cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ақ байпақ
Ойынға қатынасушылардың санына шек кел тірілмейді. Ойнаушылардың саны неғұрлым көп болса, ойын солғұрлым қызықты болады. Ойыншылар көгалды жазық жерді таңдап алады да, дөңгелене жүрелеп отырады. Сонан соң орталарынан бір ойыншыны ортаға шығарып оны бота деп, көрсетпей жауып қояды. Осы кезде боздап ботасын іздеп інген келеді де, отырған ойыншылардың біреуінің иығына отырады.
Ойыншы: — Ақ иығымның үстіндегі кім? «Інген»: — «Ақ байпақ». Ойыншы:— Нең жоқ? «Інген»: — «Ботам» жоқ. Ойыншы: — «Ботаң» көлде бетін жуып жатыр.
Осы кезде «інген» орнынан тұрып, 4—5 адымдай жерге барып келіп: Бе-е-е, жоқ қой деп ойыншының иығына тізесімен бір түйіп кетеді. Екіншісіне барып отырады. Ол да солай, «Ботаң шөпшек теріп жүр», дейді... Келесі ойыншы «ботаң ұйқтап жатыр», дейді.
Осылайша, барлық ойыншының иығына отырып болған кезде, ойнаушылардың әрқайсысы ботаға бергенін айтып, біреуі су бердім, екіншісі шөп бердім, үшіншісі тамақ бердім, тағысын тағы... дейді де «ботаны» тастай сала жан-жаққа бытырай қаша жөнеледі. Жаны жай тауып «ботасын» көрген інген «ботасынан» «Кім не берді?» деп сұрай бастайды.
Ботаның айтуымен оған жөндеп тамақ бермегендер «інгеннің» бұйрығымен жазаланады, демек өнер көрсетеді. Жаза біткеннен кейін «інген» мен «ботаның» рөлін басқалар ауыстырады да, ойын басталып, жалғаса береді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Морган торғыны
Морган торғыны
thumb| thumb| thumb| Морган торғыны - "фата-моргана"(итал. fata Morgana) - горизонтта аралдың, таудың т.б. пішіндерін елестететін және бейнелері үздіксіз өзгеріп отыратын атмосферадағы оптикалық құбылыс.
Морган Торғыны атмосфераның төменгі қабатында айналық шағылу жасайтын әр түрлі тығыздығы бар(алмаса орналасқан) қабаттардың түзілуі нәтижесінде пайда болатын күрделі сағым болып есептеледі.
Бейнелердің өзгергіштігі ауаның жоғарыда аталған қабаттарының үздіксіз алмасып отыруына байланысты болады.
Дереккөздер
Санат:атмосфера Санат:Оптикалық құбылыстар
Маркис-ди-Соза
Маркис-ди-Соза (Marques de Souza) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Риу-Гранди-ду-Сул штатының шығыс-Орталық бөлігі мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Лажеаду-Эстрела экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 497 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 125,175 км² шамасында. Халық тығыздығы — 35,9 адам/км².
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Дятлинка
Дятлинка — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яхрома өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дятлинка
Шорпо
Шорпо (қырғыз тағамы) Семіз қой етін сүйегімен қоса кесектеп(1 порцияға шамамен 3—4 кесектеп) шабады да, үстіне тұз бен бұрыш сеуіп, қойдың майы шыжғырылған кастрюльге салып, қызарғанша қуырады. Мұнан кейін дөңгелектеп туралған пияз, помидор қосып, су құйып (8 стакан) қайнатады да, үстіне текшелеп туралған картоп салып, қақпағын жауып қойып пісіреді. Ұсақтап туралған көкөністі дастарқанға бөлек қояды.600 г қой етіне: 700 г картоп, 4—5 помидор, 1 бас пияз, 120 г қой майы, көкөніс, қызыл бұрыш (ұнтақ), тұз-татымына қарай.
Дереккөздер
Санат:Тұрмыс
IC 3595-2
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1693589.
Сыртқы сілтемелер
IC 3595,02 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Люгос (Жиронда)
Люгос (Lugos) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Аркашон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 62,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33260, пошта индексі — 33830.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 833 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Грабов
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5859 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 47,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 54 037. Қаланың басшысы — Ульрих Шульт.
Micrococcus
righr|200px|thumb|Микрококки бактериялары
Микрококки (micrococcus), шар тәрізді бактериялардың түрі (кокк). Табиғатта кеңінен таралған, негізі ешқандай ауру тығызбайды. Адам денесінде болады, бірақ бұл қалыпты жағдай. Олар терідегі әртүрлі микроорганизмдер арасында тепе-теңдікті сақтай үшін маңызды рөл атқарады. Микрококктардың кейбір түрлері ауада, топырақыта, теңіз суында және омыртқалы жануарлардық терісінде кездеседі. Кейбіреуі тіпті сүтте де кездеседі және оның ашуына себеп болады.
Санат:Ғылым Санат:Биология Санат:Микрококки
Коргончик
Коргончик — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коргон өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Арпино
Арпино (Arpino) — Италиядағы қала, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7736 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 135 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 55 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Цеэтгруб
Цеэтгруб (Zehetgrub) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Шайбс округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2325 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 34.96 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SB, ресми идентификациялық коды — 3 20 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Шагерль саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Цеэтгруб
Флорентин (Видин облысы)
Флорентин (Флорентин) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Ново-Село қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 415 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3778. Телефон коды — 09316. ЕКАТТЕ коды — 76145.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Қамысты (Камышлово)
Қамысты, Камышлово — Қамыстысай сайындағы тұзды көл.
Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 14 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 118,7 м биіктікте.
Гидрографикасы
Аумағы 13,9 км 2, ұзындығы 8,3 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 21,4 км. Суы тұзды, жағалауы жайпақ. Алабының басым бөлігі жыртылған. Кейбір жерлерінде шоқ қарағай орманы кездеседі.
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы көлдері Санат:Есіл су алабы көлдері Санат:Тұзды көлдер
Дәулетбай (Шығыс Қазақстан облысы)
Дәулетбай — Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы, Маңырақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақжар ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 31 км жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 650 адам (333 ер адам және 317 әйел адам) болса, 2009 жылы 459 адамды (245 ер адам және 214 әйел адам) құрады.
Хетлинген (Цюрих)
250px|thumb|Картада орналасуы Хетлинген (Цюрих) (Hettlingen ZH) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Винтертур округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2923 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.87 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 221, пошта индексі — 8442.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Сегойнш
Сегойнш (Segões) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Моимента-да-Бейра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 114 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,2 км² шамасында. Халық тығыздығы — 51,8 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Кисдорф
Кисдорф (Kisdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Зегеберг ауданының құрамына енеді.
Бақтияр Хасанұлы Тәбиев
Бақтияр Хасанұлы Тәбиев (1940 жылы т.) - суретші-кескіндемеші, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері.
Кисдорф
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3681 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 24,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 60 047. Муниципалитеттің басшысы — Харро Шмидт.
Бақтияр Хасанұлы Тәбиев
Жанрлы картина саласында жұмыс істейді. Ол Қазақ драма театры үшін «Абай» портретін (1988, кенеп, майлы бояу, автордың жекеменшігінде) салды. Портретте кітап ұстап тұрған ақынның беліне дейінгі тұлғасы шабыт үстінде бейнеленген.
Кисдорф
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Бақтияр Хасанұлы Тәбиев
Дереккөздер
Санат:1940 жылы туғандар Санат:Қазақстан кескіндемешілері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері Санат:Абай энциклопедиясы
Метанол
thumb|alt=A.|Метанол thumb|Метанол молекуласы Метанол, метил спирті, ағаш спирті, CH3OH – иісі (этил спиртінің иісіне ұқсас) бар, түссіз сұйықтық;
Дереккөздер
Санат:Спирттер Санат:Метан туындылары
Штефан Лайнер
Штефан Лайнер (Stefan Lainer; 27 тамыз 1992 жыл, Зекирхен-ам-Валлерзе, Зальцбург) — аустриялық футболшы, Аустрия Ұлттық футбол құрамасы мен "Боруссия" (Менхенгладбах) клубының қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Аустрия футболшылары Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары Санат:Лиферинг ФК ойыншылары Санат:Рид ФК ойыншылары Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары
Боровая Шохра
Боровая Шохра — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Межа өзенінің сол жағалауынан 184 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Димеринген
Коммунаның INSEE коды — 67095, пошта индексі — 67430.
Түйінсөз
Түйінсөз (Keynote, немесе Түйінсөз баяндама, Түйінсөз үндеу, keynote address) — баяндама барысында негізгі өзекті тақырыпты көтеретін және ашатын аса маңызды баяндау болып, әлеуметтік баяндамаларда (public speaking) ораторлық өнер ретінде кездеседі. Корпоративте, немесе коммерциялық жағдайларда түйінсөз сөйлеуге, немесе түйінсөз баяндамасын жасауға үлкен мән беріледі. Түйінсөз іс-шара, немесе жиналыстарда бағдарламасы күнтәртібі қалыбына сай жасалады; түйінсөз спикерлері рөліне жиналыс модераторы да кіреді. Ол әдетте үлкен идеяны - мәлім әдеби әңгімені, жеке музыкалық шығарманы, немесе мәлім оқиғаны ту етіп көтереді.
Димеринген
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1619 адамды құрады. Халық тығыздығы — 183,77 адам/км².
Түйінсөз
Саяси немесе өндірістік жиналыстар мен көрмелерде, сондай-ақ ғылыми конференцияларда түйінсөз баяндамасы, немесе түйінсез сөйлеу арқылы негізгі сарынды белгілеу және оқиғаның негізгі ақпаратын, немесе маңызды әсерін қорытындылау үшін жасалады. Сондай-ақ колледждердің, университеттердің және ірі орта мектептердің бітіру және бастау салтанаттарында түйінсөз баяндамасы жасалады, оны әдетте студенттер ұжымы шақырған танымал академиктер немесе әйгілі тұлғалар сөйлейді. Бұл баяндама жасауды көбіне "Ашылу сөзі" (немесе "Жабылу сөзі") деп атайды.
Димеринген
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Түйінсөз
Түйінсөз спикерлері көбінесе мәлім іс-шараға қызығушылықты арттыру үшін таңдалады, яғни корпорация немесе бірлестіктер қаржыландыратын конференция немесе үлкен жиналыстарда, сондай-ақ  қатысушыларды сол бағдарламаға қатысуға қызықтыру үшін. Түйінсөз сөйлеуші ретінде белгілі бір салада арнаулы білімімен танымал болған кісіні, немесе мәлім жетістігі бойынша кеңінен аты мәшһүр болған кісі таңдалады, бұл қатысушылардың жиналысқа немесе конференцияға қызығуын арттырады. "Түйінсөз" ұғымы пленарлық мәжілістің немесе "ұсыныстық баяндама" ұғымының синонимі ретінде жиі қолданыла бастады, кейбір конференцияларда "Ашылу түйінсөзі", "Жабылу түйінсөзі", және басқа да көптеген түйінсөздер бар.
Түйінсөз спикері тәуелсіз жұмыс істей алады, немесе бір "спикерлер бюросына" өкілдік етеді, немесе "спикеруики" (speakerwiki) вебсайты секілді жаңа краудсорсинг моделдер арқылы жұмыс істейді. Егер спикер дәстүрлі спикерлер бюросына өкілдік еткен жағдайда, комиссиясы әдетте 25% -30% құрайды; дамыған елдерде Түйінсөз сөйлеушіге ақша төлеу әрі дәстүр, және этика болып қалыптасқан, төлем қашанда тұрақты және айқын бағада болады.
Ұғымның келіп шығуы
Түйінсөз деген мағынаны білдіретін "key note" термині ду-воп (doo-wop), немесе Шаштараз әншілері секілді "ән айтудан бұрын бір нотаны ойнауды білдіретін" А капелла практикасынан келген. Ойналған нота қайсы әннің орындалатынын анықтайды.
Қазақша термин
Қазақ тілінде "түйінсөз" ұғымы таяу жылдарда пайда болды; ол мәлім бір сөзге, не пайымдауға айырықша салмақ тастауды, жиналыстардағы шешуші баяндамаларға қаратылады. Мысалы таяуда ҚР президенті Қ.Тоқаевтің қағазбастылықтан арылу туралы түйінсөзі жарияланды.
АҚШ-та
АҚШ-тағы ең әйгілі түйінсөздердің бірі Мартин Лютер Кинг Вашингтонда 1963 жылы 250 000 адамның алдында жасаған "Менде бір арман бар" деген баяндамасы.
thumb|right|200px|[[Аль Гор Майами университетінде жаһандық жылыну туралы түйінсөз баяндамасын жасауда (Ақпан 28, 2007) ]] Құрама Штаттардағы ең танымал түйінсөз баяндамалары қатарына Демократиялық партия мен Республикалық партияның президенттік сайлау бәсекесі кезіндегі партия құрылтайларында жасалатын түйінсөздер жатады. Осы оқиғадағы түйінсөз спикерлері қашанда бүкіл елге танымал болады (немесе масқара болады); мысалы, Барак Обама 2004 жылғы Демократиялық партияның ұлттық құрылтайында сөйлеп, кейінгі сайлау барысына белгілі бір дәрежеде ықпал етті. Коммерциялық аренада Стив Джобс тамаша түйінсөзі арқылы Apple өніміне, жүйесіне және сервис қосылуына ықпал етті, және бұрынғы президенттікке үміткер Аль Гор түйінсөз үндеуі "Ыңғайсыз шындық" (2006) деректі фильміне өңделіп енгізілді.
Дереккөздер
Санат:Аргументтер Санат:Баяндамалар Санат:Әдеби мотивтер
Брюс Гринвуд
Брюс Гинвуд  - 1956 жылы 12 тамызда Руэн-Норанда, Канадада туған актер.
Санат:1956 жылы туғандар Санат:12 тамызда туғандар Санат:Руэн-Норандта туғандар Санат:Канада актерлері Санат:XX ғасыр актерлері Санат:XXI ғасыр актерлері Санат:Спутник сыйлығының иегерлері Санат:Канада телевидениесі актерлері
1717 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1717 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1717 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кларк (округ, Виргиния)
Кларк округі (ағылшын тілінде  Clarke County ) АҚШ-тың Виргиния штатында орналасқан. 2010 жылғы дерек бойынша, округтегі халық саны - 14 034. Өз атауын Джордж Роджерс Кларктің құрметіне алған.
Географиясы
АҚШ халық санағы бюросының дерек тері бойынша,округтің жалпы жер көлемі -461 км², оның ішінде 456 км²-ы - құрғақ жер және 6 км²-ы немесе 1,2%-ы - сулы жер.
Демографиясы
2000 жылғы халық санағы бойынша, округтегі 4 942 үй қожалығы нда 12 652 тұрғын және 3 513 отбасы өмір сүруде. Халық тығыздығы км²-ға 28 адамнан келеді. Округ территориясында 5 388 тұрғын құрылыс тары бар, олар км²-ға 12 құрылыстан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түстілер - 91,15%, афроамерикандықтар - 6,73%, байырғы америкалықтар (үндістер) - 0,19%, азиаттар - 0,49%, гавайлықтар - 0,03%, басқа нәсіл өкілдері - 0,55%, екі не одан көп нәсілден туғандар -0,85%. Испан тілдіктер халықтың 1,46%-ын құрайды.
Жалпы үй қожалығы ның 29,40 %-ы - 18 жасқа толмаған балалар, 58,20 %-ы - бірге тұратын ерлі-зайыпты лар, 8,90 %-ы -  зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 28,90 %-ы  отбасыларға еш қатысы жоқ, 24,10 %-ы жалғыз адамнан тұрады, 9,90 %-ы - қартайған (65 жастан жоғарылар) әрі жалғыз тұратын адамдар. Үй қожалығы ның орташа өлшемі - 2,50 адам, ал отбасы ның орташа өлшемі - 2,97 адам.
Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ, 23,40 %-ы - 18 жасқа жетпегендер, 5,80 %-ы - 18 бен 24 жастағылар, 10 %-ы - 25 пен 44 жастағылар, 27,10 %-ы - 45 пен 64 жас аралығындағылар және 14,60 %-ы - 65 жастан жоғарылар. Округтің орташа жасы - 41. Әр 100 әйел ге 98,00 еркек тен келеді, ал 18 жастан үлкен әйелдерге 96,60 еркек тен келеді.
Үй қожалығының орташа табысы 51 601 USD, отбасының орташа табысы 59 750 USD құрайды. Ер адам ның орташа табысы - 40 254 USD, әйел адамның орташа табысы - 30 165 USD. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 24 844 USD. Шамамен отбасылардың 4,20%-ы және жалпы халықтың 6,60%-ы кедейшілік тің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде 7,10% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 11,10%-ы да бар.
Жалюз
thumb Жалюз, (терезекүнқағары) (jalousie — «қызғаныш»)— үйге түсетін жарықты реттеуге арналған, күн сәулесінен, жаңбырдан (кейде шаң-тозаңнан) қорғау үшін терезенің сыртқы жағынан ұсталатын көп жармалы қақпақтар мен перделер. Кереге көзді жалюздердің желдеткіш тесіктері ауа толқынын реттеп тұрады. Жалюздер әдетте 45 градусқа еңкейтіле жабылған металл немесе ағаш жақтаудан бір-біріне 4—5 см қашықтықта қатарластыра орналастырылған қауырсынға ұқсас жалпақ пластинкалардан тұрады. Кейде перде-жалюздер де қолданылады, олар терезенің ішкі жағына ілінеді. Мұндай жалюздердің жақтауы болмайды; оның жұқа қаңылтырдан немесе пластмассадан жасалған жеке бөліктері шыжым жіппен немесе ызылған баумен бекітіледі.
Дереккөздер
Санат:Интерьер
Краснояр ауылдық округі (Глубокое ауданы)
Краснояр ауылдық округі — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Аврора, Перевальное, Предгорное ауылдары кіреді. Орталығы – Предгорное ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4655 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Глубокое ауданы ауылдық округтері
Басқан асуы
Басқан, Қараүңгір – Жетісу (Жоңғар) Алатауында орналасқан. Бұл асуды кейде Қараүңгір деп те атайды.
Жер бедері
Ол Қазақстан мен Қытай шекарасында теңіз деңгейінен 3801 м биіктікте жатыр. Асуда жыл бойы мұз бен қар жатады. Солтүстік беткейінен Басқан өзені, оңтүстік беткейінен (Қытай аумағында) Қараүңгір өзені бастау алады. Асудан мамыр-қараша айларында салт атпен өтуге болады. Асуды жергілікті халық ертеден-ақ пайдаланып келеді.
Паталаха Евгений Иванович
Паталаха Евгений Иванович (9.5.1933 жылы туған, Украина, Луганск облысы Ровеньки қаласы) – геология-минералдық ғылылым докторы (1971). Новочеркасск политехникалық институтын бітірген (1956). Геологиялық партиялар мен экспедицияларда жұмысшы (1956–1960), Қазақстан Ғылым Академиясының Геология ғылымдар институтында аспирант, ғылым қызметкер (1960–1968) Лаборатория меңгерушісі (1968–1974) 1974 жылдан директордың орынбасары болды. .
Ғылыми еңбектері
1968 жылы «Механизм возникновения структур течения в зонах смятия (на примере Успенской зоны)» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектері тектофациялық анализдің негізін жасауға арналған.
Марапаттар
КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1985).
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1933 жылы туғандар
Темірболат Тайырұлы Ахметов
Темірболат Тайырұлы Ахметов (7 ақпан 1947 жыл, Көкшетау қаласы) — жазушы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (2001). ҰҚК-нің запастағы подполковнигі (1997). 1971 жылы Қарағанды Мемлекеттік медицина институтын бітірген соң Ш.Уәлиханов ауданының санэпидстанциясы бас дәрігерінің орынбасары болып қызмет атқарды. 1976-1997 жж. ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитет органдарында қызмет істеп, подполковник шенінде запасқа шықты. 1997 жылдың мамырынан «Барыс» күзет-детективтік агенттігін басқарды.
Дереккөздер
Санат:7 ақпанда туғандар Санат:1947 жылы туғандар Санат:Көкшетауда туғандар Санат:Қазақстан әскерилері Санат:Қазақстан жазушылары
Митчэлл (Орегон)
Митчэлл (Mitchell) — Орегон штатының Wheeler округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 170 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.1 км² шамасында. FIPS коды — 41-49150.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Аврора
Елді мекендер:
Қазақстан:
Америка Құрама Штаттары:
Басқа мағыналар:
Қазанасы
Қазанасы, Күздік - Батыс Қазақстан аймағында күз айларында, соғым алдында сойылатын мал еті. Қазанасы үшін тандалған ісек не тай-баспақ бірнеше ай бұрын бордақыланып, семіргіледі. Кей жерлерде Қазанасына сойылатын ісекті терісімен үйітіп, мүшелейді. Бұл қыс түсіп, күн суытқанша еттің бұзылмай сақталуын, әрі Қазанасының мол болуына мүмкіндік береді.
Михаил Кузьмич Луконин
Луконин Михаил Кузьмич (1918-78) - орыс ақыны.
Аударма
Абайдың:
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Көк сиыр
Жануарлар дүниесімен байланысты тағы бір ойын — «Көк сиыр» ойыны. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды.
Ойын көгалды алаңда ойналады. Көгалға жиналған ойнаушылар бір сызықтың бойына малдастарын құрып отырады. Осы кезде, ойын жүргізушінің өзі «Көк сиыр» болып ойнаушылардың ортасына келіп: «Бұзауымды жоғалтып алдым, көргендерің бар ма»,— дейді. Ойнаушылар барлығы бір дауыспен: «Ит-құс жеп кеткен, сен адамға зиянкессің, сүзесің, бізден әрі кет»,— дейді. «Көк сиыр» кетіп қалады да, тағы бір айналып келеді. Ештеңе көрмеген, білмегенсіп, мүләйімсіп, мүсәпір болып, «Мені құшақтайтын адам жоқ, киім тігетін инем жоқ»,— деп шағым ете бастайды. Сонымен ойнаушылар бұзаудың қайда екенін біле тұра айтпайды да, әркім өзінше садақаларын береді. Содан «көк сиыр» тапқан табысын жинап алып, бұзауын таба алмай кете барады. Артынан ізінше, қатардың артында көрінбей отырған «Көк сиырдың» «бұзауын» жібереді. «Көк сиыр», «бұзауын» келген беттен, «Мен іздегенде қайда болдың?»— деп ашуға басып, қуып жібереді. «Бұзау» баяғы өзінің кеткен жағына қайта келеді. Ойнаушылардың барлығы қайтадан өз орындарына жайғасып отырғаннан соң «Көк сиыр» бағанағы жинап алған заттарын бір-бірлеп шығара отырып, иесін ортаға шақырып, көпшіліктің ұйғаруымен, болмаса өзінің айтуы бойынша, оған өнер көрсеткізеді. Осылайша барлық ойнаушылар ортаға шығып өнер көрсетіп біткеннен кейін, «Көк сиыр» мен «бұзау» өздерінің рөльдерін көңілі ұнатқан ойнаушыларға береді. Сөйтіп ойын әрі қарай жалғаса береді.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Көзқарас (жинақ)
«Көзқарас», жинақ. Авторы - 3. Қабдолов.
1996 ж. «Рауан» баспасы шығарған.
Ғалымның «жаңаша ойлау» тұрғысында соңғы жылдары жазған әдеби сын, ғылыми-зерттеу еңбектері мен публицистикалық очерктері топтастырылған. «Абай және Әуезов», «Абай жолы» - халық жолы» атты зерттеу мақалаларын Әуезовтің ұлы эпопеясын танып білуге арнаған. «Абай жолы» арқылы қазіргі қазақ прозасы күллі дүниежүзілік әдеби классиканың шырқау шыңына шықты. Сөйтіп XX ғасырдың қырқыншы, елуінші жылдарын Мұхтар Омарханүлы Әуезов туған әдебиетіміздің даму тарихында бұрын-сонды болып көрмеген ренессансқа айналдырды» деп, бұл зор шығарманың мән-мағынасын жан-жақты ашқан. Ал Ахмет Байтұрсынұлы, С. Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ж. Әбділдин С. Зиманов т. б. туралы сыр шерткен мақапа-очерктерінде де автор ұлы Мұхаңа соқпай, оның айтқан ой-пікірлеріне жүгініс жасамай өте алмаған.
Дереккөздер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:1996 жылы шыққан кітаптар Санат:Рауан баспасының кітаптары
Кужурту-Булак
Кужурту-Булак — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Коксу өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Түрке балық
Түрке балық - Арктикалық Омуль - Coregonus autumnalis -   Албырт тұқымдасына жататын балық.
Биологиялық сипаттама
Дене тұрқы - 64см, салмағы 2,7 кг.
Түрке балық жыныстық жағынан 6-8 жасында жетіледі. Қыркүйек-қазан айларында уылдырық (7 700-413 000) шашады.
Ұсақ омыртқасыздар, планктонмен көректенеді.
Түрке балықтың еті дәмді және майлы(10,4%).
Байкалда ғана кездесетін Байкал омуліің (C.a. migratorius) кәсіптік маңызы үлкен.
Таралуы
Түрке балық Солтүстік мұзды мұхитта таралған, уылдырық шашуға осы мұхитқа құйылатын Сібір өзендеріне шығады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Албырттәрізділер
IC 3596
IC 3596 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3596 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Turkvizyon ән байқауы 2013
Turkvizyon ән байқауы 2013 (Türkvizyon Song Contest 2013; 2013 Türkvizyon Şarkı Yarışması) Түркияның Ескішеһир қаласында 2013 жылдың 19-21 желтоқсан күндері аралығында өтті.Түркия байқауды өткізу құқығына Түрік тілдес мемлекеттер арасындағы мәдениет астанасы ретінде ие болды.
Әзірбайжандық әнші «Turkvizyon 2013» байқауының жеңімпазы атанды. Фарид Гасанов орындаған «Yaşa» әні кәсіби сарапшылардың ықыласын ерекше аударды. Екінші орынды «Son Hatiralar» әнін шырқаған беларустық Гюнеш Абасова еншіледі. Үшінші орын украиналық өкілі Фазиле Ибраимоваға бұйырды. Келесі 2014 жылғы байқау Татарстан елінде өтті.
Жартылай финал
thumb|"Turkvizyon-2013" байқауындағы жалаулар парады thumb|"Turkvizyon-2013" байқауының ашылу салтанаты Жартылай финал 19 желтоқсанда өтті. Финалға үздік 12 орындаушы жолдама алды.
Кесте анықтауы:
Финал
Финал 2013 жылдың 21-ші желтоқсанда өтті.
Кестеге түсініктеме:, , және
Дереккөздер
Санат:Turkvizyon
Геоурбанистика
Геоурбанистика- экономикалық географияның тарауы. Урбанистика бұл –қала орталығының дамуына және қала тіршілігіне кешенді анализ жасап оның функцияларының дамуына әрекет етеді.
Геоурбанистика – қала эволюциясының географиялық талдауын қоса зерттейтін интегральды (қосылған) саласы. Қала жүйелерінің және қала географиясының қалыптасуын, урбандалу үрдістерінің проблемаларын, заңдылықтарын, негізгі ұғымдарын қарастырады, нақты географиялық объектілер мен әртүрлі типтегі елдердің үдістерінде урбандалу жағдайларын қабылдауға көмектеседі. Қала айырмашылығы шекара ішінде діни, әскери-саяси, экономикалық және мәдени қызметтің жүзеге асырылу деңгейімен және үлкен көлемімен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:География
1718 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1718 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1718 жылы қайтыс болғандар
Алмалық (Алматы облысы)
Алмалық — Алматы облысы Талғар ауданы, Алатау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 882 адам (432 ер адам және 450 әйел адам) болса, 2009 жылы 700 адамды (330 ер адам және 370 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Талғар ауданы елді мекендері
NGC 3062
NGC 3062 — Sextans шоқжұлдызында орналасқан Sb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 30 сәуірде Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3062 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28699, ZWG 8.2, NPM1G +01.0256.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Sextans (шоқжұлдыз)
Сперан (Уфим ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Аралтұз комбинаты
«Аралтұз» Комбинаты – Қызылорда облысында, Арал ауданында тұз өндірумен айналысатын кәсіпорын. Алғаш 1925 жылы  тұз қазатын «Соль» артелі ретінде құрылды, 1927  жылы  «Сольтрест» мемлекеттік кәсіпорнына айналды. 1958 жылы  «Сульфатпен» (1932) қосылып, «Аралсульфат» болып аталды. Комбинатта тұз қазу, тұз өңдеу, тұз қаптау және қалталау, тұз жылы, механика, жылу, электр, құрылыс, автотрактор, қосалқы шаруашылық цехтары жұмыс істейді. Жылына 600 – 650 мың тонна аралығында тұз қазу, тасу, түсіру жұмыстары жүргізіледі. Комбинатта 1928 жылы   ұзындығы 53 км. Арал-сульфат тұз жылы  құрылысы басталып, 1932  жылы  аяқталды. 1991 жылы  жылына 620 мың тонна тұз ұсақтайтын «тұз майдалау» цехы іске қосылды. 1993 жылы  «Аралтұз» АҚ болып қайта құрылды. 2013 жылы осы заманға сай жабдықталған цех ашылды. Жылына 130 000 тонна йодталған ас тұзы өндіріледі. Тұзды йодтау үшін йодты Алматыдан сатып алады. 1 тонна тұзға 63 грамм йод қосылады. Комбинаттың тұз өнімдері халықаралық стандартқа сай, жоғарғы сапа сертификатына ие. Комбинат өнімдерді Түркия және ТМД елдеріне экспортталады.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, I-том
Санат:География
Ахмет (Ұлы Орда ханы)
Ахмет немесе Ахмат, Еуропада Ahmed bin  Küchük атымен белгілі (Urdu;Persian;Араб тілі: احمد خان بن کوچک) (туған жылы белгісіз — 6.1.1481) — Ұлы Орда ханы (1459 — 1481). Кіші Мұхаммед ханның ұлы.
Кастриль
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2451 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 247 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 154 км.
Ахмет (Ұлы Орда ханы)
Ахмет — Бату хан құрған ұлы мемл-тің тұтастығын сақтап, оның ыдырауына жол бермеуге, орыс кінәздіктерін бағынышта ұстауға көп күш салған. 1460 жылы Алтын Ордаға тәуелділіктен құтылуға ұмтылып, салық төлеуден бас тартқан Мәскеу кінәздігіне жорық жасады. Дешті Қыпшақтағы “көшпелі өзбектер” мемл-нің соңғы ханы Шейх Хайдарды Ноғай мырзалары мен Сібір хандығының көмегіне сүйене отырып талқандады. 1471 жылы Литва кінәздігінің Керей есімді елшісін қабылдап, Иван ІІІ-ке қарсы одақ құрады. 1472 жылы Ахмет ханның әскері Мәскеудің Алексин қақпасына жетіп, қаланы өртеді. 1477 жылы Мәскеумен одақтасқан Қырым хандығын жеңіп, оның тағына Жәнібек ханды отырғызды. 1480 жылы қазан айында Ахмет ханның әскері Ока өзенінің сағасы Уграға келіп тоқтады. А. хан алғашында өзеннің қатқан кезінде мұздан өтіп, шабуыл жасауға әзірленгенімен, қараша айының ортасында әскерін кері қайтарады. Осы оқиғадан кейін Мәскеу Алтын Ордаға тәуелділіктерін мойындамады. Ахмет хан Сібір ханы Ибақпен соғыста ұрыс даласында қаза тапты. Оның ұлдары хан тағына отырғанымен, Алтын Орданың құлдырауын тоқтата алмады.
Дереккөздер
Санат:Алтын Орда хандары Санат:Туған жылы белгісіздер
NGC 7577
NGC 7577 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 7 қазанда Гийом Бигурдан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7577 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70947.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Африка Ұлттары Кубогы 1957 (финал)
1957 жылғы Футболдан Африка чемпионатының шешуші ойыны. Судан астанасы Хартумда өтіп, Мысыр футболшылары 4:0 есебімен Эфиопия құрамасын тізе бұтірді. Мысыр Африка чемпионатының тұңғыш чемпионы атанды.
Сілтемелер
Санат:1957 жылғы футбол Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:Эфиопия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Ожин
Ожин — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Луза өзенінің оң жағалауынан 359 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 60 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Оогамия
Оогамия
Оогамия - (грек "ᾠόν" — жұмыртқа  мен "γάμος" — неке) - жынысты көбею процессінің бір түрі.
Оогамиялық ұрықтануда бір-бірінен өзгешелігі бар екі жыныс жасуша гаметалар қосылуынан зигота пайда болады. Аналық жыныс жасуша (жұмыртқа ) ірі, қозғалмайтын, бір немесе бірнеше жіпшелі болады.
Дереккөздер
Санат:Эмбриология Санат:Жыныстық көбею
Мусғаб ибн Ұмәйр
Мусғаб ибн Ұмәйр(Арабша: مصعب بن عمير т.ж. 585, қ.б.ж. 625) — Мұхаммед пайғамбардың туысы, көкелерінен. Меккенің ең бай, әл-ауқатты адамдарынан болған. Мұхаммед пайғамбар ол жайлы былай дейді: “Меккеде Мусғаб ибн Үмәйрден әдемі киінетін, сымбатты әрі байлыққа кенелген жасөспірімді көрген емеспін”
Толық есімі
Мусғаб ибн Ұмәйр ибн Һишам ибн Абдуманаф ибн Абдулдар ибн Қусай ибн Киләб ибн Марра әл-Құрайши әл-Бәдри, مصعب بن عمير بن هاشم بن عبد مناف بن عبد الدار بن قصي بن كلاب بن مرة القرشي البدري
Исламға дейінгі өмірі
Ол мұсылман болмай тұрып Меккенің ең шырайлы, жас та сыйлы тұлғаларының бірі еді. Отбасындағы бір дегені екі етпей орындалатын, ең сүйікті еркесі болатын. Анасы оны шыттай киіндіріп, үстіне жұпар аңқыған хош иісті әтір бүркетін. Меккеліктер де көктен түскендей көркем жігітке таң-тамаша болып қарасатын.
Мұсылман болуы
Осындай қызығарлық өмір ішінде балқып-шалқып жүрген кезінде, бір күні Пайғамбардың уағыздаған діні жайлы хабарлар құлағына жетті. Қызығушылықпен Пайғамбарға барды. Нұр Пайғамбардың аузынан шыққан тамаша лебіздер әне-міне дегенше жүрегін баурап, иман нұры кеудесіне сәуле болып құйылды. Ол осылай мұсылман болды. Қараңғылықтың бұғауынан сырылып иман кәусарының шырын дәмін алған ол, айналасындағылардан тартынғандықтан мұсылмандығын жария етпеді. Намаздарын да жасырын оқып жүрді.
Алайда жасырынып намаз оқуы ұзаққа созылмады. Күндердің күнінде мүшріктердің біреуі оның намаз оқығанын байқап қойып, әке-шешесіне жеткізеді. Осы кезден бастап Мусғабтың өміріне түпкілікті өзгеріс енді. Оны жақсы көріп құрмет тұтатын мүшріктер, тек Исламды қабылдағаны үшін оған әр түрлі қысым мен қиындықтар көрсете бастады. Абақтыға да қамады. Содан кейін ол бір топ мұсылманмен бірге Эфиопияға һижрет етті. Ол жақта біраз уақыт болып, туған жеріне қайта оралды. Алайда ештеңе өзгермей таз қалпында қалыпты. Жанұясы мен жақындары оған бұрынғыша дұшпан күйінде қала берді.
Мусғаб туралы пайғамбардың айтқандары
Пайғамбар бір күні сахабаларымен әңгімелесіп отырған кезде Мусғаб ибн Ұмәйр қастарына келіп сәлем береді. Пайғамбар Мусғабтың сәлемін алғаннан соң: “Жер жүзінің бүкіл адамдарын өзгерте алатын Аллаһқа мадақ! Мына жас адамды көріп тұрсыңдар ма? Бұрын әке-шешесінің ең сүйіктісі еді. Аллаһқа және Елшісіне деген сүйіспеншілігі әке-шешесінен басым түсті. Ол Аллаһ пен Расулын таңдады”, – деді.
Тағы бір реті келгенде оның сүйек кеміріп отырғанын көрген Пайғамбар жанындағы сахабаларға қарап: “Мына адамды көріп тұрсыздар ғой. Әке-шешесі оған ең дәмді тағамдарды бергеннің өзінде оларды тастап, бізбен бірге аштыққа көнді” – деп, оның жанкештілігін атап айтқан еді.
Алғашқы елші
Бірінші Ақаба сертінен кейін Мәдинәда Ислам тез қанат жайып тарала бастаған кезде, жаңадан мұсылман болғандар өздеріне Құран тағылымдарын үйрететін ұстаз сұрады. Пайғамбарымыз олардың бұл өтінішін қабыл алды. Пайғамбарымыздың бір ерекшелігі – адамды дұрыс таңдауда қабілеті зор басшы болатын. Ол ақылына көркі сай, жұмсақ тілді, байыпты да биязы Мусғабты бұл іске лайық көреді. Хазірет Әбу Бәкір, Омар, Әли сынды сахабалардың болғанына қарамастан, Аллаһ елшісінің Мусғабты таңдауы – оның зор қабілеттілігінің белгісі. Осылайша Мұсғаб Мәдинадағы алғашқы Исламды уағыздаушы болды.
Мусғабтың уағызымен мұсылман болған сахабалар
Мәдинадағы танымал адамдардың көпшілігі Мусғаб ибн Ұмәйрдің уағыздауымен Исламды қабылдады. Олардың арасында
Мусғабтың дүниеден өтуі
Ухут шайқасында Пайғамбарымыз Ислам туын Мусғабқа ұстатады. Ұрыстың шешуші сәтінде, мұсылмандардың шегінгендерін көріп мына аятты оқиды:
“Мұхаммед – ол пайғамбар. Одан бұрын да пайғамбарлар келген еді. Енді ол өлсе немесе өлтірілсе, сендер соғысты тастап қашасыңдар ма?”
Ұрыста тұрыс жоқ. Мусғабқа қырғидай төнген Ибн Қәймә деген мүшрік оның ту ұстаған қолын шауып түсіреді. Туды екінші қолына ауыстырып үлгірген Мусғаб ол қолын да сақтап қала алмады. Екі қолы да қырқылып түскен Мусғаб туды аузымен қағып алып, кеудесінде ұстап тұруға тырысты. Басқа бір сахаба жетіп келіп туды алады. Бұл – періште еді. Мусғабтың бейнесіне кіріп шайқасты жалғастырды. Оны көрген Пайғамбарымыз “Мусғаб!” деп дауыстағанда ол “Мен Мусғаб емеспін, ей, Расулаллаһ!” деп жауап берді. Мусғаб ибн Ұмәйрдің шейіт болғанын сол кезде аңғарған Аллаһ расулы көз жасын тыя алмай, мына аятты оқыды:
“Мүминдердің арасында (Расулаллаһпен бірге болатындықтарына) Аллаһқа берген сөздерінде шынайы болған қаншамасы бар. Олардың кейбіреулері берген уәделерінде толық тұрып шейіт болды. Кейбіреулері де осындай жақсылықты күтуде. Олар уәделерінен таймады”
Даңқты сахаба Мусғаб қырық жасында шейіт болды. Бір кездері үлде мен бүлдеге оранып дәулетті ғұмыр кешкен сахаба Мусғабқа ақыретке көшкен кезде үстіне жабатын кішкене бір құрым матадан басқа кебін табылмайды… Басына тартса, аяғына жетпей, аяғына тартса, басына жетпей кебіндеуге келмеген-ді. Аллаһ үшін бүкіл асылын пида еткен Мусғаб табысуға ерекше ынтық Жаратушысына осылайша қанат қақты.
Мусғабтың анасына айтқан сөзі
“Анашым, мен Мұхаммедтің дінін ұстанамын. Ол – Аллаһ тағаланың жіберген хақ діні. Менің өздеріңізге деген сүйіспеншілігімді жақсы білесіз. Мен сенген Аллаһқа және елшісіне сіз де сеніңіз. Мұны шын жүректен қалаймын, анашым”. (Мусғаб ибн Ұмәйр)
Кошкаргариха
Кошкаргариха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Заломная өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Майқы би
Майқы би (12—13 ғғ.) - атақты би, суырып салма ақын.
Өмірбаяны
Энциклопедиялық әдебиеттерде оны "Майқы би", "Байқы", "Байқу" деп те атайды.
Кошкаргариха
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Майқы би
Өмірбаяны
Майқы би Төбейұлы 1105-1225 жылдар шамасында ғұмыр кешкен қазақ халқының төбе биі болған. «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы майқы би» дейтін қанатты сөз арқылы атадан балаға таралып келе жатқан Майқы би бабамыз түйінді даналы сөздің де, би біткеннің де көш басшысы болса керек. Тарихи деректерге қарағанда, ол бір ғана емес бүкіл түркі тұқымдас халықтардың бас биі болғанға ұқсайды. Сондықтан да оны түрік тұқымдас елдер әсіресе татар башқұрт қарақалпақ өзбек халықтары бас биіміз деп санаған.
Майқы бидің шыққан тегі көнеқытай жазбаларында Найман тайпасының Бағаналы руымен байланыстырады,ал кейбір деректерде ол бүкіл үйсінның атасы ретінде айтылған:Төбей→Майқы→Үйсін.
Ежелгі шежіре бойынша екі Майқы би болған тәрізді. Белгілі жазушы Балғабек қыдырбек ұлы бұл жөнінде былыай жазады «Артына өлтірмейтін сөз қалдырған-сол 12 ғасырда өмір сүрген Майқы ма? Көне көздерден ата баба, жеті пұстыдан қалған шежірелерге келсек өазаақта екі Майқы болғаны байқалады. Оны екіншісі осы мақаланың авторының өзімен санағанда 41 атасы, яғни Шыңғыс заманындағы билік құрған Майқы. Егер біздің қолымыздағы атадан балаға мұра болып, дүниедегі ең ардақты құжаттай құрметтеліп рыжатталып келе жатқан әулет шежіресін тілге тиек етер болсақ 12 ғасырда жасаған Майқы өзін ұлы жүз санайтын біраз қазақтың атасы. Жалманбет ақ үйсін, жарықшақ қара үйсін, түркештің сары үйсін әкесі, Бәйдібектің атасы.
Ақ ұлы Майқы іштен бір аяғы кем туғанда, ақсап жүретін адам болған. Туа кембағал адамға төрт мүшесінің бірі кемістіктен майып аты берілген. Кейін қатарынан асып туған басында бағы, астында тағы бар, яғни шыңғыс ханның оң тізесін басқан адамды қазақта Майып деп атауға аузы бармай, бұрын өткен, аяқтыға жол ауыздыға сөз бермеген, қаусырма жақ, қызыл тілге келгенде алдына жан салмаған – осы Майыптың 18 бабасы – Майқының атымен атап кеткен. Демек, 12 ғасырда жасаған Майқы (Майып) мансап иесі бірақ, сөз иесі емес. Бұдан, әрине, Майқының қазақ халқының алдында өткен еңбегі, мансапты дулы- бас уәзір болғандығын жоққа шығаруға болмас. Ал артына ел аузында сөз қалдырған ел билеген көсем, басына сөз асырмаған Майқы мән баласы. «Арғы атам Абыл, Қайыр, Бақ, Таң, Пәр, Мән» деп жамбыл жырлаған Абыл, Қайыр, Бақ, Таң Пар мән- міне, бұлар Майқының аталары – Жамбылдың да бабалары. Қазіргі оның ұрпағы Майқыдан 58-60 атада тұр екен.
Ежелгі тарихшы Рашид-ад-диннің «Жамих-ат тарауих» дегне еңбегінде екінші Майқы би Шыңғыс ханның, Шыңғыс хан өзі жорыққа шығарда оны өз орнына қалдырып, кететін сенімді бас биі болғаны, дау дамай содан шешімін тауып отырғаны көрсетілген.
Шыңғыстың баласы Жошы хан батысқа жорық жасағанда Майқы биге Моңғол әскерінің оң қанатын сеніп тапсырған. Талай жеңісті бастаған батыр болған. Сол оң қанат Дешті қыпшақ елінің ұлан ғайыр аймағына билік жүргізген. Осы дерек монғол жылнамасы «алтын топшыда» жазылған. Шыңғыс 1206 жылы Ұлы хан аталғанда оны құрметтеп, төңірегіндегі елдер құтты болсын айтып барыпты деседі. Бұл жөнінде ұлы Абай былай жазған « Монғолдан Шыңғыс хан шыққанда қазақтар құтты болсынға барыпты, бірақ қай жерге барғаны мағлұм емес, сөйтсе де осы Шыңғыс тауында әскері қарауыл өзенінің бойында жатып, 12 рудан 12 кісі монғолдың өз заңы бойынша «Хан» деген үлкен биіктің басында Шыңғысты отырғызып хан көтерген дейді. Тауының Шыңғыс аталып, биігі хан аталмақ себебі де сол болса керек. Сол 12 кісінің бірі қазақтың Майқы би деген кісі екен «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы майқы би» деген кісі сол кісі екен. Шыңғыс аламандыққа аттанып әскер тартып шыққанда әскерінің көбі татра екен. Оның себебі моңғол өздері татардай азсыздық сусыздыққа ыстық суыққа шыдамды болса керек. Қазақтың соғысқа жарарлық адамы сол Шыңғыстың әскеріне қосылып, бұларды Шыңғыс хан өзінің Жошы деген үлкен баласына билетіпті. Майқы би кезінде қазақ халқының бірлігін сақтап, біртұтас ел болу жолында алғашқы ұлыс бірлігін құруда көп еңбек сіңірген қайраткер. Оның бұл қызметі жөнінде аңыз әңгімелер аз емес. Тарихы еңбектерде энциклопедияларда Майқы бидің сол азаматтық еңбектері толығырақ жазылмағанмен аздап аталып келеді. Мәселен қазақ энциклопедиясында былай жазыпты:
«Халық аңызында — Майқы би Орманбет би өліп, он сан ноғайлы елі бүлінгенде қазақ ұлысын құрған тарихи қайраткер бейнесінде сипатталады. Майқы би қазақ руларын үш жүзге (Жүз – арабша «бөлік», «бөлім») топтап, Үйсін бастаған бөлікті ұлы жүз, Қабан ұлы Болатқожа бастаған бөлікті Орта жүз, Қоғам ұлы Алшын бастаған бөлікті Кіші жүз деп атаған. Ноғайлы хандарының бір Қызыл Арыстанның баласы Ахметті ( Алаша хан) Ұлытауда Үш жүздің ханы етіп тағайындады. Ол ұлысқа кірген 40 руға таңба таратып, таңбаны әр рудың негізгі ерекшелігіне қарай белгіледі. Ұлыста бірінші туды ұстаған, Үйсінге «Жалау», ортада жүретін Арғынға «Көз», жауға алдымен шабатын Алшынға «Найза» таңбасын берген. 40 рудың таңбасын тасқа қашатқан. «Таңбалы тас» — «Майқы таңбасы», кейін жер атымен «Нұра таңбасы» атанған.
Тағы бір аңыз айтып кетейін: Қырық сан Қырым, отыз сан Рум, он сан Оймауыт, тоғыз сан Торғауыт, он сан Ноғайлы бөлініп, Орманбет би өлгенде Ноғайлы қоғам, Қобан және Майқы есімді белгілі аталар болыпты. Майқы тоғыз ханды қолынан отырғызған бас би екен.
Қырымнан келіп Бұхарада хандық құрып түрған Қызыл Арыстан деген ханнан бір тұтқын күң әйел ұл табады. Оның тұла бойы алапаш болады. Соны перзентсіз бәйбішесі ханға «Бұл баланың көзін құрт, құртпасың еліңді өскенде ала тайдай бүлдіреді» дейді. Хан бәбішесінің күндестікпен айтқан сөзіне иланып, әскерінен қырық жігіт бөледі де: «Мына баланы тапқан шешесімен Сырдариядан өткізіп тастаңдар. Өлсе өлер өлмесе өзінше күн көрер. Шешесі де, баласы да мұнда қайтып келмейтін болсын, өздеріңе де бостандық»,-дейді.
Қырық жігіт сырдариядан өтіп, Қаратау өңірінде аң аулап жүреді де, есейген соң баланы бір жерге әкеліп тастайды. Балаға аң аулап жүріп Майқы бидің баласы Үйсін кез болады. Бірақ бала оған ермейді. «Кімсің» деген сұрағына бала жауап та бермейді. Үйсін далада көргенін әкесіне айтып келеді: «Бір ағаштың түбіндеотырған баланы көрдім, ай десе аузы, күн десе көзі бар. Көрген кісі қызығардай. Жалғыз айыбы тілі жоқ», — дейді.
Майқы:
-Оған мені апарыңдар, мен сөйлесіп көрейін, — дейді. Майқы барса, бала оны көргеннен-ақ атып тұып:
-Уағалейкумәссәлем,балам, әменда аман бол! Болайын деп тұрған ұл екенсің, жүр маған ер? – деп, оны аулына ертіп әкетеді. Өкіл бала етіп: төбел бие сойып, төменгі елді, жорға бие сойып, жоғарғы елді шаұыртып, той қылады. Той тарқасымен «ердің ері, егеудің сынығы» деп қасына бел баласы Үйсін бастаған жүз жігіт қосып беріп, жолға аттандырады.
-Қаратаудан асып әрі қарай жүре беріңдер, алдарыңнан Ұлытау, Кішітау дейтін таулар, Қаракеңгір, Жездікеңгір деген өзен-сулар кездеседі. Сол жерлерге барып, ірге теуіп орнаңдар. Ақ найзаның ұшымен ақ білектің күшімен ел-жұрт болуды ойлаңдар. Күндердің күнінде осы бала хан болады, сендер қарашасы боласыңдар, — деп Майқы батасын беріпті.
Жүз жігіт Қаратаудан асып, Ақтау, Ортауды басып, Шу, Сарысу өзендерін кесіп өтіп, Майқы бидің айтқан жерлеріне жетеді. Орныға бастайды. Бұлардың дыбысы Қызыл Арыстанға жетеді. Хан:
-Менен қалағанын алып баламды өзіме қайтарсын, — деп Майқы биге кісі салады.