cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Медициналық генетика
Медициналық-генетикалық кеңес
Қоршаған ортаның тазалығын сақтауға, әсіресе, судың, ауаның және азық-түліктің мутагендік және канцерогендік әсерлері бар заттармен ластанбауына соңғы кездері көп көңіл бөлінуде. Сонымен қатар, дәрі-дәрмектер мен тұрмыстық химиялық препараттардың және түрлі косметикалық заттардың “генетикалық залалсыздығы” мұқият тексеріледі. Сайып келгенде, мұның барлығы адамда тұқым қуалайтын кемістіктердің мөлшерін азайту мақсатында жасалады.
Тағы бір ескертетін нәрсе, алкогольді ішімдіктерді ішу мен темекі тарту, әсіресе, есірткіні қабылдау болашақ ұрпақ үшін өте қауіпті. Себебі, олар гендер мен хромосомаларды улап, өзгертеді. Соның салдарынан тұқым қуалайтын аурулар мен кемістіктер пайда болады. Тұқым қуалаушылық дегеніміз организмнің көбеюі кезінде өзінің, қасиеттері мен даму ерекшеліктерін ұрпаққа 6epyi. Тұқым қуалаушылықтың нәтижесінде кейбір организм түрлері көптеген ұрпақтарды өмірге келтіре отырып жүздеген миллион жылдар бойында біршама ғана өзгеріске ұшырады. Мысалы, қазіргі опоссумның, (Didelphys) байырғы бор дәуіріндегі опоссумнан айырмашылығы шамалы, сол сияқты саусақ қанатты балық латимерияньң да (Latimeria) өздерінің девондық ата-тегінен кеп айырмасы жоқ,. Организмдер белгілі 6ip жүйеге тұр, туыс, тұқымдас т. с. с. болып топтасады. Бұл жүйелілік әр топтағы организмдері ішіндеит ұқсастық белгілерін ғана емес, олардың, арасындағы айырмашыльқты сақтайтын тұқым қуалаушылық, жүзеге асқанда ғана мүмкін болады. Белгілердің, бірнеше ұрпақ бойы тұрақты (константты) сақталуы тұқым қуалаушыльқтьқ 6ip жағы ғана, оньң екінші жағы—онтогенезде белгілі 6ip түрдін дамып жетілуі мен зат алмасу ерекшелігін қамтамасыз eтyi. Организмнің әрбір түріне белгілі даму сатылары мен фазалар peтi тән. Мысалы, адам зиготасыньң бөлшектенуі тұқым жолында басталады, ал ұрықтанудан кейінгі 5—6 күнде имплантация жүреді, бұдан кейін жеке тканьдер жіктеледі (дифференцияланады), ал сонан соң, ғана органдар қалыптаса бастайды. Бұлардьң бәрі клеткада жазылған программаға сәйкес жүреді, ЯҒНИ тұқым қуалаушылықұ арқылы іске асып отырады. Жынысты көбейгенде жұмыртқа клеткасы мен сперма соматикалық клетка және жыныссыз көбейгенде жекелеген eкі ұрпақты байланыстырушы көпірше, яғни тұқым қуалаушылықтың материалдық негізгі болып табылды.
Шешесінің организмінде өсіпжетілетін ұрпақ жатырда жатқан кезінде кейбір тұқым қуаламайтын қасиеттерді (мысалы, жұқпалы ауруларды) қабылдай алады. Мұндай белгілер туа пайда болған деп аталады. Нерв жуйесі бар жануарлардьң ұрпактары арасында біз бейімделу реакцияларының, ерекше таги—функционалды (қызметтік) сабақтастылықты (преемственность) кездестіреміз, яғни ұрпақтарда ата-аналарына еліктеу ретінде немесе тәрбие процесінде, ата-аналарының жеке өмірінде болғандай шартты рефлекстер жасалады. Мұндай сабақтастықтың негізінде шартты рефлекс механизмі жатқандықтан ол хабарлаушы тұқым қуалаушылық деп аталуы мүмкін. Хабарлаушы тұқым қуалау эволюция процесінде организмнің жеке басыньщ бейімделуінің арнаулы механизмі ретшде туды. Ок,ыту мен тэрбиелеу процестершщ непзгнде, атап айтканда тұқым қуалаудьң дәл осы типі жатыр, ол адамзат қоғамының, прогрессивті дамуын қамтамасыз етеді.
Қaзiргi генетика
Генетиканьң көптеген медициналық мәселелерді шешуде де маңызы зор. Мысалы, генетиктердің есебі бойынша, Жер шарын мекендеген 4,1 млрд. адамның, әр ұрпақтары 10 млн. а дамы тұқым қуалайтын түрлі ауруға ұшырайды. Олардың, қатарына жүйке системасыньң (қояншық, шизофрения), эндокрин системасының, (кретинизм), қанның (гемофилия, кейбір анемиялар) т. с. с. Бірсыпыра аурулар жатады. Тұқым қуалайтын аурулардың диагнозын ерте білу ол аурулардың асқынып кетуін болдыр-майтын методтарды табуға мүмкіндік береді Цитологиялық, жаңа методтардың көмегімен әр түрлі аурулардың генетикальқ себептерін білу және олардың диагнозын ерте аньқтау жөнінде кең көлемде зерттеулер жүргізшуде, осының нәтижесінде медицинаның жаңа бөлiмi — медициналық цитогенетика шықты.
Космостағы зерттеулерге байланысты радиациялық генетиканың дамуы аса қажетті болып отыр. Космосқа ұшқанда адам космостық, сәулелердің әсеріне ұшырайды. Бұдан космостьқ генетика проблемаларыньң 6ipi — осы сәулелер қаупіне генеткалық, баға беру проблемасы шығады.
Антибиотиктердіц ашылуына байланысты генетика фармацевтік өнеркәсіпте ерекше роль атқарады. Миллиондаған өмірге араша болған антибиотиктерге (пенициллин, стрептомицин, биомицин) генетика жетістжтері арқасында ғана қол жетіп отыр. Бұл үшін антибиотиктер шығарушы продуценттердің қолдан алынған және ұрпағы өзгерген формалары пайдаланылды, олардьң өнімділігі табиғи формалардан жүздеген есе артьқ болып шықты.
Рефожуш-де-Риба-де-Аве
Рефожуш-де-Риба-де-Аве (Refojos de Riba de Ave) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Санту-Тирсу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 106 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,54 км² шамасында. Халық тығыздығы — 199,6 адам/км².
Жаверлак-е-ла-Шапель-Сен-Робер
Жаверлак-е-ла-Шапель-Сен-Робер (Javerlhac-et-la-Chapelle-Saint-Robert) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Нонтрон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 29,25 км² шамасында.
Рефожуш-де-Риба-де-Аве
Ауданның қамқоршысы — Әулие Кристован.
Жаверлак-е-ла-Шапель-Сен-Робер
Коммунаның INSEE коды — 24214, пошта индексі — 24300.
Рефожуш-де-Риба-де-Аве
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Жаверлак-е-ла-Шапель-Сен-Робер
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
IC 2069
IC 2069 — Кескіш шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 202-?16.
Сыртқы сілтемелер
IC 2069 Санат:Кескіш (шоқжұлдыз)
Өскемен су электр станциясы
нобай Өскемен су электр станциясы–– су энергетикасы кәсіпорны. Өскемен қаласынан 10 км қашықтықта орналасқан. Құрылысы 1939 жылы басталды. 1952 жылы 21 желтоқсанда СЭС-тің алғашқы агрегаты өндірістік электр энергиясын берді. 1953 жылы 2-, 3-агрегаттары, 1959 жылы 4-агрегаты іске қосылып, станцияның қуаты 331,2 МВ-қа жетті. Су торабының құрамына ұзындығы 394 м, биіктігі 65 м темірбетонды тасбөгет пен шахта тұрпатты сыңар камералы бірегей қақпа кіреді. Тасбөгет тұрғызудан пайда болған бөгеннің ауданы 37 км², сыйымдығы 659 млн. м3. СЭС құрылысында тұңғыш рет судағы металл құралымдарды тазалаудың гидроқұмды құйылмалы әдісі және лак, бояумен қаптау, қарсы құрамдағы күшті қысымдағы құбырларды эпоксидті шайырлар негізінде тоттанудан қорғау технологиясы қолданылды.
Дереккөздер
Санат:Су электр станцияларыСанат:Шығыс Қазақстан облысыСанат:Өскемен Санат:Өскемен кәсіпорындары
Лудига
Лудига — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Двина өзенінің сол жағалауынан 365 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Иірім төбе
Иірім төбе қалашығының сызбасы|right|thumb Иірім төбе - кейінгі ортағасырлық қалашық орны. Шеңгелді ауылынан оңтүстікке қарай 4,5 километр жерде. 2005 жылы "Көксарай барлау тобы" (жетекші Х.Айтқұл) зерттеген. Қазіргі орны шығыстан батысқа қарай созылып жатқан ауданы 40x32 метр, биіктігі 80 сантиметр төбешік. Ескерткіштің үстінен табылған бірнеше қызыл ангоб жағылған қыш ыдыстар үлгілеріне қарағанда, Иірім төбені халық 16—18 ғасырларда мекен еткен. Тұрғындары егін егіп, мал өсірумен айналысқан.
Растенберг
Растенберг (Rastenberg) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Зёммерда ауданының құрамына енеді.
Жәпек батыр
Жәпек батыр - Іле ауданындағы ауыл, Ащыбұлақ ауылыдық әкімшілік округі құрамында. Аудан орталығы — Өтеген батыр кентінен батысқа қарай 10 км жерде, Үлкен Алматы өзені бойындағы Бірінші мамыр тоғандары бойында орналасқан. Тұрғыны 4,9 мың адам (2002). іргесі 1948 ж. М.Түймебаев атындағы жеміс-жүзім кеңшарының құрылуына байланысты қаланған. 1999 жылға дейін "12 Декабрь" ауылы аталып келді. Кеңшар негізінде 1997 жылдан өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Ауылда орта мектеп, клуб, кинотеатр, фельдшер-акушерлік пункт бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Растенберг
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2706 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 35,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 68 042. Қаланың басшысы — Уве Шефер.
Жәпек батыр
Аблай ханның, туткында бірге болған белгілі досы Үйсін-Шапыраштыдан болған.
Растенберг
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Жәпек батыр
Шокан Уалиханов жазып, Бухар жыраудың өзі өлеңінде атын атаған Жәпек батыр, Шапырашты Карасайдың шөбересі!
Карагайка (Вы тармағы)
Карагайка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вы өзенінің оң жағалауынан 90 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Жәпек батыр
Бухар жырау: "Бәйтелі, Қаумен, Дәулет, Жәпек Карасайдың шөберелері-бәрі батыр"-деп айткан...
Карагайка (Вы тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Жәпек батыр
Қалданменен ұрысып,
Карагайка (Вы тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жәпек батыр
Жеті күндей сүрісіп,
Сондағы жолдас адамдар:
Қаракерей Қабанбай,
Қанжығалы Бөгенбай,
Шақшақұлы Жәнібек,
Сіргелі қара Тілеуке
Қарақалпақ Қылышбек,
Төкеден шыққан Сатай, Бөлек,
Шапырашты Наурызбай,
Қаумен, Дәулет, Жәпек батыр қасында,
Бақ-дәулеті басында,
Сеңкібай мен Шойбек бар.
Таңсыққожа, Молдабай,
Қатардан жақсы қалдырмай,
Есенқұл батыр ішінде.
Абылай салды жарлықты,
Қалдан ханды қашырып, – деген жолдардан басталатын Бұхар жырау толғауында
Шоппер қалыңдық өлшері
(ор. толщиномер Шоппера) - қағаздың қалыңдығын өлшеуге арналған индикаторлық аспап. Қалыңдық өлшердің көрсеткісі нөлге бұраманың көмегімен келтіріледі.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Нидеренцен
Нидеренцен (Niederentzen) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Гебвилер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68234, пошта индексі — 68127.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 403 адамды құрады. Халық тығыздығы — 45,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Рагоциттер
Рагоциттер (Ragocytes - жүзім шоғыры тәріздес клеткалар) - Ревматоидтық артритте кездесетін полинуклеарлы лейкоциттер, иммуногистохимиялық тексергенде олардың цитоплазмасында ревматоидтық түйіршіктер табылады, люминесценттік микроскоппен қарағанда олар жүзім шоғыры сияқты болып көрінеді.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Жоғарғы Ворбаза
Жоғарғы Ворбаза — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ворбаза өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Аскиш
Аскиш — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Байкибашев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында халық саны 78 адамды құрады. Пошта индексі — 452386, ОКАТО коды — 80234812006.
Жоғарғы Ворбаза
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Аскиш
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Кандереп
Кандереп — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лебяжья өзенінің сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Кемерово қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Артық Жексембеков
Жексембеков Артық (1905, қаз. Ескелді ауданы, Абай ауылы — 1981, Қаратал ауданы, Бесағаш ауылы) — айтыскер ақын. "Зорлыққа зауал", "Үш ойшы" дастандары мен "Отыз жетінің оғы", "Жеңісжеңіс, жарандар!", "іріленіп іргені сектік тағы", "Торы биемен тілдесу" атты өлең-жырлары мен әзіл-оспақтары оқырман қауымға кеңінен танымал.
Дереккөздер
Санат:1905 жылы туғандар Санат:Ескелді ауданында туғандар Санат:1981 жылы қайтыс болғандар Санат:Айтыс ақындары
Гецово (Разград облысы)
Гецово (Гецово) — Болгариядағы ауыл. Разград облысына қарасты Разград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1848 адамды құрайды.
Пошта индексі — 7219. Телефон коды — 084. ЕКАТТЕ коды — 18589.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Разград облысының елді мекендері
Вилле-о-Ван
Вилле-о-Ван (Villers-aux-Vents) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,14 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 139 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,64 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Ипупиара
Ипупиара (Ipupiara) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік-Орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бокира экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8 911 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 179,54 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1792 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Балқаш шөгінді алабы оқшауланған ірі тауарлық ойыс
Балқаш шөгінді алабы - мезозой-кайнозойдың терригендік түзілімдерінен, оның ішінде көмірлі шөгінділерден түзілген, Балқаш Көлінің оңтүстігінде оқшауланған ірі тауарлық ойыс. Алматы облысында орналасқан, пішіні гең өлшемді, яғни 280x280 км. Жоңғар Алата- уы жотасының сілемдерінің кескіндері мен па-леозой түзілімдері ашылымдарының таяу ор- маласуы себепті алаптың пішіні шығыста күрт гарыла түседі де езіндік "шүмек" жасайды. Жалпы ауданы 91 мың км². Алап геологиялық-геофизикалық тұрғыдан жеткіліксіз зерт- іелген алаптар қатарына жатады. Мүнда сейсмобарлаудың ОТНӘ, әсіресе дәлірек іздестіру жұмыстарының материалдары жоқ, бірде-бір терең ұңғыма да бұрғыланбаған. Сондықтан оның құрылыс жене даму ерек- шеліктерін анықтау, мүнайгаздылығының ке-пешегін бағалау 60-жылдардың геологиялық- геофизикалық деректерін және юракөмірлерін іздестіруге байланысты жеке сейсмоқималар тұрғызу нәтижесінде 80-жылдары В.М. Пили- фосов алған сейсмобарлау ақпаратына не- гізделген. Электрлік зондылау деректері бой- ынша құрастырылған құрылымдық картаға сөйкес, алаптың кристалдық іргетасына тиесілі іаужыныстардың беткі жазықтығы оңтүстіктен солтүстікке қарай бірте-бірте темендей бере- ді, сейтіп Байбақты кенті теңірегінде жер бел- ион керініс беретін ашылымдар беті Бақанас кенті еңірінде 1,5-2,0 км-ге дейін тереңдейді. Аталган елді мекендер арқылы ететін қима тагыты бойынша 50-жылдардың соңында юрт құрылымдық ұңғымалар бұрғыланған бо- пптын, солардың ішінде 8-інші ауыл жанында Оурғыланған ұңғыма қалыңдығы 1000 м-ден .астам палеоген-неоген таужыныстарының ең толық қимасын аршыды. Алайда алаптың Іргетасы аршылған жоқ. Бұрғылау процесін- до ешқандай мұнай, газ белгілері байқалған емес. Сейсмобарлау арқылы Іле езенінің төменгі ағысы бойында меридианға жуық (субмеридиандық) бағыттағы бірнеше грабен анықталды, бұларды қалыңдығы ендіруге түрарлық шамада қоңыр көмір қабатшаларын кірікіретін юраның құмды-сазды шегінділері толтырған. Юраның көмірлі таужыныстарының килыңдығы 600 м шамасында. Осындай гра- бендерм төменгі Іле көмір алабының шығысынан табылды. Бұлардағы іргетастың құлдилау тореңдігі көмір алабымен салыстырғанда анағүрлым кем болып шықты. Лепсі ойысымы деп аталган шығыс "шүмекте" алап іргета- сы біршама саяз орналасқан, осыған сәйкес шогінді қатқабаттың қалыңдыгы да 1000 м- ден аспайды.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Хайменкирх
Хайменкирх (Heimenkirch) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Линдау-Бодензее ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3644 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 76 114. Муниципалитеттің басшысы — Маркус Райхарт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі
Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі (Базисный библиотечный метод доступа; basic partitioned access method) — кітапханалық ұйымдастырылған мәліметтерге қатынас құрудың базистік әдісі. Яғни символикалық атауларды пайдаланып ұзындығы айнымалы үлкен жазбалармен жұмыс істеуді жасақтайтын әдіс.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Бозымбай
Бозымбай – Қызылқұмның солтүстігінде, Жаңадария өзені аңғарындағы төбе.
Географиялық орны
Қызылорда облысы Жалағаш ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 132 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 5 км-ге, ені 2 км-ге созылған. Бозымбайдың батыс, солтүстік, солтүстік-шығыс бөліктері тақыр келген. Оңтүстік тізбекті төбешіктер, сайлы жерлерінде ажырық, жусан, ақ сексеуіл өседі. Маңында Боздақ, Татен, Буровая артезиан құдықтары бар.
Дереккөздер
Санат:Жалағаш ауданы таулары
Кіші Мұхаммед Хан
Кіші Мұхаммед хан (т-ө.ж.б.) — Алтын орда ханы (1437—61). Шыңғыс ханның ұрпағы. 1437 ж. Алтын орда ханы ұлы Мұхаммедті сарайдан ығыстырып, хан тағына отырады. Хан тағы үшін бір мезгілде Мұхаммед есімді екі хан күрес жүргізгендіктен, жазба деректерде олардың бірін "ұлығ" — үлкен, екіншісін "кішік" — кіші Мухаммед деп атаған. Кіші Мухаммед тұқай Темірдің тоғызыншы, ал Ұлығ Мухаммед сегізінші ұрпағы. К. М. Х. Алтын ордада билеуші топтар арасында талас тартыстарды тоқтатуға, мемлекеттің одан әрі күйреуіне жол бермеуге күш салды. Алтын орданың ықпалын өсіру үшін 1460 ж. Ұлы Ахмедті көп әскермен орыс жерлеріне аттандырған. Бірақ бұл жорық орыстар тарапынан тегеурінді қарсылыққа тап болды. 1461 ж. Кіші Мұхаммед ханға Қырым ханы хажы Керей жорықтар жасады. 1462 жылдан бастап, деректер Кіші Мұхаммед ханның балаларының бірі — Ахмедтің хан тағына отырғанын баяндайды. Кіші Мұхаммед хан ның артында Махмуд, Ахмед және Бақтияр атты ұлдары қалған. Махмуд ханның ұлы Қасым хан — 1466 ж. Астрахан хандығының негізін қалады. Б.Кәрібаев
Дереккөздер
Санат:Алтын Орда хандары
Мезонсель-ан-Бри
Мезонсель-ан-Бри (Maisoncelles-en-Brie) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77270, пошта индексі — 77580.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Қазгеошельф
Қазгеошельф - 1996 жылы "Қазақстанкаспийшельф" АҚ және "ПетроАльянс Сервисес Компании Лимитед" теңізде сейсмикалық операциялар жүргізу үшін құрған бірлескен кәсіпорын - компания. Қарамағында ең жаңа технологиялық жабдықтармен жарақтандырылған 26 кеме бар. Бұлар шешімділігі жоғары, дәл деректерді алуға болатын зерттеулерді және саязсулық, аралық белдемдерде мұхиттық сутүбі жұмырсымдарын пайдалану арқылы 2Д және ЗД сейсмикалық бағдарламалар бойынша жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді. Мұнымен қатар, осы жабдықтарды пайдалануға теңіздік мұнай операцияларын жүргізу кезінде дайындықтан өтіп, тәжірибе жинақтаған қазақстандық мамандар да қатыстырылмақ. Сөйтіп Қазақстанда экологиялық жағынан сезімтал су айдынында өнімділігі жоғары сейсмобарлау жұмыстарын орындай аларлық қабілеті бар, техникалық жағынан әлемдік стандарттар деңгейінде жарақтандырылған теңіздік геофизикалық қызмет тұңғыш рет қалыптасты.
Дереккөздер
Санат:Кәсіпорындар
Тікен жапырақты құмшөп
Тікен жапырақты құмшөп (Psammogeton setifolium) – шатыршагүлділер тұқымдасының құмшөп туысына жататын бір жылдық өсімдік.
Өсетін жері мен таралуы
Қазақстанда Қызылорда облысы, Бетпақдала, Мойынқұм, Балқаш-Алакөл ойысы, Іле, Күнгей Алатаулары, Шу-Іле таулары, Оңтүстік Қаратау, Каспий және Арал маңы, Торғай және Сарыарқа тауларының ұсақ шоқылары және Солтүстік Үстірттің құмды жерлерінде, құмды қырқалардың құрғақ беткейлерінде өседі.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер Санат:Қазақстан флорасы
Конустәрізділік
Конустәрізділік (Конусообразность) — цилиндрлік тетіктің бойлай қимадағы пішінінің ауытқуы, түзу сызықты жасаушыларының параллель болмауы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Геометрия Санат:Машинажасау
Кәдімгі мысықторғай
Кәдімгі мысықторғай (Oriolus oriolus) – торғайтәрізділер отрядына жататын сайрағыш құс. Қазақстанда Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін және Сырдария, Жайық өзендері алқаптарындағы ормандарда кездеседі. Қоразының түсі айқын сары болып, тек қанаттары сарғыштау дақ араласқан қара келеді. Көбею кезінде мекиендерінің арқасы, басы мен мойны жасыл сары реңді болады. Дене тұрқы 25 см-дей, салмағы 50 – 80 г-дай. Оның ән салғандағы үні алыстан естіледі. Бір нәрседен сезіктенгенде мысықтың мияулағанындай дыбыс шығарады. Жыл құсы. Сәуір – мамыр айында келіп, ұясын қайың, тал, алма ағаштарының бұтақтарына аспалы тор сияқты іліп қояды. Оған 3 – 5 шұбар жұмыртқа салып, мекиені 13 – 15 күнде балапан басып шығарады. 20 күннен кейін балапандары ұядан ұшады. Мысықторғайлар орман мен бақ ағаштарына зиян келтіретін жәндіктер мен олардың дернәсілдерін жеп пайда да келтіреді. Қыркүйектің басында қыстау үшін жылы жаққа ұшып кетеді.
NGC 6213
NGC 6213 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1887 жылы 25 маусымда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6213 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 58778, MCG 10-24-30, ZWG 299.17.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Меггенхофен
Меггенхофен (Meggenhofen) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Грискирхен округінің құрамына енеді.
Весёлый Подол (Қостанай облысы)
Весёлый Подол — Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы ауыл, Веселоподол ауылдық округі орталығы.
Меггенхофен
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1296 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 18.2 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GR, ресми идентификациялық коды — 4 08 14.
Весёлый Подол (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 1328 адам (654 ер адам және 674 әйел адам) болса, 2009 жылы 1068 адамды (510 ер адам, 558 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Сарыкөл ауданы елді мекендері
Меггенхофен
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Максимилиан Хигельсбергер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
NGC 1752
NGC 1752 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1861 жылы 30 желтоқсанда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1752 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 16600, MCG -1-13-47, IRAS04597-0818.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Миозин
Миозин — бұлшық ет талшықтарының нәруызы; актинмен бұлшық еттің негізгі жиырылғыш элементін - актомиозин түзеді. Жалпы бұлшық еттің 40-60% құрайды. Миозиннің тағы бір маңызды қасиеті - аденозинтрифосфор(АТФ) қышқылын бөледі. Миозиндер - микрофиламенттер жүйесіндегі ақуыздар тұқымдасына жататын цитоскелетті қозғалтқыш болып табылады. Миозиндер ауыр (Н) және жеңіл (L) шынжырлардан тұрады. Н- шынжырында бас және құйрығы болады.
Дереккөздер
Санат:Ақуыздар
Кутып-Яорты
Кутып-Яорты — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лагрн-Еган өзенінің сол жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Сви Сити (Айова)
Сви Сити (Swea City) — Айова штатының Кошут округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.9 км². FIPS коды — 19-76755.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 642 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Кошут округы (Айова)
Күйеу киімі
Күйеу киімі — қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрі. Қалыңдығын алуға баратын жас күйеу міндетті түрде «күйеу киімін» киюге тиіс. Алдынан шыққан жеңгелер мен жас қыз-келіншектер күйеуді киімінен танып алады. Сондықтан күйеу басқа жігіттерден салт бойынша ерекше киінеді. Бөркіне үкі тағып, қызыл шапан, биік өкше етік киеді. Бөркін көзіне түсіріп төмен қарап, кішілік көрсетіп тұрмаса айып төлейді немесе сөзге, күлкіге үшырайды. Сол бетімен қыз-келіншектердің ортасына түскен күйеу небір азапты әзіл-қалжыңға төзеді. Оның мінген атын «күйеу атымен күл тасы» дегендей ауыл балалары мініп алып қызыққа бөленеді.
Дереккөздер
Санат:Салт-дәстүрлер
Муннинген
Муннинген (Munningen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Донау-Рис ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1767 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 79 188. Муниципалитеттің басшысы — Фридрих Хертле.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Лабиринтте жүгіруші
Сюжеті
Томас есімді жасөспірім лифтте есін жияды. Ол өз атынан басқа ештеңені білмейтінін түсінеді. Оны қамауда отырған 60 жасөспірімнің арасына қосады. Әр 30 күн сайын жаңа бала қосылады. Бұндағы адамдар екі жылдан бері осы жерде тұрады. Олар күнде лабиринттен шығаратын жолды іздейді.
Сілтемелер
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері Санат:20th Century Fox фильмдері
Шушук (Дах тармағы)
Шушук — Ресейдегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дах өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Белая. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ольджинате
Ольджинате (Olginate) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6926 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 956 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 23854.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant Agnese. Жыл сайынғы мерекесі — 21 ақпан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Жамбыл (Ақтоғай ауданы)
Жамбыл — Павлодар облысы Ақтоғай ауданы, Қожамжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 302 адам (156 ер адам және 146 әйел адам) болса, 2009 жылы 196 адамды (95 ер адам және 101 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) елді мекендері
Солтүстік бұғысы
Солтүстік бұғысы (Rangifer tarandus) – бұғылар тұқымдасына жататын сүтқоректі.
Биологиялық сипаттамасы
Бұқасының дене тұрқы 220 см-ге, биіктігі (шоқтығынан) 140 см-ге, салмағы 220 кг-ға жетеді. Солтүстік бұғының қысқы жүні бозғылт, ақшыл, ұзын, қалың жабағылы, жазда қызғылт күрең, тықыр сирек. Аяғының аша тұяғы жалпақ,, кең ашылады, сондықтан бұқа аяғы қалың қарға, батпаққа аса батпайды.
Қоректенуі мен таралуы
Солтүстік бұғы Еуропа, Азия және Солтүстік Америкада поляр аралдарын, тундраны, жазық және таулы тайганы мекендейді. Үйірлі, полигамиялы жануарлар. Қысқы оты негізінде қына, көбіне бұғы мүгі, бұта, ағаш бүршігі, бұтағы, жазда шөптесін өсімдіктер, бұта жапырағы, жидек, саңырауқұлақ. Жыл маусымына байланысты тундрадан орманды тундраға және тайганың солтүстігіне өрістейді.
Көбею
Қазан-қыркүйекте үйірге түсіп, 225 күн көтеріп, мамыр- маусымда жалқы, кейде егіз бұзаулайды, жыныстық жағынан 2- жылы жетіледі. Үйірге түсіп шыққан бұқасының мүйізі түсіп, сәуір-тамызда қайта жетіледі. Сиырының мүйізі бұзаулағаннан кейін түсіп, жаңа мүйізі қыркүйекке дейін өсіп жетіледі.
Қолданылуы
Кәсіптік маңызы бар, еті, терісі пайдаланылады. Қолда өсірілетін Солтүстік бұғының тегі- жабайы Солтүстік бұғы.
Аса ірі клеткалы қатерлі ісік
Аса ірі клеткалы қатерлі ісік (ірі клеткалы қатерлі ісік) — бөлінбеген қатерлі ісік, ісікте өте ірі, жиі кездесетін көп ядролық клеткалар көп болады. Бөлінбеген қатерлі ісік, айқын айырмашылығы бар ірі клеткалардағы ісікте оксифильді цитоплазма көп болады; көбіне өкпеде дамиды.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Невзоров Андрей
Невзоров Андрей (1966) ХДШС-і. Респ-ның әлденеше дүркін және Азия ойындарының ч-ны. Лиллехаммердегі, [Солт-Лейк-Сити]]дегі, Наганодағы қысқы О.о-дарға қатысушы.
Дереккөздер
Санат:Спортшылар Санат:Қазақстан спортшылары
Ақтөбекүйік-2
Ақтөбекүйік-2 - ежелгі қоныс. Қоғам аулынан солтүстікке карай 12,5 км жерде. 1970 жылы Отырар археологиялық экспедициясы (жетекші К.Ақышев) зерттеген. Қазіргі орны жалпы диаметрі 120 м төбе. Ең биік жағының диаметрі 30 м, биіктігі 4 метр Төбеге оңтүстік-батыс жақтан биіктігі 2 м алаңқай- төбешік жалғаса орналасқан. Қазба жұмыстары жүргізілмеген. Зерттеу барысында қыш ыдыс сынықтары (хум, ұстағышы бар құмыра, екі ұстағышты ыдыстар, т. б.), екі дәнүккіш, тас өзектері табылған. Алынған материалдарға қарағанда қонысты халық 1—4 ғасырларда мекендеген. Олар егін егіп, мал өсірумен шұғылданған.
Ноғамбаев Қалихан Әпшекірұлы
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:КСРО шаңғышылары Санат:Қазақстан шаңғышылары
Қарабұлақ (Қарағанды облысы)
Қарабұлақ — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Балқантау ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 55 км-дей жерде.
Тарихы
«Комсомол» кеңшары 1954 жылы тың және тыңайған жерді игеруге байланысты комсомолдың жолдамасымен келген Украина, Белоруссия, Молдавия жастары ұйымдастырған. Кеңшар Жаңаталап ұжымшары мен мемлекеттік жер қоры бөлігінің негізінде құрылды. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыты – астық, етті мал және қой шаруашылығы. Жерінің жалпы ауданы 95,4 мың га. 24 шаруа қожалықтары жұмыс жасайды (2006).
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 979 адам (513 ер адам және 466 әйел адам) болса, 2009 жылы 772 адамды (395 ер адам және 377 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Кішімүрде
Кішімүрде — орта ғасырдағы қоныс орны. Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Бесағаш кентінің оңтүстік-батыс жағында 5 – 6 км жерде орналасқан. Кішімүрдені 1940 жылы Жамбыл археология пунктінің экспедициясы (жетекшісі Г.И. Пацевич) зерттеген. Қоныстан қазіргі аумағы 25x21 м, биіктігі 2,5 – 3 м. Айналасы бекініспен қоршалған. Бұзылған бөлмелердің құрылыс жүйелері сақталған. Зерттеу кезінде бүйірі шығыңқы, кең мойыны конус тәрізді, шүмегінің астында мойынының негізіне дейін созылған қолқасы бар көзелер табылған. Олардан басқа үлкен жөне кіші құм, саптаяқ, тостаған, шырақ тегене, түрлі ыдыс қалдықтары шыққан. Табылған материалдарға қарағанда Кішімүрде тұрғындары б.з. 7–13 ғасырларда өмір сүрген. Олар егін, мал шаруашалықмен айналысқан.
Дереккөздер
Санат:География
Басилей
thumb|300px|right| ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ («базилевс Антиохии») деген жазуы бар күміс мәнет Басилей (βᾰσῐλεύς; немесе басилевс, базилевс, василевс) - Ежелгі Грекидағы Микен дәуіріндегі монархтардың атауы, сонымен бірдей орта ғасырда Византия императорларының ресми лауазымы. Скифтардың және Боспор патшалығының патшаларын да солай атаған. Гомер кезінде тайпаның немесе тайпалар одағының басшысы. Алғашқыда сайлаумен тағайындалатын, кейін мұрагерлікке көшті. Афиныда патшаның билігі жойылғаннан кейін (дәстүр бойынша б.з.б. 11 ғ.), Басилей термині екінші архонтты, Спартада патша лауазымдарының бірін, эллиндік мемлекеттерде монархтың атын белгілеу үшін қолданды. Ежелгі Грекия әдебиетінде Рим императорлары Басилей  деп аталды.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі Грекия
Секен Бәзілбайұлы Дорженов
Секен Бәзілбайұлы Дорженов (7 мамыр 1937 ж., Алматы облысы, Ақсу ауданы, Матай станциясы – 13 қазан 2003 ж., Алматы қаласы) – тарих ғылымының докторы (1977), профессор (1978). 1959 ж. Қырғыз мемлекеттік университетін, 1964 ж. КСРО Ғылым Академиясы Шығыстану институтының аспирантурасын бітірген. Қырғыз мемлекеттік университетінде (1964–81), Алматы халық шаруашылық институтында (1981–83; 1987–97, қазіргі Қазақ экономикалық университеті), Алматы театр-көркемсурет институтында (1984–87) ғылыми-педагогикалық жұмыстармен шұғылданды. 1997 жылдан республикалық Гуманитарлық білім орталығының директоры болды. 150-ден аса ғылыми еңбегі, оның ішінде 6 монографиясы жарияланған.
Бруклин Сентэр (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 30 104 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-07948.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары
2-сайланым Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының өкiлеттiгi 1999 жылғы 1 желтоқсанда бiрiншi сессиясының ашылуынан басталып, 3-сайланым Парламент Сенатының бiрiншi сессиясы жұмысы басталған күні 2004 жылы 3 қарашада аяқталды.
1995 жылы 4 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты 1999 жылғы 17 қыркүйекте Сенат депутаттарын 6 жылға сайлау болып өтті.
1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес екінші шақырылымда 2002 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі
Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі — толқын әрекетінің біртіндеп азаюына негізделген жіктеме. Бөлінген белдемдер:
1) толқындардың ұдайы әрекетінің белдемі;
2) толқындардың үзілісті әрекетінің белдемі;
3) толқынның әрекеті жоқ белдем.
Дереккөздер
Санат:Геология
Кекіліктер туысы
Кекіліктер туысы (Alectoris) – тауықтәрізділер отряды қырғауыл тұқымдастарға жататын 48 түрдің бірі. Кекілік туыстастар реңі құм реңктес шағын денелі (300-700 г), құстардың 7 түрін қамтиды. Аталығы мен аналығының түсі бірдей. Өте бөлшектенген релифті, көбінесе қуаң жерлерде мекендейді. Тіршілігі үшін міндетті түрде суат болуы қажет. Кекіліктер туысынан Қазастанда жалғыз өкіл- кекілік өмір сүреді.
Дереккөздер
Санат:Тауықтәрізділер
Солтүстік Кавказ Мәдениеті
Солтүстік Кавказ Мәдениеті- қола дәуіріндегі (б.з.б2-мың жылдық) археологиялық мәдениет Солтүстік Кавказдағы Кубань, Терек өзені аңғарында. Солтүстік Кавказ мәдениеті Ресейдің оңтүстік далалық аудандарындағы археологиялық мәдениетпен, шығысында көне Дағыстан мәдениетімен, оңтүстігінде Кавказ жоталарын мекендеген тайпалар мәдениетімен байланысты болған. Мұның қоныстары толық зерттелмеген. Таулы жердегі тайпалар өлікті лашыққа, тастан жасалған табытқа салып қойған, ал далалық жердегілер шұңқырға жерленген. Өлікпен бірге қыш заттар, қола пышақтар, тескіштер, балта, әшекей бұйымдар қойылған.
Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 332 бет
Санат: Қола дәуірі
Кәлпе
Кәлпе — Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл, Жолбарыс батыр ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Үштөбе қаласынан оңтүстікке қарай 18 км жерде, Быжы және Көксу (Тентек) өзендері аралығында қамыс, құрақ, сораң шөптер аралас шалғынды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1709 адам (839 ер адам және 870 әйел адам) болса, 2009 жылы 1786 адамды (908 ер адам және 878 әйел адам) құрады.
Тарихы
Бұрыннан бұл өңір Жалайыр руының Күшік-Қосай елінің қыстауы болған. Ауыл іргесі 1931 жылы Түрксіб темір жолын салуға байланысты қаланған. Қалпе атауы қазіргі Кәлпе ауылында жерленген Жолбарыс би атына қойылған. 1963-1997 жылдары қызылша өсіретін “Кәлпе” кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылды. 1996 жылы Жолбарыс би кесенесі тұрғызылды. Жыл сайын көкпар, қазақ күресі секілді түрлі мерекелер өткізіледі. 2020 жылдан бастап, ауылда жол жөндеу жұмыстары, мәдениет үйі, мешіт, спорт алаңдары салынды.
Инфрақұрылымы
Кәлпеде және осы ауылдық әкімшілік округке қарасты Айдар, Киров, Қанабек және Тельман ауылдарында 2 орта, 2 бастауыш мектеп, 2 кітапхана, клуб, мәдениет үйі, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 3 фельдшер пункт бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы және темір жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Қаратал ауданы елді мекендері
Экзоқаңқа
Экзоқаңқа, қозғалыс кезіндегі күшті пропорционалды үлкейту мақсатында адамның биомеханикасын қайталайды. Қазіргі кезде, экзоқаңқаның үлгілері Ресейде, Жапонияда, АҚШ және Израильде жасалған. Экзоскелет скафандрғада орнатыла алады.
Хановэр (Нью-Гэмпшир)
Хановэр (Hanover) — Нью-Гэмпшир штатының Графтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Экзоқаңқа
Тарихы
Алғашқы экзоскелет 60-жылдары General Electric пен АҚШ Қарулы Күштерімен бірлесіп әзірленді және Hardiman деп аталды. Ол 110 кг-ды көтергенде, 4,5 кг-ды көтеру кезінде жұмсалатын күшті жұмсайтын. Алайда, оның массасы 680 кг болғандықтан ол ыңғайлы болмады. Жоба сәтті болмады. Толық экзоқаңқаны пайдалану әрекеті қарқынды бақыланбайтын қозғалыспен аяқталды, нәтижесінде ол ешқашан іштегі адаммен сыналмады. Әрі қарай зерттеу бір қолға бағытталған. Ол 340 кг көтеруге мәжбүр болса да, оның салмағы 750 кг болды, бұл оның көтеру қабілетінен екі есе көп. Барлық компоненттерді бір-біріне жалғамастан, Hardiman жобасын қолдану шектеулі болды. ReWalk робототехникасы жасаған ReWalk экзоқаңқасы сал ауруына шалдыққан адамдарға серуендеуге мүмкіндік береді. Зерттеушілердің айтуынша, жаңа жүйені пациенттер күнделікті өмірде қолдана алады.
Грейс Аббот
Грейс Аббот ( ағылш. Grace Abbott; 17 қараша 1878, Гранд-Айленд, Небраска штаты, АҚШ - 19 маусым 1939, Чикаго, Иллинойс штаты) — американдық әлеуметтік жұмысшы, қоғамдық администратор, білім қайраткері және реформатор. Гранд-Айленд колледжін тәмамдап, Небраска мен Чикаго университеттерінде диссертация қорғап, 1909 жылы саясаттану ғылымының докторы дәрежесін алған. 1908 жылы Чикагодаға Халл-Хауста Джейн Аддамстың қайырымдылық мекемесінде жұмыс жасай бастады, ол жерде Иммигранттарды қорғау лигасының тең құрылтайшысы болды. АҚШ-тың балаларды қорғау Бюросының директоры қызметін (1921-34) атқара отырып, федеральдық деңгейдегі келісімдер арқылы балаларды еңбекке тартуға заңдық тұрғыдан шектеу енгізуге тырысты. Балалардың еңбек етуіне тыйым салу жөнінде Конституцияға өзгеріс енгізу туралы идеясы көпшілік тарапынан қолдауға ие болды. Дегенмен 1924 жылы штаттың қарауына ұсынылған түзету Конституцияға енгізілмеді. Оның ең әйгілі кітабы – Балалар және мемлекет.
Дереккөздер
Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері
Хановэр (Нью-Гэмпшир)
Қала тұрғындарының саны 11260 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 130.2 км² шамасында. FIPS коды — 33-33860.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Невиль-сюр-Мер
Невиль-сюр-Мер (Néville-sur-Mer) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Манш департаментінде орналасқан. Шербур-Октвиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,46 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 50375, пошта индексі — 50330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 182 адамды құрады. Халық тығыздығы — 52,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Манш департаментінің коммуналары
Шолаққорған (қалашық)
Шолаққорған  – ортағасырлық қалашық.
Түркістан облысы Созақ ауданы Шолаққорған ауылының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. 1946 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Х. Марғұлан), 1947 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам), 1983 жылы Шымкент педагогикалық институтының археологиялық отряды (жетекшісі Н.П. Подушкин) зерттеген. Қала қирандысы төрт бұрышты биіктігі 15 м-ге жуық, шығыстан батысқа қарай 160 м, солтүстіктен оңтүстікке қарай 60 м-ге созылған үсті тегіс төбе. Сырты саз дуалмен қоршалған. Тіршілік еткен мерзімі үстінен жиналған қыш ыдыстардың сынықтарына қарап қаланың 13 – 16 ғасырлар аралығында өмір сүргені анықталды. Өкінішке орай Қаратаудың терістігімен өтетін Керуен жолының мықты бекінісі болған қаланың үстіне қазіргі кезде үйлер салынып кеткен.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан көне қалалары Санат:Созақ ауданы
Бозінген
Бозінген – Қалмаққырылған өзенінің алабында орналасқан өзен. Ұзындығы 45 км.
Бастауы
Ұлытау облысы Ұлытаудың оңтүстік-батыс беткейіндегі бұлақ суларының қосылуынан түзіліп, Қалмаққырылған өзеніне оң жағынан құяды.
Гидрологиясы
Жағасы биік, аңғары кең. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасып, жазда қарасуға бөлініп қалады. 3 саласы бар, ең ірісі – Төрткөл. Өзен алабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. Суы кермек, мал суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Үмбетәлі Кәрібаевтың Республикалық әдеби -мемориалды мұражайы (Алматы облысы)
нобай|оңға|Үмбетәлі Кәрібаевтың Республикалық әдеби-мемориалды мұражайы
Құрылуы
Халық ақыны Үмбетәлі Кәрібаевтың музейінің құрылысы 1987 жылдан бастап қолға алына бастаған. Ең алғашқы кездері ақынның өзі тұрған үйін шағын музей етуді сол кездегі Үмбетәлі орта мектебінің ұстаздары қолға алып, мектеп жанындағы музей етіп бастаған. Ақынның ұрпақтары Зейнеп апай, Дәмегүл апай, Әлия апай, ұлы Мұхиттың рұхсатымен Үмбетәлі ақынның көзі тірісінде өзі тұтынған заттары, арабша жазған қолжазбалары, мемлекеттік наградалары, куәліктері, өзі тұрған қабырғасы 1949 жылы қаланған үйге қойылып, оның көркемдеу жұмыстарын Үмбетәлі мектебінің ұстаздары Нөсербаева Жібек, суретші Халилов Бекзада, қол өнер шебері Рау Иван Иванович және ақынның немересі Ысқақовтар жасаған. Кейіннен музейді ауқымды етіп, бүкіл халықтың игілігіне жарату мақсатымен ақынның күйеу баласы, сол кездегі ҚАЗПИ-дің профессоры марқұм Сейлібай Мұсабеков Жамбыл аудандық,  Алматы облыстық  партия, кеңес басшыларына хат жаза отырып  Қазақстан орталық комитетіне шыққан. Ақынның құнды мұраларының болашақ ұрпақ үшін қажет екендігін түсінген сол кездегі Қазақстан компартиясы орталық комитетінің хатшысы, қазақ халқының өнер мен тарихының білгірі  Өзбекәлі Жәнібеков рухани демеушілік білдіріп, Үмбетәлі музейінің ашылуына бірден бір себепкер болды. Тек қана себепкер болмай, Үмбетәлі өзі тұрған үйдіің қасынан еңселі жаңа музей ғимаратын салуға өкіметтен қаражат та бөлдірді. Сонымен құрылысы 1987 жылы  басталған Үмбетәлі Кәрібаев музейі 1989 жылы  толық  бітіп, сол  жылдың қазан  айында салтанатты  түрде ашылды. Салтанатты жиынды Үмбетәлінің шәкірті Қазақстан Республикасының Халық ақыны Әсімхан Қосбасаров өлеңмен бастап, жырмен шашу шашады. Үмбетәлі музейінің алғашқы директоры болып сол ауылдың келіні Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, ақын Надежда Лушникова сайланды. Н. Лушникованың Үмбетәлі музейінің жұмыс істеуіне сіңірген еңбектері айтарлықтай. Көптеген ақынға қатысты тарихи жәдігерлерді жинап мұражайға қоя білді. Өзі осы мұражайды 20 жылдан астам уақыт (1989-2012ж.ж.) басқарды.
Үмбетәлі музейі ашылғаннан кейін, ақынның 100,110,120 жылдық мерей тойлары Республикалық дәрежеде аталып өтіліп, музейдегі жәдігерлер жылдан жылға толыға бастады. Музейдегі ең құнды жәдігерлер: ақынның өзі ұстаған домбырасы, суыр терісінен жасалған қасқыр ішігі, шапандары, бөріктері, күмістелген ер-тұрмандары, ескі мылтық пен айбалтасы, шоқпары және өзі көзі тірісінде шыққан кітаптары. Үмбетәлі өз заманының айтулы ақыны, қазақтың айтыс, жыршы-термешілік өнеріне қосқан үлесі шектеусіз. Үмбетәлі ұлы Жамбылдың ең сүйікті шәкірті атанып, Жамбылдың көптеген шығармаларын жатқа айтып осы заманға жеткізумен де ерекшеленеді. Сол себептен Жамбыл оған былай деп бата берген екен: Мен сені келіп едім сынағалы, Бұйырған алып жүрмін сыбағаны. “Қара жорға” деп саған ат қоямын, Сөзімнің осы болсын тиянағы – деп жырлауы оның өз заманының шоқтығы биік ақын екендігін көрсетсе керек. Үмбетәлі ұстазы Жамбыл, замандастары Кенен, Иса, Нартай, Өмірзақ, Әбдіғали ақындар мен жазушылар М.Әуезов, С.Мұқанов, орыс жазушысы М.Шолоховпен тығыз творчествалық байланыста болса, қазақтың ел басқарған қоғам қайраткерлері  І.Жансүгіров, О. Жандосов, Ұзақбай Құлымбетовтармен дос жаран болған. Үмбетәлі ақын тек қана Қазақстан ғана емес Қырғыз, Қарақалпақ, Ресей, Қытайға да өз заманында аты танымал атақты ақын  атанған. Оның атақты Нүриләмен айтысы сол заманның ең айтулы айтысы болған.