Тарих,_археология_және_этнология_факультеті_(ҚазҰУ)
Қазақстан тарихы кафедрасы
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі тарих факультетінің Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы Отан тарихы бойынша тарихшы мамандарды дайындауда дәстүрлі түрде жетекші орын алады. Бұл игі дәстүр т.ғ.д., профессор Бекмахановтың кезінде қаланған болатын. Кеңестер Одағының ыдырауы және Қазақстанның тәуелсіздік алуы тарих ғылымына да түбірлі өзгерістер алып келді. Осыған байланысты 1992 жылы факультеттің құрылымында қайта құрулар жүргізілді. КСРО тарихы кафедрасы ТМД тарихы кафедрасы болып өзгертілді. Меңгерушісі т.ғ.д., профессор С.Қ. Жақыпбек. 1992 жылы қазанда Қазақстан тарихы кафедрасы екіге бөлінді: 1. Тарих факультетінің Қазақстан тарихы кафедрасы - меңгерушісі т.ғ.д., профессор Д.И. Дулатова. 2. Жалпыуниверситеттік Қазақстан тарихы кафедрасы - меңгерушісі т.ғ.д., профессор Қ.С. Қаражан. 1993 жылы бұл екі кафедра Қазақстанның ежелгі және орта ғасырлар тарихы және Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы болып қайта құрылды. 1992 жылдан 1997 жылға дейінгі аралықта Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасын т.ғ.д., профессор Қ.С.Қаражан басқарды. 1995 жылы Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы екі кафедраға бөлінді: 1) ТМД тарихы кафедрасы негізінде Қазақстанның жаңа заман тарихы кафедрасы құрылды - меңгерушісі т.ғ.д., профессор М.Қ. Қойгелдиев. 2) Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы негізінде Қазақстанның қазіргі заман тарихы кафедрасы құрылды - меңгерушісі т.ғ.д., профессор Қ.С. Қаражан. 1997 жылы қаңтарда бұл екі кафедра біріктіріліп, кафедра Қазақстанның жаңа заман тарихы кафедрасы деп аталды. Меңгерушісі т.ғ.д., профессор М.Қ. Қойгелдиев (1997-2003 жж.). 2003 жылдан кафедра Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы кафедрасы деп аталады, осы жылдан бастап кафедраны т.ғ.д., профессор Қ.С. Қаражан басқарып келеді. Кафедра тарих факультетінің 2-4 курс бакалавриатындағы, жаратылыс тану және журналистика факультеттерінің 1 курс бакалавриатындағы және тарих факультеті 1-2 курс магистратурасындағы оқу процесін қамтасыз етуде. Тарих факультетінің 2-4 курстарының қазақ және орыс бөлімдерінде Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы бойынша жалпы және элективті курстар оқылады. Жаратылыс тану және журналистика факультеттерінің 1 курс студенттеріне «Қазақстан тарихы» жалпы курсы оқылады. Магистратурада – «Тарихи зерттеулердің әдістемесі мен әдістері», «Қазақстан тарихының іргелі және теориялық мәселелері» жалпы курстары және «Тоталитарлық социализмнің методологиялық, теориялық проблемалары және оның Қазақстанда көрінісі", "Кеңестік құрылыс тұсындағы аграрлық қатынас", «Қазақстанда большевиктік биліктің қалыптасуы (1920-1930 жж.)», «Қазақстан Республикасындағы саяси партиялар мен қозғалыстар (1990-2002 жж.)», «ХІХ ғасырдағы Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалысы», «Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты», «Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік-экономикалық реформалар», «Қазақстандағы патша өкіметінің діни экспансиясы (ХІХ ғ. 2-ші жартысы – XX ғ. басы)», «Қазақстанды әскери-казактық отарлау», «Қазақстандағы патша өкіметінің аграрлық саясаты» (ХІХ ғ. – XX ғ. басы)», «Қазіргі кезеңдегі жұмысшы табы», «Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың даму тарихы», «Қазақ халқының рухани мәдениетінің тарихы» сияқты арнайы пәндер оқылады. Кафедраның ғылыми ізденістерінің негізгі бағыттары: 1. Қазақстан Ресей империясының құрамында. 2. Қазақстан 1917 жылы. 3. Қазақстан Кеңес мемлекетінің құрамында. 4. КСРО-ның ыдырауы және Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен дамуының мәселелері. 1) Е. Бекмахановтың «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында», С. Асфендияровтың «Қазақстан тарихының очерктері», «Қазақстан тарихы», Ә. Бөкейхановтың «Таңдамалы», М. Шоқайдың «Таңдамалы» 1-2 томдары, М. Вяткиннің «Батыр Сырым», М. Иваниннің «Шыңғыс хан мен Темірлан тұсындағы әскери өнер туралы» деген еңбектер қайта басылып шығарылды. 2) Мынадай ғылыми еңбектер жарық көрді: «Материалы по введению русской политической системы управления в Казахстане", "История Казахстана". Сборник документов и материалов. "Политика репрессий руководящих кадров в Казахстане в 20-30-е годы". Құжаттық материалдар: "Қазақстандағы зорлап ұжымдастыру: үдістері, қарқыны нәтижелері", "Тұтас Түркістан идеясы", "Хрестоматия по новейшей истории Казахстана. ч.1.", "История переписей населения Казахстана", "Тарихтағы аттас тұлғалар", "Социально-экономическое развитие Казахстана в XIX веке", «Хрестоматия по новейшей истории Казахстана (1939-2005)», «Қазақстанның қазіргі заман тарихы бойынша хрестоматия (1917-1939)». 3) "История Казахстана", "Курс лекций по истории Казахстана ч.2", "Қазақстан тарихы" – электронды оқулықтар шығарылды. Студенттердің өзіндік дайындалу оқулығы, "Қазақ байларын тәркілеу". Оқу құралы. Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы, оқу құралы. Лекциялар курсы. Новая и новейшая история Казахстана. Курс лекций. Учебное пособие. Религиозная экспансия царизма в Казахстане (втор. пол. ХІХ - нач. XX века), Учебное пособие, қазақ және орыс тілінде тарих емес факультеттер студенттеріне арналған Қазақстан тарихы бойынша лекциялар курсы басып шығарылды. Кафедра қызметінде басты орынды оқу және оқу-әдістемелік жұмыс алады. Мемлекеттік стандартқа сәйкес Отан тарихы бойынша жалпы және арнайы курстарға арналған сағаттар саны анықталған, бакалавриат және магистратурада оқылатын элективтік курстардың тақырыптары айқындалған, типтік және оқу жұмыс бағдарламалары жаңартылып тұрады, оқулықтар, оқу-әдістемелік құралдар басып шығарылады, оқытушылар университеттегі және басқа жоғары оқу орындарындағы ғылыми-әдістемелік конференцияларға белсенді түрде қатысады. Кафедра бакалавриат, магистратура және PhD докторантурасына мамандарды үздіксіз дайындауды қамтамасыз етіп отыр. Кафедра студенттердің, магистранттардың және PhD докторанттарының ғылыми-зерттеу жұмыстарына үлкен көңіл бөледі. Студенттер үшін «Отан тарихы» бойынша екі үйірме құрылып, жұмыс істеуде, студенттік ғылыми конференциялар, пікір сайыстары, жарыс сөздер, «дөңгелек үстелдер», белгілі ғалымдармен кездесулер және қала және облыс мұражайларына экскурсиялар ұйымдастырылып тұрады. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының теориясы мен техникасы бойынша олардың білімін тереңдету мақсатында оқытушылар студенттер және магистранттармен жеке-дара жұмыстар жүргізеді. Ізденушілер мен докторанттардың ғылыми зерттеулерінің тақырыптары кафедраның ғылыми бағытына сәйкес келеді. 2007-2008 оқу жылынан бастап PhD бағдарламасы бойынша факультет түлегі М.С. Сарыбаев білім алуда. Оқытушылар арасында ғылыми жобаларды жүзеге асыру үшін берілетін әртүрлі мемлекеттік және халықаралық гранттардың иегерлері бар. Кафедра меңгерушісі т.ғ.д., профессор Қ.С. Қаражан 2007 жылғы «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» Республикалық конкурсының жеңімпазы, ҚР Білім және ғылым министрлігінің «ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Халықаралық байланыстар. Жыл сайын кафедраның Қырғызстан, Өзбекстан, Ресей сияқты шет елдердің кейбір жоғары оқу орындары және ғылыми мекемелерімен халықаралық байланыстары артып келеді. Түркия, Жапония, Иран, Польша, ЮНЕСКО, IREX және т.б. халықаралық ұйымдардың ғалымдарымен ғылыми байланыс дамуда. Халықаралық ғылыми байланыс әртүрлі формада етек алып отыр: ғылыми әдебиет алмасу, ғылыми конференцияларға қатысу, оқытушылар мен студенттердің өзара сынақ-тәжірибеден өтуі, шет елдердің ірі ғалымдарымен кездесулер ұйымдастыру және т.б. Адам Мицкевич атындағы Познань университеті (Польша) Шығыстану институтының профессоры М. Гавецкий кафедра PhD докторанты М. Сарыбаевтың қосалқы жетекшісі болып табылады. Кафедра өзінің түлектерімен байланыс жасап тұрады, олардың көпшілігі Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарында, ҚР Ұлттық Ғылым Академиясында еңбек етеді. Мысалы, т.ғ.д., профессор В.З. Ғалиев, т.ғ.к., доцент Е.Ж. Уәлиханов – ҚР Ұлттық ғылым академиясының Ш.Ш. Уәлиханов атындағы тарих және этнология институтында, т.ғ.к. Е. Серікбаев, К. Ильясов, Д. Әбенов – Тараз, Қызылорда, Ақтөбе университеттері тарих факультеттерінің деканының орынбасарлары, К. Ауанасова – т.ғ.д., Қазақстан тарихы кафедрасының меңгерушісі, Шымкент университетінің проректоры, Г. Жүгенбаева – т.ғ.к., көлік және коммуникация Академиясының доценті, С. Иманбаева – т.ғ.к., Қазақ ұлттық аграрлық университетінің доценті, Б. Қыздарбеков – Е. Букетов атындағы ҚарМУ профессоры, С. Кентбеков - Е. Букетов атындағы ҚарМУ проректоры, Қ.К. Абдрахманов – ҚР-ның Австриядағы елшісі, Ж. Әділбеков – Балтық бойы республикаларындағы ҚР елшісінің кеңесшісі, А.Ю. Волков – ҚР-ның Польшадағы елшісі, К.В. Жигалов – ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары, М. Ерманов – «Нұр-Отан» ХДП-ның жауапты хатшысы, Т. Рысбеков – т.ғ.д., профессор, академик, М.Өтемісов атындағы Батыс-Қазақстан мемлекеттік университетінің ректоры, Н.Б. Сейдин – ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеу институтының қызметкері, А. Уматаев – Халифа Алтай қорының төрағасы және т.б. Кафедра 07.00.02 – Отан тарихы (Қазақстан Республикасы тарихы) мамандығы бойынша мамандар даярлайды. Кафедра меңгерушісі т.ғ.д., профессор Қ.С. Қаражан, т.ғ.д., профессор М.Ж. Ташенев, т.ғ.д., профессор З.Т. Садвокасова докторлық диссертация қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшелері.