cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балпық би
Балпық би туралы жырлар
Арасы алыс емес екі-үш жастан
Пір тұтқан Ескелдіні әуел бастан.
Есекеңсіз татпаған алдағы астан.
Ескелді өтерінде Балпыққа айтқан:
Ел ішін алауыздық, даудан сақтан.
Біреуін жақындау деп ішке тартқан.
Соны айтып Ескелді би дүние салған,
Ерлігі ел аралық содан қалған.
Балпық би берген антын ағасына
Өлгенше сөзден тайып бір бұзбаған.
"Балпық сынды бабамыз" деген өлеңінде Сейітқали Елтайұлы өзінше толғайды:
Ата-бабам сеуіп кеткен ұрығын.
Даласына шарапат боп дарыған,
Ескелді мен Балпық деген бір ұғым.
Күнә болар өз ойыңды көрген деу,
Қиын білем қиянатқа "көнем" деу.
Есекеңді аға тұту үлгісі
Бапакеңнің жатқандығы төмендеу.
Мен қалайша өздеріңді жат етем,
Өкініштен туар сөзің "қап" екен.
Аттарыңды тура айтып жатырмыз,
Кешіре гөр, Есекең мен Бапеке!
Серікбай Тұрланов деген талапкер ақын былай дейді:
Майысқан ойпаң, беткейлі қайың мың бұрау,
Талдырған жанар боз селеу шексіз жазықтар.
Қыш құбыр құшқан қорған ба, әлде арықтар,
Мүлгіген аруақ тастүйін мүсін қазықтар.
Оянды алып қолбасшы батыр Қабанбай,
Ескелді, Балпық билерім дана алаудай.
Қуаныш-теңіз толқынды шегін таба алмай.
Шешендік сөздері
Балпық айтты деген шешендік сөздер 1993 жылы жарық көрген ғылым докторы Нысанбек Төреқұловтың "Қазақтың би-шешендері" деген кітабына енген. Әлі де ел аузында жүрген, жиналып-қатталмаған қаншама үлағатты сөздер бар десеңізші. Өйткені тоқсан жас жасаған әулие қарияның ұрпаққа қалдырған мұрасы үшан-теңіз екеніне күмән жоқ. Мен реті келген соң республикалық, облыстық баспасөзде жарияланған кейбір сөздерін келтіре кетуді жөн көрдім:
''Ауызбірлік болмаса, көпте береке болмайды,
''Изен-жусан болмаса, шөпте береке болмайды.
''Теңімен ойнап-күлмесе, жаста береке болмайды.
''Кеңінен ойлап істемей, баста береке болмайды.
''Шөп болмас арқалап сөз қайтқанменен.
''Шоқ болмас құр жалпылдақ жаққанменен
''Ақымақ сөзге көнбес айтқанменен.
''Дүниенің қызуы күннен,
''Киімнің жылуы жүннен.
''Қараңғыны қаралап қайтеміз,
''Жұлдыздың жарқырауы түннен.
''Кімнің батыр екенін жау келгенде білерсің,
''Кімнің шешен екенін дау келгенде білерсің.
''Жақсыдан жаман туса, жыннан болар,
''Жаманнан жақсы туса, нұрдан болар.
''Ханның ісі қараға түсер.
''Көрінің ісі балаға түсер.
''Басқы істің басында болмасаң,
''Аяққы істің қасында болма.
''Ерді құдай, етікті нөл сақтайды,
''Ерен жүйрік бәйгеде алшақтайды.
''Үйірін жақсы айғырдың ат сақтайды.
''Ерінбегеннің еңбегі жанады,
''Үйіне қызыр қонады.
''Шығарда жан тәтті.
''Біреудің қайғысын айықтыра алмасаң да,
''Алданыш айт, мейіріңді сезер.
''Көшкен жұрттың қадірі қонғанда өтер,
''Жақсының қадірі өлгенде өтер.
''Сұлу болып ешкім жаппас күннің көзін.
''Адамды асқынған ауру, жасанған жау,
''Онан соң күйкі тірлік жеңеді.
''Ағайын қадірі — адалдық,
''Аулақ жүрсін жамандық.
''Жаманға бойды алдыртпа,
''Қаларсың түнек, тарлықта.
''Ұрыға құн жоқ.
''Ұрыға құн болса,
''Момынға күн жоқ.
''Ғұмырды алла береді,
''Ұзақ жасаған көп көреді.
''Атаңа не қылсаң,
''Алдыңа сол келеді.
''Ерден ердің артығы бар, несі артық?
''Топ жарып сөйлеген сөзі артық.
''Аттан аттың артығы бар, несі артық?
''Аршындай басқан адымы артық.
''Әйелден әйелдің артығы бар, несі артық?
''Өлі арыстаннан тышқан артық.
''Бәрінен де некелі жарды құшқан артық.
''Ауылыңда қария болса, салынған жолмен тең,
''Атадан жақсы ұл туса, жалғыз да болса онмен тең.
''Атадан жаман ұл туса,
''Маңдайға біткен сормен тең.
''Ағайын-жұртың көп болса,
''Бастап жүрген қолмен тең.
''Алғаның жақсы болса,
''Пейіштен шыққан хормен тең.
''Ажалың жетсе,
Бұл сөздердің көбісі бұрынғы Талдықорған облыстық "[Жерұйық газетіЖерұйық", Қаратал аудандық "Қаратал" газеттерінде жарияланған. Әулие баба ғибраттарын жинауда Қазақстан журналистер одағының мүшесі, Көксу ауданында тұратын С.Тәнекеев мырза көп еңбек етіпті. Ол Алматыда тұратын Дәндібайұлы Байжомарт, Қызылтоған ауылында тұратын Әлдибекұлы Тәңірберген, Бесқайнар|Бесқайнардағы Алдиярұлы Қабсөлім жөне осы ауылда тұрған марқұм Оспанұлы Нұрқасым, аудан орталығы Балпық кентінде тұратын Смағұлұлы Жапарқұл, "Қарашоқы" ауылында тұратын Халимолла қарт, "Мұқыры" ауылында тұратын Атанбайұлы Рыскелді сияқты көнекөз, құйма құлақ қариялардан 1964 жылдың қыркүйегіне дейін қағазға түсіріп, "Жерұйықта" жарияланған екен.
''Екі ел басы кездессе,
''Ел-жұрттың тірлігін айтады.
''Екі батыр кездессе,
''Алғаны мен бергенін айтады.
''Екі малшы кездессе, ойдағы мен қырдағыны айтады,
''Екі ұста кездессе, балғасының салмағын айтады.
''Екі жаман кездессе, тауды ұмытып, сайдағыны айтады.
''Таудан аққан тас бұлақ, ол да құяр теңізге,
''Арамза адам көз салар, мал ішінде егізге.
''Атадан жаман туса да, тартпай қоймас негізге
''Жақсыдан хат қалады,
''Темірден тат қалады.
''Ақыл ауысады,
''Ырыс жұғысады.
''Татулық үшін дау жаман,
''Ӏштен шыққан жау жаман.
''Үйіңді тікпей тұрып, көршіңді сайла,
''Су салмай тұрып, құлағын байла.
''Артық ас — арам,
''Қайта құссаң — харам.
''Қадірің кетер босқа.
''Өсер елдің баласы арманшыл келеді,
''Өшер елдің баласы жанжалшыл келеді.
''Оңашада ойыңды өлше,
''Көп ішінде бойыңды өлше.
''Ағайынның аласы жаман,
''Абысынның жаласы жаман.
''Ат сүрінбей жер танымас,
''Ер сүрінбей ел танымас.
''Жөн білсең, жолдасыңды сыйла,
''Досың үшін жаныңды қина.
''Қу таяқты кедейге дәулет бітпес деме,
''Бақ пен дәулет басымнан кетпес деме.
''Бойлама иірімге көл екен деп.
''Қадірін білсең, ар қымбат,
''Бағалай білсең, бар қымбат.
''Есекті өмілдіріктесең де ат болмайды,
''Жаманды үйретсең де бас болмайды.
''Ит құтырса, иесін қабады,
''Құл құтырса, құдыққа қармақ салады.
''Опасызға жолама — ойран салар,
''Жақсы келін — от басының олжасы,
''Жаман келін — күйеуінің қолбасы.
''Аш адам не жемейді,
IC 4239
IC 4239 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан SB0-a (жинақы галактика) типті галактика.
Ямады
Ямады — Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Ямадин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 519 адамды құрады. Пошта индексі — 452814, ОКАТО коды — 80259895001.
Балпық би
Шешендік сөздері
''Жас адам не көрмейді.
''Жақсыға айтсаң біледі,
''Жаманға айтсаң күледі.
''Тегі бір теппейді,
Ямады
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
IC 4239
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46872, MCG 5-32-15, ZWG 161.45.
Балпық би
Шешендік сөздері
''Түбі бір кетпейді.
''Қыз өссе — үйдің көркі,
''Гүл өссе — жердің көркі.
''Патшаңыз түзік болса,
Ямады
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
IC 4239
Сыртқы сілтемелер
IC 4239 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Балпық би
Шешендік сөздері
''Жердің үсті қызық.
''Патшаңыз бұзық болса,
''Жердің асты қызық.
''Бірлік бар жерде тірлік бар,
''Ру бар жерде бұру бар.
''Балта сабынан озбайды,
''Соқыр көргенін жазбайды.
''Бақ кетпейді, қуған жетпейді.
''Уайым түбі — тұңғиық, түсерсің де кетерсің,
''Тәуекел түбі — жел қайық, өтерсің де кетерсің.
''Бойдақ қатын үйде тұрмас,
''Оймақсыз ине қолға тұрмас.
''Ән — сәнің, күй — көркің.
Ұрпақтан ұрпаққа жеткен осынау ұлағатты сөздер айтқан адамды әулие емес деп кім айтады. Балпық — батагөй қария, ділмәр шешен ғана емес, ел басшысы — көсем болғаны айдай анық. Оның қарапайымдылығы мен данышпандығы қатар жүргенін мынадан да байқауға болады: дүниеден өзінен бұрын өткен екі-ақ жас үлкен Ескелдіні аға тұтып, өзін жерлегенде денесін екі шақырымдай жерге төменірек қоюды аманат еткен! Екеуінің туғанына да үш жүз жыл толуына байланысты өткен тойларына қатысқанда байқағаным, қайта көтерілген кесенелеріне ағайын-туыстары ғана емес, сол маңайдағы орыстар да, немістер де, корейлер де, барша қауымның аянбай ат салысқаны. Екі жүз жылдан бері бастарына түнегендер бала тауып, ауруынан жазылып, қырсығынан арылып келе жатқан қос әулиеге тұрғызылған зәулім ескерткіштер — ұрпақтар ұмытпайтын белгідей болып алыстан жарқырап көрініп тұр.
Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері Санат:1694 жылы туғандар Санат:1748 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақ хандығы қайраткерлері
Алурлар
Алурлар (жоалур — өз атауы алуа, алулу, лури) — Конго Демократиялық Республикасы мен Угандадағы халық. Жалпы саны 750 мың. Конго Демократиялық Республикасында 450 мың адам, Угандадағы саны 300 мың адам.
Тілі
Тілі дхо алур тілі. Диалектілері: йокот, нан, мамбиса, ваниоро.
Діні
Халықтың көпшілігі дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, олардың ішінде ата-баба культі, тотемшілдік кең таралған.
Тарихы
15 ғасырға дейін алурлардың ата-бабалары Эль-Газал мен Ақ Ніл өзендерінің аралығында өмір сүрді, содан кейін қазіргі Уганда аумағына қоныс аударды, онда олар жергілікті ленду және мади тайпаларымен, сондай-ақ банту халықтарымен (Бира, Банди, т.б.) араласты.
Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері: жазық аудандарда – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жүгері, бұршақ, күнжіт, маниок), таулы жерлерде – мал ұстау (ірі қара, қой, ешкі). Қолөнерден – ұсталық, ағаш ою, төсеніш, себет тоқу дамыған.
Өмір салты
Қоғамдық ұйымның негізін көршілес-тайпалық қауым құрайды. Рулық бірлестіктер, касталық жіктелу, феодалдық қатынастар дамыды.
Дереккөздер
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары Санат:Уганда халықтары
Гуманоид
Гумоноид (humanoides — «адам тәрізді») — аңыздар мен қиялдардағы ақылды адам тәрізді жаратылыс. Гуманоидтарға барлық адам тәрізді жаратылыстарды жатқызбаймыз, бірақ тек ғылымға таныс еместерді, сонда да ағылшын тілінде «humanoid» сөзі сондай-ақ адам тәрізді маймыл, антропоморфтық роботтар, мифологиялық және қиял әдебиетіндегі сипатталған жаратылыстар, адамға ұқсас дегенді білдіреді.
Әдетте айтылатын гуманоидтар туралы уфологиялық әдебиеттерде айтылады, дегенмен барлық гумоноидтардың пайда болуы БҰН-ның қолдауымен болмайды. Сондықтан, осылайша айтуға болады, гумоноидтар жақтастардың қызығушылық заты болады, уфологияда ғана емес, критозоологияда да.
Санат:Уфология Санат:Криптидтер
Сент-Омер (Па-де-Кале)
Сент-Омер (Saint-Omer) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62765, пошта индексі — 62500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 14893 адамды құрады. Халық тығыздығы — 908,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Навеш
Навеш (Naves) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Алмейда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 101 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,41 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Мендонса
Мендонса (Mendonça) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Жозе-ду-Риу-Прету экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Ақсай Қазақ автономиялық ауданы
Ақсай Қазақ автономиялық ауданы — Қытай Халық Республикасының Гансу өлкесінде 1954 жылы 27 сәуірде құрылған әкімшілік аудан. Орталығы — Боложаңзы. Жер көлемі 33733 км2. Ауданда қазақтардан басқа қытай, ұйғыр, дүңгендер мекендейді. Қазақтар саны 2847 адам (1991 ж.). Аудан Гансу, Шыңжаң және Цинхай өлкелерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Жер бедері күрделі, айналасы тау, биік үстірт, құмды шөл дала. Ауасы құрғақ, жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 110 мм. Аудан табиғи ресурстарға бай. Тұрғындары мал шаруашылығымен, балық аулаумен айналысады. 1934 — 1939 ж. Шыңжаң губернаторының қазақтарға қолданған қатаң саясатының нәтижесінде Алтай аймағының Баркөл аудандағы қазақтардан 30 мыңға жуық адам Шыңжаңның шығысындағы Гансу өлкесіне босып кетті. Қазақтар губернатор Шың Шысайдың, Ма Буфаң әскерлерінің шабуылына ұшырады. 1950 ж. ҚХР үкіметі Гансудегі Шыңжанға қайтқысы келген қазақтарды қайтарып, қалғанын сонда орналастырды. Ауданға қарасты 4 ауыл, 13 қыстақ бар. 1955 жылы тұңғыш ауылдық мектеп ашылды. Қазақ мектептерінде қазақ тілінде білім беріледі. 1972 жылдан кәсіби қазақ ойын-сауық ұжымы жұмыс істейді. Мұндағы қазақтар дінін, ұлттық салт-дәстүрлерін сақтаған.
Санат:Гансу өлкесі Санат:Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы
Сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар
thumb|right Шеңбер бойымен қозғалыс кезінде қозғалыстың траекториясы да шеңбер болатыны белгілі. Нүктенің орнын қозғалыс басталғаннан бастап, оның шеңбер доғасы бойымен жүрген жолы арқылы да анықтайды. Шын мәнінде, кез келген физикалық дене сансыз көп нүктелерден тұрады. Ілгерілемелі қозғалыс кезінде әрбір нүктенің жылдамдығы бірдей болады және олар бірдей аралықты жүріп өтеді. Ал қозғалыс кисықсызықты болған жағдайда, бірдей уақыт ішінде сыртқы нүктелер ішкі нүктелерге қарағанда көбірек жол жүреді. Демек, әр нүктенің орнын, орын ауыстыруын және әр нүктенің жылдамдығын білу керек болады. Бұл, әрине, қиын мәселе. Дегенмен қозғалыс тағы нүктенің орын ауыстыруын сипаттау үшін оның бастапқы орны мен t уақыттан кейінгі орнына сөйкес келетін радиустар арасындағы φ бұрыш ты пайдаланатын болсақ, мәселе оңай шешіледі.
Басқаша айтқанда, А нүктесінің шеңбер бойымен қозғалысын қарастырғанда, оны шеңбер центрімен қосатын R радиустың φ бұрылу бұрышымен сипаттау ыңғайлы болып келеді.
Механикада бұрылу бұрышын радианмен өлшеу келісілген. Радиан — ɭ доғасының щындығы R радиусына тең болатын φ центрлік бұрыш. Бұрылу бұрышының уақыт өтуімен өзгеруін бұрыштық жылдамдық арқылы сипаттайды.
Сурет:For11.JPG
Бұрыштық жылдамдық деп дененің бұрылу бұрышының осы бұрылуға кеткен уақытқа қатынасымен өлшенетін шаманы айтады. Бұрылу бұрышы φ әрпімен белгіленеді.
Дененің шеңбер бойымен қозғалысын  қарастырғанда, дененің түзусызықты қозғалысын сипаттайтын жылдамдық та колданыла береді. Бірақ дененің шеңбер бойымен қозғалысы жағдайында оны сызықтық жылдамдық деп атау келісілген.
Сурет:For33.JPG    Сурет:For44.JPG
Бұрыштық жылдамдық пен сызықтық жылдамдықтың жоғарыда алынған формулалары есеп шығару кезінде жиі колданылады.
Дереккөздер
Санат:Физика Санат:Астрономия
Жоғарғы Сенка
Жоғарғы Сенка — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цильма өзенінің оң жағалауынан 304 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Леушинка (өзен)
Леушинка — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Леушинский Туман көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ерлан Есенәліұлы Ақбаров
Білімі
Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің мұнай және газ геологиясы факультетін бітірген (1998), тау-кен-инженері-геолог.
Дереккөздер
<References/>
Санат:25 сәуірде туғандар Санат:Түркістан облысында туғандар Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Қазақстан кәсіпкерлері Санат:1975 жылы туғандар
Допплешванд
250px|thumb|Картада орналасуы Допплешванд (Doppleschwand) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан коммуна. Энтлебух округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 713 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.95 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1001, пошта индексі — 6112.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Тыр (Рутка тармағы)
Тыр — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рутка өзенінің сол жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Ока өзені сағасынан Сура және Ветлуга өзендерін қоспағанда Чебоксар су торабына (Чебоксар суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Шоқылық брекчиялар
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология Санат:Геология
Тыр (Рутка тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Эстернберг
Эстернберг (Esternberg) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Шердинг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2817 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 40 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — SD, ресми идентификациялық коды — 4 14 09.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Ирмгард Вирт (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Жария компания
Әдеттегіде ұлттық заңнама акциялары қор биржасында сатылатын немесе шектелмеген тұлғалар шеңберіне сатылатын компаниялар туралы ақпараттардың жариялылығына белгілі шарттар қояды. Бұл шарттарды орындайтын компаниялар жария компаниялар деп аталады.
Инвестордың көзқарасы бойынша жария компанияның акциялары жария емес компаниялардың акцияларына қарағанда бірнеше себептерге сәйкес өтімдірек саналады:
Қор биржасына шығып, бірақ артынан жұмысын тоқтатқан жария компания шелл-компания (қабық компания) деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Акционерлік қоғамдар
شركة عامة Публічная кампанія Public company fa:شرکت سهامی عام Pörssiyhtiö Société anonyme avec appel public à l'épargne Perusahaan publik Public company 公開会社 Spółka publiczna Empresa pública Публичная компания Публічна компанія Công ty đại chúng 上市公司
Федерико Фернандес
Федерико Фернандес (исп. Federico Fernández; 1989, Трес-Альгарробос, Буэнос-Айрес өлкесінде, Аргентинада туылды) — аргентиналық футболшы, «Суонси Сити » футбол клубының және Аргентина ұлттық құрамасының қорғаушысы.
Эстудиантес
Жалпы «Эстудиантес» клубының тәрбиеленушісі. Алғаш рет 2008 жылы 14 қыркүйекте «Велес Сарсилд» клубына қарсы алаңға шықты. Осы матчтан кейін Феранандес клубтың негізгі ойыншыларының бірі атанды.
2009 жылы Аргентинаның 20 жасқа дейінгі құрамына шақырылыр, Оңтүстік Америка чемпионатына қатысты.
Алғашқы клубы үшін 2009 жылы 2 мамырда Хуан Себастьянның доп беруінен алғашқы голын «Лаунс» клубының қапасына бағытады. Кейінірек, Фернандес клубымен бірге Либертадорес Кубогін жеңіп алды. Турнирде Фернандес алаңға екі рет ауысып кірді, оның бірі 1/4 финалда «Дефенсор Спортигқа» қарсы шығуы.
Наполи
2010 жылы 22 желтоқсанда Фернандес итальянлдық «Наполи » клубына 3 млн.евроға көшіп кетті. Алайда итальяндық командаға тек 2011 жылы ғана қосыла алды.
2011 жылы 2 қарашада Фернандес Суонси үшін алғашқы екі голын Чемпиондар Лигасында мюнхендік Баварияның қақпасына соқты. Бірақ командасы бірінші таймда үш гол жіберіп алғандықтан, командасы 2:3 есебімен жеңіліп қалды.
Суонси Сити
2014 жылы 20 тамызда Фернандес Премьер-Лиганың «Суонси Сити» клубына көшіп, 4 жылдық контракқа қол қойды.
Узуд
Узуд (араб. شَلَّالات أُوزود‎ — /шалля̅́лят ‘у̅́зу̅д/, МФА [ʃaˈllaːlaːt ˈʔuːzuːd], фр. Cascades d'Ouzoud) — Мароккадағы ірі сарқырама, Үлкен Атлас тауында орналасқан. Сарқырама биіктігі — 110 м, су биіктен 3 бағытта құлайды. Бұл сарқыраманың сұлулығы көптеген туристерді қызықтырады, әсіресе сарқыраманың Эль-Абид шатқалы.
thumb|right|200px|
Сарқырама атауы ташехит тілінен аударғанда зәйтүн ағашы деген ұғымды біліреді. Себебі, сарқырама жанындағы дала зәйтүн ағаштары егіліп, үлкен плантацияға айналған, сол жерде зәйтүн майы өндіріледі.
Сарқыраманың ең биік нүктесінде 10 шақты ескі су диірмендері жұмыс істейді. Күн батқаннан соң, сарқырама жанына маймылдарт жиналады. thumb|right|200px|
Сілтемелер
Санат:Марокко сарқырамалары Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Сарга (Ута тармағы)
Сарга — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ут өзенінің оң жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Каврайкий Владимир Владимирович
Каврайский Владимир Владимирович [10 (22). 4. 1884, Симбирск губ-сының Жёребятниково с-сы,—26. 2. 1954, Ленинград] — совет геодезисі, картографы және астрономы. Харьков ун-тін бітірген (1916). 1921 жылдан Әскери-теңіз академиясында жұмыс істеді (1935 жылдан профессор), 1944 жылдан инженер-контр-адмирал. Корабльдің теңіздегі орнын анықтай-тын орналасу сызығы деп аталатын тәсілді және жұлдыздардың биіктігі бойынша уақыт пен ендікті бірден анықтайтын тәсілді жетілдірді. Бірнеше оптикалық приборларды (К. көл-беу өлшегіші, К. пеленгаторы) ойлап тапты. КСРО Мемл. сыйлығының лау-реаты (1952). Ленин орденімен т. б. орден және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Шаймалау
Шаймалау (leaching)– минералдың кристалл торының тұтастығы бұзылмастан одан қандай да бір заттың ерітілуі жəне шығарылуы, ал еріту кезінде кристалл толығымен бұзылады.
Дереккөздер
Санат:Өңдеу жұмыстары
NGC 3608
NGC 3608 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E2 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 14 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3608 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34433, UGC 6299, MCG 3-29-22, ZWG 96.22, KCPG 278B.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Инфекциялық эндокардит
Инфекциялық эндокардит
Инфекциялық эндокардит (ИЭ) – микроб вегетациясы жүрек қақпақтарының жармалары мен жүректің бос қабырғасының эндокардында орналасып, жүректің клапанды аппаратының қызметі мен құрылымын бұзатын эндокардтың микробты қабынуы; инфекциялы процеспен артерия – вена шунты немесе ірі тамырлардың бөлікшелері зақымданса, оны инфекциялық эндоартериит деп атайды. ИЭ 1 млн тұрғынның 14-62 кездеседі. Көбіне 20-50 жастағы адамдар, әйелдерге қарағанда еркектер жиірек (2-3 есе) ауырады.
Патоморфологиясы
Жүректің қақпақтарында құрамында өзгерген фибрин, шөккен тромбоциттер және микроорганизмдердің колониялары бар вегетациялар табылады. Вегетациялар көбіне митральдық және қолқа қақпақтарында орналасады, нашахорларда көбіне үш жармалы қақпақ зақымданады. Вегетациялардан басқа қақпа деструкциясы (қақпа жармасының үзілуі, тесілуі, сіңір хордаларының үзілуі), микотикалық аневризмалар (микроорганизмдердің қолқаның, ішкі органдар мен нерв жүйесінің тамырларының қабырғасына тікелей енуінің нәтижесінде болатын аневризмалар), жүректе және басқа органдарда инфаркттар, абсцестер, микроабсцестер табылады.
Науқас адамдардың әр түрлі тобында кездесетін ИЭ ерекшеліктері.
Науқас адамдардың әр түрлі тобында ИЭ белгілі бір ерекшеліктері болады.
Егде және қарт жастағы адамдарда болатын ИЭ
Егде және қарт жастағы адамдардағы ИЭ ерекшеліктері: дәрігермен бірінші рет кездескенде ауру өте сирек анықталады, көбіне бірінші ретті эндокардит кездеседі, ауру қызбасыз дамиды, жүрек ақауының клиникалық көрінісі анық болмайды, көбіне қолқа қақпақтары зақымданады, неврологиялық симптоматика да солғын болып келеді. Аурудың қоздырғышы – көбіне нәжістік стрептококк және грамтеріс микроорганизмдер. Көбіне қосымша аурулар мен жүрек ырғағы мен өткізгіштігі бұзылуының қосымша кездесуі байқалады.
Протезді қақпақтардың ИЭ
Ерте туындайтын (операциядан кейінгі 2 ай ішінде) және кеш туындайтын (одан кеш пайда болатын) ИЭ ажыратады. Ерте туындайтын протезді қақпақтар эндокардитінде инфекция операция кезінде жұғады, көбіне аурудың қоздырғыштары болып грамтеріс бактериялар, саңырауқұлақтар, дифтероидтар, энтерококтар табылады. Ерте туындайтын ИЭ кеш дамитын эндокардитпен салыстырғанда ауыр дамиды, айқын инфекциялық аурулар белгісі болады, эмболиялық асқынуларға бейімділік байқалады, жиі жүрек әлсіздігі байқалады. Өлім 40-50% жағдайда кездеседі. Протезді клапандардың кеш дамитын ИЭ-ң қоздырғыштары жүректің өз қақпақтарының эндокардитінің қоздырғыштарымен бірдей. Аурудың клиникалық көрінісі онша айқын болмайды. Өлім 20-25% жағдайда кездеседі.
Еңбекке қабілеттіліктің қалпына келу критерийлері
Ондай критерийлерге аурудың басты белгілерінің жойылуы, қабыну процесі белгілерінің болмауы, қан себіндісінің теріс нәтижесі (кем дегенде 3 рет), жүрек пен бауыр қызметінің компенсациялы күйде болуы жатады.
Еңбекке қабілетсіздік сараптамасы
Еңбекке қабілетсіздіктің орташа мерзімі – 2-3 ай, сепсистік процестің активтілігі сақталған күйде ол мерзім 4-5 айға дейін созылады. МӘСК жолдама беру көрсетпелері: сепсистік процестің дамуының ұзарып кетуі, кардит, ауыр ағымды гломерулонефритке қоса айқын жүрек әлсіздігі мен бүйрек жетіспеушілігінің белгілері; ми тамырларының тромбоздары мен эмболияларының салдары (гемипарез, афазия және басқалары), өкпе артериясының қайталамалы тромбоэмболиясы.
Диспансерлеу
Науқас адамдарды диспансерлік есепке алады. 6 ай бойы ай сайын 1 рет қарап тұрылады, кейін жылына 2 рет қаралады, қараған кезде міндетті түрде ЭхоКГ жасау керек.
Карлсхаген
Карлсхаген (Karlshagen) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан курорт. Алдыңғы-Шығыс Померания ауданының құрамына енеді.
курорт тұрақты тұрғындарының саны 3145 адамды құрайды (2010). Алып жатқан жер аумағы 5,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 59 038. курорт басшысы — Марлис Зайфферт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Инфекциялық эндокардит
Прогноз
Ем болмаған жағдайда ИЭ жедел түрі 4-6 апта ішінде өліммен, жеделше түрі – 6 айдан кейін өліммен аяқталады. Жағымсыз болжам белгілері: аурудың себебі стрептококк болмауы, жүрек әлсіздігінің болуы, қолқа қақпақтарының зақымдануы, қақпақ протезіне инфекция жұғуы, егде жас, фиброзды қақпақ сақинасының зақымдануы немесе миокард абсцесі.
Профилактикасы
ИЭ дамуына түрткі болатын факторлардың барында, өткінші бактериемия тудыратын жағдайлардың алдын алу шараларын іске асыру керек:
Крагулево (Добрич облысы)
Крагулево (Крагулево) — Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Добричка қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 79 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9418. Телефон коды — 05776. ЕКАТТЕ коды — 39242.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Добрич облысының елді мекендері
Ғаяз Ысқақи
Ғаяз Ысқақи не Аяз (23 ақпан 1878; Яуширма ауылы — 22 шілде 1954, Анкара) — қоғам қайраткері, татар публицисті. XX ғасырдың I-жартысы аяғында татар, жалпы алғанда, түркі халықтарының болашағы үшін дәйекті күрес жүргізген, оны өмірінің ең үлкен мақсатына айналдырған ұлт ұлдарының ең көрнектісі.
Өмірбаяны
1897 жылы Қазанда медресе бітірді. 1903 жылы Ресей империясындағы мұсылман халықтарының ауыр тағдырына арналған “200 жылдан соңғы апат” деген еңбегін жариялады. 1905 жылы Қазан қаласындағы қазақ, татар, башқұрт жастарын біріктірген “Хуррият” (“Бостандық”) ұйымын құруға жетекшілік етті. “Тан иолдызы” (“Таң жұлдызы”) газетін шығарды. 1-орыс революциясы жылдары өткен Бүкілресейлік мұсылман съездеріне қатысты. 1906 жылы Архангельскіге жер аударылды. 1908 жылы айдаудан қашып құтылып, Түркияға өтіп кетті. 1913 жылы Ресейге оралып “Ил” (“Ел”), “Сюз” (“Сөз”) газеттерін шығарды. 1916 жылы Мемлекеттік думадағы мұсылман фракциясының бюросы құрамына сайланып, онда Ә. Бөкейхановпен және М. Шоқаймен тығыз қарым-қатынаста қызмет етті. 1917 жылы мамырда Мәскеуде өткен Ресей мұсылмандары съезінде Бүкілресейлік мұсылман кеңесіне мүше болып сайланды. Ж.Досмұхамедов, У.Танашев, Ж.Ақпаевтармен бірге бұл ұйымның атқару комитеті құрамына кірді. 1917 жылы қарашада Қазан, Үфі, Орынбор губ-ларының террриториясын қамтыған Еділ — Орал автономиясын құруға қатысып, оның сыртқы істер жөніндегі департаментін басқарды.
Эмиграцияда
Эмиграцияда Ғаяз Ысқақи негізінен саяси жұмыстармен айналысқан, бірақ өзінің әдеби қызметін де тоқтатқан жоқ. Қуғын-сүргін кезінде жазылған ең танымал туындылары - «Екі оттың арасы» мен «Толқындарда» драмалары, «Үйге барар жолда», «Күз», «Ұлы мереке» романдары мен әңгімелері және «Жан Байвич» комедиясы. Бұл жұмыстарда басты арқауы - патша үкіметінің татар халқына жасаған езгісі, татарлардың езілген мемлекеті және олардың Ресейдегі қайғылы тағдыры. Большевиктер Ғаяз Исхакидің қоғамдық-саяси және әдеби қызметін жасырды, ал Кеңес заманында оның аты татарлардың басым көпшілігіне белгісіз болды.
1928 жылы Берлинде «Милли юл» (Ұлттық жол) журналын шығара бастады. Бұл журнал өте бай материалдарға сүйене отырып, Татар және Башқұрт республикаларында большевиктердің саясатын талдады.
1934-1938 жылдары Ғаяз Ысқақи Манчжурия, Корея, Жапония, Арабия түбегі және Финляндияны аралады. Бұл елдерде ол татар эмигранттарын ұйымдастырумен айналысқан. Татар эмигранттарының едәуір бөлігі өмір сүрген Қиыр Шығыста болған кезінде Ысқақи «Милли байрак» (Ұлт байрағы) газетінің шығуын ұйымдастырды. Сол кезде Қиыр Шығыста шақырылған Ұлттық Құрылтай Ғаяз Ысқақты Ұлттық Кеңестің төрағасы етіп сайлады.
Мүкден қаласында 1935 жылы ақпанда оның бастамасымен Мүкден конгресі шақырылды.
Польшаға сапары кезінде Ғаяз Ысқақи «Прометей» Варшава ұйымының қызметіне белсене қатысты, оның «Сіздердің және біздің бостандығымыз үшін!» деген ұраны әйгілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Прометей бірқатар халықтардың большевиктерге қарсы азаттық қозғалысының негізгі орталығы болды. Өзара шабуыл жасамау туралы кеңес-герман пактісі, сонымен қатар Польшаны кейін бөлшектеу Ысқақидың саяси қызметін уақытша тоқтатты. «Прометей» ұйымының мүшелері Варшавадан кетуге мәжбүр болды. Берлиндегі «Милли Юл» журналы 1939 жылы қыркүйекте Германия үкіметінің бұйрығымен жабылды.
Түркияда
Кейінірек Ғаяз Ысқақи Түркияға қоныс аударып, өзінің саяси және әдеби қызметін жалғастырды. Елу жылдық саяси, публицистикалық және әдеби қызмет барысында Ғаяз оннан астам татар газет-журналдарын шығаруға бастама көтерді және елуге жуық әдеби-публицистикалық шығармалар жазды, олар әлі күнге дейін өз маңызын жоғалтпаған.
Ғаяз Ысқақи 1954 жылы Анкара қаласында дүниеден өтті. Оның денесін Ыстанбұлда жерледі.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том
Санат:Татар жазушылары Санат:Саяси эмигранттар Санат:Ресей революционерлері
Актиния
Дене сипаттамасы
Актиниялардың пішіндері әр түрлі болып келеді. Ең кіші актинияның диаметрі небәрі 0,38 см, ал биіктігі 0,4 см болады, ең үлкенінің диаметрі 1,8 м, ал биіктігі 1,2 м-ге жетеді. Олардың көбінің реңдері көк, жасыл, күлгін, қызыл немесе қызыл-сары болса, кейбіреулері өздерінің айналасындағы түспен бірдей болу үшін басқа түске ауысуы мүмкін. Актиниялардың милары болмайды. Жүйке жүйелері қарапайым болып келеді.
Таралуы
Көбінесе тропикалық және субтропикалық суларда кездеседі.
Қара теңізде, Баренц теңізінде және Қиыр Шығыс теңіздерінде көп болады.
Қоректері
Актиниялар – етқоректі. Олар балықтармен, мидиялармен, зоопланктондармен және шұбалшаңдармен қоректенеді. Олар өздерінің тілдерімен құрбанына уын дарытып, оны сал қылады. Кейін мұрттарымен құрбанды аузына алып келеді. Актиниялардың асқазандарында мықты қорытқыш шырын болады, ол қорегін жылдам қорытуға көмектеседі.
Көбеюі
Актиниялар жыныстық жолмен де, жыныссыз жолмен де көбейеді. Ұрғашы актиниялар жұмыртқа өндіріп, оларды ауыздары арқылы суға жібереді. Еркек актиния аталық ұрықтарды өндіріп, суға жібергенде олар жұмыртқаларды ұрықтандырады. Ұрықтанғаннан соң жұмыртқа дернәсілге айналып, маржанға немесе басқа да бір қатты затқа бекініп, әрі қарай жетіледі. Актиниялардың кейбір түрлері – гермафродиттер, яғни бір ғана организмде еркек және ұрғашы дараның көбею мүшелері бар. Актиниялар, сонымен қатар, бүршіктену арқылы да көбейеді. Актинияның денесінде қалыптасқан кішкентай полиптер бөлініп, дамып, ересек актинияға айналуы мүмкін.
Актиниялар мен теңіз шаяндары
Кейбір актиниялар көптеген жануарлармен симбиозды қатынас түзеді. Олар теңіз шаяндарының сауыттарына жабысып алады. Олар шаяндарға қорғаныс болса, ал актиниялар шаянның арқасында жүріп оның қоректерінің қалдықтарымен қоректене береді. Диуана шаян мен актиниялардың қатынастары симбиозды қатынастардың мысалы бола алады. Бұл шаяндар ұлулардың ескі жабындарын мекендейді. Олар өздерінің жабындарын жаңа жабынға ауыстырған кезде сол актиниямен бірге жаңа жабынға көшеді.
Дереккөздер
Санат:Ішекқуыстылар
Пептизация
Дереккөздер
Санат:Коллоидты химия
Дұрыстау
Дұрыстау, дәлдеу (Выверка) — тетіктердің немесе олардың беттерінің өзара дұрыс орналасуын тексеру.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Зура Бостанқызы Кешилева
Зура Бостанқызы Кешилева (13.3.1940 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы Мамлют қаласы) – медицина ғылымының докторы (1990), Қазақ КСР-інің еңбек сіңіргендәрігері (1990), Америка дерматологтар академиясының мүшесі (1994).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Шын мәніндегі зақымдану радиусы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Сен-Илер-де-Ланд
Сен-Илер-де-Ланд (Saint-Hilaire-des-Landes) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,27 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35280, пошта индексі — 35140.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 988 адамды құрады. Халық тығыздығы — 54,08 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
951 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:951 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:951 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Йеловарник
Йеловарник (серб. Јеловарник) — Сербияда орналасқан сарқырама.
thumb|right|200px|
Биіктігі— 71 м, бұл елдегі ең ірі сарқырама. Йеловарник Сербияның ұлттық саябағы Копаоникте 1500 м биіктікте орналасқан. Ол Пика қаласынан 2,5 км қашықтықта орналасқан. Сарқырама 1998 жылы зерттелген.
Сарқырама қолжетімділігі қиын орманда ( арша, қайың), жалпы аумағы — 57 га, онда батпақ өсімдіктері (Parus palustris), кәдімгі жулан (Lanius collurio), ақ қаратамақ (Motacilla alba), қалақай (Troglodytes troglodytes) және суық торғай (Pyrrhula pyrrhula) мекен етеді.
Ескертпелер
Санат:Сербия сарқырамалары Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Ла-платалық дельфин
Ла-платалық дельфин — ең кішкентай өзен дельфині. Оның ұзындығы 1,5 м-ге дейін, салмағы 50 кг-ға дейін жетеді. Бұл дельфинді Бразилия, Уругвай және Аргентинаның жағалау аймақтарынан кездестіре аламыз. Оның тұмсығы – барлық киттәрізділердің ішіндегі ең ұзыны. нобай|солға|200px|Бассүйегі
Дереккөздер
Санат:Дельфиндер
Қыз Жібек көшесі (Алматы)
Орналасқан жер
Көше Медеу ауданында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Уәйіс Хан
Уәйіс хан (т. ж. б. – 1428) – Моғолстан ханы (1418 – 28). Шағатай әулетінен шыққан, Шир-Әли Оғланның баласы. 14 ғасырдың басында Моғолстанның белгілі ханы Қызыр Қожа ханның (1389 – 99) балалары – Шами-Жахан, Шир-Мұхаммед Оғлан, Шир-Әли және Шаї-Жахан билік құрған кезде өзара күрес басталды. Уәйіс хан 1418 жылы немере ағасы Шами-Жаханды өлтіріп, өзін хан жариялады. Осы кезде Уәйіс ханның екінші бір немере ағасы Шир-Мұхаммед Оғлан хандыққа таласты. 1421 жылдың басында Әмір Темірдің немересі Ұлықбектің әскери күшінен қолдау тапқан Шир-Мұхаммед Оғлан хан тағына толық бекіп, Моғолстанның көп жерін өз билігіне біріктіруге мүмкіндік алды. Дегенмен, олардың арасындағы күрес толастамай, бірнеше шайқастар болды. Тараз қаласы төңірегіндегі Қайынлық деген жерде болған шайқастан кейін Уәйіс хан Моғолстанның оңтүстік-шығыс жағына қашып кетті. Осы аймақта ол өз төңірегіне жақтастарын жинап, көшіп-қонып жүрді. Біраз уақыт Шығыс Түркістандағы Лоба, Катек және Сарыұйғыр деген жерлерді мекендеді. 1422 жылы Уәйіс хан Турфан атырабын басып алды. Астанасы Іле бойындағы Ілебалық қала болды. Бірақ бұл жерде көп тұрақтамай, Түркістанға келіп, осы қаланың әмірі қыпшақ Шайх Нұр-әд-Диннің қызына үйленді. Түркістан билеушісінің көмегіне сүйенген Уәйіс хан билік үшін қайта күрес бастады. Бұл уақыт Ұлықбектің Шир-Мұхаммедке қарсы жорыққа шығып, Моғолстанға басып кірген кезі болатын. 1425 жылы Ұлықбек Шир-Мұхаммедті өлтіріп, әскерін талқандады. Моғолстандағы билік қайтадан Уәйіс ханның қолына көшкенімен, көп ұзамай Ыстықкөл маңындағы Сатук ханмен болған ұрыста қаза тапты. Моғолстанда екінші рет билік құрған кезеңде Уәйіс хан (1425 – 28) өз иеліктерінің оңтүстік-шығыс шекарасын қалмақтардан қорғауға көп көңіл бөлді. Қалмақтарға қарсы соғыстарда оның негізгі тірегі дулат, қыпшақ, ұйғыр, найман, ичкилин, кончи, т.б. тайпалар болды.
Уәйіс хан 1418 ж. нағашысы Шами Жаханды өлтіріп, өзін хан жариялады. Осы кезде Уәйіс ханның тағы бір нағашысы Шир - Мұхаммед Оғлан хандыққа таласты. 1421 ж. басында Темірдің немересі Ұлықбектің әскери күшінен қолдау тапқан Шир - Мұхаммед Оғлан хан тағына толық бекіп, Моғолстанның кеп жерін өз билігіне бағындыруға мүмкіндік алды. Дегенмен, олардың арасында бірнеше шайқастар болды. Қайынлық деген жердегі (Тараз төңірегі) шайқастан кейін Уәйіс хан Моғолстанның оңтүстік - шығыс жағына қашып кетгі. Осы аймақта өз төңірегіне жақтастарын жинап, көшіп-қонып жүрді. Біраз уақыт Шығыс Түркістандағы Лоба, Катек және Сарыұйғыр деген жерлерді де мекендеді. 1422 жылы Уәйіс хан Тұрфан атырабын басып алды. Уәйіс хан өз астанасын Іле бойындағы Ілебалыққа көшіруге мәжбүр болды. Бұл жерде көп тұрақтамай, Түркістанға қоныс аударып, осы қаланың әмірі қыпшақ Шайх Нұр ад - Диннің қызына үйленді. Түркістан билеушісінің көмегіне сүйеніп, енді Уәйіс хан өкімет билігі үшін күрес бастады. Бұл уақыт Ұлықбектің Шир-Мұхаммедке қарсы жорыққа шығып, Моғолстанға басып кірген кезі болатын. 1425 ж. Ұлықбек Шир- Мұхаммедті өлтіріп, әскерін қиратты. Моғолстандағы өкімет билігі қайтадан Уәйіс ханның қолына көшті. Бірақ көп ұзамай Уәйіс хан Ыстықкөл маңындағы Сатук ханмен болтан ұрыста (1428) қаза тапты. Моғолстанда екінші рет билік құрған кезенде Уәйіс хан (1425-28) өз иеліктерінің оңтүстік - шығыс шекарасын қорғауға көп көңіл бөлді. Қалмақтарға қарсы соғыстарда оның негізгі тірегі дулат, қыпшақ, ұйғыр, найман, ичкилин, кончи, т. б. тайпалар болды.
Дереккөздер
Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары
Көрші (журнал)
thumb|«Көрші» журналының 1-ші нөмірі «Көрші» журналы — қазақ тілінде кирил жазуымен шығатын айлық басылым, 2006 ж. наурызда жарық көрген.
Шығарушы орындар: Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы шетелдермен мәдени байланыс қоғамы, Қазақстан Ұлттық Кітапханасы жанындағы «Рух—Мирас» қоғамдық бірлестігі.
Бас редакторлары: Әуелқан Қалиұлы (Қытай), Мұрат Әуезов (Қазақстан).
Редакция алқасы:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан журналдары Санат:Қытай
Мехди Тарат
Мехди Жан Тахрат (مهدی طاهرات, 24 қаңтар 1990 ) — алжирлік футболшы, "Ланс" клубы мен Алжир Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. 2019 жылғы Африка Ұлттары Кубогының жеңімпазы.
Клубтық
Карьерасында тек франциялық клубтарда ойнаған. "Ланс" клубының түлегі. 2008 жылы "Эври" әуесқой клубында кәсіби карьерасын бастады да, Бір маусымнан соң "Сент-Женевьев" клубына ауысты.
2014 жылы үшінші лигадағы "Париж" клубының қатарын толықтырды.
2016 жылы "Анже" клубына ауысып, тұңғыш рет 1 лигада ойнады.
Сілтемелер
Санат:Алжир футболшылары Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ланс ФК ойыншылары Санат:Валансьен ФК ойыншылары Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Ертедегі темір дәуірі тайпаларының шаруашылығы
Ежелгі металлургия
thumb|200px|[[Темір дәуірінен қалған ескерткіш]] Қазақстан аумағында тау-кен ісі мен металлургия қола дәуірінен бастап дамыды. Осы кездегі кен орындарының көпшілігі ерте темір ғасырында да кен өндіруді тоқтатқан жоқ. Ежелгі металлургия орталықтары — Орталық және Шығыс Қазақстанда болды. Орталық Қазақстандағы мыстың орасан үлкен кен орындары — Жезқазған маңында, қалайы — Атасу мен Ұлытауда болса, Шығыс Қазақстандағы мыс пен қалайының бай кен орындары Қалба мен Нарын жоталарында кездеседі.
Темір өндірісі біздің заманымызға дейін VIII—VII ғасырларда пайда болған. Металлургияның дамуы мыс пен полиметалл, алтын мен күміс кен орындарын игеру кезінде кендерден металдарды балқытып алу шеберлігіне байланысты алынған.
Ежелгі металлургтер көптеген әр түрлі құралдарды пайдаланды. Тау-кен өндірісінің тас құралдарына келсек, бұл кен мен тау жыныстарын қопаруға арналған салмағы 40 кг-ға дейінгі қуатты шой балғалар, кен кесектерін уатып-ұсақтауға арналған ірі тас балғалар, салмағы 10 кг-ға дейінгі сына пішіндес тас қайлалар немесе кенді уатуға арналған шоттар. Одан әрі кен шикізаттарын уақтап-балқытуға арналған анағұрлым жеңіл түрдегі қол балталар, балғалар мен келсаптар пайдаланылды. Құралдардың едәуір бөлігі кенді қоспалардан тазартып, сұрыптауға арналды.
Металлургия өндірісін жетілдіру қорытпаларды алуға мүмкіндік берді, бірінші кезекте қола қорытпасы алынды. Қола дегеніміз—мыс пен қалайының қоспасы екені бізге мөлім. Алайда Қазақстан аумағында табылған қоладан жасалған бұйымдардағы қалайының мөлшері бірдей емес. Бұл кен орнындағы қалайының шоғырлануына да байланысты болды. Қоланың құрамында қорғасынның, құшаланың (мышьяк), никельдің және сурьманың қоспалары кездеседі.