cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 2712
Ашылуы
Бұл нысанды 1828 жылы 19 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2712 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25248, UGC 4708, MCG 8-17-3, ZWG 238.1, KUG 0856+451, IRAS08561+4506, KARA 292.
1049 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1049 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1049 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Водо-Кадоре
Водо-Кадоре (Vodo Cadore) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Беллуно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 934 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 20 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 46 км² шамасында. Пошта индексі — 32040.
Елді мекеннің қамқоршысы — Лукия.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Оксин-Шор
Оксин-Шор — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Роговая өзенінің оң жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Амстердам
Амстердам (Amsterdam ) — Нидерландтың ең ірі қаласы, әрі астанасы. Қала аты Амстел өзенінің бойында орналасқанына бөгенге қатысты аталған.
Амстердам әуежайы Еуропадағы 4-ші ірі әуежай болып табылады.
ABN Amro, Akzo Nobel, Heineken International, ING Group, Ahold, TomTom, Delta Lloyd Group және Philips т.б. сияқты көптеген нидерланд ірі корпорациялары мен банктерінің бас-кеңселері осы қалада орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Еуропа елордалары Санат:Амстердам Санат:Нидерланд қалалары
Сан-Франсиску (Минас-Жерайс)
Сан-Франсиску (Минас-Жерайс) (São Francisco (Minas Gerais)) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жануария экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 55.510 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 299,80 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1877 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
BALA (Ninety One)
Данияр Ақылбайұлы Құлымша, BALA (19 ақпан 1998 жылы туған, Ақтөбе, Қазақстан Республикасы) — қазақстандық әнші, Ninety One тобының мүшесі ретінде танымалдылыққа ие болды.
Өмірбаяны
Данияр 1998 жылдың 19 ақпанында Ақтөбе қаласы, Қазақстан Республикасында дүниеге келген. Топтың кенжесі болғанымен отбасында үлкені; інісі және қарындасы бар. Отбасы қазіргі таңда Астана қаласында тұрады.
Білімі
11 жылдық жалпы орта білім алғаннан кейін Алматы қаласындағы Ж. Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк өнері колледжіне түседі. Қазіргі кезде осы коледждің 2-курс студенті.
Арманы
Вокалист боламын деген нақты мақсат 1-курсқа дейін толықтай болмады. Армандарының ішінде архитектор болу да болған, өйткені Bala сурет салуды жақсы көретін. IT саласына баруды да армандаған. Компьютермен айналысқанды, ішкі құрылғыларын қопарып техникаға қызығатын. Үйінде Данияр болмаса, компьютер бұзылып қалатын да сәттер болған. Алайда әкесі бұл екі салада маман болу үшін математиканың қажет екендігін түсіндіреді. Сөйтіп Bala үшінші арманы музыкамен айналысуды жанына жақын көреді. Мүлдем үш түрлі әлемді көздеген Даниярға әкесінің ақыл-кеңестері өмірінде маңызды рөл атқарады. Ninety One тобын дебюттен кейін жаппай негатив қоршағанда, ата-аналары баласы үшін қамығумен болады.
"Ананың жүрегінде уайым болды. Басқа жерде қауіпте жүргенше, оның қасында тыныштықта болғанымды қалады"
"Бәрі адамның өз қолында. Бастысы ұнайтын ісіңмен айналысу"
Балалық шағы
Әріптестерінен жасымен қалысса да, вокалдан қалыспайтын топтың кенжесі Данияр 1998 жылы 19 ақпанда Ақтөбе қаласында дүниеге келді. Әнге деген сүйіспеншілік жас әртістің бойында балалық шағынан бастап байқала бастайды. Мектеп ұйымдастыратын іс-шараларда және үй ішінде Bala әншілігімен жиі өнер көрсетіп жүретін. Алайда балалар арасындағы жарыстарда күшін сынауға асықпады.
Әкесінің жұмыс себептеріне орай 11 жасында Астанаға көшуіне тура келеді. 9-сыныпты аяқтап, музыкалық колледжде оқуын жалғастырады. 2-ші курс басталарда оқу мәселесін шешіп береміз деген сеніммен Алматы қаласына келеді. Алайда сабаққа жеткілікті уақыт бөлу болашақ жұлдызға қиын соғады. Жұмыс пен колледж арасында біреуін таңдауға тура келгендіктен, біріншісіне басымдылық қойып, оқуын тастауға бел буады.
"Сабағымды оқымасам да, күнде ән жаттап, әрдайым практикада болдым"
Вокалмен Данияр тек өзі үшін айналысатын. Шығармашылық жолында мұғалімдердің қатысуы аз болды деп бөліседі. Олардың ресейлік әдіс-тәсілдерге жүгінуі Bala-ға аса қатты ұнамайтын.
Шығармашылық жолы
Колледждің 1-курсында пианист әрі жақын досы Жақанмен кабинет кілтін алып, студенттік кештерін дайындықтармен өткізетін. Видеолары интернет желісіне таралып, дарынды балаларға басқалар да назар аудара бастайды. Бірер уақыт өтіп, топтың өнерін желіде Ешуабек есімді гитарист жігіт байқап, оларға жабдықталған студияда жаттығып, бірге жұмыс жасауға ұсыныс тастайды. Кейін ол Brotherhood деп аталатын бойзбендтің үшінші мүшесіне айналады. Жігіттер істеріне шынайы қарап, әлеуметтік желілер ашып, каверлер түсірумен айналысады. 7-8 ай бойы аталмыш топпен сахналарды бағындырып жүргенінде Даниярға Алматыдан "резюмеңіз қабылданды" деген күтпеген хабар келеді.
Сөйтсе, топтағы гитарист үшеуінің де резюмесін K-Top Idols реалити шоуына қатысуға жіберіпті. Bala-ның ғана айы оңынан туғанмен, ол жолдастарын тастамай, ұсыныстан бас тартады. Араға 3-4 ай салып, Данияр 2-курсқа қадам басқанда, K-Top Idols реалити-шоуы аяғына жетіп, финалисттері анықталып қойылған. Соған қарамастан, қайтадан Алматыдан қоңырау мазалайды - "Астанаға Ерболат Беделхан өз істерімен келмекші, сондықтан сізбен көріскісі келеді" деген хабар келеді. Жеке кездесу болғандықтан Bala келісіп, келесі күні әкесімен продюсердің алдында болашақ жоспарларын талқылайды.
"K-pop-қа көзқарасым басқа болған. Сондықтан шешім қабылдай алмай жүрдім"
Үй ішімен ойланып, Данияр ұсыныстан қайтадан бас тартады. Өйткені оның берерінен зардабы көбірек болып көрінеді. Басқа қала, таныстардың жоқтығы және оқу жағынан көптеген мәселелер туындауы мүмкін еді. Сонда да көп уақыт өтпей, Bala-ға үшінші рет менеджер хабарласады. 2 апта өзін сынап көріп, егер ұнамаса қайтуыңа болады деген ұсынысын айтады. Ата-анасы ақырғы шешімді оның өзі қабылдауын қалайды. Тағдырын өз қолына алып, Bala келесі күні Алматыға ұшып кетеді. Дайындықтар, жаңа ортамен танысу болашақ жұлдыздың көңілінен шығып, 2 аптадан кейін Данияр топта қалуды шешеді. Brotherhood тобындағы жігіттермен әлі күнге дейін жақсы қарым-қатынас ұстайды - музыка жайлы ақылдасып, бір-бірлеріне қол ұшын созып тұрады.
Brotherhood
Астана қаласында танымал әншілердің әндеріне кавер-нұсқа (cover version) жасайтын «Brotherhood» вокалды-аспапты топтың экс-мүшесі. Ең алғаш топ құрамы: Данияр Құлымша, Сұлтан Нурманов, Жақан Жақсылықов, Ешуабек Жақсымбет.
Ninety One
Қазіргі таңда 2014 жылы құрылған, Қазақстандағы алғаш рет Q-pop музыкалық жанрының негізін салушы Ninety One тобының жетекші вокалисті. Сондай-ақ топ арасында «макнэ», яғни топтың кенжесі. Топқа ALEM-мен бірге JUZ Entertainment агенттігі жүргізген кастинг арқылы қосылды. Басқапқыда топ атауы KTI-boys болатын, алайда 2015 жылдың 1 қыркүйегінде алғашқы «Айыптама» синглын жариялаған кезде, топ атауын Ninety One деп өзгертті.
Дереккөздер
Санат:Ninety One Санат:19 ақпанда туғандар
Шебенар
Шебенар (Scheibenhard) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Висембур округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,62 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67443, пошта индексі — 67630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 837 адамды құрады. Халық тығыздығы — 181,17 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Ашытқылар
thumb|[[Saccharomyces cerevisiae]] Ашытқылар - біржасушалы саңырауқұлақтар. Құрамына қант, азот, фосфор және басқа да минералдық заттар кіретін және еріген оттекпен қамтамасыз етілетін қоректік ортада тіршілік ете алатын бір жасушалы микроорганизмдер. Ашытқы саңырауқұлағының құрылысы өте қарапайым. Ол бір жасушадан тұрады, жіпшелері болмайды. Жасушасының пішіні дөңгелек немесе сәл сопақша. Сыртында қабықша, ішінде цитоплазма, бір ядро және вакуолі бар. Бір жасушадан тұрса да, көпжасушалылар сияқты тыныс алады, қоректенеді, өседі, көбейеді, зат алмасады. Басқа саңырауқұлақтардан айырмылығы ұзақ уақыт оттексіз тіршілік ете алады. Ашытқы саңырауқұлағы бүршіктену арқылы өте тез көбейеді. Бүршіктеніп көбею кезінде аналық жасушаның бір бүйірінен бұлтиып өсінді пайда болып, көлемі ұлғаяды. Ол өсінді аналық жасушасының  мөлшерімен теңескенде одан әрі тағы да өсінді шығады.
Наубайханада, сыра қайнатуда, шарап жасауда және спирт өндірісінде қолданылатын ашытқылардың систематикасы: патшалық – Mycota, бөлім – Eumycota, класс – Ascomycetes, тұқымдас – Saccharomycetaceae, туыс – Saccharomyces, түр – cerevisiae.
Ашытқы өндірісінің микроорганизмдеріне сипаттама
Ашытқылар деп бүршіктену немесе бір жасушалы саңырауқұлақтардың бөлінуі  арқылы көбейетін микроағзалар деп аталады. Алғаш рет ашытқылар XVII ғасырдың ортасында Левенгук ашқан. Ашытқылар күрделі бір жасушалы ағзалар болып табылады.
2. Өндірісте пайдаланылатын ашытқы культураларының ерекшеліктері:
Престелген ашытқыларды өндіру үшін әртүрлі ашытқылар   - сахаромицеттер туыстарының түрлері Saccharomyces cerevisiae пайдаланылады (сурет-1). Бұл туыстардың жасушалары - ірі, олар мелассалы қоректік ортада тез көбейеді, нығыздалған және кептірілген күйінде сақтауда төзімді, ферментативті (мальтазалық және зимазалық) белсенділігі жоғары.
Технологиялық процестің негізгі кезеңдері:
Ашытқылардың жасушалары өсу және көбею процесінде культуральді ортадан пайдалы заттарды тұтынады және олардың ішінен жасуша қосылыстарын синтездейді. Қоректік заттардың бір бөлігі, негізінен қанттар синтездеу процестеріне қажетті энергия алуға ашытқылармен жұмсалады.
Өсу және көбею процесінде ашытқы жасушалары оттегіні қарқынды тұтынады, оның қорын толықтыру үшін ортаға үздіксіз ауа беріледі. Ерітілген оттегі жетіспеген кезде ашытқылар энергия өндірудің үнемді әдісі – анаэробтыға ауысады. Олар этил спирті мен көміртегі диоксидінің (спирттік ашыту) түзілуімен қант ортасын ыдыратуды бастайды, бұл ретте жасушалардың өсуі айтарлықтай баяулайды.
Ашытқы зауыттары престелген және құрғақ ашытқы өндіреді. Престелген ашытқы-бұл құрамында 73-75% ылғал бар ашық сұр немесе ашық сары түсті брикеттер болатын ашытқы жасушаларының биомассасы болып табылады.
Құрғақ ашытқылар-8-10% ылғалдан тұратын ұсақ жарма (түйіршіктер) түрінде болады.
Нан пісіретін ашытқылар өндірісінде шикізаттарға - шырынды меласса (қант қызылшасы өндірісінің қалдығы), минералды тұздар, өсу активаторлары, су жатады.
Ашытқы өндірісінің технологиялық процесі бірнеше сатыдан тұрады: қоректік ортаны дайындау, егетін ашытқыларды өсіру, престелген ашытқыларды бөліп алу, нығыздау және буып-түю. Ашытқыны өсірер алдында мелассаны алдымен сумен араластырады, содан кейін түссіздендіреді, олардың дамуына кедергі келтіретін,  кальций тұздарынан, сондай-ақ бөгде микроағзалардан тазартылу үшін коллоидті бөлшектердің көп мөлшерінен арылады.
Содан кейін мелассаны күкірт қышқылымен (рН 4,5-5 дейін) қышқылдайды, азот және құрамында фосфор бар тұздар (аммоний сульфаты, диаммоний-фосфат), сондай – ақ жасушалардың өсу стимуляторлары – жүгері сығындысы немесе биотин бар сұлы өсінділерін қосады, өйткені мелассадағы барлық осы заттардың құрамы ашытқылардың белсенді көбеюі үшін жеткіліксіз. Алынған қоспа меласса суслосы деп аталады.
Егетін (бастапқы) ашытқыларды дайындау үшін алдымен зертханалық жағдайда, пробиркадан бастап, содан кейін жартылай өндірістік жағдайда-таза культура алу зертханасында, оның көлемін біртіндеп арттыра отырып өсірілетін нан пісіретін ашытқылардың арнайы туыстарының (штаммдарының) таза культураларды пайдаланады. Таза культуралардың көбею процесін 25-30 °С температурада жүргізеді, қоректік ортаны рН 4,8-5,8 дейін қышқылдайды.
Қоректік орта ауа - ағын әдісі бойынша үздіксіз аэрацияланады, өйткені оттегі болған жағдайда ашытқылар мелассаның қантын спиртті ашытуға емес, физикалық белсенді, тіршілікке қабілетті ашытқы жасушаларының айтарлықтай биомассасының қуатты көбеюі мен жинақталуына пайдаланады.
Ашытқылардың қалыпты көбеюін қамтамасыз ету үшін қоршаған ортаны ауаның көп мөлшерімен (1 м3 ортаға 100-120 м3/с ауа) аэрациялайды. Аппаратта ашытқы жасушаларының белгілі бір мөлшері жинақталғаннан және оны толық пайдалы сыйымдылыққа толтырғаннан кейін (үрдіс басталғаннан кейін 6-7 сағаттан кейін) ортаның ашытқыдан келесі аппараттарға жіберіледі.
Ашытқыларды өсіру процесі аяқталғаннан кейін культуральді сұйықтықты сепарациялайды, құрамында 500-600 г/л ашытқы бар ашытқы сүті мен ашытқы алады. Ашытқы сүті ашытқы қалдықтарын жою үшін суық сумен жууға түседі, содан кейін ашытқы қайтадан сепарирлеуге түседі. Ашытқы жасушалары бражкадан түпкілікті босатылғанша жуылады және сепарациялау 2-3 рет қайталанады.
Жуылған және буланған ашытқылар сорғыштың көмегімен нығыздалатын вакуум-сүзгішке беріледі, ал одан әрі бөренелер (бруски) түрінде қалыптасады. Оларды зауыттың заттаңбасы бар қағазға орайды, жәшіктерге салады және 4 °С дейін салқындататын Тоңазытқыш камераларға жібереді.
Кептірілген ашытқыларды нығыздалған ашытқыларды жылы ауамен 8-10% ылғалдың қалдық құрамына дейін кептіру арқылы алады. Ашытқыны кептіруді жылдамдату үшін арнайы ашытқы машинасында түйіршіктер алынғанға дейін ұсақтайды. Ылғалдың төмен болуының арқасында кептірілген ашытқылар, нығыздалғанға қарағанда, ұзақ сақталуы мүмкін. Кептіру кейбір дәрежеде ашытқыларды тежейді, сондықтан жұмсақ қараңғы-температуралық режимдер қолданылады – (30-40)°С кептіргеннен кейін өнімді 15-16°С дейін салқындатады және буып-түйеді.
Дереккөздер
Санат:Саңырауқұлақтар
Жұмахан Балапанов ауылы
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1958 адам (1000 ер адам және 958 әйел адам) болса, 2009 жылы 1696 адамды (886 ер адам және 810 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1929 жылы “Қызылащы” ұжымшары ұйымдастырылғанда қаланды. Ауыл 1980-1997 жылдары Киров атындағы қой өсіретін және егіншілікпен айналысатын кеңшардың орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қызылащыда және округке қарасты Қарасу ауылында бірнеше шаруа қожалығы құрылды. Ауыл төңірегінде Тамшылы су құламасы бар.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Бюре-ан-Во
Коммунаның INSEE коды — 55088, пошта индексі — 55140.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 139 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Аяққамыр күмбезі
Аяққамыр күмбезі  — 12 ғасырдың ақырындағы сәулет өнері ескерткіші.
Ұлытау облысы Жезді кентінен солтүстік-батысқа қарай 9 км жерде орналасқан. Орталық Қазақстанның көрнекті ескерткіштерінің бірі болып табылады. Биіктігі 1 м тас іргетастың үстіне 8,10 м х 9,84 м көлемде тік бұрышты жобамен порталды-күмбезді пішінде салынған. Алдыңғы беті П әрпі сияқты жиектеліп, монумент портал түрінде әшекейленген. Кіретін қуыс түзу аркамен жабылған. Күмбезі күйдірілген кірпіштен қаланып, жарты оюлармен әшекейленген тақталармен қапталған. Шаршы негізден бұрыштарын кеміте қалау арқылы күмбез шығарылған. Архитектура құрылымы мен безендірілуі 9 — 11 ғ-лардағы осындай құрылыстарға тән.
Аяққамыр мазары шамамен 14-ғасырдағы Құтлық Темір мазары деп аталған деген болжам бар. Аяққамыр мазары Жезді өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан. Аяқамыр мазары жайлы Шоқан Уалиханов өз еңбектерінде атап кеткен болатын. Мазар портальды күмбезді күрделі құрылыстар қатарына жатады.
Аяққамыр кесенесі. XIV ғасыр. 1947 жылғы фотосурет. (Мавзолей Аяккамыр. XIV век. Фотография 1947 года.) Аяққамыр кесенесі. XIV ғасыр. Қайта жөндеуден кейін.(Мавзолей Аяккамыр. XIV век. После реставрации)
Кесенені алғаш рет 1946 жылы Қазақ ССР ғылым Академиясының Орталық Қазақстан археология экспедициясы зерттеді. /Ә.Х.Марғұлан/ 1973 жылы ҚазССР Мәдениет министрлігінің экспедициясы өлшеу мен фотофиксация жұмыстарын жүргізді. (М.А.Маманбаев, М.К.Сембин, М.С.Нұрқабаев). Тікбұрышты құрылыс жоспары үш көлемнен тұрады: ғимараттың текшесі, порталы және күмбезі. Құрылысқа 27х27х6см өлшеміндегі кірпіштер пайдаланылды. Сақталған портал бөлігінің биіктігі - 6,75м. Ішкі периметр бойынша жоспардағы өлшемдері: 5,75х5,75. Сыртқы периметр бойынша жоспардағы өлшемдері: 8,0х10,0. Архитектуралық және конструкциялық шешім, құрылыс жұмыстарының сапасы ескерткішті ортағасырдағы Қазақстан территориясындағы тамаша ғимараттардың қатарына жатқызады.
Сілтемелер
Санат:Қарағанды облысы сәулеті Санат:Қазақстан кесенелері
Изест
Изест (Izeste) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,84 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64280, пошта индексі — 64260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 455 адамды құрады. Халық тығыздығы — 66,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Өзбекстан Әуе Жолдары
Өзбекстан Әуе Жолдары (O‛zbekiston havo yo‛llari) Өзбекстанның ұлттық әуе тасымалдаушысы.
Тарихы
Кеңес Үкіметінің құлауынан кейін, өзбек президенті Ислам Каримов жылы 1992 мемлекеттік әуе тасымалдаушыны құру туралы жарлық шығарды. Өзбекстан Әуе Жолдары елдің көлік және әуежай инфрақұрылымын дамыту мен жаңарту мақсатымен құрылған болатын. Компанияның халықаралық тасымалдар нарығында мықты орын бекіту де мақсаттардың арасына кірді. Сондықтан компания жасаған ең алғаш рейсі аймақтағы Алматы не Бішкекке емес, Ташкенттен Лондонға орындалды.
Бұрынғы Аэрофлоттың иесінде болған ұшақтар ішкі бағыттарға ұша бастады. Халықаралық бағыттар алдыңғы қаратға шықанда, 1993 жылдан бастап Airbus ұшақтары лизингке алынды. Компанияның халықаралық әуепаркі кәзір Boeing пен Airbus ұшақтарынан құралған.
Өзбекстан Әуе Жолдары 50дей бағыттарға қызмет етеді. Әуе компанияның 11 әуежайы бар. Соның бесеуі халықаралық статусқа ие. Өзбекстан Әуе Жолдары ешқандай альянс пен қауымдастыққа кірмейді. Дегенмен ол SkyTeam Alliance-қа кіру жайында келіссөздер жүргізуде.
Өзбек Әуе Жолдарының басты атқарушы директоры Валерий Николаевич Тян.
Өзбекстан Үкіметі әуе компанияның 49% бөлігін приватизациялауды мақұлдады. Жоспар бойынша стратегиялық шетел инвесторлар табылғаннан кейін, оларға компанияның басқарылуы толығымен берілетін болады.
Ұшу Бағыттары
- Құрылымынан бері Өзбекстан Әуе Жолдары өзінің приоритеті ретінде Батыс Еуропа мен басқа халықаралық бағыттарға қызмет етуді қолға алды. Халықаралық бағытарға ұшатын рейстердің басым бөлігі Ташкент әуежайы арқылы орындалады.
Код Бөлісу
Өзбекстан Әуежолы төмендегі әуе жолдармен код бөлісу шартына отырған:
Әуепаркі
Өзбекстан Әуежолдары паркі келесі ұшақтардан тұрады (2009 жылдың маусым айы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әуе компаниялар Санат:Өзбекстан компаниялары
Сен-Тюрьян (Эр)
Сен-Тюрьян (Saint-Thurien) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27607, пошта индексі — 27680.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 212 адамды құрады. Халық тығыздығы — 40,23 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Антони Марсьяль
Антони Жоран Марсьяль (Anthony Joran Martial; 5 желтоқсан 1995, Эсон, Франция) — франциялық футболшы, тегі мартиникалық, Франция Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. Қазіргі кезде испандық "Севилья" клубында жалда өнер көрсетеді.
Клубтық
2009 жылы "Лион" селекционерерінің көзіне түсіп, мектебіне қабылданды. Төрт жылдан соң, 18 жасында Францияның бірінші лигасындағы тұңғыш ойынын "Аяччоға" қарсы өткізді (3 ақпан күні). 79 минутта алжирлік Рашид Геззальдың орнына шықты. Бірақ Лисандро Лопес, Александр Ляказетт, Бафетимби Гоми с секілді футболшылардан негізгі құрамда бұған орын тимей, қосалқы құрамда қалды. 2012/13 жылғы маусымда бар-жоғы 3 рет қана алаңға шықты. 2013 жылы жазда "Монакоға" ауысты. Сол жылы қараша айында тұңғыш рет "Монако" сапында алаңға шықты.
2015 жылы маусым айында "Монакомен" келісім шартын 2019 жылға дейін ұзартты, бірақ сол жылы жаздың ең соңғы күндерінде "Манчестер Юнайтедке" ауысты. 2015/16 жылғы маусым қорытындысында манчестерліктер сапындағы ең үздік мерген атанды, барлық турнирлерде 17 гол соқты.
2016/17 жылғы маусым басында 9 номерді Златан Ибрагимович алды да, Антони 11 номерге ауысты.
Ұлттық құрамада
Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.
Ұлттық құрамада тұңғыш рет 2015 жылы 4 қыркүйекте алаңға шықты. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары Санат:Севилья ФК ойыншылары
Лезгиндер
Лезгиндер (өзд.атауы - лезги, лезгиар) — дағыстан халқы, Кавказдың байырғы халықтарының бірі, Оңтүстік Дағыстан мен Солтүстік Әзірбайжанда тұрады. Сондай-ақ Түркияның бірнеше ауылдарында жинақы түрде мекендейді. Әлемде 680 мыңнан 850 мыңға дейін лезгиндер бар. Оның ішінде 2010 жылғы халық санағының қорытындысы бойынша Ресейде 476 228 адам, Дағыстанда 387 746 адам тұрады.
Тілі
Солтүстік Кавказ тілдік туыстастығының нах-дағыстан тобыньң лезгин тармағында сөйлейді. Диалектілері үш топқа бөлінеді: кюриндік, самурлық және кубиндік диалект. Лезгиндер арасында орыс және әзірбайжан тілдері де кең тараған. Жазуы кирилл әліпбиіне негізделген.
Діні
Лезгиндер ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады, шииттік бағытты ұстанушылар да кездеседі.
Тарихы
Орта ғасырларда лезгиндердің бір бөлігі Кубин, Кюрин, Дербент хандықтарының құрамында болды. 1813-28 ж. лезгиндер Ресейдің қол астына кірді. 1812 жылы лезгин-куриндер Оңтүстік Дағыстанда Ресей протектораты астында құрылған Курин хандығының құрамына кірді, ол 1864 жылы Курин округі болып өзгертілді. 1839 жылы лезгин-самурлар Самур округіне кірді. ХХ ғасырда Лезгистан Республикасын (тәуелсіз немесе автономия ретінде) құру әрекеттері жасалды.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – егіншілік (арпа, бидай, тары, қара бидай, жүгері, күріш, бұршақ дақылдары) және мал шаруашылығы, жазықтарда – негізінен жайылымдық – мал шаруашылығы, тауда – мал шаруашылығы (негізінен қой, сонымен қатар ешкі, ірі қара, т.б.) .).); Қысқы жайылымдар негізінен Солтүстік Әзірбайжанда болды.
Лезгинердің дәстүрлі кәсіптері мен қолөнері – иіру, тоқу, кілем, мата, киіз, былғары жасау, ұсталық (Ахты ауылы), қару-жарақ пен зергерлік бұйымдар (Икра ауылы) т.б.
Лезгин үйлері П- және Г-тәрізді немесе жабық шаршы түрінде салынған. Көшеден екі қабатты тұрғын үйге кіру үшін арка түріндегі қақпа арқылы шағын аулаға кіру керек. Ауланың бір бұрышында чурек пісіретін пеш бар. Ауладан тастан немесе ағаштан жасалған баспалдақ галереяға апарады, оған тұрғын үйдің барлық бөлмелерінің есіктері ашылады. 19-ғасырдың ортасынан бастап тұрғын үйлерде көшеге қарайтын балкондар жасала бастады. Кейбір таулы ауылдарда қарама-қарсы тұратын туысқан отбасылар екінші қабаттарды байланыстыратын жабық өткелдер жасайды.
Мәдениеті
Лезгиндерде ұлттық саз өнері лезгин билерінің түрлі нұсқалары дамыған.
Дәстүрлі киімдерінен ерлер - жейде, шалбар, бешпент, (валчагь), қыста қойдың жүнінен жасалған тон (кавал), түйе жүнінен жасалған башлык, бастарына папаха, әйелдер - ақ жейде, шаровары, түрлі түсті көйлек, бешпент, қыста тон (кавал) киген.
Қазақстандағы лезгиндер
Лезгиндер Солтүстік Кавказ этностары секілді Қазақстанда 19 ғасырдан бастап өмір сүруде. Олардың келуіне Ресей империясының Солтүстік Кавказды отарлау саясаты кезіндегі ұлт-азаттық көтерілістің жанышталуы себеп болды. Олар Сібірге және қазақ жеріне қарай қоныс аударды. Сонымен қатар кеңестік кезеңде лезгиндер Қазақстан жеріне күштеп және өз еркімен қоныстандырылды. Қазақстандағы лезгиндер саны - 3,6 мың адам(2013).
Дереккөздер
Санат:Халықтар Санат:Кавказ халықтары Санат:Дағыстан халықтары
Мақсұт Сағынтайұлы Жұмаев
thumb Мақсұт Сағынтайұлы Жұмаев (1 қаңтар, 1977 жыл, Орал) - қазақ альпинистерінің бірі әрі бірегейі.
Қазақстан мен Қырғызстандағы барлық тауларды бағындырды. ТМД аумағында табаны тимеген жер қалмады. Тіптен, әлемдегі ең биік шың – Эверестің ұшар биігіне шықты. Бір ғана мысал, әлемде биіктігі 8 000 метрден асатын не бары 14 тау болса, соның 14-сіне Жұмаевтың табаны тиді. Мақсұттың есімі айтулы биіктерге шыққан ең жас және оларды ең қысқа мерзімде бағындырған альпинист ретінде Гиннесс кітабына енуге тиіс.
Мақсұт Жұмаев пен Василий Талгатович Пивцов шілде айының басында Пәкістанға сапар шегеді. Қос қыранның көздегені – К-2 шыңы. Бұған дейін Мақсұт үш мәрте сол таудың төбесіне шығуға әрекет еткен екен. Алайда түрлі жағдайға байланысты діттеген мақсатына жете алмады. Василий болса, К-2-ге шығамын деп, бесінші мәрте тәуекелге бел буып отыр. Бұл таудың биіктігі – 8 611 метр. Егер жерлестеріміз оны бағындырса, мемлекетіміз үшін бұл – зор мәртебе, альпинистер үшін үлкен абырой. Ең бастысы, осы күнге дейін жер бетінде Мақсұт Жұмаевтың табаны тимеген екі-ақ шың қалды. Соның бірі – К-2 тауына отандастарымыз таяу күндері сапар шеккелі отыр. Одан кейін Лхотценің биігін бетке алу жоспарда бар.
Жетістіктері
Халықаралық деңгейде Спорт шебері, Қазақстан альпинизм чемпионатының биіктік санатында бірнеше мәрте жеңімпазы (чемпионы), ТМД ашық біріншіліктері жеңімпазы (2001, 2002), Қырғызстан ашық чемпионатының чемпионы (2001), "Амангелді шыңына" жалдамдыққа шығудан жеңімпазы (3999м.), ор. перепад высот: 2400-3970 м. в 2000 - 2001 жж., призер скоростного восхождения на пик Комсомола (4376 м.), перепад высот: 2300-4376м. в 2000 ж., за 2 ч 05 мин., (Шымбұлақ (шың)).
2001 - 2008 жылдар аралығында 20-дан астам 5-ші және 6-ші санат қиындықтағы биіктіктер бағындырды.
"Қар барысы" бағдарлама аясында бұрынғы КСРО-дағы ең биік 5-дің 2 шыңы бағындырылады:
Хан-Тәңірі (7010 м) - 2 рет 2000 ж.
Ленин шыңы (7142 м) - 2002 ж.,
2011 жылдың 14 желтоқсан күні "Құрмет" орденімен марапатталды.
Маңызды өрмелеулері:
8-ми тысячники: Шиша Пангма центральная (8012 м.) по классическому маршруту 5А 2000 ж.; Хидден (8068 м.) по классическому маршруту через Японский кулуар 6А 2001 г; Гашербрум II (8035 м.) по классическому маршруту с юго-запада 5Б 2001 ж.; Канченджанга (8586 м.) по классическому маршруту с юго-запада 6А 2002 г; Шиша Пангма (8046 м.) по классическому маршруту с севера 5А 2002 ж.; Нанга Парбат (8126 м.) по Диамирской стене маршруту Киншофера 6 А 2003 г; Броуд (8048 м.) по классическому маршруту с севера 5 Б 2003 ж.; попытка восхождения на К2 (8611 м) по классическому маршруту 2003 ж.; Макалу (8481 м.) по западному ребру маршруту Параго 6 Б 2004 ж.; Чо Ойю (8201 м.) по классическому маршруту с северо-запада 5 Б 2005 ж.; попытка восхождения на К2 (8611 м) по классическому маршруту 2005 ж., Дхаулагири (8167) по классическому маршруту 2006 ж.; Аннапурна (8091) по классическому с Сев по французскому маршруту 2006 ж.; Эверест (8848) с Севера по классическому маршруту 2007 ж.; попытка восхождения на К2 (8611 м) по классическому маршруту с севера 2007 ж., Манаслу (8163 м) по классическому маршруту 2008 ж.. өұғқәңі
Әкесі - Жұмаев Сағынтай ұбышұлы (1940-2005), партия қызметкері болған. Анасы - Жұмаева Ақзиба Мақзұмқызы (1944 ж. т.), зейнеткер, тіс дәрігері болып жұмыс істеген. Батыс Қазақстан аграрлық университетінің ветеринарлық медицина факультетін (1998) ветеринар дәрігер мамандығы бойынша; «Қайнар» университетінің заң факультетін (2002) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Әскери атағы - кіші сержант.
Үйленген. Жұбайы - Жұмаева Ольга Сергеевна (1976 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Ұлы - Жұмаев Исатай (2008 ж. т.); қызы - Жұмаева Айлин (2009 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:1977 жылы туғандар Санат:Қазақстан альпинистері Санат:Альпинистер
Мианма қалаларының тізімі
Мемлекетте 6 080 235 адам өмір сүреді. 2006 жылдың ақпараттары бойынша Рангун мегаполисінде халықтың 11% өмір сүреді.
Сілтемелер
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Мьянма қалалары
Эксплозиялық конустар
Эксплозиялық конустар - конус пішінді жанартаулардың жалпы аты, стратовулкандарға қарағанда кішілеу және жарылыстар нәтижесінде пайда болады. Топтасып кездеседі, бірінің өнімдері бас-қаларының өнімдерімен араласып кетеді.
Дереккөздер
Санат:Геология
Гипостазис
Гипостазис (hypo - асты, төмен + stasis - тоқырау) - бір сөз тобының орнына екінші сөз тобын аустырып коюы (зат есім жас - сын есім жас).
Эксплозиялық материал
Эксплозиялық материал - жанартаукластикалық материал терминінің синонимі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Экологиялық тәрбие
Экологиялық тәрбие - табиғат туралы білімнен және табиғатты ең жоғары ұлттық және жалпы адамзаттық құндылық деп бағалай отырып, оған ізгі, жауапкершілікті көзқараспен қараудан тұратын жоғары экологиялық мәдениетті - жасөспірім ұрпақта мақсатты дамыту.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Қытай тарихы
нобай Б.з.б. III мыңжылдықтағы Қытайдың ежелгі тұрғындары Хуанхэ өзенінің орта және төменгі ағысында тұстарын, Бохай шығанағының жанындағы жазықтықты, және Қытайдың басқа аумақтарының кең жазықтарын мекендеген. Бұл аумақтарда өмір сүрген тайпалар түрліше аталған: солтүстікте — «ли», шығыста — «и», батыста — «цзян» немесе «жун», оңтүстікте — «мань». Ежелгі халықтар тайпаларға біріккен рулық қауымдармен өмір сүрген және ортақ шаруашылықты жүргізген.
Б.з.б. III мыңжылдықтың соңында өндірістік күштердің одан әрі дамуы, жеке меншіктің пайда болуы және қоғамның таптарға бөлінуі рулық құрылымның ыдырауына және оның орнына мемлекеттің пайда болуына алып келді. Шамамен б.э.д. 1600 ж. шығыс «и» тайпалары Солтүстік Қытайдың үлкен аумағын жаулап алып, өз қарсыластарын жеңді де, Шан (инь) мемлекетін кұрды.
Қоғамдық құрылым.
Кейінгі Шан кезінде халықтың жалпы санынан артықшылықты топ бөлініп шығады, оның құрамына билеуші — ван жэне оның туыстары, билеушіге жақын адамдар абыздар, шенеуніктер және бағынышты тайпалардың ақсүйектері кірген. Чжоулық Қытайда бірнеше разряд — әлеуметтік ранглер пайда болды. Ранг тұрғын үй мен жердің мөлшерін, құлдардың саны мен жалақының мөлшерін анықтаған. Цинь кезеңінде Шан янның жүргізген өзгертулері негізінде ақсүйектіліктің ранглері туралы жаңа ереже енгізілді, оған сәйкес ранглер ақсүйектік тегіне емес, билеуші алдындағы жетістіктері үшін берілген. Барлығы 20 ранг енгізілді, ал б.э.д. III ғасырдан бастап оларды сатып алуға рұқсат етілген. Сонымен, жаңа ақсүйектер пайда болды: мүліктік, әскери, қызметтік және саудагерлік.
Мин империясы
Мин империясы – 1368 – 1644 жылы Қытайда билік құрған мемлекет. Моңғолдар билеген Юань әулетінің орнына құрылды. Қытайлардың моңғолдарға қарсы ұзаққа созылған күресі (1350 – 56) нәтижесінде дүниеге келді. Астанасы алғашқыда – Нанкин, 1421 жылдан Пекин қаласында болды. Әулеттің негізін салған Чжу Юаньчжан (Тай-цзу) (1368 – 98 жылдары). Ол империяны қатаң тәртіпке негізделген әдіспен басқаруды жолға қойып, мемлекеттік қызметке орналасудың үш сатылы жүйесін енгізді (1382 жылы). Мин империясының билеушісі Хуэй – ди (1398 – 1402 жылдары) ақсүйектердің құқығын тежеуге тырысты. Чжу-Ди (1402 – 24 жылдары) 1421 жылы мемлекет астанасын Нанкиннен Пекинге көшірді. Ол Моңғолияға қарсы соғыс жорықтарын жасады. 15 ғасырдың басында басталған Қытай мен Моңғолия арасындағы шиеленіс ұзаққа созылды. 1449 жылы ойраттардың билеушісі Эсен хан бірнеше моңғол тайпаларын біріктіріп, Қытайға басып кірді. Ол Қытай императорын қолға түсіріп, Пекинді қоршауға алды. Тек 1488 жылы екі ел арасында бейбіт бітімге қол жетті. 15 ғасырдың басында Қытайға Әмір Темір империясы қауіп төндірді. Әмір Темір ұлы Жібек жолына бақылау жасауды өз қолына алды. 1405 жылы Ақсақ Темірдің кенеттен қайтыс болуы Қытайға төнген қауіпті сейілтті. Дегенмен оңтүстік бағыттағы Мин империясының белсенді сыртқы саясатының арқасында Қытай қазіргі Гуйчжоу провинциясы жеріндегі халықты бағындырып, біржола өзіне қосып алды. Вьетнам (1406 – 27 жылдары), Цейлон (1408 – 56 жылдары) және оңтүстік - шығыстағы 20 патшалық Қытайға тәуелді болды. Бірақ өлы Жібек жолының Орталық Азиялық бөлігі Мин империясының бақылауынан тыс қалды. 1405 – 33 жылдары Мин империясы Әмір Темір империясына қарсы одақтас ел табу үшін Оңтүстік Азия елдеріне, Үндістанға, Парсы шығанағына, араб елдеріне және Африкаға зор ауқымдағы 7 теңіз экспедидициясын аттандырды. Жапония аралдарымен, Жоңғариямен, Қашқариямен, Сібірмен сауда байланыстарын орнатты. Мин империясының кезінде қолөнер, кеме жасау, мануфактура өндірісі дамып, қалалар өсті, ақша қатынасы дамыды. өлы Қытай қорғанының бұзылған жерлері қалпына келтіріліп, сәнді сарайлар мен ғибадатханалар салынды. Халықтың өсімі ұлғайды. Пекин мен Нанкиннің тұрғындары 1 миллионға жетті. 15 ғасырдан бастап еуропалықтармен (Португалия, Голландия) байланыс орнады. Еуропалық миссионерлер Қытайда христиан (католик) дінін насихаттай бастады. Дегенмен 16 – 17 ғасыларда әлеуметтік күрес шиеленісіп, шаруалар көтерілісі жиі бой көтерді. 1628 – 44 жылдары. Қытай тарихында ұзаққа созылып, кең аумақты қамтыған Ли Цзычен бастаған шаруалар көтерілісі нәтижесінде Мин империясы құлады.
Цин империясы
Цин империясы, Чин (Шың) патшалығы (1644 — 1911) — Қытайдағы маньчжурлар әулеті билеген соңғы патшалық. Билеуші Нурцахи (Нұрхаш) (1559 — 1626) XVI ғасырдың аяғында Солтүстік-Шығыс Қытайда тұратын көшпелі манчжур тайпаларын біріктіріп, Мин патшалығына қарсы күрес бастады. Ол 1616 жылы Хатула деген жерде “Да чжин” (“Ұлы алтын”, тарихта оны “Ху чжин — Соңғы чжин” деп атаған) мемлекетінің құрылғанын жариялады.
1626 ж. Нурцахи қайтыс болғаннан кейін оның орнына баласы Абахай (Хуан Тайчжи) отырды. *1636 ж. Абахай мемлекеттің атын Цин (Чин — мөлдір) деп өзгертті. Бұл кезде Қытайдың орт. аудандарында Мин патшалығына қарсы Ли Цзычэн, Чжан Сяньжун бастаған халықкөтерілістері болып жатты.
Цин империясы шет елдермен, әсіресе, еур. мемлекеттермен “жабық есік” саясатын жүргізіп, империя аумағын сыртқы шабуылдардан қорғауды күшейтті.
XVII ғасырдың аяғында Қытайдың шеткері аймақтардағы орт. өкіметке қарсы жүргізілген “Сан фан” қозғалысын күшпен басты. Жоңғар ханы Қалдан Сереннің Қытайға жасаған шабуылы тойтарылды.
Орт. Азияда қалыптасқан ішкі қайшылықтарды пайдалана отырып,
1755 — 57 ж. Жоңғар хандығын біржолата жойып жіберді.
1756 — 57 ж. Қазақ хандығымен болған дығымен болған шекаралық әскери қақтығыстардан кейін өзара келісім жасалып, дипломат. қарым-қатынастар орнатылды (қ. Абылай, Цянь Лун). Цин империясы Үрімжі, Құлжа мен Тарбағатайда қазақтармен малға тауарлар айырбастайтын арнайы базарлар ашты.
1759 ж. Қашғариядағы ұйғырлардың қарсылығын жаныштап, Шығыс Түркістанға өз билігін орнатты. 1762 ж. Іле өз-нің бойында Чжаньчжунфу генерал-губернаторлығы құрылды.
1762 — 65 ж. оңт-те Бирма, Вьетнам, Непалға жаулап алу соғыстары жүргізілді. XVIII ғасырдың аяқ кезінде Тибет жаулап алынып, Цин империясы өзінің шарықтау шегіне жетті.
XIX ғасырдан бастап Цин империясы әлсірей бастады. Орт. өкіметке қарсы халық көтерілістері жиілеп, батыс державалары Қытайға ену әрекеттерін күшейтті.
Ежелгі Қытай мәдениеті
Батыс және орталық Еуропа мәдениеті тарихындағы орта ғасырлық мәдениеттен жаңа заман мәдениетіне өту дәуірі екі ұлы мәдени қозғалысты — Қайта жаңғыру дәуірі мен Реформацияны қамтиды. «Ренессанс» деген атпен белгілі болған Қайта жаңғыру дәуірі ақсүйектік сипатта болса, ал Реформация қозғалысы — діни бағытта жүзеге асырылды. Қайта жаңғы ру идеялары бұқара халықтың арасынан гөрі, қоғамның үстемдік етуші таптарының арасында кеңінен тараса, ал Реформация идеялары бүкіл халық тарапынан кең қолдау тапты. Қайта жаңғыру дәуірі мен Реформацияның өзара қарым-қатынастары әрі күрделі, әрі бір қалыпты емес, бірақ соған қарамастан бұл мәдени төңкерістер жаңа заманның жаршысы, адамзат баласының мәдениет саласындағы жарқын кезеңдерінің бірі болды.
Б.з.б. 140 – 87 жылы конфуцийшілдік ресми идеологияға айналды. Хань әулеті тұсында бірыңғай қытай халқы қалыптасты. Халық өзін ханьдықтармыз деп атай бастады. Бірақ 184 жылы 20 жылдан астам уақытқа созылған көтерілістен Хань әулеті құлап, үш патшалық құрылды. Хань әулетімен бірге Қытайда құл иеленушілік қатынастар да жойылып, жаңа қоғамдық қатынастар (феодализм) орнады.
Солтүстік Қытайды көшпелі тайпалар басып алды. Елде түрлі кезеңдерде қытайлық емес 16 патшалық құрылды.
589 жылы ел Суй әулетінің төңірегіне қайта бірікті.
618 жылы оның орнына Тан әулеті келді. Қытай елі қайта гүлденді. Империя түрлі бағытта басқыншылық соғыстар жүргізді.
630 жылы Шығыс Түрік қағандығын жойды. 8 ғасырдың бас кезінде Жетісуға басып кіріп, 751 – 52 жылы Атлах шайқасында арабтар мен жергілікті түркі тайпаларының одағынан күйрей жеңілді. 10 ғасырдың басына қарай Тан империясы ыдырап, 960 – 1279 жылы Оңтүстік Қытайды Сун әулеті біріктірді. Солтүстікте, солтүстік-шығыста, солтүстік-батыста көшпелі тайпалар билеген мемлекеттер өмір сүрді. Олар бір-бірімен және Сун әулетімен үздіксіз соғыстар жүргізді.
1271 жылға қарай Шыңғыс ханның немересі Құбылай бүкіл Қытайды өзіне бағындырып, Юань әулетінің негізін қалады.
14 ғасырдың 2-жартысында Юань әулеті биліктен кетіп, орнына қытайлық Мин әулеті келді.
16 ғасырда Қытайға еуропалықтар келе бастады. 1551 жылы Португалия Аомын (Макао) жерін жалға алады. Миссионер-иезуиттер келіп, христиан дінін уағыздай бастады.
17 ғасырда солтүстікүстіктен көшпелі тайпалардың шабуылы күшейді, аса ірі шаруалар көтерілістері басталды. Мин әулеті биліктен кетіп, өкімет көтерілістерді басу үшін көшпелі маньчжур билеушілерінен көмек сұрауға мәжбүр болды. Билікке маньчжурлік Цинь әулеті (1644 – 1911) келді. Жаңа әулет Қытайды қайта біріктірді.
17 ғасырдың аяғына қарай олар Халханы (қазіргі Моңғолияны) жаулап алды, 1757 жылы жоңғар хандығын жойды, Шығыс Түркістан Шыңжаң (жаңа шекара) деп аталды.
18 ғасырдың аяғына қарай Тибет алынды. Осы кезден Цинь әулеті дағдарысқа ұшырай бастады.
19 ғасырда Қытайға еуропалықтардың әсіресе ағылшындардың экспансиясы күшейді. 1840 – 42, 1856 – 60 жылы еуропалықтармен арада «апиын соғыстары» болды. Жеңіске жеткен Англия, Франция, АҚШ өкіметтері елдің кейбір аралдарын алды. Солтүстікте пайда болған қуатты көрші Ресеймен шекара белгілене бастады. Халықтың тұрмысы күрт төмендеді. 1850 – 64 жылы елде аса ірі шаруалар көтерілісі болып, еуропалықтардың көмегімен зорға басылды. Шеткі аймақтарда да халық көтерілістері болып жатты. Оның ішіндегі ең ірілері 1862 – 77 жылы болған дүнгендер мен ұйғырлардың көтерілістері еді. 1860 – 70 жылы Қытайда капиталисттік қатынастар дами бастады. Жаңа экономикалық орталықтар (Шанхай, Ухань, тағы басқа) құрылды. Цинь империясы дағдарысқа ұшырап, Англия, Германия, Жапония, Франция, Ресей, АҚШ, тағы басқа елдер Қытайды өзара бөліске сала бастады. Халық тұрмысының нашарлығымен шетелдіктердің үстемдігі төңкерісшіл қозғалыстардың күрт күшеюіне алып келді. 1898 жылы басталған Ихэтуаньдар көтерілісі шетелдіктердің көмегімен басылып, Қытайдың ішкі-сыртқы саясатына толық бақылау орнатылды.
1917 жылы Ресейдегі Ақпан революциясынан кейін елде Сунь Ятсен басқарған ұлт-азаттық қозғалысы басталды. Қозғалыс Оңтүстік Қытайда жеңіске жетіп, Сунь Ятсен Кеңес өкіметіне хат жазып, «империалистерге» қарсы бірлесіп күресуді ұсынды. 1923 жылы ақпанда, Кеңес өкіметі Сунь Ятсен басқарған Гоминьдан партиясының өтініші бойынша Қытайға саяси, әскери кеңесшілер, қару-жарақ, тағы басқа көмек жібере бастады. 1927 жылы 18 сәуірде Гоминьдан партиясының оңшыл қанаты әскери төңкеріс жасап, билікті өз қолдарына алды. Оған қарсы 1921 жылы іргесі қаланған Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) бірқатар көтерілістер ұйымдастырды. Сөйтіп, солтүстік. Аудандарда ҚКП-ның басшылығымен Қытай Қызыл Армиясы мен Кеңестер деп аталатын өкіметтік органдар құрылды.
1930 – 36 жылы Гоминьдан өкіметі солтүстікке үздіксіз жорықтар жасап, ҚКП -ның базасын жойып жіберуге тырысты. 1931 жылдан бастап Жапония Қытайды жаулап алуға кірісті. Солтүстік-шығыс Қытайды басып алған жапондар орталық аудандарға ұмтылды. 1937 жылы шілдеде Жапония Қытайды толық жаулап алу үшін шабуылға шықты. Олар Солтүстік, Орталық Қытайдың едәуір бөлігін және Оңтүстік Қытайдағы теңіз порттарын басып алды.
1945 жылы 8 тамызда Кеңес өкіметі Жапонияға соғыс жариялап, Солтүстік-Шығыс Қытайды және Ішкі Моңғолияны азат етті. КСРО жапондардан қолға түскен қару-жарақтар мен әскери техниканы ҚКП-на беріп, оны күшейтіп жіберді. 1946 жылы басталған ҚКП мен Гоминьдан өкіметі арасындағы азамат соғысы, 1949 гоминьдан әскерлерінің талқандалып, Тайвань аралына қашуымен аяқталды. 1949 жылы 1 қазанда Қытай Халық Республикасы жарияланды.
1950 жылы 14 ақпанда кеңес-қытай келісімі жасалып, ол бойынша КСРО ҚХР-ға 300 миллион доллар көлемінде көмек көрсетті.
1953 – 57 жылы тағы да бірқатар келісімдерге қол қойылып, КСРО Қытайға 125 ірі өнеркәсіп орындарын салуға көмектесті. 50 жылдардың 2-жартысынан бастап Мао Цзедун бастаған ҚКП басшылығы ұлтшылдық бағыттағы саясатты күшейтті. «Үлкен секіріс» саясатын жүргізді. Аз ұлттарға қысым күшейді. 1960 жылдан бастап кеңес-қытай шекарасы жиі бұзыла бастады. 1966 – 76 жылы «мәдени революция» саясатын жүргізді. «Үлкен секіріс» және «мәдени революция» жылдарында мыңдаған адамдар репрессияға ұшырады. Мао Цзедун қайтыс болғаннан (1976) кейін, 1978 жылы желтоқсан айынан бастап ҚКП ОК елде Дэн Сяопиннің басшылығымен экономикалық реформалар жүргізе бастады. Бұл реформа нәтижесінде ҚХР экономикасы тез дамып, халықтың тұрмысы күрт жақсарды. Қытай әлемдегі жетекші елдермен бәсекеге түсе бастады. 2003 жылы күзде ҚКП ОК басшылығы ауысып, билікке жаңа буын өкілдері келді (Бұрынғы басшы Цзян Цзэминнің орнына Ху Цзиньтао тағайындалды).
Б.з.б. 6-3 ғ-да Қытайда философиялық ой-өріс едәуір дамыды; әр түрлі философиялық. Мектептер — конфуциандық, даосизм, моизм (Мо-цзы ілімі), заңшылдар мектебі т.б. саяси-таптық күрестің күшеюін бейнелей отырып, қатты өрге басты және өзара күрес жүргізді. Чжаньго кезінде мемлекеттер арасындағы соғыстар цинь империясының жеңісімен және Қытайдағы тұңғыш бір орталыққа бағынған цинь империясының (б.з.б 221-207) кұрылуымен аяқталды. Империяның негізін қалаушы және бірінші императоры Цинь Ши- хуанди елді біріктіріп, нығайту жөнініде бір қатар реформалар жасады. Оның тұсында Ұлы Қытай қорғанның едәуір бөлігі салынды. Аса қатты саяси езгі мен шаруаларды канау біздің заманымыздан бұрын 209 жылы халық көтерілістің шығуына әкеліп соқты. Бір орталыққа бағынған мемлекет құруылуына байланысты өздерінің кейбір артықшылықтарынан айырылып қалған ескі аристократия да Цин билігіне қарсы шықты. Бұл күресте көтеріліс басшыларының бірі Лю Бан жеңіске жетіп Хань әулетін кұрады (біздің заманымызға дейін 206- біздің заманымыздың 25 жж.) Хань империясында құл иеленушілік құрылыспен катар, феодалдық катынастар дамыды. Біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда осы күнгі Шыңжаңды басып Орта Азиямен Таяу Шығыс елдеріне өтетін сауда жолын салынды (Қытайдьтң Ұлы Жібек жолы). Император У-Ди тұсында (біздің заманымыздан бұрын 140-87 жылдары) конфуцийшілдік үстемдік етуші ресми идеология болып табылды. Біздің заманымыздың 1 ғасырының басында аса ірі халық көтерілістері шықты: бұған қатысушылар «қызыл қастылар» және «жасыл орман тұрғындары» деп аталды (Қытайдағы Қызыл қастылар көтерілісі). Он жылға созылған бұл көтерілістер 27 жылы басылды. Алайда империя билеушілері шаруаларға бірқатар уақытша жеңілдіктер беруге мәжбүр болды. Хань дәуірінде біріңғай көне Қытай халқы қалыптасып, кейіннен ол Хандықтар атағын алды (Хань империясының атымен).184 жылы басталып 20 жылдан астам уақытқа созылған аса қуатты халық көтерілісі (Қытайдағы «сары орамалдылар» көтерілісі). Бір орталыққа бағынған Хань мемлекетін күйретті. Көтеріліс нәтижесінде Қытай үш мемлекетке бүліп, бұлардың өмір сүрген кезеңі «саньго» деген атақ алды (Үш патшалық 220-280 жылдары). Хань империясы құлағаннан кейін, кұл иеленүшілік құрылыстан феодализмге өту жүзеге асты. Әр түрлі кезеңдерде қытайлық емес 16 патшалық құрылған Солтүстік Қытайды 316 жылы көшпелі халықтар басып алды. 589 жылы Қытайда Суй әулетінің билігі қайта бірікті, 618 жылы оның орнына тан әулеті келді. Тан империясы тұсында 618-907ж. ауыл шаруашылығы, қолөнер кәсібі мен сауда едәүір өркендеді. Тан кезеңі Қытай поэзиясының «алтын ғасыры» деп есептелді. Империя көршілес елдермен халықтарға қарсы басқыншылық соғыстар жүргізді. 630 жылы ол Шығыс Түрік қағандығын жойды.
Дереккөздер
Санат:Қытай тарихы
1050 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1050 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1050 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Магниттік тізбек
Магниттік тізбек
Магниттік тізбек — магниттік ағын өтетіндей болып жалғанған магнетиктер тізбегі; құрамы ферромагнетик заттардан тұратын құрылғылар жиынтығы. Техникада магниттік ағын тек ферромагнетиктерден ғана өтетін (тұйық Магниттік тізбек) Магниттік тізбек және ферромагнетиктерден басқа диамагнетиктерде (мыс., ауа қабаты) таралған Магниттік тізбектер де бар. Егер Магниттік тізбектегі магнит ағыны тұрақты магнит арқылы қоздырылатын болса, мұндай тізбекті поляризацияланған Магниттік тізбек, тұрақты магнит қатыспайтыны — бейтарап Магниттік тізбек деп аталады. Соңғы тізбектің магнит ағыны тізбек орамдарынан өткен электр тогының әсерінен ғана туады. Қоздырылатын ток сипатына қарай Магниттік тізбек тұрақты, айнымалы және импульстік магнит ағындар тізбектеріне ажыратылады. Магниттік тізбек электр машиналары, трансформатор, тұрақты магнит, электрмагнит, электр өлшеуіш приборлар, т.б. жасау ісінде пайдаланылады.