cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әбу Насыр Әл-Фараби
Шығармашылық жолы
Әл-Фараби сезім мен ойлау, тәрбие мен іс-әрекет жүйесін жетілдіру мәселесіне қайта айналып соғып отырған. Білімсіз адамгершілік молаймайды, білімсіз адам өзгенің абзал қасиеттерін тани алмайды. Жан-дүниені тәрбиелемей үлкен жетістікке жету жоқ. Ғылым мен тәрбие ұштасса ғана рухани салауаттылыққа жол ашылмақ. Мінез-құлқын түзей алмаған адамның ақиқат ғылымға қолы жетпейді деп ескертеді.
Әбу Наср Әл-Фараби ілімі шығыс ойшылдарына, аристотельдік және жаңа платоншылдық көзқарастарға сүйенеді, оларға жаңа сипат береді. Ол өзінің “Философияны үйрену үшін қажетті шарттар жайлы трактат” атты еңбегінде Аристотелдің философиясын меңгеруге қажет болатын тоғыз шарт жайлы өз пікірлерін ортаға салады.
Аристотельдің “Никомахтың этикасында” (1-кітап, §1) келтірілген схемасын негізге ала отырып, әл-Фараби философияны теориялық және практикалық деп екіге бөледі. Теориялық философия өзгермейтін, өткінші емес заттарды, практикалық философия өзгертуге немесе жасауға болатын заттарды зерттейді. Философия, Әбу Наср Әл-Фарабидің білуінше, адамда ғана болатын “ең ерекше” игілік — ақыл, парасат арқылы меңгеріледі. Ақыл, парасаттың қызметі қалай болса, солай бет-алды жүргізілмеуге тиіс, онда мақсаттылық сипат алады. Оның негізін логика өнері қарастыратын ойлаудың дұрыс әдістері құрады. Әбу Наср Әл-Фарабидің атап көрсетуінше, адам өзінің бақытқа жету жолын логикадан бастаған жөн.
Бір сөзбен айтқанда, Фараби адамдардың өз көздеген мақсатына жетуі оның өзіне ғана байланысты екенін айтады. Адам рухани жағынан үнемі өзін-өзі жетілдіріп отыруға тиіс, адам тек ақиқатты, айналадағы дүниені танып-білу арқылы жетіледі деп түйін жасайды.
Әбу Наср Әл-Фараби адам міндетті түрде адал ниетті болу керек деп есептейді. өйткені жақсы істер істеп, мұның төлеуін күтсе, адам бұл істерін жамандыққа айналдырады. Жетік философ теориялық ғылымдарды да білуге, бұл ғылымдарды басқа ғылымдарда да қолдана білуге тиіс. Платон мен Аристотель нағыз философқа әкімнің міндеттері жүктелуге тиіс деп санады, бірақ Платонның пікірінше философ өзгермейтін ақиқаттарды меңзеп, мемлекетті басқаруды жоғары мақсатқа жетуге бөгет жасайтын ауыртпалық деп есептейді, ал Әбу Наср Әл-Фараби, керісінше, тіршілік істерден бойын аулақ салмайды, қайта адамдардың ақиқатқа жету жолына түсуіне көмектесуге тырысады. Бұл арада ол дін мен философияны салыстырады. Оның пікірінше дін философияға ұқсас: екеуі де жоғары принциптерге, бір заттардың бастамаларына түсінік береді. Бірақ философия дәлелдеуді, дін сенуді керек етеді. Заң шығарушы өте жақсы пайымдаудың арқасында адамның мүдделеріне сай келуге тиіс заңдарды дұрыс жүзеге асыра алады.
Әбу Наср Әл-Фараби өз заманындағы ғылымның барлық салаларынан, әсіресе, математика, астрономия, физика, жаратылыстану ғылымдарынан көп мұралар қалдырды. “Ғылымдар тізбегі” деген еңбегінде сол кездегі ғылымды үлкен-үлкен бес салаға бөледі:
Ғалым бұл ғылымдардың бәрінің пәнін анықтап, қысқаша мазмұнына тоқталады.
Әбу Наср Әл-Фараби математик ретінде өзара тығыз байланысты үш салада еңбек еткен. Олар: 1) математиканың методол. мәселелері (математикалық ғылымының пәні, негізгі ұғымдары мен әдістерінің шығу тегі), 2) математикалық жаратылыстану, 3) математиканың кейбір нақты тарауларын жасауға қатысуы. Әбу Наср Әл-Фараби математиканы жеті тарауға бөледі (арифметика, геометрия, оптика, астрономия, музыка, статика, механика — әдіс айла жөніндегі ғылым). Ол — алгебраны математиканың дербес бір саласы ретінде қарастырып, алгебра пәнін алғаш анықтаған оқымыстылардың бірі. Осыған байланысты Әбу Наср Әл-Фараби сан ұғымын оң нақты сан ұғымына дейін кеңейту туралы аса маңызды идея ұсынды.
Физика саласындағы Әбу Наср Әл-Фарабидің көрнекті еңбегі “Вакуум туралы” деп аталады. Мұнда ол вакуум жоқ екенін ежелгі гректерде сирек кездесетін тәжірибеге сүйенген логикалық қорытындылар арқылы дәлелдеуге тырысқан. Әбу Наср Әл-Фараби бұл еңбегінде вакуум мәселесінен басқа да физиканың әр түрлі мәселелерін қарастырып, сол кездегі ғылымның дәрежесіне сай өз шешімдерін дұрыс тапқан (дененің жылудан ұлғаюы не кішіреюі, түсірілген кернеуге, қысымға байланысты ауа көлемінің ұлғаю немесе кішірею заңдылықтары, ауаға түсірілген кернеудің берілуі, т.б.).
“Алхимия өнерінің қажеттігі туралы” атты трактатында өз тұсындағы алхимиялық білімдерді талдап, алхимияның жалған қабыршағынан ғылыми дәнін бөліп алып, оны белгілі бір зерттеу пәні бар жаратылыстану ғылымының бір саласы ретінде қарастырады.
Әбу Наср Әл-Фараби медицина саласында “Адам ағзалары жөніндегі Аристотельмен алшақтығы жөнінде Галенге қарсы жазылған трактат”, “Жануарлар ағзалары”, “Темперамент туралы” т.б. еңбектер жазған, онда негізінен медицинаның теория мәселелерімен айналысып, медицина өнерінің пәнін, міндет-мақсатын анықтап беруге тырысады. Әбу Наср Әл-Фарабидің философия және натурфилософия еңбектерінде жаратылыстанудың көптеген мәселелеріне тоқталады.
