cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аласапыран
Аласапыран - дәстүрлі фенологиялық күн I іііыру жүйесіндегі амал атауы. Григориан күнтізбесі бойынша көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болып, шаруашылыққа қолайсыз мерзімді аласапыран деп атайды. Амалдың кейбір жерлерде өзгеше атауы бар. Көкектің орта кезінде діни аш найзағайдың жарқылдап, күн күркірегін кезін яғни үстікте қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп, Маңғыстауда киіктің күйек кезеңіне дөп келетіндіктен " киіктің лақ өргізбесі» деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Гипертимдік
Гипертимдік — адамның көңіл-күйінің жоғарылығыңда, энергиялығында, белсенділігінде, өмірлік тонусының жеткіліктігінде байқалатын мінездің акцентуацияланған ерекшелігі. Мұндай мінез ерекшеліктері бар адамдар әдетте алда болуға ұмтылады, өзінің қызығушылықтарына тұрақсыз, танысуларда түсініксіз, жалғыздықты ұнатпайды.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Мәжит Мұрзамсейітұлы Жандіденов
Жандіденов Мәжит Мұрзамсейітұлы (1947 жылы туған, Қарағанды облысы Ульянов ауданы Колхозное ауылы) – әскери қайраткер, отставкадағы генерал-майор Зейнеткерлікке шыққаннан кейін облысы бойынша ҰҚК департаментінің ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары болды. Орден және медальдармен марапатталған.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Ғылым
Санат:1947 жылы туғандар
Үмітсіз борыш
Үмітсіз борыш / Неғайбыл борыш — соттың немесе арбитраждың үкімімен байланысты немесе борышқордың төлеуге қабілетсіздігі себепті өндіріп алу мүмкін емес (үмітсіз) деп табылған дебиторлық берешек бөлігі.
Сиургус-Донигала
Сиургус-Донигала (Siurgus Donigala) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Кальяри провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2189 адамды құрайды. Халық тығыздығы 28,63 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 76,45 км² шамасында. Пошта индексі — 09040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Қорғаныш орман алқабы
Қорғаныш орман алқабы – арнайы жүйемен егілген орман ағаштары. Олар, әдетте, егістіктің ауыспалы жүйесінің шекараларында жергілікті жерлерге бейімделген ағаш түрлерінен 3 – 5 қатардан отырғызылады. Егіс алқаптарында қар тоқтатып, желдің күшін бәсеңдетуге, топырақ бетіндегі ылғалдың сақталуына әсерін тигізетіндіктен қоршаған ортаны сақтау шараларының бірі болып табылады. Сондай-ақ, Қорғаныш орман алқабы жаңбыр мол жауатын тау беткейлеріндегі алаптарды қар көшкіндерінен сақтайды. Суармалы егіншілік дамыған оңтүстік аймақтарда каналдар мен арықтардың су эрозиясынан бұзылмауы үшін олардың жағалауларына ағаш жолақтарын отырғызады. Республикада мыңдаған шақырымдарға созылған тау жолдары мен автотрассалар бойларында да бірнеше қатар орман жолақтары отырғызылған. Бұлар қатты желдердің әсерінен жолдарды қар басып қалудан, құм көшкінінен сақтайды.
Пайдаланған әдебиетттер
Қазақ энциклопедиясы (Е. Жамалбеков)
Стеван Йоветич
Стеван Ёветич (черногор. Стеван Јоветић/Stevan Jovetić; 1989 жылы 2 қарашада Титоград қаласында туылды) — черногориялық футболшы, «Монако » футбол клубы мен Черногория ұлттық құрамасының шабуылшысы.
Василево (Добрич облысы)
Василево (Василево) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Генерал-Тошево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 409 адамды құрайды.
Стеван Йоветич
Мансабы
нобай|солға|Фиорентина сатысында Стеван Йоветич алғаш рет мансабын 2000 жылы Подгорицаның «Младость» клубында бастады, жастайыннан ақ Черногориядағы ең талантты футболшылардың бірі болып есептелді. 2003 жылы Йоветич белградтық «Партизан» клубына көшіп кетті. Алдымен жастар командасында өнер көрсетіп, кейін 8 сәуірде «Партизанның» негізгі құрамына кіріп, Вождовацем клубына қарсы алғаш матчын өткізді. 2007 жылы 2 тамызда Зриньски клубына қарсы ойнағанда 3 рет голмен ерекшеленіп, осындан кейін Стеван кәмелеттік жасқа толмай тұрып әкесімен бірге клубпен алғаш профессионалдық контракқа отырады. Осы жылы сондай-ақ Черногорияның жастар құрамасына шақырылып, тез арада капитан атанады. Бірнеше матчтан кейін негізгі құрамға шақырылады. Йоветич өте сәтті ойыны үшін, 2008 жылы атақты «The Sun » газеті оны ең таланты жас футболшылардың тізіміне кіргізді. Йоевтич 2008 жылы Антонио Рукавины көшіп кеткеннен кейін команда капитаны атанып, клубымен бірге Сербияның чемпионатын ұтып алды. Маусым біткеннен Стеванға Еуропанның топ клубтары қызыға бастады, олар: «Манчестер Юнайтед», «Реал Мадрид».
2008 жылы 31 мамырда «Фиорентина» клубы ресми түрде Йоветичтің 8 млн. еуроға көшкеннің жариялады. Алғашқы ойының Италияның алғашқы турынан ақ алаңға «Ювентусқа» қарсы шықты. 2009 жылы 5 сәуірде Йоветич «Фиорентина» үшін алғаш голын пенальтидан «Аталанта» клубына қарсы соқты. Ойыннан алғаш голын Йоветич сол жылы 10 мамырда «Катания» клубына қарсы соқты. Бірінші маусымында 34 матч өткізіп, 2 гол соқты. 2010 жылы 3 тамызда «Сиейно» командасына қарсы ойында жарақат алып, 1,5 жылға ұшып кетті. 4 қазанда Аугсбургке қайтадан жазылу үшін жіберіді.
Василево (Добрич облысы)
Пошта индексі — 9543. Телефон коды — 05736. ЕКАТТЕ коды — 10183.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Стеван Йоветич
Мансабы
2011 жылы 15 қазанда Йоветич Фиорентинамен контракты созды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Черногория футболшылары Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары Санат:Черногория Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Партизан Белград ФК ойыншылары Санат:Фиорентина ФК ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Севилья ФК ойыншылары Санат:Монако ФК ойыншылары
Буланка (Юрюзана тармағы)
Буланка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 299 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Лауренсбург (Кентукки)
Лауренсбург (Lawrenceburg) — Кентукки штатының Андерсон (Anderson) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 9014 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9.6 км² шамасында. FIPS коды — 21-44146.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Тасболат Тәжиев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Владимир Александрович Андрунакиевич
Андрунакиевич Владимир Александрович (3 сәуір, 1917 жыл, Петроград - 22 шілде, 1997 жыл) - Молдавтық, кеңестік математик, физика-математика ғылымдарының докторы (1958), академик (1961) және вице-президенті (1964-1969, 1979-1990)
Сыртқы сілтемелер
Санат:3 сәуірде туғандар Санат:22 шілдеде қайтыс болғандар
Логарифмдік есептеу жүйесі
Гаусс логарифмдері немесе Логарифмдік есептеу жүйесі (LNS деп қысқаша айтылады) — нақты сандарды компьютерлік техникада, сандық есептеу машиналароында, әсіресе сандық сигналды өңдеуде қолданылатын арифметикалық жүйе, сандардың қосындысы мен айырымының логарифмдері ретінде математикалық негізін қаланған. 1802 жылы итальян математигі Джузеппе Леонели (1776 - 1847) есептеген. 1812 жылы неміс математигі Карл Гаусс (1777 - 1855) сандар қосындысы мен айырымының логарфмдерінің кестесін жариялағандықтан оның есімімен аталған.
Теориясы
LNS бойынша X саны логарифммен былай өрнектеледі:
Бұлай тұжылымдау көбейту, бөлу, дәрежелеу, түбірін алу операцияларын жеңілдетеді. Екінші жағынан, қосу, алу операциялары күрделірек және олар былай орындалады:
мұнда z=y-x операндтар логарифмдері айырмасы, функция «қосындысы», ал функция «айырмасы». Бұл s_b(z) және d_b(z) функциялары, суретте көрсетілгендей, Гаусс логарифдері деген атпен де белгілі. Көбейту, бөлу, түбірден шығару мен дәрежелеу оңайлығы қосу мен алуды есептеу қиыншылығымен теңеледі. Бұл қосалқы оңайшылық LNS-ті ең алдымен математикадағы жүзуші нүктелі операцияларда пайдалануда өте тиімді.
Дереккөздер
Санат:Логарифмдер Санат:Компьютерлік арифметика Санат:Сигналдарды сандық өңдеу
Серпімді сызық
Серпімді сызық (Линия упругая) — кернеулер диаграммасында серпімді бөлімді бейнелейтін түзу сызық.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Бад-Леонфельден
Бад-Леонфельден (Bad Leonfelden) — Аустриядағы қала. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Урфар округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4029 адамды құрайды (1 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 40 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — UU, ресми идентификациялық коды — 4 16 03.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Альфред Хартль (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Альфафара
Альфафара (Alfafara) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Комтат ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 419 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,78 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Оливин
Оливин (лат. olіva – зәйтүн), перидот, хризолит – силикаттар класының оқшауланған тетраэдрлі типіне жататын минерал. Химиялық формуласы (Mg, Fe)2[SіO4]. Оливин ромбылық сингонияда кристалданады, жеке кристалдары жапырақ не призма, ал минералдық агрегаттары түйірлі масса түрінде болады. Түсі сарғылт жасыл, кейде түссіз. Шыныша жылтырайды, қаттылығы 6,5 – 7, тығыздығы 3,2 – 4,4 г/см3. Жаратылысы магмалық. Оливин негізді, ультранегізді жыныстарды (дунит, перидотит, оливинді габбро, диабаз, базальт, т.б.) құрайтын, табиғатта кең тараған минерал. Кендері Солтүстік және Орта Оралда, т.б. жерлерде кездеседі. Оливин химиялық өнеркәсіпте, құрылыста отқа төзімді материал ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Химия
Шванштеттен
Шванштеттен (Schwanstetten) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Рот ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7347 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 32,41 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 76 132. Муниципалитеттің басшысы — Роберт Пфан.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Маусымқұс
Маусымқұс (Pluvialis squatarola) — татрең тұқымдасына жататын құс. Денесінің ұзындығы 28 см-дей, салмағы 200 — 300 граммдай. Маусымқұстың жазда арқа қауырсыны құбылмалы, бауыры қара, ал қыста қауырсындары ақшыл түсті болады. Маусымқұс — жыл құсы. Көктемде (наурыздың және мамырдың соңында), күзде (шілдеден қазанның соңына дейінгі) аралықта Қазақстан арқылы ұшып өтеді. Бұлардың белсенді тіршілігі маусым айында байқалғандықтан, құстың аты соған байланысты қойылған. Мекені солтүстік жарты шар болғандықтан, тундраның құрғақтау ашық тұстарына М-тар жеке-жеке ұя салып, 3 — 4-тен жұмыртқалайды. Жұмыртқалары қызғылт немесе қоңырқай түсті болады. Қоразы мен мекиені кезектесе шайқап 23 күнде балапандары ұядан ұшып шығады. Маусымқұстар су және ұсақ жәндіктерімен, өсімдіктердің тұқымымен қоректенеді
Дереккөздер
Санат:Татреңтәрізділер
Дәрігерлік ғылымның ережесі
«Дәрігерлік ғылымның ережесі» (القانون في الطب) — Ибн Синаға дүниежүзілік атақ әперген 5 томдық энциклопедия, медицина тарихында атағы жайылған кітап. Еңбек оның мазмұны мен дәл құрылымымен ерекшеленді.
Бірінші кітабі
Бірінші кітабында медицина теориясы жазылған. Бұл жерде шырындар туралы жазылған (қан, өт, лимфа) және табиғаттағы (қызу қандылық), адам денесінде мүшенің «қарапайымдылығы» қысқа анатомиялық очерк беріледі – сүйектерді, шеміршектерді, қан тамырларын, жүйкені еңбектерінде және аурулардың бөлінуінде жүргізіледі.
thumb|Дәрігерлік ғылымның ережесі
Екінші кітабі
Екіншісінде дәрілік қаржылардың капиталды жинақ мәліметі туралы. Онда 800-ден аса өсімдік, жануар және минералды заттар пайда болғандардың емдік құрамын және пайдалану әдісімен көрсетеді. Автор Орта Азияда өндірілген дәрілерді, сонымен бірге Үндістаннан, Қытайдан, Грекиядан, Африкадан, Жерорта теңізінің аралынан әкелгендерді жазып қояды. Олардың көбі Еуропада Ибн Синаның шығармаларынан көпке мәлім бола бастады. Алғаш Ибн Сина ұсынған көптеген дәрілер қазір де қолданылып жүр.
Үшінші кітабы
Үшінші кітабы адам ағзасындағы жеке аурулар жайлы.
Төртінші кітабы
Хирургияға, сынық пен буын тайғанды емдеуге арналған, безгек туралы жалпы оқуды (ауру кезіндегі дағдарысты), сонымен қоса жұқпалы ауруларды емдеу жолын жазды.
Бесінші кітабы
Бесінші кітабы күрделі дәрі-дәрмектердің құрамы, сонымен қатар у және уға қарсы дәрілерді жазды. Кейбір күрделі дәрі-дәрмектердің құрамына, Ибн Сина жазып көрсеткендей, 37 бөлікке дейін кіреді. Көптеген дәрілер ертедегі дәрілердің еуропалық және азиялық, нұсқаларымен берілген. Қалғаны жаңадан дайындалып, оны өзі байқап көрген. «Дәрігерлік ғылымның ережесі» грек, үнді және ортаазиялық медицина білімін және тәжірибесін талдау және жүйелеуді ғана көрсеткен жоқ. Ибн Синаның қызметі дәрігерлік тактикаға жаңаша болып енгізілді. Бұрын медицина ғылымына белгісіз жаңа мәліметтерді «Ереженің» әрбір бетінен кездестіруге болатын еді. Ибн Сина көрінбейтін жұқпалы аурулардың қоздырушысы туралы ғылыми болжамды алға тартты, бұлар ауа және су арқылы тарайтын, 800 жыл өткеннен соң ғана француз Пастер ғалымның қоздырушы микроб туралы бұл жұмбағын дәлелдеді. Ибн Сина тамыр туралы оқуды шығарды, оған әлі бір нәрсе қосу қиын болды. «Тамыр толқын тәріздес немесе ұршық тәріздес, екі соғу, ұзақ, дірілмен, қысқа, аз, баяу, құмырсқаның илеуіндей болуы мүмкін. Тамыр, сонымен қоса, жұмсақ, аласа, ара тәріздес, жуан, бос, қызу, күйгелек болады» - деп айтылған «Ережеде». Ибн Сина бірінші болып чума, холера, сары ауру туралы жазды, олардың шығу себептерін, нышандарын талдап шықты, мұндай ауыр ауруларды, менингит сияқты, асқазан жарасы, диабет және көптеген басқа аурулардың емдеу әдістерін талдап қарастырды. Ол көздің бұлшық еттерінің құрылысын анық түсіндіріп берді. Бәрі оған дейін көз шам тәрізді, ерекше сәуле шығарады деп ойлайтын: бұл сәулелер затқа шағылысып, кері кетеді және кескін береді деп ойлады. Ибн Сина көздің бұлағы хрусталь деген пікірді теріске шығарды, заттың кескінделуі көз торы арқылы көрінеді деді. «Дәрігерлік ғылымның ережесінде» Ибн Сина ерекше назарды баланы тәрбиелеу мен тамақтандыруға, физикалық жаттығулар мен дұрыс тамақтануға аударады. Ибн Сина еңбегінің дәрежесі жоғары болғаны соншалық, ол «Ережені» жазып біткен соң, ол дүние жүзінің барлық елдерінде медицина энциклопедиясы болды. 12 ғасырдың өзінде араб тілінен латын тіліне аударылып, көптеген қолжазбамен тарады. 15 ғасырда кітап басып шығаруды ойлап тапқан соң, бірінші басылымның бірі болып «Ереже» басылып шықты. Еуропада жиі басылып шығуы жағынан Библиямен бәсекелесті, ал ол бар болғаны 40 рет басылып шықты. 17 ғасырдың соңына дейін «Дәрігерлік ғылымның ережесі» студент-дәрігерлер үшін және Еуропадағы дәрігерлер үшін жетекші болуды жалғастарды, Шығыс елдерінде де негізі оқулық болып қалды.
Санат:Ибн Сина Санат:Медицина әдебиеті
Матцендорф (Золотурн)
250px|thumb|Картада орналасуы Матцендорф (Золотурн) (Matzendorf SO) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Таль округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1297 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.29 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2427, пошта индексі — 4713.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Алматы марафоны
Алматы марафоны — Алматы қаласында жыл сайын сәуірдің соңғы жексенбісінде өтетін марафон. Ол Орталық Азиядағы ең ауқымды спорттық шара болып саналады. 2013 жылдан бері марафон халықаралық AIMS қауымдастығына кіреді. Алматы Марафоны трассасы AIMS және IAAF ережелеріне сай сертификатталып, “B”, санатын алды. Дегенмен, қашықтықтағы биіктіктердің түрленіп, IAAF талаптарына сай болмауына орай марафонда әлемдік рекордтар тіркелмейді.
2018 жылғы деректер бойынша, Алматы марафоны алты қашықтыққа бөлінген: дәстүрлі марафон (42 км 195 м) – 18 және одан жоғары жастағы қатысушылар үшін; жартылай марафон (21 км 97,5 м) - 18 және одан жоғары жастағы қатысушылар үшін; «спутник» жүгіру жарысы (10 км) - 15 және одан жоғары жастағы қатысушылар үшін; скандинавиялық жүріс (10 км) - 15 жас және одан жоғары жастағы қатысушылар үшін; балалар қашықтығы (3 км) - 10 жастан 14 жасқа дейінгі қатысушылар үшін; Экиден корпоративтік эстафетасы (42 км 195 м) – 16 жас және одан жоғары 6 адамнан құралған командалар үшін.
Бағдары
2017 жылға дейін әр қашықтықтағы жарыстар Тұңғыш Президент Саябағы мен «Нұрлы Тау» (балалар қашықтығы) бизнес-орталығы жанында басталып келді. Мәре орны Алматы Орталық стадионы болатын.
2018 жылы трассаны сертификаттау мен бағдар өзгерді. Сөре мен мәре бірге Республика Алаңында орналасқан. Марафон кезінде Алматыда бірқатар көшелер жабылады. 2018 жылы марафон бағдары күллі қала ішімен өтеді: Назарбаев алаңы бойымен (Сәтпаев көшесінен бастап Әл-Фараби даңғылына дейін), Әл-Фарабидің солтүстік беті, Сайын көшесі (Әл-Фараби көшесінен Абай даңғылына дейін), Абай даңғылынан (Сайын көшесінен Байтұрсынов көшесіне дейін) және Сәтпаев көшесі (Байтұрсынов көшесінен Назарбаев алаңына дейін).
Ұйымдастырушылары
Жарыс ұйымдастырушылары – «Бірінші болуға батылдық» корпоративтік қоры,  «World Class Almaty» фитнес-клубы және «Алматы марафоны» құрылтайшысы  Академик Шахмардан Есенов атындағы ғылыми-білім беру қоры.
Алматыда Марафон өткізу идеясы 2012 жылы World Class Almaty фитнес-клубы өзінің құрылғанына бір жыл толуын атап өтейін деп жатқанда пайда болды. Қайырымдылық марафонын өткізу идеясын Ғалымжан Есенов пен Айжан Есім ұсынды. Марафонға түрлі жеке ұйымдар мен Алматы қаласының әкімдігі қолдау көрсетіп келеді.
Басты мақсаттары
«Алматы марафоны» ұйымдастырушысы «Бірінші болуға батылдық» корпоративтік қоры өзінің басты мақсаты ұлтты сауықтыруға атсалысу деп атайды. Оны жүзеге асыруда салауатты өмір салтын насихаттайтын бұқаралық спорт іс-шараларын өткізу маңызды. Қор ең жоғары халықаралық стандарттарға сай адамдарды дене шынықтырумен және спортпен айналысуға қызықтырады. Корпоративтік-әлеуметтік жауапкершілік шеңберінде қор мүмкіндігі шектеулі және даму ерекшеліктері бар балалардың белсенді өмір сүруге және физикалық жағынан дамуына көмектеседі. Осыған орай марафоннан түскен қаражат қажетті спорттық инфрақұрылым қалыптастыруға және қажетті медициналық көмек көрсетуге бағытталады.
Қатысуға ниет білдіргендердің барлығы (10 жастан асқан адамдар) 3 мыңнан бастап 5 мың теңгеге дейін сөрелік жарнасын төлейді. Жиналған қаражат дәстүрге сай қайырымдылық мақсаттарына бөлінеді.
Тарихы
Алматы марафоны науқас адамдар үшін қаражат жиналатын алғашқы марафондардың біріне айналды. «Қайырымдылық марафоны – Бірінші болуға батылдық» атты осындай алғашқы марафон 2012 жылы 27 мамырда өтті. Оған алғашында 500 адам қатысуға өтініш бергенімен, қатысушылар саны 2500-ға жетті. Марафоннан түскен ақша церебральды ал ауруы мен спастикалық дисплегияға шалдыққан Есбол Мирастың (2 жас) еміне жұмсалды. Екінші Алматы марафоны 2013 жылы 20 сәуірде өтті. Оның аясында 5 мыңнан астам қатысушы сөреге шықты. Марафонды сәуірдің соңғы жексенбісінде өткізу дәстүрі бекітілді. Марафоннан түскен қаражат «Арди» оңалту орталығында церебральды сал ауруына шалдыққан балаларды оңалтуға шағын акваторий салуға және емдік жүзу сабақтарын ұйымдастыруға бөлінді.
Үшінші Алматы марафоны 2014 жылы 26 сәуірде өтті. Марафонға қатысушылар саны 10 мыңнан асып, түскен қаражат онкологиялық ауруларға шалдыққан балаларды емдеуге қаражат жинайтын «Милосердие» еріктілер қоғамына берілді. Astana Motors компаниясы марафонның бас серіктесі ретінде Алматы қаласының Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми-зерттеу институтының онкология бөлімшесіне жедел жәрдем көлігін сыйлады. Төртінші марафон 2015 жылы 26 сәуірде өтіп, оған әлемнің 40 елінен келген 19 мың адам қатысты. «Алматы марафоны» ұйымдастырушылар түскен қаражатқа Алматы қаласындағы сөйлеу қабілеті өте нашар балаларға арналған арнайы оқу орны - №9 мектеп-интернатқа заманауи алаң тұрғызылды. 72 адам (соның ішінде 9 жас санатынан шыққан 27 марафоншы бар)Марафон жүлдегерлері атанды.
Мерейтойлық бесінші марафон 2016 жылы 24 сәуірде өтіп, оған түрлі деректерге сай, 25 мыңнан бастап 30 мыңдай адам қатысты. Бастапқыда 13 300 адам қатысуға тіркелген еді. Медальдар марафонның түрлі жас санатындағы жеңіпаздары мен жүлдегерлеріне, сонымен бірге өзге де қашықтықтарда жеңгендер мен жүлде алғандарға берілді. Шарадан түскен 12,5 миллион теңгеге қимыл-тірек жүйесін қалпына келтіруге арналған 4 аппарат –Корвит» тірек күшінің иммитаторы, «Иммитрон» жүру иммитаторы сатып алынды.
VI Алматы марафоны 2017 жылы 23 сәуірде басталды. Рекордтық 42 елден 13 мыңнан астам адам ресми түрде тіркеліп, басты қашықтықтар саны алтыға дейін көбейтілді. Сөрелік жарнадан түскен қаражат 6 арнайы мекемедегі  ауыр дертке шалдыққан 1500 баланы емдеуге жұмсалды.
Жетінші Алматы марафоны 2018 жылы 22 сәуірде жаңартылған бағдар бойынша өтті. Сөреге 14 мыңнан астам адам шықты.Сөрелік жарнадан түскен қаражатқа балаларға арналған үш арнайы мекемеде спорттық алаңдар салынып, спорттық жабдықтар сатып алынады: «онкологиялық ауруларға шалдыққан балаларға арналған «Мен сенімен біргемін» хосписі, Есік қаласында көру қабілетін нашар балаларға арналған облыстық арнайы мектеп-интернат, интеллектуалдық даму ерекшеліктері бар балаларға арналған №6 арнайы (түзету) мектеп-интернаты. Нысандар 2018 жылы қыркүйекте тапсырылады.
Тоғызыншы Алматы марафоны 2020 жылдың 19 сәуірінде өтуі тиіс еді. Бірақ, 2020 жылдың 12 наурызында әлемде жаңа Covid-19 вирусының таралуына және ДДҰ жариялаған пандемияға байланысты Алматы марафоны кейінге қалдырылды. Сөреде әлемнің түкпір-түкпірінен 18 мыңға жуық қатысушыны жинау жоспарланған болатын. Алматы марафонының кейінге қалдырылғанына қарамастан, 2019 жылдың соңында жарияланған қайырымдылық мақсаттар жоспар бойынша жүзеге асырылады.
Сілтемелер
Санат:Алматыдағы спорт Санат:Марафондар Санат:Қазақстандағы марафондар
Ортағасыр философиясы
Ортағасыр философиясы – адамзат дүниетанымының даму кезеңдерінің бірі.
Батыс Еуропалық орта ғасыр философиясы
1) Батыс Еуропалық орта ғасыр философиясы. Ортағасырлық Еуропа философиясы өзінің бар ақыл-ойын христиан дінінің қатаң қағидаларын негіздеуге салып, дін ілімінің қызметшісіне айналды.
Ортағасыр мұсылман философиясы.
2) Ортағасыр мұсылман философиясы. Мұсылман әлемінің ойшылдары ежелгі грек ғылымы мен философиясымен қатар, философиялық дәстүрлерді одан әрі жалғастырып, дамытқан. Ортағасыр Батыс Еуропада христиан дінін идеологияландыру, философияны негіздеу процесі жүріп жатса, мұсылман әлемінде, әсіресе, VII – X ғасырларда философия мен ғылым өзінің гүлденген кезеңін бастан кешірді. Бұл кезеңде алгебра, психология, астрономия, химия, география, медицина, т.б. ғылым салалары қарқынды дамыды. Мұсылман әлемінің философтары мен ғалымдары Батыстың ғылымы мен философиясының қалыптасуына дүниетанымдық жағынан зор ықпалын тигізді. Батыс әлемі мұсылмандық Шығыс философиясы арқылы алғаш рет ххантикварлы мәдени мұрамен, сондай-ақ Шығыс мәдениетінің жетістіктерімен танысты. Ислам философиясының бастапқы негізін қалаушылар қатарында әл-Кинди мен әл-Фараби тұрды. Ортағасырлық дәуірде “арабтардың философы” атанған әл-Кинди (800 – 879ж) философ қана емес, дәрігер, математик, астроном ретінде де белгілі. Оның пікірінше, Құдай материяны, форманы, қозғалысты, кеңістік пен уақытты жаратқан. Пайда болған нәрсе қозғалыстың нәтижесінде өзгереді және ақыр соңында жойылады, ол – мәңгілік емес, оның соңы бар. Әл-Кинди жаңа платоншылдыққа жақын болса, әл-Фараби X ғасырдағы Аристотельдің ізбасары болды. Әл-Фарабидің көптеген филосиялық идеялары батыс Еуропа философияның идеялары мен тұжырымдамаларының қалыптасуы мен дамуына, әсіресе Б.Спинозаның философиясы көзқарасына ықпалын тигізді. Орта ғасырлардағы философия мен ғылымның дамуына энциклопедист-ойшыл ибн Сина (980 – 1037ж)зор үлес қосты. Әл-Фарабидің кейбір идеяларын одан әрі жалғастырған ибн Сина надандыққа қарсы шығып, ақыл-ой үстемдігі үшін күресті. Философия мен теологияның ара жігін ажыратып, олардың мәртебесі туралы идеяны ибн-Рушд қосақиқаттылық туралы теориясында одан әрі жалғастырды. Философия дамуындағы рационалистік бағытты шығыстың Закария әл-Рази, әл-Маари, Омар Хайям, ибн Абдаллах, ар-Раванди сынды танымал ғалымдары мен философтары дамытты. Ортағасырлық мұсылман ойшылдары сопылық дүниетаным негізінде тың тұжырымдар жасады. Нақты өмірдегі рухани бөлектену орын алатынын ескере отырып, сопылықтың данагөйлері рухани-адамгершілік тұрғыда толысудың жолын ұсынды (қ. Сопылық). Сопылық дүниетанымның көрнекті өкілдері: ''Қ.А. Иасауи, А.Иүгінеки (XI ғасыр), ибн Араби (1165 – 1240ж), әл-Хуруфи (1339 – 93/94ж), Әнуар Қасими (XIV ғасыр), Мағриби (XV ғасыр), Рузбехан Богли (XVIII ғасыр)'', т.б. болды. Сопылық ілімнің өкілдері Құдай туралы ойды дамытып қана қоймай, рухани жетілген адам туралы, олардың өмірде әділетсіз мемлекетке, қоғамның азғындауына үнемі қарсы тұратыны туралы идеяларды насихаттайды.
Медеудегі кездесулер
«Медеудегі кездесулер» — толық метражды көркем фильм. 1976 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.
Сюжеті
Жас спортшыларды тәрбиелеу туралы фильм.
Пептондар
Пептондар - пептидтер мен аминқышқылдары қоспасы түріндегі ақуыздың толық гидролизденбеген өнімі.
Медеудегі кездесулер
Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері
Пептондар
Дереккөздер
Санат:Медицина
Чащур
Чащур — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/87/378/65 орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Орехово-Зуево қаласынан Владимир қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хиджаз темір жолы
Хиджаз темір жолында алғашқы пойыз сапары 1908 жылы 27 тамыз, бейсенбі күні Стамбулдан келген жолаушылармен бірге Шам қаласынан қасиетті Мәдина мүнәууәра бағытына жасалған. Бұл темір жолдың негізін қалаған Сұлтан II Әбділхамит еді.
Пойызда өкімет адамдарынан құралған комитеттен басқа, жергілікті және шетелдік көптеген журналистер бар болатын. Бұл ерекше пойыздың қонақ күтетін үлкен бір зал ретіндегі вагоны, бір мейрамханасы, бір мешіт вагоны және үш жолаушылар вагоны бар еді. Пойыздың жылдамдығы сағатына 40-60 км шамасында еді. Пойыз тек қана екі нәрсе үшін тоқтайтын – кем-кетігін толықтыру үшін және намаз үшін... Пойыз 30 тамыз жексенбі күні түстен кейін сағат 2 шамасында Мәдина мүнәууәраға жетті. Мәдина станциясы жасалып жатқанда, хазреті пайғамбарымыздың рухы мазаланбасы үшін, пойыздардың Мәдина станциясына жақындаған кезде гүріл шықпасын деп пойыздың дөңгелектеріне киіз тағылатын еді. Мадинаға кіріп барған рельстердің астына да қазылып, киіз төселген еді. Хиджаз темір жолының бағыты 1908 жылы ашылғаннан кейін, Хайфа мен Шам қалалары арасында күнде, Шам мен Мәдина арасында аптасына үш күн қарама-қарсы бағытта жолаушылық және сауда эшелондары жұмыс істей бастады. Осылайша, түйемен 40 күндік уақыт алатын Шам-Мәдина арасы, 72 сағатқа дейін қысқарды. Қозғалыс уақыттары намаз уақыттары бойынша қойылатын еді. Осман Империясы мен халифа үлкен абыройға бөленді. Мұсылмандардың өздеріне деген сенімдері қайта пайда болды. Тауар артылған пойыз жүріп өтетін жерлер, экономикалық тұрғыдан жандана бастады. Бұл арада екінші қатарлы жолдар жасалып, бағыт ұзақтығы 1900 км-ге дейін созылды. Ағылшындар мен француздар пойыз жолдарының салынуына қатты мазасыз еді. Бірінші Дүниежүзілік Соғыста Хиджаз темір жолы әскер эшелоны ретінде қолданылды. Сирия майданының ыдырауымен ағылшындар бұл темір жолдарды бомбалап, саботаж жасады. Тіпті, атақты ағылшын тыңшыларының бірі болған Т. Э. Лоуренс (арабтардың атауы бойынша - Әл-Ауранс) бәдәуи қарақшыларына әр рельсі мен шпалдарына бір алтын беріп, жолдың Маан мен Мәдина арасындағы бөлігін қолданылмайтын жағдайға жеткізді. Бұл темір жолдың Сирия мен Иордания арасындағы бөлігі әлі күнге дейін қолданылуда.
Дереккөздер
Санат:Темір жол
Меддаһ
Меддаһ (түрікше meddah) — түріктің кәсіби импровизатор әңгімешісі, әңгіме айтудың шебері. Меддаһтар діни-тұрмыстық тақырыптағы тарихи әңгімелер мен батырлық эпостан алынған аңыздарды құлпыртып, жаңғыртып, қызықты етіп орындайтын болған. Олар салтанатты жиын-тойларда, діни мейрамдар кезінде шайханаларда және тағыда басқа қоғамдық орындарда өнер көрсеткен. 17 ғасырдан мен 19 ғасырдың алғашқы жартысына дейін Стамбұл қаласында Меддаһтардың топтық ұйымы жұмыс істеді. 19 ғасырдың 2-жартысында бұл ұйым жабылып қалды. Меддаһ Стамбұлдың кейбір аудандарында әлі де кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Түркия тұлғалары
Артиллериялық жабдықтау қызметі
Артиллериялық жабдықтау қызметі — әскерлерді артиллериялық қару-жарақпен (зеңбіректермен, снарядтармен, оқ-дәрілерімен және т.б.) қамтамасыз етуге, оларды колдануға жарамды, дұрыс және дайын күйінде ұстауға арналған әр түрлі бөлімдердің (бөлімшелердің), артиллериялық, қоймалардың, шеберханалардың басқару органдарының жүйесі.
Ибн Сина
Әбу Әли Хусейн ибн Абдуллах ибн Әл-Хасан ибн Әли ибн Сина, батыс елдерінде Авиценна атымен белгілі — ғалым, пәлсапашы, астроном. Толық аты-жөні Абу Али Хусейн ибн Абдаллах Ибн Сина, еуропалық дәстүр бойынша ол Авиценна деген атпен мәлім. Ибн Сина өзінен кейін зор шығармашылық мұра қалдырып кетті: ертедегі деректерге қарасақ, ол 456-ға жуық еңбек жазды, бірақ бізге дейін оның 240 кітабы ғана жетті, ол еңбектер поэзия мен философиядан бастап, геология және астрономиямен аяқталып, білімнің барлық саласына арналған.
Үлкен атаққа Ибн Сина дәрігер, ғалым және фармацепт ретінде ие болды. Ол бар болғаны 57 жыл өмір сүрсе де (980-1037), оның өмірі мен дарыны осы уақытқа дейін аңызға айналып келеді.
Өмірбаяны
Ибн Сина 980 жылы 16 тамызда Бұхара маңындағы Афшана ауылында дүниеге келген. Оның өзі жазған (ол оның алғашқы 30 жылын қамтиды) және оның шәкірті Джурджани жалғастырған өмірбаяны сақталған. Өзінің шыққан тегі туралы Ибн Сина былай деп жазады: «Менің әкем Балхадан, Нуха ибн Мансураның билік жасаған саманидасы кезінде Бұхараға көшіп келіп, онда төрелер кеңесінде жұмыс істеді. Оның қарамағына Бұхара өңіріндегі ауданның орталығы Хармайсананы береді. Афшанға жақын ауылдан, менің анам Ситара – жұлдызды өзіне әйел етіп алды. Онда алдымен мен, содан кейін менің інім дүниеге келді».
Хусейн 5 жасқа келгенде (Ибн Синаны ата-анасы солай деп атаған), сол кездегі Шығыстың ірі орталықтарының бірі Бұхараға көшіп келеді. Баланы бастапқы мұсылман мектеп - мактабқа орналастырады. Хусейн хатыб Убайдының ең кіші шәкірті болды. Өзінің сирек кездесетін қабілетімен ерекшеленді, 10 жасқа жеткенде Құранды жатқа білді, оның ана тілі парсы тілі болса да, араб тілінің грамматикасын меңгеріп алды. Өзінің үйден оқытатын мұғалімі Абу Абдаллах Натилидің жетекшілігімен ойлау туралы ғылымды, евклидтік геометрияны, астрономияны оқи бастады. Оқудың соншалықты табысты жалғасқаны, шәкірті мұғалімнен озып, кейде оны тұйыққа тіреп қоятын.
Ибн Синаның өмірбаянындағы мынадай оқиғаны суреттейді: «Ол осыған ұқсас нәрсені естімеген, сондай талдау анықтамасын бердім. Ол маған таң қалып, менің ата-анама мені ғылымнан басқа ешнәрсемен айналыспауыма кеңес берді. Евклида кітабымен де солай болды. Мен бес-алты теореманы мұғалімнің көмегімен меңгердім, ал қалғанын өз бетіммен меңгердім. Натилидің мені оқытуға шамасы жетпеді. Мен кітаптарды өзім оқып үйрене бастадым. Осы уақытқа дейін өзі білмеген сұрақтарды, менен үйренді».
Ибн Сина жаратылыстану ғылымын, әсіресе медицинаны беріліп оқыды. «Содан кейін мен дәрігерлік ғылымға еліктедім, (өмірбаянында осылай айтылды), оған арналған кітаптарды оқи бастадым. Мен аз уақыт ішінде медицинада табысқа жеттім, сол кездегі атақты дәрігерлер менен кеңес сұрап келе бастады. Ауруларға баратын болдым, өзімнің алған тәжірибемнің нәтижесінде, айтып жеткізе алмайтын, маған сауықтыру қақпасы ашылды. Бұл кезде мен он алты жаста едім».
Медицинаға қосқан үлесі
Тәжік дәрігері әрі философы Әбу Әли ибн Синаның «Анатомия мен физиологияға кіріспе», «Дәрігерлік ғылымның ережелері» («Канон врачебной науки») еңбектері өте құнды. Бұл еңбектерінде анатомия мен физиологияны жүйелеп, қосымша мәліметтермен толықтырған. Кітап латын тіліне аударылып, 30-дан астам рет қайта басылып шыққан.
Танылуы
Жас Ибн Сина сол кездегі атақты дәрігер Абу Сахлем Масихимен танысып, ғылыми хат жазысып тұрды, ортағасырлық Шығыстағы ғалым-энциклопедист Абу Райхан Бирунимен қақтығысып қалатын.
Он жеті жасқа қараған кезде, Ибн Сина дәрігер ретінде Бұхарада үлкен атаққа ие болып, Бұхарадағы әмір сарайына шақырылды. Нух ибн Мансур ұзақ уақыт бойы ауырды, оны емімен айналысқан сарай маңындағы дәрігерлер оған көмектесе алмады. Ибн Сина аз уақыт ішінде билеушіні емдеп шығарды, ол әмірдің жеке дәрігері болып сайланды, сонымен қатар сарай кітапханасын пайдалануға рұқсат алды, ол Таяу Шығыстағы ең жақсы және бай кітапхана еді. Мүмкін, дәл сол Бұхара кітапханасында оның медицина бойынша қорытынды еңбегін жасау идеясы туындаған шығар. Бірақ ол кезде ғалымның ойлағанының бәрі орындала бермейтін.
900-ші жылдардың соңында Бұхара соңғы тыныш күндерін бастан өткізеді. Мемлекет жан-жаққа бөлініп, қарахандықтар, түрік көшпелі тайпалары астананы жаулап алды. Қала тоналып, кітапхана жанып кетті...
Қарақамыс (көл, Меңдіқара ауданы)
Қарақамыс – Обаған алабындағы көл.
Ибн Сина
Танылуы
1002 жылы әкесі қайтыс болған соң, Ибн Сина Хорезмнің астанасы Гурганджыға (қазір Үргеніш) көшіп келеді. Жергілікті басқарушы шах сарайындағы Мамун Академиясына пікір таластыру үшін келген ғалымдарға жақтау көрсетті. Ибн Синаның соңынан Хорезмге Бируни мен Масихи келді. Біраз жыл ғалымдар тыныштық тауып, ғылыммен шұғылдануға мүмкіндік алды.
Қарақамыс (көл, Меңдіқара ауданы)
Географиялық орны
Қостанай облысының Меңдіқара ауданы жерінде орналасқан.
Гидрографикасы
Аумағы 12,7 км2. Теңіз деңгейінен 89 м биіктікте. Теңіз көлінен солтүстікте 0,5 км, көктемде қар ерігенде екі көл суы бір-біріне қосылып кетеді. Жағасы түйетайлы. Жағалауында қамыс өседі. Атырабы жайылымға пайдаланылады.
Санат:Обаған су алабы Санат:Меңдіқара ауданы көлдері
Ибн Сина
Танылуы
Сол кезден бастап Ибн Синаның өмірі Иранның түрлі қалаларында бітпес қаңғырумен өтті. Ғалым Хамадан және Исфаханда өмір сүрді, онда ғылыми шығармашылықпен айналысты, нысана қызметімен шұғылданып, сондағы әмірлердің сарай маңындағы дәрігері болды. Ибн Синаның басынан өткізген оқиғалары қиын болды. Бірнеше рет қуғынға ұшырап, абақтыға жабылды. Үйін тонаған кезде, ғалымның көптеген еңбектері жоғалып кетті. Кейбір жұмыстарын Ибн Сина ұзақ жол жүрген кезде, ат үстінде отырып жазды.
«Өлімнің түйінін анықтауға» талаптану, құпияны ашу, ауруды жеңіп шығу, адамдардың өмірін жеңілдету үшін, барлық мүмкін болатын нәрселерді жасау, Ибн Синамен алға басты, ол өзінің медицина бойынша басты еңбегі «Китабуль- Канун фит - тыбб» (Дәрігерлік ғылымның ережесі) жазып шықты. Бес томдық энциклопедия «Дәрігерлік ғылымның ережесі» Ибн Синаға дүниежүзілік атақ әперді, медицина тарихында атағы жайылған кітап болды. Еңбек оның мазмұны мен дәл құрылымымен ерекшеленді.
«Дәрігерлік ғылымның ережесі» грек, үнді және ортаазиялық медицина білімін және тәжірибесін талдау және жүйелеуді ғана көрсеткен жоқ. Ибн Синаның қызметі дәрігерлік тактикаға жаңаша болып енгізілді.
Бұрын медицина ғылымына белгісіз жаңа мәліметтерді «Ереженің» әрбір бетінен кездестіретін болды. Ибн Сина көрінбейтін жұқпалы аурулардың қоздырушысы туралы ғылыми болжамды алға тартты, бұлар ауа және су арқылы тарайтын, 800 жыл өткеннен соң ғана француз Пастер ғалымның қоздырушы микроб туралы бұл жұмбағын дәлелдеді.
Ибн Сина тамыр туралы оқуды шығарды, оған әлі бір нәрсе қосу қиын болды. «Тамыр толқын тәріздес немесе ұршық тәріздес, екі соғу, ұзақ, дірілмен, қысқа, аз, баяу, құмырсқаның илеуіндей болуы мүмкін. Тамыр сонымен қоса жұмсақ, аласа, ара тәріздес, жуан, бос, қызу, күйгелек болады», - деп айтылған «Ережеде».
Ибн Сина бірінші болып оба, тырысқақ, сары ауру туралы жазды, олардың шығу себептерін, нышандарын талдап шықты, мұндай ауыр ауруларды, менингит сияқты, асқазан жарасы, диабет және көптеген басқа аурулардың емдеу әдістерін талдап қарастырды.
Ол көздің бұлшық ет терінің құрылысын анық түсіндіріп берді. Бәрі оған дейін көз фонарик тәрізді, ерекше сәуле шығарады деп ойлайтын: бұл сәулелер затқа шағылысып, кері кетеді және кескін береді. Ибн Сина көздің бұлағы хрусталь деген пікірді теріске шығарды, заттың кескінделуі көз торы арқылы көрінеді. «Дәрігерлік ғылымның ережесінде» Ибн Сина ерекше назарды баланы тәрбиелеу мен тамақтандыруға, физикалық жаттығулар мен дұрыс тамақтануға аударады. Ибн Синаның еңбегінің соншалықты жоғары болғаны, ол «Ережені» жазып біткен соң, ол дүние жүзінің барлық елдерінде медицина энциклопедиясы болды. 12 ғасырдың өзінде араб тілінен латын тіліне аударылып, көптеген қолжазбамен тарады.
15 ғасырда кітап басып шығаруды ойлап тапқан соң, бірінші басылымның бірі болып «Ереже» басылып шықты. Еуропада жиі басылып шығуы жағынан Библиямен бәсекелесті, ал ол бар болғаны 40 рет басылып шықты.
17 ғасырдың соңына дейін «Дәрігерлік ғылымның ережесі» студент-дәрігерлер үшін және Еуропада дәрігер үшін жетекші болуда, Шығыс елдерінде де негізі оқулық болып қалды.
Орта Азияда осыдан мың жыл бұрын өмір сүрген, ұлы ғалым, дәрігер Ибн Сина адамның танымдық қабілетін, рухани өсуін көрсеткен, біздің заманымыздағы ерекше тұлға болып қалады.
Әбу Әли Хусейн ибн Абдаллах (латын транскрипциясы — Авиценна; 980, Бұхара қалысы жанындағы Афшана ауылы — 18. 6. 1037, Хамадан) — ортағасырлық ғалым, философ, дәрігер. Орта Азияда және парсы жерінде (Иранда) өмір сүрген; түрлі әмірлер тұсында дәрігерлік және уәзірлік қызметтер атқарған. Басты философиялық еңбектері — “Дауа кітабы” (“Іұтқару кітабының” қысқаша мазмұндамалық нұсқасы), “өсиеттер мен кеңестер кітабы”, “Білім кітабы” (парсы тілінде, “Даныш-намэ”). Әбу Әли ибн Сина философиясы метафизика, гносеология және логика салалары бойынша шығыс аристотелизмі дәстүрін, бір жағынан неоплатонизмнің онтологиялық концепцияларын дамытады. Әбу Әли ибн Сина пікірінше тек құдай ғана абсолютті тіршілікке ие, қалғандардың бәрі де өздігінше тек мүмкін нәрселер ғана, олардың болмысқа енуі тек құдайдың құдіретімен болатын жәйт. Әйтсе де құдай жаратқан табиғат уақыт пен кеңістік ішінде бола тұрып, эманациялар иерархиясы арқылы мұнан әрі өзіндік қозғалыс принципі бойынша дамиды. Әбу Әли ибн Синаның әлеуметтік ілімінде әділетсіз қоғамға қарсы қарулы көтерілістер жасауға дейін баруға болатыны туралы ой бөлекше есте қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мұсылман медиктер Санат:Мұсылман ғалымдар Санат:Ислам тұлғалары Санат:Мұсылман математиктер
(1046) Эдвин
Оны 1924 жылы 1 желтоқсанда Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты. Өз ұлының атымен атады.
thumb|450px|center|Эдвиннің Күн жүйесіндегі орны
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Алферовка
Алферовка — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/2169 орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Ока өзені сағасынан Сура және Ветлуга өзендерін қоспағанда Чебоксар су торабына (Чебоксар суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Үлкен Нягов
Үлкен Нягов — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Аёв өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лонгла
Лонгла — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Народ өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сырлау жұмыстары
Сырлау жұмыстары. Тұрғын үйді әрлеуге желімді, әкті, майлы, эмальды және су-эмульсиялы сырлар, олифа және түрлі лактар пайдаланылады. Желімді сырмен тебен, қабырғаны сырлайды да, ал әкпен бөлмейін төбесін ақтайды. Олифа, майлы және эмальды сырлар — панель, есік, терезе, газ пештерін және су құбырларын; су эмульсиялы сыр-төбе мен қабырғаны ақтауға ; лак сырланған есік, терезе, еденді жылтыратып өң беру үшін қолданылады.
Лонгла
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Сырлау жұмыстары
Сырлауға арналған аспаптар мен құралдар
Сырлау және әрлеу жұмыстарын өр түрлі бояужаққыш, арнаулы бояғыш біліктер (валик), бояубүріккіш (краскопульт), пульверизаторлар пайдаланылады. Аумақты жерлерді сырлау үшін қылы ұзын дөңгелек бояу жаққыштар, ал есік, терезе, радиаторларды сырлауға шағын бояу жаққыштар суэмульсияны пайдаланғанда малма бояу жаққыштар (ұзынша ағаш сапқа орнатылған), ал желімді және казеинді сырлар үшін әктеуге арналған бояу жаққыштар қолданылады. Флейц-кистінің қылы ұзын, талшығы жіңішке әрі қатқыл болады. Онымен сырлаған жер біртегіс әрі жылтыр болып шығады. Жаңа боялған жердің ұзына бойын флейцтің ұшымен қатты батырмай сырлайды, сонда бояу жаққыштың ізі қалмай, біртегіс болып шығады.
Сырлау кеңестері
Боялған жер күңгірт түсті болып шығуы үшін қылы ұзын құрғақ щеткамен кеппеген бояулық үстінен жайлап жүргізеді. Щетканың қылы боялған жерді бүлдірмеуі үшін бір жерге екі рет жүргізуге болмайды. Бұл үшін киім щеткасын да пайдалануға болады. Жаңа малма бояу жаққыштар мен шағын қол бояу жаққыштарын пайдаланар алдында қылының 2/3 бөлігін жіппен орап байлап алған жөн (2-сурет). Қылдың желініп тозуына орай ораманы біртіндеп тарқатып отырады. Желімді сырларға арналған бояу жаққыштарын майлы сырлы бояу жаққыштарынан гөрі бостау орайды. Оралған бояу жаққыш тығыз болады да, сыр біртегіс жағылады және қылдың арасында бояу аз тұратын болады. Малма бояу жаққыштардың қылын жоғары қаратқан күйі қағазға орап сақтайды. Желімді сырларды пайдаланғанда сырбүріккішті, шаңсорғыш пульверизаторды немесе бау-бақшаға дәрі сепкішті қолдануға болады. Ол үшін сырды алдын-ала сүзгіден өткізіп алған жөн. Сырлау жұмыстарында арнаулы біліктер кеңінен қолданылады. Білік ағаш немесе алюминий цилиндр тәріздес болып келеді де, поролон немесе жүні қырқылған қой терісімен қапталады (тері жүнінің ұзындығы 12—15 мм). Білік ағашпен сапталады. Сырлаған кезде (әсіресе, желімді бояумен) бір жердің үстінен екі рет жүргізуге болмайды, өйткені сыр баттасып қалады. Жаңа білікті пайдаланбас бұрын 5—6 сағат суға салып қояды, сонда ол жұмсарып, цилиндрге тығыз тартыла түседі.
Сырлау жұмыстары біткеннен кейін
Құралдарды скипидар, керосин, бояу сұйылтқыш немесе уайт-спириттің көмегімен мұқият тазартып, сосын сабынды немесе содалы сумен жуады. Суэмульсияға салған бояу жаққыштарды бірден жуып тастаған дұрыс, өйткені эмульсия кеуіп, қатып қалады. Сырлы араластыруға және керекті түске келтіруге шелек, банка және леген керек. Лакты-бояулы материалдардың аузын мұқият жауып, қараңғы, салқын жерде ұстаған жөн. Металл заттардағы татты кетіру үшін болат қылды щеткалар пайдаланылады. Ескі бояу қабатын арнаулы қырғыштармен кетіруге болады.
Сырлауға дайындау
Тұрғын үйді әрлеуге желімді, сумен араластырылатын эмульcияны және майлы бояулар пайдаланылады. Көптеген лакты-бояулы материалдарды магазиндерден дайын немесе жартылай фабрикаттар күйінде сатып алуға болса, енді біреулерін, мәселен желімді сырлы қолдан жасауға да (су, бор, бояғыш пигмент және желім арқылы) болады.
Тұрғын үйді сырлағанда бояулық сілтіге төзімділігін де ескерген жөн. Жаңа әктелген қабырға мен бетон ұзақ уақыт қа дейін еттілік қасиетін сақтайды, соның негізінде эмальды және майлы сырдың құрамында болатын алкидті смолалар тез бүлінеді. Металл заттарды тат пен кірден металл щеткамен тазалайды. Сыланған қабырға, металл немесе ағаш заттарды майлы бояумен сырламас бұрын, оған олифа жағыл алған жөн. Бұл бояудың сырланатын затқа жақсы жұғуына септігін тигізеді. Бұрын ақ, сырмен боялған затты қайтадан сырламас бұрын ыстық сумен жуып, қырғышпен тазалаған жөн, егер кетпесе, 3% сірке суы немесе тұз қышқыл ының ерітіндісімен сүртеді. Сыланған қабырғалары дақ пен ысты тотияйын ерітіндісімен (1 л ыстық суға 50-ден 100 г дейін тотияйын қосады), ал майлы дақтарды 2 процентті ыстық сода ер і тінді-сімен кетіруге болады. Егер қабырғалары немесе төбедегі дақ тотияйынның ерітіндісімен сүрткенде кетпесе, онда үстінен мырышты ақ бояумен сырлап жіберу керек. Төбе мен қабырғаны тотияйын ерітіндісімен бір-екі рет сүрту қажет. Ерітіндіні басқа заттарға шашыратып алмас үшін сақ болған дұрыс. Желімді бояулы пайданалар алдында сырланатын жерді тегістеп алады да, қайнатылған сабынды, тотияйын және ашудас қосып жасалған сумен жуалы. Қоспаның құрамын анықтаған кезде тотияйынның әсерімен кейбір бояулық түсі кететін ін де ескерген жөн. Бояулық түсіне қарай кей жағдайда қайнатылған сабынды немесе ашудасты қоспаны пайдаланған дұрыс.
Тотияйын қоспасын жасау
Қоспаға 40 процентті 300 г қара сабын, 200 г құрғақ ағаш желімі, 300 г тотияйын, 300 г олифа және 3 кг ұнтақталып сүзгіден өткізілген бор қажет. Алдымен 2—3 л ыстық су құйылған эмаль ыдысқа тотияйынды ерітеді. Ішінде 2—3 л ыстық суы бар екінші бір ыдысқа желімді салып, оған сабын қосып, түйіршік қалдырмай араластырып езеді. Сосын үстіне олифа қосқанда эмульсия пайда болады. Алынған қоспаны електен өткізіп, оған тотияйынды бор және су (10 л) ерітіндісін қосады. Мұндай қоспамен 40 м2 жерді тегістеуге болады. Пайдаланар алдында қоспаны електен немесе бірнеше қабат дәке сүзгіден өткізеді. Оны ағаш немесе эмаль ыдыста екі тәулік шамасында сақтауға болады. Қайнатылған сабын қоспасын 2 кг әк, 200 г қара сабын, 10 л су; 3 кг қоймалжың әк, 300 г қара сабын, 100 г олифа, 10 л су араластырып жасайды. 2 л ыстық суға сабынды езіп, оған олифа құяды. Сосын 8 л суға әк салып ерітіп, оған сабын мен олифаның қоспасын араластырады.
Ашудасты қоспалы жасау
Қоспаға 200 г алюминийлі ашудас, 200 г қара сабын, 200 г құрғақ ағаш желімін, 30 г олифа мен 2 кг ұнтақталып електен өткізілген бор қажет. 3 л ыстық су құйылған ыдыста ашудасты ерітіп, ал екінші ыдысқа (оған да 3 л ыстық су құйылған) желімді салып араластырып, үстіне сабын мен олифа қосады. Сосын үстіне ашудас қоспаны құйып, бор салып, су қосып, бәрін араластырады.