cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кардано формуласы
Дереккөздер:
Cubic function
Скотч
250px|нобай|оңға|Скотч Желімдік лента, немесе скотч — тұрмыс пен өндірісте қолданылатын желімді қабаты бар үлдірлі лента, технологиялық тұрғыда адгезия физикалық құбылысын пайдаланады. Үйренгенімізше, ол бір беті желімделген орам тәрізді кейіпте шығарылады,сонымен қатар, әлдеқайда аз — екі бетінен желімделген орам күйінде кездеседі. Белгілі-бір нысандарды бір бірімен жабыстыру үшін, сонымен бірге қорғаныш немесе декоративті жабын ретінде қолданылады.
Тарихы
1923 жылы Ричард Дрю автокөлік жөндеушілерге бояу жұмыстарын жүргізуде біршама қиындықтарға тап болғанын байқады. Сол жылдары көлікті екі түске бояу өте сәнді болды, бірақ шеберлер көліктің әлдеқайда боялған бөліктерін басқа түсті бояудан сенімді қорғай алмады. Нәтижесінде әртүрлі түсті дене бөліктерінің арасындағы шекара ұқыпсыз болды. Идеясы корпусқа біркелкі және сенімді жабысатын және бояуды алып тастаған кезде бүлдірмейтін жабысқақ лента жасау болды. Сонымен қатар, лента су өткізбейтін болуы керек. Тек үш жылдық зерттеулерден кейін, 1925 жылы Ричард Дрю командасы өз мақсатына жетті. Қазірдің өзінде жұмсалған ақшаны үнемдеу үшін желім лентаның шеттеріне ғана қолданылды. Клиенттер желімді ысырап етпеуді қатты ұсынды, ал лентаның өзі лақап атқа ие болды «Скотч» (шотландық - ағылшын тілінде «tartan», басқа мағынасы «сараң»). Дәл сол кезде жабысқақ лентаны сынау кезінде шебер: «Бұл лентаны шотландиялық бастықтарыңызға қайтарып, оларға көбірек желім жағуды айтыңыз!» деп дауыстады. Бұл белгілеу кейіннен 3M ленталарының тұтас желісіне қолданылды. Скотч лентасының дамуы жалғасып, 1930 жылы целлофан негізіндегі жабысқақ лента шығарылды, ол толығымен желіммен қапталған және «Скотч целлофан лентасы» деп аталды. Тұтынушыларға жаңа өнімнің ұнағаны сонша, компания скотч лентасының толық ауқымды өндірісін іске қосуға шешім қабылдады. Ол азық-түлік пакеттерін, киім-кешек сөмкелерін қаптауға, әртүрлі заттарды жөндеуге және басқа да тұрмыстық мақсаттарға пайдаланылды.
1932 жылы 3M компаниясының тағы бір инженері Джон А.Борден жабысқақ лента диспенсерін ұсынды. 1939 жылы 3M иконалық ұлулар диспенсерін ұсынды. Бірінші нұсқасы қаңылтырдан жасалды, ал бір жылдан кейін пластмассадан жасалды.
1950 жылдары скотч жарнамаларында екі онжылдықта брендтің тұмар кейіпкеріне айналған Scotty McTape кильті киген мультфильмдегі бала көрсетіле бастады.
Рентгендік сәулелену
1953 жылы кеңес ғалымдарының зерттеулері кезінде жабысқақ лентаның бұрын белгісіз қасиеті анықталды. Белгілі болғандай, вакуум жағдайында рентгендік сәуле жабысқақ лентаның бетінен ажыраған жерінде пайда болады. Бұл құбылыстың себебі - триболюминесценция. Бұл қасиет бойынша зерттеулер жалғасты және 2008 жылы американдық ғалымдардың бірқатар эксперименттері кезінде мұндай сәулеленудің күші фотографиялық қағазға тән рентгендік кескінді алу үшін жеткілікті екендігі анықталды. Санат:Кеңсе тауарлары
Околона (Миссисипи)
Околона (Okolona) — Миссисипи штатының Чиккасау (Chickasaw) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3056 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16.5 км² шамасында. FIPS коды — 28-53680.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Арна (Валле-д’Аоста)
Арна (Валле-д’Аоста) (Arnad) — Италиядағы коммуна, Валле-д’Аоста әкімшілік аймағында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1299 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 46 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 11020.
Елді мекеннің қамқоршысы — Мартин Турский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валле-д’Аоста елді мекендері
Атыраудың алтын адамы
Ахеологиялық олжаны 1999 жылы белгілі архелог Зейнола Самашев тапқан. Б.з.д. III ғасырға  жататын  осынау  алтынмен көмкерілген жауынгерді  оның болат семсеріне  қарап, ғалымдар сарматттардың  көсемі  деген  қорытындыға  келген екен. Сол жерде қазылған үш зираттың бірінен адамзат тарихы үшін «Екінші алтын адам» табылды.
Сипаттамасы
1999 жылы Аралтөбе қорғанына Ә.Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы кезекті қазба жұмыстарын жасады. Аралтөбе қорғанынан негізінен үш зират қазылып, оның алғашқысынан адамдардың қаңқалары мен олар қолданған шыны моншақтар, жебе ұштарының сынықтары табылды.
Екіншісінен басы оңтүстікке қаратылып жерленген мүрде жанынан жүзден астам жебесі бар қорамсақ, бүйірлі үлкен қыш құмыра, темір қылыш кездесті.
Дереккөздер
Санат:Археологиялық ескерткіштер Санат:Қазақстан тарихы Санат:Алтын адам Санат:Қорықтар
Агуаш-Белаш
Агуаш-Белаш (Águas Belas) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Феррейра-ду-Зезере муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Медиу-Тежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1140 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,56 км² шамасында. Халық тығыздығы — 61,4 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сантарен округінің елді мекендері
Алғабас (Ұлытау облысы)
Алғабас — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Талдыбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жаңаарқа кентінен солтүстік-батысқа қарай 5 км-дей жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 212 адам (106 ер адам және 106 әйел адам) болса, 2009 жылы 97 адамды (47 ер адам және 50 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы елді мекендері
Тумаш (Менеуза тармағы)
Тумаш — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Менеуз өзенінің сол жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Дёма бастауынан Бочкарёва ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Жент
thumb|Жент. Жент — шай дастарқанына қойылатын ұлттық тағам. Жент қыста қатпайтын, жазда бұзылмайтын, әрқашан дәмі мен нәрін сақтайтын, соған орай көшпелі халықтың дастарқанынан үлкен орын алған тағам. Жент шай дастарқанына қойылады. Жент жасалатын негізгі өнім — сөк. Диірменге тартылған немесе келіге салып түйіліп жармаланған сөкке тортасынан айырған сары май, қант, ірімшік ұнтағы, мейіз салынып араластырылады. Содан соң ыдысқа салынып, беті тегістеледі де, салқын жерде сақталады. Құрамында 100 г сөк, 80 г ірімшік, 80 г бал, 80 г қант, 350 г сары май, 80 г мейіз немесе ұнтақталған жаңғақ дәні болады.
