cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клэйтон (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 15,939 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сент-Луис округы (Миссури)
Зеки Челик
Мехмет Зеки Челик (Mehmet Zeki Çelik; 17 ақпан 1997 жыл, Йылдырым, Түркия) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының қорғаушысы.
Сілтемелер
Санат:Түркия футболшылары Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Бурсаспор ФК ойыншылары Санат:Ыстанбұлспор ФК ойыншылары Санат:Лилль ФК ойыншылары Санат:Рома ФК ойыншылары
Хардислебен
Хардислебен (Hardisleben) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Зёммерда ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 584 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 68 024. Муниципалитеттің басшысы — Херма Яникке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Сиборгий
thumb|left|100px|Сиборгий Seaborgium (Sg) Сиборгий (лат. Seaborgium; Sg) — Менделеевтің Периодтық кестесінің алтыншы топ, жетінші периодтың химиялық элементі. Реттік нөмірі - 106, атомдық массасы - 271. Тұрақсыз радиоактивті элемент.
1974 ж. Калифорния университетінің Лоуренс атындағы ұлттық лабораториясында ядролық синтезбен алғашқы рет алынған. Тұрақсыз.
5s2 p6 d10 f14 6s2 p6 d4 7s2.
Химиктар сиборийдің бірнеше изотоптарын синтездеген, массасы 258—267, 269 және 271. Арасындағы ең тұрақтысы 271Sg, оның жартылай ыдырау мерзімі - 2,4 минут.
Болжам бойынша, элемент температура 298 K (25 °C) жағдайда қатты түрінде болады. Металдың түсі белгісіз, болжам бойынша - сұр, күміс-ақшыл.
Химиялық қосындылар
Ғылымға сиборгийдің келесі қосылыстары белгілі:
Және комплексті иондар
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер
Гюнье
Гюнье (Gugney) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,93 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54241, пошта индексі — 54930.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 84 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,67 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Халькозин
Халькозин (грекше chalkos — мыс), мыс жылтыры — сульфидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы: Cu2S, мұндағы мыстың мөлшері 79,86%, қоспалары: Fe, Ag, Co, Nі, Au, As. Төменгі температурада ромбылық, жоғарғы температурада гексагондық сингонияларда кристалданып, призма, қалақ, дипирамида тәрізді кристалдар түзеді.Сингониясы — ромбылық (төмен температуралы) және гексагондық пен текшелік (жоғары температуралы модификациялары). Кристалдары — тақта, призма, агрегаттары тұтас майда түйірлі масса не сеппе. Агрегаттары ұсақ түйірлі сеппе түрінде болып келеді, түсі сұр, қара, металл тәрізді жылтыр, қаттылығы Моос шкаласы бойынша 2,5 — 3, тығыздығы 5,5 — 5,8 г/см3, электр тогын өткізеді. Мыс және полиметалл кендерінің сульфидтермен қайта баю белдемдерінде кездеседі. Қазақстанда Жезқазған, Қоңырат кендерінде кездеседі. Халькозин — бағалы мыс кентасы. Жаратылысы — гидротермалық және экзогендік; мыстың кені.
Дереккөздер
Санат:Мыс минералдары Санат:Сульфид минералдар
IC 522
IC 522 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 25009, UGC 4654, MCG 10-13-31, ZWG 288.10.
Сыртқы сілтемелер
IC 522 Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Бізкесте
Бізкесте - бізбен тігілетін кестелеудің бір тәсілі. Бізкесте дөңгелек немесе төрт бұрышты етіліп кергіш ағашқа керілген материалдың бетіне түсірілген ою-өрнек бойынша қармақты бізбен кермелеп шалу арқылы кестеленеді. Кергіш ағаш тігушінің қолы еркін жетігі тұратындай болып жасалу керек. Матаны біркелкі етіп керіп, тігуші өзінің қалаған ою-өрнегін сызып түсіреді. Матаға ою-өрнекті сызып түсіру үшін жарты қасықтай сүтке бір қасықтай тұз салып, әбден араластырып, біраздан кейін сызуға болады. Кергішке кергеннен кейін қармақ бізбен жіптің жуандығын, өңін келтіріп отырып кестелейді. Жіптің жуандығы біркелкі болса, кесте де біркелкі болып түседі. Бізкестенің шым кесте және әредік кесте деген екі түрі бар. Шым кесте деп материалдың ашық жерін қалдырмай немесе ашық орынды өте aт қалдырып, тұтас кестеленген шымқай кестені айтады.
Ол тәсілмен түскиіз, сандыққап, мақпал шапан, жастықтың көзі, орамалдың шеті, жастық жппе төсек жапқыш, сәукеле сияқты басқа да көптеген киімдерге кесте тігіледі. Әредік кесте тақия, балақ, өңір, жаға, етек, әйелдердің тымағы, кең қоныш етікіердің бұрыш-бұрышы сияқты зат бөлігіне тігіледі немесе бөлек тігіліп қондырылады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Драма
Драма– (dramo — әрекет) —
Драмада оқиға тартыс, не тартыстар желісіне жинақталып, кейіпкерлер әрекеті арқылы дамиды. Драмалық шығарма театрға арналып жазылады да, сахнада нағыз көркемдік қуатына ие болады. Драма бастапқы кезде хор, диалог, би, айтыс, пантомимомен аралас болып, синтетикалық өнер саласы ретінде дамыған. Кейін драма сөз өнерінің жеке тегі ретінде дараланды, оның трагедия, драма, комедия, мистерия, миракль, моралите, мелодрама, фарс, водевиль, трагикомедия, т.б. жанрлары қалыптасты. Классикалық драманың алғашқы үлгілері ежелгі Грекияда пайда болып, Эсхил, Софокл, Еврипид трагедиялары мен Аристофанның комедияларында жоғары көркемдік биікке көтерілді. Драма орта ғасырда аллегориялық бағыттағы мистерия, миракль, моралите түрінде дамыды. Еуропада драма Қайта өрлеу дәуірінде Англия (К.Марло, У.Шекспир) мен Испанияда (Лопе де Вега, П.Кальдерон) дамудың шырқау биігіне жетті. 17 ғасырда Батыс Еуропада классицизмдік драматургия үстем болды. 19 — 20 ғасырларда драма табиғатында лирикалық (Джордж Байрон, Александр Александрович Блок, Ғ.Мүсірепов, т.б. лирикалық драмалары), “деректі” (Дж.Килти, М.Шатров, М.Әуезов, т.б.) көркемдік элементтердің көрініс табуы арқылы арнасы кеңейді.
Драма — көркем шындықты ерекше тәсілдерімен шиеленіскен тартыстар желісіне жинақтап, оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен іс-қимылы арқылы көрсететін сөз өнерінің күрделі тегі. Драмалық шығармаларда баяндау болмайды. Оқиға, яғни тартыс желісі репликалар (кейіпкер сөзі) арқылы дамиды. Автор кейіпкерлердің қимыл-қозғалысын білдіретін түсініктемелерді жақша ішіне бөлек жазып отырады. Оларды авторлық ремарка не ремарка деп атайды. Оқиғаның негізгі даму арнасы болып табылатын кейіпкерлер сөзі, яғни репликалар, көбінесе, диалог, кейде монолог түрінде болады. Қалай болғанда да репликалар шымыр, ондағы кейіпкер мүддесі мен құштарлығы, аласұрған сезім әлемі көрермендерді еліктіретіндей деңгейде құрылуы қажет. Олар өлең түрінде де, қара сөз түрінде де бола береді. Драмалық шығармалардың құрылымы ондағы оқиға мен тартыстардың даму қарқынына және ауқымына байланысты көріністерге, актілерге, бөлімдерге бөлінеді. Ал композициялық тұрғыдан Драмада оқиғаның (тартыстың) басталуы, шиеленісуі, шарықтау шегі, шешімін табуы болады. Кейбір шығармалар мұндай классик. үлгіден өзгеше, яғни бірден тартыстың шиеленіскен тұсынан басталуы мүмкін. Ежелгі грек трагедияларында сахналық шығармалардағы тартыс аяқталып, өз шешімін тапқан соң, міндетті түрде бас кейіпкердің азапты күйі көрсетілген. Мұны катарсис, яғни күйіне отырып күнәсінен арылу деп атаған. Сезім мен қайғы-қасіретке толы бас кейіпкер монологі көрермендерге қатты әсер еткен. Қазіргі заманғы драмаларда, әсіресе, қазақ драмаларында осы үрдіс қолданылып жүр;
Дереккөздер
Санат:Әдебиет жанрлары
Жанат Аңсабайқызы Чайкина
Жанат Аңсабайқызы Чайкина (1954 жылы 14 маусымда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Ертіс ауылында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1991). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актрисасы.
Сахнадағы негізгі рөлдері
Ғ. Мүсірепов «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» – Баян, «Ақан сері-Ақтоқты» – Ақтоқты, «Қыз Жібек» – Қамқа, М. Әуезов «Қарагөз» – Қарагөз, «Еңлік-Кебек» – Еңлік, «Хан Кене» – Қарашаш, К. Гольдони «Екі мырзаға бір қызметші» – Беатриче, У. Шекспир «Асауға тұсау» – Катарина, «Сонеттер» – Ақын, «Король Лир» – Корделия, Шут, А. Чехов «Ваня ағай» – Соня, «Шағала» – Заречная, Ф. Шиллер «Мария Стюарт» – Мария Стюарт, Еврипид «Медея» – Медея, А. Цагарели «Ханума» – Ханума, Ш. Айтматов «Ана–Жер Ана» – Жер Ана және т.б бейнелерді сомдайды.
Жусанды
Жусанды, Жосалы – Қызылқұм мен Сырдарияның қазіргі атырауы аралығында жатқан батпақты жазық.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 102 м. Жазық беті сәл ғана тілімденген, Сырдарияның ежелгі Қуаңдария және Ескідариялық арналарын бойлай түзілген. Бетін жоғары антропогеннің құмды-батпақты аллювийлі шөгінділер жапқан.
Өсімдігі
Жазықтың шөлді сұр, сұр қоңыр және тақыр келген сортаңды топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, теріскен, күйреуік, т.б. сораң шөптер өседі. Қара сексеуіл шоғырлары өседі. Жер бедерінің ойпаңдау жерлерінде және Сырдария өзені бойында құрақ пен айрауық шалғындары кездеседі. Бұл жерлер шабындық саналады. Жусанның біраз бөлігі күріш өсіру үшін жыртылған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазықтары Санат:Қызылорда облысы географиясы
Әубәкір Ысмайылов
Әубәкір Ысмайылов — Қазақ КСР-інің халық суретшісі,режиссёр және актер. Қазақстанның халық әртісі
Өмірбаяны
Әубәкір Ысмайылов 1913 жылы №6 ауылда (қазіргі Қарағанды облысы, Тельман ауданында) туған. Әкесі шахтер болатын. Суретшінің жадында сақталып қалғаны ағылшындар салған ыс басқан барактар мен шаң-тозаңды даланың сұрықсыз келбеті еді. Әубәкір бала кезінен бастап суретті көп салды, балшықтан түрлі ойыншықтар жасайтын, әсіресе, жылқы мен салт атты адамның мүсінін жасауға аса құштар болатын. Еңбегі бірінші рет он бес жасында көрмеге қойылған.
1928 жылы жас суретші үлкен өмірге енді қадам басқан шағында Қазақстан қалалары мен поселкелерінде (Семей, Петропавл, Қызылорда және т.б.) бірінші рет көркемсурет көрмесі өткен. Оған 30 суретші қатысып, 110 живописьтік, графикалық, қолөнер шығармалары қойылды. Көрме өткен әр қалада ол жергілікті суретшілердің жұмыстарымен де толықтырылып отырды.
Осы көрме Петропавлда өткен кезде оған Әубәкір Ысмайылов алғаш рет қатысты. Бұл әуесқой суретшінің тырнақалды балаң еңбектері болса да, жұрт назарын аударды.
1927-1928 жылдары Әубәкір Ысмайылов Омбыдағы М. Врубель атындағы кәсіптік көркемсурет техникумының қазақ жастарына арналған студиясында оқыды. Сол жылдары дала өмірін бейнелеу үшін Қазақстанға жиі келетін суретші Г. Савицкиймен бірлесіп істеген жұмысы жас суретшіге өте көп пайдасын тигізді.
Ысмайыловтың ерте кезде салған шығармалары сақталған жоқ. Ол суреттердің тек аттары ғана белгілі. 1928-1929 жылдардағы көрмеде суретшінің «Бетпақдаладағы аңшы» мен «Сарысу алқабы» акварелі және ауыл кедейлері тақырыбына салған жиырма шақты суреті көрсетілген болатын.
Суретші есімі Қазақстанға және одан тысқары жерлерге кеңінен мәлім. Ысмайыловтың елге ерекше танылуы пейзаждары мен тақырыптық суреттерінің ғана арқасы десек қателесеміз, оның актерлік, режиссерлік, бишілік, балетмейстерлік өнерлері де ел-жұрттың үлкен қызығушылығын тудырған.
Суреттер
Санат:Қазақстан суретшілері
Сен-Мартен-де-Лерм
Сен-Мартен-де-Лерм (Saint-Martin-de-Lerm) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33443, пошта индексі — 33540.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Плебейлер
Плебейлер - 1. ежелгі Римдегі бос халықтың бір табы, бастапқыда не азаматтық, не саяси құқықтары жоқ қарапайым халық; 2. халықтан шыққан, тегі жоқ адамдар.
Дереккөздер
]
Йенс Йеремис
Йенс Йеремис (Jens Jeremies; 5 наурыз 1974, Гёрлиц, ГДР) — германиялық футболшы, Германия Ұлттық футбол құрамасының экс-жартылай қорғаушысы.
Плебейлер
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Йенс Йеремис
2002 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.
Сілтемелер
Санат:Германия футболшылары Санат:Мюнхен-1860 ФК ойыншылары Санат:Бавария ФК ойыншылары
Роза Әшірбекова
Роза Әшірбекова (15 сәуір 1938, Еңбекшілдер ауданы, Ақмола облысы, Қазақ КСР, КСРО — 1 тамыз 2022, Алматы, Қазақстан) — кеңестік қазақ театр актрисасы. Қазақстан халық әртісі (1991). Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1970). "Парасат" және "Құрмет" ордендерінің иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы мемлекеттік және президенттік степендиясының иегері.
Өмірбаяны
Роза Әшірбекова 1938 жылы 15 сәуірде Ақмола облысы Еңбекшілдер ауданы Қазгородок ауылында дүниеге келген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері Санат:Қазақстан театр актрисалары
Ласло Болони
1984 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, топтық кезеңнің бірінші турында Испания қақпасына бір гол соқты. Бұл Румыния құрамасының Еуропа чемпионаттарының финалдық кезеңіндегі тұңғыш голы болатын.
1987 жылы 2 қыркүйекте құрама сапындағы жүзінші кездесуін өткізді де, жүзден аса ойын өткізген бірінші румындық футболшы боп тарихта қалды. Бұл рекордты он жылдан соң Георге Хаджи жаңартты.
Сілтемелер
Санат:Румыния футболшылары Санат:Румыния Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Румыния футбол жаттықтырушылары Санат:Стяуа ФК ойыншылары Санат:Нанси ФК жаттықтырушылары Санат:Румыния Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары Санат:Спортинг Лиссабон ФК жаттықтырушылары Санат:Ренн ФК жаттықтырушылары Санат:Монако ФК жаттықтырушылары Санат:Стандард Льеж ФК жаттықтырушылары Санат:Әл-Жазира Абу-Даби ФК жаттықтырушылары Санат:Әл-Уахда Абу-Даби ФК жаттықтырушылары Санат:Ланс ФК жаттықтырушылары Санат:ПАОК ФК жаттықтырушылары Санат:Әл-Иттихад Жидда ФК жаттықтырушылары Санат:Антверпен ФК жаттықтырушылары Санат:Гент ФК жаттықтырушылары Санат:Панатинаикос ФК жаттықтырушылары
Әтейбек Жолымбетов
Жолымбетов Әтейбек - (24.01.1912, Алматы облысы, Іле ауданы, Тастақ ауылы – 07.07.1994, Алматы) – актер, Қазақстанның халық әртісі (1971; 1962 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі).
Еңбек жолын туған ауылында есепші, малдәрігері болып бастаған. Қазақ драма театры жанындағы студияны бітіргеннен кейін (1936), театрдың негізгі құрамына қабылданады. 1936 жылдан өмірінің ақырына дейін Қазақ драма театрының актері болды. Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндіктеріне қатысты (1936, 1958). Осы театрда алғаш ойнаған рөлі – Н.В. Гогольдің “Ревизор” комедиясындағы Христиан Иванович рөлі (1936).
Жолымбетовтың Қазақ драма театры сахнасында бұдан кейінгі сомдаған рөлдері өз ерекшелігімен ұлттық өнер тарихында қалды. Олардың ішінде Иван (М. Ақынжановтың “Исатай – Махамбетінде”), Жылкелді, Жантық, Жапар (Ғ.Мүсіреповтің “Ақан сері – Ақтоқты”, “Қозы Көрпеш – Баян сұлу” және “Амангелдісінде”), Фогель (М.Әуезов пен Әлжаппар Әбішевтің “Намыс гвардиясында”), Аламанов (Ш.Хұсайынов пен Қ.Қуанышбаевтың “Шаншарларында”), Алшағыр, Қазан, Арыстан (Мұхтар Әуезовтің “Қара қыпшақ Қобыландысы” мен “Айман – Шолпанында”), Гроссман (Қажым Жұмалиев пен Әбу Сәрсенбаевтың “Арбасуында”), Малышев (Зейін Шашкиннің “Заман осылай басталдысында”), Оразбай (Әуезов пен Л.С. Соболевтің “Абайында”), Барақ (Қ.Бекхожиннің “Ұлан асуында”), Серке (Қ.Мұқашевтің “Парторгінде”) т.б. рөлдер бар.
Жолымбетов аударма спектакльдерге де қатысып, бірқатар қызғылықты образдар жасады. Олардың арасынан Дулебов (А.Н. Островскийдің “Таланттылар мен табынушыларында”), Мадам-қатын, Гортензио (У.Шекспирдің “Асауға тұсауында”), Кәрімбай (Д.Файзидің “Башмағымында”), Жорабай (С.Ахмадтың “Күйеуінде”), т.б. бөліп айтуға болады. Жолымбетов 1945 жылдан бастап киноактер ретінде де елге танылды. Әсіресе, Ораз (“Абай әнінде”, 1946), Майбасар (“Жамбылда”, 1952), Қапан (“Бұл Шұғылада болған едіде”, 1955), Милиционер (“Біздің сүйікті дәрігерде”, 1958), Қарасақал (“Алдаркөседе”, 1965) рөлдерін көрермендер жылы қабылдады.
Актер есімі радиодан көркем мәтін оқудың шебері ретінде халық жадында қалды.
Сілтеме
Санат:Тұлғалар
Лепсі көшесі (Астана)
Лепсі көшесі Хантау көшесінен басталып, Қаратау, Қозыбасы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1131,9 м. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (сол жақ).
Лепсі - Балқаш алабындағы өзен. Алматы облысы, Ақсу, Сарқант аудандары жерімен ағады. Үзындығы - 418 шақырым. Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі мүздықтардан басталып, Балқаш көліне құяды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Гаагалық бейбіт конференциялар
Гаагалық бейбіт конференциялар - Гаагада 1899 жылы (Нидерланд) (26 мемлекеттің қатысуымен) және 1907 жылы (44 мемлекет қатысты) өткен халықаралық конференциялар. Конференциялар қарулану, соғысты шығару және жүргізуді шектеуге қатысты халықаралық құқықтың қарапайым нормаларының негізін салды. Гаагалық конвенциялар халықаралық дау-жанжалдарды бейбіт реттеу, бейтараптық ұстану, бейбіт халықты қорғау, әскери тұтқындардың тәртібі, жаралылар мен аурулардың хал-жағдайы жайлы ережелерді қамтыған.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Баим
Баим (лог. Баимчик, Үлкен Баим) — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кия өзенінің сол жағалауынан 260 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Мулен-Неф (Дордонь)
Мулен-Неф (Moulin-Neuf) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,62 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24297, пошта индексі — 24700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 869 адамды құрады. Халық тығыздығы — 100,81 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Жусанжапырақ
Жусанжапырақ, зосимия (Zosima) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда далалық, шөлді аймақтардың балшықты, құмды, тастақты жерлерінде кездесетін 1 түрі – ащы жусанжапырақ (Z. absіnthіfolіa) бар. Биіктігі 40 см-дей, діңгек тамырлы өсімдік. Сабағы дара, қатпарлы, сырты түкті. Жапырақтарын ұйысқан сұрғылт түсті түк басқан, жиектері қауырсынды тілімденген. Гүлдері сары түсті, көп сәулелі шатырша гүлшоғырына топталған. Сәуір айында гүлдеп, мамыр – маусымда жемістенеді. Жемісі домалақ, қалың түкті, шеті ақшыл.
Біз шаншар
Біз шаншар - еліміздің шығыс, оңтүстік өңірлерінде жаушы болып келгендіктің белгісі ретінде жасалатын рәсім. Түстік ас түсте, жаз кезінде таяқтың көлеңкесі жоғалып, күн шаңырақтың үстіне тіке шаншылған кезде ішіледі. Бұл кезде келген жолаушы, қонақ шайын ішіп, сыбағалы асын жеген соң аттанады. Ал «біз шаншуға» келгендер ешкіммен сөйлеспей, аттарының ер-тоқымын бір жерге жиып, түскі асын ішкен соң да кетпей жатып алады. Үй иесі қонақасыға кешінде мал сояды. Келгендер ертеңінде сиыр түсте үн-түнсіз аттанып кетеді. Мұндайда келетіндер, көбінесе ылғи шалдар болады. Қонақтар кеткен соң үйдегілер бұл сырды біле қойып, сырмақ қағады. Қайрағын іздейді. Сырмаққа шаншылған бізді көреді, қайрақтың жоғалғанын біледі. Бұл - «ұл ержетті, қыз бойжетті, бала бізде бар, қаса сұлу сізде бар, жекжат болайық» деген ишарат. Қызы бар үй қайрақты сұрамаса, бір жетіден соң әлгі шалдар және келіп, құда түседі. Әкесіне қарап ұлын, шешесіне қарап қызын сынайды. Қазақ кейде құдалықты осылай да бастайды.
Қазақта бізді көбінесе ұлдар, еркектер пайдаланады. Ал қыздардың тігін құралы - ине. Біз қатты қайырымға керек те, ине кестеге, киім-кешекке, жеңіл-желпі жұмысқа қажет.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Хабиб ас-Сийар (шығарма)
Хабиб ас-Сийар Фи Ахбар Афрад әл-Башир — Гийас әд-Дин бен Хумам әд-Дин Мұхаммедтің жалпы тарихын баяндайтын шығарма.
Еңбек 3 томнан және кіріспе мен қорытындыдан тұрады. Ол парсы тілінде 1520 — 1524 ж. Гератта жазылған.
Шығарма бірнеше рет қайта өңделген. Соның нәтижесінде “Хабиб ас-Сийар Фи Ахбар Афрад әл-Башир” алғашқы томы — 3 нұсқа, екіншісі — 2 нұсқа, ал үшіншісі — 3 нұсқа болып жеткен. Еңбекте “әлемнің жаралған күнінен бастап”, 16 ғ-дың 20-жылдарына дейінгі жалпы тарихи оқиғалар баяндалады. 3-томның 3 және 4-бөлімдері Темір әулетінің кейінгі тарихы мен Сефеви әулетінің алғашқы шаһы I Ысмайылге арналған. Осы бөлімдерде қазақ тарихына қатысты көптеген деректер бар.
Дереккөздер
Санат:Сүнниттік әдебиет Санат:XV ғасырда шыққан кітаптар Санат:Исламдық кітаптар
Хоуп (Мэн)
Хоуп (Hope) — Мэн штатының Кнокс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1310 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 61.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-33840.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Ілгерінді ықпал
Ілгерінді ықпал, қ. Үндесім (үндестік) заңы.
Пайдаланылған cілтемелер
Санат:Тарих
Стюарт Руса
Руса Стюарт - АҚШ-тың ұшқыш-космонавы, Әскери Әуе күштерінің майоры. 1962 ж. Колорадо университетін бітіріп, авиац. техниология ғылымдарының бакалавры дәрежесін алғаннан кейін, әскери-әуе базаларында ұшқыш болып қызмет етті. Аэрокосмостық зерттеулерге ұшқыштар даяарлайтын мектепті бітіріп аваиац. базасында сынаушы ұшқыш болды. 1966 ж. АҚШ-тың Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына алынды. 1971 ж. 1-10 ақпанда А.Шепард және Э.Митчеллмен бірге "Аполлон-14" космос кемесімен Айға ұшты. Ай төңірегіндегі орбитамен ұшу кезінде әр түрлі ғылыми-зерттеулер жүргізді.
Дереккөздер
Санат:АҚШ ғарышкерлері
Риз Уизерспун
Лaура Джин Риз Уизерспун (Laura Jeanne Reese Witherspoon; 22 наурыз 1976 жыл, Жаңа Орлеан, АҚШ) – америка актрисасы, продюсер. . «Блондинка в законе» фильміндегі Эль Вудс рөлі арқылы көпшілікке танымал болып, «Алтын глобус» сыйлығын алған. Өзінің «Type A Films» атты продюсерлік компаниясы бар. Әртүрлі қайырымдылық шараларға қатысады. 2007 жылдан бері Avon Products компаниясымен бірге жұмыс істеуде. Алғашқы фильміне 1991 жылы түскен («Человек на Луне»). Сол кездері кәсіпқой маман болмаса да, өзінің талантымен бәрін таңғалдырады. Риз екі рет күйеуге шыққан. Бірінші күйеуінен бір қызы және бір ұлы бар.
Түскен фильмдері: «Дикий цветок» (1991), «Джек по кличке «Медведь»» (1993), «Японский городовой» (1994), «Стильная штучка» (2002), «Монстры против пришельцев» (2009), «Воды слонам!» (2011), т.б.
Дереккөздер
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
IC 4942
IC 4942 — Телескоп шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 4942 Санат:Телескоп (шоқжұлдыз)
INTEGRAL
Еуропалық ғарыш агенттігі ұшырған ең ауыр ғарыш аппараты. Телескоптың өлшемдері: 5 м × 2,8 м × 3,2 м.
нобай|солға|180px|Жер айналу траекториясы Бортында SPI гамма-спектрометрі, IBIS пен JEM-X рентгендік телескоптары бар.
Сілтемелер
Санат:Ғарыш телескоптары Санат:Explorer бағдарламасы Санат:Еуропалық ғарыш агенттігі
Коллювий
Коллювий (латынша: colluvio - шоғыр, ретсіз тобыр) —
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Браганса (Пара)
Браганса (Пара) (Bragança (Pará)) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Брагантина экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 103751 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2090,234 км² шамасында. Халық тығыздығы — 49,6 адам/км².
Тарихы
Қала 1753 жылы құрылған.
Санат:Пара елді мекендері
Лесной көшесі (Астана)
thumb|250px|Сәулеті артқан Астана Лесной көшесі С. Қожанұлы көшесінен басталып, Сарыарқа даңғылын және Ақбаян көшесін қиып өтеді. Ұзындығы - 195,4 м.
Лесное - Павлодар облысы, Железин ауданындағы ауыл, округ орталығы. Аудан орталығы - Железинкадан солтүстікке қарай 65 шақырым жерде орналасқан.
Мұрат Құралұлы Шалабаев
Мұрат Құралұлы Шалабаев (1.4.1960 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Бірлік ауылы) - әнші, Қазақстанның еңбегі сіңген артисі. 1984 жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. Әкесі - Шалабаев Құрал, марқұм. Анасы - Смағұлова Бүбира, зейнеткер. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының, «Соло ән айту» мамандығы бойынша профессор Б.Б. Жылысбаевтың класын бітірген. Тенор. Сол жылдан Қазақ академиялық опера және балет театрының құрамына қабылданады. Ол Ленский (П.И. Чайковскийдің "Евгений Онегинінде"), Біржан (М.Төлебаевтың "Біржан - Сарасында"), Айдар (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында"), Альфред(Дж.Вердидің "Травиатасында"), граф Адьмавива (Россинидің "Севильдік шаштаразында"),Төлеген (Е.Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібегінде"), т.б. партияларын орындады. Гастрольдік сапармен Мексика, Италия, Германияда, Түркияда, т.б. болып, өнер көрсетті. Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген әртісі. М. Глинка атындағы Бүкілодақтық конкурстың дипломанты. А. Дворжак атындағы Дүниежүзілік сыйлықтың иегері. Үйленген. 2 ұлы бар.
Лесной көшесі (Астана)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Мұрат Құралұлы Шалабаев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Мәдениет
Гарбанья-Новарезе
Гарбанья-Новарезе (Garbagna Novarese) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1268 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 127 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 28070.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Михаил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Барам
Барам — ғашықтық дастан, халық арасына кең тараған “Шаһнама” дастаны сюжеттерінің бірі. 1908 жылы Қазан университеті баспаханасынан, 1912 жылы Домбровский баспаханасынан, 1995 жылы Алматыда басылып шыққан. Кіріспесінде дүниеде жеті ғашық бар екенін айта келіп: “Жетінші ғашық болған Ер Баһрам” дейді. Оқиғасы: Пері қызы Гүләндам сары далада алтын киік болып мұнарланып, көрген кісіні есінен адастырады. Оның келбетіне ғашық болған Баһрам соңынан қуады. Диюмен соғысып, теңізден жүзіп өтіп, керуенге ілесіп, қиыншылықтарды жеңіп, ақырында Гүләндаммен қосылады. Дастанда “Шаһнамадағы” үш кейіпкер: Баһрам, Үрім қызы, Киік бас кейіпкерлерге айналып, шығыста кең тараған ғашықтық қиссалардың құрылымдық жүйесімен, тыңнан жырланады. Оқиғаның түп-төркіні “Шаһнамадан” алынғанымен, “Мың бір түндегі” Сейфүлмәлік хикаясының сюжетіне көбірек ұқсайды. Баһрам бейнесі Фирдоуси, Низами, Дехлеуи, Науаи, Сайхали дастандарында кездеседі. Әлішер Науаидың “Фархад-Шырынында” Байрам - негізгі қаһарман Фархадтың досы. Фархадтың өлімін естіп, Арменияға келіп, Шируяны жеңіп, патша тағын Мехин Бануға береді де, өзі дүниеден баз кешіп, диуана болып кетеді. Сондай-ақ, Науаидың “Жеті аруында” да Баһрам оқиғасының сюжеті алынған. Ондағы қыздың аты – Дилорам. Баһрам бейнесіне парсының Cасан әулетінен патша болған Варахранның (421 - 38) тұлғасы алынса керек.
Дереккөздер
Санат:Парсы дастандары
Кабан-Вож
Кабан-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Айюва өзенінің сол жағалауынан 129 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Бірлік (Есіл ауданы)
Бірлік — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Петров ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Борис Яковлевич Колесников
Борис Яковлевич Колесников (1936 жылы туған, Алматы қаласы) – химия ғылымының докторы (1989), профессор (1991).
Кабан-Вож
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бірлік (Есіл ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде.
Борис Яковлевич Колесников
Мәскеу мемлекеттік университетін (1958), аспирантурасын (1966) бітірген.
Кабан-Вож
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бізділік
Бізділік - ұшы қашау тәрізді қайралған, геометриялық фигуралар сызуға, яки арнаулы өрнек салуға қолданылатын болат біз. Металға батыра, ырғай отырып өрнектің өрісін толтыруға пайдаланады. Атау екі сөздің бірігіп айтылуынан пайда болған: біз және білдік. Мұның алғашқысы - кәдімгі біз. Білдік деп қырып-қырнап, ойып, ағаштан ыдыс жасаған кезде оны бекітіп, айналдырып тұратын құралды айтқан. Сонда бізділік дегеніміз ырғап, айналдырып отырып өрнек сапатын құрал болып шығады. Оны безеу біз, кейде мыңырғақ деп те атайды.
Бірлік (Есіл ауданы)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 467 адам (238 ер адам және 229 әйел адам) болса, 2009 жылы 276 адамды (139 ер адам және 137 әйел адам) құрады.
Борис Яковлевич Колесников
Колесников 158 ғылыми жарияланымның авторы. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы лауреаты.
Бізділік
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Борис Яковлевич Колесников
Дереккөздер
Санат:1936 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан химиктері Санат:Химия ғылымдарының докторлары Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері Санат:Қазақ минералды шикізат ғылыми-зерттеу институты тұлғалары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Бірлік (Есіл ауданы)
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
IC 523
IC 523 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан Sab (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 24948, UGC 4652, MCG 2-23-9, ZWG 61.18.
Сыртқы сілтемелер
IC 523 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Нгэва-Ях
Нгэва-Ях — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/НЫДА/82 орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мәжит Шалқаров
Мәжит Шалқаров (1911, қазіргі Қарағанды облысы Егіндібүлақ ауданы -1943) - әнші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Жасынан ән-күйге бейім болып өсті. 1934 жылы Семей облыстық драма театрында, 1937 жылы Қазақ академиялық опера жөне балет театрында қызмет етті. Ол Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мүса, Балуан Шолақ, Абай, т.б. халық композиторларының әндерін орындап, кеңінен насихаттады. Шалқаровтың репертуарында "Хорлан", "Гауһар қыз", "Әудемжер", "Жамбас сипар", "Үш дос", "Екі жирен", т.б. әңдер орын алды.
Адина Портер
Мансабы
Портер мансабын театрда бастап, 1996 жылы «Венера» қойылымында ойнағаны үшін Obie сыйын иеленді. Содан сон ол телевизияға көшті. Ол «Заң мен тәртіп», «Әділетті Эми», «Күшті дәрі», «Нью-Йорктың полициясы», «Жедел жәрдем», «Доктор Хаус», «Заң мен тәртіп:арнайы корпус», «Анатомиядағы құмарлық», «Американдық қорқыныштар әңгімесі» шоуларында түсті.
Порт Лэтти Мэй Торнтон рөлін «Нағыз қан» сериалында ойнап, танымал болды. Бірақ ол әр маусымда кей-кезде көрінсе де, ол тек соңғы жетінші маусымда ғана негізгі құрамға енді. Соған қоса Адинада екінші кезектегі басқа рөлдер де болды.
Сібір хандығы
Сібір хандығы, кейде Түмен хандығы (сіб. тат. Себер ханлыгы, Себер йорты, орыс. Сибирское царство, Сибирский юрт) — XV ғасырдың екінші жартысында Батыс Сібірде Алтын Орданың құлдырап, одан Шибан ұлысының бөлініп шығуынан пайда болған феодалдық мемлекет. Сібір (Түмен) хандығы Пермь жерімен, Қазақ хандығымен, Ноғай Ордасымен шектесті. Солтүстігіндегі шекарасы Обь өзенінің төменгі ағысына, ал шығыста Ала Ордаға (орыс деректері бойынша - Пегая Орда) дейін жететін.
Бастауы
«Сібір» терминін ең алғаш Жошының 1206 жылы «Shibir» жерінен оңтүстікке қарай орналасқан орман тайпаларын бағындыруы жайлы жазылған, 1240 жылы жарық көрген «Моңғолдардың құпия шежіресінде» кездестіреміз. Алайда ғалымдар «Сібірдің» қамтыған аумағын сенімді түрде нақтылай алмауда. Палладидің тұжырымына сәйкес - бұл Барабы жазығының солтүстігі (Ертіс пен Обь арасы). XIV ғасырда Сібір хандығының болашақ астаналары батысеуропалықтардың карталарында кездесе бастайды: Қашлық «Sebur» ретінде венециандық ағайынды Пицциганилердің картасында (1367), ал Чинги-Тура «Singui» ретінде Каталон атласында (1375). Сібір (Түмен) хандығының құрылуына негіз болған әкімшілік-саяси бірлікті анықтау барысында екі негізгі пікір қалыптасты.
Тайбұға иелігі ретінде
XIII-XV ғасырлардағы Батыс Сібір жерінде біршама түрік тайпалары мекен етті. Моңғол шапқыншылығынан кейін Батыс Сібір Алтын Орда құрамына кіріп, Шибан әулиетінің жері саналғанымен, елді басқару Тайбұға заманындағы түрік шонжорлары әулетінің қолында болды. Тайбұға Шыңғысханның құрметіне өзінің астанасы Тура қаласын Чимги-Тура деп атаған. Қазір ол қаланың орнында Түмен қаласы орналасқан. 1428 жылы Батыс Сібірді Әбілқайыр хан басып алды.
Шибан ұлысының құрамында
Жошының бесінші ұлы Шибан ұлысты екі рет иеленді:
Ұлыстардың құрамы мен шекарасы жиі өзгеріп отырды. Алайда Шибан ұрпақтары ұлысты сақтап қалды. Өзбек ханның реформаларынан кейін Шибан ұлысы өз шекарасын өзгеріссіз сақтап қалған жалғыз әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде белгілі.
Көшпелі өзбектер мемлекеті (1428-1468)
Түменнің (Чинги-Тура) шеткі аймақтық статусынан «көшпелі өзбектер мемлекетінің» астанасына айналуы шибан әулетінің өкілі Әбілхайыр ханның тұсына сәйкес келеді. Қала келесі 18 жылға (1428-1446) мемлекеттің елордасына айналады. «Чинги-Тура уәлаяты» термині дәл сол кезеңде пайда болған. «Шыңғыснама» мен «Нүсретнама» еңбектерінде түмен хандарына Қазан қаласы бағынғаны туралы дерек кездеседі.
Ескер жұрты (1508-1563)
Мемлекеттегі дағдарыс Мамықтың өлімінен кейін хан тағына отырған Ағалақтың тұсына сәйкес келді. «Кіші мұз дәуірі» көшпенді халықтың Орта Азияға қоныс аударуына алып келді(шамамен 250-400 мың). Халықтың бірінші тобы 1490-шы, ал екінші тобы 1510-шы жылдары көшті. Халық санының күрт кемуі саяси дағдарысты тудырды. Тақ үшін талас шиеленісе түсті. Ибақ ханның ағасы Ағалақ Ноғай Ордасына бет алып, Мәскеу билеушілерімен қарым-қатынас орнатты. Хан тағына отырған Құтлық 1506 жылдан бастап «Түмен және Сібір ханы» ретінде белгілі. Алайда сыртқы саясаттағы сәтсіздіктер мен климаттың әсері 1510-1511 жылдары бірнеше ұлыстың Орта Азияға көшуімен аяқталды. Биліктен Шыңғыс ұрпақтарын ығыстырған тайбұғалық Махмет Сібір князьдігінің (уәлаяттың) негізін қалады. Тайбұға әулеті мемлекеттің жаңа билеушілеріне айналды. 1555 жылы тайбұғалық билеуші Едігер өзінің Орыс патшалығына тәуелділігін мойындады.
Көшім ханның тұсындағы Сібір (Түмен) хандығы (1563-1598)
Көшім ханның 1560-шы және 1570-ші жылдары шығысқа ұйымдастырған жорықтарының нәтижесінде Қызыл-Тура мен Есілдің сағасынан бастап, Ом өзені, Барабы даласы, Обь маңындағы жерлерді басып алды. Жергілікті тайпалардың билеушілерімен одақ құрып, төленетін алым-салықтың мөлшерін бекітті. Жаңа шекаралардың бойында кішігірім қалашықтар салдыртты, ал саяси жағдайы тұрақсыз аймақтарға сенімді адамдарын жіберген. Барабы даласында ханның өкілі ретінде ордасы Тон-Тура қаласында (орыс. Воскресенское городище) орналасқан Боян би белгілі. Обь өзенінің жоғары ағысында мекендеген қалмақ тайпалары Көшім ханның одан әрі шығыс аймақтарды бағындыруына кедергі болды. Көшім хан 1569-1570 жылдары қазақ ханы Хақназарға қарсы әскери жорық ұйымдастырған. Ноғай мырзаларына жөнелтілген орыс елшісі Семен Мальцевтің Мәскеуге жазған хатына сәйкес Хақназар хан, Шығай және Жалым сұлтандар бастаған әскер Ноғай ордасын шабуылдаған. 1570 жылы қазақ ханы басып алған жерлерінен шегініп, ноғай мырзаларымен, түмен (сібір) ханымен бітімге келген. 1570-ші жылдары Түмен (Сібір) хандығының майдан даласындағы белсенділігі батысқа ауысты. Оралдың арғы бетін басып алған Көшім Пермь жерін және салынып жатқан жаңа орыс қалаларын жиі шабуылдаған. Территориясы: Батыс Сібір, Орал өңірі, Ертіс, Тобыл өзендерінің алабы. Құрамындағы тайпалар: керей, қыпшақ, найман, арғын, жалайыр, ханты, мансы т. б.Астанасы: Искер қаласы.1563 жылы хан тағына Көшім отырды. Алтыұл тайпасынан шыққан Көшім 1510 жылы Ноғай ордасында дүниеге келген. Ол 1555 жылы Сібірде билік жүргізген тайбұғалықтармен соғысып, оны жеңеді.
Мәскеу мемлекетінің Сібірді жаулап алуы (1582-1598)
Сібір ханы Көшім Ресейдің шығысқа қарай ұмтылуына кедергі жасауға тырысты. 1574–1575 жылдары Сібірге барлауға жіберілген Иван Грозныйдың отрядын Көшім хан қырып тастайды. 1582 жылы Көшім әскерлері атаман Ермактың отрядынан жеңіледі. 1582 жылдың күзінде атаман Ермак 600-ге жуық казагымен Искер қаласына шабуыл жасайды. Көшім әскері жақсы қаруланған Ермак отрядынан жеңіледі. 1584 жылы Көшімнің адамдары Ермакты өлтіреді. 1598 жылы орыс әскерлеріне қарсы ұйымдастырылған шайқаста Көшім жеңіліп, Шығыс Қазақстан жеріне қашады. Сібір хандығының Мәскеу мемлекетінің құрамына кіру үрдісі басталды.
Мемлекетті басқару жүйесі
Сібір хандығы көпұлтты саяси бірлестік еді. Жоғарғы билеуші – хан. Ханды бектер, мырзалар, тархандар сайлайтын. Мемлекеттік құрылым жартылай әскери сипатқа ие болған. Хандықты басқаруда хан уәзірге (қараша мен кеңесші) арқа сүйеген. Сібір хандары ұлыстарды басқарып отырған мырзалар мен бектердің жұмысына араласа қоймайтын. Әскери олжаға қызығушылық танытқандықтан, мырзалар мен бектер соғыстар мен жорықтарға белсене қатысатын. Түркітілдес феодалдар қатарына ханты және мансы тайпалары феодалдарының бір бөлігі жатқан. Алайда, түркітілдес емес тайпалар, негізінен, тәуелділік жағдайында болды. Сібір хандығында туған осындай қарама-қайшылықтар мемлекеттің дамуына кері әсерін тигізді.
Халқы мен экономикасы
Түркітілдес тайпалар, негізінен, жартылай көшпелі мал шаруашылығымен, балық аулаумен, аңшылықпен айналысатын. Осыған қарамастан, археологтар Тобыл мен Ертіс алқаптарында отырықшылық өмірдің белгілерін тапқан. Сол аймақтарда үй шаруашылығы, тоқыма, метал өңдеу, қыш-құмыра өнеркәсібі дамыды. Сібір хандығының негізгі әкімшілік және әскери орталықтары: Қызыл-Тура, Қасым-Тура, Явлу-Тура (қазіргі Ялуторовск қаласы), Тонтур.
Көшімнің кезінде Сібір хандығында көптеген қамалдар мен бекіністер, ғимараттар салынады. Көшімнің тұсында Сібір халқы ислам дінін қабылдайды. Сібір хандығында, негізінен, сауда мен аңшылық дамыды.
Әскері
Сібір отрядтарынан өзге Сібір хандығы жорықтары кезінде жергілікті тайпалардың жауынгерлеріне арқа сүйеген. Сібір әскерінің нақты санын анықтау қиын. Алайда, Абалақ өзенің бойындағы шайқаста Көшім ханның ұлы Мәметқұл бір түменді (10 мың адам) басқарған. Хандықтың әскері орталықтандырылмағандықтан, орыс әскерлеріне қарсылық көрсете алмады. Көшім хан қол астына ноғайлардан құралған кішігірім отряд жасақтаған. Сібірдің көптеген князьдері гарнизондармен нығайтылған қалашықтарда тұрған. Сібір хандығының жауынгерлері майдан даласында садақ, қылыш, найза, айбалталарды кеңінен қолданған. Ал қорғаныс құралдары ретінде дулыға, сауынттың алуан түрін кездестіреміз.
Сібірдің моңғол шапқыншылығына дейінгі билеушілері
Шибан ұлысы
Тоқа-Темір әулеті
Көшпелі өзбектер мемлекеті (Әбілхайыр хандығы)
Түмен (Сібір) хандығы
Әдебиет
*
Қоңыр топырақтар
Қоңыр топырақ – жартылай құрғақ, құрғақтау аймақтарға бейімделген ормандар мен бұталар астында түзілетін топырақ типі.
Қоңыр топырақ қабатының қалыңдығы 25 – 45 сантиметр, қарашірік 3 – 4-тен 7 – 9%-ға дейін, қоректік элементтер мөлшері аз, мыс, азот пен Р2О5 қосылыстары 0,1 – 0,2% шамасында. Топырақтың үстіңгі қыртысының түсі 13 – 25 сантиметр тереңдікке дейін қоңыр, ұсақ түйіршікті не тозаңды түйіршікті; топырақта кальций (70 – 80%), магний (15 – 30%) болады.
Топырақ орташа сілтілі рН 7,0 – 7,5, гипс 80 – 12 сантиметр тереңдікте кездеседі. Қарашіріктің орналасуына қарай қоңыр топырақ қара қоңыр, қоңыр, ақшыл қоңыр деп үш топқа, ал механикалық құрамына байланысты сазды, құмды, құмайтты топырақ болып бөлінеді. Қоңыр топырақ дәнді және техникалық дақылдар, бау-бақша егуге пайдаланылады. Қазақстанның солтүстік аймақтарында тараған қара қоңыр топыраққа агротехникалық шаралар жүйелі жүргізілсе, бидайдан мол тұрақты өнім алуға болады. Ал оңтүстік өңірдегі ақшыл қоңыр топырақ сортаңдау болғандықтан шабындық пен жайылымға, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауы алқабындағы жерлер суармалы егіншілікке пайдаланылады.
Қоңыр топырақтар — Қазақстанның құрғақ далалар зонасын алып жататын, қара топырақты жерлердің оңтүстігінде орналасқан, түрі піскен талшын (каштан) сияқты, саздақ және құмдақ қоңыр топырақтар. Онда өсетін өсімдіктердің құнарсыздығына байланысты шірінді заттар аз болады (3%) және тереңдеген сайын кеми береді, азот пен фосфор да аз болады, астыңғы қабаттарында ерігіш тұздар болады. Көбінесе құрамында көмір қышқыл ізбесі болғандықтан қышқыл тисе көпіріп қайнайды. Қоңыр топырақтар құрамындағы құнарлы заттардың мөлшерімен де, құрылымымен де ауыл шаруашылық дақылдарға өте қолайлы жене олардың гумусы көбейген сайын сапалылығы арта түседі.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Топырақтану Санат:Ауыл шаруашылығы
Гансол
Гансол (Гопсол) — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мичик өзенінің сол жағалауынан 11 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Аргун өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері
Санта-Изабел (Лиссабон)
Санта-Изабел (Лиссабон) (Santa Isabel) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Лиссабон муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7270 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0,62 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11744,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Райнья-Санта-Изабел (Rainha Santa Isabel).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Дрижд Николай Александрович
Дрижд Николай Александрович (29 желтоқсан 1927 жылы туған, Ресей, Саратов қаласы) — ғалым, технология ғылымдарының докторы (1989), профессор (1989). Днепропетровск тау-кен институтын бітірген (1953). 1953 — 57 жылдары “Қарағандыкөмір” өндірістік бірлестігінің шахтасында учаске бастығы, 1957 — 61 жылдары шахтаның бас инженер, 1961 — 64 жылдары шахтаның директоры болды. 1964 — 67 жылдары “Саранькөмір” тресінің бастығы, 1967 — 76 жылдары шахта директоры, 1976 — 89 жылдары “Қарағандыкөмір” өндірістік бірлестігінің бас директоры қызметтерін атқарды. 1989 жылдан Қарағанды политехникалық институтының (қазіргі Қарағанды мемлекеттік технология университеті) профессор. Негізгі ғылым еңбектері көмір қабаттарын ашық және жер асты әдістерімен өндірудің технологиясы мен механизмін жетілдіруге, олардың жаңа түрлерін енгізуге; нарықтық қарым-қатынас жағдайында көмір кен орындарын игерудің тиімділігін арттыру үшін табиғи және материалды-техникалық қорларды тиімді пайдалануға, Қарағанды көмір алабында көмір өндіру саласын қайта құру мен ұйымдастыруға арналған. Екі мәрте КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1972, 1988) лауреаты, екі рет Ленин, Еңбек Қызыл ту ордендерімен және көптеген медальдермен марапатталған.
Сыртқы сілтемелер
http://biografia.kz/famous/3313
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:1927 жылы туғандар
Аелли
Аелли (Aielli) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Л’Акуила провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1468 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 42 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 35 км² шамасында. Пошта индексі — 67041.
Елді мекеннің қамқоршысы — Madonna della Vittoria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Панкрудо
Панкрудо (Pancrudo) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Үлкен Теруэль ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 136 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Торниц
Торниц (Tornitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 590 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,66 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 89 320. Муниципалитеттің басшысы — Альфред Грубе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Харра
Харра (Harra) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Марко Боде
Марко Боде (Marco Bode; 23 шілде 1969 жыл, Остероде, Төменгі Саксония, ГФР) — германиялық футболшы, жартылай қорғаушы. "Вердер" командасы мен Германия Ұлттық құрамасында ойнаған. 2002 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 1996 жылғы Еуропа чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Германия футболшылары Санат:Вердер ФК ойыншылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Лоик Баде
Лоик Баде (Loïc Badé; 11 сәуір 2000, Севр) — франциялық футболшы, "Севилья" клубының қорғаушысы. 2023 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы.
Тегі ивуарлық.
Франция жастар құрамасында ойнаған.
Сілтемелер
Санат:Франция футболшылары Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Клиамонт (Миссури)
Клиамонт (Clearmont) — Миссури штатының Нодеуей округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.4 км². FIPS коды — 29-14662.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 191 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Нодеуей округы (Миссури)
Мазарачево (Кюстендил облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 72 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2549. Телефон коды — 07929. ЕКАТТЕ коды — 46108.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
NGC 4187A
NGC 4187A — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.