cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сергей Александрович Соболевский
Мұрағаттық бала. Замандастарының көзіндегі образы
1822 жылы Мәскеуде, шет тілдері коллегиясы мұрағатында қызмет етті. Ол жердегі қызмет таза формальды түрде өтті (байыған әке-шешесінен ақша алып отырған Соболевский көп уақытқа дейін ақшадан қиындық көрген емес); сол кездері оны «мұрағаттық балалар» өткен, (бұл тарихқа енген терминді Соболевский өзі ойлап тапқан) — Дмитрий Веневитинов, Пётр Киреевский және Степан Шевырёв. Әдеби Мәскеумен танысқаннан соң (особо близко сошедшись с В. Ф. Одоевским, с которым даже соавторствовал), Соболевский тез арада эпиграммалардың авторы ретінде танымал болады. Оның ең жақын таныстарының ішінде кейінгі жылдары кіші ұрпақтардың әдебиетшілері болды: Н. В. Гоголь, М. Ю. Лермонтов, И. С. Тургенев және Л. Н. Толстой. 1840-шы жылдардың басында Белинский тобының мүшелерімен араласқан.
Соболевский және Пушкин
Соболевскийдің Пушкинмен танысуы ақынның өмірбаянында маңызды рөл атқарды. Пушкинмен 15 жасында танысып, Соболевский Пушкиннің өлеңдер жинағының шыққанына қол қойылған билеттерді таратты; 1820 жылы «Руслана және Людмиланы» баспаға дайындады (авторды Петербургтен қуып жіберген); 1825—1826 жылдары ол Пушкин мен «Мәскеу телеграфы» арасындағы делдалшы болды, Пушкинды айдаудан босатқаннан соң (1826) оны мәскеудің әдеби көрермендерімен таныстырды.
Дереккөздер
•	Бартенев П. И. С. А. Соболевский / Некролог // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М., 1871. — Стр. 2140—2144.
•	Кунин В. В. «Неизвестный сочинитель всем известных эпиграмм» // Библиофилы пушкинской поры / В. В. Кунин / Художник Э. Л. Эрман.. — М.: Книга, 1979. — С. 15 - 204. — 352 с. — 50 000 экз. (в пер.)
•	Ларионова Е. О.. Сергей Александрович Соболевский // Русские писатели 1800—1917, т. 5, М.: БРЭ, 2007. — Стр. 700—703.
Риба
Ислам фиқһында рибаның екі түрі қарастырылады:
Бұл рибаның екі түріне-де Құран кәримде тиым салынған.
Этимология
Бірінші рет Медине қаласында пайғамбарымыз уақытынада тиым салынады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Исламдық банкинг
Марс (планетааралық автомат стансалары)
'Марс — Марс планетасын және планетааралық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік планетааралық автомат станциялар.
Массасы 893,5 кг, ұзындығы 3,3 м, диам. 1,1 м, ең алғашқы “М.-1” автомат ст. 1962 жылғы 1 қарашада ұшырылды. Оның борты екі бөліктен тұрады:
Орбиталық бөлігінде Марс планетасына қарай ұшуды қамтамасыз ететін аппаратуралар, ал планеталық бөлігінде Марс планетасын жақын аралықтан зерттеуге арналған приборлар топтастырылды.
“М.-1” автомат ст. ғарыш кеңістігін зерттеу, планетааралық қашықтықтағы радио байланысты тексеру, планетаны суретке түсіру жұмыстарын жүргізді (Күннен 1 — 1,24 а. б. қашықтықта). 1971 ж. “М.-2” (19 мамырда) және “М.-3” (28 мамырда) автомат ст-лары ұшырылды. Бұлардың салм. 4650 кг, құрылысы “М.-1”-ден өзгеше жасалды. Оларда орбиталық бөлік және планета бетіне қондырылатын аппаратуралар болды. '''1971 ж. 27 қарашада' ұшырылған “М.-2” автомат ст-ның траекториясы Марс бетінен 1380 км'' қашықтықта өтті. '''1971 ж. 2-желтоқсанда''' “М.-3” ст-нан планетаға қонатын аппарат бөлініп шығып, Марстың оңт. жарты шарына барып түсті; планета бетінің кескін сигналын бере бастады. “М.-2”, “М.-3” ст-лары 8 айдан астам уақыт Марс серігінің орбитасынан зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1973 ж.Марс планетасына бағыттап 4 автомат ст. ұшырылды. “М.-4” пен “М.-5” Марстан 2200 км қашықтықтан ұшып өтті. “М.-6” мен “М.-7” '''1974 ж. наурыз айының алғашқы жартысында''' Марс планетасының аймағына жетті. “М.-6” автомат ст-ның қону аппараты 12 наурызда планетаға қонды.''' 1962 — 74 ж. аралығында барлығы 7 “М.” ұшырылды.' Олардың көмегімен Жер және Марс орбиталарының аралығындағы ғарыштық кеңістіктің физ. қасиеттері туралы жаңа мәліметтер алынды; Марс атмосферасының құрылымы, топырағының хим. құрамы мен физ.-мех. қасиеттері зерттелді''. Автоматты ст-лардан алынған суреттер арқылы планетаның оптик. сығылуын, рельефтің профилін салу, Марстың түрлі-түсті кескінін алуға мүмкіндік туды. Кейбір автоматты ст-ларға кеңестік ғыл. аппаратуралармен қатар француз ғыл. аппаратуралары орнатылды. “М.” сериялы ғарыштық аппараттарды ұшыру “Молния” және “Протон” атты ракета тасығыштар көмегімен жүзеге асырылды. '''2003 ж. 30 желтоқсанда''' Европалық ғарыш агенттігінің Марс Экспресс ст. “Beegle-2” робот-биологты М. планетасына жеткізді. Марста тіршілік бар ма деген сұраққа жауап іздеген робот-биолог технол. есептеулердегі жіберілген қателіктерге байланысты істен шықты. 2004 жылдың басында АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасы (NASA) жіберген “Оппротунит” және “Сприт” марсоходтары Марс планетасына қонып, Жерге Марс туралы қажетті деректерді жібере бастады.
Дереккөздер
Санат:Марс Санат:Ғарыш станциялары
Әйет ауылдық округі (Денисов ауданы)
Әйет ауылдық округі – Қостанай облысы Денисов ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Зааят ауылдық округінен" 1 елді мекен қосылды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Әйет, Зааят ауылдары кіреді. Орталығы – Әйет ауылы. Округ құрамында болған Ақсу және Зааят ауылдық округінің Қараоба ауылдары 2019 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1983 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Денисов ауданы ауылдық округтері
Пайды-Вож
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Сүлеймен сұлтан (телехикая)
Сүлеймен сұлтан (Muhteşem Yüzyıl) — османлы сұлтаны I Сүлеймен тұсындағы Ұлы Османлы Мемлекеті жайлы тарихи түрік телехикаясы. Тұсаукесері 5 қаңтар 2011 жылы Түркияның Star TV телеарнасында болды.
Желісі
Хикаяда I Сүлейменнің билігі кезіндегі тарихи жайттар мен оның Қырым хандығынан әкелінген украин күңі Хүррем сұлтанмен қарым-қатынасы көрсетіледі. Хан сарайына оны Паргалы Ибраһим паша алып келген болатын. Дегенмен өзінің билігін жүргізу мақсатында Хүррем сұлтан барлық жауларын жояды.
Түсірілімі
Телесериал үшін 50000 м² ауданы бар павильон салынды, онда телехикаяға қажетті көптеген декорациялар сыйды.
Сілтемелер
Санат:Түркия телесериалдары
Павел Павлович Боголюбов
Павел Павлович Боголюбов (1904, Иркутск—1956) – кеңес қоюшы-режиссері.
Өмірбаяны
1904 жылдың 27 желтоқсанында Иркутск қаласында туған.
А.В.Ивановский жетекшілігімен Ленинград актерлік киностудиясын бітірген.
1922-1929 жылдары - Новгород пен Ленинград театрларында актер және режиссер. 1930-1933 жылдары - "Белгоскино" киностудиясының актері және режиссер ассистенті, 1934-1937 жылдары -"Лентехфильм" киностудиясының, 1938-1940 жылдары - "Белгоскино" киностудиясының режиссері.
1941 жылдан Тбилиси, Киев, Свердловск, Ашхабад, Ленинград қалаларында жұмыс жасады.
Боголюбов 1956 жылдың 12 қаңтарында қайтыс болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:Ленфильм тұлғалары
Ырысты атындағы көше (Алматы)
Ырысты атындағы көше (Алматы) - Көшеге Ырысты шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 Ме 115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдіктің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1200 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
NGC 3650
NGC 3650 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 5 мамырда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3650 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34913, UGC 6391, MCG 4-27-31, ZWG 126,43.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Қайнар (Ақтөбе облысы)
Қайнар (1993 ж. дейін — Октябрьское) — Ақтөбе облысы Алға ауданындағы ауыл, Тоқмансай ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Алға қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 985 адам (485 ер адам және 500 әйел адам) болса, 2009 жылы 845 адамды (427 ер адам және 418 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Алға ауданы елді мекендері
Родниковка (Ақтөбе облысы)
Родниковка, Бұтақты — Ақтөбе облысы Мартөк ауданындағы ауыл, Родников ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан шығысқа қарай 45 км жерде.
Тарихы
Ауыл 1961-1996 жылдары астық өсіретін кеңшардың орталығы болған. Оның негізінде Родинада және округтегі Бөртпе, Бұтақ, Калиновка, Сынтас ауылдарында ЖШС және бірнеше шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Пленимир (Добрич облысы)
Пленимир (Пленимир) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Генерал-Тошево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9522. Телефон коды — 05732. ЕКАТТЕ коды — 56736.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Понсон-Дессю
Понсон-Дессю (Ponson-Dessus) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,77 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64452, пошта индексі — 64460.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 250 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Вороная (Янг-Яга тармағы)
Вороная — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Янга-Яга өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Сен-Сиффре
Коммунаның INSEE коды — 30299, пошта индексі — 30700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1011 адамды құрады. Халық тығыздығы — 89,63 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Анна Михайловна Мартова
Анна Михайловна Мартова (1902-1957) - суретші.
Соққы кернеуі
Соққы кернеуі (Напряжение удара) —
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Деминг Эдвардс Уильям
Деминг Уильям Эдвардс (William Edwards Deming, 14 қазан 1900 — 20 желтоқсан 1993), әрі Э́двард Де́минг атымен белгілі — америкалық ғалым, статистик әрі сапаны басқару теориясы кеңесшісі. Деминг өзінің «ұқыпты өндіріс» атты Жапония және басқа да елдерде кеңінен пайдаланылатын мекемелерді қайтаұйымдастыру инновациялық ұсыныстары арқасында кеңінен танымал болды.
Деминг Вайоминг штаты университетінде білім алып, Йель университет университетіне аспирантураға түскен.
Деминг 1946 жылы негізі қаланған Америкалық сапа бақылау қоғамының негізін қалаушылардың бірі. Оған осы ұйымның ең құнды марапаты — Шухарт атындағы медаль тапсырылған.
Дереккөздер
Санат:1900 жылы туғандар Санат:1993 жылы қайтыс болғандар Санат:АҚШ статистиктері Санат:Йель университеті түлектері
Түйіспесіз теңіз минасы
Түйіспесіз теңіз минасы (неконтактная морская мина) — кеменің физикалық өрісінің әсерінен іске қосылатын түйіспесіз жарғыш орнатылған мина. Жарғышының жұмыс істеу принципіне қарай Түйіспесіз теңіз минасы магниттік, индукциялық, акустикалық, гидродинамикалық және аралас болып бөлінеді. Түйіспесіз теңіз минасы тралға қарсы жоғары төзімділігімен ерекшеленеді.
Есте сақтау
нобай|200px| Есте сақтау — жадында түту. Ес үрдістерінің бірі, жаңадан түсіп жатқан ақпаратты жадыға енгізуді белгілейді. Есте сақтау динамикасын психодиагностикалау әдістемесі — адамның есте сақтауының динамикалық сипаттарын анықтауға көмектесетін психодиагностикалық әдістемелер, көбіне бұл әдістемелер адам қаншалықты тез есте сақтайтынын және ақпаратты өндеуін анықтайды.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Жады
Ағаш құлатқыш машина
Ағаш құлатқыш машина (Древовалы) — магистральды канал, жол, су, газ құбыр лары өтетін бағыттағы орман алқабында ағаштарды құлатып, түбірін (20 см дейінгі) тазалайтын машина.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Бөрібай батыр
Бөрібай батыр Сарыұлы (1694-1756/60) – қолбасшы, батыр, би. Бөрібай қазақ жерінің оңтүстік-шығысында орналасқан барлық елге қолбасшы болып жол көрсеткен баһадүр. Шыққан тегі Орта жүз құрамындағы Найман тайпасының Матай руының Қаптағай батыр әулетінен шыққан Шынжырлы тұқым.
Өмірбаян
Қаракерей Қабанбайдың өзін жорыққа алып шығып, соғысқа баулыған, ұрыс тәсілін үйретіп, жол көрсеткен, өзі де әскер басқарған жасампаз көшбасшы. Бөрібай бабамыздың өмірі тек Соғыспен өткен,Анасының ішінде жатқан кезде,Анасы Қасқырдың-Бөрінің жүрегіне жерік болған дейді тарихшылар, Әкесі Сары мырза тек батыр және би емес мықты найзагер,аңшы болған екен.
Ерліктері
1723–40 жылы жоңғарларға қарсы соғыстарда матай руы қолын басқарған. Жалайыр, найман, қоңырат жасақтарының басын біріктіріп, Сарысу өзені бойына қоныстандырған. Жоңғар шапқыншылығының ең ауыр кезеңінде өз қарамағындағы рулардың жаудан қорғану ісін ұйымдастырды. Сарысу өзені бойындағы шайқаста қаза тапқан. Қожа Ахмет Иасауи кешенінде жерленген Бөрібай батырдың ерлігі жайлы кезінде Сегіз сері, Дәстем сал, Жанкісі жыраулар дастандар шығарған. Жоңғар қолбасшысы Сайынбөлек Шыршықты тастап, жоңғар тауынан аса өз жағына қарай қашуды ойлайды. Оның бұл пиғылын аңдаған Қаракерей Қабанбай батыр ерлігі мен сыры өзіне жақсы мәлім Бөрібай бастаған Баймұрат, Еспембет батырларды тосқауылға қояды. Сайынбөлекке онсыз да тісі қайраулы Бөрібай одан ел кегін қалай аларын білмей жүрген еді. Сонымен он мың әскері бар Сайынбөлекті ұрымтал тұстан күтіп алған Бөрібай қолы ата жауымен ұрысқа кіреді. Тұс-тұстан атойлаған қазақ сарбаздары ә дегенше-ақ жау әскерін тықсыра бүріп, қоршап алған еді. Көп тіресуге дәрмендері жетпеген қалмақ қолының берекесі ұшып, іле тұтқынға беріледі. Алайда әккі Сайынбөлек біраз әскерімен қашып үлгеріп, бұл қақпаннан да сытылып кетеді. Бұл жеңіс Бөрібай батырды аса қуанта қоймайды.Себебі ата жауы құтылып кетті. Екіншіден, Жетісуды ойраттар басып алған. Ендігі міндет – қашқан жауды індете қуып, сол өңірлерді жаудан тазартып, ел-жұртын азат ету. Осылайша Бөрібай батыр бастаған екі түмен қол Жетісу – Алакөл бағытына аттанады. Бөрібай батыр талай қалмақ батырын жекпе-жекте жеңіп, босып кеткен халықтың басын біріктіріп, Сарыарқа төсінде Сарысу өзені маңына қоныстандыруымен тарихта қалды. Алайда Кеңес дәуіріндегі солақай саясат есімін ататпай, батыр туралы мәліметтер мақсатты түрде жойылып отырды. Себебі 30-шы жылдары Ақсу халқы сол кездегі билікке қарсы Бөрібайлап ұрандатып ,көтеріліс ұйымдастырған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ батырлары Санат:1756 жылы қайтыс болғандар
Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы
Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы (Устав гарнизонной и караульной службы) — гарнизондық, карауылдык және күзет қызметін ұйымдастыру мен жүргізу тәртібі. Сондай-ақ, ол гарнизондағы лауазым иелері мен осы қызметтерді атқарушы өзге де әскери қызметшілердің құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Бұл Жарғыны қарулы күштердің барлық әскери бөлімдері, әскери оқу орындары, штабтары, басқармалар мен мекемелері басшылыққа алады.
Амбондықтар
Амбондықтар (амбоинс, өз атауы - оранг-амбон) — Молукка аралдарындағы (Амбон аралдары мен Серам аралының оңтүстік-батыс жағалауы) Шығыс Индонезиядағы амбон-тимор халықтарының бірі. Олар сондай-ақ Ява аралында, Жаңа Гвинея аралындағы Ириан-Джая провинциясында және Индонезияның басқа бөліктерінде тұрады. Индонезиядағы жалпы саны (Серам аралының батыс жағалауындағы туысқан халқын қоса алғанда) 600 мың адам, шамамен. 40 мың адам Нидерландыда тұрады (2002).
Тілі
Қала халқының басым бөлігі малай тілінің диалектісінде сөйлейді, ал мұсылмандар оңтүстік молуккалық тобының амбон тілінің диалектілерінде сөйлейді.
Діні
Діни ұстанымы бойынша амбондықтардың көпшілігі христиандар және азшылық мұсылман-сүнниттер. нобай|оңға|250px|Амбондықтар
Тарихы
Амбондықтар 16-19 ғасырларда Амбон мен Батыс Серамды мекендеген хитуандықтар деп аталатын индонезиялық иммигранттар, еуропалықтар және аралас текті халықтың бірігуі нәтижесінде қалыптасты. Амбондықтардың 16 ғасырдан бастап португалдарға, 17 ғасырдан бастап голландиялық отаршылдарына қарсылығы 19 ғасырдың басына дейін жалғасты. Амбондықтардың едәуір бөлігі еуропалық мәдениетті қабылдады. 1945-49 жылдардағы Индонезияның тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген амбондықтар, соның ішінде отаршыл армияның мүшелері Нидерландыға және Батыс Жаңа Гвинеяға қоныс аударды. Қазіргі амбондар - ең дамыған Индонезия халықтарының бірі.
Кәсібі
Негізгі кәсіптері - дәмдеуіштер өндірісі (қалампыр, мускат жаңғағы), саго өндіру, балық аулау, бағбандық, көпшілігі армияда және үкіметте қызмет етеді. Дәстүрлі қолөнері: қыш, ұсталық, қару-жарақ жасау (пышақтары мен қалқандар) желкенді кемелер жасау (арумбай), інжу-маржан мен тасбақа қабығына ою, панданус талшығын тоқу, қалампыр бүршіктерінен қолөнер бұйымдары мен кеме үлгілерін жасау.
Өмір салты
Дәстүрлі ауыл қауымдастығы (негри) сақталған, оны басшы (раджа) басқарады, Аумақтық туыстас топтарға (соа) біріккен патрилинейлік рулар (ма­та ру­ма) сақталған. Амбондықтар Индонезияның ең жоғары білімі бар халықтарының бірі. Индонезия зиялыларының маңызды бөлігін құрайды, олардың көпшілігі армия мен үкіметте қызмет етеді.
Дәстүрлі тұрғын үйлері – жер үсті (бұрын қадалар) үйлерінің қабырғалары саго пальма жапырақтарының кесінділерінен тоқылып, шатырлары пальма жапырақтарымен жабылған. Еуропалық үлгідегі заманауи ерлердің киімін тұтынады, мереке күндері олар қысқа күртеше-баджу киеді. Әйелдер қызғылт және көк саронгтар мен тізеге дейін жететін ақ баджу, егде жастағы әйелдер ұзын көйлектер, ұштары иілген аяқ киімдер киеді. Негізгі тағамы - саго крахмалы ботқасы, балық, көкөністер, Амбон аралында - күріш.
Дереккөздер
Санат:Индонезия этникалық топтары
Батисфера
Дереккөздер
Санат:Батискафтар
Геометриялық салу
right|400px|thumb|Дұрыс бесбұрышты салу Геометриялық салу — кейбір геометриялық есептерді абсолют дәл деп ұйғарылатын әр түрлі аспаптардың (сызғыштың, циркульдің, тағы басқа) көмегімен шығару.
Есептердің түрі аспаптардың таңдап алынуына тәуелді болады. Салу есептері циркуль мен сызғыштың көмегімен, ізделініп отырған нүктелердің координаттары операциялар (қосу,көбейту, бөлу және квадрат түбір табу) саны шекті болып келген өрнек түрінде жазылса ғана шығарылады. Егер мұндай өрнек табылмаса, онда салу есебін циркуль мен сызғыштың көмегімен шығаруға болмайды. Мысалы, мұндай есептерге кубты екі еселеу, бұрыштың трисекциясы, дөңгелек квадратурасы жатады. Циркуль мен сызғыштың көмегімен шығарылатын кез келген салу есебін бір ғана циркульмен не сызғыштың (кейде бұрыштықпен) өзімен де шығаруға болады.
Дереккөздер
Санат:Планиметрия Санат:Геометриялық салу
Сарыбай көшесі (Алматы)
Сарыбай көшесі. Көшеге Қазақстандағы Сарыбай кен байыту комбинатының атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 № 453/26 шешімі) берілген. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Смоленская көшесі. Көшенің ұзындығы -1250 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Әдебиеттану саласының терминдері
Қазақстан Республикасы Өкіметінің жанындағы Мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. 2003 жылғы 2 шiлдедегi және комиссияның 2003 жылғы 24 желтоқсандағы мәжiлiсiнде бекiтiлген терминдер.
Сыртқы сілтемелер
Әдебиеттану саласының терминдері
Санат:Қазақ терминологиясы
Тоқмансай ауылдық округі
Тоқмансай ауылдық округі — Ақтөбе облысы Алға ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қайнар, Тоқмансай ауылдары, Тоқмансай темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Қайнар ауылы. Округ құрамында болған Өлетті ауылы 2015 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1396 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Алға ауданы ауылдық округтері
Оптикалық орталықтандырғыш
Оптикалық орталықтандырғыш (центрлеуіш) - 1) бұрыш өлшеуіш аспап тұғырығының геометриялық осін маркшейдерлік нүкте үстінде немесе астында центрлеу үшін қолданылатын және геодезиялық базисті өлшегенде базистік аспаптың сым шкаласы бойынша есептеу үшін пайдаланылатын аспап. Оптикалық орталықтандырғыш (центрлеуіш) үлкейтілуі қарапайым түзу немесе иінді көздеуіш түтік болады, ол стандартты тұғырықтың тесігіне қондырылған және екі айқыш тәрізді орнатылған цилиндрлік деңгейлеуіштерімен жабдықталып бакспен айналмалы қосылған. Оптикалық орталықтандырғыш (центрлеуіш) тек қана зенитті көздеуге мүмкіндік берсе екі жақты деп аталады; 2) маркшейдерлік нүктенің үстінде немесе астында тікелей аспаптың өзін центрлеу үшін бұрыш өлшеуіш аспапқа қондырылған құрылғы.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
IC 4289
IC 4289 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 47861, ESO 509-67, MCG -4-32-41.
Рәшит Тұрарұлы Ыбыраев
Рәшит Тұрарұлы Ыбыраев (1948 жылы т., Т.Рысқұлов атындағы аулы) – ғалым, тарих ғылымдарының кандидаты.
1992 – 1994 ж. халық депутаттары Шымкент облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы. Ташкент политехникалық институтын (1970), КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясын (1989) бітірген.
1970 – 1972 ж. Гидрогеология экспедициясында инженер-механик, Алматыдағы «Қызыл ту» фирмасында инженер-конструктор, комсомол комитетінің хатшысы,
1972 – 1976 ж. Қазақстан Жастар одағы Орталық Комитеті жанындағы республикалық комсомол мектебі оқу ісінің меңгерушісі, нұсқаушысы, жауапты ұйымдастырушысы, Орталық Комитеті бөлім меңгерушісінің орынбасары,
1976 – 1978 ж. Шымкент облысы комсомол комитетінің бірінші хатшысы болды.
1978 – 1980 ж. Түркістан қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы,
1980 – 1986 ж. халық депутаттары Шымкент қалалық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы,
1991 – 1992 ж. халық депутаттары Шымкент облысы Кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды.
Дереккөздер
"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Түнгі көздеу құралы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Владимир Иванович Абызов
Өмірбаяны
1925 жылдың 9 наурызында Пенза облысының Кузнецк қаласында туған.
ВГИК сценарлы факультетін бітірген (1951).
1951-1955 жылдары — Алматы киностудиясының аға редакторы.
1959 жылдан — Ялта киностудиясы сценарий отделының басшысы.
Шабындық
Шабындық — жаз бойы өсуге бейімделген шөптесін өсімдіктер биогеоценозы. Табиғи Шабындық орташа ылғалдылық жағдайында дамитын көп жылдық мезофиттік шөптесін өсімдіктердің өсуіне қолайлы жерлерде болады. Жайылма су қаптаған, тау бөктерлері, далалы және шөлейт аймақтарда көлдетіп суарылатын жерлерде табиғи шабындық өседі. Шабындыққа мал жайылады, пішен шабылады және Шабындық өсімдік түріне, табиғат жағдайына, түсіміне, жер отына қарай алуан түрлі болады. Шабындық жерлерде 4000-нан астам шөптесін өсімдік түрлері өседі. Оларға емдік сиырсілекей, бұршақ тұқымдастарының бірнеше түрі, қарандыз, горечавка, сарғалдақ, чихотник, дәнді-қияқты өсімдіктер, тағы басқа жатады. Шабындық тың құрлық Шабындығы, суармалы жер шабындығы, тау шабындығы деген түрлері болады. Құрлық шабындығы — жазық далада, сай-салалы жерде қар, жаңбырдан нәр алып, ыза сулары жақын жерде өседі. Орманды, орманды-далалы және далалы аймақтың ойпаң жерлеріндегі шабындықтың шөбі қалың өседі. Суармалы шабындық — өзен алқаптарында су тасыған кезде су жайылатын жерлерде өседі. Тау шабындығы ылғалды, ауа райы жылы таулы аудандарда, субальпілік, альпілік белдеуде өседі. Бұлардың шөбі аласа, көбінесе мал жайылымына пайдаланылады. Қазақстанның ылғалы жеткілікті өңірлерінде әр гектардан 12 — 15 ц, су жайылатын ойпаң жерлерден 15 — 20 ц, орманды-далалы аймақтарда 6 — 10 ц, шөбі шүйгін, шымды, ойпаң жерлерден 20 — 30 ц пішен жиналады. Жыл сайын дайындалатын пішеннің 99-ы табиғи шабындықтан алынады. Қазақстанда пішен шабуға жарамды 7,3 миллионга шабындық бар. Бұл аймақтарға Солтүстік Қазақстан, Қостанай облыстарының солтүстік жатады. Павлодар, Ақмола, Қостанай, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарында шабындық өзен-көл алқабы, сай-сала, ойпаң жерлерден жиналады. Шөбі шүйгін құнарлы шабындық Ертіс, Жайық өзендері алқабының көктемдегі тасыған су жайылатын жерлерінде көп өседі. Мұндай шабындықтың әр гектарынан 8 — 10 ц пішен алынады. Сортаңдау шалшықты жерлерде биік бидайық, қияқ өседі, олардан 8 — 20 ц пішен жиналады. Қазақстанның шөлейт аймағында өсетін шабындықта масақты шөптер мен бидайық кездеседі, оның әр гектарынан 5 — 7 ц пішен жиналады. Шөлді аймақта шабындық көбінесе Сырдария, Шу, Іле сияқты ірі өзендердің алқабында ғана болады. Бұл жерлердің шөбі — ірі сабақты құрақ, қамыс, әр түрлі масақты өсімдіктер, әр гектарынан 10 — 15 ц-ден 20 — 25 ц-ге дейін пішен жиналады. Республикада шабындық жерлерді жақсарту үшін өсімдігі сирек жерлер жыртылып, өнімі мол шөп тұқымы егіледі.
Пайдаланған Әдебиет
Санат:Өсімдіктер
Күләнда Әбубайқызы Ұзақбаева
Күләнда Әбубайқызы Ұзақбаева -1926 жылы 23 желтоқсанда бұрынғы Семей облысы, Шұбартау ауданында туған. Жазушы, аудармашы.
1948 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (ҚазҰУ) тарих-филология факультетін қызыл дипломмен бітірген. 1948-1951 ж. Тіл және әдебиет институтында кіші ғылыми қызметкер, 1951 жылдан 1986 жылдарға дейін табан аудармай 35 жыл "Жазушы" баспасында редактор, аға редакторлық қызмет атқарған.
Л.Воронкованың, Эристен Эриликтің, М.Слуцкистің, С.Алексеевтің, Дж.Родаридің, Ә.Якубовтың, Ф.Мұсажановтың, С.Захири Разияның, А.Гилязваның, С.Қапаевтың шығармаларын қазақ тіліне аударған.
1985 жылы Қазақстан жазушылар одағына мүшелікке өткен. Қазақ КСР жоғарғы Кеңесінің Мақтау грамоталарымен, "Баспа үздігі" белгісімен марапатталған. Еңбек ардагері, майдан ардагері атақтары, медальдары бар.
Дереккөздер
Санат:1926 жылы туғандар Санат:Аягөз ауданында туғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Есту түйсіктері
Есту түйсіктері — адамның есту түйсіктері сөйлеу мен музыканы қабылдаумен байланысты. Есту түйсіктері есту рецепторына әсер ететін дыбыс шығарған денемен тудырылатын және ауаның кезекпен шоғырланып, сиреуі болып табылатын дыбыстық толқындарды бейнелеу болып табылады. Дауыс көмекейдегі дыбыс желбезегінің (шымылдығының) тербелісінен туады. Оның тербелісі ауаның өтуіне және дыбыс желбезегінің керілу күшіне байланысты болады. Дыбыстық толқындар, Есту түйсіктері жүйелі, совдай-ақ жүйелі емес тербелістік процестермен де тудырылуы мүмкін. Біріншілері — музыкалық дыбыстарда, ал екіншілері — шуда бейнеленеді. Адамның сөйлеуінде де шулармен қоса музыкалық дыбыстар да бар. Кез келген дыбыстың негізгі қасиеттеріне жататындар: оның қаттылығы; жоғарылығы; тембрі. Дыбыстың есту аппаратына әсері барысында оның сезгіштігін өзгертетін адаптация процестері жүреді. Бірақ есту түйсіктері аймағында адаттгация жоғары болмайды және айрықша жеке-дара ауытқулармен сипатталады. Біздің құлақпен барлық дыбыстар қабылдана бермейді. Ультрадыбыстар да (өте үлкен тербелісті дыбыстар), сондай-ақ инфрадыбыстар да (өте баяу тербелісті дыбыстар) біздің естуімізден тыс қалады.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Константин Фомич Шувалов
Өмірбаяны
Ауыл шаруашылығын механикаландыру техникумын бітіргеннен кейін Соликамск (Ресей, Пермь облысы) қаласында автобаза директоры қызметін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы Соликамск қаласы әскери комиссариатынан шақырылып, кіші лейтенанттар курсын бітірген. Орталық майдан 61-армия 81-атқыштар дивизиясы 467-атқыштар полкінің құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Лейтенант Шувалов 1943 жылы 2-3 қазанда өз батальонымен Днепрден (Беларусь, Гомель облысы Лоев ауданы Глушец маңы) өтіп, жаумен қиян-кескі ұрысқа түсті әрі өздері тартып алған плацдармға бекінді. Гитлершілер Бұл плацдармды алу үшін жойқын қарсы шабуылға шықты. Олар авиацияның қолдауымен артиллерия мен минометтен атып, 10-ға жуық қарсы шабуыл жасады. 2 күнде жаудың 22 қарсы шабуылы тойтарылды.
Марапаттары
Днепрден өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Шуваловқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). Ленин, Қызыл Ту, 1- дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:1912 жылы туғандар Санат:Павлодарда туғандар Санат:1999 жылы қайтыс болғандар Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Сулы жастық
Сулы жастық. Біршама тереңдікте орналасқан, жоғары дәрежелі қысымдармен сипатталатын жерасты суларының тұйықталған жерасты қорқоймасы. Бұрғылау ұңғымасы көмегімен суының белгілі бір бөлігі аласталған жағдайда Сулы жастықтың беткі жазықтығы құрт төмендеуі ықтимал.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Подгорная (Ворона тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ворона. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вашингтон (Массачусетс)
Вашингтон (Washington) — Массачусетс штатының Беркшир округіне жататын АҚШ қаласы.
Онда-Верди
Онда-Верди (Onda Verde) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Жозе-ду-Риу-Прету экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 845 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 243,435 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1965 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Пасс
Пасс (фрaнц passes) - сыйкыр күйге енгізу кезіндегі бетке және денеге дейінгі дәрігер колының баяу қозғалысы.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Пурдан
Пурдан — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Конда өзенінің оң жағалауынан 1047 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 43 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Финестрат
Финестрат  (Finestrat) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Марина-Баха ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6386 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 42,25 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Кобылий
Кобылий — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Төменгі Бревенница өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 3653
NGC 3653 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Восточная Камбальница
Восточная Камбальница — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 1 км-ді құрайды.
NGC 3653
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Восточная Камбальница
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
NGC 3653
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 10 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3653 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34905, MCG 4-27-29, ZWG 126.44, HCG 51C, NPM1G +24.0240.
Восточная Камбальница
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
NGC 3653
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Восточная Камбальница
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Пай-Я
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Әбу Бәкір Сыддық медресесі
Ашылуы
«Әбу Бәкір Сыддық» медресесі Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының қолдауымен 2009 жылы ашылды. Еліміздің солтүстік аймақтарындағы талапкерлерге арналған исламдық арнаулы орта білім беретін оқу мекемесі болып табылады. Медресе Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2011 жылғы 12 мамырда шектеусіз мерзімге берген АБ сериялы № 0142686 лицензиясы негізінде қызмет атқаруда.
«Әбу Бәкір Сыддық медресесі» діни бірлестігіне Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы В №0353170 сериялы, № 5096-1900-ДБ нөмірлі куәлігі Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Діни істер комитеті тарапынан 2009 жылғы 16 сәуірде берілген.
«Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының талаптарына сәйкес «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» жеке мекемесі ретінде 2012 жылы 29 желтоқсанда Павлодар қаласы Әділет департаментінен қайта тіркеуден өтті.
Толықтай мәлімет
Медресенің жер телімінің жалпы аумағы 3348 шаршы метрді қамтиды.
Медресе ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы көлемі – 200 шаршы метр. Оқу ғимаратында асхана, акт залы, ұстаздар бөлмесі және дәрісханалар бар. Ғимараттың екінші қабаты жатақхана ретінде жабдықталған.
Медреседе барлығы 49 бала білім алуда. Медреседе 6 штаттағы оқытушы-ұстаз білім беру қызметін атқарады. Әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндерден қосалқы мұғалімдер тартылған. Оқытушылар − Қазақстанның, шет елдердің университеттерінде діни және зайырлы білім алған мамандар. Оқу жоспарына Қазақстан Республикасында діни қызметкерлер даярлау бойынша білім беру бағдарламаларына қойылатын талаптарға сәйкес зайырлы пәндер енгізілген. Жоспарды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Республикалық әлеуметтік-гуманитарлық әдістемелік бірлестік бекіткен. Медреседе білім беру қызметі осы жоспарға сәйкес жүргізілуде.
Оқу ғимаратында ғаламтор желісіне қосылған компьютер бөлмесі бар. Медресе кітапханасында барлығы 1573 оқулық қамтылған.
Бірінші қабатта 40 орындық асхана жұмыс істейді. Оқушыларға үш мезгіл тамақ беріледі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан медреселері
Кірпіш зауыты
Кірпіш зауыты — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Тартоғай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 51 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 352 адам (175 ер адам және 177 әйел адам) болса, 2009 жылы 411 адамды (202 ер адам және 209 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Пъезоөткізгіштік
Пъезоөткізгіштік — су сақтағыш қабаттағы пъезометрлік қысымның анықталған өзге- рісі, яғңи су сақтағыш қабаттың ауытку нөтижесі. Сандык өлшемі —пъезоеткізгіштік коэффициента.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Машиналар мен механизмдер теориясы
Машиналар мен механизмдер теориясы — машиналар мен механизмдерді жобалау және зерттеу әдістері жөніндегі ғылым.
Машиналар мен механизмдердің жалпы теориясынан басқа жеке машина түрлеріне арналған теориялар да бар. Мыс., а. ш. машиналарының теориясы, металл кескіш станоктар теориясы, автомобиль теориясы, т.б. Бұл теориялар М. мен м. т. негізінде нақты машина түрлерін жобалау әрі зерттеу, сондай-ақ машиналар орындайтын технол. процестерді зерттеу және бұл машиналарды жасау мен пайдалану сияқты мәселелерді қарастырады. М. мен м. т-н белгілі бір механизмдерге (мыс., тісті беріліс, жұдырықшалы механизмдер теориясы, топсалы механизмдер теориясы т.б.) немесе машиналар мен механизмдерге арнап топтастыруға болады. М. мен м. т. жөнінде 1969 ж. Халықар. ұйым құрылды. Республикада бұндай зерттеулер 20 ғ-дың 50 жылдарында басталды. Зерттеу жұмыстары Қазақстан ұА-ның Матем. және мех. ин-тында, ҚазөУ-де, Қаз өАУ-де, Алматы энергетика және байланыс, Қарағанды политех. ин-ттарында, т.б. жоғары оқу орындары мен ғыл.- зерттеу ин-ттарында жүргізілді. Бір контурлы жоғары класты механизмдер (ЖКМ) теориясы жасалды, көп контурлы ЖКМ-нің құрылымдық, кинематик. және күштік анализі мен синтезінің сандық тәсілдері тұжырымдалды (Ө.Жолдасбековтің жетекшілігімен). Құрамында жоғары класты Ассур тобын қамтитын принциптік жаңа механизмдер жасалды (жүк көтергіш, тиеу-түсіру механизмдері, манипуляторлар, т.б.). Манипуляц. роботтарды координаттық-параметрлік басқару тәсілдерінің негізі тұжырымдалды (Ж.Байкөншеков, М.Молдабеков, т.б.). Тұтас электр өткізгіш ортаның көмегімен статик. модельдеу принципін қолдана отырып, жоғары класты механизмдердің кинематик. анализі мен метрик. синтезі табылды (А.Т. Лукьянов, Р.Г. Шақаев). Тоқыма станогі буындарының динамикасы мен беріктігін есептеудің теор. және тәжірибелік тәсілдері зерттелді, сондай- ақ олардың жеке буындарының құралымы жетілдіріліп, жаңа механизмдер жасалды (Ғ.Уәлиев). Қуысы ішінара сұйықпен толтырылған роторлық жүйелердің қозғалыс теңдеуін шешудің аналит. сандық тәсілдері тұжырымдалды (Е.Р. Рақымов). Машина мен механизмнің өздігінен орнықпалы тетігінің біртұтас құрылымдық, кинематик. және динамик. теориясы жасақталды (Р. Наурызбаев). Динамика саласынан толқынды және тік эвольвенттік тісті берілістер (Х.Р. Қазыханов), қозғалысты айналдыру тәсілімен рычагті мезанизмдердің анализі және синтезі (К.С. Иванов), серпімді тұйық контурлы механизмдердің (И.С. Бобович, В.М. Костюченко), кен машиналарының динамикасы мен беріктігін есептеудің теор. және тәжірибелік тәсілдері (Д.Н. Ешуткин), т.б. зерттеліп, өндіріске енгізілді. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
Дереккөздер
Санат:Машина
Будони
Будони (Budoni) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ольбия-Темпио провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5056 адамды құрайды (2012). Халық тығыздығы 90 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 56 км² шамасында. Пошта индексі — 8020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Социалистік еңбек ері
Социалистік Еңбек Ері (орыс: Герой Социалистического Труда) — шаруашылық пен мәдени құрылыстағы аса үздік жетістіктері үшін еңбекте ерекше көзге түсіп, өздерінің аса үздік жаңашыл қызметтерімен қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыруға, халық шаруашылығын өрге бастыруға, ғылым мен техниканы дамытуға, КСРО-ның күш-қуатын нығайтып, даңқын шығаруға ат салысқандары үшін ең жоғары құрметті атақ - Социалистік Еңбек Ері белгісін алған еңбеккерлер.
Социалистік Еңбек Еріне тапсырылатын КСРО-ның ең жоғары наградалары
Жаңа еңбек қаһармандығын көрсеткені үшін Социалистік Еңбек Ері - Ленин орденімен, "Орақ пен Балға" алтын медалімен екінші рет наградталды. Социалистік Еңбек Ері атағына екі мәрте ие болған адамның туған жерінде немесе КСРО Жоғары Советі Президумының шешімі бойынша басқа жерде оның қола бюсті орнатылды. 1986 жылдың қыркүйегіне дейін ҚазКСР-інде 1792 адам Социалистік Еңбек Ері атағын алған.
1949 жыл
Айдымбеков Д., Айтжанов А., Айтжанова М., Ақниязов И., Ақпанов Қ., Алтаев Б., Аманбаев Ж., Амангелдиев И., Андряди Д.Г., Антропова О.И., Арқабаев М., Арқаркөзов Ж., Артықбаев К., Ахметов Т., Аязбаев Ғ.Ө. Әбденбаев Ә., Әжіков С., Әлібаев О., Әмірахов С., Әмірғалиев И. Байзақов Қ., Баймағамбетов Б., Баймұрынов А., Байысов Н., Байтанов Т., Балтабаев Т., Бекбаев Б., Бекбосынов Қ., Бижанов Ә., Битаева Ә., Бондаренко Т.Е., Брикель А.Я. Ващенко-Екатеринчева В.И. Губашев Ш.Г. Дайырбеков Қ., Данияров Қ., Досметов С., Досымбеков А., Дәрібаев К.
Егізбаев М., Еламанов Ә., Енькова М.Т., Ермағамбетов Қ., Есжанов М.. Жамбаев Қ., Жанәлиев С., Жандосов Е., Жанжігітов Н., Жидебаева Н., Жоланов Ш., Жолдыба А.А., Жұмабаев О., Жұмабеков С., Жұмабеков Ш., Жұманбаев Ә., Жүнісов Н., Жүнісов Т. Ибрагимова И.А., Исаев Ә. Кан В.А., Кәкетаев О., Кәрібаев С., Кенжебаев Ж., Керейтбаев Д., Ким Ик Се, Ким Хон Бин, Ким Чан Ден, Коняков В.Н., Көпжасаров О., Көбелеков А., Көшеков С., Кравец П.Л., Краснобаева П.С., Күлшеев Т., Кішкентаев Т. Қазанғапов С., Қалдыбаев М., Қалиев Ш., Қалпақов С., Қалыбаев Ө., Қалымбетов Д., Қарамолдаев М., Қибасаров С., Қойшыбаев Қ., Қуатбеков Қ., Құлмурзин Қ., Құлов Е., Құлымбетов Н., Құнтаев Қ., Құрманов Ә., Құттыбеков Қ. Лаптев Е.Т., Ли Бен Сер, Ли Ен Гын, Ли Ф.И., Ловчикова Е.Я. Мальцев А.Г., Манасов Т., Мәмбетов Ә., Мәуленов Р., Мигаев М.Д., Мұқанақов Қ., Мырзалиев З. Нарымбетов Қ., Наушабаев Ә., Ногай Ф.Ф., Нұғыманов Б., Нұрлыбаев Б., Нұрпейісов Н., Нұрсейітов Н. Омаров А., Оңғарбаева С., Оразалин Д., Оразалиева Қ., Ордабаев Ж., Орманов С., Оспанов Ә., Оспанов Н. Өскенбаев О., Өскенбаев Ш., Өстеміров Т., Өтегенов И. Пак П.П., Прачев В.Я. Резникова З.В., Рыспаев А., Рысқұлов А., Рысқұлов М. Сағынтаев Ә., Сағынтаев Б., Салыбаев Б., Самохвалова Л.П., Сапақов К., Саприна М.М., Сатыбалдиев Ж., Сейдазов Қ., Сербаев С., Сивцева Е.И., Сидоренко Ф.Т., Сидоров М.П., Скрынников Т.В., Скрынников Я.В., Сланов Ә., Сманов Қ., Сманов М., Смолин Т.И., Суслина М.Д., Сүндетов А., Сыздықов Ә. Ташкентбаев М., Ташқынов Қ., Тәтібаев Т., Тен Ен Хва, Тоқтабаев К., Томаровский П.Ф., Топоровская М.П., Төлеубеков Д., Тұрдыбеков Б., Түркин О., Тілесбаев Т., Тян Гым Чер. Үздембаев Ә., Үрімбаев Ә. Хван Чан Ир, Хе Се Ун. Цой Ги Хва, Цой И., Цой Чун Се. Чугуев И.И., Чажанқанов М. Шалабаев Қ., Шалаюбаев М., Шахин Ә., Шайкенов Е., Шегебаев Қ., Шелехов П.А., Шмидт П.А., Шмурыгин П.М., Спан Ысқақов.
1963 жыл
Алдабергенов Ж.Н., Вартанян А.М., Воронин И.С., Дегтяров В.Д., Коробицин И.В., Мұхамбаев А., Николаев П.Н., Оразбаев І., Штифанов В.И.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:КСРО марапаттары
Перу
Перу (Perú, Piruw, Piruw), ресми атауы — Перу Республикасы (República del Perú, Piruw Mama Llaqta , Piruw Suyu ) — Оңтүстік Америка құрлығының батыс бөлігінде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 1,28 млн. км², астанасы — Лима қаласы. Халқы 33,3 млн-ға жуық (2021), 50%-ын — перуліктер (испан тілді метистер, креолдар), 49%-ын үндістер, 1%-ын жапондар мен америкалықтар құрайды. Ресми тіл есебінде испан және жергілікті үндістердің кечуа мен аймара тілдері қолданылады. Тұрғындарының 90%-ы — католиктер. Мемлекет басшысы — президент, үкімет басшысы — Министрлер Кеңесінің төрағасы. Жоғары заң шығарушы органы — бір палаталы демократиялық конгресс. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні — 28 шілде (1821). Әкімш. жағынан 24 департамент пен 1 конституц. провинцияға бөлінеді. Ақша бірлігі — жаңа соль. Перу БҰҰ-ның (1945), Америка мемлекеттері ұйымының (1948) мүшесі.
География
thumb|alt=A.|Мачу Пикчу Перудің табиғаты әр алуан. Тынық мұхитының жағалауын бойлай тар, шөлді жазық — коста созылып жатыр. Шығысында Амазона өзені алабына жататын жазықта сельва орналасқан. Перудің орталығында негізгі тау тізбектері — Батыс, Орталық және Шығыс Кордильерадан құралатын Анд тауларының биік әрі құз жартасты бөлігі — сьерра орналасқан. Ең биік нүктесі — Уаскаран тауы (6768 м). Елдің оңтүстігінде вулкандар да бар, олардың ішіндегі ең биігі — Мисти (5822 м). Ең ірі өзен — Амазона (Мараньон, Путумайо, Укаяли сияқты салалары бар). Климаттық жағдайы үш түрлі. Жазықтардағы жылдық орташа температура 24 — 27С, жауын-шашын мөлш. 3000 мм-ге дейін жетеді. Жауын-шашын желтоқсан мен мамыр аралығында көп түседі. Анд тауларының шығыс беткейлерінде тропик. ормандар өседі. Мұнда биіктік 10 — 14 м-ге дейін жететін ағаш тәрізді қырыққұлақтар, зәулім бамбуктер, қына бұтасы, мүк пен орхидеялар кездеседі. Сельваны өсімдіктердің 20000-нан астам түрлері кездесетін ылғалды, шетсіз-шексіз экваторлық орман алып жатыр. Жан-жануарлардан ламалар, ягуарлар, маймылдар, құстардың көптеген түрлері кездеседі. Сельвада сонымен қатар жер бетіндегі ең үлкен жылан — анаконда да кездеседі. Жер қойнауында мыс, алтын, мұнай, күміс, темір кентасы сияқты кен байлықтары мол.
Тарих
thumb|alt=A.|Теңiздегiсi Чили және Перудiң аралығында қорық,1879 Перуан жеріндегі адамдардың қатысуының ең алғашқы дәлелдері б.з.д. 9 ғасырда жазылған. Андалық қоғамдар ауыл шаруашылығына негізделген, суару және террастау сияқты техниканы қолдана отырып; түйе шаруашылығы және балық аулау маңызды болды. Ұйым өзара қарым-қатынасқа және қайта таратуға негізделген, себебі бұл қоғамдарда нарық немесе ақша туралы ұғым болмады. Перудағы ең байырғы белгілі комплексі, Норт Чико өркениеті, б.з. 3000-800 жылдар аралығында Тынық мұхит жағалауы бойында дамыды. Бұл ерте кезеңдерде Перудің барлық жағалаулары мен Андалық аймақтарының айналасында пайда болған археологиялық мәдениеттер болды. Перудың Тынық мұхит жағалауы бойында, 1000-нан 200-ге дейінгі кезеңде өсіп келе жатқан квинисникалық мәдениет ертерек Инкан мәдениетінің үлгісі болды.