cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кеңестік Қазақстан тарихының Батыс тарихнамасынан көрініс табуы
Шетелдік авторлардың Ресейдегі Азамат соғысын «Қазан бүлігінің» бұл тартпас салдары деп қарауы (Р. Даниэльс, М.К. Дзевановский, Д. Футмэн, Ш. Фитцпатрик және басқалар). 1918-1920 жылдары Қазақстанда болған оқиғаларды бағалауда негізгі методологиялық кілт қызметін атқарды. Петроградтағы Қысқы сарайға шабуылдан басталған саяси дауыл алыстағы кен-байтақ далада тарыдай шашылып жатқан қазақтардың көпшілігі үшін бар болғаны орыстардың біреулерінің екіншілеріне қарсы соғысы ғана, түсініксіз, жұмбақ соғыс болатын.
Проблеманын осы заманғы шетелдік тарихнамалық тұғырнамасының негізгі құрамды бөліктері француз дипломаты әрі тарихшы, 1917-1918 жылдары Ташкентте болған оқиғалардың куәгері Жозеф Кастаньенің еңбектерінде. . кездеседі. Француз ғалымы көзқарастарының қалыптасуына 20-30-жылдары Парижде эмиграцияда болған М. Шоқай зор ықпал етті.
20-30-жылдары жарияланған жұмыстар
70-80-жылдары, басмашылықтың жеңілуінің әлеуметтік негіздері мен себептерін большевизм мен исламның бітіспес қайшылығымен байланыстыра зерттеумен Г. Массел, Э. Каррер д' Анкос, А. Беннигсен, Ш. Лемерсье-Келькеже, С. Уимбуш, Г. Брэкер белсенді түрде шұғылданды. Басмашылық туралы бірқатар кешенді зерттеулер «Орта азиялық шолуда» жарияланды («Басмашылық. Орта азиялық халықтардың 1918—1924 жылдардағы қарсылық қозғалыстары»; «Жұнаид хан — Қарақұм даласының королі»; «Түркістандағы шетелдік соғыс тұтқындары» т.б.).
Шетелдік тарихшылардың (М. Олкотт, М. Броксап, Г. Фрезер) соңғы зерттеулері, жаңа деректік негіздерге сүйеніп, басмашылықты «мәдени және діни жағынан ұқсас». Түркістан халықтарының отаршылдыққа қарсы күресі түрінде тұжырымдауға мүмкіндік берді.
Монографиялық еңбекте жоғарыда атап өтілген зерттеулермен бірге, Гуверов институтының мұрагатында (АҚШ) сақталған «Т. Рысқұловтың материалдар жинағы»; Түркістан республикасы ОАК-нің Төтенше комиссиясы мен Халық Комиссарлары Кеңесінің бұйрықтары; Ферғана майданы әскері қолбасшысының жарлықтары; Т. Рысқұловтың «Революция және Түркістанның жергілікті тұрғындары» (Ташкент, 1925) кітабы; ТұрОАК-і комиссиясының Түркістан Компартиясы съездеріндегі басмашылықпен күрес туралы жасаған баяндамалары; В. Құйбышевтің «Басмашылық майданы» мақаласы («Жизнь национальностей», № 16/73, маусым, 1920 жыл) кеңінен пайдаланылған. Эмигрант Анатолий Марковтың «Ақтар қозғалысының энциклопедиясы: көсемдер, партизандар, майдандар, жорықтар және Ресейдегі Кеңестерге қарсы халық көтерілістері» (II-IV т.) деп аталатын жарияланбаған қолжазбаларынан және Уильям Клеммнің «Орыс Орта Азиясындағы революциялық оқиғалар очеркі» дейтін докторлық диссертациясынан (1922 жыл) алынған күнды да алуан түрлі материалдар алғаш рет ғылыми айналымға енгізілген.
Бұл деректемелер мен әдебиеттерді шығармашылық тұрғыда ой елегінен өткізу, автордың басмашылық тарихының әскери-саяси аспектілерін сипаттаудың дәстүрлі шеңберінен шығып, оның әлеуметтік-экономикалық себептерін барынша толық әрі сенімді түрде көрсетуіне мүмкіндік тудырды. Дейли басмашылық қозғалыстың бастау көздерін Орта Азия мен Қазақстан халықтарының 1916 жылғы отаршылдыққа қарсы көтерілістерінен, қазақ және қырғыз шаруаларының жерсіз қалуынан іздестіреді. Осы қатарда, негізінен орыстардан құралған Түркістан үкіметінің шовинистік саясаты, жергілікті тұрғындардың діни сезімдерін қорлау және оларды қайыршыландыру секілді факторларға сілтеме жасалады.
П. Олбергтен кейін, автор Қызыл Армияның өлкеге келуінің өзі ғана аласапыран тудырушы факторға айналғанын ескертеді. Тұтастай алғанда, Дейли басмашылықтың тууын жергілікті тұрғындардың оларға жат теорияға негізделген әлеуметтік тәртіптерді қабылдамауының табиғи көрінісі ретінде түсіндіреді. .
Тартылыс
thumb Тартылыс
Кеңестік Қазақстан тарихының Батыс тарихнамасынан көрініс табуы
20-30-жылдары жарияланған жұмыстар
Азамат соғысынын соңына қарай дәстүрлі қазақ қоғамы қиратылып, Қазақстанның көптеген аудандарында қысқа мерзім ішінде екі рет жаппай ашаршылық орын алды. 1918 және 1921 жылдары жергілікті тұрғындар арасында болған ашаршылықтың қамтыған ауқымы туралы бірқатар материалдар АҚШ пен Еуропа елдері мерзімді баспасөзінін беттерінде жарияланды. 1922-1923 жылдары сауда ісімен Орынбордан Актобеге, одан әрі Арал теңізіне дейін барған австриялық Г. Крист пен ағылшын Р. Фокстің күнделіктері сол кезеңнің оқиғалары туралы құнды деректер болып табылады. .
Тартылыс
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Кеңестік Қазақстан тарихының Батыс тарихнамасынан көрініс табуы
20-30-жылдары жарияланған жұмыстар
Қазақтарды жаппай шаруа ұжымына ұйымдастыру («Қосшы», «Жарлы» т.б.) қызметі, жер-су реформалары қайсыбір тарихшылардың (X. Сетон-Уотсон, Э. Карр, Я. Матли . назарын аударды. Олар большевиктердің аграрлық саясатының қайшылыққа толы екенін, қоныстанушыларға берілген шұрайлы жерлерді қазақтарға қайтарғысы келмейтінін атап өтті.
В. Конолли 1921-1922 жылдардағы аграрлық реформалардың басты мақсаты Кеңес өкіметінің көмегімен мұсылман қоғамына әлеуметтік күйзеліс әкелу болды, ал бұл реформалар болашақтағы басқа да аграрлық өзгерістердің басталуының өзіндік нышаны ретінде қызмет етті деп бағалады. .
Тартылыс
Дереккөздер
Dagsin
Кеңестік Қазақстан тарихының Батыс тарихнамасынан көрініс табуы
20-30-жылдары жарияланған жұмыстар
Қазақстанның ұжымдастыру қарсаңындағы қоғамдық-саяси жағдайы М. Олкоттың кітабында, өмірдің барлық саласынан отаршылдық мұраларын аластау үшін күреске шыққан аз санды қазақтың зиялы қауымы мен бұқара халықтың әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге қолдау көрсетуіне мұқтаж Кеңес өкіметінің жергілікті органдарымен күрес түрінде сипатталады. Орыс отаршылдарының мүдделерін көздеген большевиктер жергілікті тұрғындардың мұқтаждығын қанағаттандыра алмады. Бір сөзбен айтқанда, деп жазады Олкотт, әр түрлі себептерге байланысты, Компартияның сол кездегі көсемдері қазақ даласындағы алда тұрған экономикалық эксперименттердің мәдени және әлеуметтік ауыр салдарларын айқын аңғара алмады. Алайда қазақтардың өздері басқа да орта азиялық халықтар секілді, олардың қоғамын экономикалық шаралар арқылы өзгертудің мәнін ғасырлар бойғы дәстүрлері мен мәдениетіне төнген тікелей қатер ретінде түсінді. .
Шетелдік тарихшылар (Е. Бэкон, Э. Шихи, И. Виннер, X. Нейберт, Э. Гизе т.б.),. тіпті экономикалық мақсаттарды ғана көздегеннің өзінде де, қыска мерзім ішінде көшпелі және жартылай көшпелі малшыларды отырықшылыққа көшуге мәжбүрлеудің ақылға сыйымсыздығы туралы тезисті жан-жақты негіздеді.
Қазақтарды отырықшылыққа көшіруге байланысты орын алған трагедия себептерін П. Крадер (АҚШ), дәстүрлі қазақ қоғамы мен өндірістік жүйені әлеуметтік ұйымдастырудың бірыңғайлық пен тұтастықтың синтезі екендігімен түсіндіреді. .Э. Шихи, В. Конолли (Англия), дәстүрлі көшпелі шаруашылықтың биологиялық және әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыру бағдарында жүргізгенде ғана тиімді болатынын атап өтеді.
Ұжымдастыру барысындағы бетімен кетушілік пен зорлық-зомбылық көріністері америкалық тау инженері Джон Литлпейдждің «Кеңестік алтынды іздестіру жолында» деген естелігінде шыншылдықпен және терең сезіммен суреттелген. Бұл естеліктер қазақ халқының 30-жылдардағы қасіретті тағдырының құжаттарға негізделген хикаясындай оқылады. «Біз малшылардың шикі балшықтан соғылған, құлап қалған үйлерінің үйінділері арасынан баяу сыздықтап шығып жататын түтінді жиі көретінбіз, — деп жазады ол. — Үйлер номадтар мен коммунистік әпербақандардың арасында болған ұрыс кездерінде өртелген. Олар ұшы-қиырсыз даланың бірде о жерінде, бірде бұ жерінде айлар бойы жанып жатты». .
М. Олкотт «Қазақстандағы ұжымдастыру науқаны» мақаласында қазақтарды шаруа шаруашылығына ұжымдастыру шаралары 1930 жылы халықтың жаппай және тегеурінді қарсылығын тудырғанын айтады. Республиканың партия ұйымдары,оның басшылары Ф. Голощекин мен И. Кұрамысов өлкеде етек алған зорлық-зомбылық пен талқандаудың бар кінәсін мойнына арту үшін «айыптыларды» іздеуге мәжбүр болды. Олар ең алдымен А. Байтұрсынов және Алашорданың басқа да көсемдері болып шықты.
Қазақстанның көптеген аймағын қамтыған күйзелістер туралы алғашқы хабарлар америкалық мерзімдік басылым («Нью-Йорк Тайме» т.б.) беттерінде 1932-1934 жылдары-ақ көріне бастады. 30-жылдардың қайғы-қасіретін суреттеген макалалар «Манчестер Гардиан», «Дейли Телеграф», «Матен», «Фигаро», «Нойе Цюрихер Цайтунг», «Газетт де Ла Лозанн», «Стампа» беттерінде жарық көрді.
30-жылдардағы қазақ ауылдарын жаппай қамтыған ашаршылық жөніндегі батыстық жарияланымдардың ішінен Р. Конквестің 1986 жылы Лондонда шыққан «Қасірет науқаны: кеңестік ұжымдастыру және аштан қыру» кітабын бөліп айтуға болады. Автор өз кітабында X. Сетон-Уотсон бұрынырақта айтып кеткен, қазақтар арасындағы ашаршылық ұжымдастыру түрінде арнайы ұйымдастырылған науқанның салдары деген пікірді ұстанады.
Конквест батыстық тарихнамада алғаш рет байлар шаруашылығын тәркілеу және Кеңес өкіметінің басқа да жазалау шаралары салдарынан аштықтан құрбан болған қазақтардың санын анықтауға тырысты. .
Қазақтар трагедиясы, деп санайды батыс тарихшылары, капиталды ауыл шаруашылығынан өнеркәсіпке аударудың есебінен жүзеге асырылған индустрияландыру саясаты арқылы асқына түсті. Орта азиялық халықтардың айтарлықтай материалдық табыстары қандай болғанда да, бұған төленген адам күш-жігерінің құны орасан зор деп санайды олар. Индустрияландыру тарихын осыған ұқсас талдау ағылшындық жетекші орта азия танушылардың бірі В. Коноллидің еңбектерінде. келтірілген. Оның «Кеңестік Азиядағы өнеркәсіптің дамуы» (1941) атты мақаласында Қазақстанның маңызды индустриялық нысандары: Қарағанды көмір кен орны, Балқаштың мыс кені, Жезқазған кеніші, Риддердегі полиметалл қазба байлықтары мен Шымкенттегі кәсіпорындар қарастырылды. Конолли бұл «жетістіктердің» бәрінің артында қазақ халқының трагедиясы тұрғанын түсінді, өйткені бұған оның қолында жеткілікті сенімді дәлелдер, Қазақстаннан Қытайға, Моңғолияға, Ауғанстанға, Иранға және басқа елдерге ауған босқындарға сауал қою жолымен алынған материалдар болды.
Қазақстандағы мәдениет құрылысының тарихы әлі де зерттелу үстінде. Бірақ ол 90-жылдардың бас кезіне дейін тұтасымен «мәдени революцияның» мақсаттарын, міндеттері мен қорытындыларын пайымдауға арналған болатын. .
Қазақстандағы мәдениет құрылымы мәселелері жөніндегі ғылыми-тарихи жұмыстардың көпшілігін кеңестік отаршылдық теориясын нысана еткен авторлар (А. Беннигсен, А. Парк, P. Пайпс, М. Ривкин, В. Конолли т.б.) жазды. Олар кеңес мемлекетінің аймақтағы әлеуметтік-экономикалық шараларын орыстандыру саясатымен тікелей байланыстырады: кеңестендіру, индустрияландыру, ұжымдастыру, орыстандыру оқиғаның тізбегі, міне осындай. Р. Хилл «Кеңес Одағы: Лениннен Горбачевка дейінгі саясат, экономика және коғам» деген айтулы еңбегінде өзінің қоғамдық дамуында артта қалған халықтарға «білімді ақсүйектердің өз құндылықтарын таңуы» олардың рухани өмірі мен экономикасының жекелеген салаларын өз қалауларынан тыс күшпен жанартуға мәжбүр еткен отаршылдық саясаттың сөзсіз салдары деп санайды. «Халықтардың экономикалық дамуын қамтамасыз ете отырып, — деп жазады кітап авторы,— Кеңес үкіметі олардың дәстүрлі мәдениетін үнемі күйретіп отырады, сол арқылы олар халықтардың мүсәпірлік өмір салтына душар болуының, олардың орыстар пайдасы үшін қаналуының барлық кінәсын мойнына артты». . Алайда, бұл оның пікірінше, жаңғырту жолына түскен елдердің барлығының да үкіметтері бастан кешетін дилемманың бір нұсқасы болып табылады.
Саясаттың экономикадан, мемлекеттің қоғамнан, Орталықтың мүдделері шетаймақтардың маңызды қажеттіліктерінен басым болуын негіз етіп алған КСРО-ның әміршіл-әкімшіл жүйесі Қазақстанның соғысқа дейінгі кезеңдегі экономикалық дамуынын бейшара беталысын одан әрі күйзелтті.
Егер аталған алғашқы тарихнамалық бағыт өз қатарына әлеуметтік тарихтың жекелеген жақтаушыларын біріктірген болса, ал «пессимистер» негізінен тоталитаризм және кеңестік отаршылдық теориясын ұстанушылардан тұрды. Соңғылары кеңестік қоғамдық құрылыстың күйреуі сөзсіз болатын жағдай деген тезиске табан тіреді. Олар Қазақстанның экономикалық даму проблемаларын зерттеулерінің ең басында-ақ бұл үрдістің бір жақты сипатын, оның Ресейдің өнеркәсіп ошақтарына қызмет етуге бағдарланғандығын атап айтты (3. Мясковский, Г. Вагенленер, П. Ботт, Катков т.б.). .
Шетелдік тарихнамада, Қазақстанның экономикалық дамуы, Кеңес Одағының ыдырау кезеңіне дейін де, бұрынғысынша: а) Еуропалық Ресей мен КСРО-ның шығыстағы республикаларының экономикалық мүдделері арасындағы жағдайды антагонистік сипатта қарастыратын «орталық — шет аймақ» моделінің шенберінде; ә) аймақтың табиғат байлықтарын орталық-отарлаушы ел пайдасы үшін тонауға, экономикалық қанауға және отарлауға қарсы наразылық білдірулері арқылы көрінген Орта Азия мен Қазақстан халықтары ұлттық санасының өсу заңдылықтары арнасында қарастырылып келді.
Қазақстанның экономикалық дамуының индустриялылық сипатын теріске шығармай, М. Олкот, алайда өнеркәсіптің осы кезге дейін «негізінен орыстардың бақылауында» екеніне ерекше назар аударады. «Бүгінде Қазақстан көмір өндіруші өнеркәсібі және индустриялық негізі бар республика бола тұра, — деп жазады Олкот, — еңбекке жарамды жергілікті тұрғындардың 75%-ы үшін ауыл шаруашылығы әлі де экономиканың өмірлік маңызды саласы ретінде қалып отыр». . Қазақтардың индустриялық еңбектен тысқары қалуы салдарынан, — деп санайды Олкот, қазақ қоғамындағы ең терең өзгерістер индустрияландыру мен өнеркәсіпті одан әрі дамыту есебінен емес, тың жерлерді игеруі арқылы жүзеге асырылды.
Тың және тыңайған жерлерді игеру батыста тарихшылардың, сондай-ақ ғалым-агрономдардың, топырақтанушылардың, экономистердің және басқалардың да кең спектрлі көзқарастары көрініс тапқан әдебиеттердің тұтас бір ағынын тудырды. Тың науканының алғашқы жылдары жазылған Дж. Клири, Э. Стивенсон (АҚШ), О. Шиллер, Г. Раух, X. Финдейзеннің (ГФР) жұмыстарында Қазақстандағы егіс қорын кеңейтудің экономикалық мақсаттары мен әдістерін талдап, жергілікті тұрғындардың өз қалауымен қатысуынан тысқары қабылданған кезекті партиялық шешімге қарым-қатынасын ашып көрсетуге ұмтылыстар жасалған. .
Проблема тарихнамасының даму деңгейіне қарай, онда өкілдері тың игеру науқанын экономикалық немесе саяси тұрғыдан түсіндіруге тырысқан негізгі екі бағыт қалыптасты.
Мәселен, О. Шиллер мен А. Ноувтың науқанының алдында екі түрлі жолмен шешілуі мүмкін болатын кең-шарлық жүйенің ұзаққа созылған дағдарысы орын алды деп санайды. Біріншісі — ауыл шаруашылық өндірісін ежелгі егіншілік аймақтарды қарқынды дамытуға жеткізеді. Бірақ бұл айтарлықтай мол қаржы жұмсауды қажет етеді. Екінші жол - Қазақстан мен Сібірдегі тың және тыңайған жерлерді игеруді қарастырды.
Р. Лэйрд, Дж. Чэпел, Дж. Уилер, М. Макколи, М. Рае, Н. Рязановский, яғни бұл тақырыпты зерттеушілердің басым көпшілігі Қазақстандағы тың жерлерді игеруді Қазақ даласын мәңгілік отарлауға ұмтылған патшалық қоныс аудару саясатының жалғасы деп қарайды. Кеңестер, деп пайымдады олар, осы науқан арқылы бірқатар міндеттерді шешуге: славяндарды қоныстандырып, Ресеймен шекаралас аумақтардың беріктігін нығайтуға, ұлттық аймақтарды орыстандыруға тырысты. Бір сөзбен айтқанда, АҚШ-тың сыртқы саясат мекемесінің органы «Форрин аффездін» пікірінше, тың игеру «бәрінен де бұрын Қазақстанға қатысты болған» КСРО-дағы «орыстарды одақтық республикаларға қоныстандырудың мұқият жоспарланған және саяси сипатқа ие» кезекті шараларының бірі болып табылады. .
Қазақстан экономикасының Кеңес Одағының ыдырауы қарсанындағы жай-күйіне тұтастай сипаттама бере келіп, батыстық зерттеушілер, агроөнеркәсіптің өз ішіндегі экономикалық қатынастардың реттелмегендігіне және соның салдарынан кеншар мүшелерінің еңбегімен жиналған қордың елеулі бөлігі өнеркәсіпке құйылғанына назар аударады. Осындай тәсілмен республиканын 60-70%-ын күні бүгінге дейін қазақтар құрайтын ауыл тұрғындарын жасырын қанау жүзеге асырылды. 80-жылдардағы Қазақстан экономикасының дамуындағы жағымсыз бағыттар М. Гольдман, М. Олкот, Д. Хоскинг, Т. Коултон, тағы басқалардың еңбектерінде150 көрініс тапты. Олар республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуын тежеген теріс үрдістер, оның өнеркәсібіндегі құрылымдық ерекшеліктермен, халық шаруашылығының сапалық емес, сан жағынан дамыған экстенсивті сипатымен, ғылыми-техникалық прогрестің баяу қарқынымен байланысты болғандығын атап өтті.
Елдің ыдырау себептерінің (экономика мен саясаттың қатаң орталықтандырылуы, экономикалық және саяси тетік қызметінің тиімсіздігі, төрешілдіктің өсуі және басқа да теріс құбылыстар)151 қатарында көптеген шетелдік зерттеушілер КСРО-дағы ұлттық мәселенің шешілмегендігін тілге тиек етеді. Кеңес Одағы өзінің құрылған кезінен бастап әлеуметтік көпірме сөз бен озбырлыққа арқа сүйеген отаршыл империяға айналды. . Күшейе түскен орыстандыру мен ассимиляциялық үрдістер жағдайындағы ұлттық сана-сезім жарылысы болмай қоймайтыны сөзсізеді. В. Конолли 1974 жылдың өзінде-ақ «Эйшн аффезде» былай деп жазды: «Егер түркілік ұлтшылдықтың өсуі мәжбүр ететін болса, социализмнің Орта Азиядан кетуі мүмкін екендігіне ешқандай да танғалуға болмайды». .
1988 жылы АҚШ-та Р. Конквестің ұсынысымен «Соңғы империя» тақырыбы бойынша кеңестанушылардың халықаралық конференциясы өтіп, онда ұлттық фактордың Кеңес Одағының болашағына ықпалы туралы мәселе талқыланды. .
70—80-жылдары 3. Бжезинский және басқа ғалымдар кеңестік ұлт саясатының саяси аспектілеріне арналған бірқатар негізді зерттеулерін жария етті. Онда олар Кеңес мемлекетін оны патшалық империяның өткен шағымен байланыстыратын ұқсас құрылымдық сипаттарының ұзын тізбегін ашып берді. .
«Кеңестік саясат: болашақтан өткен шаққа?!» дейтін мақаласында, 3. Бжезинский, қалай болған күнде де «КСРО-дағы ұлттық проблема ондағы әлеуметтік өзгерістермен тікелей байланысты» деп көрсетеді. Ол Кеңес Одағындағы ұлттық мәселе «кеңестік қоғамның біртіндеп даму жолындағы негізгі кедергі» болып келгенін және тіпті болашақта да бұл мәселе «елдің саяси дамуындағы фатальдық қайшылыктар ретінде көрініс табуы мүмкін» екендігін болжады. . КСРО-дағы ұлттық мәселенін ондағы әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістермен өзара байланыстылығы туралы қорытындысын Бжезинский өзінің кейінгі жұмыстарында да атап өтті. Кеңес Одағының ыдырауы қарсаңында жарық көрген «Ұлы сәтсіздік» деген кітабында ол мынадай қорытынды жасайды: «КСРО баллистикалық ракеталар мен ғарыштық техникадан басқа, әлемдік нарықта бәсекелестікке қабілетті өнім өндіре алатын тиімді экономикалық жүйе құра алмады. Кеңестердің экономикалық стратегиясы, табиғи қорға бай Орта Азия мен Қазақстан әлі де артта қалған аймақ болып қалып отырғаны үшін кінәлі. Отаршылдық бірде-бір халықты бақытты етпейді». .
80-жылдардың екінші жартысындағы оқиғалар
Атап айтқанда, қазақ жастарының 1986 жылғы желтоқсандағы көтерілісі шетелдік Орта Азия зерттеушілерінің болжамдарын көп жағдайда дәлелдеп берді. Беннигсен өзінің соңғы еңбектерінің бірінде Алматы мен республиканың басқа қалаларындағы желтоқсан оқиғасына орай былай деп жазады: «1986 жылғы оқиғалардан кейін бұрынғы бейғам ксенофобия мұсылман ұлтшылдарының «үлкен орыс ағасына» қарсылығына, этносаралық тартысқа орын бере бастады». .
Қазақстанда 1986 жылдың желтоқсанында болған оқиғаларға әлемнің көптеген елдері үн қатты. Б. Керблай, М. Лавинь (Франция), У. Хальбах, Р. Шарф (ГФР), Э. Уимбуш (Англия), М. Олкотт (АҚШ) өздерінің орта азиялық республикалардың болашағы туралы ғылыми болжамдарын қазақ халқының ұлттық оянуының қуатты жарылысына алып келген факторлар- мен байланыстыруға тырысты. .
Алматыдағы желтоқсан оқиғаларына кешірек, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін үн қосқан Э. Карркер д'Анкос оны жарылған бомбаға теңеді. 80-жылдардың екінші жартысында Горбачевтін ойластырған жарты кеш реформаларына талдау жасай келе, ол былай деп жазды: «Сол кезеннің ең есте қаларлық оқиғасы Алматыдағы 1986 жылғы желтоқсандағы көтеріліс болды... Ол бірінен кейін бірі Ташкентте, Вильнюсте, Тбилисиде және басқа қалаларда болған бой көрсетулер тізбегін бастап берді». .
Әлемдік астам державаның тікелей ыдырауы қарсаңында болған оқиғаларға жүргізілген талдаулар (М. Олкотт, Б. Нахайло, Г. Симон т.б.)161 ғылыми біліктілігі уақыттың өзімен дәлелденген, кеңес танушылардың қызметтерінің қорытындыларын шығаруына алып келді. Кеңес Одағының тарих сахнасынан кетуіне байланысты, кеңестанудың өзі де зерттеу нысанасы болудан қалды. . КСРО-ның, Г. Симонның сөзімен айтқанда, «соңғы отаршыл империяның» ыдырауы, оны құраушы республикалардың ұлттық және мемлекеттік тәуелсіздік алуы, Қазақстан мен шет елдер арасындағы ғылыми және мәдени байланыстардың кенеюі шетелдік авторлар зерттеулерінің әдіснамасы мен құрылымына мәнді түзетулер енгізді. «Кеңестану» және «Кеңестану орталықтары» терминдерінің орнында бүгінгі күннің ақиқатын бейнелейтін жаңа ұғымдар пайда болуда. 1992 жылдың ақпан айында Мәскеуде өткен «Кеңестік сыртқы саясат; 1971 — 1991 жылдар, өткенге шегініс» деп аталатын халықаралық конференцияда сөйлеген Стэнфорд университетінің (АКШ) профессоры Александр Даллин былай деп мәлімдеді: «...уақыт біздің алдымызға жаңа сұрақтар қоюда: тоталитарлық режим өзгере ме? Бір қоғамдық құрылыстан екіншісіне бейбіт түрде өту мүмкін бола ма? Бүгінгі Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы көптеген сұрақтар қойып отыр». .
Осы және басқа сұрақтарға жауап іздестіру мақсатында, тарихшылар мен саясаткерлер кеңестік империяны күтпеген жерден күйреуге душар еткен себептер мен факторларды, оның сыртқы және ішкі саясаттағы жетістіктері мен сәтсіздіктерін сындарлы түрде зерттеді. РЭНД корпорациясының аға ғылыми қызметкері Г. Фуллер бұл жағдайға байланысты былай деп жазды: «Әлемнің барлық аумақтарындағыдай, Орта Азиядағы отаршылдық бар болғаны жарылқаушылық сипатында ғана болды. Ол аймаққа теміржолдар, отырықшы егіншілік және оқу-ағарту ісін әкелді. Алайда патшалар да, большевиктер де аймақты түсінгендік танытпады немесе оны саяси және экономикалық жағынан жаңғырту жөнінен жәрдемдескісі де келмеді». .
Орта Азия мен Қазақстандағы кеңестік басқарудың қорытындыларын бағалаудың бұл тұғырнамалық тәсілін нақтылау 90-жылдардың басындағы көптеген батыстық зерттеушілердің жұмыстарында көрініс тапты. . П. Гобль, М. Олкот, Г. Глисон, С. Клотцли, Р. Фердинанд, Я. Бремер, Г. Велт, Дж. Кричлоу және басқалар империяның қазақстандықтарға Қалдырған ауыр мұрасы (Қазақстан экономикасының шикізаттық сипаты, экологиялық проблемалар, кадр және қаржының жетіспеушілігі) туралы атап өтті. .
Тұтастай алғанда, тарихнамалық талдау көрсетіп отырғанындай, XX ғасырдағы Қазақстан тарихына қатысты алдағы зерттеулер мен материалдарды дайындауда, республиканың кеңестік дәуірдегі дамуының төмендегі кезеңдерін басты меже етіп алуға болады: Кеңес мемлекетінің ұлттық саясаты. Тоталитаризм жағдайындағы қазақтың ұлттық идеясы және ұлттық сана-сезімнің өсуі. Социализм ауқымындағы ұлтсыздандыру үрдісі. Кеңестік өркениетті қалыптастыру талпыныстары. КСРО-ның ыдырауы: дамудың жаңа көкжиегі.
Жалпы алғанда, КСРО халықтары 70 жылдық даму кезеңінде тоталитарлық тәжірибеден трагедиялық тарихи сабақ алды. Бұл ретте Ресей мен басқа да бұрынғы КСРО, қазіргі тәуелсіз республикалар большевизмнің ішкі мәнін терең түсініп қана қоймай, мұны өз дамуында шынайы демократия жолымен келе жатқандығының кепілі ретінде сезінуі аса манызды.
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы. ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Монгут-Лор-Юган
Монгут-Лор-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ворт-Юган өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Маршалл (Миннесота)
Маршалл (Marshall) — Миннесота штатының Лайон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 13680 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-40688.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Абрам Ефимович Архипов
Абрам Ефимович Архипов (Пыриков) -(27.8.1862 (15),Рязан облысы, Ресей империясы - 25.9.1930, Мәскеу) - кеңес одағының суретшісі, академик (1938 ж.). РКФСР халық суретшісі (1927 ж.).
1877-88 жылдары (үзіліспен) Мәскеудің кескіндеу, мүсіндеу және сәулет өнері училищесінде оқып, В.Г.Перовпен В.Д.Поленовтан сабақ алады. 1884-86 ж. Петебург көркем сурет академиясында оқиды. 1891 ж. "Передвижниктер" тобында болды. 1904 жылдан орыс суретшілер одағының мүшесі. 1924 жылдан АХРР мүшесі.
Архипов ХІХ ғасырдың 80-ші жылдарынан бастап шаруа тұрмысы көріністерінен сурет салған ("Көңіл сұрау", 1885 ж.ш., "Деревня иконшысы", 1889 ж., Третьяков галереясы).
90-шы жылдардағы суреттерінде Архипов орыс халқы мен туған табиғат сұлулығы жайлы оптимисттік көзқарастағы адамдардың ойы мен көңіл күйін, табиғаттың поэтикалық бейнелі көріністерінтүйіндеп сіреттеу арқылы бере білді. Мұнда ауа тынысы мен сәуле құбылысы сезіледі ("Ока үстімен" 1890, Третьяков галереясы, "Сең өтті", 1895, Рязан облыстық көркем мұражайы) Халықтың ауыр тұрмысы "Шойын құйма зауытындағы жалдамалылар" (1896 ж.), "Кір жуушылар" (1899, Третьяков галереясы), суреттерінде көрініс тапқан.
Архипов 1900-10 ж. орыс жерінің солтүстік табиғатын, 1910 ж. орыс шаруасы мен шаруа әйелдерінің портреттерін бейнелеген суретші осы жұмысын  кеңес дәуірінде жалғастыра түсті. Бұл шығармаларында адам тұлғасы қажырлы, шат көңілде бейнеленіп, бояуы сәнділік жағынан үйлесімді әрі әрлі шыққан.
Архипов - көптеген кеңес суретшелерін тәрбиелеген ірі педагог.
IC 2479
IC 2479 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан SBb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26866, MCG 5-23-2, ZWG 151.89, ZWG 152.8, IRAS09251+3012.
Сыртқы сілтемелер
IC 2479 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Кастельвенере
Кастельвенере (Castelvenere) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Беневенто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2615 адамды құрайды. Халық тығыздығы 174 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 82030.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы
Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы (избыточность данных (информационная избыточность); data redundancy) — ақпараттық жиымдарда қосарланатын жүйенің немесе қосымша мәліметтердің бар болуы. Олардың жойылуы пәндік салада олармен бейнеленетін жиымдардың бірдейлігін бұзбайды. Мәліметтер базаларында логикалық жене физикалық мәліметтердің артықтықшылығы орын алуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
NGC 2112
NGC 2112 — Орион шоқжұлдызында орналасқан II3m типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 1 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2112 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 509.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Ретроцессия
Ретроцессия - қайта сақтандырушының қайта сақтандыру шарты бойынша қабылданған тәуекелді басқа сақтандырушыларға табыстауы. Ретроцессия арқылы тәуекелдің бір бөлігі қайта сақтандыруға және сақтандыру шартын жасасқан сақтандырушыға берілуі мүмкі. Сондықтан көбінесе қайта сақтандыру шартына "ретроцессия құқығынсыз" деген ескерту енгізіледі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
NGC 6557
NGC 6557 — Octans шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 30 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6557 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61770, ESO 45-1, AM 1814-763.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Octans (шоқжұлдыз)
Степан Герасимович Анкинович
Степан Герасимович Анкинович (14.11.1912, Витебск облысы Кашино ауылы – 16.6.1985, Алматы) – геология-минералдық ғылымдарының докторы (1964), профессор (1967). Қазақ КСР-інің еңбек сің. жоғары мектеп қызметкері (1972). Ленинград (1938, қазіргі Санкт-Петербург) тау-кен институтын бітірген. 1938–51 ж. Қазақстанның геологиялық қызметі жүйесінде, Жезқазған, Ұлытау кенді ауданында, Үлкен Қаратауда полиметалл, темір, марганец, ванадий кендерін барлайтын партиялар тобы мен экспедициялардың геологы, аға геологы, бас геологы, Қазақ геологиялық басқармасының аға инженері болып жұмыс істеді.
Сонымен қатар 1949 жылдан Қазақ кен-металлургия институтында (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) доцент, 1970 жылдан кафедра меңгерушісі болды. Анкиновичтің негізгі ғылыми еңбектері Солтүстік Тянь-Шаньның (Үлкен Қаратау мен Жабағылы) және Сарыарқаның батыс бөлігінің геологиясын, стратиграфиясын, шөгінділік металлогениясын, түсті металдар кендерінің геологиясын зерттеуге арналған. КСРО Мемлекеттік сыйл. лауреаты (1946, 1948).
Сыртқы сілтемелер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1912 жылы туғандар Санат:1985 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан геологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Кальтененгерс
Кальтененгерс (Kaltenengers) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Майен-Кобленц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2070 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 209. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Хюсгес.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Славянка (Қостанай облысы)
Славянка — Қостанай облысы Қарабалық ауданы, 2019 жылы атауы Лесной ауылдық әкімдігі болып өзгерген "Есенкөл ауылдық округі" құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабалық кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 77 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 47 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Қарабалық ауданының таратылған елді мекендері
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
‎Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар – қоршаған табиғи ортаны қорғауға байланысты мемлекет және жеке адамдар тарапынан арнайы бөлініп қорғауға алынған жер телімдері мен су айдындарының жеке бөлімдері. Қазіргі кезде дүние жүзінде Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың саны 13 мыңнан асты, бұл Жер бетінің 8,5 %-ына тең. Халықар. жіктеу бойынша Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар 10 топқа бөлінеді: 1. Қатаң түрде қорғалатын табиғи-ғыл. резерваттар; 2. Ұлттық саябақтар; 3. Табиғат ескерткіштері мен табиғаттың ерекше көрікті нысандары; 4. Табиғат қорғауға арналған резерваттар; 5. Қорғалатын ландшафтылар; 6. Табиғат ресурстарын сақтауға арналған резерваттар; 7. Антропол. резерваттар (адамның іс-әрекеттерімен жасалған нысандарды қорғау); 8. Жергілікті жердің өзіне тән табиғаты қорғалатын және түрлі мақсатта пайдаланатын аумақтар; 9. Биосфералық резерваттар; 10. Бүкіләлемдік маңызы бар тарихи және табиғи орындар.Қазақстан Республикасы 2006 ж. 7 шілдесінде қабылданған «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Заңының 4-тарауының 4-бабында респ. маңызы бар Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы түрлері: мемлекеттік табиғи қорықтар; мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтар; мемл. табиғи резерваттар; мемлекеттік зоология саябақтар; мемлекеттік ботаникалық саябақтар; мемлекеттік  дендрол. саябақтар; мемлекеттік табиғат ескерткіштері; мемлекеттік  табиғи қорықшалар; мемлекеттік  қорықтық аймақтар. Қазақстан бойынша Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға: 10 мемлекеттік  қорықтар, 10 мемлекеттік   ұлттық саябақтар; 3 табиғи резерваттар; 49 табиғи қорықшалар, 127 геологиялық табиғи-қорықтық қор, 5 қорықтық аймақ, 6 ботаникалық және 3 зоологиялық бақтар, 26 мемлекеттік   табиғат ескерткіштері, 2 ірі резерват (Семей, Ертіс орманы) бар. Бұлардың жалпы аумағы 2 млн. га-дан астам. Бұл көрсеткіш республиканың жалпы жер аум-ның 8%-ына тең. Халықар. стандарт бойынша әрбір мемлекеттің жалпы жер аумағының 10 – 12%-ы Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға бөлінуі тиіс. Мыс., мұндай көрсеткіш Германияда 31,5%, АҚШ-та 15,8%, Жапонияда 14%, т.б. 2008 ж. Дүниежүзілік мұралар комитетінің 32-сессиясының шешімімен ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік табиғи мұралар тізіміне, Орт. Азия мен Қазақстан бойынша алғаш рет Қорғалжын қорығы мен Наурызым қорығы енгізілді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:Қорықтар Санат:Құқық Санат:Заң
Голайнш
Голайнш (Golães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Фафе муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 157 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,9 км² шамасында. Халық тығыздығы — 440,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Қаратал (Айыртау ауданы)
Қаратал — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Қаратал ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 641 адам (326 ер адам және 315 әйел адам) болса, 2009 жылы 473 адамды (238 ер адам және 235 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Антропургиялық ошақ
Антропургиялық ошақ - адамдардың іс-әрекетімен байланысты туындаған, жан-жануарлар арасындағы жұқпалы аурулар ошағы..
Дереккөздер
Санат:Медицина
Гетерия
Гетерия (грек т. Ἑταιριαι — одақ, достық) - ежелгі грек демократияларындағы белгілі одақтар. Олардың бірінші мақсаттары қызметтердің дұрыс қадағаланбауы мен басқа да үрдістер кезінде өзара қолдау көрсету болған. Нәтижесінде, бұл ұйымның жасырын байланыстарының әсерінен және басқа да грек мемлекеттерінің гетерияларымен байланыстарының әсерінен оларға басқару формасын қалыптастыру оңайға түскен. Нәтижесінде, Афинада 30 иеліктің болуы. Өз кезегінде бұл демократиялық гетериялардың туындауына алып келді, сонымен қатар көптеген грек қауымдарының бұзылуына себеп болды.
Дереккөздер
Санат:Грекия тарихы
Каплан синдромы
Каплан синдромы (алмасуының бұзылуынан буын-буынның салқын тиіп ауруы, ұсақ түйінді көбірек асқынған кониоз) — шахтерлердің кәсіби сырқаты, пневмокониоз ауруының белгісімен және көптеген ұсақ буындардың қабынуымен байланысты.
Дереккөздер
Санат:Кәсіби аурулар
Сен-Рафаель (Дордонь)
Сен-Рафаель (Saint-Raphaël) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24493, пошта индексі — 24160.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Бөлекбай Бақтыбаев
Бақтыбаев Бөлекбай (1903-1972, Атырау облысы) - Ұлы Отан соғысына қатысушы (1942-1946).
1921-1959 жылдары — «Ембімұнай» бірлестігі Доссор мұнай кәсіпшілігі басқармасында жұмысшы, балғашы, ұста.
Дереккөздер
Санат:1903 жылы туғандар Санат:1972 жылы қайтыс болғандар Санат:Атырау облысында қайтыс болғандар Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары Санат:Ембімұнай мұнайшылары Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Архонт
thumb|right|200px|Парфенондағы фресканың фрагменті, Архонт басилей Архонт (ἄρχων — бастық, билеуші)-
Б.з.б. 7 ғасырда орта кезіне таман тағы да 6 Архонт қосып алынды. Олар сот жұмысымен шұғылданатын фесмофеттер деп аталды. Басилейдің өкімет билігі 9 Архонттан құрылған ақсүйектер коллегиясының қолына осылайша бірте-бірте көшті, Архонт болып сайланатын адамдарды ареопаг тағайындайды.
Солонның реформаларынан кейін архонттыққа жоғары дәулетті таптың мүшелері сайланды.
Клисфеннің реформаларынан кейін Архонт өздерінің саяси маңызын тез жоғалтты да, түрлі мемлекеттік міндеттерді орындайтын құрметті органға айналды.
Б.з.б. 487-486 жылдардан бастап Архонт жеребе салу арқылы сайланатын болды.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі Грекия
Вырвей (Пюла тармағы)
Вырвей — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пюла өзенінің сол жағалауынан 35 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Miles Merlin
Miles M.4 Merlin — 1930-жылдары британдық Miles Aircraft Limited компаниясы жасап шығарған бес орынды кабиналы моноплан ұшақ.
Жобалануы
Merlin ұшағы Philips and Powis компаниясының конструкторы Ф.Дж. Майлз пен Г. Биркетттің Birkett Air Service Ltd және үндістандық Tata Sons Ltd компанияларымен қызметтестігінің нәтижесінде пайда болды. Ол M.3 Falcon ұшағының үш- және төрт-орынды нұсқаларының негізінде жасалды, бірақ оның фюзеляжы кең және қанат жаймасы ұзын болды. Merlin төмен қанатты моноплан ұшақ болды. Ұшақтың алдыңғы шасси тіректері қанаттың ішіне бекітілген және құйрық бөлігіне дөңгелек қойылған. Ұшақ конструкциясы негізінен ағаштан тұрды, ұшақтың қаңқасы мен сыртқы үш қабатты жабындысы қайыңнан жасалған. Ол 300 а.к. бар de Havilland Gipsy Six қозғалтқышымен жабдықталған. Алғашқыда M.4 Merlin аталған ұшақ өндіріс кезеңінде M.4A Merlin нұсқасына дейін жақсартылды: жаңа нұсқаның пропеллер тангажы өзгертілмейтін етіп істелінді.
Қолданысқа енгізілуі
Ұшақ прототипі (V-8, кейінрек G-ADFE) 1935 жылы 22 мамырда Ф.Дж. Майлздың басқаруымен алғаш ұшты. Бірнеше аптадан кейін ұшақ Baekett Air Service әуе компаниясына берілді. Хестон аэродромында орналастырылған Бұл ұшақ әуетакси және чартерлік іскерлік рейстерде қолданылды. Кейінгі екі ұшақ Tata Sons Ltd-ға тиесілі Tata Air Lunes әуе компаниясына тапсырылды, ұшақтар Карачи—Мадрас бағытында қолданылды. Соңғы төртінші Меглин аустралиялық Victorian and Interstate Airways әуе компаниясын берілді, ол Мельбурн—Хай бағытында қолданылды. 1940 жылы бұл ұшақ Аустралия Корольдік Әуе күштеріне берілді.
Қолданушылары
нобай|оңға|Алғашқы Miles Merlin (V-8, кейінрек G-ADFE)
Техникалық сипаттамасы
Дереккөз: Lukins & Russell
Дереккөздер
Санат:Жолаушы ұшақтары Санат:Miles ұшақтары
Идеалдық
Идеалдық - болмыс тек таза идея немесе таным, объективті әрекеттіліктегі болмысқа - нақтылыққа қарама қарсы.
Марко Дельвеккьо
Марко Дельвеккио (итал. Marco Delvecchio; [ˈmarko delˈvɛkkjo]; 7 сәуір 1973 жыл, Милан) — италиялық футболшы, шабуылшы.
Идеалдық
Дереккөздер
Санат:Философия
Марко Дельвеккьо
Карьерасы
"Рома" сапындағы ойнаған жылдары Еуропаға танылған. 2001 жылы Италия чемпионы атанып, Италия суперкубогын ұтып алды. Кейін "Брешиа", "Парма", "Асколи" клубтарында ойнап, 2007 жылы карьреасына нүсте қойды.
Рувр-ан-Вуавр
Рувр-ан-Вуавр (Rouvres-en-Woëvre) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,74 км² шамасында.
Марко Дельвеккьо
Карьерасы
Италия Ұлттық футбол құрамасында 22 кездесуде ойнаған. Алғашқы голын ЕУРО-2000 турнирінің финалында Францияның қақпасына енгізіп, есеп ашты. Италиялықтар осы есептегі басымдықтан тек ойын бітуге 40 секунд қалғанда ғана айрылып, гол жіберіп алды. Қосымша таймда француздар тағы бір гол соқты да, Италия ұтылуға мәжбүр болды. Осылайша Дельвекконың голы тек статистика үшін ғана маңызды боп қала берді.
Рувр-ан-Вуавр
Коммунаның INSEE коды — 55443, пошта индексі — 55400.
Марко Дельвеккьо
Командалық
🇮🇹 Рома
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Миланда туғандар Санат:7 сәуірде туғандар Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Интернационале ФК ойыншылары Санат:Венеция ФК ойыншылары Санат:Удинезе ФК ойыншылары Санат:Рома ФК ойыншылары Санат:Брешиа ФК ойыншылары Санат:Парма ФК ойыншылары Санат:Асколи ФК ойыншылары
Рувр-ан-Вуавр
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 767 адамды құрады. Халық тығыздығы — 45,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Балғабай Байжігітов
Балғабай Байжігітов (1921 жылы туған, Шәуілдір станциясы) – МҚК қайраткері, генерал-майор. 1940 – 1941 жылдары педагогикалық курста оқыды. 1941 – 1942 жылдары мектепте мұғалім болған, 1942 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылған. ҚҚХК әскерлерінің темір жолдарды қорғау бөлімінде қызмет атқарды. 1944 – 1946 жылдары 16-шекара полкының застава бастығының орынбасары болды. Соғыстан кейін ҚҚХК-нің әскери-саяси училищесін, Орта Азия университетінің заң факультетін (1958) бітірді. 1958 – 1965 жылдары МҚК Түркістан облысының басқармасында қарсы барлау бөлімінде жауапты қызметтер атқарды. 1965 – 1970 жылдары МҚК Атырау облысының басқармасының бастығы, 1971 жылдан МҚК Ақтөбе облысының басқармасының бастығы болды. 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 Қызыл Жұлдыз ордендерімен, бірнеше медальдармен, «КСРО МҚК-нің құрметті қызметкері» белгісімен марапатталған.
Санто-Стефано-Тичино
Санто-Стефано-Тичино (Santo Stefano Ticino) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3872 адамды құрайды. Халық тығыздығы 774 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 20010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Гейшпицен
Гейшпицен (Geispitzen) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Мюлуз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,02 км² шамасында.
Биоцикл
Биоцикл — биосфераның экологиялық бөлімшелерінің жоғары бірлігі: құрлық, мұхит және континенттік суқоймалар. Әрбір биоцикл көптеген биотоптарды қамтитын биохорларға бөлінеді (мысалы, құмды, сазды, тастақты шөлдердің биотоптары шөлдердің биохорларына бірігеді де, ормаңдардың, далалардың және тағы да басқалары биохорларымен бірлесіп, құрлық биоциклін құрады).
Гейшпицен
Коммунаның INSEE коды — 68103, пошта индексі — 68510.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 429 адамды құрады. Халық тығыздығы — 71,26 адам/км².
Биоцикл
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Гейшпицен
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Сужапырақ тұқымдасы
thumb Сужапырақ тұқымдасы (Hydrophyllaceae) – бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Негізінен Солтүстік Америкада өседі. Қазақстанда интродуцияланған 1 туысы – фацелия (Phacella) кездеседі. Оның жалғыз түрі – түймежапырақ (Рї. tanacetіfolіa) қолдан өсіріледі. Биіктігі 30 – 70 см. Сабағы тік, сынғыш, сыртын қысқа ақ түсті түк жапқан. Жапырақтары кезектесіп орналасқан. Қызғылт көгілдір түсті гүлі қосжынысты, аталығы бесеу, аналығы біреу. Гүлі қоңырау пішінді, ақ, көк, күлгін не сарғылт түсті, ұсақ, көп масақ гүлшоғырына топталған. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жеміс береді. Тұқымы жұмыртқа тәрізді, үстіңгі беті қатпарлы болады. Түймежапырақтың гүлінен бал жиналады.
Пайдаланған сілтемелер
Санат:Айлауықтар