cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toyota
Toyota Қазақстанда
Қазақстандағы ресми делдалы (дилері) ретінде 1993 ж. Алматыда Астана моторс құрылған. Ол көптеген мамандандырылған кәсіпорындар ашуға ұйтқы болды. Соның ішінде 1995 ж. компаниядан бөлініп шыққан “Алматы Тойота орталығы” (“Toyota Center Almaty”) тех. қызмет көрсету ст. бар. Жеңіл автомобильдер, джиптер, шағын автобустар, “Тойота” автобустарын сатады. Стансадан сатып алынған әрбір автомобильге “Toyota Motor Corporatіon” компаниясы 50 000 км қашықтыққа немесе 12 айға кепілдік береді. 1995 ж. “Астана моторс” компаниясынан оқшау отау тіккен “Астана секьюрити” (Astana Securіty — қауіпсіздік қызметі) жеке тұлғалар мен заңды тұлғаларды, объектілерді қорғайды, ҚР-да тасылатын жүктердің қауіпсіздігін қаматамасыз етумен айналысады. Астана, Қостанай, Ақтөбе қ-ларында компанияның филиалдары жұмыс істейді.
"Тойота Файнэншл Сервисез Қазақстан" МҚҰ " ЖШС тұлғасында корпорацияның қаржы бөлімшесі 2022 жылғы маусымдағы жағдай бойынша 147.6 млрд. теңге көрсеткішімен Қазақстанның МҚҰ арасында жиынтық активтер көлемі бойынша екінші орында
Бенин қалалары
Төменде Бенин қалаларының тізімі алфавит ретімен берілген:
Сілтемелер
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Toyota
Автомобильді Ресейде сату
1998 жылы компания мәскеулік Toyota Motor Corporation өкілдігін ашты. Содан автомобиль нарығының динамикалық дамуына байланысты маркетинг және сату бойынша ЖШС «Тойота мотор»  ұлттық компания ашуға шешім қабылданды. 2002 жылдың 1 сәуірінен бастап ЖШС «Тойота мотор» Ресей аумағында жұмыс істей бастады. . ЖШС «Тойота мотор» Президенттері:
2007 жылы Ресейде ЖАҚ «Тойота Банк»жұмыс істей бастады, Мәскеу мен Санкт-Петербургете өкілдігі бар. Банк қызметі — жеке автонесиелеу және  ресми делдардарды  Toyota и Lexus автомобилдерімен корпоративті несиелеу. Toyota концерні, жеке деректер бойынша, Ресейде Банк ашқан халықаралық алғашқы көлік шығарушы болды. .
с. — Ресейде сатылмады
ш. — шығарылмады
м.ж. — мәлiметтер жоқ
Түсініктеме: Көліктердің сатылымы сәйкес болмауы мүмкін, бұл есеп жаңа көрсеткіштерден алынды.
Ресейдегі көлік өндірісі
2005 жылы Toyota Ресейдің Мин эконом дамуымен Санкт-Петербург әкімшілігімен (Шушары) қаласында көлік шығару зауытын салу келісіміне қол қойды. Өндіріс 2007 жылдың 21 желтоқсанында ашылды, бірінші этапта зауыт 1жылда Toyota Camry «Е»класты    көлігін 20 мың көлік шығарып, ресейдің ішкі нарығына енгізу керек. (әріде экспортқа жөнелту мүмкін) Кейін өндіріс көлемі 1 жылда - 50 мың машинаға көтеріліп, ал болашақта 200-300 мың машинаға көтеріледі. Бұл жоба көлемі 150 млн долларға бағаланып отыр. .
2011 жылы компания Toyota Land Cruiser Prado өндірісінің жоспарын Алыс Шығысқа Sollers и Mitsui серіктес өндіріске жариялады. .
ЖШС «Тойота Мотор Мануфекчуринг Ресей» (Toyota Motor Manufacturing Russia): Бас директоры:
Өндіру және сату
Ескерту:Жапон өндірісінің 1937 жыл 1987 жыл аралығы көрсетілген. Əлемдік өндіріс 1998 жылдан басталады, ғаламдық жəне жапондық өндіріс, 2001 жылдан жапондық өндіріске Daihatsu жəне Hino қосылды.
Гибридты технологиялар
Toyota Motor 1997 жылдан бастап автомобиль нарығында гибридты технологияларды қарқынды ұсынған алғашқы компания, жаппай  (Toyota Prius) гибридты  автомобиль шығарып және сатушы. Кейінірек компания  гибридты мықты жинақталған Camry моделін, Lexus моделін шығара бастады. Компания өзінің гибридты технологиясын «Hybrid Synergy Drive» деп атайды, ал Lexus моделі үшін «Lexus Hybrid Drive»деп аталады. Prius моделі АҚШ-та ең жақсы өтетін модель. Тойота қазір үш гибрид автосы «Hybrid Synergy Drive» жүйесімен негізделген : Prius, Highlander және Camry. Гибридты Toyota Sienna танымал минивэн машинасын 2010 жылы шығаруға жоспарлап отыр, ал 2030 жылы компания барлық өнімін «Hybrid Synergy Drive» жасауға жоспарлап отыр. 2011 жылыдың 28 ақпанына дейін компания 3,03 млн гибрид автомобиль сатты .
Электромобилдер
General Motors компаниясы Chevrolet Volt электромобилін жасау жоспарын айтқаннан кейін, Toyota Motor соған ұқсасын жоспарлауға кірісті. Қазір компания Жапонияда, АҚШ пен Еуропада "Toyota Plug-in HV' сынақтан өткізуде. Ұқсас Chevrolet Volt бұл модель - Li-ion аккумуляторына негізделіп жасалған. Электромобилдер қоршаған ортаға, гидридты қозғағышы бар көліктерге қарағанда, ешқандай кері әсерін тигізбейді.
Формула 1 (F1)
2002 жылы Toyota- Toyota Team Europe-мен Кёльне, Германиядағы Формулы 1 қатысты. Үлкен бюджетке қарамастан, команда жанкүйерлер күткен нәтиже көрсеткен жоқ. 2004 жылы жобалаушы Майк Гаскойн жұмысқа алынды. Бірақ жоғары көрсеткіштер көрсетпегендіктен 2006 жылы контрактан босатылды. 2007 жылы Toyota  Williams командасына өзінің қозғағыштарын жібереді. 2009 жылы, команда үшін соңғы маусым болды, пилоттары-Ярно Трулли мен Тимо Глок. 4 қарашада Toyota   Формулы 1-ден кететіндігін жариялады.
Toyota Racing Development (TRD)
7 маусым 1954 жылы Toyota Technocraft Co., Ltd., компаниясы құрылды. Оның басты мақсаты - Концерннің басты компанияларының көліктерін жөндеу және қызмет көрсету болды. Әр түрлі жарыстарға табысты қатысу үшін зауыттағы Toyota көлігіне     Toyota Technocraft-тан автоспорттық Toyota Racing Development көлік бөлінді, қазіргі таңда   тюнинг-ателье дәрежесіне бөлінген. 1979 жылы  TRD USA бөлімі ашылды. Зауыттың TRD шеберлерінің маңызды жұмысы Формула-3 жарысына команда дайындау болды. Сондай-ақ Toyota Racing Development бөліміндегі жүк көліктерін Super GT   чемпионатына дайындау. Ательенің қызықты жұмысы жеке клиенттерге  азлитражды Toyota ist, Toyota Vitz и Toyota bB 2002 жылғы сериялары және   жолсыз жерде жүретін  Toyota FJ Cruiser көліктерін жөндеу. Бөлім шеберлеріне Toyota Racing Development, GT-Four Toyota Celica үшін үш буындағы модификацияланған көлік авторлық құқығы жатады. .
Бизнесті жүргізу қағидасы
Тойота (Toyota Production System) компания менеджментінің 14 қағидасы  (Toyota Production System)
Мұхамеджан Қожасбайұлы Қаратаев
Найман тайпасының Бағаналы руының Ақтаз бөлімінен шыққан.
Қаратаев Абай шығармаларын 30-жылдардан зерттей бастады. «Пушкин мен Абай» («Қазақ әдебиеті», 1937, 16 - ақпан), «Пушкин қазақ әдебиетінде»(«Әдебиет майданы», 1957, № 2), «Жүз жылдан кейінгі Пушкин» («Әдебиет майданы», 1936, № 11-12) деген мақалаларында Абай мен Пушкиннің ақындық Ұлылығын, идеялықтуыстығын, Пушкиннің Абайға және қазақ ақындарына әсерін сөзетті. Қазақстан совет жазушыларының 1 пленум «Қазақ әдебиетіндегі сынның міндеттері» деген баяндамасында («Қаз. әдебиеті», 1937,16,30-мамыр)Қаратаев Баспасөздегі Абай туралы, оның ақындық тұлғасын танудағы жаңсақ пікірлерді сынға алады. Қаратаев «Ұлы Абай» деген мақаласында («Туған әдебиеттуралы ойлар». - А., 1958, 123-132-6.) ақынды өз заманының прогресшіл, алдыңғы қатардағы қоғам күрескері деп бағалады. Келешекті кеңінен шолған ақын халқын орыс халқымен ынтымаққа бағыттады. Пушкин орыс әдебиетінде қалай қүрметтелсе,Ұлы Абайды қазақ халқы солай бағалайды дейді. Сыншы Абай туралы жазғандарында оның халық мұңын жоқтаушы екенін, орыстың зиялыларынан өзі үйреніп, өзгөлерді де соған үндейтінін қуаттап отырады. Қаратаевқа «Шығар шың алда» кітабы үшін Абай атындағы Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді (1974). Оның алғашқы күрделі еңбегі- С. Сейфулиннің "Қызыл ат" туралы мақала. Әдеби жұртшылық арасында үлкен айтыс туғызған бұл поэманың көркемдік-идеялық құны туралы дұрыстап талдау жасады. Ғ. Мүсіреповтың "Шұғыла" повесі туралы да оның сол кездегі мақаласы жұртшылық назарын аударды. Қаратаев тұтас алғанда қазақ әдебиетінің түрлі мәселелерін қамтыған жүзден астам мақаланың, қырықтан аса кітаптың авторы. Сонымен қоса, Қаратаев көркем аудармаға да елеулі еңбек сіңірді. М.Горкийдің "Менің университеттерім", М.Шолоховтың "Тынық Дон" романының 3- кітабын қазақ тіліне аударды; көркем аударма теориясын дамытуға қызу ат салысып, қазақ әдебиетін орыс тіліне, орыс тілден қазақ тіліне аударудың негізгі мәселелері жыйында сүбелі еңбектері жазды. Қаратаев Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендерімен және бірнеше медальдармен мараппатталған.
Шығармалары
right|200px|thumb|[[2010 Қазақстан пошта маркасы]]
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар Санат:1910 жылы туғандар
176 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:176 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:176 жылы қайтыс болғандар
Серік Жәмекұлы Оспанов
Серік Жәмекұлы Оспанов (1964 ж. т., Атырау қаласы) – инженер-механик, әкімшілік қызметкері
176 жыл
Түсініктемелер
*
Вальцелеу
Вальцелеу — түсті металлургия зауыттарында өндіріс қалдықтарын (шлагы) т. б. қайта қорытып, ондағы металдарды ажыратып алу әдісі. Вальцелеу негізінде полиметалл өнімдерін қатты көміртегімен араластырып, пешті 1300°с-ка дейін қыздыру арқылы мырыш пен қорғасын оксидтерін тотықсыздандырады. Вальцелеу жақсы жүруі үшін шихта әр қашанда жұмсақ, бос және сусымалы болуы керек. .
Серік Жәмекұлы Оспанов
Өмірбаяны
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан).
Вальцелеу
Дереккөздер
Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі
Серік Жәмекұлы Оспанов
Марапаттары
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006); «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; «Қазақстан мұнайына 100 жыл» (1999), «Өзен кен орнына 40 жыл» (2005), «Мақат мұнай кен орнына 90 жыл» (2005) естелік төс белгілерімен марапатталған.
Жеке өмірі
Ақтау қалалық Футбол федерациясының президенті. Әскери атағы - запастағы подполковник. Хоббиі - бильярд, музыка, футбол. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер, психологиялық драмалар. Қазақ, орыс және ағылшын (базалық) тілдерін біледі.
Әкесі - Оспан Жәмек, журналист, ҚР Еңбек сіңірген мәдениет  қайраткері. Анасы - Сармолдаева Нағима, медицина қызметкері.
Үйленген. Жұбайы - Оспанова Гүлмира Қалиқанқызы (1966 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Ұлы - Оспанов Нұрсері Серікұлы (1989 жылы туған); қызы - Оспанова Нағима Серікқызы (1994 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1964 жылы туғандар Санат:Атырауда туғандар Санат:Ақтау әкімдері Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Биоэлектрохимия
Биоэлектрохимия - биологиялық процестердің (негізінен, зарядтардың жасушалық жарғақтарда бөліну механизмі) негізінде жатқан электрохимиялық заңдылықтарды зерттейтін физикалық химияның бөлімі
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Терминология Санат:Химия
Білімді игеру
Білімді игеру - кең мағынасында - адамзат жинақтаған тәжірибені жеке тұлғаның игілігіне айналдыру; тар мағынасында - оқушының өзіне керекті тәжірибені (білім, әдістер, т.б.) актуалдау мүмкіншілігі және оларды проблемалар немесе мәселелерді шешу кезінде белсенді қолдануы.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Пренсюежоль
Пренсюежоль (Prinsuéjols) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Манд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 42,96 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 48120, пошта индексі — 48100.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 157 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3,65 адам/км².
Офис
thumb Офис (ағыл. office - кеңсе, құжатхана) - мекемелер мен кәсіпорындардың әкімшілік-кеңселік бөлімдерінің жалпы атауы, сонымен бірге, негізінен шаруашылық-каржылық сипаттағы жеке мекемелердің жалпы атауы.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Альпі термопсисі
Альпі термопсисі (Thermopsis alpina) - Бұршақ тұқымдасының тентекмия тегінің биологиялық түрі
Таралуы
Қазақстандық төрт түрдің ішіндегі Алтайда және оңтүстік таулар Саур және Тарбағатайдан, солтүстік Тянь-Шань және Қырғыз Алатауына дейінгі аралықта кеңінен тараған.
Тастақты беткейлерде және шалғындықтарда, өзен аңғараларында, ортаңғы белдеуден өсімдіктер таралуының жоғарғы шегіне дейінгі (4500 м теңіз деңгейінен) аралықтағы қылқан жапырақты орман алаңқайларында өседі.
Сипаттамасы
Онша биік емес (30 - 40см-ге дейін ) көпжылдық шөптес өсімдік, ұзын тамырсабақты және бірнеше қабырғалы түк басқан сабақтарымен.
Жапырақтары қысқа сағақты. Барынша ірі ( ұзындығы 4 см-ге дейін, ені 2 см ) эллипс тәрізді үш тақталы жапырақшалардан тұрады. Гүлшоғыры - қалың емес, сабақтың ұш жағына орналасқан шашақ.
Гүлдері қарама-қарсы немесе шоғырлана орныққан және жапырақтарға ұқсас ірі гүлжапырақшаларымен. Тостағаншасы түтікті-қоңыраулы, түп жағы қапқа ұқсас үрме, ал бас жағында бес жіңішке үш бұрышты тістері бар. Гүлдері ашық - сары, құрылысы бұршақ тұқымдастарға тән. Жалау ірі және кең (ұзындығы 3 см, ені 2 см-ге дейін ),онша терең емес ойығы ұш жағында, қанаты жалаудың бойының ұзындығындай, қайықшасы аздап қысқа. Термопсис жаздың ортасында маусым-шілдеде гүлдейді, тамызда жеміс салады.
Жемістері кең (2 см-ге дейін) таспа тәрізді бұршақтар, үштен-алтыға дейін қоңырлау тұқымдары бар.
Өсімдік түгелімен улы, мал жеген жағдайда қатты уланады.
Пайдалануы
Тамыры, жер үсті бөліші және тұқымы медицинада кеңінен қолданылады. Олар қақырық түсіруге, кеуде тыныс жолдары ауруларына тұмау, өкпе қабынуына ем ретінде пайдаланылады. Тұқымынан жасалған препараттар қатты уланған немесе операциядан кейін және сынған кезде тыныс алуды қайта қалпына келтіру үшін қолданылады. Шөбінен жасалатын құрғақ ұнтақпен малдың жарасын емдейді, ал Бурятияда ұсақталған тұқымымен тышқандар мен атжалмандарды уландырады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
177 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:177 жылы туғандар
Аманқос Қодаров
Аманқос Қодаров (1948 жылы туған, Маңғыстау ауданы, Шебір ауылы ) – педагог, ҚР «Халық ағарту ісінің үздігі».
Дереккөздер
Санат:1948 жылы туғандар
177 жыл
Түсініктемелер
*
IC 3799
IC 3799 — Құзғын шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43313, MCG -2-33-11, FGC 1502.
Сыртқы сілтемелер
IC 3799 Санат:Құзғын (шоқжұлдыз)
Ватержакет пеші
Ватержакет пеші (langwater-jacket — сулы көйлек) — ватержакет пеші — мыс, қорғасын, никель кендерін қорытатын шахталы (тік) пеш. Оның жоғарғы жағы отқа төзімді кірпіштен қаланады да, металл қортылатын төменгі жағы іші қуыс болат қораптардан (кессондардан) жасалады. Қораптардың ішіне суық су жіберіп, пешті салқындатуға болады. Ағылшындар бұндай пешті «су көйлекті» пеш деп атайды. .
Дереккөздер
Санат: Металлургия
Жанасу саны
Жанасу саны - жұқпалы аурулардың кейбір дерт туралы жалпы түсініктемелеріне (нозологиялық түрлеріне) тән, ауруға шалдыққан бір науқастан, қажетсіз қауымдастықта ауру жұқтырғандардың орташа саны. Қоздырғыштың жұққыштығы және оның өзіне тән ерекше иесі қауымдастық құрылымының дәрі-дәрмектерге төзімділігі бойынша анықталады.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Қараағаш ауылдық округі (Абай облысы)
Қараағаш ауылдық округі – Абай облысы Аягөз ауданындағы әкімшілік бірлік.
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1986
Сілтемелер
Санат:1986 жылғы футбол Санат:УЕФА кубок иелері кубогының финалдары Санат:Динамо Киев ФК ойындары Санат:Атлетико Мадрид ФК ойындары
Қараағаш ауылдық округі (Абай облысы)
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қараағаш, Қаражал ауылдары кіреді. Орталығы – Қараағаш ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1055 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы ауылдық округтері
Сапа
Сапа — белгілі бір материалдық және рухани қажеттіліктерді қанағаттандыруға мүмкіндік беретін пайдалы қасиеттердің жиынтығы. Беріктік, төзімділік, үнемділік, көркемдік-эстетик., т.б. көрсеткіштерімен сипатталады.
Толықтырақ
Сапа – белгілі бір материалдық және рухани қажеттіліктерді қанағаттандыруға мүмкіндік беретін пайдалы қасиеттердің жиынтығы. Беріктік, төзімділік, үнемділік, көркемдік-эстет., т.б. көрсеткіштерімен сипатталады. Сапа өміршеңдік циклінің сатысына қарай бағаланады: жобалау кезінде құрылғының (құралымның) Сапасы бағаланады; дайындау кезінде технологияның мүмкіндіктеріне сай келуі, пайдалану кезінде атқарымдық Сапасы бағаланады. Сапаны айқындайтын қасиеттер абс., салыстырмалы немесе үлестік болуы мүмкін және субъективтік, объективтік немесе сараптамалық жолдармен (мыс., квалиметриялық құралдармен) өлшенеді.
Тех. тәсілдері: шикізатты, материалдарды, операц. бақылау; дайын өнімді, жабдықты, жарақты, құрал-сайманды, жұмыскерлердің біліктілігін бақылау. Сапа көрсеткіштері, оларды тексеру және келісілген талаптарға сай келуі тәртібі сатушы (дайындаушы) мен сатып алушы (пайдаланушы) арасында жасалған сату-сатып алу шартында көрсетіледі. Сапа өндіруші немесе экспортшы беретін Сапа сертификатымен де куәландырылуы мүмкін. Импортталатын өнімге мемл. инспекциялар немесе басқа бір уәкілетті органдар оның құлақтандырылған қасиеттерге сай келетінін, қауіпсіз екендігін куәландыратын Сапа сертификатын береді.
Хемчик
Хемчик (Кемчик) (Хемчик) — Тываның батысындағы өзен, Енисейдің сол жақ саласы. Ұзындығы 320 км, бассейнінің ауданы 27 мың км2. Орташа су ағызу 119 м3/с. Суару үшін қолданылады.
Сипаттамасы
Атауы Тываның "кем" – "өзен"сөзінен шыққан. Хемчик Шапсаль жотасынан 3122 м биіктікте басталып, Саян-Шушенск су қоймасына құяды. Бассейннің арналық торабында ұзындығы 10 км-ден аспайтын 57 өзектер және үлкен өзендер бар. Негізгі салалары: Кіші Хемчик, Барлық (оң жақта); Алаш (сол жақта) Бассейнде жалпы ауданы 76,7 км2 болатын 654 көл бар. Күзгі мұз құбылыстары қазан айынан бастап мұздың жылжуымен жүреді, қараша айының басында мұз қатып, сәуірдің аяғына дейін созылады. Мұз жамылғысының бұзылуы сәуірдің аяғында, мамырдың басында, өзеннің жоғарғы жағынан басталады, мұз өткелімен бірге жүреді (шамамен 6-10 күн). Мұз құбылыстары орта есеппен 200 күнге созылады. Су химиялық құрамы бойынша гидрокарбонат класына және кальций тобына жатады. Судың лайлылығы өте төмен. Өзеннің су ресурстары Хемчик бассейніндегі жерлерді суару үшін қолданылады.
Өзен бастауынан төменгі ағысына дейін
Жоғарғы ағысында Хемчик-тез ағатын және жартасты арнасы бар тау өзені. Ол терең тар шатқалмен ағып жатыр. Хемчик бассейнінің негізгі бөлігінің рельефі, әсіресе шекара бойында, мұздық қабаттары мен қазаншұңқырлары, эрозиялы өзен шатқалдары, уақытша ағындардың терең құлдырауы, биік шыңдарымен теңіз деңгейінен 3 - 3,5 км биіктіктегі әдемі ландшафты болып табылады. Бассейннің ортаңғы бөлігінде өзен кең аңғарлармен, тегіс жиегі бар қыраттар мен төбелермен көмкерілген. Хемчик өзені Козер жотасының орта бөлігінде (Шапшал жотасының жүйесі) тік қабырғалары бар терең шұңқырдан басталады. Шұңқырдан ағып жатқан өзен тік, кейде қия беткейлері бар шатқалға енеді. 100 км-ден астам ара қашықтықта Химчик тік құлаған шоңғалдарға кездеседі. Кейде тасты шоңғалдар өзенді жауып тастайды. Қара-Адыр саласының оң ағысының сағасынан төмен, Шагпай өзенінің сол саласы алдында Хемчик батпақты алқапқа кезігіп, бірнеше шақырымға тегіс сипатқа ие болады.
Бастаудан 15 км төмен жерде Химчик 25 м-ге дейін кеңейеді, тереңдігі 1 м-ден асады және орташа жылдамдығы шамамен 3 м/сек. құрайды. Өзеннің бастауынан Қара-Адырдың сағасына дейін және одан төмен үлкен-үлкен тастары бар бірнеше сарқырамалар бар. Ұзындығы 1,5 км-ге жуық сарқырама каскады бастау көзінен 23 км төмен орналасқан. Үлкен тастары бар сарқырама мен шоңғалдар өзеннің оң салалары - Чхон-Хем мен Чинге-Хем арасында кездеседі.
Алқаптың жоғарғы бөлігінде, 2000 м - ден төмен террастарда биіктігі 8-12 м-ге дейін аралас орман пайда болады. Тырбықтоғай мен қараған ағашы жиі кездеседі. Көп ұзамай орман азайып, тек беткейлерде сирек бұталар және жағалауда теректер байқалады. Бастаудан 20 км қашықтықта орман толығымен жоғалады, тек ылғалды тоғайлар өседі. Таудың беткейлері мүк дақтарымен жабылған.
Барун-Хемчик аймағының орталығы Қызыл-Мажалық ауылына дейін өзен бойында екі рет 7 шақырымдық терең аймағы бар. Хонделен өзенінің сағасынан әрі қарай Хемчик алқабы түзу сызық бойымен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Йиме ауылына дейін созылып жатыр. Өзеннің төмен жайылмасын өзекшелер, арықтар кесіп өтеді, алқап шеті кейде батпақты. Ұзындығы бірнеше шақырымға жететін жағалауда, аралдарда ұзына бойына терек, қайың, қандыағаш, тікенжиде, қараған ағашы өседі.
Хемчик өзенінің арнасы ирелең келген, ұзын созылулармен, аралдармен және көселермен жалғасады. Өзеннің ені 25-тен 400 м-ге дейін, бірақ көбінесе - 50-80 м., тереңдігі тайыз жерлерінде 50 см-ден терең жерлерде 2 м-ге дейін өзгереді.
Хемчик өзінің негізгі тармақтарын Йиме ауылына дейін алады: Алаш (сол жақта), Чиргаки (оң жақта), Шеми (оң жақта), Ақ-Суг (сол жақта) сонымен бірге Улуг-Хондергей (оң жақта), Устю-Ишкин (сол жақта) ) және Чадан (оң жақта). Ишкин ауылының маңында Хемчикке Алды-Ишкин саласы құяды. Бай-Таладан Йимеге дейінгі аралықта ауылдар, деревнялар мен қалашықтар үнемі кездесіп отырады.
Йиме - Усаның сағасына жақын орналасқан соңғы ауыл. Йимеден кейін Хемчик өзені Хемчик жотасының тауларына кіреді. Өзен аңғары күрт тарылып, беткейлері тез көтеріліп, тік болып көтеріледі. Екі жағалауда жартасты өсінділер, ірі тас, қиыршық тастар, малтатастар, құмдар пайда болады, оларда сирек шөптер мен бұталар бекінген.
Елді мекендері
Хемчик өзені бойында жоғарыдан төмен қарай Бай-Тал, Шон-Терек, Тээли, Ақсы-Барлық, Барлық, бір-біріне қарама-қарсы Ақ-Довурак және Қызыл-Мажалық қалалары, сонымен қатар Шекпээр, Дон-Терезин, Алдан-Маадыр, Хорум-Даг, Суг-Аксы, Қара-Чыраа, Баян-Тала, Қызыл-Тайга және Ийме елді мекендері орналасқан. Чадан саласының бойында Чадан қаласы орналасқан.
Өзен алабында Тываның Бай-Тайгин кожууны, Барун-Хемчик кожууны, Дзун-Хемчик кожууны, Сут-Хол кожууны және жартылай Чаа-Хол кожууны орналасқан.
Фаунасы
Хемчик өзенінде балықтардан майқап, таймен, ақ сақа, өзен алабұғасы, ақ қайран, қарауыз т.б.кездеседі. Соңғы кезде өзен спорттық балық аулау мен рафтинг әуесқойларымен таңдалды.
Дереккөздер
Санат:Енисей салалары Санат:Тыва өзендері
(508) Принстония
(508) Принстония — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1903 жылы 20 сәуірде Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты.
Америкадағы Принстон университеті құрметіне орай аталды.
1980-жылдары астероидтың айналу периоды 52,8±0,1 сағатқа тең екені анықталды.
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Йосип Дрмич
Йосип Дрмич (Josip Drmić;, Бех, Швейцария) — Швейцария елінің футболшысы, «Норвич Сити» клубымен Швейцария ұлттық құрамасының шабуылшысы.
«Цюрих»
Дрмич өз мансабын «Цюрихте» бастады. 2010 жылдың 6 ақпанында ол өзінің бірінші командасымен бірге ойнады. Сол кезде ол «Ксамаксқа» қарсы ойнады. Дрмич өзінің бірінші голын 2012 жылдың 4 ақпанында «Люцернге» қарсы соқты. Сол матчте шот 1:1 болды.
«Нюрнберг»
2013 жылдың 5 шілдесінде Дрмич «Нюрнбергпен» 2017 жылға дейін келісім-шартқа қол қойды. Осы командамен бірге бірінші матчын «Хоффенхаймға» қарсы ойнады. Сол матчта ол Роберт Маканың орнына ойынға кірді. Келесі турда Дрмич өзінің «Нюрнбергтегі» бірінші голын «Гертаға» қарсы қақпаға қақты. Шот 2:2 болды.
«Байер 04»
Мамырдың 12-сінде Дрмич «Байер 04» клубына көшіп, 5жылға келісім-шарт орнатты. «Байер 04» командасына бірінші голын 2014 жылдың 21 қыркүйегінде «Вольфсбургтың» қақпасына соқты.
Ұлттық құрамадағы мансабы
2012 жылда Дрмич Швейцарияда өткен олипиадалық ойындардың чемпиона болып атанды. 2012 жылдың 11 қыркүйегінде Швейцарияның құрамасының ішінде болды. Швейцария Албанияға қарсы ойнады. Ол 91 минутта Гранита Джакиның орнына шықты. Наурыздың бесунде Дрмич өзінің ұлттық құрамадағы бірінші екі голын Хорфатияға қарсы ойнағанда соқты.
Гүлжауһар Айыпқызы Шомбалова
Шомбалова Гүлжауһар Айыпқызы (1919- 1958) - музыка зерттеуші, өнертану ғылымының кандидаты (1958). Қазақ қыздары арасынан шыққан тұңғыш кәсіби пианиношы. Ұлы Отан соғысы жылдары Қиыр Шығыстағы совет жауынгерлері арасында болып, қазақ композиторлары шығармаларымен бірге Абай әндерін орындаған. «Қазақтың музыка мәдениеті» (1957) атты жинаққа енген «Абай әндері» деген көлемді мақаласында ақынның қазақ музыкасына қосқан үлесіне тұтас ұлттық рухани-мәдени мұра тұрғысынан баға береді. Шомбалова кейін осы зерттеуін идеялық-методикалық жаңа ойлармен толықтырып, 1958 жылы «Совет дәуіріне дейінгі қазақ музыкасының жазылуы мен зерттелу тарихының очеркі» деген тақырыпта қорғаған кандидаттық диссертациясына бір тарау етіп ұсынған. Ол Абай әндерінің әуез-ырғақтарында орыс романстарына жақын өлшемдер барын айтып, оны өткен ғасырдағы қазақтың тұрмыстық романсының белгісі деген тұжырым жасайды, Абайдың дәстүрлі қазақ ән өнеріне қосқан елеулі әуендік, түрлік жаңалығын жан-жақты зерттеп, ғылыми тұрғыда дәлелдейді.
Дереккөздер
Санат:1919 жылы туғандар Санат:Қазақстан музыкатанушылары Санат:1958 жылы қайтыс болғандар
Қаратоқай
Қаратоқай — Кіші жүздегі Беріш руының бір тармағы, әрі батыр, әрі би болған. Беріш тұқымдарының бірліктігінде - Себекті аға тұтып, жол берген, ал Қаратоқайды Беріштің сауыры деген. Бұны қалай түсінуге болады? Жалпы аттың сауыры күш түсетін мықты жері, қиналғанда сауырдан қамшылайды, жаугершілікте біреуді өлімнен құтқара қалса, атының артына, сауырына мінгестіреді. Бұл шапқыншылық, ел басына екі талай күн туған, аласапыран кезеңдерде Қаратоқай батырларының ерен ерлігін, ауыртпалықты өз мойындарына алатындығынын сөз болса керек. Балалары: Андағұл-Байқожа-Айтқожа-Саназар-Қошетер.
Санат:Қазақ рулары Санат:Кіші жүз
Пеннсвилл (Нью-Джерси)
Пеннсвилл (Pennsville) — Нью-Джерси штатының Сэйлем округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 11657 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27.4 км² шамасында. FIPS коды — 34-57840.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Pennsville, New Jersey
Акустикалық каротаж
Акустикалық каротаж - тау жынысытар арқылы өтетін ультрадыбысты және дыбысты диапазондағы серпінді толқын сипаттарын зертгеуге негізделген каротаж түрі. Серпінді толқындарды туындату және тіркеу шаралары акустикалық каротаж зондылары көмегімен жүзеге асырылады. Үш элементті акустикалық каротаж зонды бір дыбыс тудырушыдан, екі қабылдағыштан, немесе керісінше, екі дыбыс тудырушыдан және бір кабылдағыштан тұрады.
Дыбыс тудырушы зондтан туындаған серпінді толқындар тау жынысытардан өткеннен кейін қабылдағыш зондтар көмегімен тіркеліп отырады. Қума серпінді толқынның алғашқы және ең басты легінің жылдамдығын өлшеу үшін сол толқынның бірінші және екінші қабылдағыштарға келіп жету уақыты (t1 және t2) тіркеледі. Осы нәтижелерді пайдалана отырып, уақыт аралығы және аралық жылдамдық  анықталады, мұндағы l— екі қабылдағыштың ара қашықтығы.
Акустикалық каротаждың бұл түрі «жылдамдықты саралаудың акустикалық каротажы» деп аталады, оның, мұнда: kn — тау жынысытың кеуектілігі, Dtk және tc тау жынысы қаңқасына және тау жынысытағы кеуектерді тоғытқан сұйыққа тиесілі аралық уақыт көрсеткіштері.
Акустикалық каротаж әдісі тау жынысы қабаттары қимасындағы жарықшақты-ұралы белдемдерді даралауға және қойнауқаттың сұйықтармен немесе газдармен қанығу сипатын анықтауға қолданылады. Бүгінгі қолданылып жүрген апаратуралар 6 түрлі параметрлерді тіркеуге қабілетті, олар — t1, t2, Dt, A1, A2, a.
Дереккөздер
Санат:Бұрғылау Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Құр
Құр (Lyrurus tetrix) — тауықтәрізділер отрядына жататын орман құсы.
Қазақстанда Жайық өзенінен Ертіс өзеніне дейінгі орманды аймақтарда мекендейді. Алтай, Тянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауларында да кездеседі. Қалба Алтайында, көбінесе Марқакөлде итмұрын, бұта арасында тіршілік етеді. Дене тұрқы 53 — 57 см, салмағы 1,2 — 1,8 кг. Қоразы ірі, түсі қара, қанатынан қиғаш орналасқан ақ жолақ айқын байқалады. Құйрығының қауырсыны сыртына қарай қайырылып орналасады. Мекиені қара шұбар келеді. Құр — отырықшы құс. Құр полигамды, бұтаның, ағаштың түбінен шұңқыр қазып, ұясын жерге салады, оған ағаш бұтағын, жапырақ, кейде мүк және қауырсын төсейді. Аналығы 4 — 12 жұмыртқа салады. 23 — 25 күнде балапан шығарады. Негізгі қорегі — өсімдіктер. Балапандары алғашқы аптада қоңыздармен, дернәсілдер және жұлдыз құрттармен, құмырсқалармен, қандалалармен, өрмекшілермен, масалармен, шыбындармен қоректенеді.
thumb|left|Tetrao tetrix tetrix
Дереккөздер
Санат:Меңіреу құрлар
Калленберг
Калленберг (Callenberg) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хемниц әкімшілік округіне бағынады. Цвиккау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5377 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,82 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 1 73 030. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Маттеи.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Есейдім бірге еліммен
Есейдім бірге еліммен — 2011 жылы Астана қаласы «Фолиант» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Өтежан Алшымбаев. Беттер саны — 707.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Фолиант баспасының кітаптары
Айымжан
Айымжан — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Мирный ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 570 адам (290 ер адам және 280 әйел адам) болса, 2009 жылы 419 адамды (210 ер адам және 209 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Комкеру
Комкеру (Отбортовка) — дайындаманың ішкі қарамы бойынша ернеуді жасау үшін қолданылатын операция.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
NGC 3193
NGC 3193 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E2 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 12 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3193 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 30099, UGC 5562, MCG 4-24-27, ZWG 123.38, ARP 316, VV 307, HCG 44B.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Баньо-ди-Романья
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6090 адамды құрайды. Халық тығыздығы 26 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 233 км² шамасында. Пошта индексі — 47021.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro. Жыл сайынғы мерекесі — 29 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Кинема (өзен)
Кинема — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лача көлі - Онега өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онега өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сан-Леополду
Сан-Леополду (São Leopoldo) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Порту-Алегри агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Порту-Алегри экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Кинема (өзен)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Сан-Леополду
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 207 721 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 102,313 км² шамасында. Халық тығыздығы — 2.076,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1824 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Амангелді (Абай облысы)
Амангелді — Абай облысы Үржар ауданы, Ақжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 11 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 225 адам (118 ер адам және 107 әйел адам) болса, 2009 жылы 197 адамды (101 ер адам және 96 әйел адам) құрады.
Бериево (Габрово облысы)
Бериево (Бериево) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Севлиево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 332 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5438. Телефон коды — 067396. ЕКАТТЕ коды — 3914.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Пампалық мысық
Пампалық бобент ( Leopardus colocolo ) — жыртқыш мысықтар тұқымдасының сүтқоректісі. Кейде пампа мысығын кіші түр деп те атайды, оны кейбір таксономистер Leopardus pajeros -тың жеке түрі деп санайды.
Мысықтың жергілікті атауы мапуче халқының үнді көсемі Колоколо есімін берген - қоңырау.
Таралуы
Оңтүстік Американың шөпті жазықтарында ( Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Эквадор, Парагвай, Перу, Уругвай ), бұталардың, орманды алқаптардың арасында, кейде Бразилия пантаналының жайылмаларында және жартылай құрғақ суық шөлдерде кездеседі. Патагония. Анд таулы аймақтарында, бұл түр 5000 м-ден жоғары болғанымен, жазбалардың көпшілігі төменірек биіктікте.
Сипаттама
Мысықтың денесі тығыз, аяқтары қысқа, басы үлкен. Пальто өрескел, қырлы, сарғыш-сұр түсті, қоңыр немесе сабан-сары ұзартылған дақтары бар. Жотаның бойында шаш бір түрін құрайды, үлпілдек құйрықта қызыл-қоңыр сақиналар бар. Жануардың денесінің ұзындығы шамамен 76 см, құйрығы шамамен 25 см, мысықтың салмағы 8 - 11,5 кг, орта есеппен 9 кг.
Тамақтану
Пампалық мысық кеміргіштерді, құстарды, сондай-ақ кесірткелер мен ірі жәндіктерді аулайды. Ол негізінен түнгі аңшылықпен айналысады, бірақ оны жиі аңшылықта күндіз көреді.
Ішкі түрлер
Барлығы осы жануардың жеті кіші түрі сипатталған.
Тұтқындағы өмір
Өмір сүру ұзақтығы: тұтқында 10-12 жыл, максимум 16 жылға дейін.
Райна
Райна — Ресейдегі өзен. Владимир облысы, Нижегород облысы, Рязань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мокра өзенінің оң жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Мокша өзенінің құйылысынан Тёша өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
178 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:178 жылы туғандар
Райна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
178 жыл
Түсініктемелер
*
Василий Антонович Сапа
Сапа Василий Антонович (14.1.1922, Қостанай облысы Федоров ауданы Успеновка а. — 1994, Алматы) — механик, физ.-матем. ғыл. докт. (1964), проф. (1967). Қазақстан ғылым академиясының корр.-мүшесі (1989). Қазақстанның еңб. сің. ғылым қайраткері (1974). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген (1948). 1948 — 1993 ж. осы ун-тте пед., түрлі басшылық қызметтер атқарған. Ғыл. еңбектері массасы айнымалы денелер механикасына, күрделі жүйелер динамикасына, аналитик. механикаға, қатты дене және қуыстары сұйықтықпен толтырылған дене динамикасына, т.б. арналған. Біртұтас мех. жүйе қозғалысының тұрақтылығы теориясының дамуына үлкен үлес қосқан. Сапаның басшылығымен жасалынған құрамы өзгермелі механика бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижесі шетелдік ғалымдардың назарына ілікті. 200-ден аса ғыл. еңбек жазған. Еңбек Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Тарих
Якут лайкасы
Бойының ұзындығы 38-63 см, жүндері қалың, құйрығы шеңбер бойымен айналған, жүні тік орналасқан, құлағы тұрыңқы, ұшы үшкір болып келеді. Бұл итті көбінесе аң аулағанда, ұзақ жолға шыққан жолаушылар серік етеді.
Якутияның орталық және батыс бөлігінде жергілікті якут тұрғындары барлық иттерге ортақ атауды, якут тілінен «якут иті» деп деп атауда. Қазіргі уақытта бір топ энтузиастар «Саха-Иті» тұқымын құру бойынша жұмыстар жүргізіп, өзінің тұқымдық стандартын жазуда.
Тарихы
Әр уақытта және әр түрлі зерттеушілер (М. М. Геденштром А. Ф. Миддендорф, В. Л. Серошевский, Л. П. Сабанеев, Н. В. Слюнин, Р. К. Маак, А. А. Ширинский-Шихматов, В.И.Иохельсон, Е.В.Пфиценмайер, Е.Г.Орлов, М.Дмитриева-Сулимова, Э.И. Шерешевский, А.Г.Чикачёв т.б.) якут лайкасын әртүрлі аттармен сипаттаған (Алазеев лайкасы, Анюй лайкасы, Арктика лайкасы, Верхоянск лайкасы, Гижиган лайкасы, Колыма-Индигир лайкасы, Ламут лайкасы, Омолон лайкасы, Омсукан лайкасы, Охот лайкасы, Поляр лайкасы, Руссо-Усти лайкасы, Сусуман лайкасы, Солтүстік-Шығыс лайкасы, Тунгус лайкасы, Ходин лайкасы, Чувычан лайкасы, Юкагир лайкасы, эвен лайкасы, Ян лайкасы т.б.) thumb|right|200px|Якут иттерінің алғашқы бейнесі.1692 ж. 17 ғасырда Сібір өзендері «ит өзендері» және «бұғы өзендері»  болып бөлінген. Балыққа бай өзендерде иттерге кептірілген балықты дайындау оңай болды, бұл өзендерге - Яна, Индигирка, Анадыр, Омолон, Үлкен Анюй, Кіші Анюй, Колыма, Алазея т.б. жатады. Балық жоқ жерде иттермен жүру қиын болды. Бұл жерде көліктер үшін иттермен бірге бұғы да пайдаланылды, бұлар-«бұғы өзендері».
1692 жылы Амстердамда голландиялық ғалым-саяхатшы, географ және этнограф Николас Корнелиссон Витсеннің «Noord en Oost Tartarye» (Солтүстік және Шығыс Тартария) атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта «Якуттардың қыс кезіндегі қозғалысының әдістері» атты гравюраларда иттерді қалайша көлік құралы ретінде пайдалану керектігі көрсетілген.
1698 жылы Семён Ремезов құрастырған "сызбасы" картасында Колыма, Яна және Индигирка өзендерін қамтитын "ит өзендерінің" бойында өмір сүретін иттердің бейнесі пайда болды.
1730 жылы Беринг Витус Ионассен 2-ші Камчатка экспедициясын жабдықтай бастады.
Ресейдің солтүстігіндегі экспедиция 10 жылға созылды және міндеттері мен нәтижелері бойынша Ұлы Солтүстік экспедициясы деп аталды. Оған поляр зерттеушілері Дмитрий Яковлевич Лаптев, Харитон Прокофьевич Лаптев, Семен Иванович Челюскин және басқалар қатысты. Нәтижесінде солтүстік теңіздердің табиғаты туралы орасан зор материалдар жиналды, Солтүстік Мұзды мұхиттың мыңдаған шақырымдық жағалауы картаға түсірілді, Ресейдің солтүстігінің аумақтары зерттеліп, сипатталды, Солтүстік халықтарының өмірі мен салты сипатталды. Экспедицияның құрлық бөлігі Якутскіден басталды. Осы экспедициялар кезінде Ленадан Колымаға, Таймыр түбегіне дейінгі жағалау зерттелді. Осы экспедициялардың барлығында полярлық Якутияның иттері белсенді қолданылды. Бұл иттер қолданылатын алғашқы географиялық экспедиция болды. thumb|right|200px|Омолон өзені сағасындағы лайка. В.И.Иохельсон фотосы 1895 ж. Якутск лайкасын егжей-тегжейлі сипаттаған алғашқы зерттеуші Владимир Ильич Иохельсон болды. 1894-1896 жылдары ол Орыс географиялық қоғамы ұйымдастырған Сібір экспедициясында жұмыс істеді және Колыма округінің және Верхоянск округінің солтүстік бөлігінің халықтарын зерттеді. Экспедицияның нәтижесінде Владимир Ильич Иохельсон көптеген мақалалар, очерктер мен кітаптар шығарды, олардың көпшілігінде Якутияның Верхоянск уезінің Колыма, иттері туралы егжей-тегжейлі сипаттады.
1895 жылы " Шерер, Набгольц и Ко " баспасы, Мәскеу. «Солтүстік асыл тұқымды иттерінің альбомын» шығарды. Альбомның авторы және құрастырушысы - князь Андрей Ширинский-Шихматов. Бұл альбом Ресейдің солтүстік-шығысындағы лайка иттерінің алғашқы фотосуреттерін қамтиды.
1910 жылы Мария Дмитриева-Сулимова өзінің «Лайка және онымен аң аулау» атты кітабында Колыма-Индигир Лайка тұқымының сыртқы ерекшеліктерін сипаттаған, бұл сипаттама тұқымның алғашқы стандарты болып саналады. Мария Дмитриева-Сулимова «Лайка және онымен аң аулау» кітабында Колыма лайкаларының аңшылық қасиеттерін толық сипаттаған. 1946 жылы «Главморсевпути» баспасынан Э.И.Шерешевскийдің, П. А. Петряевтың және В.Г.Голубевтің «Шана иттерін өсіру» атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта солтүстік (полярлық) иттерді олардың сыртқы ерекшеліктері мен жұмыс сапаларын зерттеудегі бай тәжірибе жинақталған. Атап айтқанда, иттердің тұқымдарын жүйелеуге талпыныс жасалды
1982-1983 жылдары «Советская Россия» газетінің экспедициясы кезінде, алты полярлық лайка Уэленнен Мурманскіге дейін 10 000 км қашықтықты жүріп өтіп, арктикалық саяхаттар тарихындағы ең ұзақ кезеңді жасады.
1998 жылы В.З.Дьячков неміс Г.П.Арбугаев бірге Якут Лайкасының популяциясын қалпына келтіру туралы мәселе көтерді.
Гуарда (Граубюнден)
250px|thumb|Картада орналасуы Гуарда (Граубюнден) (Guarda GR) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Инн округінің құрамына кіреді.
Якут лайкасы
Тарихы
2004 жылы Алексей Гаврилович Чикачевтің «Якутияда шана иттерін өсіру» кітабы жарық көрді Бұл кітап Якутияның ит шаруашылығы мен шана иттерін өсіру тарихына арналған. thumb|right|200px|Шанаға жегілген якут лайкалары 2004 жылы Якут республикалық ит өсірушілер ассоциациясының төрағасы, FCI-RKF судьясы С.В.Городилов, РКФ судьясы Л.Н.Сидоровамен бірге Якут лайкасы тұқымының стандартын бекітуге ұсынды.
Гуарда (Граубюнден)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 175 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 31.42 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 3742, пошта индексі — 7545.
Федоровка (Федор ауданы)
Федоровка — Башқұртстанның Федор ауданындағы ауыл, Федор ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 4128 адамды құрады. Пошта индексі — 453280, ОКАТО коды — 80254860001.
Якут лайкасы
Тарихы
2005 ж., РКФ №5 (57) хабарында Якут Лайкасы тұқымына арналған Ресейдің Кинологиялық Федерациясының бекітілген стандарты жарияланды.
Федоровка (Федор ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Якут лайкасы
Тарихы
2005 жылдан бастап Якут Лайкасы тұқымының иттері үнемі РКФ да өткізілетін жұмыс сапалары бойынша көрмелер мен байқауларға қатыса бастады.
2005 жылғы 2 қазанда Беларуссия Халықаралық кинологиялық федерацияның судьясы В.С.Вербицкий кинология тарихында алғаш рет "көрменің үздік иті" атағын Якутск лайкасына (best in show) берді
Федоровка (Федор ауданы)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Якут лайкасы
Тарихы
2008 жылғы 24 ақпанда Мәскеуде «Евразия-2008» халықаралық көрмесінде Якутск Лайкасы тұқымының алғашқы тұсаукесері өтті.
2008 жылғы 11 қарашада РКФ Якут Лайкасына «Ресей чемпионы» атағын берді. Бұл атақты алған алғашқы Якут Лаика Т-Масяня болды. (М.С Смирнова)
Санитариялық қорғау аймағы
Санитариялық қорғау аймағы — ауыз су үшін пайдаланылатын және негізгі су көздеріне ерекше санитариялық режімді тәртіп орнату арқылы су коры мен су көздерін ластанудан, былғанудан қорғау шаралары жүргізілетін аймақ.
Якут лайкасы
Тарихы
2009 жылдың 26 сәуірінде Якутск қаласында Якут Лайкасы тұқымының алғашқы мамандандырылған шоуы өтті. Шоудың алғашқы чемпионы және жеңімпаздары Алтын Тумар Боотур болды (М.С.Смирнова )
Санитариялық қорғау аймағы
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Якут лайкасы
Тарихы
2011 жылы Саха Республикасының Якут Лайкасы Асыл тұқымдылар клубы мәртебесін алды
2012 жылы 27 наурызда Якут Лайкасы Ресейде өткен «EURASIA 2012» халықаралық ірі иттер шоуында жеңіске жетті. ,
2013 жылы Герман Арбугаев Якут Лайкасы тұқымы иттерімен Арктика бағытында Новосибирск аралдарына 1500 шақырым жүріп өтті. thumb|right|200px|Якутияның солтүстік-шығысындағы Лайка, ХХ ғасырдың басы 2013 жылғы 24 маусымда Ресей Кинология Федерациясының (РКФ) Президиумы РКФ стандарттар комиссиясының өтінімін мақұлдады және FCI моделіне сәйкес Якутс Лайкасы тұқымы стандартының жаңа нұсқасын бекітті. Шешім 2013 жылдың 25 шілдесінде күшіне енді.
Бұл тұқымды Ресейдің кинологиялық федерациясы мойындағанымен, халықаралық кинологиялық федерация мойындаған жоқ
2014 жылғы 1 наурызда Якут Лайкасы Арагорн 100 км қашықтықта шаңғы спортынан «Байкал Race 2014» экстремалды жарысының жеңімпазы атанды.
2014 жылғы 22 наурызда Мәскеудегі «Евразия-2014» халықаралық иттер шоуында Якут лайкасы Чимги Тура Буранбай «Ресейдің мақтанышы» байқауының жеңімпазы және танылмаған FCI тұқымдарының ішіндегі ең танымал ит болды
2017 жылғы 17 наурызда Мәскеудегі «Евразия-2017» халықаралық иттер шоуында Якут Лайкасы (Свободная Стайя Ямал) «Ресейдің мақтанышы» байқауының жеңімпазы болды.
2017 жылдың тамызында Американдық ит шаруашылығы клубы якут лайкасы тұқымын сирек кездесетін иттердің тізіміне енгізді.
2019 жылдың 4 қыркүйегінде FCI Бас комитеті якут лайкасы тұқымын алдын ала мойындап, оны 5-топқа FCI классификациясына енгізді.
2019 жылы 14 қыркүйекте Серпуховта (Ресей) өткен халықаралық «IDI» шоуында тұңғыш рет Якут лайкасы тұқымының иттері «Шоудың үздік иттері» атағын алды.
Саха халықтарының мифтері мен дәстүрлеріндегі ит
Аңыздар бойынша бақсылар (шаман) жануарлар мен құстардың формасын алуы мүмкін, мысалы аю, ит, шыбын, бүркіт, сұңқар, қарға т.б.
Якут бақсыларының салт-дәстүрлі киімдерінде ит түрінде көмекші рухтардың металл кескіндері орналасқан. Бұл рухты бақсылық иті деп санаған және оларды барлауға жіберген. Юкагирлер мен якуттар өлген адамдардың көлеңкелері төменгі жер бетінде болады деп сенген. Біраз уақыттан кейін көлеңкелер қайтадан денені табу үшін топыраққа оралады деп сенген.
Сібірдің солтүстік-шығыс халықтарының арасында қымбат сыйлық күшік болды - отбасының әлеуетті асыраушысы, өйткені одан жақсы аңшы иттер шығуы мүмкін. Ересек аң аулайтын иттерді сыйлыққа сирек беретін, тек ерекше жағдайларда, өйткені тайга өмірінде иттің рөлі өте үлкен болған. Егер адам ересек итті берсе, онда оның тістері якут пышағы сияқты өткір болады деген үмітпен оған қарымта якут пышағын беру керек.
Якуттардың аңыздарына сәйкес, иттердің зұлым рухтарды көру және сезіну қабілеті болған. Олар өрт сияқты жақын арада болатын қауіп туралы ескерте алады.
Ерекшеліктері
Якут лайкасы мықты, орташа дамыған бұлшық еттері бар, жинақы, орташа биіктігі бар ит. Қалың терілі, бірақ ылғалдылығының белгілері жоқ. Жүн жамылғысы жақсы дамыған және қатаң арктикалық жағдайларда өмір сүруге және жұмыс істеуге дағдыланған.
Якут Лайкасы - белсенді, ойнақы, ізденгіш ит. Достыққа икемді және икемді мінезге ие, өте ашық, агрессивті емес. Иттерді негізінен шанамен жұмыс жасауда және аң аулауда пайдаланады.
Көздері: тікелей немесе кең отырғызылған, бадам тәрізді, дөңес емес және терең отырғызылмаған. Түсі көк, қара немесе жаңғақ, тақ көзді (бір көз көк, екіншісі қоңыр). Қабақтары құрғақ, мұрын жағының түсі қара түспен жиектелген, ақ фонда түссізденген қабаққа жол беріледі.
Жүні: жақсы дамыған түзу астары бар қалың, жылтыр жүн. Қалың қылды жүндері алдыңғы және артқы аяқтарында жақсы дамыған. Құйрығы ұлпа, қалың болып келеді. Бұл иттерге қарда ұйықтауға мүмкіндік береді. Икемді мінезінің арқасында олар адаммен жақсы тіл табысады.
Өмір сүру ұзақтығы: 8 жылдан 10 жылға дейін.
Дереккөздер
Санат:Ит тұқымдары
Хютблек
Хютблек (Hüttblek) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Зегеберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 374 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 60 042. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Хинрих Тис.
Огюст Конт
Исидор Мари Огюст Франсуа Ксаве Конт (Isidore Marie Auguste François Xavier Comte; 19 қаңтар 1798 — 5 қыркүйек 1857) − француз философы, әлеуметтанушысы, философиядағы позитивизм мектебінің негізін қалаушы. Ол «әлеуметтану» терминің ғылыми қолданысқа алғаш рет еңгізген. Әлеуметтану басқа да ғылымдар сияқты бақыланатын әлеуметтік құбылыстарды зерттеумен айналысады.