cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Созылмалы панкреатит
Созылмалы панкератит
Соызлмалы панкератит полиэтиологичлвқ,негізінде қабынулық,фиброздық,склероздық өзгерістерге жататын және олардың біртіндеп ұйқы безінің сыртқы және ішкі сұйықтық сөлінің жетіспеушілігін тудыратын ауру. Этиологиясы мен патогонезі.Этиологиялық себептері алуан түрлі,олар көбінесее өт жолдарының аурулары,әсіресе өт тасы ауруы,жедел панкератит,арақ шарапты мөлшерден тыс көп қабылдау,он екі елі ішектің және асқазаннцың аурулары,ас қорыту ағзаларының паразиттері,тағамға аллергия,әр түрлі улы себеп-шарттардың әсері,ұйқы безінің жергілікті түйілуі,тромбоз,эмболияның әсерінен бұзылуы т.б.Кейбір жағдайларда ауру себебі анықталммай да қалады. Клиникалық көрінісі.Негізгі клиникалық синдром ол ауыру сезімі.Ол ұстамалы не тұрақты түрде болады.Патологиялық ошақтың орналасуына байланысты ауыру сезімі эпигастрий тұсында не құрсақтың жоғарғы бөлімінде орналасады,кейде кіндік айналасы ауырады.Ауыру майлы тамақты,арақты қабылдауымен тікелей байланысты,сол жақ қарға,жауырын,мойын тұстарына және іштің сол жақ бөлімдеріне беріледі.Науқас тәбетінің нашарлауына,кекірікке,жүректің айнып,құсуына,іштің кебуіне және қтуіне сияқты жүдегеніне шағымданады.Созылмалы панкреатит кезінде науқас нәжістің өзгеруіне мән береді. Науқасты көріп қараған кезде терісінің және көздің ақ қабатының сарғайғандығын байқаймыз.Пальпация әдісімен тексергенде ұйқы безі аумағы ауырады,кейбір жүдеу адамдарда ол қатайып,тығыз түрде анықталады. Созылмалы панкреатиттің ауыр кезеңінде қандағы нейтрофилді лейкоцитозбен және ЭТЖ-ның көбеюімен сипатталады.Аурудың үдеу кезеңінде ұйқы безі ферменттерінің қандағы және зәрдегі мөлшері уақытша көтеріліп,кейінгі кезеңдерінде қайта қалпына келеді.Ал ол ұйқы ьезінің ауыр зақымдануында төмендейді.Бездің эндокриндік қызметінің нашарлауынан гипергликемия және глюкозурия дамиды.Копрологияда белоктар мен майлардың қорытылуының бұзылуының көрсететін белгілер пайда болуы мүмкін. Рентгенограммадан ұйқы безінің кальцификаттарын көруге болады.Ультрадыбыстық зерттеу біздің орналасқан жері мен өлшемін ғана көрсетіп қоймай,ондағы өзгерістерді,жылауықтарды,псевдокисталарды,өзектердің кеңеюін не тарылуын анықтайды.Эндоскопиялық панкреатография кезінде биоптатты зерттеп,бездің морфологиялық сипаттамасын анықтауға болады. Созылмалы панкреатит қантты диабет ауруына жиі ұшыратады.Науқас асқынбай,ұйқы безінің қызметі көп өзгермесе,ауру ұзақ уақыт бойы байқамай жүре береді.Бұл ауруда жүдеу мен уақытша оңалу кезеңдері алмасып отырады.
1798 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1798 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Франциско Руфете
Франсиско Хоакин Перес Руфете (Francisco Joaquín Pérez Rufete; 20 қараша 1976 жыл, Бенехусар, Испания) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Испания Ұлттық футбол құрамасы сапында үш ойын өткізген.
1995 жылы жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының жеңімпазы атанды.
2020 жылдың жазынан бері "Эспаньол" клубының бас жаттықтырушы міндетін атқарады.
Жетістіктері
Валенсия
Испания
Сілтемелер
Санат:Испания футболшылары Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Толедо ФК ойыншылары Санат:Мальорка ФК ойыншылары Санат:Малага ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Эспаньол ФК ойыншылары Санат:Эркулес ФК ойыншылары Санат:Испания футбол жаттықтырушылары Санат:Эспаньол ФК жаттықтырушылары
Сауыншы (Әйтей ауылдық округі)
Сауыншы — Алматы облысы Қарасай ауданы, Әйтей ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 117 адам (59 ер адам және 58 әйел адам) болса, 2009 жылы 246 адамды (133 ер адам және 113 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Пономарева Елизавета Ивановна
Пономарева Елизавета Ивановна (30.8.1916 жылы туған, Ресей, Қазан губерниясы, Спасск қаласы) — ғалым, техникалық ғылымдар докторы (1972), профессор (1973), Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2004), Қазақстанның еңбегі сіңірген ғылыми қайраткері (1976). Орал химия-технологиялық институтын (1938, Свердловск қаласы) және Қазақстан ҒА Металлугия және кен байыту институтының аспирантурасын (1949) бітірген. Орал химреактивтер зауытында инженер (1938 — 39), Қазақ кен-металлургия институтында лаборант (1940 — 45), КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінің химия-металлургия институтында ғылыми қызметкер (1945 — 46), металлургия және кен байыту институтында 1946 жылдан ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер. Негізгі ғылыми еңбектері сирек кездесетін металдардың физика-химиялық теориясына, күрделі кешенде ерітінділерден сирек металлдарды бөліп алудың электрхимиялық, сорбциялық және экстракциялық процестерін зерттеуге арналған. Кадмий, индий, таллий металдарын алу технологияларын жасап, өндіріске енгізген; Шымкент қорғасын зауытында қорғасын ерітінділерінен рений таза тұздарын алудың жаңа технологиясын жасап өндіріске енгізді (КСРО Министрлер Кеңесі сыйлығын алды). 3 монография, 100-ден аса авторлық куәлік пен шет ел патенттерінің авторы. “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған. Шығармалары: Металлургия осмия, А., 1981 (в соавт.); Электровыщелачивание халькогенидных материалов, А., 1983 (в соавт.); Процессы экстракции и сорбции в химической технологии галлия, А.-A., 1985 (в соавт.); Исследования в области гидрометаллургии цветных и редких металлов, А., 2002.
Дереккөздер
Санат:Химия
Содавилл (Орегон)
Содавилл (Sodaville) — Орегон штатының Linn округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 290 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.8 км² шамасында. FIPS коды — 41-68550.
Текуала (муниципалитет)
Текуала (Tecuala) — Мексика мемлекетіндегі әкімшілік орталығы аттас қалада орналасқан муниципалитет, Наярит штаты. 2010 жылғы санақ бойынша, халық саны 39 756 адамды құраған.
Жалпы мәліметтер
Tecuala атауын науатль тілінен "жабайы жануарлар орны" деп аударуға болады.
Муниципалитеттің ауданы 1045 км²-қа тең, штат ауданының 3,7 % құрайды. Ол Наяриттің өзге муниципалитеттерімен шектеседі: шығыста Акапонета, оңтүстікте Росаморада және Сантьяго-Искуинтламен шектеседі. Сондай-ақ, Текуала солтүстігінде Мексиканың басқа штаты — Синалоамен шектеседі, ал батысында Тынық мұхит суларымен шайылады.
Құрылымы мен құрамы
Муниципалитет 1918 жылы  құрылған. Муниципалитеттің құрамына 39 елді мекен кіреді, олардың ең ірілері:
Дереккөздер
Санат:Наярит муниципалитетиері
Еспе (өзен)
Еспе – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен.
Географиялық орны
Қарағанды облысының Ақтоғай ауданы жерінде. Ұзындығы 80 км, су жиналатын алабы 2130 км².
Бастауы
Сарыарқаның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Жорға (1084 м) және Үшқайың (958 м) таулары аралығынан басталады да, Балқашқа қарай ағып барып, Табақкеңтатыр аңғарына жете бере жерге сіңеді.
Гидрологиясы
Көктемгі қар суымен ғана толығады. Арнасы жоғарғы және орта тұстарында жарқабақты, төменгі жағында кеңейіп, жағасы жайпақтанады. Жылдық орташа су ағыны 0,01 м³/с. Тамыз айында тартылып қалады. Суы тұщы. Көктемгі мал жайылымын суландырады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері Санат:Балқаш су алабы
Карныш
Карныш (Үлкен Карныш) — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лундонга өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Синьдюк
Синьдюк — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 446 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Футболдан оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-80050-5-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2010 жылы шыққан кітаптар Санат:Нұрдана-LTD баспасының кітаптары
Синьдюк
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
NGC 7630
NGC 7630 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан S? типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Опфикон
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13 378 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.61 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 66, пошта индексі — 8152.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Густов
Густов (Gustow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Рюген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 643 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 28,44 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 61 016. Муниципалитеттің басшысы — Бернхард Кирхнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Анджей Дуда
Анджей Себастьян Дуда (Andrzej Sebastian Duda; 16.05.1972 жылы, Краков) — Польша саясаткері.
24.05.2015 жылы Польша Президенті болып сайланды, бұл қызметке 2015 жылдың 6 тамызынан бастап кірісетін болады. 2014 жылдан Еуропалық парламент депутаты, "Құқық және әділет" партиясының мүшесі.
Өмәрбаяны
2006-2007 жыл аралығында Әділет министрлігінің мемлекеттік хатшысының орынбасары болды. 2008-2010 жылдары Польша Президенті Лех Качинский кеңсесінде статс-хатшы, 2011-2014 жылдары Польша Сеймінің "Құқық және әділет" партиясынан сайланған мүшесі. 2014 жылдың 25 мамырында өткен Еуропарламенттің Польшадағы сайлауы нәтижесі бойынша Сеймдегі депутаттық өкілеттігін өткізіп, Еуропарламент мандатына ие болды.
Сол жылғы 6 желтоқсанда партия атынан Польша президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 2015 жылдың 30 наурызында оның өтініші Ұлттық сайлау комиссиясында тіркелді. Сайлау барысында "Пяст", "Бірлескен Польша", "Тәуелсіздік Қорғауы Лигасы", "Польша - Берге" партиялары және "Ынтымақтастық" кәсіподағы тарапынан да қолдау тапты.
2015 жылдың 10 мамырдағы Польша президенті сайлауының 1-турында ең көп дауыс (34,76 %) алып, қазіргі президент Бронислав Коморовскиймен бірге екінші турға өтті. Екінші тур нәтижесі бойынша Анджей Дуда 53 % дауыс алып, ПОльша Президенті болып сайланды. .
Отбасы
Әкесі - Ян Тадеуш Дуда - техника ғылымдарының кандидаты. Анасы - Янина Милевска-Дуда - химия профессоры. .
Әдебиетші Юлиан Корнхаусердің қызы Агате Корнхаусер-Дудаға үйленген, неміс тілінің мұғалимасы. Қыз өсіріп отыр.
Дереккөздер
Санат:16 мамырда туғандар Санат:1972 жылы туғандар Санат:Краковта туғандар Санат:Польша саясаткерлері Санат:Польша президенттері Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Озернуха
Озернуха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Камышенка өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Монтебелло-Вичентино
Монтебелло-Вичентино (Montebello Vicentino) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6000 адамды құрайды. Халық тығыздығы 285 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 36054.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Giovanni. Жыл сайынғы мерекесі — 24 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Палмитинью
Палмитинью (Palmitinho) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Фредерику-Вестфален экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 045 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 144,046 км² шамасында. Халық тығыздығы — 48,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1966 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Пинос-Пуэнте
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13421 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 99 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 16 км.
Қуаныш (өзен)
Қуаныш, Жартас – Ақмырза өзенінің оң саласы, Сілеті алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерімен ағады.
Гидрологиясы
Ұзындығы 51 км, су жиналатын алабы 1320 км2. Көп жылдық орташа су ағымы 50,7 млн. м3. Кейбір жағалау бөліктері биік жарқабақты келген. Қараша айының 2-онкүндігінде суы қатады. Суы ауыз суға пайдаланылады. Топырақтан жасалған бөгет арқылы ауыл шаруашылығына пайдаланатын бөген салынған.
Бастауы
Бастауын Ерейментау тауларының солтүстік-батыс беткейінен алып, Қарасу өзенімен қосылып Ақмырза өзенін түзеді. Басты саласы – Олжабай (ұзындығы 23,5 км).
Өсімдігі
Алабында аласа таудың қара топырағы, қалған бөлігінде сортаңдау қоңыр топырақ қалыптасқан. Онда бетегелі-сұлыбасты өсімдіктер, өзеннің жоғарғы ағысының жағалауында бұталар, сағасында астық тұқымдас әр түрлі шалғындық өсімдіктер өскен.
Әбдеш Сәрсенұлы Қалмырзаев
Әбдеш Сәрсенұлы Қалмырзаев (20.5.1939, Сарысу ауданы Саудакент - 2012, Алматы) – қоғам қайраткері, ғалым, философия ғылымдарының докторы (1990), профессор (1991).
Қазіргі Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-дің журналистика факультетін (1961), КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясын (1981) бітірген. 1961-85 жылдары «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Қазақстан КП ОК-інде үгіт және насихат бөлімінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісінің орынбасары, 1985-90 жылдары Көкшетау облысы партия комитетінің хатшысы, 1990-94 жылдары Алматы саясаттану және басқару жоғары мектебінің ректоры, 1994 жылдан «Мысль» журналының бас редакторы. Қалмырзаев «Құрмет белгісі» (1976), «Достық» (1998) ордендерімен және «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1939 жылы туғандар Санат:Жамбыл облысында туғандар Санат:2012 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан философтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Профессорлар Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Достық орденінің иегерлері Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген бірінші санатты жануарлар
"Қызыл кітап" — халықаралық құжат. Қызыл кітапқа сирек кездесетін, жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктердің түрлері тіркеледі.
Сырдария тасбекіресі
нобай|Сырдария тасбекіресіҚұрып бітудің қарсаңындағы өте сирек кездесетін түр. Бұрын Сырдария су алқабын Қарадария сағасына дейін мекендеген. Қазақстанда өте сирек болатын, ол соңғы 25 жылда Сырдың суын реттеп, суару жүйелерін салудың нәтижесінде тіптен кездеспейді. 1980 жылдан ол туралы хабар нақтылы деректермен бекімеген. Нашар зерттелген. Ұзындығы 27 см. Қолдан өсірілмеген. Осы түрдің сақталған жерлерінде қорық ұйымдастырып, қолдан өсіруді жолға қою керек.
Арал бекіресі (Пілмай)
нобай|Арал бекіресіАрал су алқабының ерекше өзгертуіне байланысты популяция жойылып кетуге жақын. Табиғи таралған жерлері Арал теңізі мен оған құятын өзендер. Ересектерінің ұзындығы 200 см, салмағы 60 кг. Жайық-Каспий мен Іле-Балқаш есебінен сақтауға болады. Қолдан өсірілмеген, бірақ оның әдістері, негізінен, басқа бекірелерді қолдан өсіру әдісіне ұқсайды. Өзбекстанның "Қызыл кітабына" енгізілген (1983). Су қоймалары жағдайына сәйкес қолдан өсіруді ұйымдастырып, балықтарды қорғайтын құрылыстарды жетілдіруді іске асыру керек.
Арал албырты
нобай|Арал албыртыАралдың таралу аймағының шығысында кездесетін түрі, қазір жойылып біткен де шығар. 50 жылдан астам ол туралы нақтылы деректер жоқ. Бұрын Арал теңізінде бірен-саран ауланатын, Әмударияда да кездесетін, осы өзенмен Кафирниган және Вахш салаларына дейін өрістейтін. Ұзындығы 100 см. Қолдан өсірілмеген, бұл түрдің қалпына қайта келуін Әмудариядағы жергілікті бахтахты пайдаланып іске асыру мүмкін, бірақ оның да әуесқойлық аулануын шектеу қажет.
Шортан тәрізді ақмарқа
нобай|Шортан тәрізді ақмарқаТуыстың әр жерде таралған екі түрінің бірі. Әмудария мен Сырдария су алқабының өзендері, каналдары мен су қоймаларының тегістіктегі бөлітерінде тіршілік етеді. Ұзындығы 50 см, салмағы 3 кг. Саны барлық жерде өте аз. Соңғы жылдары таралу аймағы, ісіресе Қазақстанда тарылды. Өзендердегі су құрылыстарының және суару жүйелерінің әсерінен бізде жойылып кету қаупі бар. Соңғы 40 жылда кездеспеген. Оны республикада қолдан өсіруді ұйымдастырып, сондай-ақ сауару жүйелеріне өткізбейтін шараларды күшейту керек.
Шу сүйрік қанаты
нобай|Шу сүйрік қанатыТек Арал су алқабында тіршілік етеді. Аз зерттелген. Сирек кездесетін балық. Денесінің Ұзындығы 16 см. Табиғи таралу аймағы - Бішкек қаласынан Шу өзенінің су алқабы. 1960 жылдан бері бұл балық туралы нақтылы деректер жоқ. Осы су алқабының Қазақстандағы бөлігінде 1990-1993 жылдардың әр түрлі маусымдарында арнайы зерттеулер ешқандай нәтиже бермеді. Қолдан өсірілмеген. Арнайы қорғау шаралары белгіленбеген. Оның таралу аймағын және табиғи көбею мүмкіндігін анықтау үшін бұл түрді іздестіруді жалғастыру керек.
Жетісу бақатісі
нобай|Жетісу бақатісіЖоңғар Алатауының батыс бөлігіндегі тау өзендерінің бастауы мен бұлақтарда көп кездеседі. Әр 100 м жылға жағасынан 20-25 бақатісті кездестіруге болады екен. Дегенмен, бір кезеңдерде бақатістің емдік қасиетіне байланысты халық медицинасында көптеп пайдаланылуы, осы мақсат үшін ауланып, сатылуы, ал кейін таулы жерлерде елді мекендердің көбеюі бұл жәндік санының азайып, құрып кету қаупін туғызды. Қазір құйрықты қосмекенділер тритонның бір түріне жататын Жетісі бақатісі Қазақстан Республикасының "Қызыл кітабына" тіркелген; оларды қорғау жөнінде басқа арнайы іс -шаралар жүргізілмеген. Жетісу бақатісін жойылып кетуден сақтау үшін ең алдымен, оны көптеп аулауға тыйым салынуы және олар ең көп мекендейтін аймақта шағын қорықша болуы керек.
Қызғылт бірқазан
нобай|Қызғылт бірқазанАз санды,шектеулі жерлерде ұя салатын түр. Саны бірте-бірте кеміп бара жатыр. Қазақстанда бұрын кең таралған болатын, қазір оның жеке ұялары Торғай ойпатындағы көлдерде, Наурызым қорығында, Балқаш көлінде және Іле, Тентек, Қара Ертіс өзендерінің атырауларында сақталған. Нулы қамысты көлдерді мекендейді. Қазақстанда тіршілік ететіндері 8 мыңдай. Санының азаю себептері - заңсыз аулаушылық,өрт, ұя басу кезінде мазалау. Іленің атырауында қорық ұйымдастырып, құстың мерзімді қорығын нағыз қорыққа айналдыру керек. Бұл бірқазандар мекенінің маңайында қандай да бір шаруашылық жұмыстарға тыйым салу, оны заңсыз аулаушыларға қарсы күрес шараларын жүргізу керек.
Мәрмәр шүрегей
нобай|Мәрмәр шүрегейЖоғалып кету қаупі бар түр. Қазақстанда соңғы 20 жылда бірде-бір кездеспеген. Бұрын Сырдария бойында, Еділ мен Жайықтың аралығында жиі кездесетін. Саны барлық жерде азайған. Түркияда 70 - жылдары бар болғаны 2 мыңдайы ғана қыстаған. Санының азаю себептері анықталмаған. Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінде бұл түрді терең зерттеу жұмыстарын жүргізіп, жойылу себептерін анықтап, оны сақтап қалудың шараларын белгілеу керек.
Балықшы тұйғын
нобай|Балықшы тұйғынЖойылып кету жағдайында тұрған түр. Ертеректе Қазақстанның балығы мол және ұя салуға ағаштары бар көптеген су қоймаларында мекендеген. Қазір ұя басар кезінде бірнеше жерлерде: Марқакөл, Жайық, Ертіс, Іле өзендерінде ғана кездеседі. Саны 60 - 70-ке дейін кеміді. Жойылуына негзгі себептер - орманды кесі, балық қорларының таусылуы, ересек құстарды жою. Ұяларды есепке алып, олардың әрқайсысының айналасын тыныштық аймаққа айналдыру қажет.
Ителгі
нобай|ИтелгіҚазақстанда Бұл түрдің кейінгі 3 - 4 жылда саны күрт кеміп кеткендіктен жойылып кету қаупі бар. Оның басты себебі: араб елдеріне сату үшін ересектерін аулау және ұядағы балапандарын алу. Заңсыз аулаудың осындай түрі соңғы жылдары кең тарап отыр. Бұл түрді Ақсу-Жабағылы, Наурызым және Үстірт қорықтарында ғана қорғаудың жеткіліксіздігі байқалып отыр. Жаңа қорықтар ұйымдастырудан да бұрын оларды аулауға толық тыйым салу керек.
Бидайық
нобай|БидайықЖойылып кету қаупі бар өте сирек түр. Африка, Орталық Азияның тауларында тіршілік етеді, ол Қазақстанның оңтүстігіндегі және шығысындағы таулардың шағын аймақтарын мекендейді. Қазақстанда саны өте аз, солардың алтауы Алматы қорығында ұялайды. Алматы қаласында күз және қыста 1 - 5 бидайықты кездестіруге болады. Санының азаю себептері және жалпы тіршілігі туралы деректер жоқ. Олардың ұяларын тауып, оны қорғау керек және қолдан өсіру әдістерін зерттеу қажет.
Лашын
нобай|ЛашынЖойылып кету қаупі бар түр. Лашын Жер шарында кең таралғанмен, Қазақстанда анық екі - ақ жерде ұясын тапқан - біреуі Наурызым қорығында, екіншісі - Оңтүстік Алтайда табылған. Бұдан кейін оның Қазақстанда ұя салғанын ешкім де көрген емес. Республикамыздың үстінен қыста да ұшып өткенімен, бізде қыстайтындарының саны азаюда; мысалы, Алматыда 1883 - 1888 жылдары 2-ден 5-ке дейін лашындар қыстаған. Қолдан өсіріп, жетілген балапандарын еркіне жіберуді ұйымдастыру керек.
Ақ тырна
нобай|Ақ тырнаЖойылып кету жағдайында тұрған түр. Солтүстік Азияда, Ресейдің солтүстігінде ұялайды. Қазақстанда наурыз - мамыр және қыркүйек - қараша айларында республикамыздың батыс жағынан ұшып өтеді. Түрдің жалпы саны 1,5 мыңнан аспайды. Қазақстанда ұшып өтетін ақ тырналар тек Наурызым мен Қорғалжын қорытарында ғана қорғалады.
Дуадақ
нобай|ДуадақЖойылып кету қаупі бар түр. Бұрын Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік шығысындағы дала мен тау бөктеріне кең тараған. 50-жылдары тың жерлдерді игерудің нәтижесінде көп жерлерде жойыла бастады. Саны он шақты есе азайды. Қазіргі уақытта Қазақстандағы саны белгісіз, өте сирек кездеседі және әр тобында 18-ден аспайды. Қазақстанның далалық аймағында оларды қорғайтын қорықтар жүйесін ұйымдастыру қажет.
Тарғақ
нобай|ТарғақЖойылып кету қаупі бар түр. Қазақстан мен Ресейде таралған. Қазақстандағы таралу аймағы республикамыздың солтүстігіндегі даланы түгел қамтиды. Қазіргі саны туралы нақтылы деректер жок, бірақ, барлық жерде оның саны бірте-бірте азайып келеді. Бұдан 20-30 жыл бұрын оны кездестіру дағдылы жағдай болатын. Санының азаюының негізгі себептері - жерді жырту, малды көп жаю, химиялық қосылыстарды ретсіз пайдалану, аңшылық. Ауыл шаруашылық жұмыстарын экологиялық тұрғыдан ұйымдастырып, оны қорғауды халық арасында насихаттау керек.
Шитұмсық шалшықшы
нобай|Шитұмсық шалшықшыӨте сирек, жойылып бара жатқан түр. Таралуы толықтай анық емес, себебі өте сирек кездесетін ұялау орындары Сібірдің әр түрлі аудандарында шашырып жатыр. Бұталар өскен шымтезекті батпақтарда қоныстанады, ұшып өту кезеңінде дала көлдерінде кездеседі. Қазақстанда Еділ - Жайық өзендерінен Ертіске дейін, яғни республиканың солтүстік бөлігінде кездейсоқ кездесіп қалады. Саны белгісіз, жылына 10 - ға дейін шалшықшы есепке алынады. Шектеу факторлары анықталмаған. Сақталған жерлерін іздеу және олардың биологиясы мен экологиясын жан - жақты зерттеу қажет. Осы мәселелерді анықтағанға дейін барлық шалшықшыларды қорғау керек.
Еуропа қара күзені
нобай|Еуропа қара күзеніҚазақстанда жойылған түр. Негізінен Батыс Қазақстанда мекендеген, ал Солтүстік Қазақстанда бір аң ғана кездескен. Бірен-саран күзеннің Ресейден келуі мүмкін. Күзеннің тіршілігі тұщы су қоймаларымен тығыз байланысты. Мекендейтін жайлы орындары - жағасында қалың шөп өскен өзектер мен өзендер, көлдер. Қола өсіп - өнеді. Түрді сақтап қалу үшін хайуанаттар паркі мен аң фермаларында өсіру қажет.
Балжегі (итаю)
нобай|Балжегі(итаю)Сирек кездеседі. Таралу аймағы - Қазақстанның солтүстігі. Үстіртте таралған; сексеуіл өскен жазықты және шағын қыратты жерлерде мекендейді, сол сияқты боялыш, қараған, түйесіңір өскен жерлерде де кездеседі. Қазақстанда бірен-саран жерлерде кездескені белгілі, қорғау шаралары дайындалмаған. Кездескен жерлерді Үстірт қорығына қосу қажет.
Қабылан
нобай|ҚабыланӨте сирек, Қазақстанда жойылып бара жатқан түр. Үстіртте таралған: ертеде Маңғыстау мен Қызылқұмда тіршілік еткен; шөлді тау бөктерлерін, тау жұрнақтары мен құз-жартастарды мекендейді. Таралу аймағының тарылып, санының кемуінің негізгі себептері - шаруашылықты дұрыс жүргізбеу, басты қоректік объектілердің санының азаюы және қаскерлік. Алматы қорығында ойдағыдай көбеюде.
Қарақал
нобай|ҚарақалСирек, жойылып бара жатқан түр. Маңғыстау мен Үстіртте таралған; сексеуіл, бұталар өскен құмдар мен құз-жартастарды мекендейді. Қазақстанда бірнеше ондаған бас есептелінген. Санының азаюының негізгі септері - қатал әрі қары көп қыс және қаскерлік. Қолда өсіп-өнеді. Ташкент хайуанаттар паркінде 1968-1970 жылдары төрт рет күшіктеді. Үстірт қорығы мен екі қорықшада қорғалады.
Қызылқұм арқары
нобай|Қызылқұм арқарыҚазақстанда жойылып кеткен; XVIII-XIX ғасырларда Сырдария мен Қуаңдария өзендерінің сағаларының аралығында мекендеген. Көршілес Өзбекстанда Нұрата қорығында қорғалады. Оларды Шымкент хайуанаттар паркінде өсіру, сонымен қатар Оңтүстік Қазақстанда оларды кейіннен табиғи ортаға қайта жіберу үшін қолда өсіруді ұйымдастыру қажет.
Қаратау арқары
нобай|Қаратау арқарыӨте сирек, жойылуға жақын. Тек Сырдария Қаратауында ғана таралған, таудың жазықтау жоталарын мекендейді. Жалпы саны -100 бас; санының азаюының негізгі себептері - қаскерлік және ол мекендейтін жерлерде малды шектен тыс жою.
Жалман
нобай|ЖалманТек Қазақстанда ғана: Арал сыртында, Бетпақдалада, Балқаш маңының солтүстігінде, шығысында, Жоңғар қақпасы төңірегінде өте сирек кездесетін, үй тышқанына ұқсас кішкентай ғана аң. Терісі қалың жаңа жүнді, жібекбесі жұмсақ, құлағы едәуір үлкен. Баялыш бұбаларының, ақ жусандардың ішінде жүреді. Жерде жайлап қана секіріп баяу қозғалады. Бірақ бұбаларда тез, жақсы өрмелейді. Негізінен бунақденелілерді аулап жейді. Жақсы көретін қорегі - шегіртке. Бүйі, қыршаян тәрізді өрмекшілерді де аулайды. Қорегін іңірде, кейде таңғы салқын кездерде ширақ іздейді. Күндіз және түнде ұйықтайды. Жалманның биологиясы жөнді зерттелмеген.Сондықтан Қазақстанның және бұрынғы КСРО-ның "Қызыл кітаптарында" бұл аңды аулауға тыйым салаынғаны хабарланып, қорғаудың неғұрлым тиімді шараларын жүргізу үшін оның биологиясын зерттеу қажет деген ұсыныс жасалған.
Дереккөздер
Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. 3-басылымы, өңделген, толықтырылған. — Алматы: Атамұра,2011. ISBN 978-601-282-245-8
Шандырлардың құндақтық құрылысы
Беткей шандыр бүкіл адам денесі үшін өзіндік біртұтас қынап түзеді. Меншікті шандырлар жеке бұлшықеттер мен ағзалар үшін құндық құрайды. Шандырлардың құндақты құрылыс принципі дененің барлық бөліктерінің және іш кеуде, жамбас қуыстары ағзаларының шандырларына тән; әсіресе, қол-аяқ шандырлары құрылысын Н.И.Пирогов толық зерттеді.
Дереккөздер
Санат:Жантану
Кремнийорганикалық каучуктар (силиконды каучуктар)
Молекулалық салмағы үлкен емес кремнийорганикалық полимерлердің бір түрі. Өндірісте тізбектер мен сымдардың қабығын жасауда, қан құюға арналған түтікшелер, протез (мысалы жасанды жүрек қалпақшасы) және т.б. қолданылады. Сұйық кремнийораникалық каучуктар – герметиктер. Кремнийорганикалық каучуктар негізінде жасалған резиналар термотұрақтылығына, диэлектрлік құрамына және суыққа төзімділігіне қарай ыстық формалы прокладкалар, тығындар, диафрагмалар, мембраналар, клапандар, күшті прожекторлық құрылғылар детальдарын, электроизоляциялар және т.б. жоғары және төмен температураларда қолданылатын резиналы техникалық бұйымдар жасауда кеңінен қолданылады. Кремнийорганикалық каучук негізінде жасалған резиналардың эластикалық қасиеті ұзақ мерзімде  -60 тан +225°C, ал қысқа мерзімде +250 — 300°C температура шамасында өте ұзақ мерзімге дейін сақталады. Силиконды каучуктар (полимерден, толтырғыштан және вулканизатордан тұрады) салыстырмалы молекулалық массасы 25000 – 45000 болатын әдеттегі сызықтық полидиметилсилоксандар болып табылады.
Дереккөздер
http://malimetter.kz/kremnijorganikalyk-kauchuktar-silikondy-kauchuktar/
Мұқан Тұңғышбайұлы Кенжебаев
Мұқан Тұңғышбайұлы Кенжебаев (11.5.1927 жылы туған, Қызылорда қаласы)
Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстан ауыл шаруашылығындағы партия басшылығы мәселелеріне арналған. «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ағашері
АҒАШЕРІ (парсыша ағач-эри) — түркі тілдес тайпа. Ол туралы алғашқы деректер Византия жазушысы Приск Панийскийдің (5 ғасырдың 3-ширегі), рим жазушылары Иорнанд пен Кассиодордың (6 ғасырдың ортасы) еңбектерінде кездеседі. АҒАШЕРІ Каспий теңізінің солтүстігін мекендеген. 1245 жылғы араб-түрік-моңғол сөздігінде АҒАШЕРІ “Орман адамдары” деп аталады. Рашид ад-Дин АҒАШЕРІні оғыздардан тараған тайпаларға қосады (“Жами ат-тауарих”). Ертеректегі деректерде АҒАШЕРІ хазарлардың бір буыны ретінде сипатталады. Бұлар алдымен Солтүстік Кавказды, кейіннен оғыз тайпалары — афшар, баятпен бірге Шығ. Анадолының Мараш тауын мекендеген. 1246 жылы АҒАШЕРІ басқа түрік тайпаларымен бірлесіп, моңғол қолбасшысы Байчу-ноян әскерлеріне қарсы тұрған. Осы кезеңде АҒАШЕРІнің үшінші тобы салжұқтардың Аққойлы мен Қарақойлы одағына енді. Қазіргі кезде АҒАШЕРІ ұрпақтары Иранның оңтүстік-шығысын мекендейді.
Кім жылдам?
Ежелгі ойындардың бірі — Кім жылдам?. Ойын аулада, спорт залында, класс комнаталарында ойнала береді. Ойыншылар ойынға екі-екіден қатынасады. Ортаға шыққан екі оқушы бір-біріне арқасын беріп, екі жаққа қарап тұрады. Аяқтарының арасын иықтарының деңгейімен бірдей етіп ұстайды. Сонан соң ойын жүргізуші екеуінің аяғының арасына ұзыннан-ұзақ белбеу тастайды да «бір, екі, үш» деп санайды. «Үш дегенде кім еңкейіп белбеуді бұрын алса, соның жеңгені. Бұл адамның өз денесін еркін меңгеріп, тез қимылдауының нәтижесінде жүзеге асады. Ойынға басқа ойыншылар шығады. Ойын жалғаса береді. Екінші кезекте әр жұптың жеңімпаздарымен арадағы жарыс болады. Ең соңында жеңген екі ойыншы қалады. Сол екеуінің қайсысы жеңіп шықса, сол жеңімпаз атанады.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Смағұл Құсайынұлы Тоқымтаев
Смағұл Құсайынұлы Тоқымтаев (1935-2002), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1977). 1953 жылы «Қарағанды көмір» комбинаты «Кировкөмір» тресінің С. М. Киров атындағы ішкі шахталык транспортының кондукторы, электровоз машинисі. 1958-1964 жылдары С. М. Киров атындағы шахтаның бригадирі, комбайншы көмекшісі, №6 участкенің комбайншысы болып еңбек етті. 1964 жылдан тазарту-казу забойының кен жұмысшысы, №31 шахтаның (кейін К. О. Горбачев атыңдағы) №1 участкесінің комбайншысы. 10-бесжылдықта қабылданған міндеттемелерді орындауда жоғары кәрсеткіштерге жетті. КОКП 26-съезінің делегаты. 10-сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Құрметті шахтер (1980). Ленин орденімен және Октябрь революциясы орденімен марапатталған. «Шахтер даңкы» белгісінің толық иегері.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Александр Сергеевич Попов
Попов Александр Сергеевич (22.12.1891, Ресей, Рязань облысы, Шацк қаласы — 13.3. 1974, Алматы) — кен маманы, техникалық ғылымдар докторы (1937), профессор (1927), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (1954). Өзбекстанның (1945) және Қазақcтанның (1954) еңбегі сіңірген ғылыми қайраткері. Санкт-Петербург тау-кен институтын бітірген (1919). 1924 — 41 ж. Мәскеу тау-кен академиясында оқытушы, доцент, профессор бола жүріп, Мәскеу алтын және түсті металдар институтының, Бүкілодақтық кәсіпкерлер академиясының, Мәскеу түсті металдар институтының, ал 1938 — 49 ж. Орта Азия индустрия институтының профессор, 1947 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ Тау-кен институтында ғылыми және басшылық қызметтер атқарған. Негізгі ғылыми еңбектері кен ісі саласының техникалық-экономикалық талдауына арналған. Попов алдын ала белгіленген үңгубет ұзындығын, механизмдерді толық пайдаланудың жаңа әдісін ұсынды, Ангрен кен орнын өндірістік игерудің болжамын және шахтаның жылдық өнімділігін белгілейтін әдістің негізгі жобаларын жасады. Еңбек Қызыл Ту, Ленин ордендерімен және медальдармен марапатталған. Шығармалары: Развитие горной промышленности и горной науки в Казахстане за годы Советской власти. В кн.: Наука Советского Казахстана (1920 — 1960), А.-А., 1960.
Дереккөздер
Санат:Тау-кен өндірісі
Гайана Ұлттық футбол құрамасы
Гайана Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Гайананың намысын қорғайтын құрама. Басқарушы ұйым — Гайана Футбол федерациясы.
Тарихы
1970 жылы ФИФА-ға, 1961 жылы КОНКАКАФ-қа мүше болды. Одан бөлек Кариб Футбол одағына тіркелген. Терииториялық жағынан Оңтүстік Америкада орналасқан. 1966 жылға дейін Британ Гвианасы деп аталған.
Әлем чемпионаты мен КОНКАКАФ кубогының финалдық турниріне қатыспаған. Кариб кубогындағы ең үлкен жерістігі 4-орын (1991).
Сілтемелер
Санат:Гайана Ұлттық футбол құрамасы
IC 3648
IC 3648 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3648 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Жәркен Бөдешұлы
Жәркен Бөдешұлы 1944 жылы 15 мамырда ҚХР-дың Тарбағатай аймағы Толы ауданындағы Жайыр тауында дүниеге келген. Азан шақырып қойған аты-Жармұхаммед. Уақ тайпасынан шыққан.
2021 жылдын 22 cәуірінде белгілі тұлғамыз өмірден озды
Шығармалары
Әр алуан басылымдарда ақынның «Аңырақай бекетіндегі ой», «Қарауыл төбе», «Генерал Жаһар Дудаев», «От пен су» («Сорос— Қазақстан» қорының жүлдесі берілген), «Тас бесік», «Бостандықтың басы», «Шер», «Жалғыз» атты дастандары жариялайды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:1944 жылы туғандар
Қазіргі заман философиясы
ХІХ-XX ғасырлардың философиясының негізгі мәселелері және бағыттары
Батыс философиясы үшін ХІХ-ғасырдың соңы мен XX-ғасыр дәуірдің өзіндік санасы айқын көрініс тапқан және тарих пен мәдениет дамуының логикасы бұрынғыдан өзгеше түсіндірілген неше түрлі бағыттарға толы ерекше кезең болды. ХІХ-ғасырдың соңынан бастап Батыс философиясында философияның жаңа, классикалық емес типі қалыптаса бастады және ол XX-ғасырда қарқынды дамыды. Оның құрамына неотомизм, тстенциализм, позитивизм, постмодернизм, структурализм және тағы басқа бағыттар кіреді. Оларға белгілі бір деңгейде тұтастық тән деуі болады, бірақ айқын білінетін ерекшеліктері де бар.
XX-ғасыр философиясының қалыптасуы шарттары туралы айтсақ:
Психоанализ
Осындай бағыттардың бірі – психоанализ - ХІХ ғасырдың соңында психиатрия шеңберінде истерияны, невроздарды «катарсис», өзін-өзі тазарту методы ретінде пайда болып, кейінірек австриялық неуропатолог Зигмунд Фрейд (1856-1939) адамның жанының тылсым байланыстары мен негіздерін зерттеуге бағытталған психологиялық доктринаға айналдырған ілім. З.Фрейд адам психикасы өзінің сипаты бойынша «саналыдан » ғана емес, «бейсаналыдан » және «саналының алдындагыдан » да тұратын компоненттерден құрылған белгісіз конгломерат екендігі туралы қорытындыға келді. Фрейд бейсаналыны факт, адам рухының саласы және адам қызметінің ажырамас бөлігі ретінде түсінді.
Бейсана процестердің мәнін түсінуге тырысқан Фрейд бейсаналыны сараптай келіп, оның мынадай түрлерін бөліп көрсетеді. Біріншіден, жасырын, тылсым, латентті: бірдеңе туралы саналы түсінік, ол кейін осындай күйде қалмауы да, ал белгілі бір қолайлы жағдайларда қайтадан саналы болуы да мүмкін. Бұл түрді Фрейд сананың алдындағы деп атайды. Екіншіден, шығарылып тасталған бейсаналы, оларға белгісіз күштер кедергі жасағандықтан саналы бола алмайтын түсініктер, осылар бейсаналы, немесе шығарылып тасталған бейсаналы деп аталады, оларға кедергі күштерді арнайы психоаналитикалық процедуралардың көмегімен ғана жоюға болады. Бейсаналыны Фрейд адам психикасының мәнін құрайтын басты компонент, ал саналыны бейсаналының үстіне құрастырылатын, бейсаналыдан туындайтын ерекше инстаниия деп есептеді.
Тұлғаның моделін Фрейд мынадай үш элементтен тұратын үлгіде жасайды: «Ол» бейсана құштарлықтардың терең абаты. психикалық «өздік», әрекет етуші индивидтің негізі, тұлғаның баска құрамдас бөліктерінің жұмыс жасау зандарынан өзгеше өзіндік заңдарды басшылыққа алатын психикалық инстанция; «Мен» (Еgо) – саналылык саласы, адамның ішкі, бейсаналы дүниесі мен сыртқы реалдылыктың арасын жалғастырушы; «Меннен Жогары» (Sиреr-еgo) – ішкі тұлгалык ұят, қоғамдық қағидалар, моральдық цензура, бейсаналы мен саналының арасын жалғастырушы.
Фрейдтің пікірінше, адамның мінез-құлқы, тәртібінің негізі оның бейсаналы құштарлықтары, ал алғашқы құштарлықтарды құрайтын сексуалдық құштарлықтар немесе либидо.
Психоанализдің гуманистік психоанализ немесе неофрейдизм деп ата-латын бағытының негізін салушы неміс-американдық философ, психолог-социолог Эрих Фромм (1900 -1980) Фрейдтің биологизмін, либидо теориясын, табиғилық пен әлеуметтікті қарама-қарсы қоюын, психологияны философия мен этикадан бөлектеуін сынады.
Ол адамды әлеуметтік тіршілік етуші, табиғи және адамдандырылған дүниемен үнемі байланыс жасаушы ретінде қарастырады. Оның ойынша Фрейдтің ілімі адамды тереңірек тануға мүмкіндік бергенімен, оның өмірінің мән-мағынасы, моральдық және этикалық нормалар туралы, адам қалай өмір сүруі керек және не істеуі тиіс деген сұрақтарға жауап бермеді. Э. Фромм К.Юнгтің аналитикалық психологиясы да адам өмірінің мәні мәселелерін назардан тыс қалдырды деп есептеді. Адамның этикалық мінез-құлықтарының бастауын адамның өзінен іздеген гуманистік этиктердің еңбектеріне сүйене отырып, Фромм моральдық ұстанымдар адамның ішкі қасиеттеріне негізделген болуы керек, әйтпесе оларды бұзу тұлғаның психикалық және эмоциялық құлдырауына әкеледі деген тұжырым жасайды. Осыдан келіп гуманистік психоанализдің мақсаты шығады – гуманистік этиканың құндылықтарын меңгеру, өзінің ішкі табиғатын танып-білу және «өмір өнерін» игеру арқылы адамның ішкі мүмкіндіктерін дамытуына, өмір сүруге ұмтылуына ықпал ету.
Фромм еркіндік және жаттану категориялары арқылы адамдардың ба-сым көпшілігі өзінің нағыз «Менін», «Өздігін» емес, «Жалған Менін» да-мытатынын, осы процестің нәтижесінде өзін жоғалтып, ешшеңеге айна-латынын көрсетеді. Бірақ Фромм адамның онтологиялық және тұлғалық сипаттамаларына, әсіресе «үмітп » элементіне сүйене отырып, оптимистік болжамдар жасайды. Оның пікірінше, «үміт» өмір құрылымының ішкі элементі, ол пассивті үміттену, күту емес, белсенді әрекетке дайын болу,адам рухының динамикасы, адам болмысының маңызды шарты, сондықтан да Фромм адамды Ното еsрегапs (үміті бар) деп сипаттайды.
Позитивизм
Позитивизм – қазіргі заманғы таным теориясынын бағыты. Оның негізін қалаушы – француз философы Огюст Конт (1798-1857). Позитивистердің пікірінше, «болмыс», «материя», «сана» және т.б ұғымдарға, страктылық ойлауға сүйенетін дәстүрлі философия енді жарамсыз, бебі, тек тәжірибе немесе ғылыми эксперимент арқылы тексерілген позитивті, жағымды білім ғана ақиқат, нақты, жаратылыстану ғылымдарына математикаға жақын философия ғана ақиқат философия. Позитивизм өзі дамуында үш кезеңнен өтті:
Постмодернизм
Постмодернизм – монизм философиясын терістеп, плюрализм фи-лософиясын, табиғат пен қоғамдағы көптік, сантүрлілік идеясын жария еткен, қазіргі заманғы мәдениеттің мазмұны, ойлаудың және ізденістің жаңа стилі көрініс тапқан философия. Негізгі өкілдері: орыс филосотары Е.П.Блаватская (1831-1891), Д.Л.Андреев (1906-1959), Г.Г.Шпет (18 1940), француз философтары Поль Рикер (1913) және Жак Деррида (19 2004), американдық жазушы-философ Карлос Кастанеда (1925) және Постмодернизмнің негізгі тұжырымдары:
Өмір философиясы. Экзистенциализм. Постмодернизм.
thumb|right|200px|Экзистенциализм өкілдері Къеркегор (1813-1855) Ницше (1844-1900) Франц Кафка (1883-1924) Достоевский (1821-1881) Өмір философиясы – Батыс философиясының белгілі, өкілдері өте көп бағыттарының бірі сөп бағыттарының бірі. Өмір философиясы өмірді дүниенің бір бөлігі ретінде ғана қарастырумен шектелмей, оны дүниенің бір бөлігі қақ ортасына қояды, өмір ұғымына сүйене отырып, дүние мен өмірді толық түсінуге талпыныс жасайды. Өмір филосолософияның міндетін тек осылай түсіндіреді, себе мәселесін зерттейтін ғылым болса, адам үшін өмірден жоқ деп есептейді.
Өмір философиясының негізін салушы – дат философы С.Кьеркегор (1813 -1855). Дүниенің бастауы ретінде сананы емес, уайым-қайғыға толы экзистенциалдық ішкі сезімдерді қарастыруды ұсынды. Оның ойынша, адамның шын болмысын пайымдау арқылы емес, адамның бойындағы «үрей», «қорқыныш» сезімдеріне үңілу арқылы ашуға болады, ақиқат дегеніміз – субъективтілік. Философия таңданудан немесе танымға деген құштарлықтан емес, күйзелістен басталады деген Къеркегор өмір сүрген адам азап шегу мен уайым-қайғыдан қашып құтыла алмайды, тіпті олар өмір сүруге қажетті нәрселер деп тұжырымдады. Къеркегордың жетістігі – философиялық тұлғаға мән беруге ұмтылуында, ақыл-ойды тым әсірелеуді сынап, философияның міндеті – жеке адамның өмірін, сезімдерін зерттеу деп анықтауында.
Өмір философиясының келесі бір танымал өкілі – Артур Шопенгауэр (1788 -1860) адам мен қоғам өмірінің қараңғы, көзге көріне бермейтін жақтарын, ащы шындығын жайып салды. Оның пікірінше, адам өмірі қайғы мен азапқа, күншілдік пен бақталастыққа, күнә мен әділетсіздікке, қатыгездік пен бақытсыздыққа толы. Адамның толық бақытты сәттері аз, жоқ десе де болады, себебі бақыт оның болашағы мен өткен өмірінде, ал болашақ үмітсіз, өткен өмір қайтып келмейді. Қазіргі шақ жел айдаған бұлтпен тең. Адам уақыттың уысында, ол біздің қуаныш пен рахатқа толы күндерімізді жоқ қылып отырады. Бейшаралық өмір кешу адамның маңдайына жазылған, себебі оны билейтін дүниежүзілік ырық. Шопенгауэрдің ойынша, азап пен қайғы шегу адамға пайдалы, себебі адам төрт Құбыласы тең болып, рахат пен бақытқа бөленіп өмір кешсе, жақсы нәрсеніц қадірін білмейді, бағалай да алмайды. Ол өмірді тек қара түске бояп көрсетеді: ізгіліктен зұлымдық көп, қоғам бір-бірімен арпалысқан, бірін-бірі андыған адамдарға толы, адам бақытсыз болуға жаратылған және бақытсыз. Осының бәрі – адам эгоизмінен, оның «адам адамға қасқыр» принципін ұстанғанынан.
Сондықтан бұл өмір түсінген көрмен бірдей мәнсіз, оны өліммен алмастырған жөн. Шопенгауэрдің түсінігінше, өлімнен қорқатын ештеңе жоқ, себебі ол азапты өмірдің ақыры. Өмір қайғысына ұшыраған адам өзін осындай өмірден құтқарушы өліммен жұбатуы керек, ал өлім алдында өмірдің азаптарынан құтылғанына ғаны дұрыс. Өлім мен азапты өмір тұтас нәрсе екені ақиқат. Дүние ырық мағынасыз болса, оның туындысы адам өмірі одан екі есе мағынасыз, ал өлім адамды осы мағынасыздықтан құтқарады. Яғни, өлім өмірінің мақсаты.
Шопенгауэр өмірді осылайша қасірет пен азапқа толы мәнсіз ретінде түсіндірсе, өмір философиясының келесі өкілі Фридрих Ницше (1844-1900) оның пессимистік мазмұнына оптимистік реңк беріп, дастарының бойында өмірге деген құштарлық пен іңкәрлік оятты. деген осындай көзқарас Ницшенің «Заратустра осылай деген» ең мықты сезіледі. Оның кейіпкері «ең жоғарғы адам» өмір ақиқат болмыс қана емес, ақиқат мақсат. Ол халыққа арнап сөзінде адамзат тегінің негіздерінің құнарсызданып, тамырының бара жатқаны туралы уайымдап, жар салады.
Фридрих Ницшенің, жалпы өмір философиясының өкілдерінің осылайша маза-лануының себебі – олар өмір сүрген кезенде адам мүмкіндіктерін сенімсіздіктің пайда болуы. Сол кездегі қоғамда талай ғасырлардан дамудың күрделі сатысынан өткен адам атаулының, әсіресе Еуропа тұрғынының күш-қуаты мен өзін-өзі танып-білу қабілетіне деген күдік-толқулар туындады. Өмірден қажып-шаршаған адамды, жалпы халықты серпілтіп, олардың бойында өмірге деген құштарлықты ояту үшін ше өмірді сүйген «ең жоғарғы адамнан» үлгі алуды ұсынады. «Ең жоғарғы адам» – еркін, ешкімнен де, ештеңеден де тәуелсіз, өз өмірін жасауға ұмтылған адамның бейнесі (образы). Еркіндік – адам қызметінің жүзеге асуына қажетті шарт. Ницшенің түсінігі бойынша, адам бүкіл әлемге жалғыз өзі қарсы тұруы, өзіне ғана сенуі арқылы өз еркіндігі’ тандығын мойындата алады. Адамды күйбең тіршіліктен құтқару мен асқақтатуды өз міндетіне алған «ең жоғаргы адам» ең әуелі өз еркіндігін сыннан өткізеді. Бұл жолда ол өмірлік маңызы бар құндылықтарды ғана мойындап, қажет емес дегендерін жоққа шығарып отырады. Әлсіздерді жақтайтын христиан дінін Ницшенің терістеуінің себебі де осы.
Өмір философиясының негізгі ұғымдары экзистенциализмнің көрнекті өкілдерінің философиясында тереңдетіле түсті. Адамның бол құрайтын оның экзистенциясы. Осы экзистенция дүниенің жалпы бейнесінің негізі деген экзистенциалдық онтологияны неміс философы Мартин Хайдеггер (1889-1976) ұсынды. Хайдеггерге дейінгі онтологияда жалпы, индивидке жат болмыс, ал адам микрокосм ретінде ұғындырылса, Хайдеггер болмысты керісінше, адам болмысы – болмыс-сана арқылы қарастырды. Болмыс-сана – онтологияның кіндігі, жалпы болмыс индивидтің болмыс-санасы арқылы өткенде ғана нағыз мәнге ие болады. Тіршілік иелерінің арасында болмысты түсінуге қабілеттісі – адам ғана.