cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тегеран
Босқындар
АҚШ-тың Ауғанстанда және Ирактағы әскери операциялары әсерінен Тегеран босқындардың қашу орталығына айналды, олардың арасында арабтар, тәжіктер, пуштундер, хазарліктер бар. Босқындар тез өсіп жатқан қалада көбінесе арзан жұмыс күші ретінде қолданылады.
Кедейлік
1995 жылы Тегеран тұрғындарының 27 %-ы кедейшілікте тұрған, бірақ тегерандық кедейлердің өмiр деңгейi елдің басқа аймақтардағы кедейлердің өмiр деңгейiнен жоғары. 1996 жылы тұрғындардың сауаттылық деңгейi 84,7 % құрды, орташа өмiрдiң ұзақтығы - 70,5 жыл. Кедей тегерандықтар көбініесе қаланың оңтүстігінде тұрады. Оларды бейресми түрде "таста тұратындар" ( — kuhneshinan) деп атайды. Айрықша үлкен кедей кварталдар Исламшаһар және Шаһар-Дәңгеш қала маңайындарында шоғырланған, тұрғындар саны сәйкесінше 350 және 250 мың адам. Ол жерлерлерде әдетте имигранттар мен босқындар тұрады.
1978 жылы Тегеранның кедей оңтүстігі үкіметке қарсы наразылықтардың орталығы болды. Оларды толығымен басу мүмкін болған жоқ. Революциядан кейінгі астан-кестенді пайдаланып, кедей тұрғындар қала маңайына заңсыз түрде көптеген үйшіктерді салып тастады, бұл жұмыстар түн ортасында да жүрді. 1980 жылдың өзінде шалғай жерлерге 100 мың адам қоныстанды, ал 1986 жылы бұл сан - 450 мыңға жетті. Бұл Күрдістан мен Ауғанстаннан келген көптеген босқындарының салдарынан болған еді.
1990 жылдың басына Тегеран әкімдігі заңсыз салынған үйшіктерді жою шараларын бастады. 1991 жылдың тамызында Бағырабат қонысын қиратылуы жергілікті тұрғындардың ызасын келтіріп, наразылықты полиция күшімен тоқтатуға тура келді. 1992 жылдың наурызында иран-ирак соғысының ардагерлер тобы шалғай жерлер тұрғындарының жағдайы бойынша Тегеран әкімдігіне наразылық бiлдiрдi. Одан кейін бүліншіліктер қайта жалғасты. Бүліншілікті жаншу кезінде 6 адам қаза тапты, 300 адам жараланды, ал кейіннен 5 адам өлім жазасына кесілді. Осындай соңғы үлкен наразылық 1995 жылы Исламшаһарда орын алды.
Есірткі
Иранда ғасырлар бойы апиын өсірген. 1949 жылы ирандықтардың 11 %-ы есіртке қолданған. Тегеранда есірткені 1,3 миллионға жуық адам қолданды. Тегеран Ауғанстан мен Пәкістаннан Батысқа қарай тарайтын есіртке трафигының ортасында орналасқан. Басты жолдар Қорасан, Систан және Белуджистан уәләйаттары, Тегеран арқылы, ары қарай Түркия мен Балқандарға өтеді.
1999 жылы Тегеранда 240 мың нашақор болған, бірақ бұл сан нақты емес болуы үмкін, өйткені БҰҰ-ның Иран Денсаулық сақтау министрлiгімен бағалау айырмашылығы 60 % құрайды. 2002 жылы құқық қорғау органдары күніне 150—200 наркодилер мен нашақорларды ұстаған. Есірткінің таралуы өлім мен қылмыстың өсуіне алып келді. Нашақорлықпен күресу үшін Тегеранда мамандандырылған реабилитациялық орталықтар ашылуда және үгiт-насихат жұмыстары жүргiзiледі.
География
thumb|275px|Тегеран солтүстігіндегі тау Тегеран Иранның солтүстігіндегі аттас уәләйатында орналасқан. Оңтүстікте қаланы Каспий теңізінен ажыратып жатқан Тошал тауының Эльбурс жотасының астында орналасқан. Қала солтүстіктен оңтүстікке қарай 26 км және батыстан шығысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр. Ауданы шамамен 1550 км² құрайды. Қала маңайында биiктiктін алмасуы 700 метр құрайды: оңтүстікте 1100 метр, солтүстікте 1800 метр.
Тегеран, 1870-1872 жылдары реконструкциядан өткен ескі қаладан және XX ғасырдың 1940 жылдардан бастап салынған жаңа қаладан тұрады. Қала құрылыс құрылымында XIX-XX ғасырлардың әдетті кварталдары басым, тiк төртбұрышты желiлермен кесілген көшелер мен аудандар, саябақ, фонтандар мен көп қабатты қонақүйлер, банк, қазіргі батысеуропалық архитектура стиліндегі әкімшілік ғимаратар, кетеж, оңаша үйлер, 10-12 қабатты тұрғын үйлер жиі кездеседі. Көптеген жаңа аудандар салу әсерінен (Арьямехр, Тегеран-Парыс және т.б.) қазіргі Тегеран солтүстік, солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай кеңейеді.
Солтүстік аудандар басқа аудандарға қарағанда ластануға аз ұшыраған. Ол жерде Тегеранның ең ауқатты адамдары тұрады. Орталық аудандарда көбінесе кеңселер, банктер және басқа мекемелер орналасқан. Оңтүстікте, батыста, шөлге жақын қарай аумақта өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған. Тегеранның ірі қалаларына Кереж, Рей жатады.
Климаты
Тегеран солтүстікте Эльбурс тау тізбектері мен оңтүстік-шығыста Дешті-Кеуір сортаңдау шөл арасындағы көлбеген жазықтық орналасқан. Сондықтан, солтүстік аудандарда қылима суық жіне ылғалды, ал оңтүстік аудандарда - ыстық және құрғақ. Тегеран климаты субтропиктік, құрғақ болып келеді. Ең ыстық ай - шілде, ең суық - қаңтар. Қаланың географиялық ерекшеліктеріне байланысты, температураның тербелiс амплитудасы 65 градус құрайды. Қар әдетте қараша мен наурыз аралығында жауады, бірақ қаланың көптеген бөліктерінде қар қаңтар мен ақпанда жатады. Қыста кейде өте қатты аяздар болады (қаланың сонша аласа жағрапиялық кеңдiгінің өлшегiштерi бойынша).
Экологиялық жағдай
thumb|250px|Тегерандағы қозғалыс.
Тегеран (әсіресе қаланың орталық және оңтүстік аудандары) ластанған ауадан зардап шегеді. Әр-түрлі өкпе ауруларын туғызатын тұмша, қалада жиі кездеседі. Экологиялық жағдай Тегерандағы өлімнің ірі факторларының бірі болып табылады. Тегеран әкімдігінің ақпараты бойынша, 2006 жылы тұмша әсерінен 10 000 адам қайтыс болды.
Ластанумен күресу үшін әкімдік автоәуесқойларды бензин орныңа сұйытылған газ қолдануға шақырады. Қаланың орталығына кіру ауыр жүк көліктерге тыйым салынған.
Әкiмшiлiк бөліну
Тегеранның үлкен бөлігі Тегеран шахристаныңың территориясында орналасқан.1968 жылдың жалпы планыңда, астаналық әкімдігінің юрисдикцияна 1800 км² жер берілді. Бұл шекаралардың сыртында құрылыс жұмыстарын жүргізуге тыйым салынған, өйткені қалған жазық жер ауыл шаруашылық қажеттіліктерге қолданылды. Бірақ, уақыт өтісімен ауыл қоныстар Тегераның серік-қалаларына айналды: Рей, Эсламшахр, Дарсанабад, Акбарабад, Кудс, Шахрияр және басқалар. 1996 жылы қала шекарасы Тегеран шахристан шегінен шығып, қала шегіне Шәмиранат (солтүстік), Рей (оңтүстік) және Исламшаһар (оңтүстік-батыс) шахристандарының аудандары қосылды.
Тегеран 22 әкімшілік аймаққа бөлінген. Бұл аймақтардың жалпы ауданы 707 км² құрайды. Қаланы 50 километрге "созып", Тегеран құрамына соңғы болып 21 және 22 (ең үлкен) аймақтар кірді (1991).
Тегеран аудандары
Қалалық аймақтармен қатар Тегеран тағы 112 ауданға бөлінген (нахийе). Олардың әкiмшiлiк аппараттары жоқ, тек тарихи аудан болып келеді. Әдеттегiдей, аудандардың нақты шекаралары да бола бермейді. Бір ауданның бірнеше аймақтардың шекарасында орналасуы мүмкін, бұл жиі кездесетін құбылыс.
Үлкен аудандар қатарында:
Қалалық басқару
Қалалық басқаруды Исламдық Тегеран қалалық кеңесi жүзеге асырады (شورای اسلامی شهر تهران — Шуройе Эсломийе шахре Техрон). Кеңес қала тұрғындарымен 4 жылға сайланатын, 15 депутаттан тұрады. Исламдық кеңес қалалық қызметтерді басқаруына, қалалық бюджеттi құрастыру және сақтауына және әкім сайлануына жауапты. Сәйкесінше Тегеранның әр ауданыңда, Кеңестің бөлімдері бар. Тегеранның қазіргі әкімі - Мұхамет Бағыр Ғалибап қызметіне 2005 жылдың қыркүйегінде кірісті. Бұрынғы әкім - Махмыт Ахматнайжат.
Экономика
thumb|left|275px|[[Тегеран базары — әлемдегі ең үлкен базар]] 2003-2004 жылдар ағымында Тегеран бюджеті 7,72 триллион риал құрды (≈9,7 млрд теңге). Сонымен қатар муниципалитет қарызы 3-4 триллион риал құрайды (≈4,7 млрд теңге).
Иран астанасы болғанға дейін, Тегеран үлкен фермерлік ауыл болған. Иранда мұнайдың iрi қорларын табылуымен, елде индустриализация басталды. Тегеран ауқаттылығы тез өсіп, қала үлкен экономикалық ортағы айналып, жайылып өсті. Фермерлік шаруашылықтар қиратылып, олардың орныңа зауыт-фабрикалар және жаңа тұрғын үй кварталдары салынды.
Өнеркәсіп
Қазіргі күнге дейін Тегеран Иранның ең маңызды экономикалық және өндірістік орталығы болып табылады. Өндірістік кәсіпорындар Иран өндіріс өнімдемесі бағасының 35 %-ын береді, ол жерде ел жұмыс күшінің 30 %-ы шоғырланған. Атап өткенде, Иранда тұтынатын тоқыма және электрондық өндірістің 50%-ы Тегеранда шығарылады.
Машина жасау және металл өңдеу әрқилы дамыған (12 өзі құрайтын және авиациялық зауыт, жөндеу зауыттары, радиоаппараттар, теледидар, кір жуғыш мәшиналар жасау, тоңазытқыш жасау және т.б.), химия өнеркәсібі, мұнай өндеу, металлургия өнеркәсібі, құрылыс материалдарын өндіру, шыны өнеркәсібі, фарфор-фаянс өнеркәсібі, тоқыма, тағам соның ішінде үлкен темекі фабрикасы) және былғары-аяқ киім өнеркәсіптері бар.
Қолөнер өндiрiстерi сақталып қалды. Өнеркәсiптiк кәсiпорындар көбінесе қаланың батысында шоғырланған, Тегеран мен Кереж арасында. Аса ұлкен кәсiпорындар ішінде - Iran Khodro, бүкіл қалалық аймақты алып, Samand автомобильдерін шығарады.
Тегеранда қор биржасы (бағалы қағаздар бойынша мәміле жасалатын биржа) бар, 2006 жылы биржа тізіміне 420 компания тіркелген. Биржа 1968 жылы ашылған, өзінің жұмысын Ислам революциясынан кейін тоқтатып, 1989 жылы қайта ашылады. Тегеран қор биржасы мемлекеттiк коммерциялық емес бiрлестік болып табылады.
Транспорт
thumb|250px|[[Хеммат тас жолы]] thumb|250px|Тәкси
Тегеран темір және тас жолдардың орталық торабы. Иран сияықта, Тегеран өзінің жоғары сапалы автомобиль жолдарымен әйгілі. Тегерандағы тас жолдардың жалпы ұзындығы 280 км, эстакада, көпірлер жолайрықтар ұзындығы - 180 км. Тағы 130 км жол және 120 км эстакада салынып жатыр.
Батыстан Тегеранға үш тас жол келеді- "Ескі" "Жаңа" Кереж тас жолы және Фатақ даңғылы. Оңтүстіктен - Саиди даңғылы, Шейіт Тондығоян даңғылы, Рәжай даңғылы және Қауаран даңғылы. Сұлған-Саңған тас жолы Тегераннан солтүстіктен шығып, Эльбурс арқылы Мазандаранға барады.
Иранның басқа қалаларымен салыстырғанда, Тегеранда сақина тәрізді автожол жоқ, оның орныңа қаланы оңтүстіктен айналатын, ұзындығы 32 км жарты-сақина бар. Үлкен магистральдар Тегеранды солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай "кесіп" өтеді, олардың ішінде Наваба Сефеви даңғылы (18 км) және Азади — Энгелаб көшесі (41 км).
Метрополитен
Тегеран метрополитені 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Қазіргі уақытта 4 желі жұмыс істейді, оның екеуі іс-жүзінде бір-бірінің жалғасы болып табылады және орталық кварталдарды батыстағы қала маңайларымен Кереж қаласын байланыстырады. Тағы бір желі солтүстіктен оңтүстікке, Рей қаласына қарай жүреді. 4-ші желі 2008 жылы қолданысқа беріліп, әзірге тен 3 стансасы бар. Желілердің жалпы ұзындығы - 90 км құрайды. Жұмыс істейтін стансалар саны - 54. Жақын жылдарда қолданысқа тағы 5 желі қосу жоспарлануда. Метроның көптеген стансалары ұлттық нақыстармен өрнектелген.
thumb|250px|left|Мирдамад бульварындағы кептелу
Әуежай
Тегеранға екі ірі әуежай қызмет көрсетедi. Тегеранның батысында ескі Мәһрабат әуежайы орналасқан, 2007 жылдың күзіне дейін ол халықаралық рейстеріне қызмет көрсеткен. Мәһрабат сонымен бірге - Иран Әскери-әуе күштерiнің базасы. Қазіргі уақытта рейстердің көп бөлігі имам Хомейни атындағы әуежайға ауыстырды, ол Тегеранның оңтүстігінен 300 км қашықтықта орналасқан. Хомейниге әлі метро желілері жүргізілген жоқ, бірақ ол Тегеранмен автомагистраль және темір жолмен қатынасады.
Автокөліктер
Тегеранда автостансалардың желiсi бар, онда қызмет ететін автобустар жеке жол сызығымен жүре алады. Орталық автовокзал және 4 қосымша терминал қала төңірегіндегі қатынас үшін арналған. Орталық автовокзалдан автобустар Иранның барлық қалаларына өте төмен бағамен жүреді. Өте көп такси агенттіктер бар. "Әйелдерге тәкси" деген арнайы қызмет бар. Тәксисттер тек қала маңайында ғана жұмыс істейді.
Автомобильдік "кептеліс" Тегеранның маңызды проблемасы болып табылады. Онымен күресу үшін, барлық қалалық жолдар үшке бөлінген: көпшілік қолды, жартылай шектелген (кіру рұқсаты тек номермен), тыйым салынған (автобус, тәкси және "жедел жәрдем" мәшиналары ғана қолданады).
Бұқаралық ақпарат құралдары
Негiзгi күн сайынғы периодты басылымдар: ''«Джомхури-йе Ислами-йе Рисалат», «Кейхан», «Ахбар», «Техран Эмруз» и «Этелаат». «Tehran Times», «Kayhan International», «Iran Daily», «Iran News»'' ағылшын тілінде шығады. Трандағы ең белгілі кәзит «Хамшехри» де Тегеранда шығады. Басылым 1992 жылы астаналық муниципалитетпен құрылды. «Иран» кәзиті мемлекеттiк күн сайынғы жалғыз басылым болып табылады. «Иран»-ды Иранның ақпарат агенттiгi ИРАА шығарады.
Теледидар мен радиохабарға Тегеранда орналасқан мемлекеттік «Ислам Иран республикасының телерадиохабары бойынша ұйымы» жауапты (IRIB),, оның қарамағында 13 телеканал мен 8 радиостанция бар. Ираннан басқа IRIB басқа елдерге де жарияланады, олардың ішінде Армения, Таулы-Карабах Республикасы Ресей Федерациясы, Қытай, АҚШ және Ұлыбритания.
Уәли-Асыр бульвары
thumb|250px|Уәли-Асырдағы бөтік (киім т. б. тауар сататын шағын дүкен) Уәли-Асыр бульвары Тегеранның іскерлік және "бейресми" өмірінің шоғырлануы. Бұл Тегерандағы ең ұзын көшелерінің бірі, оңтүстіктен солтүстікке қарай 18 километрге созылып жатыр. Уәли-Асырдың абыройлы солтүстік кварталдар бойында көптеген қаржы мекемелер, елшіліктер, қымбат мейманханалар, бөтіктер және басқа да мекемелер шоғырланған. Уәли-Асыр - туристтер мен тегерандықтардың сүйікті демалыс орны, әсіресе жастардың.
Уәли-Асыр бульварында Тегеран территориясында алкөлді сусындарды ішуге, әйелдерге бастарын жаппай кіруге болатын жалғыз орын бар - ол «Ермен клубы». Тегеранда ірі христиан ермендер диаспорасы бар, оларға үкімет шарап өндіруге жіне оны жаратуға рұқсат берді, бұл жағдайды Тегеранның қалған тұрғындары өздеріне тиімді қолданады, өйткені Ислам революциясынан кейін Ислам заңдарын қадағалау әлдеқалай төмендеді.
Мұражайлар
Қаланың ең таңымал мұражайы - Археологиялық мұражай. Абгине мұражайы қыш құмыра және керамика арналған. Реа Аббаси мұражайында кескiндеме және көркем жазудың үлгiлерi сақталған. Рассам мұражайында кiлем өнерiнiң мектебi бар, мұражайда сирек кездесетiн кілемдер жиналған. Ұлттық мұражайда (Иран Бастан Музеум) исламға дейінгі Иранның архелогиялық олжалары сақталған. Қалада Антропологиялық мұражай, Ислам өнері мұражайы, хрусталь, маржан, алтын және лазуриттен жасалған асыл бұйымдары бар Шыны және керамика мұражайы орналасқан. Иран орталық банкінің Шах асыл тастар мұражайы ерекше көзге түседі. Ол жерде Пақлауи шахтарының тәжі сақталған.
Шәмиранда орналасқан - Сағадабат сарайы. Кешен біршене сарайлар мен павильоннен тұрады, олардың кейбірлерінде Иран мәдени мұра ұйымы орналасқан. Шахрам сарайында Әскери мұражай бар, басқа павильондарда - Су мұражайы, Көркем өнер мұражайы, Бахзад мұражайы және басқалар.
Сәулеттiк ескерткiштер
Тегеранның Сәулеттiк ескерткiштерінің көбінісі Қажар әулетіне жатады, Көлестан сарайы ең таңымал - 1979 жылға дейің шах резиденциясы және мешіті. Сарай мұражайға айналған.
Көктем Алаңында (Meidan-e Baharestan) 1830 жылы Нәсіртең-шах салғызған қажарлық Шейіт Мұтағари Мешіті орналасқан, мешіт 3700 м² ауданды алып жатыр, мешіт ішінде - сирек кездесетiн оюмен әшекейленген галереялар бар. Мешітте тағы да Теология Факультеті жұмыс істейді.
1971 жылы Тегеранда ирандық монархияның 2500 жылдық құрметіне орай Бостандық Мұнарасы (Азади) салынды. Мұнара үстіне лифтпен көтіріліп, қар басқан тау шыңдарын тамашаласа болады.
Қаланың оңтүстігінде Бехеште-Захра зиратында Имам Хомейни Мазары орналасқан, кешене ұзындығы 91 метр 4 мешіт мұнарасы кіреді.
Қаланың солтүстігіндегі Саадабад сарайы - шахтың бұрынғы жаздық резиденциясы. Кешенге бірнеше сарай мен саябақ кіреді. Оның жаныңда Ниаваран сарайы орналасқан.
2007 жылы Тегеранда Бордже Милад телемұнарасы салынды - ұзындығы бойынша (435 м) әлемдегі төртінші телемұнара.
Саябақтар
Тегеранда 800-ге жуық саябақтар бар. Данешчжу, Са’эй және Шатрандж саябақтары ең танымал.
Қаланың орталығында Тегеран Университетінің қасында Лале саябағы орналасқан. Оның шығыс жағында - Ауыл шаруышылығы мұражайы, ал батыс жағында - Қазiргi өнердiң мұражайы, солтүстік-батысында - Кілем мұражайы орналасқан.
Ниаваранда Джамшилия саябағы бар, ол жерде тегерандықтар өздерінің бос уақыттарын өткізеді. Саябақта ашық аштараттар мен мейманхалар оналасқан.
Шахри-Бази саябағы (Ислам революциясына дейін Ай-парк) - аттракциондардың орыны.
Орансан зор Читгар саябағы қала шетінде орналасқан. Саябақ парсы стилінде салынған, көркем ормандар мен жасанды көлдер бар, қаладан метромен жетуге болады.
Бiлiм және ғылым
Тегеран - орталық Азиядағы маңызды ғылыми - бiлiм орталық. Тегерандағы алғаш жоғары білім оқу орны 1851 жылы ашылды: Дар уль-Фунун. Тегеран Университеті 1933 жылы негiзделген - бұл Ирандағы бірінші ұлттық университет және елдегі ең ірі болып табылады.
Қалада 50-ге таман жоғары оқу орны орналасқан, олардың ішінде:
Бүкіл Иран бойынша және Тегеранда университеттер мемлекет қадағалауы астында. Осыған қарамастан, студенттік өмір оппозиция қалыптасуының орталығы болып табылады. 1979 жылғы Ислам революциясына студенттер қарқынды қатысты. 1999 жылдың жазында Тегеран университеті студенттері бүлік шығарып, тәртіпсіздік басқа да университеттерге тарап 6 күнге ұласты.
Көркемөнер
Бірінші кинотеатр 1904 жылы ашылды. Қазіргі уақытта Иран астанасында 70-тен астам кинотеатр жұмыс істейді, олардың ірілері: «Пейванд», «Еуропа» және «Африка» .тегерандықтардың ирандық және шетел фильмдерін көруге мүмкіндіктері бар, алайда, ең басты фильмдер мәдениет министрлiгінің тексерісінен өтеді. Тегеран Аббас Киаростами, Моқсан Махмальбаф, Самира Махмальбаф, Мәжит Мәжиди және басқалар сияқты таңымал режиссерлердің отаны болып табылады.
Тегеран бейнесі "Вкус вишни" (Киаростами, 1997) деген фильмінде дараланады, фильмде Тегеран көшелер өмірінің әрқилығы жақсы көрсетілген, және «Нәсіртең-шах — кинозвезда» тарихи комедиясы (Махмальбаф, 1992) Ирандағы кинематографтың қалыптасуын тарихының еркiн интерпретациясы. Таңымал кеңес детективі Тегеран-43, атына қарамастан Тегеранда түсірілген жоқ (тегерандық көріністер Мосфильм павильондарында және Бақидың тарихи ауданы - Ичери Шехерде түсірілген ).
Тегеран симфониялық оркестрi Рудаки театрында өнер көрсетеді және 1971 жылдан бастап, Қалалық театрда. Оған қарамастан, театр көркемөнері Иранда айнымалы танымалдықпен пайдаланады, әсіресе жастар арасында. Тегеран сияқты үлкен мегаполисте баястар қойылатын үш-ақ театр жұмыс істейді: «Театр-е шехр» (Қалалық театр), «Рудаки» және «Бахман». Қалған театр залдары музыкалық қойылымдарға қолданылады.
Спорт
thumb|250px|Астаналық ФК Персеполистың жанкүйерлері, Азади [[стадионыңдағы («Қызыл армия»)]] Тегеран Орталық Шығыста Азиада ойындары өткен алғаш қала болды. 7-інші жазғы Азия ойындары Тегеранда 1974 жылы өтті. Ойындарға 25 мемлекеттен 3010 спортшы қатысты. Оларды қабылдау үшін қаланың солтүстік-батысында олимпиада ауылы салынды.
Тегеранда Ирандағы ең ірі стадион Азади ("Еркіндік") орналасқан, сыйымдылығы 100 000 көрерменге дейін, стадионда футболдан Иран құрамасы жаттығады. Және премьер-лиганың маңызды ойындары өткізіледі. Басқа ірі ареналар: «Шахид Дастгерди», «Шахид Шируди» және «Тахти». Иран премьер-лигасында жеті тегерандық команда бар:
Шәмиран және Дербенд қалалық кварталдар жаныңда тау шаңғы курорты орналасқан.Тау шаңғы комплексі Тошал тауында қамданған және биіктігі бойынша әлемде 5-ші орын алады. Ол 1976 жылы салынған. Комплекстің ең биік нүктесін (3730 м) Дербендпен канат жолы байланыстырады. Тошал бөктерінде қонақ үйлер орналасқан. Тегеран маңында тағы да тау шаңғы курорты Дізің (ол жерде сноубордингтен әлем чемпионаты өткізілді) және Шемак орналасқан. Аб-Али жерінде теннис корттары және ипподром бар.
Басқа
Санат:Тегеран Санат:Иран қалалары Санат:Азия елордалары Санат:Миллионер қалалар
Котаро Такамура
Котаро Такамура (高村 光太郎 Такамура Котаро, 13 наурыз 1883 жылы Токиода туған — 2 сәуір 1956 жылы Токиода қайтыс болған) — жапон ақыны және мүсіншісі. Атақты мүсінші Такамура Коунаның ұлы. Оның қолтумалары тікелей батыс, еуропалық мектептің, әсіресе Огюст Роденнің ықпалынан туды. Кейбір туындыларында жапондық дәстүрлі стиль байқалады. Поэтикалық шығармаларының жинағы «Тиэкодан таңдамалы жинақтары» 1941 жылы жарық көрді. Жинақ 1938 жылы қайтыс болған әйелі ақын Тиэко Такамураға арналған.
Дереккөздер
Санат:Жапон ақындары Санат:Жапон мүсіншілері Санат:1883 жылы туғандар Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Тамақ концентраттары
Тамақ концентарттары - термиялық өңдеуді қажет ететін тамақ өнімдері болып табылады. Оның ерекшелігі - ылғалдылығының төмен болуы (4—12%), тағамдық заттардың жоғары концентрациясы және жоғары сіңімділігі. Тамақ концентраттарының сапасы төмендемей ұзақ мерзім сақталады. Тамақ концентраттарының құндылығы 100 г өнімге шаққанда 330—550 ккалды құрайды.
Сауыр таулары
Сауыр таулары - тау жүйесі Алтай-Саян және Тянь-Шань екі ірі  тауның  торабында  жатқан  таулар. Оның ең биік нүктесі – Мұзтау (3816 м). Жотаның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 50 км. Сауырдың шыңдары тегіс  және  күмбез  тәрізді. Сауыр шыңдарынан  Зайсан  көліне  Үлкен Ұласты,  Кендерлік, Қараүңгір,  Обалы,  Теректі,  Жеменей,  Үйдене  өзендері ағады. Сауыр-Тарбағатай тауларының аймағы табиғи ерекшеліктеріне сәйкес Тарбағатай таулы-далалы ауданы және Сауырдың таулы орманды-шалғынды дала-сы болып бөлінеді. Тарбағатай даласының өсімдіктері бұталы, қарағайлы болып келеді де, таудың солтүстік беткейінде альпі шалғынына ұласады. Оңтүстік бет-кейде де бұталы өсімдіктер көп. Сайларда жемісжидек ағаштары, көк терек, ақ терек шағын ормандар кездеседі. Тарбағатайдың биік шалғыны Алтай тауынан ауысса, алма, Түркістан аршасы сияқты түрлер Тянь-Шань аймағынан келген. Оңтүстік беткейдің далалық бөлігінде жусанды өсімдіктер көп, ол жайылым есебінде пайдаланылады. Тау алқабында егістік мол әрі таудың батыс  беткейінде  бақтар  бар. Ормандары Сібір ағаштары мен Тянь-Шань шыршасынан тұрады. Бұл аймақтың Сібір мен Орта Азия аралығындағы өткінші орын екенін тағы да дәлелдейді. Сауырдың оңтүстігі  мен  Тарбағатайдың  шығыс бөлігі аралығын Шілікті шөлейт даласы алып жатыр. нобай|[[Сауыр-Тарбағатай тау жүйесі суреті]]
Дереккөздер
Санат:Таулар Санат:Сауыр Санат:Тарбағатай
Твырдица (Бургас облысы)
Твырдица (Твърдица) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Бургас қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 484 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8155. Телефон коды — 05919. ЕКАТТЕ коды — 72151.
Маралды (Ақмола облысы)
Маралды (2023 жылға дейін — Мысок) — Ақмола облысы Сандықтау ауданы, Ақсораң ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Балкашино ауылынан солтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жеде, Құмдыкөл көлінің оңтүстік-батыс жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 353 адам (174 ер адам және 179 әйел адам) болса, 2009 жылы 289 адамды (136 ер адам және 153 әйел адам) құрады. Негізгі шаруашылық субъектісі – «Маралды орман шаруашылығы» мемлекеттік кәсіпорны.
Дереккөздер
Санат:Сандықтау ауданы елді мекендері
Ажар (Соқыр Ажар) Жұртыбайқызы
Ажар (Соқыр Ажар) Жұртыбайқызы (1865 - өлген жылы белгісіз) - ақын. Жеті жасында қорасан ауруына шалдығып, екі көзінен айрылған ол алғашында өз басының қайғысын өлеңге қосып, кейін белгілі әнші-ақын атанады. Оның Абай үлгісімен шығарған «Жұртыбайдың қызы едім, атым - Ажар» деген өлеңі би-болыстардың қарапайым халыққа көрсеткен өз бырлықтарын әшкерелеуге арналған. Арғын тайпасының Қаракесек руынан шыққан.
1884 жылы Қоянды жәрмеңкесінде өнер көрсетіп, Абаймен танысады, ақын аулына әдейілеп барып, Абай өлендері мен әндерін ел арасына таратады. Әуезов Ажардың Абай шығармаларын насихаттап, халыққа таратудағы еңбегіне Әуезов жоғары баға беріп, «Қазақ КСР тарихының» (1957) Абай туралы тарауында (492-бет),
«Ұлы ақын-ағартушы Абай Құнанбаев» деген еңбегінде: «Атақты Біржан... соқыр әйел-ақын Ажар... Абайдың жазған өлеңдерін жаттап, шығарған әндерін салды»
деп атап көрсетеді. «Абай (Ибрагим) Құнанбайұлы (1845-1904)» атты монографиясында:
«Абайға оның тірісінде... әдейілеп келіп, көп өлеңдерін жаттап алып, әнге салып, елдеріне жаңалық, үлгі-тәлім есебінде таратып жүрген көп әнші-ақын өнерпаздар болған»
дей келіп:
«Солардың бастылары - әйелдерден: Ажар, Зейнеп, Сара, Қуандық сияқты талай талантты атақты әнші-ақындар болады»
деп ерекше бөліп айтқан.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Рэдланд (Мэриленд)
Рэдланд (Redland) — Мэриленд штатының Montgomery округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 16998 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-65312.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Эварт (Мичиган)
Эварт (Evart) — Мичиган штатының Osceola округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1738 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.3 км² шамасында. FIPS коды — 26-26640.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Иоган Густав Ренат
Иоган Густав Ренат (1682-1744 жж.) - швед артиллериясының сержанты. Ол 1709 жылы Полтава түбіндегі шайқаста орыстардың қолына тұтқын болып түскен. Содан Тобыл қаласына жіберілген. 1715 жылы жоңғарлар Жәмішев бекінісін қоршауға алған кезде оларға тұтқынға түскен. Жоңғарларға зеңбірек және мылтық сияқты қару жарақтарды жасап шығыруды үйреткен.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Фредерик Мистраль
Өмірі мен шығармашылығы
Фредерик Мистраль Франсуа Мистраль мен Аделаида Пулин отбасында дүниеге келген. Жеті жасында ол Майандағы мектепке бара бастады. 1845 жылы ол Дюпюи пансионатына тұруға көшті. Осы кезеңде ол Авиньондағы корольдік колледжде оқыды. 1847 жылы орта білім туралы аттестат алды. 1848 жылы аттестат алғаннан кейін ол революция идеалдарын айта бастады және ешқашан жарияланбаған өзінің алғашқы өлеңін жазды.
Отбасы оның заңгер дәрежесін алуын талап етті, ол бұны 1848 жылдан 1851 жылға дейін орындады. Осы кезеңде ол Прованс тарихын зерттейді және оның тәуелсіздігін жақтайды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол отбасылық үйге қоныстанды.
1876 жылы 27 қыркүйекте Фредерик Мистраль Дижонда Мари Луиза Айме Ривьераға үйленді. Ақын қайтыс болғаннан кейін ол оның мүлкінің мұрагері болды.
Майанға оралғаннан соң, ақын окситан тілін жаңғыртумен айналысты. Мистраль фелибрлер қозғалысының және Прованстың әдеби болмысын насихаттайтын «Revue félibrienne» мекемесінің қызметкерлерінің негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды. Басқа бес прованстық ақынмен бірге ол осы тілдің қайта жандануына үлес қосқан аймақтық Фелибриж ұйымын құрды. Бұл ұйым бүгінгі күні де бар. Автор өз шығармасында осы тілді танымал ету үшін бәрін жасады. Ол сонымен қатар мектептің бастауыш сыныптарында окситан тілін қолдануды жақтады. «Мирей» поэмасы тілінің емлесі және басқа да ерекшеліктері «шедевр құқығымен» фелибрлер жасаған окситан тілінің әдеби нормасының негізін қалады (классикалық нормалардан алшақтығына қарамастан). солға|нобай| Фредерик Мистраль Феликс Огюст Клементтің портретінде ([[1885 жыл|1885)]] Окситан тілінде (провансаль) бірнеше шағын пьесалардан кейін ол әйгілі ауылдық поэма «Мирейді» (Mireio, 1859) жазды, ол өте жақсы қабылданып, Француз академиясының жүлдесін жеңіп алды. Кейін ол поэманың сюжетін қайта өңдеп, опералық либреттоға айналдырды, оған Шарль Гуно музыка жазды («Mireille»). Бұл поэма әртүрлі әлеуметтік таптарға жататын прованстық екі жас Винсент пен Мирейдің махаббаты туралы баяндайды. Басты кейіпкердің есімін «ғажайып» деп те аударуға болады. Бұл шығармасында ақын тек Прованс тіліне ғана емес, осы өлкенің мәдениетіне де қызығушылық тудыруға тырысады. Поэма сюжеті жер иесіне тұрмысқа шықпақшы болған жас қыз Мирейдің кедей қоржыншы Винсентке ғашық болуы туралы баяндайды. Жас жігіт оның сезіміне жауап береді. Қыз үш бай үміткерден бас тартып, ата-анасы Винсентке үйленуге рұқсат бермегендіктен шарасыздан үйден қашады. Өлеңнің соңы қайғылы – қыз Винсенттің қолында өледі. Поэма Еуропаның 15 тіліне аударылған, француз тіліне Мистральдің өзі аударған.
Мистраль – түсіндірме сөздіктің авторы – оккитан тілі бойынша «Фелибрлер қазынасы» (Lou Trésor dóu Félibrige ou Dictionnaire provençal-français, 1878-1886) материалдарының бай жинағы, ол қазіргі уақытта окситан тілі ең бай сөздік болып табылады. Бұл екі томдық провансаль-француз сөздігі, оған жергілікті диалектілер де кіреді.
Оның шығармаларына сондай-ақ «Календал» поэмасы (Calendau, 1867), «Рона поэмасы» (Lou Pouèmo dóu Rose, 1897), «Нерто» өлең түріндегі повест (Nerte, 1884), «Королева Жанна» (La Rèino Jano, 1890), «Алтын аралдар» (Lis Isclo d'or, 1875) өлеңдер жинақтары, «Зәйтүн теру» (Lis óulivado, 1912) және т.б. жатады.
Мойындау
Мистраль әдебиет саласындағы Нобель сыйлығымен (1904 ) «өз халқының пейзаждары мен шынайы рухын шынайы бейнелейтін оның поэтикалық шығармаларының тың түпнұсқалығы мен шынайы шабытын мойындау үшін, сонымен қатар прованс филологиясы бойынша көрнекті жұмысы үшін» берілді. Ол сыйлықты испандық драматург Хосе Эчегарай-и-Эйзагирремен бөлісті.
Чили ақыны Лусила Годой Алкайага Фредериктің құрметіне Габриэла Мистраль лақап есімін алды. Оған да Нобель сыйлығы да берілді.
Мистраль Альфонс Доденің «Диірменнен келген хаттар» цикліндегі «Ақын Мистраль» әңгімесін арналған.
1906 жылы ашылған (594) Мирей астероиды Мистральдің «Мирей» поэмасының құрметіне аталған.
Поммери-Жоди
Коммунаның INSEE коды — 22247, пошта индексі — 22450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1264 адамды құрады. Халық тығыздығы — 62,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Планеталық геология
Планеталық геология - планетологияның бір тармағы (планеталық денелер геологиясы), яғни жалпы-планеталық заңдылықтарды, жердің қатты қабаттарына тән құрылымдар дамуының астрономиялық факторларын зерттейтін геологиялық ғылым бағыты.
Дереккөздер
Санат:Геология
Монтиньи-сюр-Луен
Монтиньи-сюр-Луен (Montigny-sur-Loing) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Фонтенбло округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,20 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77312, пошта индексі — 77690.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Виларинью-даш-Камбаш
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 319 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9,5 км² шамасында. Халық тығыздығы — 138,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Әулие Иоанн.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Хальвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Хальвиль (Hallwil) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Ленцбург округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 747 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.18 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4197, пошта индексі — 5705.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
NGC 6929
NGC 6929 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1827 жылы 21 шілдеде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6929 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64949, MCG 0-52-35, ZWG 373.35, NPM1G -02.0441.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Жер асты - миналы соғыс
Жер асты - миналы соғыс — жарылғыш заттардың тереңге көмілген зарядтарын (жерасты миналары мен жерасты жолдарын) қолдана отырып ұрыс қимылын жүргізу тәсілі. Оны камал кабырғаларына жакындау, оларды қирату және олар арқылы қарсыластың орналасқан орындарына баса-көктеп кіру мақсатында шабуылдаушы әскерлер қолданған. Тойтарыс беруші әскерлер де қарсыластың миналық галереяларын қирату үшін жер асты жолдары мен минаға қарсы миналарды қолданған.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Дистанция
Дистанция - Кіші жүз жеріндегі шекара шебі маңында тұратын қазақтарды басқару үшін құрылған әкімшілік бірлік.
Дереккөздер
Санат:Ресей империясы Санат:Кіші жүз
ﺀ
ﺀ (همزة Һамза) Араб жазуындағы әріп.
Дереккөздер
Санат:Араб әліппесі
Ловеро
Ловеро (Lovero) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 647 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 50 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 23030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Үлкен Козла-Ю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Дамеров (Алдыңғы Померания)
Дамеров (Алдыңғы Померания) (Damerow (Vorpommern)) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Иккер-Рандов ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 144 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,82 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 62 011.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Руж-Перрье
Коммунаның INSEE коды — 27498, пошта индексі — 27110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 300 адамды құрады. Халық тығыздығы — 72,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Баяндау әдісі
Баяндау әдісі – әңгімешінің, жазушының оқиғаны өз атынан айтып беруі.
Руж-Перрье
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Баяндау әдісі
Баяндау әдісі ұтымды әдіс ретінде көркем әдебиетте және әдістеме ғылымында қолданылады.
Әдістеме ғылымындағы баяндау - оқу материалының мазмұнын белгілі жүйемен әңгімелеп түсіндіру тәсілі. Баяндау барлық сыныптарда, әртүрлі пәндер (көбінесе, гуманитарлық) бойынша қолданылады. Баяндау әдісін қолдануда оқушыларға оқу материалын неғұрлым толық, ғылыми нанымды әңгімелеу көзделеді. Жаңа сабақты өткен сабақпен байланыстыру, пікірлесу, әңгімелесу, көрнекілік тәсілдерін пайдалануға болады. Ұтымды қолданылған баяндау әдісі оқушылардың сабаққа ынта-ықыласын, белсенділігін арттырады. Оқушылардың жас ерекшеліктеріне, қабылдау, ойлау қабілеттеріне қарай бақылау әдісінің алдын ала логикалық жоспары жасалады. Баяндау әдісімен сабақ өткізуде мұғалімнің әңгімелеу шеберлігі, сөзінің әсерлілігі зор маңызға ие болады.
Дереккөздер
Санат: Әдебиет
Тарераш
Тарераш (Tarerach) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66201, пошта индексі — 66320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 59 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,23 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Иннокентий III
Иннокентий III (Innocentius III), Лотарио ди Сеньи (Lotario di Segni) (1160/61, Ананьи, - 16.7.1216, Перуджа) - 1198 жылдан Рим папасы.
Иннокентий III католик шіркеуінің беделін көтеру мақсатымен Еуропа мемлекеттерінің саяси мәселелеріне араласты. Ол папалықты дүниелік(барлық әлемдік) өкіметтен жоғары қоюға ұмтылды. Барлық елдерде өктемдігін жүргізу үшін өзіне бой сұнбаған елдерді шіркеуден бөліп тастап отырды. Англия, Швеция, Дания, Португалия т.б елдердің корольдарын өзіне тәуелді етті. Ол Пруссияда өз үстемдігін орнату үшін 1202 жылы Семсерлер орденін құрды. Папаның қолдауымен бұл орден рыцарьлары Ливония және Эстония жерлеріне жорық жасады. Иннокентий III тұсында папашылықтың ықпалы барынша арта түсті.
Южный Ощал
Южный Ощал — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ощал өзенінің сол жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Наталья Өтеуліқызы Арынбасарова
Наталья Өтеуліқызы Арынбасарова (24 қыркүйек 1946 жылы туған, Мәскеу) — киноактриса, Ресейдің (1979), Қазақстанның (1997) еңбек сіңірген артисі
Өмірбаяны
1964 ж. “Қырғызфильм” киностудиясы түсірген “Алғашқы мұғалім” фильміндегі басты рөл — Алтынаймен кинодағы жолын бастады.
1969 ж. “Мәншүк туралы ән” (Мәншүк Мәметова, Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы, 1970) және “Жәмилә” фильмдерінде басты рөлдерді ойнады.
Рөлдері және марапаттары
Арынбасарова” (1969, Катя Олзоева), “Нан дәмі” (1979, Кәмшат Сатаева; КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1980), “Қаралы сұлу” (1982, Қарагөз), “Сүйрік”'' (1984) т.б. фильмдеріне түсті.
Арынбасарова КСРО Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1978).
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Лонвайлер
Лонвайлер (Lohnweiler) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Кузель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 424 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 36 060. Муниципалитеттің басшысы — Христа Мюллер.
Орлыбай Борашев
Орлыбай Борашев (1931, Маңғыстау ауданы Бозащы түбегі – 1976) – музыка аспаптарында (домбыра, скрипка, сырнай) шебер орындаушы.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары Санат:Қазақстан музыканттары
Луна (автомат станциясы)
нобай|Луна-1 Луна — Айға ұшырылатын кеңестік планетааралық автомат стансалар сериясының және осы планетаны зерттеуге арналған жоспардың аты. “Луна” сериялы ең алғашқы планетааралық автомат станциясы (“Луна-1”) 1959 ж. 2 қаңтарда ұшырылды. Осы сериядағы алғашқы бір топ станциялар Бұлардың ұшу траекторияларында бағдарлау және Ай маңында тежеу мәселесі қарастырылмады. Бұдан кейінгі автомат станциялар ең әуелі Жер төңірегіндегі орбитаға шығарылып, соңынан осы орбитадан Айға ұшырылатын болды. Бұған қоса ұшу траекториясында автомат станцияларды бағдарлау мен тежеу (“Луна-4”—“Луна-14”) мәселелері іске асырыла бастады. планетааралық автомат станциялары Ай жайлы алғашқы ғылыми деректер берді, ал автомат станцияларын ұшыру кезінде жайлап қону және Ай бетіне ғылыми автомат станциялар жеткізу, “Луна-19” (1971 ж. 28 қыркүйек) автомат станцияларымен Ай төңірегіндегі орбитада ұшу мәселелері іске асырылды. станциялары Ай бетінің әр түрлі аудандарына жайлап қонып, сол аудандардан ай грунтын алып Жерге қайтып оралды. автомат станция Ай бетіне ең алғашқы жылжымалы ғылыми лаборатория “Луноход-1-ді” (1970 ж. 17 қараша), ал “Луна-21” (1973 ж. 8 қаңтар) Ай бетіне “Луноход-2-ні” (1973 ж. 16 қаңтар) түсірді. 1974 ж. 29 мамырда ұшырылған “Луна-22” Ай төңірегіндегі орбитаға шығарылса, сол жылғы 28 қазанда ұшырылған “Луна-23” Айдың Кризис т. ауданына қонды.
Шекті рауалы деңгей
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Тигирмен
Тигирмен — Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл, Баймурзин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 252 адамды құрады. Пошта индексі — 452353, ОКАТО коды — 80243810008.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Мысалы Маханбетов
Мысалы Маханбетов (15.01.1925 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Саудакент ауылы) - Ұлы Отан соғысының ардагері.
Дереккөздер
Санат:15 қаңтарда туғандар Санат:Ұлы Отан соғысы минометшілері Санат:Алматы кинофикация техникумы түлектері
Ленинград шайқасы
Ленинград шайқасы (Битва за Ленинград) — екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс-нацист әскерлерінен Ленинградты (қазіргі Санкт-Петербург) қорғау мақсатымен Кеңес Қарулы Күштері мен қала еңбекшілерінің 1941 жылғы 10 шілдеден 1944 жылдың 10 тамызына дейін жүргізген жауынгерлік қимылдары.
Неміс командованиесі Ленинградты оңт. пен оңт-шығыстан (құрамында 16, 18-армиялар, 4-танкілер тобы, 1-әуе флоты бар) армиялар тобының және солт.-батыстан фин әскерлерінің (Оңт.-Шығыс және Карель армиялары) біріккен күші арқылы қала маңындағы соғыс — теңіз базаларын талқандап, КСРО-ны аса ірі өндіріс орт-тарынан айыруды көздеді. Неміс әскерлері негізгі соққыны Луга арқылы Красногвардейскіге қарай бағыттады. Осымен бір мезетте фин әскерлері Карель мойнағында Петрозаводскіге қарай шабуылға шықты.
Жау шабуылына тосқауыл ретінде қаланы қоршай салынған қорғаныс шептерінің жалпы ұзындығы 900 км-ге жетті. Қысқа мерзімде халық жасақтарынан 10 дивизия, көптеген партизан отрядтары құрылып, майдан шебіне жөнелтілді. Ленинград бағытында жау әскерлерінің шабуылына тойтарыс жасап, соққы беру міндеті құрамында 7, 23-армиялар (барлығы 8 дивизия) бар Солт. (23 тамыздан Ленинград майданы, қолбасшысы ген.-л. М.М. Попов) және құрамында 8, 11, 27-армиялар (31 дивизия және 2 бригада) бар Солт.-Батыс (қолбасшысы ген.-м. П.П. Собенников) майдандарының әскерлеріне жүктелді. Бұл екі майданның қимылдарын Солт.-Батыс бағытының бас командованиесі (бас қолбасшысы Кеңес Одағының Маршалы К.Е. Ворошилов) басқарды. 1941 ж. тамыз — қырқүйек айларында Ленинград майданының әскерлері аса қиын жағдайда қалып, 10 қыркүйекте армия генералы Г.К. Жуков майдан қолбасшылығына тағайындалды. Ол Балтық флотымен бірлесе отырып, қала қорғанысын нығайтуға көп күш-жігер жұмсады. Ленинград 1941 ж. 8 қыркүйектен 1943 ж. 18 қаңтарға дейін жау қоршауында болды. Қоршаудағы Ленинград сыртқы дүниемен тек Ладога көлі және әуе жолы арқылы байланысты. Қаладағы әскерилер мен жалпы халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету мәселесі қиынға соқты. Қарашаның 20-сынан әр адамға тәулігіне берілетін нанның мөлш. 125 — 250 г-ға дейін төмендеді. 1941 ж. қараша — 1942 ж. қазан айлары аралығында 641803 адам аштан қырылды. Ладога көлінің мұзымен автомобиль жолы (“Өмір жолы” аталды) салынып, қажетті қару-жарақ, азық-түлік, т.б. тасымалданды. 1942 ж. 26 тамызда Жуков Жоғары Бас қолбасшының 1-орынбасары болып тағайындалып, Ленинград қорғанысына басшылық жасады. Немістер Ленинградты қаншалықты ұзақ қоршағанымен (900 күн) қалаға басып кіре алмады. 1943 ж. 12 қаңтарда Ленинград майданының (қолбасшысы ген.-полк. Л.А. Говоров) 67-армиясы, Волхов майданының (қолбасшысы армия ген. К.А. Мерецков) 2-екпінді армиясы Ладога көлінің оңт-нде бір мезгілде қарама-қарсы шабуылға шықты. Бұларға Балтық флоты (адм. В.Ф. Трибуц) көмектесті. 18 қаңтарда қоршау бұзылды. Ленинград маңындағы фашистерді талқандауды Кеңес командованиесі жедел қарқынмен жүзеге асыра бастады. 1944 жылдың тамызына дейін созылған Л. ш. нәтижесінде Ленинград облысы тегіс жаудан азат етілді. Фин әскерлерінің “Карелия мойнағы” деп аталған әскери тобы да талқандалды. Ленинград бағытында болған ұрыста дұшпанның 50-ге тарта дивизиясы талқандалды. Ленинградты қорғауға, оның түбіндегі жау әскерлерін талқандауға Қазақстанда жасақталған әскери құрамалар (310, 314-атқыштар дивизиялары) қатысты. Мыңдаған қазақстандықтар Ленинград түбінде ерлікпен шайқасты. Л. ш-ның ауыр күндерінде С.Баймағанбетов Кеңес Одағының Батыры атағын алды. Балтық флотының “Киров” крейсерінде 156 қазақстандық жауынгерлік борышын орындады. Қазақстан халқы ленинградтықтарға азық-түлік пен делегациялар жіберіп те, хат арқылы да көмек беріп отырды. Қазақтың халық ақыны Жамбыл Жабаевтың “Ленинградтық өренім!” атты жалынды жыры жауынгерлерді күреске жігерлендіре түсті.
Л. ш-ның зор саяси әрі стратег. маңызы болды. Фашистердің Шығыс майдандағы әскерлерінің 1/5-не жуығы Ленинград бағытында шоғырланды, осы елеулі күшті талқандауда кеңес әскерлері асқан ерлік көрсетті. Кеңес халқының 1941 — 45 ж. фашистік Германияға қарсы соғыс жеңісінің 20 жылдығына байланысты 1965 ж. 8 мамырда Ленинградқа қаһарман қала атағы берілді.
Дереккөздер
Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Вильянуэва-де-Альгайдас
Вильянуэва-де-Альгайдас (Villanueva de Algaidas) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Малага провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Антекера ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4515 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 75 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 70 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Малага елді мекендері
Амандекс-Онекс
Амандекс-Онекс (Amendeuix-Oneix) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,66 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64018, пошта индексі — 64120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 407 адамды құрады. Халық тығыздығы — 53,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Маурисио Исла
Маурисио Анибаль Исла (Mauricio Isla; 12 маусым 1988, Буин) — чилилік футболшы, Чили Ұлттық құрамасы мен "Фенербахче" клубының қорғаушысы. Екі дүркін Америка кубогының жеңімпазы және 2017 жылғы Конфедерациялар кубогының финалисі.
Дереккөздер
Санат:Чили футболшылары Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Универсидад Католика ФК ойыншылары Санат:Удинезе ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары Санат:Кальяри ФК ойыншылары Санат:Фенербахче ФК ойыншылары Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Сити оф Фармингтон Хиллс (Мичиган)
Сити оф Фармингтон Хиллс (City of Farmington Hills) — Мичиган штатының Oakland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 79740 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 86.2 км² шамасында. FIPS коды — 26-27440.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Тұрпалар
200px|right|thumb|Тұрпалар Тұрпалар (Vіmba) – тұқытәрізділердің бір туысы. Солтүстік, Балтық, Қара, Азов және Каспий теніздерінің су алаптарын мекендейді.
Дереккөздер
“Қазақ энцклопедиясы – VI том”
Санат:Тұқылар
Септаккорд
Септаккорд дегеніміз – 4 дыбыстың терция арқылы құрылуы. Септаккордтың 1-ші дыбысы – прима 2-ші дыбысы – терция 3-ші дыбысы – квинта 4-ші дыбысы – септима
Доминантсептаккорд (Д7)
V басқыштан құрылған септаккордты – доминантсептаккорд дейміз. Музыкалық интервалдық құрамы – ү3, к3, к3. Д7 шешілуі: 1.	7, 5 – секундаға 2.	3 – секундаға 3.	1 – тониканың бірінші дыбысына барады.