cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мартин Лютер
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:1483 жылы туғандар Санат:1546 жылы қайтыс болғандар
Тассай (Абай облысы)
Тассай — Абай облысы Көкпекті ауданындағы ауыл, Тассай ауылдық округі орталығы. 1989 жылға дейін "Большевик" деп аталды.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Көкпекті ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 58 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1345 адам (687 ер адам және 658 әйел адам) болса, 2009 жылы 985 адамды (489 ер адам және 496 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Көкпекті ауданы елді мекендері
1537 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1537 жылы туғандар
Изотропиялық дене
Изотропиялық дене (Тело изотропное) — материалдан бөліп алған үлгінің қасиеттері бағытталуына тәуелсіз болса, материал изотропиялық болганы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
1537 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1537 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Пыщуг (Ветлуга тармағы)
Пыщуг — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Киров облысы, Нижегород облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ветлуга өзенінің оң жағалауынан 594 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 96 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 7454
NGC 7454 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E4 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7454 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70264, UGC 12305, MCG 3-58-20, ZWG 453.45.
Үлгілер қоры
Үлгілер жинақтамасы / Үлгілер қоры - нарық іскерлерінің неғұрлым оңтайлы маркетингілік шешімдер қабылдауына жәрдемдесетін математикалық үлгілер жиынтығы.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Устимо
Устимо - банк практикасында айдың, тоқсанның немесе жылдың соңғы күні дегенді білдіретін термин; коммерция және биржа практикасында тауар немесе қор құндылықтары жөнінде бұрын жасалған мәмілені орындау мерзімі ретінде айқындалған белгілі бір кезеңнің соңғы жұмыс күні.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Банк терминдері
Көк топырақ
Көк топырақ — кимберлиттердегі мору қыртысының саздары, грунт суларынан төмен, жылы ылғал климат жағдайларыңда қалыптасады. Сұргылт-көк немесе сұрғылт-жасыл түсті, қопсық бітімді (көлемдік салмағы — 1,4—1,7 г/см3), кимберлиттердің жұрнақ құрылымы сақталады. Құрамында басқа минералдармен бірге алмас кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Геология
Сабор
Сабор (серб-хорваттық) — кейбір оңтүстік славян халықтарындағы өкілдік орган. Алғаш рет Солтүстік Хорватияда 1273 жылы, Оңтүстік Хорватияда 14 ғасырда шақырылды. Саборға ақсүйектер, дворяндар, дін иелері, ерікті корольдық қалалардың өкілдері енді. Саборды бан басқарды. Онда ішкі саясат мәселелері қаралды. Сабор 3 жылда бір рет (1887 жылдан —5 жылға) шақырылып тұрды. 1848 жылдан Сабор сословиелік сипатын жоғалтты, бірақ ақсүйектер мен шіркеу шонжарлары жеке өкілдік правосын сақтап қалды. Далмацияда алғаш рет Сабор 1861 ж. шақырылды. Сабор 1918 жылы 1 желтоқсанда таратылды. Хорватия Социалистік Республикасында Сабор парламент деп аталады. thumb|200px|right|Хорваттардың отырысы
Вазунген
Вазунген (Wasungen) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Шмалькальден-Майнинген ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3542 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 29,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 66 086. Қаланың басшысы — Манфред Кох.
Регницлозау
Регницлозау (Regnitzlosau) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Франкония әкімшілік округіне бағынады. Хоф ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2478 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 75 161. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Юрген Кропф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Зеленка (Мала тармағы)
Зелёнка — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мала өзенінің сол жағалауынан 52 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Хмельницкий ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)
Хмельницкий ауылдық округі — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Хмельницкое ауылы кіреді. Орталығы – Хмельницкое ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 576 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Тимирязев ауданы ауылдық округтері
Миома (Португалия)
Миома (Португалия) (Mioma) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Сатан (Португалия) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 174 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,05 км² шамасында. Халық тығыздығы — 73,1 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Асылбеков Әбдірахман
Дереккөздер
Санат:Қазақстан психологтары Санат:1907 жылы туғандар Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Универсал газ тұрақтысы
Дереккөздер
Санат:Физика
Құлан тұзды кен орны
Қолданысы
Құлан тұзды кен орны шипалық емі зор. Облыстың емдеу орындары осы кен орнының тұзды батпағын әр түрлі емге қолданады.
Дереккөздер
Санат:Түркістан облысы кен орындары
Баньяруанда
Баньяруанда (Киньяруанда) — Руанда Республикасында, Конго Демократиялық Республикасының іргелес аймақтарында және Угандадағы Джинджа қаласының төңірегінде тұратын халық. Жалпы саны 5,6 миллион адам. (1967).
Тілі
Баньяруанда тілі банту тілдер отбасының солтүстік тобына жатады, шығу тегі, тілі және мәдениеті бойынша барундиге жақын.
Букемон
Букемон (Bouquemont) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Коммерси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,49 км² шамасында.
Баньяруанда
Діні
Дәстүрлі сенім-нанымдар ата-баба культімен ұштасқан. Отаршылдық үстемдік орнағаннан кейін ежелгі наным-сенімдермен бірге христиандық таралды.
Тарихы
Баньяруанда әр түрлі антропологиялық типтегі және этникалық түрдегі халықтардың дәйекті қоныс аударуы мен араласуы нәтижесінде қалыптасты. Бұл аумақтың ежелгі халқы - пигмейлер (батва аңшылары, егіншілері және баренга ұсталары) бахуту қоныстанушылары - банту тілінде сөйлейтін егіншілерге бағындырылып, ішінара ассимиляцияланды. Шамамен 15 ғасырда шағын мемлекеттер құрды, олар ішінара бағындырылып, Руанда мемлекетіне, нилоттық малшылармен біріктірді.
Букемон
Коммунаның INSEE коды — 55064, пошта индексі — 55300.
Баньяруанда
Тарихы
19 ғасырдың басына қарай олар қызмет түріне байланысты касталық тұйық әлеуметтік топтардың тарихи қалыптасқан иерархиясы бар, күшті орталықтандырылған феодалдық мемлекет болды: батва – қоғамдағы орны бойынша құмырашылар, париялар; бахуту - шаруалар (егіншілер), салық салынатын тап; батутси – малшылар, феодалдық ақсүйектер. 19 ғасырдың аяғында бельгиялық отаршылдық үстемдік орнағаннан кейін отаршылдар Руанданың қоғамдық және мемлекеттік құрылымын сақтап қалды, оны өз бақылауына және басқаруына алды.
Өмір салты
Дәстүр бойынша, руандалық неке жасындағы әйелдер мен руандалық жоғары лауазымды ер адамдар Амасунзу шаш үлгісін қояды. Баняруанда дәстүрлі сәндік-қолданбалы бұйымдардың едәуір мөлшерін шығарады. Өрілген себеттер мен тостағандар кең таралған. Басқа қолөнерге қыш және ағаш ою жатады.
Букемон
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 105 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,02 адам/км².
Баньяруанда
Дереккөздер
Санат:Руанда халықтары Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары Санат:Уганда халықтары
Букемон
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Райан Рейнольдс
Райан Родни Рейнольдс (Ryan Rodney Reynolds) - 1976 жылы 26 қазанда туған канадалық актер. Өзінің ситкомдағы «Два парня, девушка и пиццерия» және «Король вечеринок», «Просто друзья», «Да, нет, наверное», «Предложение», «Люди Икс: Начало. Росомаха», «Зелёный Фонарь» фильмдеріндегі рөлдерімен әлемге танымал болған, 2003 жылы жас Голливуд премиясын алды. Әртістік карьерасы ол Hillside операсында Билли атты ұлдың рөлін ойнағаннан басталды. 2002 жылы ол «Король вечеринок» және «Кот в мешке», және де «Два парня, девушка и пиццерия» фильмінде Майкл Берген студентінің рөлін ойнады. «Да, нет, наверное» фильмідн ол басты рөлдердің бірін алды.
Санат:Канада актерлері
Вилланова-ди-Кампозампьеро
Вилланова-ди-Кампозампьеро (Villanova di Camposampiero) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4849 адамды құрайды. Халық тығыздығы 404 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 35010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Лездеткіш
thumb|300px|Лездеткіш Лездеткіш (Скороварка) — тамақты тез пісіруге арналған ерекше құрылмалы кастрөл. Жай кастрөлге қарағанда 3-4 есе тез пісіреді. Ыдыстың герметикалығының нәтижесінде ішіндегі қысым мен температура 120°С-қа дейін көтеріледі. Лездеткіштің қақпағында екі клапан орналасқан: іштегі қысымды 0,9—1,1 атмға тең етіп тұрақтандыратын — жұмыс клапаны және қысым 1,5 атм-дан жоғары болып, жұмыс клапаны бұзылған жағдайда іске қосылатын сақтандырғыш клапан қайнау кезінде жиналған артық бу жұмыс клапанындағы тесік арқылы шығады. Тездеткіште қайнатып, бұқтырып және бумен пісіруге болады. Тездеткіште пісірілген тамақтың жұғымдылығы мен дәмі сақталады. Лездеткіш компот әзірлеуге өте ыңғайлы, бірнеше минут ішінде жеміс жұмсарып, өзінің түсі мен дәмін өзгертпейді. Әдетте, жылдам пісіретін кастрөлдің сыйымдылығын 4,5 және 6 литрлік етіп шығарады. Оны кез келген қыздырғыш аспаптарға орналастыруға болады. Лездеткіштің ішіне азық-түлікті 3/4 бөлігіне (келтіріп, ал қайнау кезінде көбігі көп шығатын және көп көтерілетін (макарон, жарма және т. б). азықты толтырмай орта ғана салу керек.
Дереккөздер
Санат:Ыдыстар
Бандон (Орегон)
Бандон (Bandon) — Орегон штатының Coos округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3066 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.0 км² шамасында. FIPS коды — 41-03800.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
1538 жыл
Оқиғалар
1538 жылы - қазақ халқын біріктіруге ерекше мән берген хан Ақназар таққа отырған. Ол Қасым ханның баласы.
Туғандар
Тағы қара: Санат:1538 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1538 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Будан бозкілем
Дереккөздер
А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012. Санат:Жасаңшөптер‎
Риано
Риано (Riano) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Рим провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7185 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 160 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 60.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Giorgio. Жыл сайынғы мерекесі — 23 сәуір.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Каржез
Каржез (Cargèse) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 45,99 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A065, пошта индексі — 20130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1117 адамды құрады. Халық тығыздығы — 24,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Ла-Брок
Ла-Брок (La Broque) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,07 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67066, пошта индексі — 67130, 67570.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2853 адамды құрады. Халық тығыздығы — 123,67 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Алексий (Кутепов)
Дереккөздер
Санат:1953 жылы туғандар Санат:Парасат орденінің иегерлері Санат:Епископтар
Теңіз диірмендері
"Теңіз диірмендері" - жартасты теңіз түбінің немесе жағалық карст жартастардың оқпан тәрізді ойықтары. Олар арқылы теңіз суының көтерілуі кезінде су қатты екпінмен төмен күлдилап, жол бойы су иірімдерін түзеді (мысалы, Адриат теңізіндегі Истрия түбегінің Шығыс жағалауындағы "Шайтан құдық"). Жергілікті тұрғындар судың күшін су диірменін айналдыруға пайдаланады, терминнің атауы осыдан шыққан.
Ескут
Ескут (Escout) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64209, пошта индексі — 64870.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 410 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Реологиялық сұйықтардың жылу физикасы
Реологиялық сұйықтардың жылу физикасы — 2010 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ә. С. Асқарова, С. А. Бөлегенова. Беттер саны — 154.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2010 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
Хавы-Яха
Хавы-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шуга өзенінің оң жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Психикалық бейімделмелушілік
Психикалық бейімделмелушілік - баланың не жеткіншектің жыныстық-жастық және жеке-психолог. Ерекшеліктерімен байланысты психикалық жағдайы. Психикалық бейімделмелушілік балаларды тәрбиелеуді күрделендіріп, жеке иед. қарым-қатынасты, кей жағдайда жалпы білім беру және оқу-тәрбие мекемелерінде жүзеге асырылатын арнайы психолог.-пед. тұзету бағдарламаларын талап етеді.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Орыс география қоғамы
Орыс география қоғамы – дүние жүзіне белгілі географиялық қоғам. thumb|alt=A.|[[Ш. Уәлиханов]] Әр кезде Орыс география қоғамы мүшелігіне Қазақстан ғалымдары Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, М. Бабажанов, т. б. сайланған. Түрлi кезеңдерде әр түрлi аталған: thumb|alt=A.|[[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин]] Орыс География Қоғамы 1845 жылы 6(18) тамызда Санкт-Петербург қаласында құрылды. Қоғамды құрған 17 құрылтайшының 7-еуі Қазақ жерiн ғылым зерттеулерге үлес қосқан ғылым және мемлекет қайраткерлерi: Г. Гельмерсен, Ф. Берг,А. И. Левшин, В. Даль, В. Струве, В. Перовскийлер болды. Орыс география қоғамы құрылған кезден бастап Ресей және оған iргелес елдер туралы география мәлiметтер жинады. Қоғамның жаңа игерiле бастаған Сiбiр мен Қиыр Шығысқа, Қазақстан мен Орта Азияға, Орал мен Кавказға, ғылымға беймәлiм Орталық Азия мен полюстiк аймақтарға, т. б. ұйымдастырған экспедициялары дүниежүзіндегі география ғылымына теңдесi жоқ үлес қосты. Орыс география қоғамы географиямен қатар оған iргелес көптеген ғылым салалары: статистика, этнография, картография, биогеография, климатология, гидрология, көлтану, топырақтану, т.б. бойынша зерттеулер ұйымдастыруға ұйтқы болды. 1851 жылдан бастап Ресейдiң iрi қалаларында Орыс география қоғамының бөлiмшелерi құрыла бастады. Солардың iшiнде Орынбор, Батыс Сiбiр, Семей, Түркiстан бөлiмшелерi қазақ жерiне көптеген ғылым зерттеу экспедицияларын жабдықтап жiбердi. Бұл жұмысқа Кеңес өкiметi жылдарында Қазақ география қоғамы және оның Батыс Қазақстан бөлiмшесi қосылды. Орыс география қоғамының төрағасы болып патша әулетi – ұлы князьдар белгiленген (1845–1892 ж. Константин Николаевич, 1892–1917 ж. Николай Михайлович). Бiрақ нақты басқару жұмысын вице-төраға, кейiн президент атқарып келдi. Вице-төраға қызметiне Ф. Литке, П. Семенов-Тян-Шанский, Ю. Шокальский, президенттiкке Л. С. Берг, Е. Павловский, С. В. Калесник, т. б. сайланды. Географиядан үздiк ғылыми жұмыстарға берiлетiн 4 алтын (үлкен медаль, Ф. Литке, П. Семенов-Тян-Шанский, Н. Пржевальский атындағы), бiрнеше күмiс, қола медальдар және сыйлықтар тағайындалған. Әр кезде Орыс география қоғамы мүшелiгiне қазақтан шыққан зерттеушi ғалымдар Ш. Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, М.-С. Бабажанов, т. б. сайланды. Бабажанов этнография зерттеулерi үшiн қоғамның күмiс медалiмен марапатталды. Қазақтың тұңғыш географ-ғалымы Уәлиханов еңбектерiнiң алғашқы жинағын Орыс география қоғамы жинақтап, бастырып шығарды. Орыс география қоғамының түркістан бөлімі – ғылыми зерттеу мекемесі. 1896 ж. 20 мамырда ашылды. Бөлімнің алдына өлке ресурстарын зерттеу мақсаттары қойылды.
Ол Жетісуға өсімдіктер және жануарлар дүниесі бар жеке аудан ретінде толық сипаттама берді. 19 ғ-дың аяғы – 20 ғ-дың басында экспед. қызметі жоспарлы сипат алды, өз бағдарламалары болды, экспед-лар көбінесе аз зерттелген немесе зерттелмеген аудандарға жіберілді. Жиналған материалдар негізінде, Н. Н. Пантусов, Н. А. Зарудный, В. Ф. Ошанин, Г. Д. Романовский, А. П. Федченко, т. б. Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азияның тарихы, әлеуметтік-экономикалық жағдайы жөнінде мақалалар жариялады. .
Нур (Туймазин ауданы)
Нур — Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Кандрин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 43 адамды құрады. Пошта индексі — 452765, ОКАТО коды — 80251827009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
IC 3471
IC 3471 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41567, MCG 3-32-63, ZWG 99.80, VCC 1427.
Сыртқы сілтемелер
IC 3471 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Қайнар (Көкпекті ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Көкпекті ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 56 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 265 адам (136 ер адам және 129 әйел адам) болса, 2009 жылы 131 адамды (70 ер адам және 61 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Көкпекті ауданы елді мекендері
Орыс-түзем мектептері
Орыс-түзем мектептері (Русско-туземские школы) – XIX-ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азия жерлерінде Ресей империясының Түркістан генерал-губернаторлығында ашылған орыстілді оқу орындары. Бұл өлкедегі билік орындары жергілікті халықтар арасында Ресей дүниетанымы мен тәртібін тарату үшін және исламның ықпалын тежеу мақсатында жасалған еді. Қазақ ішіндегі тұңғыш орыс-түзем мектебі 1874 жылы Шымкент қаласында  ашылды.
Тұңғыш орыс-түзем мектебі Ташкент қаласында 1884 жылы ашылған еді. Бұл мектеп төрт жылдық оқу мерзімін берді. Кейбір жағдайларда дайындық сабақтары да болды. Орыс мектебінде оқитын оқушылардың жасы 7 жастан 17 жасқа дейін болды. Мектепте ұлдар мен жігіттер оқыды. Кейінірек екі кластық әйелдер орыс мектептері ашылды.
Дереккөздер
Санат:Өзбекстан тарихы Санат:Тәжікстан тарихы Санат:Қырғызстан тарихы
Эпифиттер
200px|right|нобай|Ағаш тамырына өсіп тұрған эпифитті өсімдік Эпифиттер (ἐπι- — «басқа» және  — «өсімдіктер») – тіршілігінің тұтас бір кезеңін топырақпен байланыссыз, басқа өсімдік қабығының бетінде өткізетін өсімдіктер. Эпифиттердің паразит өсімдіктерден айырмашылығы қоректік заттарды өзі мекендеген өсімдіктен емес, қоршаған ортадан алады. Эпифиттер дамуын ағаш үстінде бастайды да, көп ұзамай ұзын қосалқы тамырлары дамып, солар арқылы топырақтан су мен минералды тұздарды сіңіреді. Тіршілігінің көп уақытын ағаш қабығы бетінде өткізетін Эпифиттерге көбіне су, минералды тұздар жетіспейді, сондықтан Эпифиттерде су, қорек алуға арналған әр түрлі бейімдеушіліктер байқалады. Мыс., кеуекті тамырларының болуы. Кейбір Эпифиттердің тамырлары жоғары қарай өсіп, шырматылып себет тәрізді қалыптасады. Оған шаң-тозаң, жапырақ жиналып, өсімдік тамырлары қоректенетін топырақ пайда болады. Түтік тәрізді жапырақтарында шұңқырлары бар, мұнда өсімдікке қажетті су жиналады. Эпифиттер барлық өсімдік топтарында кездеседі. Дегенмен гүлді өсімдіктерге жататын өкілдері жоқтың қасы. Ондай Эпифиттерден тек Америка ормандарында кездесетін Tіllandsіa туысын атауға болады. Эпифиттерге мүктер, қына және балдырлардың көптеген түрлерін жатады. Олар негізінен ағаш қабықтарында кездеседі. Ал өсімдік жапырағын мекендейтін Эпифиттер эпифиллалар деп аталады.
NGC 2952
NGC 2952 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан Sd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Франк Муллер астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2952 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 27411.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Жібеккөбелек
Жібеккөбелек (Bombyx mori) — Bombycidae тұқымдасының жібектің өндірісінде маңызыды экономикалық рөлін атқаратын көбелек. Қытайда 3000 жыл б.з.д. пайдалана басталған. Осы күндерге дейін жібеккөбелекті бастапқы жабайы түрі Шығыс Азияда: Қытайдың солтүстік облыстарында және Ресейдің Приморский крайда жабайы түрінде таралған. thumb|left|300px|
Қолға үйретілген түрі – Тұт жібек көбелегінің (Bombyx morі) маңызы зор. Ол Қазақстанның оңтүстігінде (Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облысы) өсіріледі. Қанатын жайғандағы ұзындығы 4 – 6 см, ақ түсті. Ұрпақ беруіне қарай моно және поливольтинді болып бөлінеді. Жұмыртқасы қыстап шығады. Пілләдан шыға салысымен шағылысады. Ұрғашысы 2 – 3 тәулікте 500 – 700 жұмыртқа салады. Жұмыртқаның даму кезеңі 10 – 12 тәулікке созылады. Жұлдызқұрттары жалаңаш, жотасының артқы бөлімінде мүйізгек өскін болады, тұт ағашы жапырағымен қоректенеді. Жұлдызқұрттар қуыршаққа айналар алдында өздерінен бөлінетін жібек талшықтарын піллә құруға жұмсайды. Өте берік, ұзындығы 1000 – 1500 м жібек талшығынан тұратын пілләні 3 тәулікте түзеді. Бұл талшықтар жұлдызқұрттарының өрмек бездерінен бөлінеді. Жібек талшықтары құрамында күрделі Aмин қышқылдарының кешені болуына байланысты өте берік әрі эластик. (созылғыштық) қасиетке ие болады. Олардан әйгілі Жібек матасын алады. Ұрғашыларына қарағанда еркектерінде жібек талшығы 20%-ға көп болады. Қуыршағы 10 тәулікте дамиды. Тұт Жібек көбелегі б.з.б. 3-мыңжылдықта Қытайда қолдан өсірілген. Қазіргі кезде Жапонияда, Қытайда, Үндістанда, Кореяда, Үндіқытай елдерінде өсіріледі. Тұт Жібек көбелегінің пілләсі жібек мата тоқу үшін пайдаланылады. Жібек көбелегінің кейбір түрлері (сақиналы, дара) жеміс ағаштарына, ал Қарағай жібек көбелегі және Сібір жібек көбелегі Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстарындағы қылқан жапырақты ормандарда болады. Өсімдіктерге зиян келтіреді.
Биологиялық сипаттама
Салыстырмалы түрде қарағанда -  ірі көбелек, қанатын жазған кездегі ені 40-60мм. Түсі - сатал ақ. Алдынғы қанаттарының сырт жағында ойық бар. Мұрттары тараққа ұқсаған  ирек тісті.
Бұл көбелектердің ерекшелігі - іс жүзіде ұшу қабылетін жоғалтқан. Және де афагия бақыланады - ауыз қуысы жетілмегендіктен көбелек өмір бойы азықтанбайды. Ұрғашы көбелек бір салғада 500-700 жұмыртқа салады. Жұмыртқадан шыққан жұлдызқұрт тез өсіп 26-32 күнде дамып шығады. Осы уақыттың ішінде 4 рет түлеп үлгереді. Соңғы түлегеннен кейін түсі сарғаяды. Жұлдызқұрт тек түт ағаштың жапырақтарымен көректенеді. Көбелекке айналған кезінде жұлдызқұрт піллә тоқиды, жібектің ұзыдығы 300-500 метрден 1500 метрге дейін болады. Пілләнің түсі түрлі болуы мүмкін: қызғылт, жасыл немесе сары. Өнеркәсіп үшін тек ақ түсті жібекті пайдаланады. 15-18 күні пілләдан көбелек шыгады. Бірақ бұл сатыға жібеккөбелекті жеткізбейді: пілләні 2-2,5 сағат 100 °C температурада ұстап ішіндегі жұлдызқұртын өлтіреді. Бір жағынан жібек жібін ажырату процессін де жеңілдетеді.
Пайдалануы
Жібек шығару жеңіл өнеркәсібінен басқа жібеккөбелектің құрттарын Қытайда азық ретінде қуырып қолданады. Қытай халық медицинада жұлдызқұрттарын кептіріп, әр түрлі дәрілік жиынтыққа қосып ем ретінде пайдаланады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қабыршақ қанаттылар Санат:Алфавит бойынша жануарлар Санат:Ауыл шаруашылығы жануарлары
Рагоза (Пенома тармағы)
Рагоза — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Киров облысы, Нижегород облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пенома өзенінің оң жағалауынан 9,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга бастауынан Ветлуга қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ноф-сюр-Див
Ноф-сюр-Див (Neauphe-sur-Dive) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,89 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 140 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,08 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Вырбовчец (Видин облысы)
Пошта индексі — 3948. Телефон коды — 09322. ЕКАТТЕ коды — 12824.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Зеленка (Надеева тармағы)
Зелёнка — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Надеева өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Эрешин
Эрешин (Erechim) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Эрешин экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 92 944 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 430,764 км² шамасында. Халық тығыздығы — 232,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1918 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
NGC 7458
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 18 қыркүйекте Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7458 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70277, UGC 12309, MCG 0-58-20, ZWG 379.22.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
1539 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1539 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1539 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Түйежоңышқа
Түйежоңышқа (Melіlotus) – бұршақ тұқымдасына жататын екі жылдық сирек бір жылдық өсімдіктер тегi.
Қазақстанның барлық аймағында кездеседі, дала шалығынында, кейде сортаң жерлерде, өзен аңғарында, жол жиегінде, бақта өсетін 3 түрі бар. Ең маңыздысы әрі жиі кездесетіні ақ түйежоңышқа (Melіlotus albus) және сары не дәрілік түйежоңышқа (Melіlotus offіcіnalіs). Бұлардың биікт. 30 – 100 см. Кіндік тамыры тарамдалған. Сабағы тік, бұтақталып өседі. Жапырағы күрделі, үш құлақты, ұзын сағақты, бөбешік жапырақшалары тісті болады. Тостағанша жапырақшаларының ұзындығы 2 мм-дей, бес тісті. 9 аталығы бір-бірімен түтікше тәрізді болып бірігіп кеткен. Біреуі, көбінесе, бос жатады. Гүлі ұсақ сары не ақ түсті, шашақ гүлшоғырына топталған. Жәндіктермен тозаңданады. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, жемісі піседі. Жемісі – ұзынша келген, мұртшасы бар бұршаққап, сыртында көлденең қатпарлары, ішінде бір тұқым болады. түйежоңышқа құрғақшылыққа, суыққа төзімді келеді, топырақ талғамайды. Құрамында кумарин бар, белогы көп, витаминдер мен минералды тұздарға бай мал азығы. 100 кг шөбінде 18,5 – 19,5 азық өлшемі, 3,1 – 3,2 кг сіңімді протеин бар, шөбін малдың барлық түрі жейді. Медицинада, темекі, шарап өнеркәсібінде пайдаланылады. Аудандастырылған сорттары: «Медет», «Куузику 1», «Башқұрттық», «Беде пішіндес 9654», т.б.
Дәрі мақсатында түйебұршақтың күздігүні жиналатын өсіп жетілген тұқымының бұршаққыны, бұршақ қабығы пайдаланылады. Бұршақ тұқымында 20 пайызға жуық кристальды глобулин фазеолині, протеаз, холестерин, лецитин, езілетін көмірсутегі, декстрин, лимон қышқылы және басқа да заттар кездеседі. медицинада түйебұршақ препараттарын қантты диабетке пйдаланады. Халық медицинасында түйебұршақ дәнінің қабығын ревматизм мен бүйрек шеменінде несеп шығаратын дәрі ретінде қолданады.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Жылу өлшеу
Жылу өлшеу - физикалық, химиялық, биологиялық үрдістер барысында бөлінетін немесе сіңірілетін жылу мөлшерін өлшейтін тәсілдер жиынтығы. Калориметрия, ағзадағы организмдегі қуат алмасуын зерттеуде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Ку-е-Бигарок
Ку-е-Бигарок (Coux-et-Bigaroque) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24142, пошта индексі — 24220.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 993 адамды құрады. Халық тығыздығы — 51,37 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Ерсайын Валитханұлы Ихсанов
Ерсайын Валитханұлы Ихсанов (28.02.1950 ж., Котяевка а., Құрманғазы ауданы, Атырау облысы) — Атырау инженерлік-гуманитарлық институтының ректоры, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Инженерлік Академиясының, ҚР Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының және Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Атырау облысының Құрметті азаматы.
Өмірбаяны
Е.В.Ихсанов Атырау облысы Құрманғазы ауданы Котяевка ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының математика факультетін, 1976-1979 ж.ж. «Дифференциалдық және интегралдық теңдеулер» мамандығы бойынша осы институттың аспирантурасын бітірген.
Еңбектері
М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің, Мәскеу авиация институтының және КСРО Ғылым академиясының Теориялық астрономия институтының ғылыми мектептерінде «Динамикалық симметриал спутниктің конустық прецессиясынан туындайтын периодты қозғалыстары» тақырыбында кандидаттық диссертацияға байланысты жүргізілген ғылыми зерттеулері. Бұл зерттеулер КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, профессор Е.А.Гребениковтың және белгілі ғалым, профессор А.Г.Сокольскийдің ғылыми жетекшілігі арқылы жүргізілді.
«Аспан механикасының жаңа модельдеріндегі Ляпунов бойынша орнықтылық мәселелері» атты докторлық диссертациясы. Бұл еңбекте ол бұрын қарастырылмаған «резонанстық» және «резонанстық емес» жағдайлар үшін Ляпунов бойынша орнықтылық теоремалары құрастырылып, толық дәлелденді.
Ғалымның көпжылдық шығармашылық қызметінің нәтижесі 82 ғылыми жұмыста, оның ішінде 3 монографияда көрсетілген.
Е.В.Ихсанов Америка, Германия, Греция, Белоруссия, Англия, Жапония және т. б. Халықаралық ғылыми конференцияларда, конгрестер мен симпозиумдарда ғылыми баяндамалар жасады.
Қоғамдық жұмыстары
Е.В. Ихсановтың қызметі республиканың батыс өңірі халқының ғылым мен білім саласындағы, тұтастай алғанда қоғам мен әрбір жеке тұлғаның мүдделерін қозғайтын қазіргі және болашақтағы үміттерін қанағаттандыруға бағытталған
Дереккөздер
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері Санат:Құрмет орденінің иегерлері Санат:Профессорлар Санат:Академиктер Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары
Миомайнш
Миомайнш (Miomães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Резенде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 391 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,77 км² шамасында. Халық тығыздығы — 141,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Уэрмесес-дель-Серро
Уэрмесес-дель-Серро (Huérmeces del Cerro) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Серрания ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 68 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Реубэнс (Айдахо)
Реубэнс (Reubens) — Айдахо штатының Льюис округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 16-67150.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 72 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Льюис округы (Айдахо)
Витцендорф (Төменгі Аустрия)
Витцендорф (Төменгі Аустрия) (Witzendorf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Санкт-Пёльтен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 51 073 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 107.48 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — P, ресми идентификациялық коды — 3 02 01.
2011 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Маттиас Штадлер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Федерико Бернардески
Федерико Бернардески (Federico Bernardeschi; 16 ақпан 1994, Каррара, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ювентус" клубының жартылай қорғаушысы.
2016, 2021 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты.
Командалық
Ювентус
Италия
Сілтемелер
Санат:Италия футболшылары Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Фиорентина ФК ойыншылары Санат:Кротоне ФК ойыншылары Санат:Ювентус ФК ойыншылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Ницца
Ницца (Nicc; антикалық Niceaca), Францияның оңтүстік-шығысындағы қала, халқы: 342 738 адам (1999; жақын қалашықтарымен 888 784 адам); Италия шекарасына жақын маңда Жерорта теңізінің жағалауында, Лазур жағалауында. Гректер салған б.ж.с.д. 350-ден б.ж.с. І ғ. дейін римдіктер басып алған және сауда орталығы болған. 10 ғ. Прованс графтігі басып алды. 1388 ж. Савойя графтігіне көшіп, 1860ж. Франция қарамағына өткен. Сұлу молалар төбешігі, Ницца жағымды климатымен ерекшеленеді және Француз Ривьерінің әйгілі курорты бар.
300px|right|thumb|Ницца
Дереккөздер
Санат:Альпі-Маритим департаментінің коммуналары Санат:Жерорта теңізі порттары
Қынаменде
Қынаменде — ұлттық ойын-сауық кеші. Күйеу жігіт қалыңдық отауына немесе қыз жеңгесінің үйіне жолдастарымен алғаш келген күні өтеді. Шығыс халықтарында Қынаменде кеші күйеу қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңінде де өткізіледі. Қынаменде кешіне қатысушы қыз-келіншектер қызыл-жасыл киініп, тырнақтарын бояйтын болған.
В. В. Радлов өз сөздігінде: “Қынаменде — тырнақ бояйтын қызыл бояу. Мұсылмандар тырнақтарына қына жағады. Осман түріктері үйлену тойынан кейінгі түнді “қына гешесі” деп атайды.
Бұлай атайтын себебі — қалыңдық қына түнінің алдында саусақтарын қынамен бояп алады” деп жазды. Қалыңдықтың тырнағын қынамен бояйтын салт қазақ тұрмысында ертеде болған.
Күйеудің бұл жолы әр жерде әр түрлі аталатынын да айта кеткен жөн. Мұны кей жер «қалыңдық ойнау» дейді, кей жерде «ұрын келу» дейді. «Бір күні күйеу байғұс ұрын келді, Қисайтып жаман бөркін қырын келді» (Н.Ахметбеков).
Әрине «ұрын келудің де кәде-жораларын аз емес. «Сені күтіп жүгіреміз деп ентігіп қалдық» деп «ентікпе» сұрап жеңгелері келеді, «балдыз көрімдік» деп тағы біреулері келеді, тағы да сол сияқты.
Эпителий
нобай|360px|Эпителий түрлері Эпителий (epithelium,  — «жоғары-», – емшек үрпі) — организмді сыртқы жағынан қаптап, ішкі мүшелердін кілегейлі және сірлі қабықтарын астарлайтын және әртүрлі бездер паренхимасын түзетін ұлпа. Эпителий ұлпасы бір-бірімен тығыз орналасқан эпителий жасушаларынан (эпителиоциттерден) құралған.
Бұл жануар денесіндегі төрт ұлпаның бірі, қалған үшеуі Дәнекер ұлпасы, Бұлшықет ұлпасы және нерв ұлпасы. Эпителий ұлпалары ағзалар мен бүкіл денедегі қан тамырлардың сыртқы беттерінде түзіледі, сондай-ақ көптеген ішкі ағзалардағы қуыстардың ішкі беттерінде түзіледі. Бір мысал эпидермис - ол терінің ең сыртқы қабаты.
Эпителий жасушасының үш негізгі формасы бар:
Эпителиальды қабаттарда қан тамырлар болмайды, сондықтан олар негізінен терең қабаттағы дәнекер ұлпасынан заттардың кеңеюі арқылы, сондай-ақ негізгі мембрана арқылы азықтанады.
Эпителий ұлпасына жалпы сипаттама
Эпителий ұлпасы өзінің атауын гректің екі сөзінен «эпи»-үсті және «телий»-еміздікше деген ұғымдардан тұрады. Дәнекер ұлпалар еміздікшелерінің үстінде орналасқан ұлпаны эпителий деп атап, Бұл терминді алғаш рет Рюйеш қолданған.
Эпителий ұлпасы (epithelium), дененің сыртқы бетін, куыс органдардың ішкі бетін (ішектің, асқазанның, қуықтың) және ағзаның секрет бездерін алып жатады.
Эпителий-шекаралық ұлпа, өйткені ол ішкі ортамен сыртқы ортаның аралығында жатады. Эпителий арқылы организм мен сыртқы ортаның арасында зат алмасу жүреді.
Секрет шығаратын бездердің эпителий ұлпасы маңызды қызмет атқарады, өйткені олар секрет шығарып отырады, ол секрет бүкіл ағзадағы зат алмасу процесінің дүрыс жүруін қамтамасыз етеді. Мысалға, асқазан бөлетін сөл оны химиялық және механикалық өзгерістерден сактайды, ішек эпителиі шығаратын фермент ас қорту процесінде үлкен роль атқарады.
Қалқан безі (щитовидная железа) шағаратын гормон жалпы ағзадағы алмасу процесін реттейді.
Қалталылар
thumb| alt=A.|[[Кенгуру]] Қалталылар немесе қалталы жануарлар (Marsupialia) – сүтқоректілердің бір класс тармағы, төменгі сатыдағы аңдар.
Эпителий
Эпителий ұлпасына жалпы сипаттама
Шығу тегі және аткаратын қызметіне байланысты эпителийдің құрылысы әртүрлі болады, бірақ та эпителий ұлпасының басқа ұлпадан ерекшелігі болады. Бұл ерекшелігі оның шекаралық жағдайына және аткаратын қызметіне байланысты. Эпителий ұлпасы жасуша пластысын құрайды. Эпителий базальды мембранада жатады, оның астында борпылдақ дәнекер ұлпасы жатады. Оларда кан тамырлары болмайды, ал қоректік затты базальды мембрана арқылы алады. Эпиталий ұлпасы жасушалардан - эпителиоциттерден тұрады.
Қалталылар
Солтүстік Америкада төменгі бор кезеңінен, ал Еуропада эоцен – миоцен дәуірлерінен белгілі. Аустралия, Тасмания, Жаңа Гвинея, Үлкен Зонд аралында, Оңтүстік, Орталық және Солтүстік Америкада кездеседі. Жаңа Зеландияда жерсіндірілген. Қалталы жануарлардың дене құрылысында өзіне тән ерекшеліктері бар. Ми сыңарларының сыртында сайлары мен бұдырлары аз болады, ұрғашыларының жұмыртқа жолдары жұп болады, жамбасының шап сүйектерімен буындасып кеткен қалта сүйектері денесінің құрсақ бөлімінде орналасқан, бірнеше азу тісінен басқа сүт тістері түспейді. Көптеген түрінің бауырында қалтасы болады. Қалтасы жоқ түрлері де кездеседі. Қалталы жануарлардың ұрығы жатырда қағанақсыз (тек бандикутта қағанақ болады) дамиды, жатырмен қатысы болмағандықтан ұрықтың қоректік заты – сары уызы тез таусылады, сондықтан Қалталы жануарлардың буаздық мерзімі өте қысқа болады. Мысалы, америка опоссумы 12, алып (сұр) кенгуру 38 – 40 күнде толық жетілмеген ұрпақ береді. Құрсақтан шыққан әлсіз ұрпағы жерге түспестен анасының бауырындағы қалтаға түседі де емшекке жабысады. Дамуы аяқталып, сүттен басқа қорек жеуге жарағанда жерге түседі. Бірақ анасынан ұзап кетпей, қауіп төнгенде қалтаға тығылып, жауларынан қорғанады. Қалталы жануарлардың тіс қатары құрылысына қарай 2 отряд тармағына – көп күрек тістілерге (Polyprotodontіa) және қос күрек тістілерге (Dіprotodontіa) бөлінеді. 9 (кейбір мәліметтерде 15) тұқымдасы, 250-дей түрі белгілі. Қалталылардың ішінде кәсіптік мақсатта көп ауланғаны – кенгуру (Macropodіdae). Бұлардың 15 – 17 туысқа бірігетін 55 түрі бар. Алматы хайуанаттар бағында алып (исполин) кенгуру (Macropus gіgantea) ұсталады. Кенгурудың дене тұрқы 25 – 160 см, құйрығының ұзындығы 15 – 105 см (кейбір түрінде өте мықты болады), салм. 1,4 – 90 кг. Көпшілік түрі секіріп қозғалады, жүгіргенде жылдығы 50 км/сағатына дейін жетеді. Топталып жүреді, өте сақ жануарлар, негізінен, өсімдікпен қоректенеді. Жылына 1 рет 1 – 2 күшік табады, ұрпағын бауырындағы қалтасына салып, 6 – 8 ай асырайды. Кенгурудың 9 түрі қорғауға алынып, Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілген.
Эпителий
Эпителий ұлпасына жалпы сипаттама
Эпителийдің басқа ұлпалардан айыратын, жалпы белгілері болады. Эпителийдің негізгі қызметі өзінің астында орналасқан дәнекер ұлпасын қорғау. Сонымен қатар кейбір жағдайларда белгілі эпителиалдық жасушалар секрет бөлу және сіңіру функцияларын да атқарады.
Қалталылар
Австралия жануарларының арасында қалталылар тұтастай үстемдік етеді. Бұл жануарлардың қарындарында төлдерін салып алып жүретін тері қалтасы бар. Қалталы жануарлар Америкада да кездеседі, бірақ олар Австралияда кең таралған.
Эпителий
Морфологиялық классификация
Эпителийдің құрылыс ерекшелігіне негізделген. Бұл классификация бойынша эпителийлерді бір кабатты және көп қабатты деп бөледі. Бір кабатты эпителий бір қатарлы және көп қатарлы болып бөлінеді. Эпителийлерді жасушаларының пішініне қарай жалпақ, куб пішінді, цилиндр тәрізді деп ажыратады. Онто және филогенетикалық классификация. Эпителийлер классификация-сының бұл түрін олардың белгілі бір ұрық жапырақшадан шығу тегін еске алып Н.Г. Хлопин үсынған. Ол эпителиийлердің төмендегі типтерін ажыраткан:
Функциялық классификация
Жануарлардың көпшілігінде эпителийдің мына типтерін ажыратуға болады.
Қалталылар
Қазіргі қалталылардың ең ірі өкілі – жирен кенгуру. Бұл жануар Австралияның нышандарының біріне айналған, сондай-ақ Австралиялық елтаңбада да бейнеленген. Ірі және күшті кенгуру туылғанда кішкентай және әлсіз болады. Ол анасының қалың жүніне жабысып, қалтаға кіріп емізікке бекітіледі. Ол қалтада сүтпен қоректеніп жарты жылдай өмір сүреді.
Қалталы жануарлар Австралияның барлық табиғи зоналарында тропикалық ормандарында, шөлдерінде тіршілік етеді. Олардың арасында жыртқыштар, жәндік қоректілердің түрлері, сондай-ақ өсімдік қоректілер де кездеседі.
Эпителий
Целомдық эпителийі
Эпителийдің бұл түрі, адам мен сүтқоректілердің өкпе альвеолаларының, серозалық куыстардың және серозалық кабықшалардың беттерін астарлап тұрады. Серозалық кабықшалар мен куыстар эпителийінің целомдық деп аталады.
Қалталылар
Коала пүліш қонжыққа ұқсап ағаш үстінде өмірін өткізеді. Ол құрлықтың батысындағы эвкалипт ормандарында мекендейді. Австралияда көп таралған бұл өсімдіктің жапырақтары ересек коаланың жалғыз жарамды қорегі болып табылады. Төлдерін сүтпен қоректендіреді және үстінде:жарты жыл қалтасында, содан соң – арқасында тасиды. Баяу қимылдайтын коалаларда табиғатта дұшпандары аз, олар: жыртқыш құстар және ормандарды шауып, оларды баспанасыз және қорексіз қалдыратын адамдар.
Эпителий
Целомдық эпителийі
Мезотелий - Жалпақ жасушалардың жұқа кабаты. Клеткаларының жиегі тегіс болмай, ирек-ирек болып келеді. Олардың кей бірі екі немесе үш ядролы. Электрондық микроскопиялық зерттеу мезотелий жасушаларының бетінде микробүрлердің болатынын анықтады. Мезотелий шын мағынасындағы эпителий қатарына жатпайды. Мезотелий жасушаларының фагоцитоздық қабілеті бар. Мезотелий дене куысы мен ұлпалар арасында «сероза» - гематолимфалық тоскауыл тұзуге қатысады. Ішкі мүшелер бірімен-бірі қосылып, бітісіп - жабысып калмауына және олардың орнын ауыстырып козғалуына мезотелий колайлы жағдай туғызады.
Қалталылар
Қорқытатын атауы бар тасман шайтаны (талисманский дьявол) жануары қалталы жыртқыш болып табылады. Ол қазір тек қана Тасман аралында мекендейді, бірақ құрлықта да көп таралған кездері де болған. Бұл жыртқышқа атауын өзімен бірге әкелген үй құстарын онымен бөлісе алмаған австралиялық қоныс аударушылар «сыйлаған». Тасман шайтанына тауықтар мен үйректер дәміне сай келеді, негізінде ол өлімтікпен қоректенеді. Оның аналығында қалтасы бар, бірақ ол кенгуру мен коаладағыдай алдынан емес артынан ашылады. Тасман шайтанына төлдері бір сантиметр шамасында туады. Олар қалтада бес ай жатады. Кейін шешесі шөптен жұмсақ ұя жасап, төлді жатқызады.
Еуропалықтар Австралияға сол аймақты мекендеген көп үй жануарларын, жабайы аңдарды әкелді. Қалталы жануарлар «шақырылмаған қонақтармен» бәсекелесе алмайды, күннен – күнге олардың саны азайып бара жатыр.
Эпителий
Бір қабатты куб пішінді эпителий
Эпителийдің бір түрі ағзада сирек кездеседі. Ол аналық жыныс безін қаптайды, бүйректің жүмсақ затының жинаушы түтіктерін, бездердің үсақ өзектерін астарлап тұрады. Қалқанша безінде де байкалады. Бүйрек каналшықтарының эпителийінің бос бетінде микробүрлер болады. Клеткаларының үлкендігі бірдей ядросы цитоплазмасының ортасында орналаскан.
Қалталылар
Қалталары
Барлық қалталылардың қалтасы болады. Алайда олардың кейбіреулерінде уақытша қалта болады. Буаздық кезеңінде бауырындағы терісі жиырылып, қап секілді төмпешік пайда болады. Ұрпағы сонда қоректенеді. Қоректендіру мерзімі аяқталған соң қалта қайта тартылып, жойылып кетеді. Әдетте шұбар қалталы сусар, жіңішке табанды қалталы қосаяқ және қалталы көртышқан секілді жануарлардың уақытша қалталары болады.