cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мал терілерін илеу
Тері илеу үшін алдымен «малма» деп аталатын сұйық затты даярлайды. Ол үшін ұйыған айранды дорбаға құйып, аузын байлап, астына ыдыс қойып, іліп қояды. Сонда айран сүзіліп, сары суы ыдысқа жиналады. Алынған сары суға ұн, кебек қосып араластырып, ашытады. Мұны малма дейді. Осы малмаға теріні салып, бетін қақпақпен жауып, үстінен таспен бастырып тастайды. Иде жатқан теріні күніне үш-төрт рет аударыстырып (сапсып) отырады. Жиі сапсып отырмаса, теріге толық сіңбей, əр жері көк аязданып, қатқыл болып қалады. Ондай жағдайда үстемелеп ұн, кебек, сары су қосып, теріні тағы да біраз уақыт малмаға салып, жылырақ жерге қойып, жиі-жиі аударыстырып, идің жақсы сіңуін қадағалайды. Жылқы терісі қалыңдығына қарай малмада шамамен 15 – 20 күндей жатады. Терінің иі қанғанын білу үшін түгі жағынан ұстап, екі жаққа тартып көреді. Жақсы и сіңген терінің түгі түбінен ағарып жарылады. Немесе теріге тебен ине шаншығанда жеңіл сұғылса, онда терінің иі қанғаны. Содан соң теріні малмадан шығарып алып, көлденең ағашқа жайып, суын сорғытады. Сəл дегдіген теріні жұмыр ағашқа асып қояды да, қырғымен қырып, əрі иін, əрі түгін, əрі шелін алады. Иі сіңіп ісінген тері тазарғанымен, шикілігі білініп тұрады. Бұдан кейін міндетті түрде керіп қойып, аязға сорғызады. Мұны «аязға пісіру» деп те атайды. Он шақты күн аяз сорған тері аппақ болып ширайды. Сол кезде үйге кіргізіп, тобарсыта кептіріп алады да, талқыға салады. Талқыдан шыққан сиыр терісінен, əдетте, таспа тіліп, айыл, тартпа, құйысқан, өмілдірік, үзеңгі бау, қамытқа құлақбау жасайды. Жылқы терісінен жүген, қамшы, шылбыр, т.б. өреді. Ал серке терісінен неғұрлым нəзік таспадан өрілетін мүліктер жасалады.
Дереккөздер
«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Гравитациялық тартылыс
Гравитациялық тартылыс - материяның кез келген түрлері арасындағы әмбебап өзара орекеттестік. Бұл әрекеттестік біршама әлсіз болса және денелер баяу жарықтың жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалыста болса, Ньютoнның бүкіләлемдік тартылыс заңына қамтылады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Физика
Радиобайқау
Радиобайқау — қарсылас туралы тактикалық және оперативтік мәліметтер алу үшін қарсыластардың желісінің жұмыстарына радио арқылы бақылау жүргізу әдісі. Радиобайқау барлау жасауға арнайы бөлінген радиоқабылдағыштардың көмегімен жүзеге асады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Жәмила Сәкенқызы Нұғыманова
Нұғыманова Жәмила Сәкенқызы – иммунологы, медицина ғылымдарының докторы. 1976 жылдан КОКП мүшесі. Алматы мемлекеттік медицина институтын бітірген. 1972-75 ж. Өлкелік патология ғыл.-зерт. Ин-тында аспирант, 1975-89 ж. жұқпалы аурулар ин-тында ғыл. қызметкер, ғалым-секретарь. 1989 жылдан Аймақтық тағам проблемалары ин-тында бөлім басқарады. Негізгі ғыл. еңбектері эксперементтік аллергия кезінде иммуноциттерден туындаған клеткалардың құрылысы мен қызметіндегі ерекшеліктерді зерттеуге арнаған. 2 авт. куәлік алған.
Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Жұмажанов ауылдық округі
Жұмажанов ауылдық округі – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік. 2004 жылға дейін Аппаз ауылдық округі деп аталған.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Мұқажан Жұмажанов, Байғұл ауылдары кіреді. Орталығы – М.Жұмажанов ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 987 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы ауылдық округтері
Анна Франк
Анна Франк (Anne Frank, Anne Vrank [ˈʔɑnə ˈfrɑŋk]; шын есімі — Аннелиз Мария Франк (Anneliese Marie Frank , нидер. Anneleese Marie Vrank [ˈɑnəˌlis maːˈri ˈʔɑnə ˈfrɑŋk]); 12 маусым 1929 — наурыз айының басы 1945) — еврей қызы, Германияда туған. Гитлер билікке келген соң нацисттік террордан отбасымен бірге Нидерландта тығылып жүреді. Ол танымал «Анна Франк күнделігінің» авторы. «Анна Франк күнделігі» нацизмді айқындап суреттейтін документ. Бұл кітап кішкентай қыздың тағдырын миллиондаған адамдардың қайғысымен біріктіре алғандықтан бірден әлемдік бестселлерге айналды.
Балалық шағы
left|thumb|227x227px|Франк қыздарының құрметіне арналып құрылған ескерткіш бітіктасы Анна Франк 1929 жылы 12 маусымда Франкфурттегі Отандық Әйелдер Қауымдастығы ауруханасында, «Эшенхеймер» зауыты кезінде, еврей отбасында дүниеге келді. Анна Франктың әкесі, Отто Франк бұрын офицер болып, кейін жұмыс беруші болып қызмет атқарды. Ал анасы, Эдит Холлендер Франк, үй шаруасымен айналысты. Сонымен қатар Анна Франктың 1926 жылы 16 сәуірде дүниеге келген әпкесі Марго Франк болды.
Франктар еврей-либералдар тегіне жататын еді. Олар ассимиляцияланып жатқан еврейлік және еврейлік емес қоғамда өмір сүріп, көбінесе католиктер мен протестанттар арасында өмір сүргендіктен, иудаизмнің әдет-ғұрыптарын дұрыс сақтамайтын болды.
Анна 6 жасқа дейін Монтессори мектебінің жанындағы балабақшада тәрбиеленді, кейін сол мектептің өзінде білім алды. Бұнда ол алтыншы сыныпқа дейін оқыды да, Еврейлік лицейге көшті.
Баспанадағы өмірі
1940 ж ылдың мамыр айында Германия Нидерландты иеленген соң, үкімет еврейлерді қуғын-сүргінге түсірді. Франк отбасысына 1941 жылдың мамыр айында АҚШ-қа кіруге рұқсат берілмеді.
1942 жылы шілде айында Франктарға Маргоның атына гестапоға ескерту келеді. 6 шілдеде олар Отто Франк жасайтын, «Опекта» фирмасының қызметкерлері құрастырған баспанаға көшіп кетті. Франктар үйлерін асығыс қалдырады да, Отто Франк отбасысының Швейцарияға көшіп кеткені туралы ескерту қағазын қалдырып кетеді. Алтыншы шілде күні таңертен жаңбыр жауып түрды. Бұл жағдай Франктарға өте ыңғайлы көрінді, себебі көшеде гестапо адамдары аз болатын. Сол кезде амстердам еврейлеріне қоғамдық көлікте жүруге тыйым салынғандықтан, Анна ата-анасымен (Марго баспанаға бұрын жеткен болатын) бірнеше шақырым жаңбырдың астында жаяу жүрді. Олар өздерімен алып келе жатырған заттарын білдіртпеу үшін үстеріне бірнеше қабат киім киді.
Амстердамның басқа үйлері секілді Принсенграхттағы 263 үй негізгі және артқы бөліктен тұрады. Офис және тұрғын бөлік негізгі бөлікке жатады. Ал артқы бөлігі көбінесе бос тұрады. Осы бөлікті Отто Франк өзінің жолдастары Виктор Кюглер, Йоханнес Клейман, Мил Гиз және Элизабет (Беп) Фоскейлдің көмектері арқылы болашақ баспананы жасады. Кіретін есікті документтер тұрған шкаф секілді жасап, білдіртпей қойды.
13 шілде күні оларға Оснабрюкт ан құрамында Герман ван Пельс, оның әйелі Август және ұлы Петер кіретін ван Пельс жанұясы қосылды. Олар бұрын Франктардың баспанаға кеткенін білсе де, құпияларын ашпай, айналасындағыларға олар Швейцарияға кетті деп айтып жүрген.
1942 жылы 16 қарашада баспанаға сегізінші тұрғын – дантист Фриц Пфеффер келеді.
Баспанада Анна күнделігін нидерланд тілінде жазады (оның алғашқы тілі неміс тілі болғанмен, нидерланд тілін де өте кішкентай кезінен бастап үйренген). Бұл хаттарды Анна ойдан шығарған досы Киттиге арнаған еді. Бұнда ол күн сайын өзімен және басқа да баспананың тұрғындарымен не болып жатқанын жазды. Өзігің күнделігін ол Het Achterhuis («Артқы үйде») деп атады. Қазақша — «Баспана». left|thumb|253x253px|[[Амстердамд ағы Анна Франкқа арналып құрылған ескерткіш.]] 1942 жылғы 19 қарашадағы жазба:
Өзінің алғашқы жазбасын Анна 1942 жылы 12 маусымда, өз туған күнінде 13 жасқа толғанда жазған еді. Соңғысын — 1944 жылы 1 тамызда.
Басында Анна күнделігін өзі үшін ғана жазып жүрді.1944 жылдың көктемінде ол нидерланд радиосы Ораньеден нидерландтардың білім және ғылым министрі Херрит Болкештейннің сөйлегенін естиді. Ол бұл сөздерінде халықтан олардың қайғылары мен зардаптарын растайтын қандай да документтерді сақтап қоюларын сұрайды. Маңызды документтердің бірі күнделіктер екенін де ескертіп айтты.
Анна осы сөйлеуден кейін күнделікті негізге ала отырып роман жазуды ойластырады. Ол сол сәтте-ақ күнделігін жаңа жазбалармен толтыра отырып, бұрын жазған жазбаларын өңдеп, жаңадан көшіре бастайды.
Баспананың тұрғындарына Анна жаңа аттар шығарады. Алдымен өзін Анна Аулис деп, кейін Анна Робин деп атағысы келді. Ван Пельс отбасысын Петронелла, Ганс және Альфред ван Даан деп атады. Кейін күнделік жарыққа шыққан соң кейбір жерлерде олар Петронелла, Герман және Петер ван Даан деп аталды. Фриц Пфефферді Альберт Дюссел деген атпен атады.
Тұтқындау және депортация
1944 жылы үкіметке тығылып жүрген еврейлер тобы туралы ескерту келді, және 4 тамыз күні голланд полициясы мен гестапо адамдары Карл Зильбербауэр бастауымен аталып өткен еврейлердің тығылып жатқан үйін тауып алады. Кітап шкафының артында олар 25 ай бойы еврейлер тығылған орынды тауып алады. Сегіз адамның барлығы да 4 күн бойы Ветерингсханс көшесіндегі түрмеде болды, ал кейін Вестерборк концлагеріне жіберіліп, "айыпбұл бөлімінде" ең ауыр жұмыспен айналысады. 3 қыркүйекте олар Освенцим концлагеріне қуылды. Осы олар барған құрамында 1019 адам бар 93-ші пойыз ең соңғы еврейлерді өлім лагеріне жеткізген пойыз болды. Осыдан кейін еврейлердің Вестерборктан Освенцимға көшірілуі тоқтатылды. Оған қоса баспананың тұрғындары  еврейлерді жою әсіресе күшті бола бастағанда (1944 жылдың екінші жартысы) концлагерьге түскен.
Келген сәтте Анна, анасы және әпкесі әкелерінен күшпен бөлініп алынады. Тап солай Августа ван Пельс те күйеуі мен баласынан бөлініп алынды. Барлығы да Йозеф Менгеле дәрігеріне тексеріске жіберілді. Ол кімнің лагерьде қалатынын шештін еді. 1019 адамның ішінен барлық 15 жастан кіші балаларды қоса алғанда 549 адам газ камерасына жіберілді. 15 жасқа тек бірнеше ай бұрын толған Анна газ камерасына бармағандардың ішінде ең кішкентайы болып шықты. Августа, Эдит, Марго және Анна 29 баракқа жіберіліп, 3 апта карантинде болды. 7ші қазанда қару фабрикасында жұмыс жасау үшін әйелдерді жинақтады. Жинақталған әйелдердің ішінде Эдит пен Марго болды, алайда сол кезде Аннада қ отыр басталғандықтан анасы мен әпкесі оны қалдырмайын деп, ұсыныстан бас тартады. thumb|267x267px|Бұрыңғы концлагерь Берген-Бельзен аймағындағы Анна мен Марго Франк мемориалы 30 қазан күні, кеңес әскерлері лагерьден 100 шақырым жерде болғанда Освенцим-Биркенаудың әйелдер бөлімінде Менгеле тағы да таңдау жасады. Анна мен Марго Эдиттен бөлініп алып, 634 әйел құрамымен Берген-Бельзен лагерне көшірілді. Қараша айында оларға Августа ван Пельс қосылды. Сонда Анна өзінің екі досын — Ханна Гослар мен Наннетт Блитцті кездестірді (екеуі де күнделіктің басында кездеседі). Екеуі де лагердің басқа бөлімшесінде болғандықтан Анна олармен дуал арқылы байланысып отырды. Кейін Блитц Аннаны шашы жұқарған, жүдеген, дірілдеп қалған деп сипаттады. Ал Гослар олардың кездесулері 1945 жылдың қаңтарының соңында, не ақпанының басында болғанын есіне түсірді. Олар Маргоны бірде бір рет көрген жоқ, өйткені ол қатты ауырып, төсегінен тұра алмады. Августа ван Пельсті Ханна бір-ақ рет көрді, себебі ол Маргоның қасында жүрді. Анна досарына ата-анасы өлді деп санайтынын айтты жіне де енді өмір сүруге деген құштарлығы жоғын айтты. Кейін Ханна Гослар егер Анна әкесінің тірі екенін білгенде, тұтқыннан босатылғанша шыдар еді деген тұжырымға келді.
Марго мен Аннаның Вестерборктан бері достары болған Янни және Лин Бриллеслейпер Маргоның түрмеде төсектен цемент полына құлап, ешкімнің оны көтеруге мұршасы болмағасын сол жерде жатқанын естеріне түсірді. Анна өте жоғары температуа болып, екеуінде де бөрітпе сүзектің белгілері байқалды. 1945 жылы наурыздың басында Марго қайыс болады да, Анна тіптен қарсыласуды қояды. 1945 жылы 15 сәуірде ағылшындар Берген-Бельзенді босатады.
Франктардың ішінде нацисттік лагерьден кейін жалғыз тірі қалған Аннаның әкесі Отто Франк болатын. Соғыстан кейін ол Амстредамға кері оралады да, 1953 жылы Базель ге(Швейцария) көшіп кетеді. 1980 жылы қайтыс болады.
Информер
1948 жылы Амстердам полициясы сатқынды іздей бастады. Олардың білуінше ондай адам бар, бірақ кім екенін ешкім білмеді. Белгілі болғаны тек оның әрбір еврей үшін жеті жарым гульден сыйақыға алғаны. Алайда Франк мырза зерттеуге үлесін қосудан бас тартқасын, іздеу тоқтатылды, бірақ 1963 жылы кері басталды.
Виллем ван Маарен
Виллем ван Маарен (нидерл. Willem van Maaren) (1895—1971) "Опекта" фирмасында қоймашы болып жасаған. Басынан бастап ол "Опекта" складтарының астына әсерлі қызығушылығын білдіріп отырды.Оған қоса бір кезде оның кеңсе тауарларын ұрлау кезінде ұстап алды, алайда ең  қызық кезі оның қызметкерлерден Отто Франктың келгені туралы сұрауы, бірақ ол бұндай есімді білуі мүмкін емес еді. Әсіресе 1944 жылы 4 тамызда Жасыл Полицияның "Опекта"ға кіріп келгенде Маареннің басты СС-офицері Карл Зильбербауэрмен кездесіп, екеуінің төменде әңгімелесіп қалуы назар аудартты.
Тонни Алерс
2002 жылы Кэрол Энн Алерсті сатқын деп жариялады. Бұл осы тақырыпта 1964 жылдан кейінгі бірінші мәлімдеме еді. Бұл мәлімемеге Алерстің әйелі қарсы шықты. Алайда оның ағасы мен баласы Тониден оның ол айтқаны жөнінде жеке айтқанын естідік деді.
Күнделіктің басылымы
thumb|190x190px|Анна Франк күнделігінің түпнұсқасы Тұтқындаудан кейін Мил Гиз Аннаның күнделігін баспанадан ұрлап кетеді. 1945 жылы шілдеде Қызыл крест Франк қыздарының өлгенін ресми түрде жариялағаннан кейін, Гиз күнделікті Отто Франкқа берді.
Алғашқы рет 1947 жылы Нидерландта, кейін 1952 жылы АҚШ пен Ұлыбританияда "Жас қыздың күнделігі" атауымен жарыққа шықты. Күнделік негізінде бірнеше көркем шығармалар пайда болды.
Біржан Берденұлы
Біржан Берденұлы (1890, бұрынғы Ақмола губерниясы Қызылжар уезі, Қызыл әскер болысы, 1-а. — 10.6 1922, сонда) — ақын, ұстаз.
Сауатын ескіше ашқан. Троицк қаласына барып, екі жылдай діни медреседе және орысша оқиды. Ресей патшасының 1916 жылғы 25 маусымдағы жарлығына орай, Қызылжар қаласынан тізімге алынып, Двина бойындағы Крейнсбург қаласы төңірегінде 1-дүниежүзілік соғыс майданының қара жұмысында болады.
Сол майдан шебіндегі қазақ жастарының өмірін суреттейтін, “Прием” атты дастан жазады. Дастан оқиға желісіне қарай шағын тақырыпшаларға (“Қызылжар казармасының тамағы”, “Ұзақ жол”, “Алғашқы әсер”, “Майданда”, т.б.) бөлінген. Ақын Қызылжар қаласынан шыққан күннен бастап, қайтып оралғанға дейінгі көрген-білгендерін қаз-қалпында баяндай отырып, елінен ұзап көрмеген қазақ жастарының басына түскен ауыр зобалаң мен қиыншылықты, соғыс көріністерін жас боздақтардың түсінік-танымы деңгейінде көркем бейнелеп беруге тырысады. Дастанда сарғайып түңілуден гөрі, ертеңгі болашаққа деген сенім, жігер-қайрат айқын сезіледі.
Дереккөздер
Санат:1890 жылы туғандар Санат:Қызылжар уезінде туғандар Санат:10 маусымда қайтыс болғандар Санат:1922 жылы қайтыс болғандар Санат:Қызылжар уезінде қайтыс болғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Зелёные Ключи
Зелёные Ключи — Қарағанды облысы Абай ауданы, Көксу ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 26 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) таратылған елді мекендері
Электролит тығыздығы
Электролит тығыздығы - ауа температурасына сәйкес электролит тығыздығының шамасы бойынша аккумулятор батареясының разрядталу деңгейін сипаттайтын
Осморегуляция
Осморегуляция - гомосмостық жануарларда ішкі сұйықтықтардың (жасушааралық сұйықтықтар, лимфа, қан) осмотикалық қысымының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физика-химиялық және физиологиялық процестердің жиынтығы.
Осморегуляция тетіктері осмотикалық белсенді заттардың, негізінен тұздардың әр түрлі концентрациясы бар ортада өмір сүретін организмдерде және осы заттар мен суды тұтынудың әртүрлі деңгейлерінде кездеседі. Осморегуляция барлық тұщы су мен жер үсті жануарларына ортақ; теңіз ағзалары арасында, барлық омыртқалылар (миксиндерден басқа), кейбір шаян тәрізділер иемденеді.
Дереккөздер
Санат:Биология
Тері бұйымдарды ыстау
Теріден жасалған ыдыстарды дүркін-дүркін ыстап отырудың маңызы өте үлкен. Баппен ысталған ыдыс əдемі қоңыр-қызыл түске енеді жəне ысталған ыдыста түрлі микроорганизмдер болмайды. Ыс сіңген ыдыста сақталған сүт тағамдарының иісі мен дəмі де ерекше жағымды болады əрі ұзақ уақыт бұзылмай сақталады.Тері ыдыстарды арнаулы күркеге аузын төмен қаратып іледі де, тобылғы, арша, қарағайдың бүрін, ермен, жусанның түбірін жалындатпай жағып, соның түтініне 8-10 сағаттай ұстап ыстайды. Жақсы ыс сіңген ыдысқа бір-екі күн айран, сары су, іркіт құйып, дəмін алып, тұзды сумен жуып, кептіріп, жылқының майымен майлап, пайдалана беруге болады. Ыдыстар өңезденіп кетпес үшін екі аптада бір тазалап жуып, ыстап, майлап отырған жөн.
Дереккөздер
«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Құс тұмауы
Құс тұмауының вирусы алғаш XX ғасырдың басында Италияда анықталған және ұзақ бойы адамдар үшін қауіпсіз деп есептелінген. Құс тұмауының вирустары жабайы және үй құстарында, жылқыларда, шошқаларда кездеседі. Жабайы құстар (әсіресе суда жүзетін үйрек, қаз, аққу және т. б.) әдетте құс тұмауымен ауырмайды, бірақ індеттің таралу көздері болып табылады. Үй құстарды құс тұмауына шалдыққан жағдайда ауру жасырын түрде өтіп, құстардың өліміне соқтырады. Құс тұмауының вирусын адамдардың алғаш жұқтыруы 1997 жылы Гонконгта тіркелген. Онда құс тұмауы вирусының Н5N1 түрімен 18 адам науқастанып, алтауы қайтыс болған. 2003 жылы құс тұмауы Вьетнамда, Камбоджада, Қытайда, Индонезияда, Лаоста, Пәкістанда, Кореяда, Таиландта, Тайвань мен Жапонияда тараған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, 2003 жылдан бері құс тұмауымен 100 адам сырқаттанған, олардың жартысының көбі өлген. Ресми деректер бойынша, 2005 жылдың 7 айында әлемде құс тұмауына шалдыққан 67 адам тіркелген, аталған кеселге негізін 25 жасқа дейінгі жастар шалдыққан, ол кеселге шалдыққандардың 70% құрайды. Оның ішінде 25 адам өлген. Осы уақытқа дейін вирустың адамнан адамға жұғуы анықталмаған. Сырқаттанғандардың бәрі ауруды құстардан жұқтырған. Вирустың мутациялық өзгерістерге ұшырауына байланысты оның вирулентігі күшейген. Құс тұмауының вирусының таралуы жабайы құстардың көктемге және күзге ұшу бағытына байланысты. Қазақстан Республикасының 24 ауданы, оның ішінде Оңтістік Қазақстан облысының Шардара, Мақтарал, Сарыағаш және Арал аудандары суда жүзетін құстардың күзге ұшу жолында орналасқан. Осы аудандарда құс тұмауы вирусының таралуы қаупі жоғары. Құс тұмауына шалдыққан науқаста байқалатын белгілер кәдімгі тұмаудың белгілеріне ұқсас. Үйреншікті зертханалық тексерулермен вирус Н5N1 штаммы анықталмайды, сондықтан дұрыс нақтама кеш қойылуы мүмкін. Нақтама қойылғанға дейінгі аралықта ауру асқынып, геморрагиялық пневмония, өкпе-жүрек жеткіліксіздігі, өкпенің қабынуы, энцефалопатия белгіліері байқалады. 1997-1999 жылдардағы індеттерден кейін құс тұмауына қарсы вакциналар дайындала басталды, олар клиникалық сынақтардан өтуде. Ем шаралары жүргізілген кезде құс тұмауын емдеуде кәдімгі адам тұмауына қарсы дәрі-дәрмектер жақсы нәтиже берген. Құс тұмауы вирусының "амантадин" және "ремантадин"ге сезімталдығы анықталған. Оған қосымша "санамивир" және "озельтамивир" дәрілерінің құс тұмауын емдеуде тиімділігі өте жоғары. Бүгінгі күнде Қазақстан Республикасында құс тұмауының таралуының алдын алу үшін төмендегі іс-шаралар жүргізілуде. Құс фермаларында ветеринарлық қадағалау, залалсыздандыру талаптары күшейтілген, құс тұмауына күдікті 5000 құс өртелінді. Шетелдерден және құс тұмауы тіркелген аудандардан құс өнімдерін тасымалдауға тыйым салынған. Жеке шаруашылықта үй құстарын күтүде арнайы киім, тұмылдырық кию, оларды күнделікте залалсыздандыру, құс тұмауына күдікті, ауырған құстарды басқаларынан жеке оқшаулап, мал дәрігеріне хабарлау, өлген құстарды өртеу, мұздатылған құс өнімдерін асқа пайдаланғанда гигиеналық және аспапты талаптарды қатаң орындау қажет.
Сыртқы сілтемелер
http://portal.vkgu.kz:1010/1968/Unita1/4.6.htm
Санат:Медицина
Сынык
Сынык — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Удмуртия Республикасы, Марий-Эл Республикасы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кильмезь өзенінің сол жағалауынан 175 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка қала типті ауылдағы Аркуль су өлшейтін посттан Вятка Алаңқайы қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шартылдауық
Шартылдауық — қазақтың көне музыкалық аспабы. Атауы "шарт - шарт" етіп дыбыс шығаратындықтан қалыптасқан. Шартылдауықты жасау үшін ұзындығы 30 - 40 см, жалпы 5 - 6 см болатын екі қайыс таспа тілінеді де, бір - біріне қабатталып, екі ұшы ажырап кетпес үшін металл қапсырмалармен бекітіледі. Одан кейін ұзындығы 12 - 14 см, дм 2 - 2,5 см ағаш жонылып, оған тілік жасалынады. Қапсырма жетесі тұтқадағы тілікке дәлдеп кигізіледі де, үстінен тұтқа диаметіріне сай металл түтікше кигізіліп, алдын ала тесілген тесік арқылы шегеленеді, тойтарылады. Металл түтікше қиылысқан буынға беріктік беріп, оның көркемдігін арттыра түседі.Шартылдауықты мал айналысқан қазақ халқы кеңінен пайдаланып, әнді сүйемелдеу үшін қолданған.
Хёсганг
Хёсганг (Hößgang) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Амштеттен округінің құрамына енеді.
Шартылдауық
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша музыкалық аспаптар Санат:Қазақтың саз аспаптары
Хёсганг
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Кринер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Хёсганг
Нэдаолву-Яха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Баризе-о-Плен
Баризе-о-Плен (Barisey-au-Plain) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54046, пошта индексі — 54170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 355 адамды құрады. Халық тығыздығы — 32,72 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Яхия Шынәсілұлы
Биография
2-дүниежүзүзілік соғысқа қатысқан. 1952 жылы Ташкент мемлекеттік театр-көркемсурет институтының театртану факультетін бітірді. Шынәсілұлы өзінің еңбек жолын Жамбыл облысы атқару комитетінің өнер бөлімі меңгерушісі (1952 – 1954) болудан бастады, әрі осымен қатар Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы мәдени-ағарту училищещесінде педагогикалық қызметпен де айналысты: мұнда мұғалім, ұзақ жылдар бойы училищенің оқу-тәрбие ісінің меңгерушісі (1965 – 1981) болып қызмет атқарды. 1981 жылдан зейнеткер, ал 1984 жыжы арнайы шақыртылып, осында педагог қызметін қайта жалғастырды.
ISO 3166-1
Елдердің тізімі ISO 3166-1
Санат:ISO 3166-1 Санат:Ел тізімдері
IC 1228
IC 1228 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 58804, UGC 10524, MCG 11-20-26, ZWG 320.38, IRAS16418+6540.
Сыртқы сілтемелер
IC 1228 Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Кантиано
Кантиано (Cantiano) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Пезаро-э-Урбино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2433 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 29 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 83 км² шамасында. Пошта индексі — 61044.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Giovanni Battista, Maria (madre di Gesù).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Морфаллаксис
Морфаллаксис (Моrрһаlіахіs - пішін өзгеріс) - Төменгі даму сатысындағы жануарларда кездесетін регенерация әдісі: организмнің не мүшенің регенерациясы зақымданғаннан кейінгі қалған қалдықтардың қайта құру арқылы іске асуы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Хунсиана
Хунсиана (Junciana) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Эль-Барко-де-Авила-Пьедрахита ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 76 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,02 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Топырақтың маңыздылығы
Топырақтың адамзат қоғамы үшін маңызы өте ерекше. Ең алғашқы қауымдық құрылыс кезінде адамдар жабайы өсімдіктерді мәдени өсімдіктерге айналдыра бастады. Құнарлы топырақта өнімді өте көп алатынын адамдар сол кезде-ақ білген. Жер яғни топырақсыз адамның өмірі. Адамзаттың бүкіл өмірі осы топырақпен байланысты. Топырақ ауылшаруашылығы өндірісінің негізгі құрамы болып табылады. Топырақтың құнарлығын арттыратын әр түрлі тыңайтыштар бар. Бейорганикалық тыңайтқыштар құстың саңғырығы, малдың тезегі және т.б. осыларды ерте кезден бастап адамдар өздерінің шағын жерлеріне еккен егіндеріне тыңайтқыш ретінде пайдалана білген. Қазіргі кезде топырақтың құнарлығы өте төмендеп бара жатыр. 1953-55 тың игеру жылдарда Қазақстан даласының едәуір көп бөлігін жыртып тастады. Артынан ол жерлер түгел игерілмей қараусыз қалды. Осы кезде Қазақстан жерлерінің көп жерлері эрозияға ұшырап үстіңгі қара топырақ қабаты ұшып кетті. Кейін ол жерлер шөлді жерге айнала бастады. Ол жерді өте көп жыртудың зиянды еді. Егін салғанда да жерді жыл сайын өңдеп, тыңдырып отырмаса, құнарлығы төмендеп кетеді. Соңғы жылдары бактериялық тыңайтқыштар да қолданыс табуда. бактериялар массасын топыраққа араластырып микробиологияық процестерді күшейтуге және химиялық элементтердің сіңімділігін көтеруге қол жеткізуде. Мыс: фосфорбактерин органикалық заттарды алдыратын, фосфорды сіңімді фосфор түріне айналдырады. т.б. Ауылшаруашылығы дақылдарын қалыпты өсіру үшін макроэлементтер мөлшері ғана емес. Сирек кездесетін құрамы маңызды элементтердің болмауы өсімдіктің ауруына, түсімнің аз болуына әкеліп соғуда. Өндірістің кейбір салалары топырақты пайдалануға негізделген. Соның бірі маңызды азық-түлік өнімдерін жеткізуші ауыл шаруашылдығы. Топырақ ауыл шаруашылығы өндірісін негізгі құралы болып табылады. Топырақтың орман шаруашылығында және құрылыс салғанда – инженерлік құрылғылардың іргетасының негізгі ретінде және жол салуда гидротехникалық құрылыста құрылыс материалы ретінде маңызы зор. Топырақта жүріп жататын күрді тану топырақты іс жүзінде пайдалануда жаңа мүмкіндіктер ашады. Микробиологиялық және геохимиялық процестерді зерттеуге байланысты топырақтың халық денсаулығы үшін маңызы анықтала түседі. Топырақтағы физика-химиялық құбылыстарды зерттеудің гидротехникалық құрылыс үшін және алыс қашықтыққа созылған магистралық құбырлар салу үшін маңызы бар. Топырақтағы биогеохимиялық және геохимиялық процестерді пайдалы қазба кен орындарын іздеу кезінде пайдаланады. Жердің ауыл шаруашылығы үшін маңызы ерекше, сондықтан осы сұрақ алды мен қаралуы керек.
Топырақ құнарлығы. Топырақ еңбек құралы және өнімі ретінде.
Топырақ құнарлығы деп оның табиғи және мәдени өсімдіктердің қалыпты өсуі мен дамуын қамтамасыз ету қабілетін айтады. Топырақ құнарлығы оны кез-келген борпылдақ тау жынысынан ажыратуға мүмкіндік беретін ерекше сапа. Бұл сапаның адамзат қоғамы үшін маңызы зор. Табиғи топырақ құнарлылығы олардың қалыптасуы барысында топырақ түзу факторы әсерінен болады және табиғи өсімдіктер өсімділігімен бағаланады. Өнделетін жердің құнарлығы ауылшаруашылық өнімдерінің түсім көлемімен өлшенеді және ауылшаруашылық өндірістің деңгейіне: осы топырақтың зиянды химиялық қасиетін жоя білуге, қолайлы су мен ауа режиміне, минерал, органикалық, бактериялық тыңайтқыштар пайдалану мүмкіндігіне, ауылшаруашылық өндірісінің механикаландыру деңгейіне байланысты. Түсім көлем еңбек өнімділігіне тікелей байланысты болғандықтан, топырақ құнарлығы да қоғамдық өндірістің маңызды кезі болып есептеледі. Табиғи топырақ құнарлығынан көрсеткіштері – аудан бірлігіндегі жылдық өсімдіктердің үстеме өсуі: Тундра үшін 10-25ц/га Гүлді және шым гүлді топырақ 45-85 Қара топырақты жер 90-137 Каштан топырақтар 40 Сұр-қоңыр топырақтар 12 Тропикалық саваннаның қызыл және сары топырақтары 120 Ылғал тропиктердің қызыл және сары топырақтары 325. Күнделікті өмірде құнарлы деп белгілі бір мәдени өсімдіктер үшін қолайлы топырақты атайды. Шынында құнарсыз топырақ болмайды, себебі құнарлылық топырақтың ажырамас қасиеті. Кез-келген топырақ, онда жақты өсетін өсімдіктер үшін құнарлы боп табылады. Мысалы, құнарсыз екені айқын сортаң жерлерде кейбір сортаң шөптер жақсы өседі, олар басқа жерде өсе алмайды. Сұр топырақты жерлер мақта өсуіне қолайлы, бірақ картоп үшін құнарсыз т.б. Құнарлығы немен анықталады? өсідіктер қалыпты өсу үшін топырақта мына жағдайлар блокы тиіс: 1. Өсімдік бойына сіңіре алатын формадағы қорек элементтері болуы тиіс. 2. Өсімдік сіңіре алатын формада су болуы тиіс. 3. Өсімдік тіршілігі үшін қажетті мөлшерде оттегімен қамтамасыз етілуі тиіс. 4. Топырақ массасының құрылымы қолайлы болып онтайлы ауа – су режимін қамтамасыз етіп тамырлардын топыраққа жақсы өтуін одан қоректікз аттар мен ылғалдық керегінше алуын қамтамасыз етуі тиіс. 5. Өсімдіктер үшін зиянды қоспалар болуы тиіс. Мәлім болғандай өсімдіктер негізгі қорек элементі ретінде топырақтан азот, фосфор, калий, кальций, темір, күкіртті сініреді. Химиялық талдауға қарасақ, топырақтағы химиялық элементтер құрамы көп, және ол көп жылға жетеді. Н.П.Ремезов деректері бойынша, қаратопырақ құрамында азот пен фосфордың көптігі сонша, бидайдан орташа түсім алғанда әлі 250 жылға жетеді екен, ал калий құрамы – 3 мың жылға жетерлік. Бірақ өсімдіктер үшін элементтер мөлшері емес, топырақтағы өсімдік сіңіруге ыңғайлы формалары маңызды. Қара топырақтың жыртылатын горизонтындағы қоректік элементтердің жалпы қоры, 1 га шақанда Н.П.Ремезв бойынша 1952ж.
Элементтер Мөлшер Бидайдың орташа түсімінің қандай мөлшерін қамтамасыз ете алады
NGC 466
NGC 466 — Tucana шоқжұлдызында орналасқан S0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 3 қазанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 466 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 4632, ESO 113-34, AM 0115-591.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Tucana (шоқжұлдыз)
Программалық аспап
Программалық аспап (Программный инструмент; programming tool) — программаларды құруға, тестілеуге, талдауға немесе сүйемелдеуге пайдаланылатын программалық жасақтама.
Біржан Толымбайұлы
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары
NGC 5603
NGC 5603 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 29 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5603 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 51382, NGC 5603A, UGC 9217, MCG 7-30-8, ZWG 220.11, 1ZW 86, IRAS14210+4036.
Айбас-қайбас
Айбас — Қайбас — Каспий маңы ойпатындағы шалғынды жазық сор. Ол Батыс Қазақстан облысы Орда ауданындағы Нарын құмының солтүстік жағын, шағын Берішарал өзен мен Аралсор көлі аралығын алып жатыр. Ұзындығы 20 км, ені 10 км, абсолют биіктігі 45 м. Төрттік кезеңнің құмдақты және құмды шөгінділерінен түзілген. Оның шалғынды қызыл қоңыр және бозғылт қызыл қоңыр сортаңды топырағында жусан, қоңырбасты, көкпек тағы басқа өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы
Мұқанмадияр Серікбайұлы Орынбеков
Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Санат:Философтар
Биман (Айова)
Биман (Beaman) — Айова штатының Гранди округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.5 км². FIPS коды — 19-05140.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 210 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Гранди округы (Айова)
Кешкі түгендеу
Кешкі түгендеу (Вечерняя проверка) — ротаның жеке құрамын кешкісін сарбаздар мен сержанттардың түгел болуын тексеру үшін, сондай-ақ бұйрықтарды, келесі тәуліктегі нарядты хабарлау үшін күнделікті сапқа тұрғызу. Кешкі түгендеу жұмысын жеке құрамды аты-жөні жазылған тізім бойынша атай отырып рота старшинасы жүргізеді. Кешкі түгелдеу біткен соң рота бойынша кезекші өз рапортымен (мәлімдемесімен) бөлім кезекшісіне келіп, сапта жоқтар туралы мәлімет береді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Ирек ағаш
Ирек ағаш – тері өңдеуде қолданылатын құралдардың бірі. Оның жалпақтығы 10 – 15 см, қалыңдығы 7 – 8 см болады. Ол – ишілер тұтынатын, иленген терінің қыртысын жазып, жұмсарту үшін пайдаланылатын, иіні іш жағынан кертілген бедерлі ағаш. Иленіп, кепкен терінің бір жағын аяққа басып тұрып, екінші жағын «ирек ағашқа» орап алып бұраулап тартқылайды. Сонда тері тегістеліп созылады əрі жұмсарады. «Ирек ағашты» байпақ (пима) басушылар да қолданады.
Дереккөздер
«Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Төменгі тагир
Төменгі тагир — Башқұртстанның Баймак ауданындағы ауыл, Темяс ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 550 адамды құрады. Пошта индексі — 453663, ОКАТО коды — 80206852009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Франсиску-Дантас (Риу-Гранди-ду-Норти)
Франсиску-Дантас (Риу-Гранди-ду-Норти) (Francisco Dantas) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Батыс Риу-Гранди-ду-Норти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пау-дус-Феррус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 839 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 181,593 км² шамасында. Халық тығыздығы — 15,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Зандау (Эльба)
Зандау (Эльба) (Sandau (Elbe)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 948 адамды құрайды (31 желтоқсан). Алып жатқан жер аумағы 18,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 445. Муниципалитеттің басшысы — Хенри Вагнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Шыңғыссай обасы
Шыңғыссай обасы– қола дәуірі қорымы.
Мойынқұм ауданы Хантау кентінен солтүстік-шығысқа қарай 40 км қашықтықта орналасқан. 1989 жылы Қазақ КСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының ескерткіштер жиынтығы археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.Байпақов) тапқан. Шыңғыссай обасы оңтүстіктен солтстікке және батыстан шығысқа созылып жатқан 13 қорымнан тұрады. Ол қорымдардың 8-і жан-жағынан тастармен қоршалған. Қоршаулардың диаметрі 2,5 м-ден 6,7 м-ге дейін болып келеді. Әрбір қорымдағы тас жәшіктер гранит плиталармен жабылған. .
Каталан атласы
Каталан атласы (кат. Atles català; ис. Atlas Catalán) — XIV ғасырда Каталан тілінде жасалған ортағасырлық әлем картасы; ол картография Каталан мектебінің шыңы, сонымен қатар Орта ғасырлардағы ең маңызды карта және "ортағасырлық картографияның зениті" ретінде сипатталған.
Оны 1375 жылы Мальорка картографиялық мектебі құрған, мүмкін еврей Абрахам Крескес және оның ұлы Иехуда Крескеспен бірге Арагон Патшасы I Хуанның бұйрығымен.
Ол 1380 жылы француз патшасына V Карлға сыйлық ретінде Францияның патшалық кітапханасында болды.
Парижде (қазіргі Франция Ұлттық кітапханасы) сақтаулы.
Каталан атласы бастапқыда пергаменттің алты парағынан тұрды (әрқайсысы шамамен 64,5-тен 50 см-ге дейін). тігінен бүктелген, түрлі түстермен боялған, соның ішінде алтын мен күміс.
Бірінші парақтарда космография, астрономия және астрология мәселелері түсіндіріледі (атап айтқанда, жердің сфералық формасы белгіленеді).
Сондай-ақ, теңізшілерге практикалық кеңестер берілген.
Атластың соңғы төрт парағы – Марко Поло мен Джон Мандевиллдің шет елдер туралы ақпараты бар егжей-тегжейлі портулан картасы. Араб дәстүрі бойынша оңтүстіктен солтүстікке қарай. Қалалардың тиесілігі жалаулармен белгіленеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Географиялық карталар Санат:Каталония тарихы
Ден Макс
Ден Макс (1878-1952) — неміс математигі. Негізгі ғылыми еңбегі геометрияға арналған. 1901 жылы отандасы Давид Гильберт (1862-1943) ұсынған 23 мәселенің бірі — конгурэнтті тетраэдрлар туралы мәселені шешкен (Ден теоремасы).
Дереккөздер
Санат:Математиктер
Висенсия
2004 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 29231 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 250,37 км² шамасында.
Тарихы
Қала 1879 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Филлипсбург (Нью-Джерси)
Филлипсбург (Phillipsburg) — Нью-Джерси штатының Уоррен округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14950 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.6 км² шамасында. FIPS коды — 34-58350.
Гексод
Гексод (Hex — алты электрод) — алты электродтан, яғни катод, анод және торт тордан (екі басқарушы және екі экрандайтын) тұратын электрондық шам. Супер-гетеродинді радиоқабылдағыштарда араластырғыш шам ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ле-Валлуа
Ле-Валлуа (Les Vallois) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,25 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88491, пошта индексі — 88260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 106 адамды құрады. Халық тығыздығы — 20,19 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Каратунка
Каратунка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тавда өзенінің оң жағалауынан 231 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Дизель қозғауыштың түтінділігі
Дизель қозғауыштың түтінділігі- босжүрісте,босжыл-дамдату режимінде және айналудың максималды жиілігінде пайдаланған газдардың оптикалық тығыздықпен анықталатын түтіндік.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Ауыстыру
Ауыстыру (Перемещение; relocation) — 1) жаңа адрестен бастап мәліметтерді негізгі жадқа орналастыру; 2) программаның негізгі жадтағы тұрған орны өзгерген кезде ауысатын адрестік тұрақтыға жаңа мәндер телу.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Екпінді (Төле би ауданы)
Екпінді — Түркістан облысы Төле би ауданы, Алатау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ленгер қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1120 адам (556 ер адам және 564 әйел адам) болса, 2009 жылы 1263 адамды (629 ер адам және 634 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Төле би ауданы елді мекендері
Футболдан Англия суперкубогы 2023
Футболдан Англия суперкубогы 2023 (2023 FA Community Shield) — турнирдің 101-ші жарысы. Ойын 1:1 есебімен тең аяқталды да, пенальтилер сериясында "Арсенал" 4:1 есебімен жеңіске жетті
Дереккөздер
Санат:Футболдан Англия суперкубогы Санат:2023 жылғы футбол Санат:Арсенал Лондон ФК ойындары Санат:Манчестер Сити ФК ойындары
Хан-Крум (Шумен облысы)
Хан-Крум (Хан Крум) — Болгариядағы ауыл. Шумен облысына қарасты Велики-Преслав қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 357 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9863. Телефон коды — 05333. ЕКАТТЕ коды — 78210.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шумен облысының елді мекендері
Сарыүйсін
Қысқаша мәлімет
Сарыүйсін ''– Ұлы жүз құрамына кіретін ежелгі тайпа. Ұраны –'' Байтоқты. Таңбасы – Абақ. Сарыүйсіндер – Бәйдібек бабаның бәйбішесі Марау (Сары бәйбіше) анадан тараған ұрпағы. ''Сарыүйсіндер ежелден Жетісу (Іле, Шу, Талас өзендерін бойлай) өңірін, Қаратау баурайын мекен еткен. Негізінен, көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан.''
Сарыүйсіннен көптеген абыз, би, шешен, батырлар шыққан.
Қысқаша шежіресі
Бәйдібек → Байтоқты → Сарыүйсін → Мырзақаз → Жақып, Қалша
Жалпы мәлімет
Халық жадында сақталып, атадан балаға мирас болып келе жатқан шежірелерде Сарыүйсін тайпасы Бәйдібек бабаның Сары бәйбішесі Марау анамыздан таратылып, тіркестегі "Сары" сөзін, бір деректе Гүлжамал, бір деректе Марау аталатын, анамыздың түрімен байланысты шыққан дейді. Шежіренің негізі ауыз екі айтылатын аңыз болғандықтан біз аңызда айтылып, соңғы ғасырларда санаға сіңген деректерді негізге алуды жөн көрдік. Себебі Бәйдібек бабаның өзін бір деректер Ақсақ Темір көреген (хан тұқымынан қыз алған адамға берілген атақ) заманында ғұмыр кешкен десе, бір деректер (шежірелерде айтылатын аталар өмір сүрген уақытына дәлірек келтіру үшін) XII ғасырда, ал бір деректер біздің дәуіріміздің VIVII ғасырларында өмір сүрді деп дәлелдейді. Осының барлығы, біздің ойымызша, үстірттікген шыққан сияқты. Бәйдібек бабаның тарихта болғаны бұлжымас ақиқат, әруақты бабаның қай дәуірде өмір сүргендігін дәлелдеп айтуды тарихшылардың үлесіне қалдырайық. Бірақ, түркі тілдестер әлемінде "Аталық" деген ұғым бар.
Вайгандсхайн
Вайгандсхайн (Waigandshain) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вестервальд ауданының құрамына енеді.
Сарыүйсін
Жалпы мәлімет
Осы ұғымға сәйкес Алаша хан туралы аңызда айтылатын, ханның ала шықты деген жорамалмен елден шығарылып жіберген баласын іздеп баратын жүздерді (ұлы, орта, кіші) айналып өтуге болмайтын сияқты. Сол аңызда алғашқы жүз жігітті бастап барып, хан баласын қайтып елге көшуге үгіттеген Ақарыс Бекарыс өзіне ергендердің, Жанарыс та, солар сияқты, қасына ергендердің атасы болып шығады. Осы үш адамға бөлек-бөлек еріп барған бір қазақтың балалары, үш батырға еріп хан тапсырмасын орындауға бөлек-бөлек барғаны үшін, үш жүзге бөлініп шыға келеді. Бұдан шығатын қорытынды ой, халқымыздың көшпенді тірлігінде жаугершілік заманда қол бастап, бейбіт заманда топ бастап, қысыл-таяңда сөз бастай алатын адамдарға сол кездегі ел билеушісі "аталық" дәрежесін берген.
Вайгандсхайн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 199 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 43 302. Муниципалитеттің басшысы — Эрнст-Тео Юнг.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Сарыүйсін
Жалпы мәлімет
Бүл хабар құлақтарына жеткен тоғыз ұл (Қазыбек, Жәнібек, Толыбек, Тайлыбек, Әлібек, Тастанбек, Сенбек, Қарабек, Сарыбай) өздерінің күшіне сеніп ешкімді көмекке шақырмастан жауды өздері ғана қуады. Әккі жау жалтаң жолмен жүріп, тоғыз батырды ел арасынан ұзап шығуға мәжбүр етеді. Ақыры қуып жеткендер олармен қазіргі Шымкент маңындағы Ақсу бойында арпалысады. Сол жерде үш ұл мерт болады. Қалған алтауы жауды соғыса отырып қуып, қазіргі Күйік асуына таяу жерге жеткенде мерт болады. Ол жерлер күні бүгінге дейін "Алты сары" деп аталады. Өсіп, өркендеп қалған ұлдарынан айырылған Сарыбәйбіше мосқал тартқан жасында тағы бір ұл көреді. Туғаннан аяқ-қолдарында кемістік бар баланы бай мен бәйбіше алласына шүкірлік айтып, елеусіздеу Сирақты деген есіммен атапты. Сап-сары үлпек шашы мен, сергек мінезі баланы кейінірек ел арасында Сергек сары атандырыпты. Бір деректерде, Алланың берген сиы дегенді меңзеп, Сыйлық сары деп те атайды. Үйсін деген сөздің түбірі ырыс, байлық дегенге сайғандықтан, оның байлығына сай халық өз ішінде сары үйсін атап кетіпті. Ал енді бір деректе Марау ананың кенжесі жау шапқан кезде жеті жастарда екен.
О сы кезде ортаға Үйсін бабаның әруағына айқайлап сиынып бір жас жігіт шыға келіпті. Балуандар қол алысып, күресе бергенде түйе балуан қолын құрғату үшін ысқан топырақтың алақанында іркіліп қалғанын балаң жігіттің кезіне байқатпай шашып жіберіпті. Бұндай әділетсіздікті күтпеген жас балуан сасып қалғанда, түйе балуан еңкейіп жауырынынан қапсыра құшақтап басынан асырып атып жібермек болып шалт қимылға көшіпті. Балаң балуан бұға қалып, оның екі аяғының арасынан өтіп бара жатып, кетеріп төңкеріп түсіпті. Әне-міне дегенше басынан аттап, жеңісті иеленіпті.
Қолпаштаушылар оны тіл-көзден сақтау үшін басына шапан бүркеп ел арасына алып кіріп кетіпті. Күрестің тез біткеніне таң қалған елі "Кім жықты?", "Жыққан кім?" деп ду ете түскенде бір ақсақал: "Үйсін бабасының әруағын шақырып ұрандап шыққанына қарағанда, Үйсіннің бір сары баласы жықты" депті халыққа. Сол кезден бастап Сарыбай Сарыүйсін аталып кетіпті. Қалай десек те Сарыбайдың Сарыүйсін аталуына әкелетін осындай аңыздар көп. Олардың кейбіреуінде санаға симайтын, "дәлел-сымақтар" келтіруге тырысады. Біз жоғарыда негізге алған деректеріміздің барлығы аңыздардан алынып отыр. Кез келген аңыз өзі туған заманның саясатына сүйене отырып дүниеге келеді. Өздеріңіз байқағандай, аңыздардың негізгі мақсаты ел бірлігі. Ел бірге болуы үшін түбі бір болуы керек деген қағиданы негізге алған аңыздарда кей-кейде қисынға симайтын бұрмалаулар да аз кездеспейді. Сондықтан да тарихи деректердің орны әрқашан да ерекше болып шығады. Осыған орай жоғарыда аталған еңбектерде негізін мақұлдатқан, Әлкей Марғұлан еңбектерінде, жалпы дүниежүзілік тарихта аты аталатын Түргештер хандығы жайлы мағлұматтардың айтары көп сияқты. Біздің дәуіріміздің 699766 жылдары билік құрған Тургеш қағанатының құрамына кірген халықтар өздерін сарыүйсіндерміз ден атағаны тарихтан белгілі. Олай болса, Түргеш қағанаты тарих сахнасынан кеткен кезде, оның орнында қалған халықтың Сарыүйсіндер аталуы санаға қонатын сияқты. (Түргештер туралы мақаланы осы кітаптан оқисыз).