cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Меломан (компания)
«Меломан» — Аудио және бейне өнімдерін, кітаптарды, тұрмыстық электрониканы және соған байланысты өнімдерді өндіруге және сатуға маманданған қазақстандық бөлшек сауда, дистрибутор және өндіруші компания. Сонымен қатар, компания 2012 жылдан бастап MARWIN дүкендері мен ғаламтор-дүкендері арқылы балалар мен олардың ата-аналарына арналған тауарларды сатумен айналысады. Сондай-ақ «Комфорт» үйге және жөндеуге арналған тауарлар дүкендерінің желісі бар.
Сауда
«Meloman/MARWIN» компаниясында Қазақстанның ірі облыс орталықтарында жалпы ауданы шамамен 50 000 см болатын 60-тан астам автономды мамандандырылған, өзіне-өзі қызмет көрсету дүкендері бар.
16+ Жарнама
«Меломан» компаниясы өзін және оның желісіндегі өнімдерді белсенді түрде жарнамалайды. Барлық негізгі әлеуметтік желілерде ресми топтары бар.
Дистрибуция
«Меломан» компаниясы Қазақстан Республикасының аумағында бірқатар ірі әлемдік және ресейлік аудио және бейне өнімдерінің дистрибьюторларының өнімдерін: Walt Disney Pictures, Sony Pictures, «Крупный план» («Мосфильм»), «Союз-видео», Paradise Digital, Sony Music Russia, 20th Century Fox және т.б. таратуға құқылы.
Компания тарихы
1987 жылы — Компанияның тарихы Өскеменде басталды, онда Игорь Дериглазов аудио және бейне өнімдерін көшіру және сату үшін «Меломан» кооперативін ұйымдастырды.
1989 жылы — оның бауыры Александр Игорь Дериглазовтың бизнесіне қосылды. Өскемен қаласындағы сауда нүктелерінің (дүңгіршектер) санын жетіге дейін ұлғайту.
1992 жылы — компания теледидарлар мен бейне жабдықтарды сата бастады.
1996 жылы — компания Өскеменде «М-Техникс» атауымен тұрмыстық техника сататын өзінің алғашқы дүкенін ашты. LG, Samsung, Sony, Indesit жетекші өндірушілерімен Шығыс Қазақстан облысында (ШҚО) мүдделерін білдіру үшін келісім-шарттар жасалды.
1999 жылы — компания бөлшек сауданың жаңа бағытын ашты – құрылыс және өңдеу материалдарын дүкендерде «Строитель» маңдайша жазуымен сату. Алматыда аудио және бейне өнімдерді көтерме саудаға сататын алғашқы дүкен ашылды.
2000 жылы — Компания Алматыдағы «Грапро» сауда үйінде (кейінірек — «Meloman Grand») өзінің алғашқы бөлшек сауда дүкенін ашты.
2001 жылы — Қазақстан Республикасында (ҚР) Sony Pictures өнімдерін эксклюзивті тарату туралы бірінші келісімге қол қойылды.
2002 жылы - Шығыс Қазақстан облысында «М-Техникс» дүкендерінің саны жетіге дейін өсті.
2004 жылы — Астанада екі залды «Арсенал» кинотеатры ашылды.
2006 жылы — Алматыда мультимедиялық өнімдерге арналған ең үлкен көтерме қойма ашылды. Laser Master зауытында CD және DVD шығаруды бастады. Құрылыс-өңдеу материалдарын, тұрмыстық бұйымдарды, тұрмыстық электроника мен мультимедиялық өнімдерді сататын компанияның қызметін біріктіретін «Комфорт» атауымен жаңа дүкен ашылды.
2007 жылы — Семейде «Комфорт» дүкені ашылды. «Меломан» бөлшек сауда дүкендерінің саны 65-ке жетті. Алматыда бірінші Booking дүкені ашылды.
2008 жылы — «Рамстор» және Metro супермаркеттер желілерімен мультимедиялық өнімдер мен халық тұтынатын тауарларды жеткізуге келісім-шарт жасалды. Қайта құру нәтижесінде «Арсенал» 4 залды кинотеатры бар, оның екеуі — цифрлық (сонымен қоса Астана қаласындағы 1-ші 3D зал) сауда ойын-сауық орталығына айналды.
2009 жылы — Компанияның ресми сайты негізінде ашылған «Меломан» ғаламтор-дүкені жұмыс істей бастады. Walt Disney Pictures компаниясының өнімдерін ҚР аумағында эксклюзивті таратуға байланысты келісім-шартқа қол қойылды.
2010 жылы — ҚР аумағында 20th Century Fox өнімдерін эксклюзивті таратуға байланысты келісім-шартқа қол қойылды.
2012 жылы — «Марвин» бірінші дүкені ашылды.
2013 жылы — 20th Century Fox өнімдерін ҚР аумағында тарату тоқтатылды.
2015 жылы — Questeria квест-бөлмесі ашылды.
2015 жылы — «Sunrise Residence» туристік бағыттың басталуы.
2016 жылы — Алматыда екінші «Комфорт» дүкені ашылды, ол құрылыс гипермаркеттер желісіндегі төртінші болып табылады.
Booking
«Booking» дүкендері әдетте «Меломан» дүкендеріне іргелес орналасқан және кітаптардың кең таңдауын ғана емес, сонымен қатар дүкен ішінде әдебиеттерді оқуға ыңғайлы жағдайларды ұсынатын заманауи кітап дүкенінің нұсқасы болып табылады. Қазіргі уақытта желі «Меломан» және MARWIN дүкендерімен біріктірілді.
Laser Master
Laser Master – «Меломан» холдингінің өндірістік бөлімшесі – жоғары сапалы өнім шығаруға мүмкіндік беретін және оптикалық тасымалдағыштарды өндіру бойынша қызметтердің толық кешенін ұсынатын технологиялық желілер кешені. Қазіргі уақытта жоба жабық.
Кинопрокат бөлімшесі
2007 жылы «Меломан» кинопрокатымен айналыса бастады. Содан бері компания WDSSPR фильмдерінің, сондай-ақ тәуелсіз студиялар мен жергілікті кинорежиссерлердің театрлық дистрибьюторы болды. Бірақ WDSSPR ыдырағаннан кейін «Меломан», алайда, Sony, Disney студияларымен және 20th Century Studios және Searchlight Pictures фильмдер пакеттерімен ынтымақтастықты жалғастыруда. 2016 жылдан бастап Меломан Paramount Pictures, Lionsgate және Summit Entertainment фильмдер пакеттерін қамтитын Central Partnership кинокомпаниясының фильмдерінің дистрибьюторы болды. Компания қазір жылына 100-ден астам фильмді прокатқа шығарады. Сонымен қатар, холдинг «Арсенал» кинотеатрлар желісін иеленеді.
Комфорт
«Комфорт» — бұл DIY форматтағы гипермаркеттер желісі және үйге, құрылысқа және жөндеуге арналған тауарлардың ғаламтор-дүкені. «Комфорт» MARWIN және «Меломан» дүкендерімен бірге «Меломан» холдингінің құрамына кіреді. Комфорт гипермаркеттері Алматы, Өскемен және Семей қалаларында жұмыс істейді. Түржинақта үйге керек-жарақ, жайлылық және қауіпсіздік атмосферасын құру үшін орта санаттағы тауарлар мен талғампаз заттардың үйлесімі бар. Ғаламтор-дүкені де бар.
MARWIN
«Марвин» — отбасылық дүкендер желісі және «Меломан» холдингінің жаңа маркасы. Дүкендер ойыншықтарға, киімдер мен аяқ киімдерге, фильмдерге, музыкаға, кітаптарға, бейне ойындарға, оқуға және құмарлылыққа арналған тауарларға, электроникаға толы. «Марвин» желісінің бірінші дүкені 2012 жылы ашылды.
«Сомалиден қашу» квест-бөлмесі. Астанадағы «Арсенал» сауда ойын-сауық орталығының базасында жұмыс істейді.
Sunrise Residence — бұл Өскемен қаласының орталығынан небәрі 20 минуттық жерде, көрікті жерде орналасқан демалу және кез келген деңгейдегі іс-шараларды өткізуге арналған сәнді орын.
Ресейден тауарларды жеткізу қызметі.
Дереккөздер
Санат:Өскемен компаниялары
Федерал Дам (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 110 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-20798.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2014
Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2014 — Қазақстанның 2014 жылғы суперкубогы үшін өткен матч. 2014 жылғы чемпион "Ақтөбе" мен 2014 жылғы Кубок иесі "Шахтер" өзара кездесіп, ақтөбеліктер 1:0 есебімен жеңіске жетті.
Матч 2014 жылы 9 наурыз күні "Астана Аренада" өтті.
Сілтемелер
Санат:Футболдан Қазақстан Суперкубогы Санат:2014 жылғы футбол
IC 2233
IC 2233 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан SBcd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 23071, UGC 4278, MCG 8-15-52, ZWG 236.36, FGC 730.
Сыртқы сілтемелер
IC 2233 Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Лазар Никола Карно
Лазар Никола Карно (1753 жыл 13 мамыр, Ноле (Кот-д'Ор) - 1823 жыл 2 тамыз, Магдебург) - француз мемлекет және әскери қайраткері, инженер, математик. 1796 жылдан Париж ғылым академиясының мүшесі.
Өмірбаяны
1791-1792 жылдары Заң шығару жиналысының және 1792-1795 жылдары Конвент мүшесі. Якобин диктатурасы кезінде Қоғамдық құтқару комитетінің мүшесі болып, ірі әскери ұйымдастырушылығымен көзге түсті. Замандастары оны «Жеңісті ұйымастырушы» деп атады. 1795-1797 жылдары Директорияның мүшесі болды. 1804 жылы Наполеон Бонапарттың империя құруына қарсы шықты, «Жүз күн» ішінде онымен жақындасып, ішкі істер министрі болды. Бурбондар үкімет басына қайта келгеннен кейін Франциядан қуылып, өмірінің соңғы шағын Магдебургте өткізді.
Дереккөздер
Санат:Саясаткерлер Санат:Министрлер Санат:Әскерилер Санат:Математиктер Санат:Тарихи тұлғалар Санат:1753 жылы туғандар Санат:1823 жылы қайтыс болғандар
Мал басының айналымы
Мал басының айналымы - жыл бойында табындағы м. саны мен әр түрлі жас және жыныстық топтар ішінде болатын кіріс пен шығысты көрсететін құжат. М.б.а. арқылы   жыл    бойыңда    қанша    төл    алынатынын,    өнім өндірілетінін, жыл аяғыңда қандай және қанша бас қалатынын нақтылы анықтауға болады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Радиотехникалық барлау
Радиотехникалық барлау — радиоэлектрондық барлаудың құрамдас бөлігі; қарсыластың, радиоэлектрондық құралдарының (РЭҚ) (радиолокациялық, радионавигациялық, радиотелебасқарушылық) орны және салалары, оның қолданылу жолы туралы мәлімет жинау. Арнайы радиотехникалық станция көмегімен жүзеге асады.
Қарсыластың РЭҚ табу, оның салалары мен қолданылу жолын анықтау олардың дабылдарының (сигнал) сәулелеу параметрі бойынша жүзеге асады. РЭҚ тұрағын анықтау 2-3 және одан да көп пеленгаторлық станция, пеленгаторлық объектіге және басқа тәсілге негізделген триангуляциялық әдіс арқылы нақтыланады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
SIGINT Signals Intelligence Signals intelligence Inteligencia de señales Signaalitiedustelu Renseignement d'origine électromagnétique SIGINT מודיעין אותות Sigint SIGINT シギント SIGINT Signaletterretning SIGINT Радиоэлектронная разведка Elektronska obveščevalna dejavnost Signalspaning Elektronik istihbarat
Қойлық уездік мұсылмандар съезі
Қойлық уездік мұсылмандар сиезі 1918 жылдың қаңтарында болды. Сиезде Түркістан автономиясына косылу, милиция жасақтау, азық-түлікпен қамтамасыз ету т.б. мәселелер көтерілді. Сиезді Ә.Көтібаров басқарып, автономия туралы баяндама жасады.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы
Пайльштайн-им-Мюльфиртель
Пайльштайн-им-Мюльфиртель (Peilstein im Mühlviertel) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Рорбах округінің құрамына енеді.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Линдингер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Сарытау (тау, Көкшетау қыраты)
Сарытау – Көкшетау қыратының оңтүстігіндегі тау.
Географиялық орны
Ақмола облысы Бұланды ауданы Алакөл ауылының батысында 2 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 457 м. Сай-жыралармен тілімденген таудың ұзындығы мен ені 2,5-3 км. Беткейлері гнейс, тақтатас, кристалды жақпартасты.
Өсімдігі
Қызғылт қоңыр, орманның күлгін жəне қара топырағында қарағай, терек, қайыңнан тұратын орман көмкеріп жатыр. Орман арасында итмұрын, арша, т.б. бұталар аралас астық тұқымдасты шөптесіндер (бетеге, қызғылт селеу, айрауық, қылқан боз, т.б.) қауымдастық қалыптасқан. Атырабының басым бөлігі егістікке жыртылған.
Дереккөздер
Санат:Бұланды ауданы таулары
Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті
Қазақ ұлттық техникалық университеті — Қазақстан Республикасы, Алматы қаласында орналасқан техникалық білім беретін жоғары оқу орны. Кеңес Одағы кезінде Ленин атындағы Қазақ Политехникалық Институты деп аталды. 1994 жылы Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты Қазақ ұлттық техникалық университеті болып қайта құрылды. Белгілі ғалым Қаныш Сәтбаевтың 100 жылдығына орай, ҚР Үкіметінің 1999 жылы 22 қыркүйектегі №1436 қаулысы бойынша Қазақ техникалық университетіне Қаныш Сәтбаев есімі берілді. Қазірге Қазақстандағы ең көп студент тәлім алатын университет атануда (19 000 студент).
Тарихы
1933 жылы 20 қазанда КСРО Халық комиссариаты Алматы қаласында құрамында тау-кен және түсті металдар факультеттері бар Қазақ тау-кен металлургия институтын құру жөнінде қаулы қабылдады.
Дереккөздер
Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары Санат:1933 жылы пайда болғандар
Кемерсу
Кемерсу – өзеннің (бөгеннің) мұздан арылуы алдында пайда болатын жағалаудағы мұздан бос, ашық су жолағы. Мұз жамылғысының жағадан шегінуінен немесе мұздың өз орнында еруі нәтижесінде пайда болады.
Клифтон (Нью-Джерси)
Клифтон (Clifton) — Нью-Джерси штатының Пассайк округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 84136 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-13690.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Зак Снайдердің Әділет Лигасы
Зак Снайдердің «Әділет лигасы» (Zack Snyder's Justice League «Снайдердің нұсқасы» ретінде белгілі (Snyder Cut) — «Әділет лигасы» (2017) суперқаһармандық фильмінің Зак Снайдер жасаған жеке нұсқасы. Зак Снайдердің режиссер жұмысынан кеткенге дейін жасаған түпнұсқа туындысы ретінде DC Universe ғаламының бесінші фильміне жатады. Театралдық нұсқадағы сияқты, Зак Снайдердің Әділет лигасында да Әділет лигасы ның мүшелері - Бэтмен (Бен Аффлек), Супермен (Генри Кэвил), Ғажайып әйел (Гал Гадот), Киборг (Рэй Фишер), Аквамен (Джейсон Момоа) және Флэш (Эзра) - ғаламдық қауіп Дарксайд (Рэй Портер), Дала Қасқыры (Сиаран Хиндс) және олардың ұйымы: «WASAOP»қа қарсы тұрады.
2017 жылы шыққан «Әділет лигасы» фильмінің театралдық нұсқасының көп кемшіліктері болды. Фильм сценарийі 2016-2017 жылдары өндіріске дейін және түсіру кезінде көптеген түзетулерден өтті. 2017 жылдың мамырында Снайдер қызының өзіне-өзі қол жұмсауына байланысты фильмнің пост-продакшіні кезінде режиссер қызметінен кетті және оның орнына Джосс Уидон тағайындалды. Алайда титрда аты режиссер ретінде аталмады. Уидон таспаның кең көлемде қайта түсірілімін жүргізді, нәтижесінде фильмде жеңіл баяндау мен юмордың жарқын реңі көрініс тапты. Сонымен қатар ол студия басшылығы талап етуімен фильмнің ұзақтығын 120 минутқа дейін қысқартты. Сайып келгенде, Әділет лигасы кассалық сәтсіздікке ұшырады және сыншылар мен аудиториядан әртүрлі пікірлер алды, бұл компанияны ортақ ғаламға емес, жеке кейіпкерлер туралы оқиғаларға бағытталған болашақ фильмдердің жоспарларын қайта қарауға мәжбүр етті.
Дереккөздер
Санат:Бэтмен жайлы фильмдер Санат:Warner Bros. фильмдері Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Еннзис
Еннзис (Hennezis) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Андели округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,63 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27329, пошта индексі — 27700.
Радиотехникалық бүркеніш
Радиотехникалық бүркеніш — радиоэлектрондық бүркеніштің құрамдас бөлігі, қарсыластың радиотехникалық барлауының сапасын төмендетуге бағытталған ұйымдастырушы және техникалық шаралардың кешені. Радиотехникалық құралдардың жұмысын шектеу, лақап (жалған) радиотехникалық жағдайды жасау және басқа шаралар арқылы жүзеге асады.
Еннзис
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 765 адамды құрады. Халық тығыздығы — 48,94 адам/км².
Радиотехникалық бүркеніш
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Еннзис
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Есенаман Қадырғалиев
Қадырғалиев Есенаман (1937 жылы Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы, Ханкөл ауылында дүниеге келген, 2014 жылы сонда қайтыс болған). 1952 жылы Интернационал 7- жылдық мектебін бітіреді.1952 жылдың күзінде Орал механизаторлар курсын (6 ай) бітіріп шығады.Сол жылы Профсоюз  қатарына кіреді.1953 жылдың жазында өз ауылына келіп трактор рульіне отырып, 1955 жылға дейін тракторшы болып қызымет атқарады. 1958 жылы «Участнику уборки урожая на целине» медалымен наградталған. 1956-57 жылдар арасында көмекші бригадир болып жұмыс жасады.1955 жылы Ленин комсомолы қатарына кіреді.1957 жылдан бастап 1981 жылдың қазан айына дейін трактор бригадасының бригадирі болып жұмыс жасады.1981 жылдың қазан айынан бастап Қоскөл совхозы №3 фермасында ферма меңгерушісі болып 2 жыл жұмыс атқарады.Содан кейін қайтадан өз жұмысына оралды.1965 жылдың желтоқсан айында партия қатарына кіреді. Аудандық ХХVІІІ – ХХІХ – ХХХ – шы партия конференциясының және облысытық ХХІІІ – ХХІV партия конференциясының делегаты болып сайланады.Аудандық ХХІХ – партия конференциясында Қазақстан Коммунистік партиясы Қаратөбе аудандық комитетінің мүшесі болып бекітіледі.2-3 рет Қоскөл селолық советінің депутаты болып сайланады.1970 жылдың 24-ші наурызында “Лениннің туғанына 100 жыл толу қарсаңында Еңбекте үздік шыққаны үшін” мерекелік медалымен наградталады. 1971 жылы 18 мамырда “Құрмет белгісі” орденімен, 1979 жылы ”Социалистік жарыстың жеңімпазы” белгісімен наградталды. Бірнеше рет облыстық, аудандық, совхоз пртия ұйымдарының құрмет грамоталарымен  мараппатталады.1980 жылы Москваға Бүкіл Одақтық ауыл шаруашылық көрмесіне барды. 1982 жылы «СССР- ге 60 жыл» медалымен, 1990 жылы «Ударник двенадцатой пятилетки» медалымен  марапатталған.1989 жылдың міндеттемедегі  53000 центнер табиғи шөп дайындаудың орнына 86 000 центнер шөп дайындап, оның 90%- ін І класқа жеткізгені үшін сол жылы көптеген марапаттауларға ие болған. 1991 жылы 23-ші сәуірде ”Ленин орденімен” наградталады.1993жылы “Қаратөбе ауданының құрметті азаматы” және 1995 жылы ”Қазақстанның азаматы” деген құрметті атақтар алады. 1992 жылы еңбек демалысына шықты.1997 жылы қаңтар айынан бастап Ханкөл ауылы Жусандыой шаруашылығынан бөлініп өз алдына ”Ханкөл өндірістік Кооперативі” болып ұйымдасқаннан кейін халықтың қалауы бойынша бригадир болып сайланды. Жетістіктері: 1991 жылы міндеттемедегі 50 центнер табиғи шөптің  орнына 60 000 центнер табиғи шөп  дайындағаны үшін 1991 жылы 24 маусымнан 8- ші шілдеге дейінгі  екі апталық тапсырманы  115%- ке  орындаған 1989 жылы 17 шілде мен 31 шілде аралығында  аудандағы фермалар арасында  жеңімпаз  атанған 1987 жылғы социалистік жарыстың жеңімпазы jpeg|fff|200px| Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Вишель
Коммунаның INSEE коды — 63456, пошта индексі — 63340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 292 адамды құрады. Халық тығыздығы — 51,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Чафаринас
Чафаринас аралдары (Islas Chafarinas) — Жерорта теңізінде орналасқан Марокко жағалауынан 3,5 км қашықтықта орналасқан, Марокко мен Алжирдың шекарасына жақын орналасқан, Мелильядан шығысқа қарай 48 км шақырымда Испанияға тиесілі аралдар тобы. Аралдар және шектесіп тұрған теңіздер ұлттық қорық статусына ие. Аралдарда шағын испан әскері және шамшырақ орналасқан.
Тағы қараңыз
Санат:Испания аралдары Санат:Жерорта теңізі аралдары Санат:Африка аралдары Санат:Испанияның егеменді аумағы
Мал басын толықтыру
Мал басын толықтыру - әр түрлі себептермен табыннан шыққан малдың орнын толтыру. Мал басын толықтырудың екі жолы бар: біріншісі - өз төлінің есебінен толықтыру, екіншісі - қажетті малды сырттан сатып алу.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Қарағанды шахтерлерінің еңбек рекордтары
Дереккөздер
Санат:Кәсіпорындар Санат:Қарағанды облысы тарихы Санат:Рекордтар
Үлкен Кизмаш
Үлкен Кизмаш — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иняк өзенінің сол жағалауынан 43 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ик. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Алда (Парабель тармағы)
Алда — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Парабель өзенінің оң жағалауынан 307 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Үлкен Кизмаш
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Алда (Парабель тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Түс-қанақтылық-жарықтық моделі
thumb| Түс-қанақтылық-жарықтық моделі Түс-қанақтылық-жарықтық моделі (Модель цвет-насыщенность- яркость; hue-saturation-brightness model) — компьютерлік графикада кез келген түсті сипаттау моделі. Мүндағы түс — дөңгелек ішіндегі түспен, қанықтылық — түстің тығыздығымен (пайызбен - %), жарықтық — сол түс ішіндегі ақ түстің мөлшерімен (0 % - қара түс, 100 % — ақ түс) беріледі. Осы үш параметр түстің сипаттамаларын толык анықтайды деп есептеледі.
NGC 6355
NGC 6355 — Ophiuchus шоқжұлдызында орналасқан GCL (шар тәрізді жұлдыздар шоғыры) типті шар тәрізді жұлдыздар шоғыры.
Түс-қанақтылық-жарықтық моделі
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
NGC 6355
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 24 мамырда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 6355 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: GCL 63, ESO 519-SC15.
Бүркітті өзені
Бүркітті – Талас алабындағы өзен.
Географиялық орны
Жамбыл облысы Сарысу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 58 км, су жиналатын алабы 248 км2.
Бастауы
Бастауын Қаратаудың Үлкен Ақтау сілемінің солтүстік беткейінен алып, Жаңатас қаласының шығыс жағымен ағып өтіп, Шабақты өзеніне сол жағынан құяды.
Гидрологиясы
Арнасы жоғарғы бөлігінде тар, жағасы тік жарлы. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Желтоқсан айының аяғында қатып, ақпанның аяғында мұзы ериді. Суы егін суғаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Сарысу ауданы өзендері Санат:Талас су алабы
Түс-қанақтылық-жарықтық моделі
Дереккөздер
Color wheel
Босаға майлау
Босаға майлау — жастар жеке отбасы құрғанда немесе жаңа үйге кіргенде жақын- жуықтары келіп, үйдің босағасына май жағады. Бұл осы үй берекелі, майдай жұғымды, көптің үйі болсын деген ұғымды білдіреді. Босаға майлаған адамға кәде беріледі. Көктемде бірінші шайқаған майды отбасындағылар ауыз тимей тұрып, есік жақтауын, табалдырықты, киіз уйдің ассу сақаталатын жақ босағасындағы киізді майлау ырымы да бар.
Дереккөздер
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет- ғұрыптары.- Алматы, "Атамұра", 2010.- 384 бет, суретті.
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Автоматты қондырғы
Автоматты қондырғы - технологиялық процестердің адамның қатысуынсыз өтуін жүзеге асыратын техникалық қондырғы.
Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі
Санат:Терминология
Боццоло
Боццоло (Bozzolo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Мантуя провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4089 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 227 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 46012.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Жағдайлық қате
Жағдайлық қате (Ситуационная ошибка; situation bug) — операциялық жүйелерде — семафорлар мен синхрондаулардың орналасуына байланысты қате.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Петровка (Шортанды ауданы)
Петровка — Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл, Петров ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Шортанды кентінің батысында 42 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1420 адам (743 ер адам және 677 әйел адам) болса, 2009 жылы 1168 адамды (562 ер адам және 606 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Шортанды ауданы елді мекендері
Бала
thumb thumb thumb thumb Бала — әке-шешенің перзенті, ұрпағы. Жыныс ерекшелігіне қарай ұл, қыз, жас шамасына қарай: нәресте, сәби, бөбек, балдырған, жеткіншек, жасөспірім болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды. Қазақстанда 18 жасқа толған бозбала мен бойжеткен ресми түрде кәмелетке толған ересек адамдар қатарына қосылады. “Бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және тәрбиелеу — ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы” (ҚР Конституциясы 27-бап).
Қазақ халқы бірінші туған Баланы тұңғышым, одан кейінгілерін “ортаншы”, ең соңғы туған перзентін “кенже” деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ұлға қалған. Оның үйі қарашаңырақ деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға, сыйлауға, құрметтеуге тиіс. “Адамдарға біз ата-аналарына жақсылық жасауды бұйырдық” деп жазылған Құран Кәрімде. ҚР Конституциясында: “Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті” делінген (27-бап).
20 қараша - Дүниежүзілік балалар күні
1954 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бүкіл әлемде балалардың аман-саулығын қамтамасыз етуге бағытталған игі іс-қимылдарға арналған балалардың бүкіләлемдік бауырластығы пен өзара түсіністігі күні ретінде «Дүниежүзілік балалар күнін» мерекелеу үрдісін барлық елдерде енгізуді ұсынды. Қарашаның 20-сы - Бас ассамблеяның 1959 жылы Балалар құқы декларациясын, ал 1989 жылы - Балалар құқы Конвенциясын қабылдауымен ерекшеленеді.
Балалық
Балалық - өмірдің бір кезеңіндегі жиі, бірақ болуы міндетті емес, биологиялық жетілмегендікпен тәуелді күйімен сипатталатын кезең. Адамдардың өз жасын сезінуінде тарихи және мәдени ерекшеліктері болады, ал оның кезендік және маңызды категорияларға бөлінуі жасты әлеуметтік құру деп аталады.
Баланың дамуы
Баланың дамуы - балалық шақта өсіп-жетілу барысында жүріп жатқан физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік мінез-құлықтағы өзгерістер.
Баланы негізге алатын отбасы
Баланы негізге алатын отбасы - ересек адамдар балаларының игілігіне көп көңіл бөлетін және некені олардың мүддесінде кез келген жағдайда сақтап қалуға тырысатын отбасы.
Әлемдегі жағдай
Әлем бойынша соңғы есептеулерге қарағанда тіркелмеген балалардың саны 250 млн-ға жуықтапты. Соңғы жыл сайын тіркелмеген балалар саны 51млн-ға артуда. Баланың тіркелмеуі яғни оның құжаттарының жоқтығы ол баланың тәуелсіздігінің жоқтығымен тең. Ата-ананың балаларын тіркемеудің өзіндік салмақты негіздері бар. Мысалы, ата-аналардың алкогольдерге беріліп кетуінің себептерінен балалар тіркелмей қалып кетуде және осы жағдай көптеген мемлекеттерде орын алуда. Мысал ретінде біз Африкадағы Сомали елін алуымызға болады. Онда жалпы алғанда әйелдердің тек 3%-ы ғана балаларын тіркейді. Мұның себебі Сомали елінде бала тіркейтін органдардың жетіспеушілігі немесе бала тіркеудің қымбат болуы. Қалталары балаларын тіркеуге көтермеу себебінен балалар тіркелмей, құжатсыз жүруде. Екінші орынды Бангладеш мемлекеті алды. Онда жаңа туған нәрестелердің 10%-ы ғана туу туралы куәлік алады. Мұның себебі онда баланы дүниеге әкелу санының шектеулігі. Яғни, нақты белгіленген саннан артық бала дүниеге әкелсе ата-ана салық төлейді. Оңтүстік Азия бойынша барлық балалардың 37%-ы тіркелген. Ертеңгі күні балаларды тіркемеу үлкен мәселеге айналмас үшін көптеген мемлекеттерде тіркеудің бірнеше түрлері қарастырылуда.
Дереккөздер
Санат:Отбасы Санат:Әлеуметтік топтар Санат:Жеті ата Санат:Балалық
Темірлік (өзен)
Темірлік – Іле алабындағы өзен.
Географиялық орны
Алматы облысының Кеген ауданы жерімен ағады.Ұзындығы 57 км, су жинайтын алқабының көлемі 523 км2.
Бастауы
Кетпен тауының батыс беткейінен басталып, Темірлік елді мекенінен 15 км төмен Шарын өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Аралас қоректенеді. Орташа жылдық ағыны Темірлік ауылының тұсында 1.86м3с.
Дереккөздер
Санат:Іле су алабы Санат:Кеген ауданы өзендері
Виллар (Дордонь)
Виллар (Villars) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Нонтрон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 27,67 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24582, пошта индексі — 24530.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 466 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Villars Villars
Сарт-Чишма
Сарт-Чишма — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Жаңа киешкин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 956 адамды құрады. Пошта индексі — 453013, ОКАТО коды — 80235845007.
Майское (Бейімбет Майлин ауданы)
Майское — Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы ауыл, Май ауылдық округі орталығы.
Сарт-Чишма
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Майское (Бейімбет Майлин ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әйет ауылынан шығысқа қарай 10 км-дей жерде.
Сарт-Чишма
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Майское (Бейімбет Майлин ауданы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2700 адам (1254 ер адам және 1446 әйел адам) болса, 2009 жылы 2097 адамды (973 ер адам және 1124 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері
Мал денесін тазарту
Мал денесін тазарту - мал түлігінен, әдетте, жылқы денесін тазартады. Ол үшін тазартқыш щетка, мауыт (түкті шүберек), ат тарақ (щетканы тазалау үшін), ағаш қалып (ат тарақты тазалау үшін, үгілген сабан (қатып қалған ласты тазалау үшін), ағаш пышақ немесе тұяқ тазалайтын ілмек және тұяқтарын тазалау үшін 3-4 жылқыға бір шелек қажет. Жылқыны қысқа ағашқа байлап, сол жағынан тазалай бастайды. Басын желкеден төмен қарай, сосын құлағы мен кезінің айналасын, мойнының сол жағына, сол жақ аяқ-қолын, кеудесін, сауырын және артқы аяқ-қолдарын тазартады. Сол жақ алдыңғы аяқ-қолын тазалауды иық және иық алдынан бастап, содан соң алдыңғы сираққа көшеді. Щетканы тазалап болған соң теріде қалған шаң мен қайызғақты дымқыл түкті шүберекпен сүртеді. Шүберекті жалға қарсы жөне жалдың бағытына щетка секілді жүргізеді. Жал мен құйрығын тарайды.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Үлкен Торженьга
Үлкен Торженьга — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Торженьга өзенінің сол жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Радиотехникалық жүйе
Радиотехникалық жүйеде электронды техника кеңінен таралған, сондықтан оны көбіне радиоэлектронды жүйе деп атайды. Қазіргі заманғы радиотехникалық жүйе жоғары дәрежеде автоматтандырылған, координатттарды, мақсаттың курсы мен жылдамдығын анықтауға мүмкіндігі мол, ұшақтар мен ракеталарды бағыттау, нысананы көздеу мәселелерін, әуе қозғалысын басқару, ұшақтарды қондыру және т.б. мәселелерді шешеді. Автоматтандырылған РТЖ құрамында ЭЕМ жиі қолданылады, одан арғы дамуы автоматтандырылған РТЖ-ге айналдыру жолымен жүргізіледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Правый Терсюк
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері
Саммикеле-ди-Бари
Саммикеле-ди-Бари (Sammichele di Bari) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Бари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6961 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 211 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 33 км² шамасында. Пошта индексі — 70010.
Елді мекеннің қамқоршысы — Архангел Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Иман айту
Науқасталып жын тәсілім алдында жатқан адам өз иманан өзі атып, тілін кәлимаға келтіреді. Егер ол өзі айтуға шамасы келмесе күзетте отырған адам иман айтуға міндетті. Дәстүрімізде ауыр науқасты күзететін ғұрып бар. Күзету деп беті бері қарамайтын науқастың жанында жанашыр адамы, туысы, молда отырып, оның ақырғы сәтін күтуді айтады. ауру өте әлсіреген кезде молда деп салып отырады. Мұндай жағдайда науқас жақындарымен арыздасып, кешу сұрап, өсиетін айтады. Иманын өзі айтып, кәлимға тілін келтіруге шамасы келмей көз жұмған адамға да кеңшілік бар.
Дереккөздер
Қазақтың салт- дәстүрлері мен әдет- ғұрыптары, Алматы, "Атамұра", 2010
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Флтон (Миннесота)
Флтон (Felton) — Миннесота штатының Clay округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 177 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-20834.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Кастельветере-суль-Калоре
Кастельветере-суль-Калоре (Castelvetere sul Calore) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1713 адамды құрайды. Халық тығыздығы 101 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 83040.
Планиница (Перник облысы)
Планиница (Планиница) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Перник қауымының құрамына кіреді.
Транслитерация
Транслитерация (trans - арқылы, littera - әріп) — бір жазудағы әріптерді екінші бір жазудын әріптерімен, яғни бір әліпбидегі жазуды баска бір әліпбиге ауыстыру. Егер сөздердің дыбыстық құрамына әліпби сәйкес келсе, онда әліпби ауыстыру қиындық келтірмейді. Ал сөздердің дыбыстық құрамына әліпби сәйкес келмеген жағдайда олардың жазылуы күрделенеді. Қазақ жазуын араб әліпбиінен латынға, латыннан орыс әліпбиіне ауыстыруда бірқатар қиындық туғаны мәлім.
Планиница (Перник облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 адамды құрайды.
Транслитерация
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Қызылтөбе (төбе)
Қызылтөбе – Тассуықтөбе қонысының солтүстік-батысындағы төбе.
Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Кіші Қамқалы ауылының солтүстік-шығысында 11 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 307 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Жер бедері жонды-белесті келген. Батысында Қаракөл, оңтүстік-батысында Қамқалыкөл көлдері, оңтүстігінде Бесоба төбесі, солтүстік-шығысында Сарыой қонысы бар.
Планиница (Перник облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Қызылтөбе (төбе)
Өсімдігі
Құмды, қоңыр топырақ жамылғысында сұр жусан, бұйырғын, күйреуік, қара сексеуіл, т.б. өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Мойынқұм ауданы таулары
NGC 1883
NGC 1883 — Лаушы шоқжұлдызында орналасқан II1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 11 желтоқсанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1883 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 417.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Лаушы (шоқжұлдыз)
Корбин Сити (Нью-Джерси)
Корбин Сити (Corbin City) — Нью-Джерси штатының Атлантик округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 492 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23.3 км² шамасында. FIPS коды — 34-15160.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Атяж
Атяж — Ресейдегі өзен. Курган облысы, Тюмень облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суварыш өзенінің сол жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Исеть Теча өзенінің құйылысынан Миасс өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 2234
IC 2234 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2065350, NPM1G +35.0131.
Сыртқы сілтемелер
IC 2234 Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Керіш бұғазы
Керіш бұғазы — Керіш, Таман түбектері аралығындағы бұғаз.
Қара және Азов теңіздерін жалғастырады. Ұзындығы 41 км, ені 4-15 км. Жағасы жайпақ, кей тұсында жарқабақты. Батыс жағасында ірі Керчь порты орналасқан. Осы порт пен Кавказ арасында кеме (параход) және тауар жүк паромы қатынайды.
Санат:Азов теңізі бұғаздары Санат:Қырым бұғаздары
Қышқыл жауын-шашын
thumb|right|280px|Жауын-шашынның қышқылдану процесі Қышқыл жауын-шашын, қышқыл сулар - атмосфералық жауын-шашын түрлері. Жаңбырдың қышқылды қасиетіне құрамында сутектің өте белсенді иондарының болуымен байланысты.
Қышқылдану процесі
Жаңбыр суының нормалдық реакциясы сәл қышқыл келеді (pH - 5,6). Бұл ауа құрамындағы көмір қышқыл газының еруінен әлсіз көмір қышқылы пайда болады. Кейде электр стансасы, өнеркәсіптік қазандар, автомобильдерден шығатын газдар, т.б. ауаны күкірт және азот оксидтерімен ластағанда жаңбыр, тұман, қар, бұршақ, т.б. тамшыларында күкірт және азот қышқылдарының бар екенін байқауға болады.
Қышқыл жауын-шашынның түсуі атмосферадағы күкірт диоксидтері мен азот оксидтерінің болуын антропогендік ластану дейді.
Табиғатта ауадағы азот молекуласы оксиді табиғи процестер жағдайында (найзағай, күн күркіреу, т.б.) және топырақтың нитрификациялануы, орман өрттері негізінде байқалады.
Жер атмосферасында жыл сайын орта есеппен 3 млрд-қа жуық найзағай болып тұрады. Олардан пайда болған мыңдаған градус температура кезінде радикалды-тізбекті механизм үрдісі азот молекуласының қышқылдану процесін туындатады: Кері реакцияға реакция кезіндегі азот оксиді өнімінің - 2NO+O²→2ONO² тез сууы кедергі жасайды. Атмосфералық ылғалмен өзара әрекеттескенде азот қышқылы пайда болады. Азот оксидінің негізгі көзі болып энергетика және көлік саналады. Олар ауаға 90% -ға жуық ластағыш шығарындыларды шығарады, ал химия өнеркәсібінің үлесі 5% -дай ғана.
Экологиялық зардабы
Қышқылдық жаңбырдан бүлінген мүсін |thumb|right
Таралуы
Алғашқы қышқылдық жауындар 1907-1908 жылы Англияда байқалған. Қышқылдық жауындар солтүстік жарты шарда кеңінен таралған. Бұл жерде қышқыл заттардың шығарылуы мен олардың жаңбыр, қар, тұман түрінде ылғалды тұндыруға қолайлы жағдай бар. Қышқыл жауын-шашындар Скандинавия елдері, Англия, Германия, Бельгия, Дания, Польша, Канада, АҚШ-тың солтүстік аудандарына тән.
Дереккөздер
Санат:АтмосфераСанат:Экология
Жағажай
Жағажай —
Дереккөздер
Санат:География
VUCA
VUCA — бұл жалпы жағдайлар мен жеке істердің құбылмалылығын (volatility), анықсыздығын (uncertainty), күрделілігін (complexity) және түсініксіздігін (ambiguity) сипаттайтын немесе бейнелейтін қысқарған сөз (акроним) болып, оны алғаш рет 1987 жылы Уоррен Беннис пен Берт Нанустың өз көшбасшылық теориясында қолданды. АҚШ Армиясының Әскери колледжі VUCA тұжырымдамасын жетілдіріп, оны Қырғиқабақ соғысы аяқтаған соң қалыптасқан көп-жақты әлемді түсіндіруге пайдаланды. Әскери оқытудан алынған «VUCA» терминін жиі қолдану мен талқылау 2002 жылдан бастал. Қазір ол коммерциялық корпорациялардан бастап білім беру саласына дейінгі ұйымдарда жаппай қолданылатын стратегиялық көшбасшылық идеясының бірі.
VUCA ұғымының мағынасы
VUCA-ның әрбір элементінің терең мағынасы көрегендік пен шабыттың стратегиялық маңызын арттырады, сондай-ақ ұйымдардағы топтар мен жеке тұлғалардың іс-әрекетін жақсартуға қызмет етеді. It discusses systemic failures Онда ұжымдық сәтсіздікке апаратын жүйелі сәтсіздіктер мен ұйымдастыру сәтсіздіктері түсіндіріледі.
SPOD әлемі
Бұл дәуірді VUCA әлемі («ЫЮка» деп оқылады) деп атайды. Ол кешегі SPOD әлемінің орнына келді.
SPOD әлемінің де атауы аббревиатура: Steady – тұрақты, Predictable – болжауға тұрарлық, Ordinary – қарапайым, Definite – анық, нақты.
Осы тұрақты әрі қарапайым әлемде барлық қабылданған өмір сүру стратегияларын әуелден-ақ болжауға болатындай еді. Мемлекеттер мен мекемелер, адамдар мен ұжымдар алдын-ала тізімі белгілі даму стратегияларының ішінен өздеріне ең қолайлы және дұрыс дегендерін таңдап, соларды жүзеге асыратын-ды. Бұл стратегиялардың әкелетін нәтижелері де әу бастан анық еді.
SPOD әлеміндегі адамдардың басым көпшілігі комфорт аймағында өмір сүріп жатты. Өйткені адамға жанға жайлы, үйреншікті, ішкі дәстүрге мол, тыныштық пен рахатқа мол өмір жақын. Мұндай өмір тіпті арман болып көрінеді көп адамға. Ондайлар жаңалық пен өзгерістерді ұнатпайды. Алайда кейбір ғалымдар (мысалы, американдық психолог әрі педагог Джером Брунер) өмірдің нақты және айқын болғанын жақтыратындарда ойлау стереотипі басым болып (яғни, олар бірсарынды ғана ойланады), билікті әсіре дәріптеп, адамдарды тереңінен түсінбей, олардың әрекеттерін де талдай алмайды деп есептейді. Бұған қоса мұндай адамдардың жеке өмірінде де проблемалар баршылық болады екен.
VUCA әлемі
Американдық психологтардың ойдан құрастырған VUCA аббревиатурасының мәнісі мынандай:
Volatility (өзгермелі, тұрақсыз, ауыспалы, аумалы-төкпелі, қалт-құлт еткен) –жағдаяттар тез және ойламағандай өзгеріп, оларға қарап болашақта не болатындығы мен қажетті әрекеттерді болжау мен жоспарлау мүмкін болмай қалады. Оларға тек бейімделу керек. Мұндай өзгерістердің бір ғана тұрақты сипаты бар: олар тұрақты түрде болып тұрады.
Мұндай жағдайда не істеу керек? Белгісіз, оны ешкім де білмейді. Сондықтан да ұйым басшылары жауапкершілікті өз мойнына жүктеп, әрі қарай қай бағытта және қалай өзгеру мен даму керектігін өздері шешеді.
Uncertainty (белгісіздік) – бұл бәрін де бұзып тастайтын өзгерістердің болатын орны. Мұнда өткеннің бәрі де болашақ туралы болжам жасау мүмкіндігін бермейді, сондықтан да келер шақты айқындау өте қиынға соғады. Бұл жерде ақпарат та, нәтиже де бұлыңғыр, неғайбыл. Сондықтан да не істеу керектігі туралы сұрақтың жауабы да ешкімге белгілі емес.
Complexity (күрделі) – өзгермелі тұрақсыз әрі белгісіз өлшемдердің көптігі: түсінуге қиын көптеген факт, себептер мен жәйттердің бірігіп, проблема мен қиыншылыққа айналуы. Олардың қандай болатындығы және салдары да беймәлім. Не жасау керектігі туралы шешімді де қабылдау оңай емес.
Ambiguity (екіұшты, айқын емес, бір жауабы жоқ, беймәлім) – болып жатқан оқиғалар мен жағдаяттардың не білдіретіндігі түсініксіз: «кім, не қашан және неліктен» деген сұрақтарға жауап іздеу қиынға соғатын жер. Тез арада жағымды нәтиже беретін құралдарды басшы мен ұжымның өзі таңдауы керек және де олардың нәтижелі болатындығына ешкім де кепілдік бере алмайды. Мұндайда «шешім - әрекет – қателесу – шешім» стратегиясы жүзеге асырылады.
Алдымен американдықтар 1987 жылы VUCA ұғымын әскери күштерге қатысты қолдана бастады. Жаңа жаңдайда армиялардың қозғалу жылдамдықтарын өлшеу бүгін оңай емес. Мұндағы қиындық - әскери бірліктердің көптігі, оларды жылдам және тиімді түрде басқару қажеттілігі. Ал белгісіздік – болжау мүмкіншілігі мен майдан шебіндегі оқиғалардың өрбуіне ықпал жасау мүмкіншіліктерінің тапшылығы. Екіұштылық – болып жатқан оқиғаларды бұрмалап, бұрыс шешім қабылдауға әкелуі мүмкін қасақана жалған немесе қате жіберілген ақпаратқа (дезинформация) тап болу қаупі.
Мұның бәрін алдымен полковник-ғалым Стефан Гаррос байқаған екен. Оған мынандай сұраққа жауап беру қажет болған: соғыс жағдайы мен майдан өтіндегі оқиғалар толассыз өзгеріп жатқанда не жасау керек? Бұл мақсатта полковник болып жатқан әрекеттерді жақсы сипаттай алатын VUCA ұғымын ұсынады
Бүгінде бұл ұғым бизнес, технологиялар саласы мен басқаруда кеңінен қолдана бастады. Әлемде жаһандану үдерістері өрбуде, сол себепті де әлем көз ілеспес жылдамдықпен өзгеруде.
Алайда бүгінде біз негізінен сол баяғы SPOD әлемінің өлшемдері және қағидаттарымен өмір сүріп, жаңа VUCA әлеміне беймделе алмай жүрген жоқпыз ба? SPOD әлемін гольф секілді ойынмен салыстыруға тұрарлық: алаңда бей-жай, асықпайтын ойыншылар жүр, олар анда-санда ғана бір әрекет жасап қойып (оның өзіне ұзақ дайындалады: өлшейді, пішеді, ыңғайластырады), содан кейін жасыл алаңды оңды-солды бейқам түрде аралайды, келесі әрекетке дайындалады.
Ал VUCA әлемін ережелері ойын барысында өзгеріп тұратын футболға теңеуге болады: біресе қолмен допты ұстауға рұқсат етіледі, лезде ол ереже өз күшін жояды, кенет допты басқа қақпа жаққа тебу керек болады немесе командалардың құрамы кілт өзгеріп, енді бағанағы жақтастарға қарсы ойнауға тура келеді; үзілісте де дамыл жоқ: демалудың орнына екінші таймда не және қалай жасау керектігін талқылау керек, бірақ алаңға шығысымен үзілісте ойлап-пішкендердің барлығы да жарамсыз болып қалғанын түсінесің, өйткені біз енді футбол емес хоккей ойнауымыз керек болып шығады.
VUCA әлеміндегі жағдай
Ғалымдардың пайымдауы бойынша, VUCA әлемі ІV өнеркәсіп революциясымен байланысты болып, экономика мен ұлттық мүдделерді қамтумен қатар әр адамға да әсерін тигізеді. Біздің қандай дәуірде өмір сүріп жатқанымызды мынандай жәйттер сипаттайды:
- әлемдегі барлық ақпараттың 90% соңғы 2 жылда пайда болған,
- 2020 жылы сандық әлемнің көлемі 44 зетабайтқа (44 триллион гигабайт) жетеді,
- алайда ол ақпараттың 90%-ы өңделмеген мәліметтер,
- әлемнің дамыған елдерінде (АҚШ, Канада, Жапония, Италия, Франция, т.б.) 2007 жылдан кейін дүниеге келген балалардың орташа жасы 104 болады,
- 1 Гб ақпаратты сақтау 1980 жылдан бері 1 миллиард есе арзандаған,
- бір адамның геномын «оқудың» (оның аминқышқылды және нуклеотидті реттілігін анықтау) құны 100 мың есе арзандаған,
- 2025 жылы әлемдік экономиканың 46%-ы сандық ортада жұмыс жасайтын болады,
- әлем тұрғындарының 75% мобильдік байланысқа қол жеткізген, алайда олардың кейбіреулері таза ауыз суға тапшы,
- бүгінде ең қажетті және жалақысы жоғары деп саналатын кемінде 10 кәсіп осыдан 10 жыл бұрын жоқ болатын (BIG DATA бойынша маман, АРР құрастырушысы, дрон операторы, т.б.).
Қазіргі болжауға келіңкіремейтін әлемде өзгерістер барлық салаларды қамтыған. Қиындықтар мен проблемалар бұрыннан бетер күрделі және көп салалы болуда. Бүгінде беделді болу үшін қадағалау мен лауазымдық билікке сүйенбей, тек ықпал жасауға негізделу керек. Ықпал жасау үшін өзгерістерді жеңіл-желпі жасамай, тереңіне батыру керек, үйреншікті жүйені бұзып, жаңа бағыт-бағдарлар ұсыну қажет.