cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Күн сағаты
Қазақстандағы күн сағат
Астанадағы күн сағат жобасының авторы сәулетші Антон Максимов. Сағаттың тілінде маңызды тарихи күндер бейнеленген. Автордың идеясы бойынша сағатқа маңызды тарихи оқиғалар мен әйгілі тұлғалардың туған күндері жазылған. Сонымен қатар, сағаттың төменгі жағында келешек ұрпақтың маңызды даталарын жазатын арнайы орын қалдырылған.
Күн сағатты жасаудан бұрын шеберлер отандық обсерваториялардың мамандарынан кеңес алған. Нәтижеде – циферблаттың ортасындағы металдан жасалған өзекше дәл уақытты көрсетеді. Сағаттың дәл қанша болғанын білу үшін өзекшеден түскен көлеңкеге мұқият қарау керек. Циферблаттарда 6,9,12,15 және 18-00 сандары жазылған, көлеңке осы сандарға түскенде сағаттың неше болғанын білуге болады.
Сағатта «Ғұмыр – уақыт… Оны өзіңе бағындыра ала біл» деген сөздер жазылған.
Ағылшын патшайымның күн сағаты
1977 жылы ағылшын патшайымы II Елизавета таққа отырғанына 25 жыл толады. Осыған орай Кристофер Даниэлдің сызбаларына сүйенген күн сағаты жасалынады. Патшаймның күн сағаты өзінің әдемілігімен және ерешкелігімен тартымды болып көрінеді. Осы сағат циферблатты ұстап тұратын екі дельфин мен тірек ретіндегі толқыннан құрастырылған. II Елизаветаның күн сағаты кәдімгі күн сағаттардан ерекшеленеді, өйткені сағат тілі көлеңке ретінде көрініс таппай, дельфиндердің құйрығыларының арасынан шығатын күн сәулесі ретінде уақытты көрсетеді. Осы әдемі және ерекше күн сағаты Лондонда орналысқан.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Сағаттар
Дүкен майлау
ДҮКЕН МАЙЛАУ - жыл сайын дүкен қурып, іске кірісер алдында немесе үстахананы жаңа орынға кошірерде усталар мен зергерлердің мал сойып, ауыл- аймағын шақырып, кұрбандық беру ғұрпы. Ертеде қар кетіп, коктем шыкканда дүкен қүрған уста мал сой¬ып, Дэуіт пайғамбарға бағыштап дуга оқып, көріктің шоғына май, ақ тамызып ырым ететін болған (қ. Дәуіт пайгамбар). Мундай Д. м. әдеті басқатүркі халықтарында да болған. Кейбір халықтарда дүкен Қудайға жалбары- нып, қулшылық қылу орны болған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Мале
Мале (މާލެ) — Мальдив Республикасының астанасы әрі ең халқы тығыз қаласы. Мале және Вилингиле аралдарында орналасқан. Бастапқыда Мале патшалық арал болған, мұнда ежелгі мальдив патшалар әулеттерінің сарайлары орналасқан.
Бұрын қала керегелермен қоршалған. Патшалық сарай әдемі форттармен, бастиондармен бірге Насыр Ибраһим президенті келгенде, монархиядан бас тартылғанда, жойылған.
Соңғы жылдар топырақ суды толтыру технологиясы негізінде қала аумағы кеңейтілді.
Этимология
Қала аты санскрит тілінде «үлкен», «зор» дегенді білдіретін महालय (Mahaalay) деген сөзден шыққан. Әдетте «Mahaalay» деп сарайды атаған, содан бұл есім қалағада ауысты.
Географиясы
Қала атолла Каафу атты 1,8 км² (батысындағы кеңейтілген аумақты қосқанда) аралда орналасқан.
Әкімшілік құрылысы
Қала 6 ауданнан тұрады, олардың төртеуі Мале аралында, бесіншісі — Вилингиле аралында, ал алтыншысы жасанды арал Хулумаледе ораналасқан. Вилингиле аралында бұрын түрме болған, ал қазір қаланың ірі саяжай ауданы.
Сонымен қатар Хулуле аралында орналасқан Мале халықаралық әуежайыда қалаға кіреді.
Экологиясы
Маледе тұщы су жоқтың қасы, сондықтан оны жер асты суларын тұщыландыру арқылы алады. Қолданылған су тазартусыз мұхит суына тікелей құйылады. Қатты қалдықтар көршілес аралдарға лагуналарды толтыруға жеткізіледі. Электроқуат дизельдік генераторлар арқылы өндіріледі.
Экономикасы
Туризм саласы Мальдив елінің ЖҮӨ 28% қамтыса, Мале қаласы соның ішінде ерекше орын алады. Елдің негізгі орталығы Maлé балқы экономикалық іскерлік орталығы. Мальдив әуе жолдары компаниясы бас кеңсесі Maлéде орын тепкен as does the airline FlyMe.
Халқы
Халқы— 104 403 адам. (2006).
Көлік
Қаладағы көптеген такси қызметі қаланың кез келген жеріне 15-20 руфийге жеткізеді. Қала жанында аэропорт бар.
Климаты
Мале субэкваторлық белдеуде орналасқандықтан климаты екі маусыммен сипатталады: жауын маусымы және құрғақ маусым. Жауын-шашынды маусым мамырдан желтоқсанға дейін болса, құрғақ маусымы қалған төрт айға келеді. Температура жыл бойы 1-2 °C ғана өзеріп шамамен 25-30 °C аралығында.
Телефония
Телефон және ұялы байланыс қызметін мальдивтік телекоммуникациялық Dhiraagu компаниясы атқарады. GSM ұялы байланысын екі оператор — Dhiraagu және Wataniyya Telecoms ұсынады.
Дереккөздер
Санат:Мальдивтер елді мекендері Санат:Азия елордалары
Сэйнт Элбанс (Мэн)
Сэйнт Элбанс (St. Albans) — Мэн штатының Сомерсет округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1836 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 122.2 км² шамасында. FIPS коды — 23-64850.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Қабыртқалар
thumb|Адам қабыртқалары. Қабыртқалар  (costae) — көкірек керегесінің бүйір қабырғаларының қаңқасын құрайды. Олар адам мен жануарларда екі бөліктен: сүйек қабыртқадан және қабыртқа шеміршегінен тұрады. Қабыртқалардың жоғарғы омыртқалық ұштарындағы қабыртқа бастары мен төмпекшелері көкірек омыртқаларының денелерімен және көлденең өсінділерімен буындар арқылы байланысады. Ал төменгі төссүйектік ұштарындағы қабыртқа шеміршектері төс сүйекпен жалғасады. Төссүйекпен тікелей жалғасқан алдыңғы 7-8 қабырғалар төссүйектік (стернальды) немесе нағыз қабырғалар, ал төссүйекпен тікелей байланыспайтын қабыртқалар астернальды немесе жалған қабыртқалар деп аталады. Жалған қабыртқалардың шеміршектері бір-бірімен жапсарласа бірігіп, қабыртқа доғасын құрайды. Дөңес келген қабыртқа басы көкірек омыртқа денесіндегі қабыртқа ойысымен байланысып, қабыртқа басының буынын түзеді. Қабыртқа басы қабыртқа мойыны арқылы қабыртқа төмпешігінен бөлініп тұрады. Қабыртқа төмпешігі көкірек омыртқасы көлденең өсіндісінің буын бетімен байланысып, қабыртқа төмпешігінің буынын жасайды. Қабыртқа денесінің сыртқы бетінде қабыртқа бұрышы жақсы байқалады. Қабыртқа денесінің кранио-дорсальды жиегінде бұлшықеттер бекитін еттік сай, ал каудо-медиальды жиегінде қан тамырлары мен жүйкелер өтетін тамырлы сай болады. Қабыртқалардың саны көкірек омыртқаларының санына сәйкес келеді.
Қазақ әдебиеті мен өнері халық университеті
1963 ж. «Мұхтар Әуезов үйі» мәдени-ғылыми орталығында (бұрынғы М. Әуезов мүражай-үйі) ашылған. Халық университетінің жұмысын ұйымдастыруға Л. Әуезова, Б. Сахариев, Т. Әкімов, М. Мырзахметов, Д. Қамзабеков т. б. ат салысты. 34 жыл ішінде қазақ халқының соңғы 2 мың жыл ішіндегі көрнекті мәдени, әдеби, фольклор, тарихи ескерткіштері, аса ірі қайраткерлері туралы 500-ден артық сабақ-дәріс өткізілді. Университетте жыл сайын Әуезовтің өмірі мен шығармашылығына байланысты дәріс оқылып тұрады, олар кейде жазушы қалам тартқан жанрлар мен жекелеген шығармалар тарихына арналса, енді бірде естелік айту түрінде жүреді. Мұндай сабақтар мүхтартанудың кемелденіп, әдістемелік принциптерінің екшелуі мен айқындала түсуіне себін тигізеді. Соңғы жылдарға дейін жазушының жастық шағы, студенттік кезі, отбасының өмірі т. б. жөнінде кепшілік біле бермейтін «ақтандақтар» аз емес еді. Ә. Марғұлан, Ш. Шөкин, А. Нүсіпбеков сынды ғалымдар айтқан естеліктер, әңгімелер осы олқылықтың орнын толтырғандай болды. Әуезов шығармаларының қазақ, шығыс, батыс, орыс әдеби дәстүрлерімен байланысы жекежеке дәрістерде талданды. Оның суреткерлік шеберлігі, драма, аударма, публицистика, әдебиет сыны саласындағы еңбектері, қоғам қайраткерлігі туралы әңгімелер тыңдаушылардың қызығушылығын арттырды. Әуезовтің мәдени-ғылыми орталығы білімге құштар қауымның әр жума сайын жиналып, пікір, әңгіме-сұхбат тыңдайтын орнына айналды. Әрбір сабақ-дәрістің сонынан енерпаздардың орындауында концерттер беріліп отырады. Бүл жұртшылыққа белгісіз ән-күйлердің, терме-жырлардың орындалуы, үнтаспаға жазылуы халық университетінің кештерін аса тартымды еткізуге мүмкіндік береді.
Қабыртқалар
Дереккөздер
Санат:Сүйек жүйесі Санат:Адам анатомиясы
Қазақ әдебиеті мен өнері халық университеті
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Жылжымалы гендер
Жылжымалы гендер («секірмелi гендер»)  - ген бойымен көше алатын құрылымдық және генетика тұрғысынан дербес ДНҚ кесінділері. Прокариоттарда бір-бірінен ұзындығы және құрылыс күрделілігімен ерекшеленетін 2 топ Ж. г. бар: 1) инсерциялык тізбектер яғни Л5 — элементтер, ұзындықтары 1000 қос нуклеотидтерге тең, құрамында тек өздерінің жылжуына қатынасатын гені бар; 2) транспозондар — 3000—20000 қос нуклеотидтерден тұрады құрамында эртүрлі улы заттарға төзімділік көрсететін бірқатар гендері бар. Ж. г. эукариоттарда да көп тараған, бұл гендер торшаның генетикалык материальшьң 5—10% алады. Эукариоттардың Ж. г. хромосома бойына жайылған, олардың кейбіреулері құрылымы жағынан хромосомаға енген ретровирустар геномына ұқсайды. Ж. г. ДНҚ бойымен жылжу механизмі әзір толығынан аныктала қойған жоқ. Болжам бойынша Ж. г. жылжу репликацияға қатынасатын белоктарды кодтайды. Ж. г. торшада көптеген тұқым қуалайтын өзгерістер береді. Сөйтіп олар торшада тұрақсыздық пен өзгергіштік факторлар қызметін атқаратындықтан эволюцияда мацызды орын алады.
IC 667
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33603, ZWG 95.111, NPM1G +15.0311.
Сыртқы сілтемелер
IC 667 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Сор
Сор Қазақстанның шөл және шөлейт жерлерінде суы тартылған тұзды көлдердің орнында және топырағы саз балшықты, құрамында тұзы көп болып келетін ойпаттарда көктемгі жиналған қақ суы кепкеннен соң пайда болады. Сорларға өсімдік шыұпайды. Жаз айларының ыстығында сордың бетіндегі қабыршақтар жарылып тақырға айналады.
Дереккөздер
Санат:Топырақтану Санат:Геология Санат:Сорлар
Қарабалық кенттік әкімдігі
Қарабалық кенттік әкімдігі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарабалық кенті кіреді. Орталығы – Қарабалық кенті.
Дереккөздер
Санат:Қарабалық ауданы ауылдық округтері
Юстиниан ІІ
thumb|170px| Юстиниан II Юстиниан II Риномет (шамамен 670, Константинополь. – 11.12.711, сонда) – Византия императоры (685 – 695, және 705 – 711). Орт. өкімет билігін нығайту саясатын жүргізді, шеткі аймақтардағы ірі қалалардың дербестікке ұмтылуын басып-жаныштады. Салықтарды көбейтіп, Кіші Азиядағы еретиктік қозғалыстарды басты. Фракия мен Македонияға бірнеше жорық жасап, онда қоныстанған славяндарды бағындырды, бір бөлігін Кіші Азияға жер аударды. Омейя әулетімен соғыста жеңіліске ұшырап, 692 ж. Армениядан бас тартуға мәжбүр болды. 695 ж. қастандық ұйымдастырушылар Юстиниан ІІ-ні биліктен тайдырып (оның мұрны кесілді, осыдан барып “Риномет” – “мұрынсыз” деген атақ алды), Херсонеске жер аударды. Ол жерден Юстиниан ІІ хазарларға, кейіннен Болгарияға қашты. Болгар ханының көмегімен 705 ж. тақты өзіне қайтарды. Бірақ 711 ж. қайтадан құлатылып, басы алынды.
Әубәкір Ысмайылов көшесі (Астана)
Әубәкір Ысмайылов көшесі (Астана) - Ә.Ысмайылов көшесі Республика даңғылынан басталып, М.Ғабдуллин көшесін қиып өтіп, Ш.Иманбаева көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 498 м. Әубәкір Ысмайылов (1910-1988) - кескіндемеші, ұлттық кәсіби бейнелеу өнерінің негізін салұшылардың бірі, Қазақ КСР-інің халық сұретшісі. Негізгі шығармалары: «Көртоғай», «Хантәңіріндегі жайлау», «Шалгөде алабы».
Пэт О’Каллаган
Пэт О’Каллаган (Patrick O'Callaghan ) — ирландиялық жеңіл атлет.
Әубәкір Ысмайылов көшесі (Астана)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Пэт О’Каллаган
Карьерасы
Балға лақтырудан 1928 және 1932 жылғы Олимпиада чемпионы.
1936 жылы Үлкен спорттан кетті. Бірақ қонақ ретінде барлық Жазғы Олимпиадаларға барып тұрды. 1991 жылы қайтыс болды.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Ирландия жеңіл атлеттері Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:Ирландия Олимпиада чемпиондары Санат:1928 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Ашиша-ду-Токантинс
Ашиша-ду-Токантинс (Axixá do Tocantins) — Бразилиядағы муниципалитет, Токантинс штатында орналасқан. Батыс Токантинс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бику-ду-Папагаю экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 974 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 150,214 км² шамасында. Халық тығыздығы — 53,1 адам/км².
Санат:Токантинс елді мекендері
Қызылтүлкілі
Қызылтүлкілі – Түлкілі тауларының солтүстік-шығысындағы аласа тау.
Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Емелтау ауылының оңтүстігінде 39 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 740 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2,5 км.
Сипаты
Беткейі көлбеу, ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Қотанемел, Жаңғызтау, батысында Қалмақемел, шығысында Қаражал, оңтүстік-шығысында Ақшоқы таулары, оңтүстігінде Кемелбек қыстауы мен Қаракөз құдығы бар.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы таулары
IC 5095
IC 5095 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66498, ESO 145-2.
Сыртқы сілтемелер
IC 5095 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Көктерек (Уәлиханов ауданы)
Көктерек — Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы, Көктерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Кішкенекөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 57 км-дей жерде, Сілетітеңіз көлінен солтүстікке қарай 7 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 470 адам (251 ер адам және 219 әйел адам) болса, 2009 жылы 321 адамды (162 ер адам және 159 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Уәлиханов ауданы елді мекендері
Есептеуіш техника тарихы
Есептеуіш техника — есептеу және мәліметтерді өңдеу процессінің маңызды компоненті болып табылады. Есептеуге арналған алғашқы құрал ретінде есептеу таяқшаларын атауға болады, бұл құрал қазіргі кезде де бастауыш сынып оқушыларын есепке үйрету үшін қолданылады. Даму жолында бұл құралдар күрделене түсті (мысалы, финикиялық саз фигуралары).
Уақыт өте келе, қарапайым құрылғылардан күрделі құралдар пайда бола бастады: абак, логарифмдік сызғыш, механикалық арифмометр, электронды компьютер. Алғашқы есептеуіш құрылғылардың қарапайымдылығына қарамастан, олармен жұмыс жасауға үйренген адам, қазіргі заманғы калькуляторларды пайдаланғаннан да жылдам есептер жүргізе алады. Әрине, қазіргі заманғы есептеуіш құрылғыларының жұмыс өнімділігі және есептеу жылдамдығы ең жылдам есептегіш адамның өзін шаң қаптырып кетеі.
Ертедегі есептеу құралдары
Адамзат қарапайым есептеу құралдарын қолдануды мыңдаған жылдар бұрын бастады. Есептеудің ең көп тараған түрі - айырбас саудасында қолданылатын тауарлардың санын анықтау болатын. Ең қарапайым шешім ретінде айырбасталатын тауардың салмақ эквивалентін пайдалануды айтуға болады, себебі бұл жағдайда, тауардың құрамындағы заттардың санын есептеу қажет болмайтын. Бұл мақсаттарда қарапайым балансирлік шеккілер қолданылатын, олар массаны анықтауға арналған алғашқы құрылғы болды.
Эквиваленттілік принципі "абак" деп аталатын құралда да пайдаланылды. Заттарды санау үшін, бұл құралдағы сүйектерді қозғау қажет болатын.
Тісті сақиналарды ойлап табуға байланысты, есептеулерді орындауға арналған құрылғылар күрделене түсті. XX ғасырдың басында табылған антикитерлік механизм (б.з.д. І ғасырда батып кеткен антикалық кемеден табылған) ғаламшарлардың қозғалысының үлгісін көрсете алатын еді. Болжам бойынша, бұл құралды діни мақсаттарда күнтізбелік есептеулер жүргізу, күн және ай тұтылуын болжау, егін егу және жинау уақыттарын анықтау үшін қолданған. Есептеулер жүргізу үшін 30-дан астам қола сақиналар және бірнеше циферблаттар қолданылды. Ай фазаларын есептеу үшін, диффернциалдық тасымал пайдаланылды (ғалымдар бұл тәсілді ХVI ғасырда ойлап табылған деген болатын). Антика мәдениеті құлдыраған соң, бұндай құралдар жойылып кетті. Күрделілігі осы шамалас механизмдерді құру үшін, адамзатқа бір жарым мыңжыл қажет болды.
1623 жылы Вильгельм Шикард "Есептеуіш сағаттар" - төрт арифметикалық амалды орындай алатын механикалық калькуляторды ойлап тапты. Құрылғының бұлай аталу себебі, сағаттардағы сияқты, бұл құралда да тісті сақиналар мен жұлдызшалар қолданылды. Бұл құрылғыны іс жүзінде алғаш рет Шикардтың досы, философ және астроном Иоганн Кеплер пайдаланды.
Бұдан соң Блез Паскаль ("Паскалина", 1642 ж.) және Готфрид Вильгельм Лейбниц өз машиналарын жасап шығарды. 1820 жылы Charles Xavier Thomas төрт арифметикалық амалды орындай алатын механикалық калькуляторларды (Томас арифмометрі деп аталатын құрал Лейбниц жұмыстарына негізделген) жасап, саудаға шығарды. Ондық сандарды есептеуге арналған механикалық калькуляторлар 1970-жылдарға дейін қолданылды.
