cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кентау трансформатор зауыты
«Кентау трансформатор зауыты» Акционерлік Қоғамы, («Кентау трансформатор зауыты» AҚ) – республика бойынша трансформатор жасайтын бірден бір зауыт. Іргесі 1959 жылы қаланған. Зауыт негізінен электрмеханикалық жабдықтар жасайды. Теміржол автоблокировкасын, ОМ 1,25/6 – 10 және ОМ 0,63/6 – 10 электрленген орталыққа қуат беретін трансформаторлар, жиынтық трансформатор бекеттерін, НТМИ-10 типті өлшеуіш трансформаторларын, ОМП 4/6 – 10, ОМП 10/6 – 10 газ желісін катодтық қорғау құрылысына қуат беретін трансформаторлар, мұнай-газ желісін қорғауға арналған тиристорлы өзгерткіштер, қалалардағы электр кабельдерін қорғайтын қуаты 10 кВт, доғалы реакторлар және бір фазалық құрғақ өлшеуіш трансформаторлар шығарады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан машинажасау мекемелері Санат:Кентау
Аксиология
Аксиология (грек, axios — құнды, logos — ілім) — құндылықтардың табиғаты, олардың әлеуметтік шындықта аталған орны және құндылық әлемінің құрылымы туралы философиялық ілім. Аксиологияның негізгі мәселесі — "Игілік деген не?" деген сұрақты алғашқы болып Сократ қойған. Платон философиясыңда құндылықтар жалпы ізгілікпен байланыстырылып, әмбебапты мәнге ие болды. Мәдениеттануда құндылықтар мәселесі ерекше орын алады, өйткені, мәдениет адамзат жасаған барлық құндылықтардың жиынтығы деген түсінік кең тараған. Құндылықтардың болмыстық жалпы мәнін ашуға бағытталған Аксиологияның философиялық қырынан, оның мәдениеттанулық өлшемі өзгеше болып келеді. Аксиология әртүрлі өркениеттердің жетістіктерін, мәдени құндылықтардың қалыптасуын, нақтылы даму тектерін және бағдарларын айқындайтын білімдердің нақтылы-тарихи жүйесі ретінде көрініс тапты. Бұл әсіресе тарихи мәдениеттануда анық байқалды. Мәдениет — адамдық қарым-қатынастарды реттеудің маңызды тұлғалық әлеуметтік тетігі, ал құндылық — норма, үлгі, мұраттармен қатар осындай реттеу жүйесінің шешуші элементі екендігі белгілі. Сол себепті Аксиология әлеуметтік-мәдени талдаудың маңызды құралына жатады. Қазіргі мәдениеттануда құндылықтардың тарихтан тыс әмбебапты жүйелерінен бас тартып, тарихи әдістеме арқылы тең құқықты құндылықтар жүйелерінің молдығына негізделген мәдени-тарихи релятивизм мектебі (Дильтей, Шпенглер, Тойнби, Сорокин, т.б.) қалыптасты. Салыстырмалы мәдени зерттеулердің дамуы нәтижесінде кез келген мәдениет құрылымының, басымдылықтарының және мазмұнының салыстырмалылығы туралы идеялар (Боас, Риверс, Бенедикт) өрістеді. Сонымен қоса, Аксиологиялық плюрализм концепцияларының тарауы бұрынғы жалпы құндылықтар ілімінің негіздерін шайқалтып, олардың құрамына нақтылы тарихи-мәдени контекст енгізді. Қалыптар мен құндылықтар әрбір мәдениетке өзіндік сипатымен айқындалғандықтан, бүкіл адамзатқа бірдей тұжырымдалған мәдениет кодексін ұсыну мүмкін емес. Алайда, жалпы қоғамдық ынтымақтастық, үйлесімдік пен келісімді де бекерге шығаруға болмайды, яғни, тұлға үшін ортақ мақсаттар да қажет (Клахкон). Аксиологиялық зерттеудің маңызды жақтарына психоанализ (Әсіре-Мен, Құндылық архетиптерін талдау — К.Юнг), құндылықтар сұхбаты (М.Бахтин), т.б. жатады.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Атакент орамы (Астана)
Бұрынғы атауы В.Малиновский қысқа көшесі. Атакент орамы А.Беляков көшесімен қиылысып, А.Герцен көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 737,5 м.
Атакент - Жетісай қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым жерде орналасқан кент аты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Сарсенғалиев Қаби
Сарсенғалиев Қаби – 1925 жылы 6 маусымда Батыс Қазақстан облысы, Орда ауданының Жиекқұм ауылдық Советінде дүниеге келген. Ауыл мектебінде 7 жылдық білім алып, ерте еңбекке араласады. 1943 жылы қаңтарда Қызыл Әскер қатарына алынып, Ұлы Отан соғысы аяқталғанша 5-ші Гвардиялық Танк әскерінің барлаушы полкінде болады. Соғыстан кейінгі жылдары Германия, Польша, Белоруссия жерінде, Москвада әскери қызметін жалғастырады. 1948 жылы елге оралып, милиция қызметіне орналасады, ішкі істер бөлімінде 35 жыл абыройымен еңбек етіп, аға сержант шенінен милиция полковнигіне дейінгі жолдан өтті. 14 жыл Чапаев аудандық ішкі істер бөлімінің бастығы, 11 жыл өрт сөндіру бөлімің бастығы қызметін атқарды.
Білімі жоғары. КСРО Ішкі Істер Министрлігінің Москвадағы Жоғарғы Мектебін бітірген. 3 дәрежелі Даңқ, 2 дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен, құрмет грамоталарымен марапатталған.
Михаил Абдолов
Михаил Абдолов - 1.06.1918 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Бітік ауылы - 11.05.2006 жыл, сонда) Кеңес Одағының Батыры.
Сарсенғалиев Қаби
Әдебиет
Санат: Тұлғалар Санат: Тарих
Михаил Абдолов
1938 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылды. 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғанда ысылған жауынгер болатын. Сондықтан ол қанды шайқастың алғашқы күндерінен-ақ өжеттік пен жүректіліктің үлгісін көрсетті. Майдан даласында жеті рет жараланса да жауға деген өшпеншілігі мұқалған емес. Әсіресе 74 атқыштар дивизиясының құрамында Дунай өзенінен өтерде көрсеткен ерлігі оның есімін тарихта мәнгі қалдырды.
Бүгінде Венгрия елінде Батыр есімі берілген мектеп, Мәдениет үйі, көше бар.
Дереккөздер
Санат:1 маусымда туғандар Санат:1918 жылы туғандар Санат:Ақжайық ауданында туғандар Санат:11 мамырда қайтыс болғандар Санат:2006 жылы қайтыс болғандар Санат:Ақжайық ауданында қайтыс болғандар Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:КСРО старшиналары Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:КОКП мүшелері
Орография
Орография (oros – тау, grapho – жазу) – жоталардың, қыраттардың, өзен аңғарларының, қазаншұңкырлар мен бедердің басқа түрлеріңің сырт бейнелерін және өзара орналасуын зерттейтін геоморфология ғылымының бір саласы.
Жалпы мәліметтер
Орография жер бедерінің шығу тегін, түзуші факторларды және даму тарихын қамтымай, тек сыртқы көріністерін ғана айқындайды. Мысалы, Қазақстан аумағының Орографиялық ерекшеліктері ретінде ''жазықтар, үстірттер және ұсақ шоқылардың оның батыс, орталық және солтүстік аймақтарын қамтитындығы, ал биік таулар шығыс және оңтүстік-шығыс шетін көмкеріп жатқандығы, соның нәтижесінде жер беті солтүстігіне және батысына қарай ашық, әрі осы бағытта аласара беретіндігі атап көрсетіледі. Ең төмен жатқан жері – Маңғыстау түбегіндегі Қарақия ойысы (132 м) мен ең биік жері Тянь-Шаньдағы Хантәңірі шыңының (6995 м) арасындағы биіктік ауытқуы 7127 м. Орография элементтері ретінде Солтүстік Қазақ жазығы, Сарыарқа, Каспий ойпаты, Торғай үстірті, Үстірт, Алай, Жетісу (Жоңғар) Алатауы, т.б. сипатталады.
Орографиялық қар шегі
Орографиялық қар шегі (Орографическая снеговая граница) — тау шатқалдарында, қуыстарда, шұңқырларда сақталған қар мен мұздақ қар (фирн) дақтарының төменгі шекарасы. Бұл қар мен мұздақ қар дақтары жыл он екі ай бойы тау жоталарының көлеңке (күннен таса), теріскей беткейлерінде, климаттық қар шегінен төмен орналасады. Мысалы, Солтүстік Оралдың күн түспейтін терең шұңқырларында (қар) мұздықтар теңіз деңгейінен 500—1000 метрлік биіктіктерде кездеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер
Санат:Геология Санат:География және геодезия Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Сантана-ду-Арагуая
Сантана-ду-Арагуая (Santana do Araguaia) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Оңтүстік-шығыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Консейсан-ду-Арагуая экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 42 523 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11 591,452 км² шамасында. Халық тығыздығы — 3,7 адам/км².
Санат:Пара елді мекендері
Норс Бервик (Мэн)
Норс Бервик (North Berwick) — Мэн штатының Йорк округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4576 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 99.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-50325.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
IC 5038
IC 5038 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 65365, ESO 106-12, AM 2042-651, IRAS20424-6512.
Сыртқы сілтемелер
IC 5038 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
IC 616-1
IC 616-1 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 31159, UGC 5730, MCG 3-27-60, ZWG 94.87, IRAS10301+1606.
Сыртқы сілтемелер
IC 616,01 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Хо-Яха (Ныда тармағы)
Хо-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ныда өзенінің сол жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Жіңішкесабақты таспа
Жіңішкесабақты таспа (Аstragalus leptocaulіs) – бұршақ тұқымдасына жататын көп жылдық бұташықты өсімдік. Қазақстанда Оңтүстік Алтайдың тасты, тастақты баурайлары мен бұталар арасында өседі. Биікігі 30 см-дей, жайылған сабағы бар өсімдік. Жас бұтақтары жылтыр ақ түсті. Жапырақтары ұзынша, 3 – 6 жұптан құралады. Гүлсидамы жіңішке, жапырағынан ұзындау. Гүлдері күлгін көк түсті, шашыраңқы ұзын шашақ гүлшоғырына топталған. Тұқымынан көбейеді. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, маусым – шілдеде жемістенеді. Жемісі – жіңішке қабықты, ұзынша қандауыр тәрізді бұршақ (ұзындығы 12 мм-дей). Жіңішкесабақты таспа өте сирек кездесетін эндемик түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Санат:Бұршақтар тұқымдасы Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Пелла
Пелла (Pella) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1148 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 144 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 28010.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Beata Vergine Maria del Monte Carmelo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Еміл
Еміл, Емел – Алакөл алабындағы өзен.
Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінен ағып өтеді. Ұзындығы 254 км., су жиналатын алабы 21,6 мың км².
Бастауы
Шығыс Тарбағатайдың сілемі Ұрқашар баурайындағы (Қытайда) бұлақтардан басталып, Алакөлге құяды.
Гидрологиясы
Қар, жер асты суларымен толығады. Орта және сағалық бөлігіндегі құмды жазықпен өтетін арнасы енді (30 – 50 м), жағасы жайпақ келеді. Атырауында сортаң шалғындар көп өседі. Желтоқсанда суы қатып, наурызда мұзы ериді. Суы егістік суғаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Үржар ауданы өзендері Санат:Алакөл су алабы
Кіші Вельморда
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Джон Ландстрем
Джон Ландстрем (John Lundstram; 18 ақпан 1994 жыл, Ливерпуль, Англия) — англиялық футболшы, «Рейнджерс» клубының жартылай қорғаушысы.
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Шеффилд Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары Санат:Блэкпул ФК ойыншылары Санат:Донкастер Роверс ФК ойыншылары
NGC 4269
NGC 4269 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1862 жылы 4 наурызда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4269 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39719, UGC 7372, MCG 1-32-5, ZWG 42.24, VCC 373, near SAO 119333.
Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов
Режиссер, театр және кино актері, ақын, драматург. 1978 жылы туған. Қазақстан облыстық Жамбыл атындағы драма  театрының   директоры   әрі   бас режиссері қызметін атқара жүріп, қазақ ұлттық сахна өнерінің дамуына елеулі үлес қосты. Жас режиссердің жетекшілігіндегі театр ұжымы бірнеше рет халықаралық байқаулардың жеңімпазы атанған. Қазақ көрермені үшін Рустем актер ретінде де танымал. Белгілі «Лаве» фильміне түскен. «Бөрінама» жыр жинағының авторы. Өлеңдері «XXI ғасыр ақындарының антологиясына» және басқа да ұжымдық жинақтарға енген. Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері. 2007 жылы «Шәкен жұлдыздары» кино-фестивалінде «Бес тиын» көркем шығармасы үшін арнайы марапатқа ие болды. Р.Есдәулетов негізінен психологиялық драма қоюға құштар болатын. Ол адам жанының құпияларына терең бойлауға тырысатын. Адам мінезіндегі қарама-қайшылықтарды, өзгерістерді жарқырата ашуды көздейтін. Рүстем Есдәулетов қазақ труппасын басқарған жеті жыл ішінде 25 қойылым жасап үлгерген. 2009 жылы труппа Қарағандыда өткен республикалық театрлар фестивалінде жүлделі үшінші орынды иеленді. Рүстемнің жұлдызды жеңістері алда еді, өкінішке орай қазақтың аймаңдай талантты ұлы 2009 жылдың 25 қарашасында кенеттен көз жұмды.
Дереккөздер
1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.
2. http://kitaphana.kz/
Санат: Қазақ ақындары
Черноморец (футбол клубы, Одесса)
«Черноморец» («Чорноморець») — Украинаның Одесса қаласындағы футбол клубы. 2018/19 жылғы маусымда Украина премьер лигасында 11-орында қалды да, бірінші лигаға түсіп кетті.
Сілтемелер
Санат:Украина футбол клубтары
Чезаре Пранделли
Клаудио Чезаре Пранделли (Claudio Cesare Prandelli; 19 тамыз 1957, Ордзинуови, Брешиа провинциясы) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы.
Кейін бапкерлікпен айналысты. Италия құрамасының 2010-14 жылғы бапкері. Осы аралықта бір рет Еуропа чемпионатының финалына, Кофедерациялар кубогының жартылай финалына шықты. 2014 жылғы әлем біріншілігінде Италия топтан шыға алмады да, Франделли ол қызметтен босады.
Ойыншы ретінде
Ювентус
Бапкер ретінде
Италия құрамасы
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Аталанта ФК ойыншылары Санат:Кремонезе ФК ойыншылары Санат:Италия футбол жаттықтырушылары Санат:Валенсия ФК жаттықтырушылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Литосфера
thumb|right|150px|Жер литосферасының тектоникалық тақтасы
Литосфераның даму заңдылықтары
Жер шарын салыстырмалы түрде жұқа, біртұтас қатты қабық түрінде көмкеріп жатқан литосфера — географиялық қабықтың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Литосфераның жоғарғы бөлігі болып табылатын жер қыртысының 90%-дан астамын 8 химиялық элемент: оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, натрий, калий, магний құрайды (2-кестені қараңдар).
Тектоника ғылымында ұзақ уақыт бойы жер қыртысының платформалық-геосинклинальдық дамуы жайлы тұжырымдама басым болып келді. Бұл тұжырымдама бойынша, материктік жер қыртысы салыстырмалы түрде тұрақты бөліктерге — платформа ларға және қозғалмалы бөліктерге — геосинклиналь дарға жіктеледі. Жер қыртысының үздіксіз дамуы нәтижесінде геосинклинальдар платформаларға айналады, бұл процесс екі кезеңде жүзеге асады. Ұзаққа созылған алғашқы кезеңде қатты майысып, су басқан жер қыртысының ойыстарында қалыңдығы 15—20 км-ге жететін шөгінді жыныстар жиналады. Салмақ күшінің артуына байланысты Жердің ішкі қойнауындағы күштер ара салмағы өзгереді. Соның нәтижесінде геосинклинальдарда жер сілкіну лер, жанартау атқылаулары күшейіп, қатпарлану жүреді. Осылайша биік таулар түзіледі. Ал неғұрлым қысқа уақытты қамтитын екінші кезеңде түзілген тау жүйелері сыртқы күштердің әсерінен үгіліп аласарады. бұл процесс көбінесе материктер аумағында жүзеге асатындықтан, "платформалық-геосинклинальдық" дамуы жайлы тұжырымдама Литосфералық тақталар саны тұрақты емес; геологиялық уақыт аралығында олар рифтілер арқылы бөлшектеніп немесе тектоникалық қозғалыстар әсерінен қайта бірігіп отырады. Материктер мен мұхиттар географиясынан жер қыртысының даму барысында бірнеше ірі тақталар болған және бөлшектен. Қазіргі кезде Жер шарында 7 ірі және ондаған ұсақ литосфералық тақталар ажыратылады.
Тектоникалық картадан ірі литосфералың тақталарды, рифтілердің және шұңғымалардың таралу аудандарын анықтаңдар.
Материктік және мұхиттың жер қыртысы. Литосфераның беткі жұқа қабығы жер қыртысын құрайды. Ол құрамы мен құрылысына қарай материктік және мұхиттық деп бөлінеді.
Материктік жер қыртысының жоғарғы бөлігінде шөгінді жыныстар қабаты, ал одан төменде геофизикалық деректер бойынша, гранит және базальт қабаттары орналасқан. Гранит және базальт қабаттарының шекаралас бөліктерінде сейсмикалық толқындардың жылдамдығы күрт өзгеретіні байқалған. Мұхиттың жер қыртысында гранит қабаты болмайды және шөгінді жыныстар қабаты салыстырмалы түрде жұқа болып келеді. Материктер мен мұхиттардың шекаралас аймақтарында жер қыртысы өтпелі сипат алады. Жер қыртысының осындай құрылымы Еуразияның Тынық мұхитпен шектескен бөлігінде кездеседі. Оған аралдар доғасы мен оны бойлай орналасқан терең мұхит шұңғымалары дәлел болады.
Материктік жер қыртысы платформалар мен геосинклинальдарға жіктеледі. Платформалар аумағында жер бедері кебшесе жазық болып келеді. Бұл — ұзақ уақыт бойы сырткы күштер әсерінен жер бедерінің тегістелуінің нәтижесі. Жазық-платформалық аймақтар құрлық ауданының шамамен 53%-ын алып жатыр. Дүниежүзіндегі аса ірі Шығыс Еуропа, Батыс Сібір, Ұлы Қытай, Ұлы жазық пен Орталық жазық, Амазонка, Ла-Плата және т.б. жазықтар платформалық құрылымдарда орналасқан.
Негіздері архей мен протерозойда қалыптасқан ежелгі платформалар қалқандар мен тақталардан құралады.
Қалқандарда платформаның негізін құрайтын кристалды жыныстар жер бетіне шығып жатады, оларға көбінесе қыратты-үстіртті жер бедері сәйкес келеді. Қалкандарды құрайтын жыныстардың ерекшелігіне байланысты оларда үгілу біршама баяу жүреді. Платформаның қалқаннан тыс, шегінді жыныстармен жабылған бөлігін тақта деп атайды.
Неотектоникалық қозғалыстар әсеріне ұшыраған платформалар қозғалмалы сипат алады. Мәселен, мезозой және альпі қатпарлықтары әсерінен Қытай платформасының тұтастығы бұзылып, бірнеше беліктерге ажырап кеткен; қазіргі кезде оның аумағында жерсілкіну жиі байқалады. Сондықтан оны параплатформа (қозғалмалы) деп атайды. Тттжі күштердің әсерінен кейбір платформалардың іргетасында терең жарықтар пайда болып, интрузивті жыныстардың жоғары көтерілуі жүрген. Соның әсерінен жарылыс күшті жүрген Сібір және Үндістан платформаларында бағалы металдар мен асыл тастардың бай кен орындары түзілген.
Литосфера қабатындағы өзгерістер
Адамдар және олардың шаруашылығы жер бетіне тікелей және жанама зор ықпалын мен әсерін тигізіп келеді. Егерде жылына ауаға дүниежүзі бойынша 1 млрд тонна деңгейінде антропогендік заттектер, гидросфераға шамамен 15 млрд тонна ластанғыш заттар енгізіліп отырса, жерге түсетін техногенді қалдықтардың мөлшері 90 млрд тонна. Кейбір ғылыми мәліметтерге сүйенетін болсақ, XX ғасырдың 90-шы жылдарының аяғында жерде жинақталған қалдықтар көлемі 4000 млрд тоннаға дейін көтерілген. Топырақтың ластануына байланысты қазіргі уақытта құрлықтың жартысына жуығын антропогендік ландшафт алып жатыр. Ғалымдардың арасында тараған пікір бойынша дүниежүзіндегі шөлдердің барлығының шығу тегі де анторпогендік. Анторпогендік шөлдің аумағы жылдан-жылға үнемі ұлғаюда, оның көлемі қазіргі шақта 10 млн км² – ден асып отыр. Бұл бүкіл құрлықтың 7%-ын құрайды. Топырақты ластайтын компоненттерге қарай топырақтың ластануының түрлері: физикалық, химиялық және биологиялық.
Физикалық ластану – радиактивті заттармен байланысты. Мысалы, уран рудаларын ашық әдіспен алғанда, жер қыртысында активтілігі жоғары сәуленетін сұйық және қатты қалдықтар алады.
Биологиялық ластану – ауру тудыратын және де басқа жағымсыз жағдайға итеретінмикроорганизмдердің қоршаған ортада болуы. Мысалы, ластанбаған топырақта дизентерия, сүзек және тағы басқа да ауру қоздырғыштары 2-3 тәулік бойы сақталса, ластанғыштармен әлсіреген қоздырғыштар бірнеше ай мен жылдарға дейін сақталып, едәуір аймаққа таралады. Топырақты ластайтын көздерге өнеркәсіпті кәсіпорындардың шығарымдары, көлік, ауылшаруашылығында қолданылатын шапжойғыштар мен минералды тыңйтқыштар, қалдықтар, жылу энергетика кешендері, атмосфералық жауын-шашын апатты жағдайда тасталатын шығарындылар әскери өндірістік кешендері жатады. Түсті металл кендерін алу, байыту және таза металдар алу процестерінен шыққан өнімдерден және қалдықтармен топырақ көп ластанады. Ауыр металдардан топырақтың ластануының зардабы тұрақты болып келеді. Түсті металлургия кәсіпорындарының маңындағы топырақта қорғасын мен ауыр металдардың мөлшері нормадан 10-20 есе алып отырған жерлері белгілі. Ауыл шаруашылығында улы химикаттар көп қолданылатын және өндірісі дамыған аймақтарда улы заттектер ана сүтінде қанның құрамында болатыны байқалған. Топырақ көптеген аурулардың (ботулизм, күйдіргі, дизентерия, аскоридоз және т.б. ) қоздырғыштарын сатайтын ортаға жатады. Соңғы он жылдың ішінде өте қауіпті ластағыштар қатарына мұнай және газ скважиналарын бұрғылағанда, флотация кезінде, жуғыш заттектердің, лактар мен бояулардың, пестицидтердің, тамақ өнімдерінің т.б. құрамына кіреті, өндірістерде кеңінен қолданылып келе жатқан беттік активті заттар құйылып келеді. Олар суқоймаларға түскенде көбіктенеді, орта қасиетін күшті өзгертіп, тіршілік процестеріне теріс әсерін тигізеді. Кейбір беттік активті заттардың судағы мөлшері 1мг/лден жоғары болса, балықтардың жансыздануы байқалады. Пестицидтер сияқты бұларды химиялық және биологиялық тазалау әдістерімен ыдырату өте қиынға түседі. Суда ерімейтін кейбір пестицидтер мұнай өңдейтін өндіріс қалдықтарында ерігіш келеді, еру нәтижесінде бір түрден екінші түрге айналады. Осының нәтижесінде олар бірте-бірте су түбіне шөгудің орнына тұщы су көздерінің не теңіздердің бетіне жиналады. Сонан соң оларды балықтар, ал балықтарды құстар жем етеді. Сөйтіп біртіндеп көптеген жануарлар әлемінің өкілдері уланады. Егерде су қоймалары қазіргі қарқынмен пестицидтермен және т.б. ластағыштармен ластана берсе, басқа да суда сүзгіш құстар жойылады, ең бастысы адамдар үшін өте қауіпті жағдайлар туады. Латынша литос-тас,сфера-шар
Жер қыртысы 8 ірі тақталардан тұрады:
Жер қыртысын түзейтін тау жыныстар 3-ке бөлінеді:
Шөгінді тау жыныстары 3-ке бөлінеді:
Адамзат баласы табиғаттың өзі жаратқан ғажайып көріністердің бірі. Бірақ адам баласының үстемдігі, ақыл-ойының біліктілігі оның табиғаттың басқа организмдерінен әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Үстіне аң терісін, өсімдіктердің жапырағы мен қабығын жамылып күнелткен алғашқы адамдардың өзі де керек-жарақтарды атмосферадан алып отырған. Сана-сезім ғасырлар өткен сайын үлкен эволюциялық даму кезеңдерінен өтіп жоғары мәдениет сатысына көтерілді. Адам өзінің ақыл-ойы арқылы көптеген жетістіктерге жетті. Яғни неше түрлі өндіріс, өнеркәсіп орыдары және т.б. мекемелер жүйесін қалыптастырды. Бұлардың пайдалы және зиянды жақтарын жоғарыда айтып кеткен едік. Биосфераны осындай антропогендік фактор әсерлерін қорғау –маңызды шаралардың бірі. Адам әрекеті санасында табиғатты, жерді, ауа мен өзендерді, көлдерді, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғау және тиімді пайдалану осы заманғы алдыңғы қаталы мәселелерінің біріне айналып отыр. Ұрпақтан ұрпаққа асыл мұра, тіршілігіміздің қайнар көзі-табиғат байлығына жетіп, бағлап, оған келтірілген залалы үшін болашақ ұрпақ алдында жауапты екенімізді ешуақытта естен шығармағанымыз жөн.
Геосинклинальдар аумағында тектоникалық жарықтар жиілігі жоғары болғандықтан ішкі күштердің ықпалы күшті байқалады. Сондықтан магманың жоғары көтерілуі қарқынды жүреді, бұл өз тарапынан жанартау атқылауы мен жерсілкіну құбылыстарына себепші болады. Геосинклинальдарда ішкі күштер әсерінен қатпарлану қозғалыстары жүреді. Соның нәтижесінде антиклинорийлер (тау жоталары) мен синклинорийлер (тауаралық және тауалды ойыстары) түзіледі. Мәселен, Кавказ таулы аймағында Үлкен Кавказ, Кіші Кавказ жоталары антиклинорийлерге, ал олардың арасындағы Колхида мен Ленкорань ойпаттары синклинорийлерге сәйкес келеді. Мұндай құрылым Гималай тауы мен Үнді-Ганг ойпатына да тән.
Кіші Ваня-Ю
Кіші Ваня-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Серчейю өзенінің сол жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бабинци (Ловеч облысы)
Бабинци (Бабинци) — Болгариядағы ауыл. Ловеч облысына қарасты Тетевен қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 307 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5726. Телефон коды — 0678. ЕКАТТЕ коды — 7884.
Адрестелетін жад
Адрестелетін жад (Адресуемая память; addressed memory) — орталык процессор қатынай алатын жад. Оның мөлшері 2"-ді қүрайды, п — машиналық адрестің разрядтар саны. Адрестелетін жад компьютердің нақты физикалык жадынан көп те, аз да болуы мүмкін.
Өздігінен тежелу
Өздігінен тежелу (Самоторможение) — механизм параметрлерінің қатынасын дұрыс алмағандықтан, үйкеліс күшінің әсерінен механизм буындарын қозғалтушы күштің шамасы қаншама үлкен болса да берілген бағытта қозғалта алмауы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қошқаран ауылы
Қошқаран ауылы – палеолит дәуірінің ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. палеонтолог М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан геологиялық экспедиция (жетек. Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – Ресей біріккен археологиялық экспедиция (жетек. А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, әктас, кварцит, құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, леваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, тағы басқа Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 жылдан асады. Қазақстан, Ресей, Германия ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқараннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қ-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңд. 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқаран және оның төңірегіндегі Шоқтас ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Түркістан облысы географиясы Санат:Қазақстан көне қалалары
Қалып ажырандысы
Қалып ажырандысы (Разъем штампа) — қалыптардың бір- бірімен жанасатын беті.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Пелайос
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Виллер-ан-Арти
Виллер-ан-Арти (Villers-en-Arthies) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Понтуаз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,25 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 95676, пошта индексі — 95510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 463 адамды құрады. Халық тығыздығы — 56,12 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары
Суванна Фума
Биографиясы
Суванна Фума (7. 10. 1901 ж. туған, Луангпрабанг) – Лаостың саяси және мемлекеттік қайраткері, принц. 1945 ж. отаршылдыққа қарсы Лао Иссар қозғалысына қатысты. Лаостың корольдық үкіметін бірнеше рет басқарды. (1951-54, 1956-58, 1960-62, 1963-64), 1972-73 ж. Лаостың патриоттық майданымен бейбітшілікті қалпына келтіру және ұлттық ынтымақтасу жөніндегі келісімге қол қойды (1973 ж. 21 ақпан). 1973 ж. 5 сәуірде құрылған Уақытша ұлттық бірлік үкіметін басқарды. 1975 жылдың аяқ шенінен Лаос Халық Демократиялық Республикасыпремьер- министрінің кеңесшісі.
Ансериш
Ансериш (Anceriz) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Арганил муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 188 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,23 км² шамасында. Халық тығыздығы — 44,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Панафриканизм
Панафриканизм - XIX ғ. аяғы мен XX ғ. басында АҚШ және Вест-Үнді аралдарынадағы қара нәсіл зиялылары арасында пайда болып, кейін Африкаға тараған саяси қозғалыс; алғашында нәсілдік кемітушілерге қарсы күреске негрлерді біріктіруге бағытталған паннегрлік қозғалыс болды; 2-дүние жүзілік соғыстан (1934 -1945) кейін отарлық қанаудағы бүкіл Африка елдері халықтарына тәуелсіздік әперу мақсатын қойды.
Дереккөздер
Санат:Саяси идеологиялар
Татьяна Леонтьевна Бельденинова
Татьяна Леонтьевна Бельденинова (1896, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы Баянауыл ауылы - 1921, Дегелең тауы) - павлодарлық орыс қызы. 1910-13 жылы Павлодар гимназиясында оқыған. Бельденинова Кеңес өкіметі саясатын қолдап, 1918 жылы жергілікті РКП-ға тілектес ретінде жазылады. Өзі орыс жастары мәдени-ағарту ұйымының мүшесі әрі Халық үйінің меңгерушісі болады. Бельденинованың әкесі Леонтий Бельденинов үйінің бір болмесін ауыл қазақтарына жалға берген. Сол бөлмеде 1920-21 жылы 3 жігіт тұрды. Соның бірі – Қаныш. Бельденинова 1921 жылы көктемде Солтүстік Қазақстанда Белов деген Колчак генералының әскерімен Дегелең тауында болған ұрыс кезінде қаза тапқан.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Атбасар қысқа көшесі (Астана)
Атбасар - Ақмола облысындағы қала. Атбасар қаласы Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 232 шақырым жерде орналасқан. Қазан төңкерісіне дейін мұнда Атбасар жәрмеңкесі өткізілген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Uztelecom
Uztelecom — Өзбекстандағы телекоммуникациялық қызметтерді көрсететін акционерлік қоғам. Өзбекстан Республикасы Байланыс министрлігіне қарайды.
Заманауи технологиялар негізінде құрылған телекоммуникациялық желісін пайдалана отырып, компания қызмет көрсетеді:
Сондай-ақ, компания мемлекеттік құрылымдар мен ведомстволар үшін телекоммуникациялық қызметтердің ең ірі жеткізушісі болып табылады.
"Өзбектелеком" АҚ халықаралық байланыс ұйымдарымен үнемі өзара іс-қимыл жасайды, халықаралық телекоммуникациялық жобаларға қатысады, шетелдік операторлармен және телекоммуникациялық жабдықтарды өндіруші компаниялармен екіжақты ынтымақтастықты жүзеге асырады.
"Өзбектелеком" компаниясы халықаралық электрбайланыс одағымен, байланыс саласындағы өңірлік достастықпен, "Интеллсат" спутниктік байланыс ұйымымен белсенді ынтымақтасады, операторлар кеңесіне кіреді және т.б. компанияның жергілікті телекоммуникациялық желісінде сыйымдылығы 2,0 млн астам нөмірі бар 2 мыңнан аса АТС бар, олардың 93,6%-ы цифрлық болып табылады. Жергілікті телекоммуникациялық желіні цифрландыру электр байланысы желілерінің жұмыс істеу сапасын едәуір арттыруға мүмкіндік берді, желі абоненттеріне қызметтердің жаңа түрлерін ұсынуды қамтамасыз етті, сондай-ақ пайдаланушылардың кең ауқымына интернет желісіне жоғары жылдамдықты коммутациялық қолжетімділікті ұйымдастыруға мүмкіндік берді.
Компанияның көлік желісі желіні көп деңгейлі басқаруды қамтамасыз ететін заманауи SDH желілік технологияларын қолдана отырып, талшықты-оптикалық және радиорелелік байланыс желілері негізінде ұйымдастырылған. Жаңа қызмет түрлерін ұсынудың жоғары сапасын қамтамасыз ету және олардың номенклатурасын кеңейту үшін STM-¼/16/64, DWDM және IP/MPLS типті жоғары жылдамдықты тарату жүйелеріне біртіндеп көшу жүзеге асырылады. Компания республиканың барлық провайдерлеріне халықаралық пакеттік коммутация орталығы (ХҚКО) арқылы ғаламдық интернет желісіне қол жеткізуді ұсынады.
Интернет желісіне және "Өзбектелеком" АҚ деректерді беру желілеріне қол жеткізуді компанияның филиалдары xDSL және RadioEthernet технологияларын пайдалана отырып, бөлінген желілер бойынша және коммутациялық қол жеткізу арқылы жүзеге асырады. "Өзбектелеком" компаниясының VoIP халықаралық дауыстық байланыс шлюзі арқылы Интернет, VPN, бейнеконференцбайланыс, корпоративтік желілерді әзірлеу және құру және т.б. деректер беру желісінің "Өзбектелеком" АҚ көрсететін қызметтерінің тізбесі оның филиалдары алдын ала төленген карточкалар бойынша халықаралық телефон байланысы қызметтерін ұсынады.
"Өзбектелеком" АҚ дәстүрлі байланыс саласындағы 20-дан астам халықаралық операторлармен әріптестік қарым-қатынасты сақтай отырып, екі халықаралық коммутация орталығы арқылы халықаралық телефон байланысын қамтамасыз етеді. 2011 жылдан бастап "Өзбектелеком" АҚ бас бренді UZTELEСOM™ сауда маркасы болып табылады. Бірыңғай сату кеңсесі арқылы компания абоненттерге ұялы байланыс, интернет желісіне қосылу, теледидар, қалалық телефон, бұлтты сақтау қызметтерін ұсынады.
Uztelecom™ бас брендімен және "Ұлттық оператор" ұранымен бөлшек сектор үшін дәстүрлі қызметтер кешені, сондай-ақ ішкі және халықаралық нарықтардағы операторлар үшін қызметтердің барлық спектрі көрсетіледі. UZTELECOM™ сонымен қатар корпоративтік секторға арналған телекоммуникациялық қызметтер кешенін қамтиды: тіркелген телефон, сымды және сымсыз КЖҚ (кең жолақты қолжетімділік), ДБ (деректерді беру), VPN (виртуалды жеке желілер), IP телефон, IPTV, виртуалды кеңсе АТС, БКС (бейнеконференцбайланыс), ұялы байланыс, мобильді КЖ. Сондай-ақ, компания бөлшек сауда секторы мен шағын бизнес үшін жаңа буын телекоммуникациялық қызметтер көрсетеді: IP технологияларына негізделген қызметтер интернет желісіне қол жеткізу, IP телефон, IPTV, IP-телефон мен интернет қызметтеріне әмбебап төлем карточкалары және т.б. сонымен қатар, CDMA-450 және GSM стандарты негізінде ұялы байланыс қызметтері көрсетіледі.
"Өзбектелеком" АҚ мобильді және тіркелген, қалааралық және халықаралық байланыс, деректер беру және интернет қызметтерін көрсететін сегіз бірлескен кәсіпорында үлесі бар.
"Өзбектелеком" АҚ барлық деңгейдегі мемлекеттік билік органдары, мемлекеттік мекемелер мен ұйымдар, сондай-ақ тұтынушылар жеке тұлғалар үшін телекоммуникациялық қызметтер нарығының сөзсіз көшбасшысы болып табылады.
Компания қызметтерінің жоғары сапасы мен сенімділігі сапа менеджменті жүйесінің сәйкестік сертификаттарымен расталған.
2013 жылғы 18 қарашадан бастап "Өзбектелеком" АҚ сертификаттық аудит нәтижелері бойынша О'z DST ISO 9001:2009 (ISO 9001:2008) стандартының талаптарына сәйкестік сертификатын табыс етті.
2017 жылғы 12 қаңтарда "Өзбектелеком" АҚ қайта сертификаттау аудитін жүргізді және О'z DST ISO 9001:2009 (ISO 9001:2008) стандарты талаптарына сәйкестік сертификаты расталды.
2018 жылы "Өзбектелеком" АҚ О'z DST ISO 9001: 2015 стандартының жаңа нұсқасына көшумен сертификаттаудан сәтті өтті.
"Өзбектелеком" АҚ сапа менеджменті жүйесі: телекоммуникация қызметтерін жобалау, салу, пайдалану және көрсетуге қолданылады.
2011 жылдан бастап "Өзбектелеком" АҚ ресми бренді "UZTELECOM" сауда маркасы болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Өзбекстан компаниялары
Тик
Тик немесе тик ағашы (Tectona grandis) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық жапырақ тастайтын ағаш өсімдік.
Дереккөздер
Санат:Еріндігүлділер
Үлкен Хирла
Үлкен Хирла — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бездна өзенінің оң жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері
Акшехир көлі
Акшехир көлі (Akşehir Gölü) – Түркияның оңтүстік-батысындағы Кония және Афионкарахисар иллеріндегі ағынсыз, тұщы сулы көл. .
Көлдің оңтүстігінде Акшехир қаласы орналасқан. Тектоникалық құбылыстардан пайда болған. Эбер каналынан, Султандаг үстіртінен ағатын бірнеше шағын өзендер көлге құйылады.
Көлдің орталық және солтүстік жағынан жерастынан атқылап тұрған қайнар көздері көл суының тұщылығын арттырады. Көл суы егінді суландыру мақсатында қолданылады. Көл бойын құстардың ерекше түрлері мекендейді.
Дереккөздер
Санат:Түркия көлдері
Камюрак
Камюрак (Camurac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,61 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11066, пошта индексі — 11340.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Ла-Селлетт (Крез)
Ла-Селлетт (La Cellette) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Гере округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,48 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23041, пошта индексі — 23350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 269 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
NGC 1
NGC 1 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1984 жылы 30 қыркүйекте неміс астрономы Генрих Луи д'Арре ашқан болатын және NGC каталогында 1 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 564, UGC 57, MCG 4-1-25, ZWG 477.54, ZWG 478.26, IRAS00047+2725, KCPG 2A.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Азаншы
Дереккөздер
Санат:Ислам Санат:Араб дін терминдері
Алтынды
Алтынды — елді мекен атаулары.
Темекі шегу
Темекі шегу - уытқорлықтың бір түріне жатады. Оның уыттылығы негізінен никотинмен айқындалады және жеңілірек түрде болса да, уытқорлықтың жалпы заңдылықтарымен сипатталады. Темекі тартатын адамдардың денесіне оның түтіні уытты әсер етеді. Ол организмді уақытша сергітетін әсер етіп, артынан жүйке жүйесін тоздырады, адамның жұмысқа қабілетін төмендетеді.
Темекі шегу жас балалық шақта, ересек адамдарға еліктеуден және өзінің ер жеткенін көрсету үшін мақтаныш ретінде басталады, әйелдер тым толып кетуден сақтану үшін шылым тарта бастайды. Артынан никотиннің әсеріне организмнің бейімделуі болып, темекі шегу әдетке айналады. Шын мәнінде темекі шегу организмде май түзілуіне қажетті ферменттерді тежеп, саміруден сақтандырады, көңіл – күй қобалжуларын басады. Бірақ оның зиянды жақтары бұл көрсетілгендерден әлдеқайда басым болатынын ескеру қажет. Темекі шегетін адамдардың орташа өмір жасы оны шекпейтіндерге қарағанда қысқа болатыны белгілі.
Темекі түтінінің құрамы
Темекінің түтінінде
Шылым шегудің салдарынан пайда болатын аурулар
Шылым шегу көптеген ауруларына әкелетіні дәлелденген.
Тыныс алу жүйесі
Тыныс алу жүйесінде: созылмалы бронхит, өкпе қабынуы, өкпе эмфиземасы, пневмосклероз дамып, өкпенің желдетілуі (вентиляциясы) бұзылады. Темекінің түтіні өкпенің ұяшықтарындағы макрофагтардың лизосомалары мен фаголизасомаларын бүліндіріп, олардың фагоцитоздық белсенділігін төмендетеді. Ол макрофагтарда цГМФ алмасуы бұзылудан болады – деген жорамал бар. Өкпеде обыр өспесі дамуына қауіп – қатер төндіреді. Өйткені темекі түтінінде болатын 3,4 бенз (а) пирен, хром, кадмий өспе туындататын заттарға жатады.
Ішек-қарын жолдары
Ішек-қарын жолдарында: темекі тартатын адамдардың арасында асқазан мен ұлтабардың ойық жарасы, ішектердің талаурап қабынуы жиі кездеседі.
Репродуктивтік функциясы
Репродуктивтік функциясы: жүктілік кезінде темекі шегуден түсік тастау, мерзімінен бұрын босану, жүктіліктің асқынулары байқалады. Туған балаларда өспе өсу мүмкіншіліктері жиілейді (“”трансплаценталық канцерогенез””). Темекі тартатын әйелдерде етеккір келуінің ерте тоқтауы және жыныстық құштарлықтың төмендеуі болады.
Орта жүйке жүйісене әсері
Темекі түтіні шырышты қабықтарды тітіркендіріп, иіс дәм сезімдерін азайтады, сілекей бөлінуін көбейтеді, қызыл иекті болбыратып, ауыз қуысының кілегей қабығында ойық жаралардың пайда болуына, тіс кіреукесі мен оның қатты қабаты бүліністеріне әкеледі. Темекі тартуды тоқтатқаннан кейінде, шамалы болса да, доғару синдромының белгілері байқалады. Олар нашақорлар мен уытқорлардағыдай ауыр рухани және физикалық тәуелділіктермен байқалмағанымен, шамалы түрде никотинге сигареттен кейін 90 – 120 минөт өткеннен соң дамиды және 24 сағаттан соң ең үлкен дәрежеге жетеді. Ол бірнеше аптаға созылады. Бұл кезде адамның қатты темекі тартқысы келеді, көңіл – күйінің жабырқауы, беймазалық, қобалжу, зердесінің бұзылуы, ұйқы басу немесе ұйықтай алмауы, ашушаңдық, тәбеттің артуы және дене массасы ұлғаюы сияқты әйгіленімдер байқалады. Оларды жеңу, нашақорларға қарағанда, біршама жеңілірек болады.
thumb|left|160px|Гуаньчжоудағы темекі шегуге тыйым салу туралы ескертпе.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Сағымбаева Баян
Әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері. 1951 жылы 14 наурызда Абай ауданында туған. 16 жасында М.Әуезовтің «Қаракөзінде» Қаракөз рөлін ойнап танымал болды. Келесі жылы одақтық байқауға қатысып, Б.Майлиннің «Жалбыр» пьесасында Қадишаның рөлін сомдады. Сексенінші жылдар басында «Қазақконцертте» алты жыл еңбек етіп, Өзбекстан, Түрікменстан, Башқұртстан, Удмуртия, Қарақалпақстан елдерінде гастрольдік сапарларда болды. Қазір Семей қаласындағы М.Төлебаев атындағы саз колледжінде ұстаздық етеді. Бүкілодақтық жастар сыйлығының иегері. БЛКЖО Орталық Комитетінің, Мәдениет министрлігінің Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Есімі Абай ауданының Құрмет тақтасына жазылған. Көптеген ән сайыстарының жеңімпазы және жүлдегері.
Дереккөздер
1. Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.
2. http://kitaphana.kz/
Санат:Қазақстан әншілері
Теңсіздік
thumb|200px Теңсіздік - экономикалық ресурстарға, әлеуметтік құндылықтар мен саяси билікке қол жеткізу үшін әлеуметтік топтардың (страталар, таптар, касталар, топтардың) әртүрлі мүмкіндіктері. Математикада бір шаманы екінші шамамен салыстыруда пайдаланады: >,<. Мысалы: 5>3 немесе 2<10
Әлеуметтік теңсіздіктің түрлері:
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтік теңсіздік Санат:Математикалық белгілер Санат:Экономикалық мәселелер Санат:Әлеуметтік мәселелер Санат:Әлеуметтік экономика Санат:Табысты бөлу
Оервиль
Оервиль (Oherville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Авр округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76483, пошта индексі — 76560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 199 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,54 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Жас Ұлан (ауыл)
Жас Ұлан (2018 жылға дейін — Молодая Гвардия) — Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы, Ақбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Кішкенекөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 702 адам (349 ер адам және 353 әйел адам) болса, 2009 жылы 461 адамды (222 ер адам және 239 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Уәлиханов ауданы елді мекендері
Моисей Израилевич Корсунский
thumb| alt=A.| Моисей Израилевич Корсунский.Моисей Израилевич Корсунский (19.4.1903, Ресей, Ростов қаласы – 6.10.1976, Алматы қаласы) – физика-математика ғылымының докторы (1945), профессор (1944), Қазақстан ҒА-ның академигі (1962).
Негізгі ғылыми еңбектері ядролық физикаға, қатты дене физикасына, шала өткізгіштер физикасына арналған. Ол – рентген сәулелерін және оның көмегімен заттың құрылысын, сондай-ақ ядролық изомерия құбылысын алғаш зерттеушілердің бірі. Оның көптеген ғылыми еңбектері зарядталған бөлшектерді фокустау әдісіне арналған. Шала өткізгіштердің фотоэлектрлік қасиетін зерттеу нәтижесінде олардағы аномалды фотоөткізгіштік құбылысын ашты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Атмосфералық жауын-шашын
right|400px|Орташа айлық жауын-шашын|right Атмосфералық жауын-шашын — ауа райы мен климат элементтерінің бірі; жер (немесе су) бетіне бұлттан жауатын не оның бетіне су буының қойылуы салдарынан тікелей ауадан бөлініп шығатын қатты немесе сұйық күйіндегі су. Бұлттардан жауатын атмосфералық жауын-шашынның ішінде мыналарды айырады: қарлы жаңбыр, соқта қар, жаңбыр, түйіршік қар, қиыршық қар, қиыршық мұз, бұршақ тағы басқалар. Жер беті мен нәрселерге ауадан бөлініп түсетін атмосфералық жауын-шашынның мынадай түрлері болады: шық, қырау, қылау, көкмұз (ожеледь). Бұлттардан бөлініп шыгатын атмосфералық жауын-шашын негізгі үш топқа бөлінеді: аң жауын, нөсер, сірікпе. Нөсер күйінде жауатын атмосфералық жауын-шашынның алдында нажағай ойнайды. Атмосфералық жауын-шашынның мөлшері жауған су қабатының қалыңдығын көрсететін миллиметрмен өлшенеді. Атмосфералық жауын-шашын жер бетіне біркелкі жаумайды. Ол атмосфераның жалпы циркуляциясының жүйесінде белгілі бір жердің алатын географиялық орнына, теңіздің жақындығына немесе қашықтығына, рельефке (таулар өздерінің жел жақ беткейлерінде ылғалды көбірек ұстап қалады) байланысты. Жер шарында жауын-шашын ең көп жауатын жер Үндістандағы Черрапунджи деген жер; мұнда 12 600 лшге дейін жаңбыр жауады, Сахара тағы басқалар. шөлдерде бірнеше жыл ішінде жаңбыр тіпті жаумайтын да кездер болады.
Қазақстанда А. ж.-ш-ның ең көп жауатын өңірі – Алтай тауының батыс беткейлерінде (1500 мм), ал ең аз жауын-шашын Арал Қарақұмы мен Балқаш көлінің батыс жағалауында байқалады.
Дереккөздер
Санат:Атмосфера Санат:Метеорология