cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алкендер
Физикалық қаcиеттері
Нормальді құрылымды алкендер тармақты изомерлерінен жоғарырақ температурада қайнайды. Цис- және транс- изомерлердің қайнау және балқу температураларында айырмашылықтар болатыны туралы өткен тақырыпта қарастырылды. Алкендер судан жеңіл, суда нашар, органикалық еріткіштерде жақсы ериді.
Химиялық қасиеттері
Құрамында қос байланыс болғандықтан, алкендер едәуір белсенді қосылыстар. Алкендердің химиялық қасиеттері, негізінен, молекула құрамындағы қос байланыспен анықталады. Қос байланыс екі молекулалық орбитальдан тұрады: біреуі σ-, ал екіншісі π-типті. Әр түрлі реагенттердің әсерінен әлсіздеу π-байланыс үзіледі.
Алкендердегі қос байланыстың электрондары бір-бірінен тебілуі нәтижесінде π-байланыстың электрон тығыздығы көміртек атомдарының ортасындағы осьтің бойынан қашығырақ орналасады. Сондықтан электрон беретін реагенттердің (теріс зарядты) жақындаулары қиын болады да, ал электрон қабылдайтын реагенттердің әсерінен әлсіздеу π-байланыс үзіледі.
Этилен мен оның гомологтары қосылу, полимерлену және тотығу реакцияларына түседі.
Реакцияға түсу кезінде алкандар сияқты орын басу емес, қосылу реакциялары жүреді.
Алкендердің атаулары мен изомерлері
Нормальді алкендерді атағанда көбіне сәйкес алканның -ан жұрнағын -илен жұрнағына алмастырады: этанға сай алкен — этилен, пропанға сай — пропилен және т.б.
1. Алкеннің құрылымдық формуласынан қос байланысы бар ең ұзын тізбек таңдап алынады. Тізбекті нөмірлеу қос байланыс жақын орналасқан шетінен басталады.
2. Орынбасар байланысқан көміртек атомының нөмірі көрсетіліп, содан кейін орынбасар аталады. Бірнеше радикал болса, әрқайсысының орны мен аты аталады.
3. Ұзын тізбек аталады да, атаудың соңында қос байланысы бар көміртек атомының нөмірі көрсетіледі.
Алкендердің радикалдары алкандар радикалдарына ұқсас аталады: СН2 = СН — этенил (винил).
Алкендерге изомерленудің бірнеше түрі тән:
1. Алкендерде қаныққан көмірсутектердегі сияқты көміртек қаңқасының изомерлері болады.
2. Еселі байланыстың орнына қарай изомерлену. Бутен молекуласындағы еселі байланыстың орнына сәйкес екі түрлі изомерлері болады. Қос байланыс шеткі көміртек атомында немесе ортаңғы көміртек атомында орналасуы мүмкін.
3. Класаралық изомерлену. Алкендер мен циклоалкандардың жалпы формулалары бірдей СnН2n. Бутеннің С4Н8 класаралық изомері — циклобутан және метилциклопропан.
Витлинген
Витлинген (Wittlingen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Фрайбург әкімшілік округіне бағынады. Лёррах ауданының құрамына енеді.
Алкендер
Қосылу реакциялары
Қанықпаған көмірсутектерге қосылу реакциялары тән. Еселі — қанықпаған (қос) байланысы бойынша алкендер қосылу реакцияларына жеңіл түседі. Себебі σ-байланысқа қарағанда әлсіз π-байланысы оңай үзіліп, көміртек атомының босаған валенттіктеріне әрекеттесуші реагент молекуласының атомдары мен атом топтары қосылады.
Витлинген
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 965 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 36 100. Муниципалитеттің басшысы — Михель Хер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Жергілікті қорғаныс
Жергілікті қорғаныс, ҚР ҚК басшылығы ҚР ҚК әскери бөлімшелерінің, кәсіпорындарының, мекемелері мен ұйымдарының жеке құрамын, сондай-ақ әскери іс-қимылдарда және табиғи және техногендік сипаттағы ТЖ әскери қалашықтардың тұрғын халқын қорғауды ұйымдастыру мақсатында, штаттағы және штаттан тыс басқару органдары мен күштері іске асыратын жалпы мемлекеттік іс-шаралары жүйесінің құрамдас бөлігі.
Алкендер
Қосылу реакциялары
Реакция нәтижесіне көмірсутек молекуласындағы қос байланыстың біреуі — дара (σ-) байланыс қалып, алкандар немесе олардың туындылары түзіледі.
Жергілікті қорғаныс
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Қомша
Қомша – түйе әбзелі. Қомшаны ескі киізден, бөстектен, ескі-құсқы киімнен жасайды. Қомша жақын жерге жүк тасуға лайықталып жасалынған қомның бір түрі. Алыс сапарға шыққанда не көшкенде арнайы қомша немесе жазы жасайды.
Алкендер
Қосылу реакциялары
Немесе осы реакцияны ықшамдап жазсақ:
Қомша
Пайдаланған әдебиетттер
Санат:Тұрмыс
Алкендер
Қосылу реакциялары
Гидрлену реакциясын зерттеуде Д. В. Сокольскийдің еңбегі зор.
2. Галогенденуі (галогендердің қосылуы). Алкендер галогендермен әрекеттескенде, реакция қос байланыс бойынша жүріп, нәтижесінде, алкандардың дигалогентуындылары түзіледі. Реакция алкенді галогеннің ерітіндісімен кәдімгі температурада әрекеттестіргенде жүреді. Алкендерді бромды сумен (бромның судағы ерітіндісі) әрекеттестіргенде, ерітіндідегі бромның қызыл қоңыр түсі жойылып, түссіз дибромалкандар (СnН2nВг2) түзіледі:
Бромдау реакциясы алкендердің сапалық реакциясы болып табылады, бромның түссізденуі бойынша алкендерді сапальщ анықтауға болады.
Этиленге хлор қосып, дихлорэтан С2Н4С12 алуға да болады.
3. Галогенсутпектперді қосу. Алкендерге галогенсутектердің қосылуы оңай жүріп, нәтижесінде, галогеналкандар түзіледі:
Галогенсутектердің симметриялы емес алкендерге қосылу реакциялары В. В. Марковников ережесі бойынша жүреді. Галогенсутектің сутек атомы сутек көп көміртек атомына, ал галоген сутек аз көміртпек атомына қосылады:
sp2-гибридтенген көміртек атомының электртерістігі sp3- гибридтенген көміртек атомына қарағанда жоғары. Сондықтан пропен молекуласындағы дара байланыстың электрон тығыздығы ортаңгы sp2-гибридтенген көміртек атомына қарай ығысады. Соның әсерінен қозғалғыш π-байланыстың электрондары шеткі көміртек атомына қарай ауысады, яғни [δ2-] < [δ1-]
Галогенсутек молекуласы полюсті Нδ + — Xδ - болатынын білесіңдер. Теріс заряды көбірек көміртек атомына реагенттің оң зарядты бөлігі (галогенсутектегі сутек атомы) келіп қосылады. Ал қалған бөлігі қос байланыс жанындағы екінші көміртек атомына қосылады.
Бұл реакцияның өнеркәсіптік маңызы зор.
Пропен молекуласына судың қосылуы Марковников ережесі бойынша жүріп, пропанол-1 емес, пропанол-2 түзіледі:
5. Этиленді полимерлеп, полиэтилен алады.
Тотығу реакциялары. Алкендер алкандармен салыстырғанда оңай тотығады.
6. Алкендердің қалыпты жағдайда тотығуы. Этиленді калий перманганатының ерітіндісі арқылы өткізсе, оның күлгін түсі жойылып кетеді. Бұл перманганаттың этиленді тотықтыратындығын көрсетеді. Реакция нәтижесінде екіатомды спирт — этиленгликоль түзіледі.
7. Қатаң жағдайларда тотықтырғанда (күкірт қышқылы, перманганат немесе хром қоспасы катысында) алкен молекуласының қос байланысы үзіліп, оттекті органикалық қосылыстар түзіледі:
Бірақ алкендерді отын ретінде пайдалану тиімсіз болғандықтан, олар энергия көзі ретінде қолданылмайды.
Алкендердің жеке өкілдері және олардың қолданылуы
Этилен (этен) Н2С=СН2 түссіз, иіссіз, суда нашар еритін, ауадан біраз жеңілдеу, жанғыш газ. Метан сияқты этилен де оттекпен және ауамен қопарылғыш қоспа түзеді. Этиленнің жеміс-жидектердің пісуін тездететін ерекше қасиеті бар. Алмұрт, қызанақ, қауын, лимон сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерін жақсы сақтау үшін оларды піспей тұрғанда жинап алып, қоймада пісіреді. Ол үшін жабық қойма ауасына этилен жібереді.
Құрамында еселі байланыстары бар, реакцияға түскіш қосылыстар болғандықтан, алкендерден бағалы химиялық қосылыстар алады. Этиленнен полиэтилен, синтездік каучук, этил спирті, этиламин, этилбензол, стирол, сірке альдегиді мен сірке қышқылын, т.б. заттар алады. Полиэтилен диэлектрик болғандықтан, электр сымдарын және кабельдерді оқшаулағыш материал ретінде электротехникада қолданылады. Су мен газды өткізбейтіндіктен, тағамдық өнімдер мен әр түрлі бұйымдарды орап сақтауға және жылыжайлар мен саяжайларда шынының орнына, сонымен қатар тұрмыста полиэтиленнің кеңінен қолданылатынын өздерің білесіңдер. Этил спирті — медицинада, тамақ және химия өнеркәсібінде кең пайдаланылатын зат. Одан каучук, резеңке, т.б. заттар алынады.
Пропилен (пропен) СН3—СН=СН2 — суда нашар, спирт пен эфирде жақсы еритін түссіз газ. Пропиленнен полипропилен, глицерин, изопропил спиртін, ацетон, фенол, синтездік каучук, т.б. заттар алынады.
Алкендер тұрмыс пен техникаға аса қажетті әр түрлі полимерлер (жоғары молекулалы қосылыстар) алуға қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Алкендер
Остербург (Альтмарк)
Остербург (Альтмарк) (Osterburg (Altmark)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11016 адамды құрайды (32 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 415. Қаланың басшысы — Хартмут Раден.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.
Қолтық шөгінділері
Қолтық шөгінділері - лагуна шөгінділері, қолтық айдындарына жиналған шөгінділер.
Суы тұщы қолтықтарда құмды, сазды, кейде органикалық заттарға бай сазды-карбонатты жыныстар шоғырланады, оларда көмір қабатшалары мен линзалары кездеседі. Суы ащы (тұзды) қолтықтарда түрлі хемогендік қосылыстарға бай күкіртсутек мол қара лай тұнады. Тұзды қолтық шөгінділерінің қазбалы түрі құрамында натрий сульфаттары мен хлоридтерінің қабаттары, гипс, ангидрит, доломитті әктастар, кейде магнезит кездеседі.
Қолтық шөгінділерінде фауна қалдықтары кездеспейді, не олардың санаулы ғана түрлері ұшырасады, құрамы бірыңғай келеді. Қолтық шөгінділерін құраушы жыныстар мен фациялардың көлбеу және тік бағытта тез өзгеріп алмасатындығы олардың теңіздік және құрлық шөгінділері ұштасқан аралық жағдайда қалыптасқандығын көрсетеді. Құрғақ климатты Каспий теңізінің шығыс жағында 20 ғасырдың 30-жылдары Өліқолтық және Қайдақ шөгінділері пайда болған. Каспийдің деңгейі екі метрдей төмендегеннен кейін Өлі Қолтық құрғап кетті де, Қайдақ қолтығы теңізден бөлініп қалды. Қазақстан өңірінде әр геологиялық кезеңде жиылған қолтық шөгінділері және олармен байланысты түрлі кен байлықтары (тұздар, гипс, ангидрит, көмір) көп. Мыс, Маңғыстау облысындағы Таушық қоңыр көмір кені юра кезеңіндегі қолтық шөгінділерінен түзілген.
Дереккөздер
Санат:Шөгінділер
Линьяриш (Карразеда-ди-Ансьяйнш)
Линьяриш (Карразеда-ди-Ансьяйнш) (Linhares (Carrazeda de Ansiães)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Карразеда-ди-Ансьяйнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 574 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 27,39 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Кокаин
thumb|right|250px thumb|right|250px Кокаин— кокаин бұталарының жапырақтарында болатын алкалоид; медицинада қолданылады. Есірткілік қасиеті бар.
Дереккөздер
Санат:Есірткілер Санат:Психостимуляторлар Санат:Карбон қышқылдарының күрделі эфирлері
Гибридтену
Гибридтену — пішіндері әр түрлі, энергиялары шамалас орбитальдардың араласып, пішіні, энергиясы, байланыс бұрышы, т.б. сипаттамалары бірдей гибридтенген жаңа орбитальдар түзілуі.
Атомдық орбитальдардың гибридтенуі атомдар арасында коваленттік байланыс түзілген кезде жүреді. Гибридтенуге жұмсалған энергияның орны химиялық берік байланыс түзілгенде бөлінетін энергиямен толтырылады. Гибридтенуге қанша орбиталь қатысса, гибридтенген орбитальдардың сандары да сонша болады. Гибридтенген орбитальдардың электрон тығыздығы ядроның бір жағына қарай көбірек ауысып, электрон бұлты екінші жағына қарағанда тығызырақ болады. Химиялық байланыс түзілгенде гибридтенген орбитальдардың байланыс түзетін басқа атомдардың орбитальдарымен бүркесу аймағы жеке (таза) s-немесе p-орбитальдармен салыстырғанда үлкенірек болады. Сондықтан гибридтенген орбитальдар түзетін химиялық байланыстар гибридтенбеген орбитальдар түзетін байланыстардан берік болады.
Санат:Химия
Нэши
Дереккөздер
Санат:Жемістер
Әл-Бара ибн Мәлик әл-Ансари
Әл-Бара ибн Мәлик әл-Ансари (البراء بن مالك الأنصاري) — Мединелік Бану Хазрадж руынан, ансар сахабаларының бірі болды. Бауыры Анас ибн Мәлик.
Ол өз батылдығымен танылды. Парсы империясына қарсы шайқаста қаза тапты.
Экрон (Мичиган)
Экрон (Akron) — Мичиган штатының Tuscola округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 461 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.5 км² шамасында. FIPS коды — 26-00700.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Термальды ластану
Термальды ластану ,температураның табиғи деңгейден аратұра немесе ұзақ уақыт бойы жоғарылауы арқылы көрінетін ортаның физикалық ластануының бір түрі. Жылудан ластанудың негізгі көздері – өңделген ыстық газ бен ауаны атмосфераға жіберу, ыстық ағын суларды, ЖЭС-тің өңделген суларын су қабылдағышқа төгу.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Сити оф Соус Лион (Мичиган)
Сити оф Соус Лион (City of South Lyon) — Мичиган штатының Oakland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 11327 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.8 км² шамасында. FIPS коды — 26-75100.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Рухия Махмұтқызы Батыршева
Батыршева Рухия Махмұтқызы (1955 жылы туған, Форт-Шевченко қаласы) – әнші, күйші, термеші, ҚР-ның еңбек сіңірген қайраткері (2004).
Өмірбаяны
Алматы қаласындағы эстрада және цирк өнері студиясын (1978) және Қазақ мемлекеттік консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1985).
Қазақтың мемлекеттік академ. халық аспаптары оркестрінің (1981 – 86), «Ақжарма» фольклорлық этногр. ансамблінің, Абыл атындағы ұлт аспаптары оркестрінің артисі, сондай-ақ Форт-Шевченко қаласындағы Мұрын жырау атындағы музыка мектебінің директоры (1986 – 88), Ақтау қаласындағы 1-өнер мектебінде оқытушы (1888 – 93), А.Тарақұлы атындағы қазақ өнер мектебінің директоры (1993 – 2005), облысы филармонияның директоры (2005 – 07) болып қызмет атқарды.
Марапаттары
ҚР «Оқу ісінің үздігі» (1996). ҚР-ның Білім және ғылым министірлігінің Құрмет грамотасымен (2000) марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Күйшілер Санат:Термешілер
Маргай
Маргай (Марго, марги) (латын Leopardus wiedii немесе Felis wiedii.) - американдық ұзын құйрықты мысық. Оңтүстік Америкадан Мексикаға дейін дымқыл тығыз мәңгі жасыл ормандарда тұрады. Бұл Панама, Эквадор, Гайана, Уругвай, Белиз, солтүстік Колумбия, Перу, солтүстік және шығыс Парагвай, солтүстік Аргентина. Маргай - жабайы орманды мысық. Бұл оцелотқа өте ұқсас болып келеді. Марги - ұзақ құйрығы бар, аяғы ұзын шағын мысық. Денесінің ұзындығы - 50-80 см, құйрығының ұзындығы - 30-40 см. Мысықтың салмағы - 2,5-4 кг. Оның Көзі ірі, сопақша тәрізді болып табылады.
Түрі
Дененің жоғарғы жағы ақшыл сары, қоңыр-сары болып келеді. Іші, кеуде, көмекейі,аяқтарының ішкі жағы - қара қоңыр немесе қара кросс өрнектермен өрнектенеді. Оцелот сияқты ортасында ақ дақ, құлағының сыртқы жағы - қара болып келеді. Маргайдың құйрығында кең көлденең дақтар мен сақиналар кездеседі.
Өмір сүру аймағы
Маргай ылғалды қалың мәңгі жасыл ормандарда тұрады. Суыққа тұра алмайды. Кейде ол какао немесе кофе плантацияларында барады. Көбінесе жалғыз өмір сүреді. Жеке учаскесі 12-16 км2 алады. Марго - ағаш мысық. Ол тамаша өрмелей және секіре алады. Түнде негізінен аңшылықпен айналысады. Аң аулау кезінде ол тиын сияқты бұтақтан-бұтаққа секіреді. Маргай биіктіктен секіргенде әрқашан төрт аяққа қонады. Күндіз өсімдік немесе ағаштардың арасында немесе үңгірде демалады.
Қоректенуі
Маргай сүтқоректілермен, яғни егеуқұйрықтармен, тиындармен, құстармен және олардың жұмыртқаларымен қоректенеді. Сондай-ақ, кесірткелерді, бақалар мен жәндіктерді жейді. Егер Маргай тек қана түндіз аңшылықпен айналысса, онда оларға аң аулау қиындық болып келеді. Сондықтан да ол жабайы мысықтарды, құстарды, жұмыртқаларды, жылан және ағаш бақаларды (маймылдарды қоса алғанда) шағын сүтқоректілерді, тиіндерді жейді. Алайда, Маргай кейде егеуқұйрықтармен қоректену үшін жерге түседі. Бұл жыртқыш жақын ересек жануардың назарын аудару үшін,кішкентай баланың дауысын еліктей алады.
Дереккөздер
Сайт : http://www.proxvost.info/wild/margay.php Сайт : http://zverushca.ru/margi-koshka-iz-tropikov/
IC 3046
IC 3046 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38977, UGC 7220, MCG 2-31-52, ZWG 69.90, VCC 76.
Сыртқы сілтемелер
IC 3046 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Қарақат Әбілдина
Қарақат Әбілдина — қазақ дәстүрлі әнін насихаттаушы, халық және эстрада әндерін орындаушы. Нартай Бекежанов мұрасын насихаттаушы және орындаушы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
Өмірбаяны
1978 жылы 7 сәуірде Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Байғұл ауылында туған.
Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының «Домбырамен халықтық ән айту» классын педагог, «Дарын» Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Сәуле Жанпейісовада; орындау шеберлігі бойынша аспирантураны (2004) педагог, профессор, Қазақстанның Халық әртісі Қайрат Байбосыновта бітірген.
Шығармашылығы
2003 жылдан - «Гүлдер» мемлекеттік ансамблінің жетекші солисі. 2005 жылы "Ару ғұмыр" алғаш жеке шығармашылық концертін берген.
Отбасы
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Қыдырәлі Болманов. Ұлдары - Бекболат, Иманәли, Нұрәли, Айсұлтан.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Вут-Яун
Вут-Яун — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кедровая өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сарымсақты (шығанақ)
Сарымсақты – Балқаш көлінің солтүстік жағалауындағы шығанақ.
Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы жерінде орналасқан. Шығанақ құрлыққа шамамен 5 км-дей сұғына еніп жатыр. Көлге қараған енді жері 5 км-дей. Жағалау бойы жазық, шығысында қамыс өскен батпақты жер кездеседі. Шығанақтың батысында Майқамыс шығанағы жатыр. Жағалау бойында изен, қияқ, бұйырғын жусан, ши, т.б. шөптесіндер өскен.
Дереккөздер
Санат:Жетісу облысы географиясы Санат:Балқаш көлі шығанақтары
Тұшала
thumb|right
Тұшала (Grossularіa) – тасжарғандар тұқымдасына жататын көп жылдық бұтатектес өсімдік, жемісті дақыл. 50-ден аса түрі бар, Солтүстік Америкада 45 түрі кездеседі. Қазақстанда Тұшаланы қарлыған деп те атайды (1 түрі – тікенді қарлыған). Оның жабайы – алтайлық түрі Шығыс Қазақстан мен Алматы облыстарында кеңінен таралған. Биіктігі 0,5 – 2 м-дей. Қолайлы жағдайда 15 – 20 жылға дейін тіршілік ете алады. Тұшала өркендерінде қалыңдығы, пішіні және түсі әр түрлі, ұзындығы 4 – 18 мм болатын тікендері болады. Вегетац. кезеңі гүлдегенге дейін 20 – 25, ал гүлдеу кезеңінің ұзақтылығы 10 – 18 күнге созылады. Бүкіл вегетац. кезеңінде топырақты қопсытып, арамшөптерін жұлып отырады. Тұшала қара және қызыл қарақатқа қарағанда құрғақшылыққа төзімді, бірақ қатты суыққа (–35С аязға) төзімсіз. Вегетативті тәсілмен (көлденең және доға тәрізді сұлатпа сабақтары, жасыл және сүректелген қалемшелері арқылы) және ұрық арқылы көбейеді. Тұшаланы отырғызар алдында ық жер, ылғалы мол, құнарлы топырақ таңдап алынады. Отырғызардан бір жыл бұрын жерді 35 – 40 см тереңдікте жыртып, органикикалық және минералды тыңайтқыштар енгізеді. Бір жылдық көшеттерді отырғызу қолмен немесе мех. тәсілмен жүргізіледі. Отырғызғаннан кейін 2 – 3-жылы жеміс бере бастайды, толық жеміс салуы 6 – 7-жылдан басталады. Әр бұта 25 – 30 кг-ға дейін өнім береді. Жемісі – жидек, кейбір сорттары жемісінің салм. 60 г-ға дейін жетеді, шар немесе кең эллипс тәрізді. Жасыл, сары немесе қарақошқыл түсті. Жаңадан піскен жидектерінде қант (8 – 11%), органик. қышқылдар (1,2 – 1,7%), пектиндік заттар (0,88%), С витамині (30 – 60 мг%), А витамині (0,1 мг%), В витамині (0,04 мг%), темір тұздары, каротин, фосфор бар. Оларды жас және өңделген (тосап, шырын, шарап) күйінде пайдалануға болады. Қазақстанда тұшаланың Смена, Мысовский 17, Мысовский 37, Хаутон, т.б. сорттары өсіріледі.
Дереккөздер
Санат:Қарлығандар‎
Ален Халилович
Ален Халилович (хорв. Alen Halilović) (18 маусым 1996) — хорватиялық футболшы, Бельгияның «Стандард» клубының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
2014 жылдың 27 наурыз айында «Барселона» ресми түрде бесжылдық келісім-шартқа отырды.
2015 жылы Португалияның "Спортинг" клубына жалға берілді де, бір жылдан соң "Гамбург" клубына өтті. Бір жылдан соң тағы да "Гамбургтен" "Лас-Пальмасқа" жалға беріліп, 2017/18 жылғы маусымды Испанияда өткізді.
Ұлттық құрамада
Хорватияның бірнеше жастағы құрамасында ойнады. 2013-16 жылдары негізгі құрамада ойнап, тоғыз матчқа қатысты.
Дереккөздер
Санат:Хорватия футболшылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Гамбург ФК ойыншылары Санат:Спортинг Хихон ФК ойыншылары Санат:Милан ФК ойыншылары Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары Санат:Лас-Пальмас ФК ойыншылары Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Күлгін түсті картоп
Күлгін түсті картоп (көкөніс) – Colorado State University-нің ғалымдары шығарған картоп сұрпы. Сұрыптың күлгін түсті болуына құрамында көп мөлшерде антоциандары бар Анды тауында өсетін картоп негіз болған. В тобының дәрумендеріне, С дәруменіне, калий, темір, магний және мырышқа бай. Англияда белсенді түрде сатылатын бұл сұрыпты «Мәртебелі күлгін» деп атайды. Ағылшын аспазы Джейми Оливердің ас мәзірінің арқасында күлгін түсті картоп әлемге кең тараған.
Дереккөздер
Санат:Көкөністер
Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы
Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың алатын орны ерекше. Өйткені бұл тақырып біз зерттеп танысатын курс үшін ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда экономикалық теория нені зерттеп талдайды, бұл үшін қандай әдістер пайдаланылады, оның қоғам дамуында атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды мәселелер анықталады.
Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын зерттеп түсінбесе, экономикалық теорияны меңгермесе, ол адам өзін білім мен мәдениетке қол жеткіздім деп айта алмайды. Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың өзара әсер етуімен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген мақсатты талаптарының (әрекеттерінің) нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан экономиканы зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды деген сұрақтарға жауап іздеген.
Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір экономиканы, саясатты, мәдениетті және т.б. қамтиды. Қоғам өмірінің әр салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі болып табылады. Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне заманда пайда болған. Ертедегі Грекия, Рим, Қытай, Үндістан ғалым-философтары экономиканың жекелеген мәселелерін: бағанын негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б. шешуге талаптанған. Ксенофонт (б.д.д. 430—354 жж.), Платон (б.д.д. 427—347 жж.), Аристотель (б.д.д. 384—322 жж.) пайдалылық туралы экономикалық теорияның бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Көне Рим ойшылдары Сенека (4—65 б.д.д. жж.), Лукреций Кар (39~55 б.д.д. жж.) құлиеленушіліктің құлдырап күйреуінің экономикалық себептерін зерттеген. Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді олар Сенеканың көзқарастары христианствоның экономикалық концепцияларының қалыптасуына ықпал еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде өзгертеді. "Егер кімде-кім еңбек еткісі келмесе, ол тамақ жемесін" деп, христиандық ойшылдар және уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті қажетті және киелі іс деп жариялаған. Христиандық ілім әділетті баға белгілеу принципін дәлелдейді, еңбек шығындарымен есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, әлеуметтік бағаланғаны жөн дейді.
Бірақ ерте дүниеде, орта ғасырларда экономикалық ой-пікірлер ғылым болып қалыптаспаған болатын. Сол замандардың ойшылдары экономикалық құбылыстарды жалпы қоғам өмірінің процестерінен бөліп алып жеке талдаған жоқ, экономика туралы ілімді жүйеге келтіріп қалыптастыра алмаған. Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық жүргізуде құлиемдену құрылыста пайда болды. Экономикалық теория ғылым болып тек ХVІ-ХVІІ ғасырларда ғана қалыптасады. Алғаш бұл теория "саяси экономия" деген атқа ие болды (грекше: "политейя"— қоғам, "ойкос"— үй, шаруашылық, "номос" — заң). Сонымен. саяси экономия — қоғамдық шаруашылықтың заңдары туралы ғылым болып табылады. XVII ғ. басында саяси экономия дербес ғылымға айналды.
Queen Victoria
MS Queen Victoria («Патшайым Виктория») — Cunard Line компаниясының круизді кемесі. Кеме аты Патшайым Викторияның құрметіне қойылған. Италияның Fincantieri верфінде 2007 ж. соғылған.
Queen Victoria кемесі «Vista» класындағы кемелерге ұқсас, бірақ шамалы ұзындау және үлкенірек. Салмағы 90 000 тонналық кеме Cunard Line-ның Queen Mary 2-ден кейінгі екінші кемесі, одан кейінгісі 2010 ж. қолданысқа берілген Queen Elizabeth.
Кеменің тарихы
thumb|left| Солдаң оңға қарай:QM2, QE2, QV Алғашында кеме Холланд-Америка Лайн флотының құрамында болуы тиіс еді. Кейіннен тапсырыс Carnival Cruise Line (Cunard Line, Холланд-Америка Лайн және P&O компанияларының басшысы) компаниясына беріледі. Бірақ Carnival Cruise Line-да қайта құрылу болғандықтан, тапсырысты P&O компаниясына береді. Жаңа Queen Victoria-ға 2004 ж. тапсырыс беріледі. 2006 ж. 12 мамырда оның килі төселеді. 80 дайын болат блоктардан кемені құрастырады.
2007 ж. 15 қаңтарда дайын кеме суға жіберіледі. Сол жылдың 24 тамызында Венециядан шығып, кеменің жүру сынағын тексереді. Cunard Line-ға тапсырылғаннан кейін, Queen Victoria 7 желтоқсанда Саутгемтон айлағына жүзіп келеді. Сол күні Корнуаль герцогинясы Камилла кемені шоқындырады. Cunard Line-ның кемелерін Патша Отбасы мүшелерінің шоқындыруы әдеттегі дәстүрі еді.
Каргино (Байгиде ауылдық кеңесі)
Каргино — Башқұртстанның Нуриман ауданындағы ауыл, Байгильдин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 53 адамды құрады. Пошта индексі — 452443, ОКАТО коды — 80245805005.
Queen Victoria
Кеменің тарихы
2006 ж. қазанында Капитан Пол Райт Queen Victoria-ның капитаны болып тағайындалған болатын.
Каргино (Байгиде ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Queen Victoria
Кеменің тарихы
2007 ж. 11 желтоқсанда Queen Victoria-ның алғашқы он күндік сапары Солтүстік Еуропаны аралаудан басталады. Содан кейін Канар аралдарымен саяхаттап, кеме әлемді шарлауға аттанады. Оған 107 күн кетеді. 2008 ж. 13 қаңтарда Queen Victoria, Queen Mary 2, Queen Elizabeth 2 кемелері Нью-Йоркке келеді. Cunard-тың үш «патшайымы» бір жерге келуіне байланысты, мерекелік от-шашу ұйымдастырылады.
Queen Victoria-да жеті мейрамхана, он үш бар, үш бассейн, балл залы және театр бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Круизді кемелер
Құймалар
Көптеген металдар балқытқанда оңай араласып, біртекті қоспа түзеді, ол салқындағанда құйма түзіледі. Ерте кезден-ақ адамдар таза металға қарағанда олардың құймаларының қасиеттері пайдалы екенін байқаған. Алғаш алынған мыстың құймасы - қола болатын. Оның атымен бүтіндей тарихи кезең - қола ғасыры аталды. Таза мыс тым жұмсақ. Сондықтан одан қаттылықты қажет етеін бұйымдар жасау қиынға соқты. Қола алу үшін мысқа қалайы қосады. Қола мыс пен қалайыға қарағанда қатты болады. Оның қаттылығы болаттың қаттылығына жуық. Одан ертеде пышақ, балта, қару-жарақ т.б. тұрмыстық бұйымдар жасалған.
Металдар таза күйінде өте аз қолданылады. Көбіне олардың орнына таза металдарда кездеспейтін қасиеттері бар металдардың құймалары қолданылады. Құймаларды алу балқыған күйінде металдардың бір-бірінде еруіне негізделген, олар құрамы жағынан қоспаларға да және химиялық қосылыстарға да ұқсайды.
Қоғам дамыған сайын, адамдар құрам бөліктерін өзгерту арқылы әртүрлі құймалар алуға болатынын түсінді. Техниканың әр түрлі саласына қажет материалдарға деген сұраныстың өсуі, таза металдың қолдану аясын тарылтып, қажетті қасиеттері бар құймаларды көп өндіруге әкеледі. Осы күнгі техникада 10000-нан астам құймалар қолданылады. Мұның өзін шегіне жетті деуге болмайды. Қажетті қасиеттері бар құймаларды іздеу күн тәртібінен ешқашан түскен емес.
Құймалар
Құймалар — қажетті қасиеттері бар, екі немесе одан да көп компоненттен түзілген, оның біреуі міндетті түрде металл болатын қосылыстар. Құйманың компонеті қасиеттері металға ұқсас бейметалл болуы да мүмкін, бірақ оның атомдарының радиустарының өлшемі әр-түрлі. (мысалы бор, көміртек, мышьяк, кремний).
Техникада құйманың әр түрлі қасиеттері қолданылады. Мысалы дәнекерлеу үшін балқу температурасы төмен металл қажет болса, ғарыштық зымырандардың сыртын қапауға қиын балқитын металдар керек. Ерекше құймалар электротехникада қолданылады. Кейде құймалардың электр тогын жақсы өткізуі қажет. Ал құйма қыздыру аспаптарында қолданылатын болса, онда оның кедергісі жоғары болуы қажет. Кез-келген металл өзара құйма түзе бермейді. Мысалы, тығыздықтарының әртүрлілігіне байланысты темір мен қорғасын немесе висмут балқытқанда бір-бірімен араласпайды.
Металдардың қажет болатын қасиеттері
Металдың жиі қажет болатын қасиеттеріне: қаттылығы, беріктігі, жемірілуге тұрақтылығы, қалыпқа жақсы құйылғыштық жатады. Болат пен шойын техникалық темірден берік. Шойын – темірдің көміртекпен құймасы, оның да құйылғыштық қасиеті жоғары. Көптеген құймалар таза металдарға қарағанда берік, жемірілуге тұрақты, қатты болып келеді. Мысалы таза мыстың құйылғыштығы нашар, ал қола қалыпқа өте жақсы құйылады.
Мәскеуде Кремльдегі «Зеңбірек патшасы», «Қоңырау патшасы», Санкт-Петербургтегі I Петрге (Мыс салт атты) қойылған және басқа да көптеген тарихи ескерткіштер соның айқын дәлелі болып табылады. Қазақстан аумағынан да археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған, ертедегі қазақтар қолданған қола бұйымдар тарихи мұражайларда Алматыда және облыс орталықтарында сақталған.
Құймалардың түрлері
Құймалар металдардың өзара әрекеттесуінің сипаты, компоненттердің құрылысына, қасиеттеріне, процестің жүруіне, атом радиустарына мен кристалдық торларының және тағы басқа жағдайларға байланысты әр түрлі болуы мүмкін.
Механикалық қоспа
Кейбір құймалар салқындаған кезде механикалық қоспа түзеді, онда әрбір компонеттің кристалдары жеке күйінде кездеседі. Оған мысал ретінде Pb-Sb құймасын келтіруге болады. Бір-бірінде шексіз еритін атомның (ионының) радиусында айырмашылығы үлкен, кристалл торы әртүрлі металдар балқымасынан механикалық қоспа түзіледі. Әр металл жеке кристалданады. Третник – осындай құймалар қатарына жатады.
Интерметалидтер
Егер құйма түзетін металл өзара әрекеттесетін болса, онда салқындатқан кезде химиялық қосылыс – интерметалидтер түзіледі. Оған мысал ретінде магний-қорғасын құймасы жатады. Көптеген металдар бір-бірімен бірнеше қосылыс түзеді.
Қатты ерітінді
Сұйық металдар кез-келген мөлшерде араласады және салқандатқанда қатты орынбасу ерітіндісі түзіледі. Мұндай құйманы атомдарының радиусы шамалас және біртипті кристалдық торда орналасатын металл атомдары түзеді. Қатты орынбасу ерітінділері алтынды күміспен, мысты никельмен балқытқанда алынады.
Сонымен қатар, темірдің көміртекпен құймасы – болатты алуға болады. Балқыған металдар иондарының мөлшері және кристалдық торларының пішіндері сәйкес келгенде түзілетін құйма - қатты ерітінді деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Машинажасау Санат:Металлургия
Фульхенсио Батиста
Батиста -и-Сальдивар Фульхенсио (16 қаңтар 1901, Банес, Куба - 6 тамыз 1973, Испания) әскери қайраткер,президент және диктатор, Кубаны екі мәрте басқарады (1933-1944), Батиста әскери қызметте болады. Билікке әскери төңкерістің арқасында келді, алдымен диктатор,1940 жылдан бастап президент. Президенттіктің бірінші мерзімінде АҚШ-тың, армияның қолдауына ие болды. Кәсіподақтарды және азаматтық қызметті   ұйымдастырып, білім беру, қоғамдық жұмыс,экономика саласында  табысқа жетті. Бірақ капиталды, негізінен өзінің айналасындағылардың қолына шоғырланды. 1944 жылғы сайлауда  жеңіліп қалғанымен, 1952 жылы армияның  күшімен қайта билікке келді. Бұл келісінде  сыбайлас жемқорлыққа  тартып,диктатуралық билігін орнатты. 1959 жылы 1 қаңтарда Фидель Кастро оны  тақтан  тайдырды.
Платинум (футбол клубы)
Платинум — Зимбабвеның Звишаване қаласындағы футбол клубы. 1967 жылы құрылған.
Вильяэскуса-де-Аро
Вильяэскуса-де-Аро (Villaescusa de Haro) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Магниттік меридиан
thumb|right|300px
Бактериялық бұлт
Бактериялық бұлт (бактериальное облако) — бактериялық қару жарылған кезде пайда болатын өте ұсақ бөлшектерден құралған бұлт. Бактериялық бұлт жерді, суды, азық-түлікті улап, ұзақ уақыт бойы орман, жыра, ойпаттарда сақталады. Ауру жұқтырғыш бактериялар шаңмен бірге көтеріліп, арнаулы киім-кешексіз, баспанасыз әскерлерді улайды. Бактериялық каруға инфекциялық ауруларды таратушылар: шыбын, кене, бүрге, маса пайдаланылады. Бұлар өте тез өседі және өз бойында ауру таратушы микробтарды ұзақ уақыт сактайды. Мысалы, оба ауруының бактериясы төменгі температурадағы суда 40 тәулікке дейін, топырақта 60 тәулікке дейін, ал бүрге мен кеміргіш жәндіктерде бірнеше айға дейін сақталады. Бактериялык ауру тері, көз, мұрын арқылы және уланған азык-түлік, су аркылы жұғады.
Магниттік меридиан
Магниттік меридиан — Магнит өрісіне тән ортақ мөлшерге келтірілген кернеу сызықтарының жер бетіндегі нақты нүкте арқылы жүргізілген проекциясы болып табылатын түзу сызық. (қ. Жер магниттілігі).
Бактериялық бұлт
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Магниттік меридиан
Жалпы мәліметтер
Географиялық солтүстік бағыт пен геомагнитті өріс кернеулігінің жазық бағыттағы түрбөлшегі аралығындағы бұрыш магниттік ауытқу деп аталады. Географиялық ендік көрсеткіштері өскен сайын магниттік ауытқу мөлшері де өсіп отырады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
مغناطيسية أرضية Земно магнитно поле Zemljino magnetno polje Camp magnètic terrestre Magnetické pole Země Jordens magnetfelt Erdmagnetfeld Γήινος μαγνητισμός Earth's magnetic field Geomagnetiko Campo magnético terrestre fa:میدان مغناطیسی زمین Maan magneettikenttä Champ magnétique terrestre Campo magnético terrestre השדה המגנטי של כדור הארץ पृथ्वी का चुम्बकीय क्षेत्र Zemljino magnetno polje Földi mágneses mező Campo geomagnetico 地磁気 지자기 Äerdmagnéitfeld Aardmagnetisch veld Jordens magnetfelt Nahasdzáán bimagnetic field Ziemskie pole magnetyczne Campo magnético terrestre Geomagnetism Magnetsko polje Zemlje Magnetické pole Zeme Магнетско поље Земље Jordens magnetfält புவியின் காந்தப்புலம் สนามแม่เหล็กของโลก Jeomanyetizma Магнітне поле Землі Từ trường Trái Đất 地磁场
Интерпелляция
Интерпелляция - interpellate - үкіметке немесе оның жеке мүшесіне (министрге) белгілі бір мәселе жөнінде я оның жалпы саяси бағыты туралы түсініктеме беруді талап еткен депутаттардың ерекше сұрауы. Әдетте, ол қоғамды алаңдататын маңызды деректер туралы қойынады. Сондықтан ол сұрақтың туу себебі және қашанға дейін жауап берілу мерзімі көрсетіледі. Егер берілген жауап қанағаттанарлық болмаса, үкіметке (не оның мүшесіне) сенімсіздік білдіру мәселесі тууы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Interpellation Contrôle d'identité en France
Лапко-Се
Лапко-Сё — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Колва өзенінің сол жағалауынан 472 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Казлино-д’Эрба
Казлино-д’Эрба (Caslino d'Erba) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1714 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 245 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 22030.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Ambrogio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Залалсыздандыратын техника
Залалсыздандыратын техника, әскери техниканы, заттық мүлікті, орналасқан жерді және т.с.с. залалсыздандыратын жабдықтар. З.т-ға таситын және көлік комплекттері, көлік құю бекеттері, әскери киімдерді арнайы өңдейтін әрі қайта сіңдіретін далалық көлік және экстракционды бекеттер, әскери техниканы, әскери киімдерді және орналасқан жер телімдерін дезинфекциялайтын және дезинсекциялайтын газсыздандыратын машиналар жатады.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Заң (философияда)
Заң, философияда – заттардың, құбылыстардың, процестердің, т.б. өзара табиғи және қайталамалы жалпы байланысының, яғни заңдылықтардың мәнін түсіндіретін философиялық категория. Заң – байланыс атаулының барлық түрінің немесе кездейсоқ байланыстың емес, тұрақты және қажетті байланыстардың ғана мәнін түсіндіреді.Мысалы, орыс ғалымы Д.И. Менделеев ашқан элементтердің периодтық жүйесі туралы заң барлық химиялық элементтердің ядроларындағы оң зарядтардың мөлшеріне қатысты. Заң табиғаттағы және қоғамдағы, жалпы, қайталамалы байланыстардың мәнін түсіндіреді. Бірақ кез келген қайталамалы байланыстардың бәрі емес, тек елеулі байланыстар ғана заңдылық болып саналып, тек солардың мәні ғана заң түрінде тұжырымдалады. Мысалы, биологиялық құбылыстарға қатысты заңдар организмнің өмір сүру жағдайларына қажетті және күрделі байланыстардың (заңдылықтардың) мәнін бейнелейді. Сөйтіп, заң оқиғалардың, құбылыстардың белгілі бір бағытта дамуының негізгі, қажетті және елеулі байланыстардың мәнін бейнелейді, сондықтан ол тек белгілі бір жағдайларда ғана пайда болады.
Табиғи және әлеуметтік құбылыстардың даму заңдылықтарын білу келешекті болжауға, сондай-ақ, бір құбылыстың мәнін түсіну арқылы екінші құбылыстың сипатын, даму бағытын анықтауға мүмкіндік туғызады. Заңдарда тұжырымдалатын байланыстар мәні, яғни заңдылықтар адам еркіне бағына бермейді. Оны елемеуге немесе бұрмалауға болмайды. Мұның өзі кей ретте адамдардың заңдарда бейнеленген байланыстар алдында мүлде дәрменсіз екендігін көрсетеді. Әйтсе де адамдар белгілі бір құбылыстардағы байланыстар мәнін түсініп білгеннен кейін, соған сай әрекет жасап, заңдар арқылы танылған заңдылықтарды өз мүддесіне пайдалана алады. Табиғат құбылыстарындағы байланыстар мәнін бейнелейтін заңдар мен әлеуметтік құбылыстар мәнін бейнелейтін заңдар арасында ерекшеліктер бар. Себебі әлеуметтік құбылыстардағы заңдылықтар табиғат құбылыстарындағы заңдылықтарға қарағанда салыстырмалы, тез өзгереді. Сондай-ақ, әлеуметтік құбылыстардағы заңдылықтар адамдардың өзара қарым-қатынасы, олардың қоғамдық әрекеті арқылы жүзеге асады. Олай болса, әлеуметтік құбылыстар арасындағы байланыстар мәнін бейнелейтін заңдардың жүзеге асырылуында адамдардың атқаратын рөлі зор. Бірақ бұл рөл шектен шығушылыққа, ессіздікке ұласпауы қажет.
Ғалымдар заңдары
Австриялық философ Л.Витгенштейннің (1889 – 1951) тұжырымдауынша, ғылымдағы заң – тек ғалымдардың ой тұжырымы, ол табиғи заңдылықтардың шынайы мәнін толық бейнелей алмайды. Алайда, адамзат танымы ежелгі дәуірлерден бастап қазіргі күнге дейін табиғаттағы және қоғамдағы заңдылықтардың шынайы мәнін түсінуге ұмтылумен келеді. Заңдылықтың мәнін тану, яғни жаңа заң ашу қазіргі ғылымның да негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. Таным процесінде адамдар алдымен құбылыстарды пайымдайды, содан соң барып қана олардың арасындағы заңдылықтарды анықтайды, сол заңдылықтар мәнін заң түрінде тұжырымдайды. Ежелгі дәуір философтары табиғатты үйлесімді реттелген, өзіндік бір жалпы тәртіпке, яғни заңдылыққа бағынатын біртұтас әлем деп түсінген.thumb| alt=A.| [[Аристотель.]] Аристотель адамзат қоғамының тарихи даму процесінде заңдылық сипат барлығы туралы ой айтады. Әбу Наср әл-Фараби де қоғамда үйлесімділікке жетудің мәніне тоқталады. Кейін табиғат пен қоғамдағы заңдылықтар мәнін ашатын тұжырымдар эмпириялық заңдар және теориялық заңдар болып бөлінді. Ғылыми таным дамуының алғашқы кезеңінде эмпириялық заңдар, яғни заттардың, құбылыстардың бақылауға болатын байланыстарының мәнін түсіндіретін заңдар пайда болды. Мысалы, идеал газдардағы қысымның, көлемнің және температураның өзара функциональдік байланыстары туралы Бойль-Мариотт заңы, Гей-Люссак заңы, Шарль заңы, т.б. лайда, бұл заңдар идеал газдардың көлемі неге қысымға кері пропорционал; ал температураға тура пропорционал болатынын түсіндіре алмады. аталған құбылыстар арасындағы мұндай байланыстардың мәнін тек теориялық заңдар аясында түсіндіруге қол жеткізілді. Демек теориялық заңдар заттардың, құбылыстардың бақылау мүмкін емес өзара байланыстарының терең мәнін ашып көрсетеді екен.
NGC 7072
NGC 7072 — Тырна шоқжұлдызында орналасқан SBcd типті галактика.
Заң (философияда)
Ғалымдар заңдары
Теориялық заңдарда тұжырымдалған мән эмпириялық заңдар арқылы тексеріледі, ал эмпириялық заңдар теориялық заңдар арқылы түсіндіріледі. Қамтитын аясына қарай заңдар жалпылама (немесе әмбебап) заңдар, жалпы заңдар және арнаулы заңдар болып бөлінеді. Кейде оларды негізгі және негізгі емес заңдар, іргелі және туынды заңдар деп те ажыратады. Диалектика заңдары жалпылама заңдарға жатады. Ал іргелі заңдарға табиғат заңдары (мысалы, энергияның сақталу және айналу заңы, бүкіләлемдік тартылыс заңы, т.б.) жатқызылды. Арнаулы заңдарға қоршаған өмірдің белгілі бір шағын саласындағы ғана байланыстардың мәнін түсіндіретін заңдар (мысалы, биология заңдары, психология заңдары, т.б.) Жатады. заңдардың әр түрлерінің өзара байланыстарын ашу да бүгінгі ғылым алдында тұрған күрделі міндеттердің бірі болып табылады. Сондай-ақ ғылыми теориядағы заңның рөлін түсінудің де маңызы зор. Тұжырымдамалық жүйе ретінде теория сол зерттеу саласындағы ашылған іргелі заңдарға негізделеді. Ал кейбір заңдар белгілі бір теория шеңберінде ғана түсінікті болып, оларды қолданудың шеңбері айқындалады.
NGC 7072
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 5 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7072 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66874, ESO 287-31, MCG -7-44-18, IRAS21273-4322.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тырна (шоқжұлдыз)
Вилиберг
250px|thumb|Картада орналасуы Вилиберг (Wiliberg) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Цофинген округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 155 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.17 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4288, пошта индексі — 5058.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Михаил Федорович Витущенко
Дереккөздер
<References/>
Санат:Тұлғалар Санат:Металлургия
Санат:1952 жылы туғандар
Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі
Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі (Muhteşem Yüzyıl Kösem) — XVII ғасырдың басы мен ортасындағы Османлы мемлекеті жайлы тарихи түрік телехикаясы. Өзінің стилі бойынша "Ғаламат ғасыр" телехикаясына ұқсас. "Ғаламат ғасыр: Көсем: Басы" (Muhteşem Yüzyıl Kösem: Başlangıç) атты 1 маусымның тұсаукесері 12 қараша 2015 жылы Түркияның Star TV телеарнасында болды, ал "Ғаламат ғасыр: Көсем: Бағдат жаулаушысы IV Мұрат" (Muhteşem Yüzyıl Kösem: Bağdat Fatihi IV. Murad) атты 2 маусым 18 қараша 2016 жылы Түркияның FOX телеарнасында болды.
Желісі
1603 жылдың 21 желтоқсанында османлы сұлтаны III Мехмет қайтыс болды. Өзінің ажалына дейін оған қарсы төңкеріске тойтарыс беру үшін өзінің баласы Махмұт шаһзаданы өлім жазасына кесті. III Мехметтің ажалынан кейін османлы әулетіндегі ең үлкен ер бала Ахмет шаһзада болды. Сондықтан тақты Ахмет (Екин Көш) иеленді. Таққа отырған I Ахмет 13 жаста ғана еді. Жүліс рәсімінде сұлтан өзінің інісі Мұстафа шаһзаданы (Боран Құзым) аяп, өлім жазасына кеспеуін жариялады. Бала-сұлтанның әкесіне қарағанда қаталдығы емес, адамгершілігі асқаны осыдан көруге болады. Осы кездерде Ахмет әжесі Сафие сұлтан (Хүлия Авшар) Грекиядан Анастасия (Анастасия Тсилимпоу) атты қызды тонауға бұйырады. Бұл қыз сұлтан гареміне түсіп, Ахметтің сүйікті күңіне айналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тарихи Түркия телесериалдары Санат:2015 жылғы телесериалдар
Криохимия
Криохимия — -150 ° C-тан (-238 ° F, 123К) төмен температураларда химиялық денелердің өзара әрекеттесуін зерттейтін ғылым болып табылады. Ол «суық» дегенді білдіретін грек сөзі криосынан шыққан. Ол көптеген басқа ғылымдармен, соның ішінде химия, криобиология, конденсацияланған орталар физикасы және тіпті астрохимиямен үйлеседі.
Криохимия -210 ° С-да суық азот әдетте қол жетімді болғандықтан адамдардың қызығушылықты тудырды. Криогенді-температуралық химиялық әрекеттесулер химиялық реакциялардың егжей-тегжейлі жолдарын термиялық ауытқулардан пайда болған шатасымды кеміту арқылы зерттеуде маңызды механизм болып табылады. Криохимия медицина және зерттеу мақсаттары үшін биологиялық процестерді баяулататын немесе тоқтататын процесстерді қолданатын криобиологияның негізін құрайды.
Төмен температурадағы денелердің мінез-құлықтары
Материал салқындаған сайын оның құрамдас бөлігі молекулалардың / атомдардың салыстырмалы қозғалысы азаяды - оның температурасы төмендейді. Салқындату барлық қозғалыс тоқтағанға дейін жалғаса алады, ал оның кинетикалық энергиясы, немесе қозғалыс энергиясы, жоғалады. Бұл шарт абсолютті нөл деп аталады және ол абсолютті нөлден жоғары температураны өлшейтін Кельвин температуралық шкаласының негізін құрайды. Нөл Цельсий (0° C) 273 Кельвинмен сәйкес келеді.