cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белсенді туризмде тамақтану
Азық-түліктерді алдын-ала құратырылған тағамдар тізімі менқатысушалар санына қарай есептейді. Ұзақ уақытқа саяхатқа шыққан кезде азық-түліктер есебін бір адамға шаққандағы орташа норма бойынша жүргізеді.Саяхат алдында барлық азық-түліктерді жинап пакеттерге дұрыстап салу қажет. Азық-түліктер суланбауы үшін оларды судан қорғайтын орамаларға салу керек. жаяу турист үшін әдетте үлкен бір мықты су өткізбейтін астары бар рюкзак болғаны жөн. Бұндай рюкзакқа азық-түліктерді жай орамалармен салуға болады. Байдаркалармен болатын саяхаттарда азық-түліктерді жеке су өткізбейтін пакеттерге салу ұсынылады.Азық-түліктерді 1-2кг-нан пакеттерге салған дұрыс. Керекті заттарды тез тауып алу үшін пакеттерге жазып қойған жөн. Aзық-түліктерді бөлген кезде әрбір турист немесе қайық экипажының өзінің азық-түлігі болатындай етіп салу қажет. Мысалы, нан әрбір туристкесалынуы керек. Бір туристте тек қана нан, екіншісінде тек қантты салуға болмайды. Себебі қандай да бір апат болғанжағдайда оны жоғалтуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Туризм
Сикиязик
Сикиязик — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябин облысы, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ай өзенінің сол жағалауынан 200 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Талас
Елді мекендер:
Сикиязик
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ай өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Талас
Қазақстан:
Романовка (Бир ауданы)
Романовка — Башқұртстанның Бир ауданындағы ауыл, Угузев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 89 адамды құрады. Пошта индексі — 452468, ОКАТО коды — 80213843002.
Талас
Қырғызстан:
Сикиязик
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Романовка (Бир ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Талас
Өзен:
Романовка (Бир ауданы)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Таппенбек
Таппенбек (Tappenbeck) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Гифхорн ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1360 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 51 030. Муниципалитеттің басшысы — Никлас Херберман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Кіші Чангара
Кіші Чангара — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Заборная өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Сан-Жуан
Сан-Жуан (São João) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Абрантеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Кіші Чангара
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Новосибирск су торабынан Иняи және Томь өзендерін қоспағанда Чулым өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сан-Жуан
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Медиу-Тежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1850 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,27 км² шамасында. Халық тығыздығы — 815,7 адам/км².
Кіші Чангара
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сан-Жуан
Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель.
Кіші Чангара
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сан-Жуан
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сантарен округінің елді мекендері
Ельванж (Мозель)
Ельванж (Elvange) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Буле-Мозель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,12 км² шамасында.
Ла-Сеов-сюр-Семен
Ла-Сеов-сюр-Семен (La Séauve-sur-Semène) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Иссенжо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,86 км² шамасында.
Тельгате
Тельгате (Telgate) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Бергамо провинциясында орналасқан.
Ла-Сеов-сюр-Семен
Коммунаның INSEE коды — 43236, пошта индексі — 43140.
Ельванж (Мозель)
Коммунаның INSEE коды — 57190, пошта индексі — 57690.
Ла-Сеов-сюр-Семен
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1363 адамды құрады. Халық тығыздығы — 173,41 адам/км².
Тельгате
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4644 адамды құрайды. Халық тығыздығы 580,5 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 24060.
Ла-Сеов-сюр-Семен
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Тельгате
Елді мекеннің қамқоршысы — Cristo re. Жыл сайынғы мерекесі — 3 мамыр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Ельванж (Мозель)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
№19-темір жол айрығы
№19-темір жол айрығы — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Кенесары ауылдық округі құрамында болған темір жол айрығы, 2013 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Щучинск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 16 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 32 адам (13 ер адам және 19 әйел адам) болса, 2009 жылы 24 адамды (12 ер адам және 12 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бурабай ауданының таратылған елді мекендері
Бордальба
Бордальба (Bordalba) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Комунидад-де-Калатаюд ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 74 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 41.45 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
NGC 973
NGC 973 — Үшбұрыш шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 30 қазанда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 973 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 9795, UGC 2048, MCG 5-7-13, ZWG 505.14, KUG 0231+322, IRAS02313+3217, FGC 314.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үшбұрыш (шоқжұлдыз)
Абердин (футбол клубы)
«Абердин» (Aberdeen Football Club; Aiberdeen, ; Obar Dheathain; Aberdonia) — Шотландияның Абердин қаласындағы футбол клубы. 1903 жылы «Абердин», «Виктория Юнайтед» және «Орион» клубтарының бірігуінен құрылған.
Сілтемелер
Санат:Шотландия футбол клубтары
Бонфин (Рорайма)
Бонфин (Рорайма) (Bonfim) — Бразилиядағы муниципалитет, Рорайма штатында орналасқан. Солтүстік Рорайма мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Нордести-ди-Рорайма экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13220 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8095 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,63 адам/км².
Тарихы
Қала 1982 жылы құрылған.
Санат:Рорайма елді мекендері
Брантиньи
Брантиньи (Brantigny) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,01 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88073, пошта индексі — 88130.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Вандевиль
Вандевиль (Vendeville) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Лилль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59609, пошта индексі — 59175.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1651 адамды құрады. Халық тығыздығы — 642,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Гренада (Миссисипи)
Гренада (Grenada) — Миссисипи штатының Гренада (Grenada) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 14879 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 77.6 км² шамасында. FIPS коды — 28-29460.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссисипи қалалары
NGC 5467
NGC 5467 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан * типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1882 жылы Вильгельм Темпель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5467 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: IC 973.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Владимир Викторович Нидергаус
Футболшылық карьерасы
2004 жылы футболшы карьерасын аяқтады.
Қазір Қостанайдың "Тобыл" клубының бас бапкері.
Жетістіктері
Қазақстанның екі дүркін чемпионы — 1992, 2000
Қазақстан кубогы — 1992
Израиль кубогы — 1998
Ресей чемпионатының күміс жүлдегері — 1998
Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 1996
Интертото кубогының финалисі — 1996
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Ресей футболшылары Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары Санат:Ротор ФК ойыншылары Санат:Маккаби Хайфа ФК ойыншылары
Малко-Кадиево (Стара Загора облысы)
Малко-Кадиево (Малко Кадиево) — Болгариядағы ауыл. Стара Загора облысына қарасты Стара-Загора қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 327 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6052. Телефон коды — 041276. ЕКАТТЕ коды — 46591.
Невада (Айова)
Невада (Nevada) — Айова штатының Стори округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 10.8 км². FIPS коды — 19-55695.
Малко-Кадиево (Стара Загора облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Стара Загора облысының елді мекендері
Невада (Айова)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Стори округы (Айова)
I Дәулет Герей
Дәулет Герей (I Devlet Geray; Taht Alğan Devlet Geray; 1512−1577) - Герейлер әулетінен шыққан 1551-1577 жылдардағы Қырым ханы, Османлы сұлтаны Сүлейменнің бөлесі.
Өмірбаяны
Мүбарак Герей ханзаданың ұлы (1516/1517 ж.ж.) және Қырым ханы I Меңлі Герейдің немересі. Мүбарак Герей Османлы сұлтаны Сәлім Явуздың жаулап алуларына қатысып, Мысыр жорығында қайтыс болды. Тарихшы Хәлім Герейдің айтуынша, Мүбарак Герейдің жесірі Қырым хандары I Мехмет Герей (1515-1523) мен I Саадет Герейге (1524-1532) тұрмысқа шықты. 1530-1532 жылдары ағасы Қырым ханы I Саадет Герейдің тұсында ханзада Дәулет Герей қалғай, яғни хан тағының мұрагері қызметін атқарды. 1532 жылы Саадет Герей тақтан бас тартып, жаңа хан I Сахиб Герей таққа отырғаннан кейін Дәулет Герей бірнеше жылға түрмеге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін Дәулет Герей Қырымнан Ыстанбұлға кетіп, бірте-бірте Османлы сұлтаны Сүлейменнің ықыласына ие болды.
Билік етуі
1551 жылы Османлы сұлтаны туған ағасы I Сахиб Герейдің орнына I Дәулет Герейді жаңа Қырым ханы етіп тағайындады. Алдыңғы I Сахиб Герей ханды биліктен алшақтатылып, жаңа хан Дәулет Герейдің бұйрығымен әрекет еткен інісі Бөлүк Герей өлтірілді. І Сахибтің үлкен ұлы әрі мұрагері қалғай сұлтан Әмин Герей (1537-1551) де басқа ұлдарымен бірге өлтірілді. Сол 1551 жылы I Дәулет сый ретінде ханзада Бөлүк Герейді қалғай етіп тағайындады, бірақ кейін оны өзі өлтірді. Хан өзінің үлкен ұлы Ахмет Герейді жаңа қалғай етіп тағайындады. 1555 жылы Ахмет Герей қайтыс болғаннан кейін ханның тағы бір ұлы Мехмет Герей қалғай болды.
I Дәулет Герей хан болғанда, Қырымның барлық бей руларын тыйып, біріктірді, сондықтан оның билігі кезінде елді ішкі толқулар шайқалтпады.
Ресей мемлекетіне жорықтары мен шапқыншылықтары
I Дәулет Герей (1551-1577) өзінің көптеген әскери жорықтарымен, негізінен Ресей мемлекетімен соғыстарымен танымал. Ол 1552 және 1556 жылдары орыс патшасы IV Иван Грозный жаулап алған Қазан және Астрахан хандықтарының тәуелсіздігін қалпына келтіруге ұмтылды.
1552 жылдың жазында Иван Грозныйдың Қазан хандығын жаулап алуына жол бермеуге тырысқан Дәулет Герей Ресей мемлекетіне қарсы алғашқы жорығын жасады. Ханның Ресейге қарсы жорығына зеңбіректері бар түрік жаңа шеріктері де қатысты. Алдымен хан Мейіз соқпағы бойымен Рязан жерлеріне беттеп, сол жерден Коломнаға жақындауды жоспарлады. Алайда хан көп ұзамай патшаның өзі көп әскерімен Коломна маңында татарларды күтіп тұрғанын естіп, жоспарын өзгертіп, Тулаға қарай ат басын бұрды. Қаланы қорғауды Тула дуан басы кінәз Григорий Иванович Темкин-Ростовский басқарды. Иван Грозный П.М.Щенятев пен А.М.Курбский кінәздар басқаруындағы орыс полктарын (15 мың адам) Тула гарнизонына көмекке жіберді. Қырымдықтар қаланы қоршауға алып, артиллериямен атқылай бастады. 23 маусымда патша көмекке жіберген полктердің жақындап келе жатқанын естіген Тула гарнизоны бекіністен шығып, жауды шегінуге мәжбүрледі. Шайқаста Дәулет Герейдің балдызы Қамберді мырза қаза тапты. Орыстар түрік артиллериясының барлығын басып алды.
1555 жылы көктемде 60 мыңдық әскер басқарған хан Ресей патшалығына қарсы жаңа жорыққа шықты. Ол алдамшы айла ретінде, алдымен орыс патшасының қамқорлығын қабылдаған пятигорсктік шеркестерге беттеді. Осыны естіген Иван Грозный жазда Қырым хандығына қарсы әскери жорық ұйымдастырды. И.В.Шереметев пен Л.А.Салтыков дуан басылары басқарған 13 мыңдық орыс әскері Белевтен Қырым ұлыстарына, Орқапыға қарсы жорыққа аттанды. Жолда Мәскеу дуан басылары Қырым ханы мен оның әскерінің Рязан және Тула жерлеріне шабуыл жасауды көздеп, Северский Донец өзенінен өтті деген хабар жетті. Кінәз А.М.Курбскийдің айтуы бойынша түрік жаңа шеріктері мен зеңбіректерінің жасақтары Қырым ханы басқарған жасақтың құрамында түрік жаңа шеріктері мен зеңбіректер болды. Мәскеуден Тулаға дейін әскерді қарсы Иван Грозный патшаның өзі де шықты. Иван Грозный жасақтарының Коломнадан Тулаға шыққанын естіп, екі оттың ортасында қалудан қауіптенген Қырым ханы ордасын кері бұрып, күтпеген жерден Судбище ауылының маңында Шереметевтің жасағына тап болды. Ол шайқасқа араласпай, арбалы керуенін тастап, оңтүстікке қарай тез жылжыды. Шереметев арбалы керуенді алып, алты мың жауынгермен бірге Мценск, Рязан қалаларына жөнелтті. Бірақ келесі күні таңертең хан шағын орыс әскеріне шабуыл жасады. 1555 жылы 3 шілдеде Судбищи ауылы маңындағы шайқаста (Туладан 150 шақырым жерде) Қырым ханы орыс әскерін талқандай алмады. «Судбищедегі» шайқаста татарлар мен түріктер ауыр шығынға ұшырады, қаза тапқандардың арасында ханның ұлдары Ахмет Герей қалғай мен Қажы Герей де болды. Орыс әскерінің негізгі күштерінің жақындауынан қауіптенген I Дәулет Герей шайқасты тоқтатып, дала ұлыстарына жол тартты.
1556 жылы орыс әскери адамдары мен дон казактары түрік және қырым иеліктеріне бірнеше рет жорық жасады. Ислам Кермен, Очаков, Керіш төңірегіндегілер қирап, бірнеше қырым жасақтары талқандалып, «тілдер» тұтқынға алынды.
1557 жылдың көктемінде Дәулет Герей көп әскерімен днепрлік Хортиса аралындағы Запорожие казактарының бекінісін 24 күн бойы қоршауға алып, басып алды. Кінәз Дмитрий Вишневецкий басқарған Запорожие казактары жаудың барлық шабуылдарына тойтарыс беріп, оны шегінуге мәжбүр еткізді.
1558 жылы қаңтарда Қырым ханы орыс әскерлерінің Ливонияға жорығы туралы хабар алып, Оңтүстік Ресей жеріне қарсы үлкен жорық ұйымдастырды. Ханның үлкен ұлы Мехмет Герей қалғай бастаған 100 мыңдық әскер Рязан, Тула және Кашираға шабуыл жасауды көздеп, Донец өзенінен өтті. Мехмет Герей қалғай Мечи өзеніне жетіп, орыс әскерлерінің Ока өзеніне жиналғаны туралы мәлімет алып, далаға қарай кері шегінді. Орыс дуан басылары татарларды Оскола өзеніне дейін қуды, бірақ оларға жете алмады. Сол жылдың жазында кінәз Дмитрий Вишневецкий бастаған орыс әскерилері мен Запорожие казактары өзен қайықтарымен Днепрден төмен түсіп, Қырым татарларының жасақтары мен елді мекендерін де қиратып, Орқапыға жетті.
1559 жылдың жазында кінәз Дмитрий Иванович Вишневецкий казактар және орыс жауынгерлерімен бірге кемелерге мініп, Донның төменгі ағысында түсіп, Қырым иеліктеріне жаңа шабуыл жасады және Айдар өзеніндегі 250 адамнан тұратын қырым татарларының жасағын талқандады. Дәл осы кезде Даниил Адашев басқарған екінші орыс жасағы Днепр бойымен төмен түсіп, Қырымның батыс жағалауын ойрандады. Орыстар өздеріне қарсы жіберілген Қырым жасақтарын талқандап, көптеген орыс және литвалық тұтқындарды босатып алды.
1562 жылы мамыр-шілдеде хан оңтүстік орыс жерлеріне жаңа жорық жасады. 15 мың адамдық Қырым татар әскері Мценск, Одоев, Новосил, Болхов, Черни, Белев төңірегін ойсыратты.
1563 жылдың көктемінде Қырым ханзадалары, I Дәулет Герейдің ұлдары Мехмет Герей мен Әділ Герей Мәскеудің шекаралық иеліктеріне кезекті жорық жасады. 10 мың адамдық Қырым татар әскері Дедиловск, Пронск, Рязан жерлерін күйретті.
1564 жылы қазанда Дәулет Герей оңтүстік орыс иеліктеріне тағы бір шабуыл жасады. Хан мен оның екі ұлы бастаған 60 мыңдық Қырым әскері Рязан жеріне шабуыл жасады. Ханның өзі Рязанға жақындап, қаланы қоршауға алды, бірақ орыс гарнизоны татарлардың барлық шабуылына тойтарыс берді. Қырымдықтар Рязан төңірегін қатты қиратып, ойрандап кетті. Рязан ішінде алты күн болған соң, олар далаға қарай қайтып кетті.
1565 жылдың күзінде Дәулет Герей шағын әскермен Оңтүстік орыс иеліктеріне тағы да шабуыл жасады. 9 қазанда хан Болховты қоршауға алды, бірақ сол күні орыс полктары жақындағанда түнде далаға қарай шегінді.
1569 жылдың жазында Османлы сұлтаны II Сәлім Астраханға қарсы үлкен түрік-қырым жорығын ұйымдастырды. Қасым паша басқарған 17 мыңдық түрік әскері Кефеден жолға шықты. Кешуде Дәулет Герей өзінің 50 мыңдық әскерімен түріктерге қосылды. Түрік қолбасшылығы Дон мен Еділ арасында арна салып, зеңбірегі бар кемелерді Еділге апарып, одан кейін Астраханға түсіп, қаланы басып алуды жоспарлады. Алайда түріктер арна қазып, кемелерін Еділге сүйреп апара алмады. Қасым паша артиллериясы бар кемелерді Азақ қайтарып, ханмен бірге Еділге жорық тәртібінде аттанды. 16 қыркүйекте түріктер мен қырым татарлары Астраханға жақындады, бірақ артиллерияның жоқтығынан бекініске шабуыл жасауға тәуекел етпеді. Астрахандағы орыс гарнизоны адамдармен күшейтіліп, зеңбіректері болды. Иван Грозный кінәз П.С.Серебряный басқарған өзен әскерін Астраханға көмекке жіберді. Алдымен Дәулет Герей әскерімен Қырымға шегінді, ал 26 қыркүйекте Қасым паша түрік әскеріне Донға шегінуді бастауға бұйрық берді. Шегіну кезінде түріктер үлкен шығынға ұшырады.
1570 жылдың көктемінде I Дәулет Герей орыс иеліктеріне қарсы жаңа жорық ұйымдастырды. Мехмет Герей қалғай мен Әділ Герей ханзадалар басқарған әскер (50-60 мың адам) Рязан мен Кашира жерлерін ойрандады.
1571 жылдың көктемінде Дәулет Герей Осман империясының қолдауымен және Речпосполитамен келісе отырып, Мәскеуге қарсы әйгілі жорығын бастады, бұл жорық Мәскеудің өртенуімен және көптеген оңтүстік Ресей аймақтарының ойрандалуымен аяқталды. Алғашында хан Козел жерлеріне жорық жасаумен шектелмек болып, әскерін Ока өзенінің жоғарғы ағысына апарды. Окадан өтіп, қырымдықтар Болхов пен Козелскке қарай беттеді. Бірақ хан жолда орыс жағынан бір қашқынның Мәскеуге бару туралы ұсынысын қабыл алды. Сатқын Құдаяр Тишенков ханға өз әскерін Ресей дуан басылары шабуыл күтпеген Жиздра өзенінің жоғарғы ағысындағы қорғансыз «өрмелерден» өткізуге уәде береді. Мамыр айының ортасында 40 мыңдық әскер орыс полктарын айналып өтіп, Перемыш маңындағы Жиздра өзенінен өтіп, Мәскеуге қарай жылжыды. Иван Грозный өз өміріне алаңдап, Мәскеудің жанынан «жағадан» Ростовқа қашады. Орыс дуан басылары, кінәздар И.Д.Бельский, И.Ф.Мстиславский және М.И.Воротынский Қырым әскерлерінің басып кіруінен хабардар болып, ханнан озып шығуға тырысып, Коломнадан Мәскеуге аттанады. 23 мамырда орыс полктары Мәскеуге жақындап, астананың төңірегіне орналасып, қорғанысқа дайындалды. Көп ұзамай дуан басылар Қырым татарларының алдыңғы қатарлы жасақтарымен шайқасқа түсіп, оларды шегінуге мәжбүр етті. 24 мамырда хан I Дәулет Герейдің өзі негізгі күштерімен Мәскеудің шетіне жақындап, Коломенское ауылына тоқтады. Хан Мәскеуге 20 мың әскер жіберіп, қала маңындағы елді мекендерді өртеп жіберуді бұйырды. Үш сағаттың ішінде Ресей астанасы толығымен дерлік өртеніп кетті. 25 мамырда Дәулет Герей әскерімен астанадан оңтүстікке Кашира мен Рязан бағытында шегініп, тұтқындарды ұстау жолында өз жасақтарының бір бөлігін таратып жіберді. Мәскеу жорығы нәтижесінде I Дәулет «Тақты Алған» (Taht Alğan) деген лақап атқа ие болды. Жорықтың нәтижесі: ондаған мың орыс қаза тапты, 150 мыңнан астамы құлдыққа алынды. Осыдан кейін Дәулет Герей Иван Грозный патшаға елшілік жіберіп, Қазан мен Астраханды оған беруді талап етеді. Жағдайдың қиын екенін көрген Иван Грозный Астрахан хандығын Дәулет Герейге беруді ұсынады. Алайда хан енді бүкіл Ресей мемлекетін бағындыруға болады деп есептеп, одан бас тартты.
Келесі 1572 жылы Осман империясының қолдауына ие болған I Дәулет Герей Ресей жеріне қарсы жаңа жорық үшін 120 000 әскер: 80 мың қырымдық мен ноғай, 33 мың түрік, 7 мың түрік жаңа шеріктерін жинады. Шілденің аяғында Қырым ордасы Серпуховқа жақындап, орыстың шағын сақшылар тұратын жерлерді талқандап, Ока өзенінен өтті. Серпухов жолында Дәулет Герей Мәскеуге қарай жылжыды. Серпухов, Таруса, Калуга, Кашира және Лопасна қалаларында полктары бар орыс дуан басылары шегінуге жолдарын кесіп, Қырым әскерінің артынан Мәскеуге қарай аттанды. 1572 жылы 30 шілде - 2 тамызда Мәскеуден 50 шақырым жерде орналасқан Пахра өзенінде Молоди шайқасында кінәз Михаил Иванович Воротынский мен Дмитрий Иванович Хворостинин басқарған 25 мың адамдық орыс әскері қырым-осман әскерін жойды. Шайқастарда қырымдықтар мен түріктер қыруар шығынға ұшырап, қырымның атақты қолбасшысы Дивей мырзатұтқынға түсіп, ноғай мырза Тереберді қаза тапты. Қайтыс болғандардың арасында ханның ұлдары Шардан Герей мен Хасболат Герей ханзадалар да бар. 3 тамызға қараған түні орыс әскерлерінің қууна байланысты Қырым ханы асығыс оңтүстікке қарай шегінді. Дәулет Герей қуудан құтылу үшін бірнеше тосқауыл қойды, ал орыстар оларды талқандап, қиратты. 1572 жылы шілдеде Ресей шекарасын кесіп өткен үлкен әскердің 5-10 мыңы Қырымға оралды. Бұл жорық Қырым хандығының Ресей мемлекетіне қарсы жасаған соңғы ірі әскери жорығы болды.
Одан кейінгі жылдары I Дәулет Герей орыс иеліктеріне қарсы шапқыншылықтарды жеке өзі бастап барған жоқ. Мәскеу маңайына тек оның ұлдары, қырым мен ноғай мырзаларын аз ғана күшпен шабуыл жасады.
Дәулет Герей өмірінің соңында оның үлкен ұлдары Мехмет Герей қалғай мен Әділ Герей арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады.
I Дәулет Герей 1577 жылы 29 маусымда обадан қайтыс болды. Бақшасарайда жерленді. Оның орнына үлкен ұлы II Мехмет Герей қалғай (1577-1584) келді.
Дереккөздер
Санат:Қырымда қайтыс болғандар Санат:Қырым хандары Санат:XVI ғасыр билеушілері Санат:Обадан қайтыс болғандар Санат:Хан зиратында жерленгендер
Гуардея
Гуардея (Guardea) — Италиядағы коммуна, Умбрия әкімшілік аймағына қарасты Терни провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1795 адамды құрайды. Халық тығыздығы 46 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 39 км² шамасында. Пошта индексі — 5025.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Умбрия елді мекендері
Фридрих Август Кекуле
Фридрих Август Кекуле (Friedrich August Kekulé von Stradonitz, 1829 жыл 7 қыркүйек, Дармштадт - 1896 жыл 13 шілде, Бонн) - неміс химик-органигі.
Өмірбаяны
1856-1858 жылдары Гейдельберг университетінің приват-доценті. 1858 жылдан Гент университетінің (Бельгия), 1865 жылдан Бонн университетінің профессоры. Неміс химия қоғамының президенті (1886). Кекуле 1854 жылы тиосірке қышқылын, 1856 жылы гликоль қышқылын алды. 1872 жылы Нидерланд химигі А.Франшимонмен (1844-1919) бірге үшфенилметан және антрахинон алған. Оның негізгі жұмыстары теориялық химия саласына арналған. 1854 жылы ол алғаш рет күкірт пен оттектің қос валенттілігін (қос негізділігін) болжап айтты. Неміс химигі Г.Кольбемен бір мезгілде көміртектің төрт валентті элемент екенін анықтады. Ол кейінгі жылдары көп атомды радикалдар теориясын толықтырды. А.М.Бутлеровтың химиялық құрылыс теориясын ароматты қосылыстарға қолдануға болатынын дәлелдеді. Бензолдың жай және қос байланыстары алмасатын циклдік формуласын ұсынды (1865).
Дереккөздер
Санат:Профессорлар Санат:1829 жылы туғандар Санат:1896 жылы қайтыс болғандар Санат:Германия химиктері
Қарақұм (құм, Қостанай облысы)
Қарақұм – Тосынқұм құмының шығысындағы құмды алқап.
Географиялық орны
Қостанай облысы Жангелді ауданы Шеген ауылының оңтүстігінде 20 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Қабырға өзенін бойлай 10 км шамасында созылып жатыр. Барқанды-төбешікті құмдардың салыстырмалы биіктігі 2-10 м. Басым бөлігін арна тәрізді сортаңды ойыстар тілімдеген. Грунт сулары 2-5 м тереңдікте (минералдығы 1,ғ-5 г/л) жатыр. Құм етегінде Бозшакөл көлі, Қарақұдық, Қандыөзек қыстаулары орналасқан.
Өсімдігі
Төбелерде еркек шөп, боз, т.б. өсімдіктер өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.
Төменгі Қайрақты
Төменгі Қайрақты — Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, Төменгі Қайрақты ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақсу-Аюлы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 48 км жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 1041 адам (515 ер адам және 526 әйел адам) болса, 2009 жылы 787 адамды (416 ер адам және 371 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Фирсиха
Фирсиха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Космала өзенінің оң жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кукучевск және Кулундинск көлдерінің алаптарын қоспағанда, Бурла өзенінің су алабындағы оңтүстікке қарай су нысандары. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Отан-Упыль-Кикя
Отан-Упыль-Кикя — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 78 өзенінің оң жағалауынан км қашықтықта Ватылька орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Белсенді туризмде қауіпсіздікті ұйымдастыру
Тіпті ең қарапайым туристік маршруттардың өзінде қауіптер болады. Бірақ, барлық қауіптерден егер уақытылы көріп және бағалайтын болса, оларды жоюға болады. Әдетте, апаттар топтың жолында қандай да бір қауіптердің соғанға дейін болмағандықтан болмайды. Олар туристердің апатты жағдайларда өздерін дұрыс ұстай алмауларынан болады. Керісінше, қандай жағдай болмасын, табиғат қандай кедергілер туғызбасын, өзін дұрыс ұстаған туристік ұжым көптеген жағдайда қауіптермен қиын күресте жеңімпаз болып шығады.
Жорық кезінде, бөгеттерді өту және жалпы жұмыстарды орындау кездерінде топта қатаң бірлесушілік, ұжымның ерік-жігерімен болатын тәртіп болуы тиіс. Қандай да бір бұзушылықтар жорықтың барлық қатысушыларымен талқылануы тиіс, себебі жорықта тәртіп – тәртіптілік категориясы ғана емес, қауіпсіздіктің ең басты шарасы болып табылады. Тәжірибе, аса аса қырағылық, белсенді туризм техникасынан жақсы білім бұлардың барлығы қауіппен күресуде қиын салдарларды жоятын немесе азайтатын факторлар болып табылады.Жорықта алдын ала қауіпті көре білуге үйрену және қажетті алдын алу шараларын уақытында қабылдау маңызды.
Жорықтың кез келген жағдайындағы қауіптер
Балтамен шабу адамдардан едәуір қашықтықта болу керек. балтаны рюкзакқа қапсыз сала салуға болмайды, себебі қозғалыс кезінде ол шығып кетіп аяқты жаралауы мүмкін. Балтаны рюкзакқа қатты орап, кесіп өтпейтіндей етіп салу қажет.
Дереккөздер
Санат:Туризм
Іштен жану қозғалтқышы
thumb|right|200px Іштен жану қозғалтқышы (internal combustion engine) – жанған отынның химикалық энергиясын механика жұмысқа түрлендіретін жылулық қозғалтқыш.
Тарихы
1876 жылы неміс өнертапқышы Николаус Аугуст Отто жетілдірілген 4 тактілі газдық Іштен жану қозғалтқышын жасады. Бу машиналы қондырғымен салыстырғанда Іштен жану қозғалтқышы қарапайым (Іштен жану қозғалтқышыта энергияны түрлендіргіш бір буын – бу қазанды агрегат болмайды), жинақы, қуат бірлігіне келетін массасы аз әрі тиімді болып келеді. Бірақ Іштен жану қозғалтқышына жоғары сапалы отын (газ, мұнай) қажет.
1880 жылы Ресейде Огнеслав Степанович Костович алғашқы бензинді-карбюраторлы қозғалтқышты құрастырды.
1897 жылы нем. инженері Рудольф Дизель сығылу нәтижесінде тұтанатын қозғалтқышты ұсынды. Бұл қозғалтқышты Петербургтегі Л.Нобель зауытында жетілдіру нәтижесінде 1898 – 1899 жылдары отын ретінде мұнайды пайдалану мүмкіндігі туды.
1901 жылы АҚШ-та Іштен жану қозғалтқышы орнатылған тұңғыш трактор жасалды. Ағайынды Орвил және Уилбур Райтар 1903 жылы Іштен жану қозғалтқышы орнатылған алғашқы ұшақты, сол жылы орыс инженерлері “Вандал” кемесіне Іштен жану қозғалтқышын орнатып, тұңғыш теплоходты жасады.
1924 жылы Яков Модестович Гаккельдің жобасы бойынша Санкт-Петербургте тепловоз құрастырылды. Отынның түріне қарай Іштен жану қозғалтқышы сұйық отынды және газ отынды қозғалтқыш болып бөлінеді.
Түрлері
Іштен жанатын қозғалтқыштарды:
а) пайдалану мақсаты бойынша — көлік, стационарлы, арнайы болып бөлінеді.
б) пайдаланған отын түріне байланысты — жеңіл отын (бензин, газ), ауыр сұйық отын (дизель, мазут).
в) Іштен жанатын қозғалтқыштар жанушы қоспаның пайда болу тәсілі бойынша:
г) Жанғыш қоспаның тұтандыру тәсілі бойынша, былай ажыратады:
е) Құрылмалық (конструктивті) нышаны бойынша:
thumb|right|200px|2 тактілі цикл thumb|right|200px|4 тактілі цикл Цилиндрді жаңа жанғыш қоспамен толтыру тәсіліне орай Іштен жану қозғалтқышы
ж) Жанғыш қоспаны (отын мен ауадан құралатын) дайындау түріне қарай
2 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі поршеньнің 2 жүрісі кезінде, яғни иінді біліктің 1 айналысында орындалады. Мұндай қозғалтқыштағы сығылу, жану және ұлғаю процестері іс жүзінде 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен ұқсас. 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен салыстырғанда 2 тактілі қозғалтқыштың қуаты аз болады.
Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтері
Піспек - қозғалтқыштың, ең жауапты торабы. Ол, едәуір механикалық және жылулық жүктемеге ұшырайды, сондықтан, жанушы камераны мұқият нығыздауы тиіс және оның табанынан жылуды алып кетуін қамтамасыз етуі керек. Піспекке, газ күшінің әрекеті, бұлғақ мен иілмелі білікке беріледі.
Піспектің жылуы кезінде, маймен, цилиндр қабырғасын майлайды да, сұйық сорғыш шығыршығы әрекеті эсерінен, үмты- луынан - қанаумен, олар жылжып жэне майды төменнен жоғары қотарылғаннан кейін - жағушы камераға түседі. Осыны болдырмау үшін, май жинап алушы шығыршықты қолданады, оның орналасуы, не тікелей нығыздаушысының астына (компрессионды) шығыршықпен немесе піспектің төменгі бөлігіне орналастырады. Піспектің, шығыршықтан төмен өткен кезінде, өзінің төменгі жақтауымен, цилиндр қабырғасынан майды түсіреді де, ол қанау бойынша, ағып жэне тесік, арқылы піспек ішіне және картерге ағады. Жоғарғы жүріс кезінде, шығыршық май сынасына қалқып шығады. Піспекті саусақтың атқарар қызметі - қозғалтқышты піспек- пен шарнирлі қосылыс жасауға арналған. Піспекті саусақ, қал- қымалы жэне бекітілген түрде болады. Қазіргі кездегі қозғалт- қыштарда, негізінен қалқымалы саусақты қолданады.
Олардың, өсті жылжуын, серіппелі шығыршық шектейд немесе алюминийлі бүқтырманы қолданады. Булгақ жоғарғы піспекті жэне төменгі айналшықты бүркеншіктен және стерденьнен тұрады. Ол піспектен иілмелі бөлікке күш береді. Піспекті саусақ үшін, жоғарғы бүркен- шікке қола төлкені орналастырады. Бүлғақтың жоғарғы бүркеншігіне ажырамайтын қылып, төменгісін - ажырайтын қылып жасайды. Бүлғақтың, төменгі бүркеншегінің жартысын иілмелі білікпен жалғастырып, антифрикциялы металмен қабат-қабат төсенішпен орап орнатады. Бүлғақ өзегі дөңгелек немесе қоставрлы қима түрінде болады.
Қозгалтцыштың иілмелі білігі іргелі жэне бұлғақты мойынмен жэне ұртынан, тұрады. Қозғалтқышты жүмысы кезінде, иілмелі газ күшінің қысымымен, инерция күшімен және айналу бүрышы моментпен жүктемеленеді. Біліктегі инерциялы күштің әрекетін азайту үшін қарсь: салмақты орнатуы мүмкін. Иілмелі білікпен түтынушыға жүктемен: беруінен басқа, реттеушінің бөліп таратушы бөлігін айналдыруын. Сұйық сорғыштарды жэне басқа да қосымша механизмдерді жүмьк істеуін жүргізеді.
Көп цилиндірлі қозғалтқыштардың білік индерінің аралык бүрышын, жеке цилиндірлердің үшқындарының кезектілігін, есепке ала отыра орындайды, жүріс, бір қалыптылығын жэне ең жақсы түріндегі инерциялы күштердің теңгерілгіштігімен жасалынады.
Төрт тактылы қозғалтқыштардың корпусы, цилиндір блоктарынан, олар анкерлі байланыстың көмегі арқылы, картермен, қосылысқан жэне шпилькамен қүрастырылған, картер, ірге тасты рамамен бірге қүрайтын жэне түғырық - май жинаушымен бірге орналастырылады. Блокқа, цилиндірлі гильза пресстенген. Гильза мен цилиндір қабырғасының аралық кеңістігін, сулы салқындатқыш көйлек (сулы гильза) атқарады. Іргелі подшипник, картердің көлденең бөлігіне орналасқан, цилиндірлі блоктың, сол жағында бөліп таратушы бөлігі және сыртқа шығарушы және кіргізуші клапандар жетегінің механизмдері орналасқан. Цилиндір қорабының қақпағын бекіту үшін шпилька орналасқан. Газды, бөліп таратушы механизм, қозғалтқыштағы эрбір, жүмысшы циклындағы, клапанның ашылуын жэне жабылу уақы- тын қамтамасыздандырады. Газды бөліп таратушы механизм- дердің, екі типін ажыратады: клапанның жоғарғы жағында орналасуы - цилиндр қақпағы қақпақшада орналасқан жэне қақпақшаның төменгі жағында орналасқанында, қақпақшалар, цилиндр блогында орналасқан жағдайында.
Дизельдің қоректендіруші жүйелеріне, отынды айдамалаушы сұйық сорғыш жеткізеді, қатқыл жэне жүқа сүзгімен отын тазалау. циркуляциялау жүйесіндегі қысым реттеуші, отын сұйық сорғы- шының, жоғарғы қысымдысы және олардың атқарар қызметі төмен- дегідей: белгіленген моменттегі, отынды цилиндірге дозалап беруге арналған жэне бүріккіштің тозаңдатуын жэне сығушы калоранын көлемі бойынша, отынды бір қалыпты бөліп тарату жүргізеді.
Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері
Іштен жанатын қозғалтқыштардың газ түріндегі отынмен жұмыс атқаруы келесі реттікте болады. Ондағы жанғыш газ (генератордың, сұйытылған және басқа), белгілі пропорциялы ауамен араластырады және осындай жанғыш қоспа, қозғалтқышқа кіреді де, отын тұтанады, жанғыш өнім кеңейеді де, жұмыс атқарылады. Сұйық отын - бензин, спирт, керосин, дизельді отындар (газды және солярлы май), мұнай - белгілі мөлшердегі ауамен тозаңды түрінде қозғалтқышқа енгізіледі де, осылардың нәтижелерінде жанғыш қоспа пайда болады.
Қатты отынды Іштен жанатын қозғалтқышта, тікелей тозаң түрінде жұмысшы кеңістікте пайдалану, әзірше қанағаттанарлық нәтиже берген жоқ, себебі, жанғыш заттарды ауамен жақсы араластыру мүмкіндігі жоқ және қозғалтқыштан, оның күлін алып кету де нәтижесіз болып отыр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жылу техникасы Санат:Қозғалтқыштар
Айструп
Айструп (Eystrup) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ниэнбург-на-Везере ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3301 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 2 56 007. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Бергман-Крамер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Волгоградское
Волгоградское — Қостанай облысы Жітіқара ауданы, Мүктікөл ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2017 жылға дейін қысқартылған "Волгоград ауылдық округі", 2019-жылға дейін "Тимирязев ауылдық округі" құрамында болған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жітіқара қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 62 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1005 адам (507 ер адам және 498 әйел адам) болса, 2009 жылы 720 адамды (345 ер адам және 375 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жітіқара ауданы елді мекендері
Татьяна Михайловна Брагина
Татьяна Михайловна Брагина (26 ақпан 1954 жылы, Ресей, Ростов облысында туған) – биология ғылыми докторы (1987 жылы). Ростов мемлекеттік университетінің биология-топырақтану факультетін (1976 жылы) бітірген. Қостанай облысы6 Наурызым мемлекеттік қорығының кіші ғылыми қызметкері (1976–84 жылдары) болды. 1984 жылдан директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары. 50-ден астам ғылыми мақаланың авторы.
Шығармалары
1. "Закономерности изменений животного населения почв при опустынивании", Мәскеу, 2004;
2. “Закономерности изменений животного населения почв при опустынивании (На примере сухостепной зоны Центральной Азии)“, Мәскеу, 2004;
Сілтемелер
1. «Брагина Татьяна Михайловна»
2. «Брагина Татьяна Михайловна»
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Удруса
Удруса — Ресейдегі өзен. Ярославль облысы, Вологда облысы,Тверь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рыбин суқоймасы орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Бала Құндызды
Бала Құндызды – Үлкен Құндызды өзенінің саласы.
Удруса
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Рыбинск суқоймасы Рыбинск су торабына дейін және оған құятын өзендер, Молога өзенін қоспағанда, Суда және Шексна; бастауынан Шексна су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Курай (Үлкен Удряка тармағы)
Курай — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Удряк өзенінің оң жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Дёма бастауынан Бочкарёва ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Бала Құндызды
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 80 км, су жиналатын алабы 1480 км2.
Удруса
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Курай (Үлкен Удряка тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бала Құндызды
Бастауы
Құндызды тауының солтүстік-шығысынан басталып, Нұра кентінің шығысында Үлкен Құндызды өзеніне құяды.
Курай (Үлкен Удряка тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бала Құндызды
Гидрологиясы
Аңғары жазық жермен өтеді. Қар, жер асты суларымен толығады. Көктемде тасиды. Қараша айының аяғында суы қатып, сәуірдің ортасында ериді. Жазда тартылып, жеке қара суларға бөлініп қалады. Шабындықты суландыруда маңызы зор.
Удруса
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бала Құндызды
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы өзендері Санат:Нұра су алабы
IC 1830
IC 1830 — Fornax шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10041, IC 1826, ESO 416-6, MCG -5-7-12, AM 0236-273, IRAS02368-2739, UGCA 37, HARO 18.
Сыртқы сілтемелер
IC 1830 Санат:Fornax (шоқжұлдыз)
Чишма (Угузев ауылдық кеңесі)
Чишма — Башқұртстанның Бир ауданындағы ауыл, Угузев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 29 адамды құрады. Пошта индексі — 452468, ОКАТО коды — 80213843003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Канта (Бразилия)
Канта (Бразилия) (Cantá) — Бразилиядағы муниципалитет, Рорайма штатында орналасқан. Солтүстік Рорайма мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Нордести-ди-Рорайма экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10826 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7691 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,4 адам/км².
Тарихы
Санат:Рорайма елді мекендері
Жалтыркөл (Жітіқара ауданы)
Жалтыркөл – Қостанай облысы Жітіқара ауданы, Мүктікөл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жітіқара қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 85 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 321 адам (2009).
Кіші Барлак
Кіші Барлак — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Барлак өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Новосибирск су торабынан Иняи және Томь өзендерін қоспағанда Чулым өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Балапан (жон)
Балапан – Ертістің оң жағалауындағы жон.
Географиялық орны
Абай облысы Бесқарағай ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері
Батыстан шығысқа қарай 90 км-ге созылып жатыр, енді жері 30 км-дей. Ең биік нүктесі 351 м. Солтүстігінде Құлынды жазығына ұласады.
Өсімдігі
Қоңыр топырақты, беткейінде қарағайлы орман, селеу, бетеге т.б. өседі. Балапанда 1949-1991 жылдары жасалған ядролық қару сынағының іздері - ұңғымалар мен штольнялар сақталып қалған.
Дереккөздер
Санат:Бесқарай ауданы таулары
Тармштедт
Тармштедт (Tarmstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Ротенбург-на-Вюмме ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3508 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,54 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 57 047. Муниципалитеттің басшысы — Вольф Фогель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Хирургия ғылыми орталығы
Хирургия ғылыми орталығы, А.Н. Сызғанов атындағы — Қазақстандағы хирургиялық қызметті дамытудың стратегиясын айқындайтын, хирургиялық ауруларды емдеудің осы заманғы озық технологияларын қолданатын бас ғылыми медициналық мекеме.
Тарихы
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің қарамағында 1945 жылы Алматы қаласында құрылған.
1980 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Хирургия ғылыми орталығына А.Н. Сызғановтың есімі берілді. 1994 жылдан осы атымен аталады.
Ішкі құрамы
Құрамында 9 бөлім, 3 лаборатория, аспирантура (1993), диссертациялық кеңес (1988) бар.
Негізгі ғылыми-зерттеулік бағыты
Туа немесе кейіннен пайда болған жүрек, жүрек ісігі және қан тамыр ауруларын, кеуде және құрсақ қуысы органдарының және іш пердесі сыртындағы кеңістігіндегі ақауларын, зәр шығару жүйесінің патологиясын, күйген өңештің тартылу кезінде оның қатерлі және қатерсіз ісіктерін хирургиялық жолмен емдеу; гемодиализ, гемосорбция, плазмоферез (қанды тазарту) әдістерін қолданып, тіндер мен органдарды ауыстырып қондыру.
Жалпы мәліметтер
Орталықта жылына 20 — 25 бүйрек ауыстыру операциясы орындалады. Сондай-ақ магниттік есту және компьютерлік томография әдісімен көз қарашығы, мұрын-жұтқыншақ, өкпе, көкірек, құрсақ қуысы, зәр шығару органдары мен бүйрек, жамбас астауы, сүйек жүйелері тексеріледі.
Республикада эндокринді жүйе (қалқанша және қалқанша жанындағы без, бүйрек үсті безі, т.б) ауруларына әр түрлі күрделі операциялар тек осы орталықта ғана жасалады. Орталықта 16 ғылым докторы, 35 ғылым кандидаты жұмыс істейді. 300 өнертабыстық куәлік алынды, 84 монография, 140 әдістемелік ұсыныс, 67 ғылыми жинақ шығарылды. Орталық АҚШ, Германия, Италия, Франция, Грекия, Ресей, Израиль, Түркия және Қытай клиникаларымен әріптестік байланыс жасайды.
Дереккөздер
Санат:Хирургия Санат:Мекемелер
Гулфпорт (Миссисипи)
Гулфпорт (Gulfport) — Миссисипи штатының Харрисон (Harrison) округіне жататын АҚШ қаласы.
Сан-Жуан-Батишта (Томар)
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Медиу-Тежу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6103 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,05 км² шамасында. Халық тығыздығы — 467,6 адам/км².
Гулфпорт (Миссисипи)
Қала тұрғындарының саны 67793 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 166.4 км² шамасында. FIPS коды — 28-29700.
Сан-Жуан-Батишта (Томар)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген.