cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Матсалу ұлттық саябағы
Тарихы
2004 жылы Матсалу табиғи қорығы айналадағы аумақтармен бірге Матсалу ұлттық саябағына айналды. 2004 жылы Матсалу табиғи қорығы айналадағы аумақтармен бірге Матсалу ұлттық саябағына айналды. (Пенийыэ, Клоостри, Хаэска, Суитсу, Югасааре, Кудева и Кеему)
Сипаттама
Қорықтың ландшафттары орман алқаптары мен су кеңістігін қамтиды. Сонымен қатар, ұлттық саябақта сулы шалғындарды, қалың қамыс және қоғалар кездеседі. Іс Жалпы қорық рельефі жазық, кей жерлерінде төбелер кездеседі. Батыс жағалауының жұмсақ ландшафтына силур кезеңіндегі маржан рифтерінен пайда болған әктас жағалау жиектері бар.
Ұлттық парктің мақсаты - ұя салатын, түлеп ұшатын және қоныс аударатын құстарды, сондай-ақ Батыс Эстонияға тән Вайнамеридің ландшафттары мен мәдени мұрасын қорғау.
Флора және фаунасы
Қорықтың континенттік бөлігі қылқан жапырақты ормандардың фаунасымен сипатталады. Орманды шалғындарда, емен және жаңғақ ормандарының арасында орхидеялардың бірнеше түрі кездеседі.
Эстониядағы сүтқоректілердің 61 түрінің 48-і Матсалуда тіркелген. Қорықта жәндік қоректі сүтқоректілердің 5 түрі мекендейді - кәдімгі кірпі, көртышқан тәрізділер, су жертесері және жарғанаттардың бес түрі кездеседі. Кеміргіштерден кәдімгі тиін, сұр егеуқұйрық, тышқан, сары тышқан және бала тышқан, сұр тышқандар жиі кездеседі. Ағаш тышқан мен ондатра сирек кездеседі және фермалардан қашып кеткен бірнеше нутриалар да ұсталды. Ақ қоян мен ор қоян жиі кездеседі.
Қорық суларына теңіз сүтқоректілерінен ұзын тұмсықты итбалықтар, сақиналы итбалықтар кіреді.
Матсалудың басты байлығы - құстар. Құстардың 259 түрі бар, олардың 167-сі ұя салады. Қорықтың әр экожүйесі (қамыс, жайылма шалғындар, жағалаудағы жайылымдар, аралдар мен орманды алқаптар) өзінің құс өсіретін құстар кешенімен және құс популяциясына тән маусымдық аспектілерімен сипатталады.
Қамыс массивінде қасқалдақ, сұр қаз, қызыл бас сүңгуір, түз құладыны, қара қырқылдақ, сыбырлақ аққу және сирек кездесетін түрлерден - кішкене тартар, бұлбұлрең шырылдақ ұя салады. Жайылымдардың бұталар, ал жағалық аймақтардың қамыс өсуімен байланысты екінші реттік биотоптарда торғайтәрізділер құстарының саны өсті.
Туристік қызмет
Ұлттық саябақтың аумағында әртүрлі ұзындықтағы үш жаяу жүргіншілер жолы және 6 түрлі бақылау мұнарасы бар. Тарихи Пенийыэ мызасында Матсалу ұлттық паркінің келушілер қонақ қабылдайтын орталығы орналасқан, мұнда келушілер үшін жергілікті жануарлар мен құстар туралы көрме бар.
Пенийыэ мызасынан шығатын ұзындығы 614 км жаяу жүру жолы алты округтен өтіп, Шығыс Эстонияда Чуд көлінің жағасында аяқталады.
Матсалу ұлттық саябағындағы құстарды бақылауды Estonian Nature Tours және Birding Haapsalu ұйымдастырады. Олар каноэмен, серфингпен, велосипедпен және табиғатқа түрлі саяхаттар ұйымдастырады.
Жануарлар арасында отбасылық демалыс үшін ең жақсы орын - Матсалу маңындағы Ранна Рантшо, мұнда жануарлар мен құстардың 14 түрін көруге болады.
Мұнда профессор Эрик Кумаридің ескерткіш тасы, Суитсу орман лашығы, Кеэму, Суйтсу, Карусселья, Нурга демалыс орындары, Кеэмус, Суйтсу, Пенийыэс, Клоостри, Раннайыэ бақылау мұнаралары, Салевере жаяу жүру жолы (1,5 км), Суйтсу жаяу жүру жолы (1,3 км), Пенийыэ жаяу жолы (3,2 - 7 км) бар.
Дереккөздер
Санат:Эстония ерекше қорғалатын табиғи аумақтары
Б. з. д. 273 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 273 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 273 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Африка
Африка — аумағы жағынан Еуразиядан кейінгі құрлық және дүние бөлігі. thumb|400px|Африка
Қысқаша мәлімет
Жерінің аумағы ''29,2 млн. км2 (аралдарымен бірге 30,3 млн. км2''). Тұрғыны ''887,9 млн. адам''(2010 жылғы мәлімет ). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8000 км-ге, батыстан шығысқа қарай 7500 км-ге (Сахарада) созылған, оңтүстігіндегі ені 810 км. Жағалауының жалпы ұзындығы 30500 км. Африканы экватор сызығы ортасынан кесіп өтеді. Құрлықты солтүстігінде Жерорта теңізі, батысында Атлант мұхиты, шығысында Үнді мұхиты мен Қызыл теңізі сулары шайып жатыр. Солтүстік-шығысында жіңішке Суэц мойнағы (112 км) арқылы Азиямен жалғасады. Гибралтар бұғазы арқылы Еуропаның Пиреней түбегінен бөлінген. Ірі шығанақтары Гвинея, Сидра. Ең үлкен түбегі – Сомали, құрлықтың шығысында – Мадагаскар, Занзибар, Сокотра, Мафия, Пемба, Комор, Маскарен, Амирант және Сейшель аралдары, батысында – Мадейра, Канар, Жасыл мүйіс, Гвинея шығанағында Аннабон, Сан-Томе, Принсипи, Фернандо-По аралдары орналасқан.
Жер бедері
thumb|left|300pxОйпаттары мен аласа жазықтары көбіне жағалауда орналасқан (Сенегал, Гвинея жағалауы, Сомали, Мозамбик, Жерорта теңізі жағалауы). Экватордан солтүстікке қарай Африканың көп жерін Сахара және Судан жазықтары мен үстірттері алып жатыр. Сахараның солтүстік-батысында Атлас таулары (Тубкаль, 4165 м), шығысында Қызыл теңізді бойлай Этбай жотасы (Асотериба 2216 м) созылып жатыр. Ол оңтүстігінде Эфиопия таулы қыратына (Рас-Дашан, 4623 м) ұласады. Бұл таулы қыраттың аралығында Африканың ең терең ойысы – Афар жатыр. Оның солтүстік-батысында Камерун жанартауы (4070 м), солтүстігінде Азанде, батысында Оңтүстік Гвинея қыраты, оңтүстігінде Лунда-Катанга үстірті, шығысында Шығыс Африка таулы қыраты қоршай орналасқан. Олар сөнген және әлі сөнбеген жанартау конустарына, яғни батысында Рувензори (5109 м), Карисомба (4507 м), Рунгве (3175 м), шығысында Элгон (4322 м), Кения (5199 м), Меру (4567 м), Килиманджаро (5895 м) тауларына жалғасады. Оңтүстікке қарай жүрген сайын жер бедері біртіндеп аласарып, Калахари ойысы арқылы Кап және Айдаhар (Дракон) тауларына ұласады.
Топырағы
left|250px|Африка топырақ үлгісі Африканың тропикалық аралық жерлерінде топырақ латерриттік процесспен құралған. Оның ылғалды, мәнгі жасыл ормандары - экваторлық бөлігі құнарлы қызыл-сары латерит топырақты жерлер. Өзендер баяу ағаиын Конго ойыс батыс бөлігінің топырағы латерит-глей топырақ және тропиктік батпақты топырақ. Жапырағын түсіретін мәнгі жасыл аралас ормандар мен ылғалды саванналарда қызыл топырақ, құрғақ саванна шөлейтте қызыл қоңыр жцне карбонатты қызғылт топырақ пайда болды. Суданның қазан шұңқырлары мен Шығыс және Оңтүстік Африка - негізінен гидроморфты қара топырақтық және тропиктік батпақ топырақты жерлер. Шығыс Африканың оңтүстігі мен Оңтүстік Африка әжептәуір қызыл қошқыл топырақты келеді. Оазистерге шалғын-сор және сор топырақ тән. Африканың жерортатеңіздік климатты, субтропиктік белдеуіндегі карбонатты, гипсты қошқыл топырақ, неғұрлым қуаң аудандарда сұр қошқыл топырақ шөлейт пен шөлде сұр топырақ кездеседі.
Ішкі сулары
thumb|left|300px|Ніл өзені Африка- үлкен өзендер құрлығы. Ол құрлық ішкі суларының жылдық ағынының мөлшері (5400 км3) бойынша Еуразия мен Оңтүстік Америкадан кейінгі орында тұр. Өзендер экватор төңірегі мен құрлықтың оңтүстік-шығыс жағалауында жиі. Шөлді аудандарда, әсіресе, Сахарада климаттың ертеде ылғалды болғанын аңғартатын құрғақ өзен арналары (вади) көптеп кездеседі. Ірі өзендері – Ніл (6671 км, дүние жүзіндегі ең ұзын өзен), Конго, Замбези, Нигер, Оранж. Нілдің су алабының кеңдігі соншалық. ол бүкіл Африка құрлығының оннан бір бөлігін торлап жатыр. Ніл Руанда мен Эфиопияаның таулы аймақтарынан бастау алып, оңтүстіктен солтүстікке қарай қарай ағады. Оранж өзенінің төменгі бөлігі  Калахари   мен  Намибия шөлдері арқылы ағады. Өзеннің сағасында өте бай гауһар кені бар. Асау Нигер өзені  Батыс Африканың бес  мемлекетінің қалқы үшін  азық пен су  көзі болып отыр. Африканың жиырмадан астам тайпасы тіршілігін Нигермен байланыстырып, осы өзенге үміт артады. Заир ( Конго)  өзені ұзындығы  жағынан әлемде бесінші орында. Ал қара құрлықта солтүстік шығыс Африкадағы Нілден  кейін  екінші орында. Замбези - Африканың Ніл, Заир, Нигер өзендерінен кейінгі төртінші өзен жүйесі. Ол Орталық Африкадан Үнді мұхитына қарай алты мемлекеттің жерінен ағып өтеді. Лимпопо өзені Ботсванадан бастау алады. Өзен арналарында шоңғалдар мен сарқырамалар көп кездеседі. Замбези өзенінің бойында атақты Виктория сарқырамасы бар (биіктігі 120 м, ені 1800 м). Құрлықтағы өзендердің гидроэнергетикалық мүмкіндігі өте жоғары. Ірі артезиан алаптары Сахара мен Калахари жерінде жатыр. Африка көлдерінің ірілері: Виктория, Танганьика, Ньяса, Рудольф, Чад.
Өсімдіктер дүниесі
thumb|300px|Финика пальмасыАфрикада гүлді өсімдіктердің 40000-нан астам түрі бар, оның 9000-ға жуығы тек қана осы құрлықта өсетін өсімдіктер. Құрлықтың 8%-ын ылғалды тропиктік орман (гилея), 35%-ына жуығын саванна және сирек орман, 40%-ы құрлықтық шөл мен шөлейт белдемі алып жатыр. Гвинея жағалауы мен Конго ойысындағы ылғалды экваторлық орманда ағаштың 300-ден астам түрі бар. Олар бірнеше қабатты болып өседі, ең биік өсетін ағаштар – пальмалар (биіктігі 60 – 70 м-ге жетеді). Олардың алып фикус, май және шарап пальмасы, сейба, қола ағаштары сияқты түрлері бар. Төменгі бөліктерде банан, папоротниктер, либериялық кофе ағашы және каучук беретін ағаш тәріздес лиана, ландольфия, ротанг пальмасы кездеседі. Саваннаның негізгі ағашы – баобаб. Олардың аралығында биіктігі 2 – 3 м, кейде 5 м-ге жететін піл шөбі, дум пальмасы, май пальмасы өседі. Сахара мен Калахари шөлдерінің шұраттарында құрғақшылыққа төзімді өсімдіктерден жусан, жантақ, акация, құрма пальмасы, Намиб пен Карру шөлдерінде суккулентті өсімдіктерден сүттіген, вельвичия таралған. Африка – кофе мен құрғақшылыққа төзімді бидайдың отаны.
Тарихы
thumb|300px|Берлин конференциясыАфрика туралы мәлімет өте ерте кезден-ақ белгілі болған, әсіресе, оның жерортатеңіздік жағалауындағы ірі мемлекеттер туралы деректер көп. Египет перғауынында қызметте жүрген финикиялықтар біздің заманымыздан бұрынғы 600 жылы шамасында бүкіл құрлықты айнала жүзіп шыққан. 14 ғасырда марокколық араб Әбу Абдаллах ибн-Баттута қазіргі Сомали мемлекеті аймағын, кейіннен Мали мен Тимбукту жерлеріне саяхат жасап, зерттеген. Құрлықты біздің заманымызда ең алғаш рет Үндістанға баратын қысқа жол іздеу мақсатында Васко да Гама (1497 – 1498) басқарған португал экспедициясы айналып шыққан, бірақ құрлықтың ішкі бөлігіне ешкім тереңдеп енбеген. Тек 19 ғасырдағы отаршылық науқаны кезінде көптеген зерттеу жұмыстары жүргізілген. Олардың ішінде ағылшын саяхатшысы Давид Ливингстонның 1840 – 1870 жылдары және орыс саяхатшысы Василий Юнкердің 1876 – 1896 жылдары зерттеулерін атауға болады.
Мемлекеттік жағдайы
Африканың қазіргі саяси картасында 55 мемлекет бар. Олардың үшеуінде конституциялық монархия (Марокко, Лесото, Эсватини), Намибияда федерациялық республика, ал қалғандарында республикалық мемлекеттік құрылым орныққан. Африка елдерінің көпшілігінде шаруашылықтың бір жақты мамандануы, яғни экспортқа бағытталған шикізат немесе азық-түлік өндіру сақталған.
Африка тайпалары
Африка осыдан 8-5 млн жыл бұрын алғашқы адамдардың отаны болған. Қазіргі таңда бұл құрлықты, негізінен жергілікті тұрғындар мекендейді. Дегенмен Африкадағы бір мемлекетті екіншісімен салыстыру қиын. Олар әртүрлі тілде сөйлейді, діни-ұстанымдары, салттары бір-бірінен өзгеше.
Африкалық бетперделер
Африкалық бетперделердің тарихына үңгілсек, олардың ежелгі тас дәуірінде пайда болғанына көз жеткіземіз. Ойын кезінде киетін бетпернені африкалықтар теріден, матадан және басқа да ағаш түрлерінен жасаған. Африкалық бетперделер әлемдегі өнертанушылардың ішінде ерекше орын алады. Өнер туындылармен жинақтаудын айналасатын мамандар тамаша бетпердені өте қымбатқа бағалайды. Бетперде жасау дәстүрі африкалықтар өмірінде тарихи, мәдени айрықша маңызға ие.
Африка шөлдері
Африка жер бетіндегі ең үлкен шөл - Сахара шөлінің отаны. Құрлықта негізінен үш шөл бар: Сахара, Намбий және Калахари. Жыл бойы күн сәулесі түсіп тұратын алып жазықтар Африканың ауқымды бөлігін қамптып жатыр. Шөл даланы өзінің құрғақ сағалары кесіп өтеді, мұнда құрғақшылыққа шыдамды бұлттар ғана тамыр жаяжы. Карас пен Хун сияқты кішкентай тау тізбектері де кездесіп қалады.
Сахара шөлі
Сахара шөлі жер бетіндегі ең ыстық мекендердің бірі. Бұл өлкеге жылына шамамен 8 см-дей ғана жауын-шашын түседі. Тіпті ең жаңбырлы аймақ дегенінің өзіне жауын аптасына екі рет жауып содан бірнеше жыл тамшы тамбай қалуы да мүмкін. Сахара шөлі Солтүстік Африканың 9 400 000 шаршы шақырымын алып жатыр. Нарлар және ешкілер ғана шөлге шыдамдылық танытады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Африка
Тыртық орамы (Астана)
Тыртық орамы (Астана) - бұрынғы атауы Тепловозный қысқа көшесі. Шыршық орамы Сүмбе орамынан басталып, Қарталы көшесінде аяқталады. Қашаған көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 241,9 м.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Бүкпелі лента
Бүкпелі лента - бүкпе мен доңғалақ камерасы арасына орнатылатын резенкелі жазық сақина.
Дереккөздер
Санат:Физика
Tape Лента
Байтаба
Байтаба — түйе немесе қой жүнінен тоқылған қалың шұлғау. Көшпелі қазақ үшін ең қажетті киімніңтүрі болып табылады. Байтабаны қонышты етікті немесе киіз байпақты кигенде аяқты орау үшін қолданылады. Байтабаны аяққа ораудың да өзіндік тәсілі бар: алдымен аяқтың ұшын байтабаның шет тұсына сәл жетпейтіндей етіп салып, оның бір шетімен аяқтың ұшын ішке немесе сыртқа қарай орап, аяқтың қалған бөлігін қаусырып орайды. Байтабаны қажет жағдайда үлкен-кіші демей тегіс пайдаланған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Байтелиев Төлтай
Байтелиев Төлтай (1938 жылы туған, Түркістан облысы Созақ ауданы Сызған ауылы ) – техника ғылым докторы (1992), профессор (1991), ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Мәскеу мемлекеттік университетінде аға лаборант, ассистент, аспирант (1961–1970), Қазақстан Ғылыми Академияның Математика және механика институтында кіші ғылым қызметкер (1970–1974), Қазақ химия-технология институтында кафедра меңгерушісі, доцент (1974– 1986), Халықар. қазақ-түрік университетінде профессор (1986–1991). 1993 жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Нестационарные задачи о волнах напряжений в упругом однородном и структурно-неоднородном массивах горных пород» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Байтелиев 75 ғыл. еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы.
FlyArystan
FlyArystan — Алматы қаласында орналасқан алғашқы бюджеттік әуекомпания. Air Astana-ның толық тиесілі арзан еншілес компаниясы. FlyArystan әуекомпаниясын Air Astana, "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры мен BAE Systems бірлескен акционерлері және 2018 жылғы 2 қарашада Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев мақұлдады.
Тарихы
thumb|300px|left|2019 жылы 1 мамырда Алматыдан ұшып шыққан FlyArystan әуекомпаниясының бірінші рейсін Астана әуежайында су аркасымен қарсы алуы FlyArystan билет сатылымы 2019 жылдың 29 наурызында әуекомпанияның сайтында басталды. 1 мамырдан бастап Алматы, Астана, Қарағанды, Көкшетау, Тараз, Павлодар, Шымкент және Орал қалаларына Airbus A320 ұшақтарымен ұша бастады.
"Air Astana" АҚ президенті және бас атқарушы директоры Питер Фостер 2018 жылғы 6 қарашада Алматыда өткен баспасөз мәслихатында: "FlyArystan бір жағынан, анағұрлым бәсекелі жергілікті нарықта арзан авиабилеттерге деген сұранысқа жауап, екінші жағынан, бүкіл Орталық Азия және Кавказ бойынша арзан әуетасымалдар үшін үлкен мүмкіндіктерді мойындау" деп атап көрсетті.
2020 жылдың қаңтарында әуекомпания 9 ай ішінде миллионнан астам билет сатқанын хабарлады.
Бағыттар
right|thumb|267px|Airbus A320-200 [[Халықаралық Көкшетау әуежайы|Көкшетау әуежайында]] 2020 жылдың наурыз айындағы жағдай бойынша 16 бағытқа рейстер ұйымдастырылды. Алғашқы рейс 2019 жылы 1 мамырда Алматыдан Астанаға жасалды. 2019 жылғы 13 желтоқсанда әуекомпания өзінің алғашқы халықаралық рейсін Астананан Мәскеуге бұрын Air Astana пайдаланған Airbus A320-200 ұшағын пайдалана бастады.
Флот
Әуекомпанияның барлық ұшақтары эконом-класстың сыныптастық орналасуынан тұрады.
Қызмет көрсеткіштері
Тасымалданған жолаушылар мен ұшақтар саны:
Сілтемелер
Санат:Қазақстан әуе компаниялары
Эстрада
thumb|350px Эстрада, эстрада өнері (франц. estrade, исп. estrado – тақтайша үстел) – көп жанрлы сахналық өнердің бір түрі. Эстрада өнері әр алуан артистердің (әншілер мен бишілер, көркем сөз оқушылар мен акробаттар, конферансье мен музыканттар, т.б.) ойын-сауығынан құралады. Кейде жалғыз артистің өнер көрсетуіне құрылған жеке – соло концерт те болуы ықтимал.
Сингалдар
Жалпы саны 15,3 млн адам. (2012). Олар сондай-ақ Аустралияда (86,4 мың адам – 2011, санақ), Канадада (7,2 мың адам, 2006, санақ) тұрады. Сингалдықтар антропология жағынан еуропалық нәсілге жатады және Солтүстік үнді халықтарымен туыстас.
Хазар қағандығы
Хаза́р қағандығы (650—969) — хазарлар құраған, орта ғасырлық мемлекет. Хаза́р қағандығы ( 650 — 969 ) — хазарлар құраған, орта ғасырлық мемлекет. Батыс Түрік қағандығында 630 - 651 жылдары дулу мен нушеби тайпалары арасында азамат соғысы жүрді. Нушебилер Орта Азияның бай қалаларына арқа сүйеп, Қытаймен одақтасты. Дулу бастаған жауынгер көшпенділер шығыс түрік ханзадасы Юйгу шадқа сүйенеді. Ал хазарлар нушеби құрамында еді. Осы кезеңде күшейіп алған Таң әулиеті қағандықтың батыс иеліктерін басып алды. Нушебилердің өз арасында да наразылықтар туындап, Қытайды жақтаған Иби - Шегуй ханды қуып жібереді. Дулу тайпасынан шыққан Дулу Хэлу Шаболо хан билікті тартып алған соң, хазарлар іштей бөліне бастады. Хазарлардың алғашқы билеушісі жергілікті билеушілерден емес, тақтан қуылған түрік қағаны болды. 7 ғасырдың ортасында Түрік қағандығының еуропалық бөлігінде екі тәуелсіз саяси құрылым - Хазарлар мен Бұлғарлар құрылды. Хазар қағандығы өз қуатын арттыру мақсатында көрші тайпаларды, әсіресе, туыстас, бірақ жаулық көхқарастағы бұлғарларды бағындыруға кіріседі. Бұлғарлар жеңіліс тауып, Ботбай басқарған бір бөлігі оларға бағынады. Олар кейіннен "Қара Бұлғарлар" деп аталған кубаньдық бұлғарлар тобын құрайды. Хазарларға бағынғысы келмеген бір бөлігі Еділ бойымен жоғары өрлейді, сөйтіп, Еділ бұлғарлары пайда болды. Үшіншісі - Аспарух бастаған болгарлар 660 жылы Дунайға жетіп бекінеді. 679 жылы олар грек әскерін талқандап, ізінше Добрджаға басып кіріп, Дунай мен Балқан аралындағы елдерді түгелдей бағындырады.
Сингалдар
Тілі
Сингалдар үнді-арий тобына кіретін өз тілінде сингал тілінде сөйлейді. Сингал тілі - Шри-Ланканың бірінші ресми тілі, екіншісі - тамил тілі. Бұл тіл үндіеуропалық тілдер тобынан жергілікті аборигендердің ассимиляциясына байланысты грамматикалық және лексикалық түрде күрт ерекшеленеді деп саналады. Белгілі диалектілерден басқа үш «құпия» диалектілер бар - гойи-басава (ауыл тұрғындары арасында), калл-басава (кәсіби аңшылар арасында) және родия (каста диалектісі). Пали негізіндегі жазу (9 ғасырда пайда болған).
Хазар қағандығы
Территория
Батыс Түркі қағанатынан бөлініп шыққан. Солтүстік Кавказ, Ортаңғы және төменгі Жайық ағысын, қазіргі Қазақстанның солтүстік-батыс бөлігін, Азов теңізі маңын, Қырымның шығыс бөлігін, және Шығыс Еуропаның Днепрге дейінгі даласы мен орманды-даласын мекендеді.
Сингалдар
Діні
Басым көпшілігі будда дінін ұстанады, аз бөлігі христиан (католиктер  ) дінін қабылдаған.
Тарихы
Сингалдардың этникалық өзегін біздің эрамызға дейінгі 1 мыңжылдықта Үндістаннан қоныс аударған үнді-арийлер құрады. Аңыз бойынша, сингалдардың алғашқы билеушілері «арыстандар тұқымдасына» жататын. Сингалдардың этногенезінде веддалар, кейінірек тамилдер маңызды рөл атқарды. Алғашқы мемлекеттік құрылымдар біздің дәуірімізге дейінгі соңғы ғасырларда Шри-Ланкада пайда болды, сонымен бірге буддизм тарады. XV ғасырда пайда болған Канди мемлекеті сингалдардың этникалық тарихында маңызды рөл атқарды, ол португалдықтармен (XVI ғ.), кейін аралдың жағалауында қоныстанған голландтық отаршылармен күресте өз тәуелсіздігін қорғады. XVIII—XIX ғасырлар тоғысында голландиялық отаршылдарды 1815 жылы Кандиді аннексиялаған ағылшындар қуып шықты. Ұзақ азаттық күрестен кейін Шри-Ланка халықтары тәуелсіздік алды (1948), сингалдардың этникалық топтасу процестері күшейді. thumb|Сингал балықшылары
Хазар қағандығы
Ескерткiштер
thumb|right|Хаза́р Көптеген жазба деректер, тарихи зерттеулер Хаза́р қағандығының Беленжер, Семендер, Варачен (Сарашен), Итиль, Саркел, т.б. ірі қалалары бар, халықар. сауда, көпсалалы шаруашылық гүлденген іргелі мемлекет болғанын көрсетеді. Мемлекеттің ұйытқысы болған этн. топтың қалыптасуын ғалымдар Қытай жазбаларындағы “ко-са” тайпасымен байланыстырады. Тарихи зеттеулер бойынша түркілердің осы тайпасы Солт. Кавказдың шығыс жағын мекендеп, түркі тілдес “савирларды” (Сібірден шыққан, түркілермен ассимиляцияға ұшыраған, арғы түбі угор-финдік тайпалар) және ирандық, кавказдық шағын топтарды өзіне қосып алған. Бірнеше этн. топтың бірігіп, түркілік ассимиляцияға түсуі нәтижесінде пайда болған хазарлардың осы ерекшеліктері сол кездің жазба деректерінен көрініс тапты. Мысалы, әл-Истахри, ибн-Хаукал хазарлардың екі топқа (“синфқа”) бөлінетінін жазады. Олар мұның бірін өңі қаралығына байланысты “қара хазар” деп атаса, екіншісін өңі аққұба, өзгеше адамдар ретінде атайды. Хаза́р қағандығы Қазақстаннан Қара теңізге дейінгі жерлерді иеленген Батыс Түрік қағандығы ыдыраған соң, Солт. Кавказдың шығысында 7 ғ-дың ортасына қарай жеке саяси құрылым ретінде бой көтерді. Мұсылман жылнамалары Дағыстан өлкесіндегі хазар билеушісін 6 ғ-дың 90-жылдардан бастап “малик”, яғни патша деп атады, ал 7 ғ-да хазар әміршісі Батыс Түрік қағандығына тек шартты түрде ғана бағынып, іс жүзінде дербес саясат ұстанды. Хазарлар көп ұзамай Батыс Түрік қағандығының қиыр батыстағы бүкіл иеліктерін өзіне қаратты. 8 ғ-дың ортасынан бастап, мемлекеттің негізгі иеліктері Солт. Кавказдан Еділ, Дон өлкелеріне ауысты. Дамудың неғұрлым гүлденген тұсына тап келген осы кезеңде мемлекеттің аумағы анағұрлым кеңейді. Қағандық құрамына Шығыс Қырым, Азов өлкелері енді, Еділ болғарлары, буртастар, солт-тегі шығыс славян тайпалары: полян, северян, радимич, вятичтер бағынды, қаған билігі батыста Дунайға дейін жетті. 9 ғ-дың басында хазар иеліктері солт-те Десна, Сейм, Сула, Сож өзендері алқаптарын қамтыды. Құрамына хазарлардан басқа алан, болғар, славян, т.б. тайпалар енген көп ұлтты мемлекетте дінге деген кеңшілік айрықша орын алды. Тәңіршілдік, ислам, христиан дінін ұстанған топтар бірге өмір сүрді. Сонымен қатар иудей дінін ұстанған еврей қауымдары кеңінен тарап, уақыт өте келе көбейе түсті. Елді қаған басқарып, оның айналасындағы ықпалды бектердің беделі жоғары болды, бұдан төмен әскери тархандар тобы тұрды. Бағынышты елдер мен аймақтарды қаған тағайындайтын тудундар басқарды. Ондай елдерден түрлі алым-салық түсіп отырды. Мысалы, Еділ болғарлары түтін басы 1 бағалы аң терісін төлесе, славяндар “әрбір соқадан” 1 күміс ақша — “щеляга” берді. Жақсы қаруланған хазар әскері Шығыс Еуропадағы шешуші күш ретінде танылды. Ғалымдар хазарлар 100 мыңнан а
Сингалдар
Кәсібі
Негізгі кәсібі – суармалы күріш өсіру, жағалауда балық аулау. Кокос пальмаларын өсіру, бау-бақша өсірудің маңызды рөлі. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін сингалдықтар өнеркәсіптік өндіріске көбірек тартылды. Көркемдік қолөнер дамыған – жұқа металлға өрнектер соғу, ағаштан ою (салттық маскалар, кандиандық сәулет стилі), тас оюы, фреска, мүсін, пальма жапырақтарына қолжазбалар т.б.
Хазар қағандығы
Ескерткiштер
Санат:Қазақстан тарихы
Сингалдар
Өмір салты
Ауылдық-қауымдық қатынастар басым, ауылдар негізінен экзогамиялық. Отбасылар патрилинейлік. Туысқандық некеге артықшылық беріледі. Бірқатар жерлерде бұрын сингалдықтар арасында жиі кездесетін полиандриялық неке сақталған (бауырластық полиандрия).
Тұрғын үйлері күріш сабанымен, пальма жапырақтарымен жабылған, верандасы бар қаңқалы үй. Еденде тоқылған төсеніштер бар.
Азық-түлікте күріш пен ащы кэрри соусы бар көкөністер басым.
Дереккөздер
Санат:Үндіарилік халықтар Санат:Азия этникалық топтары
Б. з. д. 274 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 274 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 274 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Пфаффеншлаг-Вайдхофен-ан-дер-Тайя
Пфаффеншлаг-Вайдхофен-ан-дер-Тайя (Pfaffenschlag bei Waidhofen an der Thaya) — Аустриядағы жәрменкелік коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Вайдхофен округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 981 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 29,67 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WT, ресми идентификациялық коды — 3 22 14.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йоханнес Земпер саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Тымпи (ұлттық ойын)
Тымпи – ойынға қатынасушылар шеңбер жасап, дөңгелене отырады. Біреуін ойынды жүргізүге белгілейді. Ол: «Ал, ойынды бастаймыз, бәрің түгел тым-тырыс тымпи!» -деп бұйырады. Бұдан кейін бірде-бір ойыншы дыбыс шығармауы, үн қатпауы керек. Алайда бастаушы ғана сөйлеуге ерікті. Ол адам күлерлік қимыл-қозғалыспен әзіл-қалжың сөздерді айтып, қалай да біреуді күлдірудің амалын  іздейді. Қалжың жыр да айтады. Ешқайсы шамданбайды. Өйткені ойынға қатынасушылардың аты әлгідей қалжың өлеңге қосылмауы керек. Әзілі де, сықағы да өтпесе, бет-аузын тыржыңдатып, әр түрлі құбылтады. Қолапайсыз қимылдармен құбылыстар жасап қозғалады. Жаңылыстыру үшін неше алуан сұрақтар қойып, көздеріне төнеді. Біреу абайсыз жаңылып сөйлесе не күліп жіберсе, айып тартады. Өлең айтады, ән салады не би билейді. Сондықтан ойынды жүргізуші тілмәр, әзілкеш, күлдіргі болуы керек.
Дереккөздер
1. http://www.koshpendi.kz/
2. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабынан, Атамұра 2011ж.
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
IC 4557
IC 4557 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 55483, ZWG 222.26.
Сыртқы сілтемелер
IC 4557 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Андрей Павлович Кучкин
1907-1916 жылдары Белорецк, Уфа, Вятка қалаларында жасырын рев. жұмыстар жүргiзген. Бiрнеше рет түрмеге түсiп, айдауда болған. 1917 жылы буржуазияшыл-демокр. революциядан кейін Вятка қалалық Советі мен РСДЖ (б) П Комитетiн ұйымдастырушылардың бiрi. «Ұлы Отан соғысы тарихының» редакциялық комиссиясының мүшесi. 2 рет Ленин орденiмен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1888 жылы туғандар Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Макарьевка
Өзендер:
Южный Казахстан
"Южный Казахстан" – облыстық газет. Алғашқы сандары Қазақстан Коммунистік Партиясының Шымкент облысында және қалалық комитеттері мен халық депутаттары облыстық кеңесінің органы ретінде “Смычка” деген атпен 1925 ж. 1 мамырдан 1930 жылға дейін жарық көрді. Кейіннен “Правда степи” (1930 – 1932), “Правда Южного Казахстана” (1932 – 62) деп аталды. 1962 жылдан қазіргі атауымен шығып келеді. Газетте негізінен өлкенің қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық дамуы, ұлттық саясат мәселелері қозғалады. 1975 ж. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. 1979 ж. жиырма басылым ішінен іріктеліп, Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің “Кеңес баспасөзі” бөліміне қойылған. "Южный Казахстан" қазіргі кезде Оңтүстік Қазақстан әкімдігінің газеті ретінде ”Шаңырақ”, “Молодежка”, “Южанка” секілді қосымшаларымен аптасына үш рет шығады.
Биоэтика
Биоэтика — биологиядағы этикалық мәселелерді қарастыратын ғылым. Адам ғұмырын ұзарту, жасанды адамдарды өмірге келтіру және бейімдеу, талантты тұлғаларды генетикалық тәсілдермен сұрыптау, тұқым қуалайтын сырқаттармен күрес, адам ағзаларын дәрігерлік мақсаттарға пайдалану, т.б. қазіргі заманның өзекті мәселелеріне айналып отыр. Биоэтикалық зерттеулерде моральдік қасиеттер бүкіл тіршілікті қамтитын эволюция арқылы сарапталады, оның алға жылжуына септігін тигізетіні — оң құндылыққа, қарсы әрекет ететіні теріс құндылыққа жатады. Биоэтика эволюциялық этика, экологиялық этика, әлеуметтік биология сияқты ағымдармен қатар дамыды. Биоэтиканың дамуына үлес қосқан ғалымдар: Г. Спенсер, Тейяр де Шарден, К. Уоддингтон, Д. Козловский, т.б. Биоэтикалық мәселелер қазіргі ғаламдық парадигмалармен тығыз байланысты.
Дереккөздер
Санат:Биология
Южный Казахстан
Сілтеме
Санат:Түркістан облысы газеттері‎ Санат:Орыс тілді газеттер
Камышовая (Чамлык тармағы)
Камышовая — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чамлык өзенінің сол жағалауынан 222 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чамлык. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснодар өлкесі өзендері
Константин Львович Сыроежкин
Константин Львович Сыроежкин
1956 жылы 19 маусымда Алматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Сыроежкин Лев Андреевич, зейнеткер, «Қазақ селден қорғау» аймақтық бөлімшесінің бас инженері болған.
Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО МҚК Жоғары мектебінің шығыстану факультетін (1981) Шығыс елдері бойынша халықаралық референт мамандығы бойынша; КСРО Ғылым академиясы Қиыр шығыс институтының аспирантурасын (1986) бітірген. Тарих ғылымдарының кандидаты (1986). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «ҚХР-дағы жұмысшы табының саяси рөлі (1949-1957 жылдары)». Саясаттану ғылымдарының докторы (1995). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «ҚХР-дағы этникааралық қатынастарды жүйелі реттеу: теория және тәжірибе (50-80-ші жылдар)». Синь-цзян университетінің құрметті профессоры (1997). Профессор (2004). ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының мүшесі-корреспонденті (1997), ҚР Саяси ғылымдар академиясының академигі және вице-президенті (1997).
«ҚХР-дағы жұмысшы табының саяси релі (1949-1957 жылдары): қалыптасу мәселелері» (1992), «Қытайдағы қазақтар: әлеуметтік-экономикалық және мәдени даму очерктері» (1994), «ҚХР-дағы этникааралық қатынастарды жүйелі реттеу: теория және тәжірибе» (1997), «Қазіргі замандық Синьцзян және оның қазақстан-қытай қатынастарында алатын орыны» (1997), «ҚКП ұлттық саясаты тұжырымдамасының қалыптасу эволюциясы және негізгі мазмұны» (1998), «ҚХР-дағы ұлттық-мемлекеттік құрылыс: теория және тәжірибе» (1998), «Қытайдағы этникалық сепаратизмнің аңызы мен шындығы және Орталық Азия қауіпсіздігі» (2003), «Қазіргізамандық Қытай мәселелері және Орталық Азия қауіпсіздігі» (2006), «Қытай: әскери қауіпсіздік» (2008), «Қазақстан-Қытай: шекаралас ынтымақтастықтан нысаналас серіктестікке» (үш кітапта, 2010) кітаптарының; 500-ден астам ғылыми мақаланың авторы.
Орыс, қытай және ағылшын тілдерін біледі.
КОКП мүшесі (1976-1991).
1973 жылдан - «Қазақ ауыл шаруашылығы техникасын жобалау» институтының технигі. 1974 жылдан — Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1981 жылдан - КСРО МҚК Шығыс шекаралық округі барлау бөлімінің офицері. 1983 жылдан - КСРО ҒА Қиыр Шығыс институтының аспиранты. 1986 жылдан - Қазақстан ҒА Үйғыртану институтының кіші, аға ғылыми қызметкері. 1992 жылдан - Қазақстан ҒА Шығыстану орталығы «Қытай» бөлімінің меңгерушісі. 1995 жылдан - ҚР Президенті жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институтының жетекші ғылыми қызметкері. 1997 жылдан - «Kazakhstan» Ақпараттық-талдау орталығы «Қытай, Орталық, Оңтүстік-Шығыс Азия» бағдарламасының үйлестірушісі. 1998 жылдан - ҚР Президенті жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институты директорының бірінші орынбасары. 2000 жылдан - «Континент» журналының ақпараттық талдау бөлімінің жетекшісі. 2003 жылдан - «Инвестициялар пайдалылығын зерттеу агенттігі» ЖШС Талдау ортал ығының жетекшісі. 2005 жылдан бері - «Инвестициялар пайдалылығын зерттеу агенттігі» ЖШС Талдау орталығының жетекші сарапшысы. 2006 жылдан бері - ҚР Президенті жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институтының бас ғылыми қызметкері.
ҚР СІМ жанындағы Сыртқы саясат жөніндегі алқалы кеңес төрағасының орынбасары.
Әскери атағы - запастағы полковник.
Діни көзқарасы - православиелік.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д. Сяопин.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оң көзқарастамын».
Хоббиі - кітаптар.
Сүйіп оқитін әдебиеті - әлемдік классика, фантастика.
Ажырасқан. Ұлы - Георгий.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ботафого
«Ботафого» (Botafogo de Futebol e Regatas) — Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласындағы футбол клубы, 1904 жылы құрылған. 20 ғасырдағы үздік 12 клубтың бірі.
Өз алаңындағы ойындарын "Энженьян" стадионында өткізеді.
Статистикасы
2001 жылдан бері
Сілтемелер
Санат:Бразилия футбол клубтары
Юрманка
Юрманка (Верховка) — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ноля өзенінің сол жағалауынан 34,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Аз парафинді мұнай
Аз парафинді мұнай. Кұрамындағы парафин мөлшері — 1-2 % -дан аспайтын мұнай. Синонимі — аз парафиндік мұнай.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
IC 152
IC 152 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан P (пекулярлық галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 6368, ZWG 437.16.
NGC 3860A
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 27 сәуірде астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 3860A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36573, UGC 6718, MCG 3-30-88, ZWG 97.120, IRAS11422+2003.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Гарднэр (Массачусетс)
Гарднэр (Gardner) — Массачусетс штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 20 228 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 59.6 км² шамасында. FIPS коды — 25-25485.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Саяси әлеуметтену үлгілері
Саяси әлеуметтену үлгілері -
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Вигоне
Вигоне (Vigone) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5157 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 123 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 41 км² шамасында. Пошта индексі — 10067.
Елді мекеннің қамқоршысы — san Nicola da Tolentino.
Вилья-де-Крусес
Вилья-де-Крусес (Villa de Cruces) — Испаниядағы муниципалитет. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Понтеведра провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Деса ауданында (комарка) орналасқан.
Вигоне
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Вилья-де-Крусес
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6437 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 154,5 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Понтеведра елді мекендері
Тассай (Тассай ауылдық округі)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 36 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1106 адам (544 ер адам және 562 әйел адам) болса, 2009 жылы 534 адамды (255 ер адам және 279 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Әден ата
Әден ата (2003 жылға дейін — Социализм) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Ынтымақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 16 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1070 адам (533 ер адам және 537 әйел адам) болса, 2009 жылы 1471 адамды (727 ер адам және 744 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Вася-Эдеёль
Вася-Эдеёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Югыд-Вуктыл өзенінің оң жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Озерница (Виледь тармағы)
Озерница — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Виледь өзенінің оң жағалауынан 227 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сингапур аралы
Сингапур аралы — Малакка бұғазындағы арал, Малакка түбегінің оңтүстігіне таяу орналасқан. Сингапур мемлекетіне қарайды. Жерінің аумағы 541 км², орташа биіктігі 176 м; жағалауы жазық, батпақты, шығанақты келеді. Аралдың солтүстік бөлігі құрлықпен дамба арқылы жалғастырылған. Климаты экваторлық, қаңтар айының орташа температурасы 26ӘС, шілдеде 27ӘС. Жылдық жауын-шашын мөлшері 2500 — 3000 мм. Негізгі қаласы және порты — Сингапур.
Бу турбинасы
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Муотаталь
250px|thumb|Картада орналасуы Муотаталь (Muotathal) — Швейцарияның Швиц кантонында орналасқан коммуна. Швиц округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3556 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 172.15 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1367, пошта индексі — 6436.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швиц елді мекендері
Йончово (Кырджали облысы)
Йончово (Йончово) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Черноочене қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 135 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6724. ЕКАТТЕ коды — 34117.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Қоңырсу (Есіл алабындағы өзен)
Географиялық орны
Ақмола облысы Есіл және Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсiрепов аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 46 км, су жиналатын алабы 736 км2, жалпы ұзындығы 14 км болатын 6 саласы бар.
Көз жасы субұрқағы
Тарихы
Дәстүр бойынша субұрқақты жасау бастамасын Қырым ханы Қырым Гереймен байланыстырады. Субұрқақ 1764 жылы қайтыс болған және ханның сүйікті күңі саналатын Диләра бикештің кесенесіне (дүрбе) қойылған деп болжанады. Субұрқақ II Екатеринаның келуіне байланысты Хансарайдың «Субұрқақтар ауласына» ауыстырылып (Таурид сапары кезінде), қазіргі уақытта сонда орналасқан.
Қоңырсу (Есіл алабындағы өзен)
Бастауы
Бастауын сайлы-жыралы келген жазық өңірдегі бұлақтардан алып, Қоңырсу ауылынан төменде (Қыземшек тауының оңтүстігінде) Есіл өзеніне оң жағынан құяды.
Көз жасы субұрқағы
Тарихы
Қырым Герей ханның махаббаты туралы аңыз Бақшасарайда XVIII ғасырдан бері таралып келеді. Алғашында ханның қайтыс болған сүйіктісінің ескерткіші ретінде сол кезде осылай аталмаған Көз жасы субұрқағы емес, Диләра кесенесі ғана белгілі болды. Оның есімі дүрбедегі және Жасыл мешіттегі (Жасыл Жәми, сақталмаған) жазуларында аталған.
Қоңырсу (Есіл алабындағы өзен)
Гидрологиясы
Жоғарғы және орта ағысы сайлы-жыралы жазық өңірмен ағады. Төменгі ағысындағы жағалауы жарлауытты, жарқабақты келген. Орта ағысындағы арнасында бірімен-бірі жалғасып жатқан шағын 3 көл орналасқан. Жаз айларында ағыны қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына, көл жағалауы мен төменгі ағысы шабындыққа пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) өзендері Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы өзендері Санат:Есіл су алабы
Көз жасы субұрқағы
Тарихы
Кейінгі дәстүрлер әдетте сүйікті күңнің христиан ретінде бейнеледі, бірақ оның есімі мен ұлтына байланысты ерекшеленді. Оны грек (Динора Хионис), грузин деп атады. А.С.Пушкиннің «Бақшасарай субұрқағы» шыққаннан кейін оның поляктан шыққан нұсқасы белгіленіп, ақын барған кезде бұзылған субұрқақ ханның мұңды махаббатының белгісіне айналып, Қырым аңыздарында «жастаған тас» тропы пайда болды: Қырым Герей ирандық шебер Өмерді шақырып алып: ─ Тастың менің қайғымды ғасырлар бойы көрсететіндей, еркектің жүрегі жылағандай жастайтын тасты жаса. Субұрқақтың авторы сарай шебері Өмерге тиесілі.
Сипаттамасы
Субұрқақ бірегей емес. Мұсылмандардың сарай кешендерінде жұмақ су қоймаларының бірімен байланыстыруға арналған «сәлсәбил» түріндегі қабырға субұрқақтары салынған. Мұндай «сәлсәбил» субұрқағы, бірақ шахмат тәртібімен орналасқан консолдердегі тостағандары жоқ, мысалы, араб шеберлері салған Палермодағы Сиса сарайында сақталған. «Сәлсәбилдер» сондай-ақ дүрбелерді, әулиелердің (әзизлер) бейіттерін безендірген, зираттарда орналастырылатын.
Көз жасы субұрқағына ең ұқсасы (бірақ 12 тостаған бар) сол Бақшасарай сарайының «Хауыз ауласында» орналасқан. Судың ағып өтуіне арналған тоғыз тостағанды субұрқақтарды Түркияда, мысалы, Топқапы сарайында және Мәулен мұражайында көруге болады.
thumb|right|150px|Субұрқақтың үстіңгі жағы Бақшасарайдағы көз жасы субұрқағында екі жазу бар. Үстіңгі жағындағы фигуралы субұрқақта – Шайхия ақынның Қырым Герейді дәріптейтін өлеңі: Аллаға шүкір! Бақшасарайдың жүзі тағы күлді: Ұлы Қырым Герейдің мейірімі әбден тынды! Мызғымайтын ыждағатымен ол төңірегін сумен қандырды, Ал егер Алланың қалауы болса, бұдан да көп жақсылық жасайды. Ақыл-ойының зеректілігімен су тауып, әдемі субұрқақ жасады. Кімде-кім тексергісі келсе, келіп көрсін: Біз өзіміз Дамаск пен Бағдатты көрдік және ол жақта мұндай нәрсені кездестірмедік! Әй, шейхтер! Кімде-кім шөлін қандырса, Құран тілімен былай дейді: Келіңіздер, шипалы бұлақтың ең таза суын ішіңдер! Төменгі жазбада Құран Кәрімнің 76-сүресінің 18-аяты келтірілген: Ол пейіште “Сәлсәбил” деп аталатын бір бастау бар.
Субұрқақ өсімдік өрнектерімен безендірілген. Су ағатын саңылау стилдендірілген гүлдің бес жапырақшасымен қоршалған. Екі жазудың арасында орналасқан табақтың ортасында інжір салынған тостаған ойылған. Субұрқақтың етегінде, әдетте, мәңгіліктік нышаны ретінде түсіндірілетін шиыршық немесе өмірдің мәніне күмәнданудың нышаны ұлу бейнеленген және де, мүмкін, оның жылан бейнелемесімен байланысы, сондай-ақ салттық айналымы да солай түсіндіріледі. Субұрқақтың сүйір төбесінде мүйіз тәрізді жарты ай әлемі мен крест тәрізді фигуралар үйлестірілген.
Бақшасарайдағы көз жасы субұрқағы кейінгі көшірмелердің қатары үшін үлгі болды. Оған Воронцов сарайындағы көз жасы субұрқағы немесе «Мәриәм» (сәулетші Э. Блор) және Ореандадағы императорлық иеліктегі «жүзім саябағында» орналасқан субұрқағын жатқызады.
А.Штакеншнейдер Санкт-Петербургтегі Кіші Эрмитаждың павильондық залының ішкі көрінісін жасау кезінде көз жасы субұрқақтарын шығармашылығымен қайта шығарды.
Бақшасарайдың сарынының негізінде сәулетші Н.П.Краснов Көккөздегі Жүсіповтердің аңшылық үйіне (қазіргі Никитский ботаникалық бағында) және Дединдегі Патша сарайының Шығыс залына арналған субұрқақтарын құрастырды.
Кеңес заманында Бақшасарайдағы көз жасы субұрқағының алдына А.С.Пушкиннің шойын мүсін орнатылды (ск. Мельников, 1950 (?)).
Көркем әдебиетте
thumb|left|200px|Субұрқақтың жоғарғы тостағанындағы екі жаңа раушан гүлі Махаббат субұрқағы, субұрқақ тірі! Мен саған сый әкелдім екі раушан. Тынбайтын сыбдырыңды жақсы көремін Ақындық көз жасыңды да.
Дереккөздер
Санат:Хан сарайы (Бақшасарай) Санат:Бақшасарай Санат:Қырым субұрқақтары
Байруш
Байруш (Bairros) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Каштелу-де-Пайва муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты  Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1853 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,49 км² шамасында. Халық тығыздығы — 218,3 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Б. з. д. 275 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 275 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 275 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Аккад тілі
Аккад тілі (Солтүстік Вавилондағы Аккад қаласының атымен аталған) — семит тілдерінің ең көнесі.
Кезінде халықаралық қатынас тілі болған. Кейінірек екі диалектіге (ассирия және вавилон) бөлінді. Сондықтан оны кейде ассирия-вавилон немесе вавилон-ассирия тілі деп те атайды. Аккад тілінің басты ерекшелігі: сөздің түбірі тек қана дауыссыздардан құралады, жіктік жалғаулары болмайды, есімшенің баяндауыш жасайтын ерекше түрі (пермансив) бар. Аккад тілінің графикасы шумер сына жазуына негізделген.
Дереккөздер
тарих Санат:Таяу Шығыстың көне тілдері
Яны-Я (Хуль-Тур-Ахта тармағы)
Яны-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хуль-Тур-Ахт өзенінің оң жағалауынан 23 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Unlimited Love
Unlimited Love — Red Hot Chili Peppers америкалық тобының он екінші студиялық альбомы. 2022 жылдың 1 сәуірінде Warner Records лейблінде шығарылған. Альбом топпен ынтымастыққа қайта келген гитарист Джон Фрушианте қатысуымен жазылған.
Өлеңдердін тізімі
Санат:Red Hot Chili Peppers альбомдары
Б. з. д. 276 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 276 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Сержинский белок
Сержинский белок – Иванов жотасының орта бөлігіндегі таулар.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2076 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тəріздес 24 км-ге созылған, енді жері 7–8 км шамасында. Тихая жəне Марчиха өзендерінің суайрығы. Геологиялық құрылымы құмтас, əктас, кристалдық тау жыныстарынан түзілген. Солтүстік-батысында Холодный белок, батысында Черепановский белок, оңтүстігінде Скупной белок, оңтүстік-шығысында Щебнюха, шығысында Проходной белок таулары қоршап жатыр. Тау аралық аңғарлармен тілімденген.