cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев
Ғылыми еңбектері
Нұрдәулет Күзембаев зейнеткерлікке шыққаннан кейін тарихты зерттей бастайды. Оның негізгі зерттеген тақырыбы Барақ батыр болады. Нұрдәулет Күзембаев 1993 жылы Ақтөбе облысында Барақ Сатыбалдыұлының 250 жылдығын атап өтуге мұрындық болды. Мерекелік іс-шаралар аясында Барақ батырдың өмір жолына байланысты ғылыми конференция ұйымдастырылып, соның нәтижесінде "Жасыл тулы ер Барақ" атты мақалалар жинағы басылып шықты. Көптеген тарих зерттеушілері Барақ батырдық туған жылын Нұрдәулет Күзембаев ұсынған 1743 жыл деп қабылдаған.
Қызық деректер
Нұрдәулет Күзембаевтың атақты ақын, сазгер Бәкір Тәжібаевқа қалай көмектескендгін Тәжібаевтың әйелі Сапаркүл былайша баяндаған:
"1959 жылы Жамбыл қаласындағы нағашы ағамның қолында тұратынмын. Мен мектепте оқимын, он бес жастамын. Келсем үйде бір жігіт отыр домбыра тартып. Келіп жүрген әртістердің біреуі шығар дедім де қойдым. Күнде келеді әлгі кісі, сосын бір күні: — Сен менің жиен қарындасым боласың, - деді,
— Жарайды, ағай! - дедім. Бір күні айтты:
— Мен сені өз қолымнан күйеуге берем, - деді, тағы да:
— Жарайды - дедім.
Сөйтіп жүргенде екеуміз қосылдық. Мен мектеп қабырғасында оқимын, «жасы толмаған қызды алды» деп, Бәкірді соттамақшы да болды. Анам, әжем, нағашы ағам мен жеңгем бар, бәріміз бірге тұратынбыз. Содан Нұрдәулет Күзембаев деген ағамыз Шымкентте басшылық қызметте болатын. Бәкір соған кетті. Содан кейін сол ағамызға «қарындасыңызды алып едім, қудалап жатыр» десе, «бәрін көшіріп алып кел!» деген екен. Содан ағамыз мені училищеге түсірді. Бәкір Шымкент театрына кірді, сөйтіп тұрып жаттық. Әртістердің әрқайсысы келіп «бұл кім?» деген сұрақты көп қоя берді. «Әйелім» деп айта алмайды, «қарындасым» деп әрең құтылатын."
Бурити (Мараньян)
Бурити (Мараньян) (Buriti) — Бразилиядағы муниципалитет, Мараньян штатында орналасқан. Шығыс Мараньян мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Шападинья экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 25065 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1474,041 км² шамасында. Халық тығыздығы — 17,0 адам/км².
Надеждино (Белебеев ауданы)
Надеждино — Башқұртстанның Белебеев ауданындағы ауыл, Аксак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 515 адамды құрады. Пошта индексі — 452020, ОКАТО коды — 80209801002.
Бурити (Мараньян)
Тарихы
Қала 1938 жылы құрылған.
Надеждино (Белебеев ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Бурити (Мараньян)
Тарихы
Санат:Мараньян елді мекендері
Надеждино (Белебеев ауданы)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Жан ауруы
Жан ауруы - ақыл-ес ауруы. Бұл ауру көңіл-күйдің ауысуы арқылы өмірдің қалыпты күнделікті ағымына кіретін қобалжу немесе депрессиядан психозға дейінгі ауқымда болады, ал психоз осыған байланысты көңіл-күй мен мінез-құлықтың едәуір өзгеруін бақылау үшін ауруды.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Сен-Панделон
Сен-Панделон (Saint-Pandelon) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Ланди департаментінде орналасқан. Дакс округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 98 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 40277, пошта индексі — 40180.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 750 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ланди департаментінің коммуналары
Торси-ле-Гран (Сен-Маритим)
Торси-ле-Гран (Torcy-le-Grand) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Дьеп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,75 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76697, пошта индексі — 76590.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 703 адамды құрады. Халық тығыздығы — 80,34 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Лерте
Лерте (Lehrte) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ганновер ауданының құрамына енеді.
Уншик
Уншик — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Евва өзенінің сол жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Төрехан
Төрехан – батырлық дастан. Шығарманың екі нұсқасы бар.
Лерте
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 43 259 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 127 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 2 41 011. Муниципалитеттің басшысы — Ютта Фос.
Уншик
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Төрехан
I-нұсқа
Халық ақыны Нұрпейіс Байғанин жырлаған нұсқа 1940 жылы жазылып алынған. Көлемі 1050 жол.
Лерте
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.
Төрехан
II-нұсқа
Екінші нұсқаны атыраулық Б.Сариманов ел аузынан жинап, қағазға түсіріп, 1941 жылы Тіл және әдебиет институты қорына тапсырған. Көлемі шағын бұл нұсқа 500 жолдан тұрады.
Лерте
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Уншик
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Төрехан
Сипаттама
Дастанда Төрехан батырдың әділдік іздеу жолындағы ерлік істері, сыртқы жаумен күресі баяндалған. Жыр нұсқаларының тілі көркем, сюжеті тартымды. Екі нұсқаның жалпы сарыны ұқсас болғанымен ішкі сюжеттік құрылымы, оқиға барысы жағынан айырмашылықтар кездеседі. Көлемі шағын нұсқада сыртқы жаумен соғысудан гөрі аға мен іні арасындағы алауыздық тақырыбы бой көтерген, әділ ханды көксеген халық арманы ертегілік қиялмен астасқан. Ал Нұрпейіс ақын нұсқасында соғыс сарындары көп ұшырасады, мұнда бас кейіпкер өз басына төнген қауіп-қатерді жақын достары арқылы білсе, екінші нұсқада түс жору арқылы алдын ала сезеді. Нұрпейіс нұсқасында Төреханның соғысатын жауы түрікпен деп нақты көрсетіліп, Қараман батырмен суреттелсе, келесі нұсқада ұлты белгісіз жау жағы Төреханның пікірлерінен қорқып соғыспайды. Алғашқы нұсқада Төреханды халық хан сайласа, екінші нұсқада батыр жауды жеңгеннен кейін барып хандық таққа отырады. Дастан Байғанин жинақтарында (1945, 1956), “Батырлар жырында” (1961, 2-том) жарық көрген, Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар қорында сақтаулы.
Уншик
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Төрехан
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Шарм-ла-Кот
Шарм-ла-Кот (Charmes-la-Côte) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,23 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54120, пошта индексі — 54113.
Маджизано
Маджизано (Magisano) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Катандзаро провинциясында орналасқан.
Шарм-ла-Кот
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 312 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,08 адам/км².
Маджизано
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1316 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 42 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 88050.
Шарм-ла-Кот
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Маджизано
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Ядролық күш қондырғысы
Ядролық күш қондырғысы– ядроның (мысалы, уран изотопының) түрлену энергиясы негізінде жұмыс істейтін күш қондырғысы. Кемелденген ядролық күш қондырғысының п. ә. коэффициенті 40%-ға жетеді. ядролық реакторы бар ядролық күш қондырғысы теңіз кемелерінде (мұз жарғыш кемелерде, сүңгуір қайықтарда) және атом электр стансаларында пайдаланылады; қ. Атом электр стансасы, Кеме.
Дереккөздер:
Санат:Физика
Ұлытау ұлттық қорығы
Ұлытау ұлттық қорығы, Ұлытау ұлттық тарихи, мәдени және табиғи мұражай қорығы - географиялық-тарихи, табиғи-мәдени ескерткіштердің үлкен бір шоғыры орналасқан өлкені қамтитын қорық. Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесінің 1990 жылы 29 қарашадағы қаулысына орай құрылған, алып жатқан жер көлемі 1883 шаршы км.
Тарихи дерек
Ғалым Әлкей Хақанұлы Марғұланның тұжырымдауынша, Ұлытау өңірі қола дәуірінің ірі металлургия ошағы болған, оның айғағы Арғанаты, Алтынқазған, Жартас, Қарашоқыдан табылған ертедегі тұрақтар болып табылады. Бұл өңірде байырғы көшпелі елдің ескерткіштері де кездеседі. Ұлытау тарихындағы бір ерекшелік – Кіші Жібек жолы бойымен Орталық Азияны Сібірмен жалғастырған үлкен керуен жолы өткен. Орталық Қазақстандағы жаңа зерттеулердің нәтижесінде Ұлытау төңірегінде мыңдаған жылдар бұрын мәдениеттің дамуы мен алмасуында күрделі өсу кезеңінің болғаны анықталды. 18–19 ғасырлардың басында жүргізілген зерттеулер тек ескерткіштерді тізімдеумен ғана шектелген. 1946 жылы Байқоңыр, Бұланты, Жезді, Қаракеңгір, тағы басқа өзендердің бойында үлкен барлау жұмыстары жүргізілді. Соның нәтижесінде Жезді–Сарыкеңгір өзендерінің алаптарында Ұлытау, Арғанаты тауларындағы ежелгі адамдардың тұрағы анықталды. Әсіресе ертедегі дала көшпенділерінің тастан үйілген белгі-қорғандары осы өркениеттің көп құпиясын өз ішінде сақтап келді. Ұлытау ұлттық қорының географиялық-тарихи, табиғи-мәдени ескерткіштері республика ғалымдарының ғылыми-зерттеу еңбектерінің нысанына айналды.
Тарихи ескерткіштері
thumb|right|200px|Кетебай күмбезі Мұражай қорық аумағында ежелден келе жатқан (шамамен б. д. д. 5000 жылдар) некропольдар орналасқан. Олардың жалпы саны 200 -ге жуық. Қорық көлеміне 700 ден астам тарихи-археологиялық және архитектуралық ескерткіштер орналасқан, оның ішінде Республикалық маңызы бар 12 ескерткіш. Атап айтқанда: Жошы хан, Алаша хан, Домбауыл, Лабақ, Мақат саханасы, Ерден, Кетебай, Жакуда-Ишан, Басқамыр қалашығы, Ақмешіт әулие, Едіге, Айранбай мазарлары.
Табиғат ерекшеліктері
Ұлытау өңірі өзінің тарихқа толы ескерткіштерімен ғана белгілі емес, табиғатында да ерекшелігі бар. Жалпы аумағы 18 млн. гектарды алатын қорық солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан Ұлытау, Арғанаты, Желдіадыр, Байқоңыр, Майтөбе, Аралтөбе, Үш қағыл тау бөктерлерінен тұрады
Өсімдіктері мен жануарлары
География-ботаникалық ғылыми-зерттеу жұмыстарының анықтауы бойынша бұл өңірде жалпы өсімдіктің 617 түрі өседі, оның ішінде дәрі-дәрмектік өсімдіктердің 400 түрі, малазықтық шөптің – 100, тағамдық өсімдіктің – 50, техникалық өсімдіктің – 70, улы өсімдіктердің 40-тан астам түрі, оның ішінде басқа жерлерде сирек ұшырасатын түрлері де бар. Бұл өсімдіктердің бірсыпырасы Қазақстанның Қызыл кітабын енгізілген. Мұнда таулы қыратты мекендейтін жануарлардың да (мыс., арқар, ақбас тырна, безгелдек, дуадақ, жыланшы бүркіт, қара дегелек, қыран, тағы басқалар) түрі мол.
Мұражай сипаты
«Ұлытау» тарихи-мәдени және табиғи ұлттық қорық-мұражайы - Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Ұлытау ауылында орналасқан. Мұражай 2 қабатты ғимараттан тұрады. Жалпы ауданы 583,2 кв. м. Мұражай ғимаратында 8 бөлме орналасқан: Мұражай қызметкерлері тарихи археологиялық ескерткіштерді қорғау, келешек ұрпаққа сақтап қалу мақсатында жұмыстар атқаруда. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің 20 қараша № 295 бұйрығымен «Мемлекеттің тұтастығы мен Қазақстан халықтарының бірілігінің белгісі» «Ұлытау» мұражай-қорығына 2006 жылы 6 желтоқсанда қабылданды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қорықтары
Зальбандтар
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Геофизика Санат:География
Мейман (Португалия)
Мейман (Португалия) (Meimão) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Пенамакор муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 347 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33,22 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,4 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Ваграмдағы Кирхберг
Ваграмдағы Кирхберг (Kirchberg am Wagram) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Тульн округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3373 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 60.26 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — TU, ресми идентификациялық коды — 3 21 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Бенедикт (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Консарка
Консарка — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы, Татарстан Республикасы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вятка өзенінің оң жағалауынан 67 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка өзені Вятка Алаңқайы қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мешіт құмы
Мешіт құмы – Каспий маңы ойпатының солтүстігіндегі құмды алқап.
Батыс Қазақстан облысы Бөкей Ордасы ауданында, Қақ сорының солтүстік-шығысында, батыстан шығысқа қарай 32 км-ге созылып жатыр. Грунт суы мол (1 – 2 м тереңдікте). Құм төбешіктерінде жусан, құмаршық, құмсағыз, қияқ, бетеге, еркекшөп, боз, арпабас, сүттіген, ойыс жерлерінде терек, тал, жиде, итмұрын өседі.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Ғылым
Тильти-Яха
Тильти-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ен-Яха өзенінің оң жағалауынан 76 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 633
NGC 633 — Sculptor шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 1 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 633 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5960, ESO 297-11, MCG -6-4-56, AM 0134-373, IRAS01341-3734.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sculptor (шоқжұлдыз)
Мартөк ауданы
Мәртөк ауданы — Ақтөбе облысының солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Орталығы — Мәртөк ауылы.
Географиялық орны, жер бедері мен климаты
Мәртөк ауданы солтүстігінде Ресей Федерациясының Орынбор облысымен, оңтүстік-батысында Қобда, оңтүстігінде Алға ауданы мен Ақтөбе қаласының әкімшілік аумағы, шығысында Қарғалы ауданымен шектеседі. Аудан солтүстіктен оңтүстікке 110 шақырымға созылса, бұл көрсеткіш шығыстан батысқа 147 шақырым құрайды. Аудан жері негізінен жазық, солтүстігі сәл қыратты келеді. Ең биік жері ауданның солтүстік-шығысында (414 м). Климаты айқын континенттік, қысы — суық, жазы — ыстық. Ауаның жылдық орташа температурасы қаңтарда –15 — 17С, шілдеде 21 — 23С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 220 — 250 мм.
Халқы
Халық саны 29980 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (62,72%), орыстар (17,67%), украиндар (12,15%), немістер (2,78%), беларустар (0,37%), татарлар (1,76%), басқалары (2,55%). Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 4,5 адамнан келеді.
Өзен-сулары
Ауданның оңтүстік-батыс жерімен Елек өзені және оның салалары Ақсу, Жамансу, Тәңірберген (Танаберген) ағып өтеді. Шығысын бойлай Жайық өзенінің саласы Қиялы Бөрте өзені ағады. Бірнеше ұсақ көлдер бар.
Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Аудан аумағында құрғақ дала белдеміне тән топырақ жамылғысы қалыптасқан. Тың және тыңайған жерлерді игеру барысында жерінің көбі жыртылған. Өсімдіктің 300-ден аса түрі бар, оның ішінде боз, бетеге, қара жусан, ши, қамыс, құрақ, бұталы өсімдіктер өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, суыр, борсық, сарышұнақ, аламан тышқаны және бауырымен жорғалаушылар, т.б. мекендейді. 160-қа жуық құс түрі ұялап, 27-ісі жыл бойы қалады.
Шаруашылығы, инфрақұрылымы
Ауданда 1996 жылға дейін астық өндіру, оған қосымша сүтті-етті мал, көкөніс, картоп өсіруге маманданған 13 ұжымшар, 4 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі болған. 1996 жылдан АҚ-дар, ӨК және шаруа қожалықтары құрылды. Аудандағы ауыл шаруашылығына жарамды жердің аумағы 480 мың га, оның ішінде жыртылған жері 188,2 мың га, шабындығы 11,0 мың га, жайылымы 265,2 мың га, орманы 5,6 мың га. (2000). Мал шаруашылығында 2000 жылы 35,1 мың сиыр, 14,4 мың қой мен ешкі, 10,2 мың шошқа, 1,5 мың жылқы болды. Жалпы білім беретін 31 орта мектеп, 1 кәсіптік-тех. мектеп, мәдениет үйі, 16 клуб бар. Денсаулық сақтау саласында аурухана мен емхана, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 4 отбасылық-дәрігерлік амбулатория жұмыс істейді. Аудан жерімен Орынбор — Ташкент т. ж., Ақтөбе — Мәртөк, Ойыл — Мәртөк автомобиль жолдары өтеді.
Дереккөздер
Санат:Мартөк ауданы
Дарока-де-Риоха
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 59 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,29 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 19 км.
Қала қамқоршысы Лоренсо болып саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Риоха елді мекендері
Иілім құлпы
Иілім құлпы - тау жынысы иілімделген қабатының иілу орыны, яғни онын иілім қанаттары деп аталатын екі қапталының жапсарласу нүктесі. "Иілім түрені" (синклинальдарда) және "Иілім айдары" (антиклинальдарда) деген сөз тіркестері иілім құлпы терминіне синоним ретінде қолданылып жүр.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Геофизика Санат:География
Дубешня
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мәскеу өзені Можай су торабынан Звенигород қаласына дейін, Руза өзенін қоспағанда (бастауынан Руз су торабына дейін) және Озернин өзендері (бастауынан Озернин су торабына дейін). Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Монти-Алегри-ду-Пиауи
Монти-Алегри-ду-Пиауи (Monte Alegre do Piauí) — Бразилиядағы муниципалитет, Пиауи штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Пиауи мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алту-Медиу-Гургея экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 809 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 417,854 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1940 жылы құрылған.
Санат:Пиауи елді мекендері
Ақ тұт
Таралуы
Қазақстанның оңтүстік аймақтарында кездеседі, кейде жабайыланып кетеді.
Шаруашылықтағы қолданысы
Ақ тұтты негізінен жібек көбелегінің қорегі ретінде өсіреді. Жемісінің құрамында қант көп болғандықтан, тағамға, спирт алуға пайдаланылады. Ағаш тінінен (луб) жіп, арқан, картон, қағаз, жапырақтарынан сары және қара бояу алынады. Тұқымында 30%-ға дейін май болады. Жалпы ағаштың құрамы илік заттарға бай, сүрегі қатты, одан әр түрлі ағаш бұйымдары жасалынады. Әсемдік өсімдік, кейде оларды көшені көгалдандыру үшін отырғызады. Ақ тұт Маңғыстау облысында Солтүстік Үстірттен және Маңғышлақтан табылып, облыстың Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Тұттар Санат:Қазақстан флорасы
Монтана
Монта́на (Montana ) — штат АҚШ-тың солтүстік батысындағы, 41-ші штат, одаққа қосылған. Астанасы — Хелена, ірі қаласы — Биллингс. Халқы— 1 015 165 адам (АҚШ-та 44-ші орында, 2013 жылғы деректер). Ресми лақап аты — «Қазына штаты».
Тарихы
Айтарлықтай ұзақ уақыт бұрын болашақ Монтана үндіс тайпалары мекендеген жер болған Француздар 1742 жылы Жартасты таулардан шығысқа қарай ағымдағы Монтана аймағында пайда болды — бұл 1803 жылы Франциядан сатып алынған Луизиананың бөлігі. ХІХ ғасырдың басында аудан Льюис және Кларк экспедициясының барысында зерттелді. Аң саудагерлері мен миссионерлер XIX ғасырдың басында бірқатар елдімекендердің негізін қалаған.
1848-1864 жж. кезеңде Монтана түрлі Федералды аумақтардың бөліктерге кірді. Олар: Болашақ Монтана шегінде 1850 жылы тұтас алтын мен мысты кен орындарын ашылды. 26 мамырда, 1864 жылы Монтана Америка Құрама Штаттарының федералдық аймағы мәртебесін алды. Аумақ (содан кейін штат) атауы испан сөзі montaña (тау) алынған. Алдымен Баннак (Bannack) астанасы болды. Бірінші губернаторы Сидни Эджертон (Sidney Edgerton) болды. 1865 жылы, астананың аумағы Верджиния-Ситиге ауыстырылды, және 1875 жылы — Хелена қаласына.
1860 жылдың соңында бірнеше әскери форттар құрылған, олар: Форт-Шоу, Кемп-Кук және Форт-Смит. Монтананы отарлау үндіс тайпаларымен шайқас арқылы жүрді; ең танымалы 1876 жылы орын алған Литтл-Бигхорн түбіндегі шайқас. 1883 жылы Солтүстік Тынық мұхит теміржол құрылысын салынуы халықтың күрт өсуіне әкелді. Монтана аймағы 26 мамырда 1864 жылы Америка Құрама Штаттарының құрамына кірді, 8 қарашада, 1889 жылы Монтана штат болып жарияланды.
Халқы
Монтана тұрғындарының шамамен 55% - протестанттар, 24% - католиктер, 5% - мормондар, 18% ешқандай дінге кірмейді, 1%-дан кемі басқа да діндерді ұстайды.
Халықтың динамикасы:
Ірі қалалары:
Халықаралық есеп айырысу
Халықаралық есеп айырысу, халықаралық есептесу — әр түрлі елдер мен фирмалардың өкілдері арасындағы есеп айырысу.
Ол экономика, саяси және мәдени байланыстар негізінде туындайды. Халықаралық есеп айырысу да тәжірибеде қалыптасқан, ұлттық заңдармен, халықаралық құжаттармен, ережелермен және ғұрыптармен тиянақталған, төлем шарттары мен тәртібі, сондай ақ оларды жүзеге асыру жөніндегі күнделікті банк операциялары қамтылады. Халықаралық есеп айырысуды несие беретін, кепілдік жасайтын банкілер қолма қол ақшасыз нысанда жүргізеді. Банкілер өздерінің шетелдік бөлімшелерін және шетелдік банкілермен корреспонденттік қатынастарын пайдаланады. Халықаралық есеп айырысу валюталық және несиелік операциялармен, сыртқы саудамен, несиемен, инвестициямен, жолаушылар мен жүктерді тасымалдаумен, теникалық көмекпен, сақтандырумен, байланыс қызметтерімен, сондай-ақ өкілдіктер мен делегацияларды ұстаумен, туризммен, тағы басқа өзара байланысты.
Дереккөздер
Санат:Халықаралық сауда
IC 1409
IC 1409 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 1409 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Чикаго Файр
Сілтемелер
Санат:АҚШ футбол клубтары
Рама (Колорадо)
Рама (Ramah) — Колорадо штатының Эль Пасо округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 220 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 08-62660.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Колорадо қалалары
Нова-Надежда (Хасково облысы)
Нова-Надежда (Нова Надежда) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Хасково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 734 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6330. Телефон коды — 03727. ЕКАТТЕ коды — 51891.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Акан (Нименьга тармағы)
Акан (Акано) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нименьга өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онеж кірмесі су алабының өзендері Унежма өзені су алабының батыс шекарасынан Онега өзенін қоспағанда Золотица өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Ақша жүйесі
Ақша жүйесі — белгілі бір елде қалыптасып, әдетте заңмен бекітілетін ақша айналымын ұйымдастыру түрі. Елдегі жалпыға бірдей балама ретінде қабылданған асыл металға және ақша айналысының негізіне қарай ақша жүйесі екі түрге бөлінеді. Ақша жүйесі дегеніміз жеке элементтері белгілі бірлікте болатын жүйе болып табылады. Ақша жүйесінің негізгі элементтері мыналар:
Елдін ақша жүйесін реттеу жұмысын, осы жүйенің әрқилы элементтерін үйлесімге келтіріп отыратын, қаржы-несие органдары жүргізеді.
Металдық ақша жүйесі негізгі екі типке: биметализм мен монометализмге бөлінеді. Биметализм тұсында жалпы эквивалент рөлін екі метал атқарады (алтын мен күміс), монометализм тұсында - тек бір метал. Биметализм жүйесі Еуропада XVI-XVIII ғасырларда кең тараған. Бірақ жалпы эквивалент болып табылатын ақшаның табиғатына, ақша рөлін екі металдың атқаруы қарсы келеді. Осылайша уақыты жеткен мерзімде бұл жүйе монометализмге алмастырылады. Тарихқа монометализмнің үш түрі мәлім: Мыс (Рим — б.дд. V—III ғғ.), күміс (Ресей — 1843-1852 жылдары; Голландия, Үндістан — XIX ғ.), алтын (Англия — XVIII ғасыр аяғынан, басқа елдер — XIX ғасыр аяғынан).
Алтын метализмі алтын монеталық стандарт формасында бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін болды. Сол доуірде алтын монетасы еркін соғылған, қүн белгілері алтын монетаға еркін айырбасталған, елдер арасында алтын еркін жылжып отырған.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, құйма алтын және алтын девиздер стандарты пайда болды. Алтын қоры мол елдер (Англия, Франция, Жапония) алтын стандартын, алтын қоры аз елдер (Германия, Австрия, Дания) алтын девиздер стандартын енгізген болатын. Құйма алтын кесек стандарты тұсында, алтын монетасының еркін соғылуы жойылып, қағаз ақшаның алтынға айырбасталуы құйма алтын кесігі құнының мөлшерімен шектелген.
Алтын девиздер стандарты тұсында алтынмен байланыс бұдан да алшақ болған: алдымен құйма алтын стандартын тұтатын елдердің валютасын жинақтау қажет болады, осыдан кейін дүниежүзілік нарықта оны алтынға айырбастап алуға болатын. Құйма алтын мен алтын девизді стандарттар алтын айналымына жол бермейтін жүйелер болып табылды.
1944 жылы құрылған Халықаралық валюта қоры Тройская унция қүнын белгілеген (35 американ доллары 31,1035г. алтынға тең). Ресми түрде жарияланған алтынның құнын ұстап тұратын резервтік валютаның қызметі американдық долларға және ағылшын фунт стерлингіне жүктелді. Егер алтын стандарты кезеңінде валютаның қайта қалпына келгіштігі деп, ұлттық ақша бірлігінің алтынға айырбасталу мүмкіндігі түсінілсе, жаңа жағдайда, валютаның қайта қалпына келгіштігі деп, валютаның долларға айырбасталу мүмкіндігі түсінілген. Бүгінгі күнге дейін валютаның еркін ауыса-тындық қабілеті, оның АҚШ долларына айырбасталуымен қамтамасыз етіліп отыр. Бірақ АҚШ-ың өзінде 1971 жылы Орталық банктер ушін де доллардың алтынға айырбасталуы тоқтатылған. Осы кунгі несие ақшасын борыш куәліктері құрайды. бұлардың нақтылы ақшадан айырмашылығы, олардың ұлттық байлық элементтеріне жатпауы. XX ғасырда олар бірте-бірте өздерінің ерекше тауар қасиетінен айрылып келеді: олар нақты тауардың тұтыну құнымен тұтасып кете алмай отыр және көбінесе бухгалтерлік тіркеп-жазу формасында (чек, депозиттері несие карточкалары, ақшаны электрондық құралдарды пайдаланып аудару, т.б.) орын алады. Ақшаның ерекше табиғаты мен және оның атқаратын қызметтерімен қатаң айқындалған, ақша айналым зандары әрекет етеді.
Алтынның айналуы кезінде, қағаз және несие ақшалардың алтынға еркін айырбасталған жағдайларында, айналысқа қажет ақшаның саны төменде келтірілген формула арқылы есептеледі:
А=(ТБ-Н+Т-БТ)/АА
Бұнда: Айналысқа артық шығарылған ақша қазына қоймасын толықтырады.
Ақшаның қағаз ақша айналысы кезеңінде, айналысқа түсетін ақшаның саны оның алтын ақша орнын алмастыратын санына тең болуы керек, басқаша болса, қағаз ақшалар арнасы артық толып кетіп, олар құнын жояды. Батыс экономистерінің көбі И.Фишердің айырбас теңдеуін пайдаланады:
М х V = Р х Q
Бұнда:
Бұл теңдеу тауар бағаларының қосындысы мен айналыстағы ақшаның массасының сан жағынан аратәуелділікте болатынын көрсетеді. Бағаға, өндіріске, жұмыспен қамтуға әсер ету мақсатымен ақшаның массасына бақылау жүргізу қажет.
Тарихы
Алтын аса құнды болғандықтан алтын монометалдығы күміс монометалдығы мен биметалдықты ығыстырып, 19 ғасырдың аяғында ақша жүйесінің негізіне айналды. Монометалдық жүйеде ақша жүйесін құрушы бір металдан істелген шақалар ғана төлем құралы болып саналады және айналымда жаппай қабылданады. Ақша жүйесінің негізі — алтын, ол тауардың қай түріне де айырбастала береді. Экономикалық дағдарыстар кезінде ақша жүйесі құлдырауға ұшырайды. 1-дүние жүзілік соғыс кезінде банкноттарды ақшаға еркін айырбастау тоқтатылды, алтын ақша айналыстан шығып, банкноттар қағаз ақшаға айналды. Ал оларды аса көп, мөлшерсіз шығару ақшаның құнын төмендетті. 1924-1928 жылғы валюталардың ішінара тұрақтануы дәуірінде алтын монометалдығы уақытша қалпына келтірілді. Кейін қайтадан қағаз ақшалар айналымы қалыптасты. Ақша жүйесі валютаның алтын баламасы заңмен белгіленетін ақша жүйесі (мысалы, АҚШ-та доллар таза алтынның 0,888671 г-на теңгеріледі) және валютаның алтын баламасы заңмен белгіленбейтін ақша жүйесі болып бөлінеді. Соңғы жағдайда ақшаның алтындық курсы тұрақты алтын баламасы бар валютаға байланысты анықталады. Халықаралық валюта қорының шешімі бойынша фунт стерлингтің алғашқы курсы АҚШ-тың 4 доллары, 1949 ж. қағаз ақшаның ресми құны тұрақтағаннан кейін — 2,8, ал 1967 ж. — 2,4 долл. болды. Ақша жүйесі әр елде тарихи қалыптасқан және сол елдің заңымен бекітілген ақша айналысын ұйымдастырудың бір түрі болып табылады. Ақша жүйесіне валюталық металды, ақша бірлігін, шақаларды шығару және қағаз ақшаларды эмиссиялау тәртібі кіреді.
Ақша айналымын ұйымдастыру ақша кеңістігі, ақша рыногы және ақша реформасы сияқты ұғымдармен тығыз байланысты. Ақшаның белгілі бір аймақта өз күшін сақтауы ақша кеңістігін құрайды. Әр мемлекеттің ақшасы сол елдің аумағында пайдаланылады. Кейбір елдер өзара келісім бойынша ортақ ақша кеңістігін орнатуы мүмкін. Мысалы, Кеңестер Одағы кезінде сом пайдаланылды, яғни, одақтас республикалар бір ақша кеңістігінде болды. Кейін республикалар тәуелсіздік алғаннан кейін олар өз ұлттық ақшаларына көшті, сөйтіп біртұтас ақша кеңістігі жойылды. Қазіргі кезде Батыс Еуропа елдері өздерінің ақша кеңістігін кеңейту мақсатында ұлттық ақшадан мемлекетаралық ақшаға көшуге бағыт алып отыр (қазіргі Еуро). Ақша рыногына ақша қаражатымен тауарларды сату және сатып алу рыногының бір түрі немесе несиелік капитал рыногының бір бөлігі жатады. Ақша рыногының агенттеріне банкілер, брокерлік және дилерлік фирмалар, несие ақшаларды, валюталарды, бағалы қағаздарды сату, сатып алуға қатысушы қаржы-несие ұйымдары енеді. Ақша рыногының көмегімен кәсіпорындардың, фирмалар мен компаниялардың айналым қаражаты қамтамасыз етіледі, банкілердің қысқа мерзімдік ресурстары қалыптастырылады, мемлекет пен ұйымдар, жеке тұлғалар қысқа мерзімдік несиелер алады. Халықаралық валюта-несие қатынастарының дамуына орай халықар. ақша рыногы қалыптасып, шетел валюталарымен операциялар жасалады. Ол несие айналымы операциялары үшін қазыналық және коммер. вексельдерді, чектерді, аккредитивтерді, депозиттік сертификаттарды, банкі акцептерін және басқа есептеу жолдарын пайдаланады.
Қазақстанның ақша рыногы
Қазақстанның ақша рыногы заңдар мен нормативті актілерге сәйкес реттеледі. Нақтылы экономикалық саясатты жүзеге асыру мақсатында ақша реформасы жүргізіледі.
Ақша реформасына мемлекет билігі мен ақша жүйесінің толық немесе ішінара өзгеруі және ақшаның бір жүйесінің екіншісіне немесе ақшаның жаңа түріне ауыстырылуы жатады. Кеңес Одағы тұсында үш рет — 1922-1924, 1947, 1960 ж. ақша реформасы болды. Жаңа экономикалық саясат кезінде червонецтер шығарылды. Ол алтынның 78,24 үлесінің бір мысқалына (7,74234 г), яғни ескі он сомдық шақаға тең болды. Сонымен қатар құны 1, 3, 5 сомдық қазыналық билеттер, 1 сомдық, 50, 25, 15, 10 тиындық күміс және 1, 2, 3, 5 тиындық қара шақалар шығарылды. 1947 ж. айналыстағы ақшаның 10 сомы жаңа ақшаның 1 сомына айырбасталды. Сөйтіп айналыстағы артық ақша жойылды. Ал 1960 ж. 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 сомдық ақша билеттері және 1, 2, 3, 5, 10, 15, 20 тиындар, сондай-ақ 50 тиындық және 1 сомдық күміс ақша шығарылды. 1961 жылдың 1 қаңтарынан бастап, сомның алтын бағамы таза алтынның 0,222168 г-нан 0,987412 г-на дейін арттырылды, яғни Американың 1 доллары жаңа ақшаның 90 тиынына тең болды. Қазақстанда ақша реформасы 1993 ж. жүзеге асырылып, ұлттық ақша — теңге айналысқа енгізілді. 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 2000 теңгелік билеттер шығарылды (қазіргі Теңге).
Ақша жүйесінің типтері
Ақша жүйесінің өзіне тән типтері және элементері болады. Ақша жүйесінің типі — бұл ақшаның қандай нысаны болуын сипаттайды. Осыған байланысты, ақша жүйесінің төмендегідей типтерін бөліп қарайдық.
Металл ақша айналысы екіге бөлінеді:
Биметализм
Биметализм — жалпыға балама рөлі екі бағалы металға (алтын мен күміске) негізделген ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
Биметаллизм XVI—XVII ғасырларда кеңінен тарап, ал Еуропа елдерінде XIX ғасырда дами бастады. Бірақта биметалдық ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың даму қажеттілігіне сәйкес келмеді, себебі екі металды құн өлшемі ретінде қатар пайдалану ақшаның бұл қызметінде қарама-қайшылық тудырды. Нәтижесінде, жалпы құн өлшемі ретінде қызмет ететін бір ғана металдың болуы талап етілді. Сөйтіп, биметализм ақша жүйесінің орнына монометализм ақша жүйесі келді.
Монометаллизм
Күміс монометаллизмі Ресейде 1843—1852 жылдары, Индияда 1852-1893 жылдары, Голандияда 1847—1875 жылдары қызмет етті. Алтын монометаллизмі (стандарт) алғаш рет ақша жүйесінің үлгісі ретінде XVII ғасырда Ұлыбританияда қалыптасып, 1816 жылы заңды түрде бекітілді. Көптеген елдерде ол XIX ғасырдын, аяғына қарай енгізілді, айталық: Германияда — 1871—1873 жылдары, Швецияда, Норвегияда және Данияда — 1873 жылы, Францияда 1876— 1878 жылдары, Австрияда - 1892 жылы, Ресейде және Жапонияда —1897 жылы, АҚШ-та — 1900 жылы. Алтынға ауыстырылатын құн белгілерінің сипатына байланысты алтын монометаллизмі мынадай түрлерге бөлінеді: алтын монета стандарты, алтын құйма стандарты және алтын девиздік (алтын валюта) стандарты.
Алтын монета стандарты
Алтын монета стандарты — бұл еркін бәсекенің тұсындағы капитализмнің талаптарына біршама сәйкес келе отырып, өндірістің, несие жүйесінің, дүниежүзілік сауда мен капиталды сыртқа шығарудың дамуын қолдады. Бұл стандарт мынадай өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсындағы бюджет тапшылығының өсуі, оны займдар және ақша шығару есебінен жабу эмиссиялық банктердің алтын қорларынан көп мөлшерде айналыстағы ақша массасының өсуіне әкеліп, нәтижесінде қағаз ақшаларды алтын монеталарға еркін ауыстыру қаупін туғызды. Бұл кезендерде алтын монета стандарты соғысушы елдерде өзінің қызметін тоқтатса, кейіннен көптеген елдерде де (АҚШ-тан басқа) тоқтатты. Сөйтіп, банкнотаны алтынға ауыстыру тоқтатылады, және оны сыртқа шығаруға тыйым салынады, сондай-ақ алтын монеталар қазынаға сақталуға жіберіледі.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң жайлаған капитализм дағдарысы тұсында, ешбір капиталистік мемлекет өзінің валюталарын алтын монета стандарты негізінде калпына келтіре алмады. 1924—1929 жылдары ақша реформасының жүруі барысында алтын стандартына қайта оралып, яғни оның мынадай екі қысқартылған нысаны жасалады: алтын құйма стандарты және алтын девиз стандарты.
Алтын құйма стандарты
Алтын құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы, мұнда айналыста алтын монета болмайды және алтын монетаны еркін түрде жасауға тыйым салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты алтын құймасына тек олардың сомалары көрсетілген жағдайлар да ғана айырбасталды. Англияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стерлинг, Францияда 12,7 кг салмақтағы алтын құйма бағасы — 215 мың франке тең болды.
Алтын девиз стандарты
Австрия, Германия, Дания, Норвегия және басқа да елдерде алтын девиз (алтын валюта) стандарты бекітіліп, мұнда да айналыста алтын монета және алтын монетаны еркін түрде жасау болмайды. Мұнда банкноталарды алтынға ауыстырылған шетел валюталарына ауыстыру жүргізілді. Осындай жолмен алтын девиз стандартын қолданатын елдердің ақша бірліктерін алтынға ауыстыру арасында жанама байланыс сақталды. Сонымен, 1929—1933 жылдары дүниежүзілік экономикалық дағдарыс нәтижесінде алтын монета стандарты барлық елдерде бірдей айналыстан алынып тасталынып, (мысалға, Ұлыбританияда — 1931 ж., АКДІ-та 1933 ж., Францияда —1936 ж.) оның орнына алтынға ауыстырылмайтын банкнот жүйесі бекітілді.
Ақша жүйесінің элементері
Қазіргі ақша жүйесі мынадай элементерден тұрады: ақша бірлігі, ақша түрлері және эмиссиялық жүйе.
Ақша бірлігі
Ақша бірлігі — барлық тауарлардың бағаларын бейнелеуге қызмет ететін, заңды түрде бекітілген ақша белгісі. Ақша бірлігі ұсақ бөлшектерге бөлінеді. Кептеген елдерде 1:10:100, яғни ондық бөлу жүйесі бекітілген. Мысалға, АҚШ-тың 1 доллары 100 центке тең, ағылшынның 1 фунт стерлинг — 100 пенсаға, Ресейдің 1 рублі —100 копеекке, Қазақстаннның 1 теңгесі — 100 тиынға және т.с.с.
Әлем елдерінің ақша бірліктерінің атаулары төменгі кестеде берілген.
Ақша түрлері
Ақша түрлеріне — бұл заңды төлем құралы болып табылатын: несиелік және қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. Мысалға, АҚШ-та айналыста: 100, 50, 20, 10, 5, 2 және 1 долларлық банк билеттері; 100 долларлық қазыналық билеттер; 1 долларлық, 50, 20, 10, 1 центтік күміс-мыс, және мыс-никелдік монеталар жүреді. Ұлыбританияда айналыста: 50, 20, 10, 5 және 1 фунтстерлинг банкноттар, 1 фунт стерлинг, 50, 10, 5, 2 пенсалық монеталар, 1 және 1/2 пенилер, сондай-ақжаңа 10 және 5 пенсалардың құнына тең келетін 2 және 1 шиллингтер де бар.
Ал, Қазақстанның бүгінгі ақша айналысында: 10000, 5000, 2000, 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 3 және 1 теңгелік банктік билеттер, 20, 10, 5, 3 және 1 теңгелік металл монеталармен бірге 500 теңгелік алтыннан мерейтойға арнап, дайындалған монеталар, алғашқыда көлемі 64x100 мм. су тамғылы қағазға басылған 50, 20, 10, 5, 2 және 1 тиындар кейіннен олардың орнына осы номиналдарда металл тиындар шығарылды. Бірақ, бүгінгі күні 1 теңгеге дейінгі тиын монеталар айналыстан алынған, сондай-ақ 100 теңгеге дейінгі номиналдағы банкноталар (қағаз түріндегі) айналыста жүрмейді, олардың орнында металдан жасалған монеталар қолданылыста жүр. Қазыналық билеттер айналымда жоқ.
Эмиссиондық жүйе
Эмиссиондық жүйе — бұл әр елдің орталық банктерінің айналысқа ақша шығаруын білдіреді. Мысалға, АҚШ-та банкноттарды айналысқа шығарумен Федералды резервті жүйе, Ресейде — РФ Орталық банкі, ал Қазақстанда — Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айналысады. Ұлттық Банктің қарамағында еліміздің банкнота жасайтын — Банкнота фабрикасы (Алматыда) және монета жасайтын - Монета сарайы (Өскеменде) бар.
Дереккөздер
Санат:Ақша
NGC 5784
NGC 5784 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 9 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5784 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 53265, UGC 9592, MCG 7-31-6, ZWG 221.9, IRAS14524+4245.
Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігінің Инвестициялар жөніндегі комитеті
'''Қазақстан Республнкасы Индустрия және сауда министрлігінің Инвестициялар жөніндегі комитеті''' (2002- )
ҚР Президентінің 2002 ж. 28 тамыздағы Жарлығына сәйкес комитет ҚР Үкіметінің 2002 ж. 12 қыркүйектегі қаулысымен құрылды, оған таратылған ҚР Сыртқы істер министрлігі Инвестициялар жөніндегі комитетінің функциялары, өкілеттіктері мен мүлкі берілді. ҚР Үкіметінің 2002 ж. 18 қарашадағы қаулысымен комитет туралы ереже және оның құрылымы бекітілді. Ережеге сәйкес комитет ҚР Индустрия және сауда министрлігі қүзіретінің шегінде заңнамаға сәйкес ҚР-ғы инвестицияларды мемлекеттік қолдау саласында арнайы атқару және бақылау-қадағалау функцияларын, сондай-ақ салааралық үйлестіруді жүзеге асырушы ведомство болып табылады.
Комитеттің негізгі міндеттері:
Комитет құрылымы:
Роберт Юрьевич Виппер
Роберт Юрьевич Виппер – кеңес тарихшысы. КСРО Ғылыми академиясының академигі (1943). Мәскеу университетінің профессоры. ХХI ғасырда кальвинизм дәуірінде Женевадағы шіркеу мен мемлекет деген докторлық дессертациясынан кейін (1984) көпшілікке әйгілі бола бастады. Виппер сонымен қатар – ежелгі тарих, орта ғасырлар тарихы, жаңа тарих бойынша әлеуметтік-экономикалық факторларға едәуір мән бере отырып, буржуазия-либералдық бағытта жазылған көптеген оқулықтардың авторы. Ол өзінің еңбектерінде орыс мемлекетін құруда және феодалдық бытыраңқылықты жоюда Иван Грозныйды көп еңбек сіңірген мемлекет қайраткері етіп көрсетті. Христиан әдебиетінің дамуы(1946) және Орта ғасырлар тарихы(1947) атты зерттеулер жазып қалдырды.
Дереккөздер
Санат:КСРО ғалымдары Санат:КСРО тарихшылары
Изоморфизм (Математика)
Изоморфтық — математикалық нысандардың (объектілердің) не нысандар жүйесінің арасындағы сәйкестікті (қатысты), кейбір жағдайда олардың құрылысының теңдігін де көрсететін негізгі ұғымдарының бірі. Математикада изоморфтық ұғымы нақты алгебралық жүйелерге (ең алдымен топқа) қолдануға байланысты қалыптасты. Кейін ол математикалық құрылымдардың кең класына (мысалы, сақина, өріс, т.б.) қолданыла бастады. Изоморфты жүйелердің қарапайым мысалы ретінде, қосу амалы (x=x1+x2), берілген барлық нақты сандар (R) жүйесі мен көбейту амалы (y=y1·y2), берілген оң сандар жүйесі (R+) қарастырылады. Осы екі жүйенің ішкі “құрылысы” бірдей болатындығын дәлелдеуге болады. Ол үшін, R-дің x санын R+-дің y=ax, (a>1) санына сәйкес қоя отырып, R жүйесін R+ жүйесіне бейнелеу жеткілікті. Сонда x=x1+x2 сандарының қосындысы, x1 және x2 сандарына сәйкес келетін және  сандарының y=y1·y2 көбейтіндісіне сәйкес келеді. R+-дің R-ге кері бейнеленуінің түрі мынадай: x=logay·R+ сандар жүйесінің қосындысына қатысты кез келген сөйлемнен оған сәйкес келетін R+ сандар жүйесінің көбейтіндісіне қатысты сөйлемді шығарып алуға болады. Мысалы, егер R-дегі арифметикалық прогрессия мүшелерінің қосындысы (sn=x1+x2+...+xn) мына sn= формуласымен өрнектелсе, онда R+-дегі геометриялық прогрессия мүшелерінің көбейтіндісі (pn=y1·y2...yn) мына: pn= формуласымен өрнектеледі. Бұл жерде, R жүйесінен R+ жүйесіне ауысу кезінде: R-дегі n-ге көбейту амалы R+-дегі n-ге дәрежелеу амалына, ал екіге бөлу амалы квадрат түбір табу амалына сәйкес келеді. Топологияда маңызды рөл атқаратын гомеоморфтық ұғымы изоморфтық ұғымының дербес бір түрі болып есептеледі. Ал алгебралық жүйенің өзіне-өзінің изоморфтығы (бір мәнді бейнеленуі) автоморфтық деп аталады. “Изоморфтық” термині математикаға 19 ғасырдың ортасында енді. Оның қазіргі анықтамасы неміс математигі Э.Нeтердің (1882 – 1935) еңбектерінде қалыптасты.
Дереккөздер
Санат:Алгебра
Иілімнің тұйықталуы
Иілімнің тұйықталуы - иілім қанаттарының көлбеу жазыктықта бір-бірімен тоғысу орны. Синонимі — иілімнің кұрдымдалуы.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Геофизика Санат:География
Жәлил Ғаниатович Киекбаев
Жәлил Ғаниатович Киекбаев (1911 жыл 25 қазан - 1968 жыл 19 наурыз, Уфа) - башқұрт түркологы, алтаист, Башқұрт АССР-не еңбегі сіңген ғылым қайраткері, филология ғылымдарының докторы (1960).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:1911 жылы туғандар Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Эппертсхаузен
Эппертсхаузен (Eppertshausen) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан муниципалитет. Дармштадт әкімшілік округіне бағынады. Дармштадт-Дибург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5923 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 4 32 005. Муниципалитеттің басшысы — Карстен Хельфман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Рафинациялау
Рафинациялау, рафинаттау (нем. Raffіnіaren, франц. raffіner — тазарту) — қорытылған металдар мен қорытпаларды қажетсіз зиянды қоспалардан тазарту. Асыл металдарды тазарту аффинаж деп аталады.
Шикізаттан өндірілген алғашқы металл 96 — 99% шамасында негізгі өнімнен, қалғаны бөгде қоспалардан тұрады. Физикалық, химиялық және механикалық қасиеттерінің тиімсіздігіне байланысты мұндай металдарды өнеркәсіпте пайдалануға болмайды. Оны қайта өңдеп, тазарту керек. Ал кейде мысты тазарту кезінде құрамынан бөлініп алынатын қоспалардың (алтын, күміс, т.б.) өзіндік құны мысты рафинациялауға кететін қаржыны толық өтеуі мүмкін.
Рафинациялау пирометаллургиялық, электролиттік және химиялық тәсілдерден тұрады. Жоғары температуралы ерітінділерде жүргізілетін пирометаллургиялық рафинациялаудың бірқатар ерекшеліктері бар. Тотықтандырғыш кейбір қоспалардың (O, Sі, Cl, F) элементтері негізгі металдың осындай элементтерінің қосылыстарымен салыстырғанда берігірек қосылыстар түзуіне негізделген. Мысалы, мыс балқымасын ауамен үрлегенде Fe, Nі, Zn, Pb, Sn, Sb, As мысқа қарағанда оттекпен берігірек қосылыстар түзеді де, олар былаудың бетіне балқып шығады. Балқытып ажырату тәсілі металл құраушыларының балқу температурасы мен тығыздығының айырмашылығына және бір-бірінде шамалы еритіндігіне негізделген. Негізгі металл мен қоспаның қайнау температурасына негізделген Рафинациялау тәсілі мырышты кадмийден, қорғасынды мырыштан, алюминийді магнийден тазалауда, титан өндірісінде пайдаланылады. Вакуумдық сүзгілеу, болатты жасанды қождармен тазалау сияқты пирометаллург. әдістер де қолданылады. Су ерітінділері мен тұз балқымаларында жүргізілетін Р-дың электролит. тәсілі өте таза (көбіне түсті) металдар алу үшін пайдаланылады. Бұл тәсілдің ерігіш және ерімейтін анодты деп аталатын түрлері бар. Бірінші тәсілде тазаланатын металл (анод) электролитте ериді де, иондар ретінде сыртқы кернеу әсерінен катодқа қонып, таза металл түзеді. Электролиз кезінде мыс катодқа бөлінеді, асыл металдар ерімейді де, электролиттік астаудың астына шөгеді, ал теріс потенциалды металдар электролитте жинақталады. Химилық Рафинациялау тәсілі металл мен қоспалардың қышқылдар мен сілтілерде ерігіштіктерінің әр түрлі болуына негізделген. Мысалы, алтынды Рафинациялау қайнап тұрған күкірт және азот қышқылдарында жүргізіледі. Алтындағы мыс, күміс, т.б. элементтердің қоспалары қышқылда ериді, ал тазартылған алтын ерімейтін тұнба болып шөгеді. Қазақстандағы металлург. кәсіпорындарда соңғы жылдары көптеген Рафинациялау цехтары қайта іске қосылды. Елімізде өндірілген кейбір металдарға Мемлекеттік сапа белгісі берілген, бұл өнімдер көптеген шет елдерге шығарылады.
Дереккөздер
Санат:Металлургия