cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сосновый (Сула тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Санта-Лусия (Сан-Паулу)
Тарихы
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Сосновый (Сула тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сыздық Әбілғазин
Сыздық Әбілғазин (1924-2005) қазіргі Қостанай облысы Меңдіқара ауданында туған. Өлкетанушы, ақын. Нұржан Наушабаев мұрасын бүгінге жеткізуші. Қазір Қостанай мемлекеттік университетінде және мәдениет колледжінде ұстаздық етті.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Валледория
Валледория (Valledoria) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Сассари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3822 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 156,31 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24,45 км² шамасында. Пошта индексі — 07039.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Вырбенци (Кырджали облысы)
Вырбенци (Върбенци) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кырджали қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 57 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6745. ЕКАТТЕ коды — 12694.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Әмина Асқарқызы Шалабаева
Әмина Асқарқызы Шалабаева (10.1.1916, Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, Ақмола ауылы - 27.8.1994) - ақын.
Алматы педогогикалық училищесін (1944), Алматы мемлекеттік қыздар институттын бітірген (1948).
Жетістіктер
1932 - 1934 жылдары Омбы каласына карайтын Шарбақты аудандағы Қызылағаш ауылында жанадан ұйымдастырылған бірлестікте тәбілші болған.
1934 - 1938 жылдары Алтай өлкелік "Қызыл Ту" газетінде (Новосібір каласында шығып тұрған) корректор боп кызмет аткарған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет аткарған. Ұлттық кітапханада, 1949 - 1956 жылдары "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956 - 1973 жылдары "Жазушы баспасында қызмет атқарған.
Шығармалар
Шалабаеваның алғашқы бір топ өлеңдері жас ақындардың "Жас қанат" жинағында жарияланған. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан. Кейін заман туралы азаматтық ой толғайтын "Күн қызы" (1966), "Тау бұлағы" (1968), "Әнші қоңырау" (1971), "Менің өрнектерім" (1974), "Сайран дәурен" (1975),"Ана шырағы"( 1981), "Құс жолы" (1985) атты кітаптары жарық көрді.
Шалабаева Әмина (1916-1994) – Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданының Ақмола ауылында туган. Бастауыш мектепті бітіргесін, 1932-1934 жж. Омбы қаласына қарайтын Шарбақты ауданындағы Қызылағаш аулында жаңадан ұйымдасқан бірлестікте тәбілші болған.
1934-1938 жж. Алтай өлкелік "Қызыл ту" газетінде (Новосібір қаласында шығып тұрған) кор¬ректор боп істеген. 1940-1944 жж. Алматы педагогика училищесінде оқыған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет атқарған. 1948 жылы Алматы мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтын бітірген. А.С.Пушкин атындағы республикалық кітапханада, 1949-1956 жж. "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956-1973 жж. "Жазушы" баспасында қызмет істеген. Алғашқы бір топ өлеңі жас ақындардың "Жас канат" жинағында жарияланган. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан. .
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
NGC 3778
NGC 3778 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан E/SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 31 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3778 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 36051, ESO 216-26, AM 1135-502.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Центавр (шоқжұлдыз)
Нюдюко-Харицей-Яга
Нюдюко-Харицей-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Владимир Ильич Третьяков
Дереккөздер
Санат:1930 жылы туғандар Санат:Қазақстан суретшілері
Тәмті Ибрагимова
Тәмті Ибрагимова (1908-1992) Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында дүниеге келген. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1931 жылы Қазақ радиосында диктор, 1932-35 жылдары Қазақ драма театрында актриса болған. Мұхит әндерін алғашқы орындап, таратушылардың бірі.
Минералды үңгірі
Минералды үңгірі'' – Қаратау жотасының қалың карбонатты тау жыныстарында пайда болған. Әктас арасы ондаған метрге созылған, пішіні, аумағы әр түрлі бірнеше бөлмелерден тұрады. Үңгір толық зерттелмеген
Сілтемелер
Санат: Қазақстан тарихы Санат:Түркістан облысы Санат: Қазақстан үңгірлері
Мирней
Мирней (Мирнэй; Ми́рный) - қала, Саха Республикасы Мирней ұлысының (ауданының) әкімшілік орталы. Якутск қаласынан 1207 км аралығында орналасқан. Жұрты 39,4 мың адам (2005).
Дереккөздер
Санат:Саха Республикасы қалалары
Қолданбалы ғылымдардың Берн университеті
Қолданбалы ғылымдардың Берн университеті — Швейцарияның неміс бөлігі, Берн қаласында орналасқан университет.
Құрылымы
Қолданбалы ғылымдардың Берн университетінде мына бөлімдер бар:
Ланценкирхен
Ланценкирхен (Lanzenkirchen) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Винер-Нойштадт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3632 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 29.80 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WB, ресми идентификациялық коды — 3 23 16.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Рудольф Ничман саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Оңтүстік Корея музыкасы
Оңтүстік Корея музыкасы Корей соғысының соңынан бастап қазіргі кезге дейін дамып келе жатыр. Оның негізі, сол жерде жылдар бойы тұрып келе жатқан кәріс халқының музыкасы. Заманауи оңтүстік кәріс музыкасы 3 категорияға бөлінеді: дәстүрлі кәріс халқының музыкасы, заманауи музыка немесе к-поп, батыс танымал емес музыкасы.
Дәстүрлі кәріс музыкасы
Жапон елінің отарлау саясаты кезінде кәріс музыкасы іс жүзінде жойылған, бірақ соғыстан кейін патриоттық және халық әндері қайта жандана бастады. 1948 жылы Корея Оңтүстік және Солтүстік болып бөлінді, сол себептен музыкаға деген көзқарас та екіге бөлінді. Корей дәстүрлі музыкасы ұлттық, ритуалды және классикалық музыканы қамтиды. Ұлттық музыканың негізгі жанрларына санджо, пхансори және нонъак жатады. Ритуалды музыкаға аак, хянак және танак жатады.
Дереккөз
Санат:Оңтүстік Корея Санат:Музыка жанрлары Санат:K-pop
Б. з. д. 48 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 48 жылы туғандар
Минерв (Эро)
Минерв (Minerve) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Эро департаментінде орналасқан. Безье округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 27,89 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 34158, пошта индексі — 34210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 125 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Модуль (стадион)
"Модуль", Өскемен қаласының қысқы стадионы, спортзалының көлемі 32 х 18 м². ОІОБЖСМ-ның меншігінде. Спортзалдың жобасын Б.Мезенцев атындағы ЦНИИЭП дайындаған. Сәулетшілер: В.Давыденко, И.Михаилов, В.Колесник, Л.Грибова, Н.Розина, Инженерлер: М.Глинкин, В.Травун, Д.Леонтев, А.Усанов, Г.Коренцвет, В.Шишков. Денені жалпы дамыту және атлетикалық дайындық үшін, денсаулық тобының шұғылдануы, көркем және ырғақты гимнастика, воллейбол, теннис, бадминтон спорт ойындары үшін, бокстан, жеңіл атлетикадан, ауыр атлетикадан, күрестен және басқа спорт түрлері бойынша оқу-жаттығу жұмыстарын өткізуге арналған. Спорт кешені 1997 жылы қыркүйектен бастап жұмыс істейді. Осы уақыт ішінде: ауыр атлетикадан ҚР чемпионаты, еркін дзюдо, грек-рим күрестерінен жарыстар, бокстар, қала әкімінің жүлдесіне арналған II халықаралық спорт ойындарының бағдарламасы мен мүгедектер арасында жарыс өткізілді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан стадиондары Санат:Стадиондар
Ақирек ауылдық округі
Ақирек ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбай ауылы кіреді. Орталығы – Ақбай ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 817 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Қалтырау
right|200px Қалтырау - ауру қоздырғыштарына қарсы организмде туатын ерекше әрекет. Қалтырау өз алдына жеке ауру емес, әр түрлі аурулардың белгісі ретінде білінеді. Қалтыраудың пайда болуына әр түрлі микроб және оның уы, улы заттар, организмде белокты заттардың ыдырауы, жарақаттану т. б. Жағдайлар әсер етеді. Әсіресе, орталық нерв жүйесінің дене қызуын реттейтін бөлімінің қызметі бұзылғанда организмнің жылу шығаруы кемиді де, жылу түзуі артады. Соның нәтижесінде дене қызуы көтеріледі. Қалтырау кезінде организм алғашында қалтырап тоңады, кейіннен дене қызуы көтеріліп, тер шығып басылады. Кейде кенеттен дене температурасы тез төмендеуі мүмкін. Мұндай жағдайды кризис деп атайды. Сондай – ақ Қ. кезінде зат алмасу бұзылады, науқас сандырақтайды, әр нәрселер елестейді,жүрек соғуы өзгеріп, қан қысымы көтеріледі,, асқазан, бүйрек т. б. органдар қызметіне әсер етеді. Дене қызуының көтерілуіне қарай қ. субфебрильді, қалыпты температурадан жоғары, жоғары температуралы және өте жоғары температуралы болып бірнешеге бөлінеді. Қызудың 41градустан жоғары болуы адам өміріне қауіп төндіреді. Қалтырауды қолдан жасауға, бәсеңдетуге және тоқтатуға болады. Қолдан жасалған Қ. кейбір ауруларды емдеу үшін қолданылады.
Дереккөздер
Абай музыкалық мұрасы
Музыкалық мұра. Ұлы ақын, ағартушы Абай музыкалық саласында да айта қалғандай мұра қалдырды. Өзінің асыл өлеңдерін, қара сөздерін қағазға түсіріп, кейінгі ұрпаққа жазып қалдырса, музыкалық жөнінде оның мұндай мүмкіншілігі болмады. Өйткені, Абай өмір сүрген көзеңде қазақта музыканың жазба мәдениеті жоқ еді, халықтық музыка ауыз дәстүрлік қалыпта еді. Сондықтан Абай әндері де қазақтың басқа халықтық ән-күйлері сияқты, ауыздан-ауызға, заманнан заманға ауыса отырып жетті. Музыка саласында жазба мәдениеттің болмауына қарамастан, Абай әндерінің бізге толық жеткен себебі - олардың халықтың жүрегінде сақталуға сапасы сай келетін шығармалар болғандығында, халық санасынан өшпес орын алғандығында. Абай әндерінің өзгешелігі - мелодиялық, ырғақтық жақтарындағы жаңалықтарында, идеялық мазмұнының ашықтығында. Бұл өзгешелік алғашқы көзде тыңдағандардың бәріне бірдей тұсінікті бола қоймады, болмақшы да емес еді. Мәдениеттің дамуына кедергі болатын феодалдық жағдайда кейбіреулер үшін ол әндердің жаңа тілдері қазақтың халықтық ән дәстүрінен шығып кеткендік болып көрінуі де мүмкін еді. Бірақ жаңа, прогресшіл мәдениет күрескері болған Абай өз бетінен қайтқан жоқ. Сейтіп, Абай әндері алғашқыда оның өз айналасына - ауыл- аймағына, кейін жалпы қазақарасына тарай бастады. Абай әндері халықтық негізден нәр алғандықтан, халық әндерімен тамырласып жатқандықтан, нотаның жоқ кезінде-ақ, ауыздан ауызға көше отырып, қалың бұқараның игілігіне айналды. Бұған бұрын-соңды халықтың музыкалық салтында болмаған жаңа өткір тілмен өлең тексіне құрылуы да себеп болды.
Жаңа ырғақ - өлшеу, жаңа кейіпті мелодия жолы, жаңа үн сөздіктері - осы үшеуі Абай музыкасының жаңалығы болды. Бұрынғы он бір және жеті-сегіз буынды өлеңдермен айтылатын әндерге Абай әңдері ұқсамады. Абай тудырған жаңа поэзия лебі оның әндеріне де жаңа лебіз берді. Орыстың ұлы ақындарын үлгі тұтқан Абай музыка дүниесінде де мұсылмандық шығыстың құран оқу әуезінен үн сөздіктерін іздемегені былай тұрсын, өзіне дейінгі болып келген қазақтың халықтық әндерінің бірқалыптас тілдерін де місе тұтпады. Ол орыстың әдет- ғұрып музыкасы, қала романстарын ести, тыңдай отырып, солардан шығармашылық үлгі алды. Оның үстіне Абайдың «Евгений Онегинді» аударып, «Татьяна хатына» өзінің ән шығаруы, А. А. Дельвиг пен М. М. Глинканың «Сұрғылт тұманын», А. Г. Рубинштейннің «Мен көрдім», М. Ю. Лермонтовтың «Қараңғы түнде тау қалғыбын» аударып, оларға ән шығарғаны - Абайдың музыкалық сөздігін байытуға әсер етті. Тағы бір айта кететін нәрсе - Абай әндері, сөзі мен музыкасы біте қайнасып жатқандықтан, өзіне дейінгі қазақтың халық әндерінше, орындаушының керінген өлеңге жегіп алып, жүре беруіне келмейді. Мысалы, «Қараторғай», «Екі жирен», «Жиырма бес», «Аққұм» сияқты әндерді бірінің сөзімен бірін айта бересің де, Абайдың «Сегіз аяқ», «Қор болды жаным», «Көзімнің қарасы», «Бойы бұлғаң» сияқты әндерін бірінің сөзімен бірін айта алмайсың. Қазақтың халықтық ән дәстүрінде бұл да бұрын-соңды кездеспеген жағдай деп айта аламыз.
Қазақстан композиторлары Абайдың сәздеріне өздері көптеген ән жазып, Абай поэзиясының жан түкпіріне жететін асыл қасиеттерін музыка тілімен жапғастыру ісіне қызу атсалысты. Абай - тек ән шығарушы ғана емес, ән-күйдің әділ сыншысы да. Ол ән-күй жөнінде көптеген терең, үлгілі пікірлер айтты. «Туғанда дүние есігін ашады өлең, Өлеңмен жер койнына кірер денең...» Бұл арада өлең деген сөз ән мәнісінде айтылып тұр. Ол музыканың адам өміріне туғаннан бастап, қайтыс болғанға дейін ілесе жүретінін аңғартады. Абай музыканы таддауға материапистік тұрғыдан келіп, оны сыртқы дүниенің сәулесі деп топшылайды. «Жақсы әнді тыңдасаң ой көзіңмен, Өмір сәуле көрсетер судай түнық...» - деп, Абай әннің сыртқы дүниенің сәулесі, бейнесі екенін көрсетті. Ол сыртқы шындық біздің сөзім мүшелеріміз арқылы бастағы миға жетеді деген дәлел айтты: «Құлақтан кіріп бойды алар, Жақсы ән мен тәтті күй...» немесе: «Жүрек тербеп оятар баста миды». Композитор шебер суреттей, образ жасай білсе, әнде өмір сәулесі түнық су түбіндегі заттай анық көрінеді, ән мен кұйдің санамызда бейнөлеңуі, «бойымызды алып, жүрегімізді тербеп, бастағы миымызды оятуы қүлақ (есту) арқылы келеді», - дейді Абай. Ән-күйдің сана-сезімге, кеңілге әсер ететінін айта келіп, Абай: «Салған ән көлеңкесі сол көңілдің», - десе, екінші біржерінде: <i> «Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар,
Оның тәтті оранған мәні оятар.
Кейі зауық, кейі мұң дертін қозғап,
Әнде кеңіл күйі сан түрлі болатынын (мажор, минор) Абай шебер түсіндіреді. «Әннің де естісі бар, есері бар, Тыңдаушының құлағын кесері бар...» немесе: «Құр айқай бақырған, Құлаққа ән бе екен», - деген өлең жолдарында Абай музыканың жан қылын шерту орнына, жаныңды түршіктіретіні де болатынын айтады. Данышпан Абай күй женінде де ете өткір пікірлер айтты. Күйдің тексіз айтылатын ән екенін сөзген Абай: «Мұңмен шыққан, оралған тәтті күйге, Жылы жүрек қайда бар қозғаларлык?...» немесе: Ақылдының сөзіндей ойлы күйді, Тыңдағанда кеңілдің әсері бар , - деді. Бұл жолдардан Абайдың күйді жете тұсінгендігі керініп тұр. Осындай ән-күй туралы айтылатын аса бағалы пікірлерімен қатар, Абай әнді орындау шеберлігіне де көп кеңіл аударады...
Абай орындаушылыққа ұлкен мән берген адам. Жақсы шығарылған ән-күй жаман орындаушының қолына түскенде, «ауыздан шыққанда еңі қашатын, кеңілдегі керікті ойдың» көбін киетінін де Абай білді. Шығарушылық пен орындаушылықтың екі турлі қабілет екенін де ол жақсы түсінеді. Сондықтан жоғарыда айтылғандай, Абай алғашында өз әндерінің шығарушысы да, оларды бабына келтіріп орындаудың нұсқаушысыда, ән-күйдің, әншіліктің сыншысы да өзі болды. Әрине, Абайдың «әніңді сатып ақша алма» деуі - сол көздегі ән қадірін тұсініп, біреулерді өтірік мақтап, мал табушыларды мінеп-шөнегендік еді.
Қорытып айтқанда, Абай дарынды композитор болды, өзінің нота сауатынан хабарсыздығына қарамастан, ән шығару ісінде айта қалғандай жаңалықтар тудырды. Оның басты себебі - Абай поэзиядағы сияқты музыкалық шығармашылықта да орыс халқының прогресшіл өнерінің артық шылығын түсініп, оны меңгеруге тырысты. Сөйтіп қазақтың халықтық музыкалық дәстүрінде ол өзіне дейін болмаған жаңа үнді, жаңа ырғақты ән шығарды. Сонымен қатар ақын, композитор, орындаушы - үшеуі бір кісі болған тұста ол қолынан келгенше, олардың арасында еңбек белісінің керектігін сезіп, өз аулында, айналасында болса да, сол жұмыстың басын бастап кетті. Өзінің баяу даусымен шығарған үлкен сырлы әндерін халық көпшілігіне жеткізудің бар шарасын қолданды. Оның ән, күй, орындаушылық женінде қысқаша айтып кеткендерінің әлі күнге дейін ұлкен мәні бар. Композиция жағынан Абайдың музыкасы көп жанрлы деуге болады. Онда драма, сатира, трагедия, әдет-ғұрыптық, жаратылыс суретін бейнелейтін т. б. сан түрлі музыка бар. Ал оның музыкалық сыншылығында жан-жақты, терең философиялық пікірлер жатады.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Био-био университеті
Био-био университеті (исп. Universidad del Bío-Bío, UBB) — Консепсьон қаласында орналасқан дәстүрлі университет.
Тарих
Био-био университеті 1947 жылы құрылды және ол Campus Concepción der Universidad Técnica del Estado (UTE) деп атталған. Университет еліміздің барлық техникалық факультеттерді біріктірді. 1980 жылы Био-био университетіне  реформаланды.
Санат:Алфавит бойынша университеттер
Нұрлан Темірғалиұлы Темірғалиев
Мансап
Қазіргі таңда Теориялық математика және ғылыми есептеулер институтының директоры.
Ғылымға қосқан үлесі
Ғылым жолындағы уақыт аралығында елу шақты ғылыми еңбек жазып, бес ғылым кандидатын даярлады. Қазір он аспирантқа жетекші (1996 жыл). Оның докторлық диссертациясы «Об эффективности алгоритмов численного интегрирования и восстановления функций многих переменных» деп аталады. Оны жас ғалым Москвадағы Стеклов атындағы математикалық институтта қорғады. Сенімшілері: физика-математика ғылымдарының докторлары, профессорлар В. Н. Тепляков, М. М. Сктиганов, Н. А. Бобылевтар. Олар Нұрлан Темірғалиұлының дүниежүзі математиктерінің ширек ғасырдан бері шеше алмай келе жатқан проблеманы шешкендігін бір ауыздан мойындады. Бұл мәселемен орыс математигі Н. М. Коробуов, Қытай Ғылым Академиясының вице-президенті Хуа Ло-Кен, неміс математигі Э. Хлавка айналысқандығын көпшілікке паш ете отырып, Нұрлан Темірғалиұлы, бұл мәселені Америкада шығатын «Қазіргі математика» журналының сандық интегралдаудың өзекті мәселесі екендігін есептегенін, өзінің соны шешкендігін мақтан етеді. 1995 жылы Назарбай Блиев бастаған топ Сергей Михайлович Никольскийдің тоқсан жылдығын тойлауға келгенде, көпшілік алдында Қазақстан математикасының жетістіктерін атай келіп, Нұрлан Темірғалиұлын «ұлы математик» екендігін өз аузынан айтты. Бұған Қазақстан математиктері де қуанады. Ғалымның нәтижелері есептеу математикасында қолданылатындығы оның өміршеңдігін дәлелдейді. Нұрлан Темірғалиев Қазақстандағы математикалық білімді жетілдіруге бар күш-жігерін салып, сол үшін күресуде. Ол ауық-ауық газет-журнал беттерінде бұл туралы пікірін айтып, оны дәлелдейді. Ол кейінгі жылдары кадрларды даярлау сапасы республика бойынша төмендеп, оқу-құралдары жетіспей, оқыту мазмұнына біріңғай талап қойылмайды деген өз дәлелдерін айтады. Математикалық білімді жақсартудың бір жолы ретінде ғалым үш томдық «Математикалық анализін» жазды. Оның бірінші томы 1987 жылы «Рауан» баспасынан, екінші томы «Ана тілі» баспасынан 1991 жылы, үшінші томы «Білім» баспасынан 1996 жылы шықты. Бұлар математикалық анализден жазылған кейінгі жылдардағы қомақты еңбек. Онда дәстүрлік материалдар мен жаңа теориялар байланыстырыла, әдістемелік жағынан ұстамды жазылған оқулық. Математикалық терминологияны жасаудың халықаралық тәжірибесін қатаң ұстанған автор өз кемшілігін түзетуден қорықпайды. Адамгершілігі мол, қарапайым да әңгімешіл ғалым, ескі тарихты қазіргімен байланыстырудыжақтайды. Шәкірттеріне жағдай жасап, олардың хал жағдайын білгісі келіп, бірге жүреді.
Марапаттар мен жетістіктер
2002 жылы «Қазақстанныі білім озаты» белгісімен марапатталған. Халықаралық Зерттеу Комитеті мен Американдық Биографиялық институтының шешімімен «Жыл адамы - 2003» атағы берілген. 2004 жылы Қазақстанның ЖОО Қауымдастығы басқармасының шешімімен мемлекеттік тілдегі «Математикалық талдау» іргелі үш томдық курс үшін және жараталысытану пәндер бойынша сұранысқа ие оқулық ретінде білім берудің барлық стандарттарына жауап беретін өскелең ұрпаққа мирас боп қалатын оқу құралы үшін А. Байтұрсынов атындағы күміс медальмен марапатталған. «Ең үздік оқытушы - 2010» грантының иегері. 2011 жылы Халықаралық Сократ комитетінің ұсынысымен (Оксфорд, Ұлыбритания) үздік ғылыми жұмыстары үшін «The Name in Science» арнайы сыйақысының иегері атанды. Ғалымның есімі «Ғылымға қосқан үлесі үшін» белгісімен Дүниежүзілік ХХІ ғасырдың аса көрнекті ғалымы тізіліміне енген.
Санат:Тұлғалар Санат:1947 жылы туғандар
Мұғаллакат
Мұғаллакат - өлең түрі. Көне араб поэзиясында (исламға дейінгі) бірнеше ғасыр бойы тек ауызша түрде тарап, қазіргі заманға 8-10 ғасыр жазбалар жеткен.
Мұғаллакат жайлы
Мұнда әр ақын өзінің артықшылары жайында, кейде біреуді мадақтау сипатында өлең айтқан. Араб, тәжік, парсы, әзірбайжан әдебиетінде бар. Әуезов 1946 жылы Жамбылдың 100 жылдық тойында жасаған "Жамбылдың айтыстағы өнері" атты баяндамасында айтыс жанры, суырыпсалма ақындық өнер, импровизация жайында айта келіп: "Олардың арасынан айтыстың дәл өзін ұстанған - арабта мұғалакаттауды тудырушылар бір алуан" деген (20 томдық шығармалар жинағы, 8 том, 180-бет). 1948 жылы шыққан көп томдық "Қазақ әдебиеті тарихының" 1-томына жазған "Айтыс өлеңдері" тарауында "... арабта жәрмеңкелерге жиналған ақындардың айтысқан жарыс өлеңдері қағазға жазылып, көпшілік оқуына, сынауына қолайлы етуп, жәрмеңке ортасына ілініп қойылатын болған. Ол айтыс өлеңдерін арабтар Мұғаллакат деген" деп пікір білдірген.
Дереккөздер
Санат:Өлеңдер Санат:Араб тіліндегі әдебиет
Шеміршекті балықтар
thumb|250px|right|[[Ақ акула]] Шеміршекті балықтар (Chondrichthyes) — омыртқалылар класы.
Қазба қалдықтары девонның орта шенінен белгілі. 2 класс тармағы: тақтажелбезектілер (Elasmobranchіі) және бүтінбастылар (Holocephalі), 140-қа жуық туысы, 730 түрі бар. Шеміршекті балықтардың денесінің ұзындығы 6 см-ден 20 м-ге жетеді. Қаңқасы тек шеміршекті, қаңқасының ізбестенгендері (сүйектенбеген) жиі кездеседі. Егер қабыршағы бар болса, ол плакодты (тісшелі). Көпшілігінде ұзынша тұмсығы болады, аузы тұмсығының астында көлденең саңылау сияқты көрінеді. Қанат қалақшалары эластинді талшықтармен бекіген. Құйрық қанаттарының қалақшалары тең емес, үстіңгі қалағы үлкен, 5 — 7 жұп желбезек саңылаулары сыртқа жеке ашылады. Торсылдағы болмайды. Тоқ ішегінде иірлі қатпарлы қақпақшасы, жүрегінде артериалды конусы бар. Ас қорыту және несеп-жыныс жүйелері құрсақ қанаттарының жанындағы ортақ қуыс — клоакаға ашылады. Іштей ұрықтанады. Аталықтарының жұп шағылысу органдары (птеригоподилері) құрсақ қанаттарының сыртқы талшықтарынан дамыған. Шеміршекті балықтар тірі туады (сирек) немесе ұрықтанған жұмыртқа салады (тірідей жұмыртқа туу). Шеміршекті балықтардың ішкі осмостық қысымы негізінен қанда еритін мочевина арқылы реттеледі. Дене қуысы сұйығының қысымы сыртқы ортаға қарағанда жоғары болады. Шеміршекті балықтар негізінен теңізде тіршілік етеді. Бұларды тұщы суға жіберсе, ішкі осмостық қысымы төмендейді де, олар тез өліп қалады. Араларында тұщы суда кездесетін түрлері бар, олар осмостық қысымын сақтау үшін өте көп мөлшерде зәр бөледі. Шеміршекті балықтардың барлығы да жыртқыштар. Бұлардың көп аулануына қарамастан, кәсіптік маңызы шамалы.
Терісі 2 қабаттан тұрады. Сыртқысы - эпидермес, көп қабатты эпителий, ал ішкі - нағыз тері қабаты дәнекер ұлпасынан түзелген. Эпидермисінде безді жасушалар көп. Шеміршекті балықтардың қабыршақты ұсақ бүртікті. Плокоидты (грекше "плакс" - тақташа, "ейдос" - пішінді) қабыршақтармен қапталған. Тақтажелбезектілерге - акулалар мен скаттаржатады. Акулалардың 350-ге жуық түрі бар. Олар мұхиттарда, теңіздерде таралған. Дене пішіндері алуан түрлі. Акулалардың ішінде адамға қауіптісі - сұр акулалар. Олардың кеңінен таралған түрі - жолақ акула. Ол мұхиттардың субтропикалық және тропикалық теңіздерде кездеседі. Скаттардың да 350-дей түрі бар. Денесі жалпақ әрі көкірек жүзбеқанаттары тұмсығымен тұтасып кеткен. Желбезек саңылаулары денесінің құрсақ жағында орналасқан. Олардың көпшілігі су түбінде тіршілік етуге бейімделген. Ең ірі түрі - манта, оның денесі көлденеңінен 6 метрге жетеді. Кейбір скаттардың денесінде электр қуатын шығаратын мүшесі болады. Тұтасбастыларға 30-дай түрлері жатады. Көпшілігі судың терең қабаттарында тіршілік етуге бейімделген. Дене пішіні ұзынша ұршық тәрізді. Терісінде қабыршақтары болмайды. Сырты қалың қабықпен қапталған ұрықтанған уылдырық шашып көбейеді. Баренц теңізінде ұзындығы 1 метрдей еуропа тұтасбасы кездеседі. Олардың көпшілік түрі теңіз түбіндегі жәндіктермен қоректенеді. Кәсіптік мәні жоқ.
Түгіскен және Ұйғарақ обалары
250|right Түгіскен және Ұйғарақ обалары— ертедегі темір дәуірінде Шығыс Арал өңірінің аумағы мен Оңтүстік Қазақстанның оған шектес аудандарын массагет-сақтардың құрамына кіретін этникалық топтар мекендеген. Олардың сол кездегі мәдениетінің ескерткіштері Сырдарияның төменгі бойындағы Ұйғарақ және Түгіскен қыраттарында орналасқан обалы қорымдар болып табылады. Түгіскен қорымы екі дәуірдің ескерткіштерінен тұрады. Ең алдымен бұл — Солтүстік Түгіскен, б. з. б. IX—VIII ғасырлардағы қорымдар. Сақтардың обалы қорымы — Оңтүстік Түгіскен де осында Түгіскен үстіртінде орналасқан. Ол өз кезегінде екі кешенге бөлінеді, олардын біріншісі 9, екіншісі 27 обадан тұрады. Оңтүстік Түгіскеннің барлық сақ обалары б. з. б. VII—V ғасырларда тұрғызылған. Ұйғарақтағы сол заманның 80 обасы үш топқа: шығыс, орталық және батыс топтарға шоғырланған. Олардан 70 оба қазылды. Ұйғарақ пен Түгіскенде жерлеу құрылыстары әртектес болғанмен, жерлеу ғұрпы бірдей.
VII-V ғасырлар обалары Ұйғарақ пен Оңтүстік Түгіскеннің құм үйінділері астынан алуан түрлі жерлеу құрылыстары қазылып ашылды. Оның бірі, негізінен Ұйғарақтан ғана шыққаны — адамдарды жердің бетіне, жеңіл қаңқалы ағаш құрылыстың не күркенің ішіне, қамыс төсеніш үстіне жерлеу. Мұндай құрылыстардың сыртқы бітімі дөңгелек, сопақ немесе тікбұрышты болған.
Олар Солтүстік Түгіскендегі қола дәуірінің қарапайым жерлеу құрылыстарына ұқсас. Оларды Солтүстік Түгіскендегі жерлеумен жақындастыратын белгі — өліктің басын батысқа қаратып жерлеу және ішінара- өлікті өртеу салты. Жерлеу құрылыстарының екінші үлгісі — жерден қазылған шұңқырлар. Олардың бірнеше түрлері бар. Ұйғарақ пен Оңтүстік Түгіскен қорымдарында шығыстан батысқа бағытталған тікбұрышты үлкен жер шұңқырларға жерлеу түрі көп тараған. Лақаттар ағаш бөренелерімен жабылып, олардың үстіне қамыс немесе үсак бұтақтар қабаты теселген. Шұңқыр айналасындағы ескі қабат пен қабір топырағын да қамыспен жауып тастаған. Сонан соң диаметрі 15-20 м, кейде 30 метрге дейін жететін оба үйген. Кейбір жағдайларда үйінді қамыс пен топырақ қабаттарынан тұрғызылған. Басқа жерлеу құрылыстарындағы сияқты, мұнда да отка табыну кең таралған.
Ақырында, Ұйғарақта жер қабірлердің Түгіскенде жоқ түрі бар. Бұл негізінен бұрыштары дөңгеленіп келген тікбұрышты тар молалар. Құрылымы жағынан оларды Түгіскен мен Ұйғарақтағы үлкен жер шұңқырға жерлеумен жақындастыратын белгі — сырғауылдармен және бұтақтар- менжабылуы.
Жерлеу құрылыстарының осындай әр түрлі болуы, шамасы, отбасылық қатынастар жүйесін ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік құрылымды, рулық қауымның эволюциясын да көрсетсе керек. Бұл, әсіресе Ұйғарақ қорымындағы әр түрлі обалар топтарыныц үлгісінде ерекше айқын байқалады. Абыз әйелдер көп жерленген шығыс топтың молаларында кейінгі қола дәуірінен келе жатқан ғұрып-дәстүрлері айқынырақ байқалады.
Ұйғарақ обаларының орталық кешенін қалдырған рулық топ, мүліктердің құрамына және үлкен жер лақаттарға қарағанда, ең ықпалды топ болған. Оның өкілдері әскери билік пен абыздық қызметті қатар жүргізген көсемдер болған. Бұған билік белгісі — күрзінің және салттық айбалта-қанжардың табылуы дәлел. Бұл жерде жерленген қару-жарақты салт атты жауынгерлердің зираттарының көпшілігі, басқа рудың мүшелерінікі болса керек. Батыс жақ шетімдсгі тікбұрышты тар қабірлерге атағы жоқ және кедей рулық қауым мүшелерін жерлеген. Түгіскенде б. з. б. V ғасырдағы бай қабірлер тобы айқын аңғарылады. Олардың құрылымына тән нәрсе — кірер ауыздағы ұзын дәліз-дромос. Лақаттар өте терең болуымен ерекшеленеді. Өліктің басы шығысқа — солтүстік шығысқа қаратып жатқызылады. Шұңқыр әдетте, неғұрлым ерте- ректегі обалардағы сияқты қабырғаларымен емес, бұрыштармен бағытталған. Жерленгендер шалқасынан созылған күйінде, бастары шығыс- солтүстік-шығысқа қаратылып, кейде оларды лақат шұңқырларын қиғаштай, аяқтарын ромб тәрізді тізесінен бүгіп, өкшелерін ішке қаратып (ат үстінде отырған кейіпте) жатқызылған. Лақат шұңқырлары мен дромос (ішінара) тегіс етіп жабылған. Сонымен б. з. б. V ғасыр обаларына бұрынғысынша тән нәрселер: лақаттардың бұрыштарындағы шұңқырлардың сақталуы, ілуде бір болғанымен, жерден қазылған қабірлер мен жер үстіне салынған жерлеу құрылыстарының қатар қолданылуы, оттың жерлеу салтындағы елеулі рөл атқаруы.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Ацидофилин
Ацидофилин (acicus - қышқыл және грекше сүйемін) — ацидофильді организмдермен (бактериялармен) сүтті ұйытып алынған ішімдік. Ацидофилин — сиыр сүтіл (қаймағын алып не алмай) қайнатыл, оған сүт қышқылды стрептококк пен ацидофилин таяқшасын, сондай-ақ кефир грибогын қосып ашыту арқылы алынатын диеталық қышқыл сүт тағамы. Сүт заводтары ацидофилиннің майлы (сүт майы 3,2%), майлы тәтті және майсыз тәтті түрлерін шығарады. Ацидофилин сүтке қарағанда асқазанда жеңіл қорытылып, тез сіңеді. Сондықтан да оны емдік тағам ретінде пайдалан ады, өйткені ацидофилин құрамындағы сүт қышқылды бактерия ішекте пайда болатын шіру процесін жолды. Ацидофилинді 80С-тан аспайтын температурада 3 тәуліктей ғана сақтауға болады. Дүкендерде ацидофильді простокваша мен аидофильді қатықта сатылады. (Простокваш мақаласын қараңыз).
Дереккөздер
Санат:Сүт Санат:Сүт өнімдері
Санта-Мария-да-Серра
Санта-Мария-да-Серра (Santa Maria da Serra) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Пирасикаба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пирасикаба экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 946 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 256,481 км² шамасында. Халық тығыздығы — 19,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1867 жылы құрылған.
Қажымұқан көшесі (Алматы)
thumb|right|200px Қажымұқан көшесі (Алматы) Көшеге әлемнің бірнеше дүркін чемпионы атанған қазақ балуаны, жойқын күштің иесі, классикалық күрестің майталманы - Қажымұқан Мұңайтпасовтың (1871-1948) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген. Қажымұқан Мұңайтпасов (1871- 1948) Ақмола облысында дүниеге келген. Ол Мәскеу, Омбы, Петербор, Париж, Лондон, Берлин қалаларында өткен кәсіби балуандар сайысына қатысқан. Балуан Ұлы Отан соғысы кезінде кеңес жауынгерлеріне ұшақ сыйлаған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Достық даңғылынан басталып, 8-ші Гвардияшылар көшесіне дейін созылып жатыр. Байжанов, Фурманов, Ескендіров, Тайманов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Алматы қиылысы. Көшенің ұзындығы - 1280 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Тэла-Шор
Тэла-Шор — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Тынагота өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
IC 4447
IC 4447 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 51754, UGC 9306, MCG 5-34-56, ZWG 163.66.
Сыртқы сілтемелер
IC 4447 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Б. з. д. 49 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 49 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 49 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Бюрлингтон (Массачусетс)
Бюрлингтон (Burlington) — Массачусетс штатының Миддлсекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 24 498 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30.8 км² шамасында. FIPS коды — 25-09840.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Қалауов Тәңірберген Құдайбергенұлы
Қалауов Тәңірберген Құдайбергенұлы (2.2.1936, Жаңақорған ауданы Талап ауылы – 17.3. 2004, Қызылорда қаласы) – сазгер. Қазақстан оқу ісінің үздігі. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (2000). Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген (1957). 1957 – 58 жылдары Қызылорда облысы мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі. 1958 – 64 жылдары Қызылорда педагогика институтында (қазіргі Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті) оқытушы, кафедра меңгерушісі болды. Институт жанынан алғаш «Сыр гүлі» ән-би ансамблін ұйымдастырған. 1964 – 72, 1977 – 82 жылдары Қызылорда қаласындағы өнер мектебін басқарған. 1972 – 77 жылдары Қызылорда облысы филармониясының директоры болды. 1982 – 87 жылдары Қызылорда музыкалық училищесін басқарып, 1987 жылы өнер мектебінің басшылығына қайтып келді. Қалауов «Қызылорда вальсі», «Күлімдеші, гүлім сен», «Қалқажан», «Шалқиды ән», «Той жыры», «Биші қыз», т.б көптеген әндер шығарған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Әбілқайыр хан атындағы көше (Алматы)
Көшеге 1720 жылдары жоңғарларға қарсы шайқаста қазақ қолын басқарған Кіші жүз ханы Әбілхайырдың есімі берілген. 1731 жылы Әбілқайыр хан (1693-1748) орыс елшілігін қабылдады. Бұл - Қазақстанның Ресейдің қарамағына кіруінің бастамасы еді.
Қарағанды облысының мәдениеті
Мемлекеттік жүйеге кіретіндер: 339 кітапхана, 244 клуб үлгісіндегі ұйым, 21 бейнемобиль, 5 театр, 17 мұражай, 2 концерттік ұйым, мәдени сауық және халық шығармашылығының ғылыми-әдістемелік орталығы, тарихи-мәдени мұраны қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекция, хайуанаттар бағы, 10 мәдениет және демалыс саябағы, кинопрокат, көрме залы.
Бұқар жырау ауданының Красная Нива және Жаңаарқа ауданының Бидайық ауылдарында кітапхана ашылды, Қарқаралы ауданының Қырғыз және Мәди ауылдық округтеріне қарасты Жәнібек және Едірей бөлімшелерінде кітапханалар жабылды.
Кітапханалар (облыс бойынша)
Есепті кезеңде облыс кітапханалары жоспардағы 305 мың оқырманның орнына 306,7 мың оқырманға қызмет көрсетті. Соның ішінде ауылда -100,7 мың адамға. 6194 мың кітапхана құжаттары берілді.
Модельді кітапханалар 81, соның ішінде ауылда -78.
Облыс кітапханаларында бүкіл жұмыс баста артықшылықтарды жүзеге асыруға-облыстағы көпшілік кітапханалардың инфрақұрылымын жаңарту мен дамытуға бағытталды. Соның өзінде басты мақсат: азаматтардың ақпарат пен білімге қол жеткізуін жақсарту, кітапханалардың бірыңғай (жалпы аймақтық) жүйесін құру, ақпараттық және мәдени тұтастықты қамтамасыз ету болды.
Клуб мекемелері (облыс бойынша)
2009 жылдың I жартысында клуб үлгісіндегі мәдениет ұйымдары 1639,2 мың адамды қамтыған 14009 шара ұйымдастырды, соның ішінде ауылдарда-11020 шара өтіп, 1071,6 мың адам қатысты. 2008 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда өткізілген шаралар кемдеу болды, өйткені облыстың көптеген клубтарында Жол картасы аясында жөндеу жұмыстары жүріп жатты.
Есепті кезеңде ақылы қызметтен 28394 мың теңге түсті, бұл өткен жылдың осы кезеңінен 23,2 % артық.
Облыстағы клуб мекемелерінде 1461 клуб құрылымдары жұмыс істейді, оларға 26699 адам қатысады. Облыс бойынша 94 көркемөнерпаздар ұжымының «Халықтық» және «Үлгілі» құрметті атақтар бар, соның ішінде мемлекеттік жүйедегі клуб ұйымдарының 57 ұжымында.
Тұрақты мәдениет мекемелері жоқ елді мекендер тұрғындарына қызмет көрсету үшін облыста 21 жылжымалы кешен - «Зерде» бейнемобильдері жұмыс істейді. 2009 жылдың I жартысында 796 рет сапар ұйымдастырылды, 1280 елді мекенге қызмет көрсетілді, 2644 мәдени-сауық шаралары ұйымдастырылып, оларға 270,2 мың адам қатысты.
Театрлар (облыс бойынша)
Облыста 5 театр ұжымы жұмыс істейді. 2009 жылдың I жартысында 18 жаңа қойылым сахнаға шығарылды. Барлығы 107,2 мың адамдық қамтыған 671 спектакль қойылды. Спектакльдерден 19749,9 мың теңге табыс түсті.
Есепті кезеңде К. Станиславский атындағы орыс драма театрының артисі Т. Федоренконың (шығармашылық қызметіне 45 жыл) шығармашылық мерейтойы және С. Сейфуллин атындағы қазақ драм театрының артисі Б. Кемалованың (шығармашылық қызметіне 30 жыл), ҚР халық артисі, ҚР еңбегі сіңген қайраткер, С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған музыкалық драма театрының көркемдік жетекшісі Д. Жанботаевтың шығармашылық мерейтойлары өткізілді.
Театр ұжымдары жоспар бойынша гастрольге шығып тұрды. С. Сейфуллин атындағы театрдың шығармашылық ұжымы Тробзон (Түркия) қаласындағы Халықаралық театр фестиваліне Ш. Мұртазаның «Домалақ ана» спектакліне қатысты. С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған музыкалы драма театрының қуыршақ тобы Көкшетау, Қызылорда, Қарағанды қалаларында гастрольде болды. Осы театрдың драма труппасы Балқаш қаласында өнер көрсетті. Ал С. Сейфуллин атындағы театр Жезқазған аймағында болып қайтты.
Барлық театр ұжымдары серіктес қалаларға шағын гастрольге шығып жүрді. «Ауылым – алтын бесігім» бағдарламасына сәйкес шалғай аудандарға, ауылдарға қызмет көрсетілді. Театр маусымының жабылуы бекітілген кестеге сәйкес жүргізілді.
Концерттік ұйымдар (облыс бойынша)
Облыстық филармонияның 70 жылдығына арналған тізбекті шаралар 2009 жылы 7 ақпанда Қ. Байжанов атындағы концерттік бірлесітктің бүкіл шығармашылық ұжымының қатысуымен Гала-концертпен аяқталды.
Филармониялар арасаындағы шығармашылық тәжірибе алмасу аясында «Шалқыма» концерт залының сахнасында Астана қаласы филармониясы артистерінің С.В. Рахманиновтың 135 жылдығына арналған бағдарламасы бойынша концерті өтті.
Симфония оркестрінің Германия қалалары бойынша гастролі ұйымдастырылды. 10 күн ішінде 12 концерт берілді. Олардың бәрі де зор табыспен өтті. Оркестрге қосылып, ҚР халық артисі А. Мұсаходжаева, Ресей еңбегі сіңген артистер Е. Колисниченко, Л. Исакадзе өнер көрсетті.
«TURKSOY» халықаралық ұйымының шақыруы бойынша «Аққу» фольклорлық-би ансамблі мен Қ. Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің жетекші әншілері Түркияның 3 қаласында Наурыз мейрамын тойлауға концерт қоюмен қатысып, Қазақстанның өнерін паш етті.
Бішкек қаласында (Қырғызстан) сәуір айында 11 елдің Францияның, Швейцарияның, Германияның, Австрияның, АҚШ-тың, Ресейдің және т.б джаз ұжымдары қатысқан IV Халықаралық «Джаз-Бішкек-Көктем» фестивалі өтті. Этно-джаз бойынша конкурста «Қожа Насриддин бейнесі» тақырыбында И. Андрейченко басқаратын Қ. Байжанов атындағы концерттік бірлесітіктің «Биг-Бенд» тобы жеңімпаз атанды. Музыка сыншылары Қарағандылық музыканттардың орындаушылық деңгейін жоғары бағалады.
Есепті кезеңде тамаша концерттер жиі болды. Атап айтқанда: халықаралық конкурстардың лауреаттары Арман Мырзағалиев (скрипка, АҚШ), Ерлан Мансұров (фортепиано, Астана) қатысқан скрипка мен камералық музыка концерті; ҚР халық артисі Гауһар Мырзабекованың «Қазақстан камератасы» оркестрінің концерті; халықаралық конкурстардың лауреаты Ирина Родилес (Мәскеу) қатысқан джаз музыкасының концерті; симфониялық оркестр маусымының жабылуында халықаралық конкурстардың лауреаты А. Комаров (фортепиано, Мәскеу) және т.б. Қарағандылық тыңдармандар алдында жас талантты музыканттар-халықаралық конкурстардың лауреаттары, «Болашақ» стипендиясының иегерлері, Король музыка колледжінің шәкірттері (Лондон) Ботагөз және Болат Тыныбековтердің концерті, сондай-ақ «Дюпре» (Болония қаласы, Италия) музыка мектебі оқушыларының өнері зор баға алды.
Жезқазған аймағында Т. Қалмағанбетов атындағы Жезқазған филармониясының ұжымы «Ұлытау үні» аймақтық фестиваліне және Республикалық ақындар айтысына қатысты. Бұл филармония ұжымы Алматы және Қарағанды облыстарының тыңдармандары алдында өнер көрсетті. Филармонияның жетекші әншілері, ҚР еңбегі сіңген артистер Б. Көшеновтің, З. Омарованың, Г. Жидебаеваның шығармашылық кештері ұйымдастырылды.
Мұражайлар (облыс бойынша)
Облыс мұражайларында 2009 жылдың басында сақталған экспонаттардың жалпы саны - 288,3 мың. Тарихи-мәдени мұраның сақталуын, есепке алынуын, жинақталуын және зерттелуін қамтамасыз ету жөніндегі бағдарлама бойынша облыс мұражайлары жинастыру мен ғылыми зерттеу жұмыстарын кең ауқымда жүргізуде. 2009 жылдың I жартысында облыс мұражайлары 2958 экспонат жинастырды, бұл 2008 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 300 экспонатқа артық.
Есепті кезеңде облыс мұражайларын 231,6 мың адам аралады, бұл өткен жылғыдан 4,7 мың адамға артық (226,9 мың).
Көрме қызметі жандана түсті. Облыс аудандары мен қалалары бойынша жылжымалы және айырбас көрмелер санының артуы байқалады. Есепті кезеңде мұражайлар 319 тұрақты, жылжымалы және айырбастық көрмелер ұйымдастырды. Бұл өткен жылғыдан 27-ге көп (292). Тұрақты экспозициялар, жылжымалы және айырбастық көрмелер бойынша 4373 шолу және тақырыптық экскурсиялар өткізілді, бұл өткен жылдың I жарты жылдығымен салыстырғанда 154-ға артық.
Есепті кезеңде Қазақстанның өлкетану және тарихы бойынша 571 дәріс оқылды, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 57 дәріске артық.
Барлық мұражайлар ақылы қызмет жоспарын орындады, оның жалпы көлемі 2031 мың теңге.
Облыс мұражайлары мұражай қызметінің жаңа формаларын іздестіруде, тәжірибе алмасуда, мұражай тәжірибесіне қазіргі заманғы коллекция жинастырудың соны тәсілдерін енгізуде белсенді жұмыс жүргізеді. Осының бәрі облыс мұражайларындағы өткізілетін шаралардың деңгейін көтеруге ықпал етуде. Еесепті кезеңде 244 түрлі шаралар ұйымдастырылды, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 110 шараға артық, соның ішінде дөңгелек столдар, семинарлар, кездесу кештері, интерактивті сабақтар және т.б. өткізілді.
Ғылыми-зерттеу және іздестіру жұмыстарын мұражайлар этнография, халық шығармашылығы, декоративті-қолданбалы өнер, өлке тарихының археологиясы материалдарын зерттеу бойынша жүргізеді. «Мәдени мұра» аймақтық бағдарламасын жүзеге асыру аясында Қарқаралы ауданына тарихи-этнографиялық және фольклорлық экспедиция ұйымдастырылды. Осы экспедиция барысында өлке тарихының шежіресі, қазақтардың генеологиясы және басқа да этнографиялық материалдар жинастырылып, Егіндібұлақ кенті ертедегі жерлерінің фото және бейнесуреті түсірілді. Мұражай қызметкерлерін Алматы, Павлодар, Жезқазған қалаларының мұрағаттарына ғылыми іс сапарға жіберу жүзеге асырылды. Ұлытау, Қарқаралы, Осакаров аудандарының кітапхана және мұражай қорларынан өлкетану материалдарын жинастыру ұйымдасытырылды.
Облыста жаңа есімдер мен жаңа ұжымдарды әйгілеген түрлі жанрдағы фестивальдер, конкурстар, байқаулар өткізілді, сондай-ақ мемлекеттік және кәсіби мерекелер, әлеуметтік маңызды, әрі мерейтойлық шаралар өтеді.
Бұқаралық шаралардың тақырыптары республиканың саяси және қоғамдық тыныс-тіршілігіне сәйкеседі. Мемлекеттік тілді дамыту мен ҚР мемлекеттік рәміздерін насихаттауға бағытталған шаралар өткізілді. Қазақстан халықтарының Ынтымақ Күні, Жеңіс Күні, саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні сияқты мерекелер кеңінен атап өтілді.
Мемлекеттік рәміздерді пайдалану, қолдану және насихаттау бойынша облыстық әкімдіктің ішкі асясат басқармасымен бірге «ҚР мемлекеттік рәміздерін насихаттаудың формалары мен әдістемелері» тақырыбына семинар өткізілді. Облыс әкімі жанындағы ҚР мемлекеттік рәміздері жөніндегі облыстық комиссия мәжілісінде мәдениет нысандарын тексеру қорытындысы бойынша мәдениет басқармасы басшылығының «Қарағанды облыстық мәдениет басқармасының, мәдениет пен өнер ұжымдарының мемлекеттік рәміздерді пайдалану, қолдану және насихаттау жөніндегі жұмыс тәжірибесі туралы» баяндамасы тыңдалды.
Мұражайлардың Халықаралық күніне, Қарағанды қаласының 75 жылдығына орай облыстық мәдениет басқармасы мен облыстық тарихи-өлкетану мұражайы «Мұражай көктемі» атты облыстық фестиваль өткізді, оған облыстағы мұражайлар қатысты. Бұл фестиваль «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру аясында және облыс мұражайларының қор коллекцияларын насихаттау үшін айырбас көрмелерді кеңейту, өлкені мекендеген халықтардың мәдени мұрасын насихаттау, сондай-ақ мұражай жұмысының тәжірибесін алмасу мақсатын көздеді. Облыстық тарихи-өлкетану мұражайында жасалған «Қарағанды облысының мұражайлары» web-порталының тұсаукесері болды.
Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының 20 жылдығына арналған тізбекті шаралар өтті: кездесу кештері, театрландырылған концерттік бағдарламалар, ақпараттық сағаттар және кітап көрмелері ұйымдастырылды.
Мәдени-сауық мекемелерінде салауатты өмір салтын насихаттау жөніндегі жұмыстар белсенді түрде жүргізіледі. Есепті кезеңде жер-жерлерде тақырыптық әңгімелер, музыкалы спорттық акциялар мен викториналар, есірткіге қарсы күрес күніне арналған жастар акциясы және ақпараттық-танымдық әңгімелер өткізілді.
Ойын-сауық ұйымдастырулардың кәсіби шеберлігін шыңдау, ұйымдастырушылық-шығармашылық тәжірибесін алмасу және қазіргі заман талаптарына сәйкес келетін жұмыстың жаңа тәсілдері мен амал-формаларын іздестіру мақсатында мәдени-сауық және халық шығармашылығының ғылыми-әдістемелік орталығы: «Жастар мәдениеті – клуб өмірі», «Клуб жұмыстарының креативті бағыттары» тақырыбына жылжымалы облыстық семинарлар өткізді. Семинарға мәдениет басқармасының, орталықтың мамандары қатысып, жұмыстың мынадай бағыттары талқыланды: Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың жыл сайынғы халыққа Жолдауларын насихаттау бойынша түсінік жұмыстары, «Мәдениет саласындағы заң актілері», «Мәдени-сауық ұйымдарының қазіргі кездегі беделі», «Жастар мәдениетінің рухани құны», «Клубтық мәдени іс-шаралардың сценариялық жүйесі мен режиссурасының заманауи әдістері», «Ауыл клубтары – отбасы тәрбиесі мен ойын-сауық орталығы» және бейне-слайдтық материалдарды пайдалану арқылы өткізілетін өзге де шаралар.