Астрономида күн апогейі орнының тұрақты болмайтынын өз тәжірибесі арқылы бақылап анықтаған. Сәуленің таралуын геометрия оптика заңдылықтарымен дәлелдеп береді. Сәуленің жиналу, сыну, тарау, шоғырлану заңдылықтарын геометриялық дәл әдістермен тапқан Әбу Наср Әл-Фарабидің шұғыла туралы түсінігі Еуропа ғылымына 17 ғасырда ғана мәлім болды. Оны неміс астрономы И. Кеплер арабшадан аударып “фокус” атаған. Мұны Әбу Наср Әл-Фараби сегіз ғасыр бұрын “күйдіру”, “оттық орын” мәнінен шығарып “мұхарақ” атаған. Ол және өз қолымен ойыс айна, яғни парабола, линза жасап, бұларын ғылымда қолданған да болатын.
Әбу Наср Әл-Фараби ежелгі гректің ұлы астрономы Клавдий Птоломейдің еңбектерін түсіндіре, кемелдендіре отырып, өз тарапынан да теориялық (математикалық), практикалық мәні зор қорытындылар жасап, соны идеялар, пікірлер айтады. Мысалы, ол тарихта тұңғыш рет Шолпан планетасының Күннің бетін басып өтуін бақылайды, “Астрологиялық болжамдарда не дұрыс, не теріс” деп аталатын трактатында ғұлама ғылыми астрономияны, жұлдыздардың орны, түр-түсі, қозғалысы т.б. көрінерлік қасиеттеріне сүйеніп, жер бетіндегі оқиғалардың, адам өмірінің болашағын алдын-ала болжауға болады дейтін дүдәмал, күмәнді ғылымсымақты астрологиядан бөліп қарайды.
Ғұламаның ғылыми-философиялық еңбектерін байыптап қайта қарау барысында оның педагогика тарихындағы ұлы тұлғалардың бірі болғандығын көреміз. Ол — шығыс елдерінде тұңғыш сындарлы педагогикалық жүйе жасаған ағартушы оқымысты.
Жас ұрпақтың сана-сезімін қалыптастыру үшін үш нәрсенің ерекшелігін жүйелеп, дәйектеп алу шарт:
Ғалым дене тәрбиесі мен адамгершілік тәрбиесінің ұқсастығына, оның бір-біріне тигізетін әсеріне ерекше мән берді.
Әбу Наср Әл-Фараби. өзінің “Риторика”, “Поэзия өнері туралы”, “Бақытқа жол сілтеу” туралы трактаттарында этикалық, эстетикалық мәселелерге көңіл бөліп, көркемдік, сұлулық, бақыт, мейірбандық білім категорияларының бетін ашып, солардың негізін дәлелдеп берді.
Этиканы ол, ең алдымен, жақсылық пен жамандықты ажыратуға мүмкіндік беретін ғылым деп қарады. Сондықтан оның этика жөніндегі тұжрымыдамаларында жақсылық, мейірбандық категориясы басты орын алады. Ғұламаның этикалық ойларынан терең гуманизмнің лебі еседі, ол [адам] баласын жаратылыстың, бүкіл жан иесі атаулының биік шоқтығы, сондықтан да оны құрметтеу, қастерлеу керек деп түсінеді. Фараби жасаған қортындының басты түйіні — білім, мейірбандық, сұлулық үшеуінің бірлігінде. Фарабидің гуманистік идеялары әлемге кең тарады. Ол ақыл-ой мен білімнің биік мәнін дәріптеді. Фараби көркемдік, сұлулық хақында былай дейді: ол өмір шындығының өзіне тән қасиеті, болмыстың, нақты құбылыстардың, әлеуметтік өмірдің көкейдегі елесі. Көркемдік — тән мен жан қасиеттерінің сұлулығын көрсететін белгі деп санайды.
thumb|left|200px|«Китаб әл-mūsīqā әл-Кабир» («Музыканың ұлы кітабы») кітабындағы иллюстрация. "Shahrud" деп аталатын музыкалық құралдың кескіні
Әмбебап-музыкант
Әбу Наср Әл-Фараби әмбебап музыкант та болған. Саз аспаптарында ойнап, ән салған, өз жанынан ән, күй шығарған. “Музыканың ұлы кітабы” — ғұламаның әрі музыка жайында, әрі физика-математика жайында жазған тарихи үлкен туындысы. Мұнда музыкалық акустика мәселелері барынша кең қамтылып, дыбыстың табиғаты, тегі, таралуы т.б. жайында көптеген дұрыс, соны пікірлер айтылған. Музыканың тәжірибелік (эксперименттік) және теориялық (математикалық) негіздерін жасап, физика-математикалық заңдылықтардың белгілі музыка аспаптарда қалай жүзеге асу жолдарын көрсетеді. Әбу Наср Әл-Фараби ғылми танымның жалпы (универсал) теориялық үш шартын анықтап, соның негізінде музыка теориясын жаңадан қалыптастырды. Ол шарттар: біріншіден, ғылымның барлық түпкі негіздерін — принциптерін білу; екіншіден, осы принциптерден сол ғылымға жататын қажетті қорытындыларды, нәтижелерді шығара білу; үшіншіден, осы ғылым жайлы бұрын-соңды айтылмаған ой-пікірлерді талдай білу, дұрысын терісінен ажыратып, қателерін түзете білу. Музыканың математика теориясын жасау жолында Әбу Наср Әл-Фараби математиканың көптеген түбегейлі мәселелерін қамтиды. Олар: қатынастар теориясы, комбинаторикалық талдау мәселелері, функционалдық тәуелділіктер және оны кескіндеу, аксиоматика идеясы т.б.
Әл-Фараби мен Абай
Абайдың Фараби еңбектерімен таныстығы жөнінде нақтылы мәліметтер жоқ. Дегенмен Сағдидық: «... философияға, даналыққа зор мән берген Абай әл-Фараби, ибн Синалармен таныс болуымен бірге осы ғақпиялар кітаптарынан да мағлұматы бар еді» (Абайдың республикалық әдеби-мемориалдық музейі. Инв. №172, 17-6.), - деп айтылған пікірі Абайдың Фараби еңбектерімен таныс болғандығын анықтай түседі. Абай өз шығармаларында нәр татқан рухани бұлақтар төркінін жасырмайды, ол қайта: «Ғылымды іздеп, Дүниені көздеп, Екі жаққа үңілдім..,» - деп ескертуінде мәні терең сыр жатыр. Фараби мен Абай шығармаларындағы пікір сабақтастығын, ақын шығармашылығы нәр алған рухани көздерінің түп-төркінін қарастырғанда, алдымен екі ұлы ойшылға ортақ «жан қуаты» немесе Абайдың өз сөзімен айтқанда «өзін танымақтық» жөніндегі көзқарасына айрықша назар аудару қажет.
Адамзат тарихында ғылыми ойдың үздіксіз даму барысында «өзін танымақтың» немесе «жан қуаты» туралы ойлардың қалыптасу жолдарын танып білу күрделі мәселеге айналып, бастан-аяқ қарама-қарсы көзқарастардың өріс алуына түрткі болды. Адамның өзін танымақтық жөніндегі ілімнің алғашқы қадамы көне дүние философтарынан басталса да, оны өз заманында ғылыми жүйеге түсіріп, қалыптастырған Фараби еңбегі ерекше көзге түседі. Жалпы «жан қуаты» немесе «өзін танымақтық» жайлы күрделі ой сарасына қазақ топырағында арғы заманда Фараби, соңғы дәуірде Абайға терең барлап барған. Абай өлеңдері мен қарасөздеріндегі жан қуаты жайлы ой толғануында «жан құмары», «жанның жибили қуаты», «жан қуаты», «жанның азығы» т. б. осы іспеттес философиялық сарындағы ойларын таратқанда: «Жан қуаты деген қуат-бек көп нәрсе, бәрін мұнда жазарға уақыт сиғызбайды» - деп, айрықша ескертуінің өзіндік себептері бар. Бұл тұжырымынан ақынның «өзін танымақтығы» жөніндегі ілімнің тарихымен толық таныстығы анық байқалып, өз тарапынан ойларын кең түрде тыңдаушыларына молынан жеткізе алмаған өкініші де сезіледі. Жан қуаты жөнінде Фараби қолданған филос. терминдер Абайдың өлеңдері мен Жетінші, Он жетінші, Жиырма жетінші, Отыз сегізінші, Қырық үшінші қарасөздерінде сол түпнұсқадағы қапыға немесе қазақы ұғымға сай балама сөздермен беріледі. Ақынның Он төртінші, Он жетінші қарасөзі мен «Әуелде бір суық мұз ақыл зерек...», «Көзінен басқа ойы жоқ...», «Малға достың мұңы жоқ малдан басқа...», «Алла деген сөз жеңіл...», «Жүрек - теңіз, қызықтың бәрі асыл тас...» өлеңдерінде арнайы сөз болып, талқыланатын ақыл, қайрат, жүрек жайлы филос. мағынадағы ойларының бастау алар көзі Фараби еңбектерінде жатыр.
Ғалым мұралары жету кезеңдері
Ғалым мұраларының бізге жетуін төрт кезеңге бөлуге болады: 1. Орта ғасырдағы араб, парсы және басқа тілдерде жазған ғұламалар арқылы (Ән-Надим, әл-Баиһақи, Ибн Саид әл-Кифти, Хаджи Халифа, Венике, Камерариус т.б.); 2. Жаңа дәуір кезеңдеріндегі Батыс Еуропа мен Америка ғалымдары арқылы (Леонардо да Винчи, Спиноза, И.Г.Л. Козегартен, Г. Зутер, Ф. Диетереци, К. Брокель, Дж. Сартон, М. Штейншнейдер, Д. С. Марголиус, т.б.); 3. 20 ғасыр, әсіресе Кеңес Одағы шығыстанушы ғалымдары арқылы (В. В. Бартольд, Е. Э. Бертельс, Б. Ғафуров, С. Н. Григорьян, В. П. Зубов, А. Сагадеев, Ю. Завадовский, түріктер А. Сайылы, Х. Үлкен т.б.); 4. Қазақстан мен Орта Азия оқымыстылары арқылы (Ә. Марғұлан, А. әл-Машани, О. Жәутіков, А. Қасымжанов, А. Көбесов, М. Бурабаев, Ә. Дербісәлиев, І. Жарықбаев, Ш. Хайруллаев т.б.).
Әбу Насыр әл-Фараби мұраларының Қазақстанда түбегейлі зерттелуі 20 ғасырлардың 60-жылдарында ғана қолға алынды. Оған алғаш бастамашы болған қазақ ғалымдары Ақжан әл-Машани (Машанов) мен Қаныш Сәтбаев еді. Әбу Насыр Әл-Фарабидің 1100 жылдығына орай шығарылған ЮНЕСКО шешімі бойынша 1975 жылы Алматыда халықаралық конференция өткізілді.
Бұл күндері ҚР ҒМ Ғылым Академиясының философия институтында шығыс философиясы және фарабитану бөлімі жұмыс істейді. Мұнда ғұламаның қазірге дейін қазақ және орыс тілдеріне аударылып, ғылыми түсініктемелері мен алғысөздері жазылып, 20-дан астам трактаттары жарық көрді. Бұл бөлім Әбу Насыр Әл-Фарабидің диалектикасы, гносеологиясы мен әлеуметтік философиясы мәселелері бойынша зерттеулер циклін жүргізіп келеді. ҚазМУ-де Фарабитану орталығы құрылған. Мұнда да Әбу Насыр Әл-Фараби мұраларын аудару, зерттеу, насихаттау жұмыстары маркстік көзқарастардан арылған жаңа, тың бағыттар бойынша жүргізілуде.
Әбу-Насыр әл-Фарабидің шәкірттері
Фараби өз тұсында да, өзінен кейінде халық арасында кеңінен белгілі болған. Фарабиді Шығыс пен Батыстың көп ғалымдары өздеріне ұстаз тұтып, оның еңбектерінен үлкен өнеге, ғибрат, тәлім-тәрбие алған.
Сілтемелер
Санат:Әл-Фараби Санат:Ислам философтары Санат:Орталық Азия ғалымдары Санат:Ислам ғұламалары
Генетикалық морфология
Генетикалық морфология - 1) бедердің пайда болуы мен дамуын зерттейтін геоморфологияның бөлімі. Синонимі — Морфогенез; 2) геологиялық құрылымына байланысты морфологиялық ландшафтылардың тарихын зерттейтін геоморфологияның бөлімі.
Хаттерт
Хаттерт (Hattert) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Генетикалық морфология
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Хаттерт
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1714 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 235. Муниципалитеттің басшысы — Хериберт Хоммель.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Александр Владимирович Лезговко
Александр Владимирович Лезговко - «Қазақтелеком» АҚ бас техникалық директоры 1961 жылы 15 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс. Алматы энергетикалық институтының «Автоматтық электр байланысы» факультетін бітірген (1983).
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен (2001); ЕҚЫҰ саммиті кезінде телекоммуникация қызметтерінің даярлануы мен техникалық қолдауы үшін ҚР Президентінің Алғыс-хатын алған (2010). Құрметті байланысшы (2005).
Дереккөздер
Санат:1961 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Әбілғазы Баһадүр Хан
Әбілғазы Баһадүр Хан (1603 — 1664) — Хиуа ханы (1645—63), тарихшы-шежіреші. Әбілғазы Хорезм хандығының астанасы Үргеніште  Жошы ұрпағынан тараған Арабмұхамед ханның отбасында туған.
Өмірі
Әкесі Арабмұхамед хан 1602 жылы Хорезм ханы болып жарияланған. Шешесі Мейірбану да Шыңғыс хан әулетінен шыққан, Арал теңізі маңындағы қазақ руларының ханы Жанғазы сұлтанның қызы. Әбілғазы әкесі салдырған Арысхан медресесінде оқып, ғұлама ғалымдардан дәріс алған. Медреседе халық ауыз әдебиетін, тарихты оқып зерттеді, әскери өнер, мемлекеттік басқару ісін меңгерді. 16 жасқа шыққанда әкесі оны үйлендіріп, Үргеніштің жарты бөлігін билеткен. Арабмұхамед ханның қартайған шағында балалары арасында билікке талас басталды. 17 жасынан бұл талас-тартысқа Әбілғазы да араласты. Оның аяғы ағайынды адамдар арасындағы қарулы қақтығысқа ұштасты. Сондай соғыстың бірінде 1621 жылы Әбілғазы ауыр жарақаттанып, Әмударияны жалғыз жүзіп өтіп, қашып құтылады. Маңғыстаудағы түрікмендерді, қазақ хандары Есім мен Тұрсынды паналайды. Әбілғазы Ташкентте Тұрсынхан сарайында 2 жыл тұрып, еліне қайтып келген соң, 1628 жылы ағаларының қолына түсіп, Иранға жер аударылды. 10 жылдай Исфахан қаласында айдауда болған. 1638 жылы Исфаханнан қашып шығып, түрікмен руларының арасында жасырынып жүрген. 1640—1641 жылы Жем өзені бойындағы Қалмақ ханы Хо-Өрліктің ордасында тұрған. Осы жерден Арал қазақтары көп сыйлық беріп, Әбілғазыны қалмақ ханынан сұрап алып, өздеріне хан көтерді. 1643 жылы Ілияс би бастаған Арал қазақтары Хиуа ханы Аспандиярға қарсы көтерілгенде Әбілғазы солармен бірге болған. Екі жыл бойы Хиуаға дамылсыз шабуыл жасап, ақыры қазақ, өзбек, қарақалпақтардың күшімен 1645 жылы Хиуаны алып, хан болып жарияланды. Хан тағына отырғаннан кейін де көп жылдар түрікмен тайпаларымен соғыс жүргізді, Хиуа хандығы жеріне баса-көктеп кірген қалмақтарға қарсы қиян-кескі ұрыс жүргізді, Бұхараға шабуыл жасады. Тек 1663 жылы ғана хандық билігін ұлы Ануш Мұхамедке беріп, бейбіт істермен айналысуға мүмкіндік алып, шығармашылық жұмысқа кірісті.Әбілғазы өз заманының білімді адамдарының бірі, зиялылардың ұстазы болды.
Шежіре
Әбілғазы жазған “Шежіре-и Тарахима” (“Түрікмен шежіресі”, 1661 жылы) және “Шежіре-и Түрк” (“Түрік шежіресі”, 1665 ) атты тарихи екі шығарма шығыстануда, оның ішінде түркітану мен қазақтануда кеңінен танымал болды. “Шежіре-и түрк” ғыл. ортаға 18 ғасырдың бас кезінде мәлім болды. Кітаптың қолжазбасын Ресейде тұтқында жүрген швед офицерлері Тобыл тауып, оны Бұхар ахунына орысша аудартқан. Көп өзгерістерге ұшырамай, қазіргі қазақ тіліне өте ұқсас таза көне түрік тілінде жазылған қолжазба алғаш рет француз (1726), орыс (1770, 1780) және неміс (1780) тілдерінде кітап болып шықты. 1825 жылы шежіренің араб әрпімен жазылған түпнұсқасы граф Н.И.Румянцевтің араласуымен Қазанда басылып шыққаннан кейін ғана ғыл. айналымға қосылды. Академик Х. Френ бұл басылымды ээ“шығыстану ғылымының даңқын шығаратын үлкен іс”ээ деп бағалады. 1854 жылы И.Н.Березин “Шығыс тарихшылары кітапханасының” 3- томына Г.С.Саблуков жасаған орысша аударманы кіргізді. Жоғарыдағы нұсқасы мен Даль коллекциясынан Азия музейіне түскен жаңа қолжазбаны пайдаланып, П.И.Демезон оның салыстырмалы нұсқасын екі кітап етіп бастырып шығарды (1871 — 1874). Бұл шығарма — Шыңғыс ханнан бұрынғы және одан кейінгі дәуірлерде Орта Азия, Қазақстан, Таяу Шығыс елдерінде болған оқиғалар мен сол тұстағы ел басқарған хандар жүргізген саясат туралы жылнама. Еңбекте қазақ халқын құраған рулар мен тайпалардың көне тарихы, тұрмыс тіршілігі мен мәдениеті жайлы құнды деректер келтірілген. Әбілғазы ханның “Түрік шежіресі” — тарихи-деректік, әдеби және тілдік жағынан өзге шежіре еңбектерден шоқтығы биік тұратын шығарма.
Ай-Хур-Юган
Ай-Хур-Юган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хур-Юган өзенінің сол жағалауынан 22км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Мюнхгаузен (ам-Христенберг)
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Бәйтерек (ағаш)
Бәйтерек немесе  мырзатерек (Populus nigra var. afghanica, Populus іtalіca, Populus pyramidalis) – талдар тұқымдасының қара терек түріне жататын кіші түр. Оңтүстік Қазақстанда өседі. Биіктігі 20 - 45 м, бұтақ шоғыры пирамида тәріздес, қабығы айғыздалып тілінген, қоңырқай түсті. Діңі тік, жуан (диаметрі 1 м-ге дейін). Жас өркендері мен жас сабақтары түкті келеді, жапырақтары жалпақтау үш бұрышты, ұшы үшкірлеу не доғалдау, жапырақ жиектері ара тісі тәріздес болады. Гүлі шашақтанған, тығыз, ұзындығы 4 - 6 см, ені 5 мм-дей. Дара жынысты, әр гүліндегі аталық саны 15 - 20. Қазақстанда өсетін бәйтеректің гүл сырғалары болмайды. Қалемшесі арқылы көбейтіледі. Сәуір - мамыр айларында гүлдейді. Жемісі - көп тұқымды қауашақ. Бәйтеректі елді мекенді көгалдандыру үшін өсіреді. Жемісінде эфир майы болғандықтан парфюмерияда қолданылады. Діңі қағаз өндірісінде пайдаланылады.
Сыртқы сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Талдар тұқымдасы
Дүние жүзілік екі жүйенің экономикалық жарысы
Дүние жүзілік екі жүйенің экономикалық жарысы – социалистік және капиталист елдердің арасындағы, ең алдымен КСРО мен АҚШ-тың арасындағы экономикалық дамудың ең жоғарғы дәрежесі жолындағы бейбіт жарыс. Социализм мен капитализмнің экономикалық жарысы Совет елі үшін ең қолайсыз жағдайда басталды.
1913 ж. патшалық Ресей өнеркәсіп өндірісінің көлемі Еуропада 4-орын, дүние жүзінде 5-орында болды. 1-дүние жүзілік соғыс (1914-18), Азамат соғысы мен шетел соғыс интервенциясы Ресейдің экономикалық жағдайын бұрыңғыдан да нашарлатты. 1920 ж. Ресейдің ірі өнеркәсіп өндірісінің дәрежесі 1913 жылмен салыстырғанда шамамен 7 есе кеміді. Халық шаруашылығының аса маңызды салаларының техникамен жарықтануы және экономикалық дамуы жөнінен Ресей осы кезде дамыған капиталист елдерден 50-100 жылға артта қалды. Экономика майданында шиеленіскен күрес басталды. В.И.Ленин «біз бұл міндетті шешсек – халықарадық көлемде сөзсіз және түпкілікті ұтқанымыз» деп атап көрсетті. Елді индустрияландырудың, ауыл шаруашылығын коллективтендірудің, қанаушы таптарды жоюдың және мәдени революцияны іске асырудың нәтижесінде Совет Одағы социализм құрылысында зор табыстарға жетіп, өзінің халықыралық позициясын нығайтты. Жаңа өндірістік қатынастардың дамуы мен нығаюы негізінен 15-20 жыл ішінде социализмнің материалдық техника базасын жасауға мүмкіндік берді. Өнеркәсіп өндірісінің дәрежесі жөнінен АҚШ-тан артта қалуы 1913 жылмен салыстырғанда 3 есеге жуық, ал 1920 жылға қарағанда 20 есе қысқарып, Совет Одағы дүние жүзінің 2-өнеркәсіп державасына айналды. 50 жылдардың орта шенінде дүние жүзілік социалист система өз дамуының жаңа кезеңіне енді. Совет Одағы кемелденген социализм орнатып, коммунистік құрылысты кеңінен өрістеуге аяқ басты. Социалист системаның басқа елдерінде социализмнің негізі қаланып, олардың бірсыпырасы кемелденген социалист қоғам орнатуға кірісті. Сөйтіп социализм елдері өнеркәсіп өндірісін дамытуда ірі табыстарға жетті. Егер 1917 ж. КСРО-ның үлесіне дүние жүзілік өнеркәсіп өнімінің 3%-дан азырағы келсе, социализм елдерінің дүние жүзілік өнеркәсіп өндірісіндегі қазіргі үлесі 40%-ға, ал дамыған капиталист елдердің өнеркәсіп өнімінің шамамен 70%-на жетіп отыр. Совет елінің ұлттық байлығы революцияға дейінгі кезеңмен салыстарғанда 15 есе өсті. 1970 ж. негізгі өндірістік қордың құны 461 млрд сом (1913 жылмен салыстарғанда 20 есе көп) болды. Совет өкіметі жылдарында елімізде жоғары дамыған, озат техникамен жарақтанған өнеркәсіп, ірі социалист ауыл шаруашылық индустриялы әдіске негізделген алып құрылыс өндірісі, техника жағынан жаңа транспорт пен байланыс жасалды, 41 мыңнан аса ірі өнеркәсіп орындары салынып, іске қосылды.
Ресей 1913 ж. АҚШ-тың өнеркәсіп өнімінің тек ⅛ бөлігін өндірді. 1970 ж. Совет Одағы өнеркәсіп өнімін Англияны, Францияны және ГФР-ді қоса алғанда көп өндіретін болды. Совет Одағы қазіргі таңда көмір, темір және марганец рудасын шығару, кокс, болат құбырлар, магистралды тепловоздар мен электровоздар өндіру, цемент құрастырмалы темір-бетонды конструкциялар мен бөлшектер, жүн маталары, қант және басқа да аса маңызды өнеркәсіп өнімдерін өнімдеру жөнінде дүние жүзінде 1-орында. Дүние жүзілік екі жүйенің экономикалық жарысының ең шешуші көрсеткіштерінің бірі – экономикалық даму қарқыны. Жоғарғы қарқын – КСРО мен халық демократия елдерінің тәжірибесі растаған жалпы заңдылық, Капиталист дүниенің ең бай елі АҚШ-пен арадағы алшақтық едәуір қысқарып келеді. Мысалы, электр энергиясын өндіру 1940 ж. 1913жылмен салыстырғанда КСРО-да 24 есе, ал АҚШ-та 6,6 есе, шойын шығару КСРО-да 4,3 есе, ал АҚШ-та 80%-ға, цемент өндіру КСРО-да 3,2 есе, ал АҚШ-та 42%-ға артты. Өте қысқа мерзім ішінде КСРО соғыс зардаптарын жойып, өнеркәсіп өндірісінің соғысқа дейінгі дәрежесін қалпына келтірді.
Социалист ынтымақ елдерінде 1961-1969 ж. аралығында өнеркәсіп өндірісінің орташа жылдық қарқыны 8,2%-ға тең болды.
Дамудың жоғарғы қарқының қамтамасыз ету қоғамдық еңбек өнімділігінің өсуіне байланысты. 1970 жылы КСРО өнеркәсібінде жылдық еңбек өнімділігі 1913 жылмен салыстырғанда 18 есе, ал сағаттық еңбек өнімділігі шамамен 26 есе артты. Социалист ынтымақ елдерінің өнеркәсібінде еңбек өнімділігі соңғы жиырма жылда 2,5-4,5 есе өсты. Ұлттық табыс өсімінің 9/10 және өнеркәсіп өнімнің 2/3-ден астамы еңбек өнімділігін арттырудың есебінен түседі. Алайда, социалист елдер мен дамыған капиталист елдердің арасында бұл көрсеткіш жәрежесіндегі айрмашылық әлі де едәуір болып тур. Мысалы, КСРО өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігі АҚШ өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігінің 53%-дайын, ауыл шаруашылығында 20-25%-дайын құрайды.
Халық шаруашылығының барлық салаларының тиімділігін арттыру, қоғамдық өндірістің құрылымын онан әрі жетілдіруге тікелей байланысты. Социалист құрылыстың артықшылықтары социалист елдерде қысқа мерзім ішінде бүкіл халық шаруашылығының құрылымын едәуір өзгертуге мүмкіндік берді. Егер дамыған капиталист елдерге өндірістің қазіргі құрылымын қалыптастыруға 50-60 жыл кетсе, еуропалық социалист елдерде бұл процесс бар болғаны 15-20 жылға созылды. Ғылми-техникалық прогресті шапшаңдатуға шешуші ықпал жасайтын өнеркәсіп салалары тез дамып отыр. Мысалы, социалист ынтымақ елдеріндегі өнеркәсіп өнімі 1969 ж. 1913 жылмен салыстырғанда 2 есе артса, ал электр энергиясын өндіру 2,3 есе, химиялық өнімі 2,8 есе, машина жасау 2,7 есе өсті.
Халықтың әл-ауқатынының аса маңызды көрсеткіші ұлттық табыстың өсуі болып табылады. КСРО-да ұлттық табыстың өсу қарқыны халықтың өсу қарқынынан асып түседі. Социализм елдерінде ұлттық табыстың өсу қарқыны капиталист елдердің қарқынынан едәуір жоғары., Экономикалық дамудың қазіргі заңдылықтары қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыруға жол беретін ғылми-техникалық революцияның мүмкіндіктерін тез әрі толық игергенде ғана капитализм мен экономикалық жарыста ұтып шығуға болатындығын дәлелдеп отыр. КОКП 24- съезі ғылми-техникалық революцияның жетістіктерін социалист системаның артықшылығымен тығыз ұштастырудың тарихи міндетін алға қойды. Совет халқы бұл міндетті ойдағыдай іске асырды.
Дереккөздер
Санат:КСРО экономикасы
Иілімділік
Иілімділік (Гибкость) — қайта реттелгіштік.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
601 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:601 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
IC 4047
IC 4047 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Медио
Медио - биржалық келісімдерді орындаудың айдың ортасына (15-і күніне) дәл келетін мерзімі. Медиомен қатар биржаларда келісімдер бойынша есеп айырысудың айдың соңғы күніне дәл келетін мерзімі де (ультимо) қолданылады.
IC 4047
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 44816, MCG 3-33-21, ZWG 100.21, NPM1G +19.0339.
Медио
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
IC 4047
Сыртқы сілтемелер
IC 4047 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Тоғытпа жүн
Тоғытпа жүн - күземге дейін өзен иірімдері мен қарасуларға екі-үш рет тоғытылған қой мен қозыдан қырқылған жүн. Әдетте, қылшық және ұяң жүнді қой күзгі күзеу алдында тоғытылады. Тоғытпа жүн әдеттегі жүннен таза, оның таза жүн түсімі біршама жоғары болады, жеке қапталып, таңбаланады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Кадриль
Кадриль (франц. quadrіlle, исп. cuadrіlla – төрт адамнан құрылған топ; лат. quadrum – төртбұрыш) – еуропалық халықтар арасында кең тараған би түрі. 17 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдың аяғына дейін ең танымал бал билерінің бірі болған. Музыкалық өлшемі 2/4. Кадриль жеке аты бар және өзіне тән музыкамен сүйемелденетін 5 – 6 фигурадан тұрады. Халық тұрмысына кіргенімен кадриль өзінің композициялық ерекшеліктерін сақтаған. Бірақ оның әуені мен орындаушылық мәнері ұлттық нақышқа ие болды. Әр түрлі атпен кадриль орыс, украин, беларусь, литва, латыш, эстон халық биі ретінде сақталған.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Пригородное (Целиноград ауданы)
Халқы
1999 жылы халық саны 1348 адамды (669 ер адам және 679 әйел адам) құраған.
Дереккөздер
Санат:Астана Санат:Целиноград ауданының таратылған елді мекендері
Карлос Сальседо
Тағы бір мексикалық футболшы — Карлос Сальсидомен шатастырмаңыздар
Карлос Хоэль Сальседо Эрнандес (Carlos Joel Salcedo Hernández; 29 қыркүйек 1993 жыл, Гвадалахара) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Хуарес" клубының қорғаушысы.
Карьерасы
2015 жылы қаңтарда Мексикаға оралды да, "Гвадалахара" клубымен бірнеше жылдық келісім шарт жасасты. Осы клубта ойнап жүріп, 2015 жылғы сәуірде Ұлттық құрамаға шақырылды.
2016 жылы "Фиорентинаға" жалға берілді.
2015 жылы Америка кубогына, 2017, 2019 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Гвадалахарада туғандар Санат:Мексика футболшылары Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гвадалахара ФК ойыншылары Санат:Фиорентина ФК ойыншылары Санат:УАНЛ Тигрес ФК ойыншылары Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойыншылары Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары Санат:Торонто ФК ойыншылары
Чумбулка
Чумбулка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Куржина өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 97 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бедел-бейне
Бедел-бейне
Пьенн
Пьенн (Piennes) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,67 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54425, пошта индексі — 54490.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2471 адамды құрады. Халық тығыздығы — 529,12 адам/км².
Бедел-бейне
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Пьенн
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Коал Ран Виллэйдж (Кентукки)
Қала тұрғындарының саны 577 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.5 км² шамасында. FIPS коды — 21-16084.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Қаракөл (Семей қалалық әкімдігі)
Қаракөл — Абай облысы Семей қалалық әкімдігіне қарасты Озёрск ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Семей қаласынан оңтүстікке қарай 40 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 115 адам (68 ер адам және 47 әйел адам) болса, 2009 жылы 139 адамды (70 ер адам және 69 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Семей қалалық әкімдігі елді мекендері
Клаудио Писарро
Клаудио Мигель Писарро Босио (Claudio Miguel Pizarro Bosio; 3 қазан 1978 жыл, Кальяо, Перу) — перулік футболшы, шабуылшы. Перу Ұлттық футбол құрамасы сапында төрт Америка кубогына қатысты (1999, 2004, 2007, 2015).
Карьерасы
17 жасында туған еліндегі "Депортиво Пескеро"клубымен келісім шарт жасасты. 1996 жылы 26 наурызда болашақ клубы "Альянса Лимаға" қарсы тұңғыш кездесуін өткізді.
1998 жылдың басында "Альянса Лимаға" ауысты. Алғашқы маусымда Либертадорес кубогында дебют жасап үлгерді, 1999 жылы 22 кездесуде 10 голдың авторы атанды. 1999 жылы 13 тамызда Перу чемпионатында "Спорт Бойз" клубына қарсы алаңға шығып, бір гол соқты, бұл ойында "Альянса" 1:2 есебімен ұтылды.
Келесі күні "Вердерге" ауысты. 22 жастағы футболшы 10-нөмірлі жейдеге иелік қылды, 28 тамызда тұңғыш рет Бундеслигада алаңға шықты. 12 қыркүйекте "Кайзерслаутерн" қақпасына тұңғыш голын соқты. Еурокубоктағы алғашқы ойынын норвегиялық "Буде Глимт" клубына қарсы өткізді (1999-2000 жылғы Уефа кубогының бірінші раунды), бұл ойында Писарро бір гол соқты, ал матч 5:0 есебімен аяқталды.
2001 жылы жазда "Баварияға" ауысты. Тамыз айының соңында УЕФА Суперкубогында "Ливерпульге" қарсы алаңға шықты. Көп ұзамай чемпиондар лигасындағы тұңғыш ойынын "Спарта" клубына қарсы өткізді.
"Бавариядағы" алты маусымда үш рет Германия чемпионы атанды. Осы аралықта 174 рет Германия чемпионатында алаңға шықты.
2007 жылы жазда "Челсиге" ауысты. Жаңа клубындағы тұңғыш ойынын 5 тамызда Англия суперкубогында "Манчестер Ситиге" қарсы өткізді. Писарро 51-ші минутта Флоран Малуданың орнына алаңға шығып, матчтар соңындағы пенальтилер сериясында өз мүмкіндігін мүлт жіберді. "Челси" 0-3 есебімен ұтылып қалды. 2007/08 жылғы маусымды "Челси" жүлдесіз аяқтады да, 2008 жылдың жазында бірнеше футболшымен қоштасты. Писарро бұрынғы клубы "Вердерге" бір жылға арендаға кетті.
