cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жүрек-қантамырлар жүйесі
Жүрек
Жүрек - көкірек қуысында орналасқан қан айналу жүйесінің орталык мүшесі. Жүрек еті, қаңқа еттері сияқты, көлденең жолақ ет талшықтарынан құралады. Бірақ қаңка еттерімен салыстырғанда, оның морфологиялык және физиологиялық ерекшеліктері бар. Калың ет пердесі оны оң және сол бөлімге бөледі. Көлденең пердемен жүрек жүрекше мен карыншаға бөлінеді. Сонымен, омыртқалы жануарларда жүрек төрт камерадан: екі жүрекшеден және екі қарыншадан тұрады. Жүрекшелер мен қарыншалар арнаулы тесік аркылы қосылады да, бұл жерде жармалы какпақшалар тек карынша бағытында ашылып, қанды жүрекшеден қарыншаға өткізеді. Қарыншалар жарылған кезде бұл қақпақшалар жабылады да, канның кері — жүрекшелерге өтуіне мүмкіндік бермейді. Жүректен кіші және үлкен шенберлердің басталар жерінде (өкпе артериясы мен қолқаның басталар жерінде) тек тамырлар бағытында ғана ашылатын жарты айшық какпақшалар болады. Жүрек босаңсыған кезде бүл какпақшалар жазылып, тесіюі жабады да, канның кері карыншага отуіне бөгет жасайды. Сонымен, кдқпакшалардың арқасында кан жүректен тек бір ғана бағытқа — вена тамырларынан жүрекшелерге, жүрекшелерден қарыншаларға, ал қарыншалардан артерияларга өтеді.
Жүректің құрылысы
Жүрек қабырғасы үш қабаттан тұрады: ішкі қабаты эндокард, ортаңғысы — миокард, ал сыртқысы - эпикард деп аталады. Баканың жүрісінің жұмысын графикалық тіркеу.
Жүректің қызметі
Жүректің негізгі қызметі организмдегі қанды кан тамырларына қуалау. Ол бұл жұмысты еттерінің жиырылуы мен босаңсуы арқылы аткарады. Жүрек еттерінің жиырылуын систола, босаңсуын — диастола деп атайды. Жүрек еттерінің бір рет жиырылып босаңсуын және тыныштық кезеңімен өтуін жүрек айналымы немесе Жүрек циклі дейді. Жүрек циклі жүрекшелердің жиырылуынан басталады.
Жүректің жұмысы
Адамның жүрегі 1 минутта 70-75 рет соғып, жүрек циклі 0,9-0,8 сек. созылады, онын 0,1 секундында жүрекше жиырылады, 0,3-0,4 сек. карынша жиырылады, 0,4-0,5 сек. қарынша мен жүрекшенің босаңсуы мен үзіліс (пауза) болады. Жүрек циклына арналған уақыттың жартысы жиырылуға, ал калған жартысы босаңсу мен үзіліске кетеді. Сондықтан жүрек әрбір циклде жүмыс істеп те, дем алып та үлгереді. Сол себептен жүрек өмір бойы талмай-шаршамай қызмет етеді.
Жүректің жұмысының диагностикасы
Жүрек жұмысы өр түрлі механикалық және дыбыстық құбылыстармен бейнеленеді. Жүрек еттері жиырылған кезде жүрек өз есінде бұрылып, көкірек кабырғасына соғылады. Осы кұбылысты жүрек кағуы деп атайды. Адам мен итте кеудені жұрек ұш жағымен қақса, малда - бүйір бетімен кағады. Жүрек кағуын арнаулы құрал - кардиограф аркылы тексереді. Кан жүректен қуылып, тамырлармен жылжыған кезде денеде әлсіз тербеліс туады. Оны арнаулы баллистокардиография әдісімен зерттейді. Бұл әдіс жүрек еттерінің жиырылу күші мен оның әр түрлі бөліктерінің жиырылуындағы үйлесімдікті зерттеуге мүмкіндік береді. Жүрек жұмысы кезінде дүбір (әр түрлі дыбыстар) пайда болады. Оларды аускультация (тыңдау) әдісімен стетоскоп, не фонендоскоп арқылы, немесе арнаулы аспаппен жазыл (фонокардиография) зерттейді. Жүрек дүбірін I жене II негізгі, III, IV, V, қосымша дыбыска бөледі. 1 - дыбыс төмен, бәсен, созылыңкы, көмескі келеді. Ол систрола кезінде пайда болады да, систолалык дыбыс деп аталады және ЭКГ - ның 5 тісшесімен сәйкес келеді. Бұл дыбыс жармалы какпақшалардың жабылуының және карынша еттерінің жиырылуынын салдарынан лайда болады. Екінші дыбыс күшті, ашык, жоғары, келте, соңында күрт үзіледі. Оны диастолалық дыбыс деп атайды, ЭКГ-ның Т - тісшесіне сай келеді. Диастолалык дыбыс жүрекше еттері босаңсып, айшық какпакшалар жабылған кезде пайда болады. III дыбыс - әлсіз, сирек толкын ретінде карыншанының жыддам толу сатысында пайда болады. IV дыбыс сирек естіледі. Ол жүрекшелердің жиырылуы кезінде пайда болады, дыбыс сирек толқын ретінде II дыбыс естілген соң 0,3 секундтан кейін байқалады. Онын табиғаты әлі күнге дейін аиықталған жок. Бұл соңғы үш дыбыс ете әлсіз болғандықтан тек фонокардиография әдісімен ғана зерттеледі. Жүрек какпакшаларының жұмысы бүзылса, бұл дыбыстар өзгсріп, қосымша дыбыстар - әр түрлі шулар естіледі.
Санат:Жүрек-тамыр жүйесі
Садакбай
Садакбай — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жумалы өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ctrl
Санат:Ақпараттану
Пайдалы қазбалардың сапалық сипаттамалары
Барлық пайдалы қазбалар жер қыртысында әр түрлі физикалақ - химиялық жағдайларда қалыптасып, эндогендік және экзогендік геологиялық процестердің өзара әрекеттері мен ықпалының нәтежесі болып табылады.
Осының салдарынан олардың сапалық сипаттамалары әр түрлі және мынадай факторларға байлынысты: жаралу процестері мен олардың ерекшеліктеріне, жатыс жағдайларына, қоршаған таужыныстардың құрылымы мен құрамына (химиялық және минералдық), жер қыртысының кен денелері орналасқан бөлікшелері ауқымындағы құрылысы мен ерекшеліктеріне, жер беті бедерінің тілімденгендігіне және т.б.
Пайдалы қазбалардың сапалық сипаттамаларын зерттеудің барлау торабының параметрлерін анықтау үшін маңызы өте жоғары. Бұл параметрлерге геологиялық ақпараттың толықтығы мен анықтығы және де бардаудың ұзақтығы мен бағасы байланысты болды. Сонымен қатар сапа көрсеткіштерімен көпшілік жағдайда кен өндіруші кәсіпорының экономикалықкөрсеткіштері де байлынысты. Өйткені олардың көмегімен пайдалы компоненттердің саны, және минералдық шикізаттың байтылуы мен өңделуі анықталды.
Жалпы алғанда минералдық шикізаттың сапасы оның пайдалану сапаларына (қолдалынуына) сай келетінің, сақталғыштығы мен технологияылығын анықтайды. Пайдалы қазбалардың колданылуына байланысты қасиеттеріне (сипаттамасына) жататындар: заттық (минералдық және химиялық) құрамы, бітімдік-құрылымдық сипаттамалары, негізгі пайдалы компоненттердің мөлшері, ілеспе пайдалы компоненттердің мөлшері, зиянды компоненттердің мөлшері, кенорын немесе кен денесі ауқымынд пайдалы және зиянды компоненттердің таралуы.
Кен-рудалақ шикізаттың сапасы пайдалы минералдар мөлшерімен және олардың өнеркәсіптік пайдалану мумкіндігі мен жағдайларын білдіретін айрықша қасиеттерін сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығын анықталады. Әр түрлі минералдық шикізаттың мұндай қасиеттеріне жататындар: алмастын түсті; кристалдық құрылымында ақаулардың болмау; асбест талшықтарының иілгітігі; ұзындығы мен қышқылға төзімділігі және т.б. Ең басты көрсеткіштері – МЕМСТ бойынша шикізаттың сорттылығы және әр сорттын шығымы.
Пайдалы қазбалардың сапасы олардың өнеркәсіптік мәнін анықтайтын физикалық – техникалық қасиеттері бойынша да бағаланады. Таабиғм тас құрылыс материалдары үшін мұндай көрсеткіштерге беріктігі, әсемдігі, блоктылығы және т.б. жатады. Көмірдің сапасын сипаттайтын негізгі қасиеттері – күлділігі, ылғалдығы, кесектілігі, минералдық қоспалар, күкірт пен фосфордың мөлшері, жылу бөлгіштігі.
Минералдық шикізатқа қатысты сақталғыштық қасиеттері ( жеткілікті ұзақ уақыт жатқан кезде өздерінің қасиеттерін өзгеріссіз сақтау қаблеті ) – моруға төзімділігі, нығыздалуға және өзбетінше жануға қабілеті және т.б. Бұл қасиет кеннің заттық құрамына, құрылымдық – бітімдік сипаттамаларына, сонымен қатар физиқалық – химиялық және физиқалық – механикалық қасиеттеріне байланысты болды.
Технологиялылық ( шикізаттың байытылуын және өңделеу ерекшеліктері мен жағдайларын анықтайтын қасиеттер) – байытылғыштық, флотациялану, түрпілік және т.б.- кеннің заттық құрамына, құрылымдық-бітімдік сипаттамаларын және физиқалық – механикалық қасиеттеріне байланысты.
«Пайдалы қазаның сапасы» деген түсінік мынадай әр түрлі көрсеткіштер комплексінен тұрады:
Металл және бейметалл кендердің заттық құрама руда немесе құнды және оларға ілеспе бейруда немесе желілік минералдардың ара қатынасымен анықталады. Металл кендерде руда минералдар құнды металдардан тұрады (1.2-кесте), ал бейметалл кендерде – құнды минералдар құрамында металлоид элементтер болады немесе олардың өзі айрықша қасиеттеріне байланысты практикалық қызғушылыққа ие болады.
Әр түрлі кенорындарда руда минералдармен оларға ілеспе желілік минералдар арасындағы сандық қатынас кең ауықымда өзгереді. Мәселен, алтынды кварц желілерде алтынның үлесіне проценттің мындаған бөліктері ғана келсе, ал полиметалды рудаларда толығымен дерлік руда минералдардан тұрады.
Минералдардың басты бөлігінің құрамы бойынша рудалардың мындай типтері бөлінеді:
Пайдалы қазбалар өздерінің өнеркәсіптік құндылығын және технологиялық қасиеттерін анықтайтын заттық құрамы бойынша табиғи типтерге және өнеркәсіптік сорттарға бөлінеді. Пайдалы қазбалар типтерідеп олардың кеңістікте шоғырлану мүмкіндігін есекертін минералдық құрамы, бітімдік және құрылымдық ерекшеліктері бойынша бөлінетін табиғи турлестерін айтады. Өнеркәсіптік сорттарғы өндірілуі ұтымды және алынатын өнімнің қажет сапасын қамтамасыз ететін пайдалы қазбалардың бір немесе бірнеше табиғи типтері кіреді.
Санат:Пайдалы қазбалар
Джил Бирмингем
Джил Бирмингем (13 шілде 1953 жыл, Сан-Антонио, Техас, АҚШ) — американ актері. «Сумерки» фильміндегі Билли Блэк рөлімен танымал.
Кинодағы дебюті 1986 жылы «Riptide» тедехикаясындағы эпизодтан басталады. Содан бері ол көптеген телехикаяларға, фильмдерге түскен. «Сумерки» фильміне түсіп жүріп, басқа да жобаларға қатысқан. Сонымен қатар анимациялық фильмдерде дауыстарды сомдаған.
Фильмдері:
Абзал Бөкенов
Абзал Бөкенов 1949 жылы Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданының Нарманбет (Қарасу) ауылында дүниеге келген. 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірді. Облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде (1972—1973), «Жалын» баспасында (1990—1991), «Егемен Қазақстан» (1987—1990) және халықаралық «Түркістан» газеттерінде (1991 — 1997) қызмет істеді.
Өмірбаян
Абзал Бөкен 1949 жылы 1 ақпанда Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, қазіргі Нарманбет ауылында дүниеге келді. Шыққан руы қожа. Сегізжылдық мектепті осында бітіріп, орта білімді Балхаш қаласындағы Абай атындағы мектепте 1966 жылы тамадады. Бұдан кейін екі жылға жуық ауылында әртүрлі жұмыстар атқарды. Осы кезде алғашқы балауса жырларын жазып, оны аудандық «Арқа еңбектері», облыстық «Орталық Қазақстан» газеттерінде жариялата бастады. Ақынның тұңғыш өлеңі1967 жылы «Арқа еңбектері» газетінде «Уақыт» деген атпен жарық көрді. Қаламгер жерлесіміз 1985 жылы Алматыға қызмет ауыстырып, әуелінде «Жалын» баспасында, кейін республикалық «Егемен Қазақстан», халықаралық «Заман Қазақстан», «Түркістан» газеттерінде және «Парасат» жуналында жауапты жұмыстар атқарды. Абзал Бөкен бірнеше дүркін республикалық және одақтық жас жазушылар кеңесінің қатысушысы. «Жалын» жабық конкурсының лауреаты, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі ақын Абзал Бөкенге 60 жасқа келуіне сәйкес 2009 жылдың тамыз айында«Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы» деген атақ берілді
Шығармалары
«Бастау» (1979), «Жалғыз желкен» (1986), «Ғасыр қанатында» (1988), «Салбурын» (1991), «Сүмбіле» (1992), «Шың мен шыңырау» (1999) жыр кітаптары жарық көрген.
Жетістіктері
Қазақстан Республикасы Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:1949 жылы туғандар Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар
Тұрғысын ауылдық округі
Тұрғысын ауылдық округі — Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Тұрғысын ауылы кіреді. Орталығы — Тұрғысын ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1256 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Алтай ауданы ауылдық округтері
Костряж
Костряж — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кема өзенінің оң жағалауынан 9,5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Қанкөбелек
Қанкөбелек, қанкөбелектәрізділер (Pyraloіdea) – жануарлар таксономиялық категориясында тұқымдас үсті тобына жататын көбелектердің ортақ атауы. Қанатының өрісі 10 – 30 мм, кейбір түрлерде 50 мм-дей. Қанаттарының түсі мен пішіні әр алуан. Қанкөбелек терге: нағыз қанкөбелек (Pyralіdae), сүйрік қанат қанкөбелек (Phycіtіdae), жалпақ қанат қанкөбелек (Pyraustіdae), шөптесін қанкөбелекі (Crambіdae), т.б. тұқымдастар кіреді. Жер шарында кең таралған, 10 мыңға жуық түрі белгілі. Қанкөбелек далалы, шөлейт, шөлді аймақтарда көбірек кездеседі. Олар негізінен ымыртта және түнде ұшады, сондықтан түнгі жарыққа (оттың, шамның) көп жиналады. Жұлдызқұрттары бүктелген немесе жібек талшықтармен шырмалған жапырақтың ішінде, кейбір түрлерінің жұлдызқұрттары өсімдіктің жемісі мен сабағын тесіп кіріп тіршілік етеді; басқа біреулері жібектен тоқылған түтікшелерін өсімдіктерге жабыстырады немесе топырақ астына, азық-түлік өнімдерінің арасына жасырады; су өсімдіктеріне жабысып тіршілік ететін түрлері де кездеседі. Қанкөбелектердің көптеген түрлері зиянкес жәндіктер болып табылады: шабындық қанкөбелекі, сабақша қанкөбелекі, күнбағыс қанкөбелекі – егістік дақылдардың зиянкестері; балауыз күйесі бос балауыз (ішінде балы жоқ) бен балауызды бүлдіреді; ұн қанкөбелекі, диірмен қанкөбелекі, оңтүстік қанкөбелекі, т.б. азық-түлік қорларына үлкен зиян келтіреді.
Костряж
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Қанкөбелек
Дереккөздер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Костряж
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Поэзия
нобай Поэзия(poіesіs, poіeo — жасаймын, тудырамын) — өлең үлгісіндегі әдеби туындылар. Поэзия сөздің ырғақтық құрылысына, ұйқасына негізделеді. Поэзия ұғымы өлеңмен жазылған шығармаларды көркем прозадан ажырату үшін қолданылады. Поэзия мен прозаның айырмасы тек сыртқы белгісіне қарап анықталмайды. Поэзиялық шығармаға сезім күйі, әсерлілік тән, ал прозалық туындыларда баяндау, бейнелеу жағы басым келеді. Поэзияның көркемдік сипаты мен бейнелеу құралдарын, тілдің ырғақтық, интонация байлығын қолдануында елеулі өзгешеліктер бар. Поэзиялық шығармаларға тән айрықша қасиет — өмір құбылыстарын терең эмоциялық сезімталдықпен қабылдап, соған сәйкес әсерлі, тартымды көркем бейнелеу. Алайда поэзияда адамның ой-сезімі әдейі сырттай көркемделмейді, әдебиет пен өнердің басқа салаларындағы көркемдік, бейнелілік ойлау жүйесіне, сезім дүниесіне тән. Ой-сезімнің бейнелілігі шығарманың көркем пішініндегі әр алуан өзгешеліктердің тууына негіз болады. Поэзия ұғымы тарихи тұрғыдан ерте қалыптасқан. Қай халықтың әдебиетін алсақ та, поэзиясы ерте заманнан дамып өркендеген. Сөз өнеріндегі ертегі-аңыздар қара сөз түрінде келгенімен, поэзиямен жалғас туындады, ал көркем проза кейін қалыптасты. Сөз өнерін поэзия мен прозаға бөліп қарауданыың мәні зор. Орыс әдебиеттанушысы В.Г. Белинский: ''“Поэзия — тұтас өнер, онда үн де, сурет те, айқын айтылған пайымды түсінік те бар. Ол бар өнердің ерекшелігін бойына жиып, бүкілінің ұйытқысы болады” дей келе поэзияны тегі мен түріне қарай лирикалық, эпикалық, драмалық жанрларға жіктеді. А.Байтұрсынов “Әдебиет танытқышында” атап көрсеткен дарынды сөз үлгісіндегі толғау түрі поэзия ұғымына сәйкес келеді. Зерттеуші еңбегінде толғаудың мазмұнына қойылатын ішкі және сыртқы шарттарды белгілейді:
Сыртқы шарттары:
Поэзия үлгісін Абай шығармаларынан көретіндігін айтады. Қазақ әдебиеті 19 ғ-ға дейін негізінен поэзия үлгісінде дамып өркендеді. Халық поэзиясы түрлі жанрларды қамтыды: өлең, эпостық жырлар, дастандар, т.б. Поэзия тарихи-әдеби процестің дамуына орай өркендеп, жаңа сипат-қасиеттермен толығып отырды. Қазақ поэзиясында Абайдан кейінгі дәуірде Ш.Құдайбердіұлы, С.Торайғыров, Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, т.б. қаламгерлер сөз өнерін жаңа мазмұн мен образдық жүйе, көркемдік бояу-нақыштармен байыта түсті. Қазақ поэзиясында лириканың көптеген жаңа үлгілері қалыптасты, публицистикалық поэма секілді жанрлық түрлер кеңінен орын алды.
Ешбур
Ешбур (Eschbourg) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Саверн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,05 км² шамасында.
Поэзия
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Ешбур
Коммунаның INSEE коды — 67133, пошта индексі — 67320.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 484 адамды құрады. Халық тығыздығы — 34,45 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Қасқырлы (құм)
Қасқырлы – Баршақұм құмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Жайсаңбай ауылының оңтүстік-шығысында 30 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 77 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 6 км. Жер бедері қырқалы-төбешікті, бірен-саран шағылдар кездеседі. Солтүстігінде Бағымбай, батысында Баласұран, шығысында Шатырлысор қоныстары бар.
Өсімдігі
Құмның сұр, сортаң топырақ жамылғысында жусан мен бұта аралас эфемерлі өсімдіктер, грунт суы жер бетіне жақын жатқан ойысты жерлерінде жыңғыл, қамыс, құрақ өседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе облысы құмдары
Дурден
Дурден (Dourdain) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,8 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35101, пошта индексі — 35450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1026 адамды құрады. Халық тығыздығы — 74,35 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
IC 3661
IC 3661 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1670992.
Сыртқы сілтемелер
IC 3661 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Нағайбектер
Нағайбек - татардың аз санды этникалық тобы (шоқынған татарлар).
Негізінен Ресей Федерациясының Челябинск облысы мен Башқұртстан Республикасы аумағында өмір сүреді. Нағайбектер Ноғай ордасының негізгі бөлігінен қалып қойған ноғайлардың ұрпақтары. Башқұрт тілінің элементтері араласқан татар тілінде сөйлейді. Діни сенімі жағынан христиан дінінің православие дінін ұстанады (16 - 18 ғасырларда мәжбүрлеп шоқындырылған). IV Иван патшаның кезінде Қазақ хандығы мен Сібір хандығы жаулап алынған кезде Ик өз. жағасын мекендеген ноғайлар Ресейдің отарына айналды. 17-18 ғасырларда орталық езгінің күшеюі бірнеше халық көтерілістеріне (қ. Башқұрт көтерілістері) әкеп соқты. Көтерілістерді болдырмау үшін 1735 ж. Санкт-Петербургте Сенат жанынан Еділ бойы халықтарын шоқындыру кеңесі құрылды. Түркі тектес халықтардың бір-бірімен қатынасын қиындату мақсатында қамалар тұрғызылды, ондай қамалдардың бірі Нагайбакта (қазіргі Башқорстандағы кент) салынды. Нағайбектерден арнайы қазақ әскері жасақталды. 19 ғасырдығдың 40-жылдары нағайбектердің бір бөлігі қазіргі Челябинск облысының аумағына қарай көшірілді. 20 ғасырда нағайбектердің саны үнемі азайып отырды. 1897 жылғы санақта олар 47 мың адам болса, 1926 жылғы санақта 10 мың-ақ қалған. 1939 жылғы санақтан бастап жеке этнос ретінде аталмады. Қазіргі уақытта нағайбектер өздерін татарлардың өкіліміз деп есептейді. Дәстүрлі тұрмыстарында татар, башқұрт халықтарына тән элементтер кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Этникалық топтар Санат:Татарлар
Себет (ұлттық ойын)
Себет (ұлттық ойын)
Бұрын осы ойын өте кең тараған болатын. Бұл ойында от жағып үлкен хор әң айтқан және барлығы моңшақтармен әшекейленген ескі киімдерін киетін күні қыздар бастайтын. Жасыл алаңда 3х3 м көлемімен төртбұрышты, аса биік емес қоршау орнатылады. Бұған кеуіп қалған шыршалар мен шөпті салады. Кешкіде, оттарды жаққанда осы “себетте” жағылады. Орманнан ертоқымсыз жылқыларда отырған қыздар шығып, осы от “себет” арқылы секіреді. Секіретін жылқының өз алдындағы итерген ауасы от пен түтінді ашып жіберетін, сондықтан от не жылқыға, не жылқы үстінде отырған қызға қауіпті болмайды.
Дереккөздер
http://kitaptar.com/node/1101
Суспензия
thumb|right|200px|Судағы үнның суспензиясы Суспензия — қатты дисперстік фазаның сұйық дисперстік ортада таралған микрогетерогенді система. Ондағы қатты бөлшектердің өлшемі 0,1 мкм<г<10 мкм. Егер бөлшектердің дисперстік дәрежесі төмен болса, онда оның радиусы үлкейіп, тұрақтылығы төмендейді де тез тұнбаға шөгеді. Суспензиялардың дисперстілігін микроскоп, электронды микроскоп сияқты оптикалық немесе седиментациялық анализ көмегімен анықтауға болады.
Суспензиялар да коллоидты ерітінділер сияқты конденсациялық немесе дисперсиялық тәсіл арқылы алынады. Осы процесс кезінде алынатын бөлшекті дисперстілік дәрежесі қажетті шекте болатындай етіп жүргізеді. Сондай-ақ, суспензиялар да коллоидты ерітінділер тәрізді өзінен өтетін жарықты шашыратады және жұтады, осы тұста ескертетін жай, жарық өткен коллоидты ерітінді мөлдір болып көрінеді. Оның электрокинетикалық қасиеттері коллоидты ерітіндінікіне ұқсас келеді. Сол секілді суспензиядағы бөлшектердің дзета-по-тенциалы зольдегімен шамалас. Егер суспензияға электролит енгізсе, онда онын ұю құбылысы байқалады. Кейбір жағдайда суспензияға беттік активті заттар немесе жоғары молекулалық қосылыстарды қосу арқылы оны тұрақтандыруга болады. Мұнда тиксотропия құбылысы коллоидты ерітіндідегіден гөрі артық.
Суспензиялардың табиғаттағы алар орны ерекше. Айталық гео-логиядағы және жер қыртысындағы көптеген процестер суспензия құбылысымен байланысты: седиментациялық құбылыс салдарынан таутастан түрлі жыныстардың пайда болуы, әзен сулары арнасы-нан асқанда олар өзімен бірге көптеген сазды балшық пен құмды, қоқысты сыртқа шығарады және олар қоюлана келіп, қатты дене-ге айналады. Сол сияқты суспензиялар техникада да үлкен роль атқарады. Мысалы, табиғи не синтетикалық каучуктен резина алу үшін әуелі күкірттің каучуктегі суспензиясын дайындау керек; түр-лі құрылыс және баспа бояулары олифа майында не органикалық еріткіштерде тұрақталған суспензия. Ал құрылыста жиі қолданы-латын цемент пен ізбестің судағы “ерітінділері” де суспензия; саз балшықтын судағы суспензиясы керамика өндірісінін, негізгі шикі-заты.
Санат:Коллоидты химия
Адыр қазқанаты
Адыр қазқанаты (Pedicularis densiflora) – сұңғыла тұқымдасына жататын көп жылдық шөп тамырлы өсімдік.
Құнарлы топырақ пен күн нұры жеткілікті болғанда ғана қаулап өседі. Сондықтан көбіндe күнгей беттерде болады, сабақ биіктігі 20—35 см, гүлі сабақтың екі жағына алмакезек орналасады да, тізіліп ұшқан қаздың қанатындай көрінеді. Бұл өсімдікті дүниежүзілік өсімдік деуге болады, негізінен адырлы жердің бәрінде болады.
Мамыр, маусым айларында қызыл немесе қызыл күлгін реңді гүл ашады, шілде, тамыз айларында жемістенеді.
Емдік ролы
Cуықты айдайды, құрт өлтіреді. Ревматизімге, несеп жолына тас байлануға, несеп қысылғанға пайдалы. Шиқанға сырттай да істетіледі.
Санат:Сұңғыла тұқымдасы
Қайрат (Қарасай ауданы)
Қайрат — Алматы облысы Қарасай ауданы, Жандосов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан батысқа қарай 1 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 87 адам (42 ер адам және 45 әйел адам) болса, 2009 жылы 178 адамды (90 ер адам және 88 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Торица
Торица — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пушма өзенінің оң жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
NGC 7658-1
NGC 7658-1 — Тырна шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 4 қыркүйекте астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 7658-1 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71433, NGC 7658A, ESO 347-15, MCG -7-48-2, AM 2323-392.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тырна (шоқжұлдыз)
Жаным садаға
Жаным садаға — 2011 жылы Алматы қаласы «Өнер» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Алма Қыраубаева. Беттер саны — 344.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Өнер баспасының кітаптары
Миндяк
Миндяк — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Миндяк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 2896 адамды құрады. Пошта индексі — 453744, ОКАТО коды — 80253848001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Капиллярлық
thumb|200px|Капиллярлық эффект Капиллярлық - таужыныстардың, топырақтың кішкентай капилярлық түтікшелері, кеуектері, немесе жарықшақтары бойымен сұйық молекулаларының қатты және сұйық фазалар жапсарында пайда болған беткейлік тартылыс күші әсерінен жоғары көтерілуімен және олардың сол жеткен деңгейінде сақталып қалуымен сипатталатын физикалық құбылыс.
Капиллярлықтың арқасында жануарлар мен өсімдіктердің өмірлік белсенділігі, әртүрлі химиялық процестер, тұрмыстық құбылыстар мүмкін (мысалы, керосинді керосин лампасындағы білекке көтеру, қолды сүлгімен сүрту), бірақ биологиялық объектілерде сұйықтықтың қозғалысының капиллярлық механизмі жалғыз емес (осмос маңызды рөл атқарады).
Капиллярлық әсер ине тәрізді мұзының пайда болу себебі болып табылады.
Қолданыс салалары
Ылғал шүберектердің, губкалардың, сүлгілердің, майлықтардың, капиллярлық қаламдардың, оттықтардың әсері капиллярлық әсерге негізделген.
Капиллярлық әсер бақыланатын өнімнің бетіне шығатын ақауларды анықтау үшін бұзбайтын бақылау (капиллярлық бақылау немесе енетін заттарды бақылау) қолданылады. Көзге көрінбейтін 1 мкм-ден бастап жарықшақтарды анықтауға мүмкіндік береді.
Черненькая (Чагра тармағы)
Чёрненькая — Ресейдегі өзен. Самара облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чагра өзенінің сол жағалауынан 179 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 72 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ###############################################################################################################################################################################################################################################################. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мезозой қатпарлығы
Мезозой қатпарлығы — мезозой эрасын қамтыған тектоникалық қозғалыстар жиынтығы. Оларды киммерий немесе Тынық мұхит қатпарлығы деп те атайды. Қатпарланудың алғашқы лектері триаспен юра кезеңдерінің шегінде (көне киммерий), ең күшті қатпарлану юра соңында (жаңа киммерий немесе анд, невада), ақырғы қозғалыстары бор кезеңінде (австриялық, субгерцин) өтті. Мезозой қатпарлығы негізінде Тынық мұхиттың солтүстікүстік жарты шардағы жағалауларында қазіргі Жоғары Яна-Чукча, Сихотэ-Алинь, Үндіқытай-Тибет, Кордильера геосинклинальдары орнында ірі, биік қатпарлы жас тау жүйелері (киммерийдтер) пайда болды; құрлықтар өсіп, жер бедері өзгерді. Мезозой қатпарлығы Анд, Альпі, Карпат, Кавказ, Памир аймақтарын да қамтыды, олардың шыңдары дүркін-дүркін теңіз деңгейінен жоғары көтерілді. Көне заманда құрлықтың ішкі өлкелерінде пайда болып, нығайған платформалар жұрнағы саналатын ортаңғы массивтер (Колыма, Охота, Бурея, Ханка, тағы басқа) де мезозой қатпарлығына жатады. Ірі тау жүйелері құрылған геосинклиналдардан тыс көне платформалы аймақтарда, әсіресе Азияда, қалың құрлық шөгінділері мен андезитті жанартау жыныстарына толған үлкенді-кішілі опырықтардан тұратын мезозой қатпарлығы мен байланысты ойыстар (Моңғол-Охота, Байкал сырты белдеулері, тағы басқа) түзілді. Қытай платформасы мен Үндіқытайдың жоғары жамылғы қабаттарында да қатпарлы белдеулер пайда болды. Мұндай құбылыстар тек Қытай тектоникалық құрылымына ғана тән ерекшелік болғандықтан, кейде бұл аймақ “яньшань” қатпарлығы деп жеке бөлінеді. Мезозой қатпарлығы ықпалынан жер қыртысы жарылып, Үнді, Атлант мұхиттары қазіргі қалпына келді, теңіз құрлыққа ойысты. Үлкен аймақтарда магма тасып, трапп жыныстары тарала бастады. Мезозой қатпарлығы жер қыртысының жоғары қабаттарына гранит интрузияларының енуіне себепші болды. Тынық мұхиттың екі жағалауындағы көп мөлшердегі қалайы, алтын, вольфрам кендерінің белдеулері осы интрузиялармен тығыз байланысты.
Дереккөздер
Санат:Мезозой Санат:Қатпарлар
Марио Варгас Льоса
Хорхе Марио Педро Варгас Льоса, 1-Маркис Варгас Льоса, (, 28 наурыз 1936, Арекипа, Перу) — перулік прозашы және драматург, публицист, саясаткер, әдебиет бойынша 2010 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. Француз академиясының мүшесі (2021 жылдан).
Өмірбаяны
Варгас Льоса орта таптағы отбасында дүниеге келген, оның әкесі, автобус жүргізушісі, көп ұзамай әйелімен ажырасып, оны Марионың атасы, Боливияның Кочабамба қаласындағы Перудің құрметті консулының қамқорлығына қалдырды. Марио өмірінің алғашқы жылдарын сонда өткізді. Жазушының әкесі неміс көңілдесінен некесіз екі баласы болғаны белгілі; сондықтан Эрнесто мен Энрике Варгас Нобель сыйлығының лауреатының туған ағалары.
Льоса консулы мақта плантацияларына ие болды және қызы мен немересін барлық қажетті заттармен қамтамасыз етті, алайда балаға әкесінің тағдыры туралы хабарлауға қатаң тыйым салды. Дегенмен, 1946 жылы Варгас ерлі-зайыптылар ортақ өмірлерін қалпына келтіріп, Лимаға қоныстанады, онда Марио алдымен жексенбілік мектепті бітіреді, содан кейін әкесінің талабы бойынша Леонсио Прадо әскери мектебіне оқуға түседі, оны кейінірек ол «Қала мен иттер» романына арқау етті. Мектептегі өмір Марио үшін жиіркенішті болғаны сонша, оқуын бітіруіне бір жыл қалғанда ол оқуын тастап, Пьюра қаласында шығатын провинциялық «La Industria» газетіне журналист болып жұмысқа орналасты. 1953 жылы Варгас Льоса Сан-Маркос университетінің филология факультетіне оқуға түседі, бірақ көп ұзамай Еуропаға кетіп, Мадрид университетінің шәкіртақысын алады және 1958 жылы Рубен Дарионың шығармашылығы бойынша кандидаттық диссертациясын қорғайды.
1960 жылы Варгас Льоса Парижге көшеді, онда оған әдеби зерттеу үшін жаңа грант уәде етілген еді. Осы уақытқа дейін ол өзінен 10 жас үлкен немере әпкесі Хулия Уркидимен азаматтық некеде тұратын. Кейінірек Хулия Уркиди «Хулия апай мен Жазушы» романының кейіпкерінің прототипі айналды. Варгас Льоса грантты алмады, бірақ Мадридке оралудан бас тартты және Парижге қоныстанды, онда Хулио Кортасармен тығыз ынтымақтастық орнатты, сонымен қатар радио мен теледидарда журналист болып жұмыс істеді. 1964 жылы Варгас Льоса мен Уркиди ажырасып кетті. Бір жылдан кейін Марио өзінің екінші немере әпкеі Патрисияға үйленді, ол оған үш бала дүниеге әкелді. Солардың бірі Альваро Варгас Льоса (1966 ж.т.) да кейін жазушы және публицист болды. 1969—1970 жылдары Варгас Льоса Англия мен Испанияда қысқа өмір сүріп, сабақ берді, содан кейін ол кәсіби түрде әдеби қызметпен айналысты. 1968 жылы жазушы КСРО-ға сапармен барды.
М. Ф. Надярныхтың айтуынша, Варгас Льосаның шығармасы Флобер мен Толстойдан бастап Батайлға дейін әртүрлі Латын Америкасы және Еуропа жазушыларының ықпалын біріктіреді, бірақ ол ортағасырлық каталондық «Ақ тиран» романын үлгілі кітап деп санаған. Ол өмірбаяндық мотивтер мен символизмді, гротескті, интертекстуалдылықты және халық хроникасының үлгісін, зорлық-зомбылық пен эротика тақырыптарын біріктіреді.
Жас кезінде ол кубалық Кастро режимін қолдады, бірақ ақырында коммунистік идеялардан көңілі қалды. Көптеген өмірбаяншылар бұл оқиғаны 1978—1980 жылдарға жатқызады, атап айтқанда оны кубалық диссидент Эберто Падильяның сотымен байланыстырады. Алайда, айталық, Борхеске қарағанда, Варгас Льоса өзін социалистік диктатураның ғана емес, сонымен қатар оңшыл авторитаризмнің дәйекті қарсыласы ретінде көрсетеді.
1975 жылы Варгас Льоса Халықаралық ПЕН-клубтың президенті болып сайланды. 1978 жылы ол Лимаға оралды, бірақ әлем бойынша көп саяхаттауды жалғастырды. 1987 жылдан бастап ол саясатпен шындап айналысты, 1990 жылы Демократиялық майдан партиясынан Перу президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. Жазушы еркін нарыққа көшуді, үнемдеу саясатын және мемлекет активтерін тезірек жекешелендіруді жақтайтын Чикаго мектебінің көзқарастары рухында Перу экономикасын түбегейлі өзгерту жоспарын ұсынды. Оның бағдарламасының экономикалық бөлігі экономист-реформатор Эрнандо де Сотомен және оның Бостандық және демократия институтымен тығыз ынтымақтастықта жазылған. Варгас Льосаның саяси қарсыластары жазушының беделін түсіру үшін «Ақырзаман соғысы» кітабынан контекстен тыс дәйексөздерді қолданды, оларды сайлауалды бағдарламадан үзінділер желеуімен радио арқылы оқыды. Айта кету керек, кітаптың көптеген эпизодтары шынымен де жасырын түрде «Сендеро Луминосо» содырларының үкімет әскерлерімен нақты қақтығыстарын көрсетеді.
Сайлаудың бірінші турында Варгас Льоса 34% дауыспен бірінші орынды иеленді, бірақ екінші турда Перудің болашақ диктаторы агроном Альберто Фухимориден жеңіліп қалды, содан кейін ол елден кетіп, Лондонға қоныстанды және Испанияның азаматтығын алды. Варгас Льоса сайлау науқаны тәжірибесін «Судағы балық» романында қолданды, онда ол «ұлттық санасыздықтың жалаңаш трагедиясын» сипаттады.
Латын Америкасы қоғамдарындағы «диктатура мифтерін» зерттеуді Варгас Льоса «Ешкі мерекесі» (2001) романында жалғастырды, онда жазушы қатыгез диктатордың билігінің дәуірі мен әлеуметтік салдарын егжей-тегжейлі қарастырады. Доминикан Республикасы, Рафаэль Трухильо. Бұл жазушының «Ақырзаман соғысы» шыққаннан бергі ең ауқымды әрі күрделі шығармасы. Акция үш оқиға деңгейінде өрбиді: бірінші сюжет 1961 жылы Трухильо өлтірілгеннен кейін 30 жыл өткен соң доминикандық босқынның отанына оралуы туралы баяндайды, екіншісі осы қастандық әрекетті классикалық американдық саяси триллер стилінде қайта құру әрекеті, үшінші Трухильо өмірінің соңғы жылдарына арналған.
Варгас Льоса планетаның басқа аймақтарындағы авторитарлық режимдердің назарын айналып өтпеді. Ирактың Саддам Хусейн режиміне қарсы науқанының басында жазушы жастық шағынан бері алғаш рет жазушы АҚШ пен одақтастардың сыртқы саясатын өткір сынға алды, дегенмен бүгінде ол соғыс, ең болмағанда, «жақсылық әкелді» деп санайды. Ирактықтар тираниядан». Жазушының пікірінше, өзара еуропалық дұшпандық АҚШ-қа қажет тепе-теңдік мүлде емес.
Шығармашылығы
Ең алғашқы роман «Қала мен иттер» (1963) Атлант мұхитының екі жағындағы жас зиялылар арасында Варгас Льосаның болашақтағы үлкен танымалдығының негізін қалады. Жазушының әскери академияда оқудан алған шынайы әсерлеріне негізделген роман КСРО жастарының оқырмандары үшін культтік кітапқа айналды және Леонсио Прадо шеру алаңында көпшілік алдында өртелді, бұл оны тек танымал етті. КСРО және АҚШ-та роман экранға түсірілді: кеңестік «Ягуар» фильмін режиссер Себастьян Аларкон 1986 жылы түсіріп, актер Сергей Векслерге даңқ әкелді. М. Ф. Надярныхтың айтуынша, романды, қатыгездік пен зорлық-зомбылық атмосферасын натуралистік тұрғыдан сипаттайтын, символдық экзистенциалистік астарлы әңгіме ретінде түсіндіруге болады, ол өлім арқылы қайта тууға жұмбақ-драмалық өту туралы айтады, оның архитектурасы төрт санымен анықталады — оның негізгі кейіпкерлері: статикалық. Құл мен Боа және тұрақсыз, транслиминалды Ягуар және Ақын. Перуде роман жоғары әскери қолбасшылық арасында жанжал тудырды. Тіпті бірнеше генерал Варгас Льосаны Эквадор эмигранттарының саяси бұйрығын орындады деп айыптады.
Зорлық-зомбылық қайтадан әлеуметтік өмір салтының ажырамас элементі ретінде пайда болатын және Латын Америкасы қоғамындағы толық әділетсіздіктің салтанат құруына анархисттік наразылықты білдіретін «Күшіктер» романы (1967) жарияланғаннан кейін Варгас Льоса Хемингуэймен салыстыруға лайық табылды. Бұл жұмыста кейіпкерді кастрациялау мотивін немесе Перу адамын емескуляциялаудың іске асуы ретінде немесе «Колумбияға дейінгі Перу » мәдениетінің іске асуы ретінде түсіндіруге болады, оның дамуы мәжбүрлі түрде үзілді.
«Жасыл үй» (1967) романының ортасында Пюрадағы жезөкшелер үйі орналасқан, оның бейнесінде селваның жасыл түсі травести (жасыл табиғилық, жабайылық және эротикалық символизм мағыналарын біріктіреді), ал кітап төңкерілген. рыцарь романының мотивтерінің саны. Роман Ромуло Гальегос сыйлығымен марапатталған алғашқы жұмыс болды және дауыс беру кезінде Варгас Льоса Хуан Онетти мен Габриэль Гарсиа Маркес сияқты бәсекелестерден айтарлықтай басым түсті.
«Собордағы әңгіме» романының әрекеті кеңістігі Лимадағы тавернамен шектеледі, онда екі перулік — жоғары лауазымды шенеуніктің ұлы Сантьяго мен оның танысы, жүргізуші Амбросио сөйлесіп жатыр. Сантьяго үкіметке қарсы жасырын қастандыққа қатысты делінетін әкесінің шынайы тағдырын білуге тырысады (жазушының өзі осыған ұқсас сұраққа жауап іздеген балаша ізденіс), мемлекеттік аппаратқа және кафкандық кейіпкер К. сияқты шарасыздықтан өз ниетінен шегінеді. Бұл кітапта Варгас Льоса диктатураның рухын қайта құрудың бірінші дәйекті әрекетін жасады, «шірік жасырылған, реттелген шындық маскасын жасау».
Осы кездегі антиутопия мен инверттелген қасиеттілік тақырыбы Варгас Льосаның жұмысында өткір сатиралық мотивтермен үйлеседі, атышулы диссертациядан кем емес жеделдікпен қолданылады. Осылайша, «Капитан Панталеон Пантоха және жақсы қызметтер Ротасы» романындағы әскерилерге арналған тым тәртіпті жезөкшелер үйінің хроникасы бұрынғы «Жасыл үй» және «құжаттардағы роман» жанрының өзін қосарланған өзін-өзі пародия деп санауға болады. «Хулия апай мен Жазушы» (1990 жылы Киану Ривз және Питер Фолкпен бірге түскен) хикаясында Варгас Льоса телехикаялардың тілі мен архетиптерін пайдалана отырып, гротескілік-карикатуралық формада Хулия Уркидиге бірінші некесінің тарихын көрсетті.
1970 жылдардың соңында Варгас Льосаның тарихи романға деген алғашқы әрекеті жарыққа шықты. «Ақырзаман соғысы» кітабының әрекеті XIX ғасырдың аяғында Бразилияда өтеді, онда жеке меншікті жойған Канудос ауылында діни бірлестік дамыған. Қауымдастық жетекшілері шіркеуден қуылған, ал спектакльдің өзі — әскерлер тарапынан аяусыз басылды. Автор дүниенің үйлесімсіз суреттерінің бетпе-бет келуін, анимистік-эсхатологиялық және республикандық мифтердің күресін бейнелейді. Роман Варгас Льосаның дүниетанымындағы солшыл-центристік, тіпті коммунистіктен оңшыл-центристік және либертариандыққа түбегейлі ауысуын көрсетеді; жазушы мессиандық культтерге және адам мінез-құлқындағы иррационалдылықтың психологиялық астарларына деген үлкен қызығушылықты оятады. Бразилияның өзінде, сондай-ақ Кубада романды салқын қабылдады және антисоциалистік жала ретінде қарастырды. Варгас Льосаның өзі бұл кітапты өзінің негізгі еңбегі деп санайды. солға|нобай| Марио Варгас Льоса. [[Пьетразанта|Пьетрасанта, Тоскана, Италия. Фотосурет 2010 жыл]] Латын Америкасы мәдениеті тілдерінің өзара әрекеттесу заңдылықтарын зерттей отырып, «Сөйлесуші» Варгас Льоса романында этнографияны жақсы көретін және Жазғы лингвистика институтында жұмыс істеген кезде бірте-бірте мачигенга үндістерінің мифологиясына енген перулық еврей Сауль Суратас бейнеленген. институт.
Постмодерндік архетиптік эротикалық утопия «Өгей ананы мақтау» және «Дон Ригобертоның жазбалары» дилогиясында ашылады.
Варгас Льосаның салыстырмалы түрде сирек кездесетін жазу сәтсіздігінің ішінде сыншылар Гюстав Флобердің классикалық «Мадам Боваридің» модернизацияланған нұсқасы болып табылатын «Қазымыр қыздың бастан кешкен оқиғалары» (2006) романын қамтиды.
2008 жылы Варгас Льоса уругвайлық жазушы Хуан Онеттидің шығармашылығына арналған монографиясын жариялады.
«Келттің түсі» (2010) атты соңғы көркем шығармасында жазушы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы оқиғаларға, каучукты плантацияларында жұмыс істеген Конго мен Амазонканың байырғы тұрғындарының тағдырына сілтеме жасайды. Роман деректі фильм — ол кейінірек Ирландияның ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері болған британдық дипломат Роджер Кейсментпен болған нақты оқиғаларды сипаттайды.
Шығармашылық мәнердің стилі мен сипаттамасы
Варгас Льоса өз кітаптарын жазу үшін жеке әсерлерін де, тарихи зерттеу материалдарын да белсенді пайдаланады. Ол шақырылған университет оқытушысы ретінде ғаламшарды аралау мүмкіндігінің жазушы үшін баға жетпес құнды екенін ерекше атап өтті.
Оның ең атақты ертедегі жұмысы «Қала мен иттер» жас Марионың Леонсио Прадоның жабық әскери интернатындағы тәжірибесіне негізделген, дегенмен бұл романда академияның барлық бұрыштарын жайлаған тұншықтырғыш қорқыныш пен зорлық-зомбылық атмосферасы, бір уақытта XX ғасырдың ортасындағы Латын Америкасы диктатураларының сыбайлас жемқорлық пен репрессиялық ішкі саясатының метафорасы бірдей қызмет етеді. Варгас Льоса кейінірек өзіндік мәні бар мемлекеттік аппаратқа жалғызбастылардың наразылығы тақырыбына қайта оралды.
Сонымен, «Собордағы әңгіме» Кафка мен француз экзистенциалистеріне деген айқын оммаждан басқа, Перу президенті Мануэль Аполлинарио Одрияның авторитарлық-олигархиялық режимінің егжей-тегжейлі метатарихи талдауын қамтиды. Варгас Льосаның кейінгі әдеби қызметінің негізгі кітабы «Ешкі мейрамы» алдын ала мейлінше, ғылыммен шектесетін Трухильо режимін зерттеусіз құрылуы мүмкін емес еді. Дегенмен, осы романға қатысты да, «Ақырзаман соғысына» қатысты да Нобель сыйлығының лауреаты ескертеді:"Бұл тарихи трактат емес, ең алдымен роман, көркем шығарма. Мен мәтінмен жұмыста өте көп еркіндікке жол бердім."Варгас Льосаның авторлық стилінде модернизмнің де, постмодернизмнің де, классикалық латынамерикалық магиялық реализмнің де ерекшеліктері бар. Варгас Льоса шығармашылығына арнайы монография арнаған Кейт Букер перулық жазушының әртүрлі уақытта және шындықта болып жатқан оқиғалар мен диалогтарды бір қабатта біріктіретін немесе тіпті әр түрлі кейіпкерлерге жатқызылған контрапунтктты тәсіліне таңданысын жасырмайды, бұл оның прозасын Флобер романдарына біршама ұқсас етеді. Кейде Варгас Льосаның басқа шығармаларымен салыстырғанда «Ақырзаман соғысында» психологизм мен реализм жоқ деп есептейді, бірақ бұл әсер алдамшы — үлкен, жеті жүз бетке жуық роман халық эпосы ретінде әдейі стильдендірілген, дәлірек айтсақ, крест жорықтары туралы аңыз, олардың кейіпкерлері ауызша дәстүрдің көп ғасырлық ауыртпалығы астында, олар жүзеге асыратын идеяның кенептеріне сәйкес келетіндерді қоспағанда, барлық жеке ерекшеліктерін міндетті түрде жоғалтады.
Жазушының өзі ұстаздары мен идеологиялық ізашарлары деп, ең алдымен, Рафаэль Бенавидес, Карлос Окендо және Хосе Мария Аргуедас сияқты салыстырмалы түрде аз танымал Перу авторларын атайды. Соңғысы туралы Варгас Льоса «Архаикалық утопия» (1996) деп аталатын жеке жұмыс жазды, онда Аргуэдастың жұмыстары «сиқырлы арбау энергиясы бар ескімодалық провинциализмнің тамаша үлгісі» ретінде ұсынылады.
Дегенмен, Варгас Льосаға кеңірек мәдени әсерлер де бөтен емес. Ол Камю, Сартр және Флобер шығармашылығына үлкен көңіл бөлді, Бовари ханым романының эстетикасы туралы эсселер жинағын құрастырды, онда ол еуропалық декаданс пен модернизмнің идеялық көзі мен іргелі принципін көреді. Фолкнер «Қала мен иттер» романының сюжеті мен бейнелі-метафоралық сериясын құруда ықпалы сезілетін Варгас Льосаның құрметі аз емес.
Дегенмен, жоғарыда аталған барлық көркем әдеби емес кітаптарда сыншы Варгас Льосаның басты мақсаты өзі зерттеп отырған автордың шығармашылығын бейтарап зерттеу емес, Варгас Льосаның өзінің роман кеңістіктері және оның виртуалды сұхбатшысы арасында «көпір салу» екені даусыз. Соңғысы перуандықтардың тұжырымдарымен келіспейтін жағдайларда, әдеби ойын жиі қызу пікірталасқа, өзара шағысуға және тіпті араздыққа айналады (қараңыз, Варгас Льосаның Гарсиа Маркеспен отыз жыл реніш туралы әңгімені қараңыз). Соған қарамастан Варгас Льосаның «Жас романшыға хаттар» атты мақалалар жинағы «қасиетті жазба» рөлін де, тіпті «жаңадан шыққан жазушының аспаздық кітабы» функциясын да талап етпей, әрдайым жылы және достық реңкте сақталады.
Варгас Льосаның көптеген кейіпкерлері бальзактік принцип бойынша бір шығармадан екіншісіне ауысады (сержант Литума, полковник Сильва, Дон Ригоберто және т.б.)
Мойындалу
Варгас Льоса Хуан Рулфо, Карлос Фуэнтес, Хорхе Луис Борхес және Габриэль Гарсиа Маркеспен бірге соңғы уақыттағы Латын Америкасының ең ұлы прозаиктерінің бірі болып саналады. Оның кітаптарының ресми таралымына сүйене отырып, оны XXI ғасырдың бірінші онжылдығындағы осы мәдени кеңістік авторларының арасында ең белсенді және коммерциялық тұрғыдан ең табысты деп тануға болады. Варгас Льосаның шығармалары ондаған тілдерге аударылды, бірнеше рет экрандалды және Нобель сыйлығына дейін көптеген беделді сыйлықтарға ие болды.
Сілтемелер
Санат:Перу жазушылары
Санта-Фе (Гранада)
Санта-Фе (Гранада) (Santa Fe) — Испаниядағы қала. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-де-Гранада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 15428 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 38,20 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 10 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Тоқырауын-Саяқ су құбыры
Тоқырауын-Саяқ су құбыры, Токырауынның тұщы жер асты суын Саяқка су құбыры арқылы жеткізу максатында 1972 жылы салынған, ұзындығы 180 км. Токырауыннан Саяқка су жеткізу үшін 5 скважина бұрғыланып, үш деңғейлі биіктікте суды айдайтын үш насос бекегі орнатылған. Саяқтағы су коймасының биіктігі теңіз деңгейінен 530 м биіктікте орналасқан. Сондықтан Саяқ тұрғындарының пөтерлеріне ас суы өз ағысымен келіп жетеді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан су құбырлары