Тумаш (Менеуза тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жент
Жент қазақтың аса шеберлікпен жасайтын әрі өте дәмді, тағамдық нәрі мол жеңсік тағамдардың бірі — жент. Жент қой сүтінен жасалған және диірменге ұнтақталып тартылған ірімшік, қуырылған бидай мен піскен сөк талқаны, сары майдан қорытылып әбден тұңдырылған шыртылдақ құйылып қайнатылып әбден араластырады. Ол қоңыр түске еніп араласқан кезде мейіз, аздап қант қосып одан әрі бұлғай береді. Толық араласып болған кезде үлкен әрі жайпақ ыдысқа салып қатырылады. «Ауқатты отбасылар мұны қысқа әзірлейді. Женттің құны да, құнары мен қасиеті де сары майдан жоғары тұрады. Сондықтан оны құрметті қонақтарға той, мереке күндерінде ғана дастарқанға қоятын зәру тағам. Жент, ежігей, құрт дайындайтын отбасына әркімдер құрметпен қарайды. Бұл ауқатты, дәулетті үй ғана емес, ұлт салт-дәстүрін берік сақтайтын, дастарқаны бай отбасы ретінде ауызға алынады.
Жент қазір де жасалады. Бірақ негізгі құрамы ірімшік пен сөк болмағандықтан кебіртең, дәмсіз әрі тез уатылып, құрғап қала береді.
Дереккөздер
Санат:Қазақ асханасы
Вистабелья-де-Уэрва
Вистабелья-де-Уэрва (Vistabella de Huerva) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Кариньена ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 50 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21.8 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 62 км.
NGC 997
NGC 997 — Кит шоқжұлдызында орналасқан E+C типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 10 қарашада Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 997 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 9932, UGC 2102, MCG 1-7-16, ZWG 414.27, IRAS02345-0705, NPM1G +07.0083.
Үштөбе (тау)
Үштөбе – Атырау облысы Жылыой ауданындағы тау. Доңызтау кемерінің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 55 м.
Дереккөздер
Санат:Жылыой ауданы таулары
Иван Михайлович Дьяченко
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:Кеңес Одағының батырлары
Файэ Лон (Нью-Джерси)
Файэ Лон (Fair Lawn) — Нью-Джерси штатының Берген округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 32 457 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-22470.
Гетело
Гетело (Getelo) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Графство Бентхайм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 671 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 20,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 4 56 006. Муниципалитеттің басшысы — Ян- Хиндрик Шиппер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Аморда (өзен)
Аморда — Ресейдегі өзен. Мордовия Республикасы, Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Пензен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/277/136/51 орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Алатырь өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Исақ Әлмұхан Әбдірахманұлы
Исақ Әлмұхан Әбдірахманұлы (10.4.1940 жылы туған, Меркі ауданы, Сұрат ауылы) – қоғам қайраткері. Қазақ ұлттық университінің филология факультетін (1964), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. 1964 – 1966 жылы Гранитогорск мектеп-интернатында мұғалім, 1966 – 1980 жылы Меркі ауданы партия к-тінде нұсқаушы, бөлім меңгерушісі, аудандық атқару к-ті төрағасының орынбасары, партия к-тінің 2-хатшысы, 1980 – 1985 жылы Красногор ауданы партия к-тінің 1-хатшысы, 1985 – 1986 жылы Луговой (қазіргі Тұрар Рысқұлов) ауданы партия к-тінің 1-хатшысы, 1986 – 1991 жылы Жамбыл облысы партия к-тінің 2-хатшысы, 1991 – 1992 жылы Қазақстан Социалистік партиясының облыстық атқару к-тінің хатшысы, облыстық халық депутаттары Кеңесінің төрағасы, 1994 – 1996 жылы облыс әкімшілігі бастығының 1-орынбасары, 1996 – 1998 жылы облыстық лицензиялау және мемлекеттік сауда инспекциясы Орталығының директоры, аймақтық «Мейірім» қорының атқарушы директоры, 1998 жылдан облыстық телерадио компаниясының төрағасы. Бірнеше медальдармен марапатталған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1940 жылы туғандар Санат:Жамбыл облысында туғандар
Ясухито Эндо
Ясухито Эндо (28 қаңтар 1980 жыл, ) — жапониялық футболшы, "Гамба Осака" клубының жартылай қорғаушысы. 2006, 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2004, 2007, 2011, 2015 жылдары Азия кубогына қатысты. Ұлттық құрама сапында 152 ойын өткізген, ол әзірше рекордтық көрсеткіш.
Клубтық
Гамба Осака
Жапония
Сілтемелер
Санат:Жапония футболшылары Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Гамба Осака ФК ойыншылары Санат:Джубило Ивата ФК ойыншылары Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Дон (Нор)
Дон (Don) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Лилль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59670, пошта индексі — 59272.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1351 адамды құрады. Халық тығыздығы — 582,33 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
IC 1866
IC 1866 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан E-S0 (эллипстік спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10992, MCG -3-8-44, NPM1G -15.0153.
Көкшіл шымшық
Көкшіл шымшық  — шағын денелі, жоны-жасылдау көкшіл, басы-көгілдір, басы мен жонын қоқшыл көк жолақ бөледі және жасылдау сарғыш реңді болып келеді.
Таралуы
Еуропаның, Батыс Азияның және Солтүстік-Батыс Азияның субтропикалық, қоңыр және субарктикалық климатында кең таралған.
Қазақстанда тек қана солтүстік-батыста - Жайық өзенінің аңғарларында өмір сүреді. Сол жердегі жайылмалы ормандар мен бұталарда қоныстанады.
Жетім
Жетім — ата-анасының екеуi де немесе жалғыз басты ата-анасы қайтыс болған бала болып табылады. Сондай-ақ ата-ана құқықтарының шектелуiне немесе олардан айырылуына, ата-анасы хабар-ошарсыз кеттi деп танылуына, олар өлдi деп жариялануына, әрекетке қабiлетсiз (әрекет қабiлетi шектеулi) деп танылуына, ата-анасының бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеуiне, ата-анасының баласын тәрбиелеуден немесе оның құқықтары мен мүдделерiн қорғаудан жалтаруына, оның iшiнде ата-анасының өз баласын тәрбиелеу немесе емдеу мекемелерiнен алудан бас тартуына байланысты, сондай-ақ ата-анасы қамқорлық жасамаған өзге де жағдайларда жалғызбасты ата-анасының немесе екеуiнiң де қамқорлығынсыз қалған бала.
