cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амель-сюр-л'Етан
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Есдәулет Қандеков
Ол Ү.Кәрібаев, К.Әзірбаев, Ж.Жантөбетов, Қ.Жапсарбаев, Ә.Жүргенбаев, Р.Мәзқожаев сияқты ақындармен айтысқа түскен. Ақынның шығармалары жергілікті баспасөзде, жинақтарда жариялайды. Өлеңдер жинағы 1964 жылы жеке кітап болып шықты. 1982 жылы «Жазушы» баспасынан «Тұлпар тұяғы» атты өлеңдері мен дастандары, айтыстары жеке кітап болып шықты.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Ақтерек ауылы Санат:1887 жылы туғандар Санат:1971 жылы қайтыс болғандар
Марал Қазкенұлы Томпиев
Марал Қазкенұлы Томпиев - 1963 жылы 11 қаңтарда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Әкесі - Томпиев Қазкен Қалиұлы, ҚР Еңбек сіңірген құрылысшысы, Еңбек сіңірген зейнеткер. Анасы - Томпиева Роза Бекенқызы, ҚР Еңбек сіңірген дәрігері, Еңбек сіңірген зейнеткер, жеке кәсіпкер. Алматы сәулет-құрылыс институтының құрылыс факультетін үздік бітірген (1985), мамандығы - «Өндірістік азаматтық құрылыс», инженер-құрылысшы. Оксфорд университетінде (Англия), Лимерик университетінде (Ирландия) білім алған. Оңтүстік Кореяда стратегиялық басқару және менеджмент бойынша тәжірибе жинақтаған. Тәуелкелді басқару, бақылау ұйымдарының жүйелері мен шағын және орта кәсіпкерлікке еңбекақы төлеу саласының маманы. Экономика ғылымдарының кандидаты (1994). PhD. ¥лттық (2002 жылдан) және Халықаралық (2006 жылдан) инженерлік академиялардың корреспондент-мүшесі. «Әкімшілік кедергілер және Қазақстанның жартылай заңды экономикасы» (2004) кітаптарының тең авторы. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша 100- ден астам жарияланымның авторы. «Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жиынтық салық салу үшін Алматы мегаполисі аумақтарының экономикалық картасын жасау әдіснамасы» (2001), «Қазақстан Республикасы сауда нарқының жасырын әрекеттерін заңдастыру әдіснамасы» (2003), «Кәсіпкерлердің жасырын активтері мен мүліктерін заңдастыру» (2003) мемлекеттік куәліктерінің иегері. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1985 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдан - ҚазКСР ІІМ ҚМБ шебері, жумыстарды атқарушысы (Алматы қ.). 1988-1990 жылдары - темір бетон бұйымдарды жасайтын «Береке» жекеменшік өндірістік кооперативінің құрылтайшысы. 1991 жыл- дан - «Возрождение» халықаралық концерні жанындағы «Казкомсервис» жекеменшік коммерциялық орталығының (Мәскеу қ.) қүрылтайшысы, директоры. 1995 жылдан бері - «Медина» шағын кәсіпорындар кешені» жекеменшікбизнес-инкубаторы және құрылыс материалдары дүкендері желісінің құрылтайшысы, президенті. Алматы кәсіпкерлер бірлестігінің құрылтайшысы, вице- президенті (1998 жылдан). ҚР табиғи монополияны реттеу агенттігі, Алматы қаласы Кеден және Салық комитеттерінің сарапшысы. Алматылық «Алтын-жебе» садақпен ату ұлттық федерациясының вице-президенті. Қазақстан кәсіпкерлері кеңесінің мүшесі. Қайырымдылық шараларымен айналысады. Кәсіпкерлер форумының, сауда кәсіпорындары конгресінің қатысушысы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2010), Алматы қаласы әкімінің құрмет грамоталарымен, ҚР табиғи монополия- ны реттеу агенттігі, ҚР туризм және спорт министрлігі, ҚР кәсіпкерлері форумының грамоталарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - саяхат жасау, автотуризм, аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - Еуразия көшпелі халықтарының экономикалық даму тарихы. Үйленген. Жұбайы - Томпиева Гүлнәр (1970 ж. т.), бас есепші. Қызы - Томпиева Мәдина (1992 ж. т.), Пекин мемлекеттік университетінің студенті; ұлы - Томпиев Қазыбек (1996 ж. т.), қазақ-түрік лицейінің оқушы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Құлыншақ Кемелұлы
Құлыншақ Кемелұлы (1840, Созақ ауданы, Жартытөбе аулы — 1911, сонда) — ақын. Қоңырат тайпасы Саңғыл руынан шыққан.
Ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы Р.Рысжан Құланшақ қолжазбаларын Орта ғылыми кітапхана қорына тапсырған.
Құлыншақ ескіше сауат ашып, Шығыстың қисса- хикаяларын көп оқыған. Өлең шығарып, терме, жыр айтқан. "Көлбайға" "Дүйсенбі датқаға" дейтін толғауларында ел билеушілердің жүгенсіз іс-әрекеттеріне наразылық білдіреді, жауға қарсы күресте ел бастаған батырларды дәріптейді. "Шырын-Шекер" дастанында, "Оңдыбайға", "Майлыға", "мөделіге", т.б. өлеңдерінде Құлыншақтың ақындық шеберлігі айқын көрінеді. Құлыншақ Сыр бойын, Жетісу өлкесін аралап, Майлықожа, Шөже, т.б. ақындармен айтысқан. "Алпамыс" эпосын толықтай жырлаған. Жамбыл Құлыншақтың ақындық талантын жоғары бағалаған. Ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы Р.Рысжан Құлыншақ қолжазбаларын ҚР Ұлттық ғылым академиясының қолжазба қорына тапсырған.
Ақын Құлыншақ Кемелұлының араб әдебиетімен байланысы
Өз заманында, көзінің тірісінде-ақ атақ-даңқы алыс-алыс аймақтарға тараған күнгейлік ақын – Құлыншақ Кемелұлы (1840-1911ж.ж.) Бұл кісі күнгейлік ақындық мектептің айтулы шайырларының бірі. Туған жері Оңтүстік өңірі. Туған жылына келер болсақ 1840 жыл. Дегенмен Ә.Оспанұлы былай дейді: «1983 жылы жарияланған «Қаратау атырабының ақындары» атты кітабымызда, ол кісі жайында тақыл-тұқыл ғана мәлімет беріп өте шыққанымыздың негізгі себебі де міне осы болатын. Ондағы деректерді бізге беруші Құлекеңнің ең кенже баласы, ол кезде 63-64-тердегі Исахан ақсақалды, Исакеңнің айтуында ақын 1831 жылы туып, өмірінің ақырғы кезеңінде Меке сапарына кетіп, содан қайтар жолда 1901 жылы қағына тиген қатты дертке ұшыра қайтыс болған делінгенді. Бірақ кейінгі Қазақ ССР Ғылым академиясының корреспондент мүшесі, профессор Рахманқұл Бердібаев «Қазақ әдебиетінің қалыптасу кезеңдері» атты кітабында (1967) және біздің мәліметті ұстанған профессор Ханғали Сүйіншәлиев жазып, жариялап жүрген соңғы зерттеулерде Құлекеңнің дүниеге келген – кеткен уақыттары 1840-1911 жылдар межесінде көрсетіліп, ол Қазақ-Совет энциклопедиясында (7-том, 31 бет 1975 ж.) жарияланып та жіберілді.
Дереккөздер
Санат:Қазақ ақындары
Йемен таулары
Йемен таулары, Джебел – Арабия түбегінің оңтүстік-батысындағы тау жүйесі.
Географиялық орны
Йемен Республикасы және Оман аумағында орналасқан. Йемен таулары солтүстік-батыстан сңтүстік-шығысқа қарай 500 км-ге созылған. Абсолюттік биіктігі 3600 м (ән-Наби-Шаиб тауы).
Геологиялық құрылымы, жер бедері
Таулы массив кристалды және жанартаулы жыныстардан түзілген. Беткейлері кертпештелген. Сөнген жанартаулар кездеседі. Терең шатқал, аңғарлармен тілімденген беткейлері Қызыл теңізге және Аден шығанағына тіреледі. Солтүстік-шығыс бөлігі аласарып, Руб әл-Хали шөліне ұласады. Тау басы тегістеу келген қойтастардан тұрады.
Климаты
Йемен тауларының климаты тропиктік, ыстық әрі құрғақ. Қыс айларының жылдық орташа температурасы 160С, жазда 320С. Температураның тәуліктік ауытқуы 20 – 250С-қа жетеді. Жауын-шашын, негізінен, қыс айларында түседі. Оның жылдық орташа мөлшері 200 – 250 мм, кейбір жылдары 500 мм-ге жетеді. Биік тау бастарына қыста қар түседі.
Дереккөздер
Санат:Азия таулары
Рае (Шығыс Пиреней)
Рае (Railleu) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,97 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66157, пошта индексі — 66360.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Гуашупе
Гуашупе (Guaxupé) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Себастьян-ду-Параизу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 47 894 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 285,913 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,837 адам/км².
Тарихы
Қала 1837 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Бүкіләлемдік Альманах
Бүкіләлемдік Альманах— АҚШ-тағы түрлі баспалар шығаратын, жыл сайынғы жинақ. .
Онда жылдың негізгі оқиғалары беріліп және түрлі салалардан: саясат, тарих, спорт, көңіл-көтеру, денсаулық сақтау және т.б. ақпараттар беріледі.
Дереккөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Апеннин таулары
Солтүстік-батысында Альпімен жалғасады, оңт-шығысында Калабрия тауына дейін созылған. Ұзындығы Калабрия тауын қоса есептегенде Массина бұғазына дейін 1100 км. Шығыс беткейлері жадағай, батысы тік келеді. Ең биік тауы — Корно (2914 м). Апеннин таулары альпілік қатпарлану кезінде қалыптасқан, негізінен құмтас, саз және әктастан түзілген. Жер бедерінің қалыптасуына жанартаулық әрекеттер көп әсер еткен. Сөнбеген жанартаулар қатарына: Везувийді (1844 ж. атқылады) жатқызуға болады. Күшті жер сілкіну, тектоникалық қозғалыстар да қайталанып тұрады. Құрылыс материалдары, әшекей тастар, мәрмәр, қоңыр көмір, боксит кендері өндіріледі, минералды бұлақтар көптеп кездеседі. Қоңыр топырақты төменгі белдеулерде зәйтүн және жүзім ағаштары, биіктік тауларында мәңгі жасыл өсімдіктер, емендер, Жерорта теңізі қарағайы, альпілік белдемде жапырақты ормандар, құзды беткейлерде гарига өседі. Жері қоңыр топырақты.
Дереккөздер
Санат:Италия таулары
NGC 2304
NGC 2304 — Егіздер шоқжұлдызында орналасқан II1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1783 жылы 30 желтоқсанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2304 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 484.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Егіздер (шоқжұлдыз)
Ефим Львович Дзиган
Ефим Львович Дзиган (1898—1981) – кинорежиссер, КСРО халық артисі (1969).
Өмірбаяны
Б. В. Чайковскийдің кино мектебін бітірген (1926).
1953 жылы Дзиган Алматы киностудиясында қазақ халқының ұлы ақыны Ж. Жабаевтың өміріне арналған "Жамбыл" (сценарийін жазғандар Н. Ф. Погодин мен Ә. Тәжібаев) көркем фильмін түсірді.
Дереккөздер
Санат:Қазақфильм тұлғалары Санат:КОКП мүшелері Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер Санат:КСРО халық әртістері Санат:РКФСР халық әртістері Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:Мосфильм тұлғалары Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:XX ғасыр көсемсөзшілері Санат:КСРО көсемсөзшілері Санат:КСРО педагогтары Санат:XX ғасыр театр режиссерлері Санат:КСРО театр режиссерлері
Аббас Бахадүр хан
Аббас Бахадур Хан тыңдады (شاه عباس بزرگ, Әзербайжан, Иббас Сейфун (27 қаңтар 1571, Герат - 1929 ж.) - Персия шахасы  1587-1629 жылдары басқарған Сафави әулетінің.
Негізгі реформатор және командир, Аббас әкімшілік, саяси, әскери және экономикалық реформаларды жүзеге асырды, мемлекеттік жүйені түбегейлі өзгертті, тұрақты армия құрды, түріктер мен өзбектермен табысты соғыстар жасады, бұрын жоғалып кеткен аумақтарды қалпына келтірді, оны орталықтандырылған абсолюттік монархияға айналдырды. Аббастың астында Сафавиттің мемлекеті батысындағы Тигр өзенінен шығысқа қарай Ауғанстан қаласына дейін созылған ең үлкен гүлдену мен билікке қол жеткізді.
Аббас жолдарды, көпірлерді, арналарды салуды, декоративтік қалаларды күтіп ұстауды және кілем тоқуды дамытуды қолдады. Оның астында, 1598 жылы елордалық қазвинден Исфаханға көшірілді. Аббас қатыгездікпен және қаһарман тәуелсіз болғанымен, оның өмір сүру кезеңінде оның ұлдары оны Ұлы деп атай бастады.
Мазмұн 1 Өмірбаяны 1.1 Ішкі саясат 1.2 Сыртқы саясат 2 адам 3 ескертпе Өмірбаяны Аббас Мен 1571 жылы 27 қаңтарда Ауғанстанның Герат қаласында Шахиншах Мухаммад Худабенде (1531-1596) және Мазерандаранның губернаторы Мир Абдулаханның қызы Махди Хули (1579) туған. Әзербайжан түркі және парсы тілдерінде өлеңдер жазды. Шах Аббас көне көшпелі өмірді басқарды, ол өзінің билігінің үштен бірін сапарға өткізді, үштен бірі оның астанасында, ал үшінші орында демалыс орнында үшінші орынды иеленді. Көшпенділердің өміріне байланысты, астанасы, Аббас орналасқан жеріне көшті. Шах 16 жасында Сафавиді мемлекет басқарған. Аббас I тағайындалғанда, Қызылбаш тайпаларының басшылары оны тек қана қуыршақ ретінде көрді, өйткені Қызылбаштар шахтерге үлкен әсер етті. Шах Аббас, ең алдымен, ақылды және прагматикалық саясаткер болған және табысты ішкі және сыртқы саясатты жүргізді. Ол 16 қазанда Казвин қаласында қайтыс болды.
Ішкі саясат
Шах Аббас Вали Мухаммад Ханды қабылдайды. жақсы 1650. Исфахандағы Чихил Сутун сарайындағы Фреско. Шах Аббас I, мемлекеттік бақылаушы элемент, Қызылбашты бақылаумен шектелмеді. Ол сондай-ақ Гиланның, Мизанданың, Систанның, Лараның және Луристанның жергілікті феодалдық билеушілерін бітіріп, осы аймақтардағы Сафавидің билігін нығайтты. Ол тіпті түрік халқын олардың кейбіріне ауыстырды. Аббастың сотының басты тiлi мен оның туған Азери болды. Шах Аббас Қызылбаштың арасынан жеке күзетшілердің саны артты. Бұл адамдар Шахқа абсолюттік адалдықтары арқылы басқа тайпалардан ерекшеленді: олар тайпалық жерлерін тастап, сотқа келіп, императорлық соттың мүшесі болды. Аббас билігі кезінде олардың саны 10-15 мың адамға дейін өсті, ал билік соңында олардың жоғары лауазымдары провинциялық әкімдердің лауазымын алып, олардың командирі Гөршубашы мемлекеттің ең маңызды функционалы болды. Қызылбаштың ықпалын азайту үшін ол қастардың маңыздылығын арттырды. Әскери және әкімшілік элита 1603-1604 және 1616 жылдардағы Кавказдағы күрделі соғыстар кезінде басып алынған мың армян, грузин және шересьді толықтыра бастады. Жоғарғы лауазымдарға тағайындау тәжірибесін күшейту, ол Қызылбашты тұрақты армияның мүшелері ретінде теңгерімдеу үшін әскери қатарында аса маңызды орынға ие болды. Бірақ үкімет лауазымдарының көпшілігі түріктерге қалды. Шах Аббас басқа да байланыстардан гөрі күшті болған қызылбастармен тығыз байланыста болды. Аббас Сефевилердің ең табысты билеушісі болды. Ол өзінің күш-жігерімен және саяси түсінігімен ерекшеленіп, елдің экономикалық өсуіне үлес қосты, жолдар мен көпірлерді салған, 1598 жылы қазвинден қоныс аударған, әшекей Исфахан қалаларын безендіріп, Үндістан мен Еуропамен сауданы жандандыруға тырысты. Исфаханға қоныс аударғаннан кейін, Шах Аббасқа (негізінен Шахсевенске) адал болды. 1603 жылы Шах Аббастың Қызылбай әскерлері Исфаханда болды. Әскери реформадан басқа, Аббас ақша реформасын жүргізуге әрекет жасады, себебі Ирандағы 11 жыл бойы анархияда тіркелген валюта бағамы жоқ елде айнала үлкен валютаға айнала бастады. Аббас «Аббаси» монетасын енгізді, оның қадірі бір Мыскалға тең болды.
Санат:Хандар
NGC 6783
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1872 жылы 4 тамызда Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6783 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63003, MCG 8-35-7, ZWG 256.13.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Сесса-Аурунка
Сесса-Аурунка (Sessa Aurunca) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 22 860 адамды құрайды. Халық тығыздығы 140 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 163 км² шамасында. Пошта индексі — 81037.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Харьковка (Қостанай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әулиекөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 498 адам (256 ер адам және 242 әйел адам) болса, 2009 жылы 272 адамды (150 ер адам және 122 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Әулиекөл ауданы елді мекендері
Атырау облысының әдебиеті мен өнері
Атырау елінің өнер дәстүрлері ертеде қалыптаскан, ол уақыт өткен сайын шыңдалып, ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отырған. Мұнда арттарына өлместей сөз, әділдікке, адамгершілікке баулитын өнегелі өсиет қалдырған ақындар, әншілер, күйшілер, бишілер, дана билер, шешендер өмір сүрген.
Брэндивайн (Мэриленд)
Брэндивайн (Brandywine) — Мэриленд штатының Prince George округіне жататын АҚШ қаласы.
Атырау облысының әдебиеті мен өнері
Әдебиеті
Ұрпақтан-ұрпаққа әулие ретінде, аңызға айналған Асан Қайғы асқан ақындықпен қатар үлкен ойшыл, дарынды саяси қайраткер болды, сондықтан оны Керей, Жәнібек хандар азуы алты қарыс би етіп үнемі жанында ұстады. Еділ мен Жайықты барша қазақтың бір шетіндегі қос қанаты санайтын халқымыз сынды атыраулықтар Еділ топырағында жаралып, -Ұлытауда жерленген Асан Қайғыны бөліп-жармай өз бабасы, ақыны, өз алыбы санайды.
Қазтуған Сүйінішұлы - Нарын құмында туған, 15 ғ-да өмір сүрген жырау. Шалкиіз Тіленшіұлы (1465-1560), Есет би, Махамбет, Шернияз Жарылғасұлы, Қашқынбай Қожамбетұлы (1830-1870), Нұрым Шыршығұлұлы (1831—1908), Мұрат Мөңкеұлы (1843-1906) т. б. - Еділ мен Жайық, Ойыл мен Қиыл, Жем мен Сағыз атырабының ақындары.
Брэндивайн (Мэриленд)
Қала тұрғындарының саны 1410 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.4 км² шамасында. FIPS коды — 24-09325.
Атырау облысының әдебиеті мен өнері
Әдебиеті
Ығылман Шөрекұлы 19 ғ-дағы Исатай Тайманұлы бастаған шаруалар көтерілісінің тарихынан «Исатай— Махамбет» атты дастан жазды. Бұл ақындардың дәстүрлерін жалғастырған Бала Ораз Өтебайұлы (1837-1937), Хиса Көбжанұлы, Сәттіғұл Жанғабылұлы (1876- 1966), Сұраубай Үттібайұлы (1887—1970), Құмар Жүсіпов (1905-1980) болды. Бұл ақындардың ерекшеліктері — бәрі де суырып салма, сөз тапқырлығы, бірқатарының (Бала Ораз, Хиса т. б.) ақындығы мен сазгерлігінің әншілігімен бірдей болуында. Олардың барлығы дерлік дәстүрлі өнер айтысына белсене қатысқан, шығармашылықтарының басым көпшілігін айтыс үстінде шығарған ақындар.
Атыраудың түлектері Әбу Сәрсенбаевтың, Хамит Ерғалиевтың, Ғабдол Слановтың, Зейнолла Қабдоловтың туындыларын ерекше айтуға болады. Олардың ізін ала халық ілтипатына ие болған жазушыларӘбіш Кекілбаев, Фариза Оңғарсынова, Жұмекен Нәжімеденов, Берқайыр Аманшин, Қабиболла Сыдиықұлы, Зейнолла Серікқалиев, Мағзом Сүндетов, Есенжол Домбаев, Әнес Сараев, Нәбиден Әбуталиев, Дүйсеңбек Қанатбаев, Марат Отарәлиев, Меңдекеш Сатыбалдиев, Нұралы Әжіғалиевтар болды.
Брэндивайн (Мэриленд)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Атырау облысының әдебиеті мен өнері
Әдебиеті
Бұлармен қатар драматург-жазушы Берік Корқытов, ақындар Жәрдем Тоғашев, Аманқос Ершуов, Қадыр Жүсіпов, Сансызбай Охасов, Өтепберген Әлімгереевті атаған жөн. Айтыс өнерінің бел ортасында Жанаш Нұрмұханов, Сембай Бердімұратов, Дүйсенғали Ғұмаров, Қисым Ғұмаров, Тұрар Құрманғалиев, Жәниба Қарасаева, Күләш Нәбиева, Қабижан Сағиев, Тементай Әділханов, Жолдығали Бақытов, Уәлидолла Ізекенов, Сансызбай Базарбаев, Ибраһим Жақиев, Мәжит Мұхтаров т. б. бар. Соңғы жылдары көптеген айтыс ақындары: К. Жолаев, Ж. Өтеуғалиев, М. Саркенжиев, Қ. Дәулетов, А. Есенғалиев, С. Исахаев, Ш. Қабиев, А. Отаралиев, Р. Ақниязова. Р. Бекқалиева көпшілікке белгілі бола бастады.
Отан соғысы аяқталысымен майдангер ақын Әбу Сәрсенбаев «Ақша бұлттар» атты әйгілі өлең кітабын ұсынды. Ол 40-жылдар межесі үшін әдебиеттегі ерекше құбылыс болып бағаланды. Мұнымен бірге ақын «Ұлым туралы ой», «Аяқталмаған дастан» атты поэмаларын, 50-жылдары «Толқында туғаңдар» атты романын ұсынды. Ақын Хамит Ерғалиев бұл жылдары ерекше шығармашылық танытты. Ол «Әке сыры», «Жас ана», «Біздің ауылдың қызы», «Сенің өзенің», «Үлкен жолдың үстінде», «Құрманғазы» поэмалары сияқты туындыларын жазды. Жазушы Ғабдол Сланов Гурьев мұнайшыларының еңбегін суреттейтін «Жанартау» романын, соғыстан кейінгі ауыл өмірінің тыныс-тіршілігін көрсететін «Кең өріс» повесін қайтадан толықтырып, «Шалқар» романына айналдырды. Сонымен бірге «Домбыра күйі — Ақиық», «Қызбел» повестері жарық көрді.
Кейінен Зейнолла Қабдолов қосылды. Ол университетте оқып жүріпақ алғашқы туындылары — өлендері мен очеркгерін жариялады. Оның «Серт» атты алғашқы әңгімесі 1947 ж. жарық көрген болатын. Қазір халық арасына кең тараған Әбілахат Еспаевтың «Жайық қызы» әйгілі әнінің өлеңін жазды. «Өмір ұшқыны» повесін жариялады. Қазір Зейнолла Қабдолов -«Жанр сыры», «Арна», «Жебе», «Көзқарас», «Сөз өнері» т. б. кітаптармен бірге «Жалын», «Менің Әуезовім» секілді күрделі романдардың авторы.
50-жылдары Берік Қорқытов, Түмен Балтасов, Есенғали Бөкенбаев, Сәттіғұл Жанғабылов, Құмар Жүсіпов, Сәду Қайырлапов, Диар Жолаев, Мұрат Өскенбаев, Сұраубай Үттібаев, Мақсұт Неталиев, Уәйіс Қайырлапов, Жұмаш Нақбаев, Жәрдем Тоғашев, Сембай Бердімұратов, Жанаш Нұрмұханов, Рахмет Иманғалиев, Марат Ысқақов т. б. өздерінің шығармаларымен көріне бастады. Бұрынырақта «Қырымның қырық батырын» толғаған Сеңгірбекұлы Мұрын жырау үлгісімен көне жырларды өз орындауына енгізіп, халық арасында насихаттаған ақындардың қатарына Сүгір Бегендіков, Сәттіғұл Жанғабылов, Құмар Жүсіпов, Сәду Қайырлапов, Мұрат Өскенбаев, Сұраубай Үтгібаевтарды жатқызуға болады. Ел ақындарының ірі туындысы Уәйіс Қайырлаповтың «Ақбөбек» атты тарихи дастаны. Бұл дастан болған оқиға негізінде Қайып пен Ақбөбек атты ғашықтардың талайлы-тағдырын жырға арқау еткен. Кейіннен автор драматург Берік Қорқытовпен біріге отырып, «Ақбөбекті» пьесаға айналдырып, оған екінші өмір берді.
Өнері
Атырау өлкесі ежелден ән мен жырдың, күйдің өлкесі. Құрманғазының, Түркештің, Динаның, Дәулеткерейдің, Сейтектің күйлері атадан балаға мұра. 1937 жылдың қыркүйек айы күйші Дина Нұрпейісова Құрманғазының «Қайран шешем» күйімен есте қалды. Содан кейін «Әсем қоңыр», «Бұлбұл», «Төремұрат», «Ақжелең» күйлері орындалды. Сөйтіп, Құрманғазы шәкірті Дина 76-ға қараған жасында бүкіл қазақ халқына әйгілі болып, оның сүйіктісіне айналды. Ол халық аспаптарында орындаушылардың Мәскеуде өткен Бүкілодақтық I конкурсына қатысты. Д. Нұрпейісова қазақ халқының домбырашылық өнерін насихаттауда көп еңбек етті. 1938 ж. үкімет «Қазақ өнеріне еңбек сінірген қайраткер» деген атақ берді. Ол екі мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен, Құрмет грамоталарымен марапатталды. Сазгер Қазақстанның 20 жылдығына арнап, «Той бастар», «Ана бұйрығы» туындыларын дүниеге келтірді.
Өлке өнерінде ерекше орны бар адам — Смағұл Көшекбаев (1904-1945). Смағұл - Динаның сазгерлік және күйшілік өнерін танытудағы бірден-бір себепкер болған адам. Ол Ұлы Отан соғысына қатысып, 1945 ж. майданда қаза тапты. Аз өмірінде артына музыкалық елеулі мұра қалдырды. Оның «Ботагөз», «Жаз», «Май гүлі», «Біздің ән», «Жазғы кеш», «Партия туралы ән», «Дауыл», «Сағыныш», «Бригада жыры», «Біз келеміз» және тағы басқа ән-романстары бар. Сонымен бірге оның «Сейтек» атты либреттосы 30-жылдардың аяғында сахнаға шығарылды.
1934 ж. қазақтың ұлт-аспаптар оркестрі ұйымдасқаннан кейін халық арасындағы өнерпаздарды және халық күйлері мен әндерін жинау қолға алынды. Бұған Ерғали Ещанов, Мұрат Өскенбаев, Бақтияр Құбайжанов үлес қосты. Олар Құрманғазының, Дәулеткерейдің, Абылдың, Өскенбайдың, Сейтектің, Құлшардың, Түркештің және т. б. күйшілердің классикалық күйлерін насихаттады.
Қазақстан Республикасының халық артистері, киноактер Нұрмұхан Жантөрин, биші Гүлжан Талпақова, күйшілер Бақыт Қарабалина, Қаршыға Ахмедяров, Әзидолла Есқалиев, әнші Ғафиз Есімов, Құрманғазы оркестрінің бас дирижері Айтқали Жайымов, күйші Айгүл Үлкенбаева — Атыраудан шыққан таланттар.
Мәдени клубтар
thumb|right|200px|Атырау облысы [[Амангелді (Атырау қалалық әкімдігі)|Амангелді аулындағы селолық мәдениет үйі 1975 ж.]] 1920-30 ж. облыс өнері мен мәдениетінің тарихы клуб жұмысының жолға қойылуынан басталды. Бұл істің құлаш жаюы 20-жылдары қолға алынды. Атыраудағы клубтардың ең үлкені 1923 ж. 1 желтоқсанда құрылған балықшылардың «Ерік» атты клубы болды. Сонымен бірге мұнайшылар, кәсіподақ саяси, ағарту бөлімі жанынан да клубтар ұйымдасты. 1924 ж. клуб саны 8-ге, оған қатысушылар 589 адамға жетті. Клубтар жанында драмалық, саяси ғылыми-техникалық, музыкалық, спорттық, дауыстап газет оқу сияқты үйірмелер жұмыс істеді. Осылардың ішінде драма үйірмесінің жұмысы жақсы жолға қойылды. 1923 жылдың қараша айынан 1924 жылдың маусымына дейін мұнайшылар мен балықшылар клубы жанындағы үйірме 62 спектакль, 9 концерт қойды. 1934 ж. драмалық үйірме саны қалада жетеуге жетті. Атырауда жылдан-жылға мәдениет орындары көбейе түсті. Олардың ішіндегі ең үлкені қаладағы Орджоникидзе атындағы мәдениет сарайы болды. Онда 1 музыкалық, 2 драмалық және басқа үйірмелер жұмыс істеді. 1936 ж. шілде, тамыз айларында мәдениет сарайында 50 спектакль, 22 кеш өткізілді. Сондай-ақ балық құты комбинаты жанындағы клуб жұмысы да жақсы жолға қойылды. Жергілікті драма үйірмесі мүшелерінің тәжірибе жинақтауы үшін, Қазақ КСР-інің халық артисі Жұмат Шанин бастаған Оралдың музыкалық драма театрын шақыртты. Өнерпаздар жергілікті көрермендерге «Айман-Шолпан», «Амангелді», «Платон Кречет» спектакльдерін көрсетті.
Театрлар
Қазіргі облысаралық Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театрының өзіндік тарихы бар. Алғашқы драма үйірмесінің құрамы әр түрлі клубтардағы талантты деген үйірме мүшелерінен құрастырылды. Оның алғаш ұйымдастырушысы Қапар Қожахметов болды. Үйірменің ең бірінші белсенді мүшелері Қуат Төлеков пен Құрманғали Доғалақов. Репертуары шағын пьесалар мен ән-күй орындаудан басталған топтың тұңғыш ірі еңбегі Бейімбет Майлиннің «Талтаңбайдың тәртібі» пьесасы болды. Үйірмеге қыздардан ең бірінші мүше болған Шаштықыз Жұмабаева. Ал 1937 ж. бір жылдық театр студиясы ашылды. Студияға басшылық ету Мәскеудегі театр институтының режиссерлік факультетінің студенті Шафхат Гатаулинге тапсырылды. Осы жылы Мәскеудің «Нефтяник» театры ұзақ мерзімге келуі студияның болашағына жол ашты. Театрдың режиссері Троцкий бастаған тәжірибелі актерлері студияға дәріс беріп, жас актерлер М. Әуезовтің «Түнгі сарын», Д. Фурмановтың «Бүліншілік» пьесаларын сахнаға шығарды. Студияны Қуат Төлеков, Шаштықыз Жұмабаева, Оңай Жақсыбаев, Құрманғали Доғалақов, Әбіл Қизатов, Айтжан Есенбаев, Балым Есенбаева, Марияш Төралиева, Қайыржан Имашев, Меңдеш Есенбаев, Ғабдолла Өтеулиев және басқалар, барлығы 20 адам бітіріп шығады. thumb|right|200px|Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облысаралық драма театры Қазақ КСР Халық ағарту комиссариатының 1938 жылғы 5 наурыздағы қаулысы бойынша Гурьев қаласында қазақ драма театры ашылды. Сол қаулыға сәйкес Петропавл театрының ұжымы осы театрға келіп қосылды. Театрдың көркемдік жағын басқарған режиссер А. И. Сусанов-Саянский, суретшісі И. Непряхин, артистер Жәмила Ибрагимова, Хамит Болатов, Зәмзәм Нұрмағанбетова тағы басқалар келді. 1938 жылғы 9 мамырда М. Әуезовтің «Түнгі сарын» пьесасымен Гурьев театры өзінің тұңғыш сахнасын ашты. 30-жылдардың аяғына дейін Б. Майлин мен Ғ. Мүсіреповтің «Амангелді», Н. Гогольдің «Ревизор», К. Гольдонидің «Екі мырзаға бір қызметші» деген пьесаларын қойды.
Қазақ КСР Мәдениет министрлігі 1957 ж. республика өмірінде тұңғыш рет облыс театрларының байқауын өткізді. Байқау қорытындысында Гурьев театры республика бойынша бірінші жүлделі орынға ие болып, басты рөлдерде ойнаған актерлер Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артисі Зарифа Сүлейменова, Қуат Төлеков, Күнипа Иманғалиева «театр көктемінің» лауреаты деген құрметті атқа ие болды.
Атырау облыстық театр ұжымы Атырау, Маңғыстау, Орал, Ақтөбе облыстарының жұртшылығына қазақ жазушыларының, орыс және Батыс Еуропа классиктерінің шығармаларын сахнада көрсетті. Облыстық қазақ драма театрының ұжымы - республика театрларының ішінде өзіндік жақсы дәстүрлері бар ұжымдардың бірі. Қазақстан Республикасының халық артистері Қуат Төлеков, Зарифа Сүлейменова, Алма Ахметова, Жұпар Манапова, Қарақалпақстанның халық артисі Әдемі Ділханованың, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген артистері Қайырбек Құсманов, Күнипа Иманғалиева, Оңай Жақсыбаев, Жәмила Ибрагимова, Зухра Дүйсеновалардың жасаған образдары қазақ сахна өнерінде көрнекті орын алады.
Театр 1963 ж. өткізілген «Театр және замандас» фестивалінің лауреаты атағын жеңіп алды. 1980 ж. Қазақ КСР Жоғарғы Ке ңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталды. 1984 ж. театр ұжымдарының республикалық байқауында екінші рет лауреат атанды. thumb|right|200px|Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония Қазіргі Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония м 1966 ж. ұйымдастырылды. Филармонияның құрамында 3 эстрадалық ансамбль, 2 қуыршақ театры және музыкалық лекторий жұмыс істейді. Олардың қатарынан «Атырау-Жайық» эстрада ансамблін ерекше атауға болады. Филармония ұжымы облыс халқына мәдени қызмет көрсету ісіне белсене қатысады. Филармония КСРО Мәдениет министрлігінің, Ауыл шаруашылығы және мәдениет қызметкерлерінің кәсіподағы орталық комитетінің дипломымен марапатталған. Филармонияның «Атырау- Жайық» ансамблі 1968 ж. ұйымдастырылған. Кейін 1980 ж. «Нарын» ансамблі құрылды. Содан бергі уақыт ішінде ансамбль мүшелерінің құрамы толыға түсіп, концерттік репертуарынан ұлттық әндер мен билер де орын алды. Ансамбль республикамыздың түкпір-түпкірлерінде болып, жүздеген концерттер қойды. Сонымен бірге Өзбекстан, Түрікменстан, Қарақалпақстанда, Астрахан облысында болды. 1992 ж. «Нарын» Монғолияға барып қайтты. Олардың құрамы жылма-жыл эстрада студияларын бітірген жастармен толықтырылуда. Әншілер Мекес Төрешов, Асқар Харесов, Балжан Жүсіпбеков, Тельман Мұсағалиев, Ұлмекен Қарағұлова, биші Светлана Нысанова, акробат этюдші Нина Севостьянова, көркем сөз шебері Қайыржан Махмұдовтар кезінде ансамбль беделін көтеруге үлкен үлес қосқан өнерпаздар. Қазір филармонияның өз үйі мен залы бар. thumb|right|200px|Дина Нұрпейісова атындағы Атырау облыстық Академиялық қазақ халық-аспаптар оркестрі Тәуелсіздік күніне арнап Парижде өнер көрсетуде Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі 1957 ж. ұйымдастырылған. 1959 ж. ұжымға халық оркестрі атағы берілді. Алғаш Қазакстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, сазгер С.Құсайынов ұйымдастырып, оған дирижерлік етті. Бұдан кейін оркестрдің көркемдік жағын әр жылдары дирижер Б. Рзаханов пен О. Жауыров, Р. Ғабдиев басқарды. 1970 ж. ол Қазақ КСР-і құрылуының 50 жылдығымен байланысты Мәскеуде Одақтар үйінің колонна залының сахнасында өнер көрсетті. Бүкілодақтық (1978) және республикалық (1960, 1967) көркемөнерпаздардың халық шығармашылығы байқауларының лауреаты. Оркестр 1990 жылдың желтоқсанынан бастап, кәсіби оркестр болып қайта ұйымдасты.
Орджоникидзе атындағы мұнайщылар мәдениет үйінің драма және бишілер ұжымдарын, Теңіз ауданы орталығы Ганюшкин мәдениет үйінің драмашылары, Маңғыстау ауданының (ол кезде Атырау облысы құрамында) драма үйірмесі және басқа көптеген үйірмелер жемісті жұмыс істеді. Осылардың ішінде жемісті еңбек етудің нәтижесінде 50-жылдардың аяғына дейін мұнайшылар мәдениет үйінің драмашылары, Теңіз аудандық драма ұжымы «Халық театры» деген атаққа ие болды.
Халық театрлары, отбасылық ансамбльдер
60—80-жылдарда халық арасынан шыққан өнерпаздар: Ембі халық театры (1960), Аққыстау халық театры (1967), Алға халық театры (1967), Маңғыстау халық театры (1967), Өрлік халық театры (1968), Данко халық театры (Ақтау, 1974), Горы халық театры (1983), Қызылқоға халық театры (1983), Шайыр халық театры (1981), Амангелді халық театры, «Жайық қызы» (1970), «Жастар» (1975), «Атырау» фольклорлық (1980), «Маңғыстау маржандары» ансамбльдері - халық ансамбльдері. thumb|right|250px|Аққыстау халық театры Калинин халық аспаптар оркестрі, (Теңіз ауданы, 1972), Мақат халық аспаптар оркестрі (Мақат ауданы, 1974) халық оркестрі қатарына қосылды. Облыстық мұнайшылардың мәдениет үйі жанындағы жасөспірімдер театры (1971), Киров атындағы кеңшар театры (Теңіз ауданы, 1967), Ленин атындағы клубының халық аспаптар оркестрі (Қызылқоға ауданы, 1982), № 99 құрылыс басқармасының әйелдер хоры (1979), мұнайшылар мәдениет үйінің «Мұнайшы» ән-би ансамблі (1963) Халықтық атақтар алды. Облыстың жоғарыдағы көрсетілген көптеген өнерпаз ұжымдарының ішінде кемелденгендерінің бірі «Жайық қызы» ән-би ансамблі. Ансамбльдің көркемдік жетекшісі -Кененбай Өтегенов, жетекшісі және балетмейстрі — Дмитрий Арсентьев, музыка жетекшісі — Вячеслав Тюрин. Ұжым облыста, республикада өткен фестивальдардың лауреаты атанды. 1971 ж. қазан айында «Жайық қызы» ансамблі Югославияда болып қайтты.
70-жылдары дүниеге келген өнер жаңалықтарының қатарына отбасылық ансамбльдерді жатқызуға болады. Облыста өнерпаз отбасылар көптеп саналады. Бұған шаңырақ иесінен бастап, үйдегі өнерпаздарға еліктеген кішкене сәбилерге дейін қатысты. Атырауда тұңғыш рет Түсекеновтер, Есенғалиевтер, Құлғалиевтердің отбасылық ансамбльдері ұйымдастырылды. Бұлардың ішінде Махамбет ауданынан құрылған Түсекеновтер ансамблін ерекше атау керек. Ансамбль талай республикалық жарыстарға қатысып, жүлделі орындарға ие болды, лауреат атанды. Олар 1978 ж. республикалық теледидардан көрсетілсе, 1979 ж. Мәскеудегі Бүкілодақтық Халық шаруашылығы жетістіктерінің көрмесінде бірнеше рет концерт койып, лауреат атанды. Отызға тарта отбасылық ансамбльдер бар.
Әуесқой сазгерлер
50-жылдарда күйші-әншілер және әуесқой сазгерлер жарыққа шыға бастады. Күйшілер: Фазыл Сұлтанов, Рысбай Ғабдиев, Тоқсанбай Құлтумиев, Шамшиден Шәріпов, Орын Құлсариев, Зәмзәм Ещанова, Серік Дәулетияров, Сеңбек Есенғалиев, әншілер: Қуанғали Жұмалиев, Алдаберген Хамзин, Хаттар Дүйсемалиев, Ұлдай Аманғалиева, Зиға Қамалова, Нариман Үлкенбаев, музыканттар: Т. Мұсағалиев, Б. Маханов, Б. Рзаханов облыс өнеріне мол үлес қосты. Әуесқой сазгерлер: Сейілхан Құсайынов, Жәкулә Нұрғалиев, Тоқсанбай Құлтумиев, Жалғас Назаров, Зәмзәм Ещанова, Абдолла Мұсағалиев, Рональд Топчевскийлер үлкен еңбек етті. Олардың туындыларының ішінде тіпті республика көлеміне әйгілі болып кеткендері бар. Мысалы, Сейілхан Құсайыновтың «Мереке», Тоқсанбай Құлтумиевтің «Комсомол», Жалғас Назаровтың «Бейбітшілік», Зәмзәм Ещанованың «Каспий толқыны», Абдолла Мұсағалиевтің «Есбол жастарының маршы» т.б. thumb|right|150px|ВИА "Қызғалдақ" Балықшы ауданы 1970 жылдар Республикаға танымал күйші Зәмзәм Ещанованың «Ақ ілме», «Каспий толқыны», «Ақ Жайық», «Шашу», «Шаттық» атты күйлері халық арасына кең тарады. Музыка шебері — Абдолла Мұсағалиев. Абдолла ән де, күй де шығарды, оның «Көгершін», «Жігіт сыры», «Есбол жастарының маршы», «Ақ Жайық» әндерімен бірге «Салтанат» атты күйі бар. Кәсіби музыкант Р. Топчевскийдің әндері көптеп саналады. Мысалы: «Казахстан — Республика моя», «Уходили мальчики в тайгу», «Гурьевская лирическая», «Урал» т. б. Талантты әуесқой сазгер Самат Мәдениетұлының «Мұнайшылар маршы», «Балыкшы әні», «Қаһармандар» деген әндері, «Жарыс», «Бейбітшілік», «Жастар мерекесі» сияқты күйлері бар. 60-жылдардан кейінгі сазгерлер: Ж. Назаров, 3. Дәуітов, Ж. Нұрғалиев, Ш. Құспанов, Т. Абдуллаев, М. Ғаббасов және басқалар.
Табылды Досымов - қазақтың тұңғыш бард ақыны. «Жайықтың толқындары», «Табылдының әні» атты өлеңдер мен ән мәтіндері жинақтарының авторы. Өлеңдері кітап болып басылып, оқырмандар арасында қолдан қолға өтті. Әндері кең байтақ елінің рухын көтерді.
Өнер туындылары
Суретшілер мен қолөнер шеберлерінің көрмелері әрдайым ұйымдастырылып отырады. Бұл көрмелердің экспонаттары, 60-жылдардан бастап, негізінен әуесқой өнерпаздардың туындыларынан кұралды (В. Фарберов, Петр Ли, И. Никель, Тосунов, Б. Кабанкин, Жұмағалиев және басқалар). Бірақ соған қарамастан олардың туындылары көрермендердің назарын аударады. Б. Кабанкиннің «Ескі көпір», «Ақ Жайық», «Су стансасы», «Гурьев құрылысы», И. Петрушевтің «Даладағы жол», «Тұзды көл», «Социалистік Еңбек Ері Б. Шағированың портреті», А. Губенконың «Маңғыстау бүгіні» тағы басқа Атырау елі еңбекшілерінің өмірін бейнелейді. 70-80- жылдарда қылқалам шеберлерінің туындылары қатары Қазақстан және Ресей өнер оқу орындарын бітірген мамандармен толықтырылды. Олардың қатарына Ж. Аралбаевты, Қ. Амановты, С. Шәриповты, А. Кувишновты, X. Мусинді, М. Шеруеновты, М. Ермекқалиевті жаткызуға болады. Атырау, жалпы Батыс Қазақстан өңірінің тынысына қылқалам құдіретімен айрықша үлес қосқан, осы топырақ түлегі профессор Мұхит Қалимовтың еңбегі зор. Оның «Кіші жүз шаруаларының көтерілісі», «Сырым», «Махамбет», «Мұрат ақын» полотнолары -тарихи ауқымы өте кең туындылар.
Шығармашылық және мәдени ұйымдар
Облыстық халық шығармашылығы үйі жанынан талантты жастардың басын біріктіретін «Жас дәурен» атты бірлестікті 1965 ж. марқұм ақын Меңдекеш Сатыбалдиев ұйымдастырған болатын. Бірлестік өз жұмысын жемісті атқарды.
Облыста көркемөнерпаздарға басшылық беретін шығармашылық орталық бар. Соған қарамастан халық театрларына облыстық театр көмек береді. 1980 жылдан бері облыста халық шығармашылығы мен мәдени-ағарту жұмыстарының ғылыми әдістемелік орталығы құрылып, жұмыс істеуде. Жергілікті халық дарындары шеберлігінің өсуі үшін жарыстар, конкурстар, фестивальдар, көрмелер ұйымдастырған. Шығармашылық топтар қызметкерлерінің білімін жетілдіру мақсатында мерзімдік курстар мен семинарлар өткізілуде. 1978 жылдан бері облыстық көркемөнерпаздар үйі жұмыс істеп келді. Көркемөнерпаздық пен репертуарлық-библиографиялық бөлімдері халық өнерпаздары мен өнер әуесқойларына, мәдени-ағарту орындарына әдістемелік кеңестер беріп, жетекшілік жасауда. Көрмелер, байқаулар, конкурстар, фестивальдар т. б. ұйымдастырылуда.
Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков (30 наурыз 1919 жылы туған, қазіргі Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Абай ауылы) – экономика ғылымдарының докторы (1954), профессор (1960), Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968).
Атырау облысының әдебиеті мен өнері
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы
Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков
Өмірбаяны
Арғын тайпасы Тобықты руының Дадан бұтағынан шыққан.
Ғылыми еңбектері
Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ Қазақстанда ауыл шаруашылығы ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. Оңтүстік Қазақстанда ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, тәжірибеге ұсынды.
Дереккөздер
Санат:30 наурызда туғандар Санат:1919 жылы туғандар Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар Санат:Қазақстан экономистері Санат:Экономика ғылымдарының докторлары Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Әбдул (Куюргазин ауданы)
Әбдул — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл, Якшимбет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 448 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сурская Рудоха
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
IC 2712
IC 2712 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3091441, NPM1G +09.0251.
Сыртқы сілтемелер
IC 2712 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Егоркина
Егоркина — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бакчар өзенінің сол жағалауынан 115 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Амангүл Иханова
Иханова Амангүл (1948 жылы туған)-суретші. Сәндік- қолөнер саласында жұмыс істейді. Гобелең, тоқыма, тігін бұйымдарының шағын түрлерін жасаумен айналысады. Ол Абайдың шығармалар жинағына арнап мұқаба-қорапша (3. Үмбетовпен бірге, 1991, былғары, автордың жеке қоры) жасап шығарды. Қорапша сыртында дала төсіндегі Абай портреті салынған. Оның «Өмір», «Жер» және «Ән» атты 3 паньодан тұратын «Абайға тарту» туындысы (3. Үмбетовпен бірге, түрлі-түсті былғары, қаусырма, өрме, шекіме, автордың жеке қоры) Абай өлеңдерінің мазмұнымен шебер үндескен.
Дереккөздер
Санат:1948 жылы туғандар
Грошиха
Грошиха — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік өзенінің сол жағалауынан 5,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мичурин ауылдық округі (Түлкібас ауданы)
Мичурин ауылдық округі – Түркістан облысы, Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Майтөбе, Көксағыз, Қожамберді, Таусағыз ауылдары кіреді. Орталығы – Майтөбе ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 6604 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Бакай (Башқұртстан)
«Бака» – 1825 – 26 ж. қысында Каспий теңізінің Маңғыстау жағалауын зерттеуге капитан-лейтенант Басаргиннің басшылығымен шыққан эскадраның флагман кемесі. Эскадраға жүктелген қосалқы міндет үстіртті зерттейтін полковник Бергтің экспедициясын теңіз арқылы жабдықтап, арада тұрақты байланысты жолға қою болды. 1825 ж. 13 қазанда жолға шыққан эскадра 11 қарашада кейін қайтып, 11 ақпанда Құлалы аралына зорға жетті. Қатқан мұздан онан әрі жүру мүмкін болмағандықтан сонда кемелерінің ішінде қыстап шықты. 1827 ж. 3 сәуірде ғана Астраханға кері оралды. Эскадра сол сапарында Каспий теңізінің солтүстік бөлігінің, Құлалы аралының картасын түсірді. Өліқолтық шығанағына кіреберіс маңдайдың тереңдігін анықтады. Бұл кейіннен Г.С. Карелин (1832) экспед-ның Өліқолтық, Қайдақ, Қаракешу шығанақтарын зерттеуде табысқа жетуіне ықпал етті.
Кулан-Игай (Тух-Сигат тармағы)
Кулан-Игай — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тух-Сигат өзенінің сол жағалауынан 113 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Маракай
Маракай — Венесуэланың солтүстігіндегі қала. Арагуа штатының астанасы және ірі қаласы.
Халық саны — 1.425.606 мың тұрғыны бар (2013).
Қала Кариб теңізінің жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан, оны тау жотасы ажыратады, Каракастан 80 км батысқа қарай, Валенсия көлінен шығысқа қарай 3 км.
Өнеркәсіптік орталығы: тоқыма, қағаз, темекі және т. б. өнеркәсіп дамыған. Какао, кофе, темекі өсірілетін ауыл шаруашылығы орталығы,.
Қалада венесуэлалық диктатор Хуан Винсенте Гоместің кесенесі орналасқан.
Ескертпелер
Санат:Венесуэла қалалары Санат:1701 жылы құрылған елді мекендер Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Қаратал (Уәлиханов ауданы)
Қаратал — Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы, Құлыкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Кішкенекөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 133 км-дей жерде, Сілетітеңізінен оңтүстікке қарай орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 354 адам (190 ер адам және 164 әйел адам) болса, 2009 жылы 311 адамды (165 ер адам және 146 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Уәлиханов ауданы елді мекендері
Еноа
Еноа (Ainhoa) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,19 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64014, пошта индексі — 64250.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 672 адамды құрады. Халық тығыздығы — 41,51 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Эддериц
Эддериц (Edderitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Кётен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1229 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 82 075. Муниципалитеттің басшысы — Аннели Фидлер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Салвадор-де-Бритейруш
Салвадор-де-Бритейруш (Salvador de Briteiros) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Гимарайнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 248 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,17 км² шамасында. Халық тығыздығы — 241,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев
Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев - 1966 жылы 2 шілдедө Ақтөбе облысы Хазретовка ауылында туған. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің бітірген (1992), заңгер. 1983 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы (Ақтөбе облысы). 1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1986 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы. 1987 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеттің (әл-Фараби атындағы ҚазМУ) студенті. 1992 жылдан - «Сеймар» концернінің бас директоры (Алматы қ.). 1994 жылдан- «Әліби» АҚ президенті. 1998 жылдан бері - «Қазақстан Астық Одағы» ЗТБ президенті. «Құрмет» (2006) орденімен, «Ерен еңбегі үшін» (2001) медалімен марапатталған. Үйленген. 4 баласы бар.