Қазақстанның_ғылыми_мекемелері
Атырау мұнай және газ институты
1999 жылы Атырау мұнай және газ институты мен Химия, мұнай және табиғи газдар институтының негізінде Атырау мұнай және газ институты ұйымдастырылды. Батыс Қазақстан өңірінде мұнай химиясы мен табиғи газдар мәселелерін зерттеуге мамандандырылған ғылыми-зерттеу мекемесі Атырау қаласында орналасқан. Химия, мұнай және табиғи газдар институты 1960 жылы Қазақстан ғылым академиясының Мұнай институтының негізгі бағыттар бойынша екі дербес институтқа: Геология және геофизика институты (қазіргі Қазақ геология барлау ғылыми-зерттеу институты – Қазақ ГБҒЗИ) мен Химия, мұнай және табиғи тұздар институтына бөлінуі нәтижесінде құрылды. Институт құрамында химия және мұнай өңдеу, мұнайдың физика қасиеттерін зерттеу, мұнай-химиялық синтез, химия-аналиттикалық, гетероорганикалық мұнай қоспалары, жоғары молекулалық жүйелер, бейорганикалық тұздар мен тыңайтқыштар, табиғи тұздар геохимиясы, мұнай битумды жыныстар химиясы мен технологиясы, тұтқырлығы жоғары мұнайды зерттеу (1984 жылдан бері, Алматы қаласы) лабораториялары мен бірқатар қосалқы және қызмет көрсетуші бөлімшелер жұмыс істейді. Институт қызметінде мұнай-химия және минералды шикізатты пайдалану мәселелері басты орын алады. Институт қазіргі заманғы ғылыми аппаратура – масспектрометрмен, инфрақызыл спектометрмен, мұнайды ректифрикаттау аппаратымен, консистометрмен, хроматографтармен, спектрофотометрмен, радиоспектрометрлермен, дериватографпен, тіркеуші РН-метрлермен және т.б. жабдықталған. Бұлардың көмегімен мұнай және мұнай өнімдерінің, олардың негізіндегі органикалық қоспалардың құрылымы мен құрамын анықтаудың әр түрлі мәселелері шешіледі. Институт жүргізген зерттеулердің ең маңызды нәтижелеріне мыналарды жатқызуға болады: <li> жаңа кен орындарындағы (Бозащы, Қарашығанақ, Жаңажол, Кенқияқ) мұнайдың құрамы мен қасиеттерін зерттеу циклі негізінде оларды өңдеудің ұтымды жолдары анықталды; </li> <li>жаңа дисперстік өткізгіштік құбылысы табылды; <li> <li>көмірсутекті сұйықтардың тұтқырлығы мен тығыздығы арасындағы корреляциялық тәуелділік ашылды; </li> <li>Каспий маңы мұнайының сапасын палеозой мен мезозой өндірістік кешені бойынша болжау карталары жасалды;</li> <li>автомобиль жолдары құрылысында қолданылатын жаңа битумды минерал қоспалар алынды;</li> <li>мұнай-битумгенозды жыныстардан көмірсутекті шикізат алу әдісі мен мұнай эмульгаторларын бөлудің жалпы әдістемесі табылды;</li> <li>германий туындылары синтезі мен сульфидтерді синтездеудің жаңа тәсілдері ойластырылды; </li> <li>мұнай және мұнай өнімдері сапасын бақылаудың шұғыл әдістері жасалып, іске қосылды; </li> <li>мұнай, мұнай өнімдері мен газдарды күкіртті қоспалардан, азот пен металпорфиндік кешеннен тазарту әдістері ойлап табылды, мұнайды қосымша өңдеу процестеріне арналған анағұрлым арзан тұрақты катализаторлар мен мазут, мұнай қалдықтары, асфальтендерден ванадий мен ион алмастырғыш шайырларды алу тәсілдері, түсті және платиналық металдар экстраленттерін алуға қажетті циклогександы синтездеу әдістері, кремнийлі мономерлер алудың жаңа амалы табылды;</li> <li>Каспий маңы ойпаты қойнауындағы бор, калий-магний және бром қорларына, бораттар мен калий тұздарына кешенді болжамдық баға берілді; </li> <li>бор шикізатын пайдаға асыру дәрежесін 88–96%-ға дейін арттыруға мүмкіндік беретін натрий, калий және кадмий тетраборатын алу тәсілі ашылды; </li> <li>мұнай ұңғымаларын бекітуге арналған тампонажды ерітінділердің тиімділігін арттыру тәсілдері қарастырылып, іске қосылды. </li> </ol> Институттың кейбір еңбектерінің авторлық ұжымдары 1980 жылы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы және И.М.Губкин атындағы сыйлыққа ие болды. Институт Қазақстан мен ТМД-да танымал болған 10 ірі қорытынды жұмыстар мен монографиялар шығарды. Институт мұнай химиясы мәселелері бойынша бірқатар бүкілодақтық симпозиумдар (1981, 1983, 1995) өткізген.