Атомдардың_құрылысы_мен_элементтер_системасы
thumb|500px|Атомдардың құрылыс схемасы. Электрон қабықтарындағы электрон сандары цифрмен көрсетілген.Атомдардың құрылысын түсіндіру үшін барлық элементтердің периодтық системасын қарап шығу керек. Бұл мәселе химия курсында айтылады. Біз бұл жерде тек сол системаның қазіргі замандағы түрін түсіндіретін бір жеңіл схема келтіреміз (схеманы қараңыз). Aтом ядросы оң зарядты протондардан және зарядсыз нейтрондардан тұрады дегенбіз. Ядро сыртында айналып жүретін жеңіл және теріс зарядты электрондар бар. Әрбір элементтің электрон саны оның рет нөміріне тең. Мысалы, сутегінің нөмірі 1, оның электроны да 1, уранның нөмірі 92, оның электроны да 92. Сол электрондар атом ядросының сыртында белгілі бір тәртіп бойынша орналасқан. Д.И.Менделеевтің периодтық заңы электрондардың орналасу тәртібін көрсетеді, яғни период нөмірі атом ядросының сыртындағы электрон қабығының санын көрсетеді. Элементтер системасының 7 периодтық тобы 7 қабат электрон қабығына дәл келеді. Осы қабықтарды ішінен (ядродан) сыртына қарай санағандағы белгілері мынадай: 1) К, 2) L,3) М, 4) N, 5) 0, 6) Р, 7) Q (схеманы қара). Осы 7 үлкен периодтың үшеуі екі қатардан тұрады; олар: 4, 5, 6 периодтар. Сонымен, барлық элементтер oн қатарға бөлінеді (І—X). Енді, осы он қатардағы элементтердің электрон қабықтарының қалай құрылғандығына тоқталайық . Бірінші (I) қатардағы элемент саны екеу: 1—сутегі (Н), 2— гелий (He); электрон қабығы біреу (К); ол қабықтағы электрон саны не біреу, не екеу. Демек, бұл қатардағы екі элементтің айырмасы сол, олардың нөмірлеріне сәйкес электрон сандары сутегінде біреу, гелийде екеу. Осы айтылғандар жоғарыдағы суретте қалай көрсетілген? Мұнда 1 жатық жол мен элемент нөмірлері (№№) тұрған тік жолдың кездескен жерінде сол қатарға жататын элементтердің нөмірлері көрсетілген (1—2,яғни сутек, гелий деген түсінікті береді). Тағы сол 1 жол мен К электрон қабатының тік жолы түйіскен жерде сол қабықтағы электрон саны көрсетілген (1—2). Бұл сандардың алдындағы элемент нөмірлеріне дәл келетіні бұрын айтылған. Ендігі жерде жатық жол мен тік жолдың түйіскен жерлерін оңай табу үшін, оларды былай белгілейік: 1 жатық жол мен К тік жолдық түйіскен жерін (координатасын) 1К дейік. Сонымен, 1K—1—2 деген жазудың оқылуы: I қатардағы элементтердід электрон қабығы К, ондағы электрон саны бірден екіге дейін, демек, элемент саны да екеу. Екінші ( I I ) қатардағы элемент саны сегіз, оның нөмірлері 3-тен 10-ға дейін; схеманың жоғарыда айтылған координата тәртібі бойынша мұны былай көрсетеміз: ІІ№№ = 3—10. Олар мына элементтер: 3) литий (Li), 4) бериллий (Be), 5) бор (В), 6)көміртек (С), 7) азот (N), 8)оттек (О), 9) фтор (Ғ), 10) неон(Ne). Екінші қатардың элементтерінде электрондық қабық та екеу: К, L. Оның бірінші (К) қабығындағы электрон саны 2, екінші (L) қабығындағы электрон саны бірден сегізге дейін. Мұны координата әдісі бойынша былай жазамыз: ІІК=2, IIL= 1—8. Демек, бұл қатардағы элементтердің рет нөмірі де он, онын электрон саны да он (2 + 8=10) болады. Үшінші (III) қатардағы элементтер саны тағы сегіз, рет нөмірі 11-ден 18-ге дейін, яғни ІІІ№№ = 11—18. Ол элементтер:11) натрий (Na), 12) магний (Mg), 13) алюминий (А1), 14) кремний (Si), 15) фосфор (Р), 16) күкірт (S), 1-7) хлор (С1),18) аргон (Аг). Үшінші қатарға үшінші электрон қабығы (М) қосылады. Мұны былай жазамыз: ІІІК = 2, IIIL = 8, ІІІМ= 1—8. Демек, үшінші қатардыд К қабығында 2 электрон, L қабығында 8 электрон, М қабығында 1-ден 8-ге дейін электрон болады. Осы үш қатардағы заңдылық тәртіп басқа қатарларда да бар. Сондықтан бұларға аз тоқталамыз. Ең әуелі есте болатын жағдай мынау: қай қатар болса да элементтің валенттігі сол қатардағы ең ақырғы (өзгермелі) электрон қабығына байланысты болады. Осы валенттік, яғни ақырғы электрон қабықтағы электрон санының тұрақты шегі 2 және көбінесе 8 болады. Тұрақты шек дегеніміз — электрон саны соған жеткенде элемент валентсіз-зарядсыз, химиялық қосылыспайтын инертті затқа айналады. Мысалы, бірінші К қабығыныд тұрақты шегі 2, яғни бұл қабықта электрон саны 2-ге толса, ол элемент инертті түрге келеді де, ол қабыққа басқа электрон қосылмайды. Сондықтан келесі электрондар жаңадан қабық құрайды. Екінші L қабығыныд тұрақты шегі 8, яғни бұл қабықта электрон саны 8-ге толса, ол. элемент инертті қасиетке ие болады да, келесі элементтер жададан электрон қабығын кұрайтын болады. Үшінші М қабықта тағы солай 8 электронды шекпен аяқталады. Онан әрі қарайғы тақ қатарлардың барлығында да ақырғы электрон кабығы сол сияқты 8 электронмен аяқталады, яғни VN = VIІ0 = ІХР = (1—8) =ІIL = III М.