cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ауыл шаруашылығының Қазан төңкерісіне дейінгі дамуы
ә) Маңғыстауды қыстап жаз Үстіртке шығатындар, бұлардың жалпы саны 7300-ге жуық шаруашылық немесе 28%-ын ұстап, көктем шыға әрісі 300 км-ге (бір беті) дейін көшетіндер.
б) Аралас шаруашылықтары бар жатақтар, бұлардың ішінде де өте көп малдылары болған. Бірақ мал бағудың әдісінде қыстақтан көп ұзамай тың жерге, жазғы суаттарға шығып қонумен шектелген, ал бірқатары қосалқы егін, балық аулаумен де шұғылданған. Бұлардың жалпы саны 700-ге жуық немесе 25%-ды құраған. Ал осы үшінші топтағылардың өзін жіктегенде оның 85%-ы негізінен (егін, балық) таза мал ш-мен айналысатын отбасылар болған. Ол кездегі шаруашылықтар үшін Маңғыстаудың жағдайында жыл бойы ашық аспан астындагы жайы¬лыста ұстауға және үнемі көші-қонға қой, жылқы, түйе түліктері ғана шыдаған.
Маңғыстаудың жағдайында маусымдық жайылыс пен көші-қон мерзімдері ерекше маңыз атқарып, ол қатаң сақталған. Оның өзі «Ай-айдың оты басқа» деген өмір талабынан туындаған.
Маусымдық орындар мен олардың орташа мерзімдері төмендегіше: І. Қыс қыстау. 15. ХІІ – 25.ІІІ = 100 күн 1) Маңғыстаудың ойы, Бозащы түбегі, Қарақұм беті. 2) Сам құмы, Матай құмы. 3) Хорезмнің ойы (Бесқала маңы). 4) Шағадам беті, Жаңғақтың ойы.
ІІ. Көктем. Қырға шығу, 25. ІІІ – І.VІ=65 күн. Төл қабылдау, жабағы жүн алу.
ІІІ. Жаз жайлау. 1. VІ – 10. Х=130 күн. Жем, Сағыз, Ойыл, Қобда, т.б (бірқатары Үстіртте қалады).
ІV. Күз күзеу. 10.Х – 15.ХІІ = 65 күн. Үстірт, қыстаққа жақындау, күзем алу, күйек алу болып қалыптасты.
...Көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан маңғыстаулықтардың әлеуметтік экономикасы мал өсіріп оны жайып бағудың қыры мен сырын қаншама меңгергенімен, тұрып жейтін мал азығының жоқтығынан оқтын-оқтын соғатын жұттан әлсін-әлі титықтап қалып отырды.
Маңғыстаулықтарға бір жағынан хиуалықтар, екінші жағынан, патша өкіметі еркіндікке үйренген көшпелі елді күн өткен сайын біртіндеп құрсауға ала бастады. 19 ғ-дың 50-жылдарынан бастап хиуалықтар адайларға тегін жер пайдалануға мүмкіндік бермеу мақсатында 50 адамнан жасақ ұстады. Бұдан кейін Көне Үргеніш, Дәуқара, Қарауылбаш, Айбүгір бағытына қоныстаушылардың қоныстары тарыла бастады. Алым-салықтың түрі көбейді. Хиуа жеріне қадам басқан қазақтар үшін жылына 600 ділдә немесе 1000 бас қой ханға зекет салығы төленсе, жер-суды пайдаланғаны үшін жергілікті бектерге түйе мен жылқыға 20 тиын, қой мен сиырға 10 тиыннан алым төленді. Ал қазақ жеріне ендей кіріп етектен ұстай билік жүргізген ресейліктердің тегеуріні күн сайын өрши түсті.
Елек (Илецк) казактарына 700 мың десятина жердің кесіліп берілуіне байланысты, еріксіз ығысқан Кіші жүздің тана, табын рулары шығысқа беттеп, Борсықтың құмы, Жемнің жоғарғы басында адайлармен қақтығыса бастады.
Сондай-ақ жері тарылып, қонысы ауған қазақтардың дүркін-дүркін патша өкіметіне наразылық бой көрсетуі белең ала бастады. Кездейсоқ болатын жергілікті халықтың қарсылығына төтеп беру, екінші жағынан, Каспий теңізінің шығыс, солтүстік-шығыс жағалауын толықтай игеріп, Орта Азия елдеріне жақындау мақсатымен 1834 ж. Қызылтас қамалы, одан 5 жыл өткеннен кейін Жем өзенінің орта сағасына Ембі бекінісі, 1845 ж. Торғай өзенінің бойынан Орынбор шекаралық бекінісі салынды. Патша өкіметі мұнымен де қанағат тұтып қойған жоқ, көп ұзамай Қарағантүбектен (1846) Ново-Петровск, 1848 ж. Ырғыз, Қарақұдық, Арал теңізі жағасынан Қосарал бекіністері бой көтерді. Осылайша тірек пункттерін салып, күшін жинақтаған Ресей үкіметі қазақтарды басқарудың жаңа жүйесін дайындауға бағыттап комиссия құрып, оның құрамын жасақтады және ол құрам император Александр ІІ-нің арнайы бұйрығымен 1865 жылдың 5-маусымынан бастап күшіне енді.
Осы бұйрықтың негізінде стат-секретарь Герстің басшылығымен қазақтардың жерін, дәстүрін, дінін, кәсібін, салық мөлшерін басқару жүйесін өзгертуге бағытталған 1868 жылғы (21 қазан) «Уақытша ереже» – жаңа Низам жарыққа шықты. Қазақ елін отарлаудың ұтылау, бөлшектеу тәсілдері қолға алынды. Басқарудың дистансалық жүйесі жойылып, оның орнына болыстық жүйе енетін болды.
«Уақытша ереженің» талабы бойынша қазақтардың ең негізгі байлығы, тіршілігінің көзі, ата-бабадан қалған мұрасы – жер аяқ астынан патша өкіметінің мемлекет меншігіне айналып шыға келді. Көшпенділерді жабайылықтың баламасы ретінде ұғынған патша өкіметі «жерге иелік ету қазақтардың «қолы» емес деп шешті.
Қазақ енді өзінің ата қонысын, жайылыс пен су көзін өкіметтен жалға алып, сол үшін оларға жер салығын төлейтін болды. Көші-қон, қозғалыстың бәрі есепке алынып шектелді. Бұдан былай басыбайлы жер тек патша өкіметінің рұқсатымен берілетін болды. Ол жердің иесі «сен» екеніңді анықтайтын қолыңда заңды құжатың болуы шартқа айналды. Сөйтіп, Ресейден қазақ жеріне ниеті ауған келімсектерге есік айқара ашылып, орыстандыру саясаты басталып кетті.
Осы аграрлық төңкеріс басқаларға қарағанда мыңғырған малдың бабын тек қана көше жүріп тапқан адайларды көз көріп, құлақ естімеген әлеуметтік күйзеліс, эконлмикалық дағдарысқа әкеліп тіреді. Б.Қаратаевтың мұрағатында сақталған мына бір жеделхат солардың айғағындай: «''Тифлис, Кавказ наместнигіне, Орынбор бағытына жазғы жайлауға көшкен 3000 үй адайлар Ембі бекетіне келіп тірелді. Салықтың барлық түрін төлейміз деп уәделерін беруде. Қыстан жүдеп шыққан малдарын жаз жайлауға жеткізіп, аман сақтау үшін өткізіп жібереміз бе, жоқ болмаса кейін қуып тақырға отырғызамыз ба? Не бұйырасыз? Телеграфпен хабарлауды, бұйрықтың негізін пошта арқылы жіберуді өтінемін. Мұндай көшпенді адайларда адам саны 60000-ға жетуі ықтимал. Қол қойған генерал-адъютант Крыжановский''». ''2 маусым, 1870 жыл. Ембі бекеті''
''Ал мынау болса сол 3000 үйдің атынан рубасы өкілдердің бекініс басшыларына берген қолхатының қысқаша мазмұны: «... 14 күннің ішінде одан кешіктірмей, 1869 жыл үшін түтін сайын 1 сом 50 тиын, 1870 жыл үшін 3 сом 60 тиын, барлығы 5 сом 10 тиын күміс ақша жинап, Ембі уезінің бастығына тапсырамыз. Қол қойғандар: Қырықмылтық, Түрікменадай, Балықшы рулары атынан Ойманбет Дайрабаев, Тумыш Шаманов, Ағатай Дүйімбаев». 26 мамыр, 1870 жыл. Ембі бекеті' ' «Жаңа ереже» бойынша салық есептеуде бұрынғы 1 сом 50 тиыннан 3 сом 60 тиынға бір-ақ жетті және екі жылдың ақшасын қатар төлеуді талап етті. Экономикалық-аграрлық төңкеріспен әлеуметтік тұрғыдан титықтатқан салық саясатына балық шаруашылығының келеңсіздігі қосылды. Адайларға балық аулайтын құрал-сайман сатуға тыйым салынды. Жалдамалы жұмыс та шектелді. Ондағы қазақтардың үлес-салмағы үштің біріне де жетпеді. Оның үстіне рухани қысым да (жаңа Низамда қазақ пен түрікмендерге балаларын Бұхара мен Хиуа бетіне оқуға жіберуге тыйым салынған. Мекке, Мединенің жолы кесілген, оған қоса бір болысқа немесе 1000 – 1200 үйге бір имам, бір мешіт делінген) жүйкені жұқартып, ақыр аяғында саяси астар алған айтулы қарсылық 1870 жылғы Иса – Досан бастаған адайлардың Ұлт-азаттық көтерілісіне әкеліп тіреді... Ресей үкіметі 1874 жылдың 9 наурызында Каспий сырты аймағын басқарудың «Уақытша ережесін» бекітті. Бұл ережеге сай Маңғышлақ және Красноводск приставстволары қосылып, Каспий сырты аймақтық соғыс бөлімі болып құрылып, Кавказ армиясының бас қолбасшысына бағынатын болды. Осы шешімнен кейін маңғыстаулықтар үшін жаз жайлау – Арқа бетке көшудің шегі Күйкеннен Арал теңізіне тартылған шекара сызығынан аспайтын болып белгіленді. Нәтижесінде маңғыстаулық шаруагерлердің 47%-ы жазғы жайлауынан айрылды. Осылайша адай халқын ата-жеріне сыйғызбай, олардың сан ғасырлық өсіп-өркендеген дәстүрлі әлеуетін жан-жақты тұралатып, тоз-тозын шығарған Ресей 1865 ж. ресми түрде бастаған «ойынын» 1875 жылдың 1 мамырында аяқтады. 1873 ж. «Уақытша ереженің» қысымына шыдамай өкіметке қарсы шыққандарға, егер олар кінәларын мойындап, Хиуа, Көктөбе жорығына кедергі келтірмесе, патша ағзамның атынан кешірім болатынын жария етті.
Осы аграрлық төңкеріс кезінде жазалаушы казак, орыс отрядтары аман қалған шаруагерлерді Сібірге айдады. Есебін тапқандары қара басын сауғалап, басының ауған жағына қашып құтылды. Төңкерістің соңын ала жүргізілген Маңғышлақ приставствосының есебінде 1870 жылғы 20000 үй адайлардан (ауызша жеткен әңгімеде 40 мың үй деп айтылады) 1873 ж. 7000 үй ғана қалған екен (М.Тұрсынова). Міне, сол елмен бірге мыңғырған мал да кетті. Жылма-жыл жер-жердегі жәрмеңкелерге айдалатын сан мыңдаған төрт-түлік мал санының күрт азаюы, Ішкі Ресейге үздіксіз өтетін ет, жүн, тері сияқты мал өнімдерінің шамадан тыс кемуі, базар баққан отырықшы елдің күнделікті күнелтісіне айтарлықтай кері әсерін тигізсе, өнеркәсіп орындарын шикізаттан кәдімгідей кесіп тастады.
Табиғаты қатаң әрі шөл, шөлейт далада осыншама малды көше жүріп бағып күту тек қана қазақтардың қолынан келетін ата кәсібі екенін Ресей үкіметі кештеу түсінді. Оны қайтадан қалпына келтірудің қажеттілігін өмірдің өзі көрсетіп берді.
Алайда үштен екісіне жуығы кеміген мал шаруашылығының орны қапелімде қалпына келе қоймады. Малдан ада болған халықтың бірқатар бөлігі егіншілікпен, ал енді бірқатарының Каспийдің шығыс жағалауында кеңінен қанат жая бастаған балық кәсіпшілігіне жұмысқа кіруіне әкеліп тіреді. Осындай шарасыздықтан бастары қосылған жүзге жуық отбасы Құйылыс, Емір алқабына жаңбыр, қар суына егін салады. Тау бойындағы (Қаратау) бұлақтар түгелге жуық игеріле бастаған, 1870 ж. тау бұлақтарында 29 орында бау-бақша, егін салынса, оның саны 1896 ж. 186-ға жеткен. Сөйтіп, егін Маңғыстау үшін қосалқы шаруашылық болғанымен, халықтың белгілі бір бөлігі үшін экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан айрықша орын алған.
Балық аулау, балық кәсіпшілігінің қарқын алуы 19 ғ-дың 50-жылдарынан басталды. 1846 – 58 жылдары Кетік қаласына 49 отбасы көшпелілер келді. Олар әуелі 1910 жылға, содан кейін 1912 жылға дейін балық аулау жөнінде арнайы рұқсат және басқалай үкімет тарапынан жеңілдіктерді пайдаланды. Балық аулауда, ірі балық кәсіпорындарын ашуда көзге түскендер З.Дубский, С.Афанасьев, С.Климов, М.Ериванцев, И.Абаков, т.б. болды. 1902 жылдың ішінде Николаевск станицасында 60 кемемен 1294 т, келесі жылы 6389 т қызылбалық ауланды.
1893 ж. Каспий теңізі мемлекет меншігі болып есептелді. Бірнеше балық поселкесі ашылатын болып, оның ішіне Бозащы, Кендірлі, Кіші Долгий кірді.
Каспийдің шығыс жағалауындағы 66 балық батағасынан Құлалыда – 14, түрікмендік жағада – 32, Бозащыда – 20, осының 42-сі қазақтар мен түрікмендердікі, қалған 24-і орыс өндіріс иелерінікі болатын.
Мал шаруашылығымен қатар өнеркәсіптің өркендеуі сауда айналымын күшейтіп, бір кездердегі саябырси бастаған керуен жолын қайтадан жандандыра бастады. 1883 ж. Хиуаға жіберілген керуендегі түйе саны 14205 болса, бұл сан 1889 ж. 20 мыңға жетті.
Маңғыстау уезінде 1900 ж. арнайы есепке алынып тіркелген 92 саудагер, олардың иелігінде 64 сату орындары мен 35 сауда қоймалары болды.
Сөйтіп, 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың басында Маңғыстау уезі а.ш. өнімдерін, оның ішінде мал шаруашылығы мен балық өнімдерін өндіретін және оларды сыртқа шығарып сататын негізгі орынға айналды.
Мал шаруашылығының қарқын алып өркендеген тұсы 1883 – 1910 жылдар аралығы. Каспий сырты облысындағы мал басының Маңғышлақ уезі бойынша жинақ есебі (Адай уезі түгелге жуық кірген) 1883 – 1914 жылдар аралығы және 1925 жылдың көрсеткіштері алынды (1-кестені қараңыз).
Мал шаруашылығына байланысты Маңғыстау аймағының демографиялық, экономикалық даму барысынан айқын хабар беретін әр кезеңдегі су көздері, орпалықтар мен бөгеттер, құдықтар мен шыңыраулар олардың сандық өсу көрсеткіштері (өлкеде 1870 ж. 817 тұщы, 322 ащы, не бары 1139 құдық болса, оның саны 1899 ж. – 1211 тұщы, 2957 ащы, не бары 4168 болып көбейген) тарих бетінде қалды. Сонымен 1883 – 1910 жылдар (1910 – 11 әйгілі «ит» жылының жұтына дейінгі) аралығы ауыл шаруашылығының жемісті жылдары болды..
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы тарихы
Аттық
Аттық - ердің екі қасы мен екі қапталының араларын қосып туратын ұзынша келген сірі теріден жасалған бөліктің атауы. Аттық ердің екі қасына тарамыспен немесе мық шегемен бекітіледі.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Үрме
Үрме — Қызылқұм ішінде жатқан қоныс. Ауданның батысында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 16 километрге созылған, енді жері 12 километрге жетеді. Теңіз деңгейінен 230—260 метр биіктікте. Құм төбелердің биіктігі 1—5 метр. Шығысында Қамыр төбесі (276 м) орналаскан. Жер бедері құмдауытты.
Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17)
Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17) (UEFA European Under-17 Championship) — УЕФА басшылығымен өткізілетін ұлттық жастар құрамалар арасындағы ең негізгі жарыс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Еуропа біріншіліктері Санат:Футбол
Каррозио
Каррозио (Carrosio) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 481 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 66 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santa Croce.
Үлкен Шунут
Үлкен Шунут — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бардым өзенінің оң жағалауынан 65 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Добеф-ла-Кампань
Добеф-ла-Кампань (Daubeuf-la-Campagne) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27201, пошта индексі — 27110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 213 адамды құрады. Халық тығыздығы — 33,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Синнаи
Синнаи (Sinnai) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 968 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 68,2 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 223,38 км² шамасында. Пошта индексі — 09048.
Цезий бромиді
Цезий бромиді СкВr - арнайы шыны мен қышқа қосылады, плазмалы генераторларда жұмысшы дене ретінде, инфрақызыл оптикада қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Цезий қосылыстары Санат:Бромидтер
IC 4170-2
IC 4170-2 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 45287, 8ZW 234.
Ваклино (Добрич облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 188 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9672. Телефон коды — 05747. ЕКАТТЕ коды — 10032.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Жандар Кәрібайұлы
Жандар Кәрібайұлы (20.11. 1939 ж. т., Түлкібас ауданы) – қоғам қайраткері. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (1965), Алматы Жоғары партия мектебін (1975), Халықаралық құқық академиясын (1999) бітірген. Еңбек жолын Жамбыл ауданының орталығы Аса ауылындағы Бауыржан Момышұлы атындағы мектеп-интернатында неміс тілі пәнінің мұғалімі қызметінен бастаған. 1966 – 1969 жылдары Жамбыл ауданындағы «Шұғыла» газетінің редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары, 1969 – 1976 жылдары аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, аудандық «Шұғыла» – «Радуга» газетінің редакторы, 1976 – 1984 жылдары Жамбыл аудандық партия комитетінің хатшысы, 1984 – 1992 жылдары Жамбыл облысының партия комитетінің идеология, кейіннен ұйымдастыру және кадрлармен жұмыс бөлімдерін басқарды. Жамбыл облысы Мәдениет басқармасының бастығы болды. 1995 – 2002 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты болды. Сенаттың Аймақтық даму және өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі тұрақты комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды. «Құрмет» орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Астана» медальдарымен, ТМД елдері Парламентаралық Ассамблеясының күміс медалімен, «Алтын Барыс» белгісімен марапатталған. Сондай-ақ бауырластықты нығайтуға қосқан үлесі үшін Моңғол Халық Республикасының «Достық» орденімен марапатталған. Кәрімұлы 100-ден астам көлемді публицистмкалық мақалалардың авторы. Олардың таңдаулылары «Ат тұяғын қыздырған Атамекен» деген атпен жеке кітап болып шықты.
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Жамбыл облысының құрметті азаматтары Санат:Нұр Отан мүшелері
Швангау
Швангау (Schwangau) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Шығыс Альгой ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3360 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 76,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 77 169. Муниципалитеттің басшысы — Райнхольд Зонтаймер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Гештальт психология
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Когнитивті психология Санат:Түйсіктер
Альфас-дель-Пи
Альфас-дель-Пи (Alfaz del Pi) — Испаниядағы қала. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Марина-Баха ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21332 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,26 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Су көзі
Су көзі — жер асты суларының жер бетіне (кейде су астына) өздігінен шоғырлана шығатын жері.
Дереккөздер
Санат:Геология
Жаттекті қоспалар
Жаттекті қоспалар - әдетте, тамақ өнімдеріне қатысты қолданылады және оларда өздеріне тән емес, кездейсоқ қосылған немесе әдейі қосылған заттектердің бар екенін білдіретін қоспалар. Оларға жататындар: қоршаған ортадан, негізінен топырақ, су арқылы не ауадан тұнып қосылатын ластағыштар; ауыл шаруашылық дақылдарын, мал мен құс өсіру кезінде қолданылатын қалдықтық заттектер (тыңайтқыштар, пестицидтер және т.б.); тамақ өнімдерінде оларды дайындау кезінде сақталуын көздеп (консерванттар), тауарлық түрін жақсарту үшін (бояғыштар) қосылатын үстеме заттектер және т.б. Жаттекті қоспалар онша көп болмаса, адам организмі оларды сыртқа шығарады, алайда жаттекті қоспалар массасы едәуір болса, организмнің оларға шамасы жетпейді де, мұндай жағдайда олар денсаулыққа нұқсан келтіреді. Осыған орай, тамақ өнімдеріндегі жаттекті қоспалардың рауалы қалдықтық шоғырлануы белгіленеді.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Оффекерк
Оффекерк (Offekerque) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62634, пошта индексі — 62370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1091 адамды құрады. Халық тығыздығы — 81,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Абайдың хат өлеңдері мен жоқтау жырлары
Абай поэзиясында мазмұны, тақырыбы, жанрлық және стильдік ерекшелігі жағынан оқшау тұрған бір топ өлеңдер - інісі Оспан мен баласы Әбдірахманға арналған жырлар. Оларды Мұхтар Әуезов «Бас қайғысымен байланысты жоқтау жыры» деп атаған.
Дереккөздер
Санат:Абай шығармалары
Дағыстан
Дағыстан Республикасы (Дагъистаналъул Республика, Dağıstan Respublikası, Дагъустандин Республика,, Дагъыстан Джумгьурият, Дагъусттаннал Республика, Дагъустандин Республика, ДегIeстан Республика) — Ресей Федерациясының Солтүстік Кавказ федералды округінің құрамына кіретін ең оңтүстікте орналасқан республика.
Астанасы — Махачқала қаласы.
1921 жылдың 20 қаңтарында құрылған.
Дағыстан оңтүстігінде Әзірбайжанмен, оңтүстік-батысында Грузиямен, сондай-ақ Ресейдің батысында Шешен Республикасымен, солтүстік-батысында Ставрополь өлкесімен және солтүстігінде Қалмақстан Республикасымен шектеседі.
Этимология
Өз заманында Дағыстан әр түрлі тарихи кезеңдерге байланысты «Албания », арабтарда «Ард ас-Сарир», ал грузиндер «Лекетия» деп атаған.
«Дағыстан» - сөзі түркінің «дағ» - тау, парсының «стан» - ел, мемлекет деген сөзінен, «Таулы ел» деген мағына береді.
Географиясы
Кавказдың солтүстік-шығысында орналасқан, солтүстігінде - ойпат, ал оңтүстігінде - Үлкен Кавказ тауы орналасқан. Жер көлемі шамамен солтүстіктен оңтүстікке дейін 400 км, ал батыстан шығысқа дейін 200 км болады.
Гидрография
Республиканың орталық бөлігінен Терек және Сұлақ өзендері ағып өтеді.
Рельеф
Каспий жағалауы және Терско-Құма және Терско-Сұлақ ойпатының көп бөлігі теңіз деңгейінен 27 м төмен жатыр.
Тарихи аймақтар
Дағыстан әрқашан тарихи-географиялық аймақтарға бөлінген: Авария, Лакия, Дидоэтия, Лекия, Қайтаг, Құмықия, Табасаран және т.б.
Палеолит
Дағыстан аумағы шамамен 2 миллион жыл бұрын мекендеген: Приморск Дағыстанындағы Рубас-1 учаскесі (2,2-2,3 миллион жыл бұрын), сонымен қатар Айникаб-1 және 2 учаскелері, Мұхкай 1, Мұхкай 2 қабат 80 (1,8 миллион жыл бұрын), Мұхкай 2 қабат 129 (2,5-тен 1,9 миллион жыл бұрын) , Гегалашур 1-3, Ругужа , Ұрма-1 Орталық Дағыстанда.
Айникаб-1 алаңында ежелгі адамдардың отты игеруі шамамен 1,7 миллион жыл бұрын, бірақ 1,24 миллион жылдан кешіктірілмейді.
Дарвагчай өзенінде жарты миллион жылдан астам тұрақ.
Антикалық дәуір
Біздің дәуіріміздің басында қазіргі Дағыстанның бір бөлігі Кавказ Албаниясының құрамында болды.
Ортағасыр
Бұл кезде Дағыстанның жазық бөлігі Хазар қағанаты мен Ғұн патшалығының құрамында болды. Жағалау аймағында көптеген ғұн-хазар қалалары, соның ішінде Семендер, Варачан және т.б.
Дағыстан халқы
Ұлттық құрамы
Дағыстан Ресейдің ұлттық құрамы ең көп Республикасы.
Әкімшілік-аумақтық бөлініс
Дағыстанға 42 аудан мен 10 қалалық аймақ кіреді :
right|thumb|250px|[[Сүлеймен-Стал ауданы әкімшілігінің ғимараты. Қасымкент ауылы.]]
Қалалық аймақтардың жалпы жер көлемі гектармен (жылдағы көрсеткіштердің мәні)
Экономикасы
Ресми деректерге сәйкес, 2018 жылы республиканың ЖӨӨ 625,063 млрд рубльді құрады млрд рублей.
Ауыл шаруашылығы
2020 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша ауыл тұрғындарының саны 1701 мың адамды құрайды, бұл Дағыстан халқының шамамен 55%. 220px|thumb|Өрік 220px|thumb|Алмұрт 220px|thumb|Шие 220px|thumb|інжір 2021 жылдың басында Дағыстандағы бау-бақшалардың ауданы 28,9 мың гектарды құрады, оның 21,4 мың гектары жеміс беру кезеңінде. 2022 жылдың 1 қаңтарына Дағыстанда 940,1 мың бас ірі қара (2020 жылдың соңындағы көрсеткіштен 0,7%-ға көп) болды, оның 461,0 мыңы сиыр. Тұрғындардың шаруашылықтарында сәйкесінше 742,0 және 351,0 мың бас мал ұсталды. 2021 жылы облыстың шаруашылықтарында 935,4 мың тонна сүт (+0,4%) өндірілді, оның 620,2 мың тоннасы (+0,8%) халықтың үй шаруашылығында өндірілді.
Сыртқы сілтемелер
Дағыстан Санат:Ресей республикалары
Лютерсвиль-Гехливиль
250px|thumb|Картада орналасуы Лютерсвиль-Гехливиль (Lüterswil-Gächliwil) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Бухегберг округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Уәлиханов мемориалдық кешені
нобай|250px| Уәлихановтың мемориалдық кешені, 1985 ж. Алтынемел баурайында (Кербұлақ ауданы) ұлы ғалымның туғанына 150 жыл толу құрметіне ашылды. Авторлары: архитекторлары Б.Ибраев, С.Рүстембеков, Р.Сейдалин; инженерлері А.П.Котов, А.И.Гусев; суретшісі А.Ермекбаева. Мемориалдық кешен ғалымның бейітіне қойылған құлпытастан, ескерткіштен, музейден, қонақүйден және хауызды алаңнан тұрады. Ансамбльдің басты ғимараты — Ш.Уәлихановтың ғылыми-шығармашылық мұрасын бейнелейтін музей үйі. Музей үйінің сыртқы пішіні қазақ халқының мемориалды архитекторның дәстүрінен ("төрт құлақ") туындаса, ішкі кеңістігі киіз үйді, жолаушының шатырын елестетеді. Интерьердің негізінен үш түсті — еденнің қара, қабырғаларының қызыл, төбесінің шымқай ақ болуы дәстүрлі көркемөнер мәдениетіндегі үшкіл әлем символын білдіреді. Үйдің едені бұрандалы түрде бірте-бірте биіктеп, екінші қабатқа көтерілуге мүмкіндік жасайды. Орталық зал (ауданы 18x18 м) бұрыштарынан бастап ортасына қарай еңіс диагоналды арқалықтармен жабылған. 30 орындық кинозал мен келушілерге қызмет көрсететін жайлар бөлек орналасқан. Қонақүйдің (30 орынды) әсем интерьері музейдің композицияның құрылымын сақтай отырып, жалпы ансамбльдің ішкі, сыртқы түтастығымен ұласып кетеді. Уәлихановтың мемориалдық кешенінің жобасы 1987 жылы Софияда өткен "Интерарх" халықаралық байқауында 2-орын алып, күміс медальға ие болды.
Уәлихановтың мемориалдық кешеніне Алматы-Шеңгелді-Қоянкөз-Матай-Жаркент және Семей-Аякөз-Қапал-Алтынемел маршруты бойынша сапар шегуге болады. Кешенге автомобиль жолдары барады. Сарыөзек-Жаркент тас жолының бойында орналасқан. Ол негізгі жолдан 20 км қашықтықта, Шоқан ауданында орналасқан.
Лангдон Плэйс (Кентукки)
Лангдон Плэйс (Langdon Place) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 974 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.5 км² шамасында. FIPS коды — 21-43900.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Аттіс
Аттіс - ұста дүкеніндегі темірді қысып ұстап тұратын аспап түрі. Осы сайманның тістеуік, атауыз, қысқыш деген түрлері де бар.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Төре
150px|thumb|Шыңғыс хан
Төре – Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын ұрпақ, қазақ даласында әлеуметтік топ. Олар қазақ руларына қосылмайтын өз алдына дербес қауым болып саналған. Төрелер өздерін “ақсүйек” қатарына жатқызған. Қазақ қоғамында хандар тек төрелерден шыққан сұлтандар арасынан сайланатын.
Төрелер әкімшілік және сот билігін жүзеге асырды. Сонымен қатар олардың соғыс кезінде жасақ құрып, оған қолбасшылық ету құқығы болды. Қазақ жүздерінің Ресейге қосылуы барысында Орта жүз бен Кіші жүзде бірте-бірте хандық жүйе жойылып, төрелер қазақ қоғамының саяси-экономикалық өмірінде бұрынғыдай рөл атқара алмады. Қазақстанда 1867 – 1868 жылдардағы реформалардың енгізілуі төрелердің экономикалық және саяси артықшылықтарын біржола жойды.
Сыртқы сілтемелер
Төрелердің шежіресі
Дереккөздер
Санат:Қазақ хандығы Санат:Қазақ рулары
(1044) Тевтония
(1044) Тевтония — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1924 жылы 10 мамырда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.
Ежелгі герман тайпасы тевтондардың құрметіне орай аталды.
thumb|450px|center|Тевтонияның Күн жүйесіндегі орны
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Николай Сергеевич Бахвалов
Бахвалов Николай Сергеевич (29 мамыр, 1934, Мәскеу - 29 тамыз 2005 жыл) - кеңестік және ресейлік математик.
Сыртқы сілтемелер
Санат:29 мамырда туғандар Санат:29 тамызда қайтыс болғандар
Гештальт терапия
Гештальтерапия — гештальт психологияның теориясына негізделген, адамға психотерапевтік ықпал ететін әдістер және процедуралар жүйесі — психологиялық зерттеулердің аумағы, тұтастық құрылымының қызметтері мен зандарын алғышарт ретінде қарастырып, соның нәтижесінде олардың арасындағы байланыстары түсіндіріледі. Гештальтерапияның басты принципі — адам өзін, басқа адамдарды және әлемдегі басқа бар нәрселерді сол күйінде қабылдап және олардың бар ахуалын жетілген деп, өзгертудің немесе жетілдірудің қажеті жоқ деп бағалайды.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Гипоидті доңғалақ
Гипоидті доңғалақ (Колесо гипоидное) — гипоидті берілістің доңғалағы; олардың тістері бұрамалы және қисық сызықты болуы мүмкін.
Сырғымалы баға
Сырғымалы баға - ұзақ Мерзімде дайындалатын бұйымдар жөніндегі сауда мәмілелеріңде белгіленетін, осы бұйымдарды дайындау үшін қажет уақыт кезеңінде орын алған өндіріс шығындарындағы өзгерістерді ескеруге мүмкіндік беретін сырғақтау қағидаты негізінде есептелетін баға.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Циминка
Циминка — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ворша өзенінің сол жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 7,600 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Орехово-Зуево қаласынан Владимир қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Суықсай
Суықсай — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Суықсай ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде, Бүйен өзенінің жағалауында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1103 адам (576 ер адам және 527 әйел адам) болса, 2009 жылы 1138 адамды (601 ер адам және 537 әйел адам) құрады.
Тарихы
1930-1997 жылдары бұрынғы Қапал ауданындағы “Ақсу” кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылы Суықсайда және округке қарасты Ақтөбе, Ащыбұлақ, Баласаз ауылдарында өндірістік кооператив және бірнеше шаруа қожалығы құрылды.
Дереккөздер
Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Дибах
Дибах (Diebach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Ансбах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1093 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 71 134. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Шот.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Үлкен Аёв
Үлкен Аёв — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оша өзенінің сол жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 266 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оша. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тюзьма
Тюзьма (Тюдьма) — Ресейдегі өзен. Тверь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жукопа өзенінің оң жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ бастауынан Жоғарғы Еділ бейшлотына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тверь облысы өзендері Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері
Кадзуно (уезд)
Кадзуно (鹿角郡) — Акита префектурасында орналасқан уезд, Жапония.
2017 жылғы 1 сәуірдегі бағалау бойынша, халық саны 5,147 адамды, аумағы 201.7 км ²-ты, халық тығыздығы 25.5 адам / км ²-ты құрады.
Тарихы
Санат:Акита префектурасындағы уездтер
Қадыркен Сатыбалдыұлы Қожанов
Қадыркен Сатыбалдыұлы Қожанов (26. 12.1936, Павлодар облысы), СШ-і. ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. Республиканың әлденеше дүркін чемпионы. Бүкілодақтық "Б" және "Л" ерікті спорт қоғамдары біріншіліктерінің жеңімпазы және жүлдегері. Ұстаздық жолында 60-қа жуық СШ-лерін дайындады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Санат:Тұлғалар
Сямашор
Сямашор — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сямаю өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров
thumb|right|200px|Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров (14 қыркүйек 1912, қазіргі Қарағанды облысы Ұлытау ауданы – 15 наурыз 1980, Алматы) – техника ғылымдарының докторы (1972), профессор (1959), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері (1971).
Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері жер астында кен қазу жұмыстарын кешенді механикаландыруға, қазба орындарының сейсмикалық қауіпсіздігін және тау-кен жыныстарының физика-механика қасиеттерін зерттеуге, т.б. арналған. Ол жер астынан кен алу жүйелерінің матрицалық жіктелімін және оларды үйлесімдендірудің геометрикалық тәсілін жасады. Сондай-ақ кен өндірудің техника-экономика тиімділігі жоғары кенүңгірлік жүйемен шапшаң бұрғылаудың жаңа тәсілін тауып, өндіріске енгізген.
Дереккөздер
Санат:14 қыркүйекте туғандар Санат:1912 жылы туғандар Санат:Ұлытау ауданында туғандар Санат:15 наурызда қайтыс болғандар Санат:1980 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:КСРО ғалымдары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері Санат:Қазақ кенметаллургия институтының профессорлары
Лес-Я
Лес-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ялбын-Я өзенінің сол жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Әдия Сексенбаева
Әдия Сексенбаева (20.12.1938 жылы туған, Шығыс Түркістан, Шәуешек қаласы) - ақын. 1955 жылы Қазақстанға қоныс аударған ҚазҰПУ-ды бітірген (1963). "Білім және еңбек" журналында қызметкер, 1967 - 1980 жылдары "Қазақстан әйелдері" журналында аға әдеби қызметкер, бөлім менгерушісі болған. 1980 - 1984 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, аға редактор, бөлім менгерушісі қызметін аткарған. 1969 жылы "Жас керуен" жинағына бір топ өлеңдері енді. 1983 жылы төл жырлары "Шуак" деген атпен жарык көрді. Моңғол, карақалпақ, татар, башқұрт, түрікмен, орыс, латын, кырғыз акын-жырауларының әңгімелері мен өлеңдерін қазақ тіліне аударған. Татар жазушысы И.Салаховтың "Емендер тамыр жайғанда" романын қазақ тіліне аударған (1990). Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған (1975).
Сарытікен
Сарытікен(Horanіnovіa) — алабұталар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда шөлді, шөлейтті жерлердегі құмдарда, тақырларда және құмдақ-саздақтарда өсетін 3 түрі: теріс Сарытікен (Н. anomala), кіші Сарытікен (Н. mіnor) және үлексетәрізді Сарытікен (Н. ulіcіna) бар. Солардың ішіндегі жиі кездесетіні — теріс Сарытікен Оның биікт. 10 — 30 см. Сабағы бұтақталып, тармақталып өседі, сыртын қысқа, қатты түк жапқан. Жапырақтары біз сияқты тікенек, сабаққа кезектесіп орналасады. Дара гүлдері жапырақ қолтығынан жетіледі, қос жынысты, тығыз шоқпарбас гүлшоғырына топталған. Шілде — тамыз айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі тегіс (ені 1 мм-дей) болады.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Құрал сағасына арналған өтпелі құралбілік
Құрал сағасына арналған өтпелі құралбілік (Переходная оправка для хвостовика инструмента) — сағасы айналдырық тесігі конусынан өзгеше құралды пайдалану мүмкіншілігін беретін конустық сыртқы және ішкі беттері бар құралбілік.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қышқылға төзімділік
Қышқылға төзімділік  – материалдардың жегі қышқылдар әсерлеріне төзу қабілеті; Ішкі төзімділік заттардың табиғатына, жегі ортаның тотығу-тотықсыздану қасиеттеріне, аниондардың табиғатына, қышқылдардың концентрациясы мен температурасына, сыртқы әсерлерге (қысым, температура, т.б.) тәуелді болады. Мысалы, хром және хромды болаттар 40%-дық азот қышқылына төзімді, ал 40%-дық күкірт қышқылында бүліне бастайды. Температура артқанда материалдардың қышқылға төзімділік күрт кемиді. Металдардың ішкі төзімділігі оның бірлік ауданынан жоғалтатын массасы бойынша анықталады (сағатына грамм/метр2). Бейметалл органикалық материалдардың ішкі төзімділігі қасиеті ісіну дәрежесіне және механикалық қасиеттерінің (беріктік шегі, аққыштық шегі, т.б.) өзгеру ерекшеліктеріне қарай бағаланады, ал бейметалл бейорганикалық материалдардың ішкі төзімділігі қышқылмен өңделгеннен кейін майдаланған материалдың массасының өзгеруі бойынша анықталады; Қышқылға берік заттар.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы
Санат:Химия
Сабанчи (Истяк ауылдық кеңесі)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 3548
NGC 3548 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1832 жылы 7 ақпанда астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 3548 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33806, NGC 3540, UGC 6196, MCG 6-25-11, ZWG 185.11, NPM1G +36.0243.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Итарири
Итарири (Itariri) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу штатының оңтүстік жағалауы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итаньяэн экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 15 095 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 272,777 км² шамасында. Халық тығыздығы — 55,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1948 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Гипербола (жантану)
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Лексика
Ла-Фонтенель (Иль және Вилен)
Коммунаның INSEE коды — 35113, пошта индексі — 35560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 539 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Төл
Төл – ауыл шаруашылық малдарының өсіп-даму процесіндегі жыныстық жағынан толық жетілмеген ұрпағы.
Әр түлік Төлінің өз атауы бар: түйе төлі – бота, жылқы төлі – құлын, сиыр төлі – бұзау, қой төлі – қозы, ешкі төлі – лақ деп аталады. Түйе, бие, сиыр, әдетте жалқы Төл, қой орта есеппен 1 – 2 қозы, ешкі жылына екі рет 3 – 4 лақ туады. Сүтқоректі жануарлардың Төлінің ең маңызды өсіп-жетілу мерзімі – олардың өсу қарқыны барынша жоғары болатын сүт ему кезеңі. туғаннан кейін алғашқы 2 – 3 аптада Төлдер тек қана ене сүтімен қоректенеді. Ірі қара (сиыр, жылқы, түйе)
Төлдері алғашқы 6 айда туған кездегі салмағын орта есеппен 5 – 6 есе арттыратын болса, ұсақ малдардың (қой, ешкі) Төлдері бұл деңгейге 4 – 4,5 айда, енелерінен ажыратылғанға дейін жетеді. Осыдан кейінгі кезеңде олардың өсу қарқыны төмендеп, бағылу-азықтандырылу жағдайлары талапқа сай бола тұрса да 1 жасқа дейін салмағын 2 есеге ғана арттырады. Бір жасқа дейінгі, әсіресе, сүт ему кезеңінде Төлдерді күту-азықтандыру жұмыстарын мұқият атқару мал басын өз төлі есебінен көбейту жұмыстарын ұтымды ұйымдастырып, шаруашылықты өркендетуге мүмкіндік береді. Төлдерді азықтандыруда кеткен кемшіліктер олардың өсіп-жетілуін тежейді немесе мүлдем орнына келмейтін өзгерістердің жүруіне әкеліп соғады (қ. Жылқы өсіру; Қой шаруашылығы; Мал шаруашылығы; Сиыр өсіру; Түйе шаруашылығы).
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.
Санат:Ауыл шаруашылығы Санат:Үй жануарлары
Күнделікті ресурстар
Күнделікті ресурстар - белгілі бір уақыт тұрғысынан анықталған күтілген ресурстары мен қорларының қосындысы. Уақыт өткен сайын, яғни кенорынды игеру барысында күнделікті ресурстар мөлшері бірте-бірте азая береді.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Фрейшеда-ду-Торран
Фрейшеда-ду-Торран (Freixeda do Torrão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Фигейра-де-Каштелу-Родригу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 306 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23,51 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Шифратор
Шифратор — импульстерді кодтауға (шифрлауға), яғни берілетін пәрмендерді (мысалы, ракетаға) шартты белгілерге (сигналдарға) айналдыратын телебасқарушы және телеөлшегіш кондырғылардың тасымалдаушы негізгі блоктарының бірі. Қабылдағыш кемерлік аппаратура берілген импульстің қай пәрменге жататынын ажыратуы үшін соңғысы белгілі ара қашықтықта, әрбір пәрмен үшін қатаң тіркеспен берілуі тиіс. Шифраторға сондай-ақ нөсер разряды мен немесе қарсыластар туғызатын өндірістік кедергілер мен радиокедергілер әсер етуі мүмкін. Кемердегі қабылдагыш шифрлаған командалар дешифраторға түсіп, анықталады.
Шифрлау
Берілетін ақпаратты бөгде адамға түсініксіз болатындай ету (кодтау).
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Келтіретін арна
Келтіретін арна (Канал подводящий) — сығымдалған ауаны, газды, мұнай өнімдерін тұтыну нүктелеріне дейін жеткізуге арналған құбыр немесе қыштан қаланатын арна.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Достық даңғылы (Алматы)
Даңғылдың негізі 1919 жылы қаланған. Даңғыл Медеу ауданында орналасқан. Ол «Көк базар» сауда орталығынан басталып, Кіші Алматы өзеніне қатарлас және осы өзеннің қиылысқан жеріне дейін созылып, санаторийлер мен демалыс аймақтары орналасқан аймаққа барып тіреледі. Достық даңғылы көпшіліктің сүйікті демалыс орындары Көктөбеге, «Медеу » спорт кешеніне және «Шымбұлақ» тау шаңғысы спорт базасына баратын жолмен жалғасып жатыр. Кеңес өкіметі жылдарынан бастап даңғыл қаладағы ең маңызды магистральдардың біріне айналды.
Бұрынғы атаулары:
Даңғылдың ұзындығы - 8000 метр.
Даңғыл бойында Республика сарайы (Сарай 1970 жылы салынған. Сәулетшілер: В.Ю.Алле, В.Н.Ким, Ю.Г.Ратушный, Н.И.Рипинский, Л.Л.Ухоботов, т.б. Сарай Абай алаңы архитектуралық ансамблінің бір бөлігі), Оқушылар Сарайы (1983 ж. салынған. Сәулетшілер: В.Н.Ким, А.П.Зуев.Т.С.Әбілдаев), «АРК» галереясы, «Достар» бизнес-орталығы, «Вернисаж» галереясы орналасқан. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті. Кино және теледидар техника-экономикалық академиясы секілді жоғары оқу орындары бар. Даңғылда: Алматы тарихи-өлкетану мұражайы, Археологиялық мұражай, №27 кітапхана, №39 кітапхана, «Қазақстан » қонақ үйі, (Сәулетшілер: Л.Ухоботов, Ю.Ратушный, А.Анчугов, В.Каштанов). «Алатау» қонақ үйі. (1975 ж салынған), «Медеу» туристік қонақ үйі, (1974 ж. салынған. Сәулетшілер: В.З.Кацев, С.В.Коханович, А.С.Қайнарбаев), сондай-ақ, «Искра» кинотеатры, Қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын республикалық «Дарын» мектеп-интернаты, «Алатау» қонақ үйі, «Ресей» супермаркеті, «Электроника әлемі» дүкендері, «Достық» мейманханасы, бірнеше санаторийлер мен демалыс орындары орналасқан.
Даңғыл бойында Ғани Мұратбаев ескерткіші (Оқушылар Сарайының алдында) 1995 ж. Мүсіншілер: Т.Досмағамбетов, О.Прокофьева. Сәулетшілер: Ш.Уәлиханов, А.Қайнарбаев); Жамбыл Жабаев ескерткіші. (ақынның 100 жылдық мерейтойына байланысты 1996 ж. орнатылған. Мүсінші: Б.Әбішев. Ландшафтың сәулетшілері: Ю.Ратушный, Т.Ералиев, О.Балықбаев); Т.Шевченко ескерткіші, (2000 ж. Орнатылған. Мүсінші: В.Рожик) орнатылған.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
(1045) Михела
(1045) Михела — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1924 жылы 19 қарашада Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты. Өз қызының атымен атады.
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Геометриялық орын
Геометриялық орын — нүктелердің, түзу сызықтардың, т. б. жиындарын белгілеу үшін пайдаланатын ғылыми атау (термин). Нүктелердің кейбір геометриялық орындары мыналар:
Дереккөздер
Санат:Математика Санат:Алгебра Санат:Геометрия
Сен-Лоран-дез-Арбр
Сен-Лоран-дез-Арбр (Saint-Laurent-des-Arbres) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,35 км² шамасында.
Цюрих
Сыртқы сілтемелер
* Санат:Швейцария қалалары
Сен-Лоран-дез-Арбр
Коммунаның INSEE коды — 30278, пошта индексі — 30126.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2400 адамды құрады. Халық тығыздығы — 146,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Альзонн
Альзонн (Alzonne) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 22,38 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11009, пошта индексі — 11170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1303 адамды құрады. Халық тығыздығы — 58,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :