cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дікілтас
Дікілтас – сармат тайпалары дәуірінен сақталған көне қорым. Түпқараған ауданында, Форт-Шевченко қаласынан шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан. 1992 – 93 жылы Батыс Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі З.Самашев) төрт ескерткішті қазды. Ең көрнекті бірінші оба – күрделі архитетуралық-планиграфиялық кешен, ол жерлеу және ғұрыптық рәсімдерді өткізетін орын мақсатында біздің заманымыздан бұрын 5 – 3 ғасырларда салынған. Орталық құрылыстан оңтүстікке бағытталған екі тас тізбектен (ұзындығы 30 м) және олардан оңтүстікке қарай тігінен орнатылған, үстіңгі шетінде дөңгелек таңба қашалған қойтастан тұрады (ұзындығы 2,1 м). Диаметрі 11 м дөңгелек орталық құрылыстың едені тақтатастармен жабылып, шеттері ірі тастармен жиектелген. Тік тақтатастардан көтерілген трапеция пішіндес қоршаудан (аумағы 7,455,05 м) 3 жерлеу, 4 кішірек ғибадаттық камералар, ғұрыптық мақсаттағы тас бағана, шағын дәліз аршылды. Жерленген мүрде саны 30-ға жуық, көптеген қару-жарақ, әшекей, шаруашылық бұйымдары табылды. Дікілтас обасында бірнеше мәдени белгілер тоғысады. Жерлеу ғұрпы мен заттай деректер жергілікті мәдениеттерден хабар береді, яғни Оңтүстік Орал, Батыс Қазақстаннан Аралдың оңтүстігіне дейін тараған тайпалар дәстүріне жатады. Құрылымдық ерекшеліктері Орталық Қазақстан мәдениеттеріне біршама жақын. Мұндағы орталық құрылыстың кейбір белгілері мен үлкен тақтатастар Арқаның Беғазы-Дәндібай мәдениетіне, ал тас тізбектері Тасмола мәдениетіне ұқсайды. Ғалымдардың пікірінше, Дікілтас – құрамына Арқа өңірінен қандай да бір этникалық топтар келіп қосылған көне Каспий бойының жергілікті тайпаларының ескерткіштеріне жатады. Ежелгі жазба деректер бойынша, осы өңірді дай (дах), массагет тайпалары мекендеген.
Куканявож
Куканявож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дресвянка өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дау
Дау - қазақы ортада руаралық немесе тайпааралық егестерді және осының өршіген түрі - сан алуан тартыстарды білдіретін ұғым. Сондай-ақ дауға ерекше өршігіп ру-қауым деңгейіне жеткен тұлғааралық дау-дамай да жатқызылады. «Жеті жарғы» заңдар жинағында көрсетілгендей дауды шешу билер мен ақсақалдарға жүктелген.
Ертеде қазақы ортада даугерлер ел арасындағы құрметті, қадірменді ақсақалдарға жүгініп, дауларын халықтың жөн-жоралғысымен қарап, билік айтуын сұраған. Олардың билігіне разы болмаса, онда даудың әділ шешімін табу үшін халықтың әдет-ғұрыптық заңдарын жақсы білетін, елге танымал биге барып шағымданған.
Қазақтың тұрмысында, әлеуметтік өмірінде үлкен дау-жанжал көбінесе жерге, жесірге, малға, құнға қатысты болған. Жер дауы - жайылымдық және шабындық жерлерге қатысты руаралық немесе жеке адамдар арасындағы дау. Жесір дауы - отбасылық-некелік салттың бұзылуына қатысты дау. Қүн дауы - кісі өліміне байланысты, мал дауы - дүние-мүлікке қатысты дау. Дауласушылардың, куәгерлердің қатысуымен өтетін дәстүрлі билер жиынында, негізінен, байырғы ортаның дay мұраты - бітім қағидасы бойынша, екі тарапты татуластыру, бәтуалы бітімге шақыру мақсаты көзделген, яғни қазақ қоғамындағы құқықтық мәдениеттің негізгі принципі басшылыққа алынған. Онда дауласушы жақтардың сөз ұстаған билері шығып, қамшы тастап, өздерінің дәлелдерін дәйекті түрде жеткізіп отырған. Дауда шешендік, тапқырлық, қарсы жақтың осал жақтарын дәл басатын біліктілік керек. Дауға төбе би төрелік айтады. Төбе бидің шешіміне даугерлер де тоқтауға тиіс.
Ертеректе шешімі қиын даумен би алдына жүгініске барған кісілер ақ және қара қылдан ескен жіп ала барған. Егер дауласқан екі жақ та би шешіміне тоқтаса, билік айтушы айттым - бітті, кестім - үзілді деп, даудың шешілгенін білдіреді де, жіпті қақ ортасынан қияды. Бұл - билік айтқан адамның «аң» пен «караны» ажыратып, қара қылды қақ жарған әділдігін білдіретін семиотикалық таңба. Кейбір деректерге қарағанда, жіпті қарала киінген кемпір кесетін болған. Қазақтар жайлы көптеген маңызды дерек қалдырған А.Янушкевич (1803- 1857) осындай оқиғаның тікелей куәсі болғандығын баяндайды: «Екі қазақ бірдеңеге таласып, әділ төрелігін естуге биге келіп жүгінеді. Ол билік айтқан кезде дауласқандар жіптің екі басын ұстап биге береді. Даудың шешілгендігінің белгісі ретінде ол жіпті екіге бөледі». Бұл ғұрыптың орындалуы - даудың аяқталуын, қарсы жақтардың мәмілеге келуін, қазылыққа ризалығын аңғартады. Егер «ала жіп» кесілмей тарқаса, даугерлер билікке риза болмағанын, жанжалдың шешімі кейінге қалдырылғандығын білдіреді. Билік айтқаны үшін кесілген айыптың (малға есептеп) оннан бірін билерге береді.
Даулы мәселелер өш алу, есе қайтару мақсатымен емес, гуманистік құндылықтар аясында ел тыныштығын, ағайын татулығын сақтау тұрғысынан қаралған. Дау дұрыс шешімін тапқан жағдайда, айыпкер жасаған қылмысының көлеміне қарай ат-тон айыбын төлеп құтылған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Крив Коеур (Миссури)
Крив Коеур (Creve Coeur) — Миссури штатының Сент-Луис округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 26.2 км². FIPS коды — 29-17272.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 17833 адамды құрады.
Андрей Викентьевич Зыгмантович
Андрей Викентьевич Зыгмантович (бел. Андрэй Зыгмантовіч; 2 желтоқсан 1962, Минск, Беларусь КСР, КСРО) — КСРО және Беларусь футболшысы, бапкер, қорғаушы.
Ару ана
Ару ана – әжелер ансамблі. Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қарақыстақ ауылында 2011 жылы құрылған. .Көркемдік жетекшісі – 25 жыл ауылда Мәдениет үйінің директоры, ал 13 жыл Қарақыстақ балалар үйінде ән үйірмесінің жетекшісі болған Мұстапаева Н. Әжелер ансамблі сазгер ақын Ж.Құрамысовтың «Қарақыстақтың қызырлы елі», халық әндері «Замандас», «Бүлдірген», «Бір бала», «Дедім-ай-ау» т.б әндерін домбыра, баян, гитара аспаптарында орындайды. Мүшелері: Тұсақова Р, Керісжанова Ә, Тахмолдаева П, Әбішева М, Доғалова Г, Жанысбаева А, Ахметжанова Ә, Маукеева А, Нұрмұхамбетова С, Қалқабаева Л, Монтаева М, Сәлімбаева А, Қастекбаев Ш.
Андрей Викентьевич Зыгмантович
1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Топтық кезеңнің соңғы турында Камерунның қақпасына бір доп соқты.
Ару ана
Дереккөздер
Санат: Өнер
Андрей Викентьевич Зыгмантович
Сілтемелер
Санат:КСРО футболшылары Санат:Беларусь футболшылары Санат:Гронинген ФК ойыншылары Санат:Динамо Минск ФК ойыншылары Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Беларусь футбол жаттықтырушылары Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Динамо Минск ФК жаттықтырушылары Санат:Партизан Минск ФК жаттықтырушылары Санат:Каунас ФК жаттықтырушылары Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Сан-Криштован-и-Сан-Лоренсу
Сан-Криштован-и-Сан-Лоренсу (São Cristóvão e São Lourenço) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Лиссабон муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1612 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 20935,1 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Үшбұлақ
Елді мекендер
Қазақстан:
Қырғызстан:
Темірбай жырау
Темірбай Жырау Жәнібекұлы (1868, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Ақарық ауыл – 1933, сонда) – ақын.
Сыр бойы ақыны Даңмұрынның жиені. Бала кезінде “қойшы жырау” атанған. 1924 жылда Кете Жүсіппен айтысқан. Халық жырларымен қатар Балқы Базар, Әбубәкір Кердері, Ешнияз, Қарасақал Ерімбет, Тұрмағамбет, Жиенбай тәрізді шайырлардың шығармаларын жатқа айтқан. Ташкент, Бұхара, Тамды, Үргеніш, Хорезм өңірін аралап, жыршылық өнерімен халыққа танылған. “Темірбай жыраудың сиырмен айтысы” атты мысал айтысы жарық көрген (“Айтыс”, 2-т., 1965).
Дереккөздер
Санат:1868 жылы туғандар Санат:Қызылорда облысында туғандар Санат:1933 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ ақындары Санат:Қазақ жыраулары
Лаймрик (Мэн)
Лаймрик (Limerick) — Мэн штатының Йорк округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Рудный Алтай
“Рудный Алтай” — облыстық газет. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық және Өскемен қалалық комитеттері мен еңбекшілер депутаттары облыстық кеңесінің органы болды. 1918 жылғы 10 сәуірден шыға бастаған. 1920 жылдың қаңтарына дейін “Голос Алтая”, 1 қаңтардан “Известия Усть-Каменогорского уездного революционного комитета”, ал тамыз айынан “Советская власть” деген атпен шығып тұрған. 1921 жылдың соңғы кездерінде қағаз тапшылығынан жабылып, 1923 ж. “Смычка”, 1924 ж. “Крестьянский труд”, 1930 — 39 жылдың “Прииртышский коммунар”, 1939 жылдың 27 желтоқсанынан “Большевик Алтая”, 1953 ж. “Знамя коммунизма”, 1963 жылдың 1 мамырынан “Рудный Алтай” деген атпен шықты. 1968 ж. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер:
Санат:Орыс тілді газеттер Санат:Шығыс Қазақстан облысы газеттері
Қараталдыәйет
Қараталдыәйет, Қараталыәйет - Тобыл алабындағы өзен.
Бастауы
Бастауын Оңтүстік Оралдағы Жабық темір жол стансасынан 10 км жердегі бұлақтардан алып, Ақсай қаласынан шығыста (Ресейде) 10 км жерде Әйет өзеніне құяды.
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Уй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс. Су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Дереккөздер
Санат:Челябі облысы өзендері
Чехиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары
ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Чехияның 12 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысандардың бәрі тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Чехия аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 18 нысан үміткер ретінде тіркелген.
Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі Санат:Чехия
Кенелер
thumb|Кене Кене (Acarіna) – өрмекшітәрізділер класының бір отряды.
Қазақстанда 3 отряд тармағы (акариформды, паразиттіформды және аз зерттелген пішендік кенелер), 10 тұқымдасы, 58 туысы, 236 түрі (иксод кенелерінің 51, гамаз кенелерінің 100, қызыл денелі кенелердің 24,қамба кенелерінің 52, аргас кенелерінің 9 түрі) бар. Республиканың барлық өңіріне кең тараған. Жер бетінде, теңізде, тұщы суда тіршілік етеді, ал жыртқыш және өсімдікқоректі кенелер жер қыртысында, ормандағы ағаш түбінде, өсімдік бетінде, ін мен ұя ішінде мекендейді. Дене құрылысы, пішіні мен түсі әр түрлі, ұзындығы 1,0 – 30 мм. Жұптасқан 1 – 2 көзі болады, көзсіздері де кездеседі.
Дернәсілінің 6 (3 жұп) аяғы, ересегінің 8 (4 жұп) аяғы бар. Терісі не кеңірдегі арқылы тыныс алады. Кейбір түрлерінде еркегі мен ұрғашысының жыныс айырмашылығы айқын белгіленген (жыныстық диморфизм). Ұрық шашу не іштей ұрықтану арқылы өсіп-өнеді. Партеногенез (еркек кенелердің қатысынсыз) арқылы да көбейеді. Арасында жұмыртқа салатындары да, тірі туатындары да бар. Кейбір кенелер барлық даму сатыларынан (жұмыртқа, алғашқы дернәсіл, дернәсіл, нимфа, ересек кене) өтеді, енді біреулері кейбір сатылардан өтпейді. Кене– адам, жануар және өсімдік паразиті, адамға бөртпе, сүзек, кене энцефалиті, туляремия, малға пираплазмоз сияқты табиғи-ошақты аурулар қоздырғыштарын таратады (иксод және аргас кенелері), мал денесінде қан сорып тіршілік ететін таспа құрттардың аралық иесі (сауытты кене); астық зиянкестері (қамба кенесі); адам мен малды қотырға (қотыр кенесі), дерматит пен жапон қызбасына (қызыл денелі кене.) шалдықтырады. Кенені құрту үшін акарицидтер мен биолиогиялық әдістер қолданылады. Кенелерді зерттейтін ғылым саласы акарология деп аталады.
Кенелер (Acarina) - өрмекші тәрізділердің 3 отрядын біріктіреді. Денелері 0,05 тен 13 мм жетеді, тойынған қан сорғыш кене денесі 30 мм дейін ұлғаяды. Дене бөліктері біртұтас болып біріккен. Дернәсілдеріның 3 жұп, нимфалары мен имагосының 4 жұп аяқтары бар. Денесімен қозғалмалы қосылған педипальпалары күрделі ауыз мүшесін, (басқа ұқсас) құрайды. Хелицерларының сырт пішіні әртүрлі, педипальпалары кене қармалағыштарын құрайды. Сезім мүшелері - денесіндегі көптеген қылтанақтары, лира тәрізді мүшелері мен көздері. Тармақталған кеңірдек тәрізді тыныс мүшелерімен, ал кейбір түрлері терісі арқылы тыныстайды. Кенелер дара жынысты буынаяқтылар. Оларда жыныстық диморфизм айқын байқалады. Кене отрядтары: шөпші кенелері, ең жабайы сатыдағылары. Ол жер шарының жылы аймақтарының орманды жерлерін мекендейді. Бұлар өте ұсақ топырақ бетіндегі жыртқыштар. Акариформдық кенелер денесі екіге протеросомаға, (алдыңғы жұп аяғы мен ауыз аппараты) және гистеросомаға (құрсағы мен артқы жұп 2 аяғы) бөлінген; паразитиформдық кенелер денесі құрсақ пен баскеудеден тұрады. Оның 4 жұп аяғымен ауыз аппараты, (басы) бар. Акариформдық кенелер құрамында қора, қышыма қотыр, жүн, қауырсын, су, өрмек сауыттылар, берішкенелері бар. Тоғышарформдық кенелер құрамына иксодид, аргазид және гамазидтер енген. Кенелер дерматиттер, қотыр ауруларын туғызады. Қан сорғыш кенелер көптеген ауру қоздырушыларын тасымалдайды, (энцефапиттер, туляремия, сібір жарасы т.б.). Кенелер көптеген таспа құрттардың аралық иелері, (аноплоцефалидтер). Кенелер сонымен қатар дәнді дақылдармен өнімдерінің зиянкестері.
Кенелер - нағыз паразит жәндіктер
thumb|Кене Кенелер - өрмекшітәріздестерге жататын ұсақ жәндіктер. Олар топырақта, орман төсемінде, әр түрлі ұяларда, іңдерде, өсімдіктерде, тұщы суларда, теңіздерде тіршілік етеді. Сондай-ақ паразиттік жолмен тіршілік ететін кенелердің 20 мыңнан астам түрі бар деп есептеледі. Бұлардың тұрқы 0,05-13 мм шамасынан аспайды. Тек қанға тойған кене мөлшерінің 30 миллиметрге дейін жетуі мүмкін. Көпшілік кенелердің медициналық және малдәрігерлік салала мәні бар. Олар бірқатар қауіпті ауруларды жануарлардан адамға тасымалдауға бейімделген. Сондықтан адам мен үй хайуанаттарын ауруға шалдықтырады. Астық және ұн қорын ысырап етіп, бүлдіретін де кенелер тобы бар. Кейбір кенелердің паразиттік тіршілік ету әсерінен мәдени өсімдіктердің түсімі кемиді. Тіпті өсе алмай қалады. Дегенмен құраған өсімдік қалдықтарын шіріту арқылы топырақ құнарлылығын арттыратын да кенелер болады.
Кенелердің сан алуан топтары бар: жайылым кенесі, су кенесі, астық кенесі, қамба кенесі, өрмеккене, берішкене, мамықкене, шашкене. Кенелердің дене бөлігі - өрмекшілерден өзгеше. Тек қарапайым құрылымы кенелерде ғана болмаса, өзгелерінде үш бөлік: бас, көкірек, құрсақ тұтасып бітіскен. Сондықтан кене денесінен бұл бөліктерді ажырату қиын. Кененің дернәсілі алты аяқты. Ал ересек кенелерде сегіз аяқ болады. Тек берішкене ғана төрт аяқты. Тұтқыаяқтардың негізі біріге келіп, денеге жалғасады. Сөйтіп қимылдайтын ауыз мүшесі түзіледі. Бұл сырттай қарағанда кененің «кішкене басы» тәрізденіп байқалады. Бірақ бұл дененің бас бөлігі болып саналмайды. Кененің ауыз мүшесі қорегіне байланысты түрліше құралады. Қатты затпен қоректенетін кененің аузы - кеміруші, сұйық затпен қоректенетіндердікі шаншып-соруға бейімделеді. Кене жабынындағы қылтанақтары арқылы сезеді. Терісі немесе демтүтіктері арқылы тыныс алады. Кенелер - дара жынысты жәндіктер, жұмыртқа арқылы, кейбіреуі тірілей туып көбейеді. Кененің дамуы басқа өрмекшітәріздестерден ерекше. Жұмыртқадан үш жұп аяғы бар дернәсіл пайда болады. Ол жыныс жүйесі жоқ, сегіз аяқты нимфага айналады. Нимфадан ересек кене шала түрленіп дамиды.
IC 553
IC 553 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан Sa (спиральді галактика) типті галактика.
Кенелер
Кенелер - нағыз паразит жәндіктер
Табиғатта тайга кенесі әр түрлі жануарлардың денесінде орнығады. Сорған қаны арқылы бір жануардан екінші жануарға энцефалит қоздырғышын таратады. Бірақ бұдан жануар ауырмайды. Осылай табиғатта ауру қордасы пайда болады. Кене энцефалитінің вирусы - тасымалдаушы жәндік арқылы таралатын қоздырғыш. Кене дернәсілі, нимфасы және ересек түрі белгілі бір аумақта бір жануарлардан екінші жануарларға ұзақ уақыт айналымда болады. Жұқпа қоздырғышы сақталатын осындай аумақ қандай болса да, бір аурудың табиғи қордалы деп аталады. Тасымалданатын аурулардың табиғи қордасы туралы теорияны академик Евгений Никанорович Павловский және оның шәкірттері жасады. Қазақстанда бұл салала академик Илларион Григорьевич Галузо (және профессор М. М. Ременцова) көп үлес қосты. Адам үшін қышыма кене - өте қауіпті жәндік. Оның мөлшері 0,2-0,5 миллиметрден аспайды. Сондықтан ұлғайтқыш әйнек арқылы ғана толық көруге болады. Қышыма кене адамның терісіне еніп, денені қышытады. Бұл құбылыс оның түлеген кездегі қабыршақтары мен бөлінді заттарының денеге сіңуінен болады. Қышыма кене мал денесінде жайлап, адамға көбінесе жылқыдан жұғады. Қышыма кененің әрекетінен денеде қотыр пайда болады. Адам немесе мал қотырлан мазасызданіп, арып-талып, әлсірейді. Қотырды денеге дәрі-дәрмек жағу арқылы ем дейді. Малдардың қотырын емдегенде ерекше газ камерасына ұстайды. Бұл үшін малдың басын сыртта қалдырып, мойнынан қатты қысып тұратындай тетік жасайды. Ал паразитті өлтіретін улы затпен ыстайды.
thumb|Кене Кенелер - ауыл шаруашылық жануарлар мен өсімдіктердің зиянкестері. Кенелер азық-түлік қорын бүлдіріп, ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіреді. Микроскоппен ғана көруге болатын өте ұсақ кенелер (қамба, сүтсірне кенесі) азық-түлікті орынсыз ысырапқа ұшыратады. Әсіресе -қамба кененің зияны қисапсыз. Ол қамба ылғалданғанда өте тез көбейеді. Сөйтіп астық пен ұнды жеп, оны шірік иісті сұр затқа айналдырады.
IC 553
Сыртқы сілтемелер
IC 553 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Кенелер
Кенелер - нағыз паразит жәндіктер
Мамықкенелер құстардың денесінде мекендеп, әкаяқ (әсіресе тауықта) ауруын туғызады. Мұндайда сирақтағы қабыршақтар қопсып, аяқта ақшыл томпақтар түзіледі де, ұлпа тіршілігін жояды. Сөйтіп, тауық саусағын қимылдата алмай, ақыры өледі. Бұл ауруды ақшыл томпақтарға қарамай немесе креолин жағып емдеуге болады. Үй хайуанаттары тері кенелерінен де зардап шегеді. Бұлар - қышыма кенедей ірірек - 1 мм шамасындағы жәндіктер. Кене теріге жабысып алады. Ол малдың қайын сорғанда, жануар тынышсызданып, оның терісі қабынады, қотырға айналады. «Қотырды қаси берсең - қаны шығар. Киімді қаға берсең — шаңы шығар» демекші, терінің жүні түседі. Содан мал азып, титықтайды. Тері кенесінен құтқару үшін қойды жүнін қырыққаннан соң креолинді суға тоғытады. «Қансигек» ауруы еліміздегі мал шаруашылығына орасан зор зиян келтіреді. Мысалы, Алматы, Жамбыл, Түркістан облыстарында осы аурудың зардабынан малдардың 80 пайызы шығынға ұшырайды. Аурудың ғылыми атауы - пироплазмоз. Ауру белгілері: малдың дене температурасы 41-42С-ге дейін көтеріліп, тынышсызданады; жүректің және асқазан жолы бұзылып, қан аралас зәр шығарады, мал әлсіреп, ариды. Ауруды тасымалдаушы — жайылым кенесінің нәзікбас кене деген түрі.
Жайылымда мекендейтін нәзікбас кенелер мамыр-тамыз айларында өте көбейт кетеді. Сондықтан мал осы мезгілде «қансигек» ауруына жиі ұшырайды. Бұл кенелер қорексіз 9 ай тіршілік ете алады. Мұндайда кенелер кездескен жайылымнан малды 9 айдай басқа кенесіз табынға ауыстыру керек. Сонда мал пироплазмозбен (кене арқылы жүғатын ауру) ауырмайтын болады. Құрт пішінді, мөлшері 0,1-0,2 миллиметр ден аспайтын ұсақ берішкенелер әр түрлі өсімдіктердің шырынын сорады. Олардың ұлпасын және мүшелерін зақымдайды. Сөйтіп өсімдік денесінде беріш (шорланған ісік) түзіледі.
Алма кенесі (Eriophyes mali)- тұрқы бір миллиметрге жетер-жетпес ұсақ жәндік. Ол алма, алхоры, шие, кейде алмұрт ағаштарына зиян келтіреді. Ұрықтанған кененің аналығы ағаш қабығының астында қыстайды. Сәуір айында қоректенуге шығады. Бүршік жарып келе жатқан жапырақтармен қоректеніп, соған жұмыртқалайды. Алма кенесі жаз бойы 7 - 9 рет ұрпақ береді. Бұларды жеміс ағашы гүлдеп болған соң және жапырақта кененің 2 - 4 дарағы байқалған жағдайда дәрілеу арқылы жоюға болады. Мәдени өсімдіктер зиянкестерінің бірі - өрмеккене. Мөлшері 0,2-1,0 миллиметрден аспайтын кішкене кенелердің тұтқы аяқтарында өрмек бездері болады. Бұлар бақ, бау, қозалы және жылыхана өсімдіктеріне орасан зор зиян келтіреді. Кенелер өсімдік жапырағынан шырын сорады. Сондықтан өсімдік өніп-өсе алмайды. Сөйтіп, әлсізденген өсімдік солады. ұрықтанған аналық кенелер қыркүйек - қараша айларында қыстамаға жатады. Олар ағаш немесе өсімдік бүрі жапырақ жайғанда қыстаған орындарынан шығады. Алма кенелері сияқты бұларға да қарсы күрес шарасы жүргізіледі.
Кененің зияны
Кенелер. Бұлар — өрмекшітәрізді ұсақ жәндіктер — топырақта, орман төсемінде, әр түрлі ұяларда, індерде, есімдіктерде, тұщы суларда, теңіздерде, тіршілік етеді, Сондай-ақ паразиттік жолмен тіршілік ететін кенелердің 20 мыңнан астам түрі бар деп есептеледі. Бұлардың дене мөлшері 0,05—13 мм шамасынан аспайды. Тек қанға тойған кене мөлшері 30 миллиметрге дейін жетуі мүмкін. Көпші-лік кенелердің медициналық және малдәрігерлік салада мәні бар. Олар бірқатар қауіпті ауруларды ұзақ сақтап, жануарлардан адамға тасымалдауға бейімделгендіктен, адам мен үй хайуанаттарын ауруға шалдықтырады. Астық және ұн қорын ысырап етіп, бүлдіретін де кенелер тобы бар. Кейбір кенелердің паразиттік тіршілік ету әсерінен мадени өсімдіктердің түсімі кеміп, тіпті өсе алмай қалады. Дегенмен қураған өсімдік қалдықтарын шіріту арқылы топырақ құнарлығын арттыратын, топырақга тіршілік етегін де кенелер болады. Кенелердің әр турлі экологиялық ортада тіршілік етуі олардың мекен ету ортасының алуан түрлілігін жэне биологиялық ерекшеліктерін дәлелдейді. Мысалы, жайылым кенесі, су кенесі, астық кенесі, қамба кенесі, өрмеккене, берішкене, мамықкене, шашкене деген сан алуан топтары бар.
Кенелердің дене бөлігі — өрмекшілерден өзгеше. Тек қарапайым құрылысты кенелерде ғана болмаса, кене денесіндегі үш бөлік: бас, көкірек, қүрсақ тұтасып бітіскен, сондықтан кене денесінен бүл бөліктерді ажырату қиын. Кененің дернәсілі алты аяқты, ересек кенелер сегіз аяқты болып келеді, тек берішкенеде төрт аяқ болады. Тұтқыаяқтардың негізі біріге келіп, денеге жалғасу арқылы қимылдайтын ауыз мүшесі түзіледі, бұл сырттай қарағанда кененің «кішкене басы» тәрізденіп байқалады, бірақ бұл дененің бас бөлігі болып саналмайды. Кененің ауыз мүшесі қорегіне байланысты түрліше құралады. Қатты затпен қоректенетін кененің аузы — кеміруші, сұйық затпен қоректенетіндердікі шаншып-соруға бейімделеді. Кене жабынындағы қылтанақтары арқылы және лира тәрізді мүшелерімен сезеді, терісі немесе демтүтіктері арқылы тыныс алады.
Кенелер — дара жынысты жәндіктер, жұмыртқа арқылы, кейбіреуі тірілей туып көбейеді. Кененің дамуы басқа өрмекшітәрізділерден ерекше. Жұмыртқадан үш жұп аяғы бар дернәсіл, ал одан жыныс жүйесі жоқ, сегіз аяқты нимфа, нимфадан ересек кене шала түрленіп дамиды. Жайылым кенелері  адам  терісінде,  жабайы  жануарлар  мен ауылшаруашылық малдарында паразиттік тіршілік етеді. Кене және оның дернәсілі даму барысында әр түрлі жануарларды иеленеді. Соған байланысты бір иелі, екі иелі және үш иелі кенелер болады. Дернәсіл ересек кене болғанға дейін бір жануарды иемденсе — бір иелі; ал дернәсіл мен нимфа бір жануарда, ересек кене басқа жа-нуарда паразиттік етсе — екі иелі; дернәсіл кезінде бір жануарда, нимфаға айналған соң екінші жануарда және ересек кенеге айналған соң үшінші жануарда паразиттік етсе — үш иелі кенелер тобына жатады. Мысалы, ит кенесі — үш  иелі жәндік. Оның дернәсілі қанға тойып алып, жерге түседі де, түлеп барып, нимфаға айналады, ал нимфа қорегін басқа жануардан табады. Нимфа да ол иесінде тіршілігін тоқтатып, жерге түседі де жыныстық жүйесі жетіліп, ересек кенеге айналады. Ересек кене тағы бір жануарға жабысады, сөйтіп кене даму барысында үш жануарды иемденеді.
Ит кенесі және тайга кенесі адамға ең қауіпті ауру — энцефалитті жұқтырады. Бұлар табиғагга әр түрлі жануарлардың денесінде орнығып, бір жануардан екінші жануарға сорған қаны арқылы энцефалит қоздырғышын таратады, бірақ бұдан жануар ауырмайды. Сөйтіп табиғатта ауру қордасы пайда болады. Тасымалшы жәндік арқылы таралатын қоздырғыш (мысалы, кене энцефалитінің ви-русы немесе оба таяқшасы) белгілі бір территорияда бір жануарлардан екінші жануарларға кене дернәсілі, нимфасы және ересек түрімен ұзақ уақыт айналымда болады. Инфекция қоздырғышы сақталатын осындай территория қандай болса да, бір аурудың табиғи қордасы деп аталады.
Тасымалданатын аурулардың табиғи қордасы туралы теорияны академик Евгений Никанорович Павловский және оның шәкірттері жасады. Қазақстанда бұл салада академик Илларион Григорьевич Галузо (және профессор М. М. Ременцова) көп үлес қосты.
Адам үшін қышыма кене — өте қауіпті жәндік. Оның мөлшері 0,2—0,5 миллиметрден аспайды, сондықтан ұлғайтқыш әйнек арқылы ғана толық көруге болады. Қышыма кене адамның терісіне еніп, денені қышытады, себебі оның түлеген кездегі қабыршақтары мен бөлінді заттары денеге сіңеді. Қышыма кене мал денесін де жайлап, адамға көбінесе жылқыдан жұғады. Қышыма кененің әре-кетінен денеде қотыр пайда болады. Адам немесе мал қотырдан мазасызданып, арып-талып, әлсірейді.
Қотырды денеге дәрі-дәрмек жағу арқылы емдейді. Малдардың қотырын емдегенде ерекше газ камерасына ұстайды. Бұл үшін малды басын далада қалдырып, мойнынан қатты қысып тұратындай тетік жасайды да, паразитті өлтіретін улы күкіртті ангидридпен ыстайды. Ауыл шаруашылық жануарлар мен өсімдіктердің зиянкестері.
Кенелер азық-түлік қорьш бүлдіріп, ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіреді. Микроскоппен ғана көруге болатын өте ұсақ кенелер, мысалы, қамба кенесі, сүтсірне кенесі азық-түлікті орынсыз ысырапқа ұшыратады. Әсіресе қамба кенесінің зияны қисапсыз. Ол қамба ылғалданғанда өте тез көбейеді де, астық пен ұнды жеп, оны шірік иісті сұр затқа айналдырады.
Мамықкенелер құстардың денесінде мекендеп, әкаяқ (әсіресе-тауыққа) ауруын туғызады. Мұндайда сирақтағы қабыршақтар қопсып, аяқта ақшыл томпақтар түзіледі де, ұлпа тіршілігін жояды, Сөйтіп, тауық саусағын қимылдата алмай, ақыры өледі. Бұл ауруды ақшыл томпақтарға қарамай немесе креолин жағып емдеуге болады.
Үй хайуанаттары тері кенелерінен де зардап шегеді. Бұлар қышыма кенеден ірірек—1 мм шамасындағы жәндіктер. Теріге жабысып алып, малдың қанын сорғанда, жануар тынышсызданып, оның терісі қабынады, қотырға айналады. «Қотырды қаси берсең - қаны шығар. Киімді қаға берсең — шаңы шығар» демекші, терінің жүні ғана түсіп қоймай, мал азып, титықтайды. Тері кенесінен қутқару үшін қойды жүнін қырыққаннан соң креолинді суға тоғытады.
«Қансигек» ауруы мал шаруашылығына орасан зор зиян келтіреді. Мысалы, Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарында осы аурудың зардабынан малдардың 80 проценті шығынға ұшырайды. Аурудың ғылыми атауы — пироплазмоз. Ауру белгілері: малдың дене температурасы 41—42°С-ге дейін көтеріліп тыныш-сызданады, жүректің және асқазан жолының бұзылуы нәтижесінде қан сиеді, мал әлсіреп, ариды. Ауруды тасымалдаушы — жайылым кенесінің нәзікбас кене деген түрі. Жайылымда мекендейтін нәзікбас кенелер мамыр-тамыз айларында өте көбейіп кетеді де, мал осы мезгілде «қансигек» ауруына жиі ұшырайды. Бұл кенелер қорексіз 9 ай тіршілік ете алады, сондықтан кенелерді кездестірген жайылымнан малды 9 айдай кенесіз басқа табынға ауыстырса, мал пироплазмозбен ауырмайтын болады.
Құрт пішінді, мөлшері 0,1—0,2 миллиметрден аспайтын ұсақ берішкенелер әр түрлі өсімдіктердің шырынын сорып, олардың ұлпасын және мүшелерін зақымдайды, сөйтіп өсімдік денесінде беріш түзіледі.Дене тұрқы бір миллиметрге жетер-жетпес алма кенесі алма, алхоры, шие, кейде алмұрт ағаштарына зиян келтіреді. Үрықтанған кененің аналығы ағаш қабығының астында қыстап, сәуір айында қоректенуге шығады, бүршік жарып келе жатқан жапырақтармен қоректеніп, соған жұмыртқалайды. Алма кенесі жаз бойы 7—9 рет ұрпақ береді. Бұларды жеміс ағашы гүлдеп болған соң және жапырақта 2- 4 дара кене байқалған жағдайда дәрілеу арқылы жоюға болады.
Мәдени өсімдіктер зиянкестерінің бірі — өрмеккене. Мөлшері 0,2—1,0 миллиметрден аспайтын кішкене кенелердің тұтқыаяқтарында өрмек бездері болады.
Бұлар бақ, бау, қозалы және жылыхана өсімдіктеріне орасан зор зиян келтіреді. Кенелер өсімдік жапырағынан шырын сорып, олардың өсіп - өнуіне кедергі келтіреді, сөйтіп әлсізденген өсімдік солады. Ұрықтанған аналық кенелен қыркүйек – қараша айларында қыстамаға жатып, ағаш немесе өсімдік бүрі жапырақ жайғанда қыстаған орындарынан шығады. Алма кенелері сияқты бұларға да қарсы күрес шарасы жүргізіледі.
Бантлю
Бантлю (Banthelu) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Понтуаз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,10 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 95046, пошта индексі — 95420.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 122 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары
Феккенштедт
Феккенштедт (Veckenstedt) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Вернигероде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1475 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,73 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 85 345. Муниципалитеттің басшысы — Уве Луц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Сомадай
Сомадай. Мұның түсінігі — үлкен, дәу, еңгезердей. «Төр алдында сомадай боп отырған Жауғашар отағасы бірер күрсініп қояды» (Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин). Сөздің төркіні боларлықтай, мағынасы — ұзын, биік; тұлғасы —«сама» қалпындағы сөзді араб тілінен кездестіргенмен, «сомадай» сөзін онымен жағыстырудың қисыны келмейді. Сондықтан «сомадай» сөзінің арғы тегін түркі тілдерінен іздестірген жөн сияқты. Айта кететін нәрсе қырғыз тілінде де «сомодой» тұлғасы «ірі, тұлғалы, еңгезердей» мағынасында жұмсалады. Қазақ және қырғыз тілдерінде «бүтін, тұтас» мағыналарына қолданылатын «сом» сөзі бар. Осыған -дай жұрнағы қосылудан «сомадай» тұлғасы туындаған деп жорамал айта салу да оңай. Бірақ, әрбір тұтас, бүтін затқа қандай қосымша қоссақ та одан зораю, ірілену мағынасын беретіндей сөз жасалмайды. Жалпы «сомнан» — сомадай сөзі пайда болды десек, оны тіл заңдылығына сәйкестендіру керек. Демек, бұлай қараудың мүмкіндігі жоқ. «Сомадай» сөзінің төркіні боларлық тұлғаны, іздестіре келгенде, якут тілінен ұшыраттық. Көрсетілген тілде «сомоғо» тұлғалы сөздің бір мағынасы — мұз дәуірінен қалған тау жынысты үлкен домалақ тастар (орысшасы — валун). Сондықтан да тіліміздегі «сомадай» тұлғасы ежелгі заманнан қалыптасып, осы кезге дейін жеткен. Якут тіліне тән жұрнақ түсіріліп, қазақ пен қырғыздар өздеріне меншікті бірі -дай екіншісі -дой қосымшалары арқылы «сомадай», «сомодой» сөздерін тудырған. Жорамалымыз дұрыс болса «сомадай» -дың сөзбе-сөз мағынасы бейнелеу, ұқсатудан туған —«үлкен тастай» дегенді білдірмек.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Альтерация
Альтерация. Жасуша, ұлпа және ағзалар (тіс, тіл, пародонт т. б.) құрылымының өзгеруі мен қызметінің бұзылуы.кабынудын биринши сатысы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Володар ауданы (Астрахан облысы)
Володар ауданы (Володарский район) — Ресейдің Астрахан облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалды аудан).
Әкімшілік орталығы — Володар ауылы.
Географиясы
Володар ауданы Астрахан облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ауданның жалпы ауданы — 3883 км². Еділ атырауының өзендері, жайылматармақтары, арналары аумақты көптеген үлкенді-кішілі аралдар мен аралшықтарға бөледі.
Географиялық тұрғыдан алғанда аудан Астрахан облысының Красноярск, Приволжск, Қамысөзек аудандарымен, Қазақстан Республикасымен шектеседі, оңтүстіктен Каспий теңізімен ұласады.
Тарихы
1928 жылы Төменгі Еділ өлкесі Астрахан округінің құрамында Зеленгинск мен Марфин аудандары құрылды. 1930 жылы 30 шілдеде КСРО басқа округтары сияқты Астрахан округі жойылды. Оның аудандары Төменгі Еділ өлкесінің тікелей бағынысына берілді. 1931 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары біріктіріліп, орталығы Володар ауылында болған бір ірілендірілген Володар ауданы айналды. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Володар ауданы Сталинград өлкесінің, 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — Сталинград облысының құрамында болды. 1937 жылы 16 шілдеде Астрахан округі Сталинград облысы құрамында қайта құрылып, оның құрамына Володар ауданы кірді.
1943 жылы 27 желтоқсанда Володар ауданы жаңадан құрылған Астрахан облысының құрамына енді. 1944 жылдың маусымында округтің аумағы қайтадан екі ауданға — Марфин және Зеленгинск болып бөлінді. 1963 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары таратылды, ал 1965 жылы 12 қаңтарда РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығына сәйкес Володар ауданы бұрынғы Марфин және Зеленгинск аудандарының шекарасында қалпына келтірілді.
Тұрғындары
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша :
Әкімшілік бөлінісі
thumb|right|300px|Володар ауданының ауылдық кеңестері Володар ауданы әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 21 ауылдық кеңесті қамтиды.
Володар ауданы муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде ауылдық қоныс мәртебесі бар 21 муниципалды құрылымды қамтиды:
2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына сәйкес ауданда 21 муниципалитет құрылды: 1 қалалық елді мекен (Володар ауылы) және 20 ауылдық қоныс.
Астрахан облысының 2006 жылғы 26 маусымдағы № 28/2006-ОЗ Заңына сәйкес, Володар ауылы ауылдық елді мекенге жатқызылды, «Володар ауылы» муниципалды құрылымына ауылдық қоныс мәртебесі берілді.
Елді мекендер
Володар ауданында 74 елді мекен бар.
Экономикасы
01.12.2006 ж. Володар ауданы аумағында әр түрлі меншік нысанындағы 60-тан астам ірі және орта кәсіпорындар, 607 кәсіпкерлер болды. Ауданда балық аулау мен балық өңдеу, көкөніс өсіру, тоған шаруашылығы, мал шаруашылығы дамыған, туризм сияқты қызмет көрсету саласы белсенді түрде дамып келеді. Меншікті өндірістің, орындалған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің көлемі (балық аулауды қосқанда), 2008 жылы 1010,519 млн рубль оның ішінде: өндіріс 737,254.
Көрікті жерлері
Аудан аумағында лотос алқаптары, Құрманғазы кесенесі, Астрахан мемлекеттік қорығының Обжоровский телімі, 10 табиғи ескерткіш, оның ішінде: 3 - уылдырық шашатын жер, 7 ботаникалық ескерткіштер бар.
Дереккөздер
Санат:Астрахан облысы Володар ауданы
Құрғақ Рельня (Медведица тармағы)
Құрғақ Рельня (Үлкен Рельня) — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Медведица өзенінің оң жағалауынан 492 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица бастауынан Терса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
ҚазҰУ ақсақалдар кеңесі
Ақсақалдар кеңесі мүшелері
Әбділдин Мейірхан Мүбәрәкұлы  - физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі Кәкішұлы Тұрсынбек  - филология  ғылымдарының докторы,  профессор, ҚР ғылымына еңбек сіңірген қайраткері, Халықаралық  жоғарғы мектептер академиясының Құрметті академигі Жұматов Ғаббас Жұматұлы – Ұлы Отан соғысының ардагері, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, университеттің  Ардагерлер кеңесінің төрағасы Оспанов Хабибулла Кұсайынұлы - Еңбек майданына қатысушы, химия ғылымдарының докторы, профессор, Халықаралық минералды ресурстар академиясының академигі, Жалпыұлттық  тәуелсіз «Платиналы Тарлан»  сыйлығының лауреаты Ни Валентин Хаксунович - Еңбек майданына қатысушы, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Ыдрысов Әбілфайыз Ыдрысұлы - Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері,        профессор, жазушы, Қазақстан республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Шәлекенов Уахит Хамзаұлы - Ұлы Отан соғысының ардагері, тарих ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Гуманитарлық Академиясының академигі, белгілі тарихшы,  археолог және этнолог, Оспанов Серик Сарсенгалиевич - физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Қожахметулы Кеңесбай  - тарих  ғылымдарының докторы, профессор Күмісбаев Өтеген Күмісбайұлы - Филология ғылымдарының докторы, профессор, шығыстанушы, ақын Даулетқалиев Сәкен Қаламқалиұлы – география ғылымдарының докторы, профессор Пузиков Федор Михайлович – Еңбек майданына қатысушы, тарих  ғылымдарының докторы, профессор Шигаева Майя Хажетдиновна - Еңбек майданына қатысушы, биология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі Сарсенбекова Гульнар Алибековна - философия ғылымдарының кандидаты, доцент,  хатшыwww.kaznu.kz
IC 4974-1
IC 4974-1 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан S/P (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64366, ESO 143-16, FAIR 68.
Сент-Этьен (футбол клубы)
«Сент-Этьен» (Association sportive de Saint-Étienne Loire) — Францияның Сент-Этьен қаласындағы футбол клубы. 1919 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Жоффруа Гишар" стадионында өткізеді. Қазіргі күнде Франция бірінші лигасында ойнайды. Францияның он дүркін чемпионы (бұл рекордтық көрсеткіш).
1974/75 жылғы маусымда Еуропа Чемпиондар кубогының жартылай финалына шықты. Онда "Бавариямен" ойнап, өз алаңында 0:0 есебімен тең ойнады да, сырт алаңда 0:2 есбеміен ұтылып қалды. Келесі маусымда финалға шықты да, тағы да "Баварияға" тап келді. Бұл жолы да 0:1 есебімен ұтылуға мәжбүр болды.
Сілтемелер
Санат:Франция футбол клубтары
Үлкен Альбедет
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Седрильяс
Седрильяс (Cedrillas) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Үлкен Теруэль ауданында (комарка) орналасқан.
Үлкен Альбедет
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Седрильяс
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 35 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73.57 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 35 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Рембокур
Рембокур (Raimbeaucourt) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дуе округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,08 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59489, пошта индексі — 59283.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4174 адамды құрады. Халық тығыздығы — 376,71 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Қарсылық қозғалысы
Қарсылық қозғалысы және наразылықтар - маңызды қоғамдық мәнге ие болатын бір нәрсеге қарсы немесе бір нәрсені қолдау бойынша халықтың жаппай күреске шығуы, мысалы, атомдық станцияларды салуға қарсы. нобай|232x232 нүкте|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 Қазақстандағы наразылық шаралары — Ақтөбе, 4 қаңтар.]] Наразылық әдетте әлеуметтік жағдайға реакция ретінде түсініледі: кейде қолдау, бірақ көбінесе оған қарсы.
Биліктің және саяси режимнің оған деген көзқарасына байланысты наразылық акциялары рұқсат етілген және рұқсатсыз болып табылады. Әлеуметтік наразылықтың экстремалды түрі революцияға (мемлекеттік төңкеріс) айналуы мүмкін.
Саяси наразылық
Мемлекеттік билік өкілдеріне арналған наразылық, оның мақсаты саяси жағдайды өзгерту, көбінесе саяси бағыт пен режимді толығымен өзгертуге дейін. нобай|165x165 нүкте|[[Берлин, Украинаны қолдау митингі. Оң жақтағы плакат: Ресей оккупациясында бейбітшілік жоқ.]]
Саяси наразылықты анықтаудағы тәсілдер
Саяси наразылықтың сипатты белгілерін, оның себептерін және наразылық мінез-құлқын анықтаудың бірнеше тәсілдері бар. Сонымен, бірқатар ғалымдар саяси наразылық әлеуметтік мәселелерге негізделген деп есептейді: қоғамдағы күтілетін және нақты жағдайдың сәйкес келмеуі, әлеуметтік қанағаттанбау, өз қажеттіліктерін қанағаттандыра алмау және экономикалық қиындықтар. Осылайша, саяси наразылық қазіргі билікке қарсы бағытталған әлеуметтік наразылық түріне дейін қысқарады.
С.Тарроу саяси наразылықты қазіргі элитаға қарсы бағытталған және бірқатар белгілерге ие әрекеттер жиынтығы ретінде сипаттады. Осылайша, наразылық әрекеті, оның пікірінше, бар институттарды жоққа шығарудың тікелей әрекеті, көбінесе эмоционалды сипатта болады, бұл нақты талаптар мен ұсыныстардың болмауына әкеледі, кейде басқа оппозициялық топтарға, соның ішінде элитаға бағытталған, сонымен қатар жиі болуы мүмкін. зорлық-зомбылықтың әртүрлі түрлерімен бірге жүруі мүмкін.
Сәтті мысалдар
2004 жылы Украинада қызғылт сары революцияға әкелген президент сайлауындағы дауыс беру нәтижелерін бұрмалауға қарсы наразылық.
Әлеуметтік наразылық
Әлеуметтік теңсіздікке, қоғамда бар, әдетте экономикалық сипаттағы мәселелерге қарсы бағытталған наразылық. Көбінесе саяси формаға дамиды.
Наразылық нысандары: митингілер, демонстрация, тосқауылға тұру, ереуілдер, аштық жариялау және т.б. Әлеуметтік наразылық акцияларын ұйымдастырушылар сол немесе басқа акцияның көмегімен қандай нақты міндеттерді шешуге болатынын және қандай қоғамдық қолдауға сенетінін анық білуі керек.
Мәдени наразылық
Мәдени өмірдегі қандай да бір оқиғадан туындаған және халықтың эстетикалық наразылығын тудырған наразылық.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Абдулла Омаров
Абдулла Омаров - (1915 жылы, Атырау облысында туған) - Ұлы Отан соғысы ардагері, мұнайшы.
Марапаттары
Қызыл жұлдыз орденімен, медалдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1915 жылы туғандар Санат:Атырау облысында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары
NGC 4213
NGC 4213 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 10 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4213 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39223, UGC 7276, MCG 4-29-54, ZWG 128,65.
Қожахмет Шайбайұлы Уәзір
Уәзір Қожахмет Шайбайұлы (1951 жылы туған Маңғыстау ауданы Тұщыбек ауылы) – темір жол саласының маманы. 1974 жылы Ташкент темір жол көлігі иститутын бітіріп, Құлсары дистансасында жол мастері, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресінде прораб, телім бастығы, «Маңғышлақсуқұрылыс» тресінде прораб, телім бастығы, Маңғышлақ жол станциясында мастер, бас инженер қызметін атқарды. 1983 жлы Мұнайлы ауданының тораптық партия комитетінің хатшысы болып сайланды. 1986 жылдан Маңғышлақ жол дистансасы телім бастығы. Оның басшылығымен 1987 – 1988 жылдары Бейнеу-Маңғышлақ телім аралығындағы 8, 9, 12, 13-бекеттерде жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1989 жылы «Тұрғын үй-91» бағдарламасы бойынша 10-бекетке 2 жанұялық үш үй, Шетпеде 2 жанұялық үш үй, Маңғыстау кентінде 16 пәтерлік 5 үй салынды. «Тұщыбек – кіндігімді кескен жерім», «Теңіз бен түзді тоғыстырған темір жол» деректі кітаптарының авторы. Құрметті теміржолшы (1997).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1951 жылы туғандар
Сорғалау
Сорғалау. Төмен қарай ағу, саулау, құйылу сияқты қимылдарды осылай да атай береміз. «Қамшының ұшы тиген иегінің астынан қан сорғалап қоя берді» (И. Есқараев, "Тосқауыл"). Етістіктің пайда болуына нақтылы зат атауының ықпалы, әсері болды дерліктей деректерге тап боламыз. Қырғыз тілінде «чорго», хакастарда «сорға», тіпті монғолша «цорго» сөздері қазақ тіліндегі «шүмек» мағынасы орнына жүреді. Әсіресе, хакас тіліндегі «сорға» біздің тіліміздегі «сорғала» етістігінің тууына әкеліп соқтырған. Әрине, біздің тілімізде өте ертерек пайда болып қалыптасқандықтан қазіргі түсінігіміздегі «шүмектеп ағумен» тең мағынасы ұмытылған. Дегенмен, қырғыз тілінде ұмытылмағандығын «чорголоп куй» сияқты тіркестен аңғару қиын емес. Түйіндей айтқанда, «сорғалау» — қазіргі қолданылып жүрген «шүмектеудің» ертедегі синонимі.
Сония Брага
Сония Брага ( Sônia Braga, 8 маусым 1950) – Бразилия актрисасы.
1969 жылы мансап жолын «Шаш» атты спектакльден бастаған. 1970 жылдары көптеген фильмге, соның ішінде алғаш рет «Глобу» атты телехикаяға түскен. 1972 жылы балаларға арналған телебағдарламаның жүргізушісі болады. Сония Брага Бразилияға Жоржи Амаду романынының желісі бойынша түсірілген «Габриэла» телехикаясына түскеннен кейін таныла бастайды. 1981 жылы, 2001 жылы Грамадода өткен «Алтын Кикито» фестивалінде ең үздік актриса атанған («Мен сені сүйемін» 1981ж, «Өлер алдындағы естеліктер» 2001 ж).
Жүнжүрек
Жүнжүрек – Жетісу Алатауының солтүстік-шығысындағы жота.
Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданында орналасқан. Лепсі өзенінің жоғарғы ағысының оң жағалауында. Абсолюттік биіктігі 1814 м. Жотадан Шынжылы өзенінің салалары бастау алады.
Геологиялық құрылымы, жер бедері
Төменгі палеозой қабаттарының кристалдық тақтатас, кварцит, әктас, мәрмәр жыныстарынан түзілген. Биік көтеріңкі жерлерінде палеозой граниттері кездеседі. Жотада Көктөбе асуы, солтүстік етегінде Жүнжүрек асуы орналасқан. Асудан мамыр – қыркүйек айларында автомобиль жолы өтеді. Мал жайылымына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы таулары Санат:Қазақстан жоталары Санат:Жетісу Алатауы
Келой-Ахк
Келой-Ахк — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы, Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шаро-Аргун өзенінің оң жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Грозный қаласынан Аргун өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері Санат:Дағыстан өзендері