cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саяси-құқықтық статус
ҚР заңдары
Қазақстан егеменді мемлекет ретінде өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялауы, халықаралық қауымдастыққа (1992 жылдан БҰҰ мүшесі әрі ОБСЕ қатынасушысы) қатысушы мемлекет ретінде еліміздегі адам құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруда Қазақстан Республикасы Конституциясында, "Сайлау туралы", "Республикалық референдум туралы", "Бейбіт жиналыстар, митингілер мен шерулер ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы", "Саяси партиялар туралы", "Қоғамдық бірлестіктер туралы", "Жергілікті өкілетті және атқарушы билік туралы", "Мемлекеттік қызмет туралы", "Парламент және оның депутаттары мәртебесі туралы" зандарда көрсетілген негізгі қағидаттар мен ережелерді сақтайды.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Седа (Сеньяга тармағы)
Седа — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сеньяга өзенінің сол жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Кеңесту ауылдық округі
Кеңесту ауылдық округі – Ақтөбе облысы Темір ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қопа, Қалмаққырған, Шитүбек ауылдары кіреді. Орталығы – Қопа ауылы.
Тарихы
1997 жылы Кеңесту ауылдық округі таратылып, елді мекендері тікелей ауданға бағынды. Кейін бұрынғы атауымен жеке ауылдық округ болып қайта құрылды. 2013 жылы округ құрамында болған Ақжар ауылы таратылды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1526 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Темір ауданы ауылдық округтері
Пулькау
Пулькау (Pulkau) — Аустриядағы қала. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Холлабрун округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1551 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 36.66 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — HL, ресми идентификациялық коды — 3 10 35.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Манфред Марихарт саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Шаффуз-сюр-Зорн
Шаффуз-сюр-Зорн (Schaffhouse-sur-Zorn) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Страсбур-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,67 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67439, пошта индексі — 67270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 385 адамды құрады. Халық тығыздығы — 104,9 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Кройцлинген
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 261 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.79 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4671, пошта индексі — 8280.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тургау елді мекендері
Пре (Эр)
Пре (Prey) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,09 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27478, пошта индексі — 27220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 891 адамды құрады. Халық тығыздығы — 110,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Балантидия
thumb|Balantidium coli Организмдегі балантидия Паразиттік инфузория – балантидия. Сопақша пішінді, денесінің соңғы жағы бір немесе бірнеше жерінен қысыңқы және де басқа дөңгелектеу болып келген паразиттік инфузориялардың ішіндегі ең ірісі (30 – 50 мк). Оның денесі ұзындығы әртүрлі кірпікшелермен жабылған. Денесінің қысыңқы ұшында ауыз орналасқан, ол жаусшалы жұтқыншаққа ашылған. Қорытылмаған ас қалдықтары қылаулатқыш (порошица) арқылы сыртқа шығарылады
Дереккөздер
Санат:Қарапайымдылар
Щелина
Щелина — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уежный Шар тармағы сол жағалауынан 1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Азаматтық хал актілерінің жазбасы
Азаматтық хал актілерінің жазбасы (registration of acts for civil status; recording) - туылу, жаңадан туылушыға атын, әкесінің атын және фамилиясын беру, некеге тұру, оны бұзу, әке екенін бекіту, атын, әкесінің атын және фамилиясын өзгерту, өлгені туралы ресми рәсімделген жазбаша мәліметтер. Жазбалар, заңдық салдарларды (құқықтар мен міндеттер) туындатып, онда көрсетілген жағдайлардын дәлелі болып табылады және тиісті кұжаттардың негізінде жүзеге асырылады.
Щелина
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Азаматтық хал актілерінің жазбасы
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Клирингілік қызмет
Клирингілік қызмет –
Щелина
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Клирингілік қызмет
Дереккөздер
Санат:Құнды қағаздар нарығы Санат:Қызмет көрсету саласы
Беннинген
Беннинген (Benningen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Төменгі Альгой ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сама
Сама.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Б. з. д. 152 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 152 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Бамбук өскіндері
right|thumb|250px|Бамбук Бамбук өскіндері - аспаздықта балғын және консервіленген күйінде қолданылады (қытай аспазханасы).
Дереккөздер
Бамбук
Көшпелі зеңбірек
Көшпелі зеңбірек — артиллерияның қорғаныстағы құрамы, орны, атыс жүйесі туралы қарсыласты жаңылдыру мақсатында бірнеше атыс позицияларынан біртіндеп атуға арналған жеке зеңбірек (немесе артиллериялық бөлімше).
Көшпелі зеңбіректен әрбір атыс позициясынан уақытында және нысанаға атуды артиллерияның аға бастығы белгілейді. Атыс аяқталған соң Көшпелі зеңбірек атыс позициясын тастап, белгіленген маршрутпен басқа позицияға көшеді.
Көшпелі зеңбірек маневрі қарсыластан жасырын жүргізіледі. Көшпелі зеңбірек саны мен калибрі қалыптаскан жағдай мен қойылған міндеттерге байланысты болады. Көшпелі ату құралдары ретінде минаатарлар мен танктер де қолданыла алады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
IC 105
IC 105 — Кит шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5206, ZWG 385.109.
Ғұмырнамалық фильм
Ғұмырнамалық фильм - киноөнерінің тарихи тұлғалар, қоғам, ғылым жөне мәдениет қайраткерлерінің өмірі мен қызметі туралы туындысы.
Қазақ кино өнерінің қарлығашы "Амангелді (фильм)" (1938) - ғұмырнамалық-көркем фильм болды. Осыдан бастап қазақ кинематографияшылары бүгінгі күнге дейін төмендегідей ғұмырнамалық фильмдер түсірді:
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Ван-Гизон әдісі
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Доманье
Доманье (Domagné) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер-Витре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 29 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35096, пошта индексі — 35113.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2136 адамды құрады. Халық тығыздығы — 73,66 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Дене дайындығы
Дене дайындығы, спортшының жан-жақты және дене мүмкіншілігінің дамуы болып табылады. Осыған байланысты ол жалпы және арнайы деп бөлінеді. Жалпы спортшы өз денесін үйлесімді жетілдіруге ағзаның қозғайтын бұлшық еттерді дамытуға, организмнің барлық мүшелері мен жүйелерін нығайтуға, функционалды және үйлесімді қозғалыстарды жақсартуға, күшті, жылдамдықты, шыдамдылықты, икемділікті және иілгіштікті өсіруге бағытталған. Осы міндөттерді шешу көп жағдайда дененің жан-жақты дамуы мен денсаулық деңгейінің жоғарылауын қамтамасыз етеді. Арнайы дене дайындығы спорттың маманданып жатқан түрінің талаптарына сәйкес спортшы ағзасы мүмкіндіктерінің, барлық дене мүшелері мен жүйелерін жоғары деңгейде дамытуға бағытталған. Жалпы денені дамытатын және арнайы дайындықта пайдаланылатын сан-салалы жаттығулар түрлі тәсілдермен орындалады. Оның негізгі түрлері: қайталау, аралас, аралық, бірқалыпты, екпінді, бақылау, "барынша", өте жоғары қарқындылық, жеделдету, ойындық, жарыстық. Осы тәсілдердің әрқайсысы спорттың әр түрінің ерекшеліктері мен түрліше дене қасиеттерін дамытуға сәйкес көлетін тәртіптері бар.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Наурызбай ауданы
Наурызбай ауданы — Алматы қаласының әкімшілік-аумақтық бірлігі. 2014 жылы құрылды. 2 шілде 2014 жыл Мәслихаттың кезектен тыс XXIX сессиясында Наурызбай атты жаңа аудан құру туралы шешім қабылданды.
Наурызбай батыр ауданына Әуезов, Бостандық аудандарының бір бөлігі және Қарасай ауданының елді мекендер енді. Бұл - 6 976 гектар жер. Аудан халқының саны - 157 мың адам.
Аудан аумағында алдын ала деректер бойынша ресімделуі:
Бәйкен Әшімов көшесі
Әшімов көшесі — Алматы қаласы Наурызбай ауданындағы "Қалқаман-2" ш.а. көше.
Бұрын бұл көшенің атауы Әуезов көшесі (Қалқаман) болған, бірақ мұндай көшесі қаланың орталық бөлігінде бар болғандықтан шатасу пайда болды. Алматы қаласының әкімдігінің және мәслихатының "28" қараша 2016 жылғы шешімімен Әшімов көшесі болып аталды[1].
Сілтемелер
Санат:Алматы аудандары
Виллебадессен
Виллебадессен (Willebadessen) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Детмольд әкімшілік округіне бағынады. Хёкстер ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8516 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 128,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 7 62 040. Қаланың басшысы — Ханс Херман Блум.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Аркетт-ан-Валь
Аркетт-ан-Валь (Arquettes-en-Val) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11016, пошта индексі — 11220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 95 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Халиуллин көшесі (Алматы)
right|thumb Көшеге әскери-саяси басшы Хаби Халиуллиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 № 453/26 шешімі) берілген. Халиуллин Хаби (1912-1942) Орал облысында дүниеге келген. Харьков түбіндегі Ясновск орманында болған шайқаста ерлікпен қаза тапқан.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Тәтібеков, Гурилев, Чаплин, Демченко, Аяз би көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Шевченко көшесі. Көшенің ұзындығы - 1800 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Әбіқаев Ахметхан
Әбіқаев Ахметхан (1904, қазіргі Қостанай облысы Жангелді ауданы Шилі ауылы — 1986, сонда) — ақын. 1936 — 46 ж. Амангелді, Жангелдин аудандарындағы халық театрында әнші, күйші, актер болды. Әбіқаев айтыс ақыны ретінде де танылған. Нұрқан Ахметбеков, Сәт Есенбаевпен айтысқан. 1957 ж. Алматыда өткен ақындар айтысында Сәттіғұл, Игібай, Қалқа, Нұрқанмен сөз сайысына түсті. Оның Әли ақынмен айтысы мектеп оқулығына, “Айтыс” (1965) “Ақындар шықты айтысқа” (1960) жинақтарына енген. Ахметбековтың “Айрылысу амалсыз” деген ұзақ толғауында Ахметханның азаматтық, өнерпаздық тұлғасы ашылған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Саяси құндылықтар
Саяси құндылықтар - әлеуметтік субъектілердің өз тәжірибесіне сүйене отырып қандай да бір құбылыстарды, үрдістер мен саяси өмір ережелерін басым мойындауы. Саяси құндылықтар саяси менталитеттің құрамдас бөлігі ретінде зерттеледі.
Саяси құндылықтарды келесі негіздерде жіктеуге болады: әлеуметтік (жұмысшылар, шаруалар, студенттер, т.б.); ұлттық және аумақтық (Алматы, Сібір түрғындары, т.б.); функционалдық (элиталық топтар, лобби, т.б.); демографиялық (әйелдер, жастар, зейнеткерлер, т.б.).
Саяси құндылықтарды шартты түрде бірнеше түрлерге бөлуге болады. Тоталитарлық - идеялық диктатқа, басқаша ойлауды мойындамауға негізделген; конформистік - азаматтар құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асырудың топтық түріне идеясыздық икемделуге негізделген; бейімделген - билік институттары мен өзінің саяси мүдделеріне әлеуметтік селқоссыздықпен қарауға негізделген; белсенді - биліктің демократиялық түріне ұмтылатын және белсенді сипаттағы адамгершілік моральдық қағидаттарға және ашық жеке сенімдерге негізделген; радикалиста - қоғамдық қайта құрулардың күштеу әдістерін ғана мойындайтын, заңсыз ойлауға негізделген.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Михаил Егорович Довжик
Михаил Егорович Довжик - Социалистік Еңбек Ері (1972), тыңгер механизатор, ауыл шаруашылығы озаты, ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975). 19 қыркүйекте 1928 жылы Украинада, Запорожье облысы, Акимов ауданы,  Шелюг селосында туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Бами
Бами — пияз, шошқа еті, көкөністер, жанғақтар қосылған Индонезия омлеті. Жекелей немесе күрішпен бірге беріледі.
Морфидтер
Морфидтер тұқымдасы (Morphinae) -  өте шағын (ол тек 80 түрді ғана қосатын бір ғана морфо тегінен құралған).
Биологиялық сипаттамасы
Көбелекті әлемдегі ең әдемі жәндік деп аталады (грек тілінен аударғанда «морфо» сөзі әдемі дегенді білдіреді). Түгел дерлік ақ бояуға малынған морфидтер бар, алайда аталықтарының қанаттары әртүрлі реңдермен құбыла құлпырып тұрады, қара күлгін түстен аспан-көк бояуға дейін жайнаса, енді бірде жылтыр күмістен жасалған айнадай күнге шағылысады. Қанатының асты әдетте қара-қоңыр, бұтаққа қонған көбелекті солған жапыраққа ұқсатуға болады.Аналықтар аталықтан ірі және қоңыр, сары-жосалы немесе қызғылт түске малынған.
Мофидтердің жылдамдығына көз ілеспейді, кейбіреулері жерге мүлдем түспейді. Яғни өз өмірлерін орманның сәулелі қабатында 60-70 м биіктікте өткізеді. Бразилиялық үндістер морфо көбелегін «аспанның жерге тартуы» деп атайды және өлілердің жаны осыған айналады дегенге сенеді.Сондықтан жерлеу кезінде олар морфидтердің ұшуына ұқсайтын рәсімдік би билейді. Алайда әккі көбелек аулаушылар жүз метрдан көрінетін қанаттарының жарқылы өз тектестерін еліктіретінін жақсы пайдаланған.Танымал «көбелек аулаушы » Эжен Ле-Мульт өз кітабында таңсәріде бір көбелекпен 27 морфидті тұзаққа түсіргенін мақтана жазады.Соңғы кездері тұқымдастың кейбір өкілдерін арнайы фермаларға саудалай бастағаны жақсы болды. Морфид қанаттарының көркем бояуы қандай да бір ерекше реңдерге емес, оптикалық әсерге тәуелді.Көбелектің қанатында миллиондаған оптикалық қабыршақтар бар, төменгі бөлігін жарық өткізбейтін меланиннің қара реңі құрайды.Ал жоғарғы жағы- ашық түсті, сондықтан кез келген қабыршақ шағылысқан сәулемен жарқырайтын ұсақ айна ретінде көрініс табады.Бұл сәуле қабыршақтың ашық бөлігіндегі өте күрделі микроқұрылымының арқасында сиқырлы түспен құлпырады.Оның сыртында қабырғалар, ал ішінде қуыстар мен бағаналы далдалар орналасқан.Әр бұрыштан қабыршаққа құйылатын түрлі сәуле толқындарының шағылысуы, сынуы жыне тоғысуы осы сырлы құбылысты тудырады.
Таралуы
Морфидтер тек Оңтүстік және Орталық Америкаға бауыр басқан, әсіресе Бразилияда сан алуан түрлері тіршілік етеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Тасқопа ауылдық округі
Тасқопа ауылдық округі – Ақтөбе облысы Темір ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Тасқопа ауылы кіреді. Орталығы – Тасқопа ауылы. Округ құрамында болған Теректі ауылы 2013 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 994 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Темір ауданы ауылдық округтері
Джованни Джорджо Триссино
Джованни Джорджо «Джанджорджо» Триссино даль Велло д’Оро (Giovanni Giorgio "Gian Giorgio" Trissino dal Vello d'Oro;, Виченца — , Милан) — италияның ат спортының шебері, 1900 жылғы Олимпиада чемпионы.
Италиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы.
Дереккөздер
Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондарыСанат:Италия Олимпиада чемпиондары
Санат:Ат спортынан Олимпиада чемпиондары Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Санат:Италия ат спорты шеберлері Санат:Алфавит бойынша ат спорты шеберлері
Скелетон
thumb|228px|Скелетон. Алтын монета| Скелетон (ағыл. Skeleton, дәлме-дәлі - қаңқа, сүлде), арнайы шанамен таудан шапшаң түсу түрінің бірі. Скелетонның құрылымы өте қарапайым: қорғасынды салмақтармен ауырлатылған болаттан жасалған екі табан мен жақтаудан тұрады. Қолмен басқаратын тетік болмайды. Скелетон екі рет (1928, 1948 ж.) Олимпиялық ойындардың бағдарламасына кірді. ФИБТ, бобслей мен тобоганның халықаралық бірлестігі 1923 ж. Парижде құрылды. Бірлестіктің міндеті спорттың түрі есебінде (бобслейдің, тобоганның және Канада шаналарының) таудан түсу мен сырғанауды насихаттау бірыңғай ержені бекіту, спорттың осы түрлері әлі де тарала қоймаған елдерде жаңа ұлттық бірлестіктердің құрылуын қолдау, дүниежүзі мен Еуропаның чемпионатын ұйымдастырып өткізу жатады.
Милтон (Массачусетс)
Милтон (Milton) — Массачусетс штатының Норфолк (Norfolk) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 27 003 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34.4  км² шамасында. FIPS коды — 25-41690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
IC 4502
IC 4502 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2097463.
Сыртқы сілтемелер
IC 4502 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Жарықбас
Жарықбас (1992 жылға дейін — Леонтьевка) — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Алмалы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Шаян ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 554 адам (284 ер адам және 270 әйел адам) болса, 2009 жылы 648 адамды (312 ер адам және 336 әйел адам) құрады.
Б. з. д. 153 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 153 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Сан-Жуан-ду-Пау-д’Алью
Сан-Жуан-ду-Пау-д’Алью (São João do Pau d'Alho) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Президенти-Пруденти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Драсена экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 711 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 117,845 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,5 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Аличе-Супериоре
Аличе-Супериоре (Alice Superiore) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 684 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 114 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 10010.
Елді мекеннің қамқоршысы — киелі Мартин Турский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Хулга
Хулга — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ляпин өзенінің сол жағалауынан 151 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 218 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Моссак
Моссак (Maussac) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Юссель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,78 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19130, пошта индексі — 19250.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 396 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,74 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Линчиха
Линчиха — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шетьяс өзенінің сол жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ловиос
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2246 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
Спарринг
Дереккөздер
Санат:Спорт
Курд Әли Мұхаммед Фарид
Курд Әли Мұхаммед Фарид (1876, Дамаск қаласы,- 04. 02. 1953, Сонда) — араб ғалымы, ағартушы, қоғам қайраткері. Помещик семьясында туған. Ұлты - курд, арабтың бiрiншi «аш-Шам» газетінің редакторы, Дамаскiде «Әл-Муктабас. атты саяси-әлеуметтік және әдеби газеттi бiрiншi ұйымдастырушы болды. Курд Әли - Дамаскiдегi араб FА- сын ұйымдастырушы және оның бiрiншi президентi. Ол -22 ipi ғылми еңбектің және араб әдебиеті мен мәдениетi, тарихы туралы көптеген мақалалардың авторы. Олардьщ iшiнен «Сирия тарихы» (1-6 том, 1925-1928), «Дамаскі Гутасы» (1952), «Естеліктер» (1-4 бел. 1948-1951), «Араб әдебиетіндегi ескілік пен жаңалық» (1925), «Араб қалалары» (1949), «Вахаббизи негiздерi» (1956) т. б. еңбектерiн ерекше атауға болады.
Дереккөздер
Санат:1876 жылы туғандар Санат:1953 жылы қайтыс болғандар
Халықтың қоныстануы
Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Ақтөбе құрылыс колледжі
Ақтөбе құрылыс колледжі мемлекеттік арнаулы орта оқу орны. 1961 ж. Орал құрылыс техникумының Ақтөбедегі кешкі филиалы болып ашылған. 1963 ж. Гурьев политехника техникумының кешкі филиалы болып өзгертілді. 1966 ж. Ақтөбе құрылыс техникумы болып қайта құрылды. 1996 ж. Ақтөбе құрылыс колледжі аталды. Колледжде экономика, бухгалтерлік есеп және бақылау, көтергіш көліктерді, жол машиналары мен қондырғыларды пайдалану және жөндеу, үйлер мен ғимараттарды салу және пайдалану, автоматты жүйелер үшін бағдарлама жасау, кәсіпорындар мен азаматтық ғимараттардың электроқондырғыларын құрастыру және пайдалану мамандары даярланады. Сырттай оқытатын бөлімі бар.
Дереккөздер:
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:Ақтөбе колледждері
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2020
Футболдан Қазақстан бірінші лигасының 2020 жылғы маусымы 46 күнге созылды. Қатысушылар екі топқа бөлініп, бір-бірімен екі реттен кездесіп шықты.
1 Конференция
Бірінші айналым ойындары Шымкенттегі БИІК спорткомлексінде, екінші айналым Павлодардың үш стадионында өткізілді.
2 Конференция
Бірінші айналым Талғарда, екінші айналым Шымкентте өткізілді.
Сілтемелер
Санат:2020 жылғы футбол Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Әбдіржан Қалыбаев
Әбдіржан Қалыбаев (1935 жылы туған, Арал ауданы, Ұялы ауылы) – партия және шаруашылық қызметкері. ҚазМУ-ды, Алматы жоғары партия мектебін бітірген.
«Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен және 2 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1935 жылы туғандар Санат:Қызылорда облысында туғандар Санат:Қызылорда әкімдері Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Агранулалы эндоплазмалық тор
Агранулалы эндоплазмалық тор немесе тегіс эндоплазмалык тор (грек, а – жоқ және granulum – дән, дәнше, түйіршік) — қабырғалары биологиялық жарғақтардан тұратын жасуша цитоплазмасы ішіндегі жарғақтық тор түтікшелері қабырғаларына іргелес жатқан рибосомалар (органеллалар) болмайтын жасушаның жалпы органелласы. Тегіс эндоплазмалық тор жарғақты түтікшелерінің ені гранулалы эндоплазмалық тордың жарғақты түтікшелеріне қарағанда кендеу (50-100 нм) келеді. Агранулалы эндоплазмалық тор жасушадағы липидтер (стероидтар) мен көмірсулардың (гликоген) алмасуына және ферменттердің көмегімен улы заттарды бейтараптандыруға (бауыр жасушалары — гепатоциттерде) қатысады. Бұлшықет талшықтары мен ет жасушаларының (бірыңғай салалы ет ұлпасының миоциттерінің, жүрекет ұлпасы кардиомиоциттерінің) агранулалы эндоплазмалық торларында жиырылу қызметін іс жүзіне асыратын ет жіпшелеріне (миофибриллаларына) эсер етіп, олардың жиырылу процесін қамтамасыз ететін кальций элементі қорланады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Мазовка
Мазовка — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Мордовия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цна (старица) өзенінің сол жағалауынан 281 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Цна Тамбов қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тамбов облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері
Нұртаза Абдрахманов
Нұртаза Абдрахманов (21 мамыр, 1948, Сырдария ауданы Бірқазан ауылы) – физика-матемитика ғылымының кандидаты (1985), профессор (1996).
Ғылыми еңбектері
Абдырахмановтың негізгі ғылыми еңбегі «Табиғи плазмалық ортақ зерттеуге арналған.
Дереккөздер
Санат:21 мамырда туғандар Санат:1948 жылы туғандар Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан физиктері Санат:Қызылорда гуманитарлық университетінің профессорлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері
Юмбей-Сё
Юмбей-Сё — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сойма өзенінің оң жағалауынан 68 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Байқадам көшесі (Астана)
Байқадам көшесі - бұрынғы атауы – 7-Кирпичный завод көшесі. Байқадам көшесі Ойыл көшесінен басталып, Балықты көшесінде аяқталады. Ұзындығы – 66,6 м.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Қазақ фольклоры
Миф, аңыздар
Көшпелілер мәдениетінің ең бір көне нұсқалары — ол миф пен әпсаналар. Миф — фольклордың ең көне жанры. Оның тұп-тамырлары сонау алғашқы қауымдық құрылыстан басталады. Адам баласы өзін қоршаған орта, табиғат, жан-жануарлар, өмір, өлім, өсіп-өну туралы ерте заманнан-ақ өз түсініктерін қалыптастырған.
Көшпелілердің көне мифтік көзқарастары жыр-аңыздарда көрініс тапқан. Түркі көшпелілерінің ең көне аңыздарына Қорқыт туралы аңыз-әңгімелер жатады. Қорқыт туралы аңыз-әңгімелердің негізгі сюжеті — өмір мен өлім, адамның ажал алдындағы дәрменсіздігі.
Ежелгі ғұндардың, көне үйсіндер мен қаңлылардың аңыз-әңгімелеріне, жырларына "Ер Төстік", "Еділ — Жайық" эпостық жырлары жатады. Ә.Марғұланның айтуынша, бұл ғажайып мифтер Қазақстанның көп жерінде сақталып келген, әсіресе Еділ мен Жайық өзендері аралығында көп таралған. "Еділ" аңызындағы батыр жалғыз көзді дәумен кездесіп, оның көзін қыздырған темірмен ағызып түсіріп жеңеді.
Ғұн дәуірінен сақталған аңыздың бірі — "Дың-сұлу". Аңыз бойынша, ерте дәуірдегі ұлы ханның қызына Әлеупа батыр ғашық болады. Хан биік мұнара — "дың" тұрғызып, қызын сол мұнарадағы жайға орналастырып, дыңның сыртынан қырық күзетші қойған екен дейді. Жігіт мұнараға тылсым арқылы шығады. Қыз оған ғашық болады. Содан әкесінен рұқсат сұрап жігітке қосылады. Бұл аңыздың таза ғұн дәуіріндегі нұсқасы бойынша, хан өзінің өзгеше сұлу туған екі қызын елсіз жапан түзге салынған "дың" — мұнара ішінде сақтайды. Оның қыздарына бәрі (қасқыр) ғашық болып, қыздарға күн болып дарып, олардан көп ұрпақ тарайды. Қозы Көрпеш—Баян сұлудың кешенін ғалымдар ғұндарда да болған сондай "дыңның" бір түрі деп есептейді.
Ғұндардың керемет әпсаналарының біріне олардың басын біріктіріп үлкен мемлекет құрған Мөде тәңірқұты туралы аңыз-әңгіме жатады. Ғұндар бірнеше ғасырлар бойы Қытайды бағындырып келген. Бірақ әр кез Қытайдан жеңіліс тауып отырған. Ғұн елі бір әлсіреген кезде Қытай үкіметі Мөдеге елші жіберіп, оның бір керемет жүйрік атын беруді талап етеді. Мөде уәзірлерін шақырып кеңеседі, уәзірлер бермеуге кеңес береді. Бірақ Мөде күш жинап алғанша елдің амандығын тілеп, атты бергізеді. Соғысқа сылтау іздеген Қытай басшысы ендігі жерде Мөденің бір сұлу жас тоқалын өзіне әйелдікке беруді сұрайды. Мөде бұл қалауын да бергізеді. Үшінші жолы әбден даңдайсыған қытайлар ғұндардың оңтүстігіндегі бос жерді сұрайды. Сонда Мөде тағы да уәзірлерін жинап алып ақылдасады. Сонда уәзірлері: "Ақыры бос жатқан жер ғой, берейік", — дейді. Мөде сонда "Біздің ең құнды, қасиетті дүниеміз — жер, біз бір тұтам да жер бермейміз", — дейді де, Қытайға соғыс ашады және жеңіске жетеді. Ғұндардың бұл әпсанасынан көшпелілер үшін "жер", "атамекен" ұғымы сонау ерте бастан-ақ ең қасиетті, ең қадірлі құндылық саналғанын көреміз.
Бөрілі байрақ — ұраным
Ғұндар мен көне түркілердің өздерінің шығу тегі жөніндегі аңыздарының да тарихи мәні бар. Ол аңыздың бір нұсқасы бойынша, ғұндар (түркілер) өзінің күншығыстағы көрші елінен қатты жеңіліс тауып, тегіс қырылады. Жау әскері бір жас баланы өлтірмей, тастап кетеді. "Содан тараған жұрт ғұндар мен түркілер еді" дейді көне аңыз. Көне түркілер қасқырды ата тегіміз деп біледі. Түркі халқын бірінші басқарған Ашына өзінің осы тектік ерекшелігін білдіру үшін ордасының қақпасына бөрі басының суреті бар ту байлаған. Бұл аңыздың бұлыңғыр сілемі кейінгі қазақтарға дейін жеткен. Қазақта бөріні "тәңір серісі" деп құрметтеген.
Ғұн, үйсіндер қала да салып, қала мәдениетін білген. Бұл дәуірде пайда болған Түймекент, Тасақыр қалалары жөнінде қазақ арасында ғажайып хикаялар, аңыздар сақталған. Аңызда бұл қалалар Талас өзенінің бойында салынғандығы айтылады.
Мал түліктеріне байланысты аңыздар
Қазақтың көне аңыз- әңгімелерінде мал түліктерінің жебеушісі, пірі бар. Мысалы, қойдың иесі — Шопан ата, жылқының иесі — Қамбар ата, түйенің иесі — Ойсыл қара, сиырдың қолдаушысы — Зеңгі баба деп түсінген. Қазақ "Ойсыл қара, оңдай гөр", "Қамбар ата, қолдай гөр", "Шопан ата байыта гөр"," Зеңгі баба, жарылқай гөр", — деп, малдың жебеушілерінен көмек сұраған.
XIV ғасырда Әмір Темір қасиетті Әзірет сұлтанның күмбезін жаңадан тұрғызуға кіріскенде, Қаратау, Сырдария маңы қазақтары жиналып келіп, қирап жатқан күмбезді қоршап алады. Әмір Темірдің кісілеріне былай дейді: "Сақып қыранға барып айтыңдар, алдымен Зеңгі бабаның басына күмбез тұрғызсын, ол Әзірет сұлтаннан (Қожа Ахмет Йасауи) көп заман бұрын өткен данышпан, өзі бақташы, сиырды табынымен шоңайтып, халыққа байлық сыйлаған кісі". "Темір халық ұйғарымын қабылдап, Зеңгі бабаның басына күмбез тұрғызған" дейді ескі аңыз. Зеңгі баба күмбезі Қазығұрт тауының оңтүстігінде, Ташкентке таяу жерде салынған.
Шопан ата жатқан жер Маңғыстау түбегінде, кейін оның маңайы әулиелі үлкен қорымға айналған.
Көне аңыздар бойынша, сақ, ғұн, үйсін жауынгерлері ұзақ жолға шыққанда, беліне не күміс кісе, не тұлпар аттың тұяғын байлап жүретін болған. Әлкей Марғұланның дерегі бойынша, бұл дәстүр бергі заманға дейін Кіші жүз қазақтарында сақталып келген. Тұлпар аттың тұяғы таудағы тасқа да мөрдей боп түскен. Тұлпар ізі түскен тастар Арғанаты тауынан, Абралы тауынан табылған. Олар тұлпартас деп аталады. Геродот келтіретін сақ аңызы бойынша, сақтар жерінде тасқа түскен "тәңірінің табан ізіне" табынған. Осындай тасқа қашап салынған адам ізі Бетпақдаланың Таңбалы жартасында, Сарысу бойында, Теректі әулие тасында, Ұлытауда Арғанаты тасында кездеседі. Орта ғасырлардағы мұсылман деректеріне қарағанда, ондай тасқа басылған адам ізі қыпшақ және оғыз дәуірінде ерекше қасиеттелген.
Қазақ аңыздары бойынша, дүниені топан су басқанда Нұх пайғамбардың кемесі Қазығұрт тауының басына келіп тоқтаған. Халық аңызы бойынша: "Қазығұрт тауының үстінде тоқтаған кеменің ізі — апан бар, оның асты үңгір, төбесіне ағаш қадаған, Қазығүрт атаның ордасының орны сол жерде болған", — дейді. Бұл жерді қазақтар осы күнге дейін Қазығұрт бабаның тауы, Қазығұрт ата, Қазығұрттың жаңғақ қорасы, Қазығұрттың ақ қойлары, шудалы түйелері жайылған жер", — дейді.
Ғұндарға, түріктерге тотем болған жануарлар мен аңдар — бұқа, көк бөрі, марал, т.б. Тотем түсінігі — халықтың өз тегіміз, туысымыз деп жан-жануарды қастерлеуі, оларға сиынуы. Рим жазушыларының ғұндардан жазып алған бір аңызы бойынша, ғұндар Меотис батпағында аң аулап жүріп адасып, батпақтан шыға алмай тұрғанда, оларға бір ақ марал жол көрсетеді. Батпақтан шыққан соң, ғайып болып жоғалып кетеді.
Ғұн елінде көк бұқа жөнінде аңыз кең таралған. Бұл аңыз қазақтарда, әсіресе наймандар арасында жақсы сақталған. Өріден келе жатқан "Көк бұқаның күйі" Тарбағатай, Алтай жерінде көпке дейін ұмытылмаған.
Қытай деректері бойынша, ғұндарда "Окр" деген ат ер балаға жиі қойылатын болған. Өкір — өгіз сөзінің бір түрі (салыстыр: "өгізше өкіру"). Осы ғұн дәуірінен келе жатқан дәстүрден наймандардың бір атасы — өкіреш наймандар тарағанында күмән жоқ. Бұлардан бұрын окр, өгіз сөзі түркілердің үлкен тайпасы — оғыздардың атауына айналған.
Ғұндар балаларын әлпештеп, айналғанда былай дейді екен: "Ай мүйізді ақ қошқарым бастаған ақтылы қойым сенікі болсын, қамыстай сүйір құлағының шетінде қара меңі бар, мөлдір көзді боз айғырым бастаған ұлан-байтақ боз жылқым сенікі болсын, шудалары төгілген, түсінен кісі шошитын қара бурам бастаған отарлы түйем сенікі болсын, мүйізі қарағайдай, бәрі келсе, оны жармай тыныш алмайтын, көк бұқам бастаған малым сенікі болсын!"
Ғұндардың, одан бері түркілердің басты діні Көк тәңірісінің болуы, шығып келе жатқан Күнге мінәжат етуі, жаңа туған Айға сәлем беруі, құрбандыққа ала жылқы шалуы, өлікке жоқтау айтып, әйелдерінің бет жыртып жылауы, үйленгенде қалыңмал беру салты, түскен келінге отқа май құйғызу ғұрпы, т.б. XIX ғасырда қазақ халқында бар салт-саналар. Ғұндардың көп сөзі көне түркі тұрмақ, қазіргі қазақтардың тіліне келеді. Мысалы, "жер" — жер, "су" — су, тәңірі, "төз" — төзім, төзімді адам, т.б.
Эпостық жырлар
Түркі мәдениетінің, одан бері қазақ мәдениетінің керемет құнды дүниелерінің бірі — эпостық жырлар. Ә.Марғұлан қазақ эпосын мынадай кезеңдерге бөлген:
"Алпамыс" жыры көшпелі түркі халықтарына ортақ эпостық шығарма. Белгілі фольклортанушы В. М. Жирмунский оның ең көне нұсқасын VI—VIII ғасырларға жатқызады. Алпамыстың бұдан кейінгі таралуы IX—X ғасырларға — оғыз, қыпшақ замандарына сай келеді. Алпамыс классикалық қаһармандық шығарма ретінде осыдан кейінгі кезеңде, қоңыраттар арасында көркемделіп жетілген деп есептеледі.
Көне эпостық шығармаға қазақтың "Құламерген, Жоямерген" жыры жатады. Жырда Хазар (Каспий) теңізі, Орал тауы, Болгар шаһары аталады. Қазақтың эпостық жырларының ішінде оқиғалық жағынан ең ескісінің бірі — "Мұңлық — Зарлық". Бұл шығармада да мифтік, ертегілік, аңыздық сюжеттер басым.
Батырлар жыры
thumb|200px|[[Қобланды батыр|Қобланды Батыр]] thumb|200px|[[Бөгембай батыр|Бөгембай Батыр]] Қазақ халқының көне эпостық жырларына батырлар жыры жатады. Батырлық эпос халықтың сан ғасырлар бастан кешкен тарихын, елін, жерін қорғауды дәріптейді. Бұл жырлар белгілі тарихи оқиғалардың дәлме-дәл көшірмесі болмағанымен, сол заманның тыныс-тіршілігін, жалпы тарихи болмысын аңғартады. Белгілі бір соғыстың немесе тартыстың ауқымында қалу, соны тарихи дәлдікпен суреттеу эпосқа тән емес. Эпос өмірде болған оқиғалардың санын да, ретін де қуаламайды. Қазақтың қаһармандық эпосының ең жарқын үлгілеріне "Алпамыс батыр", "Қобыланды батыр", "Ер Тарғын", "Қамбар батыр" жатады. Ел жадында батырлық, күштілік атаулының бәрі сақтала бермейді. Рулар арасындағы әдеттегі талас немесе көрші халықтарға жасалған әділетсіз шабуыл халықтың эпостық жырларында дәріптелмейді. Елін, жерін қорғауға, халықты басқа жұрттың езгісінен азат етуге жұмсалған батырлық қана ерекше ілтипатқа бөленіп, ел жадында қалады.
Қобыланды — қыпшақ елінің, Алпамыс — қоңырат жүртының, Ер Тарғын — бүкіл ноғайлы елінің намысын қорғаған батырлар. Бір кезде бүгінгі қазақ, ноғай, қарақалпақ ноғайлы елі деген жалпы атпен белгілі болғаны белгілі. Батырлық жырларындағы қазақтың негізгі жаулары — қызылбастар, қалмақтар. Қызылбастар — түркі жұрттары сонау ерте заманнан қақтығысып келген Орталық Азияның оңтүстік-батысындағы иран тектес халықтар да, қалмақтар — жоңғар-моңғол тектес халық. Мұрын жыраудан жазылып алынған жырларда ғана бір ындыс деп аталатын жұрт тарихта нақты белгісіз, мүмкін индус болуы. Өйткені Қушан, Моғолстан заманында түркілер үнділермен де қақтығысқан.
Әлеуметтік-тұрмыс эпосы
Қазақтың эпостық мұрасының қомақты бір бөлігі — әлеуметтік-тұрмыс эпосы, оны кейде лиро-эпостық поэмалар дейді. Бұл шығармаларда ерлік, батырлық, ел қорғау мақсаты емес, жеке бастың мүддесі — махаббат еркіндігі мәселесі алға шығады. Кезеңдік дамуы жағынан алып қарағанда, ғашықтық жырлар архаикалық, қаһармандық эпостан кейін туындаған шығармалар. Фольклортанушылардың пікірінше, лиро-эпостық мұра көне эпостан жазбаша романға өтер жолдағы аралық саты, аралық деңгей.
Соңғы кезге дейін қазақтың лиро-эпосы ретінде "Қозы Көрпеш — Баян сұлу", "Қыз Жібек", "Айман—Шолпан" секілді санаулы жырлар ғана ауызға ілініп келген. Соңғы жылдары мұндай шығармалар қатарына қазақ халқына кең тараған, түп-төркіні шығыс елдерінен келсе де қазаққа төл туындысындай етене жақын болып кеткен бір топ ғашықтық жырларды да жатқызып жүр. Олар: "Жусіп—Зылиха", "Ләйлі—Мәжнүн", "Құсрау—Шырын", "Сейфілмәлік", "Таһир — Зухра", "Бозжігіт", т.б. Лиро-эпостық жырлардан, әсіресе тіні қазақ топырағында қалыптасқан жырлардан халықтың әдет-ғұрып, салт- санасы туралы ұшан-теңіз мәлімет алуға болады. Әлі де болса тарихшы-этнографтар халқымыздың өмір салтының, әдет-ғұрыптарының осы бір деректерін толық пайдалана алмай келеді.
Манифестация
Манифестация азаматтардың жеке, ұжымдық, бұқаралық сөз сөйлеуінің бір түрі (митингтер, пикеттер, демонстрациялар, саппен жүру, тағы басқа) манифестация еркіндігі саяси еркіндіктердің негізгілерінің бірі.
Қазақ фольклоры
Тарихи жырлар
Түркі халықтарына ортақ, ноғайлы заманының тарихи жырларына Едіге батыр жайындағы жыр, аңыздар жатады. Бұл жыр қазақ, ноғай, қарақалпақ, башқұрт, татар, көшпелі өзбектер, алтайлықтарда сақталған. Сәкен Сейфуллиннің сөзімен айтқанда: "Қоспа ертектерін, жапсырма "кереметтерін" былай алып тастағанда, қазақтың ескі ел әдебиетіндегі бұл Едіге батыр әңгімесінен Алтын Орда іріп-шіри бастаған кездегі заманның оқиғаларына меңзейтін бірсыпыра жайттар көрінеді". Едігенің ұрпақтары саналатын Орақ, Мамай, Қарасай, Қази жайындағы жырлар, "Шора батыр", "Ер Сайын" тарихта болған ноғайлы елі тұлғаларына арналған жырлар.
Қазақтың тарихи өлеңдерінің қалың жұртқа белгілісінің бірі — "Елім-ай" өлеңі. Белгілі фольклортанушы Рахманқұл Бердібайдың сөзімен айтқанда: "Бір замандағы ел басына душар болған қайғылы оқиғаның елесіндей бұл шығарма тек көркем мұра ғана емес, саяси құжаттың орнына да жүргендей". Бұл мұңлы өлең — 1723 жылы жоңғарлар шапқыншылығынан қойдай қырылып, бөкендей ауған қазақтың "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама" заманының тарихи шығармасы. Зерттеушілер бұл өлең ұзақ жырдың тек ел аузында сақталып қалған үзіндісі деп есептейді. Осы жырдың тобықты Топыш ақын айтқан екен деген нұсқасы 86 жолдан тұрады. Жырда қазақ елінің кіндік жері ретінде Қаратаудың аталуы тегін емес, өйткені XV ғасырдан бері "қазақ" деген атпен құралған халықтың әкімшілік, мәдени, діни орталығы Қаратау, Түркістан болғаны белгілі.
XVII ғасырдың соңында, яғни "Ақтабан шұбырындыдан" бұрын жоңғарлар қазақ жеріне бірнеше жорық жасаған. Ол шабуылдарға тойтарыс берген қазақ қолдарын басқарған Төле би, Жәнібек, Қасым, Әбілмәмбет сияқты ел билері мен хандарының ерлігі баяндалатын жырлар әлі Қазақ әдебиеті қолжазбалары қорында зерттеушілерін күтіп жатыр.
XVIII ғасырдағы тарихи жырларға Абылайға арналған жырлар, "Қабанбай батыр", "Бөгенбай", "Шақшақұлы ер Жәнібек", "Олжабай батыр", "Сырым батыр", "Арқалық батыр", т.б. жатады. Бұл жырларда, негізінен алғанда, қазақ батырларының жоңғарларға қарсы күресіндегі ерлік жолы баяндалады. Бұл жырларда жыр арналған батырлардан басқа батырлар туралы да деректер кездеседі.
XIX	ғасырдың тарихи оқиғаларын суреттейтін жырлар да мол. Оның ішінде Кенесары—Наурызбай бастаған халықтық қозғалысқа арналғандары — "Қиса Наурызбай төре", "Кенесары — Наурызбай дастаны", "Кенесары поэмасы", "Қиса Наурызбай төрені" Жүсіпбек Шайхисламұлы, "Кенесары—Наурызбай" дастанын Хан Кененің жорықтарына қатысқан, барлық оқиғалардың куәсі болған Нысанбай жырау шығарған. Кенесарыға арналған, оның ерлік жолын дәріптеген, көбіне авторлары белгісіз жоқтау, мақтау өлеңдері де аз емес.
XIX ғасырдың тарихи өлеңдеріне "Исатай-Махамбет", "Бекет батыр", "Жанқожа", "Досан батыр", "Еңлік—Кебек", "Қалқаман— Мамыр", "Өтеген батыр", "Сұраншы батыр" жырларын жатқызуға болады.
Ығылман Шөрековтің "Исатай—Махамбет" атты шығармасында Жәңгір хан мен Исатай, Махамбеттің арасындағы күрес, 1836—1838 жылдардағы Кіші жүздегі халық қозғалысының тарихы баяндалса, "Жанқожа батыр" жырында қазақтардың Хиуа хандығы мен Ресей отаршылдарына қарсы күресі, "Бекет батыр", "Досан батыр" жырларында Маңғыстау өңіріндегі осы аттас батырлардың тарихи ерліктері жырланған. Бұл жырларда тарихи шындық эпостық өсірелеумен астасып, араласып отырады.
XIX ғасырдың екінші жартысында Ресей империясының отарлық езгісіне қарсы Есет Көтібаровтың, Жанқожа Нұрмағанбетовтің, Досан Тәжиевтің көтерілістері жаншылып, отарлық саясат әбден күшейген кезде Шортанбай Қанайұлы, Мұрат Мөңкеұлы, Нарманбет, Әбубәкір Кердері, т.б. өлеңдері тым мұңды, тым күйрек сарындағы шығармалар еді. Шортанбай бастаған бұл ақындарды кезінде "Зар заман ақындары" деп кінәладық та, шындығында, бұлар заманға қатты наразы, қазақтың, елдің, жердің, діннің болашағын ойлап күйзелген ақындар еді. Мысалы, Мұрат ақын:
десе, Шортанбай:
дейді.
Кезінде Сүйінбай Аронұлы, одан соң Жамбыл Жабаев жырлаған "Өтеген батыр", "Сұраншы батыр" жырлары Жетісу жерінен шыққан XVIII ғасырда Жоңғар шапқыншылығына, XIX ғасырдың ортасында Қоқан басқыншыларына қарсы күрескен батырлар жөніндегі эпостық өлең шежіре.
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі жөнінде сол көтерілістерді көзбен көрген Омар Шипиннің, Кенен Әзірбаевтың, Есдәулет Кәндековтің, Сәт Есенбаевтың, Жамбыл Жабаевтың өлең-жырлары тарихи деректердің бір бөлігін құрайды.
Сонымен, көне мифтер, аңыз-әңгімелер, эпостық жырлар, тарихи жыр-өлеңдер — мұның бәрі де қазақтың тек әдеби туындылары ғана емес, әрқайсысында еліміздің тарихының табы, бедері бар тарихи деректер, тарихи қайнар-бұлақтар деп қарастырған жөн. Бұл мәселелерді белгілі әдебиетші-фольклоршыларымыз қарастырған. Бірақ Ә.Марғұланнан басқа маман тарихшылар бұл телегей-теңіз деректерге қажетті мән бере алмай келеді. Бұл мәселелердің болашақ зерттеушісі сендер деп білеміз, жас буын!
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Корсьоне
Корсьоне (Corsione) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Асти провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 215 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 42 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 14020.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Cristoforo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Б. з. д. 154 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 154 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
NGC 3818
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Седеяга
Седеяга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рыбная өзенінің сол жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Зар Заман
Зар Заман – Қазақ әдебиетіндегі кезең атауы. Аталған кезең Ресей империясының отарлау саясаты салдарынан Қазақ хандығындағы бұрынғы ел басқару жүйесінің жойылып, халықтың саяси, экономикалық және рухани езгіге ұшыраған тарихи уақытты сипаттайды. Алғаш Шортанбай Қанайұлы осы кезеңнің ауыртпалықтары туралы “Зар заман” атты зарлы толғау шығарып, ол ел ішінде кең таралды. Бұдан кейін басқа да ақындар осы тақырыпқа көптеген өлең-жырлар шығарды. Оларды қазақ әдебиетінзе "Зар Заман ақындары" деп атайды
Дереккөздер
Санат:Қазақ әдебиеті