cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зияткерлілік коэффициенті
Алдыңызға мақсат қойыңыз. Неліктен сіз интеллигент адам болғыңыз келеді? IQ-дің қандай болғанын қалайсыз? Егер де сіздің мақсатыңыз болмаса, сізді алдыға жетелейтін де ықпал болмайды, және де сіздің жасаған іс-әрекеттеріңіз аяқсыз қалады. Оқу. Кітап оқу, өз бетінше іздену секілді іс-әрекеттер IQ-ді міндетті түрде көтереді. Ғылымға бет бұра отырып сіз дүниетанымыңызды кеңейтумен қатар логикалық ойлау мен есептеу қабілеттеріңізді арттырасыз. Пазлдарды жасаңыз. The Wechsler Adult Intelligence Scale мен the Stanford-Binet ұйымдары адамдардың ақыл-ойын қалай дұрыс анықтау керек екені туралы сан алуан әдістер мен амалдар қарастырған. Сол себепті зияткерлілікті бір ғана әдіспен анықтау қате. Кез келген нәрсеге машықтану үшін бір әрекетті бірнеше рет қайталап, жылдамдық пен есте сақтау қабілеттеріне қатысы бар жаттығуларды жиі жасап тұруыңыз керек. Суреттермен жұмыс. Суреттермен жұмыс кез келген нәрсені жақсы сипаттауға, суреттерді ажыратуға, бір-бірімен байланыстыруға көп ықпал жасайды. Алдымен өте аз уақыттың ішінде суретке қарап, көзді жұма кездейсоқ бір бөлігін таңдап сипаттауға тырысыңыз. Егер де алдыңызда тыңдаушы кісі болмаса, үнтаспаға жазып, жіберген қателіктеріңізді түзеп алыңыз. Медитация. Медитация ағзаның қан айналымын жақсартады, сонымен бірге ойыңызды, есте сақтауыңызды бір қалыпқа келтіруге септігін тигізеді. Күніне 30 минут уақытыңызды медитацияға арнаңыз. Сонымен қатар 10 немесе 15 минуттан әр кезде қолыңыз бос бола қалса медитация жасаңыз. Таңғы жаттығулардан кейін және жатардың алдында істегеніңіз абзал. Жаттығу. Спорт – денсаулық кепілі. Таң ертең тұрып таңғы жаттығулар жасаңыз. Жиі жүгіріп, суға түсіп тұрыңыз. Дұрыс тамақтану. Аптасына кемінде 3 рет майлы балықпен тамақтаныңыз. Мәзіріңізде жеміс-жидек, көкөніс, дәнді-дақылдардың болғаны шарт.
Бреме
Бреме (Brehme) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Айхсфельд ауданының құрамына енеді.
Зияткерлілік коэффициенті
Санат:Интеллект
Бреме
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1119 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5.28 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 61 015. Муниципалитеттің басшысы — Марко Таш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Гидравликалық кедергі
Гидравликалық кедергі — сұйықтықтардың құбырмен, каналмен ағуы кезінде олардың тұтқырлығы әсерінен туындайтын кедергі. Ол сұйықтық ағынының ұзына бойында туатын бойлық және жергілікті кедергі болып бөлінеді. Бойлық гидравликалық кедергі сұйықтық молекулаларының езара үйкелісі және сұйықтықтың ыдыс қабырғасымен үйкелісуінен, ал жергілікті гидравликалық кедергі ағын түріне тәуелді пайда болатын сұйықтық деформациясы (мыс., ағыстың күрт кеңейіп не тез тарылуы кезінде, ағыс бағыты өзгергенде, құбыр бойына ысырма немесе шүмек орнатылғанда) нәтижесінде пайда болады. Түзу әрі ұзын су арналарында (құбырларда, каналдарда) негізінен бойлық Гидравликалық кедергі басым түседі. Жергілікті Гидравликалық кедергі негізінен иіндері коп, жапқыш және т.б. жабдықтар жиі орнатылған құбырларда (үйді сумен қамтамасыз ететін не сорғы станциясы) болады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Сорпа
thumb Сорпа — көкөніс, балық, етті қайнату ортасы. Оның қоюлығы ондағы өнім мен судың мөлшеріне және қанша рет қайнатылғанына байланысты болады. Түссіздендірілген немесе боялған сорпа жеке тағам ретінде қолданылады. Сорпаның қоректілігін арттыру үшін (пирожки, бөлке, кепкен нан түйіршіктері, макарон өнімдері, жармалар, жүгері, бидай) салынады. Сорпа, негізінен, неміс және француз асханасының тағамы. Егер олар ұзақ мерзім сақталынса ондағы органикалық заттар ыдырауы мүмкін. Соңғы кезде сорпалар орнына көптеген ұлттық көжелер кең тарала бастады. Олардың қоректік қасиеті жоғары әрі дәмді және хош иісті болады.
Родриго Паласио
Командалық
Бока Хуниорс
Сорпа
thumb|right|Кыргыз ет шорпосы Сорпа, шорпа немесе шурпа (شوربة – шорба) — түркітілдес халықтардың асханасындағы ет сорпасы.
Родриго Паласио
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:1982 жылы туғандар Санат:5 ақпанда туғандар Санат:Аргентина футболшылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Уракан ФК ойыншылары Санат:Банфильд ФК ойыншылары Санат:Дженоа ФК ойыншылары Санат:Интернасьонал ФК ойыншылары Санат:Болонья ФК ойыншылары
Сорпа
Мұндай сорпалар дайындау үшін өнімді, алдымен, қазандағы майға толық немесе жартылай дайын болғанша қуырып алады. Кейде сорпаға қосылатын көкөністерді де осы майға қуырады. Көне өзбек ұғымында жерден алынатын көкөністер таза емес болғандықтан отқа өндеу керек, ал жер бетінде өсетін көкеністерді тағамға қуырмай-ақ қосуға болады. Шурпаға жармалар салынбайды, бірақ кепкен жемістер салуға болады.
Тауық сорпасы
thumb 4—5 адамға арнай сорпа әзірлеу үшін 1 тампық еті (орташа салмағы 1 кг), бір тал сәбіз, петрушка, пияз қажет. Тауықты үйітіп, ішек-қарнын бөлек шығарыл, бас-сирағын кесіп (мойнымен қоса), ұшасы мен ішек-қарның тазалап, бауырын алып тастайды да, кастрөлге салады. Тауық ұш асын тұтастай пісіруді оңайлату үшін төсінің астынан 2 жерден тесіп, сирақтарын сол жерге тығыл қояды. Содан кейін оған салқын су құйып (2,5—3 л) отқа қояды. Сорпа қайнаған кезде көбігін алып, отын басып, жайлап қайнатады (1—2 сағаттай, тауық еті былбырап піскенше), 40—60 минут қайнағаннан кейін сәбіз, петрушка, тұз салады. Дайын болған тауықтың еті мен ішек-қарнын алып, сорпасын сүзеді. Басқа да үй құстарының сорпасын осылай пісіреді. Мал мен үй құстары етінің сорпасын сүзіл, майын қалқып алғаннан кейін кеселерге құйып, пісірілген жұмыртқа не сәбіз, петрушка (дөңгелектеп, ұсақтан не жіңішкелеп кесілген күйінде) қосып дастарқанға қояды. Гарнирін сорпадан бөлек пісіріп, табақшаға салып қояды.
Балық сорпасы.
thumb|left 4—5 адамға арнай балық сорпасын әзірлеу үшін 500—600 г балық, бір-бірден сәбіз, петрушка, пияз қажет. Балықтың қабыршағын, іш құрылысын тазалап, желбезегін алады да жақсылап жуады. Осыдан кейін балықты бірнеше бөлікке бөліп кастрөлге салады, оған балықтың басы мен құйрығын да, кесілген сәбіз бен пиязды да қосып, салқын су құйып (2—2, 5 л), тұз салып, 25—30 минуттай қайнатады. Осыдан кейін балықты алып, басы мең құйрығын тағы да 15—20 минуттай қайнатады. Балық сорпасын табақшаларға құйып, дастарханға қояр алдында балықтың етінің бір кесегін қоса салады не бөлек қояды. Балықтың пайдаланылмаған қалдықтарынан да, немесе басынан да сорпа әзірлеуге болады. Мұны 45—60 минут, ал балық шеміршектерін 2 сағаттап астам қайнатады. Егер сорпа балық қалдықтары мен басынан қайнатылған болса, онда, сүйегін жақсылан тазартып, сорпаны сүзіп алады.
Қазақша сорпа
Қойдың, сиырдың т. б. етін 35—45 грамдай етіп кесіп (сүйегі болса шабады) қазанға салады да, үстіне су құйыл, 35—45 минут қайнатады. Бұдан кейін оған жуылған күріш салып, тағыда жарты сағаттап астам қайнатады. Сорпа дәмді болуы үшін татымына қарай тұз, ұсақтал туралған пияз, қара бұрыш салады. Сонымен бірге ет піскен соң сорпасына езілген құрт немесе қатык-сүзбе құяды. Қазақша сорпаны етті жеп болған соң береді. Қазақша сорпаға: 600 г қой еті, 1 бас пияз, 100 г құйрық майы, 4 ас қасық қатық немесе езілген құрт, жарты стакан күріш, 2 ас қасық ұсақталған көк, жарты шай қасық тұз, бірнеше лавр жапырағы қажет.
Дереккөздер
Санат:Тағамдар Санат:Сусындар Санат:Шығыс асханасы
Мора (Толедо)
Мора (Толедо) (Mora)) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Манча-Альта-де-Толедо ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Лепидозаврлар
Лепидозаврлар палеозойдың пермь кезеңінен белгілі, олар кайнозойда кеңінен таралған әрі түр құрамы да көп болған. Ертеде тіршілік еткен лепидозаврлардың сыртқы түрі сол кездерде таралған котилозаврларға ұқсас болған. Олардың бас сүйегінде жоғары және төменгі бет доғалары мен самай ойысы айқын байқалған. Қоректену ерекшеліктеріне сәйкес, кесірткелерде төменгі бет доғасы, ал жыландарда екі доға да жойылған. Мұндай өзгерістер лепидозаврлардың ірі жануарларды жұтуына мүмкіндік берген. Лепидозаврлардың көпшілік түрлерінде бес саусақты аяқтары жақсы дамыған. Ал жыландар мен аяқсыз кесірткелердің аяқтары жойылып, тек аяқтарының жұрнақтары (рудименттері) ғана сақталып қалған. Кейбір суда тіршілік ететін түрлерінің (мысалы, мозазаврлардың) аяқтары ескек тәрізді болған. Негізінен лепидозаврлар — жыртқыштар, араларында өсімдікқоректі түрлері де кездеседі. Лепидозаврлардың 3 отряды бар:
Жер шарында кең тараған (тек Антарктида кездеспейді). Қазіргі кезде эозухиилер жойылып кеткен. Оның қаңқа қалдықтары Оңтүстік және Солтүстік Америка, Шығыс Азия және Батыс Еуропаның палеозой заманындағы жыныстардан табылған. Дене тұрқы 1,5 — 7,5 м-дей, таңдай және жақ сүйектерінде ұсақ тістері болған.
Дереккөздер
Санат:Бауырымен жорғалаушылар Санат:Палеозой фаунасы
Люнебург
Люнебург (Lüneburg) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала. Люнебург ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 72 492 адамды құрайды (31 желтоқсан 2008 жыл). Алып жатқан жер аумағы 70,34 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 55 022. Қаланың басшысы — Ульрих Медге.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 24 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Бақытнұр Байқанұлы Бүрдесбеков
Бүрдесбеков Бақытнұр Байқанұлы (1962 ж.т.)-суретші,ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1992), Қазақстан Дизайнерлер одағының мүшесі (2005), Қазақстан суретшілер қауымдастығының мүшесі (2006),Н.В. Гоголь атынд.Алматы көркемсурет уч-щесін (1981),В.И.Мухин атынд.Ленинград жоғары көркем-өнеркәсіп уч-щесін (1989) бітірген. 1989-91 ж. Қарағанды қ. сәулет және қала құрылысы бас басқармасында,1989-93ж. Қарағанды пед.ин-тында «Сурет» кафедрасында аға оқытушы, 1997-2007 ж.ЕҰУ дизайн кафедрасында аға оқытушы. Жаңа астананың объектілерін: «Думан» ойын-сауық орталығын, Астанадағы «Саяси қуғын-сүргін құрбандарының мұражайын» көркемдеуге қатысқан. Халықаралық және респ. көрмелердің иегері (1989-2008).
Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Санат:1962 жылы туғандар
Суыр күні
нобай| нобай| Суыр күні (Groundhog Day) — 2 ақпанда АҚШ пен Канадада тойланатын мереке.
Бұл мейрам Солтүстік Америкаға неміс мигранттарымен бірге келді. Немістілді халықтарда жануарлардың әрекетіне қарай ауа райын болжау ежелден болды. Олар кірпіге немесе борсыққа қарап, болжамдарын жасаған. Ал Америкада ондай жануарлар болмағандықтан, «метеоролог» ретінде суырды қарастыра бастады.
Ондай суырлардың арасындағы ең танымалдары:
Тағы қараңыз
Санат:Ауа райы Санат:Мейрамдар
Аймұхаш Избергенов
Аймұхаш Избергенов (1941, бұрынғы Гурьев облысы Жылыой ауданы Амангелді ауылы – 2000) – еңбек ардагері. 1962 – 65 ж. Кеңес Армиясы қатарында болған. 1966 – 67 ж. бұрғылаушы, 1968 жылдан жүргізуші болып жұмыс жасаған. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1973).
Халық жасағы
Халық жасағы (Народное ополчение) — жұмылдыру кезінде армия қатарына шақыруға жатпайтын адамдардан құралған жасақ, бөлімше, бөлім және құрамалар түріндегі еріктілердің уақытша әскери құрамалары. Ұлы Отан соғысы жылдарында Халық жасағы соғыстың бас кезінде халықтың неміс-фашист басқыншыларына қарсы қарулы күреске қатысуының бір түрі болды.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Domobrani
Рудный қалалық әкімдігі
Рудный қалалық әкімдігі – Қостанай облысына қарасты әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Рудный қаласы, Горняцк кенттік әкімдігі және Қашар кенттік әкімдігі кіреді. Орталығы - Рудный қаласы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 143426 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Рудный
Санат:Қостанай облысы ауылдық округтері Санат:Қостанай облысы қалалық әкімдіктері
Сен-Мартен-дю-Тиель
Сен-Мартен-дю-Тиель (Saint-Martin-du-Tilleul) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,15 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 240 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,6 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Пенцинг
Пенцинг (Penzing) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Ландсберг-на-Лехе ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3644 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 33,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 81 132. Муниципалитеттің басшысы — Йоханнес Эрхард.
Марат Рамазанұлы Құрманғалиев
Құрманғалиев 1955 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақстан ұлттық Академияның Энергетика ғылыми-зерттеу институтында лаборант, кіші, аға ғылыми қызметкер, лаборант меңгерушісі қызметінде болды. Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанда өндірілетін көмірлерді циклондық оттықта жағу процестеріне арналған. Қуаты күшті энергетикалық қондырғылардың көміртозаңдандырғыш қазандықтарда сапасы төмен көмірлерді жағу құбылыстарын оттық модельдерде зерттеу әдістемесін өндіріске енгізді (Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы, авторлар ұжымымен, 1989 ж.). Көмірді қайнаған қабатта, кейінірек айналмалы қайнаған қабатта жағуды зерттеді. 200-ден астам ғылыми еңбектердің, 5 монографияның, 50-ден астам патенттің авторы. “Еңбек Қызыл Ту”, “Құрмет белгісі” ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Өрмекшітәрізділер
Өрмекші тәрізділер (Arachnіda) – омыртқасыздардың бір класы. Өрмекші тәрізділердің класына атмосферамен тыныс алатын мүшелері жапырақшалау келген өкпелері мен кеңірдектері бар құрлықта тіршілік ететін хелицералылар жатады. Денесі – бас көкірек пен құрсақтан тұрады, бірақ бұлары жоғары сатыдағы өрмекші тәрізділерде – кенелерде (Acarina) – жалпы бір бөлім бірігіп кетеді.
Тартл Ривэ (Миннесота)
Тартл Ривэ (Turtle River) — Миннесота штатының Beltrami округіне жататын АҚШ қаласы.
Өрмекшітәрізділер
Морфологиясы
Бас көкірегі әдетте сегменттенбейді, бірақ өрмекші тәрізділердің кейбір отрядтарында оның кейінгі жағы дербес екі-үш сегментке бөлініп келеді (сольпугалар). Бас – көкіректің алты жұп аяқ-қолдары болады, бұлардың бірінші жұбы ауыздың үстінгі жағында жатады да, қалған бес жұбы ауыздың кейінгі жағында жатады. Аяқ – қолдардың бірінші жұбы хелицералылар (сhelicera) қысқарып, 2-3 мүшелігі ғана қалған. Олардың ұшында қысқыш немесе тырнақ сияқты болып біткен мүшелік (членик) алу, яки ең сезімі мүшесінің жұмысын атқарады. Бұл - пелипальпалар (pedipalpus). Бас көкіректің аяқ-қолдарының қалған басқа төрт жұбы жүру аяқтары.
Тартл Ривэ (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 77 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-65794.
Өрмекшітәрізділер
Морфологиясы
Өрмекші тәрізділердің денесінің артқы бөлімі – құрсағы - әдетте сегменттелген. Құрсақта аяқ-қолдардың рудименттері де болуы мүмкін. Құрсақтың алдыңғы жағында, екінші сегментте, сыңар жыныс тесігі жатады.
Тартл Ривэ (Миннесота)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Өрмекшітәрізділер
Өрмекшітәрізділердің мекен ету ортасы
Өрмекшітәрізділер дүниежүзінің түкпір-түкпіріне таралған, алайда олар көлемдерінің үлкендігі мен әртүрлілігіне қарай тек жылы және тропиктік аймақтарда ғана бар. Өрмекшілер – өрмекшітәрізділердің ең көп таралған түрінің бірі. Олар жер бетіндегі барлық мекен ету ортасында тіршілік етеді. Өрмекшілердің кейбір түрлері мұхит жағалауын, жартастар мен маржан саңылауларын мекен етеді. Әлемдегі кейбір үлкен өрмекшілер тропиктік елдерде ит тұмсығы өтпейтін ну жынысты бамбук, бұта басқан сазды, шалшықты жерлер мен шөлді далаларда кездеседі.
Дамуы
Метаморфозсыз тікелей даму.
Бас көкірек
Өрмекшінің денесі жұмыртқа пішіндес келген екі бөлімнен құралады. Екі бөлімнің арасындағы байланыстырып тұрған жіңішке сабақша құрсақтың алдыңғы жақтағы ең шеткі ұшы болып табылады: ол құрсақтың бірінші сегментіне сәйкес келеді.
Бас көкіректе алты жұп аяқ-қолдар болады. Аяқ қолдар өспеген бос жері бас көкіректің бетіндегі екі қалқанша болып саналады үлкен аралық қалқанша бас-көкіректі жоғары жағынан, ілгері жағынан бүйірлерінен және аздап артқы жағынан жауып тұрады. Арқалық қалқаншаның алқалық беті мен ілгері жақтағы бетінің шекараларында да көлденең қатар болып сегіз жай көздер жатады. Арқалық қалқанша сегменттелмеген. Бас көкіректің астыңғы жағынан сопақ қалқанша төстабан жауып тұрады. Төстабаны да сегменттелген. Бас – көкіректің алты сегментінің бірігіп тұтасып кеткендігін, тек бірінен соң бірі жатқан аяқтардың алты жұбынан ғана байқауға болады.
Бас көкіректегі аяқ-қолдар
Бастан шығатын екі мүшелікті хелицералар кресті өрмекшіде өзінің негізгі мүшелерінің бағытымен төмен қарай кеткен. Мүшелерінің сайы болады, сол сайға хелицераның ұшындағы тырнақ тәрізді мүшелік жиырылып орналасады. Осы тырнақтың ұшына жақын улы бездің өзегінің тесігі жатады, бұл без хелицераның негізгі мүшелігінде, бас көкіректің алдыңғы жағында болады. Аяқ-қолдардың келесі жұбы аяқ-қармалағыштар (педипальпалар) алты мүшелікті. Аяқ қармалағыштың негізгі мүшелігінің, әдетте өрмекші тәрізділерде болатыны сияқты, жақ тармағы болады. Жақ тармағының екеуінің арасында көлденең ауыз саңлауы жатады, ауызды алдыңғы жағынан етті бұдыр – жоғарғы ерін тежеп тұрады да, артқы жағы мен төменгі жағынан, жоғарыда айтылған, төменгі ерін тежеп тұрады. Жақ тармағының жиегіндегі қылшықтар, өрмекшінің соруына көмектеседі. Аталығында соңғы мүшелік пен жыныстық шағылыс аппараты байланысты болады. Жіңішкерген ұш жағы инеге (embolus) айналатын ұшында тесігі бар нәк тәрізді домалақ кейбір ересек еркек өрмекшіде жыныстық шағылыс аппараты болып саналады. Аталығы мен аналығы шағылысып қосарланған кезде ине аналық өрмекшінің екі тесігінің бірі арқылы ұрық қабылдағышына енеді де, сол кезде резервуарда жатқан шәует (сперма) ерекше бір қысатын тесік арқылы сығылып аналығының ұрық қабылдағышына құйылады.
Сыртқы жамылғысы
Өрмекшінің сыртқы жамылғысы әдетте хитинді кутикуладан және оны астарлап жатқан клеткалар құрылысты гиподермадан тұрады. Сыртқы жамылғының астында бұлшық ет қабаты жатады, бұл қабат түрлі бағытта кеткен ет талшықтарынан құралады.
Нерв системасы
Орталық нерв системасы бас – көкірегінің артқы жартысында төстабанның үстіңгі жағында шоғырланып жатады. Осы жерде құрсақ тізбегінің бірігіп кетуінен пайда болған жалпайып келген нерв массасы болады. Бұл жұтқыншақ асты массасының сегменттенуі бүйірдегі нервтердің бес жұбының түп жақтарының жуандап келетіндігінен көрінеді, бұлардың алдыңғы жұбы аяқ қармалағышты қамтамасыз етеді де, келесі төрт жұбы жүру аяқтарына кетеді. Артқа қарай екі нерв тіні кетеді де, олар сабақша арқылы құрсаққа еніп құрсақтың ішкі органын қамтамасыз етеді. Жұтқыншақ үсті түйін (ми) қысқа және жуан коннективалар арқылы жұтқыншақ асты массамен байланысқан, бүкіл орталық нерв жүйесі тар жұтқыншақтың горизанталь иіні тесіп өткен жалпы нерв массасына айналады. Жұтқыншақ үсті түйіннің алдыңғы жақ бетінен жұп негізі бар көз нервтері шығады, бұлар кейін көздің санына сәйкес сегіз бұтаққа бөлінеді. Көз нервтерінің астыңғы жағынан тап сол жұтқыншақ үсті түйіннің алдыңғы жақ бетінің өзінен хелицералардың қос нерві шығады.
Көру органдары
Кресті өрмекшінің сегіз көзінің бәрі де жай көздер.
Ас қорыту органдары
Кресті өрмекшінің ішектерінен үш бөлімді ажыратуға болады: алдыңғы, ортаңғы және артқы ішек бөлімі. Алдыңғы ішектері қысқалау, ал ортаңғы ішек - өте күшті дамыған және өзінің түрлі тармақтарымен іштің көп жерін алып жатады. Алдыңғы ішекті екі бөлімшесі де кутикуламен астарланған және олардың ішкі қуысын керетін радиациальды бұлшық еті бар. Жұтқыншақ орталық нерв жүйесін тесіп өтеді. Сол бағытында артқа кетіп, сорғыш қарынға барып құяды. Сорғыш қарыннан кейін сәл кеңірек ортаңғы ішек басталады – яғни бұның бас көкірекпен қарынға өзінен шығарып тұйық тармақтар жіберетін жері жатады. Бұл тармақтар бас-көкіректің ішімен аяқтарға барып, олардан кейін қарай бұрылып, төс табандағы орталық нерв жүйесінің астыңғы жағынан келіп тұйықталып аяқталады. Сабақша арқылы ортаңғы ішек құрсақ ішіне өтеді. Бұл тармақтар, өздерінің секрет шығару әрекетімен қатар, сору ролін де атқарады, ортаңғы ішектің негізгі каналы тәрізді қызмет атқарады. Құрсақтың артқы бөлімінде өрмек сүйелдерінің үстіңгі жағынан ортаңғы ішек қапшық сияқты кең жерге келіп құйылады – бұл жерді ректальдық қуық деп атайды. Бұған өрмекшінің нәжістері жиналады және мальпигий түтіктері арқылы мүшелерде ыдыраған өнімдер келіп түседі. Ректальдық қуықтан кейін тік ішек келеді, бұл – аналь сүйелінің төменгі жағынан келіп аналь тесігі болып сыртқа ашылады.
Тыныс органдары
Кресті өрмекшінің тыныс органдары ретінде жапырақ пішінді келген өкпелері және кеңірдек түтіктерінің жүйесі бар. Кеңірдек түтіктері жалғыз сыңар болып келетін стигма мен өрмекшінің бауыры жағына өрмек сүйелдерінің ілгері жағынан келіп сыртқа ашылады. Құрсақтың алдыңғы жағының төменгі бетінде саңылау тәрізді жұп тесік жатады. Бұл тесіктер тақ жыныс тесігімен бір деңгейде жатады. Осы екі саңылаудың екеуі де жапырақ тәрізді өкпелердің стигмалары. Өкпенің саңылау тәрізді тесігі өкпенің кіреберісіне барып тіреледі. Кіреберістің артқы қабырғасы да, төменгі қабырғасы да тұтас келеді. Алдыңғы жақ қабырғасында бірқатар параллель саңылаулар бар, бұл саңылаулар өздерінің санындай жалпақ қалталарға барып жалғасады, ол қатарлар жалпы бір текше болып жатады. Қалталардың араларында дененің тар қуыстары жатады, сол қуыстарға қалталарды шайып өтетін қан келеді. Олардың жұқа кутикулардан қабығы болады және өздері семіп беттесіп қалмайды. Оларға ауа ешбір кедергісіз кіре алады, өйткені кіреберістің де сондай-ақ қалталардың да қабырғалардың беттерін ағаш сияқты бұтақтанып кеткен өсіктер басып жатады, бұл өсіктер қалтаның қарсы жатқан қабырғасына барып тіреледі. Кеңірдек үймесі бұтақтанбайтын екі жұп түтіктерден тұрады, бұлар негізгі қалтадан шығып ілгері қарай кетеді. Негізгі қалта өрмек сүйелдерінің ілгергі жағынан білінер – білінбес көлденең саңылау болып сыртқа ашылады.
Зәр шығару органдары
Кресті өрмекшінің зәр шығару органдары екі түрлі – мальпиги түтікшелері және коксальдық бездер. Бірінші аталған органдар ересек өрмекшіде ғана қызмет атқарады. Ішектердің әр жағында бұтақтанатын екі түтікшеден болады, бұлар ректалъдік қуыққа құярдың алдында бір-бірімен қосылып кетеді. Малъпиги мүшелерінің бұтақшалары ортаңғы ішектің тұйық тармақтарының барлық жердегі аралықтарын алып жатады. Малъпиги түтікшілерінің ішінде өте көп ұсақ сұр түйіршіктер жиналады, бұлар – түтікшілердің өздерінің бөліп шығаратын заттары. Кресті өрмекшінің коксалъдық қос безі аяқтарының бірінші жұбының түп жағында болады.
Улы бездері
Бас-көкіректің алдыңғы бөлігінде хелицералардың түп жағында ірі екі без жатады, бұл бездер түп жағы жұмырланған, қысқа цилиндр сияқты. Көбнесе бұл бездер хелицералардың негізгі мүшелеріне азды-көпті батыңқырап тұрады. Бездердің сыртқы жамылғысы спиралъ түрде ширатылып келген мышицадан түзіледі. Мышицалардың жиырылуы арқасында у сыртқа қарай ағады, бұл канал кейде хелицераның тырнағының ұшынан келіп те сыртқа ашылады.
Тоқу аппараты
Тоқу аппараты екі нәрседен –сыртқы өрмек сүйелдері және ішкі өрмек бездері мүшелерінен құралады. Кресті өрмекшінің үш жұп өрмек сүйелдері бар. Сүйелдің төбесіндкгі жарғақ бетінде ондаған төсіктер болады, міне осы тесіктерден секрет-өрмек шығады. Бұл өрмектер тесіктен шыққан кезінде ауада қатады. Тесіктердің өздері, пішіні де, үлкендігі де түрліше келген ерекше өсіктердің ұшында жатады. Ол өсіктердің біреулкрі – үлкен сопақ пішінді, екінші біреулері –ұсақ цилиндр сияқты немесе, ұшында қылтық тәрізді қосалқысы бар томпақ емшек сияқты. Өрмек бездері аналық өрмекшінің құрсағының ішкі қуысының төменгі жағын толтырып жатады. Өрмек бездерінің пішіні де, үлкендігі де бірдей болмайды. Бірақ мұндай бездер көп емес, ал нәк сияқты ұсақ бездержүздепболады және олар өзара түйдек-түйдек болып бірлеседі. Түйдектердің саны сүйелдердің санына тура келеді. Әрбір без бен әрбір сүйелдің атқаратын қызиеті әр түрлі: мысалы, нәк тәрізді бездер өрмекшінің ұстап алған жемтігін орап тастайтын секрет шығарады, түтік тәрізді без-жұмыртқа пілдесіне керек секрет шығарады, ал ампула тәрізді без-тор құру үшін секрет шығарады, ағаш тәрізді бұтақты без жабысқақ секрет береді, осы секретпен арба дөңгелегі сияқты торының жіпшелерін салып қояды.
Жыныс органдары
Сыртқы жыныс тесігі аталық өрмекшіде де, аналық өрмекшіде де құрсақтың төменгі бетінде, жапырақ тәрізді өкпелердің саңылау екі стигмаларының арасында жатады. Аталық өрмекшінің жыныс тесігімен тікелей байланысты жатқан сыртқы жыныс қосалқысы болмайды: аяқ-қармалағыштарының екуінің де ұшында бір-бір.
Қоректенуі
Өрмекшітәрізділер көбінесе жәндіктермен және басқа да кішкентай ағзалармен қоректенеді. Олар қарнындағы ас қорытатын сөлін жемтігін өлтіргеннен кейін, оның денесіне құяды. Бұл асқорыту сөлі жемтігін сұйық тамаққа айналдырады, сосын өрмекші сұйытылған қоректі аузының алдыңғы бөлігінде орналасқан ауыз қуысына сорып алады. Өрмекшінің аузының артқы жағында бұлшық еттермен қапталған, қорегін өңеш пен қарнына сорып алуға арналған жұтқыншағы бар. Өрмекшінің  асқазаны ас қорытатын ферменттерді бөліп, тағамның нәрлі заттарын сіңіреді.
Мінез-құлқы
Өрмекшітәрізділер –  табиғатынан  жыртқыштар. Әдетте, олар жәндіктер секілді кішкентай жануарларды аңдып, аулайды. Өрмекшітәрізділердің қарапайым көздері мен әртүрлі жемтікті ұстайтын құрылғысы бар. Мысалы, құршаянның дақты улы құйрығы және өрмекшілердің жәндіктерді ұстауға арналған қақпан сала алатын иіру құрсақтары болады (шеңберлер немесе торлар). Кенелер – өрмекшітәрізділердің ішінде өрмекшілерден кейінгі ең үлкені және ең көп таралған түрі.
Көбеюі
Өрмекшітәрізділер жыныстық жолмен көбейеді. Олар көбінесе ұрпағын тірідей туады, бірақ кейбір түрлері жұмыртқа салады. Аналығы жұмыртқасын немесе баласын өзі қорғайды. Мәселен, Маңғыстаудың шөлді және далалы аймақтарында кездесетін қарақұрттар өте өсімтал: шілдеде 100–700 жұмыртқа салып, олады пілләсімен қорғауға алды. Жұмыртқадан шыққан өрмекшілер пілләда қыстап, келесі жылы сәуірде жанжаққа тарайды. Ал ала бүйі жұмыртқасын күзде піллә ішіне салады. Одан ұрпағы көктемде өсіп өнеді.
Виртуалды мұражай
Кілем жасаушылардың көшбасшысы болып саналатын Шығыс халқы, кілем тоқу шеберліктерін дамыта түсті. Кілем жасау кезінде кілем шеберлері түрік халқының ою-өрнектерін пайдаланып, бір нақышқа келтіріп түріктердің ұлттық символын қалыптастырған.
Түркиядағы Қасиетті София  Соборы  мұражайындағы кілемдер Түркия Кілем Мұражайының жәдігерлері болып табылады. Жалпы Түркия Кілем Мұражайында 806 кілем көрмеге қойылған, соның 400 нұсқасы тарихи маңызы бар ескерткіш.
Түрік кілемдері «анатоль», «анкара», «смирна», «бергамо», «брусеа», «ушак» т.б. деп аталады. Гүлді (парсы кілемдеріне қарағанда бір жүйеге түсірілген) және ою-өрнекті болып келеді. Кілем түріктерде әсемдік үшін, сондай-ақ, үйдің жылылығын сақтау, дыбысты бәсеңдету үшін пайдаланылатын болған.
Жағалардың морфологиясы мен динамикасы
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Табиғат
Радиопеленгация
Радиопеленгация (pelengs — ұстап алу) — радиотолқынды тарататын объектінің орналасу бағытын анықтау. Екі радиопеленғаторларды кеңістікте орнату арқылы радиотолқын таратушы объектінің орнын анықтауға негізделген. Навигацияда, әскери әрекеттерде пайдаланылады.
Әзірбайжан баспасөзі
Әзірбайжан баспасөзі – Әзірбайжан тілінде мерзімді баспасөз 19 ғасырдың 30-шы жылдары пайда болды. .
Голономды жүйе
thumb|right|[[Математикалық маятник]] Голономды жүйе - тек голономды байланыстар ғана әсер көрсететін механикалық жүйе.
Дереккөздер
Санат:Механика
Әзірбайжан баспасөзі
Дереккөздер
Санат:Әзірбайжан
Голономды жүйе
Дереккөздер
Holonomic
Қашар (мал)
Қашар - мүйізді ірі қара малдың бір жастан асқан ұрғашысы. Сүтті және сүтті-етті бағыттағы сиырдың қашарын алғашқы рет 17-20 айлығыңда, етті бағыттағы сиырдың қашарын 16-18 айлығында ұрықтандырады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы Санат:Үй жануарлары
Жіліншік
Қысқаша мәлімет
ЖІЛІНШІК – адамдағы аяқ, жануарлардағы алдыңғы, артқы аяқ сүйектерінің бір тобының атауы. Адамда ЖІЛІНШІК табан сүйектерін құрып, башай сүйектері және асық жілік аралығында болады, 5 қуыс сүйектен тұрады. Жануарлардағы Ж. саны, пішіні, ұзындығы жануарлар түріне, мал түлігіне байланысты әр түрлі болады. Мыс., иттің алдыңғы ЖІЛІНШІгі 2 ұзын, 2 қысқалау, тым қысқа сүйектерден; сиырдың алдыңғы ЖІЛІНШІгі – тұтасып біткен 1 үлкен сүйектен; жылқының Ж-гі – 1 үлкен, 2 кішкене сүйектен; шошқаның алдыңғы Ж-гі 2 үлкен, 2 кіші сүйектен тұрады. Артқы Ж. сүйектері алдыңғы Ж. сүйектеріне ұқсас, тек ұзындау және ірілеу болады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Микрокомпьютер
Микрокомпьютер (microcomputer) — микропроцессор базасында жасалған мөлшері шағын компьютер (микропроцессорлық компьютер). Микрокомпьютерлер құрамдас, дербес, шағын (столға қоятын), ықшам (портативтік), кәсіптік және түрмыстық деп бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Кле-Суи
Кле-Суи (Claye-Souilly) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Торси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,07 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77118, пошта индексі — 77410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11128 адамды құрады. Халық тығыздығы — 738,42 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Тилландсия
Тилландсия (Tillandsia) – бромелиялар тұқымдасына жататын көпжылдық, мәңгіжасыл бөлме өсімдігі. Отаны – Американың тропиктік және субтропиктік аймағы. Атауы швед ботанигі Э. Тилландстың құрметіне қойылған. 400-ден астам түрлері мен сұрыптары бар. Оның ерекше әдемілігі кімді болса да таңқалдырмай қоймайды. Гүлпаздар арасында бөлмені гүлдендіретін өсімдік ретінде үлкен сұраныста. Бойының биіктігі 20-60 см аралығында. Негізі тилландсия 3-5 жыл ғана өмір сүреді. Осы аралықта гүлдейді, жанама өскіндер шығарады. Содан кейін аналығы солып қалады. Жапырақтары жіңішке, қияқ секілді, ұзындығы 5-25 см аралығында.
Жарығы:
Жарық жерде өсіру керек. Күннің тіке түскен сәулесінен алшақ ұстаған жөн.
Жылуы:
Ауа температурасы қыста 18 °C төмен болмағаны дұрыс.
Суғарылуы:
Гүлдеп тұрғанда құмыра тәрізді қуыс өзегінде үнемі су болуы қажет. Ал, топырағына суды беткі қабаты құрғағанда құяды.
Ылғалдылығы:
Жапырақтарына жиі су бүркіп тұрған пайдалы.
Қоректендірілуі:
Мамырдан қыркүйек айына дейінгі аралықта арнайы тыңайтқышпен қоректендіреді.
Аурулары:
Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды.
Көбейтілуі:
Гүлдеп болған соң жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді.
Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Санат:Бромелиялар
Абай Маслахатұлы Садықов
Абай Садықов (1969, Алматы қ.) - мұнайшы, бұрынғы Ақтөбе қаласының əкімі.
Өмірбаяны
ҚазМҰУ-ді бітірген (1995).
Дереккөздер
Санат:Ордабасы ауданында туғандар Санат:Ақтөбе әкімдері‎ Санат:Қазақстан мұнайшылары
Кіші Суготка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ипаба
Ипаба (Ipaba) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Вали-ду-Риу-Доси мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Каратинга экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 544 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 114,349 км² шамасында. Халық тығыздығы — 144,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Луазон
Луазон (Loison) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,17 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55299, пошта индексі — 55230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 102 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Тұрсынхан Айтқазыұлы Боқаев
Боқаев Тұрсынхан Айтқазыұлы(1952-2007)- сәулетші, КСРО және ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі. ЙАШИ сәулет бөлімін бітірген (1974).Жезқазған қаласының орталық бөлігі жоспарлау жобасының авторы (1978),Арқалық қаласының орталық бөлігін жоспарлау жобасына өткізілген  бүкілодақтық конкурсқа (1980) және Петропавл қаласының (1979),Талдықорған, Ақтөбе қалаларының, Қостанай және Семей  қалаларының орт. бөлігін жоспарлау жобасына қатысушы. «Астана қаласының бас жоспарын түзеу» тұжырымдамасы үшін респ. Конкурстың алтын медалімен марапатталған (2006). Астана қаласында өткен «Сәулет бумонды-2001» халықаралық байқауының,Астана қаласы орталығының сәулет –жоспарлау шешімі үшін («Алтын шырақ»алтын кубогы) (2001) дипломанты. Мәскеу қаласында өткен «Зочество-2001»халықаралық сәулет фестивалінің Үлкен Алтын Дипломымен, «Астана қаласының жаңа орталығының сәулеттік композициясының халықаралық деңгейі үшін» халықаралық сәулет академиясының дипломымен (2001) марапатталған.Астана қаласының аумақтық дамуының  тұжырымдамасы үшін республикалық конкурста 1 орынды (2005) иеленген.
Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Санат:1952 жылы туғандар Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Рембак-пре-Мазево
Рембак-пре-Мазево (Rimbach-près-Masevaux) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Танн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,66 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68275, пошта индексі — 68290.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Кочкарь
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Машырақов Керім
Машырақов Керім (15.02.1909 ж.т., Закаспий обл., Маңғыстау уезінің Ақшұқыр ауылы - 07.07.1974 ж., Ашғабад) - Азияның геологиясын, кең байлықтарын зерттеген көрнекті ғалым, Түрікменстан Респ. ҒА - ның академигі (1959), Түрікменстанның ғылымға еңбек сіңірген қайраткері (1969), геологияминералогия ғылымдарының докторы (1957), профессор (1960). М. 1870-1919 жылдарда маңғыстаулық түрікмендердің старшинасы болған Машырақ қажының бел баласы. 1919 ж. М. ауылдары қоныс аударады. Ол Красноводск, Ашғабад, Ташкент, Москва қалаларында білім алады. 1931-35 жылдары Москвадағы Губкин атынд. тау-кен академиясында оқыған.1935-39 жылдарда асыра сілтеу қармағына ілініп, Ухта-Печера, Солтүстік темір жолдары лагерлерінде азапты ғұмыр кешкен. Айдауда жүріп геология партиялары мен экспедицияларында коллектор, геолог, басқару қызметтерін атқарған. 1940-58 жылдары Ленинградтағы Бүкілодақтық геология ин-тының аспирантурасын бітіреді. 1950-58 жылдары Түрңкмен мемл. ун-тінің ректоры қызметін атқарған. Көптеген жылдар Түрікменстан КСР сының төрағасы (1960-70), Түрікмен КСР Жоғары кеңесінің 6-7 шақырылуының депутаты болып сайланған, Ленин, "Құрмет Белгісі" ордендерімен, көптеген медальдармен, грамоталармен наградталған. Негізгі еңбектері: "Солт.-бат. Түрікменстанның юра дәуіріндегі көмірлі қабаттары және оның Қырым-Кавказ-Каспий маңының көмірі аймағына қатысы" (Ашғабад, 1958), "Түрікменстан геологиясының негіздері" (Ашғабад, 1973) т.б.
Вилларикка
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 28 159 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 4363 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6,85 км² шамасында. Пошта индексі — 80010.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Улеша
Улеша — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пинега өзенінің сол жағалауынан 560 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 57 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Крофтон (Мэриленд)
Крофтон (Crofton) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 27 348 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.0 км² шамасында. FIPS коды — 24-20875.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Қопарылыс
150px|right|thumb Қопарылыс - белгілі бір шектелген аумақта өте мол энергия бөліп шығаратын процесс.
Қопарғыш заттар қопарылы әсерінен лезде бір күйден екінші күйге ауысып, аса қызған жоғары қысымдағы газға айналады, әрі бастапқы көлемін мыңдаған есе ұлғайтып, айналасындағы заттарға кенеттен әсер етеді, қиратады немесе оларды қозғалысқа келтіреді. Қопарылыстың ең жиі қолданылатын түрі – химиялық қопарғыш заттар қопарылысы. Қопарғыш заттар сыртқы әсерлер (мыс, оттың, механикалық соққының, детонацияның, т.б.) нәтижесінде тез арада химиялық өзгеріске түсіп, молекулалардың арасындағы байланыс энергиясы жылу түрінде бөлінеді. Белгілі бір көлемдегі заттың кез келген нүктесіндегі химиялық өзгерістен туындаған жылу лезде қопарғыш заттан тысқары шығып үлгірмейтіндіктен, температура артады да, процесс үдеп жылулық қопарылыс пайда болады. Заттың соққы толқынымен сығылған қабаты химиялық ыдырауға бейім келеді.
Атом ядроларының бөлінуі кезінде ядролық қопарылыс туады. Мұнда бір атом ядросы бөлшектену арқылы екінші бір элементтердің ядросына айналады да, өте мол энергия бөлінеді. Ядролық қопарылыс уран мен плутоний изотоптары ядроларының бөлшектену әсерінен басқа жеңіл элемент ядроларын түзу құбылысына негізделген. Ядролық қопарылыстың екінші бір түрі – жеңіл ядроларды синтездеу реакциясы. Одан бөлінетін энергияның мөлшері ауыр ядролардың бөлшектенуінен туатын энергиядан әлде қайда көп болады.
Күннің хромосфералық жарқылдауы да қуатты қопарылыс болып есептелінеді. Ғарыш кеңістігінде жаңа жұлдыздардың пайда болуы және галактика ядроларының жарқылынан болған қопарылыс бірнеше сағат ішінде шамамен 1038 – 1050 Дж энергия бөледі. Қопарылыстардан бөлінетін энергия қоры қопарғыш заттың бойында молекулалық не ядролық байланыс ретінде ұшырасады. Сыртқы энергия әсерінен физикалық қопарылыстар туындайды. Оларға:
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Химия Санат:Механика
Қозғалыс аурулары
Қозғалыс аурулары - қозғалыс жағдайы әсерінен, адамда тілекей және тер бөлінуі, бозаруы, бастың айналуы, жүрегінің айнуы, құсуы байқалатын аурулар.
Дереккөздер
Санат:Медицина
1993 жылы алғашқы қағазбен басылып шыққан тиындар бейнесі
Монета нысанындағы тиындар сипаты төменгі кестеде және суреттерде берілген.
Құны 1; 3; 5 теңгелік монетаның бет жағы (аверс) шеңбердің ішінде монета номиналын көмкерген он алты қырлы өрнекті рәміз бейнеленген. Номиналдың сол жақ бөлігінде монетаның соғылған жылы жазылған, ал оң жақ төменгі бөлігінде «ТЕҢГЕ» жазуы бар. Айналасы моншақ сиякты шеңбермен көмкеріліп, кант жүргізілген.
Монеталардың сырт жағында (реверс):
Құны 10; 20 теңге монеталардың бет жағының жоғары жақ бөлігінде Қазақстан Республикасының Елтаңбасы бейнеленген және оның оның астында екі жол етіп жазылған «ТЕҢГЕ» жазуы бар. Номиналдың сол жағы мен оң жағында ұлтгық ою-өрнек элементтері салынған. Айналдыра «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген жазу бар. Айналдыра кант жүргізілген.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк Басқармасының 2001 жылғы 6 тамыздағы № 300 қаулысына сәйкес 2001 жылдың 1 қазанынан бастап айналымда жүрген 1993 жылғы үлгідегі ескерткіш және мерейтойлық монетадан басқа 1993 жылғы үлгідегі монета (теңге) айналымнан алынды. Ақша айналымынан алудың мынадай тәртібі белгіленсін:
7 жыл өткеннен кейін Ұлттық Банктің Басқармасы заңды және жеке тұлғалардан 1993 жылғы үлгідегі монетаны (теңгені) қабылдау және айырбастаудың белгіленген мерзімін ұзартуға құқылы.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Ақша Санат:Экономикалық теория
Драгоман (София облысы)
Драгоман (Драгоман) — Болгариядағы қала. София облысына қарасты Драгоман қауымының құрамына кіреді.
IC 2741
IC 2741 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Драгоман (София облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3343 адамды құрайды.
IC 2741
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Драгоман (София облысы)
Пошта индексі — 2210. Телефон коды — 07172. ЕКАТТЕ коды — 23409.
IC 2741
Сыртқы сілтемелер
IC 2741 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Драгоман (София облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:София облысының елді мекендері
Иольди
Иольди (Iholdy) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,63 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 489 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Төлемісова Клара Ахмедияқызы
Төлемісова Клара Ахмедияқызы (5 Тамыз 1937, Ақмола облысы Макинск қаласы – 6 Сәуір 2004, Алматы қаласы) – биология ғылымының докторы (1989), (1993), Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының академигі (1993).
Қысқаша өмірбаяны:
1959 жылы ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1960–1963 жылдары Қарағанды медициналық училищесінде оқытушы, оқу істері жөніндегі меңгерушісі. 1963–1993 жылдары Қазақстан Ғылым академиясының Микробиология және вирусология институтында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары. 1993–2003 жылдары Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының Ұлттық аграрлық зерттеулер академиясы орталықтарында академик-хатшы қызметтерін атқарды. 2003 жылдан өмірінің соңына дейін Азық-түлік өндірісі және қайта өңдеу ғылыми-өндірістік орталығының бас ғылыми қызметкері болып жұмыс істеген.
Еңбектері:
«Микробиологические основы создания и использования биопрепаратов для защиты растений» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 300-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. 23 өнертабыстың иегері.
Дереккөздер:
Санат:1937 жылы туғандар Санат:2004 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан биологтары
Понте-Ницца
Понте-Ницца (Ponte Nizza) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 858 адамды құрайды. Халық тығыздығы 37 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 27050.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Итжон
Итжон – Іле өзені аңғарындағы үстірт.
Географиялық орны
Алматы облысы Талғар ауданы жерінде. Малайсары жотасы мен Шолақ тауларының аралығында орналасқан.
Жер бедері
Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 600 – 700 м. Үстірттің аласа жондары құрғақ өзен арналарымен тілімденген. Батысында Белқайқаң қонысымен, шығысында Арқарлы тауларымен түйіседі. Жазық бойында бірнеше қыстаулар бар. Орта бөлігінен Түрксіб темір жолы өтеді.
Өсімдігі
Сұр, қоңыр топырақ жамылғысында эфемерлі сұр жусан, күйреуік, баялыш, т.б. өсімдіктер өседі.
Каварено
Каварено (Cavareno) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1008 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 112 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 38011.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие  Мария Магдалина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Балдырған журналы
"Балдырған" журналы – мектепке дейінгі балаларға арналған республикалық журнал (1958).
Алғашқы редакторы көрнекті қазақ ақыны Мұзафар Әлімбаев. Жауапты хатшысы Ә.Дүйсенбаев, бөлім меңгерушілері Б.Соқпақбаев пен Қ.Мырзалиевтар сүбелі үлес қосты. Қазір "Балдырған" журналын көрнекті ақын Тұманбай Молдағалиев басқарады.
Журнал беттерінде А.Жаманбалаев, Н.Сералин, Қ.Ыдырысов, С.Қалиев, Қ.Жұмағалиев, Ш.Смаханұлы, Ж.Әбдірашев, М.Қабанбай, С.Жүнісов, Ф.Оңғарсынова т.б. ақын-жазушылар шығармалары басылып тұрды. Журнал айдарлары: "Бала тілі бал", "Кел, ойнайық", "Жаттап алу оңай", "Жұмбақтар" т.б. 20 ғасырдың 70-жылдары "Балдырған" таралымы 200 мың данаға жетті, қазір 30 мың дана.
NGC 2336A
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1877 жылы Вильгельм Темпель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2336A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 22238, UGC 4066, MCG 13-6-12, ZWG 349,11.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Керік (шоқжұлдыз)
Брайтенхайн
Брайтенхайн (Breitenhain) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына кіреді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 166 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5.57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 75 007. Муниципалитеттің басшысы — Адельхайд Дистлер.
Санту-Эмилиан
Санту-Эмилиан (Santo Emilião) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Повуа-де-Ланьозу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 980 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,74 км² шамасында. Халық тығыздығы — 563,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Еуразия ұлттық университеті
Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті — Астанада орналасқан Қазақстанның жетекші жоғары оқу орындарының бірі. 2023 жылғы Topuniversities рейтингі бойынша әлемнің үздік 277-ші университеті болып саналады.
Университет туралы
Университет құрамында жалпы саны 26 ғылыми мекемені құрайтын ғылыми-зерттеу институттары, ғылыми орталықтар, зертханалар, 12 факультет, қосымша білім беру және біліктілікті жетілдіру институты, әскери кафедра, түрлі мемлекеттердің мәдени білім беру орталықтары бар.
Еуразия ұлттық университетінде мамандарды даярлау жүйесі 3 білім беру баспалдағы бойынша: жоғары негізді білім (бакалавриат), магистратура және Ph.D докторантура. Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-ге қабылдау мемлекеттік білім гранты мен ақылы негізде жүзеге асырылады. Оқу орны құрамында бакалавриатта - 61 мамандық, магистратурада - 64 мамандық, Ph.D докторантураcында - 29 мамандық бойынша мамандар даярлануда. Еуразия ұлттық университетінде 2011-2012 оқу жылында студенттер саны – 11 300 құрады.
Факультеттер мен ғылыми-зерттеу бөлімшелерінде 1678 оқытушы бар, мұнда 61,3 пайыз ғылым докторлары, профессорлар, түрлі академиялардың мүшелері, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының иегерлері, ғылым кандидаттары, доценттер жұмыс істейді. Университеттің көптеген ғалымдары тек Қазақстанға ғана емес, сондай-ақ, шетелге де танымал тұлғалар.
2011 жылдың шілдесінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ректоры тарих ғылымдарының докторы, профессор, Халықаралық педагогикалық білім беру ғылымдары академиясының академигі Ерлан Батташұлы Сыдықов.