2009 жылы "Челси" жаттығу базасына қайта оралған Писарроны "Вердер" футболшыны түпкілікті сатып алды. 2012 жылдың жазында Писарро "Баварияға" бес жылдық үзілістен соң қайта келді.
2012 жылы 7 қарашада Чемпиондар лигасында "Лилль" қақпасына хет-трик жасады. 2012/13 жылғы маусымда өзі көптен армандаған Чемпиондар Лигасын ұтып алды.
2015 жылы "Вердермен" жаңа келісім шарт жасасты.
2017 жылы "Кельнге" ауысты.
2018 жылы жазда төртінші рет "Вердерге" қайта оралды. 2020 жылы шілде айында 41 жасында карьерасын аяқтағанша 44 рет алаңға шықты.
Командалық
«Вердер»
«Бавария»
Халықаралық
Перу
NGC 3419
NGC 3419 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 1 сәуірде Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3419 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 32535, UGC 5964, MCG 2-28-18, ZWG 66.41, ARAK 259.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Тоқал, тұқыл
Тоқал, тұқыл - туғаннан мүйізсіз мал атауы. Тоқал мал бағып-күтушіге, өзге малға қауіпсіз. Мүйізді малға қарағанда өніміне азықты аз жұмсайды. Мүйізді ірі қара мал мен қойдың қазіргі мүйізді тұқымдарын асылдандыру барысыңда олардың тоқал түрін шығаруға баса көңіл бөлінуде.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Витуша
Витуша — Ресейдегі өзен. Рязань облысы,Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вёрда өзенінің оң жағалауынан 53 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Рязань қаласынан Проня өзенін қоспағанда, Копоново ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Медисон Скуер Гарден
Кешен XIX ғасыр аяғында Мэдисон-сквер көшесінің солтүстік-шығыс бұрышына салынып, АҚШ төртінші президенті Джеймс Мэдисон құрметіне атауы берілген. Өзінің бүкіл тарихында «Медисон-скуер-гарден» үш рет қайта тұрғызылған (1890, 1925, 1968). Қазір кешен 31-ші және 33-ші көшелеріндегі Сегізінші авенюда орналасқан. Жыл сайын аренада 320 түрлі іс-шаралар өтеді. «Медисон-скуер-гарден» — «Нью-Йорк Рейнджерс» (НХЛ), «Нью-Йорк Никс» (НБА), «Нью-Йорк Либерти» (WNBA) командалары үшін үй аренасы. Аренада 1994 жылы НХЛ жұлдыздарының барлық матчы, 1998 жылы НБА жұлдыздарының, WNBA жұлдыздарының 1999, 2003 және 2006 жылдардағы барлық матчы өткен. НБА Чемпионатының 1970 («Нью-Йорк Никс» МСГ чемпионатын жеңеді), 1972, 1973, 1994 и 1999 жылдардағы финалдық матчтары өткізілген. Стэнли Кубогының 1972, 1979 және 1994 (Рейнджерс МСГ чемпионатын жеңеді) жылдардағы Финалы өткен. МСГ көптеген ППВ-шоу WWE қабылдаған. Олардың арасында Рестлмания (1, X, XX), SummerSlam (1988, 1991, 1998), Survivor Series (1996, 2002, 2011), 2000 және 2008 жылғы Карольдық айқастар өткен. МСГ-де басқа ареналарға қарағанда, өте көп чемпиондық титулдар жеңіп алынған. МСГ аренасында кәсіпқой боксшылардың маңызды жекпе-жектері өтеді. Бұл аренада аңызға айналған боксшылар Мұхаммед Али, Джо Фрейзер, Майк Тайсон, Рой Джонс өнер көрсеткен.
Санат:Спорттық кешен Санат:Бокс
Дзоля-Шор
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Геоаумақ
Геоаумақ (Геотория) - Жердің кез келген бөлігіндегі вертикаль және горизонталь құрылымдар ұғымдарының мәнін (аумақ, акватория және аэротория) біріктіріп тұратын термин.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Ингирь (Шохма тармағы)
Ингирь — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Иванов облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шохма өзенінің оң жағалауынан 3,9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Абунгтер
Тілі
Оңтүстік азиялық нәсілге жатады. Олар лампунг тілінде сөйлейді. Индонезия тілі де кеңінен таралған.
Діні
Діни нанымдары - мұсылман-сүнниттер
Тарихы
Олар 15 ғасырда оңтүстік Суматраның батыс бөлігіндегі биік таулы аймақтардан қазіргі аумағына қоныс аударған. Абунг мәдениеті оңтүстік Суматраның аборигендік халқы пубиандармен (пабеандықтармен), паминггерлермен және маринггейлермен, орталық Суматра мен Явадан келгендермен, Лампунгта тұратын явандық және сундтармен ұзақ мерзімді байланыста болды. Материалдық мәдениеті жағынан Абунгтар малайлықтарға жақын.
Кәсібі
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, бұрыш). Кейбір аудандарда балық аулау дамыған. Сонымен қатар буйволдарды, ұсақ малды, ешкілерді, құстарды ұстайды.
Өмір салты
Абунгтер ру басшылары ​​басқаратын (пенимбанг), ауылдық қауымды құратын (ти-ух) және патрилинейлік рулардан тұратын (суку) 19 жергілікті тайпаларға (бувейге) бөлінген. Тұрғын үйлері қаңқалы, қадалы, тік бұрышты, төбесі ер тәрізді, ашық верандамен қоршалған. Әр ауылда 500 м2 дейін коммуналдық үй орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Индонезия этникалық топтары
Дэвид Хьюбел
Қайнар көзі
Санат:Макгилла университеті түлектері Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада) Санат:Канада нейробиологтары Санат:АҚШ нейробиологтары Санат:Мадрид Автономды университетінің құрметті докторлары
Борис Викторович Александров
Борис Викторович Александров (13 қараша 1955, Өскемен — 31 шілде 2002, Ресей) — кеңестік және қазақстандық хоккейші және жаттықтырушы. КСРО-ның халықаралық спорт шебері (1976). Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы әрі қайраткері.
Ойыншы мансабы
Ол хоккейге алғашқы қадамын аулада бастады. 1969 жылы Өскеменде мұзды спорт сарайы ашылды. Александров жаттықтырушы Юрий Тарховпен 1954 ж. т. тобында жаттыға бастады. 16 жасында Борис жергілікті «Торпедоның» негізгі командасының ойындарына қатыса бастады. 1973 жылы наурызда ЦСКА Өскеменге жолдастық кездесулерге келді, сол кезде Александров армияның ойын жаттықтырушысы Анатолий Фирсовқа әсер қалдырды. Жазда ол клубқа шақыру алып, Мәскеуге көшті. Негізінен ол Владимир Викулов және Виктор Жлуктов тобымен бірге алаңға шығатын.
1974 және 1975 жылдардағы алғашқы ресми емес жастар арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы. 1975 жылы 11 қарашада Чехословакиямен матчта КСРО-ның негізгі құрамасында дебютке шықты. 1976 жылы ақпанда Инсбрукте ол Олимпиада чемпионы болды.
1976 жылы Канада Кубогына КСРО құрама командасының құрамында қатысты. 1975 - 76 жж. ЦСКА құрамында ол НХЛ клубтарымен супер серияға қатысты. 1975 жылы 31 желтоқсанда Монреалда өткен жаңа жылдық ойында «Монреал Канадиенспен» (3:3) есепті теңестірді.
Владислав Третьяктың естелігінен : «Канадалықтар Борис Александровты супер серияның жаңалығы деп пайымдады. Біз үшін ол ешқандай жаңалық болған жоқ. Екі жыл бұрын жаттығуда Борис маған тіпті Харламовтан гөрі көп шайба салған болатын. Ол оңақай - бізге, қақпашыларға мұндай форвардқа бейімделу өте қиын. Сонымен қатар, ол, әрине, туғанынан дарынды және табанды. Мұз айдынында Александров үнемі импровизация жасап, әрдайым өзінің қулық сызығын «бүгіп», қақпаның сәл ғана саңылауын байқағанда, мүлт кетпейтін. Бұл хоккейші Валерий Харламовты алмастыра алушы еді. Алмастыра алушы еді ... Бірақ өкінішке орай. Тәртіпті әрдайым бұзу оның талантын дамытуға кедергі болды»
1977 жылы Виктор Тихонов ЦСКА мен КСРО құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Александров Тихоновтың ол үшін сөзсіз авторитет емес екенін жасырмады. Жаттықтырушыға хоккейшінің мінезі мен режимді жиі бұзуы ұнамады.
1977 жылы 7 ақпанда ЦСКА - «Спартак» матчында Александров ешқандай ойынның қажетінсіз спартактық ойыншы Валентин Гуреевті бортына итеріп жіберді, нәтижесінде ол бас сүйек-ми зақымын алып, ауруханаға түсті. 9 ақпанда «Советский спорт» басылымы Дмитрий Рыжковтың Александров туралы «Арттан соққы» деген жойқын мақаласын жариялады. Хоккейші маусымның соңына дейін шартты түрде шеттетілді. 1977/78 маусымда армия командасының жаңа жаттықтырушысы В.В. Тихонов Александровты ЦСКА-ның негізгі құрамынан жиі шығарып, оны жастар құрамасына жаттығуға жіберетін. Хоккейші бұл жанжалдың нәтижесі жайлы естелігінен : «1979 жылы біз Ленинградта СКА-мен жұптанып ойнадық. Біз бірінші кездесуді ойнап жаттық. Міне, мен қонақүйдің баспалдақтарында тұрып, сол кездегі Ленинградтағы сүйіктім - мәнерлеп сырғанаушы Марина Леонидовамен сөйлесіп тұрмын. Уақыт - он екіден он бес минут. Виктор Васильевич келеді: өй, жүгермек, ертең ойын, ал сен мұнда жезөкшелермен бірге тұрсың ... Ал мен оған дәл сондай рухта жауап бердім, сонымен қатар өте жақсы формада емес. Жалпы, келесі күні кездесу - мені Мәскеуге жібереді. Мен ренжіп, Мәскеуге бармадым, Ленинградта төрт күн бойы болдым. Мен қайтып келгенде, мен СКА МВО-да ойнайтынымды естідім».
Александровпен КСРО құрама командасында жұмыс істеген Борис Кулагин ЦСКА басшылығымен әскерден босату туралы келісіп, оны Мәскеудің «Спартагына» шақырды. Бірінші маусымда Виктор Шалимов және Аркадий Рудаков Александровпен бірге ойнаған үштік «Үш бомбардир» сыйлығын алды. Содан кейін ода тәртіпке байланысты мәселелер және жаттықтырушылармен жанжал басталды. 1981/1982 жылдар маусымын Александров ауыр жарақат - сыныққа байланысты барлығын өткізіп алды.
Осы уақытта өскемендік «Торпедоны» ойын мансабын енді аяқтаған Виктор Семыкин басқарды. Александров өз үйіне оралу туралы ұсынысына келісіп, «Торпедо» сапында алты маусым өткізді. Онымен бірге команда бірінші лиганың орташадан КСРО-ның жоғары лигасына жол ашты. Үштік Борис Александров - Андрей Соловьев - Игорь Кузнецов әлі күнге дейін Өскемен шайбалы хоккей тарихындағы ең мықтысы болып саналады.
1987/1988 жылғы маусымда Александров Игорь Кузнецовпен бірге «Советский воин» журналының «Шабуыл серісі» сыйлығына ие болды (ең көп хет-трик жасағаны үшін, 3+3).
Мансабын Еуропада аяқтады, онда Италия мен Венгрияда ойнады.
Хоккейден кеткеннен кейін ол Мәскеуге орналасты, өзінің жеке бизнесін (ТҚКС) ашты. Ол бос уақытында аттас тауар биржасына кіретін «Алиса» (Мәскеу) студенттер командасында, сондай-ақ «Ресей жұлдыздары» ардагерлер командасында ойнады. 1994 жылы ол «Торпедоға» тағыда оралып, ойыншы-жаттықтырушы болды ретінде қатысты.
КСРО және ЖХЛ чемпионаттарында ол 400 матчқа қатысып, 177 гол салған.
Бапкерлік мансабы
Өскемен педагогикалық институтын бітірген (1978), мұғалім.
1995/96 маусымда «Торпедоның» (Өскемен) бас бапкері болып тағайындалды және Қазақстан құрамасын басқарды. Өскемендегі «Торпедо» ойыншыларынан құралған елдің негізгі командасы оның жетекшілігімен ең үлкен жетістікке 1998 жылы А тобында ойнау құқығын жеңіп алған Нагано Олимпиадасында (5 орын) жетті.
2002 жылдың шілдесіне дейін ол өскемендік «Қазмырыш-Торпедо» командасы мен Қазақстан құрамасының бас бапкері болды.
Дүниеден өтуі
2002 жылы 31 шілдеде 47 жасында Усть-Катав қаласының маңында (Үфі-Челябі тас жолында) жол апатынан қайтыс болды. Қайғылы оқиға болған жерде Александровтың фотосуреті бар хоккей шайбасы түріндегі ескерткіш тұр. Мәскеудің Митинский зиратында жерленді.
Жеке өмірі
Бірінші әйелі - Николай Крючковтың қызы, Елвира Крючкова. Осы некеден қыз – Екатерина туды.
Қызы — Валерия Борисовна Соловарова (2001).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері Санат:Қазақстан бапкерлері Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері Санат:ЦСКА Мәскеу ХК хоккейшілері Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары Санат:1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Шайбалы хоккейден Олимпиада чемпиондары Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары