cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Еуразия ұлттық университеті
Тарихы
2001 жылдың 29 маусымындағы N 892 «Жекелеген мемлекеттік жоғары оқу орындарын қайта атау туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысына сәйкес университетке Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті атауы берілді.
ЕҰУ құрамына Дипломатиялық академия және әр саладан білім берумен шұғылданатын 5 институт (жаратылыстану технология, гуманитарлық, құқық, экономика, білім беру), сондай-ақ «Еуразия» гуманитарлық зерттеулер ғылыми-зертхана орталығы, Жоғары мектеп проблемаларының ғылыми-зертхана орталығы, Дүниежүзүлік экономика және конъюнктура ғылыми-зертхана институты, Геотехнологиялық ғылыми-зертхана институты, ҚР Ұлттық ядролық орталығы ядролық физика институтының бөлімшесі, Ақпараттық-есептеу орталығы, т.б. енеді. Ресей, Беларусь, Испания, Германия, т.б. елдер оқу орындары ғылыми орталықтарымен тығыз байланыс орнатылған. Күндізгі бөлімде 85 мамандық, ал сырттай бөлімде 25 мамандық бойынша студенттер білім алады (2001). Университетте 669 білікті маман дәріс береді. Оның ішінде 70 ғылыми доктор, професор, 214 ғылыми кандидат, доцент бар. Кандидат және докторлық диссертация қорғайтын 9 ғылыми кеңес және 20 мамандық бойынша аспирантура жұмыс істейді. Университеттің 5 оқу ғимараты, 12 лингафондық кабинеті, 1 250 000 қоры бар кітапханасы мен 500 орындық компьютерлік оқу орталықтары бар. ЕҰУ базасында 2000 жылы Ломоносов атындағы ММУ (Мәскеу Мемлекеттік Университеті) Қазақстандық филиалы құрылған.
Даму хронологиясы
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 1996 жылғы 23 мамырдағы бастамасымен екі ЖОО – Целиноград инженерлік-құрылыс институты мен Целиноград педагогикалық институтының бірігуінің негізінде құрылды.
2001 жылдың 5 шілдесіндегі «Жеке мемлекеттік жоғары оқу орындарына ерекше статус беру туралы» Қазақстан Республикасы Президенті Жарлығына сәйкес университетке «Ұлттық және жалпыадамдық құндылық, ғылым мен техника жетістіктері негізінде тұлғаларды дамыту мен кәсіби қалыптастырудағы елеулі үлесі» ерекше мәртебесі берілді.
2002 жылдың қазанында Лев Николаевич Гумилевтің мұражай-кабинеті Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ базасында ректор М.Ж. Жолдасбековтың бастамасымен ашылған (2000-2004 жж.).
2009 жылдың 10 наурызында ЕҰУ-де Университеттердің еуразиялық қауымдастығының XI съезі өтті.
2012 жылы еуразия ұлттық университеті XX ғасырдың көрнекті ғалымы, түркі, славян, азиялық және еуропалық халықтарының тарихы туралы ірі еңбектердің авторы, тарихи этнология және тарихи география салаларының атақты маманы Лев Николаевич Гумилевтің (1912-1992) 100 жылдық мерейтойы бүкіләлемдік дәрежеде атап өтілді.
Ғылыми-зерттеу бөлімшелері
Инженерлік-техникалық
1. Геотехникалық институт
2. Сараптау ғылыми-зерттеу институты
3. Құрылыс және көлік үрдістерінің технологиясы, механикаландыру және автоматтандыру
Овинная (Грошиха тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Еуразия ұлттық университеті
Ғылыми-зерттеу бөлімшелері
Жаратылыстану-техникалық
Роза Ғазизқызы Момынова
Роза Ғазизқызы Момынова (туған жылы белгісіз, Орал қаласы — 1945, Татарстан, Қазан қаласы) - Ұлы Отан соғысында ерлік керсеткен жауынгер қыз, гвардия капитаны. 1934 ж. Оралдың «Ет комбинаты» белігіндегі 7 жылдық мектепті бітіріп, 4 жылдық фельдшерлік мектепке қабыдцанады. 1938 ж. тіс дәрігері мамандығын алып, Федоровка с-нда жұмыс істейді. 1939 ж. Алматы медицина институтына оқуға барады, бірақ қабылдау емтиханынан кешігіп қалғандықтан қаладағы 1-ауруханаға жұмысқа орналасады. 1941 ж. 27 қыркүйекте Алматыдан соғысқа аттанады. Далалық госпитальда қызмет еткен Роза көбінесе алғы шепке шығып, жаралыларды оқ астынан алып шығып жүреді. Осындай ерліктері үшін ол «Қызыл Жұлдыз» (1943) орденімен, «Жауынгерлік ерлігі үшін» (1943), «Мәскеуді қорғағаны үшін» (1944) медальдарымен марапатталды. М. 1945 ж. ақпан айында ауыр жарақат алып, Қазан қаласындағы госпи- тальда қайтыс болды. Сондай- ақ 2 дүние жүзіндегі соғыс жылдары Жайық бойынан Момынова сияқты жауынгер қыздар көп шыққан. Олар — ұшқыш Х.Доспанова, Ағипа Кенжеғалиева, Нәпия Дәулетқалиева, Ғалия Үмбеталиева, Александра Карпова, Лидия Губанова, Майра Махатова, Ғ.Рахметова, Жөмила Ғилажова және т.б.
Овинная (Грошиха тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Еуразия ұлттық университеті
Ғылыми-зерттеу бөлімшелері
1. Еуразиялық математика институты
2. Теориялық математика және ғылыми есептеулер институты
3. Іргелі зерттеулер институты
4. Теориялық физиканың еуразиялық халықаралық орталығы
6. Клеткалық биология және биотехнология институты
7. Қолданбалы химия институты
8. Инженерлiк бағыттағы зертхана
9. Ақпараттық қауіпсіздік және криптология институты
10. Жасанды интеллект институты
Қоғамдық-гуманитарлық
1. «Евразия» гуманитарлық ғылыми зерттеулер орталығы
2. «Отырар кітапханасы» ғылыми орталығы
3. «Алаш» мәдениет және рухани даму институты
4. [http://www.enu.kz/kz/nauka/gylymi-zertteu-instituti/nii-arkheologii-akisheva/ К.А. Ақышев атындағы археология ғылыми-зерттеу институты]
5. Конфуция институты
6. Түркітану және алтайтану ғылыми-зерттеу орталығы
7. [http://www.enu.kz/kz/nauka/gylymi-zertteu-instituti/centr-obrazovatelnogo-zakonodatelstva-zimanova/ Академик С. Зиманов атындағы білім заңнамасы ғылыми-зерттеу орталығы]
Әлеуметтік-экономикалық
1. Мемлекеттік-құқықтық зерттеулер, заң жобаларын дайындау және сараптау институты
2. Журналистика мәселелерін зерттеу институты
4. Заманауи зерттеулер институты
5. Әлеуметтiк және мәдени антропология
6. Этносаралық қатынастар және қазақстан халқы ассамблеясы толеранттылығы орталығы
Мұражайлар
Жазу тарихы музейі
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіндегі Жазу тарихы мұражайы ғылым, оқу ісіне жәрдем беретін және мәдени-ағартушылық бөлімше болып табылады. 2003 жылдың 18 қыркүйегінде аталған мұражай салтанатты түрде ашылды. Оған көптеген белгілі саясаткерлер, ғалымдар, оқытушылар қатысты. Олардың ішінде: Ө.Байгелди, Қ.Сұлтанов, М.Жолдасбеков, Ф.Оңғарсынова, И.Тасмағанбетов, З.Қадырова және тағы басқа қоғам және мемлекет қайраткерлері болды. Ұлттық университеттегі түркі жазуы тарихы мұражайының негізгі мақсаты - жазу тарихын зерделеу. Одан басқа мұражай оқу-әдістемелік бағытты да ұстанады. Еуразиялық кеңістіктегі түркі халықтары қолданған жазу үлгілері - әлемдік мәдениеттің аса құнды мұралары. Адамзаттың даму тарихында көшпелілер өркениетін қалыптастырып, «Мәңгі ел» идеясын ұсынған, қазір өзара тамырлас 26 тілде сөйлейтін түбі бір түркі жұрты да өзінің әлімсақтан бергі тарихында 16 жазу үлгісін қолданды. Біздің жыл қайыруымыздан бұрынғы V-IV ғасырда алғаш рет түркі сөзі әріппен жазылып, тілдік жүйеміздің негізін қалады. Мұражайдағы жәдігерлер жинақталып, сақталады және зерттеледі, сондай-ақ ғылыми, жалпы білім беру, тәрбие және насихаттау мақсаттарында пайдаланылады. Мұражай ЕҰУ оқытушылары мен студенттеріне осындағы жәдігерлерді оқу-әдістемелік ісінде пайдалануға жәрдемдеседі. Сонымен бірге студенттердің жорықтары мен экспедициясын ұйымдастыру, түрлі ұйымдармен хат жазысу және ЕҰУ институттары оқытушыларымен тікелей байланыс орнату шаралары арқылы мұражай қоры толықтырылып келеді. Басқа мұражайлармен (Президенттік мәдениет орталығы, С.Сейфуллин атындағы мұражай және т.б.) байланыс орнатылды. Моңғолиядан, Сианьнан, Алтай өлкелерінен де мұралар әкелініп, оған бөлек зал ашылды.
Л.Н. Гумилевтің мұражай-кабинеті
Университетке атақты ойшыл, шынайы еуразияшыл және түрколог Лев Николаевич Гумилев есімі берілгені – зор мәртебе. Лев Николаевич Гумилевтің мұражай-кабинеті 2002 жылдың қазанында Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ базасында ректор М.Ж. Жолдасбековтың бастамасымен ашылған (2000-2004 жж.). Мұражай-кабинеттің ашылуына зор көмегін тигізген және қолдау көрсеткен ұлы ғалымның асыл жары Наталья Викторовна Гумилева (Симановская). Мұражай экспозициясын құруға ғалым шығармашылығының зерттеушілері - Е. Ділмұхамедов, М. Новгородов, М. Козырев, В. Биличенко, Е. Масловтың сынды белді азаматтар атсалысты. Мұражай нақты, жазбаша, бейнелеу көздерін жинап, сақтап, көрмеге қояды, сондай-ақ, кино -, фото -, тарих және география ғылымдарының докторы, еуразия ғылыми бағытының атақты өкілі Лев Николаевич Гумилевтің өмірбаяны мен көрнекті тарихшы-этнологтың ғылыми қызметінен сыр шертетін Дереккөздерн. Мұражайдың негiзгі міндеті - Л.Н.Гумилевтiң өмірі мен қызметіне қатысты мұражай экспонаттарын зерттеуде (фотосурет, жеке заттары, құжаттар, хаттар) және мұражайдың ғылыми қорын құрастыруды негiзге ала отырып жинақтау, сақтау жұмыстарын жүргізу; мұражай қорларының алғашқы және екiншi есепке алу жүйесiн ретту; материалды жинақтау мен зерттеу негізінде экспозициялар және уақытша көрмелер құру; экскурсиялар, дәрiстер, семинарлар, мұражай сабақтары, ғылым және мәдениет қайраткерлерiнiң кездесулерi,түлектер кештерiн ұйымдастыру, университет қонақтарына таныстыру саяхатын өткізу, студенттермен,аспиранттармен, оқытушылармен, қызметкерлерiмен ғылыми-ағартушылық жұмыстар жүргізу және тағы басқа жиындарды өткізу.
Халықаралық байланыс
Бүгінде Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ әлемнің бастаушы білім беру қорларымен, ғылыми-зерттеулер, студенттермен, оқытушылармен алмасу саласында және академиялық байланысты дамыту бойынша шетел ЖОО-мен 120-ға жуық келісім-шарт жасасқан. Сондай-ақ, ЕҰУ халықаралық университеттер - ШЫҰ елдерінің университеттері, ТМД Желілік университеттерінің толық мүшесі болып табылады. 2005 жылы ЕҰУ университеттердің ұлы Хартиясына қол қойды.
Ректорлар
Университет ректорлары болды:
Целиноград инженерлік-құрылыс институты (ЦИҚИ)
Т. Г. Духов (1964—1965)
Х. А. Асанбеков (1965—1977)
Х. К. Карешов (1977—1988)
А. Г. Чекаев (1988—1996)
Целинаград педагогикалық инстиуты
К. Ж. Жаманбаев (1962—1974)
Б. С. Сұңқарбеков (1974—1984)
М. С. Беспаев (1984—1987)
Н. В. Алексеенко (1987—1992)
А. К. Құсаинов (1992—1996)
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
А. К. Құсаинов (1996—2000)
М. Ж. Жолдасбеков (2000—2004)
С. А. Әбдіманапов (2004—2008)
Б. Ж. Әбдірайым (2008—2011)
Е. Б. Сыдықов (2011 ж.)
Атақты түлектер
Аскар Мамин
Манас Ешимбетов
Сыртқы сілтемелер
Факультеттер
Санат:Астана жоғарғы оқу орындары Санат:Еуразиялық ұлттық университеті Санат:Қазақстан университеттері
Перах
Перах (Perach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Альтёттинг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1206 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 71 126. Муниципалитеттің басшысы — Георг Эдер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сөйлеушілер саны бойынша тілдер тізімі
Әлем тұрғындарының ана тілі болып саналатын сөйлеушілер саны бойынша сұрыпталған тілдер тізімі, Encarta энциклопедиясының 2009 жылғы басылымы бойынша алынған мәліметтермен жинақталған.
Дереккөздер
Санат:Тілдер
Үй қоянқұлағы
Жарығы:
Мол жарық түсетін, ашық жерде өскенді қалайды. Аздап көлеңкеге де шыдамды. Алажапырақтылары көлеңке жерде жапырағының әдемі түстерін жоғалтады.
Суғарылуы:
Көктем мен жаз мезгілдерінде топырағы құрғаған уақытта суғарса, қыста сирек суғару керек.
Ылғалдылығы:
Ылғалдылықты көп қажет етпейді. Ең бастысы, жапырағындағы шаңды дымқыл матамен сүртіп тұрған жөн.
Қоректендірілуі:
Көктемнен күзге дейінгі аралықта айына бір рет кірпігүлге арналған минералды тыңайтқышпен қоректендіреді. Топырағы құнарлы болса семсер секілді жапырақтары биіктеп өсіп, түсі қанық болады.
Аурулары:
Көп аурумен ауырмайды. Жиі суғарғаннан тамыры мен жапырағы шіріп кетуі мүмкін.
Көбейтілуі:
Түбін бөлу, жапырағын қалемшелеу арқылы көбейтеді. Сарыала жапырақты түрлерін қалемшелеп көбейткенде сары түсі жоғалып кетеді. Сондықтан оның түсін сақтап қалу үшін тек түбін бөліп көбейтеді.
Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Санат:Қасқыржемдер
Марбург
Марбург (Marburg an der Lahn) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Марбург-Биденкопф ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 80656 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 124,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 5 34 014. Қаланың басшысы — Эгон Фаупель.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 32 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Кіші Кулетка
Кіші Кулетка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кинжар тармағының сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мосехон
Мосехон (Mocejón) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Сагра ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4895 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30,6 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 11 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Рассольник
thumb|Рассольник Мал еті, балық, саңырауқулақ , үй құстарының сорпасына ащы қияр, қияр тұздығын және өсімдік тамырларын (петрушка, пастернак, сельдерей) қосып әзірлейді. Рассольникті дайындау үшін сиырдың бүйрегі мен жүрегін, үй құетарының өкпе- бауырында пайдалануға болады.
Өкпе-бауыр рассольнигі.
піскенше қайнатады. Сорпаны сүзгіден өткізеді. Тамырлар мен пиязды ұзынша етіп кесіп, аздап қуырған соң, үстіне сұйық сорпаны құйып қайнату керек. Оған бөлшектен кесілген картоп салып, 10—15 минут пісіреді, туралған ащы қиярды қосып, тағы 15 минуттай қайнатады, содан кейін қымыздық немесе көк салат, піскен ішек- бауырды салып, 5—10 минут тағы қайнатады. Сорпаға қаймақ қосып береді. 500 г өкпе-бауырға: 2 /2—3 л су, 2—3 қияр, 1 данадан петрушка, сәбіз, сельдерей, 1 пияз, 5—6 картоп, 100 г қымыздық немесе салат, 1—2 ас қасық тоң май немесе маргарин, 1/2 стакан қаймақ, әркім өз қалауынша тұз қосады. Балық етінен рассольникті дәл осылай балық сорпасына дайындайды, және піскен балық етін кесектен немесе фрикаделька күйінде береді.
Бүйрек қөсылған рассольник
Бүйректің майын алып тастанды, оны 3—4 бөлікке бөледі, жуады, кастрюльге салып, үстіне суық су құйып, қайнатады. Бұдан кейін суды төгеді, бүйректі тағы бір шайып, қайтадан суық су құнды да, 1 — 1'/2 сағат пісіреді. Тазартылған өсімдік тамырларын турап, оны майға қуырыш алады. Содан кейін кастрюльге тазартылған және кесілген ащы қияр мен картопты салып, үстіне сүзілген сорпа құйын, 25—30 минут қайнату керек. Сорианы дастарқанға қоярда оған туралған бүйректі салып, қаймақты бөлек береді. 500 г сиыр бүйрегіне: 2 қияр, 1 сәбіз, 2 петрушка, сельдерей, 1 пияз, 3—4 картоп, 2 ас қасық сары май, әркім өз қалауынша тұз қосады.
Ленинград рассольнигі
Етті пісіруге қояды да, бір мезетте арпа жармасын жақсылан жуып, бөлек кастрюльге салады, үстіне 1,5 стакан ыстық су құйып, ісініп жарылуы үшін бір сағаттай баяу жанған отқа қою керек. Бұдан соң жарманы қайнаған сумен шаяды, суы сорғығаннан кейін, сүзілген сорпаға салып, әрі қарай қайнатады (40 минуттай). Қайнағаннан кейін 15 минуттай соң ұсақтан туралған картоп пен шамалы қуырылған тамырларды салады, жуып тазартылған және майдалан тур алған ащы қиярды қосып, 25—30 минут қайнатып пісіреді. Столға берердің алдында әр табақшаға бір кесектен ет немесе бүйрек салып, үстіне қаймақ құнды және майда етіп кесілген петрушка көгін немесе аскөк себеді. Арпа жармасын күрішпен алмастыруға болады. 500 г ет пен сиыр бүйрегіне: 2 қияр, 1 сәбіз, 2 петрушка, сельдерей, 5—6 картоп, 1/2 стакан арпа жармасын немесе күріш), тамырларды қуыру үшін 1 ас қасық тоң май, 5—6 түйір бұрыш, 1—2 лавр жапырағын, әркім өз қалауынша тұз салады.
Дереккөздер
Санат:Орыс асханасы
Серік Тілеулесұлы Шаңғұтов
Серік Тілеулесұлы Шаңғұтов (1953 жылы 20 мамырда Ақтөбе облысы Шалқар ауданыда туған) — физика, математика пәнінің мұғалімі, қоғам қайраткері. Экономика ғылымдарының канидидаты (2005). Қазақстан Білім Беру ісінің Құрметті қызыметкері (2009). Еңбек ардагері.
Дереккөздер
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Қазақстан педагогтары Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Трелиссак
Трелиссак (Trélissac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 22,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24557, пошта индексі — 24750.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6947 адамды құрады. Халық тығыздығы — 303,63 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Кәріз табаны тұнбалануы
Кәріз табаны тұнбалануы — кәріз құбырлары мен тармақтары табанының қайырланып, тұнба шөгінділермен батпақтануы және құбырларда минеральдық түйіршіктермен тұздың шөгуі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Құртқашаш
Құртқашаш (Iris) – құртқашаштар тұқымдасына жататын өсімдіктер тегі. Қоңыржай, субтропиктік аймақтар мен Солтүстік жарты шарда 250-ден аса түрі белгілі.
Өсімдік туралы
Құртқашаш – табиғатта 250-ден астам түрі белгілі шөптесін өсімдік. Оның көптеген түрлерінің ішінде бір метрден асатын өте биіктері және тым аласа түрлері де бар. Бірақ олардың барлығының дерлік гүл күлтесі бірдей пішінде болады. Гүлінің түсі ақтан қоңыр қызылға дейінгі аралықта алуан түрлі. Оны көбінесе гүлзардың алдыңғы жағына немесе альпі шоқысына отырғызады. Құртқашаштың гүлдеу уақыты түріне қарай көктемге немесе жаздың басына сәйкес келеді. Табиғаттағы түрлері сәуір айында ерте гүлдесе, көгалдандырудағы түрлері мамыр, маусым айларында гүл жарады. Егер, өскен ортасы ыстық болса гүлдеуі 15-20 күнге, ал ауа-райы салқын болса 25-30 күнге созылады. Кейде құртқашаштың ұзақ гүлдегенін қалаған гүлпаздар оны көлеңкеге егіп, жаз ортасына дейін гүлдетіп жатады. Қазақстанның табиғатында құртқашаштың 21 түрі бар. Біраз түрі көгалдандыруда қолданылады. Қазақстанның Қызыл кітабына «Иридодиктиум» деген түрі еніп, қорғауға алынған. Құртқашаштың гүлінің түсі сары, көк, сиякөк болып келетін ергежейлі түрі және сазды, сулы жерлерде өсетін түрлері де бар.
Күтімі
Жер талғамай жақсы өседі. Кез келген жерге тез жерсініп, жылдам өседі. Мол суғарғанды, күннің көзін ұнатады. Кейде осы қасиетін бағалап гүлпаздар құртқашашты жасанды көлшіктің, арықтың жиегіне егіп жатады. Гүлдеп болған гүлсабағын қырқып отырса, жапырағының өзі әдемі болып тұрады.
Көбейтілуі
Құртқашаш тамыртүйнекті өсімдіктер қатарына жатады. Тамыз айында түбін бөлу арқылы көбейтіледі. Құртқашаш – көпжылдық, тамыртүйнекті.Касатиктер тұқымдасына жататын бақша өсімдігі. Ол дүние жүзінің барлық  жерлерінде  кездесетін  бірден – бір өсімдік. 300-ге жуық табиғи түрі  бар, соның ішінде 150-ге жуық түрін еліміздің көгалдандыруында кездестіругеболады. Әдемілігі бірнеше  түстен құралатын гүлдерінде. Гүлінің түсі ақтан қараға дейінгі аралықта. Гүлінің түсіне бола оны ирис деп атаған.Ирис грек тілінен аударғанда кемпірқосақ деген мағынаны білдіреді. Гүлдеуіауа- райы мен өскен ортасына қарай 23-25 күнге созылады. Көп күтімді қажет етпейді.Құнарлы топыраққа егіп, гүл түйіндерін шығарған уақытта минералды тыңайтқышпен қоректендіру қажет. Салқын не көлеңкеге еккен құртқашаштар ұзақ гүлдейді. Түбін бөлу  арқылы күзде көбейтеді.
Дереккөздер
Санат:Құртқашаштар
Юрий Петрович Буштрук
Юрий Петрович Буштрук(1932 ж.т.)-мүсінші. КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі(1963 ж.). Ол 1961 жылы Львов қолданбалы және декорациялық өнер мемлекеттік институтын бітірген. 1951-1956 жылдары Харьков вокзалы, Кахов ГЭС құрылысында жұмысшы, 1961 жылдан Ақмола қаласында ҚазКСР Көркемсурет қорының көркем-өндірістік шеберханасында жұмысшы болып істеді, 1963-1965 ж. Қазақстан СО Целиноград өлкелік ұйымы басқармасының төрағасы. «Всадник революции»(1976 ж.), С.Сейфуллин ескерткіші(1976ж., Астана), Н.Островский ескерткіші(Солтүстік Қазақстан облысы,1972 ж.), «Красные трактора» декоративтік вазасы(1968, ҚазКСР Мемлекеттік өнер мұражайы), т.б. туындылары бар.
Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Санат:1932 жылы туғандар
Ону-сюр-Орн
Коммунаның INSEE коды — 61015, пошта индексі — 61500.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Рефрактометр
Рефрактометр (refractus - сынған) — жарықтың сыну көрсеткіштерін анықтау үшін қолданылатын құрал, екі ортаның шекарасында байқалатын толық ішкі шағылуға негізделген. Рефрактометрдің қозғалмалы призмалы, құрамды призмалы, жарты сфералы және тағы басқа түрлері бар.
Дереккөздер
Санат:Геология
Мей-Бритт Мозер
Мей-Бритт Мозер (May-Britt Moser; 4 қаңтарда 1963 ж.т.,, Норвегия) — норвегиялық психолог, нейрофизиолог және Тронхеймдегі Норвег жаратылыстану және техникалық ғылымдар университетінің директоры-негізін қалаушы.
Мэй-Бритт Мозер күйеуі Эдвард1екеуі996 жылы Университеттің доценттері атанды, олар кабұл дәрежені ндидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін бір жылдағаежетпей ыы. 2002 жылы олар Жад биологиясының орталығын құрыл, ал 2007 жылы — кеңістік бойынша ми механизмі саласында зерттеулерде ізашарлар боретінде ви институтының негізін қалады.
Мэй-Бритт көптеген құрметті ғылыми марапаттар алған, кейбірін өзінің күйеуімен бірге, соның ішінде және. 2014 жылы олар Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын, Джон О'Кифпен бірге «кеңістікте бағдарлануға мүмкіндік беретін ми жасушаларының жүйесін ашқаны үшін» алды.
Сілтемелер
Санат:Норвегия нейробиологтары Санат:Норвегия психологтары Санат:Осло университетін бітіргендер Санат:Норвег ғылым академиясының мүшесі Санат:Норвег технологиялық ғылымдар академиясының мүшесі Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері Санат:Норвегия Нобель сыйлығының лауреаттары Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Норвегияның әйел-академиктері
Құрманғазы Сағырбайұлы
thumb|Құрманғазы Сағырбайұлы, [[1998 жыл|1998 Қазақстан пошта маркасы, (Michel № 208)]] Құрманғазы Сағырбайұлы (1823-1896) — қазақтың ұлы күйші-композиторы. Қазақтың аспапты музыка өнерінің классигі.
Өмірбаяны
Туып-өскен жері Бөкей хандығы, қазіргі Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданына қарасты Жиделі деген жер. Топырақ бұйырған орны – Астрахан облысының бұрынғы «Шайтани батага», қазіргі «Құрманғазы төбе» деп аталатын жер.
Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата Байұлынан өрбіген Сұлтансиықтың Қызылқұрт бұтағы болып табылады. Құрманғазының жетінші атасы Ерші деген кісі от тілді, орақ ауызды, сөз дарыған адам болыпты. Ал, нағашы жұрты – Беріш руы. Қалмақ шапқыншылығы кезінде асқан ерлігімен көзге түскен Ағатай батырдың есімі исі Берішке ұран болған. Одан берідегі Өтеміс би, Махамбет Өтемісұлы, Исатай Тайманұлы бір ғана Беріш руының емес, исі қазақтың ардақты ұлдары. Құрманғазының әкесі Сағырбай (шын аты Дүйсенбай деген сөз бар) өнерге мойын бұра алмаған, шаруа адамы болыпты. Құрманғазының бесінші атасы Балтабай әулеті шетінен домбыраға тіл бітірген өнерпаз болса керек. Ал жетінші атасы Ерші деген кісі от тілді, орақ аңызды, сөз дарыған адам екен. Күні бүгінге дейін ел ішінде «Ершінің еркегін қойып, әуелі әйелімен айтысып ал» деген сөз бар. Құрманғазының нағашы жұрты - Беріш руы. Ерлік пен еркіндікті дәстүр еткен елдің қызы, Құрманғазының анасы Алқа да келін болып түскенше даланың ерке желіндей еркін өciп, еркек - шора болып, ойын - тойдың шырайын келтірген. Кейін Игіліктың қызы Әуеске үйленгенде Құрманғазы үшін Беріш руы енді қайын жұрты болады.
Құрманғазының бала кезінен - ақ ең айтқыш тілі, ең сезімтал тілі қос ішекті домбыра көмейінен шығатын күй тілі еді. Сондықтан да, ол сахараның даңғыл көкірек дәулескер күйшісі Соқыр Есжанды алғаш көpiп тыңдасымен-ақ домбырасынын тілін мен дінін түсініп, ұйып тыңдайды. Сондықтан да, өзінің замандастары Шеркеш, Байжұма, Баламайсаң сияқты күйшілердің күйін құныра тартып, сол күйлерден уақыттың ең шыншыл сырын ұғады. Ал Құрманғазының ұстазы - Ұзақ болатын.
1880 жылы Астрахан түбіндегі Сақмар елді мекеніне қоныс аударады. Қауым арасында ерекше құрметке бөленген Құрманғазы, Дина Кенжеқызы Нұрпейісова, Ерғали Есжанов, Меңдіғали Сүлейменов сынды мирасқорларын жинайды. Сол дәуірде әйгілі болған Көкбала, Менетай, Менқара, Сүгірәлі, Торғайбай, Шора сынды домбыра тарту шеберлері де Құрманғазыны ұстаз тұтқан.
Құрманғазы сахараның даңғыл көкірек дәулескер күйшісі Соқыр Есжанның алдын көріп, Дәулеткерей сияқты жайсаң күйшімен сырлас болып, Шеркеш, Байжұма, Баламайсан сияқты күйшілердің өнерінен өнеге алған.
Шығармалары
Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты, әсіресе оң солын танып, өмір-тіршілікке белсене араласа бастаған кезі мейлінше күрделі еді. Бұл кезең патшалық Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын алған, әбден құныққан, шектен шыға басынған кезі болатын. Қашанда ел басына келген нәубеттің ауырлық тауқыметі ең алдымен еңсесі биік ерлердің иығына түсетін әдеті. Замана зобалаңы Құрманғазыны да от-жалынымен шарпып бағады. Оның «Түрмеден қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең кетем», «Бозқаңғыр», «Пәбескі», «Терезеден-есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «Не кричи, не шуми», «Арба соққан», «Аман бол, шешем, аман бол!», «Қайран шешем» сияқты күйлері замана басқа салған зобалаңның бір-бір бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың кез келген талқысына өнерімен жауап беріп, өнерімен белгі қалдырып отырған.
Құрманғазы өмірге ғашық күйші. Тіршіліктің нұрлы сәттеріне ол балаша қуанып, қалтқысыз сезімге бөлене алады. Оның «Қызыл қайың», «Ақжелең», «Адай», «Сарыарқа», «Балбырауын», «Серпер», «Назым», «Балқаймақ», «Бұлбұлдың құрғыры», «Ақсақ киік», «Төремұрат», «Қуаныш» сияқты күйлері өмірге іңкәр жанның жүрек лүпілі сияқты.
Құрманғазыны суреткер ретінде айрықша даралап көрсететін қасиет – ол концептуалды күйші. Бір ұрпақ емес, екі ұрпақ емес, бірнеше ұрпақтың тағдырына ықпал ететін заманалық құбылыстарға бойлай үңіліп, ой толғау Құрманғазының рухани болмысына тән. Оның «Жігер», «Көбік шашқан», «Кішкентай», «Ақбай» сияқты күйлері өзі ғұмыр кешкен заманның тарихи-әлеуметтік болмысына берілген күйші философтың бағасы.
Сол сияқты «Айжан-ай», «Айда бұлбұл, «Алатау», «Амандасар», «Бас Ақжелең», «Демалыс», «Лаушкен», «Ойбай, балам», «Саранжап»«Теріс қақпай», «Ұзак Ақжелең» күйлері кеңінен танымал. Құрманғазының асқақ рухы бір ғана музыка саласына сиятын құбылыс емес. Мұндай тегеурінді дарынның болмысы біртұтас ұлттың рухани болмысына айғақ бола алады. Ұлт тағдырындағы тарихи ұлы өзгерістердің барша қуаныш-қайғысы қашанда біртуар перзенттерінің тағдыр-талайымен шендесіп жатады. Бұл, орайда, Құрманғазы өзінің қайталанбас өнерімен ғана емес, өмірімен де туған халқының бүкіл қасиетіне, сол бір алмағайып аласапыран кезеңнің хал күйіне ең жарқын айғақ бола білді. Ол өзінің қанатты күйлерімен поэзиядағы Махамбет сияқты ғылымдағы Шоқан сияқты, майдан даласындағы Кенесары сияқты, өршіл рухына қылау түсірмей, замана тауқыметін қайыспай арқалап ғұмыр кешті.
Күйлерінің шығу тарихы
Құрманғазы күйшінің алғашқы шығармаларының бірі – “Кішкентай”. Бұл күй көтеріліс басшысы Исатайға арналған. Оның шығарған “Ақбай”, “Ақсақ киік”, “Көбік шашқан”, “Түрмеден қашқан”, “Адай” деген күйлерінде нұрлы болашақ, халық үміті, үстем тапқа деген ыза-кек шебер суреттеледі. Күйші “Сарыарқа” күйі арқылы туған жерді, кең байтақ даланы көз алдына келтіреді. Құрманғазы күйлері тыңдаушысын бай сазымен, кербез нақышымен, жігерлі қуатымен борандатып, ұшқыр екпінімен баурап əкетеді. Күйлерінің көпшілігінің тақырыбы бар, құрылымы жағынан бір жүйеге түскен ауқымды туындылар. Күйші домбыраның орындау əдістерін, аспаптың дыбыстық жəне техникалық бай мүмкіндіктерін мейлінше толық қолдана білген. Құрманғазы күйлерінің ерекшеліктеріне – күйдің шарықтау шегінің, яғни кіші саға мен үлкен сағаның жазыла түсуінің арқасында домбыра диапазоны толық игеріліп, күйдің өзіндік өлшемі мен ырғағы шығарманың өне бойында ауытқымай сақталып отырады. “Балбырауын”, “Ертең жетем”, “Бұқтым-бұқтым”, “Балқаймақ”, “Боз қаңғыр”, “Не кричи не шуми”, “Айжан-ай”, “Лаушкен” т. б. көптеген күйлері жайлы төменде толық анықтамалар беріледі:
Black Knight Transformer мульти-көлігі
Black Knight Transformer мульти-көлігі - ұшақтың, тікұшақтың, автокөліктің және суда жүзу кемесінің вертикалды ұшып қонуын қамтамасыз ететін патенттелген технологиясы.
Оқытудың белсенді әдістері
Оқытудың белсенді әдістері 1. оқушының іс-әрекеті өнімді, шығармашылық, ізденіс сипат таситын окыту әдістері; 2. оқушының танымдық іс-әрекетін ынталандырушы және қандай да болсын мәселенің шешу жолдары жөнінде еркін пікір алмасуды көздейтін диалогқа құрылған әдістер. Оларга әңгіме, диспут, тақырыптың семинар, іс ойын, тренинг жатқызуға болады.
Black Knight Transformer мульти-көлігі
АҚШ-тың «Advanced Tactics Inc.» атты компаниясы трансформалық өзгерістерге ұшырайтын көлік құралдарын таныстырды. Олардың Black Knight Transformer атты аппараты алғашқы сынақтардан да сүрінбей өтіпті. Патенттеліп үлгерген технология ұшақтың, тікұшақтың, автокөліктің және суда жүзу кемесінің қызметтерін бірдей атқара алады.
Оқытудың белсенді әдістері
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Black Knight Transformer мульти-көлігі
Black Knight Transformer адамдарды қашықтықтан құтқаруға арналған, яғни адам бұл көлікке отырмай-ақ алыстан құтқару операцияларымен айналыса алады. Трансформердің құрылымы өте қарапайым модульдерден тұратындықтан, оның ақауы бола қалса оңай жөндеуге болатынын да құрастырушылар баса айтқан екен. Мәселен, оның қозғалтқышын екі адам да жөндей алады. «Advanced Tactics Inc.» инженерлерінің айтуынша, оның бөлшектері де аса қымбат емес.
Сипаттамасы
Оның үлкен дөңгелектері қарапайым көліктер жүре алмайтын жерлерден өтуге мүмкіндік береді. Оның ең үлкен жылдамдығы – 110 км/сағ. екен.
Әрине, қазіргі таңда бұл техника тек әскери және адам құтқару мақсатында шығады. Ал болашақта бұл көлік әркімнің де жекелігінде болатын мульти-көлік есебінде қарастырылуда.
Адам өмірі ең басты құндылық саналған заманнан бері әртүрлі апаттардан құтқару туралы идеялар ойластырылып келеді. Табиғи және техникалық апат жағдайында адам құтқару ісі бүгінде маңызды істер қатарында.
Осыған орай, адамдарды қашықтықтан құтқару технологиясы заман талабына сай күрделі эволюциялардан өтуде. Мәселен Black Knight Transformer аппараты фантастикалық фильмдердегі құбыжық техникаға ұқсағанымен, мақсаты – адам өмірін аман алып қалу
Дереккөздер
Санат:Технология Санат:Авиация Санат:Көліктер
Сергей Григорьевич Хван
Сергей Григорьевич Хван (1916 ж. туған, Ресей, Приморье өлкесі) – Социал Еңбек Ері (8.6.1957). 1931 – 1944 ж. Приморье өлкесінде жұмыс істеді. 1944 – 1961 ж. Талдықорған облысында, Шымкент облысының Ильич (қазіргі Жетісай) ауданында ұжымшар басқармасының төрағасы, 1961 – 1965 ж. Алматы жеміс-жидек комбинатының, Талдықорған облысында ұжымшар басқармасының төрағасы болып істеді. 1966 жылдан Алматы облысының Бақбақты күріш кеңшарында директор қызметін атқарды. 2 рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған, Болгарияның құрметті азаматы.
Дереккөздер
Санат:Түркістан облысы тұлғалары Санат:Социалистік еңбек ерлері
Виктор Балютович Кумыков
Виктор Балютович Кумыков (12 мамыр 1963, Нальчик, КСРО) — КСРО-лық футболшы, қақпашы, футбол жаттықтырушысы.
Карьерасы
1981-83 жылдары "Ротор" сапында, 1987 "Спартак Нальчик" сапында ойнады.
Бапкер ретінде қазақстандық, өзбекстандық футбол жанкүйерлеріне жақсы таныс. Әсіресе Қазақстанда көбірек жұмыс істеді. 2011 жылы "Шахтердің" тізгінін ұстады да, қатарынан екі жыл Қазақстан чемпионатында топ жарып қана қоймай, 2013 жылы команданы Еуропа Лигасынының топтық турниріне алып шықты. Солайша "Шахтер" қазақстандық клубтар арасында еуротурнирлердің топтық турнирінде ойнаған тұңғыш клуб ретінде тарихта қалды.
2011-13 жылдары Қазақстанның үздік бапкері атанды.
2018 жылы "Атырау" бапкері боп тағайындалды. Бірақ 2019 жылы чемпионат басындағы сәтсіздіктерден соң ол қызметтен кетті.
Командалық
«Машъал»
«Шахтёр» (Қарағанды)
Сілтемелер
Санат:КСРО футболшылары Санат:Ротор ФК ойыншылары Санат:Нальчик ФК ойыншылары Санат:Оқжетпес ФК жаттықтырушылары Санат:Спартак Семей ФК жаттықтырушылары Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары Санат:Насаф ФК жаттықтырушылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК жаттықтырушылары Санат:Ордабасы ФК жаттықтырушылары Санат:Атырау ФК жаттықтырушылары Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары Санат:Машал ФК жаттықтырушылары Санат:Әндіжан ФК жаттықтырушылары
Рымбек Жүнісов
Рымбек Жүнісов (1941 жылы туған) — агроном. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын бітірген (1967). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Әлтеке бұтағынан шыққан.
Еңбек жолын 1961 жылы қазіргі Ақтоғай ауданы 22-съезд атындағы кеңшардың бас агрономы болып бастаған. Одан кейін «Қоңырат» кеңшарында бас агроном, аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, аудандық ауыл шаруашылық басқармасы бастығының орынбасары, «Қызыл-арай» кеңшарында директор, аудандық кеңес атқару комитегі төрағасының 1-орынбасары болып қызмет атқарған.
1985 жылдан Ақтоғай аудандық, партия комитетінің 2-хатшысы, 1987 жылдан 1-хатшысы болды. 1990 жылы ҚазКСР халық депутаты болып сайланған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан агрономдары Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар
Диксон (арал)
Диксон аралы — Кара теңізінің Енисей шығанағының солтүстік-шығыс бөлігіндегі арал. Красноярск өлкесінің құрамына кіреді. Ауданы 25км². 1916 жылдан бастап гидрометеорологиялық поляр стансасы жұмыс істейді.
Санат:Кара теңізі аралдары Санат:Красноярск өлкесі аралдары
Өкпесіз саламандралар
Дереккөздер
Санат:Құйрықты қосмекенділер
Твин Лэйкс (Миннесота)
Твин Лэйкс (Twin Lakes) — Миннесота штатының Freeborn округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 151 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-65920.
IC 2742
IC 2742 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Қозғалыс мөлшері
Қозғалыс мөлшері, импульс – механикалық қозғалыс өлшеуіші. Материалдық нүктенің қозғалыс мөлшері оның массасы (m) мен жылдамдығының (υ) көбейтіндісіне тең: p=mυ.
Кәрібай Садырбаев
Кәрібай Садырбаев (1938 ж . т . ), хирург, травматолог - ортопед , мед. ғыл. докторы (1985), проф. (1987). Жанаарканын түлегі. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан. .
Қозғалыс мөлшері
Ол – нүктенің жылдамдығымен бағыттас векторлық шама. Нүктенің қозғалыс мөлшері тек күш әсері жоқ кезде ғана тұрақты болады. F күш әсерінен нүктенің қозғалыс мөлшері жалпы жағдайда шамасы бойынша да, бағыты бойынша да өзгереді; бұл өзгерістің сипаты механиканың негізгі теңдеуі болып =F өрнегімен анықталады. Механикалық жүйенің қозғалыс мөлшері (Q) оның барлық нүктелерінің қозғалыс мөлшерлерінің геометриялық қосындысына тең немесе тұтас жүйе массасының (М) массалар центрінің жылдамдығына (υц) көбейтіндісіне тең: Q=∑mkυk=Mυц.
Кәрібай Садырбаев
Карағанды мед. ин - тын (1961) бігірген. 1961-63 ж. Жанаарка ауд. аурухана сынын дәрігер-хирургы, хирургия бөлімінін менгерушісі, 1963-65 ж. Карағанды калалык № 3 ауруханасының хирург-травматологы. 1965-1985 ж. Карағанды мед. ин-тынын ассистенті, 1985 жылдан проф. міндетін атеару-шы. 35 ғыл. еңбектің және өнертабысынын авторы. Негізгіғыл. еңбектері травматол. және ортопедия мәселелеріне арналған. Ол ұршығы тайып туған нәрестенің ұршығын орнына салу әдісін ұсынды.
Қозғалыс мөлшері
Жүйенің қозғалыс мөлшерінің өзгерісі тек сыртқы күштердің әсерінен ғана болады. Бұл өзгеріс заңы, динамиканың көптеген мәселелерін шешуге қолданылатын, жүйенің барлық нүктелерінің қозғалысы анықталатын теңдеуімен беріледі. Тұйық жүйе үшін, яғни сыртқы күш әсер етпейтін жүйелерде немесе жүйеге әсер ететін сыртқы күштердің геометриялық қосындысы нөлге тең болғанда қозғалыс мөлшерінің сақталу заңы орындалады. Релятивистік механикада қарастырылатын жарық жылдамдығына (с) жуық жылдамдықпен қозғалатын еркін бөлшектің қозғалыс мөлшері (импульсі) мына формула бойынша өрнектеледі: p=mυ/, мұндағы  =υ/с. Егер υ<<c болса, онда бұл формула мынадай қарапайым түрде жазылады: p=mυ. Элементар бөлшектердің қозғалыс мөлшері кванттық механикада қарастырылады.
Пайдаланылған әдебиет
Санат: Физика
IC 2742
Сыртқы сілтемелер
IC 2742 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Кәрібай Садырбаев
Дереккөздер
Санат:1938 жылы туғандар
Фернандо Гаго
Фернандо Рубен Гаго (исп. Fernando Rubén Gago; 10 сәуір 1986 жыл, Сьюдадела, Буэнос-Айрес) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасының бұрынғы жартылай қорғаушысы. 2008 жылғы Жазғы олимпиада ойындарының жеңімпазы, 2014 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Америка кубогының үш дүркін финалисі.
Кәрібай Садырбаев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан дәрігерлері
Твин Лэйкс (Миннесота)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Фернандо Гаго
Жетістіктері
Бока Хуниорс
Карл Адольф Гьеллеруп
Карл Адольф Геллеруп (Karl Adolph Gjellerup ; 2 маусым 1857 жыл, Роголт - 1919 жылы 13 қазан, Клоче) — дат ақыны және жазушысы. Кейбір шығармалар Эпигонос бүркеншік атымен басылады (Epigonos). Әдебиет бойынша 1917 жылғы Нобель сыйлығының «Әртүрлі ақындық шығармашылығы мен асқақ мұраты үшін» иегері.
Фернандо Гаго
Жетістіктері
Велес Сарсфилд
Карл Адольф Гьеллеруп
Өмірбаяны
Карл Геллеруп Рохолт қаласында дүниеге келген, Зеландияда діни қызметкердің отбасында. Әкесі Геллеруп 3 жасында қайтыс болды, сондықтан отбасы Копенгагенге көшті. Баланың тәрбиесі мен дүниетанымына оның немере ағасы үлкен әсер етті, ол діни қызметкер және жазба ескерткіштерді де зерттеген өте білімді адам болды. Орта білімді Херслев мектебінде алып, оны 1874 жылы үздік бітірді. Гьеллеруптың сонау мектеп кезінде әдебиетке қабілет пайда болған еді. Осылайша мектепті аяқталғаннан кейін: Сципио Африканус және Арминиус деген екі пьеса жазды, бірақ олардың біреуі де жарияланбады.
Фернандо Гаго
Жетістіктері
Реал Мадрид
Карл Адольф Гьеллеруп
Өмірбаяны
Мектепті бітіргеннен кейін бірден отбасылық дәстүр бойынша Геллеруп Копенгаген университетінің теология факультетіне оқуға түседі. Бірақ жаңа радикалды ағымдар мен Библия мен дарвинизмнің түсіндірмесіне ілесіп, ол атеист болды. Көркем әдебиетте оған ең үлкен әсер еткен Кант, Шиллер және Гете шығармалары еді.
Фернандо Гаго
Жетістіктері
Аргентина
Карл Адольф Гьеллеруп
Өмірбаяны
1878 жылы университетті бітіргеннен кейін Геллеруп белсенді шығармашылық қызметті бастады. Сол жылы ол өзінің «Идеалист» атты алғашқы романын жариялады. Одан кейінгі жылдары ол, «Соль-мажор», «Ромул», т.б сияқты бірнеше повесть жазды.
Фернандо Гаго
Сілтемелер
Санат:10 сәуірде туғандар Санат:Аргентина футболшылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары Санат:Рома ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Велес Сарсфилд ФК ойыншылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Аргентина Олимпиада чемпиондары
Карл Адольф Гьеллеруп
Өмірбаяны
1883 жылы Геллеруп Германия, Швейцария, Италия, Греция және Ресей арқылы саяхаттауға мүмкіндік беретін шағын мұраға ие болды. Италияда жүргенде Римде швед суретшісі Юлиус Кронбергтен сурет сабағын алады. Ресейде жүргенде шаруалар өмірін суреттейтін әйгілі Тургеневтің славян реализміне тәнті болды.
1892 жылдан бастап ол отбасымен Дрезденге қоныстанды және неміс тілінде жазды. Бұл кезеңдегі шығармалар «Пастор Морс», «Диірмен» және т.б.. Біраз уақыттан кейін оның жұмысына 90-шы жылдардың екінші жартысында Геллеруп зерттей бастаған буддизм идеялары әсер ете бастады.
1917 жылы жазушыға әдебиет бойынша Нобель сыйлығы берілді. Бұл жерде саяси мотивтер үлкен рөл атқарды, өйткені Швецияның өзі Германияға қатысты өзінің бейтараптығын және Даниямен қарым-қатынастың жақындығын растағысы келді. Даниялықтардың өздері Геллерупты отандасы деп санамағанымен.
Геллеруп 1919 жылы Дрезденге жақын жерде қайтыс болды. Бірте-бірте оның жұмысына деген қызығушылық сейілді.
Шығармашылығы
Геллеруптың алғашқы жарияланған шығармасы «Идеалист» романы болды (Ein Idealist; 1878). Роман теологияны, шіркеуді және жалпы дінді теріске шығаратын жас жігіт туралы. Ол адамның жаны ғарышқа жатады деп есептейді. Ол бұл кітапты Эпигон лақап атымен шығарды. Жазушы шығармашылығының осы кезеңінде теологияны дарвинизмнің пайдасына мазақ еткен тағы бірнеше шығармалар пайда болды. Сондай кітаптардың бірі «Мұра және мораль» (Arvelighed og moral og; 1881) болды. Осы еңбегі үшін ол университетінен медаль алды.
«Германдықтардың оқушысы» романы (Germanernes Laerling; 1882) көркем шығарма болғанымен, өмірбаяндық сипатта болды. Бұл роман сенім дағдарысына ұшыраған жас теолог туралы. Романның соңында кейіпкер басқалардың ойына бағынбай, өзінің дүниетанымдық ойларын сипаттай отырып, еркін философ болуды ұйғарады.
Тургеневтің шығармашылығымен танысқаннан кейін, 1883 жылы Геллеруп оның ықпалымен бірнеше әңгіме, соның ішінде Ромул мен Соль-мажорды жазды. Саяхаттың соңында 1885 жылы ол «Кезген жылдар» (окончании) кітабын шығарды.
Сапардан оралған соң, Гьеллеруп өз жұмысының бағытын өзгертіп, ерік бостандығы мен адамның моральдық жауапкершілігі ұғымдарына тоқталады. Осылайша оның студент кезінде жаза бастаған Брунхильд драмасы (Brynhild; 1884) пайда болды. Драма тағдырдың қалауымен ажырасқан, бірақ қайта қосылғысы келетін екі адам туралы баяндайды. Оның лирика элементтері бар тағы бір драмалық поэмасы «Тамир» (Thamyris; 1887). Одан кейінгі жылдары ол прозалық және өлеңмен жазылған трагедияны «Хагбард пен Сигне» (Hagbard og Signe; 1888) және «Менің махаббатымның кітабы» (Min kaerligheds bog; 1889) поэзиялық жинағын жазды.
Гьеллеруптың «Минна» (Minna) деген махаббат хикаясы 1889 жылы жарық көрді. Жазушының басқа романдары сияқты бұл романның да өмірбаяндық ерекшеліктері бар. Роман шын мәнінде жазушының балалық шағы туралы, сонымен қатар Гьеллеруптың некесінің бұзылуына әкелген оқиғалар туралы баяндайды.
Шығармашылықтың кейінгі кезеңі «Пастор Морс» (Pator Mors; 1894) - протестанттық діни қызметкерге жала жабу және өлтірушінің санасының қараңғы жағын зерттейтін «Диірмен» (Моллен; 1896) романдарымен байланысты.
1890 жылдары Геллеруп буддизм мен Шопенгауэрдің философиялық идеяларына қызығушылық танытты. Осы бағыттың әсерінен Гаутама Будда шәкіртінің ағартушылық жолы туралы «Құрбандық шырақтары» (Die opferfeuer; 1903) пьесасы және Будда заманында өмір сүрген адамдар туралы «Пилигрим Каманита» (Der Pilger Kamanita; 1906) және «Мәңгілік саяхатшылар» (Die Weltwanderer; 1910) бұрынғы өмірінен хабардар ғашықтар туралы романдары пайда болады.
Сілтемелер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Дания) Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Дания жазушылары Санат:Дания ақындары
Машиналарға техникалық күтім жасау
Машиналарға техникалық күтім жасау (Техннческое обслуживание машин) — машиналарды тұрақты техникалық дайындықта ұстау мақсатында оларды күтуге байланысты белгілі жұмыстар атқару. Қарулы күштерде машиналарға техникалық күтім жасаудын жоспарлы алдын алу жүйесі белгіленген. Ол машиналарды пайдалану барысында да, сақтаулы тұрғанда да міндетті күтім жұмыстарын орындауға негізделген. Машиналарға техникалық қызмет көрсетуге машиналарды жанар-жағармай заттарымен қамтамасыз ету, салкындатқыш, тежегіш және амортизаторлық сұйықтармен жабдыктау, машинаны жинау, тазалау және жуу, агрегаттардың, тетіктер мен машина құралдарының түгелдігін, бекітілуі мен калпын тексеру кіреді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Халық тығыздығы
thumb|400px|Жердегі жұрт тығыздығы (сызықтық шкала, 1994 жыл) thumb|400px|Елдер бойынша жұрт тығыздығы. Жұрт тығыздығы — бірлік аумақта тұратын халық саны.
Ең тығыз мекендер (шаршы километрге келетін адам саны):
Ең тығыз мекенденген ергежейлі елдерден басқа елдер мен аймақтар (шаршы километрге келетін адам саны):
Қазақстандағы жұрт тығыздығы — 5,4 адам/км².
Сілтемелер
[http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). По данным центра демографии АҚШ.]
Карта-иллюстрация плотности населения Земли (на основе данных 1994)
Кіші Тига
Кіші Тига — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тига өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.