cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тіршілік деңгейлері
Жинақтап айтқанда, тіршілік дегеніміз — құрылымы нәруыздар (белоктар) мен нуклеин қышқылдарының күрделі биологиялық полимерлерінен тұратын, өзін-өзі реттейтін, өзінен кейін өзі тектес ұрпақ қалдырып отыратын тірі азғалар жиынтығының ашық жүйесі.
Шамамен 3.8 млрд жыл бұрын бір алғашқы тіршілік жасушасы қалыптасқан. Ол Соңғы ортақ тек (Last universal ancester, яғни LUA) деп аталады. Организмнің осы жасуша жүйесі үш негізгі тіршілік формасына біртіндеп дамиды, олар Бактериялар, Архебактериялар (біртүрлі өзгеше бактерия тәрізділер) және эукариоттар (ядролы жасушалы және көпжасушалы организмдер).
Тіршілік деңгейлері
thumb|left|200px|Жасушалық деңгей
3.	Ұлпалық деңгей. Шығу тегі, құрылысы және аткаратын кызметі біркелкі жасушалар мен жасушааралық заттардың жиынтығынан ұлпа түзіледі. Ұлпалық деңгей — тек көп жасушалы организмдерге тән қасиет. Жеке ұлпалар да өз алдына тұтас ағза бола алмайды. Мысалы, жануарлар мен адам денесінде төрт түрлі ұлпа (эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке) болады. Өсімдік мүшелеріндегі ұлпалар — түзуші, жабын, тірек, өткізгіш және бөліп шығарушы деп аталады. Әрбір жеке ұлпаның құрылысы мен аткаратын қызметін естеріңе түсіріңдер. thumb|right|200px|Мүшелік деңгей
5.	Организмдік деңгей. Денесі бір ғана жасушадан тұратын өсімдіктер (хламидомонада, хлорелла) мен жануарлар (амеба, инфузория, т.б.) өз алдына жеке ағза. Ал көп жасушалы ағзалардың жеке бір дарасы жеке ағза деп есептеледі. Жеке ағза денесінде тірі ағзаларға тән барлық тіршілік процестері—қоректену, тыныс алу, зат алмасу, тітіркену, көбею, т.б. жүреді. Әрбір жеке ағза өзінен кейін ұрпақ калдырып отырады. Көп жасушалы ағзаларда жеке жасушалар, ұлпалар, мүшелер және жеке мүшелер жүйесі тұтас ағза бола алмайды. Тек бір ағзадағы барлық мүшелер жүйесі өзара үйлесімді қызмет атқара отырып, тұтас бір ағнаны құрайды. Организм тікелей сыртқы табиғи орта жағдайларымен тығыз байланыста ғана тіршілік ете алады. thumb|right|200px|Популяциялық-турлік деңгей
8.	Биосфералық деңгей. Жер ғаламшарындағы барлық тірі организмдер мен олардың тіршілік ететін жалпы табиғи орта жағдайларының жиынтығы биосфералық деңгейді құрайды. Биосфералық деңгейде басты рөлді "тірі заттар", яғни жер бетіндегі барлық тірі азғалар атқарады. Биосфералық деңгейде "жанама заттар" (яғни, қоршаған орта жағдайлары) мен тірі ағзалардың тіршілік әрекетінен пайда болған "биожанама заттардың" да маңызы зор. Биосфералық деңгейде бүкіл жер бетіндегі заттар мен энергияның айналымы биосферадағы барлық тірі ағзалардың тікелей қатысуы арқылы жүріп отырады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Халқаралық Алтын стандарты
Халқаралық Алтын Стандарты —
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Халықаралық сауда Санат:Металлургия
Барсучиха (Касмала тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Виннебаго (Миннесота)
Виннебаго (Winnebago) — Миннесота штатының Faribault округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1437 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-70924.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Маракайбо мұнайы мен Венесуэла халқы
Маракайбо мұнайы
thumb|250px|Маракайбо шығанақ Мұнайы мен Маракайбо көлі іс жүзінде Кариб теңізінің ең ірі аз сулы лагунасы. Ол Венесуэла шығанағынан оңтүстікке қарай шамамен 210 км-ге созылады. Бұл су қоймасына бірқатары маңызды кеме жүзетін жолдар болып табылатын көптеген өзендер құяды. Маракайбо көлінің солтүстік бөлігіндегі су тұрып қалған және тұзды, келіп қосылған су теңіз суын тұщы сумен араластырады.
Көл мен оның айналасынан мұнай қорларының ашылуы Венесуэла экономикасын қайта құрды. Ең алғашқы өнімді ұңғы 1914 жылы бұрғыланды. Мұнай кен орындарын игеруге 1975 жылы мұнай өндіру мемлекет қарамағына алынғанға дейін шетелдік компаниялар қатысты. Венссуэладағы мұнай қорлары орасан мол — ол тек Таяу Шығыс қорларына ғана жол береді. Елде күніне 3,2 млн баррельдей мұнай өндіріледі. Көлдің айналасында мұнай өңдеу зауыттары мен мұнай терминалдары бой көтерді.
Түсіп жатқан кіріс ақша табуға келген кедейлер тұратын ормандардағы қоркынышты кедейшілікті жоюға мүмкіндік бермеуде. Венесуэла жағалауына еуропалықтардан бірінші болып, 1498 жылы 1 тамызда өзінің Жаңа Дүниеге жасалған үшінші сапары кезінде Христофор Колумб түсті. Cy ішіндегі сырықтардың үстіне орналасқан түземдік кенттерді көрген жерді, саяхатшы Венесуэла — "Кішкентай Венеция" атады.
XIX ғасыр басталғанға дейін ел — Азия мен Африка, плантацияларда жұмыс істеу үшін құлдар тасыған Испанияның билігінде болды.
thumb|250px|left |Генерал Симон Боливар, испандықтарды жеңуге көмектескен, Ұлы Колумбия н құрған адам XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың бас кезінде тәуелсіздік үшін қозғалыс басталды. Тек 1821 жылы ғана көтерілісшілер генерал Симон Боливардың басшылығымен испандықтарды жеңіп, Венесуэла, Эквадор және Колумбиямен бірге Ұлы Колумбия на айналды.
1830 жылы Венесуэла Ұлы Колумбиядан бөлініп, тәуелсіз мемелекет болды. Венесуэланың отарлық өткені оның халқынан көрініс тапты: шығу тектері еуропалықтар мен үидістердің араласуынан пайда болғандар (метистер) бүкіл тұрғындардың үштен екісін құрайды. Таза қанды жергілікті америкалықтардың үлесіне тек 2% ғана тиеді, ал үндістердің шағын тайпалары, бұрынғыша Венесуэла ормандарының түкпірлерінде дәстүрлі өмір күйін кешуде. Бірінші кезекте — бұл Оңтүстік Венесуэладағы Ориноко өзені алабындағы қалың ормандар мен Солтүстік Бразилияның жапсарлас аудандарында тұратын яномама үндістері. Яномамалардың саны 10-нан 17 мыңға дейінгі аралықта, бұл халықтың үштен біріне жуығы 1970 жылдары бразилиялык алтын іздеушілермен болған қақтығыстардан немесе осы келімсектер әкелген аурулардан қаза тапты.
Халық шаруашылығы мен қалалары
thumb|200px|Венесуэланың негізгі экспорттық дақылының бірі — [[кофе]] Венесуэлада пайдаланылмай жатқан жер өте көп. Елдің жартысын далалар, ал бестен екісін әр түрлі типтердегі ормандар алып жатыр. Жердің 5%-дан азы өңделсе де, одан банан, жүгері, күріш сияқты дақылдардан мол өнім жиналады. Венесуэланың негізгі экспорттық дақылдары — кофе мен какао болып табылады. Елде 15 млн ірі қара, 4,5 млн шошқа 4,5 млн ешкі бар. Венесуэлалықтардың көпшілігі қалаларда тұрады. Халықтың 87%-на жуығы қалалықтар болып есептеледі.Елдің ең үлкен қаласы мен астанасы — 400 жылдан астам өмір сүріп келе жатқан Каракас. Ол теңіз дейгейінен 90 метрдей биіктікте, көркем аңғарда орналасқан. Мұнай кен орны ашылғаннан кейін Каракас ең қазіргі заманғы қалаға айналды. Көлемі жағынан екінші үлкен қаласы — Маракайбода 1,25 млн адам тұрады.Бір кезде бұл сырықтарға орнатылған лашықтардың жиынтығы болса, қазір ол осы заманға лайық қала және мұнай өдірудің аса ірі орталығы.
Дереккөздер
Санат:География
Оризаре (Бургас облысы)
Оризаре (Оризаре) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Несебыр қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 572 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8248. Телефон коды — 055438. ЕКАТТЕ коды — 53822.
Ахаггар
Ахаггар (جبال هقار, тамашек Ahaggar) немесе Хоггар — Орталық Сахарадағы (Алжир) Таманрассет қаласының шығысында орналасқан тау сілемі. Ең биік шыңы Тахаттың биіктігі -  2918 м, бұл - Алжирдың да ең биік орны.
Төбесі тегіс, беткейлері сатылы келген жоталар мен (орта биіктігі 800 м) базальтты үстірттер (орташа биіктігі 2000 м). Негізінен кембрий алдындағы жыныстарынан (гранит, гнейс, тақта тас) түзілген.
Платина, уран, алмас, никель кендері бар.
Жылдық орта жауын-шашын мөлшері 100 мм шамасында.
Флорасы: сауырағаш, мирта, пальма, қараған өседі.
Фаунасы: муфлон, гепард, арыстан мекендейді.
Галерея
1000px|[[Ахаггар тауының көрінісі.]]
Дереккөздер
Санат:Африка географиясы Санат:Африка таулары
Шұғынық
Өсімдік туралы
Шұғынық – өзгеше хош иісімен, әдемі де нәзік гүлімен танымал көпжылдық шөптесін өсімдік. Сонымен қатар ірі гүл жаратын, биік бұтақты түрлері де бар. Шұғынық Еуропада, Жерорта теңізінің маңайында және Солтүстік Америкада көптеп өседі. Табиғатта 45-тен аса түрі белгілі. Біздің жердің табиғатында, тау бөктерлерінде шұғынықтың шөптесін түрі жиі ұшырасады. Бірақ кейінгі кездері қатары сиреп бара жатқандықтан, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Көгалдандыруда негізінен шетелден әкелінген түрлері егіледі. Көбіне оны топтап отырғызады. Сонымен қатар гүлшоғырын жасауға да қолданады. Шұғынықтың биіктігі 60-80 см шамасында, гүлі ақ, күлгін, қызыл, сары түсті болады. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Гүлдеу мерзімі 15-20 күн. Бұл өсімдіктің гүлдеген кезі де, гүлі түскеннен кейінгі келбеті де өте тартымды көрінеді. Шұғынық құнарсыз, сазды топырақта өсе алмайды. Гүлінің көлемі ірі болатындықтан, сабақтарын тіреуге байлап қойған жөн.
Күтімі
Құнарлы топырақты, күн көзін ұнатады. Мүмкіндігінше жел өтіне екпеген жөн. Молынан суғару керек. Бірақ тамырында су тосылып қалмауын қадағалаңыз.
Шұғынық туралы тақпақ
Шұғынықтың сырт көркі
Раушанға келеді.
Өседі ол тауларда,
Бақшада да өнеді.
Бұтақты да түрі бар,
Шөптесіні бар тағы.
Қызықтырар баршаны.
Пайдаланылған әдебиет
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
Санат:Таушымылдықтар
Бұрғы құрал-сайманын шыңдау
Бұрғы құрал-сайманын шыңдау (қайрау) — мұқалған бұрғы ұшын (коронка, долото) немесе штанганы механикалық болмаса қыздырып өңдеп, қалпына келтіру, жұмыстарының жиынтығы. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Иірсу темір кен орны
Иірсу темір кен орны - Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы кен орны.
Геологиялық құрылымы
Кен Мыңшұңқыр антиклиналының орталық бөлігінде төменгі таскөмір кезеңінің әктас пен доломиттерінде шоғырланған.
Жатыс сипаты
Кен алаңында қабат, линза және діңгек пішінді 12 кен денесі анықталған. Олардың ұзындығы 170-1700 м, қалыңдығы 6-40 м, тереңдігі 270-700 м-ге дейін.
Минералдары, құрамы
Негізгі кен минералдары: магнетит, пирит, халькопирит, пирротин, кобальтин, сфалерит, галенит. Кентастағы темірдің мөлшері 30 – 60%, мыстікі 0,32 – 0,93%. Барланған темір кентасының жалпы қоры 327,1 млн. т, мыстікі 260,9 мың т. Кен орны толық барланбаған.
Дереккөздер
Санат:Түркістан облысы кен орындары
Бугульдинка
Бугульдинка — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/9/3/63 орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Төменгі Кама су торабынан Вятка өзені сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Монтанье
Монтанье (Montagne) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 264 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 22 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 38070.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Варфоломей.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Жартытөбе ауылдық округі (Сарыағаш ауданы)
Жартытөбе ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Төңкеріс, Құрама, Ынтымақ, Бостандық, Достық ауылдары кіреді. Орталығы – Бостандық ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 15 656 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Арбах
Арбах (Arbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Вульканайфель ауданының құрамына енеді.
Дереккөздер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Шортанбай
Тұлғалар:
География:
Торревеккия-Пиа
Торревеккия-Пиа (Torrevecchia Pia) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2532 адамды құрайды. Халық тығыздығы 158 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 27010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Траектория
thumb|400px|Үш объекттердiң траекториялары Траектория (кейінгі trajectorіus – ығысу немесе орын ауыстыруға қатысты) – материялық нүктенің өз қозғалысы кезінде сызатын біртұтас сызығы.
Файлды жабу
Файлды жабу (Закрытие файла; file closing) — программаның файлмен жұмысты аяқтау операциясы. Бұл әрекетті орындау кезінде барлық өзгерістер дискіге жазылады да, файлға бөлінген буфер босайды, яғни файл жабылады. Windows ортасында — өнделіп жатқан файлды жабу терезенің оң жақ жоғарғы бұрышындағы X батырмасын басу немесе Файл — Жабу командасын орындау арқылы орындалады. Alt+F4 батырмаларын басса да болады.
Траектория
Егер траектория түзу болса нүктенің қозғалысы түзу сызықты, басқа жағдайда қисық сызықты қозғалыс’’ деп аталады. Еркін материялық нүктенің траекториясы оған әсер ететін күштерге, бастапқы қозғалыс жағдайларына, қандай санақ жүйесіне қатысты қозғалуына және айналасындағы денелермен байланысына тәуелді.
Мысалы, бастапқы жылдамдықсыз белгілі биіктіктен жердің тарту күшінің әсерінен төмен қарай құлайтын материялық нүктенің (дененің) траекториясы түзу сызық болады; ал ол дене горизонтқа бұрыш жасай V0 жылдамдықпен ауасыз кеңістікте лақтырылса, оның траекториясы ұштары төмен қарай бағытталған парабола болады.
Дереккөздер
Санат:Кинематика
Пеноровка
Пеноровка — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Васюган өзенінің оң жағалауынан 331 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 118 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қақтану
Қақтану — қорыту пештерінің қабырғаларында, ішкі табандарында және болат құятын шөміштерде металл немесе шлак қақтарының (қабыршақтарының) пайда болу процесі. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
NGC 6854
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 9 шілдеде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6854 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64080, ESO 185-61, AM 2001-543.
IC 2803
IC 2803 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1370912.
Сыртқы сілтемелер
IC 2803 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Полленфельд
Полленфельд (Pollenfeld) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Айхштетт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2813 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 45,66 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 76 155. Муниципалитеттің басшысы — Виллибальд Шнайдер зен..
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сесения
Сесения (Seseña) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Сагра ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17522 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 72,68 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 50 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
NGC 2397A
NGC 2397A — Volans шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 21 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2397A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 20754, ESO 58-29, AM 0721-685, IRAS07212-6901.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Volans (шоқжұлдыз)
Қыпшақбаев Иса
Қыпшақбаев Иса (15.1. 1927 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Абай ауылы) — ғалым, профессор (1993), Қазақстан Ғылым Академясының академигі (2003).
1948—1997 жылы Қазақ ауыл шаруалығы институтында, Қазақ ауыл шаруалығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зертеу институтындатында (1970—1978 жылдары директор), Қазақ ауыл шаруалығын механикаландыру ғылыми-өндірістік бірлестігінде (1978—1997 жылдары бас директор) ғылыми-педагогикалық, басшылық қызметтер атқарды. 1997 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық университетінде ұстаз.
Негізгі ғылыми еңбектері ауыл шаруалығы техникасын механикаландыруға арналған. Қыпшақбаевтың басшылығымен жасалған ауыл шаруалығы дақылдарын егу және жинау, мал шаруашылығындағы қол еңбегі мен өндірістік процестерді кешенді электрмеханикаландыру, табиғи және мәдени жайылымдарды жақсарту, жем-шөп жинау және дайындау, сумен қамтамасыз ету, т.б. жұмыстарды механикаландыруға арналып жасалған құралдар мен техникалар, жел эрозиясына ұшыраған және суландырылатын жерлерге егілетін ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу және жинау жұмыстарын кешенді механикаландыруға арналған технология республика шаруашылықтарында кеңінен қолданылды. Оның ішінде ауыл шаруалығы машиналарын жөндейтін және техникалық қызмет көрсететін жабдықтар, топырақ өңдейтін машиналар кешені, т.б. өндіріске енгізілді. Осы жеткен табыстары үшін 1970 — 90 ж. аралығында интститут пен Қыпшақбаев басшылық еткен бірлестік республиканың “Алтын кітабына” жазылды.
100-ден аса ғылыми еңбектің, 16 авторлық куәліктің иегері.
Құрмет белгісі, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Табиғи Жамағат
Дереккөздер
Санат:Қозғалыс
Бақытжан Сайранұлы Еңсебаев
Бақытжан Сайранұлы Еңсебаев (13 сәуір 1972 жыл — мамыр, 2012 жыл) — қазақ футболшысы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.
Клубтық
Шымкент футболының түлегі. 1991 жылы 19 жасында Алматының "Олимпия" клубына келді. КСРО-нфң соңғы чемпионатында екінші төменгі лигада бір маусым ойнап, 1992 жылы "Қайратқа" ауысты. 1992 жылы командамен бірге қос жүлдеге — Қазақстан чемпиондығы мен кубогына бірдей қол жеткізген.
1994 жылы Шымкентке оралып, "Жігер" сапында 1996 жылға дейін ойнап, "Қайратқа" қайтадан ауысты.
1998 жылы "Қайрат" екіге бөлінді де, ЦСКА-Қайрат клубы "Қайраттан" бөлініп шығып, Бақытжан жаңа "Қайратты" таңдады (себебі, бұрыннан келе жатқан "Қайрат" ФФК шешімі бойынша бірінші лигаға түсіп кетті).
1999 жылы соңғы маусымды "Қайратта" өткізіп, 27 жасында футболмен қоштасты.
2012 жылы мамыр айында 40 жасында өмірден өтті.
Ұлттық құрамада
1994 жылы 17 сәуірде Қырғызстан құрамасына қарсы жолдастық ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бұл ойын Ташкентте өтті. Кейін Азия-1996, Әлем чемпионаты-1998 іріктеулеріне қатысты. Соңғы рет құрама сапында 1997 жылы 13 қыркүйек күні сырт алаңда 1998 жылғы әлем чемпионатының ірітеуіндегі БАӘ құрамасымен ойында матчқа қатысты. Бұл ойында құрама 0:4 есебімен ұтылды.
Бақытжан бұдан соң құрамаға шақырылмады.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары Санат:Жігер ФК ойыншылары Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Жоанезия
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 628 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 233,301 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Айналмалы кермелеу
Айналмалы кермелеу (Вытяжка ротационная) — дайындама қимаүлгімен немесе құралбілікпен бірге айналатын, ал аунақша түріндегі сықпақұрал қимаүлгіге карай жанама бағытга қозғалатын процесс.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Мута
Мута — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Сарышев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 156 адамды құрады. Пошта индексі — 453872, ОКАТО коды — 80241875008.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Науру Ұлттық футбол құрамасы
Науру Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Наурудың намысын қорғайтын құрама. Ешқандай футбол ұйымына мүше емес. Сол үшін де Әлем чемпионаттарына да, ОФК Ұлттар кубогына да қатыса алмайды. Олардың қазіргі мақсаты — тым құрығанда NF-Board ұйымына мүшелікке өту.
Тарихы
left|thumb|250px|«Линкбелт Овал» стадионында өткен австралиялық футболдан 1999 жылғы матч Наурудағы ұлттық спорт түрі Австралия футболы. Өзінің футболдан ұлттық құрама командасы бар, бірақ елдегі кәсіби спортшылардың және үлкен стадиондардың жоқ болғанына байланысты ФИФА-мен және Океанияның футбол конфедерациясымен танылған жоқ. Ойыншылар формасының түсі — көк түсті, көлденең сары жолағы бар. Ұлттық құраманың күні бүгінге дейінгі алғашқы әрі соңғы басқа ел командасымен ойыны 1994 жылдың 2 қазанында өтті. Сол ойында Науру құрамасы Соломон аралдарының құрамасын 2:1 есебімен жеңді. Науру құрамасы үшін бұл үлкен жеңіс саналды, өйткені Соломон аралдары жеңіске жететін басты үміткер болатын (олар сол жылғы Меланезия Кубогының жеңімпаздары).
Стадиондары
Аралда бірнеше спорттық алаңдар және стадиондар бар: «Линкбелт Овал» (Айво округінде орналасқан, бірақ ол едәуір ескерген және халықаралық стандарттарға сай емес), Мененг стадионы (2006 жылы құрылған және 3500 көрерменді сыйдыра алады) және Дениг стадионы.
Сілтемелер
Санат:Науру Ұлттық футбол құрамасы
Гнилая Плота
Гнилая Плота — Ресейдегі өзен. Орлов облысы, Липецк облысы, Курск облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дайминка өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосна өзені. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Винона (Миннесота)
Винона (Winona) — Миннесота штатының Winona округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 27592 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 61.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-71032.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Үй жануары
thumb|250px|Үй жануары Үй жануары (Домашнее животное) — ұғынып не ұғынбай іріктеудің барысында тұрық бітімі мен әрекеткылығы кұрт өзгергені соншалық, адамның кемегінсіз тіршілік өте алмайтын және көбіне жабайы тұкымдастары қалмаған жануарлар.
Дереккөздер
Санат:Физика
حيوان منزلي Домашен любимец Sokɔnɔbagan Domaće životinje Animal de companyia Anifail anwes Kæledyr Heimtier Domestic animal Dombesto Animal de compañía Lemmikloomad Konpainia-animalia fa:حیوان خانگی Lemmikkieläin Liste des animaux d'élevage Peata Peata חיות מחמד Kućni ljubimac Hewan timangan Dorloto Animale da compagnia ペット 애완동물 Huisdier Kjæledyr Kjæledyr Zwierzęta domowe Animal de estimação Домашние животные Pet Domáce zviera Кућни љубимац Sällskapsdjur สัตว์เลี้ยง Домашні тварини 宠物 Thióng-bu̍t
Эппинген
Эппинген (Eppingen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Хайльбронн ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 21 388 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 88,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 25 026. Қаланың басшысы — Клаус Холашке.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Гарб-Шрарда-Бени-Хсен
Гарб-Шрарда-Бени-Хсен (الغرب شراردة بني حسين‎‎‎‎‎‎) — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Солтүстікте орналасқан. Жер аумағы — 8 805 км². Тұрғыны — 1 859 540 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Кенитра.
Әкімшілік бөлім
3 ауданнан құралған
Дереккөздер
Орыс Википедиясы
Санат:Марокко
Бозсуыр
нобай|оңға|Бозсуыр Бозсуыр – Қазақстанның солтүстігіндегі ақ селеулі, алуан шөптесінді далаларды мекендейтін ірі кеміргіш, суырдың бір түрі. Әдетте денесінің ұзындығы 60 см-дей, салмағы 8 кг-дай болады. Суырлар 20 жылға дейін өмір сүреді, бірақ мұндай жасқа бірлі-жарымы ғана жетеді. Бұлардың жауы – қасқыр, түлкі және бүркіт. Бірақ бұларға үлкен қауіп адамнан туады, себебі оны майы және терісі үшін көптеп аулайды.Және де бозсуыр суыр туысқанының төрт түрінің бірі. Бұл-Қазақстанның солтүстігіндегі ақ селеулі, кейде алуан шөптесінді далаларын мекендейтін ірі кеміргіш. Қалған 3 түрі таулы жерлерді мекендейді. Терең, тармақталған ұяда топтанып қоныстанады. Қауіп төнген жағдайда ересегінің айқайымен түгел лезде інге кіреді. Шөппен қоректенеді. Аналығы 35-40 күн буаздықтан кейін, 4-6 ұрпағын дүниеге әкеледі. Суырлар 20 жылға дейін өмір сүреді, бірақ мұндай жасқа бірлі - жарымы ғана жетеді. Бұлардың жауы - қасқыр, түлкі және бүркіт. Бірақ бұларға үлкен қауіп адамнан туады, себебі оны майы және терісі үшін көптеп аулайды. Сонымен қатар, жер жырту кезінде бозсуырды ежелгі тіршілік ету мекенінен айырады.
Дереккөздер
Қазақстандағы жануарлар әлемі Алматыкітап баспасы, А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь
Санат:Жануарлар Санат:Биология
Орал
thumb|270px|right|Орал қаласының ғарыштан көрінісі Орал (Уральск; 1775 жылға шейін - Яицкий қалашығы) — Батыс Қазақстан облысының орталығы (1932 жылдан), ірі темір жол станциясы, Жайық бойындағы өзен порты, әуе жолдарының торабы. Қала Жайық өзенінің жағасында, Шағанның Жайыққа құяр тұсында орналасқан.
Марте Олсбю-Ройселанн
2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2020 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.
Безродиха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Марте Олсбю-Ройселанн
Санат:Алфавит бойынша биатлоншылар Санат:Норвегия биатлоншылары Санат:Биатлоннан Олимпиада чемпиондары Санат:Норвегия Олимпиада чемпиондары Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Орал
Тарихы
Орал қаласының орнында бұдан бірнеше мың жыл бұрын скиф, ғұн, авар, печенег және қыпшақ тайпаларының мекен-тұрақтары болған. Бұл тайпалардың көсемдері мен жауынгерлері жерленген шағын қорымдар мен қорғандар қазір де кездеседі. Орал қаласының жергілікті қазақтар арасында ерте заманнан қазірге дейін “Теке” аталуының себебі, Алтын Орда хандары жанында уағыз тарататын Алшын Хасан сопы (Асан қайғы болуы да мүмкін) Әбдірахман, Әбдіразақ шайқылардың ұйымдық сипат белгісі – тәкие немесе мүридтер және ел кезген дәруіштер аялдайтын кәделі орын (резиденция) тәкие үйлерінің болуына байланысты. Орыстар Жайық бойына 15 ғасырдың аяғы 16 ғасырдың бас кезінде келе бастады. 17 ғасырдың 1-ширегінде Ноғай хандығымен шекарада шағын әскери бекініс-тірек ретінде Жайық қалашығы салынды. Ол 1613 ж. қазіргі Орал қаласының орнына көшірілді. 18 ғасырдың бас кезінде Жайық қалашығында 3 мыңға жуық үй болды. Олар негізінен Старица (Жайықтың бұрынғы арнасы) және Шаған өзендерінің бойына орналасты. Қаланың негізгі тұрғындары – казак-орыстар болған. Олар әлеуметтік жіктелудің нәтижесінде кедейлер (голытба) мен байлар (домовитые) болып бөлінді. Жайық казак-орыстары Е.И. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісіне (1773 – 1775) қатысты. Жайық қалашығы ІІ Екатеринаның 1775 жылы 15 қаңтардағы жарлығымен «Орал қаласы», ал оның тұрғындары «Орал казактары» болып аталды. Орал қаласының неғұрлым ежелгі бөлігі Михайло-Аргангельск ғибадатханасының оңтүстігінде орналасты. Ғибадатхана – Орал қаласының тарихи ескерткіші (1741 – 51 ж. салынған). Қала бірнеше рет (1739, 1751, 1821, 1879) өртке ұшырады. Сырым Датұлы бастаған (1783 – 1797) халық көтерілісі,Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары Орал қаласы мен Жайық өңіріне ерекше із қалдырды. 1846 ж. қалаға айрықша құқықтар беріліп, үлкен қалалар санатына қосылды. 1869 ж. Орал облысы құрылып, қала облыс орталығына айналды. Қала тарихында социалды-демократиялық үйірменің құрылуы (1902), 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс (С.Меңдешев, Ә.Әйтиев, т.б.), Кеңес өкіметінің орнауы (1918 ж. 3 қаңтарда), ақ казактарға қарсы Орал қорғанысы (1919 ж., сәуір – шілде, М.Фрунзе), т.б. елеулі оқиғалар болып өтті. 1919 ж. 1-сәуірде Оралда Жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары кеңестерінің 1-сайлауы өтті. 1920 ж. Орал губерниясы қалаға айналды. Кеңес өкіметі жылдарында Оралдың экономикасы жедел қарқынмен дамып, республикадағы ірі өнеркәсіп орталықтарының біріне айналды. 1925 ж. Жайық өзені мен Орал – Атырау арасында тұрақты кеме қатынасы және 1923 ж. Орал – Елек темір жолының ашылуы қаланың экономикалық жағдайын жақсартты. Одан кейінгі жылдары (1950 – 1990) Орал қаласында ірі машина жасау және металл өңдеу, құрылыс материалдарын өңдеу, жеңіл және тамақ өндірістері, медициналық препарат зауыттары, т.б. 200-ден астам нысан салынды, көлік жүйелері дамыды.
Климаты
Қала климаты өткір континенталды: құрғақ әрі ыстық жаз және аз қарлы, желді суық қыс
Халық саны
Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) 2022 жылғы ұлттық құрамы :
Орал қаласы халқының саны
Теміржол
Алғаш рет Орал теміржолмен 1894 жылғы бірікті. Бұл Рязано-Орал темір жолы еді. Орта Азиялық минареттер стильінде жасалған мұнаралар орналасқан вокзал басында қаладан алыс болғаны сонша, Алексей Николаевич Толстой вокзалдан қалаға барар жолды «Телеграф өскен дала» деп атаған. Ұзақ уақыт бойы Орал жолдың соңғы станциясы болып, ортаны сібірмен біріктіріп тұратын, сосын темір жол Соль-Илецкқа шейін созылып, ол Ресейді Сібір және Қазақстан мен біріктіретін болды.
Кеңес одағы кезінде қала әбден өсті. Сонын арқасында станция орталықта тұр десе де болады.
Бауырлас қалалар
Серіктес қалалар
Орал қаласында болған көрнекті адамдар
Бұл қалада әр кездері орыстың белгілі ақын-жазушылары '''А.С. Пушкин, В.А. Жуковский, В.И. Даль, В.Г. Короленко, М.А. Шолохов''', т.б. болды. Сондай-ақ, көрнекті қазақ қаламгерлері С.Сейфуллин, Х.Есенжанов, Т.Жароков, І.Аманжолов, т.б. өмірінің біраз кезеңдерін Орал қаласында өткізген.
Дереккөздер
Санат:Орал Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Зигфрид Клейнмихель
Зигфрид Клейнмихель (1944 ж. т.)-әдебиетші, түркітанушы, сыншы.
Зерттеуші Абайдың ұлттық сана-сезімін оятудағы қызметін, Батыс Еуропа мен орыс мәдениетіне деген құштарлығын атап көрсетеді.
Сант'Антонио-Абате
Сант'Антонио-Абате (Torre del Greco) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Безродиха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Зигфрид Клейнмихель
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Безродиха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сант'Антонио-Абате
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 88 894 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 2899 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 80059.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Beata Vergine Maria e San Gennaro.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Вильтуре
Вильтуре (Villetoureix) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,40 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24586, пошта индексі — 24600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 875 адамды құрады. Халық тығыздығы — 53,35 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Абтвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Абтвиль (Abtwil AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Мури округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 726 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.14 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4221, пошта индексі — 5646.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Жастар (Солтүстік Қазақстан облысы)
Жастар (2018 жылға дейін — Молодежное) — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Мағжан ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 38 км жерде, орманды-дала белдемінде орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1954 жылы өзімен аттас астық кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Кеңшарға Мағжан Жұмабаевтың аты берілді. 1995 жылы астық өндірумен айналысатын 29 шаруа қожалығы құрылды. Молодежныйда жөндеу шеберханасы, байланыс бөлімшесі, астық дайындау пункті, т.б. бар
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 735 адам (369 ер адам және 366 әйел адам) болса, 2009 жылы 381 адамды (184 ер адам және 197 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Аманиязов Қанат
Аманиязов Қанат (1938, Маңғыстау ауданы, Оңды ауылы – 2002, сонда) – журналист, ҚазМУ-ды бітірген (1971). Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, ҚР-ның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. 1971 – 72 ж. Маңғыстау ауданы, ішкі істер бөлімінде жауапты қызметкер, 1977 – 90 ж. «Коммунистік жол» газетінің Бейнеу ауданындағы меншікті тілшісі, автоклуб меңгерушісі, 1990 – 94 ж. Маңғыстау ауданы Оңды ауылында кеңес төрағасы бастығы болды.
Михаил Федорович Аранышев
Михаил Федорович Аранышев (12 қараша 1912, Ресей, Нижний Новгород облысы Вача ауданы Клин селосы — 18 қараша 1989, Алматы) — кинооператор, Қазақстанның еңбек сіңірген артисті (1959).
Түсіруге қатысқан фильмдері
Әр алуан деректі, хроникалық фильмдермен қатар киноочерктер және көркем фильмдерді:
Дереккөздер
Санат:Нижний Новгород облысында туғандар Санат:Қазақстан кинооператорлары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Санат:КСРО кинооператорлары Санат:XX ғасыр кинооператорлары Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Вакенген
Вакенген (Wacquinghen) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Булонь-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62867, пошта индексі — 62250.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 238 адамды құрады. Халық тығыздығы — 96,36 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Қиялы (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 3227 адам (1557 ер адам және 1670 әйел адам) болса, 2009 жылы 2214 адамды (1083 ер адам және 1131 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Томирис (фильм)
Томирис — массагеттерді билеген ханшайым Томирис пен Кир II туралы түсірілген қазақстандық көркем фильм. Режиссёрі Ақан Сатаев. Фильмнің тұсаукесері 2019 жылдың қыркүйек айында өтті.
Сюжеті
Фильм Геродоттың Тұмар ханша билеген массагеттермен соғысқан парсы патшасы Ұлы Кирдің қазасы туралы оқиғасында негізделген.
Түсірілім
Фильм түсірілімдері 2017 жылдың желтоқсан айында басталған. Қазақстанның әртүрлі жерлерінде жүрді. Фильмде массагет-кейіпкерлер көне түркі тілінде сөйлейді, ал парсы-кейіпкерлер көне парсы тілінде сөйлейді.
Қайын пяденицасы
Қайын пяденицасы (Biston betularia) - пядениц тұқымдасы, көбелек. Еуразияда таралған ТМД, Еуропа бөліктерінде, Кавказ, Сібір және Қиыр Шығыста кездеседі. Қанат құлашы 45-52 мм. Жұлдыз құрттарының ұзындығы 60 мм денесі жалпақ түсі әртүрлі; 5-ші және 8-ші буындарында ақ сүйел жапырақты ағаштарда (қайын- терек- терек- шетен және т.б.) бұталарда (қара жидек-жусан сарғалдақ) тіршілік етеді. Мамыр шілдеде ұшады.
Дереккөздер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Заходка
Заходка — тікелей кені алынған кеңістікке жақын орналасқан немесе одан уақытша қалдырылып, пайдалы қазынды тыңшығымен бөлінген, көлденең қимасы шектеулі, тым ұзын емес қазба. Ол жер асты кен қазу жүйелерінде және кенді ашық тәсілмен қазып алу барысында пайдалы қазындыларды алуға немесе тазалап қазып алу барысында бұрғылау жабдықтарын орналастыруға пайдаланылады. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Плумильйо
Плумильйо (Ploumilliau) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 34,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22226, пошта индексі — 22300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2583 адамды құрады. Халық тығыздығы — 74,46 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Алтай аспаптары
Алтай аспаптары. Алтайдың музыкалық аспаптарының өзге түркі тілдес халықтар аспаптарымен ортақ қасиеті көп, солай бола тұра олардың құрылысында, ойнау тәсілдерінде, т. б. таза ұлттық ерекшеліктері де бар. Алтай аспаптарына тән сипат, олардың елеулі өзгеріске ұшырамай, баяғы қалпын сақтауы дер едік. Алтайлық орындаушылар — кайчилер өз аспаптарында батырлар жырларын, әндер мен кайларды сүйемелдейді.
Алтайлықтарда шертіп ойналатын аспаптардың ішінде неғұрлым кең тарағаны топшуур. Бұл аспап өзінің құрылысы мен дыбыс көлемі, тембрі, ойнау тәсілі жағынан қазақтың шертіп ойналатын көне аспабы шертерге, сондай-ақ хакастың хомысына, тофтардың чарты кобусына, шорцтердің шерчен комусына және тувалықтардың допшулурына ұқсайды. Олардың ұқсастығы шанағының тұтас ағаштан ойып жасалуынан көрінеді, сондай-ақ шанақ беті көнмен керіліп, қапталған. Мойнында пернелер жоқ, ішегі жылқының ширатылған қылы.
Қазіргі жетілдірілген топшуур қазақтың домбырасына әжептәуір ұқсайды. Қыл ішек тарамыс ішекпен ауыстырылған, шанақтағы көн терінің орнына тақтай қақпақ пайдаланылған. Топшуурда диапазоны бірінші позицияда рындалатын қарапайым халық ән-күйлері тартылады. Гопшуурдың көлемі:
Қияқпен ойналатын аспаптардан алтайлықтарда екі шекті икили ғана сақталған. Құрылысы жағынан аумаған гоншуур, бар айырмашылығы оның даусы садақ сияқты қиқтың көмегімен алынады. Икили кварта бойыиша сүйге келтіріледі. Ойнау кезінде аспапты тізеге тікесікен қояды, негізінен бірінші позицияда ойналады.
Шертіп ойналатын және қияқпен ойналатын аспаптардың аралығындағы ұқсастық басқа түркі тілді халықтарда да кездеседі. Мысалы, қазақтың қияқпен ойналатын аспабы қылқобыз өзінің құрылысы жағынан шертіп ойналатын аспап шертерге хакастың қияқпен ойналатын аспабы — ыых — шертіп ойналатын хомысқа, ал туваның игилиі — дошпутурға ұқсайды. Алтайлық бір икилидің көлемі:
Үрлеп тартылатын аспаптардың алтайлықтарда бірнеше түрі сақталған. Олар — эдиске, амырғы, сыбыскы, сыырткыш және шоор. Аңның даусына еліктеуіш аспап шырғыны аңшылар маралды алдап түсіру үшін ерте заманнан бері қолданып келген. Аспап қылқанды жапырақты ағаштан немесе тағы ешкінің мүйізінен жасалынған, түрі конус формасында, ұзындығы —60-70 см. Соңғы кезде мылтықтың оқтығынан жасалынғаны да кездесті. Қазақтарда бұл аспап бұғышақ деп аталады немесе бұғы сыбызғы делінеді. Хакастар пырғы, тувалықтар — авырга дейді. Бұл аспаптардан дауыс алыну тәсілдері мен жасалу түрлері бір-біріне ұқсас келеді.
Маралдарды шақыру үшін қолданылған, бұғышақ аспабын іздестіріп таба алмадық. Бұл өлкеде бұғышақты білетіндер де, оның қандай болғанын айтып бере алатындар да көп. Әттең не керек, аспаптың өзі сақталмаған. Оны осы маңның аңшылары пайдаланғаны жайында дерек «Бұқтармалық бұрынғы салт-жоралар» деп аталатын кітапта бар. Бұл еңбектің авторлары Е. Э. Бломквист пен Н. П. Гринкова:
«Мұндай труба ағаштан жасалады, мұқият қырнап жонылған және бір-біріне жымдастыра желімдеген екі бөліктен тұрады, ұзындығы — 70 сантиметрге дейін болы келеді.»
- деп жазған екен.
Сыбыскы немесе эдиске аңшылықта қозыны алдап шақыру үшін қолданылған. Аспап қайыңның қос қабатталған қабығынан жасалған, дауыс осы қабықтың тербелісі арқылы алынған. Сыбыскы деген сөз қазақтың үрлеп ойналатын аспабының сыбызғы деген атына ұқсайды. Аңшылықта қолданылатын тағы бір үрлеп ойналатын аспап — сыгырткыш, оның даусы ала тышқанның даусына ұқсас. Бұл аспап қамыстан жасалыпады және ысқыру үшін қажетті ойығы болады. Музыкалық аспаптың бірнеше түрінің аңға шыққанда пайдаланылғаны алтайлықтардың аңшылықпен айналысқанын көрсетеді. Бұл аспаптың қазақтың ысқыруық аспабына ұқсастығын байқаймыз.
Үрлеп тартылатын аспап шоор немесе чоохур қурайдан жасалынады, оның ұзындығы орындаушы музыканттың қолының ұзындығына сәйкес келеді. Шоорда ойнау ойығы болмайды. Шоор қазақтың сыбызғысы, қырғыздың чооры, туваның шооруы, башқұрт мен татардың қурайы тәрізді аспап. Мұнда ауа толқыны ысқыру құрылысы бар аспапта қолданылатындай тәсілмен бағытталады. Түтікте ауа ағысын ойыктың шетіне бағыттайтын төлке жоқ. Оның рөлін тіл атқарады. Дауыс ырғағы ауаның ағыс күшіне байланысты, сондай-ақ түтіктің төменгі тесігін жабу арқылы өзгертіледі.
Таулы Алтай автономиялы облысына 1967 және 1973 жылдары жасалған екі зкспедицияның нәтижесінде ол жақтан бірнеше музыкалық аспап әкелінген еді, олардың ішінде шоордың үш түрі бар.
Екінші шоор 6,5 см. қысқа, негізгі тоны — «ля» (кіші октава). Осы аспапта ойнай отырып, оның дыбыс қатарын анықтаған едік: a, е, a, cis, е, di, д, Һ, cis, е, а. Түтік ашық болса мынадай дауыс алынады: a, a, е, а, е төменгі ойық жабық тұрса — е, сіс, д, һ, а.
Жоғары регистрде дыбыс аралығындағы уақыт жақындап, гаммадағыдай дыбыс қатары пайда болады. Құрылысы қарапайым және аспаптың түрлі әуендері орындауға мүмкіншілігі шектеулі болғандығына қарап, онымен орындалған ежелгі алтай әуендерінін, диапазоны мен дыбьіс қатарын анықтау қиынға соқпайды.
Алтайлықтарда неғұрлым көп тараған аспап — комус. Оны кәрі-жас түгел тарта біледі. Оны тартудың шаңқобыздағыдай неше түрлі әдісі қалыптасқан, орындаушылар тіпті тіл мен көмейдің қимылын да пайдаланады. Аспаптың үлкендігі якуттің хомысынан гөрі шағындау, ал түрі туваның хомусына ұқсайды. Алтайлықтар комусты түрлі салт-жораларға да пайдаланған. 1973 жылғы экспедиция мүшелері үйлену тойы кезінде айтылатын жар-жар сияқты әннің бірнеше шумағын жазып алған еді, олар сондай-ақ салт-жора орындаушыларды фотоға түсіріп те алды және комустың бірнеше данасын Алматыға ала келді.
Қызғылықты ерекшелігі сонда, музыкант аспапты ойнай отырып, салт-жора сөздерін де қатар айтады. Соның нәтижесінде ауыздан шыққан әрбір сөз ақырын болса да анық естіліп тұрады. Бамбуктан жасалынатын аспап кулузын комус деп аталады.
Біз аспаптың негізгі тоны ля-бемоль мен дыбыс қатарын анықтай алдық.
Бұдан гөрі көлемі шағындау екінші комус «до-диез» тонында дыбыстайды. Оның дыбыс қатары «до-диез мажор». Бұл комустын, көлемі:
Мүлде ұмыт болған аспаптар да бар. Олардың тек аттары ғана есте қалған, ал оның қандай болғаны туралы ешқандай дерек жоқ. Кейбір аспаптар суреттеліп жазылған, бірақ аспап түрінін, атауы айтылмайды. Осы белгісіз аспаптардың бірінің құрылысы көп ішекті жетігенге ұқсайды: шанағы тұтас ағаштан ойып жасалынған, шанақтың бетіне жеті ішек тартылған.
Алтай халқының аспаптық музыкасы тұрмысқа кеңінен тараған, тіпті күні бүгін де қолданылып келеді. Алтай әуендері әдетте қысқа қайрылып айтылады, диапазоны шағын және ырғағы әр алуан.
Беташар фильмі
«Беташар» фильмі – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 1 бөлімді, қазақ-орыс, ұйғыр тілдеріндегі деректі фильмі (1985 жылы).
Кеңес үкіметі кезінде ұлттық салт-дәстүр тақырыбына шығарма жасаудың машақаты көп болатын. Цензуралық шектеулерден өтіп, түсірілген осы орайдағы алғашқы телефильмдердің бірі үйлену тойындағы "Беташар" дәстүрін көрсетуге арналған. Мұнда әндете өсиет айтып, келіннің беті ашылады. Ескі жоралғы ұлттық мәдениеттің бір элементі ретінде той салтанатына сән беріп, заманауй өмірге келіп өріледі. Телефильм Шымкент облысында түсірілген. Оның кейіпкерлері шынайы өмірден алынған. Үйлену рәсімін "ойнайтындар" аупартком хатшысы мен озат шопанның балалары. Реж. Т. Ыбыраев, операторы А. Федулов.
Дереккөздер
Санат:Қалалар туралы фильмдер
Фонтене-сюр-Орн
Фонтене-сюр-Орн (Fontenai-sur-Orne) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,51 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 250 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,4 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Білгенге маржан
Білгенге маржан — ұлттық мектепті бітірушілер мен мектеп жасына дейінгі балаларға арналған циклді жоба түріндегі хабар. .
Хабардың мақсаты — ана тілін жетік білу, әрі осы лексиконды күн сайынғы қолданыста пайдалану. Эфирге берілу мерзімі аптасына 1 рет. Ұзақтығы — 15 минут.
Дерекөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары