cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бақылаудың сыйымдылық әдісі
Қолданылуы
Бақылаудың сыйымдылық әдісі – әр түрлі физикалық шамаларды (қозғалыс, тербеліс, күш, өлшем, заттардың физикалық және химиялық қасиеттерінің көрсеткіштері) хабарлау, реттеу және өлшеу әдісі. Ол – сол шамалардың айнымалы ток тізбегіндегі электр сыйымдылығының шамасына әсер етуіне негізделген. Бақылаудың сыйымдылық әдісінде сезгіш элемент қызметін сыйымдылық датчигі атқарады. Ол әдетте көпір схемасына немесе резонанстық тербеліс контурына қосылады да, кейде сыйымдылық кедергісінің, кейде контурды белгілі бір тербеліс жиілігіне келтіру элементінің қызметін атқарады. Зерттеліп отырған процесті тіркеу осциллографпен жүзеге асырылады. Физикалық шамаларды дәл өлшеу үшін интерференциялық схемалар пайдаланылады. Онда өлшеу нәтижесі эталондық және өлшемдік электрондық генераторлардың тербеліс жиілігінің айырмасы арқылы көрсетіледі. Бақылаудың сыйымдылық әдісіне негізделген қондырғының өлшеу дәлдігі өте жоғары болғанмен, құрылысы күрделі. Өндірістік бақылауды автоматтандыру кезінде бақылаудың сыйымдылық әдісі бұйымдар мен материалдарды сұрыптауға мүмкіндік береді. Практикада бақылаудың сыйымдылық әдісіне негізделген акселерометр, виброметр, динамометр, микрометр, миниметр, тензометр, термометр және сол сияқты газ бен сұйықтың құрамын анықтайтын, ылғалдылық және деңгей өлшейтін приборлар жиі қолданылады.
Оливенса
Оливенса  (Olivença) — Бразилиядағы муниципалитет, Алагоас штатында орналасқан. Алагоас штатының Сертаны мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Баталья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 828 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 173,6 км² шамасында.
Тарихы
Қала 1959 жылы құрылған.
NGC 4611
NGC 4611 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1881 жылы 17 мамырда Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4611 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42564, IC 805, UGC 7849, MCG 2-32-179, ZWG 70.218, VCC 1878.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Марк Юлиано
Марк Юлиано ( Mark Iuliano Марк Юлиано; 12 тамыз 1973 ж., Козенца ) - итальяндық футболшы, қорғаушы, қазіргі уақытта жаттықтырушы. 2000 жылы Еуропа чемпионатына, 2002 жылы әлем чемпионатына қатысқан.
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Болонья ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Мальорка ФК ойыншылары Санат:Сампдория ФК ойыншылары Санат:Мессина ФК ойыншылары Санат:Италия футбол жаттықтырушылары Санат:Комо ФК жаттықтырушылары Санат:Партизани ФК жаттықтырушылары
Қасқабұлақ
Елді мекендер:
Көл:
Комсат
Комсат - байланыс спутниктері радиобағдарламалар, телефон қоңыраулары мен теледидарлық арналар сияқты ақпаратты алу үшін құрылған,әдетте олар шығып жатқан радиотолқындар түрінде спутникке түседі. Спутниктер дабылдарды күшейтеді және сәулелерді кері қарай радиотолқындар арқылы жібереді. Бұл спутниктер ретрансляторлар ретінде пайдалануы мүмкін,яғни ақпаратты өте алыс қашықтыққа береді немесе оны үлкен аумақтағы көптеген қабылдағыштарға бағыттайды. Спутниктердің көбісі геостационарлы орбиталарда орналасқан.
Бақылаудың электр контактілік әдісі
Жұмыс жасау принципі
Бақылаудың электр контактілік әдісі – электр тізбегінің контактілік датчик арқылы тұйықталуы бойынша әр түрлі шамаларды хабарлау, реттеу және өлшеу әдісі. Ондай схемаларда бұйым өлшемдері белгіленген шектен ауытқыса, датчик контактілерінің түйісуі нәтижесінде неон лампылары жанады да, «жарамсыз» деген жазу, ал өлшем шамасы белгіленген шектен аспаса, контактілер ажырайды да, басқа лампы жанып, «жарамды» деген жазуды көрсетеді. Жұмыс атқарушы тетіктегі токты арттыру қажет болған жағдайда, датчик схемасына реле жалғанады. Бұл кезде датчик контактісі реле басқаратын аз мөлшерлі ток тізбегін тұйықтайды, ал екінші контакт жұмыстық қондырғыдағы шамасы көп токты іске қосады.
Эрнст Вайс
Эрнст Вайс (, 28 тамыз 1882 жыл, Брно – 15 маусым 1940 жыл, Париж) – еврей тегінен шыққан неміс тілді австриялық жазушы және дәрігер.
1913 жылы Франц Кафкамен танысады. Бұл таныстық оның әдебиетке деген қызығушылығын арттыра түседі. Сол жылы «Die Galeere» («Галера») атты тұңғыш романын жазады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанады. 1916 жылы «Күрес» («DerKampf») атты екінші романы жарық көреді. 1918 жылы ерлігі үшін алтын Крестпен марапатталады. 1919 жылы Прага қаласында «Таня» («Tanja») атты драмасының премьерасы қойылады. 1920 жылы дәрігерлік жұмысын тастап, Берлинге келіп әдеби шығармашылықпен айналысады. Осында «Нахар» («Nahar», 1921), «Сынақ» («Die Feuerprobe», 1923), «Орламюндтік Боэтиус» («Boetiusvon Orlamünde», 1928) және «Георг Летам. Дәрігер және қылмыскер» («GeorgLetham. ArztundMörder», 1931) атты романдары жарық көреді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Әдебиет Санат:Германия әдебиеті
Мұрат Ноянбайұлы Ахманов
Мұрат Ноянбайұлы Ахманов (1959 жылы 1 маусымда Алматы облысы Райымбек ауданында туған) — актер, театр режиссері. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Құрмет орденінің иегері (2012).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театр режиссёрлері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Итала
Итала (Itala) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Мессина провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1692 адамды құрайды. Халық тығыздығы 169 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 98025.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
NGC 266
NGC 266 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 12 қыркүйекте Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 266 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2901, UGC 508, MCG 5-3-9, ZWG 501.22, IRAS00471+3200.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Андромеда (шоқжұлдыз)
Грейс Кулидж
Өмірбаян
Берлингтон, Вермонтта инженер-механик және кемелердің инспекторы Эндрю Иссаклер Гудхью (1848-1923) мен Лемира Баррет Гудхьюдың отбасында дүниеге келді. 1902 жылы Грейс  Вермонт университетін бітіреді. Сол жерде ол әйелдерге арналған «Пи-Бета-Фи» клубының негізін салушы әрі көшбасшысы болды. Кейін ол Нортгемптон, Массачусетстегі «керең-мылқауларға арналған Кларк мектебінің» факультетіне ерін арқылы оқитын инструктор ретінде қосылды.
1903 жылдың бір күнінде гүлдерді суарып жатқанда Грейс терезеден ішкі киімде және бас киімде қырынып жатқан Джон Кулиджді көреді. Аздаған уақыттан кейін олар танысады. Грейстің ширақтылығы мен көз татарлығы Кулидждің байсалдылығын толықтыратын. 1905 жылы жазда Кулидж оған ұсыныс жасады. Неке тойы 1905 жылы 4 қазанда өтті.
Балалары
Жұбайларда екі ұлы болды:
Өмірінің соңы
Грейс Кулидж 1957 жылы 8 шілдеде жетпіс сегіз жасында ұайтыс болды. Ол күйеуімен бірге Вермонтта көмілген.
Алвасойнш-ду-Коргу
Алвасойнш-ду-Коргу (Alvações do Corgo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Санта-Марта-ди-Пенагиан муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 575 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,22 км² шамасында. Халық тығыздығы — 136,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Кушакевич шиқылдағы
Кушакевич шиқылдағы (Juno kuschakewiczii) – құртқашаштар тұқымдасы, шиқылдақ туысына жататын көп жылдық жуашықты өсімдік. Қазақстанда Шу-Іле тауларында, Қаратауда кездеседі. Таудың тастақты беткейлері мен қызыл түсті балшықты жерлерінде өседі. Биікт. 7 – 15 см, жуашығы жұмыртқа тәрізді, қалыңд. 1,5 см. Сабағы қысқа, оны жапырақтары жауып тұратындықтан көрінбейді. Жапырақтары доға сияқты иіліп келген, шеттерінде ақ жолағы болады. Гүлі ақшыл күлгін түсті, дара жетіледі. Тұқымынан көбейеді. Наурыз – сәуір айларында гүлдеп, мамыр – маусымда жемістенеді. Гүлдері әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі. К. ш. – сирек кездесетін эндемик түр. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. 7 – 15 см, жуашығы жұмыртқа тәрізді, қалыңд. 1,5 см. Сабағы қысқа, оны жапырақтары жауып тұратындықтан көрінбейді. Жапырақтары доға сияқты иіліп келген, шеттерінде ақ жолағы болады. Гүлі ақшыл күлгін түсті, дара жетіледі. Тұқымынан көбейеді. Наурыз – сәуір айларында гүлдеп, мамыр – маусымда жемістенеді. Гүлдері әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі. К. ш. – сирек кездесетін эндемик түр. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.‎
Санат:Құртқашаштар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Хала-Тальбей (өзен)
Хала-Тальбей — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Хуута өзенінің сол жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Гормас
Гормас (Gormaz) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сория ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,72 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Видинци (Ямбол облысы)
Видинци (Видинци) — Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Тунджа қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 50 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8671. Телефон коды — 04770. ЕКАТТЕ коды — 10985.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
УЕФА кубогының финалы 1987
УЕФА Кубогының финалы 1987 — 1986/87 жылғы УЕФА кубогының шешуші ойыны. "Гетеборг" және "Данди Юнайтед" клубтарының арансында өтіп, екі ойын қорытындысында "Гетеборг" басым болды.
Альфдорф
Альфдорф (Alfdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Ремс-Мур ауданының құрамына енеді.
УЕФА кубогының финалы 1987
"Гетеборг" араға бес жыл салып, екінші рет турнирде топ жарды.
Сілтемелер
Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары Санат:Гетеборг ФК ойындары Санат:Данди Юнайтед ФК ойындары Санат:1987 жылғы футбол
Альфдорф
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7134 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 68,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 19 001. Муниципалитеттің басшысы — Михель Зеган.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Қаратау қорығы
Географиялық орны мен геологиясы
Қорық жері айналасында орналасқан Мойынқұм шөлдерімен және Бетпақдала өңірімен шектеседі. Қорықтың солтүстік-шығысында Созақ ауданы бар, батысында Баялдыр және Түйетас, оңтүстігінен Талдыбұлақ, ал ұзына бойына Жыңғылшық өзендері ағып өтіп, Қараағаш тау жотасына ұласады. Қорықтың солтүстік шекарасында Бессаз тауы (теңіз деңгейінен 2176 м) орналасқан. Жер бедерінің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлары болуы. Девон дәуіріндегі әктастың сирек, ал палеозойда тас көмір кезеңіндегі шөгінді жыныстардың көп болуы тән. Қорық аймағы ерте кезден бастап-ақ адамдардың тіршілік етуіне қолайлы аймақ болғандығы ондағы тас, қола және темір дәуірлерінен қалған мәдени ескерткіштерден (тасқа салынған суреттер, адам тұрақтары, т.б.) айқын байқалады. Табиғат құйған ғажайып тас мүсіндер (Түйетас, Хантағы, Кемпіртас, т.б) ерекше көз тартады.
Климаты
Ауа райы континенттік климат, құрғақ. Жылдық орташа температурасы 8-12°С (қаңтардағы орташа температура -5°С, шілдедегі орташа температура 27°С).
Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 400 мм шамасында, таудың жоғары бөлігінде 500 мм, жекелеген жерлерде 700 мм.
Қардың қалыңдығы 20-30 см, желдің орташа жылдамдығы 3-4 м/с.
Белдеуі
Қаратау қорығының аласа таулы бөлігі таулы-жусанды белдеуді, ал орта таулы бөлігі дала белдеуін алып жатыр. Жусанды белдеуде кәдімгі сұр топырақ, дала белдеуінде таудың қоңыр және қара топырағы қалыптасқан. Тек Бессаз тауында ғана түрлі субальпі шөптері өскен таудың өзіндік шалғынды-далалы топырағы, ал өзен жағалауы жайылмасында орманды-шалғынды топырақ кездеседі.
Флорасы
Тауда қаратау жусаны басым. Сондай-ақ тікенекті шөптер және шала бұталар мен бұташықтардан кемпіршөп, сетен, көбенқұйрық, Регель тарбақайы, Қаратау маралтамыры, Қаратау жыланбасы, Қаратау кекіресі, Қаратау қауы, Қаратау томағашөбі, Грейг қызғалдағы, т.б. эндемик болып саналады. Ал Қаратау қорығының Берікқара қорықшасында ғана өсетін Берікқара терегі – өте сирек кездесетін эндемик, реликт түр болғандықтан қорғауға алынып, Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды қорғау одағының Қызыл кітабына енгізілген. Жапырағы түсетін бұталар тоғайы аз аумақты алып жатыр, олар беткейдің ойысты жерлерінде және шатқал табанына бейімделген. Өзен жағалауын бойлай созылған тоғайларда түркістан доланасы, тұт, Сиверс алмасы, Семенов үйеңкісі кездеседі. Қорықта өсетін 1600 өсімдік түрінің 62-сі эндемик, 52-сі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Фаунасы
Құстардың 118 түрі бар, Қызыл кітапқа енгізілген жыртқыш құстардан ителгі, бүркіт, жұртшы, бақалтақ қыран, жыланшы мен сақалтай; қосмекенділерден сарыбауыр қарашұбар жылан мекендейді. Қосмекенділерден барлық жерлерде жасыл құрбақа басым, көлбақа сирек кездеседі. Сонымен қатар "Қызыл кітапқа" енгізілген сүтқоректілердің 3 түрі (қаратау арқары, үнді жайрасы, тас сусары) осында қорғалады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қорықтары Санат:Түркістан облысы
Георг Бюхнер
thumb|right|200px| Георг Бюхнер (Georg Büchner; 17 қазан 1813 жыл, Гедделау – 19 ақпан 1837 жыл, Цюрих) – неміс ақыны, аудармашы және драматург.
Страсбург және Гиссен қалаларында білім алады. 1834 жылы Гиссендегі революциялық қозғалысқа қатысады. Саяси памфлеттері үшін іздеу салынады. 1835 жылы Страсбургке қашып келіп, осында философиямен айналысады.
Ол бүкіл өмірінде үш драмалық шығарма жазған. Дармштат қаласында «Дантонның өлімі» («Dantons Tod, dramatische Bilderausder Schreckenzeit»; Франкфурт, 1835) атты заманауи драманың алғашқы үлгілері болып саналатын драмасын бірнеше аптада жазып шығады. 1835 жылы Виктор Гюгоның «Лукреция Борджиа» және «Мария Тюдор» атты пьесаларын аударады. 1923 жылдан бастап Бюхнер атындағы сыйлық тағайындалады.
Дереккөздер
Санат:17 қазанда туғандар Санат:1813 жылы туғандар Санат:Гессенде туғандар Санат:19 ақпанда қайтыс болғандар Санат:1837 жылы қайтыс болғандар Санат:Цюрихте қайтыс болғандар Санат:Германия ақындары Санат:Неміс ақындары Санат:XIX ғасырдағы Германия жазушылары Санат:XIX ғасырдағы неміс жазушылары Санат:Германия драматургтері Санат:Георг Бюхнер
Ракетаның ұрыстық бөлігі
Ракетаның ұрыстық бөлігі (Боевая часть ракеты) — ұрыс заряды әдеттегі жарғыш заттан жасалған немесе ядролық, жарғыш жүйесі және тежегіш құрылғы орналасатын ракеталық бөлігі немесе бас конусы. Жою аймағының радиусы Ракетаның ұрыстық бөлігінің маңызды сипаты болып табылады. Ол ұрыс бөлігінің (ұрыс зарядының), нысананың және қойылған міндеттердің типіне байланысты болып келеді. Ракетаның ядролық ұрыстық бөлігі бөлінетін заттардан жасалған зарядты және бірнеше мыңнан бірнеше миллион тоннаға дейін жететін тротильді эквиваленті бар сутектік (термоядролық) болып бөлінеді. Ракетаның ұрыстық бөлігі кез келген нысананы жоюға кабілетті. Қарсыластың ашық жердегі немесе тасадағы адам күшін, ұрыс техникасын, инженерлік кұрылыстар, тұрғын үйлерді, өндіріс орындарын және т.б. жоя алады. Нысананың сипаты мен ауданына, сондай-ақ атыс дәлдігіне байланысты. Әр түрлі тротильдік эквивалентті Ракетаның ұрыстық бөлігі қолданылады. Әдетте ұрыстық бөлік ракетадан бөлек тасымалданады.
IC 991
Сыртқы сілтемелер
IC 991 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Иқта
Араб халифатында әскери әрекеттер нәтижесінде қолға түскен жерлер сол шайқасқа қатысқан әскерлердің олжасы болып саналып, оларға белгілі тәртіп бойынша үлестірілетін. Бұл жағдай әскери күштерді әлсіретіп, мемлекеттік қаржы жүйесіне нұқсан тигізетін болған соң, халифа Омар ибн әл-Хаттаб (634 – 644) жаулап алған жерлерді бұрынғы иелерінде қалдырып, олардан алым-салық алуды бұйырған. Жиналған алым-салықтар әскерлердің барлық қажетіне тікелей жұмсалатын. Осы кезеңнен бастап ешқандай иесі жоқ жерлерді дәл иесі бар жерлердей алым-салық төлеу шартымен адамдардың қолдануына беру жүйесі пайда болды. Имам Әбу Жүсіптің (731 – 798) айтуына қарағанда, халифа Омар Ирак жерін бағындырған соң, Сасани әулетінің қарамағында болған және соғыстан кейін иесіз қалған жерлерді адамдарға үлестіріп берген. Иесі иқта жерді мұра етіп қалдыра алмайтын, үшінші тұлғаға иқта етіп бере алмайды. Алым-салықтың мөлшері жердің бағасына, құнарлылығына, суармалылығына, т.б. сәйкес белгіленетін. Иқта мақсаты әскердің жағдайын жақсарту, алынған жерлерді игеру, елді абаттандыру және мемлекеттік құрылымды күшейту болды. Кейінгі ғасырларда халифат құрамына арабтардан басқа халықтардың енуі және олардың, әсіресе, түріктердің әскер ішінде көбеюі нәтижесінде иқта жүйесі де түбегейлі өзгеріске ұшыраған. Аббас әулеті билігі тұсында әскердің басым көпшілігінде және саяси лауазымдарда түріктер үстемдікке ие болды. Иқта етілген жерлерді басқарған әскербасылар осы жерлердің салықтарын жинап қана қоймай, оларға иелік етеді. Селжұқтар Аббас әулеті мемлекетін өзіне бағындырғанға дейін тек халифалар ғана жерлерді иқта етуге құқықты саналатын. Ал, селжұқтар Бағдадты қаратып алған соң, Низам әл-Мүліктің (1018 – 92) тұсында халифа тек рухани саладағы әмірші ретінде қалғандықтан Иқта ету құқығына селжұқ билеушілері мен олар сенім артқан лауазымды адамдар ие болды.
Иқта етілген жерлер үлкен иқталар және шағын иқталар деп екіге бөлінген. Үлкен иқталар, көбінесе, Ирак және Иран жерінде кезігетін. Шағын иқталар жан саны тығыз орналасқан елдерде болатын. Қолда бар тарихи деректерге қарағанда иқта жүйесінің Қарахандар әулеті, Хорезм, Селжұқ, Илхан, Ғазна және Осман әулеті мемлекеттерінде жергілікті жағдайларға қарай түрлі тәсілдермен жүзеге асырылғандығын көрсетеді. Осман империясында (1299 – 1922) 1839 жылғы Танзимат жарлығына дейін жүргізілген иқта жүйесі тимар деп аталған және әскердің негізгі бөлігін құрайтын сипаїилардың ұйымдастырылуында қолданылған.
Буревестник (Қостанай облысы)
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 1988 адам (983 ер адам және 1005 әйел адам) болса, 2009 жылы 1573 адамды (783 ер адам, 790 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1962 жылы тың игеруге байланысты қаланған. Буревестникте бұрынғы «Буревестник» астық кеңшары негізінде өндірістік кооператив, шаруа қожалықтары құрылған.
Астық қабылдау пункті, электр станция, орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, т. б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Ягъёль (Велью тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сан-Марчелло-Пистойезе
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6917 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 82 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 85 км² шамасында. Пошта индексі — 51028.
Елді мекеннің қамқоршысы — папа Марцелл I.
Балқия Самратқызы Бейсенбаевa
Балқия Самратқызы Бейсенбаевa (1941 жылы т., Қостанай облысы Қостанай ауданы) – медицина ғылымдарының докторы (1995).
Дереккөздер
Санат:1941 жылы туғандар Санат:Қостанай ауданында туғандар Санат:Медицина ғылымдарының докторлары Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері Санат:Қазақстан офтальмологтары Санат:Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері
Сцилла және Харибда
thumb|200px|[[Одиссей Сцилладан жүзіп өтуде]] Сцилла және Харибда - ежелгі грек аңызында теңіздің екі жағалауындағы жартастарда тұратын және теңізшілерді кұртушы екі құбыжық; Сцилла және Харибданың арасында қалу, екі жақтан қауіп төнгенді білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Философия
Бюртекур-о-Шен
Бюртекур-о-Шен (Burthecourt-aux-Chênes) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,59 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54108, пошта индексі — 54210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 92 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,46 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Шамбон-сюр-Вуез
Шамбон-сюр-Вуез (Chambon-sur-Voueize) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Крез департаментінде орналасқан. Обюссон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 33,58 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 23045, пошта индексі — 23170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1017 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Крез департаментінің коммуналары
Омар Қаймолдаұлы Хаймульдин
Омар Қаймолда (Қаймолдин Омар, Хазірет Ғұмар) (1903 жыл, Кіндікті, Дағанды болысы — 2.07.2011 жыл, Алматы қаласы)- 1903 жылы (паспортта 1910) Дағанды болысының Бақанас өзенінің бойындағы Кіндікті деген өлкеде дүниеге келген.
Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.
Дереккөздер
Санат:1903 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:2011 жылы қайтыс болғандар Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Тастанбек Айдарбеков
Айдарбеков Тастанбек (1863, Шәуілдір ауылы - 1942, Көктөбе ауылы) — меценат. Өз қаржысына 1910 жылы 3 бөлмелі мектеп салдырған. Кейінірек 2-мектеп тұрғызып, ұстаз-молдаға өз қаражатынан жалақы төлеп тұрған. Әр жылы 15—20 баладан оқытып, халық арасында ислам дінінің өркендеуіне өз үлесін коскан.
Ақжол (Батыс Қазақстан облысы)
Ақжол (2004 жылға дейін – Бакаушино) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Белес ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 км-дей жерде, Деркөл өзенінің оң жағалауында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 234 адам (125 ер адам және 109 әйел адам) болса, 2009 жылы 202 адамды (103 ер адам және 99 әйел адам) құрады.
Визенбах (Швабия)
Визенбах (Швабия) (Wiesenbach (Schwaben)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Гюнцбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 994 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 74 189. Муниципалитеттің басшысы — Ильзе Танопоулос.
Пипу-Иоль
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пезак (Дордонь)
Пезак (Payzac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Нонтрон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 47,72 км² шамасында.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Александр Дмитриевич Цюрупа
оңға Александр Дмитриевич Цюрупа (1870 жыл 19 қыркүйек, Херсон — 1928 жыл 8 мамыр, Қырым, Украина) – кеңес мемлекет және партия қайраткері, 1898 жылдан Коммунистік партия мүшесі.
Өмірі
1887 жылы Херсон ауыл шаруашылық училищесіне түсті. 1891 жылы оқушылардың марксистік үйірмесін құруға қатысты. 1893 және 1895 жылы тұтқынға алынды. 1900 жылы Уфада В. И. Ленинмен танысты. «Искраның» агенті. 1901 жылы Харьков (РСДЖП комитетінің мүшесі), Тула, Тамбов губерниясында революциялық жұмыс жүргізді.
Еңбек жолы
1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін РСДЖП Уфа біріккен комитеті төралқасының, жұмысшы және солдат депутаттары кеңесінің, әскери-революцияның мүшесі, Қазан социалистік революциясынан кейін РСДЖ(б)П Уфа комитетінің мүшесі. 1917 жылы қарашада Лениннің ұсынуымен РКФСР Халкомсовы мен Еңбек және Қорғаныс советі төрағасының орынбасары, Жұмысшы-шаруа инспекциясы халкомы (1922 – 23) қызметін қоса атқарды. 1923 – 25 жылы КСРО Мемлекет Жоспарлау комиссиясының төрағасы. 1925 жылдан КСРО сыртқы және ішкі сауда халық комитеті, 1923 жылдан партияның ОК мүшесі. Партияның 10, 12 – 15-съездерінің делегаты.
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік қайраткерлері Санат:1870 жылы туғандар Санат:1928 жылы қайтыс болғандар
Сан-Жозе-да-Тапера
Сан-Жозе-да-Тапера (São José da Tapera) — Бразилиядағы муниципалитет, Алагоас штатында орналасқан. Алагоас штатының Сертаны мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Баталья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Солгон
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сан-Жозе-да-Тапера
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 31 032 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 675 км² шамасында.
Санат:Алагоас елді мекендері
Солгон
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Фэррелвю (Миссури)
Қала тұрғындарының саны 593 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 29-24058.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Чардым (Уза тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Рака-Кус
Рака-Кус — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Прупт өзенінің сол жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Барлыбек Сыртанов
Барлыбек Сыртанов  (1866 жылы бұрынғы Жетісу облысы, Қапал уезі, Арасан болысы - 26 қазан 1914 жыл) — Қоғам қайраткері, тіл жанашыры, ағартушы, публицист, түркітанушы, шығыстанушы, болашақ тәуелсіз Қазақстанның алғашқы құқықтық құжатын жасаушы, Алаш Орда партиясының жетекшісі, Әлихан Бөкейхановтың досы, құрдасы.
Исатай ауданы
Исатай ауданы — Атырау облысының солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлініс.
Барлыбек Сыртанов
Әкесі Сыртан халыққа беделді болған. Оған арнап Жамбыл 1881 жылы «Сыртанға» атты өлең шығарған. Сыртанов Верный ер балалар гимназиясында орта білім алып, 1886 жылы Санкт-Петербург университетінің шығыстану факультетіне оқуға түседі. Ол студенттік шағында сондағы жоғары оқу орындарында оқып жүрген М.Сералин, Б.Қаратаев, А.Теміров, Б.Құлманов секілді қазақ жастарымен бірлесіп, «Жерлестер» атты үйірме құруға атсалысты. Бұл үйірме мүшелері студент жастарға көмек көрсетуді ұйымдастырумен бірге саяси-әлеуметтік мәселелерді қызу талқыға салды. Университетті аяқтағаннан кейін Б.Сыртанов 1891-1894 жылдары Ташкент қаласында Түркістан генерал-губернаторының қазыналық палатасында қызмет етті.
Исатай ауданы
Жалпы сипаттама
солға|250px|Исатай ауданының стелласы Аудан 1928 жылы құрылды. 1990 жылы облыстың Құрманғазы және Махамбет аудандары жерлерін қосу негізінде қайта құрылды. Жер аумағы 14,7 мың км². Тұрғыны 26,4 мың адам, орташа тығыздығы 1 км²-ге 1,6 адамнан келеді (2008). Аудан орталығы – Аққыстау ауылы. Солтүстігінде Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданымен, батысында Атырау облысының Құрманғазы, солтүстік-шығысында Индер, шығысында Махамбет аудандарымен, оңтүстігінде Каспий теңізімен шектеседі. Исатай ауданының жері түгелімен Каспий маңы ойпатының орталық бөлігінде, шөлдік белдемде орналасқан. Батысының басым бөлігін төбешікті Нарын, Бозанай және Ментеке кұмдары, шығыс бөлігін Жайық алабы және Каспий жазығы алып жатыр. Жер аумағы солтүстіктен оңтүстікке қарай 165 шақырым, ал батыстан шығысқа қарай 130 шақырым.
Барлыбек Сыртанов
Дереккөздер
Санат:Верный ер балалар гимназиясы түлектері Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Исатай ауданы
Исатай ауданының эмблемасы
|солға|120px|Аудандық мәслихаттың 2004 жылғы 9-шілдедегі VIII-сессиясында бекітілді. Суретшісі Махамбет Оспан. Эмблема үлгісінде ауданның сан-салалы даму бағыттары, мұнай өндірісі, мал, балық шаруашылығы, Нарын құмы, теңіз бейнесі біртұтас көрініспен бейнеленген. Жер шары тәрізді дөңгелекте елдің тыныштығы, бейбіт күннің шапағы белгіленіп шаңырақтың бейнесі келтірілген. Шеңбердің жиегі еліміздің көк байрағы түстес - көгілдір түске боялған.
Тарихы
Аудан ең алғаш 20-жылдары құрылғанымен, өз тарихында көрші аудандарға қосылу мен қайта бөліну ауыртпалығын бірнеше рет көруіне тура келді. 1928 ж. бұрынғы Орал облысы Гурьев округі Сарытөбе болысының аумағында орталығы Новобогат аулы болып Новобогат ауданы шаңырақ көтерді. Аудан екі жылдан кейін таратылып, іріленген Гурьев ауданына қарады. 1939 ж. құрамына 33 ұжымшар, бірнеше ауылдық кеңестерді біріктіріп аудан қайта құрылды. 1957 ж. қайта таратылды. 1977 ж. орталығы Аққыстау жұмысшы кенті болып 3- рет құрылған Новобогат ауданының қадамы көп әріге бармай, 11 жылдан соң тағы таратылуы жөнінде жоғарыдан шешім алынды, 1990 ж. аудан қайта қалпына келтіріліп, ауданға Исатай атын беру жөніндегі жергілікті халықтың талап-тілегі ескерілді. солға|200px| 1900 жылдардың басында аудан аумағында Бегайдар ауылында ауыл балаларын орысша оқыту, сауаттандыру ісі басталып, кейін мектеп салынды. Бұл ауданның білім берудің алғашқы қадамы еді. Бұл білім ұясын бітірген жергілікті қазақ жастары кеңес өкіметі орнағаннан кейін елді ұжымдастыру, ауылшаруашылығын құрысу жұмыстарының ұйымдастырушылары мен басшылары бола білді. thumb|оңға|200px|Аудандық партия комитетінің 1957 жылға дейін пайдаланған кеңсесі 1913 жылы Манаштағы балық кәсіпшілігінде Ганюшкинодағы екі сыныптық орыс-қазақ училищесінің бөлімшесі ашылып, қазақ балаларын да қабылдады. Забурында «Үлгі» мектебі салынды.
Ауданда теңіз жағалауынан балық аулануы жергілікті қазақтардың балық өндірісіне жалданып жұмыс істеп, күнелтіс жасауына әсер етумен қатар, өңірде оқу-білімге, мәдениетке жол ашты. Балық батағаларына Астраханнан кемелердің келуі сауда-саттыққа да ықпалы тиді. 20-шы ғасырдың басында осында Ащықұлақ деп аталатын жерден мұнай көзінің табылуы ауданның ертеңгі болашаққа бастаған қадамдары болды. 1930-жылдары ауданда ұжымдастару жылдары басталды. Жер өңдеушілер серіктестігі, артельдер, ұжымшарлар құрылып, ұжымдық шаруашылықтарға бірікті. 1939 жылы ауданда 26 ауыл-шаруашылық ұжымшарлары, 4 балық артельдері болды. Соғыс жылдарында аудан орталығы Новобогат селосында «Ағайында Нобельдер» серіктестігі тапқан мұнай кен орнынан май алынып, бензин, керосин айыру зауыты ашылды. Бұл өндіріс орындары соғыстан кейін ауданның мүддесіне қызмет етті. 1953 жылдан бастап жабық жөндеу шеберханасы, үлкен алаң, ондаған екі пәтерлік тұрғын үйлер салынып, онда білікті мамандар еңбек етті.
Географиясы
Аймақ жері - жазық, Каспий жағалауына орналасқан, шөлейтті, жазық, топырақтың қабаты тұзды, сортаң, құрғақ. Оның қиыр солтүстік-шығыс жағымен Жайық өзені ағып өтеді. Исатай ауданының жері құмдақ және сортаң сұр топырақты болып келеді.
Климаты мен экологиялық жағдайы
Аудан табиғаты мен климаты жер бедеріне, оның рельефіне байланысты. Ауданның жер бедері жазықтық болғанымен, геоморфологиялық тұрғыдан жер бетінің биіктігі барлық аудандарда теңізге қарай көлбеулене ылдилай түседі. Сондықтан да теңіз үстінен бөлінген ылғалдылық жел сол бағыттан соққанда ғана әсерлі байқалады.
Атмосфералық жауын-шашын мөлшерінің мардымсыздығы салдарынан жыл бойына аңызақ желімен, шаңға толы дауылымен, ылғалдың ауаға бостан-бос тарайтын пайдасыз булануымен, кейде тіпті қысқы қардың өз мөлшерінен аз түсуімен жайсыз ауа райы қалыптасып келеді. Ауа райының ең ыстық айы шілдеде Аққыстаудағы ыстық мөлшері 40-43°С көрсетеді.
Исатай ауданы экология қаупі төнген аумаққа ресми тіркелмеген. Облыс бойынша арнайы экологиялық бағдарламалардың жасақталуы, Үкімет тарапынан экологиялық таза дүниені қалыптастыру үшін қомақты қаржылардың бөлінуі алғашқы нәтижелерін көрсетуде. 1970 жылдардан бастап Каспий теңізін бойлай бірнеше кен орындарының жиі ашылуы, жерасты газдарының ауаға еркін жіберілуі, мұнайлы ортадағы май қалдықтарының орынсыз төгіліп-шашылуы аудан көлеміндегі экологиялық ахуалды күрт ушықтырып жіберген болатын. Бұл келеңсіздіктерге орай жергілікті тұрғындар Үкімет алдына дейін ұсыныстар түсірген еді. Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің және «Міндетті экологиялық сақтандыру» заңдылықтары жарық көргеннен кейін, «Жайықмұнайгаз» мұнай өндіру басқармасының негізгі бағыттарының бірі - мұнай өндірумен қатар, өндіріс нысандарында экологиялық ахуалды сауықтыруға бағыт алды. 2017 жылы басқарма бойынша қоршаған ортаны қорғау шараларына 100 млн теңге қаржы қаралса, 2018 жылдың жоспары бойынша қоршаған ортаны қорғау шараларына 200 млн теңге бөлінді. Соңғы жылдарда зияны мол жерасты алау газын арнайы зауыттар салу арқылы жергілікті шикізат ретінде тұтыну рыногына пайдалану экологиялық жүйедегі үлкен қадам саналып отыр.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
center|300px Аудандағы 16 елді мекен 7 ауылдық округке біріктірілген:
Негізгі кен байлықтары
thumb|right|200px|Забұрын мұнай кен орныНегізгі кен байлығы мұнай мен газ. Ауданда негізінен мұнай өндірумен айналысатын «Жайықмұнайгаз» басқармасы бүкіл Ембі мұнай бірлестігі бойынша өндірілетін «қара алтынның» төрттен үшін береді. Олардың кен орындары ауданның оңтүстік-шығыс жағында, Каспий теңізінің жағалауына таяу орналасқан. Барланғандары: Забурунье, Сазанкұрақ, Октябрь, Мартыши, Ровное, Камышитовое, Батыс және Оңтүстік-шығыс Новобогат кен орындары. Жер беті сулары ауданның тек оңтүстік-шығыс жағында кездеседі.
Ауданның оңтүстік жағымен Атырау –Астрахан т. ж. мен автомобиль жолы, Қиғаш – Атырау өзен су құбыры өтеді.
Өсімдіктері мен жануарлар дүниесі
Өсімдіктер алабының құрамы қатқыл жерлерде бір бөлек, Нарын құмында одан өзгеше шөптермен ерекшеленеді. Теңіз жағалауы қара жусанды, құм жиегі боз жусанды, бұйырғын мен сораң сияқты ащылыққа бейім өсімдіктермен ерекшеленеді. Көктем кездерінде мортық, ақшиін, шытыр, ебелек, бидайық өседі. Құм жазықтығында ақ жусан, алабота, ебелек, майқаңбақ, қарақаңбақ, қияқ, шырмауық, сүттіген, желкен, шағыр, түйежапырақ, құланқұйрық, ақ селеу, қияқ, құртқашаш, жуа, қой жуа, сіңбірік, сәлбен сияқты өсімдіктер өседі. Теңіз жағалауларында қара жусан, сарғалдақ, шытыр, изен, қарабарақ, қамыс, жантақ, өсімдіктері кездеседі. Аудан аймағында жылдың қай кезеңінде де талғамайтын жыңғыл, жүзгін, ақтікен, адыраспан, итсигек, сексеуіл, балықкөз, сораңшөп сияқты өсімдіктер көптеп кездеседі.
Жануарлар дүниесінде бауырымен жорғалаушылар және кеміргіштер үлесі басым. Шөлейт климатқа шыдамды қоян, қосаяқ, қасқыр, құмтышқан, сарышұнақ т.б. сүтқоректілер, жылан, кесіртке, батпан сияқты бауырымен жорғалаушылар, бақа, құрбақа тәрізді қосмекенділер көптеп кездеседі. Құстардан қара қарға, торғайлар, көгершін, жапалақ, қарақұс, қарлығаштар жергілікті мекен етушілер болып табылады. Қазба каналдары мен өзекшелерде торман, алабұға, шортан, қызылқанат, қаракөз балықтары кездеседі.
Өзендері мен көлдері
Аудан шөлейт аймаққа орналасқандықтан су көздері өте тапшы, су мөлшері мардымсыз. Негізгі су көзі – Жайық және Еділ өзендерінен бастау алатын суару және суландыру жүйелері. Нарын және Бақсай каналдары арқылы елді мекендер мен шабындықты жерлерге су жеткізіледі. “Кобяково-Забурын” каналымен ауданның оңтүстік-батыс шекарасына Еділ өзенінің суы келеді. Көкарна — Каспий теңізінен су шығатын канал, ол арқылы теңіздің суы “Атырау-Астрахань” автомобиль жолын кесіп өтіп, құмайт дала қойнауына жетеді. Жайықтың жоғары сағасында сәуір айының ортасынан басталатын көктемгі су тасқыны кезінде су арналары толғанмен жаздың аптап ыстығы кезінде тайыздап, тіпті шет жерлердегі тарамдары кеуіп қалады. Аудан аумағының жер бедері мен топырақ қабатының ерекшеліктеріне байланысты каналдар ирелеңкі келеді.
Ежелгі Жалтыр көлі жөне басқа табиғи айдындар бұл күнде тартылып, құрғап қалған. Өткен ғасырларда теңіз суы құйған бірнеше көл тұзды сорға айналған.
Шаруашылығы
Айналысатын негізгі - мал шаруашылығы, малдың етін өндіру. 2009 жылы (қаңтар-қазан) өндірілген ет 4,4 мың тонна (тірі салмақта), сиыр сүті - 3,4 мың тонна, жұмыртқа - 154 мың дана өндірілді. 2009 жылдың 1 қарашасына аудандағы мүйізді ірі қара саны - 11,6 мың бас, қой мен ешкі - 50,9 мың бас, жылқы - 8,8 мың бас, түйе - 7,4 мың бас болды.
Кәсіпорындары
«Жайықмұнайгаз» мұнай-газ өндіру басқармасы — 1973 жылы құрылды. Басқармада 17 кен алаңы игерілуде. Мұнай мен газды өндіру және өңдеумен айналысады.
«Сазанқұрақ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — Исатай ауданында мұнай өндіруші тұңғыш шетелдік компания. Жылына 70 мың тонна мұнай мен 750 мың текше метрден астам газ өндіреді.
Прикаспиан Петролеум компани жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — көмірсутек шикізатын барлаумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Мұнай көздерін іздестіру жұмыстарын жүргізеді.
«Светланд-Ойл» ЖШС — 1991 жылдың маусым айында жеке кәсіпорын ретінде құрылған. Негізгі қызметі Исатай ауданындағы Октябрьское мұнай кен орнын игеру. Кәсіпорын бұрғылаған ұңғымалардан алғашқы мұнай 1993 жылдың мамыр айында алынды.
«НБК» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — Көмірсутек шикізатын барлаумен және өндірумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. 2002 жылы қайта тіркелген. Исатай аумағында орналасқан Батыс Новобогат мұнай кен орнында геологиялық жұмыстарын жүргізіп, мұнай өндіреді.
«Жамбай» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — 1999 жылдың 7 сәуірінде Каспий теңізі қазақстандық секторы қайраңының Оңтүстік Жамбай - Оңтүстік Забурунье бөлікшесінен 100%-дық үлеспен көмірсутектерді барлау, игеру және өндіру мақсатында құрылған.
«Потенциал Ойл» ЖШС — көмірсутек шикізатын барлаумен, өндірумен және бөлісімдеумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Құрылтайшылары - "Bekstar International Limited" және "Firsk International Oil Corporation" компаниялары. Серіктестіктің негізгі қызметі Атырау облысы Исатай ауданының аумағында орналасқан Бегайдар бөлікшесінің көмірсутектерін барлау, өндіру, сақтау, тасымалдау және өткізу.
Құрылыс, транспорт саласы
Құрылыс саласы. Ауданның құрылыс саласының негізгі өркендеу кезеңдері 1977 жылдардан бастау алады. Ауданда құрылған СУ-1 құрылыс мекемесі, ДСУ-89 - жол құрылысы мекемесі, ПМК-909 мекемелері мұнай кеніштері мен аудан орталығының, ауылдық елді мекендердегі әлеуметтік-тұрмыстық ғимараттарды салуда айтарлықтай із қалдырды. Тәуелсіздік алған жылдардан кейін аудан орталығы мен ауылардан қазіргі заман талабына сай ғимараттар бой түзеп, ауылдар сәулеті келбеттенген. Құрылыс жұмыстарын жүргізуші кәсіпорындар арасында жергілікті «Болат-Д» ЖШС, «Арайстройсервис» ЖШС, кәсіпорындары бар.
Теміржол саласы өркендеуі Атырау- Астрахан теміржол құрылысының басталуымен тығыз байланысты. УС-99 тресінің СМП мекемелерінің құрылыс отрядтары аудан аумағының Исатай, Аққыстау ауылдарынан станса, Бақсай, Томан, №12, №13, №14, №15, №16 разъездері құрылысын бастады. 1968 жылы қазан айында Атырау-Астрахан теміржолы уақытша іске қосылып, Волгоград мұнай айыру зауытына Атыраудан мұнай тиелген эшалондар жіберілуі аудан аумағынан өткен алғашқы тасымал жүгі болатын. 1969 жылы 1 желтоқсан айында Атырау стансасынан алғаш рет жолаушылар таситын Атырау-Астрахан пойызы сапарға шықты. Аққыстау стансасы 1969 жылы құрылып, 1971 жылы толық эксплуатацияға берілді. 1969 жылы 3 санатты станса ашылған кезде 5 кезекші, 5 пойыз құрастырушы, 4 пойыз құрастырушы көмекшісі, 4 жүк қабылдап тапсырушы, 2 жүк кассирі, 4 билет кассирі, 5 станция кезекшісінің көмекшісі, 4 вокзал кезекшісі қызмет атқарған. Халық шаруашылығына, оның ішінде кеңшарларға шөп, ағаш, пішен, көмір, басқалай ауылшаруашылық заттары, жеміс жидек барлығы вагондармен Аққыстау стансасы арқылы жеткізілді. Ауданда құрылыс объектілерінің көптеп салынуына орай және жеке сектордың сұранысы көбеюі нәтижесінде стансаның жүк тасу жоспары жылдан-жылға көбейіп, жоспар артығымен орындалуда. Станса басында жол дистанциясының жолшылары, ШЧ-8 дистанциясының байланысшылары, ВЧД-1 стансасының вагон бақылаушылары, ЭЧ-4 дистанциясының электромонтерлері өз қызметтерін атқаруда.
Байланыс, энергетика және газ жүйесі салалары
Аудандық пошта байланыс торабының негізі 1930-шы жылдары қаланған деп есептеледі. 1977 жылы байланыс торабы қайта құрылды. Ол кезде байланыс торабының қызмет міндетіне екі сала - телефон-телеграф байланысы және пошта қызметі кірді. Ал 1993 жылы телефон байланысы жүйесі жаңадан құрылған телекоммуникация торабына берілді.
Бүгінде пошта байланыс торабының халыққа көрсететін қызмет ауқымы кеңейген. Халық тұтынатын заттар, газет-журналдар, марка, конверт сату, пошталық хабарлама жөнелтімдерін, хат-хабар, жеделхат, посылка қабылдау мен жіберу, мерзімді баспасөзге жазу мен жеткізіп беру, коммунальдық қызмет түрлері төлемдерін және жергілікті салықтар мен алымдарды қабылдау, еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеу мен жеткізу, несие беру мен несие қайтарымын қабылдау, бағалы қағаздар нарқы қызметін көрсету және тағы да басқа қызмет түрлерін көрсетеді.
Аудандық телекоммуникация торабы — 1977-82 жылдары Гурьев-Аққыстау әуелік желілік байланысы болып аталса, 1988-90 жылдары ауданның таралуына байланысты Махамбет аудандық байланыс торабына қосылды. 1983 жылы қазан айында аудандық байланыс торабының ғимараты пайдалануға берілді. 1993 жылы Исатай аудандық байланыс торабы екіге бөлініп, «Қазақтелеком» ААҚ-ның Исатай аудандық телекоммуникация торабы құрылды. 1985 жылы аудан орталығында автоматтандырылған қалааралық байланыс, 2002 жылы Аққыстау селосында сыйымдылығы 1500 номерлік сандық 812000 стансасы іске қосылып, селоішілік кабель сыйымдылығы өсірілді. 2003-2005 жылдары Новобогат, Чапаев, Жанбай, Нарын, Исатай, Забурын ауылдарында сандық М200 стансасы орнатылып, кабель сыйымдылықтары өсірілді. Аудан орталығында 2004-2005 жылдары 550 номерге телефон кеңейтілді. 2006 жылы Гран, Қызылүй елді мекендеріне телефон байланысы жеткізіліп, 2008 жылы аудан орталығынан 200 шақырымдай қашықтықтағы Үштаған, Мыңтөбе, Айбас елді мекендеріне спутниктік жүйе арқылы телефон байланысы орнатылды. thumb|оңға|350px|Исатай ауданындағы жел электр қондырғылары Ауданның электр жүйесі бастауын 1972 жылы қуаты 10 000 кВА екі трансформаторы бар 110/35 (10 кВ Аққыстау қосалқы стансасының (подстанция) іске қосылуынан алады. 1972 жылы Аққыстау ауылынан 110/35 (10 кВ-тік Аққыстау қосалқы стансасы салынып, оған 10 кВ-тік 70 километрге жуық жоғарғы кернеулі әуе желілері жалғанып, Новобогат ауылы, одан кешікпей қараша айында Чапаев ауылы, Қызыл үй елді мекені, 1973 жылдың жазында Жанбай ауылы жоғарғы кернеулі электр желісіне қосылды. 1974 жылы желтоқсан айында Х.Ерғалиев ауылынан қуаты 2500 кВА №83-ші Новобогат қосалқы стансасының салынуы, оған Бақсай өзегінің бойынан 14-16 электр сораптары (насос) жалғанып, кеңшардың жем-шөп дайындауына мол үлесін қосты. Ауданда Забурын кен орнының ашылуына байланысты Зинеден ауылынан №95-ші Октябрьская қосалқы стансасы 1991 жылы іске қосылып, оған кен алаңынан басқа Зинеден ауылы мен Амангелді ауылының тұрғын үйлері және бірнеше малшы қыстақтары қосылды. Аудан территориясынан газ құбырының өтуіне байланысты осы жылы №94-ші Тайман қосалқы стансасы да, іске қосылып, аудандағы қосалқы стансалар саны 4-ке жетті. 1998 жылы шілде айында Аққыстау учаскесі «Исатай аудандық электр жүйесі» деген атпен іріленіп қайтадан құрылды.
Манаштағы қуаты 52 МВт болатын станция «Ветроэнерготехнологии» ЖШС қаражатымен 12,3 млрд теңгеге салынған. Станция желдің күшімен ғана энергия беретіндіктен, оның ай сайынғы жіберетін қуаты желге тәуелді. Мердігер компания аудандағы үнемі күшті жел болатын жерді таңдауға екі жылдай уақыт жұмсап, Исатай ауданындағы Манаш ауылына жақын жердегі учаскені лайық деп тапқан. Осы жерде жоғарыдағы  желдің орташа жылдамдығы жыл бойына секундына 8-10 метр болады. «Жел қағарлардың» қалыпты жұмыс істеуі үшін желдің жылдамдығы 4-тен 25 м/с-қа дейін болу қажет. Жел күшейген жағдайда қондырғы автоматты түрде өшіп, қолайлы ауа райын күту режиміне ауысады. Жел электр қондырғыларының жалпы биіктігі 100 метрден асады, 4 секциядан тұратын тіреу салмағы 148 тоннаны, генератор 58 тоннаны, ал «винт» қалағының салмағы 21 тоннаны құрайды. Бір қалақтың ұзындығы 32 метр, ал ротормен бірге осы алып «пропеллердің» диаметрі 65 метр.