cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Махачқала
Ресей империясының құрамында
Петровск қаласында небәрі 4 көше болды – Барятинский (қазіргі Бұйнақ); Приволная (қазіргі Даниялов ← Марков ← Садовая ← Приволная); Собор (қазіргі Манташев ← Оскар ← Октябрьская ← Собор к.) және Инженерная (қазіргі Р. Ғамзатов ← В. И. Ленин ← Комсомольская ← Инженерная). Орталық бөлігіндегі көшелерге тас төселіп, керосин шамдарымен жарықтандырылды. Мұнда шенеуніктер, офицерлер мен дін қызметкерлері, ауқатты азаматтар тұратын тас және кірпіш үйлер болды. Негізгі көшеде – Барятинскийде – 25 орындық «Гуниб» қонақ үйі, бірнеше дүкендер, дәріхана, «Прогресс» кинотеатры, ал қазір Мемлекеттік банк (РФ Орталық банкі) орналасқан жерде, қонақтарға арналған орын болды. Қалған көшелерді аяқ баса алмайтын батпақ басып, жазда шаң, шыбын-шіркей қаптаған болатын. 2004 жылы ғана бұзылған және Малыгин 1 көшесінде орналасқан моншадан, лас су теңізге ағатын арық қазылған. Тіпті қазіргі Үкімет үйі орналасқан собордың жанындағы аумақтың өзі ыбырсыған және қолайсыз аумақ болатын. Қалада үш мың кітап қоры бар бір ғана кітапхана болғанымен, жиырмадан астам ішімдік ішетін орындары болған. Қала сумен қамтылмаған болатын, сондықтан адамдар бөшкелермен су тасыған.
1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін, азамат соғысы жылдарында қала бірнеше рет соғысушы тараптарна қолдан қолға өтіп отырды. 1918 жылы 18 қарашада «ақ» қала басшысы полковник Әбдісалам Магометов қала атауын Шәмілқала деп өзгерту туралы бұйрық шығарды. 1920 жылы наурызда Петровскіде Кеңес өкіметі түпкілікті орнап, онымен бірге қалаға тарихи атауы қайтарылды
Кеңес өкіметі уақыты
1920-жылдардағы карталарда Петровск атауымен бірге Анжы «халық» атауы да көрсетілген.
1921 жылы 14 мамырда Дағыстан революциялық комитетінің №59 бұйрығымен Петровск-Порт қаласы Дағыстан революционері Махач Дахадаевтың (1882-1918) құрметіне Махачқала болып өзгертілді. 1923 жылы 15 желтоқсанда ДАКСР ОАК Президиумы Махачқаланы ДАКСР астанасы деп жариялады.
1930-жылдардың ортасында қалаға Петровск-Кавказ (қазіргі Махачқала-1 ықшам ауданы) қала үлгісіндегі ауыл қосылды.
Құмық халқын көшіртуі және Махачқаланың кеңеюі
1944 жылы 12 сәуірде Тарқы, Кәкұлай және Әлбөрікент тұрғындарын жер аударылған шешендердің жерлеріне көшіру туралы шешім қабылданды. Таулы аймақтардың ұжымшарлары мен Махачқаланың өнеркәсіп кәсіпорындарынан басқа босатылған жердің басым бөлігі Махачқала қалалық кеңесіне (8166 гектардың 6243-і) үлестірілді. 1957 жылы құмық халқы қайтып келген соң ұжымшарлардың жерлері қалпына келтірілмеді, жеке мүліктері де жоғалды, көптеген үйлерді таулы аймақтардан қоныс аударғандар басып алды. Ежелгі қаланың тарихи ескерткіштері жойылып, Махачқала инфрақұрылымының бір бөлігі материалдардан төселді.
30-80-жылдары
Кеңес дәуірінде Дағыстан астанасы қарқынды дамып, 1930-1980 жылдар аралығында халық саны 10 еседен астам өсті, негізгі әлеуметтік инфрақұрылым, заманауи білім беру жүйесі мен базалық өндірістер құрылды. Сумен қамту мәселесі шешілді, ондаған емдеу мекемелері, мәдениет мекемелері салынды, жоғары және орта оқу орындары ашылды. Махачқала қаласының тұрғындарының құрамын қалыптастыруға Дағыстанның барлық халықтары қатысты.
1952 жылға дейін Ұлы кінәз Александр Невскийдің храмы қаланың Орталық алаңының жанында тұрды. Храм 1891 жылы 30 тамызда дәріптелді. 1952 жылы ол Кеңестік Ресейдегі көптеген діни ғимараттар сияқты тағдырға ұшырады — ғибадатхана бұзылды. Қазіргі уақытта оның орнында Дағыстан Республикасының басшысы мен үкіметінің ғимараты орналасқан. thumb|left|200px|Александр Невский соборы
Ұлы Отан соғысы жылдарында 5 махачқалалық Кеңес Одағының Батыры атағын алды.
Соғыстан кейінгі 1950-1970 жылдары қала өмірінің барлық салаларында үлкен өзгерістер болды. 1969 жылдың өзінде Махачқалада 4 жоғары оқу орны болды: (Дағыстан мемлекеттік университеті, ауылшаруашылық (қазіргі — Дағыстан мемлекеттік ауылшаруашылығы университеті), медициналық (қазіргі — Дағыстан мемлекеттік медицина университеті) және педагогикалық (қазіргі Дағыстан мемлекеттік педагогикалық университеті) институттары, 51 жалпы білім беретін мектеп, жалпы қоры 1,4 миллионнан астам кітапты құрайтын ондаған кітапханалар, 20-дан астам кинотеатрлар (көбі кейінірек қайта ұйымдастырылды). Азаматық құрылыс қарқынды дамыды. Ірі өнеркәсіптік нысандар, оның ішінде М.Гаджиев атындағы, «Машиностройтельный» (қазіргі «Авиаагрегат») зауыттары, сепаратор зауыты, «Дагэлектромаш», Прибор жасау, «Шын талшық», радиотауарлар зауыты, «Элтав», III интернационал атындағы, Крупский атындағы фабрикалар, Революция күрескерлері атындағы балық-консерві комбинаты және т.б. орналастырылды.
1960 жылдардың аяғында Махачқалада Тарқытау тауының баурайында тауға көтеретін жол (фуникулер) орнату жоспарланған болатын, бірақ кейін бұл жоба қысқартылды.
1970 жылы 14 мамырда болған жер сілкінісі кезінде Махачқала қатты зардап шекті.
ХХ ғасырдың соңы
КСРО-ның ыдырауына, экономикалық реформалардың басталуы мен нарықтық экономикаға өтуіне байланысты Махачқаланың өнеркәсібі, негізінен, әскери-өнеркәсіптік кешеннен түсетін тапсырыстарға бағытталған, қиын жағдайға тап болды. Түрлендіру бағдарламаларын іске асыру мүмкін болмай шықты.
1990 жылдары ұзаққа созылған өндірістік құлдырау кезеңі басталды. Мысалы: 1990 жылға дейін шыны талшық зауыты 3800 адамды жұмыспен қамтамасыз етті, қазір 500-ге де жетпейді. «Эльтав», Приборостроительный, Радиозавод, Дагэлектромаш зауыттары, 3-Интернационал атындағы және Крупский атындағы фабрикалар, балық-консерві комбинаты толығымен істен шығып, жойылды, ал аумағы құрылысқа сатылды. Басқа кәсіпорындармен де солай. 1990 жылдардың аяғында жағдай жақсара бастады. XXI ғасырдың басы өндіріс құрылымындағы елеулі оң өзгерістермен және қаланың өнеркәсіптік әлеуетінің өсуімен сипатталады.
1998 жылы Саит Әміров қала әкімдігінің басшысы болып тағайындалды.
XX ғасырдың аяғында Махачқала уаһһабшылар мен радикалды исламдық ұйымдардың нысанына айналды.
ХХI ғасыр
2013 жылдың маусымында Махачқала әкімшілігінің басшысы Саид Әміровті құқық қорғау органдары қамауға алды. Оның орнына ДМУ ректоры Мұртазали Рабаданов тағайындалды. 2014 жылдың сәуір айында Рабаданов өз қалауымен Махачқала әкімі м.а. қызметінен кетті, ал оның орнына Дағыстан басшысы Рамазан Абдулатипов Магомед Сүлеймановты тағайындады. 2015 жылдың шілде айында Сүлеймановтың орнына Мұса Мұсаев әкім м.а. болды. Махачқала қалалық ассамблеясының депутаттары алаяқтық жасағаны үшін төрт жылға сотталған Дағыстан астанасының әкімі Мұса Мұсаевты мерзімінен бұрын қызметінен босату туралы шешім қабылдады. Бұл туралы 2018 жылғы 27 желтоқсанда әкімдіктің баспасөз қызметі хабарлады. Қаңтар-қараша аралығында Махачқала әкімінің міндетін атқарушы Абусупян Гасанов болды. 2018 жылы 7 қарашада Абусупян Гасанов қала әкімі м.а. лауазымында 40 миллион рубл жымқырды деген күдікпен қамауға алынды. 2018 жылдың 8 қарашасында әкім Абусупян Гасанов қызметінен босатылғаннан кейін 2019 жылдың 31 қаңтарына дейін уақытша Мұрат Әлиев Махачқала әкімінің міндетін атқарушы болды.
2019 жылдың 31 қаңтарында Махачкала қалалық жиналысының депутаттары Дағыстан астанасының жаңа әкімі болып Мәскеудің Басманный ауданы әкімшілігінің бұрынғы басшысы Салман Дадаевты сайлады.
2001, 2002, 2003 және 2011 жылдары Махачқала Росстрой өткізген «Ресейдегі ең жайлы қала» байқауында үздік үштікке енді. 2011 жылғы байқаудың қорытындысын жариялаған Ресей премьер-министрі Дмитрий Медведев Махачқаланың жүлделі орнын «ерекше маңызды» деп атады.
Қазіргі Махачқала
thumb|right|330px|Дзержинский көшесінің ортасындағы қала мен Тарқытау тауының көрінісі thumb|right|330px|Шәміл даңғылының түнгі көрінісі Соңғы онжылдықта қала көптеген өзгерістерге ұшырады. Қала бюджеті жылдам қарқынмен өсе бастады. Мысалы, қала бюджетіне салық түсімдері 1997 жылғы 226 миллион рубльден 2005 жылғы 1100 миллион рублге дейін өсті, ал қаланың кірістері соңғы 10 жылда 15 есеге жуық өсті.
Бүкілресейлік «Ресейдегі ең жайлы қала» байқауында 2001 жылы Махачқала 3 орын, 2002 жылы 2 орын , 2003 жылы 1 орынға ие болды. 2012 жылы Махачкала «Ресейдегі ең жайлы қалалық (ауылдық) елді мекен» байқауында 3 орынға ие болды.
Сондай-ақ, соңғы жылдары шаһарда қаланың тарихи бөлігін, кіреберіс күрежолдарын, тіршілікті қамтамасыз ету инфрақұрылымын қалпына келтіру бойынша ауқымды жұмыстар атқарылды. Қаланың саяжолдары, желекжолдары мен жағалаулары, орталық және университет алаңдары қайта жөнделді, балалар ойын-сауық саябағы бар жаңа Ақкөл саябағы төселді. 2002 жылы ұзындығы 514 метр өтпежол салынып, пайдалануға берілді.
Соңғы төрт жылда өнеркәсіп өндірісінің көлемі 5 еседен астам өсті.
Бүгінгі күні Махачкала — Ресейдің Солтүстік Кавказындағы және осы аттас федералды округтегі ең ірі қала, Ресейдің оңтүстігіндегі мәдени, экономикалық және ғылыми орталығы болып саналады.
Қаланың өнеркәсіп кәсіпорындары қорғаныс, орман шаруашылығы, металл өңдеу, электронды, балық өңдеу және басқа да өнімдер шығаруға маманданған.
Осында РҒА Дағыстан ғылыми орталығы, 20-ға жуық салалық ғылыми-зерттеу институттары орналасқан.
Махачқалада 62 жалпы білім беретін мектеп бар. Оның 11-і гимназия, лицей, колледж болып қайта құрылды. 6 мемлекеттік жоғары оқу орны, оның ішінде Дағыстан мемлекеттік университеті, Дағыстан мемлекеттік халық шаруашылығы университеті, мемлекеттік университеттердің филиалдары, мемлекеттік емес университеттер мен филиалдары, 29 орта мамандандырылған оқу орындары бар.
Қалада заманауи кинотехникамен жабдықталған 4 кинотеатр бар. 3 республикалық кітапхана: 1,5 млн томдық ұлттық кітапхана, А.С. Пушкин атындағы жасөспірімдер және балалар кітапханасы, сонымен қатар 15 филиалы бар қалалық кітапхана жұмыс істейді. 20-дан астам телерадио бағдарламалары, 7 ақпараттық агенттіктер, 30 журнал, 14 республикалық, 12 қалалық газеттер шығады.
Географиялық жағдай
Махачқала Үлкен Кавказ тау етегіне жақын, Каспий теңізінің батыс жағалауындағы Тарқытау мен теңіз аралығындағы ойпатты жазықтың ені 10 км-ге дейінгі тар жолақта орналасқан.
Махачқала МСК (Мәскеу уақыты) уақыт белдеуінде орналасқан. Қолданылатын уақыттың UTC-тен ауытқуы +3:00 болып табылады. Қолданылған уақыт пен географиялық бойлық бойынша Махачқалада орташа күн түскі сағат 11:50-де басталады.
Климаты
Қаланың климаты құрғақ, қоңыржай континенттік. Ауаның жылдық орташа температурасы — +12,3 °C. Жазы ыстық, жаз айларының орташа температурасы - +23,6 °С, күндізгі максималды температура — +36-38 °C дейін жетеді. Климаттық қыс болмайды, ең суық айлардың, қаңтар мен ақпанның, орташа температурасы орташа температурасы +1,2 °C, тұрақты қар жамылғысы болмайды. Жауын-шашын жылына 410-450 мм, жылдың салыстырмалы ылғалдылығы шамамен 70% (қыста 80% дейін жетеді), ал шілде мен тамызда 50% шамасында болады. Ашық күндердің көбісі жаз айларында болады. Жазғы кезеңнің ұзақтығы (температура +15 ° C-тан жоғары) 150 күн, басы 11 мамырға, соңы 7 қазанға келеді. Желдер негізінен оңтүстік-шығыс пен солтүстік-батыстан соғады.
Тұрғындары
2021 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша халық саны бойынша қала Ресей Федерациясының 1116 қаласының ішінде 25-орында болды.
Махачқала — Солтүстік Кавказ федералдық округіндегі ең көп қоныстанған қала, Ресейдің дамып келе жатқан санаулы ең ірі қалаларының және тез дамып келе жатқан қалаларының бірі, олардың көпшілігінде кеңес заманынан кейін халық санының теріс өзгеру динамикасы болды.
2010 жылғы халық санағы бойынша:
Әкімшілік бөлінісі
thumb|right|200px|Махачқала, қаланың оңтүстік бөлігі Қала 3 ауданға бөлінеді :
Автомобилдік жолдар және күрежолдар
thumb|right|200px|Махачқала, 2012 thumb|right|200px|Троллейбус thumb|right|200px|Махачқаладағы балалар әлемі Махачқала арқылы келесі автомобилдік күрежолдары өтеді:
Қоғамдық көлік
Қалада 5 троллейбус бағыты бар. Жол жүру ақысы 15 рубл, көлік картасымен - 13 рубл. Қазіргі уақытта 3 тұрақты бағыт бар. Жол жүру құны - 15 рубл. Жеке таксилермен бірге ең көп таралған көлік түрі. Жол жүру құны 23-27 рублді құрайды (тасымалдаушы компанияға байланысты).
Халықаралық әуежай
Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Әмет-Хан Сұлтан атындағы Махачқала (Үйташ) халықаралық әуежайы — Дағыстан Республикасының басты әуежайы, Махачқала қаласында орналасқан федералды әуежай.
Каспийск қаласынан 4,5 км және Махачқаланың ең жақын шағын ауданынан 16,2 км қашықтықта орналасқан.
Теңіз сауда порты
Дағыстан Республикасындағы Махачқала халықаралық теңіз сауда порты Ресейдің Каспий теңізіндегі мұздалмаған жалғыз порты болып табылады. Жалпы, минералды-құрылыс және сұйық жүктерді паромдық және контейнерлік тасымалдаумен тасымалдау және өңдеумен айналысады.
Махачқала порты бүгінгі таңда заманауи технологиялық жабдықтармен жабдықталған теміржол паромы мен автопаром терминалын қамтитын құрғақ жүк айлағы болып табылады.
Порттың теміржол өткелі - Ресейдегі Каспий теңізіндегі Махачкала-1, Петровск және «Советский Дагестан» типіндегі паромдарға арналған жалғыз өткел болып табылады. Порттың мұнай айлағы жүк көтергіштігі 10 000 тоннаға дейін және 10 метрге дейін созылатын танкерлерді тиеуге арналған жоғары өнімді қондырғылармен жабдықталған мұнай өнімдерін қайта өңдеуге арналған заманауи кешен. Солтүстік Кавказдағы ең ірі мұнай базасы портқа іргелес аумақта орналасқан, ол Баку-Новороссийск күреқұбырлы мұнай жолына қосылған.
Теміржол вокзалы
Махачқала теміржол вокзалы — Дағыстан Республикасының астанасы Махачқала қаласында орналасқан Солтүстік Кавказ темір жолының Махачқала аймағының теміржол вокзалы. Қаланың барлық қалааралық пойыздары тоқтайтын басты жолаушылар станциясы. Махачқала станциясы - барлық қала маңындағы пойыздарға арналған соңғы аялдама.
Станция арқылы келесі қалааралық пойыздар жүреді:
Қала маңайындағылар:
Автобекет
Махачқалада екі автобекет бар: негізгісі — Солтүстік және қала маңындағы — Оңтүстік:
Туристік орталықтар, шипажайлар
thumb|right|250px|Қала жағажайы Махачқала — ірі туристік және емдеу-сауықтыру орталығы болып келеді. Жылы климат пен қолайлы геомагниттік жағдайларға байланысты Махачқала маңында көптеген шипажайлар мен емдеу орталықтары орналасқан:
Сәулет өнері, көрікті жерлері
thumb|right|200px|[[Махачқала шамшырағы]] Махачқаладан 5,5 км жерде Тарқытау тауында Тарқы ауылы бар, оның орнында аңыз бойынша VII—X ғасырларда шамамен 723 жылға дейін Хазар қағандығының астанасы Самандар қаласы болған, содан кейін - 3 мешіті бар Тарқы ауылы орналасады. Жоғарыда 1821 жылға дейін Бұрнай бекінісі болды, оның орнында таспен нығайтылған бақылау бекеті сақталған.
Ол 1852 жылы Порт-Петровск бекінісінің негізін қалағаннан кейін көп ұзамай салынды. Істейді.
Халықаралық ұйымдарға мүшелігі
Махачқала ірі ұйымдардың мүшесі болып табылады:
Туыстас қалалар мен серіктестер
Махачқалада 16 туыстас қала және 7 серіктесі бар.
Ислам
Халықтың басым көпшілігі (85%) сунниттік исламды ұстанады. «Жұма» мешіті имам Шәміл (Калинин) даңғылында орналасқан.
Православие
Қалада православие храмы — Махачқала епархиясының соборы болып табылатын Орджоникидзе көшесіндегі Қасиетті Успен соборы бар.
Басқа конфессиялар
Сондай-ақ Махачқалада, Громова көшесінде жетінші күн адвентистік шіркеуі орналасқан.
Ескерткіштер
thumb|right|250px|Қала бақшасының кіреберісіндегі В.И.Лениннің ескерткіші thumb|right|250px|«Отан қорғаушы» [[Шарвили ескерткіші]]
Дереккөздер
Санат:Ресей қалалары Санат:Дағыстан елді мекендері
Батпақ сулары
Батпақ сулары - батпақ шөгінділерімен байланысты сулар. Олардың құрамында темір қосындысы мен органикалық заттар біршама жоғары мөлшерде болады. Өсімдік қалдықтарының толық шірімеуіне байланысты батпақ суларының реакциясы, әдетте, қышқыл (кейде бейтарап) болады және мұндай сулар бетонды бұзуға бейім келеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Каменная (тау, Ақмола облысы)
Каменная, Тасты – Итемген көлінің шығысында 7 км жерде орналасқан тау.
Географиялық орны
Ақмола облысы Ақкөл ауданының солтүстігінде, Ақкөл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 49 км жерде.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 366 м. Беткейлері көлбеу келген. Таудың бірнеше шыңы бар. Жоғарғы девонның граниттерінен тұратын интрузивті тау жыныстарынан түзілген. Оның бетін делювийлі-пролювийлі шөгінділері жауып жатыр.
Өсімдігі
Етегінде бетеге, сұлыбас, т.б. шөптесіндер өседі.
Дереккөздер
Санат:Ақкөл ауданы таулары
Михаил Васильевич Фрунзе
thumb|right|200px| Михаил Васильевич Фрунзе — (2.2.1885, Бішкек қаласы, қазіргі Қырғыз Республикасы — 31.10. 1925, Мәскеу қаласы) — революционер, саяси және әскери қайраткер, соғыс теоретигі.
Көп кешіікпей РСДЖП қатарына кіріп, астыртын партиялық қызмет атқарды. 1905 жылы Иваново-Вознесенск ереуілін басқарды. 1906 жылы сәуірде РСДЖП 4-ші (Бірігу) съезіне делегат болды, сонда В.И. Ленинмен кездесті. Иваново-Вознесенск, Шуя ауданында ұйымдастыру және насихат жұмысын жүргізді.
Революциялық қызметі үшін М.В. Фрунзе бірнеше рет тұтқынға алынып, екі рет өлім жазасына кесілді, кейіннен ол он жыл каторгамен алмастырылады. Каторгадан 1915 жылы қашып шығады. 1916 жылдан бастап Батыс майданда революциялық жұмыс жүргізді, Минскіде 3-ші және 10-ші армиялардағы астыртын большевиктік ұйымды басқарды.
Ақпан революциясынан кейін Минск халық милициясының бастығы. Батыс майдандағы солдат комитетінің, Минск Советі аткомының мүшесі. 1918 жылы Иваново-Вознесенск губерниялық аткомының және губерниялық партия комитетінің председателі, губерниялық әскери комиссары. Июльде Москвада болған Советтердің Бүкіл россиялық. 5-съезінің жұмысына және оңшыл эсерлердің контрреволюциялық бүліншілігін басуға қатысты.
1918 жылы тамыздан Ярославль соғыс округының әскери комиссары, 1918 жылы 26 желтоқсаннан 4-армияның қолбасшысы болды. М.В. Фрунзе 1919 жылы В.И. Лениннің ұсынысымен Шығыс майданның оңтүстік тобының, ал 13 шілдеде Шығыс майданның қолбасшысы болып тағайындалды. Оның басшылығымен оңтүстік топ әскерлері Колчактың басты күштеріне қирата соққы берді.
М.В. Фрунзе 1919 жылы 15 тамыздан Түркістан майданына қолбасшылық етіп, Оңтүстік Оралды алып, Түркістанға жол ашты. Кешікпей анненковшылар мен дутовшылардың қалдығы Жетісудан түгелдей қуылып, тазартылды.
1920—1924 жылы М. В. Фрунзе Украина және Кырымдағы әскерлердің қолбасшысы, УКСР Халкомсовы председателінің орынбасары, УК(б)П ОК Саяси Бюросының мүшесі.
1924 жылы наурыздан КСРО Революциялық-Әскери Кеңесі төрағасы орынбасары және Соғыс-Теңіз істері халкомының орынбасары, ал апрельден Жұмысшы-Шаруа Қызыл Армиясының штаб бастығы, кейіннен Әскери Академияның бастығы болды.
М.В. Фрунзе барлық сайланған БОАК мүшесі, 1921—1925 жылдары РК(б)П ОК мүшесі, 1924 жылдан ОК Саяси Бюросының мүшелігіне кандидат болды. 2 рет Кызыл Ту орденімен, Құрметті революциялық қарумен наградталды.
Қызыл алаңда жерленген.
Қырғыз КСР-інің астанасына, Әскери академияға, Совет Армиясының Орталық Үйіне тағы басқаларға Фрунзе есімі берілген.
Дереккөздер
Санат:2 ақпанда туғандар Санат:1885 жылы туғандар Санат:Бішкекте туғандар Санат:31 қазанда қайтыс болғандар Санат:1925 жылы қайтыс болғандар Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар Санат:Кремль қабырғасындағы некропольге жерленгендер Санат:Санкт-Петербург политехникалық университеті түлектері Санат:Ресей Федерациясы Қарулы Күштері Бас штабы басшылары Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері Санат:Марксистер Санат:Ресей революционерлері Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар Санат:Құрметті революциялық қарулардың иегерлері Санат:КСРО қолбасылары Санат:КСРО әскери және теңіз істері жөніндегі халық комиссарлары Санат:Әр жылдардағы Түркістан әскери округі қолбасшылары Санат:Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мүшелері Санат:РСДЖП IV съезі делегаттары Санат:РКП(б) X съезі делегаттары Санат:РКП(б) XI съезі делегаттары Санат:РКП(б) XII съезі делегаттары Санат:Бүкілодақтық Кеңестердің I съезі делегаттары Санат:Кеңес әскері Бас штабы басшылары Санат:РСДЖП мүшелері Санат:Большевиктер Санат:Солшыл коммунистер Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелігіне кандидаттар Санат:Ресей редакторлары Санат:КСРО филателистері Санат:Ресей империясы филателистері Санат:Әскери теоретиктер Санат:Иваново тұлғалары Санат:Иванов облысы саясаткерлері Санат:КСРО мемуаршылары Санат:Владимирск орталығына қамалғандар Санат:Азаматтық соғыстағы РШҚА майдандарының қолбасшылары Санат:Верный ерлер гимназиясы түлектері Санат:Киев әскери округі қолбасшылары Санат:Фрунзе атындағы Әскери академия басшылары Санат:БКП(б) ұйымдастыру бюросы мүшелегіне кандидаттар Санат:БОАК мүшелері Санат:КСРО ОАК Төралқасы мүшелері
Орал Тұтқабайұлы Әбдірахымов
Орал Тұтқабайұлы Әбдірахымов (1953 жылы туған, Жамбыл облысы Мерке ауданы, бұрынғы Киров ұжымшары) – техникалық ғылыми докторы (1993), профессор (1994). ҚазҰУ -ды (1976) бітірген. Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында, ҚР Ұлттық ғылым академиясының Механика және машинатану институтында ассистент, лаборатория меңгерушісі (1976–1995), Жезқазған педагогикалық институтының ректоры (1995–1996), Жезқазған университетінің ректоры (1996–2000), Қазақ ұлттық техникалық университетінде декан (2000–2001) қызметтерін атқарды. 2004 жылдан Рудный индустриалдық институтының (Қостанай облысы) ректоры. «Численные методы анализа и синтеза многоконтурных механизмов высоких классов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әбдірахымов 80 ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы, 16 патенті бар.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақ ғалымдары
Асылгужино
Асылгужино — Башқұртстанның Кигин ауданындағы ауыл, Арслан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 236 адамды құрады. Пошта индексі — 452507, ОКАТО коды — 80236810003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сан-Фелис (Баия)
Сан-Фелис (Баия) (São Félix (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Салвадор агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санту-Антониу-ди-Жезус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14 805 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 95,502 км² шамасында. Халық тығыздығы — 155 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Белтір ауылдық қонысы
Белтір ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым.
Әкімшілік орталығы — Жаңа Белтір.
Тарихы
Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген.
Дереккөздер
Санат:Қосағаш ауданының муниципалды құрылымдары Санат:Алтай Республикасының ауылдық қоныстары
Руидосо Даунс (Нью-Мексико)
Руидосо Даунс (Ruidoso Downs) — Нью-Мексико штатының Lincoln округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1824 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.5 км² шамасында. FIPS коды — 35-65280.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Қазыбек би ауылдық округі
Қазыбек би ауылдық округі — Түркістан облысы, Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін Ынтымақ ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Абибола, Алғабас, Әлкен Оспанов, Жамбыл, Таубай ата, Құрманата ауылдары кіреді. Орталығы – Абибола ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 13 138 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Химиялық элементтер
Химиялық элементтер  — ядродағы зарядтары бірдей болып келетін атомдар тобы. Табиғатта кездесетін барлық жай және күрделі заттар химиялық элементтерден түзіледі. Элементтер химиялық әдістер арқылы әрі қарай қарапайым затқа бөліне алмайтын химиялық заттар болып табылады. Олар белгілі атом саны бар біртекті атомнан тұрады.
Жалпы мәліметтер
Бүгінгі күнге дейін 117 элемент ашылған. Олардың ішінде 94-і табиғатта кездессе, қалғаны жасанды жолмен алынған синтетикалық элементтер.
Химиялық элементтер аты латынша атауының бір немесе екі алғашқы әріптерімен белгіленеді, мысалы, азот N (лат. Nіtrogenіum), алюминий Al (лат. Alumіnіum), т.б. молекуласы бір ғана элемент атомдарынан құралған зат — жай зат, молекуласы әр түрлі химиялық элементтер атомдарынан түзілген зат — күрделі зат деп аталады. Кейбір элементтер бос күйінде молекула немесе кристалды тор құрылысы айрықша әр түрлі жай зат түрінде кездеседі (О — оттек, О — озон, т.б.). Химиялық реакция нәтижесінде әрекеттесетін заттардың молекула құрамында химиялық элементтер қайта топтасады, яғни жаңа зат пайда болады. Химиялық элементтер атомдарының басқа атомға айналуы, атомдардың ыдырауы не күрделі атомдардың құрылуы ядролық реакциялар нәтижесінде ғана жүреді. Химиялық элементтердің және олардың қосылыстарының қасиетін анорганикалық химия зерттейді.
Табиғатта кездесетін заттар жеке элементтерден құралады деген түсінік өте ерте заманда-ақ пайда болған. Грек философтары су, ауа, от және жер (топырақ) негізгі элементтер деп санаған. Аристотельдің элемент жайындағы ілімі Еуропада кең таралды. Ол 2000 жылға жуық уақыт үстемдік етіп, алхимиктердің жай металды алтынға айналдыруға болады деген ұғымдарына негіз болды. Алхимиктер дәуірі ғылымның дамуына кедергі болғанымен, оның нәтижесінде химиялық тәжірибе жүргізудің алуан жаңа әдістері табылды. Сол кезде белгілі болған алтын, күміс, мыс, қорғасын, қалайы, темір, сынап, күкірт, көміртек, сүрмеден басқа мырыш, фосфор, күшән ашылып, көптеген күрделі заттар (металл тотықтары) алынды.
Сынап — металдың, күкірт — жанудың, тұз — ерігіштіктің бастамасы деген пікірлер айтылды. 17 ғасырда химиялық өзгерістер жайында мәліметтер көбеюіне байланысты тәжірибе қорытындыларын талдау арқылы ағылшын ғалымы Р.Бойль элемент жай зат және басқа барлық заттарды түзетін құранды заттар айырылғанда шығатын зат деп жаңа түсінік берді. 18 ғасырда Бойльдің анықтамасын дәлелдейтін тәжірибелік мәліметтер көбейді, бұрын күмәнді болған заттар элементтер қатарына жатқызылды. Жаңадан сутек, оттек, азот, хлор, газ күйіндегі элементтер, сондай-ақ, платина, кобальт, никель, т.б. ашылды. 19 ғасырда химияның теориялық негіздері атом-молекулалық теория, химиялық элементтердің периодты жүйесі ашылды (1869). Ол химиялық элементтерді зерттеуде жаңа бағыт ашты.
Периодты жүйе барлық белгілі химиялық элементтерді бір жүйеге келтіріп, сол кезде белгісіз элементтердің табиғатта барын болжады. 19 — 20 ғасырлар аралығында электрон, радиоактивтік, рентген сәулесі, изотоптар, квант теориясы, т.б. жаңалықтардың ашылуы химиялық элементтер қасиеттерінің әр түрлі болуының негізгі себебін анықтады, олардың элементарлық бөлшектерден құралғаны химиялық элементтердің периодты жүйедегі орны және оның электрондық қабық құрылысын зерттеумен қатар жаңа элементтерді іздестіру нәтижесінде гафний мен рений ашылды, синтездеу арқылы технеций, прометий, астат және рет нөмірлері 93 — 105 болатын трансуранды элементтер алынды. 20 ғасырда химиялық элементтерді ашу әдістері (рентген, оптик., т.б.) оттек, азот, күкірт, инертті газдар, алтын, т.б. активтігі нашар металдар бос күйінде, активті химиялық элементтер табиғатта қосылыс түрінде кездесіп, көптеген кен орындарын құратындығы анықталды.
Кейбір химиялық элементтер өте аз мөлшерде минералдар құрамында қоспа түрінде (рений, рубидий, цезий, т.б.) кездеседі. Көміртек, сутек, оттек, азот, калий, фосфор, кальций, темір, иод, т.б. элементтер жануарлар мен өсімдіктер организмінде болады. Химия, металлургия, тамақ, т.б. өнеркәсіп дамуына байланысты химиялық элементтерді пайдалану аясы да артып келеді.
Периодтық жүйедегі орнына қарай элементті және оның қосылыстарын сипаттау
Периодтық жүйенің құрылымымен, атомның электрондық құрылысымен жете танысқаннан кейін кез келген элемент пен оның қосылыстарының қасиеттерін периодтық жүйедегі орнына қарай болжауға болады. Ол үшін мына жүйемен жұмыс істеу керек:
Химиялық элементтердің электртерістілігі
Периодтық жүйедегі әр период бекзат газбен аяқталады. Олар химиялық, белсенділігі төмен газдар, осы енжарлықты шешу үшін олардың электрондық құрылыстарына үңілейік. Атомдық кұрылыстары бізге белгілі 42He, 2010Ne, 4018Аr газдардың барлырының сыртқы электрондық қабаттары аяқталған 8 электронды.
Бұлардан басқа элементтердің химиялық белсенділіктері осы сыртқы электрондық қабаттарының аяқталмағандығынан болады. Олар енді қосылыс түзу арқылы ғана осындай аяқталған қабатқа (инерттілікке) электрондарын беру немесе электрондарды қосу арқылы жетеді. Ал мұның өзі екі жайтқа тәуелді:
Периодтың басында орналасқан элементтің сыртқы қабатындағы электрондар саны аз болады, сондықтан олар осы электрондарын беріп жіберіп, өзіне дейін тұрған бекзат газдың аяқталған электрондық құрылысын алады. Ал периодтың соңын ала орналасқан элементтердің сыртқы қабатындағы электрондар саны көп болғандықтан, аяқталуға жетпей тұрған электрондарды қосып алып, өзінен кейін тұрған бекзат газдың электрондық қабатын алады.
Период бойынша элементтердің сыртқы қабатындағы электрондар (валенттілік электрондар) саны біртіндеп артады, атомдардың ядро зарядтары да осы бағытта өседі. Атомдардың электронды өзіне тарту күші солдан оңға қарай артады, сондықтан атом радиустары осы бағытта кемиді. Яғни осы бағытта электронды сыртқы қабатына қосу мүмкіндігі артады.
Үшінші периодта орналасқан элементтердің валенттілік электрондарының формулаларын жазып, олардағы дара электрондар сандарын және электрондық қабаттың аяқталуына қанша электрон калғандығын анықтап көрелік.
Toп бойынша осы қасиеттің өзгерісін карастырайық. Бір топта орналаскан элементтердің валенттілік электрондарының сандары бірдей, ал электрондық қабат саны, яғни атом радиустары жоғарыдан төмен қарай артады; олай болса, сыртқы қабаттарынан электрондарды беріп жіберуге бейімділіктері артады.
Осыны түсіну үшін бірінші және жетінші топтың негізгі топшаларында орналасқан бізге белгілі элементтердің электрондық құрылыстары мен атом радиустарының мәндерінің арасындағы байланысты қарастырайық.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:90%"> Сонымен, период бойынша солдан оңға қарай металдық қасиет кеміп, бейметалдық біртіндеп артады; ал топ бойынша жоғарыдан төмен қарай металдық қасиет артады.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:90%"> Электртерістілік дегеніміз элемент атомдарының байланыс түзу кезінде өзінің сыртқы қабатына электрондарды тарту арқылы аяқталған электрондық қабат түзу мүмкіндігі.
Іс жүзінде салыстырмалы электртерістілік деген түсінік қолданылады, бұл түсінікті ғылымға американ ғалымы JI. Полинг кіргізген, оның мәні 0,7 мен 4,0 аралығында өзгереді. Электртерістілік мәні ең аз элемент - цезий, ал ең жоғары электртерістілік көрсететін элемент - фтор.
Элементтердің тотығу дәрежелері
Ал атом ядросын айнала қозғалатын электрондардың толкындық қасиеті бар екендігі белгілі, олай болса, оның бір атомды тастап, екіншісіне мүлде өтіп кетуі мүмкін емес. Сондықтан болып жатқан осы шындықты біздің түсінігімізге жақындату үшін тотығу дәрежесі деген түсінікті пайдаланамыз.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:90%"> Элементтердің электртерістіліктерінің мәндеріне қарай элемент валенттілік электрондарын беріп жібереді немесе қосып алады деп есептегендегі түзілуге тиісті шартты зарядтың шамасын тотығу дәрежесі деп атайды.
Мысалы: натрий атомы бір электронын беріп оң зарядталса, күкірт атомы екі электронды қосып, теріс зарядты бөлшекке айналады.
Тотығу дәрежелері элементтің таңбасының үстіне араб цифрымен жазылып, зарядтың таңбасы оның алдына қойылады, оның мәні оң, теріс, бүтін, бөлшек және нөлге де тең болады. Жай заттардағы элементтердің тотығу дәрежелері нөлге тең.
Натрийдің электртерістілігі 0,9, ал күкірттікі 2,5, қосылыс түзгенде электртерістілігі төмен элементтен электртерістілігі басым элементке қарай электрон бұлты ығысады. Химиялық формулаларда электртерістілігі төмен элемент бірінші, ал электртерістілігі жоғары элемент екінші орынға жазылады (аммиактан NH3 басқалары).
Бинарлы қосылыстарды атаған кезде электртерістілігі басым элементтің халықаралық толық не қысқартылған атына -ид жалғауы жалғанып айтылады.
Есте сақтайтын кейбір элементтің латынша аттарының түбірі: О - «окс»; Н - «гидр», S - «сульф», С - «карб»; N - «нитр», Si - «силиц», As - «арсен».
Бұдан көпшілік қосылыстарда элементтің валенттілігі мен олардың тотығу дәрежелерінің абсолюттік мәндері тең екенін көреміз.
Әдетте химиялық қосылыстарында тотығу дәрежелері:
Қосылыстардың құрамындағы элементтердің тотығу дәрежесін анықтау әдісімен танысайық. Мысалы, фосфор атомының сыртқы қабатында бес электрон бар, оған сыртқы қабатын аяқтауға 3 электрон жетпесе, ал оттек атомына 2 электрон жетпейді әрі атом радиусы кіші, электронды тарту күші көп. Сондықтан оттек атомы фосфорға қарағанда оңайырақ өзіне қарай электрондарды ығыстырады.
Олай болса фосфор оксидінің формуласы Р2О5 фосфордың тотығу дәрежесі +5, ал оттектікі - 2 болады.
Кез келген қосылыс электрбейтарап болатыны сендерге белгілі, себебі атомдар мен молекулалар зарядсыз бөлшектер. Сондықтан молекула құрамына кіретін элемент атомдарының тотығу дәрежелерінің алгебралық қосындысы нөлге тең.
Дереккөздер
Химиялық элементтер
Диана Крюгер
Диана Крюгер (Diane Kruger, 3 маусым 1975 жылы туылды, Альгермиссен, Германия), Диана Хайдкрюгер туылғандағы аты (Diane Heidkrüger) — Германия актриса и модель. 2003 жылы Канск мейрамында «Шопар» сыйлығына ең жақсы актриса деп иеленді.
«Троя» (2004) осы кинофильмнің арқасында әлемге әйгілі болды, «Счастливого Рождества» (2005) соғыс драмасында, «Сокровище нации» (2004) киносында және оның жалғасында «Сокровище нации: Книга тайн» (2007), және де «Бесславные ублюдки» (2009) фильмінде.
IC 2304
IC 2304 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2304 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Шаланьяк
Шаланьяк (Chalagnac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24094, пошта индексі — 24380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 386 адамды құрады. Халық тығыздығы — 27,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
NGC 1947
NGC 1947 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Үлкен Кийзак
Үлкен Кийзак — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томь өзенінің сол жағалауынан 650 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
NGC 1947
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 5 қарашада Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1947 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 17296, ESO 85-87, AM 0526-634, IRAS05264-6347.
Үлкен Кийзак
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
NGC 1947
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Үлкен Кийзак
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Арденва
Арденва (Hardinvast) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Манш департаментінде орналасқан. Шербур-Октвиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,30 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 911 адамды құрады. Халық тығыздығы — 124,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Манш департаментінің коммуналары
Мюльбак-сюр-Мюнстер
Мюльбак-сюр-Мюнстер (Muhlbach-sur-Munster) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Кольмар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68223, пошта индексі — 68380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 763 адамды құрады. Халық тығыздығы — 96,83 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Хаккэнсак (Миннесота)
Хаккэнсак (Hackensack) — Миннесота штатының Cass округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Уэльс ханзадасы Джордж
Уэльс ханзадасы Джордж (Prince George of Wales, Джордж Александр Луис; 22 шілде 2013, Лондон) — Британ монархтары әулетінің мүшесі, Уэльс ханзадасы Уильям мен оның әйелі Кэтрин ханшайымның алғашқы баласы, Ұлыбритания патшасы III Чарлздің және оның марқұм әйелі Уэльс ханшайымы Диананың алғашқы немересі. Қазіргі таңда Ұлыбритания тағының екінші мұрагері.
Ханзада туылмай тұрып The Washington Post оны «әлемдегі ең атақты бала» деп атады. Оның ұлылығы Джордж, туылмай тұрып мақаласы Уикипедияның бірнеше тіл бөлімінде пайда болған тарихтағы алғашқы адамдардың бірі.
Дүниеге келуі
thumb|left|210px|Кембридж ханзадасы Джордж дүниеге келген Лондондағы әулие Марияның ауруханасы thumb|left|Ханзада мен Кембридж герцогі аурухананы ұлымен бірге тастап бара жатыр thumb|Ханзада Джордж Аустралияның Генерал-губернаторы Питер Косгроувтан сыйлық алып жатыр, сәуір 2014 жыл thumb|left|Ханзада Джордж [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың 45-ші президенті Барак Обамамен кездесіп тұр, сәуір 2016 жыл]]
Оның ұлылығы Лондонда орналасқан әулие Марияның ауруханасында дүниеге келді. Сол ауруханада ханшайым Диана олардың ұлылықтары Уильямды және Гарриді дүниеге әкелді.
Ханзаданың дүниеге келуінің құрметіне Гайд саябағының және Тауэрдің аспанына 41 дүркін отшашу атылды. Жаңа туылған ханзада тарихта алғаш рет Кембридж ханзадасы титулын алды.
23 қазан 2013 жылы Кембридж ханзадасы Джордж Әулие Джеймс Сарайында шоқындырылды. Шоқындыру рәсімін Кентербери Архиепископы Джастин Уэлби өткізді. Ханзада Джорджды Әулие Джеймс Сарайында шоқындыруы, британ тағының мұрагерін Букингем сарайында шоқындыру деген ескі дәстүрден алшақ кетті.
Есімі
24 шілде 2013 жылы ханзада Джордж Александр Луи деген есімді алды. Күнделікті қолданысқа Джордж деген есім қолданылады.
Джордж (Георг) деген есімді VI Георг патшаның құрметіне алды, өзінің арғы әжесі II Елизабеттің әкесі. , Александр — II Елизаветаның екінші есімінің құрметіне (оның толық аты — «Елизавета Александра Мария»), Луи (Луис) — Луис Маунтбеттеннің құрметіне. Луи (Луис) есімі сондай-ақ оның әкесі Кембридж герцогінің төртінші есімі болып табылады.
Титул
Британ монархиясындағы титул ережесіне сай, Джордж ханзада титулына және «Патшалық Мәртебесі» деген атауына құқығы бар.
Букингем сарайы ханзаданың толық ресми титулын жариялады: «Оның Патшалық Мәртебесі (Ұлылығы)  Кембридж ханзадасы Джордж». «Кембридж» деген титулы ханзада Джордждың жеке титулы емес екенін білген жөн. Кембридж герцогі тек қана Уильям ғана бола алады және «Кембридж ханзадасы» деген атау Джордж деген сөзсіз қате. Сондай-ақ, британ монархиясының дәстүрі бойынша адамның толық ресми титулында оның қосымша есімдері (қазіргі жағдайда «Александр» және «Луи») қосылмайды.
Білім алу
2016 жылдың қаңтар айында ханзада Джордж өзінің білім алуын Норфолктегі Anmer Hall үйінен алыс емес орналасқан Westacre Montessori School Nursery бала бақшасында бастады. Ол өзінің бастауыш мектебіне алғаш рет Баттерсиде орналасқан Thomas's School жеке мектебіне 7 қыркүйек 2017 барған. Мектепте оны Джордж Кембридж деп атайды.
Патшалық баланың ықпалы
"Джордж Ханзаданың Ықпалы", сондай-ақ "Патшалық аланың ықпалы" деген атауменде танымал. Бұның негізі мынада, Джордждың қолданатын, тұтынатын бүкіл киімдеріне және азық-түлігіне тең келетін немесе ұқсайтын заттардың барлығы бұрынғыдан қарағанда жоғары бағаланады және сұраныс көбейеді. Өйткені, тура сол затты немесе соған өте қатты ұқсайтын затты "ханзаданың өзі ұстайды" деген оймен адамдардың қызығушылығы артады. Бұл ықпал оның 2014 жылғы сәуірде Жаңа Зеландия мен Аустралияға жасаған сапары кезінде байқалды және көптеген компаниялар бұл ықпалды өздерінің пайдасына пайдалануға тырысты. GQ нұсқасы бойынша 2015 жылы ол "Ұлыбританияның ең үздік 50 ер адамы" тізімінде 49-шы орынды алды. 2016 жылы АҚШ-тың 44-ші президенті Обамамен кездесуінде киген халатты адамдар көрген сәтте сатылып кетті. 2018 жылы Джордж "Tatler's best-dressed" (Тэтлердің үздік киінгендері) тізіміне кірген ең жас адам болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Британ монархиясы Санат:Ұлыбритания ханзадалары Санат:Виндзорлар
Халид бин Халифа Әл Тани
Халид бин Халифа бин Абдул Азиз Аль Тани (خالد بن خليفة بن عبد العزيز آل ثاني - Катарлық мемлекеттік және саяси саясаткер. 2020 жылдың 28 қаңтарынынан бері Катар премьер-министрі және ішкі істер министрі. Мемлекетті басқаратын Аль Тани отбасының мүшесі..
Өмірбаяны
2002 жылға дейін Qatar Liquefied Gas Company Limited компаниясының қызметкері болды. Одан кейін 2002-2006 жылдар аралығында Премьер-Министрдің бірінші орынбасары және Сыртқы істер министрі аппаратында жұмыс істеді. 2006 жылдың 11 шілдесінде ол Тамим бин Хамад Аль Тани Мұрагеріні кеңсесінің директорының жеке хатшысы болып тағайындалды. 2007 жылдың 9 қаңтарында ол Шейх Тамим кеңсесінің директоры болып тағайындалды.
2020 жылдың 28 қаңтары Абдулла бин Нассер бин Халифа Аль Тани шейхтің қызметтен кетуінен кейін премьер-министр болып тағайындалды.
Иверни
Иверни (Iverny) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 1,76 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77233, пошта индексі — 77165.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 590 адамды құрады. Халық тығыздығы — 335,23 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Кендір тұқымдасы
Дереккөздер
Санат:Кендірлер
Қайым айтыс
Қайым айтыс - қайым өлең, қайымдасу – айтыстың бір шумақ өлеңмен қайырып отыратын шағын түрі.
Чага (Чузики тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Қайым айтыс
“Қайыра айту”, “қайта жауаптасу” деген ұғымнан шыққан. Қайым айтыс көбіне қыз бен жігіттің қарама-қарсы мәндегі сұрақ-жауаптарына құрылады. Бұл шумақтардың алғашқы екі жолын қыз да,жігіт те қайталап айтуы мүмкін. Осы жайт алғашқы қайым айтыс үлгілерінің тым қарапайым, жанынан қосып айтуға жеңіл болып келетінін көрсетеді. Қайым айтыста әзіл-оспақ, шымшыма, астарлы сөздер қатар жүреді. Қайымдасулардың басым көпшілігінде бір-бірін әжуалап, іліп-қағыту да, сыпайы мақтаулар да орын алады. Айтыстың ақыры қыздың жұмбақ айтуымен, жігіттің оған жауап беруімен аяқталады. Жігіт қыз жұмбақтарын толық шешсе, қыз оған орамал, сақина, жүзік, кейде күміс түймесін беріп, кәде жолын жасаған.
Чага (Чузики тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Қайым айтыс
Сөз төркіні
Қайым, қайым өлең. Түсіндірме сөздік анықтамасында — бірден ойдан шығарып айтылатын... өлең, қара өлеңнің бір түрі делінсе, Қазақ Совет энциклопедиясында — қайым айтыс - «әріптестер бір ауыз өлеңмен қайырып отыратын айтыстың шағын, жеңіл түрі» екендігін түсіндіреді (ҚСЭ, VI, 410). «Айман қыз қайым өлең жақсы айтады...» (Айтыс).
Чага (Чузики тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қайым айтыс
Сөз төркіні
Өздеріңіз көріп отырғандай, «қайым» сөзі тілімізде тек «өлең» не «айтыс» сөздерімен ғана тіркеске түсе алады екен. Демек, тілімізде жеке әрі жиі қолданылмайтын сөздер қатарына жатады. Бізге қажеті — «қайым» сөзінің шыққан төркіні және алғашқы мағынасының қандай болғандығын анықтау. Өзге тілдерде — араб, парсы, моңғол не тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің ішінде дәл бүл түлғалас, мағыналас сөз кездеспеді. Тек түркі тілдері ішінен тувалардан тілге тиек, топшылауымызға тірек боларлықтай сөзге тап болдық. Онда «хайым» тұлғалы сөз, қазақша айтқанда «теңбе-тең», «жеңіліссіз», «ұтыссыз» (вничью) деген мағыналарға нұсқайды да, мысалда «хайым ойнаар» тіркесін келтіреді - Мұның қазақшасы «тең ойнау» (сыграть вничью) (Рус.-тув. сл., 1980, 75). Осы дерекке сүйене отырып, біздегі «қайым» сөзінің бастағы мағынасы «теңбе-тең», «жеңіліссіз» деген болса керек деп ойлаймыз. Әдетте, екі адам өлеңмен айтысқанда біреуі басым түсіп, жеңіп шығуы керек. Ал мына өлең айтысында әрқайсысы алдарына ондай талап, міңдет, қоймайтындығын байқаймыз. Тек өлең шығарып, оны жұртқа әсерлі түрде жеткізе білуге машықтану, дағдылану. Қайым өлеңнің көбіне жастар арасында өтуінің өзі осы ойға жетелейді. Үйрену, жаттығу үстіндегі айтыста жеңу, жеңілу шарты болмаған сияқты.
Дереккөздер
Санат:Айтыс
Тимирязево (Солтүстік Қазақстан облысы)
Тимирязево — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы ауыл, аудан және Тимирязев ауылдық округі орталығы.
Иіс сезімі
Иіс сезімі - түрлі иісі бар заттардың майда бөлшектерін мұрын ішіндегі иіс нерв талшықтарының ұшы арқылы, (рецептор) тітіркендіруден пайда болатын сезім. Иіс сезімі жануарларда әсіресе иттерде, қасқырларда т.б. күшті дамыған.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Тимирязево (Солтүстік Қазақстан облысы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 5592 адам (2751 ер адам және 2841 әйел адам) болса, 2009 жылы 4601 адамды (2224 ер адам және 2377 әйел адам) құрады.