Көкшіл шымшық
Биологиялық сипаттамасы
Қылығы нағыз шымшық типтес,тек қана дауысы көптеген шымшықтардан ерекше. Дауысы: «тии-тии-ти-ти-ти». Кейде сықырлап-шиқылдап аяқталады. Ұялары ағаш қуысында, немесе шіріген түбірдң жоғарғы жағында орналасады. Салындыдағы 9-11 теңбіл жұмыртқаларды аналығы 13-14 күн басады. Ұсақ құстар. Дене ұзындығы 8-12 см. Қауырсыны жұмсақ үлпілдек. Еуразия мен Солтүстік және солтүстік, батыс Америкада 7 түрі таралған. ТМД кеңістігіңде, шымшықтардың 2 түрінің бірі әсем шымшық кездеседі. Оның құйрығы ұзын, қауырсыны көкшіл және қызғылтым, көкшіл түсті. Тянь-Шань және Памир Алтайда аршаны мекендейді. Осы Жайық аңғарларында қыстайды.
Дереккөздер
Санат:Еуразия құстары Санат:Африка құстары Санат:Торғайтәрізділер
Жетім
Жетімдік – баланың психикалық дамуына қатты әсер етеді. Ата-анадан айрылған және интернат жағдайына түскен балалардың жалпы психикалық жағдайы төмендейді, өзін-өзі реттеп-бағыттауы бұзылады, көңіл күйі жабырқау болады. Балалардың басым көпшілігінің өмірге құштарлығы жоға-лады, өзіне-өзінің сенімсіздігі күшейіп, бойын үрей билей бастайды. Эмоционалдық-танымдық тал-пынысы төмендейді де, интеллектуалдық дамуы тежеледі.
Жетімдіктің түрлері
Әлеуметтік жетім - ата-анасы бар немесе қайтыс болмаған, бірақ ата -ана өз келісімдерімен баладан бас тарту, сондай-ақ ата-ананың түрлі сол қылықтарға бару арқылы олардың құқықтарын шектеп баланы айырып алу.
Жалпы мәлімет
Жетім атауының өзі кезінде соғыс заманында ата-аналары қайтыс болған кезде баланың қараусыз қалып отырған. Міне осындай соғыс, қиын-қыстау, ашаршылық кезеңдерде пайда болған болатын. Оның өзінде Тәуке ханның - Жеті Жарғы, Есім ханның - Ескі жолы сияқты заңдарында жетімдерді бай қауқарлы адамдарға асырап алуға беріп отырған. Х - XX ғасыр аралығындағы «жетім» ұғымының анықтамасы - толық жанұялық тәрбие көрмеген. Оларға тән қасиеттер: агрессия, алаңдаушылық, мінездегі жат қылықтар. Кейінгі жылдары әлеуметтік-экономикалық себептерге байланысты және әртүрлі себептер тұрғысынан әлеуметтік жетім балалар саны артуда. Осыған байланысты жетімдер мәселесі және оларға білім беру тәрбиелеу үдерісі, сонымен қатар, психологиялық-педагогикалық тұрғыдан қамтамасыз ету, тек арнайы педагогикада ғана емес жалпы педагогика, психология, әлеуметтік педагогика және тағы басқа ғылымдардың ғылыми білім саласында көкейтесті болып отыр. Бұл жағдайда аталмыш балалар тобы психологтар мен педагогтар, дәрігерлердің зерттеу нысанына айналуда.
Жетімдер туралы теориясы
Ата-ана қамқорлығынан айырылған әрбір бала - отбасында тәрбиеленуге тиісті. Себебі: олар міндетті түрде ата-аналарының өмірін қайталап немесе қайталайтын болса болашақта олардың саны екі есе көп болмақ. Демек, біз жетім балаларға ұсынып отырған жобамыздың барысында жаңа мүмкіндіктер сыйлаймыз. Ол Отбасы үлгісіндегі балалар үйі, ондағы шиеленістерді реттейтін және әр балаға жаңа отбасын сыйлайтын делдалдық ұйым. Демек, асырап алғысы келген азаматтарға жағдай жасаймыз. Баланың өзін қоршаған объективті нақтылықта өзін-өзі танытуы үшін тек отбасылық орта ғана мүмкіндік бере алады. Сондықтанда бұл мәселе өте өзекті. Басқа балалар қалай отбасында тұрса, жетім, тастанды балаларымызда отбасы үлгісіндегі үйлерінде тұруы қажет, сонымен қатар өздерінің отбасы махабатын сезіне алмаған жетім балаларымызға сол ыстық отбасы махабатын сезіндіру. Онсыз да тағдырдың тәлкегіне ұшыраған, ата-анасының безбүйрек, қатыкез болғаны үшін, өз отаны бұйыртпаған махаббатты жат елдерден тауып жатқандар да бар. Жат елге барып Қазақстанды қорғау үшін тәрбие алмайды. Қазақстанымыздың атын шығаратын да сөндіретін де осы балаларымыз. Ұлттық рухымызды қалыптастыратын да, ұлттық мүддемізді көтеретін де осы асыл қазыналарымыз. Тәрбиені бала тұлғасының әлеуметтенуінің психологиялық-педагогикалық құрамдас бөлігі ретінде санау тұжырымдамасы (О.С.Гребенюк, А.В.Мудрик, М.И.Рожков); әлеуметтік ортаны баланың тұлғалық қалыптасуындағы өте маңызды детерминант ретінде қабылдауға бағытталған педагогикадағы әлеуметтік-рөлдік тұжырымдама (Н.М.Таланчук, В.П.Созонов); жетім балаларды өмірге бейімдеуде қолданылатын әлеуметтік-психологиялық қолдауды ұйымдастырудың басты психологиялық жағдайларының әдістемелік негіздерінде әзірленген әлеуметтік-психологиялық қолдау мен жәрдем теориясы (Л.И.Аксенова, А.В.Мудрик, Х.Т.Шерьязданова, Ю.Н.Галагузова, Б.А.Расчетина, А.А.Тынышбаева), интегративті тұлғалық құры-лым ретінде көрінетін әлеуметтік-психологиялық жұмысқа ұстаздардың кәсіби жеке дайындығы тұжырымдамасы (Г.Ж.Меңлібекова) мазмұндап отыр. Жұмыс аясында зерттеу мәселелері бойынша психологиялық әдебиеттерді талдау, тұлғалық ба-ғыттаушы сипатты технологиялық үлгіні қолдана отырып, балалар үйіндегі әлеуметтік-психология-лық қолдауды ұйымдастыру жүйесінің тәжірибесін оқып-үйрену, балалар үйінде тәрбиеленушілердің әлеуметтенуін әлеуметтік-психологиялық қолдау бағдарламаларын жобалау, әлеуметтік-психологиялық диагностика (сауалнама, бақылау, тестілеу, әңгімелесу), психологиялық тәжірибелік эксперимент әдістері қолданылды.
Отбасы тәрбиесінің теориялық мәселелерін сөз еткенде, Бауыржан Момышұлының “Ұшқан ұя” повесін мысалға алуға болады Бала Бауыржанның психологиясын, отбасындағы тәрбие алу рәсімдерін осы кітапты талдау барысында көреміз. Баланы өмірге бейімдеуде жетімдер үйінің, тәрбиешілердің да орны бөлек. Олай дейтін себебіміз, бала бір жақта тәрбие алу мүмкін емес. Үйде ата-ана баулыса, мектепте мұғалімдер тәрбие береді. Тәлім-тәрбиедегі жарасымдылық бірлесіп жұмыс істеген жағдайда ғана үйлесімділік табады. Өйткені баланың өмір сүруге құштарлығының оянуы өзін қоршаған ортасына: тәрбиешісіне, ата-анаға, бірге жүрген құрбы-достарына, олардың күнделікті іс-әрекеттеріне байланысты. Отбасы- өмірге адам әкелу, оның қажеттілігін өтеу, өмірге жан-жақты даярлау, яғни әлеуметтендіру, сол сияқты тәрбиенің барлық түріне бағыт берумен айналысатын әлеуметтік институт. Отбасы “дербес мектеп, әлеуметтік институт” деп қарастыратын болсақ, әке-шеше-сол орданың ұстаздары, ал ата-әже-профессорлар іспеттес. Сол сияқты Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1959 жылдың 20 қарашасында 1386 (XIY) қарарымен қабылданған “Бала құқықтары Декларациясында”, 1989 жылдың 20 қарашасында қабылданып, 1990 жылдың 2 қыркүйегінде күшіне енген “Бала құқықтары туралы Конвенцияда” бала өмірі мен денсаулығы, білім алуы мен тәрбиесі жан-жақты қаралған. Отбасында ата-ана арқылы берілетін тәрбиенің басты мақсаты- баланың жасын, жеке ерекшелігін, психикалық процестерін ескере отырып, өз тегін жалғастыратын лайықты ұрпақ тәрбиелеу. Сол ияқты отбасы үлгісінде тәрбиеленетін балаларымызды да осылай тәрбиелеу.[2] Осы аталған міндеттерді қазақ отбасында қалай жүзеге асырудың жүйесін жасауда бірізділік болмағанымен, ғалымдарымыз өздерінің зерттеу нысанасы тұрғысында қарастырып келеді. Әрине, қазақ отбасындағы өзіндік ұлттық тәрбиесінің ерекшелігі, ұстанатын қағидалары, сүйенетін тағылымдары бар. Т.Рысқұлов кездерінде отбасы үлгісінде тәрбиелену теория жүзінде пайда болғанымен іске аспады. Кейіннен заңдары да қабылданып бірте-бірте отбасы үлгісіндегі үйлер пайда болып, тастанды, жетім балаларға арналған арнайы үйлер де салынып, іске аса батады. Бұл мәселеге өзіміздің Тұрар Рысқұловтың тигізген үлесі өте зор. Тіпті осы балаларға арналған кереметтей заңдарымыз да бар. Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылы және жасөспiрiмдер үйлерi туралы 2000 жыл 13 желтоқсандағы № 113-ІІ Қазақстан Республикасының Заңы. Бұл Заңның негiзгi принциптерi мен мiндеттерi осы Заң адамгершiлiк, әдiлеттiлiк, адамның еркiн дамуы, тәрбиеленушiлердiң құқықтары мен заңды мүдделерiн басымдылықпен қорғау, балалар ауылы және Жасөспiрiмдер үйлерi отбасы мүшелерiнiң өзара көмек және қолдау көрсету принциптерiне негiзделедi. Ата-ана қамқорлығынан айырылған әрбір бала отбасында тәрбиеленуге тиісті. Себебі: олар міндетті түрде ата-аналарының өмірін қайталап немесе қайталайтын болса болашақта олардың саны екі есе көп болмақ.
Теориялық және тәжірибелік маңызы
-ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларды балалар үйі жағдайында қолдау, тәрбиелеу, әлеуметтену үдерістеріндегі өзара байланыстар (ықпалдастыру) арқылы әлеуметтенудің теориялық ау-қымын кеңейту; -іс-әрекет мазмұнына модератор, менеджер, фасилитатор және т.б. қызметтерді енгізе отырып, тәрбиеші мен тәрбиеленушінің арасындағы өзара әрекеттің ұғымын байыту; -әлеуметтік-психологиялық қолдау және жәрдемдесу үдеріснің арақатысын қарастыратын тәсілдерді жүйелендіру; -ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларды балалар үйі жағдайында әлеуметтік-психологиялық қолдау үдерісінің өзіндік ерекшеліктерін ұлғайту; -ата-ана қамқорлығынсыз қалған балалардың балалар үйі жағдайында әлеуметтенуін әлеумет-тік-психологиялық қолдаудың психологиялық жағдайларын сипаттау және әдістемелік ұсыныстарды ғылыми түрде әзірлеп, оларды сынақтан өткізу; -тәрбиеленіп жатқан мекеменің өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып, ата-ана қамқорынсыз қалған балаларды әлеуметтік-психологиялық қолдау бағдарламасын әзірлеу; -ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларды балалар үйі жағдайында инвариантты және бала-малы құрамды қолдаудың ықтималды психологиялық жағдайларын (құрылымы, мазмұны, техноло-гиясы) қарастыру. Балалар үйінде жұмыс іс-тейтін ұстаздардың біліктілігін көтеру жүйесінде, жоғары оқу орындарында әлеуметтік қызметкер, психолог, ұстаздар даярлауда қолдануға болады.
Статистикалық көрсеткіштері
Ресми ақпараттарға сүйенсек Республикамызда 75000 жетім бала ар екен, олардң 660 интернат ұйымдарында тәрбиеленуде, олардың ішінде: жалпы және санаторий түріндегі мектеп-интернаттарда - 37 541 бала, мектеп жанындағы интернаттарда - 15 096 бала, балалар үйлері мен жетім балаларға және ата анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған мектеп–интернаттарда - 12 574 бала, кемтар балаларға арналған түзеу мекемелерінде - 12 599 бала, ерекше тәрбиелену жағдайларына мұқтаж балалар мен жасөспірімдерге, мінез құлқы девиантты балаларға арналған мектеп-интернаттарда - 884 бала, отбасы үлгісіндегі балалар ауылдарында – 281 бала, отбасы үлгісіндегі балалар үйлерде тәрбиеленуде. Жетім қалған балалардың негізгі бөлігі білім беру және әлеуметтік қорғау органдарының интернат мекемелерінде тәрбиеленуде. Мұндай мекемелерде бала, бірінші кезекте, ата-анасының қамқорлығына зәру, бұл оның табиғи дамуына кері әсер етіп, нәтижесінде ауыр психологиялық салдарларға әкелуі мүмкін. Балалар еркін қоғамдағы жауапты өмірге дайын болуға тиіс. Ал жетім бала балалар үйінен түлек болып шыққаннан кейін күн сайын ересектердің көмегінсіз бастан кешіруіне тура келетін түрлі проблемаларды шешуге қауқары жоқ. Балалар үйлері түлектерінің ішінде олардың қатарластарына қарағанда, қылмысқа қатысушылар немесе қылмыс құрбандары неғұрлым жиі ұшырасады, жұмысынан немесе тұрғын үйінен неғұрлым жиі айрылады, ал өз отбасын әрең құрса, оның нашақорлық немесе маскүнемдік жолға түсуі тіпті оңай, сонымен қатар олардың арасында суицид құрбандары да жиі кездеседі. Бұл олардың жеке-дара өмірге енуінің үлкен қиындықтармен ұштасып, әр уақытта табысты жүрмейтінінің белгісі.
Интернат үйлерінде көрсетілетін тәрбие түрлері
Әлеуметтік-тұрмыстық тәрбие- өзіміздің салт-дәстүрлерімізге тәрбиелеу; Әлеуметтік-педагогикалық тәрбие- олардың бойында шыншылдық, жанашырлық, адамгершілік пен мейірімділік, ұйымдастырушылық қасиеттерге тәрбиелейді. Әлеуметтік-психологиялық тәрбие- ұлттық тәлім-тәрбие берудің нәтижесінде өз ұлтына тән ұлттық қадір-қасиеттерді, ұлттық сана сезімді, мінез-құлықты, түйсік-түсінікті, көңіл-күйді, ұлттық сезімді, эмоциялық шымырқануды, ұлттық мақтанышты, ұлттық талғамды, ұлттық материалдық және рухани құндылықтарды, ұлттық мүдделерді, мақсат-мұраттарды, ұлттық өзіндік шаруашылық жүргізу машық-тарын, іскерлік пен тәжірибені, өнерді меңгерту болып табылады; Әлеуметтік-құқықтық тәрбиелер-білім алу барысында өздерінің құқықтары мен міндеттеріне үйрету. Әлеуметтік-экономикалық тәрбиелер- әр бала өздерінің қаражаттарын тиімді жұмсауға үйрету, демек қаржылық сауаттылыққа үйрету.
Әлеуметтенуін қолдаудың мақсаттары мен технологиясы
Әлеуметтену - баланың тұлғалық дамуындағы табиғи үдеріс, ал қолдау – бұл үдерісті демейтін психологиялық жағдайларды қолдан ұйымдастыру жүйесі Осыған қарамастан, әлеуметтенудің басты негіздері (теңесу, интериоризация, еліктеу, аккомодация, фасилитация, көз жеткізу, конфор-мизм) соңғы дамудың табиғи заңдылықтарына негізделген, ұстаздың қолдау алатын баламен өзара әрекетінің негізгі тетіктері ретінде қарастыруға болады. Қажетті психологиялық жағдай сияқты кешенді қолдаудың теориясы мен тәжірибесін қалыптас-тыруға арналған негізгі жағдай жүйелі – бағыттау тәсілі болады. Мұның астарында, дамуды субъектінің сол немесе басқа да инновацияларды дамытуды таңдауы мен меңгеруі деп түсіну жатыр. Жүйелі бағыттау тәсілінің негізі ретінде, субъекті дамуының ішкі қорында, яғни, субъектінің өз бетінше таңдау жасау және ол үшін жауап беру құқығын иелену басымдылығы алға шығады. Осылайша, жетім балаларға арналған кез келген балалар үйі немесе интернаттың басты міндеті – тәрбиеленушілердің әлеуметтенуі, олардың қазіргі қоғамға сіңісуі, оларға: а) жалпы қоғамдық ықпалдастық пен әлеуметтік-психологиялық жағдаяттардың баланың жеке тұлғасының дамуына әсер ету; ә) бұл үдерістегі істерге баланың өзінің белсене ат салысуы; б) қоғамдағы әлеуметтік қатынастар жүйесін жетілдіру, оның ішінде интернат түлектеріне қатыс-ты жүйені қайта қарастыру үдерістері жатады.
Шетелге асқан жетімдер саны және рөлі
1999 жылдан бері шетелдік азаматтар 8169 қазақстандық баланы бауырына басыпты. Бұл – асырап алынған (37 450 бала) балалардың жалпы санының 21,7 пайызы. Ал соңғы он жылда 28 829 (77,1 пайыз) баланы қазақстандықтар және 452 (1,2 пайыз) баланы олардың шетелдердегі туыстары асырап алыпты. «Өткен жылы 3 мыңнан астам жетімдер өзінің жаңа отбасын тапса, тағы да 1 мыңнан астам адам бала асырап алғысы келетіндердің кезегінде тұр», – деді Жансейіт Қансейітұлы. Айғақ болатын тағы бірер сандарды келтірелік. Он жыл ішінде жәудіркөз жетімдер әлемнің 30 еліне әкетілген. Біздің жетімдерімізді асырап алудан бірінші орында – АҚШ (6406 бала), екінші орында – Испания (600), үшінші орында Бельгия (343) тұр. Одан әріде немістер – 173, канадалықтар – 167, ирландықтар – 140, француздар 131 жетімімізді асырап алған. Енді мынадай бір қызық дерекке назар аударалық. Шетел асқан 8169 тұл жетімдердің 3752-сі – қазақтар (45,9 пайыз), 4057-сі – орыстар (49,7 пайыз) және 360-ы басқа ұлттар (4,4 пайыз) екен. Онда да басқа ұлттардың арасында өзбек, тәжік, түрiкмен, қырғыз ұлтының бірде-бір баласы жоқ. Неміс, украин, белорус, татар, поляк, молдован, грек, корей, грузин, шешен, армян және ұйғыр ұлтының өкілдері ғана бар.
Бала асырап алудағы құқықтары мен міндеттері
1. Баланы асырап алушы баланы тәрбиелеуге, оның денсаулығы, дене, психикалық, адамгершілік және рухани жағынан дамуы жөнінде қамқорлық етуге міндетті. 2. Бала асырап алушы баланың пікірін және уәкілетті қорғаншы және қамқоршы органдардың нұсқамасын ескере отырып, өз бетінше тәрбие беруге құқылы әрине заңға қайшы боласа. 3. Бала асырап алушы баланың пікірін ескере отырып, оның міндетті орта білім алғанға дейін білім беру мекемесін және баланы оқыту нысанын таңдауға құқығы бар және баланың міндетті түрде орта білім алуын қамтамасыз етуге міндетті. 4. Шетелдік бала асырап алушылар Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктеріне және консулдық мекемелеріне асырап алған баланың денсаулық жағдайы туралы есеп береді. Баланы асырап алу тәртібі. 5. Шетелдік азаматтардың, соның ішінде балалардың туысқандары болып табылатын адамдардың, Қазақстан Республикасының аумағынан тыс тұратын Қазақстан Республикасы азаматтарының балаларды асырап алуы туралы істері аудандық (қалалық) соттарда қаралады. Бала асырап алушының және асырап алынған баланың құқықтары мен міндеттері  баланы асырап алу туралы сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап туындайды. Сот баланы асырап алу туралы соттың шешімі заңды күшіне енген күннен бастап үш күн ішінде осы шешімнің көшірмесін шешім шығарған орны бойынша азаматтық хал актілерін жазатын орган мен қорғаншы және қамқоршы органға жіберуге міндетті. Бала асырап алу азаматтық хал актілерінің мемлекеттік тіркеуі үшін белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркелуге тиіс.Б
Дереккөздер
Санат:Отбасылық құқық Санат:Отбасы
Тео Джеймс
Тео Джеймс (Theo James); туған кезіндегі есімі: Теодор Питер Джеймс Киннэйрд Таптиклис (Theodore Peter James Kinnaird Taptiklis); 16 желтоқсан 1984 жылы, Оксфорд, Англия) — британдық кино және телевизия актері.
Өмірбаян
Тео Джеймс Оксфордта, Ұлыбританияда дүниеге келді. Джейн Мартин мен Филипп Таптиклистің бесінші және ең кенже баласы. Ноттингем университетін философиядан дәреже алып бітірді. Актерлік шеберлікті Бристоль театр мектебінде үйренді (Bristol Old Vic Theatre School).
Джеймс телевизияда 2010 жылы «Құмар бике» телесериалына түсіп, өз дебютін жасайды. Сонымен қатар, ол «Даунтон аббаттығы» телесериалының бірінші маусымының үшінші сериясына түсті. Сол жылы ол «Сен құпиялы бейтанысты кездестіресің» атты танымал кинода өзінің алғашқы рөлін ойнады.
2011 жылы Джеймс өзінің алғашқы басты рөлін британдық «Бедлам» телесериалында және «Басқа әлем: ояну» франшизасында Дэвид атты қансорғыштың рөлін ойнады. Энтони Хемингуэйдің «Қызыл құйрықтар» фильміне түсті.
2015 жылдың көктеміне «Басқа әлем: келесі ұрпақ» франшизасының бесінші бөлімін түсіру жоспарланған.
2013 жылы экрандарға «Жолы болғыш» телесериалы шықты. Онда Тео бас кейіпкер Уолер Кларктың рөлін ойнады. Алайда, алғашқы маусымнан кейін, телесериал тоқтатылды.
Сол 2013 жылы Теоның Вероника Роттың «Дивергент» атты трилогиясында басты рөл ойнайтындығы жарияланды. Фильмнің өзі әлемдік прокатқа 2014 жылдың 21 наурызында шықты. Фильмнің алғашқы бөлімі шыққаннан кейін Теоның «Дивергент»-тің екінші бөлігі «Инсургент»-те де Фордың рөлін ойнайтындығы белгілі болды. Фильм түсірілімі 2014 жылдың 27 мамырында Атланта қаласында басталып, сол жылдың 7 қыркүйегінде аяқталды. «Инсургент» фильмінің алғашқы көрсетілімі 2015 жылдың 20 наурызында басталды.
Сонымен қатар, 2014 жылы Тео түскен «Лондон жазықтары» және «Фрэнни» фильмдері шықты.
Тео «Shere Khan» тобының вокалшысы және гитаристі болған, бірақ 2012 жылдың 21 қараша күні, топ Facebook желісінде өздерінің қызметінін тоқтататынын жариялады
Дубовка (Елана №724 тармағы) жырасы
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Савала. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Инюшин Виктор Михайлович
ИНЮШИН Виктор Михайлович (1.3.1941 жылы туған, бұрынғы Ленинград, қазіргі Санкт-Петербург қаласы) – биология ғылыми докторы (1972), профессор (1975), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнертапқышы (1984).
ҚазМУ-ды (1963, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осы университеттте аға лаборант, аспирант, аға оқытушы (1963–69), доцент (1969–71), ал 1973 жылдан кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарады. Оның ғылыми жұмыстары биоэнергетика мәселелеріне арналған.
ИНЮШИН Виктор Михайлович 230-дан астам ғылыми жарияланымның авторы, 42 өнертабысы мен 10 патенті бар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Татьяна Самойлова Евгеньевна
Татьяна Самойлова Евгеньевна(04.05.1934 жылы туған, Ленинград) - орыс кеңес киноактрисасы, РСФСР - дің еңбек сіңірген артисі (1963).
Өмірі
1958 жылы Мәскеудегі Б.В.Щукин атындағы театр училищесін бітірді. 1956 жылдан киноға түскен. "Тырналар ұшып барады" фильміндегі (1957) Вероника ролі оның есімін көпшілікке танытты. Осы рөлі үшін Каннда өткен 11 - Халықаралық кинофестивальдың сыйлығына ие болды. Басқа рольдері : Таня ("Жіберілмеген хатта",1960), Кеңес барлаушысы ("Альба Регияда",1961), Соня ("Олар Шығысқа сапар шектіде", 1964), Анна Каренина (осы аттас фильмде, 1968) т.б. 1964 жылы Қазақстанда өткен орыс әдебиеті мен өнерінің он күндігіне қатысты.
Фасторф
Фасторф (Vastorf) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Люнебург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 903 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 55 038. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Бурфин.
Татьяна Самойлова Евгеньевна
Қолданылған әдебиет
Санат:1934 жылы туғандар Санат:Тұлғалар
Фасторф
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Кирмянка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама аумағы Куйбышев суқоймасы Кама өзенінің сағасынан Шешма өзені және Еділ өзендерін қоспағанда, қала типті Камское Устьеауылына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Татарстан өзендері
Трегуре
Трегуре (Trégourez) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Шатолен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,72 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29291, пошта индексі — 29970.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 951 адамды құрады. Халық тығыздығы — 53,67 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Олив Брэнч (Миссисипи)
Олив Брэнч (Olive Branch) — Миссисипи штатының Дэсото (DeSoto) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 30675 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 94.0 км² шамасында. FIPS коды — 28-54040.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
Ірімшік
Нәрлілік құндылығы
Ірімшіктің нәрлілік құндылығы құрамындағы ақуыз (25%-ке дейін) пен майы (30%-ке дейін) молдығымен, сондай-ақ аса бағалы амин қышқылының, В, РР тобындағы А витаминдерінің, пантотен қышқылдарының, кальций және фосфор тұздарының көптігімен ерекшеленеді. Ірімшік барлық жастағы адамдар үшін пайдалы. Оның құрамындағы нәрлі заттарды организм түгелге жуық (98—99%) сіңіреді. Құрамында май мен ақуыздардың болуына байланысты ірімшік калориялылығы 2500—4500 ккал аралығында. Олар толығымен (96%) адам организміне сіңеді.
Онава (Айова)
Онава (Onawa) — Айова штатының Монона округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 12.7 км². FIPS коды — 19-59115.
Ірімшік
Нәрлілік құндылығы
Сыр сапасы әртүрлі факторларға тәуелді, ең алдымен, ол қолданылатын шикізат — сүтке байланысты. Сыр өндіру үшін қолданылатын сүт тығыздығы 1,027 г/см3 дейін, қышқылдылығы — 16—18Т, май мен ақуыз қатынасы — 1,24-тен 1,08-ге дейін, кальций мөлшері — 125 мг% болу керек. Сүтті нормалап 71—72°С температурада пастерлейді. Содан кейін сүтке кальций хлориді ерітіндісін қосады, ол сүттің мәйекті ферментпен ұйытылуын жақсартады. Сыр қамырына қыста сары түс беру үшін сүтке суда еритін аннато бояуын қосады. Дайындалған сүтті 33°С температураға дейін қыздырады да, ашытқы қосады, ал кішкенеден кейін мәйекті фермент қосады. Оның әсерінен сүтте үю процесі жүреді, оның ұзақтығы шикізат түріне байланысты 25—90 мин-қа созылады. Ұйытындыдан сарысудың артық мөлшерін алып тастайды, белгілі бір типті және сапалы сыр алу және ары қарай өтетін биохимиялық процестер жүру үшін қажет сарысу мөлшерін қалдырады. Сарысу сонымен бірге сүт қанты көбірек жойылса, сыр жетілудің микробиологиялық процестері баяу жүреді жөне керісінше. Сарысуды ұйытындыдан жою сыр дәндерін кесу және араластыру, сыр массасының температурасын өзгерту және сарысу қышқылдылығын өзгерту арқылы жүргізіледі. Ұйытындыны механикалық пышақтармен кеседі, нәтижесіңде сыр дәндері — жұмсақ ақуыз түйірлері түзіледі.
Онава (Айова)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3091 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Монона округы (Айова)
Ірімшік
Ірімшіктер технологиясы
Ірімшіктер өндірісінің жалпы технологиялық схемасы келесі операциялардан тұрады:
Бай (құм)
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы құмдары
Ірімшік
Түрлері
Ірімшіклар ассортименті алуан түрлі. Халықаралық стандартта келесі классификация қабылданған: әр ірімшік үш көрсеткішке ие.
Ірімшік түрлері шикізат бойынша, өндіру ерекшелігі бойынша, қасиеттері бойынша ажыратылады. Сүттің ұю әдісі бойынша ірімшіктер мәйекті, сүт қышқылды жөне өнделген болып бөлінеді. Өндіру ерекшелігі мен органолептикалық қасиетіне байланысты мәйекті сырлар қатты, жұмсақ және тұздық болады, олар өз алдына типтер мен топтарға бөлінеді. Осындай белгілеріне қарап ірімшікті мәйекті және балқытылған деп бөледі.
Мәйекті ірімшіктер
Мәйекті ірімшіктердің өзі
Ірімшіктің майлылығы құрғақ затпен салыстырғанда 20%-тен 60%-ке дейін болады (ірімшіктің майлылығы оның құрамындағы ылғалға байланысты өзгеріп отырады, сондықтан майлылықты құрғақ зат арқылы белгілеу келісілген). Қатты ірімшіктің майлылығын көрсету үшін оның сыртына майлылықты білдіретін цифрлары бар казеиннен жасалған ерекше пластинкалар жапсырылады, не ірімшіктің сыртына штамп (марка) басылады. Майлылығы 50%-тен кем емес ірімшіктерге басылатын штамптың формасы — төрт бұрышты, ал 45% тен кем түспейтіндерінікі — сегіз бұрышты. Штампта майлылықтан басқа зауыттың нөмірі және сол зауыттың орналасқан жері көрсетіледі. Жұмсақ, қышқыл және балқытылған ірімшіктердің майлылығы туралы мәлімет олардың сыртқы қабына жазылады.
Қатты ірімшік
Қатты ірімшіктерге жоғары ылғалдылық (44%) пен салыстырмалы қатты консистенция тән. Қатты ірімшіктерге швейцар, голланд, латыш, россия ірімшіктері жатады.
Полски-Градец (Стара Загора облысы)
Полски-Градец (Полски Градец) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Раднево қауымының құрамына кіреді.
Ірімшік
Швейцар ірімшігі
Швейцар ірімшігі тобына: швейцар, алтай, совет, карпат, кубань ірімшіктері кіреді. Швейцар және алтай ірімшігі тау шалғындарына жайылатын сиырлардың сүтінен жасалады. Бұл топтағы ірімшіктерге тән қасиеттер: дәмі тәтті, жаңғақ татиды, хош иісті, кескен кезде дөңгелек және сопақтау келген «көздері» байқалады.
Полски-Градец (Стара Загора облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 606 адамды құрайды.
Ірімшік
Голланд ірімші
Голланд ірімшігі тобына: голландия (дөңгелек және қырлы), ярославль, кострома, станислав, углич қыр ірімшігі және т. б. жатады. Бұл топтағы ірімшіктер өздерінің болар-болмас қышқыл дәмі және болмашы хош исі арқылы ерекшеленеді, ал ескілерінің исі өткірлеу болады. Қыр ірімшігінің дәмі ащылау келеді, оңай бөлінеді, ал айда кострома ірімшігіне қарағанда қаттылау. Станислав және углич ірімшіктерінің дәмі әлдеқайда қышқыл және хош иісті болады.
Латыш ірімшігі
Латыш ірімшігі тобына, латыш, волга, краснодар ірімшіктерін жатқызады. Бұл ірімшіктерді әзірлен пісіру кезінде оның сыртқы қыртысында шырыш қалыптасып, ол өнімге ерекше дәмділік және хош иіс беріп тұрады. Латыш тобына ірімшіктердің қышқыл дәмі, өткір исі осы шырыштың ерекшелігіне қарай анықталады.
Полски-Градец (Стара Загора облысы)
Пошта индексі — 6276. Телефон коды — 04140. ЕКАТТЕ коды — 57323.
Ірімшік
Ресей ірімшігі
Ресей ірімшігі тобына: россия, чеддер, шығыс ірімшіктері кіреді. Бұлар басқа ірімшіктерден сүт қышқылы процесінің жоғары деңгейде болуымен ерекшеленеді. Исі өткір, дәмі қышқыл, жұмсақ, чеддер ірімшігі — оңай бөлінеді.
Полски-Градец (Стара Загора облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Ірімшік
Жұмсақ ірімшіктер
Бұл ірімшікт өндірісінде ірімшік массасында көп мөлшерде сарысуын сақтауға бағытталады (ірі  ірімшік дәндерін дайындау, екінші рет қыздырмау, өздігінен престелу). Ірімшік құрамында ылғал жоғары (48—50%) болғандықтан олар тез жетіледі (20—45 күн). Ірімшік жетілуінде сүт қышқылды стрептококтар мен таяқша фермегатерімен қатар сыр шырышының микрофлорасы мен зең ферменттері қатысады. Жұмсақ ірімшіктер нәзік майлы консистенциямен, жұқа жұмсақ қабығымен, көзшелердің мүлде болмауымен ерекшеленеді. Жетілуге қатысатын микрофлораға толтырғыштар (какао ұнтағы, кофе, жеміс-жидек шырындары, дәмдеуіштер, татымдықтар, ас тұзы) және бояғыштар қолданады. Шикізатты алдын ала ластанудан және жеуге жарамсыз бөліктерден тазарту үшін өндейді, ұнтақтайды және рецептураға сәйкес араластырады. Қоспаға балқытқыш тұздар — фосфор және лимон қышқылының натрий тұздарын қосады. Қыздыру кезінде балқытқыш тұздар сырдағы майдың қорытылуын және ақуыз коагуляциясын болдырмайды. Балқытқыш тұздар сыр массасына енуі үшін 1—2 сағ тұрады, содан кейін 75—90°С температурада балқытады, суытады және орайды.
Дорогобуж тобы
Ірімшікгердің дорогобуж тобына: дорогобуж, медынь, дорожный, калинин, смоленск ірімшіктері және т. б. енеді. Бұл ірімшіктердің бәрі де ащылау келеді, ал смоленск ірімшігінің дәмі аздап саңырауқұлақтың дәміне (шампиньон) ұқсайды, олардың акшылсары шырышпен қанталған, жұқа қабығы болады. Ірімшіктер жұмсақ, майлы келеді.
Десерт ақ ірімшігі
thumb|right|200px Десерт ақ ірімшіктің дәмі ащы, саңырауқұлақтың хош иіс білініп тұрады. Жұмсақ, қолға жұғатындай майлы, сыртқы қабаты ірімшік шырышымен қапталған. Десерт ірімшігін сақтау температура - 5°С аспайды.
Рокфор
Рокфор қой немесе сиыр сүтінен, сондай-ақ қой мен сиыр сүтінің қоспасынан жасалады. Ірімшіктің дәмі ашқылтым, бұрыш татиды, консистенциясы жұмсақ, майлы, сыртқы қабығының түрі көкшіл-сары болып келеді.
Тұздалған ірімшіктер
thumb|right|200px|Сулугуни Тұздалған ірімшіктер (пісіру және сақтау процесі кезінде оларды тұздыққа салады). Тұзды ірімшіктер қатарына:
Тұздалған ірімшіктер қой және сиыр сүтінен, сондай-ақ қой мен сиыр сүтінің қоспасынан жасалады. Ірімшіктің қышқыл дәмі, өзіне тән хош исі болады.
Ашығай сүттен жасалған ірімшіктер
Жасыл ірімшіктің дәмі өте қышқыл, өзіндік исі болады.
Балқытылған ірімшіктер
thumb|right|200px Балқытылған ірімшіктер қатты және жұмсақ ірімшіктерден, сүзбеден, сиыр майынан т. б. сүт өнімдерінен өңделіп жасалады. Кейбір балқытылған ірімшіктерді дайындау кезінде, сондай-ақ әртүрлі қоспалар (томат, қақталған балық және т. б.) мен дәмдеуіштер (бұрыш, зире және т. б.) қолданылады. Басқа ірімшіктермен салыстырғанда, балқытылған ірімшік сіңімділеу келеді. Негізгі шикізат түрлеріне, олардың химиялық құрамы мен өндіру технологиясына байланысты балқытылған ірімшіктер төмендегідей топтарға бөлінеді:
Ірімшік — қазақтың ұлттық сүт тағамы
Ірімшік – қазақтың ұлттық сүт тағамдарының ішіндегі ежелгі, ең көп тараған және адам ағзасы үшін аса маңызды тағам.
Дайындау технологиялары
Қазақтардың дастарқанында ірімшіктің екі түрлі болады:
Жаңа сауылған жылы сүтті мәндірмен (кен жерде мәйек дейді) ұйытып, одан кейін суалғанша қайнатады. Қайнауы жеткен ірімшік қызыл сарытүске айналады. Содан кейін оны сүзіп алып, дорбаға салып, желге, күнге қойып кептіреді. Кепкен ірімшік бұзылмайды, көп сақталады. Қонақ дастарқанына қойылатын өте дәмді, сүйкімді де бағалы ас. Кепкен ірімшікті түйіп жент жасайды, тұш бауырсақтың үстіне себеді, майға қосып жейді. Қызыл ірімшіктің сарысуынан шайға тістейтін жақсы тамақ жасалған, ол тәтті болады.
Ірімшіктерді дастарқанға кою
Ірімшіктің жоғары нәрілігі, сіңімділігі, жағымды дәмі мен хош исі, олардың тағамдық қасиетін арттыра түседі, сондай-ақ оны кейбір тағамдарға десерт және тұздық ретінде қолданады. Жұқалап тілінген швейцар ірімшіктері десерт ретінде, әсіресе шай, кофе не какаоға беріледі.
Дәмі қышқылдау — дорогобуж, медынь, смоленск жұмсақ ірімшіктерін таңертеңгі асқа, кофе, сондай-ақ сыра немесе жүзімнен жасалған сусын ішкенде қоюға болады. Рокфор адамның тәбетін ашады, сондықтан оны әдетте салқын басытқы ретінде түстік және кешкі тамақ алдында береді, сондай-ақ өзге де жұмсақ ірі мап ктер секілді сыра және жүзімнен жасалған сусын ішкенде қояды.
Алдын-ала кесіліп қойылған ірімшік жел қағып, кеуіл қалады және өзіне тән дәмі мен исін жоғалтады, сол себепті ірімшікті дастарқанға қояр алдында ғана кеседі. Ірімшікті өткір пышақпен кескен жөн. Рокфор ірімшігін жұқалап кесуге келмейді, өйткені ол үгітіліп кетеді, оны кесер алдында пышақты ыстық суға салып жылытыл, алған жөн. Рокфор нанға оңай жағылады. Ұнтақ күйінде жасалған көк ірімшікті немесе кез келген қатты ірімшікті піскен макаронға қосуға, май жаққан бутербродқа себуге болады.
Тұздалған ірімшіктер әсіресе Кавказда көп тараған, оларды таңертеңгі немесе кешкі асқа қосып береді. Тұздалған ірімшіктердің ащы дәмін азайту және өте жұмсарту үшін, оларды жеңішкелеп кесіп, қайнаған суға немесе ыстық сүтке салып алады.
Сақтау
Ірімшік кеуіл кетпес үшін оны тұтас күйінде ақ түсті дымқыл (суға малынып, сығылған) мақта-матамен, содан кейін сыртынан қағазбен, полиэтилен пленкасымен немесе фольгамен орайды, мат айы тәулігіне 1—2 дүркін сумен мұқият шаю керек. Сондай-ақ ірімшік тұрған ыдысқа бір түйір қант салып, мықтап жауып тастауға да болады. Иісті тез сіңіретін өзге өнімдерден ірімшікті бөлек ұстаған жөн. Аз уақытқа сақтау үшін (5—-7 күн) арнайы жасалған ірімшік салғыштар өте қолайлы. Ірімшік сақтайтын температура 10—12 °C аспауы тиіс, ең дұрысы тоңазытқышта сақтаған жөн. Жұмсақ ірімшіктерді үй жағдайында 2 күннен артық сақтауға болмайды.
Дереккөздер
Санат:Сүт тағамдары Санат:Қазақ асханасы
Сен-Крик-Шалосс
Сен-Крик-Шалосс (Saint-Cricq-Chalosse) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Мон-де-Марсан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,23 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 40253, пошта индексі — 40700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 639 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,59 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :