cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ге Бон У
Ге Бон У (1.8.1880, Хам хын провинциясы, Енг-Хынг уезі – 1959, Қызылорда қаласы) - әдебиетші, Корея республикасының батыры.
1888 – 98 жылы жекеменшік мектепте білім алған. 1903 – 06 жылы Корей және Қытай тарихтарын зерттеді. 1907 жылы «Синмихеп» («Жаңа халық қоғамы») атты астыртын ұйымның мүшесі болды. 1910 жылы Жапония Кореяны басып алғаннан кейін Ге Бон У жолдастарымен бірге алғашында Қытайға, одан кейін Ресейге (Чита қаласына) өтті. 1920 жылы Чита Республикасында корей халқы мәселелері бөлімін басқарады. «Жаңа адам» атты корей журналының редакторы болды. 1924 – 30 жылы Владивосток қаласында мұғалім, 1931 жылы «Корейлердің діни мейрамдары» кітабын, 1939 жылы «Корей тарихы» атты екі кітабын жазды, үшінші кітабын 1952 жылы жазып бітірді. 1937 жылы Қазақстанға жер аударылады. Осы жылдары Генің «Ұйқыдағы түс», «Алмас таулар» «Корей әдебиеті тарихы» (екі томдық), «Корей сөздерінің жазылу тәртібі» тағы да басқа кітаптары жарық көрді. «Докниптян» («Тәуелсіздік») орденімен марапатталған (1995).
Дереккөздер
Санат:1 тамызда туғандар Санат:1880 жылы туғандар Санат:Кореяда туғандар Санат:1959 жылы қайтыс болғандар Санат:Қызылордада қайтыс болғандар Санат:Қазақстан корейлері Санат:Қазақстан әдебиетшілері Санат:Корея Республикасының батырлары Санат:Чита тұлғалары Санат:Докниптян орденінің иегерлері
IC 4214
IC 4214 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46304, ESO 444-5, MCG -5-31-43, IRAS13149-3150.
Сыртқы сілтемелер
IC 4214 Санат:Центавр (шоқжұлдыз)
Ескі Сусадыбаш
Ескі Сусадыбаш — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Первомай ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 189 адамды құрады. Пошта индексі — 452824, ОКАТО коды — 80259870006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
905 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:905 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Тіней (Кіші жүз)
Тіней (Кіші жүз руы)
Тіней
Тіней. Алты Қосайдың бірі, өскен ауыл. Одан төрт бала – Арық, Таңат, Ырыс, Шолақ.
Арықтан
Құдайберген, Тәңірберген.
Құдайбергеннен
Қасаболат,Бекболат, Байдәулет.
Қасаболаттан
Қожагелді, Қожаберген, Сәдірқылыш.
Қожагелдіден
Нар, Дулыға, Дүйсе, Сүгір, Шанышбай, Төлеген, Сегіз, Бостан.
Қожабергеннен
Байлы, Иман, Жандыр, Самбай. Сәдірқылыш ел арасында әңгіме етілмейді.
Бекболаттан
Қарағұл, Көтеш, Алтай. Байдәулет өспеген ауыл. Одан тек Маябас ауылы ғана белгілі.
Дереккөздер
Санат:Шежіре Санат:Қазақ рулары
Мань-Холуп-Я
Мань-Холуп-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тапсуй өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 54 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Жаңақоныс (Жалағаш ауданы)
Жаңақоныс — Қызылорда облысы Жалағаш ауданы, Таң ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жалағаш кентінен батысқа қарай 37 км-дей жерде, Сырдария өзенінің аңғарында.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 230 адам (119 ер адам және 111 әйел адам) болса, 2009 жылы 178 адамды (96 ер адам және 82 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жалағаш ауданы елді мекендері
Серікбай Тілеубаев
Серікбай Тілеубаев (5.04. 1940 жыл, Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Көкбұлақ - 22.07.2015 жыл, Шымкент) - Халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, Қазақстан спорт қайраткері, ҚР-ның бірнеше дүркін чемпионы. Көптеген халықаралық жарыстардың жеңімпазы.
Дереккөздер
Санат:5 сәуірде туғандар Санат:1940 жылы туғандар Санат:Ордабасы ауданында туғандар Санат:22 шілдеде қайтыс болғандар Санат:2015 жылы қайтыс болғандар Санат:Шымкентте қайтыс болғандар Санат:Қазақстан тоғызқұмалақшылары Санат:Қазақстан спорт шеберлері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары Санат:Қазақстан спорт қайраткерлері Санат:Сарысу ауданының құрметті азаматтары Санат:Қазақстан чемпиондары Санат:Қазақстан жаттықтырушылары Санат:Алфавит бойынша тоғызқұмалақшылар
Эхинг (Фрайзинг)
Эхинг (Фрайзинг) (Eching (Landkreis Freising)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Фрайзинг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 13 275 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,83 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 78 120. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Рименсбергер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Лусианополис
Лусианополис (Lucianópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Бауру мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Бауру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 006 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 190,908 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,5 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Үлкен Усица
Үлкен Усица (Усица) — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цильма өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Вольфвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Вольфвиль (Wolfwil) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан коммуна. Гой округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2021 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.86 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2408, пошта индексі — 4628.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Шаған кенттік әкімдігі
Шаған кенттік әкімдігі — Абай облысы Семей қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Шаған кенті кіреді. Орталығы – Шаған кенті.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 725 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Семей қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Кальоса-де-Сегура
Кальоса-де-Сегура (Callosa de Segura) — Испаниядағы қала. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-Баха-дель-Сегура ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18008 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 30 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
NGC 3583
NGC 3583 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Сорғыштар
Трематодтар — Бауырды немесе дененің басқа да беліктерін зақымдайтын және әртүрлі аурулар туғызатын құрттар. Қансорғыш қанға түсіп, шистосомоз ауруын туғызады.
Сорғыштар, трематодтар (Trematoda) – жалпақ құрттардың бір класы. Жер шарында кең тараған, 2 класс тармағына: дигенетикалық сорғыштар (Dіgenea) және Аспидогастерлерге (Aspіdogastraea) жататын 4 мыңға (кейбір деректер бойынша 7 мыңға) жуық түрі бар. Бәрі де паразитті тіршілік етеді. Дене пішіні жапырақ тәрізді, ұзындығы 1 мм-ден 5 см-ге дейін, араларында 1,5 м-ге жететін түрлері де бар. Денесінің алдыңғы жағында (ауыз) және құрсақ бөлімінде (құрсақ) бір-бірден сорғыштары бар, кластың аты осыған байланысты қойылған. Осы сорғыштары арқылы олар иесінің денесіне бекінеді. Сорыштардың сыртын тегумент (эпителийге сәйкес) қаптап жатады, кірпікшелері болмайды. Денесінің алдыңғы жағындағы аузы эктодермальды жұтқыншаққа, ол жіңішке өңешке жалғасады. Ортаңғы ішек өңештен басталып, артқа қарай созылып, тұйықталған екі тармақтан құралады. Зәр шығару жүйесі – протонефридиялы. Денесінің ортасында не бүйірінде негізгі түтіктер орналасқан. Олар дененің артқы жағындағы қуыққа, ал ол зәр шығару тесігімен сыртқа ашылады. Тыныс алу және қан айналым жүйелері болмайды. Жүйке жүйесі жұп ми ганглияларынан тұрады. Одан денесінің алдыңғы жағы мен ауыз сорғышына және артқы бөліміне қарай үш жұп ұзына бойы жүйке бағаналары тарайды. Сезім мүшелері өте нашар дамыған. Жыныс жүйесі гермафродитті, жақсы дамыған. Аталық жыныс жүйесі тарамдалған екі тұқым бездерінен тұрады. Олардан қос тұқым жолы шығып, кейін олар қосылып, тұқым қапшығына айналады да, тұқым шығарғыш түтікпен шағылыс мүшесіне жалғасады. Аналық жыныс безі – біреу. Одан шығатын жұмыртқа жолы кеңейіп кішкене қапшыққа – оотипке (Мелис денешігіне) айналады. Дененің екі бүйірінде сарыауыз бездері орналасқан, олар оотипке жалғасады. Оотиптен жыныс клоакасына ашылатын – жұмыртқаға толы жатын басталады. Ары қарай даму үшін жұмыртқа суға түсуі керек. Олардың судағы жұмыртқасынан кірпікшелі дернәсілдер – мирацидий шығады. Әрі қарай дамуы үшін олар аралық иесінің (ұлудың) денесіне өтеді. Бұдан соң, мирацидий кірпікшелерін тастап, қозғалмайтын спороцистаға айналады. Оның денесіндегі партеногенетик. жұмыртқалары бөлініп, келесі ұрпақ – редия пайда болады. Соның ішінде гермафродитті дарабастың дернәсілі – церкарий дамиды. Редиядан шыққан церкарий екінші аралық иесінің (балықтардың, бақалардың, су жәндіктерінің) денесіне еніп, циста түзіп, метацеркарийге айналады. Омыртқалы жануарлар сол екінші аралық иені жейтін болса, метацеркарий оның ішегіндегі қабырғасынан босап, гермафродитті дарабасқа айналып, дамуын аяқтайды. Сорғыштар – адам мен жануарларда трематодоз ауруының қоздырғыштары болып саналады. Мысалы, бауырсорғыш (Fascіola hepatіca) – мүйізді ірі қара малдар мен қойлардың және адамның бауырында паразиттік тіршілік етеді.
Санат:Трематодтар Санат:Медицина
Яран-Шор
Яран-Шор — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Море-Ю өзенінің оң жағалауынан 245 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Изворово (Добрич облысы)
Изворово (Изворово) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Генерал-Тошево қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 291 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9538. Телефон коды — 057306. ЕКАТТЕ коды — 32467.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Сардара
Сардара (Sardara) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Медио-Кампидано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4350 адамды құрайды. Халық тығыздығы 77,53 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 56,11 км² шамасында. Пошта индексі — 09030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Мазио
Мазио (Masio) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1481 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 66 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 15024.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santa Maria Maddalena e San Dalmazzo.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Мешкитела (Селорику-да-Бейра)
Мешкитела (Селорику-да-Бейра) (Mesquitela (Celorico da Beira)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Селорику-да-Бейра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 308 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,59 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18,6 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Минка
Минка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрюзань өзенінің оң жағалауынан 221 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Хугольдсдорф
Хугольдсдорф (Hugoldsdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы Солтүстік Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 139 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 57 040. Муниципалитеттің басшысы — Петер Рихтер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
906 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:906 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:906 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Пингель
Пингель — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сумка өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Ока өзені сағасынан Сура және Ветлуга өзендерін қоспағанда Чебоксар су торабына (Чебоксар суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фатима Жұмағұлқызы Балғаева
Балғаева Фатима Жұмағұлқызы (5.5.1926 жылы туған, Түркістан облысы Түлкібас ауданы - 2005 ж.) — қобызшы, Қазақстанның халық артисі (1981).
Алматы консерваториясын бітірген (1950). 1942 жылдан Қазақ халық аспаптар оркестрінде өнер көрсетті. Балғаева аса шебер қобызшы ретінде халықтың ән, күйлерімен бірге Қазақстан композиторлары (Е.Г.Брусиловский, А.Жұбанов, М.Төлебаев, Л.Хамиди, Қ.Мусин, т.б.), Батыс Еуропа классиктерінің шығармаларын төрткүл дүниеге таратты. Балғаева — Берлинде өткен бүкілдүниежүзілік жастар мен студенттердің фестивалі байқауының лауреаты (1951). Бухарестегі жастар мен студенттердің фестиваліне қатысты (1953). Мәскеуде өткен фестивальде Мәскеудің Үлкен театрында симфониялық оркестрдіңсүйемелдеуімен А.Жұбановтың қобызға арнаған “Көктем вальсін” орындап, лауреат атанады (1957). 1960 жылдан Алматы консерваториясында ұстаздық қызметін атқарып келді (1978 жылдан профессор). Сексенге жуық шәкірттер тәрбиелеген, олардың ішінде М.Қалембаева, Г.Ізтілеуова, Р.Нұртазина, З.Бисембаева, Н.Сиражев, К.Ахметова, т.б. бар. “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған.
Кәсіби қобыз өнерінің негізін қалаушы, қобызды әлемге паш еткен қобызшы ұстаз Фатима Жұмағұлқызы Балғаева ­ 2005 жылы дүниеден озды.
Сілтемелер
Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қобызшылар Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:1926 жылы туғандар Санат:Профессорлар
Түймекент
Түймекент (1993 жылға дейін — Будённовка) — Жамбыл облысы, Байзақ ауданындағы ауыл, Түймекент ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыкемер ауылынан солтүстікке қарай 18 км жерде, Талас өзені жағалауындағы боз жусан, баялыш, күйреуік, ши т.б. шөптесін өскен сұр, шалғынды, сұр топырақты қуаң шөлейт далада орналасқан. Жер көлемі 77047 га.
Инфрақұрылымы
Орта, орталау мектеп, клуб, кітапхана, отбасылық дәрігерлік амбулатория т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Байзақ ауданы елді мекендері
Хұп білемін, сізге жақпас
«Хұп білемін, сізге жақпас...» - Абайдың 1889 ж. А. С. Пушкиннің «Евгений Онегин» атты романынан аударған үзінді өлеңі. Онда Онегиннің арада бірнеше жыл өткеннен соң өзі бір кезде жар етуден бас тартқан Татьянаға қайтадан жолыққанда ғашықтық сезімін білдіріп жазған хаты көркем кестеленеді. Орысша нұсқа 60 жол, басы «Предвижу все, вас оскорбит, Печальной тайны объясненье, Какое горькое презренье, Ваш гордый взгляд изобразит!» деп басталады. Абайдың өлеңі 64 жол. Ақын туындының жалпы мағынасын ғана сақтап, оны мүлде еркін аударған. Мыс. , «Сен бетіңді әрі бұрсаң, Шықты көзім, болды көр. Жанды аларсың разы болсаң, Біздің орын - қара жер» немесе «Бар ма өмірім, қармалайын, Жоқ болса, мен өлейін» деген сияқты жолдар түпнұсқада жоқ. Онегин аузына Пушкин: «Я знаю: век уж мой измерен; Но чтоб продлилась жизнь моя, Я утром должен быть уверен, Что с вами днем увижусь я... » - деген сөздерді ғана салған.
Абай болса, Онегинге тек қана «Менің өмірім таянып тұр, Үзілуге әм жаным» дегенді ғана емес, оған өмірмен қоштасуға бел байладым дегенді айтқызады. Бұл - Абайдың өлеңді еркін аударудағы өзіндік тапқан көркем шешімі. Осы орайда Абай Пушкиннің «Евгений Онегин» романында «Онегиннің өлердегі сөзі» деген өлеңді өзі шығарып, Онегинге: «Ата-анам қара жер, Сен аша бер қойныңды», - дегізіп, оны өмірмен қоштастыратынын да еске түсіру артық емес.
Өлең 7-8 буынды шалыс ұйқаспен жазылған. Мүрсейіт қолжазбаларының негізінде алғаш рет 1909 ж. С. -Петербургте жарық керген «Қазақ ақыны ИбраҺим Қүнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. 1909, 1933, 1945 жылғы жинақтарда 4-шумақтың 3-жолы «Тайды аяғым ескі дерттен» делініп келсе, кейінгі басылымдарында Мүрсейіт қолжазбасы бойынша «Тайды аяғым ескі серттен» деп алынған. 1933, 1945 жылғы басылымдарында соңғы шумақтың 1- жолы «Қорғалап қорықпа өмір бос», 4-жолы «Таппасаң ол, жүрме зар» болып берілсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда 1-жолы 1909 жылғы басылымға сәйкес «Қорғалап құр өтпе өмір бос», 4-жолы Мүрсейіттің қолжазбалары (1907, 1910) негізінде «Таппасаң өл, жүрме зар» ретінде қабылданған. Ал, Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында, 1954 жылғы жинақта осы 4-жол «Таппасаң соң, жүрме зар» түрінде келеді.
Абай «Хұп білемін сізге жақпас» өлеңіне ән шығарған. А. В. Затаевич: «Хүп білемін, сізге жақпас»аударманың музыка тілі сәтті, жақсы шыққан қазақ авторының туындысы», - деп жазды («Қазақ халқының 1000 әні». - А., 1963, 477-6. ). Әнді 1939 ж. акад. А. Қ. Жұбанов М. Мұхамеджановадан жазып, хатқа түсірген. Ән речитативті мәнерде орындалады, жігерлі характерімен ерекшеленеді. Сонымен қатар Абай әндерінің ішінде көп вариантты «Татьяна сөзі» әнімен де сарындас екенін аңғартады. Бір октава диапазонына сыйған әуен-ырғақ жүйесі 2,4; 2,4; 4,4; 4,4; 4,4 муз. өлшем шеңберінде қалыптасады. Әннің ырғақ желісі өлең ырғағымен тікелей байланыстылығын аңғартады, муз. монолог тәріздес екені байқалады.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Сальпервик
Сальпервик (Salperwick) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62772, пошта индексі — 62500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 502 адамды құрады. Халық тығыздығы — 125,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Үлкен Шабақты
Үлкен Шабақты — Көкшетау қыратының солтүстік етегіндегі орналасқан тектоникалық көл. Теңіз деңгейінен 301,6 м биіктікте.
Географиялық орны
Ақмола облысының Бурабай ауданы жерінде.
Гидрографикасы
Су айдыны 25,5 км2, ұзындығы 8,3 км, ені 5,1 км, орташа тереңдігі 10,8 м, ең терең жері 33,3 м.
Аумағы 1900 га, орташа тереңдігі 10 м, ең терең жері 24 м. Су жиналатын алабының (150 км2). Суы қарашаның ортасында қатады, мұздан 15-25 мамырда арылады. Көктемде еріген қар, жаңбыр және жер асты суымен толығады. Суы тұщы, ауыз суға, т.б. шаруашылық қажеттеріне пайдаланылады. Минералдылығы жазда 550 — 750 мг/л-ден қысқа қарай 1000 мг/л-ге дейін өзгереді.
Жер бедері
Оңтүстік бөлігі Көкшетау қыратында, қалған бөлігі ұсақ шоқылықта жатыр. Оңтүстік жағасы биік, жарқабақты (18-20 м дейін). Солтүстік және шығыс жағалары жайпақ. Түпкі бедері күрделі. Терең шұңғымалар мен су асты қырқалары кезектесіп келеді. Кей жерлерде су асты қырқалары шағын аралдар түрінде көл бетіне шығып жатады (ең үлкен аралы 120 - 200 м). Көлге Бурабай көліненен ағып шығатын Күркіреуік (Громотуха) өзені құяды. Тереңдігі (38 м) мен үлкендігіне байланысты көлді Кіші Байкөл (Байкал) деп те атайды.
Өсімдігі
Ірі аралдарда қайың, тал, бұта және қарағай өседі. Түбі орталық бөлігінде лай-балшықты, жағаға жақын маңда тастақты. Көл беті таза, ашық. Су беті өсімдіктері (қоға, қамыс, елекшөп) тек таяз солтүстік-шығыс шығанақта ғана бар.
Кәсіпшілік мәні
Балығының кәсіпшілік мәні бар. Негізінен торта, алабұға, мөңке ауланады. Сондай-ақ аққайран, тұқы балық, таутан мекендейді. Қолдан табан балық өсіріледі.
Санат:Бурабай ауданы көлдері Санат:Есіл су алабы
Ле-Шателье (Иль және Вилен)
Коммунаның INSEE коды — 35071, пошта индексі — 35133.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 379 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Фифи
Фифи - бозторғайдай болатын қараша құс. Оның дауысы "фи-фи-фи-фи-фи" деген дыбысқа ұқсайды. Қараша балшықшының үлкендігі қараторғайдай ғана, ол көтеріліп ұша бергенде жотасы қоңыр, құйрық қауырсынының үсті ақ екенін байқаймыз. Мұны осы белгісіне қарай ажыратады. Фифи орманды - далада мекендей. Мұнда жергілікті, осы жерде ұялайтын түрлермен қатар, солтүстіктің алыс жерлерінде ұялайтын түрлері де кездеседі.
Дереккөздер
"Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары".Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963
JPMorgan Chase
нобай|солға|Компания ғимараты JPMorgan Chase (Джей-Пи-Морган-Чейз) — әлемдегі ең ірі және беделді қаржы конгломераттардың бірі болып саналады. Сонымен қатар, әлемдегі ең ірі көпшілік компания болып табылады (Forbes журналы бойынша).
Нью-Йоркте пәтерлерге орналастырылған, инвестициялық және коммерциялық банктер арасындағы қызмет көрсету аймағында көшбасшы болып табылатын қаржы институт. $2,3 трлн мөлшеріндегі активтері бар JPMorgan Chase, АҚШ-тың ең ірі банктердің арасында бірінші орынға шықты — Citigroup және Bank of America банктеррдің алдында тұр. JPMorgan Chase-тің басқаруымен жұмыс істейтін Хедж-фонд 28,8 млрд АҚШ доллар (2006 жыл) мөлшеріндегі активтерімен, АҚШ-тағы фондар арасында екінші орынға орналасты.
Тарихы
Сэмон Чейз — белгілі американдық саясаткер және заңгер. Оның құрметіне «Chase National Bank» аталған. 1877 жылы құрылып, 1930 жылға қарай бұл банк әлемдегі ең ірі банкке айналды, ал 1955 жылы «Чейз нэшнэл банк» және «Банк оф Манхаттен» АҚШ-тың ең ірі банктері біріктірілді, «Чейз Манхаттен банк» деген атауын алған жаңа банк, 1970-ші жж. басында активтер мөлшері бойынша елдегі ең ірі банктер арасында үшінші орынға иемденді.
Дереккөздер
Санат:АҚШ банктері Санат:АҚШ-тың қаржы компаниялары
Картопья (Мулымь тармағы)
Картопья — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мулымья өзенінің оң жағалауынан 404 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Нұрғалиев Құмаш Нұрғалиұлы (1925 – 1988) – педагог, КСРО Халық мұғалімі (1981), 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
Ринус Михелс
Маринюс (Ринус) Якобюс Хендрикюс Михелс (9 ақпан 1928, Амстердам — нидерландтық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 1970 жылдардың ортасында Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы паш еткен "тұтасқан футболды" дүниеге әкелген маман ретінде тарихта қалды.
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Алғаш Қатонқарағайдағы Сұлтанмахмұт Торайғыров ұстаздық еткен Шыңғыстай мектебінде білім алған.
Ринус Михелс
1971 жылы "Аякс" футболшылары оның жаттықтыруымен тұңғыш рет УЕФА Чемпиондар лигасында топ жарды.
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
1946 –1957 ж. мұғалім, Марқакөл ауданындағы Сорвенка ұжымдық мектебінің директоры
Ринус Михелс
1974 жылғы әлем біріншілігінде Нидерланд бапкері ретінде күміс жүлдегер атанды, 14 жылдан соң Еуропа чемпионы атанды.
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
1957 жылдан өмірінің соңына дейін Боран орта мектебінің директоры қызметін атқарды.
Ринус Михелс
Ойыншы ретінде
Аякс
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Құмаш Нұрғалиұлы  - Жауынгерлік Қызыл Ту, Ұлы Отан соғысының I дәрежелі ордені, 5 медальмен, Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған, сонымен қатар «КазКСР-ның  еңбегі сіңген мұғалімі», «ҚазКСР-нің  халық ағарту ісінің үздігі», «КСРО ағарту ісінің үздігі», «КСРО Халық Мұғалімі» атақтары мен КСРО Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарына ие болды.
Барон (Гар)
Барон (Baron) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,06 км² шамасында.
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Өзі негізін салып, білім берудегі озық технологиямен жабдықталған бірден-бір білім ордасы ретінде атағын күллі Кеңестер Одағы көлемінде мәшһүр болған Боран ауылындағы орта мектепке Нұрғалиев Құмаш есімі берілген (1992 22 ақпан). Шығыс Қазақстан облыстық әкімшілігінің шешімімен 1995 жылдан Өскемен қаласындағы №43 мектепке Халық Мұғалімі Құмаш Нұрғалиевтің есімі берілді. Қазірде Өскемен қаласында Құмаш Нұрғалиев атынлағы кәсіптік колледж бүгінгі еңбек қоғамына қажетті білімді мамандар даярлауда қарымды еңбек етуде.
Ринус Михелс
Бапкер ретінде
Аякс
Барон (Гар)
Коммунаның INSEE коды — 30030, пошта индексі — 30700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 327 адамды құрады. Халық тығыздығы — 32,5 адам/км².
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Өмірбаяны
Туған жер, айналайын есіміңнен, Сен менің туған анам, бесігім ең. Қайтпаған қалың жаудан кек алмасам, Несіне он тоғыз жыл өсіріп ең,-деп, Отан-ана алдындағы парызын адал атқаруға серт етеді. 1944 жылдың 13 қарашасы. Латыш жерінде Ауце қаласын босатуда жас жауынгер аса ауыр жараланды. Жауынгерлік тапсырмамен оқ пен оттың қақ ортасында қалған Құмаштың қақ жанынан жарылған снаряд қара санды қақырата қақ бөледі. Жер-дүние бір мезетте төңкеріліп түскендей болды. Соңғы күшін жинап, жан дәрмен снаряд қопарған орға ұмтылған Құмаш үлгермеді: қардай бораған жау оғы қас пен көздің арасында қалған жалғыз аяқ пен бір қолын тағы да қырқып түсті... Есін жиғанда, дала госпиталінде шала жансар күйде жатқанын сезді. Медбике Валентина Шевелеваның пікірі: «Түннің бір уағында санатарлар бір зембіл әкелді. Зембілде шинелмен жабылған бір орам жатты. Соғыс басталғалы мұндайды көрмегем. Екі аяқ, бір қолы жоқ, қанға бөгіп жатқан, түрі аппақ шүперектей бір бала. Шошып кеттім. Медсестра Лиза қолындағы шприцін түсіріп алды». Құмашқа өте көп қан керек болды. Сондағы қасық қанымен бөліскен қос қарлығаш – медбикелер  Валентина Шевелева және Лиза Великановамен Құмаш Нұрғалиев өмірінің соңына дейін жақын туысқандарындай араласып өтті. Өлім мен өмір арасында арпалысқа түскен сол сәттерде Құмашқа алыстағы туған жері, айнадай жарқыраған Марқакөлі, аспанмен тілдескен Алтайы, ондағы алаңсыз күндері, балалық шағы елестеді.
Ринус Михелс
Бапкер ретінде
Кельн
Барон (Гар)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Өмірбаяны
Өмір үшін күрес. Алғаш есін жиғанда, ол үшін бүкіл өмір тоқтап қалғандай сезілді. Бірте-бірте талайына жазылған тағдырына мойынсұнып, алға қарай қадам басу керек екендігін түсінді. Оған екі жыл бойына госпитальда бірге жатқан қарулас достары да дем берді. Сол шақтан бастан қайсар жігіт өзін Ұстаз болуға даярлады. Тәнін ғана емес, жанын да сырқыратқан ауыр жарақатына қарамастан, госпитальдағы екі жылын үздіксіз білім алумен өткізді. Орта білім туралы аттестат пен бухгалтерлік курсты аурухана төсегінде жатып алған Құмаштың елге оралар шағы да жетті. 1945 жылдың ортасында аяқсыздарға дайындалған ағаш протезге қос аяқтан нық тұрған Құмашқа госпитальмен қоштасар шақ келіп жетті. Сол сәтте Құмашқа тұңғыш рет «Өмір деген тамаша екен ғой!» деген ой келді. Енді оны қызығы мен шыжығын қатар тосқан ерлікке толы еңбек жолы күтіп тұрды...
Ринус Михелс
Бапкер ретінде
Нидерланд
Сілтемелер
Санат:Нидерланд футболшылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Нидерланд футбол жаттықтырушылары Санат:Аякс Амстердам ФК жаттықтырушылары Санат:Барселона ФК жаттықтырушылары Санат:Кельн ФК жаттықтырушылары Санат:Байер 04 ФК жаттықтырушылары
Құмаш Нұрғалиұлы Нұрғалиев
Өмірбаяны
Бейбіт өмірдегі ерен ерлік. 1946 жыл. Қанша күндер сағынышпен сарғая аңсаған туған жері Сармөңкесіне оралған Құмаш Нұрғалиев өз ауылындағы мектепке орыс тілінің мұғалімі болып орналасты. Сол күні КСРО Халық мұғалімінің ғасырларға үлгі болып қалар Ұстаздық атты ұлағатты жолының алғашқы қадамы басталған еді. Кейіннен сол мектепке директор болып тағайындалған Құмаш Нұрғалиевтің педагогикалық еңбек жолы Алексеевка орта мектебінде, одан кейін Кеңес Одағы тұсында атағы жер жарған Боран орта мектебінде өз жалғасын тапты. Директор Құмаш Нұрғалиұлы алғашында шағын ғана екі корпусты есік ғимаратта орналасқан Боран орта мектебін республика көлемінде алғаш рет типтік жобамен қайта салдырады. Кезінде Социалистік Еңбек Ері атағына ұсынылып, ол атақ берілмей қалған шақта:
Берсең бер, бермесең қой жұлдызыңды, Сонда да сындырмаспын құндызымды. Кеудеме мақтан етіп тағып жүрем, Құдайдың өзі берген ұл-қызымды,-деп, қасқайып тұрып өлең оқыған қайсар жан  1968 жылы Мәскеуге барған сапарында,  Жоғары Кеңестің партиялық бақылау комитетінің төрағасы Л.Я.Пельшенің қабылдауында болып, шалғайда жатқан Боран атты ауылға жаңа мектеп салдыруға рұқсат алады. Сонда қатты қуанған Құмаш Нұрғалиұлы елге оралғанда: «Елге медаль емес, мектеп алып келдім,»-деп, балаша шаттанады.
Атақтары
«КазКСР-ның еңбегі сіңген мұғалімі», «ҚазКСР-нің  халық  ағарту ісінің үздігі», «КСРО ағарту ісінің үздігі», «КСРО Халық Мұғалімі» атақтарының иегері, КазКСР мұғалімдер сьезінің бірнеше мәрте делегаты.
Тұлғаның еңбек жолына арналған зерттеулер
«Құмаштың мектебі», «Өлімді жеңген өмір», Құмаш Нұрғалиевтің 80 жылдық мерейтойына орай «Халық Мұғалімі Құмаш Нұрғалиев. Педагогикалық әулет» кітаптары және Кеңестік басылымдарда 50-ден астам мақалалар жарық көрді.
Құжатты-публицистикалық фильмдер топтамасы
«Комсомольский билет», «Здравствуй, солнце!», «Учитель», «Открытый урок». Жазылған жыр - дастандар: Ғ.Қайырбеков «Адамда кісі-ақ еді Құмаш деген», Әлімбаев М. «Құмашқа хат», С.Ғабдуллин «Тағылымды тағдыр» дастаны (1975 ж.),  Зарықбай Ыбыраев  «Октябрь өрені» (1967 ж.) поэмасы, Ғалым Байбатыров «Аңыз адам» атты поэмасы,  С.Алдажаров «Құмашқа арнау» поэмасы және тағы да басқа арнау өлеңдер.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Жауынгерлік Қызыл Ту орденінің иегерлері
Сипатқұжат
Сипатқұжат -салага немесе жеке өндіріске арналған мөлшерлік-техникалық қүжат, машина тетіктерінің, бөліктерінің және қүрылғыларының параметрлеріне және өлшемдеріне қойылатын талаптар, ережелер жене әдістер жиынтығы.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Сент-Обен-де-Медок
Сент-Обен-де-Медок (Saint-Aubin-de-Médoc) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бордо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 34,72 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5989 адамды құрады. Халық тығыздығы — 172,49 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Умберто Каррара
Умберто Каррара 1959 жылдың 20 мамырында Итаkияның Милан қаkасында дүниеге келді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Экономика Санат:1959 жылы туғандар
Данген
Коммунаның INSEE коды — 64198, пошта индексі — 64230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1726 адамды құрады. Халық тығыздығы — 140,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Қайырымдылық көмек
Қайырымдылық көмек - тұрмысы төмен адамдарға көрсетілетін материалдық көмек. Әлеуметтік жағынан қорғалмаған мұқтаж жеке тұлғаларға көрсетіледі. Шетелдік қайырымдылық ұйымдары заңи немесе жеке тұлғаларға ғылыми және басқа зерттеулер, тәжірибелік-құрастырымдық жұмыстарды орындау, оқыту, емдеу және басқа мақсаттар үшін қайтарусыз беретін, бірақ кейіннен пайдаланылуы туралы есеп беруі талап ететін мақсатты қаражатта осы терминмен аталады.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Отыз алты айла
thumb|right|250px|[[Сун-цзының "Соғыс өнері" кітабы, қытайша]] Отыз алты айла (Sān shí liù Jì) — ("Қытайдың 36 қулығы" деп те аталады,) әуел баста соғыста, сосын саясатта, мәдениетте, экономикада, тұрмыста қолданылған қулық-сұмдықтар топтамасы, ол сонымен бірге адамдардың жеке қарым-қатынастарында, көп жағдайда алдамшы немесе қалыптан тыс әдістерге сүйене отырып бірқатар айла-шарғыларды қолдану туралы қытай тілінде жазылған арнаулы шығарма. Оны заманымыздың V ғасырында, Қытайдың Лю Сун патшалығы заманында Tan Daoji деген әйгілі соғыс генаралы ежелгі кітаптардағы қытай қулық-сұмдықтарын жинақтап, өзінің соғыс амалдарын қорыту арқылы жазып қалдырған.
Негізінен қытайды түсіну үшін қытайдың әскери айла-шарғыларын түсіну керек. Олардың ең ежелгі ойшылы Лао-цзы айтқан екен: "Жұмсақ қаттыны, әлсіз күштіні жеңеді" деп. Яғни тамшы су тасты теседі, жұмсақ, биязы амалдар қатал келуге қарағанда өнімді болады, қатып алғандар тез сынады, жұмсақ, бейімделгіш нәрсе өміршең, ортаға сәйкестенгіш болады. Ал, әлсіз күштіні жеңетін себебі, әлсіздер өз әлсіздігі себепті ақыл ойлай бастайды, қулық қарастырады, шығар жол іздейді. Ал, күштілер өз күшіне сеніп қалады, күштілік көбінесе қулықтың алдында сәтсіз болады. Ертегілерде кездесетін "арыстанды құдыққа құлатқан құмырсқа" туралы әңгіме желісі көбінесе осы идеяны айтатын секілді. thumb|right|400px|Қытай ойшылы [[Лао-цзы]]
Сондай-ақ, Лао Цзы "Соғыспай жеңу" деген идеяны ұсынған. Бұл идея бойынша егер жауыңды соғысып жеңсең, күшпен бойұсындырсаң, олардың көңілінде қайткен күнде де өшпенділік болады, бүгін болмаса, ертең, ертең болмаса бүрсікүні күшейсе сенен өш алмай қоймайды. Соғыспен жеңу уақыттық қана бойұсынуды туғызады. Ал, соғыспай жеңу деген жауыңды жұмсақ амалдармен риза етіп, сеніміне бөленіп, мәдени тәуелді етіп, өз аяғымен саған келіп берілуге қол жеткізу. Мұндай жеңіс тұрақты болады. Сондықтан "соғыспай жеңуге" тырысу керек дейді.
Сосын Лао Цзы және "Құпиялықта құдірет бар", "Құпиялық үрей туғызады" деп есептеп, құпиялыққа мән беруге, құпиялық арқылы өз жараңды сыртыңа білдірмей ("Бас жарылса бөрік ішінде, қол сынса жең ішінде"), сыртқа күшті көріну керек екенін ескертеді. Құпиялығы жоқ нәрсені кез келген нәрсе жеңіп алады, сондықтан Бірінші ереже Құпиялық болуға тиіс деп есептеген. Лао Цзыдың бұл идеяларының бәрі бүгіндері Қытай мәдениетінің қанына сіңіп кеткенін байқаймыз. Қытай айлакерлігінің үлкен бір тамыры осы Лао Цзыдың идеяларында жатыр.
Қытайдың айлакерлікке қатысты кітаптары осы "Отыз алты айламен" шектелмейді. Осыдан 2500 жыл бұрынғы қытай ойшылы Сун Цзы "Сун Цзының соғыс өнері" кітабын жазған. Аталған кітап күні бүгінге дейін әр елдің қорғаныс саласындағы оқыту істерінде, үлкен әскери жобалар мен әркекеттерде тікелей пайдаланылады.
Бұдан басқа Қытайдың әйгілі романдарының бірі "Үш патшалық хикаясы" деген кітабында да не бір айла-тәсілдер әдеби тәсілде айшықты жазылған. Онда қытай үш патшалық болып бөлінген кезде әскери айлакерліктің не бір тірі мысалдар көрсетілген.
thumb|right|200px|[[Мау Зыдоң және әйелі]] Қытайды азат етуші көсемі Мау Зыдоң Қытайдың ішкі соғысы мен жапонға қарсы соғысында осы Дао ағымының, сосын Сун Цзының әскери ілімдерін жетілдірген, "Отыз алты айла" кітабындағы көптеген соғыс айлаларын тіке қолданған. Әсіресе партизандық соғыс жасау, соғыстың қозғалысты күйін сақтау, жау күшті, өзі әлсіз болғанда ұзаққа созылатын соғыс жасау, практикалық білімді негіз ету, қарапайым халықтың күшіне сүйену, шаруаларға жер бөліп беріп қолдауын қолға келтіру секілді көптеген ережелермен, айла-тәсілдерді дамытты.
Оны Батыс әлеміне алғаш рет таныстырған швейцариялық Һарро фон Зенгер болатын. Ол Тайбэй университетінде жұмыс істеп жүрген кезінде «Түк шықпаса, онда қашып құтыл» деген қытай мақалымен танысады.
Қазір бұл кітап әлемдегі әскери соғыс тактикасы мен стратегиясы үшін маңызы айырықша әлемдік кең тараған кітаптардың бірі есептеледі. Қытай елі 5000 жыл бойы көптеген халықтар жағынан бодан етілсе де, ақыры қытайлық мәдениет бәрін жеңіп, өзін билегендерді түгел қытайландырып шығуына бұл кітаптың зор әсері болғаны сөзсіз.
Отыз алты түрлі айла
thumb|right|300px|Қытайдың әскери әдіс-айлаларға қатысты көне жазбалары "Соғыс атаулының бірі ғана соғыс, тоғызы қулық" деген сөз бар. "Соғыста ұят болмайды" деген де пікір бар. "Отыз алты айла" кезінде арнаулы түрде соғыс үшін ойластырылған қараңғы амал-тәсілдер есептеледі. Онда этикалылық, адамгершілік ескерілмеген. Көбінесе соғыстың мақсаты жеңу екен, ендеше жеңіске алып барған кез келген тәсіл дұрыс тәсіл дегенге негізделген. Әрине, бұл айла-шарғылар қазір тек соғыста ғана қолданылмайды, ол кез-келген салада, күнделікті тұрмыста, саясатта, экономикада, саудада, спортта, адамаралық байланыста жалпыбеттік қолданылады. Әр ұлттың өзіндік "36 қулығы" бар, тек ішіндегі ең жүйелі және өнімдісі қытайдікі болса керек. Әрине, қулықты білу қу болу үшін емес, ең маңыздысы қулыққа төтеп беру үшін, ең бір сәтсіз кезде қиындықтан шығу үшін, жамандықпен күресу үшін, сол қулықтардың өзіне төтеп беру үшін болмақ. Қазіргі әлемдегі текетірестер мен бәсекелестіктерде, тіпті қақтығыстарда осы қытай 36 қулығының ізі байқалады. Қытайдың отыз алты айласының негізгі мазмұны мен мағынасы төмендегідей (қазақшаға еркін аударма жасалды): thumb|right|400px|Көне қытайлық келбет
Бірінші тарау: Жеңу айлалары
Бірінші айла: Аспанды алдап теңізден өту айласы — көрініп тұрып көрінбеу, яғни көз үйренген нәрсеге адам күдіктенбейді. Демек көз үйренгендей үйреншікті жалған көрініс жасау. Қарамаққа ашық болу, бірақ сол ашықтың тасасында жеңіске апаратын жабық құпия жасыру.
Үшінші айла: Біреудің пышағын қарызға алып адам өлтіру айласы — Басқалардың қолымен адам өлтіру. Өз күшіңді ысырап етпей, өзгелерді жауыңа қарсы салып, басқалардың күші арқылы жеңіске жету.
Төртінші айла: Жауды жұмыс істетіп дем алу айласы — Қаталдық пен жұмсақтықты алма-кезек қолданып, жауды титықтатып құрту; Бұл айла бойынша қоршауға түскен жау қорғанамын деп қуатын сарқиды, сөйтіп күштіден әлсірейді. Сол орайда күшейіп, ырықсыз күйді жеңу керек, бірақ бірден шабуылға өтпей жаудың өз-өзінен күйреуін күту керек. Бұл жауды шаршатып, өз қуатын арттырып жеңіске жету айласы есептеледі.
Бесінші айла: Топалаңда тоқаш ұрлау айласы — жауың бір бәлеге ұрынып, қатты қиыншылыққа ұшырағанда орайды қалт жібермей мақсатыңа жету. Жығылған кезде жұдырықтап үлгеру, ес жидырмай соққылау. Жауға ешқашанда жанашырлық танытпау.
Алтыншы айла: Шығыстан қылаң беріп, батыстан соққы беру айласы — Шығыстан қылаң беріп, батыстан соққы беру. Бетіне күліп, құшақтап тұрып, арқадан пышақ ұру. Оңнан былай, солдан алай шығу, сөйтіп жауыңды қаймықтыру, есін шығару, алдап торға түсіру; "Соғыс деген қулық дегендік. Қабілетті болып тұрып қабілетсіз көрінуің керек. Қолданып тұрып қолданбағандай болуың керек. Жақын тұрып алыс көрінуің керек. ''Алыс тұрып жақын көрінуің керек." — Сунь Цзы''
Екінші тарау: Жаумен байланысу айлалары
Жетінші айла: Жоқтан бар жасау айласы — жалғанды расқа айналдыру; ашық-әшкере көрініп, жалған көрініс жасап, жаудың күдігін арттырып, сасқалақтаған сәтте бас салу.
Тоғызыншы айла: Қарсы жағада өртті тамашалау айласы — Егер жаудың ішінде алауыздық өршіген кезде жауға соққы берсең, олар алауыздықты тастап, саған қарсы біріге бастайды. Сондықтан алауыздық туылғанда одан алыстау керек, сонда алауыздық асқынып жау быт-шыт болады.
Оныншы айла: Күлкінің артына пышақ жасыру айласы — орай келмеген кезде барынша ақкөңіл, бейшара, аңқау, сабырлы болу, бірақ құпия түрде барлық әзірлікті толассыз жасау, жағдай пысып жетілгенде арыстандай айбаттанып шыға келу;
Он бірінші айла: Бір ағаштың амандығы үшін екінші ағашты кесу айласы — зиянды, жеңілісті, сәтсіздікті, жамандықты пайдаға айналдыра білу, жамандықтың, зиянның, өз қателігіңнің бойынан жақсылық пен пайда қарастыру;
Үшінші тарау: Шабуыл айлалары
Он төртінші айла: Өлікті тірілту айласы — Пайдалыны тізгіндей алмасаң пайдаланба (беліңе көтере алмайтын шоқпар байлама), Пайдасызды қолдануға шамаң келсе пайдалан, егер пайдасызды тізгіндей білсең, басқаларды да тізгіндей білесің. Пайдасыздан пайдалы жасаудың жолын білу керек.
Он бесінші айла: Жолбарысты таудан түсіру айласы — Жауды үрейлендіру арқылы өздігінен алдыңа келуіне қол жеткізу. Қорыққанға қос көрінеді дегенді толық кәдеге жарату. Жолбарысты тауынан айырсаң оны соғып алу оңай.
Он алтыншы айла: Ұстау үшін босату айласы — Жауды қашырсаң, онда оны титықтатып қу, бірақ қайта шабуға мәжбүрлеме (қайта шапқан жау жаман), жаудың қуатын сарқуға, шаршатуға тырыс, тірегін бұз, сүйенішін құлат, бірақ берілуге орай қалдыр, сөйтіп барар жер, басар тауы қалмағанда сені жақтайтын, бағынатын болады.
Он жетінші айла: Кірпішке гаухар айырбастау айласы — ебін тапсаң, мысты алтын деп, кірпішті гауһар деп жауыңды алдауға болады.
Он сегізінші айла: Басшысын құртып бассыз қалтыру айласы — Жауыңның негізгі күшін күйреткенде ғана, басшысын ұстағанда ғана, тірегін құлатқанда ғана, күшін тонағанда ғана, рухын жаншығанда ғана жеңдім деп есепте
Төртінші тарау: Солақай айлалар
Он тоғызыншы айла: Отты отыннан айыру айласы — Күшің жетпесе, жауды ерегестірмей жұмсақ айланы қолдан. Жұмсақ қаттыны, әлсіз күштіні жеңеді. Бірден қатты күшке салу жеңісті алысты қиындатып, табысты ауырлатып жібереді. Жаудың негізгі күшімен айқаспай, оның тірегімен, сүйенішімен айқасу, азық-түлік, қазына-мүлік, қару-жарақ, дос-жаран секілділерін қолға келтіруге, бүлдіруге кірісу
Жиырманшы айла: Суды шалпылдатып балық ұстау айласы — жауды ұлғайтпауға, жөргегінде тұншықтыруға, әлсіз кезінде ойрандауға, әсіресе жау қалаймақан болғанда, ішкі қайшылығы асқынып аласапыран болғанда басып алуға тырысу керек. Ондай жағдайда олардың бірбүтін жүйелі қарсылығы болмайды, бірін бірі құртады. ("Жіңішкені үзуге, жұқаны бүктеу оңай, ал жіңішке жуандаса, жұқа қалыңдаса оны үзу мен бүктеу қиын!" Тоныкөк ескерткіші);
"Өзіңді де, жауыңды да бірдей білсең, жүздеген соғыста жеңілмейсің. Өзіңді ғана біліп жауыңды білмесең бір жеңіп, бір жеңілесің. Өзіңді де, жауыңды да білмесең онда жүздеген соғыста түгел жеңілесің." — Сунь Цзы жиырма бірінші айла:Қабығыңа алтын жалату айласы — Салтанатты, керемет көрініс жасап жауды сескендіруге, назарын басқаға аударуға, шошытуға, үрейлендіруге, өздігінен келісім жасауға мәжбүр етуге болады. Жауды жылтырақ нәрсемен алдап апанынан шығаруға, жылтыр нәрселермен есін шығарып, сатқындарын сатып алуға болады. Адамдар көргеніне сенеді. Көргені керемет болса жүрегі сескенеді, абыржиды, алаңдайды. Бұл қазақтың "Бөрі арығын білдірмей жүнін қампитады" деген мақалына жақын келеді.
Жиырма екінші айла: Есікті бекітіп ұрыны қамау айласы — Егер жауды қуғанда оған қашып құтылу орайын қалдырсаң, онда ол сол орайға жету үшін жанын салып күресетін болады. Егер оған еш қашып құтылу жолын қалдырмасаң, онда ол ұсталады. Сондықтан жауға жау қосылмасын десең жауды қоршап, қаумалап, шашау шығармай бағындыруға тырысу керек, Егер сөйте алсаң онда оны қоя бере сал.
Жиырма төртінші айла: Басып алу үшін көмектесу айласы — Ұсақ мемлекеттерде қиыншылық болғанда оларға көмекті аямай беріп, көмектесу сылтауымен оны өзіне қосып жеп алу. Қытай елі өзінің көп жерін осылай кеңейткен. thumb|right|400px|ХІХғ. май бояулы суреті. Қытайдағы 1850-1864 жылдардағы ұлт-азаттық көтерілісі бейнеленген
Бесінші тарау: Жауға жақындау айлалары
Жиырма бесінші айла: Үйінің діңгегін шіріген ағашқа ауыстыру айласы — Жаудың ұйымдасу әдісін, жоспар жүйесін, құпия ережелерін бұзып, өз ережесіне өзін қайшы ету, олардың сүйенген тірегін құпия ауыстыру, бұл олардың өнімді күресуіне кедергі келтіреді.
Жиырма алтыншы айла: Қарағайға қарап теректі қарғау айласы — Қарамаққа А болып көрініп, шынтуайтыңда В болып өмір сүр. Шындығыңды сыртына шығара берме. Құпия нәрселер үрей туғызады. Құпиялықтың өзі үлкен күш, кейде қаттырақ сөйлеп зәресін алып, қолдауын қолға келтір. Лайықты қаталдық пен қорқыту бойұсынуға мәжбүр етеді.
Жиырма жетінші айла: Байсалды түрде жынды көріну айласы — Өтірік ауырғандар ұсталып қалады, өтірік дірілдеп-қалшылдағандар алдап алады. thumb|right|200px|Қытайдың ең айлакер соғыс ақылшысы Чжугэ Лян Жиырма сегізінші айла: Үй төбесіне шығушының сатысын құлату айласы ең маңыздысы жаудың шабуылшысын құрту, артқы азық-түлік, құрал-жарақ секілді негіздік нәрселерін айыру. Негізгі тірегін құртсаң қалғаны сенің ырқыңда.
Жиырма тоғызыншы айла: Ағаш басына гүл жайқалту айласы — Өзіңді жауыңа керемет етіп көрсету керексің.