cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шортанбай балық зауыты
1900 – 1936 жылдар аралығы
1900 жылдары Еділ өзенінің тармағындағы Шортанбай аралына орыс қожалығы алғаш балық қабылдап-өңдеу бөлімінің «Рыбообрабатывающий промысл» деген - батаға құрылыс жұмысы басталған. Алғашқы кезде тұздалған және кептірілген балық өнімдерін шығарған. 1917 жылы Октябрь революциясынан кейін басқа мекемелермен бірге үкімет қарауына алынып, 1918 жылы басқа батағалармен бірге серіктестік құрылды. 1923 жылы «Волго-Каспий госрыбторг. промысл» құрамына енгізілген, соңынан «УК Трест Каспийрыба» болған. 1930 жылдары Каспий теңізінде су деңгейінің төмендеуіне байланысты көптеген ұсақ балық қабылдау бөлімдері жабылып, біріктірілді. 1934 жылы Шортанбай балық зауыты болып құрылып құрамына Шарон өзеніндегі Талап, 6-ой, Ганюшкино, Зормата тағы басқалармен және Қиғаш өзені бойындағы Утера, Булгачный, Мокрый, Новый Быт.Телячий т.б бөлімдері қосылды. 1936 жылдан бастап балық зауыты жұмысқа қажетті техникалармен жабдықталып, электростанция, барлық балық қабылдау, тұздау және тұрғын үйлері, тұздалған және кептірілген өнімдер шығарып Астрахан қаласына жіберіп тұрған.
1960 – 2017 жылдар аралығы
1961 жылы балық қатыратын тоңазытқыш салынып, 1963 жылы жаңа дизель электростанциясы, 1971 жылы кәріз суын қабылдайтын қойма іске қосылған. 1962-1963 жылдан бастап балықты ыстап шығару жұмыстары басталып, ысталған табан, қызыл қанат, вобла, каспий теңізінен килька, мұхит өнімдері сельд, скумбрия т.б.өнімдер өңделінген. 1974 жылы 150 тонна қолдан балық өсіретін тоған шаруашылығы іске қосылды. 1979 жылдан бастап қызыл балық тұқымдастары, соңынан өзек балықтарын әдейі бөлшектеп өндіру басталып, 1991-1992 жылдары шортан, қызыл балық уылдырықтарын темір, әйнек ыдыстарға салып шығара бастады. Тоңазытылған балық өнімдерін ұлғайту мақсатында 1984-1989 жылдары тәулігі не 20 тонна қатыратын, 500 және 400 тонна сақтайтын тоңазытқыштар іске қосылды. 1990-1991 жылдары қосымша 300 тонна балық қабылдайтын бөлім салынып, жаға бойындағы балық қабылдайтын қондырғылар жаңартылды. 1994 жылы Қазақстан Республикасының заңына сәйкес Шортанбай балық зауыты «Шортанбай» акционерлік қоғамы болып құрылып, 1999 жылдан бастап «Каспий балық» өндірістік кооперативінің Шортанбай балық қабылдау бөлімі болып жұмысын жалғастыруда. 1999-2017 жылдар аралығында жаңадан 20 тонналық тоңазытқыш, ысталған-кептірілген балықты сақтайтын тоңазыту қойма, балық ұнын өндіретін қондырғы, мұз өндіргіш (10-15 т.), тез қатырғыш қондырғы, балық кептіргіш қондырғы, тәулігіне 20 т. кептіретін тоңазытқыш «Батыс» т.б.қондырғылар іске қосылды.
Тасымал құралдары
1970-1990 жылдар аралығында ағаш кемелер мен тірі балық тасымалдайтын кемелер жаңартылып, қосымша қабылдау бөлімі ПРП 20, «Бобер» - 5 дана, өзі жүріп қабылдағыш 6 дана «Кологок» іске қосылып, кеме сүйрейтін баркастардың двигательдері жаңартылып, қабылдау пункттерімен хабарласуды жақсарту үшін жаңа рациялармен қамтамасыз етілді. 1981 жылы ірі қара мал өсіретін бөлім ашылып, жұмысшыларды сүт, етпен қамтыды. 1984 жылы «ВРПО Каспрыба» шешімімен зауытқа қарасты Астрахань бөлімі жабылып, жылдық балық қабылдап өңдеу көлемі 8000 тоннаға дейін төмендеп, жұмысшылар саны 600 адамға дейін азайды.
Зауыттың әр жылдардағы басшылары:
Ленераев, Карпов, Золотов, Даулетьяр Мухаметяров 1960 жж, Қайыржан Әлиев 1967-1971 жж, Маннап Қадыров 1971-1986 жж, Жамбыл Бегалиев 1986-1991 жж, Саясат Зұлхарнаев 1991-1999 жж, Уалитхан Әмірғалиев 1994-1995 жж, Болат Абдулов 1999 жыл.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы ауданы Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Лыстога
Лыстога — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Корега өзенінің оң жағалауынан 8,4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хановейю
Хановейю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лекейю өзенінің оң жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Миллер Герард Фридрих
Миллер Герард Фридрих (29.10.1705- 22.10.1783) – тарихшы, археограф, Петербург ҒА- ның мүшесі (1731). Ұлты – неміс. 1725 жылы Ресейге келген.1725 жылы адъютант, 1731 жылы тарихтан профессор, 1728- 30 жылдары және 1754-65 жылдары. ғылым академиясының конференц- секретары болды. 1733-43 жылдары Сібірді зерттеу экспедициясына қатысып, 20- дан астам қаланың архивін зерттеді, орыс тарихына байланысты құжаттар көшірмесін жинап алды. Миллер Сібірдің географиясы, археологиясы, этнографиясы және экономикасы жайынан да көптеген материалдар жинады. Оның негізгі еңбегі –«Сібір тарихы». «Халықтың және оның россиялық деген атының шығуы» деген диссертациясында (1748) Ресей тарихын норман теориясы тұрғысынан баяндады, бұған М.В. Ломоносов, С.П. Крашенинниковтар қарсы шықты.
Дереккөздер
Санат:1705 жылы туғандар Санат:1783 жылы қайтыс болғандар Санат:Профессорлар
Севериния
Севериния (Severínia) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Катандува экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16 063 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 140,395 км² шамасында. Халық тығыздығы — 114,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Сергей Стаховский
Сергей Стаховский (Сергій Едуардович Стаховський; туған жылы 6 қаңтар 1986 жыл, Украина КСР, Киев) — украиналық кәсіпқой теннисші, сегіз дүркін ATP турнирінің жеңімпазы (төртеуі жекелей), жеке сында жасөспірімдер арасындағы Үлкен дулыға турнирінің финалисі (АҚШ ашық чемпионаты — 2004).
Жастық шағы
Сергей Стаховский 1986 жылы 6 қаңтарда Киев қаласында дүниеге келген. Сергей балабақшаны бітіргеннен кейін атасы алғаш рет теннистік кордқа алып барды. Алғашқы матчтардан бастап бала бұл спорт түріне қызығушылық танытты. Барлық жастық шағын теннисші Киевте жаттығады, бірақ есейген сайын ол жаттығуға және тұруға қолайлы жер іздеп Еуропаны аралай бастады. Соңғы таңдау Словакия болды. Оған бұл елдің мәдениеті, климаты, спорт нысандары ұнағаны сонша, ол әлі де бос уақытын сонда өткізеді.
Отбасы
Сергейдің әкесі – уролог, медицина ғылымдарының докторы, профессор Стаховский Эдуард Александрович, Украина Ұлттық онкологиялық институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары және онкоурология бөлімінің меңгерушісі. Анасы Ольга Леонардовна – бір кездері университетте экономика пәнінен сабақ берген. Сергейдің екі ағасы бар: Александр - уролог, Леонард (кіші ағасы, теннисте де бағын сынаған).
Сергей жеке өмірінде біраз уақыт атақты словак теннисшісі Доминика Цибулковамен кездесіп жүрді. Бірақ Сергей 2011 жылы 24 қыркүйекте Анфиса есімді ресейлік азаматшаға үйленді. 2014 жылдың 30 наурызында Сергей мен Анфисаның Таисия есімді қызы және 2015 жылдың 16 қазанында Никифор есімді ұлы болды.
Мансабы
2006 жылы Сергей Стаховский үздік теннисшілердің әлемдік рейтингінің ТОП-200 қатарына енді. Сол жылы ол Дэвис кубогында Украина құрамасы үшін ойнай бастады. нобай|солға|200px|Стаховский 2010 жылғы Дэвис кубогында Екі жылдан кейін Сергей Стаховский алғаш рет әртүрлі халықаралық турнирлерде бірнеше сәтті жекпе-жек өткізіп, әлемнің үздік 100 теннисшісінің қатарына енді. 2009 жылы Сергей Стаховский Австралия мен Францияда өткен теннистен ашық чемпионаттың негізгі ойынында өнер көрсетті.
Стаховский 2010 жылы Санкт-Петербург ашық чемпионатында, сондай-ақ бірқатар басқа ATP 250 турнирлерінде және Masters жарыстарында жеңіске жетті. Сол жылы ол «Үлкен дулыға» турнирлерінің бірі – US Open турнирінің төртінші айналымына шықты, одан кейін әлемнің ең үздік теннисшілері тізімінде 31-орынға ие болды.
2012 жылдан кейін Сергей Стаховскийдің мансабы құлдырай бастады, бірақ ол әлемннің ең жақсы теннисшілерінің рейтингісінен түскен жоқ және бірнеше ірі жеңістерге қол жеткізді, соның ішінде 2013 жылы Роджер Федерерді және басқа да атақты ойыншыларды жеңді.
Сергей Стаховский - қазіргі Украина тарихындағы ең табысты теннисші. Жасөспірімдер арасындағы US Open финалисі, жеті ATP турнирінің жеңімпазы және Украинаның бірнеше дүркін чемпионы.
2017 жылы Стаховский сол жылғы жеке бас жүлдені жеңіп алды. Одан кейін АҚШ-тың ашық чемпионатына шықты, бірақ қарсыласынан жеңіліп қалды.
2021 жылы Сергей Стаховский ұлттық құрамадағы мансабын аяқтайтынын хабарлады.
Дереккөздер
Санат:Украина теннисшілері
Б. з. д. 100 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 100 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 100 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Мәжбүрлі қоныс аударушылар
Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын, өздеріне жасалған зорлық-зомбылық немесе өзге де нысандардағы қуғындалуы не нәсілі немесе ұлттық діни нанымы, тілі, саяси сенімі, белгілі бір әлеуметтік топқа тиесілік белгісі бойынша тек өзіне ғана қатысты емес, сонымен бірге өзінің отбасы мүшелеріне де қарсы қуғынға ұшыраудың нақты қаупі тууы себепті, сондай-ақ егер зорлық-зомбылық жасалудың немесе қуғындалудың арасында байланыс болса не қарулы және ұлтаралық жанжалдарда қуғынға ұшыраудың нақты қаупіне байланысты өзінің тұрақты тұрғылықты жерін тастап кетуге мәжбүр болған, басқа (шет) мемлекет аумағында тұрып жатқан адамдар.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Мағжан Жұмабаев даңғылы (Астана)
thumb|300px|Мағжан Жұмабаев даңғылындағы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Студенттер үйі» Мағжан Жұмабаев даңғылы. Бұрынғы атауы М. Жұмабаев көшесі және №1 даңғыл. М.Жұмабаев даңғылы Абылай хан даңғылынан басталып, Айнакөл көшесінде аяқталады. Б. Момышұлы даңғылын және Қажымұқан, М.Төлебаев, Сұлутөбе, Талғар, Обаған, Жанкент, Балқантау, Таскескен көшелерін қиып өтіп. Ұзындығы - 3197м.
Мағжан Жұмабаев (1893-1938) - Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің аса көрнекті өкілі. Медреседе оқып, Шығыс халықтарының тарихын, Фирдоуси, Сағди, Хафиз, Низами секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді. 1912 жылы ақынның Қазанда ақынның «Шолпан» атты түңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. Ақын Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынов, М.Дулатов секілді Алаш қайраткерлерімен бірге «Қазақ» газетіне өз өлеңдерін жариялап отырады.
Пропащая (Үлкен Губистая тармағы)
Пропащая — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Губистая өзенінің оң жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Хальмер-Ю (Хулга тармағы)
Хальмер-Ю — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хулга өзенінің оң жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 102 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Кастрело-де-Миньо
Кастрело-де-Миньо (Castrelo de Miño) — Испаниядағы муниципалитет. Галисия автономды бірлестігіне қарасты Оренсе провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Рибейро ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1870 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 39,74 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оренсе елді мекендері
Поццомаджоре
Поццомаджоре (Pozzomaggiore) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Сассари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3011 адамды құрайды. Халық тығыздығы 37,87 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 79,52 км² шамасында. Пошта индексі — 07018.
Елді мекеннің қамқоршысы — Георгий Победоносец. Жыл сайынғы мерекесі — 23 сәуір.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Гысково (Кырджали облысы)
Гысково (Гъсково) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Кырджали қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 87 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6651. Телефон коды — 03625. ЕКАТТЕ коды — 18410.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Фремонвиль
Фремонвиль (Frémonville) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Люневиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,65 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54211, пошта индексі — 54450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 208 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,24 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Носса-Сеньора-да-Анунсьяда
Носса-Сеньора-да-Анунсьяда (Nossa Senhora da Anunciada) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сетубал округінің құрамына кіреді. Сетубал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Жартыарал Сетубал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16092 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27,02 км² шамасында. Халық тығыздығы — 595,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сетубал округінің елді мекендері
Тау-кен институты
Құрамында 16 лаборатория (қатты пайдалы қазылымдарды өндіру технологиясы теориясының негіздері, жер асты кен орындарын игеру технологиясы, тау қысымы, жер қойнауын игерудің арнайы тәсілдері, кен қазбаларын және кешендік жыныстарды жылжудан қорғау, жер асты кен жұмыстарын механикаландыру және роботтандыру, кен тастық аэрология, жер қойнауын кешенді игеру, т.б.), 2 бөлім (жобалық-құрастырылымдық және ақпараттық-патенттік), механикалық шеберхана мен тәжірибе полигоны бар. Тау-кен институтының негізгі ғылыми бағыты пайдалы қазылымдар қорын сақтайтын, тиімді, қауіпсіз және экологиялық жағынан таза технологиялар жасау; тиімді жұмыс істеуге арналған және пайдалы қазылымдардың табиғи және техногендік кен орындарын игерудегі кен байыту кешенін тұрақты жетілдіретін құрал-жабдықтар жасап шығару. Институт ғалымдары “Гипротүстіметалл” кәсіпорнымен бірігіп жасаған этажды еріксіз қопарып қазу жүйесін өндіріске енгізу нәтижесінде Лениногор (Риддер) полиметалл комб-ның кеніштерінде кен өндіру 4 есеге артып, өнімнің өзіндік құрамынын екі есеге кемітті. Институттың кеңесімен 2000 – 02 ж. Батыс Жезқазған кеніштерінің құлау аймағынан құрамында 5 мың т мысы бар 440 мың т кен игерілген. Сонымен қатар кен массасын бұрғылауға, уатуға, тиеуге және тасуға арналған электр қуатымен жүретін кен машиналарының кешенін жасап, өндіріске енгізді. Кен өндіретін кәсіпорынның ішкі жүйесі және жұмыс процесін тиімді жоспарлау және басқару, бағалы кендері бар кен орындарының қорын компьютерлік технологиялар тәсілімен басқару, т.б. мақсатымен матем. модельдеу теориясының ғылыми негізі жасалды. Жер қойнауындағы металдарды ерітінділеуге арналған өндірудің жаңа ғылыми бағыты қалыптастырылды. Институт ғалымдарының ғылыми жұмыстарының нәтижелері шет елдерде де қолдау тауып, кейбіреулері өндіріске енгізілген.
Институт ғалымдары жаңа техника мен технологиялар жасауда 100-ден аса авторлық куәлік мен патентке ие болды (56-сы шетелдік).
Институтта Қазақстан ғылым академиясының академиясы: Д.Қонаев, А.Попов, Ө.Байқоңыров, Ш.Алтаев, Ш.Балғожин, Е.Рогов, корреспондент мүшелері: А.В. Бричкин, Ж.Қаңлыбаева, А.Мұстафина, Т.Ермеков, Ә.Мусин, техникалық ғылымдар кандидаты А.Жақыпбаев, В.Береза т.б. жұмыс істеді.
Кассинаско
Кассинаско (Cassinasco) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Асти провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 646 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 55 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 14050.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Sant’Ilario di Poitiers.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Бестамақ (Ойыл ауданы)
Бестамақ — Ақтөбе облысы Ойыл ауданы, Саралжын ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ойыл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 77 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 247 адам (125 ер адам және 122 әйел адам) болса, 2009 жылы 200 адамды (89 ер адам және 111 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ойыл ауданы елді мекендері
Людовик XIII
XIII Людовик Әділ (Louis XIII le Juste; 1601 жыл 27 қыркүйек, Фонтенбло - 1643 жыл 14 мамыр, Сен-Жермен-ан-Ле) — Бурбондар әулетінен шыққан Франция және Наварраның королі. 1610 жылы таққа отырған. XIV Людовиктің әкесі. Генрих IV мен Мария Медичидің баласы.
Людовик XIII корольдігі оның жастығын пайдаланған феодал ақсүйектердің дау-дамайынан басталды. 1624 жылдан 1642 жылға дейін Францияны іс жүзінде кардинал Ришельё биледі. Сөйтіп Людовик XIII тұсында абсолютизм күшея түсті.
Қарағанды облысынан Ұлы Отан соғысына қатысушылар
Әбдіров Нүркен
Әбдіров Нүркен 1919 жылы Қарқаралы өңірінде бұрынғы 5-ші ауыл, қазіргі Нұркен атындағы шаруашылық аумағында шаруаның отбасында дүниеге келген. Кейін ата-анасымен бірге Қарағандыға қоныс аударып, осы қалада әуе клубында ұшқыш мамандығын алған. Соғыс басталғанда Нұркен Орынбор әуе училищесінде оқитын. Ол майданға аттануға ұмтыла берді, сондықтанда оны алдымен Ташкенттегі, одан кейін Сібір қалаларының біріндегі шабуылшы әскери ұшқыш дайындайтын курстарға жіберді.
Оқуды тәмамдағаннан кейін ол 267-ші әуе дивизиясының 808-ші шабуылшы полкы құрамында майданға аттанды.
Қазанның 23 күні тұңғыш рет әуе шайқасына аттанар алдында Нұркен былай деп жазған екен: "Егер біз фашистерді құртпасақ, олар біздің түбімізге жетеді. Сөйтіп, қуанышты, бақытты өмірмен қоштасамыз..."
Барлығы 17 рет әуе шайқасына қатысқан Нұркен жаудың 18 танкісін, 46 жүк машинасы мен көлігін, оның ішінде оқ-дәрі тасыған 18 керуенді, жанар май құйған 3 цистернаны талқандап, зенит қондырғыларының бесеуін, бірнеше жабық атыс ұясын, талай жау әскерін құртты.
1942 жылғы желтоқсанның 19-да біздің батыр жерлесіміз өзінің серігі, атқыш, әрі байланысшы Александр Комиссаров екеуі соғыс аспанына соңғы рет самғап шыққан еді. Боков-Пономарев станциясы маңайында олар тас құрсанған жаудың үлкен алты танкін, бірнеше атыс ұясын, зенит артиллериясының екі қондырғысын жойып жіберді.
Жау оғы ұшаққа тиіп, өртене бастады. "Өзекті жанға бір өлім" деген ой шарпып өткен ұшқыш, отқа оранған күміс қанат сұңқарды фашист танктері шоғырланған түсқа қарай бұрды. Осылайша құлдилай құлаған ұшақ ішіндегі Нұркен мен оның қанды көйлек серігі Александр Комиссаров екеуі ақтық рет қаншама жауды қырып, жастықтарын бірге ала кетті.
Осынау теңдесі жок, ерлігі үшін Нұркен Әбдіровке 1943 жылғы наурыздың 31-де еліміздегі ең мәртебелі атақ - Кеңес Одағының Батыры атағы берілген еді.
Сарыарқа сұңқары осылай мерт болды. Оның қаһармандығы бүкіл елге жайылды. Қарағанды еңбеккерлері, олардың ішінде кеншілер, Нұркен Әбдіров атындағы ұшаққа қаржы жиып, жауға аттандырды. Бұл самолет кейін Жеңіске дейін қатарда болды.
Ростов облысындағы Боков станциясының іргесіндегі Конек ауылында жерленген Нұркеннің басында қызыл тастан қашалған ескерткіш бар. Қарағандының қақ ортасында батыр Нұркен бейнесі мәңгілікке орнықты, Нұркен ауылында да ескерткіш орнатылды. Кеншілер астанасының әсем спорт сарайы батыр жерлесіміздің есімін иеленген. Қазақ батырының ерлігі қанша жыр-хикаяға, ән мен әңгімеге арқау болды.
Боков орта мектебіндегі отрядтардың бірі Нұркен атында. Батырдың анасы Бағжан бәйбіше Боков станциясының құрметті азаматы болып табылады. Вешенскаядағы мекенінде М.А. Шолохов Нұркеннің анасын мейман еткенін білеміз.
Қарапайым қазақ баласы Нұркен Әбдірұлының өмірі мен ерлігі қаһарман, қаншыл қазақ ұлтының бойындағы игі қасиеттердің айнасындай, әлемге шұғыла шашып тұр.
Асфандьяров Закир Лутфрахманович
Асфандьяров Закир Лутфрахманович 1918 жылы Башқұрт AKCP-інің Красноуюль ауданындағы Утяк селосында туған. Ұлты - татар. 1939 жылы ол Омбы эскери училищесінің курсанты болды. Одан кейін Қиыр Шығыста әскери қызмет атқарды. Ұлы Отан соғысының алғашқы күндерінде артиллерия командирі ретінде алғы шепте болды.
КСРО Жоғаргы Keңeci Төралқасының 1944 жылы шілдедегі Жарлығы бойынша Закир Лутфрахмановичке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Зеңбірек расчетының командирі З.А. Асфандьяров өзінің жауынгерлік жолын Москва үшін шайқаста, Тихвин қаласы түбінде бастады. Жауға Курск түбінде, Днепр бойында соққы беріп, Винница, Львов қалаларын жаудан босатуға қатысты және Висла мен Одерден өтіп, соғысты Берлинде аяқтады.
Сержант Закир Лутфрахманович командир болған танкке қарсы зеңбірек расчеты соғыс кезінде фашистердің ондаған танкісін, машиналарын, зеңбіректерін, пулеметтерін және көптеген солдаттары мен офицерлерін жойды. Төрт күн ішінде, яғни, 1943 жылғы 5-9 шілде аралығында оның расчеты Курск шайқасында жаудың тоғыз танкісін жайратып, көптеген жауынгерлерін кырды. Осы ұрыстағы ерлігі мен жоғары жауынгерлік шеберлігі үшін ол Қызыл Ту орденімен наградталды. Закир Лутфрахманович, әсіресе Корсунь-Шевченко операциясында батырлық пен ерліктің үлгісін көрсетті.
Жау 1944 жылы 25 қаңтарда Винница облысының "1 май" совхозы жерінде қарсы шабуылға шықты. Жаудың жаяу әскерін көптеген самолеттер мен танктер сүйемелдеді. Асфандьяровтың расчеты жаудың танктеріне тайсалмай қарсы соғысты. Расчет жаудың 10 танкісін және көптеген солдаттарын жойып, олардың шабуылын тойтарды.
Міне, осы ерлігі үшін Закир Лутфрахмановичке Кеңес Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді.
Львовты азат ету барысында шеберлік пен ержүректік көрсеткені үшін ол I дәрежелі Отан соғысы орденімен, Берлинді алуда Қызыл Жұлдыз орденімен наградталды. Асфандьяров Польша үшін болған ұрыста да көзге түсіп, "Варшаваны азат еткені үшін" медалімен, польшалық "Польшаның азаттығы және тәуелсіздігі үшін" медалімен наградталды.
Кеңес Армиясы қатарынан батарея старшинасы болып оралды. Соғыстан кейін көп уақыт Балқашта түрып, Шығыс Қоңырат руднигінің 6 шахтасында тіреуші, ауысым мастері, ауысым бастығы болып істеді.
Байзақов Ботай
Ботай Байзақов 1922 жылғы 23 ақпанда Қарағанды облысы қазіргі Бұқар жырау ауданының Энгельс атындағы шаруашылығы аумағында, шаруа отбасында дүниеге келген.
Ботай Қарағанды қаласындағы Жамбыл орта мектебінде оқып, бес сыныптық білім алады. Еңбек жолын Шет ауданының "Нұраталды" совхозында жұмыскер болып бастайды.
1942 жылдың 25 маусымында Шет ауданының әскери комиссариаты арқылы әскер қатарына шақырылады. Осы күннен бастап Ботай үшін әскери өмір басталады.
Ботай соғыста батырлық пен батылдық танытып, қандай тапсырма болмасын жанқиярлықпен орындап, көзге түсті.
Белорус майданында, Друть өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін 1943 жылы III дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды, ал 220 биіктік үшін болған соғыстағы ерлігі үшін II дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
Соғыстағы ерліктері үшін ол "Қызыл Жұлдыз" орденімен, I дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
Қаһарман жауынгер 1946 жылы әскер қатарынан босаған соң еліне, "Нұраталды" шаруашылығына оралып, өмірінің ақырына дейін осында тұрды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін еңбек етті.
Батыр қрметіне Нұраталды ауылында бір көше Ботай Байзақов көшесі деп аталған.
Б. Байзақов 1995 жылдың 22 тамызында қайтыс болды. Нұраталды ауылдық округінде, Шона селосында жерленген.
Федор Антонович Белов
Федор Антонович Белов 1910 жылы Орынбор облысы Сакмар ауданының Белов хуторында шаруа отбасында туған.
1931 жылы Федор Белов Қарағанды облысының Осакаров станциясына келіп, Қарағанды-Балқаш темір жолының құрылысында жұмыс істеді, жол қараушы, бригадир болды. 1942 жылы ол армия қатарына шақырылды,
Выборг қаласы үшін болған ұрыстар барысында сержант Беловтың бөлімшесі қоршаушы топ сапында жанқиярлықпен соғысты. Осы ұрыстар үшін оған "Ерлігі үшін" медалі берілді. Ол сол жолы жарақат алды.
1945 жылғы қаңтардың аяғында 120-ші Гатчинск дивизиясы Одер бағытында кескілескен ұрыстар жүргізді. Фашист басқыншылары плацдармның көзін жою үшін бар-күш жігерлерін жұмсап бақты. Қаһарман кеңес жауынгерлерінің күніне жеті-он жау шабуылын тойтарған кездері болды.
1945 жылғы 27 қаңтарда Одерфельде деревнясы маңында гитлершілер төрт ауыр танкінің қолдауымен біздің шептерімізге тұтқиылдан шабуыл жасады, Құрамында Федор Белов бар танкіге қарсы қарулар взводы жаяу әскерлер құрамында болатын. Взвод командирі жау танкілерін жақындатып алып, дәлдеп үруға бүйрық етті. Танкілер шепке екі жүз метр шамасы қалғанда аға сержант Белов бірінші болып оқ жаудырды. Бірнеше оқпен ол бастапқы машинаны отқа ораған еді. Дегенмен қалған екі құрсаулы "құдірет" ауыр оқтарды бұршақтай жаудырды. Бірақ бағыттаушы Павлов үшінші танкті ебін тауып істен шығарған соң, соңғы, тоғайда жасырынып тұрған танк өз-өзінен шегініп кетті. Жағдай бірден жеңілдеп қалды. Жаяу әскерге көмектесу үшін взвод мүшелері қолдарына винтовка мен автомат алды. Ортақ күшпен жау шабуылы тойтарылды. Ал осыдан бірнеше апта өткен соң, дивизия командирі, генерал-майор Говоров аға сержант Ф.Беловқа II дәрежелі Даңқ орденін өз қолынан тапсырды.
1945 жылғы 24 наурызда Александр Невский орденді 289-атқыштар полкі Нейсе қаласына қарай бағыт түзеді. Немістер кеңес әскерлерінің алға жылжуын қалайда тоқтату мақсатында өздігінен жұретін машиналардың қолдауымен қарсы шабуылға шықты. Аға сержант Белов машиналардың қозғалысын өз секторында муқият бақылап отыр еді. Қыбын тауып қатты соққы берді. Бір машина 180 градусқа кейін бұрылып, тоқтап қалды. Федор Антонович машинаның шынжыр табанына дөп тигенін түсінді, келесі соққымен оны отқа орады. Басқа расчеттар да барынша дәл қимыл жасады. гитлершілердің шабуылы тоқырап қалды.
Федор Белов Оппельн қаласының оңтүстік-батысында, Нейштадт, Шпейнау, Фалькенберг және басқа қалалар үшін болған ұрыстарда да жанқиярлық ерлік пен батырлықтың үлгісін танытты.
Соғыстың соңғы кезеңіндегі жауынгерлік тапсырыстар-ды ойдағыдай орындағаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 27 маусымдағы Жарлығымен Федор Антонович Белов I дәрежелі Даңқ орденімен наградталды.
Бірақ соғыстан кейін Ф.А. Белов қызмет еткен бөлім таратылып, жалынды жауынгер наградасын алып үлгермей әскер қатарынан босатылды. Ол тіпті жоғары награда алғаны туралы білген де жоқ.
Қаһарман солдатқа сол Алтын орден Кеңес Қарулы Күштерінің 51 жылдығы қарсаңында, осы айтулы датаға арналған салтанатты жиналыста тапсырылды.
Федор Антонович Белов үзақ жылдар Шет ауданының Жарық станциясында тұрды. Қазірде Қазақстаннан тысқары жерге қоныс аударған.
Бреусов Владимир Ефимович
Қаһарлы 1942 жыл, қанды шайқастар кезі. Жау еліміздің төріне үмтылып, қолқасына қол салды. Дәл осы тұста фабрик-зауыт мектебін жаңа бітіріп, Қарағандыға келген алматылық Володя Бреусов 50-52 санды шахтада тіреуші болып істеп жүрген. Алайда жас кенші Отан тағдыры таразыға түскен майдан жайын көбірек ойлап, алаңдай берді. Сөйтіп, 1943 жылдың басында Қарағанды комсомолының түлегі Володя өз еркімен майданға аттанды.
1943 жылдың тамыз айы. Харьковті азат етуге үмтылған әскерлеріміз урысты үдете түсті. Жерлесіміз Владимир Бреусов аға лейтенант Петришевтің қарауындағы 16 жауынгердің бірі еді. Олар Полевое ауылы түбіндегі жау бекінген шоқыны басып алып, ұрыс салды.
Құралайды көзінен атқан мерген Володя Бреусовтың пулеметінен атылған оқтар жауды қрақша жайпады. Сол күні жаудың от шашқан бес ңғысының көмейіне құм құйып, Бреусов жау окопына да жетті.
Фашистер де шабуылын қоймады. Кеңестік бір топ жаунгерлер биіктікті бекем иемденіп, 36 сағат бойы дұшпанның соққысына төтеп берді. Шабуылға қанша танк, жалын атқан пулемет қатысты. Бірақ Владимир Бреусов құрыш кұрсанған қанышер жаудан тайсалмады. Топ-топ дұшпанды өзіне таяуырақ келтіріп, жаусатып отырды.
Он алты ержүрек жігіттің жетеуі ғана қалды, үшеуі тағы мерт болды. Оқ таусылды. Алайда жау шоқының иығына шыға алмады. Сол мезетте бұларға арттан тың күш келіп қосылды. Жауынгерлер қанға боялған шалажансар жолдастарын көрді. Бір ғана Владимирдің оғынан 112 фашист жер жастанған екен. Осынау ерлігі үшін 1943 жылғы қарашаның 1-де КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Владимир Ефимович Бреусовқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Бұдан кейін, 1944 жылы кіші лейтенант Владимир Бреусов Орап мен Белгород шаһарларын азат ету соғысына қатысты. Ленин, I дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен наградталды. Ол Полевое ауылының қрметті азаматы.
1945 жылдың қаңтарында Қарағанды жастарымен кездесу кезінде Владимир Ефимович ерлік атаулы тек қана Отанға сүйіспеншілік, халық алдындағы парызды сезіну үстінде ғана келетінін айтты. "Менің туған жерімді жау етігі таптайды-ау" деген ой басыма келген емес деген еді ол.
Соғыстан кейін, 1951 жылы Қазақ Мемлекеттік университеті, соңынан аспирантурасын тәмамдаған В.Е. Бреусов қалған өмірін ұстаздыққа арнады. Оған "Қазақ КСР Жоғарғы мектебінің еңбек сіңірген қызметкері" атағы берілді. Алматыда қайтыс болды.
Гаврилов Иван Самсонович
Иван Самсонович Гаврилов 1913 жылы Макеев поселкесінде /қазір қала/ дүниеге келген. Оның әкесі шахтер болатын. Сол жерде кен өнеркәсібі училищесін тәмамдаған, Иван Гаврилов Донбасс шахталарында жұмыс істейді. Қызыл Армия қатарындағы борышын өтеп қайтқаннан кейін де кенші болды. Учаске бастығына дейін өсті. Коммунистік партия қатарына өтті.
Жас кенші өмір қиындығымен өзін сынамақ болды. Шпицберген аралында 1940 жылы көмір қазды, одан кейін Қарағандыға келіп №12 шахтада істеді. 1943 жылы осы арадан майданға аттанды.
Енді бір жолы Днепрдің сол жағалауындағы тоқымдай ғана жер үшін топты жауға қарсы бес тәулік бойы жанқиярлықпен соғысқан Иван Самсоновичтің қайтпас қайсарлығы, каһармандығы теңдессіз ерлікке пара-пар еді. Осы ұрыстағы ерлігі үшін 1943 жылғы қазанның 29-ында КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Кезінде елдегі кеншілерге, қарағандылық жерлестеріне жазған хатында И.С. Гаврилов былай деген еді: "Құрметті кеншілер! Күш-жігер аямай еңбектеніңдер. Мен жауды көбірек жайратамын, ал сендер көмірді көбірек өндіріңдер. Осылайша жарысқа түсейік".
Григорьев Николай Михайлович
Николай Михайлович Григорьев 1925 жылы желтоқсан айында Ярославль облысының Старово деревнясында туған. Ұлты - орыс. Кеңес Армиясы қатарына 1943 жылы келді.
Николай Михайлович Григорьевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 24 наурыздағы Жарлығы бойынша Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
17 жастағы балаң жігіт әскери комиссариатқа келіп, майданға жіберуді өтінеді. Ол кіші командирлер мектебін 1943 жылы бітіргеннен кейін майдандағы 65-ші армияның 354-ші атқыштар дивизиясы қатарына алынады.
Алғашқыда пулеметші болып соғысқан еді. Ерлік көрсеткені үшін барлау взводы командирінің орынбасарлығына ауыстырылады. Біздің әскерлер 1944 жылы күзде Кеңестік Белоруссия жерін азат етіп, соғыс қимылдарын Польшада жүргізді. Берлинге 500 километр қалған еді. Бірақ жау су бөгеттерін пайдаланып, қатты қарсылық көрсетті, Дивизия бөлімдері Нарев өзеніне шыққаннан кейін тоқтап неміс фашистерін өз інінде біржолата талқандау үшін соңғы әрі шешуші шабуылға әзірленді.
Қыркүйек айының соңында жас жауынгер Григорьев қызмет ететін полктің алдына Нарев өзенінен өту міндеті қойылды. Сержант Николай Григорьев бастаған 15 барлаушыға кешкі қараңғылықты жамылып Нарев өзенінен өткел тауып, ешбір дыбыс шығармай өту, жаудың әскерлері мен техника күшін анықтау, мүмкін болғанша плацдармды алу тапсырыл-ды. Барлаушылар қас қарайған соң өзенге шықты. Өткелді тауып алысымен ешбір сыбыс білдірмей, өзеннен өтіп, жаудың мина қойған алаңдары мен инженерлік қоршауынан шығып, ойламаған жерден фашистерге лап қойды. Немістер барлаушылардың тегеурініне шыдай алмай, сасқалақтап қашты. Григорьевтің тобы плацдармды алды. Бірақ жау маңызды шебін беріп қойғандарына келіспеді. Таң атысымен олар қайта шабуылға шықты. Ержүрек жауынгерлер тоқымдай жерді бермей екі тәулікке жуық шайқасты. Үш жүзден астам дұшпан жер жастанды. Шамалыдан соң осы плацдармнан бүкіл дивизия шабуылға шықты. Осы плацдармда көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін сержант Николай Михайлович Григорьевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Ержүрек барлаушы фашистерге Жеңіс күні жеткенге дейін соққы берді. Жапон милитаристерін талқандауға да қатысты. Бұл ұрыстарда ол Қызыл Жұлдыз орденімен және бірнеше медальдармен наградталды.
Дәулетбеков Амантай
Амантай Дәулетбеков Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында 1917 жылы туды, Ұлты - қазақ. Кеңес Армиясы қатарына 1939 жылы шақырылып, әскери қызметті Шығыста бастады.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төрапқасының 1943 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығы бойынша Амантай Дәулетбековке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
А. Дәулетбеков 1942 жылғы жазда өзінің көптеген қыз-меттес жолдастарымен бірге Брянск майданына жіберілді. Ол 13-ші Армияға қарасты танктерді бұзып-жоятын 1180-ші полктің артиллериялық расчет командирі болды. А. Дәулетбеков өзінің жауға қарсы алғашқы шайқасын сол 1942 жылғы жазда Орлов облысындағы байырғы орыс қаласы Ливнының оңтүстігінде бастады. Фашистер ол кезде Воронеж және Сталинград бағыттарында шабуылға шыққан болатын. Ливны және Касторной аудандарындағы біздің әскеріміз солтүстік қанаттан шабуылдаүшы фашистік армияға қарсылап қойды. Сөйтіп, Ливны түбінде бүкіл жаз бойы кескілескен ұрыс жүрді. Амантай осы ұрысқа қатысүшылардың бірі болған. Мұнан кейін Курск доғасының солтүстігінде 1943 жылдың бүкіл қысы мен көктемі бойынша ұрыстар өтті.1943 жылдың қанқйлы жазы еді. 6 шілдеде Орел мен Курск темір жолдары арасындағы Поныри қалашығы түбінде кескілескен ұрыс басталды. Поныри түбінде 13-ші армияның 307-ші дивизиясы полктары қорғаныста тұрды. Танктерді бұзып-жоятын 1180-ші полк та ұрыс позициясында болды. Жаудың танктері мен жаяу әскерлерінің көптеген шабуылына тойтарыс берілді.
Дегенмен жау 9 шілдеде 1019-ші атқыштар полкы учаскесі тұсынан бекіністі бұзды. Фашистердің танктері мен автоматшылары бұзып-жою полкының батареясына да лап қойды. Артиллеристер тапжылмады. Зеңбіректер істен шығып, туған жерін қорғаған батырлар мерт болып жатты.
В Жаңаарқалық жауынгер Амантай Дәулетбековтің зеңбірегі қоршауда қалды. Аз ғана ержүрек артиллеристерге 18 танк және өздігінен жүретін 14 зеңбірегі қолдаған жаудың әскері нөсерлете оқ боратты. Бұл ұрыс екі сағатқа созылды. Фашистердің танктері өртеніп жатты. Құралайды көзге аткан артиллеристердің оғы немістің жаяу әскерлерін еріксіз жерге бүқтырды. Немістердің 14-ші шабуылында Дәулетбековтің зеңбірегі істен шықты. Бірақ ұрыс тоқтамады. Артиллеристер жақындаған жауды гранатпен жойып, мылтық пен автоматтан атты. Сөйтіп, Дәулетбековтің зеңбірегі ажал отының астында жүріп жаумен шайқаса берді. Дәулетбеков бастаған солдаттар жараланып, қансырағанда, гранаттары мен патрондары бітіп, шөлмекке қяр жанар май таусылғанда ақырғы - шешүші ұрысты бастады. Олар атып түрып жаумен жекпе-жекке шықты.
Бұл 1943 жылғы 9 шілдеде Поныри түбінде болды. Батырлар қаза тапты. Бірақ фашистер Амантай Дәулетбековтің артиллеристерінің позициясында қираған 29 танкісін, өздігінен жүретін 13 зеңбірегін және 200-ге жуық солдатын қалдырды. Жау осы шепте тоқтатылды.
Дударенко Андрей Емельянович
Андрей Емельянович Дударенко 1912 жылы Қарағандыда туды. 22 жасында Қызыл Армия қатарына шақырылғаннан кейін, бүкіл өмірі Отан қорғауға арнапды. Саптағы офицер ретінде ол соғыстың басынан 1945 жылғы қаңтарда оққа ұшқанға дейін бар ауыртпалықты басынан кешті.
Жалпыға мәлім, фашист командованиесі өздерінін, ақтық өкше тірейтін жері Одер өзені бойындағы бекініс деп санап, жан таласа айқасты. Жау әскері осы жерге шоғырланды. 1945 жылдың қаңтарында біздің бөлімдер өзенді бетке алып ұрыс салды. Әсіресе, Оппельн деген жерде қатты қантөгіс болды. Осындай аса қиын жағдайда командирдің орынбасары Дударенко үлкен ерлік пен тапқырлық көрсетті. Ол жауынгер топтарын бірімен бірін байланыстырып, шабуылды үйлестіріп отырды.
Қаңтардың 26-сында Дударенко соңғы рет "виллиспен" өзеннің сол жақ жағалауындағы бригада әскерлерін аралап шықты. Ертеңінде майор Дударенко мінген автомашина өткелге таяп қалғанда алдынан фашист барлаушылары шыға келді. Жау оны қолға түсірмекке умтылды. Машинадан қарғып жыраға түскен Дударенко жау әскерлерімен атыса отырып өзіінін, көмекшісі арқылы қағаздарды жөнелтіп жіберді.
Осы кезде оған жаудың бірнеше оғы қатар қадалды.
Одердегі ұрыстарда көрсеткен ерлігі мен жанқиярлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы Бірінші Украина майданы 3-ші миномет дивизиясының 15 гвардиялық миномет бригадасындағы командирдің сап жөніндегі орынбасары гвардия майоры Андрей Емельянович Дударенкоға қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағын берді.
Батыр жерлесіміз Ленин, екі Қызыл Ту, I дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және көптеген медальдармен наградталды. А.Е. Дударенко Польшадағы Тарновска-Гуры қаласының маңында жерленген. Димитров қаласындағы №19 мектептің және "Красноармейсккөмір" бірлестігінің қабырғасына Батырдың есімі жазылған ескерткіш тақта орнатылған.
Живов Анатолий Павлович
Анатолий Павлович Живов 1925 жылы Москвада, жұмысшы Павел Иванович Живовтың отбасында туды. Ол 15 жасында Москва зауыттарының бірінде слесарьдың шәкірті болып жұмыс істеді. Өйткені әкесі қайтыс болып, шешесінің қолында төрт бала қалған еді. Анатолий жұмысшы мамандығын тез-ақ меңгеріп, әжептәуір табыс тауып, отбасына қолғабыс жасап жүрді.
Ұлы Отан соғысы басталғанда Анатолий Живов, өзінің мыңдаған замандастары сияқты, МПВО-нын, жауынгері болды. Ол үйлердің шатырларына шығып, оған түскен жанғыш бомбаларды, лақтырысып, талай өртті сөндірді.
Фашистер 1941 жылы тамызда Никопольск марганец кеніші тұрған жерді басып алды. Жау біздің еліміздің брондық болатты өндіруде аса маңызды компонент болып табылатын марганецсіз қалғанына масаттанды.
Пакайя
Пакайя Гватемаладағы күрделі құрылысты жанартаулар- дың бірі болып табылады. Ол алғаш рет 23000 жыл бұрын атқылаған болатын. Гватемаладағы испан басқыншылығынан бастап кемінде 23 рет атқылаған. Пакайя жанартауы Гватемала қаласының оңтүстігінде 25-30 шақырым қашықтықта орналасқан. Пакайяға Антигуа Гватемала немесе Гватемала қаласының өзінен-ақ оңай жетуге болады.
Қарағанды облысынан Ұлы Отан соғысына қатысушылар
Живов Анатолий Павлович
Үкімет Бұл жағдайды ескеріп, Қарағанды облысының Жезқазған ауданындағы Жезді жерінде марганец өндіретін кеніш ашу жөнінде шешім қабылдады. 1942 жылдың жазында әскерге шақырылған москвалық жұмысшылардың үлкен тобы Жезді марганец кенішінің құрылысына жіберілді, Осы топпен бірге Жездіге Анатолий Живов та келді. Жезді марганец кеніші қысқа мерзімде - 38 күнде салынып бітіп, қорғаныс өнеркәсібі маңызды стратегиялық материал алды.
Анатолий Живов кеніште жұмыс істей жүріп, басқа да көптеген жас патриоттар сияқты, қанқұйлы басқыншылдардың көзін жою үшін майданға сұранды. Сөйтіп, 1943 жылы мамырда он сегіз жасар Анатолий өз еркімен майданға аттанды.
Байланыс взводының телефонисі Анатолий Павлович Живов бір жылға жетер-жетпес уақыт қана соғысты. Бірақ ол өзін тарлан жауынгердей көрсете білді.
Вышенка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Цна Тамбов қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.
Пакайя
Пакайя белсенді жанартау болғандықтаң оған саяхатшылар көп келеді. Пакайяның үш шыңы бар, олар: Серро-де-Агуа, СерроЧино және Пико Маккиней. Жанартау кратері Пико Маккиней шыңында орналасқан. Пакайя жанартауының биіктігі 2552 м-ді қурайды. Жанартаудың атқылауы кезінде үнемі күд су буы мен майда тастар сыртқа атқылап шығады.
Қарағанды облысынан Ұлы Отан соғысына қатысушылар
Живов Анатолий Павлович
Міне, Анатолий Живовтың есімін мәңгі есте қалдырған күн де келді. 1944 жылғы 4 сәуірде Тернополь қаласының көшелерінде кескілескен ұрыс болды. Берік бекініп алған жау бекінісіне шабуылдаүшы топ сапында байланысшы Анатолий Живов та болды. Әсіресе амбразуралардың бірінен бораған оқ біздің жауынгерлерді баүша қиды. Командование Бұл атыс орнын жоюды үйғарғанда Анатолий бұған өзі сұранды. Шабуылдаүшы топтың мылтық және пулемет оқтарының астын тасалана отырып, ол амбразураға еңбектеп жетті де, жанар май құйылған шөлмекті лақтырды. Атыс орны сәл үнсіз тұрды да, қайта ата бастаған соң Анатолий алға ұмтылып оны денесімен жапты. Жау атыс орнының үні өшті. Оның жолдастары шабуылға құйындай көтеріліл, өз достарының өлімі үшін жаудан кек алды.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 23 қыркүйектегі Жарлығы бойынша Александр Матросовтың ерлігін қайталаған Анатолий Павлович Живовқа қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Кеңес адамдары Анатолий Живовты ұмытқан жоқ. Ол туралы өлеңдер жазылып, әндер шығарылды. Моквадағы атақты "Трехгорная мануфактура" комбинаты мен Тернополь қаласындағы мақта-мата комбинатында оның есіміндегі бригадалар мен ауысымдар бар. Москва мен Тернополь қалаларының көшелері оның есімімен аталады.
Анатолий ерлік көрсеткен Украина қаласындағы бір үйдін
Зенковский Аркадий Иванович
Аркадий Иванович Зенковский 1920 жылы Тюмень облысының Аромашевск ауданындағы Большой Кучеряк селосында шаруа отбасында туды. Ұлты - орыс.
Пакайя
Аталған жанартаудың жанартаулық белсенділігі шағын газ атқылау мен бу бөлуден бастап, химиялық заттарды аспанға 12 шақырымға дейін лақтыруға жететіндей қуатты атқылаулармен сипатталады.
Вышенка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :