациясымен анықталады. Әлсіз қышқыл мен күшті негіз тұзының қосымша түзілуі есебінен ол болмашы ғана өзгереді. Бірінші және екінші эквиваленттік нүктелер арасында әлсіз қышқыл титрленеді. Екінші гитрлеу нүктесінен кейін электр өткізгіштік сілтінің артық мөлшерімен анықталады да, күрт өседі.
Күшті қышқыл мөлшеріне эквивалент сілті мөлшері сілтінің бірінші эквиваленттік нүктеге дейін қосылған көлемімен (концентрациясымен) анықталады. Әлсіз қышқылдын мөлшері бірінші және екінші э.н. арасында титрлеуге кеткен сілті мөлшерімен өлшенеді. Әлсіз екі қышқыл қоспасын титрлегенде, егер, олардағы рК мәні 2-ден артық болса, онда қанағаттанарлық нәтиже алуға болады. Ал олардың концентрацияларының айырмашылығы тым көп болса, онда олардың ΔрК ≥ 3 болу қажет. Бұл жағдайларда қышқылдарды жеке титрлеуге негіз болатын бірден-бір талап. ол осы кышқылдар аниондары қозғалғыштықтарының арасында біраз айырмашылықтың болуына саяды.
Көп негізді қышқылдарды титрлеу де қышқыл қоспалардағыдай (диссоциация кезіндегі) Δ рК айырымына байланысты.