Химия_дамуының_негізгі_кезеңдері
= Химия дамуының негізгі кезеңдері = Химиялық алғашқы мәліметтер, жеке химиялық процестерді қолдан жасай білу ерте заманнан бері белгілі. Химия да, басқа ғылымдар сияқты адам қоғамының материалдық мұқтажын өтеуден өсті. Мұнда да, басқа ғылымдардағыдай, практикалық білім теориядан бұрын туды. Іс жүзінде керекті жеке бір химиялық процестерді (айталық жану, кеннен металл қорыту) ашып, керегіне пайдалану алғашқы қауым кезінде-ақ болған, мысалы, біздің жыл санауымыздан 3000 жыл бұрын Месопатамияда кеннен темір, мыс, күміс, қорғасын алған, ал 1200 жыл бұрын Қытайда түрлі химиялық заттарды алып отырған Үнді мен Египетте де сол кездерде химиялық жеке өндірістер болған. Әрине, осы химиялық білімдер химия ғылым болуынан бірнеше мың жылдар бұрын шыққан. Беріректегі құлиеленуші мемлекеттерде де, тұрмысқа керекті химиялық білім өсе берген. Әсіресе ертедегі Египетте көп химиялық білімдер жинақталған. XVIII ғасырдың ортасына дейін химия ғылым деп есептелмеген, оған дейін химия кәсіп, шеберлік ретінде ғана болған. Мысалы, біздің жыл санауымыздан үш ғасыр бұрын ерте замандағы мәдениетті ел - Египеттің Александрия деген қаласында Ғылым академиясы болған, онда "Құдай өнері" - химияға арнаулы Серапис сарайы беріліпті-міс, бірақ сонда да, химияны нағыз ғылым деп есептемеген. Бергі заманда да кеннен металл алуды, шыны жасауды, кейбір қышқылдарды, тұздарды басқа да химиялық заттарды ала білген, бірақ мұнда қандай процестер жүретінін, оларды меңгеруді білмеген, өйткені ол кезде бұл химиялық процестердің ғылыми негіздері белгісіз еді. Алхимия дәуірі. Химияның өзінде қалыптасқан теория болмағандықтан, ол жалпы ғылымдағы үстем теорияның ықпалында болған. Ерте кезде Аристотель (біздің жыл санауымыздан бұрынғы 384-322 жылдар) ілімі үстем болған. Аристотель ілімі мәні затта емес, оның қасиеттерінде, заттың қасиетін өзгертсе, зат өзі өзгереді дейтін. Заттарды өзгертуші "квинтэссенция" деген бар деді. Аристотельдің ілімін шіркеу қолдап, оны мүлтіксіз, Құдай сөзіндей деп танытты. Ертедегі Египетте, Қытайда, Үндіде және Месопотамияда құнды заттардың бағасын шағатын өлшеуіш - алтын болды. Қолында алтыны бар адам басқа зат ұстаушыға да, зат істеушіге де үстем болды. Сол заманда Александрияда, Аристотель ілімінің әсерінен, жай металдарды алтынға айналдыруға болады деген ағым туды. Ол үшін квинтэссенцияның бір түрі - "философия тасын" табу керек болды. "Философия тасы" алтын жасағаннан басқа кәріні жасартады, ауруды сауықтырады т.т. деп ойлады. Ол кездегі химияны кәсіп етушілердің барлығының арманы "философия тасын" табу болды. Египетті және басқа шығыс елдерін арабтар жеңіп алған соң (641 ж.) олардағы химиялық білімнің біразы арабтарға көшті. Арабтар ол кездегі химиялық білімді біраз байытты - азот қышқылын, бірнеше тұздарды, басқа жаңа заттарды ашты. Гебер Джафар Йбн Хайан (721-815 ж.), Әбубәкір Мухаммед әл-Рази (866-925 ж.), Әбуәлі Йбн Сина (980-1037 ж.) сияқты атақты ғалымдары болды. Арабтар химия деген сөзге жұрнақ қосып алхимия деп өзгертті. Арабтар Испанияны басып алғаннан (711 ж.) кейін алхимиялық білімдер, әсіресе философия тасын іздеу идеясы, Еуропа елдеріне тарады. Орта ғасырларда Европа елдерінің химиктері осы алхимияның шырмауында болды. Химия тарихында алхимия дәуірі ұзақ уақытқа (1500 жылға) созылады. Қорытып айтсақ, алхимия дәуірінен қалған пайдалы істер де бар: