cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шығыс аристотелизмі
X ғасырдың ортасына қарай Аристотельдің басты еңбектерінің бәрі араб тіліне аударылды. Олардың негізінде бүкіл ғылымдарды біріктіретін философиялық бағыт қалыптасты. Шығыс ойшылдары барлық ғылымдарды теориялық (физика, математика, метафизика) және практикалық (этика, экономика, саясат) деп бөлген. Логиканы білім құралы деп те, жеке ғылым деп те түсінген.
Шығыс аристотелизмнің негізгі өкілдері:
Тағы қараңыз
Санат:Аристотель Санат:Ежелгі Грекия философиясы
НКР
(NCR Corp.), касса аппараттарын, компьютерлер мен ақпараттарды реттейтін өндіретін америкалық компания. Дейтон, Огайо қалаларындағы қарызға белшесінен батқан касса аппараттарын өндіретін мекемені сатып алған Джон Х. Пэттерсон 1884ж. National Cash Register Co. негізін қаланған.Олардың дизайнін жақсартты, сатуға көп күш жұмсады және өз өнімдері сатылған соң жөндеушілерді жалдады. 20ғ. компания кеңейді, 1920ж. есептеу техникасын сата бастады, Екінші дүниежүзілік соғыста электронды өнімдерін, компьютер бөлшектерін және бағдарламалық қамтамасыз етуді 1960ж., микроэлектрониканы 1970ж. сатты. 1991ж. оны «Америка телефон және телеграф» (АТТ Корп.) сатып алды және АТ&Т Global Information Solutions деп аталды. 1996ж. АТ&Т үшке бөлінді, НКР өз атын қайтадан қойды.
Санат:Компаниялар Санат:Америка компаниялары Санат:Техника
Ақ қалмақ
Ақ қалмақ - қазіргі тілеуіттеер мен алтайлықтардың арғы атасы; алтайкісі (алтай-кижи) мен төлеңгіттердің  денін 19 ғасырда осылай атаған. Ақ қалмақ 17 ғасырда және одан кейінгі дәуірде Би (Бия), Қатын өзендерінің қосылған жерінен қазіргі Новосибирск қаласына дейін Обь өзені бойындағы далалық жерде көшіп- қонып жүрді, негізінен  ірі қара өсірді. А. қ, батыста құланды даласын алып жатты, шығыста Томь өзеніне дейін жетті. 17ғасырдың басында Ақ қалмақтың саны 5мың адамдай болды.
Дереккөздер
Қазақ совет энциклопедиясы, Алматы, 1972 жыл, 1 том,209 бет
Браунсвилл (Орегон)
Браунсвилл (Brownsville) — Орегон штатының Linn округіне жататын АҚШ қаласы.
Олег Зиновьевич Рутгайзер
Олег Зиновьевич Рутгайзер (1940 ж.т., Алматы қ.) – тех. ғыл. докт. (1996). Ташкент политех. ин-тын бітірген (1962). Өзбекстандағы трансформатор з-тында инж. (1962–65), Қазақ политех. ин-тында ассистент, аспирант, ғыл. қызметкер (1965–75, қазіргі ҚазҰТУ), Алматы энергетика ин-тында аға оқытушы (1975–82), Қазақ политех. ин-тын-да доцент (1982–96). 1997 жылдан Алматы энергетика және байланыс ин-тында оқу-әдістемелік бөлімінің бастығы қызметін атқарды. «Исследование, разработка и внедрение систем автоматического управления натяжением полос и нитей в технологических процессах» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 90 ғыл. жарияланымның авторы.
Браунсвилл (Орегон)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Көлденең алап
Көлденең алап — кратонішілік алап, кратонды жиектейтін геосинклиннің жалғасы ретінде оның шекарасына қарай созылады. Көлденең алапты толтыратын сынықты материал (грауваккалық құмтастар, құмайтты тақтатастар, кейде әктастар) геосинклиннен келеді.
Дереккөздер
Санат:Геология
Қысымның қатты денелер, сұйықтар және газдар арқылы берілуі. Паскаль заңы
'''Қысымның қатты денелер, сұйықтар және газдар арқылы берілуі. Паскаль заңы''' - Қатты денелердің, сұйыктардың және газдардың барлык қасиеттері олардың құрылысына байланысты болады. Сондыктан біз ең әуелі оларды құрайтын молекулалардың қалай орналасқанын, қалай қозғалатынын және бірімен-бірі қалай әрекеттесетінін, қатты денелердің, сұйықтар мен газдардың негізгі қасиеттерін еске түсірейік. Мынадай тәжірибе жасайык. Алақаныңды жоғары қаратып, сол қолынды үстелге қой. Кітапты алаканыңа қырымен қойып, оны оң қолыңмен төмен кысып бас.
Сол қолың қысымның артуын сезе ме?Енді кітапты алақанға емес, үстелге қой. Бір колыңмен кітапты үстінен ақырын бас,екінші қолыңды кітаптың қырына тигізіп ұстап тұр. Осы кезде қол косымша кысымды сезе ме?
Міне, осы тәжірибені жасай отырып, кітаптың өзіне түсірілген қысымды бір ғана бағытта (сыртқы әрекет күшінің бағытында ғана) тарататынына көз жеткізуге болады.
Мұны қатты денені құрайтын молекулалардың белгілі бір ретпен орналасатыны және олардың кандай да бір нүктенің төңірегінде тербеліп қана қозғалатыны әрі молекулалардың осы нүктеден алыс ұзап кете алмайтыны аркылы түсіндіре аламыз. Ал енді сұйықтар мен газдарда кысымның берілуі басқаша болады. Сұйықтар мен газдар қысымды, қатты дене сияқты бір бағытта ғана емес, жан-жакка бірдей таратады.
Ауаның кысымды барлық жаққа бірдей жеткізетінін балалар ойнайтын резеңке шарды, колдопты және т.б. үрлеген кезде бақылауға болады.Үрлеген кезде ауаның бір бағытта берілетініне қарамастан, шар немесе  доп  барлык бағытта біркелкі ұлғаяды. Бұл - катты дененің қысымды жеткізу процесінен мүлдем өзгеше кұбылыс.
Паскаль шары деп аталатын құралмен тәжірибе жасап көрейік. Ол бір жазықтық бойында орналасқан саңылаулары бар шардан және поршеньді цилиндрден тұрады. Егер шарға су немесе түтін толтырып, поршеньді бассақ, шардың саңылауларынан су немесе түтін барлық бағыт-бірдей ұзындықта шапшып немесе будактап шығатынын байқаймыз. Бұдан қысымның барлық бағытқа таралып қана қоймай, оның мәнінің де бірдей болатыны көрінеді. Бұл сұйықтар мен газдардың өзіне түсірілген қысымды барлық бағытқа бірдей жеткізетінінің дәлелі.
Көптеген бақылауларға сүйене отырып, француз ғалымы Блез Паскаль сүйықтар мен газдардың кысымды барлық жаққа. бірдей жеткізетінін дәлелдеді. Сұйыққа немесе газға түсірілген қысым барлық бағыт бойынша өзгеріссіз беріледі. Бұл қағида Паскаль заңы деп аталады.
Сұйықтар мен газдардың қысымды барлык. жаққа бірдей жеткізе алуы оларды құрайтын молекулалардың еркін қозғалғыштығымен түсіндіріледі
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Астрономия
Электромагнитті
Секундына 300 мың километр жылдамдықпен қозғалатын электромагниттік сәулелену бізді айнала қоршап жатыр. Ол тіпті ғарыштық вакуумда да бар, өйткені ол таралуға орта талғамайды.
Электромагниттік сәулеленудің жылдамдығы = 3x108м/с. Бұл – жарық жылдамдығы
Оның сәулелену ошағындағы электрондар қозғалысынан пайда болатын энергиясы электр және магнит өрісі ретінде тарайды.
Бұл өрістер бір-біріне перпендикуляр тербеліп, көлденең толқын бойымен қозғалады, яғни олар қозғалыс бағытына перпендикуляр.
Толқын ұзындығының диапазоны өте үлкен. Ол атом өлшемінен басталып, мыңдаған километрге дейін жетеді.
Бұл электромагниттік спектр деп аталады.
Электромагниттік спектр
Спектрдегі толқындар өздерінің толқын ұзындықтарымен немесе жиіліктерімен, яғни, бір секундтағы толқын санымен сипатталады.
Жұлдыз, Күн сияқты электромагниттік сәулеленудің табиғи көздері де бар.
Электромагниттік сәулеленуден пайда болған энергияны көп мақсатта қолдануға болады.
Толқын ұзындығы қысқарған сайын, жиілік те толқын тасымалдайтын энергия мөлшерімен қатар өседі.
Жоғары жиілікті ультракүлгін, рентген және гамма сәулелері атом не молекуладан электрондарды босата алатындай белсенді болады.
Бұл иондалу деп аталады. Атомдар зарядталған иондарға айналып, әртүрлі қасиеттерге ие болуы мүмкін.
Табиғи және техногенді көздерден бастау алатын электромагниттік сәулеленудің тіршілік үшін маңызы зор.
Электромагниттік сәулелердің электромагниттік спектріндегі алатын шегі өте үлкен. Бұл сәулелер қайдан келеді және оның жиіліктері мен толқын ұзындықтары қалай өзгереді? Маңызды деректер
Электромагниттік сәулелер біздің айналамызды қоршап тұрады және оның қуаты қатты өзгереді. Электромагниттік сәулелену электромагниттік спектрде өлшенеді. Табиғи және жасанды электромагниттік сәулелер болады. Ол бізге пайдалы, зиянсыз немесе қауіпті де болуы мүмкін.
Дереккөздер:
https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/
Невиллер-ла-Рош
Невиллер-ла-Рош (Neuviller-la-Roche) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Мольсайм округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,19 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67321, пошта индексі — 67130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 403 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,85 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Шаймұрат Шәукетұлы Отарбаев
Шаймұрат Шәукетұлы Отарбаев 1958 жылы 7 желтоқсанда Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының Бірлік ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Отарбаев Шәукет, зейнеткер, мектепте жұмыс істеген. Анасы - Тұрғанова Кәмила, зейнеткер, балалар бақшасының меңгерушісі болған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1980), құқықтанушы. 1980 жылдан - ҚазКСР Ғылым Академиясы философия және құқық институтының кіші ғылыми қызметкері. 1984 жылдан - ҚазКСР ҰҚК органдарында қызметте. 1995 жылдан - ҚР ҰҚК төрағасы аппаратының жетекшісі. 1997 жылдан - ҚР ҰҚК Кадрлар департаментінің бастығы. 2000 жылдан - БҚО бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2003 жылдан 2009 жылдың мамыр айына дейін - Қарағанды облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - Маңғыстау облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» (1988), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Мінсіз қызметі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған. ҚР ҰҚК Құрметті қызметкері. Запастағы генерал-майор. Қыздары - Сандуғаш (1983 жылы туған), Сәлима (1999 жылы туған), Медина (2004 жылы туған); ұлы - Санжай (1985 жылы туған). Немересі - Іңкәр (2005 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Езюс
Езюс (Eysus) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Олорон-Сент-Мари округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,72 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64224, пошта индексі — 64400.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 697 адамды құрады. Халық тығыздығы — 103,72 адам/км².
Курувр
Курувр (Courouvre) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Коммерси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,66 км² шамасында.
Езюс
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Курувр
Коммунаның INSEE коды — 55129, пошта индексі — 55260.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 38 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,39 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Тұрар Рысқұлов
Тұрар Рысқұлов (26 желтоқсан 1894, Жетісу облысы, Верный уезі Шығыс Талғар болысы – 10 ақпан 1938, Мәскеу) – Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасының мемлекет қайраткері және жазушы.
Төңкеріске дейін
Дулат тайпасының Шымыр руынан. Оның әкесі Рысқұл Жылқыайдарұлы 19 ғасырдың 80-жылдары патша әкімшілігінің озбырлығына шыдамай Сырдария облысының Черняев уезінен (қазіргі Түркістан облысы Түлкібас ауданы) Верный уезіне қоныс аударып келген болатын. Жаңа қонысында да әділетсіздік көрген Рысқұл 1904 жылы желтоқсанда халыққа тізесі батқан Саймасай Үшкемпіров деген болысты атып өлтіреді. Түрмеде жатып өш алушылардың жалғыз ұлы Тұрарға зияны тиер деп қауіптенген ол оны өзінің қасына алдыртады. «Түрме баласы» аталған Рысқұлов түрме үйлерін сыпырып, бастықтың атын айдап жүріп орыс тілін үйренеді. Әкесі 10 жылға сотталып Сахалинге жер аударылған соң Рысқұлов – «Қырғызбаев» деген жалған фамилиямен нағашыларының қолына келіп, Меркідегі орыс-түземдік бастауыш мектепте оқиды. Мұндай аралас мектептер белсенді миссионерлік мақсат ұстанған болатын. Әкесімен бірге Верный қаласының түрмесінде болған кезінде түрме бастығы Приходько жас Рысқұловты шоқындыруға әрекеттенсе, Меркідегі шәкірт кезінде де осындай әрекет оның алдынан тағы да шығады.
1910 жылы Рысқұлов Пішпектегі 1-дәрежелі ауыл шаруашылығы мектебіне қабылданып, оны 1914 жылы қазан айында бау-бақша өсіруші мамандығы бойынша бітіріп шығады. Бұл мектепті үздік бітірген оған Самара қаласындағы орта дәрежелі ауыл шаруашылығы училищесіне түсу үшін арнайы жолдама беріледі, бірақ училище директоры «қазақ – көшпелі, оған жер өңдеуді оқудың қажеті жоқ», – деп қабылдамай қояды. Тауы шағылған Рысқұлов 1915 жылы Ташкенттегі мұғалімдер семинариясына түсуге тырысады, бірақ оны мұнда да «бұратана» деген сылтаумен қабылдамайды. Ақыры ол оқу министріне арыздана жүріп, арнайы рұқсатпен емтихан тапсырады да, оқуға қабылданады. Күн көру үшін оқумен қатар Ташкент қаласының іргесіндегі Красноводск тәжірибе алаңында бағбан болып істеді.
1916 жылы жазда қазақ даласында ұлт-азаттық көтеріліс басталған кезде Рысқұлов оқуын тастап, Әулиеата уезіндегі Меркі ауылына аттанды. Ол Меркіге келген кезде халық ашық бас көтерулерге шығып, жер-жерде қарулы қақтығыстар өрши бастаған болатын. Ол Аққөз Қосанұлы бастаған көтерілісшілердің іс-әрекетіне ұйымдық сипат беріп, саяси бағдар сілтеді. Меркідегі көтерілістің өршіген кезінде Рысқұловты патша әкімшілігі тұтқындайды, бірақ оның іс-әрекетінен кінә таба алмай босатып жіберуге мәжбүр болады. 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін көктемде Рысқұлов Меркіге оралып, онда «Қазақ жастарының революциялық одағын» құрады. Осы жылы жазда Рысқұлов РСДЖП құрамына мүше болып қабылданды.
Төңкерістен кейін
1918 жылы сәуірде Әулиеата уездік кеңесінің атқару комитеті төрағасының орынбасары болып сайланып, өз күш-жігерін ашаршылыққа ұшыраған халықты төніп тұрған ажал тырнағынан арашалап қалуға, орыстар мен қазақтардың арасындағы қарым-қатынасты реттеуге, кеңестерге жергілікті халық өкілдерін көптеп тартуға жұмсады. Әулиеата уездік төтенше комиссия ұйымдастырып, қарулы отрядпен бірге уезді аралап, орыстар мен қазақтардың өзара қырқысын тиюға, контрибуция ретінде тартылып алынған қазақтардың мал-мүліктерін өздеріне қайтарып бергізуге тырысты. Рысқұловтың ықпалымен Әулиеата уездік кеңесінің құрамы мен жұмыс тәсілі тез өзгере бастады.
1918 жылы 21 сәуірде уездік кеңестің мүшелігіне қазақтар арасынан депутаттар сайлау мақсатымен Әулиеата қаласында Рысқұлов ұйымдастырған қазақтардың жиыны болып өтті. Жиналыстың шешімі бойынша Әулиеата уездік кеңесінің 26 мүшесінің 15-і жергілікті халық өкілдері болды. Рысқұловтың жетекшілігімен Әулиеата қаласы маңында қоғамдық тамақтандыру орындары ұйымдастырылып, онда 20 мың адамға дейін ашыққан қазақтар тамақтандырылды. 1918 жылы шілдеде Әулиеата уездік кеңесінің атқару комитеті төрағасы болып сайланды. Уездік кеңестің сан түрлі қызметін ұйымдастыра отырып, Рысқұлов бұрынғысынша негізгі күш-жігерді ашаршылықпен күрес ісіне бағыттады. Сырттан келер көмектің жоқтығы оны тек ішкі резервтерді тиімді пайдалана білуге мәжбүр етті. Рысқұлов Әулиеата қаласының 52 орыс капиталисіне ашаршылыққа ұшыраған халықтың пайдасына 3 млн. сом салық төлеттірді.
1919 жылы 14 наурызда Түркістан Республикасы кеңестерінің 7 съезінде Орталық атқару комитеті төралқасы төрағасының орынбасары болып Рысқұлов сайланды. Осы жылы 14 – 31 наурыз аралығында Ташкент қаласында болып өткен Түркістан КП-ның 2 конференциясында ОК жанынан Мұсылман бюросын құру туралы шешім қабылданды. Рысқұлов Мұсылман бюросы қызметін жандандыра түсу мақсатымен оның ұйымдастыру, редакция-баспа, мәдени-ағарту және әскери бөлімшелерін құрды. 1919 жылы шілдеде Түркістан Республикасы атқару комитеті Әулиеата және Черняев уездеріндегі саяси-әлеуметтік және ұлтаралық қарым-қатынас жайымен танысу үшін онда арнайы комиссия аттандырды. Рысқұлов төрағалық еткен бұл комиссия Әулиеата атқару комитетінің мүшелерін өз міндеттерін іске асыра алмағаны үшін қатаң сынға алып, бұл комитеттің таратылғанын жариялады. Осыдан кейін Әулиеата уездік атқару комитетінің орнына Түркістан атқару комитетінің шешімімен Әулиеата уездік уақытша Революциялық комитет ұйымдастырылды.
1924 жылы 4 ақпанда РКП(б) ОК шешіміне орай Рысқұлов Коминтерн атқару комитетінің құрамына қызметке жіберілді. Коминтерн атқару комитетінің Орталық-Шығыс бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып бекітілді. 1924 жылы жазда Коминтерн атқару комитетінің Моңғолиядағы өкілетті өкілі болып тағайындалды. Ол онда Моңғол Халық Республикасының аяғынан нық тұрған мемлекеттік ретінде қалыптасуына зор еңбек сіңірді. Ол Моңғолия Конституциясының жобасын әзірлеуге атсалысты. Моңғолия астанасының атын Уланбатор (Қызылбатыр) деп қоюды ұсынған Рысқұлов болатын.
1926 жылы наурызда Рысқұлов Қазақстанға жіберіліп, Қазақ өлкелік БК(б)П комитетінің Баспа бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды. Осы жылы 19 сәуірде Рысқұлов Қазақ өлкелік БКП (б) комитеті қаулысымен «Еңбекші қазақ» газетінің жауапты редакторы болып бекітілді. Көп ұзамай 31 мамырда Бүкілодақтық орталық атқару комитетінің қаулысымен Ресей Федерациясы Халық комиссарлары кеңесі төрағасының орынбасары болып бекітілді. Бұл қызметіне қоса Рысқұлов Түрксіб темір жолын салуда үкімет комиссиясының төрағасы болып, оны 6 жылда аяқтау орнына 3 жылда пайдалануға берілуін ұйымдастырды. Маманданған қазақ жұмысшыларын қалыптастыруға, қазақ жастарын Ресей және шет ел оқу орындарында көптеп оқытуға көп көңіл бөлді. Қазақ өлкелік БК(б)П к-тін басқарған Ф.И. Голощекиннің «Қазақстанда кіші Қазан» төңкерісін жасау идеясына ашық қарсы шықты. Кеңестік ұжымдастыру саясатының зардаптарын жою, Қазақстандағы ашаршылықтың апатынан халықты құтқару жайында И.В. Сталинге нақты ұсыныстар жасады. Бірақ И.В. Сталин Рысқұловтан гөрі Ф.И. Голощекинге сенім артатындығын танытты. Рысқұлов қолынан келгенше ашаршылық тауқыметіне ұшырағандарға жәрдем көрсетуге талпынды. 1933 жылы Алматы облысының, қазіргі Өжет ауылының шетінде кетіп бара жатып, бір топ еңбекшіні көріп, сонау қиын-қыстау ашаршылық кезіңде, Мойынтұрық ауылының атын, Өжет етіп өзгертуді ұсынған.
Соңғы күндері
1937 жылы 21 мамырда Кисловодскіде демалыста жүрген Рысқұлов «пантүрікшіл», «халық жауы» деген айыппен тұтқынға алынды. Кеңестік қуғын-сүргінге ұшыраған Рысқұлов Мәскеу түрмесінде жүрек ауруынан қайтыс болды. Рысқұловтың әйелі Әзиза да кеңестік қуғын-сүргін құрығына ілігіп, АЛЖИР-де 18 жыл айдауды бастан кешті. Ұлы Ескендір түрмеде қайтыс болды. Рысқұлов есімі КСРО Әскери коллегиясы Жоғырғы Сотының шешімімен 1956 жылы 8 желтоқсанда ақталды. Қазіргі кезде Жамбыл облысының бір ауданына Рысқұлов есімі берілген. Тараз қаласында Рысқұлов есімімен аталатын демалыс паркі бар, онда Рысқұловқа ескерткіш қойылған Қызыл граниттен жасалған Рысқұлов ескерткішінің архитекторы – А.Рыспаев, мүсіншісі – Ю.Баймұқашев. Алматы қаласындағы Басқару академиясына Рысқұлов есімі берілген. Көрнекті қазақ жазушысы, мемлекеттік қайраткері Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (1-2 том кітабы), «Жұлдызды көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты роман хамсасында Рысқұлов келбеті сомдалған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан саясаткерлері Санат:26 желтоқсанда туғандар Санат:10 ақпанда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан революционерлері
Отырар руханияты музей-кітапханасы
Отырар руханияты музей-кітапханасындағы Президент кітапханасы|right|thumb
Отырар кітапханасы
Отырар руханияты музей-кітапханасы - мәдени мекеме. Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің әдебиет және өнер бөлімі негізінде, Халық Депутаттары Қызылқұм ауданы Кеңесі аткомының №388 қарары бойынша (1991 жылы 6 қараша), музейдің 1992 жылы 15 маусымдағы №48 бүйрығымен қоғамдық негізде, 2000 жылы Мәдениет комитетінің келісімімен Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің филиалы ретінде ашылды.
Отырар кітапханасының тарихы мен жалпы тұрғыдағы сипаттамасы
Ежелгі Отырар қаласы Сырдарияның Арыс өзеніне құяр жерінде Ұлы жібек жолының бойында орналасқан. Айналасы – ат шаптырым терең ор, биік қорған. Төбе басында хан сарайы, жан-жағында қару-жарақ, теңге соғатын ұстаханалар, шәкірттер дәріс алатын бірнеше медреселер болған. Батыс жағындағы қақпа арқылы орыс көпестері, Шығыстан – монғол, қытай кезбелері кіретін. Түстіктен – Шаш, Бұхара қалаларынан шыққан араб саудагерлерін, терістіктен –башқұрт, саха ханзадалары жіберген керуен тізбелерін көруге болар еді. Сол керуендер арқылы қалаға әр түрлі әшекей бұйымдар, маталар, тең-тең кітаптар келеді екен.
Cаудагерлердің кітабы қайда әкеледі?
Саудагерлер тұс-тұстан алып келіп жатқан кітаптар Отырар қаласының үлкен кітапханасына жиналған. Осы кітапхана түкпір-түкпірден жиналған сирек кездесетін кітаптарымен аты шыққан. Отырарда жұлдыз санаған сәуегейлер, ойшылдар, ғалымдар, дүниенің сырын болжаған көріпкелдер өмір сүрген. Олар дүние жүзіне аты мәлім Отырар кітапханасынан сол кездегі бар кітаптарды алып оқып, ғайайып дастан, бәйіттер жазған. Қолжазба бетіндегі ой теңізіне малтыған, әлемге аты шыққан ғалымдардың басым көпшілігі осы Отырар кітапханасында болған. Білімге ұмтылған қаншама зерек шәкірт осынау кітапхана шырағданы астынан ғұлама атанды. Кейінгіге тірі сөз қалдырды. Соның бірі Қожа Ахмет Иасауи ақынның « Сөйлеп кетсем тілімдесің, тебіренгенде ділімдесің» деген хикметі, « Махаббатпенжаратқан адамзатты, сен де сүй бауырым деп жаннан тәтті», « Адамдар бірін-бірі мейірлене сүйсе, ізгіліктен жүрегіне шам жаға білсе – сонда ғана бақытты. Жарық дүниеге бекер келмегені», - деп түсіндіреді. Отырар медресесін бітірген шәкірттерден қалған қағазға, тасқа сақтиянға, қамысқа жазылған қолжазбалар Қазақстанның әр жерлерінен табылып жатыр. Көне заман кітаптары тек қана қолмен, қауырсын қаламмен жазылған. Тіпті есте жоқ ескі заманда бабаларымыз өздерінің тарихын, келер ұрпаққа арнаған сөзін қышқа, тасқа ойып қалдырған. Сүйекке, ыдысқа, теріге сіңіріп келтірген сөз, сөйлемдер қаншама. Қағаз жасалмай тұрғанда кітапты неге жазды деген сауал тууы мүмкін. Бабаларымыз ерте кезде Тараз қаласының маңына кілең ақ ешкі өсіріпті. Оларды терісі үшін өсіреді екен. Күзде сойып, терісін сыпырып, иге салады. Майы кетіп, тұз сіңіп, сірескен жарғақты көлеңкеге кептіреді. Қағаздай жұқа етіп иін қандырады. Содан соң қаттап, орап, түйеге тиеп, шартарапқа жөнелтіп жатады. Тараз ешкісінің терісіне түскен әріп өшпейді. Жүздеген жылдарға еркін жетеді. Отырар кітапханасының сөресінде ақ теріге жазылған, алтын жалатқан қаншама кітап көз жауын алатын болған. Мұның үстіне күйген қышқа түсірген, ыдысқа ойған, тасқа, ағашқа қашап келтірген бабалар қолтаңбасы мол-ақ. Аңыз бойынша, әлемге аты шыққан кітапхананы Шыңғыс хан түмені өртеп, біраз кітапты қала қорғаушылары құмыраға салып жер астына тығып сақтап қалған деседі. Қазіргі уақытта сол кітаптарды іздеу жұмыстары жүріп жатыр.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары Санат:Қазақстан кітапханалары
IC 3478
Сыртқы сілтемелер
IC 3478 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Эркер
thumb Эркер (нем. Erker) – сәулет өнерінде ғимарат қабырғасына жоғарыдан төмен шығыңқы орнатылған бүйірлі жолақ. Ол жарты шар пошымды немесе көп қырлы болып келеді де әйнектеледі. Эркер бөлме ауданын кеңейтуге жағдай жасайды. Көбінесе ғимарат-құрылыстардың жоғары қабаттарына орнатылады.
Сен-Жермен-ле-Бель
Сен-Жермен-ле-Бель (Saint-Germain-les-Belles) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 37,28 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1151 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,87 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Электромагниттік үйлесім
Электромагниттік үйлесім (electromagnetic compatibility) — электромагниттік бегеуілге орнықтылық және кабельдік жүйенің зиянды сеуле шығаруы. Электромагниттік үйлесім сыртқы электромагниттік өрістер бар кезде электрондық құрылгылардың жұмыс істеу мүмкіндігі; құрылғылардың өзіндік электромагниттік сәуле шығаруын басқа құрылғылардың жұмысына әсер етпейтін деңгейге дейін шектеу болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ота (Оңтүстік Корсика)
Ота (Ota) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,16 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A198, пошта индексі — 20150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 550 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,41 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Фольвиль (Эр)
Фольвиль (Folleville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,16 км² шамасында.
Фуэнтельвьехо
Фуэнтельвьехо  (Fuentelviejo) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Алькаррия ауданында (комарка) орналасқан.
Фольвиль (Эр)
Коммунаның INSEE коды — 27248, пошта индексі — 27230.
Фуэнтельвьехо
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 50 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,74 км² шамасында.
Фольвиль (Эр)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 190 адамды құрады. Халық тығыздығы — 30,84 адам/км².
Фуэнтельвьехо
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гвадалахара елді мекендері
Фольвиль (Эр)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Гаццо
Гаццо (Gazzo) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3924 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 173 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 35010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Кваме Нкрума
thumb|right|200px| Фрэнсис Нвиа Кофи Кваме Нкрума, (Francis Nwia Kofie Kwame Nkrumah; 1909ж. қыркүйек, Нкрофул, Алтын жағалау – 1972ж. 27 сәуір, Бухарест, Румыния), Гананың алғашқы премьер-министрі, алғашқы президенті (1960-1966); философ, әлеуметтанушы және саясаткер.
1972 жылы Бухарестте тері карциномасынан қайтыс болған.
Санат:Президенттер Санат:Гана Санат:1909 жылы туғандар Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Свет Оразаев
Свет Оразаев (1939-1999) - 24 желтоқсанда Алматы облысы, Ақсу ауданына қарасты Ақсу ауылында дүниеге келген. Қазақ ұлттық унивеситетіің журналистика факультетін тамамдаған. Аудандық және облыстық газет редакцияларында, Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында жұмыс істеді. Соңғы жылдары Жезқазған облысындағы Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы» газеті редакциясында қызмет істеген. Өлеңдері бірнеше рет ұжымдық жинақтарға енген. «Дала даусы» (1987), «Шырқау биік» (1976), «Өлеңім — өзім» (1994) атты жыр жинақтарының авторы.
Дереккөздер
Санат:1939 жылы туғандар Санат:1999 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Алматы облысы тұлғалары Санат:Шет ауданы тұлғалары
Булухта (өзен)
Булухта — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черга №696 өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мкхитар Размикович Манукян
Әскери атағы - капитан.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жағымды».
Хоббиі - автомобильдер.
Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.
Үйленген. Жұбайы - Манукян Аревик Рубиковна (1983 ж. т.); қыздары - Манукян Нора (2002 ж. т.), Манукян Карине (2005 ж. т.).
Дереккөздер
Санат:1973 жылы туғандар Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша балуандар Санат:Қазақстан балуандары Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Гросштайнбах
Гросштайнбах (Großsteinbach) — Аустриядағы коммуна. Штирия федералды жеріне қарасты Фюрстенфельд округінің құрамына енеді.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Рат (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Тука
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 7468
NGC 7468 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан E1/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 15 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7468 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70332, UGC 12329, MK 314, ZWG 453.52, KUG 2300+163, IRAS23004+1619, PRC C-69.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Ичма (Юга тармағы)
Ичма — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Эритроциттер
thumb Эритроциттер (грек. erythros – қызыл және kytos – ыдыс) – адам мен жануарлар қанындағы қызыл түйіршіктер. Эритроциттер омыртқасыз жануарлардың (тікентерілердің) қанында да болады. Адам Э-інің пішіні екі жағынан ойыс диск тәрізді, диам. 7 – 8 мкм. Дені сау ер адамдардың 1 мм3 қанында 4 – 5 млн., әйелдерде – 3,9 – 4,7 млн. Эритроциттер болады. Сүтқоректі жануарларда (7 млн-дай не бұдан да көп), құстарда 3 млн-дай, ең аз мөлшерде балықтар мен құйрықты қосмекенділерде (150 мыңдай). Э-дің тіршілік ету ұзақ. 125 тәуліктей (әрбір секундта 2,5 млн-дай Э. түзіліп, сондай мөлшерде Эритроциттер өз тіршілігін жойып отырады). Э. өкпеден тіндерге оттек (О2), ал тіндерден өкпеге көміртектің қос тотығын (СО2) тасымалдайды, бұдан басқа ағзадағы қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті реттейді, қан плазмасынан аминқышқылдары мен липидтерді адсорбциялап, оларды тіндерге жеткізеді. Адам мен жануарлардың Эритроциттерның құрамында ядро болмайды. Құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер және балықтардың Эритроциттерінде ядро болады. Эритроциттердің құрамындағы қызыл түсті гемоглобин ағзада маңызды рөл атқарады. Ж. Ахметов
Эритроцит (erythrocyti, грек, erythros — қызыл, kytos — жасуша) — сүтқоректі жануарлар филогенезінде газ алмасу процесіне байланысты мамандану нәтижесінде ядросы мен органеллаларынан айырылған ядросыз қанның кызыл жасушасы. Эритроцит пішіні дөңгелек, екі жағы ойыс келген жасуша. Тек түйе мен ламада оның пішіні сопақ болып келеді. Балықтарда, қосмекенділерде, бауырымен жорғалаушыларда, құстарда эритроциттің ядросы сақталған, пішіні сопақ болып келеді. Эритроцит құрамының 60% су, 40% құрғақ заттар. Құрғақ заттардың 95% ағзадағы газ алмасу процесін жүргізуге маманданған, қызыл түсті күрделі протеин — гемоглобин кұрайды. Гемоглобинді глобин протеині мен құрамында екі валентті темір болатын қызыл түске бояғыш зат — гем құрайды. Гемоглобин өкпеде оттегімен тотығып, оксигемоглобин түзеді. Организм ұлпаларында ол тотықсызданып (оттегті бөліп, көмірқышқыл газымен байланысады, карбоксигемоглобинге айналып, өкпеде көмірдің қостотығын ауаға шығарып, оттегімен тотығып, қайтадан оксигемоглобинге айналады да, жануарлар ағзасындағы газ алмасу процесін іс жүзіне асырады. Газ алмасу процесімен қатар, эритроцит плазмолеммасына амин қышқылдарын, қарсы денелерді, уларды, дәрі-дәрмектерді сорып алып, тасымалдау қызметін де атқарады. Эритроциттер ядросы жоқ қызыл түсті қан жасушалары. Олар ортасы қысыңқы тегершік пішінді болады. Бұл эритроциттің бетін 1,5 есе үлкейтеді және газдар қозғалысына неғұрлым бейімдірек келеді.
Қан құю
Донордан реципиентке қан құю кезінде эритроциттердің агглютинациясы (желімдеу), сондай-ақ гемолиз (олардың бұзылуы) болуы мүмкін. Мұны болдырмау үшін 1900 жылы Карл Ландштейнермен ашылған қан тобын ескеру қажет. Агглютинацияны эритроцит бетіндегі ақуыздар — антигендер (агглютиногендер) және плазмадағы антиденелер (агглютининдер) тудырады. 1907 жылы Янмен тұжырымдалған AB0 жүйесінде 4 қан тобы бөлінеді,олардың әрқайсысына әртүрлі антигендер мен антиденелер тән. Құю әдетте бір қан тобының иелері арасында ғана жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Қан жасушалары
Көлемдік атыз
Көлемдік атыз — сынамаларды алу тәсілі. Сынамаға сызық бойынша үздіксіз орналасқан нүктелер қатарынан көлемі бірдей материал алынады. Материалдың көлемі өлшеуіш ыдыста руда ығыстырып шығарған су арқылы анықталады. Бұл тәсіл көлем тұрақтылығын қамтамасыз еткенімен, қосымша операция — көлемді өлшеу жүргізілуіне байланысты ыңғайсыз.
Дереккөздер
Санат:Геология
Хановей-Яха (Вары-Хадыта тармағы)
Хановей-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вары-Хадыта өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
1552 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1552 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1552 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Алаптар бойынша ірі өзендерге сипаттама
Ертіс
Ертіс - Солтүстік Мұзды мұхит алабының басты өзені. Оның ұзындығы 4248 км, тек 1700 км-ге жуық бөлігі ғана Қазақстан жері арқылы ағып өтеді. Ол Қытайдан Бала Ертіс деп басталып, Қазақстанда Қара Ертіс деп аталып, Зайсан көліне келіп құяды. Көлден ағып шыққанда өзен Ақ Ертіс немесе Ертіс деп аталады да, Ресей аумағындағы Обь өзеніне барып құяды. Ертіс алғашқыда белесті-төбелі жазықпен ағып, Алтайдың Нарын, Қалба жоталары, т.б. тау сілемдерінің аралығындағы тар шатқалдармен Өскемен қаласына дейін ағады. Оған Семей мен Өскемен қаласының аралығында көптеген салалар келіп құяды. Бұлардың ішіндегі суы мол әрі ең ірісі - Бұқтырма. Ертіс өзенінің бойында Бұқтырма сағасынан төменіректе Бұқтырма СЭС-і салынған. Ертіс шатқалында орасан зор бөгет (биіктігі 96 м) салудың нәтижесінде, ағыс бойымен жоғары қарай ұзындығы 600 км-ге созылған су бөгені бар. Бұқтырма бөгенін көлеміне қарай Үлкен Ертіс теңізі деп атауға болады. Бұқтырма бөгенінен төменде, тау аралығындағы тар шатқалда Ертіс өзенінде екінші бөген - Кіші Ертіс жасалған. Ертістің бұл жердегі суын көтеріп тұрған Өскемен СЭС-інің бөгеті. Өскемен мен Семей қалаларының аралығында Шүлбі бөгені орналасқан. Оны Шүлбі СЭС-інің бөгеті бөгеп тұр. Өскеменнен төмен қарай Ертіс кең аңғармен ағады, оның оң жағында - Кенді Алтай, сол жағында - Сарыарқа жатыр. Аңғардың жағалауы едәуір биік әрі тік құламалы, кей жерлері жартасты. Ертіс Семей қаласы тұсында нағыз жазықтағы өзенге айналады. Бұл жерде өзен арнасы ирелеңдеп келеді де, кей жерде тарамдалып кетеді. Өскемен мен Семей қалалары арасында Ертіске бірнеше сала келіп құяды. Олардың ішіндегі ең ірілері - оң жақтан қосылатын Үлбі мен Үбі өзендері және сол жақтан қосылатын Шар мен Қызылсу өзендері.
Ертіс аралас қоректенетін өзендер қатарына жатады. Салаларының біразы Алтайдың бит тауларынан басталады да, мәңгілік қар мен мұздықтардың еріген суымен толығады. Басқа салалары жер асты суы, жауыншашынмен қоректенеді. Ертіс өзенінің деңгейі бүкіл жыл бойы едәуір жоғары болып тұрады. Оның суы сәуір - мамыр айларында және маусымда молаяды. Өскемен мен Семей арасындағы Шүлбі кенті аймағында өзеннің орташа айлық шығыны мамыр айында 2541 м³/сек-қа, ал көп жылдық орташа шығыны кезінде Семей тұсында 960 м³/сек-қа жеткен. Осы ауданда жылдық орташа ағын 28 млрд м3-ден жоғары. Қарашадан сәуірдің ортасына дейін Ертіс қатып жатады. Мұздың қалыңдығы 125 см-ге жетеді. Сең жүру күшті болады да, өзенді кейде сең бөгеп тастайды, соның салдарынан деңгейі көтеріліп, суы тасиды. Ертістің барлық бөлігі кеме жүзуге қолайлы. Жолаушылар және жүк таситын өзен кемелері Қытай шекарасына дейін барады. Ертістің суын электр қуатын өндіруге пайдаланады. Ең ірі СЭС (Өскемен, Бұқтырма және Шүлбі) Кенді Алтайдың өндіріс орындарына электр қуатын береді. Ертіс балыққа бай және онда кәсіптік маңызы бар шоқыр, сыла, бекіре, шортан, сазан, табан балық, алабұға, қара балық ауланады. Жақында көксерке және байқал түркесі өсіріле бастады.
Ертіс өзені республиканың халық шаруашылығы үшін маңызы ерекше, бірақ мүмкіндігі әлі де жеткілікті пайдаланылмай келеді. Ертіс суының көбі текке Обь өзеніне ағып кетіп жатыр. Сондықтан халық игілігіне жарату мақсатымен суының бір бөлігі Ертіс - Қарағанды каналы арқылы Орталық Қазақстанға әкелінді. Орталық Қазақстан пайдалы қазбаларға өте бай, бірақ онда су тапшы. Жазда кеуіп қалатын біраз ұсак өзендер халықтың және шаруашылықтың өсіп келе жатқан талабын қанағаттандыра алмайды. Сондықтан ұзындығы 458 км, тереңдігі 5-7 м-ге дейін жететін Ертіс - Қарағанды каналы 1974 жылы іске қосылды. Канал арқылы Ертістен 75 м³/сек су келеді. Каналдың екінші кезеңі Жезқазғанға дейін тартылады. Павлодар, Қарағанды облыстарын сумен қамтамасыз етуде рөлі зор. Ертістің сол жақ салалары Есіл мен Тобыл өзендері Қазақстанның солтүстік аймақтарын басып өтіп, Ертіске республика шегінен шыққаннан кейін барып құяды.
Жайық өзені
Жайық өзені - Орал тауынан басталып, Батыс Қазақстанды солтүстіктен оңтүстікке қарай кесіп өтіп Каспий теңізіне құяды. Жайықтың ұзындығы 2428 км, республика жеріндегі ұзындығы 1082 км. Каспий маңы ойпатымен аққанда Жайық өзені кең арналы жазықтағы өзенге айналады, кең жайылымдар, ескі арналар, ұсақ көлдер пайда болады. Өзеннің жағалауында құм мен саздан түзілген тік жарқабақтар жиі кездеседі. Өзен құяр жерінде екі тармаққа бөлінеді. Негізінен қар суымен қоректеніп, көктемде тасиды. Орташа жылдық су шығыны 400 м³/сек (Көшім ауылы тұсында), оның 80%-ы көктем айларына келеді. Өзен тасыған кезде деңгейі орта және төменгі ағысында 9-10 м-ге көтеріледі. Басты салалары — Самара, Шаған, Елек, Ор. Ал Өлеңті, Бұлдырты, Қалдығайты, Ойыл, Сағыз деп аталатын салалары Жайыққа жетпей құмға сіңіп, тартылып қалады.
Жайық өзенінен республика жерінде ондаған суару-суландыру жүйелері (Нарын, Бақсай, Приморск, т.б.) арқылы сумен жабдықталған. Жайық өзенінен Жем мұнай кәсіп шілігі су құбыры тартылған. Жайық өзені кеме жүзуге қолайлы. Өзеннен бекіре, шоқыр, майшабақ, көксерке, каспий қаракөзі, табан балық, сазан, жайын ауланады. Каспий теңізі алабына Жем (Ембі) өзені де жатады. Бірақ суы мол кезінде болмаса, ол да теңізге жетпей құмға сіңіп, тартылып қалады.
Сырдария өзені
Сырдария (Сейхун) жағалауы сонау ежелгі заманнан бері халық тығыз қоныстанған, суармалы егіншілік кеңінен дамыған мәдениет ошақтарының бірі болып саналады. Бүгін Сырдария аңғары - республикадағы күріштен мол өнім алатын өңір. Өзеннің ағынын реттеп, суын егістік пен шабындықтарды суаруға және суландыруға тиімді пайдалану үшін өзен бойында Қызылорда, Қызылқұм жәнө Қазалы суару жүйелері, Шардара бөгені, т.б. салынған.
Өзен суы халық шаруашылығының мұқтажына толық пайдаланылуына байланысты Сырдария Арал теңізіне 1974 жылдан бері құймайды. Сырдария Қызылқұм, Арысқұм жәнө Арал маңы Қарақұмын кесіп өтеді. Өзеннің кәсіптік маңызы бар көксерке, табан бальқ, ақмарқа, қаяз сияқты балықтары да азайып кетті. Сырдарияға Қазақстан жерінен жалғыз Арыс өзені құяды. Арал теңізінен шығысқа қарай және солтүстігінде бірнеше ұсақ көл бар. Оларға біраз кішігірім өзендер мен жылғалар келіп құяды. Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары: Шу, Сарысу, Торғай жәнө Ырғыз. Қызылқұм құмды шөлінің арасында Жаңадария (ұзындығы 300 км), Қуаңдария (ұзындығы 325 км) сияқты құрғап қалған ескі арналар көп кездеседі.
Балқаш - Алакөл алабы.
Бұл алаптың ең үлкен өзені - Іле. Іле өзені Шығыс Тянь-Шань тауларынан басталатын Текес және Күнгес (Күнес) өзендерінің қосылуынан пайда болады. Текес өзенінің құяр сағасынан өзеннің жалпы ұзындығы 1439 км, оның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 815 км. Республика шегіндегі ірі салалары:
Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің таудан ағып шығар аралығында Қазақстанның ірі қаласы — Алматы орналасқан. Басталар жерінде тау өзені болып табылатын Іле орта және төменгі бөлігінде жазық өңірмен ағады. Қапшағай шатқалы маңында өзен аңғары тарылады да, Күрті өзені құйғаннан кейін аңғары кеңіп, қайтадан жазық өзеніне айналып, Сарыесік Атырау жәнө Тауқұм құмдары аралығымен ағады. Қапшағай шатқалынан төмен Іленің көне атырауы Бақанастың (Шетбақанас, Ортабақанас, Нарынбақанас) құрғақ арналары бөлініп шығады. Іленің аңғары 200 м-ден (Қапшағай шатқалы тұсында) 15 км-ге дейін кеңейеді. Суының молдығы жөнінен Іле республикадағы Ертіс, Жайықтан кейінгі үшінші өзен. Жылдық орташа су шығыны 464 м³/сек (Қапшағай тұсында). Негізінен қар және мұз суымен коректенеді. Өзеннің ең жоғарғы деңгейі шілде - тамыз айларында байқалады. Өзен қарашаның аяғында қатып, сөуірдің басында мұзы ериді. Іле алабындағы тау өзендерінде тасты-лайлы тасқындар (селдер) жиі болып тұрады. Тасқындар жолындағы тау беткейлерін бұзады, өзен арнасын өзгертеді, көпірлер мен құрылыстарды талқандап, халық шаруашылығына көп зиян келтіреді. 1963 жылғы 7 шілдеде болған жойқын сел әдемі Есік көлінің табиғи бөгетін бұзып, көлді жойып жіберді. Соңғы кезде селге қарсы күрес жұмыстары жүргізіліп, түрлі шаралар жүзеге асырылуда. Мысалы, тау беткейлерін бұзылудан сақтау үшін ағаш отырғызылып, шөп өсірілуде, бөгендер салынуда. Алматыдан жоғары, Іле Алатауының Медеу шатқалында селге қарсы тосқауыл мақсатында зор қопарылыс арқылы 1966 жылдың күзінде Медеу бөгеті салынды. Оның биіктігі 100 м-ге, табанының ені 600 м-ге жуық. Ол Алматы қаласын 1973 жылғы шілдеде болған жойқын селден құтқарып қалды. Іле өзені Қытай шекарасына дейінгі бөлігінде кеме қатынасына қолайлы. Іле салаларының суы түгел дерлік егін суаруға пайдаланылады. Үлкен Алматы каналы (Шілік-Шамалған аралығында) Іле Алатауы етегінде ондаған мың гектар жерді суаруға мүмкіндік береді.
Іле өзенінде Қапшағай СЭС-і салынып, Қапшағай бөгені пайда болды. Мұның өзі суармалы жердің көлемін ұлғайтып, кеме қатынасын жақсартты. Қапшағай СЭС-і өнеркәсіптің әр түрлі саласын өркендетуге және ауыл шаруашылығын электрлендіруге мүмкіндік береді. Қапшағай СЭС- ін төменде Іле өзенінің оң жағында Ақдала массиві суландырып күріш егуге пайдаланады. Атырабы қамысты, тоғайлы келеді, балықтардан сазан, шортан ауланады. Қабан, қамыс мысығы, ондатр, жетісу қырғауылы, ақбас тырна, т.б. кездеседі.
Дереккөздер
Санат:География
Řeky v Kazachstánu
Рокланд (Айдахо)
Рокланд (Rockland) — Айдахо штатының Пауэр округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.8 км². FIPS коды — 16-69130.
NGC 2959
NGC 2959 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан SBb/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1831 жылы 28 қазанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2959 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 27939, UGC 5202, MCG 12-9-62, ZWG 332.61, KCPG 211A, IRAS09409+6849.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Вальд (Берн)
250px|thumb|Картада орналасуы Вальд (Берн) (Wald BE) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Зефтиген округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1119 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.3 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 888, пошта индексі — 3086.
Санат:Берн елді мекендері
Чермошнян ауылдық округі
Чермошнян ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Чермошнянка, Бахмут, Леонидовка, Нагорное, Многоцветное, Новоивановка, Теңіз ауылдары кіреді. Орталығы – Чермошнянка ауылы.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы ауылдық округтері
Униполярлы генератор
thumb Униполярлы генератор -эсері униполярлы индукция күбылысына негізделген тұракты токтың коллекторсыз электр машинасы.
Дереккөздер
Санат:Физика
38-атқыштар дивизиясы
38-атқыштар дивизиясы (Жетпіс үшінші гвардиялық дивизия) – 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында Алматыда жасақталған әскери құрама.
Дереккөздер
Сафиуллин Г.Б., Через реки, через горы.., Казань, 1973; 73-я гвардейская // Сб. воспоминаний, документов и материалов о боевом пути 73-й гвардейской стрелковой Сталинградско-Дунайской Краснознаменной дивизии, А.-А., 1986.
Санат:Тарих
Қазақ тілінің тарихы. Жаңа курс
'''Қазақ тілінің тарихы. Жаңа курс''' — 2011 жылы Алматы қаласы «Қазақ университеті» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Б. Сағындықұлы. Беттер саны — 145.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-29-739-8.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Қазақ университеті баспасының кітаптары
Сессано-дель-Молизе
Сессано-дель-Молизе (Sessano del Molise) — Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Изерния провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 920 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 38 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 86097.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Donato martire.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Молизе елді мекендері
Мұқатай Жәнібеков
Мұқатай Жәнібеков (1887 жыл, бұрынғы Семей облысы Қарқаралы уезі, Темірші болысы – 1932 жыл) — қоғам-саяси қайраткері, большевик және төңкерісші.
Вайсбах
Вайсбах (Weißbach) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Хольцланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 159 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 74 108. Муниципалитеттің басшысы — Конрад Брайчу.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Атанши ауылдық округі
Атанши ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Жіңішкеқұм ауылы кіреді. Орталығы – Жіңішкеқұм ауылы. Округ құрамында болған Атанши ауылы 2018 жылы таратылған.