cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аханов Кәкен атындағы көше (Алматы)
Көшеге қазақтың көрнекті ғалымы, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Кәкен Ахановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5.765 қаулысы) берілген. Аханов Кәкен (1928-1978) Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Никитинка ауылында дүниеге келген. Ол - қазақ лингвистикасының дамуында өзіндік із қалдырған зерттеуші ғалым. Оның «Тіл біліміне кіріспе» атты еңбегінің тіл білімінің дамуындағы орны ерекше.
Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Тары-Ур-Сос
Тары-Ур-Сос — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лепля өзенінің оң жағалауынан 89 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Сейдахмет Бердіқұлов
Сейдахмет Бердіқұлов (9 мамыр, 1933 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы Қарақастек қыстағы – 1994, Алматы) – жазушы, журналист.
Қазақстандағы спорт жұлдыздарының табыстарын насихаттауға еңбек сіңірді.
Дереккөздер
Санат:9 мамырда туғандар Санат:1933 жылы туғандар Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар Санат:1994 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан журналистері Санат:Спорт журналистері Санат:КСРО жазушылары Санат:КСРО журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер
Могутейская Виска
Могутейская Виска (Могучейская Виска) — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Индига өзенінің оң жағалауынан 117 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
IC 32
IC 32 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2096, MCG 0-2-80, NPM1G -02.0012.
Сыртқы сілтемелер
IC 32 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Риу-Гранди-да-Серра
Риу-Гранди-да-Серра (Rio Grande da Serra) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Паулу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 42 405 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 36,671 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1.156,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1965 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Брегово (Кырджали облысы)
Брегово (Брегово) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кирково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 96 адамды құрайды.
Телефон коды — 03674. ЕКАТТЕ коды — 7942.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Саусаққанаттылар
Саусаққанаттылар (Crossopterygii) — өте ескі, әрі толығынан дерлік құрып біткен балықтардың ерекше тобы. Девон мен карбон дәуірінде кеңінен таралып, мезозойда олардың түрлері азайып, тараған ауданы да қысқарған.
Биологиялық сипаттамасы
Саусаққанаттылардың қос тынысты балықтар сияқты желбезектерімен қатар өкпелері де болған, бірақ олар өзгеріске ұшыраған ішкі танау тесіктері жоқ. Олардың мезозойда тіршілік еткен саусақ қанаттылардан айырмашылығы ауадағы оттегімен тыныс ала алмайды. Қос қанаттарының құрылысында өздеріне сәйкес өзгешеліктері бар. Олардың табан жағында етті жалпак қалақшасы болады, соның ішінде қанат қаңқасының негізгі бөлімдері жатады. Аяқтарының бұлшық еттері жер бетінде тіршілік ететін омыртқалылардікі сияқты, аяқтарының қозғалып тұратын бөлімдеріне бекіген. Кейбіреулерінің қанат қаңқалары бес саусақты алақан сияқты болып келеді. Қанат негізінің тіреуі бозлия болады және ол иық сүйегіне ұқсайды. Иық сүйегінен кейін базалияның екі элементтері тарайды, бұлар кәрі жілік пен шынтақ сүйектеріне ұқсайды, одан әрі қарай бірнеше саусақ сияқты қауырсындар тарайды. Сондықтан оларды саусаққанатты балықтар деп атайды. Дене пішіні ромб немесе дөңгелек келген қалың сүйек пластинкаларымен — космоидты қабыршақтармен қапталған. Пластинкалардың үстіңгі беті түрі өзгерген дентинмен, яғни косминмен және жұқа эмаль қабатымен жабылған. Терісінің мұндай сүйектенуі алғашқы кездегі амфибилерді еске түсіреді. Сонымен қатар, саусаққанатты балықтарда висцеральдық саңылаудың қалдығы бар, ол амфибилерде ортаңғы құлақ қуысына айналады. Саусақ қанаттылардьщ қос тынысты балықтарға жакын екенінде ешқандай күмән жоқ және олар бір түбірден тараған болуға тиіс. Олар алғашқы кезде тұщы суларда тіршілік еткен және онда әрдайым оттегі жеткіліксіз болған болу керек. Соның салдарынан қос тыныс жолы пайда болып, оттегі жетіспеген кезде бұл балықтар да қос тыныстылар сияқты әлсін-әлі су бетіне көтеріліп, атмосфералық ауамен өкпесі арқылы тыныс алған. Су өсімдіктерінің және олардың қалдықтарымен ластануы қанаттарының жүзу қызметін атқарумен қатар денеге тірек болуына бейімделуіне себепші болған. Сондықтан бұл жүзу қанаттарының бессаусақты аяққа айналуына себепші болған факты болып саналады. Мезозойда саусаққанатты балықтар теңізде тіршілік етуге көшкен. Осындай саусаққанатты балықтар тобының қалдықтары осы кездегі латимериялар болып саналады.
Дереккөздер
Санат:Қалаққанаттылар
Энергия ағыны
Энергия ағыны — қандай да бір беттен толқын тасымалдайтын қуат. Формуласы:
Дереккөздер
Санат:Физика
Кавказ Албаниясы
Дереккөздер
Қазақ ұлттық энциклопедиясы 4-том.
NGC 3756
NGC 3756 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1789 жылы 14 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3756 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 35931, UGC 6579, MCG 9-19-134, ZWG 268.63, KUG 1134+545, IRAS11340+5434.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Лес-Масьес-де-Вольтрега
Лес-Масьес-де-Вольтрега (Les Masies de Voltregà) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Осона ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3226 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22,4 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Зар заман поэзиясының өкілдері
Арғы түбі ақырзамандық сарындар мен болжал өлеңдерден бастау алатын зар заман жырларының көп таралған кезі – отаршылдық дәуірі. Қазақтың көптен күткен сұмдығының бірі осы еді, осы да іске асуға айналды.Жерлері алынумен қатар, әуелі қазақ даласын айнала сызып, шеткі қалаларды салды… Артық жерге Ресейдің қара шекпен мұжықтарын әкеп қондырды. Бұрынғы хан, бұрынғы би, бұрынғы елдің қамын ойлайтын түзу адамның бәрі шетке қағылып қалып, қыбыр еткен ісі болса барлығы да орыс қуатымен, орыс қолымен істейтін болды. Зар заман ағымы отаршылдық дәуірдегі елдің әлеуметтік ахуалының көркем бейнелеуінің көрінісі. Асан ата айтып кеткен («Мұнан соң қилы-қилы заман болар,Заман азып, заң тозып, жаман болар»), Бұқар болжап берген («Күн батыстан бір дұспан Ақырда шығар сол тұстан») дәуір келіп жеткен соң ақын-жырауларының өлең-толғауларының тақырыбы өзінен-өзі зар заман ағымына ойысты. Сондықтан бұл құбылыс басталар жері, тамамдалар тұсы айқындалған, тарихи өзгерістер аясында жетіліп, өркенделген, түйінделген ағым ретінде қарастырылады.Бұл сарынның ақындары қатарына Дулат Бабатайұлы 1802-1871, Шортанбай Қанайұлы 1818- 1881, Мұрат Мөңкеұлы1843-1906,  Әбубәкір Кердері Шоқанұлы 1858-1903 т.с.с. ақындарды қосуға болады. Солардың көрнекті өкілдерінің бірі Шортанбай – орыс отаршылдығы тұсында қазақ қоғамына кірген әлеуметтік өзгерістердің сырын терең ашып бейнелеген суреткер.Қазақ даласына сауда капитализмінің кіруі, қоғамның бай не кедей болып жіктелуі, өкімдікке талас пен сайлау кезіндегі даулар ақын өлеңдерінде әсерлі суреттеледі. Асылық азған заманда,
Алуан- алуан жау шықты.
Арам, араз хан шықты.
Қайыры жоқ бай шықты,
Сауып ішер сүті жоқ,
Мініп көрер күші жоқ,
Ақша деген мал шықты,-
деп ол бірде қазақ даласына келген сауданы айыптаса, елдің бас көтерер азаматтарының байлыққа құнығуын, қанаудың күшейгенін сынға алады.Ол:
Қайыр кетіп байлардан,
Бұзауға ақша беріп тұр.
Пәлен тенгеторпақ деп,
Тиынға тиын болып тұр.
Посе-ле-Буа
Посе-ле-Буа (Pocé-les-Bois) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер-Витре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,84 км² шамасында.
Зар заман поэзиясының өкілдері
Осылай жұртты еміп тұр,-
Посе-ле-Буа
Коммунаның INSEE коды — 35229, пошта индексі — 35500.
Зар заман поэзиясының өкілдері
дейді.Осының бәрін Шортанбай заманның азғандығы деп ұқты. Шығыстағы Дулаттың, батыстағы Әбубәкір мен Мұраттың, Арқадағы Шортанбайдың бір – біріне ұқсас әуенмен ел мұңын жырлауы көп ойға жетелейді.Заманды сезіну ортақтығы деген осы.Орыс шаруаларының қазақ жеріне ағылып келуі жұрттың наразылығын оятты. Бұл қарсылық отаршылдық дәуірдің құбылыстарын аяусыз сынға алған зар заман поэзиясында шынайы көрініс тапты: Айтуға ауыз келе ме,
Посе-ле-Буа
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1037 адамды құрады. Халық тығыздығы — 69,88 адам/км².
Зар заман поэзиясының өкілдері
Аягөз кімнің жері еді?
Посе-ле-Буа
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Зар заман поэзиясының өкілдері
Ұлы өрісі қысқарып,
Посе-ле-Буа
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Зар заман поэзиясының өкілдері
Кең қонысың тарылды.
Шортанбай:
Нысапсыз екен бұл кәпір,
Жеріңді алды, малды алды.
Талай ғасырдан бергі жаугершілік жорықтарында қасқыр мінез танытып, намысын ешкімге таптатпаған,кеудесі көтеріңкі, рухы биік қыр қазағы ептеген жағымпаздыққа бой алдырды. Бұл ең алдымен Дулат Бабатайұлының сынына ілікті: Майырдан алса бұйрығын,
Борбайға қысып құйрығын.
Ел пысығы жортады-ай,
Өз елді қорқытып,
Одан өзі қорқады-ай.
Бұл тұрғыда М.Мырзахметовтің пікіріне жүгінсек, «қазақ әдебиеті тарихында алғаш рет ұлттық санасы саналы түрде оянған жаңашыл ақын, халқының бозторғайы боп шырылдаған Дулат поэзиясында отаршылдық билік жүйесі және елін сатқан атқамінерлер бейнесін тұңғыш галереясы жасалды» дейді.Жұртшылық арасында «Жаңа низам»  деп аталған 1868 жылғы реформа- зар заман поэзиясының негізгі тақырыбы болды.Қарапайым халықтың «Жаңа низамды»  қалай қабылдағанын, қандай күйге түскенін зар заман мектебінің өкілдері тайға таңба басқандай бейнелейді.Әсіресе, Дулат Бабатайұлының отарлаушылардың астарлы амал-айласы мен қитұрқы қулығын салғаннан-ақ аңғарды: Батыстан патша түнегі,
Дулат оны біледі.
Осыны Шортанбай да:
Осы күнде заманның,
Осылайша болып тұр.
Орыс кәпір жеңіп тұр.
Ал Әбубәкір болса:
Қоныстан бірнешелер көшті үркіп,
Штаттың хабарынан білмей қорқып — дейді.
Отаршылдық биліктің ел арасындағы өкілдерінің бейнесі зар заман поэзиясында типтік тұлға ретінде көрініс тапты. «Өмірдің шындық құбылыстары мен оқиғаларының қалың тасқыны арасынан қажетті типтік сипаттағы маңызды, мағыналы фактілерді көре білу үшін де зергерлік зерде керек» деген талап тұрғысынан қарасақ, халқының жоғын жоқтап, мұңын мұңдау арқылы өзара үндестік танытқан замана жыршыларының шығармаларынан типологиялық ұқсастықтың мысалдарын көптеп кездестіруге болады.
Махамбет шығармашылығындағы құс бейнесі.
Қалықпан – ерекше жағдайда сирек туатын қыранның бірі. Аңыз бойынша қарақұстың жетінші не тоғызыншы ұрпағына сәйкес. Махамбет Өтемісұлы өзінің мұндай іргелі қасиетке шешендік ой, ақындық тіл, ұшқыр ақылымен жете алатынына назар аударту арқылы метафора дәлдігін асыра түседі. Жеке ісімен ниетінің дұрыстығына сенім, қиялдағы күдік болжамы, диалогтық қатынасты елестету өлеңдегі аршындау, жан-жағына қарақтау, іштей сөйлесу, ашық пікір айту, өзіне-өзі сенімділік және оған басқа субъектілерді иландыру экспрессемалары – психологиялық драматизм кернеуіне лайықты мысал. Жорық падишаһы Махамбет адалдығы мен ақтығына шіркейдей күмән ұялатудан аулақ. Контрастылық ыңғай, шендестіре сөйлеу, тұлға мен жалпы қауым интенцияларын шартты түрде шарпыстыра ой түю тағы да әдепті айқындау мазмұнын тиянақтай түседі.Сонымен қатар,ақынның ереуіл үстіндегі бар бітім-тұлғасын қазақ менталитеті үшін аса қадірлі текті құстар әулетімен салыстыра толғау үрдісі әрдайым қайталанып отырады.
Мен қарақұстан туған қалықпан,
Сөйлер сөзге жалықпан.
Көптер көзін тіккендей,
Көп соңыма түскендей,
Көптің несін алыппын?
Тыңда, халық, әлеумет,
Көп кісіден анықпын.
Махамбет жыралындағы ақынның айналасынан оқшау тұлғасын даралап көрсетуде «ақсұңқар» концептіне қатысты жолдар ерекше поэтикалық қуатпен биік әсерлерге бастайды. Мысалы: Аспанда ұшқан ақсұңқар,
Қолымда тұйғын, лашын.
Қосылған жаста арудың
Көре алмай кеттім құлашын («Аспанда ұшқан ақсұңқар») – деп тұсауын кесетін толғауда «ақсұңқар» — қол жетпес арман кейпінде сағыныш, ынтызарлық әуендерімен ұштасып жатады.Диалогтық қатынас сақталатын өлең құрылымындағы «ақсұңқар» концепті символикалық мағынасын өзге шығармаларда да жоғалтпайды. «Мен қарақұстан туған қалықпан» формасындағы құрылымнан өзгешелік – мұнда кішіден ірілену орынан жоғарыдан сәл төмендеу, әйтсе де дегдарлық сымбатынан айрылмау әрі жақсылық ұғымының құндылық өрнегін ата-тек өлшемімен құлпырту мақсаты шығармашылық үдерісіндегі ырықсыздық заматын табиғи талант құдіретімен түрлендірген. Өмірдегі көрініс, жағдаят атаулыны әсерге бөлеп, шығандата суреттеу романтизм эстетикасы талаптарына әбден сай. Өлеңде психологиялық ыңғайдағы намыс категориясы поэтикалық астарлы бейне әрі риторикалық сұрау арқылы динамикалық серпін тапса, соңғы қос тармақтағы аллитерация және айқын метафора болмысы предикативті сипатымен дараланады. «Бәйтерек» жай бәйтерек емес, «түбін қазған» «бәйтерек», ол жай құламайды, «толқуменен құлайды». Қозғалыс суретінің шынайылығы эмотивтік ой-сезім қабаттарына эстетикалық ажар қосады. Әсер-түйсік іліктестігі заңдылығына сайсаңыз, осы жолдардағы эпитеттер Махамбет өмірін коннотативті жүйеде көп қырлы қалыппен бедерлейді. Фауна мен флорадағы егіздесу шағы соңғы мезетте мұңды кейіп алуы ақын тіршілігімен тағы бір жұп түйін құрайды. Сатылы, градациялы параллелизм үлгісіндегі сұлулық генотиптен алшақтамайтын қайсарлық, асқақтық, табандылық рухымен тұтасып жатыр. Таудай болған талаптың
Назары қайтқан күн болған.
Жібектен бауы көрініп,
Ақсұңқар ұшқан күн болған.
Толғамалы найзамен
Толықсып жауға шапқанда,
Бір озғанмын жұртымнан.
Ер дұшпаны көп болар,
Қатын-дұшпан жігіттер
Не демес дейсің сыртымнан ?
Махамбет эпитеттері сұңқар тұлғасын тым еркін күйде бейнелемейді.Қалың тобырдың бірі емес, топжарған жүйрік сазгер арқылы батыр артық туған қасиетін жасырудан аулақ. «Көп кісіден анықпын»деп қана кішірейе қататын лирикалық кейіпкер енді қиялдағы көңіл жақпас көріністерге ашына ,қыр көрсете сөйлейді.Махамбеттің жаулары алыста ғана емес, өз ішінде,қасында жүргені наразылық әсерін асқындыра түседі. Лашын, ителгі, бүркіт,жапалақ, күшеген,қаршыға,қыран концептілері төңірегіндегі көркемдік бейне үзіктері Махамбет өлеңдерінтоты құстай түрлендіреді.Сұңқар ұғымының ақын автопортретін сомдаудағы эстетикалық тұжырымдамасы адамзаттың тәуелсіздік, азаттық рухы жолындағы қайтпас қайсарлық, ерлік,зәулім мұрат туралы поэтикалық түсініктерін толымды өрнектеген.Тарихқа біржақты баға беру, аруақтар сырын толық білмей жатып,талқыға салу-әр адамның арына жүк. Махамбет Өтемісұлының жорық  көсемі әрі елдік пен ерліктің жыршысы,ұлы жырау екендігі анық.
Дереккөздер
1.    Келімбетов Н. Ежелгі түркі поэзиясы және қазақ әдебиетіндегі көркемдік  дәстүр жалғастығы. Автореферат.Алматы.2002.
2.    Қ.Өмірәлиев ХҮ-ХІХ ғасырлардағы қазақ поэзиясының тілі. Алматы:Ғылым.1976ж.270б.
3.    Қаратаев М.Дәстүр және жаңашылдық,І кітап,Алматы.1980.366 б. Ғылым.
4.     Мәдібай Қ.Зар заман ағымы.Алматы:Қазақ университеті.1997 ж.160 б.
IC 4415
IC 4415 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 84155, DRCG 29-36.
Сыртқы сілтемелер
IC 4415 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Индонезия
Индонезия (Indonesia), ресми атауы — Индонезия Республикасы (Republik Indonesia) — Малай архипелагында және Жаңа Гвинея аралының батыс жағында орналасқан Оңтүстік-шығыс Азиядағы мемлекет. 5 ірі және 30 кішігірім арал топтары (барлығы 17 508 арал) кіретін Малай архипелагы дүниежүзінің ең үлкен архипелагы болып табылады. Аталған архипелаг Үнді мен Тынық мұхиттарының түйіскен жерінде орналасқан, және Азия мен Аустралия құрлықтарының арасында көпір болуда. Ресми атауы: Индонезия Республикасы. Аумағы: 1,91 млн. шаршы шақырым. Астанасы: Джакарта (9,5 млн. адам), басқа ірі қалалары - Сурабая, Бандуң, Медан, Семараң. Ресми тілі: индонезия тілі, сонымен қатар ағылшын тілі кеңінен таралған. Валютасы: индонезиялық рупия, 1 АҚШ доллары шамамен 14000 Индонезиялық рупия тұрады. Ұлттық мейрамы: 17 тамыз (тәуелсіздік жарияланған күн, 1945 ж.).
Географиясы
Индонезия аралдарының көпшілігі таулы-орманды келеді. Аралдардың көпшілігі сейсмикалық қауіпті зонаға жатады. Мұнда көптеген жер сілкіністері болып тұрады. Сонымен қатар ел экономикасы тайфун, цунамиден де қатты зардап шегуде. Өте жиі жер сілкіністері әсіресе Суматра, Ява аралдарында тіркеледі.
Халқы
Халқы: 242 млн. (қазіргі таңда 276 млн. әлем халқының 3,51%) астам адам (әлемдегі 4-ші орын). Индонезияда 150 астам ұлттар мен этникалық топтар тұруда, соның ішінде явандықтар (45%), сундылар (14%), мадурлықтар (7,5%), малайлықтар (7,5%); қытайлар (шамамен 5 млн. адам), Йеменнен және Үндістаннан келген адамдар. Өмір ұзақтығының орта шеңі: ер азаматтар – 71,8 жас, әйел азаматтар – 76,3 жас.
Діні
Индонезия дүниежүзіндегі ең үлкен мұсылман халқы бар мемлекеті болып есептеледі. Шамамен халықтың 87 пайызы ислам діннің суннит бағытын ұстануда, 9% - христиан діннің әр түрлі бағыттарын ұстануда, 2% - индуизм, қалғандары – буддизм, конфуцианизм және анимизм діндерінің ұстанушылары.
Мемлекеттік құрылымы
Президенттік және унитарлық мемлекет. Президент мемлекет және үкімет басшысы болып есептеледі. 2004 жылдың 20 қазанынан бастап (2009 жылдың 8 шілдеде екінші мерзімге сайланды) Сусило Бамбанг Юдойоно Индонезия Президенті ретінде болуда және елдің қарулы күштерінің қолбасшысы міндетін атқаруда. Вице-президент Боэдино, «Демократтар Партиясының» өкілі. Елдің ең жоғарғы заңшығарушы өкілді органы ретінде екі палаталық Халықтың Консультациялық Ассамблеясы болып табылады (People’s Consultative Assembly). Аталған Ассамблея - Аймақтар Өкілдері Кеңесінен (Regional Representative Council) және Халықтың Өкілдер Кеңесінен (People’s Representative Council) тұрады. Бүкіл депутаттық құрылым (Аймақтар Өкілдері Кеңесі – 132 адам, Халықтың Өкілдер Кеңесі – 560 адам) тікелей парламенттік сайлау арқылы құрастырылады. Халықтың Консультациялық Ассамблеясының төрағасы - Тауфиг Киемас (2009ж. қазан айынан бастап).
Ағымдағы заң шығару сұрақтарымен Халықтың Өкілдер Кеңесі айналысуда. 2009 жылдың 9 сәуірінде өткен жалпы парламенттік сайлаудың нәтижелеріне сәйкес аталған Кеңесте теқ қана 9 саяси партиялары көрсетілген: 1) Демократия Партиясы (Democratic Party - Partai Demokrat, PD) - сайлау барысында жинаған дауыс саны - 21,703,137, Кеңесте алған орын саны - 150; 2) Голкар Партиясы (Функционалдық топтардың партиясы) (Golkar, Party of the Functional Groups - Partai Golongan Karya, Golkar) - дауыс саны -15,037,757, орын саны - 107; 3) Индонезиялық күресетін демократиялық партиясы (Indonesian Democratic Party – Struggle - Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan, PDI–P) - дауыс саны - 14,600,091, орын саны - 95; 4) Игілік пен әділеттік партиясы (Prosperous Justice Party - Partai Keadilan Sejahtera, PKS) - дауыс саны - 8,206,955, орын саны - 57; 5) Ұлттық мандат партиясы (National Mandate Party - Partai Amanat Nasional, PAN) - дауыс саны - 6,254,580, орын саны - 43; 6) Бірлік пен даму партиясы (United Development Party - Partai Persatuan Pembangunan, PPP) - дауыс саны - 5,533,214, орын саны - 37; 7) Ұлттық ояну партиясы (National Awakening Party - Partai Kebangkitan Bangsa, PKB) - дауыс саны - 5,146,122, орын саны - 27; 8) Геринда партиясы (Ұлы Индонезия қозғалысының партиясы) (Gerinda, Great Indonesia Movement Party - Partai Gerakan Indonesia Raya, Gerindra) - дауыс саны - 4,646,406, орын саны - 26; 9) Ханура партиясы (Адамдардың абырой партиясы) (Hanura, People's Conscience Party - Partai Hati Nurani Rakyat, Hanura) - дауыс саны - 3,922,870, орын саны - 18. Осы кеңестің Спикері – Марзуки Али (2009 жылдың желтоқсан айынан бастап). Аймақтар Өкілдері Кеңесі – мемлекет өкіметінің құрылымындағы арнайы орган. Аталған Кеңеске әрбір аймақ өз төрт өкілін партияляқ емес негізінде өтетін сайлауда тағайындайды. Аймақтар Өкілдері Кеңесінің айрықша құзыретіне орталық пен жергілікті басқарушы органдарының арасындағы қарым-қатынастары, әкімшілік құрылым, табиғи және экономикалық ресурстарын басқару, орталық пен аймақтар арасында қаржы-қаражатты бөлу мен қоса аймақтар автономиясына байланысты заң жобаларын әзірлеу сұрақтары кіреді. Спикері – Ирман Гусман (2009ж. қазан айынан бастап). 2009 жылдың 21 қазанда Индонезияның Президенті Сусило Бамбанг Юдойоно Үкіметтің жаңа Кабинет құрамын жария етті. Аталған құрамға сәйкес 34 министрлік портфельден тұратын Индонезия Үкіметі 70 пайызға жаңартылған. Жаңа Үкімет мүшелерінің көбісі Демократия Партиясының бастауымен құрылған Президенттік коалицияға кіреді. Аталмыш коалиция Халықтың Өкілдер Кеңесіне кіретін 560 орынның 423 ұстауда.
Экономикасы
Ауыл-шаруашылығы - Индонезия экономикасының басты саласы болып табылады. Мемлекет аумағының 25% өңдеуге жарамды. Елде жыл сайын 48 мың тонна кофе, 2 миллион тонна пальманың майын, 250 мың тонна шай жинауда. Сонымен қатар татымды, темекі, қантты қамыс, жүгері заттарымен қоса тропикалық жемістерді және көкөністерді үлкен көлемде жинауда. Ұлттық дамудың орташа мерзімді жоспарының басты салаларының бірі ретінде мұнай шығару көлемін үлкейту болып есептеледі. Оның елдегі барланған қорлары шамамен 6 млрд. баррель құрайды. Аталған қорлардың көбісі теңіз жағалауында орналасқан. Елдегі ең ірі мұнай кен орындары Дури мен Минас Орталық Суматра аралында ашылған. Басқа ірі кен орындарын жетілдіру мен мұнай шығару жұмыстары Ява аралының солтүстік-батыс жағалауында да жүргізілуде. Ява аралындағы тоқтатып қойылған Чепу мұнай кен орнын зерттеу барысында, онда шамамен 500 млн. баррель бар екендігі көрсетілді. Қазіргі таңда Индонезия территориясында жалпы қуаты 1 млн. баррель мұнайды өңдей алатын 8 мұнай өңдейтін зауыт жұмыс істеуде. Ұлттық мұнай компаниясы «Пертамина» 2012 жылға дейін әр жыл сайын мұнай шығару көлемін орташа шамамен 13-17 пайызға үлкейтуді жоспарлауда. Индонезия заттарын сатып алатын (импорттайтын) мемлекеттер - Қытай – 15,1 %, Еуропа Одағы (Германия, Франция, Ұлыбритания) – 14,4 %, Жапония – 12,2 %, АҚШ – 9,0 %, Сингапур – 7,4 %, Австралия – 5,3 %, Малайзия – 4,1 %, Оңтүстік Корея – 4,0 %, Тайвань – 2,8 %. Шетел инвестицияларының басты салалары химиялық және фармацевтикалық өндірістері, қағаз, тамақ және кен қазу өндірістері, сауда және құрылыс болып есептеледі. Шетел инвестицияларының қаражат бөлудегі басты аудандары әкімшілік округі Джакарта қаласы, Батыс және Шығыс Ява, Риау және Бантен провинциялары болып табылады. Шетел инвестицияны бөлетін басты мемлекеттер - Ұлыбритания, Тайвань, Сингапур, Жапония және Оңтүстік Корея.
Территориялық-әкімшілік құрылымы
Индонезия Республикасыда 34 провинциялар бар және 3 ерекше әкімшілік округтар бар – Джакарта, Джокьякарта, және Ачех қалаларына бөлінеді.
Тарихи шолу
Кейбір тарихшылардың пікірінше Индонезия архипелагының аралдарына көшіп қону жүрістері Азия метеригінің оңтүстік бөлігінен біздің заманымыздан бұрынғы XXV ғасырда басталған. Бірінші мемлекеттік құрылымдар біздің заманымыздағы II - V ғасырлар аралығында теңіз жағалау аудандарында пайда болған. Индонезияның теңізшілері мен саудагерлері сол кездегі Шығыста сауда бітістірушілердің басты топтарына кіретін. VII ғасырдың ортасында Сриуижая деген құатты Суматриялық империя пайда болды. VIII ғасырдың бірінші жартысында Ява аралының орталығында шиваист династиясы басқарған Матарам мемлекеті құрылды. XI ғасырдың ортасында Матарам мемлекеті Ява аралындадағы сауда қалаларын өз қол астына біріктірді. XI ғасырдан бастап Ява аралы Индонезияның экономикалық, мәдени және саяси орталығына айналды. Индонезияны Ява аралығының аясында біріктіру процессы барысында Мажапахит мемлекетінің 1328-1364 жж. басшысы болып Гажа Мада басқарған. XIV ғасырда Индонезияға ислам дінінің енуі күшейе түсті (Үндістан мен Малаккадан). XVI ғасырда Мажапахит империясы бірнеше мұсылман мемлекеттеріне бөлініп кетті. XVII ғасырдың басында Нидерландияның Ост-Инд компаниясы Молук аралдарынан португалдықтарды ығыстырды. Компания Индонезия тауарларын, оның ішінде көбінесе татымды заттардың тасымалдауын қамтамасыз етіп отырды. XVIII ғасырда компанияның құлдырауы басталды. 1780-84 жылдары болған ағылшың-голланд соғысынан кейін аталмыш компания толығымен жойылды. Компания қарамағында болған дүние-мүлігі Голландия мемлекетіне ауысты. Ұлы Шығыс Азия (Taihoa senso) үшін болған соғыстың басты себебі Суматра аралындағы мұнай қорлары болған. 1941 жылдың желтоқсан айында жапон десанты (жапон-индонезия қос жалауымен) Ява аралына түсті. Батавия қаласының атауы қайтадан Джакарта деп ауыстырылды, және голландия әкімшілігі жойылып индонезия әкімшілігі құрылды. 1945 жылғы 17 тамызда Индонезия мемлекетінің тәуелсіздігі жарияланды, алайда Нидерландия оны теқ 1949 жылы ғана мойындады. Индонезияның Ұлттық партиясы лидерлерінің бірі болған елдің бірінші Президенті Сукарно (1945-1968жж. Президент болған) 1950 жылы Индонезяны унитарлық мемлекет деп жария етті. 1976 жылы Индонезия Шығыс Тиморды (португалияның бұрынғы провинциясы) осы елге кіретін провинция деп жария етті. 2002 жылы Шығыс Тимор Индонезия құрамынан шығып тәуелсіздігін қайта алды. Елдегі экономикалық ахуалының нашарлауы 1998 жылы жаппай тәртіпсіздікке әкеліп, оның нәтижесінде генерал Сухартоның (1968 – 1998жж. Президент болған) режимі құлады. 1970 жылдардағы ислам фундаменталистер ықпалдарының өсуі 70-ші жылдардың ортасында және XXI ғасырдың басында өкімет күштерімен ашық қақтығыстарға әкелді.
Қосымша ақпарат
Бұл мемлекет - дәл экватор бойында, маржан тасты қайырлар қоршаған бірнеше мың аралда орналасқан ел. Сол аралдардың ішіндегі ірілері - Ява, Суматра, Сулавеси; Калимантан деп аталатын аралдың бір бөлігі де Индонезияға қарайды. Мүлде шағын аралдар да бар - олар дакокос пальмасының бір шоқ тоғайы мен балықшылардың бірнеше лашығы ғана болады, ал кейбір аралдар елсіз.
Дереккөздер
*
Контур ішіне су айдау
Контур ішіне су айдау — мұнай шоғырына және оның контур маңы бөлігіне тікелей су айдау жолымен мұнайлы горизонтгағы қысымды бір қалыпты ұстап тұру әдісі. Осының нәтижесінде мұнай өңдіру қарқыны артады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Албан (Салық)
Албан — 18 ғ-да жоңғар тайшылары мен жайсаңдары (зайсандары) жаулап алған елдерінен жинаған алым-салықтың бір түрі. Мөлшері белгісіз.
Шлайден
Шлайден (Schleiden) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Ойскирхен ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13287 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 122,09 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 66 036. Қаланың басшысы — Ральф Хергартен.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 24 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Правая Бобровая
Правая Бобровая — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бобровая өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Науру
Науру Республикасы (Ripublik Naoero) — Тынық мұхитының батыс бөлігіндегі бір аттас маржан аралында орналасқан ергежейлі мемлекет. Аумағы — 21,3 км²; халқы — 10 261 адам (2015 ). Тәуелсіздігі 1968 жылы жарияланды.
Науру аралы экватордан оңтүстікке қарай 42 км қашықтықта орналасқан. Ең жақын арал Банаба шығысқа қарай 288 км қашақтықта орналасқан және Кирибати республикасына жатады. Науру Жердегі ең кішкентай тәуелсіз республика болып табылады, ең кішкентай аралдық мемлекет, Еуропа шегінен тысқары ең кішкентай мемлекет және ресми астанасы жоқ әлемдегі жалғыз мемлекет (елдің бейресми астанасы  — елдің парламенті және әуежайы орналасқан қала Ярен қаласы).
Мемлекет Ұлттар достастығына кіреді. 1999 жылдың 14 қыркүйегінде Науру Республикасы БҰҰ құрамына кірді. Науру — Тынық мұхит қауымдастығының хатшылығы және Тынық мұхит аралдарының форумы ұйымдарының мүшесі.
Атауы
«Науру» сөзінің тегі нақты белгісіз. Қазіргі кездегідей, наурулықтар аралды бұрын «Naoero» деп атаған. 1909—1910 жылдары аралға келген неміс профессоры Пауль Хамбрух осы сөздің этимологиясына келесі түсіндірмелер берген: оның пікірі бойынша «Naoero» сөзі «a-nuau-a-a-ororo» сөз тіркесінің қысқартылуы (қазіргі жазылуы «A nuaw ea arourõ») болып табылады және науру тілінен «мен теңіз жағасына бара жатырмын» деп аударылады. Бірақ Науру аралында 30 жылдан астам өмір сүрген және науру тілін еселеп оқыған неміс католик миссионері Алоиз Кайзер осы түсіндірмені құптаған жоқ, өйткені жергілікті диалект бойынша қозғалыс етістігімен қолданған «теңіз жағасы» сөздерінен кейін «төмен» деген аударманы беретін «rodu» сілтеу сөзі қолдануы керек еді. Наурулықтардың өздері «теңіз жағасы» сөзін аралдың ең терең және ойпаң жер деп түсінеді. Олар осы сөзді жерге де, теңізге де қолданады.
Аралдың басқа да атаулары бар: 1888 жылға дейін ағылшын колонисттері Науруды «Жағымды арал» (Pleasant Island) деп атаған. Немістер оған «Nawodo» немесе «Onawero» деген атаулар берген. Еуропалықтар елдің атауын дұрыс айтуы мақсатында «Nauru» сөзінің кейінгі жазылуы «Naoero» дегенге ауыстырылды.
Тарихы
Шамамен 3 мың жыл бұрын Науруды микронезиялықтар және полинезиялықтар мекендген. Нұсқалардың бірі бойынша, Науру аралына алғашқы болып Бисмарк топаралынан қоныс аударушылар және меланезиялықтардың, микронезиялықтардың және полинезиялықтардың ыдырауына дейін праокеания халқының өкілдері келген. Дәстүрлі түрде арал тұрғындары өз шығу тегін шеше жағынан санаған. Еуропалықтардың келуіне дейін Науру аралының халқы 12 тайпадан тұрған. Еуропалықтар арасынан алғашқы болып Жаңа Зеландиядан Қытайға қарай бағыт ұстаған ағылшын капитаны Джон Фирн 1798 жылдың 8 қарашасында ашқан және аралға 90 жыл бойы жиі қолданылған «Жағымды» (Pleasant Island) деген атау берді. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдар ретінде кокос пальмасы және панданус өсірілген. Наурулықтар рифте каноэмен және арнайы оқытыған құстармен (үлкен фрегаттар) балық аулаған. Сонымен қатар олар өзіне қосымша тамақтану көзі ретінде Буада көлінде ханос балығын (Chanos chanos) көндіктіре алды. Балық аулаумен тек қана ерлер айналысқан.
Астында көрсетілген хронологияға тек қана еуропалықтардың Науру аралын ашқаннан кейін тарихи оқиғалар енгізілген.
Жалпы география
Науру аралы Тынық мұхитының батыс бөлігінде, экватордан шамамен 42 км қашықтықта орналасқан. Ең жақын арал Банаба (Ошен) шығысқа қарай 288 км қашақтықта орналасқан және Кирибати Республикасына тиесілі. Айрықша жағалық экономика аймағының (АЭА) ауданы — 308 480 км², оның 570 км² аумақтық суларға жатады.
Науру аралы — көтерілген маржан атоллы, жанартау конусының үстіне. Арал сопақ болып келеді, шығыс жағынан жағалау батыңқы — ол жерде Анибар шығанағы орналасқан. Арал аумағы — 21,3 км², ұзындығы — 6 км, ені — 4 км. Жағалық сызықтың ұзындығы — шамамен 18 км. Ең жоғарғы нүктесі — 65 метр (басқа мәліметтер бойынша 61—71 метр) — Айво және Буада округтерінің шегінде орналасқан. Жағалаудан шамамен 1 км қашықтықта мұхит тереңдігі 1000 метрден астам құрайды. Бұл жерде мұхиттың түбіне жететін құлама жардың орналасуымен байланысты.
Арал бетінің ені 100—300 метрді құрайтын кысаң жағалық жазық болып келеді, Науруның орталығында биіктігі 30 метрге дейін жететін әктасты үстіртпен қоршалған. Бұрын үстірт фосфориттердің (науруит) қалың қабатымен жабылған еді. Болжаулы пікір бойынша бұл қабат теңіз құстардың дәреті болып табылады. Арал қысаң маржан рифімен көмкерілген (ені шамамен 120—300 метр ). Рифте шағын қайықтарға аралдың маңына тікелей жақындауға мүмкіндік беретін 16 канал қазылған,.
Геология
250px|thumb|Наурудың физикалық картасы Аралдың ішкі аймағында фосфориттік кен қазу жұмыстарынан қалған үлкен әктасты тісшелер және пирамидалар орналасқан. Бұл құрылыстардың биіктігі кейбір жерлерде 10 метден асады, ал карьердің өзі көптеген шұңқырлары мен ойпаттары бар үлкен лабиринт тәріздес. Тар табанды темір жолы аралдың кемежайына өнідірілген фосфориттердің жеткізілуін жеңілдету үшін арнайы құрылған. Әктасты үйінділер аймағында топырақ жамылғысы түгелдей болмағанның нәтижесінде, жаңбырлы су жердің бетінде қалмай, таулы жынысына толығымен сіңеді.
Географтар, геоморфологтар және геологтар аралдың бедерін, топырағын және геологиялық құрылысын жете зерттеп, алынған деректер бойынша Наурудың геологиялық тарихын қалпына келтірді.
Климаты
Наурудағы климат — экваторлық-муссонды, ыстық және ылғалды. Орташа температурасы шамамен +27,5 °C құрайды. Күндіз температура +26 °C және +35 °C аралығында өзегереді, ал +22 °C және +28 °C түнгі уақытта. Күндізгі температура +38‑41 °C дейін жетуі мүмкін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері — 2060 мм. Кейде құрғақшылық жылдар болып тұрады, ал кейбір жылдары жауын-шашын мөлшері 4500 мм-ге дейін жетеді. Осындай елеулі тербелістер Эль-Ниньо құбылысымен түсіндіріледі. Жаңбыр жауатын мезгіл қарашадан ақпанға дейін созылады. Наурыздан қазанға дейін солтүстік-шығыс бағытындағы желдер үстем болады. Жыл сайын аралда беттік ағымның тугелдей жоқ болғанымен шамамен 30 млн м³ су түседі.
Науру үкіметін жаһандық жылыну мәселесі алаңдауда, дүниежүзілік мұхит деңгейінің көтерілуі жағыдайында аралға су басу қаупі төніп тұр. Сондықтан республика әлемдік қоғамдастықтық назарын аударуға тырысып жатыр, ең алдымен, БҰҰ арқылы.
Флора және фауна
230px|thumb|2002 жылы жасалған Науру аралының жерсеріктестік кескіні Аралдың ауданы кішкентай болғанынан және оның континенталды құрлықтан және ірі топаралдардан оқшаулауы нәтижесінде Науруда жергілікті түтікті өсімдіктердің 60 түрі ғана өседі, және оның ешбірі эндемик болып табылмайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қатты ойран, кокос пальмасының дара дақылды таралуы және фосфориттерді өңдеу Науру аумағындағы өсімдік жабынының басым бөлігінде жойылуына себеп болды, бірақ қазіргі кезде оның 63 % аумағы бұрынғы қалпына келтірілді.
Аралда жаппай кокос пальмалары, панданустер, фикустер, дәмжапырақ және де басқа жапырақты өсімдіктер өседі. Сонымен қатар Бұталы формациялардың әр түрлі типтері де кең таралған. Өсімдіктер мен ағаштар жағалық аймақта және Буада көлінің айласында аса қалың өседі. Науруның ішкі аймағында бөрітарақ, сонымен қатар шие, бадам және манго ағаштары өседі.
Аралдың ойпаң жерлері негізінде тырбақ өсімдіктерге бай, ал қыратты жерлерде ағашты өсімдіктер қалың өседі.
Наурудың жануарлар дүниесі кедей. Барлық сүтқоректілер адаммен кіргізілді: кіші егеуқұйрықтар, мысықтар, иттер және шошқалар, сонымен қатар тауықтар. Бауырымен жорғалаушылар кесірткелермен ұсынылған. Орнитофауна байырақ — барлығы 6 түр (балшықшылар, қарқылдақтар, дауылпаздар, фрегаттар, кептер). Науруда бір ғана сайрағыш құстың түрі мекендейді — Науру айқабағы, арал эндемигі. Аралда жәндіктер және басқа да омыртқасыздар көп. Арал айналасындағы суда түрлі акулалар, теңіз кірпілері, жұмсақденелілер, таңқы шаяндар және басқа улы теңіз жануарлары мекендейді.
Саны
left|thumb|150px|Наурудағы ауыл (1896) 2011 жылдың санағы бойынша, Науру Республикасының халық саны 10 084 адамды құрады, соның ішінде ерлер — 5105, ал әйелдер — 4979 адам Халық тығыздығы — 473,43 адам км². Бұдан басқа, арал аумағында Австралияға заңсыз түрде кіруге тырысқан босқындар лагері бар. 2016 жылғы шілде айының соңына қарай лагерде 442 адам тұрған, соның ішінде 338 ер адам, 55 әйел адам және 49 бала; босқындардың басым бөлігі Ауғанстаннан, Ираннан және Ирактан.
1968 жылы, тәуелсіздікті жариялаған кезде, халық саны 3 мың адамды құрады.
thumb|250px|[[Денигомоду және Нибок округтеріндегі тұрғын ауданы]]
Наурудағы туу көрсеткіші 1000 тұрғынға 24,47, өлім — 1000 тұрғынға 6,65, халық санының табиғи өсуі — 1,781 %. Нәресте өлімі көрсеткіші 2007 жылы 1000 жаңа туғандарға 9,6 өлім.
2007 жылы 15 жасқа жетпеген балалар үлесі 37,8 % (3813 адам) құрады, 15 жастан 60 жасқа дейінгі ересектер саны  — 59,3 % (5983 адам), 60 жастан жоғары — 2,9 % (287 адам). Ерлердің орташа өмір сүру көрсеткіші 2011 жылы 65 жасты құрады, ал әйелдер — 75 жас.
Аралдың ресми астанасы және қалалары жоқ. Президенттің резиденциясы Мененг округінде орналасқан, ал үкімет мекемелері және парламент — Ярен округінде. Арал тұрғындарының барлығы теңіз жағасының бойында немесе Буада көлінің айналасында тұрады.
Этникалық құрамы
Тілдің негізінде наурандықтарды микронезиялық халықтар тобына жатқызылады, бірақ бұл этностың қалыптасуына микронезиялықтар ғана емес, сонымен қатар полинезиялықтар және меланезиялықтар да қатысты.
Тілдер
Наурулықтар микронезия тілі — науру тілінде сөйлейді. 1968 жылға дейін Науру Республикасы Австралияның, Ұлыбританияның және Жаңа Зеландияның бірлескен меншігі болған, сондықтан ағылшын тілі, науру тілімен қатар, мемлекеттік болып табылады.
Науру жазуы латын алфавитінің негізінде құрылып, 17 әріптен тұрған. Кейін, басқа тілдердің елеулі ықпалынан, ең алдымен неміс, ток-писин және кирибати, алфавит 28 әріпке дейін кеңейді. Бұл микронезиялық тілінің зерттеуіне науру тілінде оқулық жазған католиктік миссионер Алоиз Кайзер зор үлес қосты, сонымен қатар американдық (Германияда дүниеге келген) протестанттық миссионері Филипп Делапорт (Philip Delaporte).
Діни құрамы
Бүгінгі таңда Науруда негізінде христиандықтар тұрады. Наурулықтардың көбісі (60,5 % — 6098 адам) протестанттық шіркеулердің өкілдері болып табылады, соның ішінде 35,2 % (3552 адам) — Науру конгрегационалисттік шіркеуінің өкілдері. Бұл шіркеудің Мененг, Буада, Анабар және Нибок округтерінде өзінің кішкентай шіркеулері орналасқан, ал басты шіркеуі Айво округінде. Құдай Ассамблеясынан сенушілер — 12,8 % (1291 адам), Наурудың тәуелсіз шіркеуінен — 9,4 % (945 адам). Елде адвентисттер, баптисттер және Иегова куәгерлерінің шағын топтары бар.
Үкімет кейбір конфессиялардың қызметін шектейді, мысалы, Иса Мәсіхтің заманауи шіркеуі (мормондар) және Иегова куәгерлері (қолдаушылар негізінде Науру фосфат корпорациясында жұмыс істейтін шет елдердің азаматтары). 1979 жылы Науруға Маршалл аралдарынан келген Иегова куәгерлерінің миссионері елге қайта жіберілді.
Мемлекеттік нышандар
Науру Республикасының мемлекеттік байрағы, елтаңбасы, әнұраны және конституциясы 1968 жылы қабылданды және бекітілді.
Мемлекеттік құрылымы
thumb|350px|Наурудың саяси құрылымы Науру — тәуелсіз республика. 1968 жылдың 29 қаңтарында қабылданған конституциясы (толықтырулар 1968 жылдың 17 мамырында енгізілді) бойынша Науру парламентаризмның Вестминстер жүйесіндегі республикалық басқару формасы бар мемлекет, сонымен қатар президенттік басқару формасының кейбір ерекшеліктері де кездеседі.
Заң шығарушы билік
Заң шығарушы биліктің жоғары органы — 19 депутаттан тұратын бір палаталы парламент. 2013 жылға дейін депутаттар саны 18 адам болған. Парламент мүшелерінің сайлау реті Науру Конституциясымен анықталады. Жалпыұлттық сайлау; депутат ретінде тек қана 20 жасқа жеткен Науру азаматы бола алады. Парламент депутаты қызметіне кірісер алдында ант беріледі. Парламент мүшелерінің өкілеттік мерзімі — 3 жыл. Ел президентімен кеңесуінен кейін парламенттің спикермен таратылуы жағдайында өкілеттік мерзімнің өтуіне дейін тоқтатылуы мүмкін.
Алғашқы отырыста парламент мүшелері парламент спикерін және оның орынбасарын таңайындайды, кейін өз құрамынан ел президентін сайлау процессіне кіріседі.
Атқарушы билік
300px|thumb|Наурудың алғашқы президенті (ортада) Науруның мемлекет және үкімет басшысы — президент. 2013 жылдың 11 маусымынан бастап эксперимент ретінде ел парламенті президенттің және премьер-министрдің қызметін бөлу туралы шешім қабылдады. Президенттің және премьер-министрдің сайлау реті Науру Конституциясымен белгіленген. Президент ретінде парламент мүшесі ғана сайлана алады. Президент парламент сайлауынан кейін парламент отырысында сайланады. Президент орнына үміткер жай көпшіліктің басым дауысын жинағаннан кейін сайланған болып саналады. Президенттің өкілеттік мерзімі — 3 жыл және бір адам бір уақытта ел президенті және парламент мүшесі ретінде бола алмайды. Президенттің өкілеттік мерзімінің өтуіне дейін өз еркімен орнынан түсуі жағдайында, денсаулықпен байланысты тұрақты жарамсыздық жағыдайнда өз міндеттерін атқармауы немесе қызметтен кетіру (импичмент) жағыдайында тоқтатылуы мүмкін. Президентті қызметтен кеттіру үшін парламент депутаттарының жартысынан кем емес дауыс беруі тиіс. Президент импичментінен кейін президент сайлауы басталады. Егер президенті қызметтен кеттіру шешіміне келген парламент мүшелері жеті күн ішінде жаңа президентті сайламаса, онда парламент автоматты түрде таратылады.
Сот билігі
thumb|500px|Наурудың үкімет (сол жақта) және парламент (оң жақта) ғимараты Наурудағы сот билігі толығымен тәуелсіз. Республикада ортақ құқық әрекет етуде — құқық көзі ретінде үлгілі сот ісі болып саналатын құқықтық жүйе. 1971 жылғы ортақ құқық және қабылданған заңдар Актісі (Adopted Laws Act 1971) бойынша, науру дәстүрлері, тәжірибелері, және институттары Науруның құқықтық жүйесін құрайды.
Наурудағы сот органдарының жүйесіне Жоғарғы сот, апелляциялық сот, аймақтық сот және отбасы істері бойынша соттар кіреді. Республикадағы жер комитетінің (Nauru Lands Committee Ordinance) жарлығы бойынша, елде жер дауларын және Науруның Жоғары сотына апелляцияларды беруге құқығы бар жер комитеті қызмет атқарады.
Көптеген мәселелерде жоғарғы сот инстанциясы ретінде Австралияның Жоғарғы соты болып табылады.
Сыртқы саясаты және халықаралық қатынастар
Науру Республикасы 1968 жылы тәуелсізлідкті алғаннан кейін Ұлттар достастығына мүше болған кезіннен бастап арнайы жағдайға ие. 1999 жылдың мамырынан бастап 2006 жылдың қаңтарына дейін Науру бұл ұйымның толық құқықты мүшесі болған. 1999 жылдың 14 қырқүйегінен бастап ол Біріккен Ұлттар Ұйымының 187-ші мүшесі болды. Сонымен қатар мемлекет Тынық мұхит аралдарының форумы, Азия даму банкі (1991 жылдың қыркүйгінен бастап 52-ші мүшесі ), Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхит аймағының елдері және де басқа халықаралық ұйымдарының мүшесі болып табылады.
Науру Республикасы көптеген әлем мемлекеттерімен дипломатиялық қатынастарды сақтайды. Оның басты серіктестері Австралия, Ұлыбритания, Үндістан, Қытай Республикасы, Корея Республикасы, Жаңа Зеландия, АҚШ, Таиланд, Филиппиндер және Жапония болып табылады.
Наурудың әкімшілік бөлінісі
right|thumb|300px|Наурудың әкімшілік бөлінуі
Науру Республикасының әкімшілік-аймақтық бөлінуі 14 ауданнан тұрады:
Жалпы сипаттама
thumb|250px|[[Конвейер|Тасымалдағыштың көмегімен балкерге фосфориттерді тиеу]] Жер қойнауы фосфориттерге бай болған Науру Республикасы 1970‑1980-ші жылдар аралығында жан басына шаққандағы 13 мың АҚШ долларды құраған әлемдегі ең бай мемлекеттердің қатарында болған. 1986 жылы ЖҰӨ жан басына шаққандағы 20 мың АҚШ долларды құрады. Сол кезде арал экономикасы көбінесе жұмыс күшінің шеттен кіруінен тәуелді болды, негізінде, көршілес аралды мемлекеттерден — Кирибати және Тувалу. Сол уақытта фосфориттер экспортының бағасы импорт бағасынан төрт есе асты, негізгі сырттық сауда серіктестері Австралия, Жаңа Зеландия, Жапония және Ұлыбритания болған. Жақын арада валюттық түсімдердің жалғыз көзінің жабылуын болжаған үкімет, экспорттық түсімінің елеулі бөлігін шет елдердегі қозғалмайтын мүлікке және арнайы жинақтаушы қорларға салды. Бірақ, пайдалы қазбалар қорларының түгелге жуығы таусылған кезде, мемлекет ел болашағын жеткіліксіз ойластырғаны туралы белгілі болды.