cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бұршақ (жауын-шашын)
Бұршақ — ірілі-ұсақ түйіршік мұз түрінде жауатын атмосфералық жауын-шашын. Жылдың жылы мезгілінде найзағай мен нөсер жаңбыр кезінде бірге түседі. Бұршақ мұз түйіршіктері ауаның тік бағыттағы өте күшті қозғалысы кезінде қалыптасады. Қатты жауған бұршақ шаруашылыққа үлкен зиян келтіреді.
Дереккөздер
Санат:Ауа райы Санат:Жауын-шашын
Кулон заңы
Кулон заңы — екі нүктелік электрикалық зарядтардың өзара әсерін сиппаттайтын заң. Тыныштықтағы екі нүктелік зарядталған денелердің өзара әсерлесу заңы бүкіл әлемдік заңға ұқсас деген пікірлер ХVIII-ғасырдың ортасында туа бастады. Осы пікірдің дұрыстығын 1785 жылы француз ғалымы Ш.Кулон дәлелдеді. Кулон заңы бойынша тыныштықтағы екі нүктелік зарядтар зарядтардың модульдерінің көбейтіндісіне тура пропорционал, ара қашықтықтың квадратына кері пропорционал, таңбасы зарядтардың таңбаларының көбейтіндісімен бірдей, ал бағыты екі зарядты қосатын түзу бойымен бағыттас күшпен өзара әсер етеді.
Кулон тәжірбиесі
Ол жіңішке серпімді сымға ілінген және шыны цилиндр тәрізді ыдыста орналастырылған шыны таяқшадан тұратын қондырғы-иірілмелі таразыны қолданды.Таяқшаның бір ұшына кішкене металл шар бекітті,ал екінші ұшына оны теңгеріп тұратын жүк ілді.Жіптің жоғарғы ұшын оның ширатылу бұрышын анықтауға арналған бөліктері бар шкалаға бекітті.Ыдыс тығынындағы саңылау арқылы дәл сондай басқа сынақ шар енгізді.Содан соң шарларға оң заряд берді және олар бір-бірімен өзара әрекеттесті.Ал олардың әрекеттесу күшінің шамасын жіптің ширатылу бұрышына қарап анықтады. Өлшемдері электрленген шардың өлшемдерімен бірдей,заряды жоқ үшінші шардың көмегімен Кулон алдыңғысының зарядын тең екіге бөлді. Осылайша,Кулон тәжірбиелерін қорыта келе,шарлардың өзара әрекеттесу күші олардың арақашықтығының квадратына кері,ал шарлардың зарядтарының көбейтіндісіне пропорционал екенін анықтады. Әрі,олардың әрекеттесу күші әр ортада әртүрлі екенін байқап,ортаның диэлектрлік өтімділігі деген шама енгізді.Ол әр ортада әртүрлі мәнге ие. Оған қоса,Кулон электр тұрақтысы деген шаманы енгізді
Дегенмен аздаған өзгерістермен заң ортада және қозғалмалы зарядтар үшін де орындалады.
Векторлы түрде Ш. Кулон заңы тұжырымы былай жазылады:
мұндағы — 1 заряд 2 зарядқа әсер ететін күш; q_1, q_2 — зарядтар шамасы;  — радиус-вектор (модулә r_{12}-ге тең 1 зарядтан 2 зарядқа бағытталған вектор); k — пропорционалдық коэффициенті. Осылайша, заңға сәйкес біртекті зарядтар бір-бірін итереді (ал әртекті — тартады).
k коэффициенті
СГС заряд өлшем бірлігі k коэффициенті бірге тең болатындай алынған.
Халықаралық (СИ) бірліктер жүйесінде негізгі бірліктердің бірі электрлік ток күші ампер, ал зарядтікі оның туындысынан — кулон болып табылады. Ампер шамасы k = c2·10−7 Гн/м = 8,9875517873681764 Н·м2/Кл2 (немесе Ф−1·м) алынған. СИ-де коэффициент k былай жазылады:
мұндағы ≈ 8,854187817 Ф/м — электрлік тұрақты.
Біртекті изотроптық затта формуланың бөлімінде ортаның салыстырмалы диэлектрлық өткізгіштік көрсеткіші ε пайда болады.
СГС-та
Дереккөздер
Санат:Электростатика Санат:Электромагнетизм Санат:Физикалық заңдар
Квант
Квант (Quant, quantum – қанша) – 1) табиғаты дискретті (үзілісті) физикалық шаманың мүмкін болатын өзгеруінің ең кіші мөлшері; 2) әсер кванты – негізгі физикалық тұрақтылардың бірі; 3) қандай да бір физикалық өрістің қасиетін тасушы бөлшек. (мысалы, электрмагниттік өрістің кванты – фотон, дыбыс тербелістері өрісінің кванты – фонон).
Ғылымға квант термині алғаш рет 1900 жылы ғалым Макс Планктың кванттық теория бойынша алғашқы зерттеу жұмысы арқылы енген. Ол сәулелік энергияның үздіксіз шығатындығы туралы классикалық физика түсінігіне қайшы келетін батыл гипотеза ұсынды. Абсолют қара дене жылулық сәулелерді үздіксіз шығара да, жұта да алмайды, олар тек үзікті үлес - квант түрінде ғана шығарады немесе жұтады. Сәуле арқылы тарайтын немесе жұтылатын бір үлес энергия квант деп аталатындығы белгілі болды. Сондықтан 1900 жылдан бастап «кванттық физика» атты физикалық концепция дүниеге келді.
Дереккөздер
Санат:Кванттық физика
Суэльякабрас
Суэльякабрас (Suellacabras) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Сория провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Тьеррас-Альтас ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 30 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 39,19 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сория елді мекендері
Томми Семми
Томми Семми (30 қыркүйек 1994 жыл) — папуа — Жаңа Гвинеялық футболшы, Папуа Жаңа Гвинея Ұлттық футбол құрамасы мен "Марист Файр" клубының шабуылшысы.
Лойка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Торакоскопия
Торакоскопия — жасанды түрде өкпеге ауа жіберіп емдеуден кейін троакар канюлясы арқылы енгізілген торакоскоп көмегімен сірі қабық қуысын эндоскопиялық зерттеу.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Лагоа-ди-Педрас
Лагоа-ди-Педрас (Lagoa de Pedras) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Агресте-Потигуар мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Агрести-Потигуар экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Сауытты танк техникасын пайдалану
Сауытты танк техникасын пайдалану — әскери дайындық жоспарына, пайдаланудыц жылдық мөлшеріне, жөндеу аралығындағы мерзімге сәйкес бәлімде ұйымдастырылатын машиналарды дұрыс пайдалану мен қызмет көрсету.
Машиналарга жоспар бойынша экипаж бекітіліп, тиісті құжаттармен ресімделген соң іске қосылып, пайдалануға беріледі.
Сауытты танк техникасын пайдалану — тікелей мақсатқа сәйкес, техникалық меже мен кез келген жағдайда машинаның дұрыс жұмысын қамтамасыз ететін ережелерді ұстану. Сауытты танк техникасын пайдаланудың есепке алу мен әлшеу бірлігі — қозғалтқыштын мотосағаттық жұмысы немесе машинаның жүрген шақырымы ұрыс қимылдары жағдайында Сауытты танк техникасын пайдалану межесі белгіленбейді, машиналар ұрыс міндетгерінің сипатына, жағдайға және командир бұйрығына байланысты пайдаланылады. Барлық дәрежедегі командирлер Сауытты танк техникасын пайдалануды ұдайы бақылап отыруға міндетті.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
NGC 547
NGC 547 — Кит шоқжұлдызында орналасқан E1 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 1 қазанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 547 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5324, UGC 1009, MCG 0-4-143, ZWG 385.133, KCPG 32B, DRCG 7-42, ARP 308, 3C 40.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Изернхаген
Изернхаген (Isernhagen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ганновер ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 22 927 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 59,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 2 41 008. Муниципалитеттің басшысы — Арпад Богиа.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Раузат әс-Сафа
“РАУЗАТ ӘС-САФА”, “Раузат әс-Сафа фи сират әл-анбийа уа-л-мулук уа-л-хулафа” (“Әулиелердің, патшалардың және халифтердің өміріне байланысты тазалық бағы”) — тарихи шығарма.
1498 жылы парсы тілінде жазылған. Авторы — Мирхонд атанған Мұхаммед ибн Хавандшах. Шығарма әлем жаралған күннен бастап, Сұлтан Хусеин-и Байқараның билік құрған (1469 — 1506) кезеңіне дейінгі тарихты қамтиды. Еңбек 7 томнан тұрады. Автор алғашқы кітабында өз еңбегінің негізіне алынған тарихи шығармаларды (араб, парсы тілдеріндегі) атап өткен. Кейінгі томдарда: 4-том Иран, Орталық Азия мен Үндістандағы Аббас әулетінің билік құрған кезеңін, 5-том Шыңғысхан және оның ұрпақтарының тарихын, 6-том Әмір Темір әулетінің тарихын, географиялық қосымшасы бар 7-том Сұлтан Хусеиннің тарихын баяндайды. Соңғы томды Мирхондтың немересі, “Хабиб ас-сийардың” авторы, тарихшы Хондемир аяқтаған. Бұл еңбек ұзақ уақыт еуропа ғалымдары үшін Иран мен Орталық Азия тарихын зерттейтін бірден-бір дерек көзі болды. Мирхонд өз шығармасында Жувейни, Рашид әд-Дин, Шараф әд-Дин Әли Йезди, Низам әд-Дин Шәми, Абд әр-Раззақ Самарқанди, Хафиз-и Абру, т.б. еңбектерін негізге алған. Сондай-ақ ол тарихшылардың еңбектерінде қамтылмаған деректерді де тапқан. РАУЗАТ ӘС-САФАда 14 — 15 ғ-лардағы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның тарихы, Моғолстанның ішкі саяси жағдайы, Әмір Темір әулетінің Жетісу мен Шығыс Түркістанға жорығы жайындағы дәйекті материалдар бар. Бұл қолжазба кеңінен тарап, әлденеше рет қолдан көшірілді, кейінірек литогр. тәсілмен Тегеранда (1854), Бомбейде (1849), Лакнауда (1891) басылды. 1960 жылы Тегеранда 9 том болып шықты. Орыс тілінде оның жекелеген үзінділері Орталық Азия мен Қазақстанға байланысты материалдар жинағында жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:Парсы тіліндегі шығармалар
Сөзжасамдық талдау
Сөзжасамдық талдау - қазіргі сөзжасамдық жүйе көз-қарасымен сөз құрылысын анықтау, оны құрайтын морфемалардың, олардың бір-бірінің, сонымен бірге туынды мен түбір негіздерінің байланысы мен ара қатынасының сипатын және мағынасын белгілеу.
Дереккөздер
Санат:Синтаксис
Солтүстік Ютландия (облыс)
Солтүстік Ютландия (Nordjylland) Данияның солтүстігінде орналасқан әкімшілік аймақ. Данияда муниципалдық реформаларды өткізу нәтижесінде 2007 жылдың 1 қаңтарында құрылды. Бұл реформалар бойынша Даниядағы дәстүрлі уездер ("амтылар") бес ірі аймаққа ауыстырылды. Сонымен қатар, ұсақ муниципалитеттер ірілеу әкімшілік бірліктерге біріктірілді. Осы шаралар нәтижесінде муниципалитеттер саны 271-ден 98-ге дейін қысқартылды.
Муниципалитеттері
Санат:Дания аймақтары
Бас миы
Бас миы
Орталық нерв жүйесінің негізгі бөлігі – ми. Ол ми сауытында орналасқан. Ересек адамда мидың салмағы 1400-1450 грамм құрайды. Мидан 12 жұп жүйкелер тарап, миды көптеген ішкі мүшелермен, беттің, мойынның еттерімен, тілмен, көзбен байланыстырады және сезім мүшелерінен келген ақпаратты миға жеткізеді. Бұларға I - иіс, II - көру, III - көз қимылдатқыш, IV - шығыршық, V – үшкіл, VI – бұру, VII – бет, VIII – дыбыс, IX – тіл-жұтқыншақ, X – кезеген,  XI – қосымша, XII – тіласты жүйкелері жатады. Ми артқы ми, (сопақша ми мен варолий көпірі), мишық, ортаңғы ми, аралық ми және екі ми сыңарларынан тұрады.
Артқы ми
Артқы мидың құрамына сопақша ми және Варолий көпірі кiредi. Артқы мидың тiршiлiктегi маңызы өте зор. Мидан шығатын 12 жұп нepвтepдiң сегiзi артқы мидан тарайды. Олар мыналар: үштармақты, көз алмасын кейін тартатын, бет, есту, жұтқыншақ, кезеген, қосымша және тiл асты нepвтеpi. Осы жүйкелердің қатысуымен тыныс алу, журек соғу, қан айналымы, тамақтану, түшкiру, құсу, терлеу, жылау, кiрпiк қағу, жөтелу сияқты тiршiлiкте маңызды рефлекстер орталықтары бар.
Сопақша ми
Сопақша мидың рефлекстерi туа бiткeн рефлскстер болғанымен бұлардың орталықтарына ми қыртысы әсер ете алады. Әpтicтep сахнада жүрiп, қажет болса,көз жасын төгіп жылай алады. Бұл айтылғандар сопақша мидын қызметiн ми қыртысы реттейтiнiн керсетедi. Варолий көпірінiң қызметi осы күнге дейiн толық анықталмаған. Ми көпiрінiң құрамында ақ зат көп. Ақ заты жоғары бағытталған және мидың жұлынға қарай (төмен) бағытталған жолдарын құрады.
Артқы мидың бүкіл бойында көптеген талшықтары бар жүйке жиынтықтары орналасқан. Осы жүйке пен жасушалар жиынтығын – тор тәрізіді (ретикульді) туындылар деп атайды. Торлы құрылым екi түрлi кызмет атқарады:
а) жұлынның қызметiн күшейтiп, не әлсiрететiн төмен қарай бағытталған әсер; б) ортаңғы мидың торлы құрылымымен бiрге мидың басқа бөлiмдерiнiң қызметiн күшейтетiн жоғары жаққа қарай бағытталған әсер. Торлы құрылымды ми «аккумуляторы» деп атауға болады. Сонымен қатар, ол ағзаның ұйқы-сергек күйінің көрініс беруіне де қатысады.
Ортаңғы ми
Варолий көпiрi және сопақша мимен бiрге ортаңғы ми ми діңінің негiзiн құрады. Оның сырт жағындa ми қақпағы, iшкi жағында ми аяқшалары орналасқан. Opтaңғы мидың негізгі құрлымдарына төрт төмпешiк, қара зат(субстанция), қызыл ядро, III және IV жұп ми жүйкелерiнiң түйiнiсi мен торлы құрылым болады. Ортаңғы ми арқылы жоғары қарай таламусқа, мишыққа баратын жолдар, ми қыртысынаң жолақ денеден гипоталамустан төмен қарай бағытталған ортаңғы миға, сопақша миға, жұлынға баратын жолдар өтедi.
Төрт төмпешiк пен көз алмасын қозғайтын ІІІ жұп жүйкелер түйiндерi ортаңғы мидың сырт жағына, ал iшкi жағында қара зат, қызыл ядро және IV жұп шиыршық жүйкенің нейрондары орналасқан.
Көз алмасын қозғайтын ІІІ жұп жүйке аралас жүйке тармақтары арасында көздiң қиғаш eттеpiнен басқа еттердi жиырылтатын талшықтармен қатар көз еттерінен орталыққа тебетiн сезгiш талшықтары бар. Мұнымен қатар, бұл жүйке арасында ортаңғы мида орналасқан парасимпатиқалық түйiндердiң прегaнглиялық талшықтары бар. Бұл жүйке серпiлiстерiн кірпіктік түйiннен екiншi нейронға жеткiзедi. Бұл түйiннен басталған постганглиялық талшықтар көздiң қарашығын тарылтатын еттi жиырылтатын эфференттiк жүйке. Ми жүйке терінің IV жұп жүйкесi де аралас жүйке. Талшықтар арасында көздiң жоғарғы қиғаш eтiн жиырылтатын қозғалтқыш талшықтармен қатар еттiң сезгiш талшықтар да бар.
Төрт төмпешiктiң алдыңғы екі төбешігі көрудің алғашқы рефлекторлық орталығы. Осы орталықтың арқасында көздiң, бастың, дененiң жарық түскен жаққа қарай бұрылуы, көз қарашығының тарылуы және аккомодация рефлекстерi пайда болады. Көру орталығында орналасқан ми сыңарын алып тастағанда да аталған рефлекстер жойылмайды.
Артқы төмпешiктер естудің алғашқы рефлекторлық орталығы. Бұлардың қатысуымен eң алдымен есту, соған орай жөн табу рефлeкстepi, яғни құлақ жарғағы, бастың қатты дыбыс шыққан бағытқа бұрылуы. Бұл рефлекстер үлкен ми жарты шарын алып тастағанда жойылмайды.
Қызыл ядро
Қызыл ядро орталық жүйке жүйесiнiң барлық бөлiмдерiмен және ми қыртысымен тығыз байланыста болады. Ол бұлшық еттердiң тонусын реттейтiн қозғалыс орталығы. Мысалы, мысықтың ми бағанасын қызыл ядродан жоғарырақ жерден көлденең тiлiп жiберсе, оның жүріс-тұрысында айтарлықтай өзгерiстер пайда болмайды. Ал миды қызыл ядродан төмeнipeк тiлгенде мелшию пайда болады. Барлық бұлшық еттер, әcipece жазылу еттерi ширығып, қатаяды. Сондықтан, мысықтың басы қақиып, шалқаяды, жотасы созылып, сирақтарының буындары жазылып тiкiрейе cipecіп, қатаяды, құйрығы тiк көтерiледi. Мысықта мұндай құбылыс қызыл түйiн мен жұлынды қосатын жол - Монаков буданы бұзылғанда байқалады
Қызыл ядро мен артқы мидағы Дейтерс түйiнiнiң жұлынға әcеpi бiр-бiрiне қарама-қарсы. Қызыл ядродан басталатын Монаков буданы жұлынның бүгу орталы­ғының a және б мотонейрондарын қоздырады немесе жазылу орталығын тежейдi. Ал Дейтерс түйiнiнен шығатын кiреберiс жұлындық жол жазылу орталығын қоздырады да бүгу орталығын тежейдi. Сондықтан, Монаков түйiнi зақымдалғанда Дейтерс түйiнi ғана әсер етедi. Дейтерс түйiнiн зақымдаса, мелшию жойылады. Қара зат - нейрондарында қара пигмент көп болғандықтан солай деп аталады. Қызметi, қыртыс және қыртыс асты түйiндерiмен торлы құрылыммен бiрге, бұлшық еттердiң әcipece, нәзiк және нақты қимыл-қозғалыстарды реттеу.
Торлы құрылым немесе ретикулярлық формация
Торлы құрылым (ретикулярлық формация). Бұл сырт пішiнi торға ұқсайтын, бір-бірімен шырмалып жатқан нейрондардан тұрарады. Торлы құрылым ми бағанының ортаңғы бөлігін алып жатыр. Ол бірнеше жүйкелік жолдарды бнтнді афференттік жолдары: 1) жұлын-торлы құрылым жолы, 2) ми-торлы құрылым, 3) ми қыртысы-торлы құрылым; Эфференттік жолдары: 1) торлы құрылым-жұлын, 2)торлы құрылым-ми жолы, 3) торлы құрылым-ми қыртысы жолы.
Торлы құрылымның физиoлoгиялық мaңызы электрофизиологиялық әдiспeн анықтaлды. Торлы құрылымның жұлынның қызметiн күшейтiп, не әлсiрететiн төмен қарай бағытталған әсері; ортаңғы мидың торлы құрылымымен бiрге мидың басқа бөлiмдерiнiң қызметiн күшейтетiн жоғары жаққа қарай бағытталған әсері болады. Торлы құрылымды ми «аккумуляторы» деп атауға болады.
Сопақша мидың торлы құрылымын электр тогымен тітіркендіргенде көптеген жұлын рефлекстерiнiң тежелгенi байқалған. Торлы құрылымды тiтiркендiргенде пайда болатын нәтиже тітіркендіргіштiң күшiне байланысты болған. Әлсiз тітіркендіргішпен торлы құрылымның бiр жақ бөлiгiне әсер еткенде жұлынның сол бөлiгiндегi нейрондар тежелген, ал күштi тітіркендіргішпен әсер еткенде екі бөлiгiнiң де нейрондары тежелген. Және де ондай нәтиже торлы құрылымның вентромедиальды бөлiмiн тітіркендіргенде ғaнa байқалады. Ал басқа жерлерін тітіркендіргенде ондай нәтиже болмаған.
Торлы құрылым тыныс еттерiн, жұлынның симпатиқалық орталықтарын және тыныс алу мен вазомоторлық жауаптарды реттейтiн мотонейрондарды қозды­рады және тежейдi. Айтылғандардың барлығы торлы құрылымның төмен бағытталған әcepiнің болатындығын көрсетеді.
Торлы құрылым ми қыртысына, яғни жоғарыға қарай бағытталған белсендiру әсерін ми бағанасының және таламустың белсендiрушi жүйесiне бөледі. Ми бағанасындағы жүйе жинақталған белсендiліктi тудырады, ал таламустық жүйе жергіліктi әсер eтeдi. Торлы құрылым ми қыртысына белсендіруші әсер етеді.
Ми қыртысы өз тарапынан торлы құрылымға әсер етеді. Торлы құрылымның нейрондарына әсер ету арқылы ми қыртысы олардың сезiмталдығын өзгертедi, яғни ми қыртысы торлы құрылымның қызметiн реттейдi және бағыттайды.
Торлы құрылым гипоталамуспен және лимбиялық жүйемен тығыз қарым-қатынаста болып, ағзаның вегетативтік және гомеостатикалық қызметiнiң бiрлескен реакциясын қамтамасыз етедi.
Торлы құрылым тітіркендіргішке баяу жауап қайтарады, бiрақ қозуы ұзаққа созылады. Ол бұлшық еттердiң ширығуын жеңiлдетедi немесе тежейдi. Ортаңғы ми мен аралық мидағы торлы құрылым жануардың рефлекторлы қимылын жеңiлдетедi.
Варолий көпiрiнiң және орта мидың торлы құрылымының бүйiр бөлiмдерi қимыл рефлекстерiн жеңiлдетiп, сопақша мидағы оның ортаңғы бөлiмдерi оны тежейдi. Жеңiлдету және тежеу торлы құрылымдағы тiтiркенiстiң жиiлігiне байланысты болады. Ол, сонымен қатар, жұлынның жоғары қарай импульстердi өткізетiн жолдарының қозғыштығын езгертедi.
Торлы құрылымның ағзаның ұйқы-cepгектiк, эмоция және стрес күйлерінің көрініс беруіне қатысы бар.
Торлы құрылымды тiтiркендiргенде жануар оянады да, зақымдағанда ұйқыда болады.
Симпатикалық жүйке арқылы торлы құрылым бұлшық еттердiң қызметiне, жүйке жүйесiне, сезiм және iшкі мүшелерге, iшкі секрециялық бездерге, олардағы гормондар мен медиаторлардың мөлшерiне әсер етедi.
Ортаңғы ми мен Варолий көпірінiң торлы құрылымының жасушаларының бiраз бөлігi адреналин мен норадреналиннiң әсерінeн қозады, ал орта ми мен аралық мидың торлы құрылымының бiраз бөлігi ацетилхолиннiң әcеpiнeн қозады. Ацетилхолиннiң торлы құрылымға әcеpi оның iшкі мүшелерге eтeтiн шеткі әсеріне қарама-қарсы.
Мишық
Мишық үш бөлімнен тұрады: мишықтың құрты деп аталатын ортаңғы бөлімнен және мишықтың екі жарты шарларынан. Мишықтың бетінде толып жатқан иректер болады. Сондықтан ол өте үлкен болып келеді және сұр заттан немесе қыртыстан тұрады. Қыртыста үш қабат бар беткі немесе молекулалық, аралық немесе Пуркинье жасушаларының қабаты; терең я дәнді қабат.
Мишық барлық қозғалу актыларының орындалуына қатысады: оған өзгерістер енгізеді, сөйтіп әрбір жеке қимылдардың нақты дұрыс орындалуын қамтамасыз етеді. Мишық – тонустық рефлекстердің жоғары дєрежелі реттеушісі болып табылады. Сонымен қатар, мишық тыныс алуды, жүректің жиырылуын қимылдың түріне байланысты лайықтап отырады.
Адамда мишықтың қызметі бұзылса қозғалу қызметінің реті бұзылады, теңдік жоғалады. Мишықты толығымен алып тастағанда атония байқалады – еттер тонусын жоғалтады. Астазия туады – бір орында басын, денесін теңселтпей тұра алмайды. Дизметрия – еттің жиырылуы күші мен орындалатын қызметтің арасында сәйкестік жоғалады.
Аралық ми
Ортаңғы ми мен ми сыңарларының арасында аралық ми орналасқан. Аралық ми төмпешіктен - таламус және төмпешік асты аймақтан – гипоталамустан тұрады.
Өлеңті (өзен, Жайық алабы)
Өлеңті – Жайық алабындағы өзен.
Бас миы
Аралық ми
Төмпешіктің құрамына шығу тегі және функционалдық жағынан өзгеше бірнеше ядролар кіреді. Төмпешік ми қыртысымен екі жақты байланыста болады. Ядроларда барлық эфференттік жұйелерден үлкен жарты шарлар қыртысына баратын өткізгіш жолдардың ақырғы звеносының нейрондары орналасады. Таламус арқылы мидың барлық сезгіш жолдары (иіс сезуден басқа) өтеді. Бірақ, оны жай ғана өткізгіш қақпа ретінде қарастыруға болмайды. Таламуста импульстер өзгеріп, жаңа, түрлі комбинацияға түседі. Таламус төменгі түйсік пен эмоцияны жасауға қатысады.
Өлеңті (өзен, Жайық алабы)
Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысының Сырым және Ақжайық аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 211 км. Су жинайтын алабының аумағы 4,1 мың км2.
Бас миы
Аралық ми
Төмпешік астындағы аймақта-гипоталамуста екі бөлімді айырады. Дорзальдық бөлім – субталамикалық (Люис ядросы) ядродан және сұр заттың басқа майда жиынтықтарынан тұрады. Вентральдық бөлімге көру жүйкенің қиылысқан жерінің үстінде (хиазманың) жататын ядролар (супраоптикалық және паравентрикулярлық), сұр төмпешіктің және оған көршілес жатқан емізікті денелердің ядролары, олардың жоғарғы жағында жатқан артқы гипоталамикалық ядро кіреді.
Гипоталамус ортаңғы мидан өсіп жетілген. Гипоталамус жоғары дәрежелі вегетативтік орталық болып саналады. Мұнда зат алмасуын, жылу түзілуді, жылу беруді, тер бөлуді, аштық және шөл сезімдерін, барлық ішкі мүшелердің қызметін реттеу орталықтары бар. Сонмен қатар, гипоталамуста нейросекреттер түзіліп, гипофиз безінде белсендіріледі. Гипоталамус ішкі секреция қызметін реттеуге қатысады. Ол адамның ұйқысы мен сергектігін реттеуге де қатысады.
Өлеңті (өзен, Жайық алабы)
Бастауы
Бастауын Орал алды үстіртінің оңтүстігіндегі бұлақтардан алып, Ақжайық ауданындағы Тұздыкөл көліне сәл жетпей (10 – 15 км) Жыланды ауылы маңында жерге сіңіп кетеді.
Бас миы
Аралық ми
Қыртыс асты (базальдық) ядролар. Ми сыңарларының ақ заттарының ішінде орналасқан сұр заттың жиынтығы жатыр. Оған кіретіндер құйрықты, бұршақ тәрізді, миндаль тәрізді ядролар және қоршау.
Өлеңті (өзен, Жайық алабы)
Гидрологиясы
Аңғары жоғарғы ағысында тар, орта және төменгі бөлігінде 200 м-ге кеңейеді. Қар, жауын-шашын суларымен толығады. Наурыз, сәуір айларында тасып, жазда шағын қарасуларға бөлініп қалады. Жылдық орташа су ағымы 3,06 м3/с. Өлеңтіге бірнеше кішігірім өзендер құяды. Ең үлкені – Шідерті өзені. Өзенге Қособа ауылы тұсында көлемі 172 мың м3 және сағасында көлемі 2480 мың м3 болатын бөген салынған. Одан суару жүйесі тартылған. Суымен жайылым мен шабындық, егістік суарылады. Өзенде қарабалық, табан, шортан, алабұға, т.б. балықтар бар.
Бас миы
Аралық ми
Бұршақ тәрізді ядро ақ заттың қабаты арқылы мүшелерге бөлінеді. 1. Сыртқы мүше немесе қабық. 2. Екі ішкі мүше, немесе түссіз шар. Қыртысасты ядроларының негізгі топтарын екі жүйеге бөледі: 1. Түссіз шар ядроларының группасы ертедегі жолақ денені, немесе паллидумды құрады. 2. Қабық пен құйрықты ядро жаңа денені немесе стриатумды құрайды.
Өлеңті (өзен, Жайық алабы)
Гидрологиясы
Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері Санат:Ақжайық ауданы өзендері Санат:Сырым ауданы өзендері
Бас миы
Аралық ми
Қыртыс асты ядролар ми сыңарларының қыртысына бағынады.
Стриатум төмпешіктерден және үлкен жарты шарлар қыртысынан талшықтар алады. Төмпешіктер арқылы стриатум ағзаның барлық афференттік жүйелерімен байланысады. Стрнатум паллидумға да талшықтар береді.
Кейбір мәліметтерге қарағанда паллидум тікелей үлкен жарты шарлар қыртысынан да талшықтар алады. Оған сонымен қатар төмпешікасты ядроларының кейбіреулерінен және тор тәрізді туындылардан талшықтар келеді. Ал эфференттік талшықтар паллидумнан ортаңғы мидың тор тәрізді туындыларына, субталамикалык ядроға, төмпешікке тағы да басқа кетеді.
Рефлекторлық қимыл актысы орындалу үрдісінде үлкен жарты шарлар қыртысынан импульстер негізінен 3 түрлі төмен кететін жолдар арқылы шығады: пирамидалық жол, мишыққа баратын жол және стриатум арқылы өтетін жол. Қыртыс асты ядролар түрлі қимыл актыларына түзетулер енгізеді, сөйтіп олардың орындалуын жеңілдетеді. Адамда қыртысасты ядроларының функциясы бұзылған кезде, қосымша қимылдар не шамадан тыс артық болып кетеді, не олар толығымен жоқ болады. Мысалы, мимика (бет қимылы) толық жоғалып, бет маска тәрізді болып қалуы мүмкін. Кейбір басқа ауруларда керісінше құбылыстарды байқауға болады: бет қимылдары шамадан тыс артық болады, әрбір қимыл актысы керексіз қосымша қимылдарды тудырады.
Керекті қосымша қимылдар адамның денесін кеңістікте ұстауында үлкен мєні бар. Мысалы, доп ұстаудағы адамның қалпы. Мұндай қосымша қимылдарды миостатика деп атайды. Түссіз ядро көру төмпешігінен орталыққа тепкіш импульстер қабылдап, қызыл ядроға орталықтан тепкіш импульстер береді. Сондықтан қызыл ядро тудыратын ет тонусын тежей алады.
Түссіз ядрода туған қозу аса күшейіп кетсе атетоз (қол мен саусақтардың дамылсыз қозғалысы), хорея (бүкіл дененің еріксіз қозғалысы) байқалады. Қыртыс асты ядролары мен төмпешік астындағы аудан ағза функцияларын реттеп отыратын жалғыз ғана орталықтар емес. Үлкен жарты шарлар қыртысын айтпағанның өзінде, орталық жүйке жүйесінің басқа да толып жатқан бөлімдері арасындағы өзара әсерлерсіз, үйлесімділіксіз, байланыссыз ешқандай қимыл актысы, зат алмасу үрдістерінің көріністері қалыпты жағдайда орындала алмайды.
Лимбиялық жүйе
Лимбиялық жүйе деп үлкен ми сыңарларының медиобазальдық бөлігінде орналасқан жүйкелік құрылымдар мен олардың байланыстарын айтады. Бұл жүйенің құрылымдары ми бағанын көмкеріп жатады. Лимбиялық жүйенің орталық звеноларына миндаль тәрізді кешен, гиппокамп, белдеуше ирек жатады.
Лимбиалық жүйе құрамына кіретін құрылымдар ағза әрекетінің аса күрделі формаларын (қоректік, сексуальдық іс-әрекеттерді, түр сақтау үрдістерін, ұйқыны және ояу күйді, есті, зейінді, эмоциялық күйлерді тағы да басқа) реттеуге қатысады да, тұтас соматовегатативтік интеграцияны жүзеге асыруда маңызды роль атқарады. К.Прибрам мен Л. Крюгер (1954) үш түрлі функциональдық жүйені ажыратады 1. Иіс сезу (иіс сезу пиязшығы мен төрт төбешік, диагональ шоғыр, миндалинаның қыртыс — медиальды ядролары); 2. Метаболизм үрдістері мен эмоциялық реакцияларды қамтамасыз ететіндер (қалқа, миндалинаның базолатеральдық ядролары, маңдай — самай қыртысы, базальдық қыртыс); 3. Эмоциялық реакцияларға қатысатындар (гиппокамп, энторинальдық қыртыс, белдеуше ирек).
Балалар энциклопедиясы
Санат:Бас миы
Златоустово (Хасково облысы)
Златоустово (Златоустово) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Маджарово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 56 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6484. Телефон коды — 037422. ЕКАТТЕ коды — 31173.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Ванн-ле-Шатель
Ванн-ле-Шатель (Vannes-le-Châtel) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Туль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,3 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 570 адамды құрады. Халық тығыздығы — 32,95 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Герц диполі
Герц диполі - белгілі бір ұзындықтағы өзекшелермен қосылған екі өткізгіші бар құрылым. Өзекше ортасын үзіп, генератор қосу арқылы тәжірибе жасаған неміс ғалымы Г. Герц алғаш рет (1889 жылы) электромагниттік өрістің кеңістікке тарайтынын дәлелдеген.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Футболдан Франция чемпионаты 2023/24
Футболдан Франция чемпионаты 2023/24 (фр. 2023–24 Ligue 1) — Франция 1 лигасының 86-шы маусымы.
Сілтемелер
Санат:Футболдан Франция чемпионаты Санат:2023 жылғы футбол Санат:2024 жылғы футбол
Қызылқақ
Елді мекен:
Көлдер:
NGC 5707-2
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 22 маусымда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5707-2 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52269, MCG 9-24-24, NPM1G +51.0259, near SAO 29224.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Ақберді
Ақберді — Түркістан облысы Шардара ауданы, Қауысбек Тұрысбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шардара қаласынан солтүстік-батысқа қарай 4 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Шардара ауданы елді мекендері
Мультиплеттілік
Мультиплеттілік (латын тілінде multіplex – көп еселі) – атомның немесе молекуланың толық спинінің кеңістікте қабылдай алатын бағдарларының саны. Кванттық механикаға сәйкес мультиплеттілік = 2S+1, мұндағы S – спиндік кванттық сан. Мультиплеттіліктің мәніне сәйкес жүйе синглеттік (S=0, =1), дублеттік (S=1/2, =2), триплеттік (S=1, =3), т.б. кванттық күйлерде болуы мүмкін. Орбиталық моменті LS күйлер үшін мультиплеттілік жүйенің толық импульс моменті қабылдай алатын мәндер санын анықтайды. Спин-орбиталық (жүйенің өздік магниттік моменті мен оның орбиталық қозғалысы туғызатын магниттік өрісінің) әсерлесу салдарынан деңгей деңгейлерге жіктеліп, спектрдің нәзік түзілісі байқалуы мүмкін.
IC 1319
IC 1319 — Ешкімүйіз шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64675, ESO 596-37, MCG -3-52-7, IRAS20231-1840.
Сыртқы сілтемелер
IC 1319 Санат:Ешкімүйіз (шоқжұлдыз)
Сякута-Яха
Сякута-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрибей өзенінің оң жағалауынан 192 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 166 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Ольхуш
Ольхуш (Вольхуш) — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кушва өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Маромица
Маромица — Ресейдегі өзен. Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Молома өзенінің сол жағалауынан 334 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.
Ольхуш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Маромица
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка Вятка қаласынан Котельнич қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сын отечества
«Сын отечества» ─ ХІХ ғасырдағы орыс журналы. .
1812-1852 жылдары Санкт-Петербург қаласында жарық көреді. Журнал аптаның бейсенбі күндері шығарылады. Бастабында редакторы Н.И. Греч болады. «Сын отечества» журналы тарихи және саяси журналдардың бірі болады, дегенмен онда көркем шығармалар мен әскери және саяси тақырыптағы өлеңдер де жарияланатын. Журналда сарбаздар және халықтық әндер, И.А. Крыловтың «Волк на псарне», «Обоз», «Ворона и курица» мысалдары мен А.П. Куницынның, И.К. Кайданотың мақалалары жарық көреді.
1843 жылы журналда Байронның, А. Каррдың, Ф. Купердің шығармаларының аудармасы, Н.В. Шелгуновтың ғылыми мақалалары жарияланады.
Дереккөздер
Санат: Журналдар
Каргач (Шексна тармағы)
Каргач — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шексна өзенінің оң жағалауынан 100 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері
Інжулік имарат, інжу кедертасы
Інжулік имарат, інжу кедертасы - тропиктік теңіздердің аса терең емес (орташа 30-50 м-ден 1-2 м-ге дейін) тұстарында, судың тұздылығы қалыпты және температурасы 20°С-тан төмен емес жағдайда шоғыр (колония) інжу полиптері мен оларға ілескен организмдердің тіршілік әрекеттерінің нәтижесінде қалыптасқан құрылма. Негізінен, інжулердің әкті қаңкаларынан, әкті балдырлардан, былқылдақденелілердің бакалшықтарынан тұрады. Інжулік имаратты көмкерме немесе жағалық кедертас, тосқауыл кедертасы, атолл және лагунаішілік кедертас деп төрт типке бөледі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Паровы-Яха (Хадуттэ тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Сан-Висенти-Феррер
Сан-Висенти-Феррер (São Vicente Férrer) — Бразилиядағы муниципалитет, Пернамбуку штатында орналасқан. Агресте-Пернамбуку мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Капибариби экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Паровы-Яха (Хадуттэ тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сан-Висенти-Феррер
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 223 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 110,0 км² шамасында.
Паровы-Яха (Хадуттэ тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сан-Висенти-Феррер
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Толоза (Низа)
Толоза (Низа) (Tolosa (Nisa)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порталегре округінің құрамына кіреді. Низа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Алентежу регионына қарасты Алту-Алентежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 122 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23,43 км² шамасында. Халық тығыздығы — 47,9 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алту-Алентежу провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порталегре округінің елді мекендері
Светлана Александровна Кузнецова
Светла́на Алекса́ндровна Кузнецо́ва (1985 жылдың 27 маусым айында КСРО, Ленинградта дүниеге келген) – ресейлік кәсіби теннисшы, жеке сында әлемдегі экс-2-ші ракетка, спортқа еңбегі сіңген шебер.
Жалпы Ақпарат
Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету
Жеке дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (1)
Жеңісі (1)
Жеңілісі (2)
Жұптық сындар
Жеңісі (2)
Жеңілісі (5)
Восток (футбол клубы, Өскемен)
Восток футбол клубы — 1963-2015 жылдары КСРО және Қазақстан чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. Өскемен қаласының "Восток" стадионы клубтың базасы болып табылады. 2015 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы тағы бір клуб - "Спартакпен" бірге таратылды да, орнына "Алтай" клубы құрылды.
Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 18 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.
Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
2010 жылдың 2-ші ақпанында Восток қаржы жағдайына байланысты Премьер Лигадан шеттетілді.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футбол клубтары Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары Санат:1963 жылы құрылған футбол клубтары Санат:2015 жылы жабылған футбол клубтары Санат:Өскемендегі спорт Санат:Восток ФК
Фалероне
Фалероне (Falerone) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Фермо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3442 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 138 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 63022.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Fortunato di Spoleto.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Квартет
Квартет (quartetto – төртінші) – 1) 4 орындаушыдан (музыкалық аспапта орындаушылар немесе әншілер тобы) құрылған ансамбль.
Квартет бір тектес не әртүрлі аспаптарда орындаушылардан құралады. Біртектес аспаптарда ойнаушылардан тұратын квартеттер: шекті аспаптар квартеті (2 скрипка, альт, виолончель), үрлемелі аспаптар квартеті (флейта, гобой, кларнет, фагот), бұлардан басқа 4 валторнадан және 4 фаготтан тұратын квартеттер де кездеседі; әртүрлі аспаптарда ойнаушылар квартеттері фортепианолық квартет (фортепиано, скрипка, альт, виолончель); үрлемелі және ішекті аспаптар квартеті (флейта немесе гобой, скрипка, альт, виолончель). Вокалдық музыкада әйелдер немесе ерлер тобынан құралған квартеттер, сондай-ақ, аралас (сопрано, альт, тенор және бас) квартеттер де болады. Аспаптық квартеттерден кең тарағаны – ішекті аспаптар квартетті. 1973 жылы ішекті аспаптар квартеті Қазақ филармониясында, ал 1980 жылы Алматы консерваториясында(қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) құрылды; 2) 4 аспап немесе 4 әншілер дауысына арнайы жазылған музыкалық шығарма. Аспаптық квартет – ансамбльді камералық музыканың көп таралған түрі, негізінен, циклді сонаталық форма түрінде жазылады. Қазақ музыкасында алғаш квартет жазған Б.Г. Ерзакович (“Қазақ квартеті”, 1936). Композиторлар С.И. Шабельский, И.В. Коцык, Е.Г. Брусиловский ішекті аспаптар квартетіне арнап қазақтың халық әндері мен күйлерін өңдеді. 20 ғ-дың 40 – 50-жылдары бұл жанрда композиторлар Л.В. Афанасьев, Б.Байқадамов, Қ.Қожамияров, Қ.Мусин, М.Қойшыбаев, Ғ.А. Жұбанова, 70 – 80-жылдары Б.Я. Баяхунов, В.А. Новиков, А.П. Исакова, И.Г. Ғазизов, Ж.Дәстенов, Т.Мұхамеджанов, т.б. елеулі еңбек етті.
Дереккөздер
Санат:Музыкалық топтар
Арагон
Арагон (Aragón, Aragó ) — Испанияның солтүстігінде орналасқан автономды бірлестік. Франциямен және автономды Кастилия — Ла-Манча, Кастилия және Леон, Каталония, Риоха, Наварра, Валенсия бірлестіктерімен шектеседі. Арагон күні 23 сәуір — аймақ қамқоршысы Әулие Георгий күні (San Jorge).
Демография
Басқа қалалар:
1991 жылдың халық санағы бойынша Арагонда 1 178 000 тұрғын болды, бүкіл елдің 2,95%. Халық тығыздығы 25,2 адам/км² көрсеткішіне ие болды.
2005 жылы халық саны 1 269 027 дейін өсті. Бұл көрсеткіш Арагонның халқының жартысындай бөлігі Сарагосада тұратынын көрсетеді.
Тілі
left|200px
Арагон халқының көбісі кастиль (испан) тілінде, ресми тілде сөйлейді. Аймақтың кейбір аудандарында арагон және каталон тілдерінің иелері тұрады.
Тағыда қараңыз: Испан тілінің арагондық диалекті.
Физика-географиялық сипаттамасы
Арагон жер аумағы 47 719 км² құрайды (Испанияның Андалусия, Кастилия — Ла-Манча және Кастилия және Леонннан кейінгі жер аумағы бойынша төртінші аймақ), соның ішіндегі 17 274 км² жері Сарагосаға, 15 636 км² жері Уэскаға және 14 808 км² жері Теруэлге тиесілі.
Рельеф
thumb|right|250px|[[Валье-де-Ордеса]]
Арагондық Пиренеи тауларында осы тау жүйесінің Испания мен Францияны бөліп тұрған ең биік таулары орналасқан, соның ішіндегі ең үлкендері: Ането (Aneto, 3 404 м), Монте-Пердидо (Monte Perdido, 3 355 м), Пердигеро (Perdiguero, 3 221 м), Котьелья (Cotiella, 2 912 м). Пиренеиде Ордеса және Монте-Пердидо ұлттық паркі (Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido) орналасқан.
thumb|left|Арагонский пейзаж, [[Сарагоса (аудан)|Сарагоса ауданы]]
Климаты
Арагонның климаты Жерорта теңіздік және континентальдік климаттарының аралығына жатқызуға болатындығымен, бұл территорияда ауданның орографиясына байланысты өзіндік микроклиматқа ие болатын жерлер көп. Орташа температуралар орналасу биіктігіне байланысты. Эбро алқабында қысы біршама жұмсақ болғанымен, жазы ңқ градусқа дейін көтерілуі әбден ықтимал. Таулы аудандарда қысы ұзағырақ болғанымен орташа температурасы алқаппен салыстырғанда 10 градусқа төменірек.
Гидрография
thumb|350px|[[Сарагоса|Сарагосадағы Эбро]] Арагонның өзендерінің көбісі Эброның, ауданды екіге бөлетін және Испанияның ең сулы өзенінің тармақтары болып есептеледі. Өзеннің сол жағалауы тармақтарынан немесе Пиренеи тауларынан басталатын өзендерден, бастамасын Уэска ауданынан алатын, бірақ Наварра территориясында Эброға құйылатын Арагон, Гальего (Gállego) және Эброға құйылуынан бұрын Сегремен (Segre) қосылып кететін Синка (Cinca) өзендері ерекше көзге түседі. Ал, оң жағалауында Халон (Jalón), Уэрва (Huerva) және Гуадалупе (Guadalupe) ерекше көзге түседі.
Эбро арнасында, Каталониямен шекарасының маңында, Мекинен су қоймасы орналасқан (Embalse de Mequinenza, 1530 гм³, ұзындығы — 110 км). Ел ішінде «Арагон теңізі» (Mar de Aragón) атымен танымал.
Пиренеилерде ибон (Ibones) атты кішігірім таулы көлдер орналасқан. Бұл көлдер соңғы мұз басудан пайда болған және әдетте 2000 метрден жоғары биіктіктерде орналасады. (Тағы қараңыз: Астанес).
Тарихы
Бұл жерлерге адамдар Римге дейінгі дәуірде келген, бірақ Арагон қазіргі Испанияның солтүстік аймақтарының көбісі сияқты Орта ғасырларда пайда болған. Арагон атауы алғаш рет екі Арагон (Río Aragón) және оның тармағы Арагоном Субордан (Río Aragón Subordán) өзендерінің арасында кішігірім франктік графтік пайда болған кезде, 828 жылы ресми тіркелген болатын. Арагон территориясы XI ғасырдың басына дейін Наварра корольдігіне кірген болатын.
Тәуелсіздік
300px|thumb|left|[[Дарока|Дарока қақпасы]] 1035 жылы Арагон дербес Корольдігі атанды. 1118 жылы Альфонс I королі, кейін Арагонның астанасы болған Сарагосаны жаулап алып мемлекеттің шек арасын Эбро өзеніне дейін кеңейтті. 1137 жылы Арагонмен Барселондық графтік қосылған болатын. Соңыра Арагонға Каталонияның басқа да жерлері қосылып, Арагон корольдері Барселон графтары болып тағайындалды. 1172 жылы Руссильон графтігі қосылды, 1229 – 35 жылдары маврлардан Балеар аралдары жауланып алынды (осы жерде 1276 жылы Мальорка егемен корольдігі құрылып, Арагонмен 1344 – 94 жылдары қайтадан жауланып алынды), 1238 жылы - Валенсия. 1282 – 1302 жылдар аралығында Арагон корольдері Сицилияда орналасты, 1326 жылы Сардинияда, 1442 жылы - Неаполитандық корольдікте.
400px|thumb|[[Замок Лоарре]] Арагон Корольдігі құрамында экономикалық тұрғыда жақсы дамыған, өзінің айтарлықтай дербестігін сақтап тұрған Каталония және Валенсия еді. Шынында, экономикалық тұрғыда Арагон артта қалып қойған аудандардың бірі болатын. Сонда да, саясатты өктемділік Арагонға тиесілі болатын. Арагонның мықты топтасқан ақсүйектері өзін Арагонның тұрғындарын ғана емес, оның өктемдігінде жатқан жерлердің де тұрғындарын пайдалануды айрықша құқықпен қамтамасыз етті. XIII – XIV ғасырларда Арагон және Каталонияда басыбайлы шаруа құқығы күшейді (Арагонда XVII ғасырға дейін сақталды, ал Каталонияда 1486 жылы жойылды). Арагон корольдерінің саясаты кортестермен (Арагонда 1071 жылы пайда болған, ақсүйектердің мүдделерін қамтып корсететін) анықталатын. Педро III (1276—85) «Генеральная привилегия» 1283 жылы және Альфонс III (1285—91) «Привилегия унии»  1287 жылы ақсүйектерге өз бостандығын қарумен қорғауға құқық берді (корольді тақтан тайдыруға да құқық берген). XIV ғасырда «Привилегия униидің» жойылуы ақсүйектердің мемлекеттің басқару ісіне араласуына шек қойды, бірақ феодалдардың шаруалардан билік артықшылығы толығымен сақталды.
Арагондық Фернандо II және Кастильдық  Исабель I 1469 жылы  Вальядолидте өткен некелесуі екі мемлекетің қосылуына әкелді.
Карлистік соғыстар
Испандық мұра үшін соғыс уақытында Арагон, Каталония, Валенсия және Мальорка бурбондық үміткер Фелипе V қарсы соғыста эрцгерцогты Карлды (archiduque Carlos) ( Габсбург әулетінен) қолдады. 1707 жылы болған Альманстың маңындағы соғыстан кейін Фелипе V Арагондық фуэросты (құқық), Арагонның ескі заңдарын жойып, бірнеше орталықтандыру шараларын қабылдады. Арагон провинцияға айналып кетті
1822 жылғы Испанияның бірінші провинциалды жүйесін құру барысында, Арагон 4 ауданнан тұран болатын. Калатаюд төртінші аудан болып Фернандо VII кетуіне дейін және либералдардың соңына дейін қала берген. 1833 жылы болған екінші территориалды реформадан кейін үш аудан (Уэска, Теруэль и Сарагоса) ғана қалды. XIX ғасырдың барысында жаңа жақтастарды іздеген карлистер бұрынғы фуэросты қайтадан орнатуды ұсынған болатын.
XX ғасыр
1982 жылдың 10-шы тамызында мемлекет басшысы және өкіметтің төрағасы кортестермен қабылданған органикалық заңға қол қойды. Бұл заңда Арагонның автономиялығы туралы статут жазылған. 1992 жылы 7-ші мамыр күні Арагондық кортестердің арнайы комиссиясы Арагон кортестерімен және Испаниямен қабылданған заңға жаңа еңгізулер қабылдады.
Саясат
Арагонның автономиялығы туралы статуттың бірінші бөлімі бойынша, Арагонда саясатты билікке ие институттар: Арагондық кортестер, Төраға, Арагонның бас депутациясы және Арагонның жоғарғы төрешісі («Юстиция»).
thumb|300px|Арагондық Кортестер Арагондық Кортестер Арагонның заң шығарушы орны болып есептеледі. Кортестер құрамына қазіргі кезде 5 партияға бөлінген 67 депутат кіреді (PSOE, PP, PAR, CHA, IU). Кортестер Альхаферия сарайында орналасады.
Кортестегі орын бөлінуі (2006):
1999 жылдың 2 тамызынан бастап Үкімет Төрағасы Марселино Иглесиас Рикоу (Marcelino Iglesias Ricou).