Сонымен қатар, Лейбниц қазіргі заманғы компьютерлердің негізі болып табылатын екілік санақ жүйесін де сипаттады. Бірақ, 1940-жылдарға дейінгі шыққан машиналардың басым бөлігі (Чарльз Бэббидждің машинасы және ЭНИАК) ондық жүйені қолданған болатын.
Сандарды көбейту және бөлу амалдарын осы сандардың логарифмдерін қосу және азайту арқылы орындауға болады (Джон Непер). Нақты сандарды сызғыштағы ұзындық интервалдары көмегімен көрсетуге болады, бұл жаңалық логарифмдік сызғыштарды ойлап табуға негіз болды, бұл құрал көмегімен көбейту және бөлу амалдарын оңай орындауға болатын еді. Логарифмдік сызғыштар қалта калькуляторлары пайда болғанға дейін қолданылды. Айға адам жіберген "Аполлон" бағдарламасының инженерлері өз есептеулерінде логарифмдік сызғыштарды пайдаланған болатын.
1801: Перфокарталардың пайда болуы
1801 жылы Жозеф Мари Жаккар перфокарталар арқылы өрнек салып, жұмыс жасайтын тігін станогын ойлап тапты. Перфокарталарды ауыстыру арқылы, матаға түсірілетін өрнекті өзгертуге болатын еді. Бұл құрал бағдарламалау тарихында маңызды орын алды.
1838 жылы Чарльз Бэббидж жасап бастаған аналитикалық машинаның бағдарламалау принциптері Жаккардың перфокарталарына байланысты болатын.
Көптеген компьютерлерде перфокарталар 1970-жылдардың соңдарына дейін қолданылды. Мысалы, дүние жүзіндегі көптеген университеттердің инженерлік және ғылыми мамандықтарында оқитын студенттер бағдарламалар жазу үшін перфокарталар қолданды.
1835 – 1900: алғашқы бағдарламаланатын машиналар
"Әмбебап компьютердің" негізгі ерекшелігі - бағдарламалау мүмкіндігі, яғни компьютер жұмысын өзгерту үшін тек оған енгізілетін бұйрықтар тізбегін өзгерту ғана қажет.
1835 жылы Чарльз Бэббидж өзінің аналитикалық машинасын жарыққа шығарды. Бұл машина - жалпы мақсаттағы компьютер болып саналады, енгізілетін мәліметтер және бағдарламалар үшін перфокарталар қолданылды, ал энергия көзі ретінде бу қозғалтқышы пайдаланылды. Математикалық амалдар үшін тісті сақиналар қолданылды.
Бастапқыда, Бэббидждің идеясы бойынша, жоғары дәлдікпен логарифмдік кестелерді басып шығаратын машина құру қажет болатын. Содан соң ғана, перфокарталарды қолдану арқылы, бұл идея "аналитикалық машинаға" дейін дамытылды.
Жоспарлар анықталып, жобаны жүзеге асыру мүмкін екендігіне көз жеткізілгенімен, машинаны құру кезінде белгілі бір қиындықтар болды. Бэббидж өзінің идеяларымен келіспеген әрбір адаммен дискуссияға түсіп отыратын. Машинаның барлық бөліктері қолмен жасалу керек болды. Мыңдаған детальдардан тұратын машина үшін, әрбір детальда кеткен қатенің құны қымбат болатын, сондықтан, детальдарды жасау кезінде аса жоғары дәлдік қажет болды. Нәтижесінде, жобаның авторы мен детальдарды жасайтын маман арасындағы келіспеушілікке, және мемлекеттік қаржыландырудың жетіспеушілігіне байланысты, жоба аяқталмай қалды.
"Айырмалық машинаның" 2-нұсқасының қалпына келтірілген нұсқасы 1991 жылдан бері Лондондық ғылым мұражайында сақталуда. Бұл машина Бэббидж көрсеткен жоба бойынша жұмыс жасайды, сондықтан Бэббидждің теориясы дұрыс болғандығына көз жеткіземіз. Қажетті бөліктерді құру үшін, мұражай сол уақыттағы деталь жасаушы маманның мүмкіндігімен шектелген машинаны қолданды. Кейбіреулердің айтуы бойынша, сол уақыттағы технология қажетті дәлдіктегі детальдарды құруға мүмкіндік бермеген, бірақ бұл болжам расталмады. Сондықтан Бэббидждің машина жасау кезіндегі сәтсіздікке ұшырауының негізгі себебі ретінде саяси және қаржылық қиындықтар аталады.
Бэббидждің ізі бойынша, оның жұмыстары туралы білмесе де, дублиндік бухгалтер Перси Ладгейт жұмыс жасады. Ол 1909 жылы өзі жасап шығарған бағдарламаланатын механикалық компьютерді жасап шығарды.
1930 — 1960: стол калькуляторлары
1900-жылдары механикалық калькуляторлар, кассалық аппараттар және есептеуіш машиналар электр қозғалтқыштарын қолдана отырып жасалған болатын. Бұл құрылғыларда тісті сақинаның күйі айнымалыны сипаттайтын еді. 1930-жылдардан бастап, Friden, Marchant және Monro сияқты компаниялар арифметикалық төрт амалды орындай алатын механикалық стол калькуляторларын жасап шығара бастады. "Компьютер" ("есептеуіш") сөзі қызметке байланысты айтылды (математикалық есептеулерді орындау үшін калькуляторларды қолданатын адамдарды солай атаған). Манхэттендік жоба барысында болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Ричард Фейнман әскери мақсаттарға қажет дифференциалдық есептерді шешетін математик-әйелдерді басқарған болатын. Атақта Станислав Мартин Улам соғыс аяқталған соң, сутегі бомбасының жобасына қажетті есептерді шығарумен айналысты.
Сыртқы сілтемелер
*
Histoire de l'informatique Historia informatyki
Пальник-Ёль (Лебедь тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Есіл шебі
Есіл шебі– Қазақ даласына ішкерілей ену үшін Ресей империясының 18 ғасырдың басында салған бекіністері. Ресей тарихында “ескі” және “жаңа” Есіл шебі болып екіге бөлінеді. Петр I 1708 жылы Ресейді тұңғыш рет губернияларға бөлді. Губерниялардың жер аумағы жағынан ең үлкені — Сібір губерниясы болды. Ол батысы мен шығысында Орал қыраттарынан Тынық мұхитқа дейін созылып, солтүстіктегі Мұзды мұхитқа, оңтүстіктегі 1711 жылы жасалған Ертіс жағасындағы Большерецк (қазіргі Омбы қаласының солтүстік жағында 200 шақырымдай жерде) — Абатск — Қашқарағай — Омут — Мамай елді мекендері арқылы батысқа қарай белгіленген шепке тіреледі. Бұл екінші жағынан, Қазақ хандығының солтүстік шекарасы болатын. Осы шеп 1745 жылы кей тұсында 200, кей тұсында 50 шақырым оңтүстікке қарай жылжытылып, 73 күзет орны арқылы шығысында Ертіс, батысында Орынбор шептерімен жалғастырылды да, бұдан былай, 1711 жылы белгіленген шеп ескі Есіл шебі, соңғысы жаңа Есіл шебі деп аталды. 1752 жылы Есілдің Қызылжар деп аталатын тұсына жаңа Есіл шебінің (“Горькая линия” деп те аталды) бас қамалы салына бастап, оған православие дінінің әулиелері Петр мен Павл есімдері қойылды.
Дереккөздер
Санат:Ресей империясы Санат:Қазақстан тарихы
NGC 4326
NGC 4326 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 13 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4326 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 40192, UGC 7454, MCG 1-32-33, ZWG 42.64, VCC 623, NPM1G +06.0336.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Әйелдер арасындағы индорхоккейден Еуропа чемпионаты
Əйелдер арасындағы индорхоккейден Еуропа чемпионаты (Women's EuroHockey Indoor Championships) — əйелдер ұлттық құрамалар үшін 1975 жылдан бастап екі жылда бір рет Еуропа Хоккей Федерациясымен ұйымдастырылатын индорхоккейден халықаралық жарыс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Əйелдер арасындағы индорхоккейден Еуропа чемпионаттары
Планеталардың қозғалысы
Күн жүйесінің кұрамында сегіз планета бар. Бұлар Күнді эллипстік орбиталар бойымен айналып жүреді. Күннен алыстау орналасуына карай, олар: Меркурий, Шолпан, Жер (Аймен қоса), Марс, Юпитер, Сатурн, Уран және Нептун деп аталады. Құралсыз көзбен бес планетаны - Меркурий, Шолпан, Марс, Юпитер және Сатурнды көруге болады. Сыртқы түріне қарап планетаны жұлдыздан ажырату оңай емес, оның үстіне ол көп жағдайда жұлдыздан гөрі жарық бола бермейді. Планеталар аспан сферасының тәуліктік қозғалысына қатысып кана қоймайды, олар сонымен бірге шоқжұлдыздар аясында ыгысатын (кейде елеусіз ғана) шырақтар қатарына жатады.
Меркурий
Күнге ең жақын планета - Меркурий (қазакша аты - Болпан немесе Кіші Шолпан). Сондықтан да оны бақылау киын. Әйтсе де, соңғы радио- бақылаулардың мәліметтері бойынша, Меркурийдің өте баяу айналатыны анықталды, яғни бұл планетадағы тәулік шамамен жердегі 176 тәулікке тең. Бірақ ол Күнге жақын орналасқандыктан, оның орбитасы Жердікіне қарағанда кіші. Меркурий өлшемдері жағынан да, массасы жағынан да кішкене болғандыктан, ол өзінің айналасында атмосфераны ұстап тұра алмайды. Күнге жақындығы және елеулі атмосферасының болмауы салдарынан онда температураның күрт өзгеруі болып тұрады. Мысалы, күндіз температура +300°С-ка дейін жетсе, ал түнде шамамен -200°С болады. Атмосфера болмаған соң, онда бұлт та болмайды. Аспан кап-қара болып, жұлдыздар жарқырап, орасан зор Күн тәжі анық көрініп тұрады.
Шолпан
Шолпан көлемі мен массасы жағынан Жерге жуық болғандықтан, ерте кезден-ақ ғалымдарды өзіне ерекше назар аударуға мәжбүр етті. Алайда, оны тұтаскан ақ бұлт кабаты қоршап жататындыктан, бұл планетаның табиғаты мен қозғалысын оптикалық бақылаулар арқылы анықтау қиындык келтіруде. Дегенмен, радиобақылаулар нәтижесі күтпеген мәліметке қол жеткізді. Шолпан (Уранды есептемегенде) барлық планеталар айналатын жаққа кері бағытта, яғни өз осінің төңірегінде өзінің Күнді айнала қозғалатын бағытына карсы айналатын болып шықты. Ондағы күндік тәулік шамамен Жердегі 118 тәулікке тең.
Марс
thumb|МарсМарс (қазакша аты - Аңырақай немесе Қызыл жұлдыз) диаметрі жағынан Жерден екі есе кіші. Соңғы жылдары Марсқа автоматты станция -зертханалар жіберіліп, соның арқасында бұл планета жайындағы мәліметтер шұғыл түрде өсті. Жерден берілген бұйрык бойынша олар планета бетін суретке түсіріп, көптеген ғылыми өлшеулер жүргізіп, радио және теледидар арқылы хабарды Жерге жеткізіп отырды. Қазіргі зерттеулер бойынша Марстағы жыл Жердегіден екі еседей дерлік ұзақ. Марста жыл мезгілдері ауысып тұрады. Өйткені, оның айналу осі дәл Жердікі сияқты өзінің орбита жазықтығына көлбеу орналасқан. Ондағы тәуліктің ұзақтығы 24 сағат 37 минут 23 секунд болатыны аса дәлдікпен өлшенген. Жазда - ең жылы аймағында күндіз температура +20°С, ал қыста - түнде -125°С-ка дейін төмендейді. Көбінесе көмірқышкыл газдан тұратын атмосферасы Жердегіге қарағанда жүз есе сирек.
Юпитер
Ал енді алып планеталардың ішіндегі ең жақсы зерттелгені - Юпитер (қазакша аты - «Есекқырган»). Ол диаметрі бойынша Жерден 11 есе, ал массасы жағынан 300 есе үлкен. Оның Күнді айналу периоды 12 жылға жуық. Юпитердің айналу осі оның орбита жазықтығына перпендикуляр болғандыктан, онда ешқандай жыл мезгілдерінің ауысуы болмайды. Ондағы тәулік - 9 сағат 50 минут. Ол басқа алып планеталар сиякты өз осі төңірегінде өте тез айналады.
Сатурн
Күн жүйесіндегі ерекше бір түзіліс - Сатурн планетасы (казакша аты - «Қоңырқай»). Оны айнала қоршаған жалпақ сақинаның қалыңдығы бірнеше километрге созылып жатады. Сақина планетаның экватор жазықтығында орналаскан, ал бұл жазықтыктың планета орбитасының жазықтығына көлбеулігі 27°. Сондықтан Сатурн 30 жыл ішінде Күнді бір рет айналып шыққанда, бізге бұл сақина бірде әжептеуір ашылып, бірде тура қырынан көрінеді. Қырынан келгенде оны жіңішке сызық түрінде үлкен телескоптың көмегімен ғана көруге болады.Ғаламшардың экваториалдық радиусы 60300 км тең, полярлық радиусы - 54000 км; Сатурн - Күн жүйесіндегі ең сопақ ғаламшар. Ғаламшардың массасы Жерден 90 есе асады, алайда Сатурнның орташа тығыздығы бар болғаны 0,69 г/см, бұндай шама оны Күн жүйесіндегі ең сирек атмосфералы ғаламшарлардың қатарына жатқызып қоймай, орташа тығыздығы судың тығыздығынан төмен ғаламшарына жатқызады.
Өз осінен Сатурн 10 сағат 39 минутта айналып өтеді.
Атмосфера
Сатурнның жоғарғы атмосферасының 90%-ы сутегі және 7 пайызы гелийден тұрады. метан, су буының, аммиак және басқа газдардың қоспалары бар. Аммиак бұлттары Юпитерге қарағанда қоюырақ болады.
"Вояджердің" мәліметтері бойынша Сатурнда Күн жүйесі ең күштер болады, құрылғылар жел ағымдарының 500 м\с болатынын көрсетті. Жел көбінесе шығыс бағыты бойынша жүреді (осьтік айналымына байланысты). Олардың күштері экватор соқтығысқан кезде азаяды; экватордан алшақтаған сайын батыс атмосферлік ағымдар пайда бола бастайды. Кейбір мәліметтер бойынша, желдер бұлттардың жоғарғы қабатында соғып қана қоймай, ішке 2000 м бойлайды. Және де "Вояджер-2" көрсетуі бойынша, оңтүстік және солтүстік жартышарлардағы желдер экваторға симметриялы түрде бойлайды. Симметриялық ағымдардың көзге көрінетін атмосфераның түбінде бір-біріне байланысты екендігі болжанады.
Сатурнның атмосферасында кейде аса күшті құйын түріндегі орнықты түзілулер пайда болады. Ұқсас объекттер Күн жүйесі басқа да ғаламшарларында да байқалады (Юпитердегі Үлкен қызыл дақ, Нептундағы Үлкен қара дақ). Ірі "Үлкен ақ доғал" Сатурнның бетінде шамамен 30 жыл сайын көрінеді, соңғы рет ол Сатурн бетінде 1990 жыл жылы көрінген (одан кішігірім құйындар жиірек көрінеді).
Атмосферада күшті найзағайлар, полярлық жарықтар, сутегінің ультракүлгін шашыратуы байқалады
Ішкі құрылысы
Сатурн атмосферасының түбінде қысым мен температура өсе түседі де, сутегі біртене-біртене сұйық түрге айналады. 30 мың. км тереңдікте сутегі метал түріне айналады (қысым 3 миллион атмосфераға жетеді). Металл сутегіндегі электротоктардың айналымы магниттік ортаны түзеді (Юпитерден біршама басым). Ғаламшардың ортасында ауыр заттардан тұратын массивті ядро бар.
Сатурнды зерттеу
Сатурн - Күн жүйесіндегі көзге Жерден көрінетін бес ғаламшарлардың бірі. Шарықтау шегінде Сатурнның жарығы бірінші жұлдыздық шама асады.
Сатурнды алғаш рет бақылаған Галилео Галилей ғаламшарды біркелкі аспан денесі емес, бір-біріне жанасатын үш дене деп, бұлар Сатурнның екі ірі серіктері деп болжам жасады. Екі жылдан кейін жасаған бақылауында серіктердің орнында болмауы оны таңдандырды.
1659 жылы Гюйгенс өзінің одан қатты телескопымен қарап, серіктердің дене емес - жұқа және жалпақ сақина екенін және ғаламшарға тимей тұрғанын көрді. Және Гюйгенс Сатурнның ең үлкен серігі - Титан ашты. 1675 жылдан бастап ғаламшарды зерттеуді Кассини бастады. Оның байқағаны, сақина аралары ашық екі сақинадан, ал ортасындаға анық көрінетін қуыс, яғни Кассини қуысы тұрады, және тағы бірнеше ірі серіктерді ашады.
1979 жылы "Пионер-11" құрылғысы алғашқы рет Сатурнның қасынан ұшып өтеді, оның артынан 1980 және 1981 жылдары "Вояджер-1" және "Вояджер-2" өтеді. Бұл құрылғылар алғашқы рет Сатурнның магниттік ортасын байқап, оның магнитосферасын зерттеді, Сатурн атмосферасындағы құйындарды байқады, сақиналардың анық (детальды) құрылысын алды және құрамын анықтады.
1990 жылдары Сатурнды, оның серіктерін және сақиналарын Хаббл телескопы зерттеді. Ұзақ бақылаулар "Пионер-11" және "Вояджер" құрылғыларының ғаламшарлардың қасынан бір өтіп кетіп, толық зерттелмей қалған көптеген жаңа мәліметтер әкелді. 1997 жылы Сатурнға Кассини-Гюйгенс құрылғысы ұшып, жеті жылдан кейін 2004 жылдың 1 шілдесінде Сатурн жүйесіне жетіп, ғаламшардың орбитасына енді. Кем дегенде 4 жылға созылатын бұл миссияның негізгі тапсырмалары болып сақиналардың құрылысы мен динамикасын зерттеу және атмосферасы мен магнитосферасының динамикасын зерттеу болып табылады. Одан басқа, арнайы "Гюйгенс" зонды құрылғыдан ажырап, Қоңырқайдың серігі Титанға қонды.
Серіктері
Сақиналары
Қоңырқай Күн жүйесі ең күрделі сақиналардың жүйесіне ие. Сақиналар жүйесінің шеттері экватордан 67 мың. және 121 мың. км қашықтықта орналасқан. Сақиналар үлкендігі бірнеше микроннан бастап, бірнеше ондаған метрге жететін бөлшектерден тұрады, олардың құрамдарында мұз, тас породалары, темір оксиді бар. Ортасында қуысы бар көптеген сақиналар белгілі, қуыстардың ең ірісі — Кассини қуысы.
Қызықты мағлұмат
Қоңырқайдың қатты беті жоқ, оның орташа тығыздығы Күн жүйесіндегі ең төмен шама. Ғаламшар негізінен кеңістіктегі ең көп тараған сутегі және гелий элементтерінен тұрады. Демек, егер Қоңырқайды сидыра алатын гипотетикалық мұхитты елестетіп қарап, оның бетіне Қоңырқайды қойсақ, ол жүзіп жүрер еді!
Saturn Saturn, as seen by Cassini Орбиталық сипаттамасы[1][2] Дәуірі J2000 Афелиі:	1,513,325,783 км 10.11595804 AU Перигелиі:	1,353,572,956 км 9.04807635 AU Үлкен жарты білігі:	1,433,449,370 км 9.58201720 AU Шоғырланбауы:	0.055723219 Орбиталық мезгілі:	10,832.327 days 29.657296 yr Ауытқы мезгілі:	378.09 days[3] Орташа орбит. жылд-ғы:	9.69 км/с[3] Мағыналы ауытқысы:	320.346750° Аулақтауы:	2.485240° 5.51° to Sun's equator Үдемелі түйін бойлығы:	113.642811° Перигелий аргументі:	336.013862° Серіктері:	60 confirmed (up to 63 seen) Физикалық сипаттамалары Екуаторлық радиусы:	60,268 ± 4 км[4][5] 9.4492 Earths Полюстік радиусы:	54,364 ± 10 км[4][5] 8.5521 Earths Бет ауқымы:	4.27×1010 км²[6][5] 83.703 Earths Деңгейі:	8.2713×1014 км³[3][5] 763.59 Earths Массасы:	5.6846×1026 kg[3] 95.152 Earths Мағыналы тығыздығы:	0.687 g/cm³[3][5] (less than water) Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі:	8.96 m/s²[3][5] 0.914 g жыту тездігі:	35.5 км/с[3][5] Жұлдыздық айналым мезгілі:	0.439 – 0.449 day[7] (10 h 32 – 47 min) Екуатордағы айналым тездігі:	9.87 км/с[5] 35,500 км/сағ Біліктік еңкейісі:	26.73°[3] Солтүстік полюстің оң үдемелігі:	2 h 42 min 21 s 40.589°[4] Солтүстік полюстің ауытқылауы:	83.537°[4] Албедо:	0.342 (bond) 0.47 (geom.)[3] Бетттік темп-сы: 1 bar level 0.1 bar		ең аз	мағ. ең көп 134 K[3] 84 K[3]
Көрінетін мөлшері:	+1.2 to -0.24[8] Бұрыштық өлшемі:	14.5" — 20.1"[3] (excludes rings) Сын есімдері:	Saturnian Атмосферасы Құрамы:		~96%	Hydrogen (H2) ~3%	Helium ~0.4%	Methane ~0.01%	Ammonia ~0.01%	Hydrogen deuteride (HD) 0.0007%	Ethane Ices: Ammonia water ammonium hydrosulfide(NH4SH)
Уран
Планеталардың қозғалысы жөніндегі өзге деректер ішінде назар аударарлық бір факт: Уранның өз осінен айналу бағыты өзге планеталардың (Шолпаннан басқа) айналу бағытына қарама-қарсы. Оның осі орбита жазықтығымен небары 8° бұрыш жасайды, сондықтан ол бүйірінен кисайып жатып айналады. Осының салдарынан бұл планетада жыл мезгілдерінің күрт ауысуы болып отырады. Урандағы жыл Жердегі 84 жылдай уакытқа созылады. Уран мен Шолпан - өз осьтерінен барлық баска планеталар айналатын бағытка қарсы айналатын бірден-бір планеталар.
Нептун
Ғылымдағы жетістіктердің бір айқын мысалы және табиғатты танып білуімізге шек болмайтынының айғағы - Нептун планетасының бар екенін алдын ала теориялық болжау арқылы есептеп табу. Францияда Урбен Леверье және Англияда Джон Адамс бір уақытта дерлік көп жылдар бойы ең шеткі деп саналып келген Уран орбитасын ауыткытып тұрған белгісіз планетаның орны мен өлшемдерін, орбитасын математикалық жолмен ете дәл есептеп тапты. Бұл планета ғалымдардың меңзеген тұсынан 1846 жылы телескоптың көмегімен табылды. Ол планета Нептун деп аталды. Нептунның бар екенін алдын ала есептеп шығарудағы Леверье әдісі ғалымдардың қиялын шарықтатып жіберді. Нептунның қозғалысын мұқият қадағалай отырып, көп ұзамай ғалымдар бұл жаңа шырақтың бақылау мәліметтерінен алынған орбитасы мен теориялық жолмен анықталған орбитасы арасында елеулі айырмашылықтың бар екенін байқады. Мұны Нептунның арғы жағында тағы бір планетаның бар болуымен ғана түсіндіруге болатын еді.
Плутон
Ақырында, жас астроном Клайд Томбо 1930 жылғы 18 ақпанда Американың Ловелл обсерваториясында Күн жүйесінің тағы бір жаңа планетасын тапкан еді. Бұл планета Плутон деген атқа ие болды. Ірі телескоптар көмегімен алынған фотосуреттерде ол кішкентай ғана әлсіз жұлдыз тәрізді көрінеді. Оның диаметрі 3000 километрге жуық. Ол Күннен шамамен 6 млрд километр қашықтыкта баяу қозғала отырып, оны 248 жылда бір айналып шығады. Плутон - Күн жүйесіндегі планеталардың ең кішісі болып есептеліп келген еді. Алайда соңғы зерттеулер нәтижесінде алынған планеталар Әлемі жөніндегі делелді мөліметтер негізінде Халықаралық астрономиялық одақтың шешімімен (Прага, тамыз, 2006 ж.) Плутон «ергежейлі планета» аталып, оған ресми астероидтық 134340 нөмірі берілді. Сонымен қазіргі кезде Күн жүйесінің сегіз планетасы белгілі. Ғалымдар әлі де болса жаңа планеталарды іздестіру жұмысын жалғастыруда.
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Астрономия
Имантау (көл)
Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданында солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылып жатыр.
Гидрографикасы
Аумағы 49 км2, ұзындығы 13,1 км, енді жері 4,8 км. Орташа тереңдігі 5,7 м, ең терең жері 10 м-дей. Су жиналатын алабы 483 мың км2. Суы гидрокарбонатты, минералдану мөлшері 780–840 мг/л.
Жағалау сипаты
Имантаудың оңтүстік жағалауында қарағай, қайың аралас орман өседі. Оңтүстік-батыс жағасы биік, тік жарлы. Басқа жағалары жайпақ. Көлдің солтүстік-батыс бөлігін көлге сұғына енген мүйіс оқшаулайды. Орта бөлігінде тасты арал бар. Түбі оңтүстік-шығысында тастақ, солтүстігінде сазды-құмды, қалған бөлігінде лай батпақты. Көл жағалауында қоға аралас қамыс қопасы өседі. Көлге бірнеше жылға келіп құяды. Оңтүстік-шығысынан Иманбұрлық өзені ағып шығады. Мал суаруға, т.б. шаруашылықтарға пайдаланылады, көлден балық ауланады (торта, аққайран, алабұға, шортан, күміс түсті және сарғыш мөңке).
Дереккөздер
Санат:Айыртау ауданы көлдері
Сантибаньес-де-ла-Сьерра
Сантибаньес-де-ла-Сьерра (Santibáñez de la Sierra) — Испаниядағы қала. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Франсия ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 223 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,61 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 67 км.
Қала қамқоршысы киелі Агустин болып саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Унтернберг
Унтернберг (Unternberg) — Аустриядағы коммуна. Зальцбург федералды жеріне қарасты Тамсвег округінің құрамына енеді.
Унтермюнкхайм
Унтермюнкхайм (Untermünkheim) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет.
Унтернберг
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 994 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 18.95 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — TA, ресми идентификациялық коды — 5 05 13.
Унтермюнкхайм
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3004 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 27,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 27 086. Муниципалитеттің басшысы — Христоф Машке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Унтернберг
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Винд саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Златна-Панега (Ловеч облысы)
Златна-Панега (Златна Панега) — Болгариядағы ауыл. Ловеч облысына қарасты Ябланица қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 894 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5760. Телефон коды — 06992. ЕКАТТЕ коды — 31098.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ловеч облысының елді мекендері
Аморализм
Аморализм, биморальдық (грек. ἀ- "емес", лат. moralis — әдептілік) — белгілі бір қоғамдағы қалыптасқан моральдық нормалар мен принциптерді жоққа шығарып, адамгершілікке жат мінез-құлықты қоғамдық тәртіптің негізі деп тану. Аморализм немесе имморализм — қоғамда кабылданған жалпыға бірдей инабаттылық ережелерін, заңдарын жоққа шығару. . Өмірде аморализм өз басының мүддесін қоғамдық мүддеден жоғары қою, әділетсіздікке жол беру, алға қойған мақсатқа жету жолында әдіс талғамай, тіпті адамға жат әрекеттерді пайдалану арқылы көзге түседі. А. шектен асқан нигилизм мен өзімшілдікті білдіреді, үстемдік етіп тұрған әділетсіз қоғам моралының екі-жүзділігінің негізгі себептерін аша алмай, оған қарсы күрестің әдісі тек анархиялық бүлік жасау деп түсінуге әкеліп соғады. А. адамның рухани дамуына зиянын тигізіп, ескірген моральды рев. жолмен өзгертуде кер-тартпа реакциялық роль атқарады. Ертедегі Грецияда Аморализм элементтерін киниялықтардың ілімдерінен, кейбір кейінгі софистерден кездестіруге болады. Жаңа заманның буржазиялық этикасында Аморальды уағыздаушылар Ф.Ницше, А.Бергсон кейіннен фашизмнің идеологтарына айналған Дж.Джентил мен А.Розенбергтер болды. Аморализмнің негізгі әуені экзистенциализмнің, неопротестантизмнің, эмотивизмнің этикалық ілімдерімен т.б да көптеген буржазиялық теориялармен үндесіп жатады. Адамдардың тәртібі мен ой-пікірінде, теорияда Аморализмның орын тебуі саясы қоғамдық құрылыстың ыдырауы мен дағдарысын сипаттайды. Қазіргі заманда Аморализм зкономикалық және рухани дағдарыс пен күзеліске ұшырап отырған капит. елдерде қайта жанданып, кең өріс алуда.
Дереккөздер
Санат:Мораль Санат:Философия
NGC 9
NGC 9 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан Sb/P типті галактика.
Марат Тәжімұратұлы Баймаханов
Марат Тәжімұратұлы Баймаханов 1929 жылы 26 тамызда Мәскеу қаласында туған.
NGC 9
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1865 жылы 27 қыркүйекте Отто Васильевич Струве астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 9 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 652, UGC 78, MCG 4-1-30, ZWG 477.59, ZWG 478.31, IRAS00063+2332, KUG 0006+235, KARA 6.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Марат Тәжімұратұлы Баймаханов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1929 жылы туғандар Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Мшарка
Мшарка — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сура өзенінің оң жағалауынан 592 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері
Гидеон (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1102 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Нью-Мадрид округы (Миссури)
Монте-Роза
Монте-Роза (Monte Rosa, Mont Rose) — Швейцарияның Вале кантонында және италияндық Пьемонт және Аоста Аңғары провинцияларында орналасқан тау сілемі. Ол Пеннин Алпілерінің бөлігі болып табылады және Маттерхорн орналасқан тау тізбегінде шоғырланған.
Массивтің биік шыңы — Дюфур шыңы (Dufourspitze, Pic Dufour) 4634 м көтерілген және де Швейцарияның ең биік нүктесі болып табылады.
Монте-Розаның солтүстік баурайларының фирн далаларынан Пеннин Алпілерінің ірі мұздығы — Горнер (ұзындығы 14,1 км, ауданы 68,9 км²) өз бастауын алады. Горнер мұздығының басты бастауы — Монте-Роза. Монте-Розаның шыңдарының біреуінде ХХ ғасырдың дәстүршіл-ойшылы Юлиус Эвола жерленген.
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша тау сілемдері Санат:Италия таулары Санат:Швейцария таулары
Ғабдөш Рамазанұлы Сүлейменов
Ғабдөш (Ғабдолла) Рамазанұлы Сүлейменов, Сүлеймен (18 қаңтар 1928 жыл, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы Қазаншүңқыр елді мекені, Алайғыр а. - 11 шілде 1998 жыл, Алматы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1976).
Өмірбаяны
1949 ж. Алматы театр училищесін, 1952 ж. Ташкенттің театр-көркемсурет институтын бітірген. Сол жылдан Қазақ академиялық драма театрында актер болып қабылданып, өмірінің соңына дейін аталмыш театрда жемісті еңбек етті.
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Гагара-Ты-Вис
Гагара-Ты-Вис — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хальмер-Ю өзенінің оң жағалауынан 41 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Ковелу
Ковелу (Covelo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Табуа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 308 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,24 км² шамасында. Халық тығыздығы — 23,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Куше
Куше — Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Давлет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 399 адамды құрады. Пошта индексі — 453624, ОКАТО коды — 80201822003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Вайльхайм-Шонгау (аудан)
Вайльхайм-Шонгау (Landkreis Weilheim-Schongau) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Вайльхайм қаласы. Аудан Баварияжерінде орналасқан. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 966,41км² шамасында. Тұрғыны 131 034 адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 136 адам/км². Ауданның ресми коды — 09 1 90.
Аудан 34 елді мекенге бөлінеді.
Қалалар мен қауымдар
(30 маусым 2010)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария аудандары
Дүкет
ДҮКЕТ / ДӨКЕТ - мүрт басатын кішкене қайшының байырғы кездегі жергілікті атауы. Оңтүстік-шығыс қазақтарының арасында кең қолданыста болды.
Дүкет цайшы. Суретші Ж.Шәйкен
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология