cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кіші Гуж
Кіші Гуж — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопь-Ю өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мөлдір
Мөлдір. Бұл сөзді естісек, есімізге «тұнық, таза (су)» ұғымы түседі. «Мөлдір бұлақтан су ішудің өзі — бір ғанибет» (I. Омаров, Шабыт.). Қырғыз тілінде дәл осы мағынада «мөлтүр» болып дыбысталады. Сөздің алғашқы түбірі «мөл» болғандығын да қырғыз тілі дерегінен байқаймыз. Мұнда «тұнық, таза» мағыналарын -түр қосымшасынсыз-ақ, «мөл»-дің қара басы бере алатыны былай тұрсын, «адал», «сұлу» іспеттес ауыспалы мағыналарды да меншіктенеді. Ал қазақ тілінде бұл жоқ.
моңғол тобындағы тілдерді айтпағанда, түркі тілдерінің кейбіреуінде дәл осы тұлғаға өте сәйкес сөздердің екінші мағынасы ұшырасады: қырғызша — мөндүр (аталған сөздік, 534), хакас тілінде — миндір, ұйғырша — мөлдүр сөздері біздегі «бұршақ (жауын-шашын түрі) мағынасына нұсқайды.
моңғолша — мөндөр, қалмақша — мөндр сөздері де аспаннан жауатын «бұршақ» мағынасында қолданылады. моңғол тобындағы тілдерге түркі тілдерінен ауысуы ықтимал. Өйткені тазалық пен тұнық мағынасын білдіретін сөз түбірі — «мөл» түркі тілдері ішінен (қырғыз тілінен) табылуы осыған жетектейді. Әрине, кесіп-пішіп айту қиын. Аспаннан жауған бұршақтың да өте тазалығын теріске шығару қиын. Жердегі судың тазалығын бүршақ тазалығына теңеу арқылы да қазақ тіліндегі «мелдір» сөзінің пайда болуы мүмкін. Алғашқы кездерде моңғол, түркі тілдеріне ортақ болып, кейін әрқайсысы өзінше мағына беру де болмайтын құбылыс емес.
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
IC 871
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 46321, UGC 8358, MCG 1-34-16, ZWG 44.58, NPM1G +04.0393, IRAS13155+0439.
IC 5310
IC 5310 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71146, ESO 605-1, NPM1G -22.0398.
Сыртқы сілтемелер
IC 5310 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Вилле-ле-Муаврон
Вилле-ле-Муаврон (Villers-lès-Moivrons) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54577, пошта индексі — 54760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 133 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,67 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Жетісу Алатауы
Жетісу Алатауы — Қазақстандағы ірі, әрі құрылымы жағынан күрделі тау жүйелерінің бірі. Жетісу тау жүйесінің солтүстік және солтүстік-батыс жалғасы. Ол солтүстік-шығысында Алакөл қазаншұңқыры мен оңтүстік-батысында Іле өзені аңғары аралығында созыла орналасқан. Ұзындығы 450 км, ені 100-250 км. Жетісу Алатауын батыста Көксу, шығыста Боротола өзендері бөліп жатады. Осы екі бөлік Солтүстік және Оңтүстік Жетісу Алатауы болып, екі үлкен тау жотасын құрайды.
Географиялық құрылысы
Оңтүстік Жетісу тау жүйесінің Сарышоқы мен Борохоро жоталары түгелдей дерлік Қытай жерінде жатыр. Қазақстан шекарасына таянған жерде Орқашар Барлық тауымен (3300 м) жалғаса отырып, Жайыр Майлы атты аласа жотаға ауысады. Осы жоталардың арасында кезінде тектоникалық козғалыстардан пайда болған үлкен аңғар бар. Ол кей жерлерде батпақты, қамысты, кей жерде құрғақ дала боп кетеді. Аңғар бойында үйінді тастар көп. Жергілікті халық оны қорым дейді. Осы аңғар аркылы Ебінұр көлінің қазаншұңқыры (Қытайда) Алакөл қазаншұңқырымен шектеседі. Осы алкап Жетісу (Жоңғар) қақпасы деп аталады. Ерте замандардан бастап осы қақпа арқылы Шығыс Еуропа мен Азияны, Қазақстанды жалғастырған Жібек жолы өткен, онымен Шыңғыс хан жаулаушылары, Жоңғар шапқыншылары жүрген. Жетісу Алатауының қазақстандык бөлігі осы қақпаның батысынан басталады да, батыска қарай Боротола өзеніне дейін Қытай-Қазақстан шекарасы бойымен созылады. Осы жерде Жетісу Алатауы асимметриялық құрылымдағы алып таулы жотаға айналады.
Жер бедері
Көксу өзенінің екі жағын алып жатқан Жетісу Алатауының солтүстік, оңтүстік жоталарының да өзара ерекшеліктері бар. Солтүстік жотаның ең биік нүктесі Бесбақан (биіктігі 4622 м), оңтүстік жотаның биік нүктесі Мұзтау (4370). Солтүстік Жетісу жотасы сатылап, солтүстік-шығысқа қарай аласарып, кең жазыққа айналады. Оның алғашқы сатысы - Тастау, Ақан жайлау, Қотыртас, Мыңшұңқыр жоталары (2800-3000 м). Бұлардың араларында тау аралық қысқа аңғарлар мен қазаншұңқырлар орналасқан. Оның ең ірісі - Ойжайлау қазаншұңқыры. Екінші саты Ойжайлаудан солтүстікке қараған Күнгей, Ешкіөлмес, Суықтay, Қарашоқы, Желдіқарағай тaу жүйелері (2000 м). Үшінші саты Шыбынды, Қарасарық, Қырықкөл (1500-1600 м) тау алды алқаптары, олардың солтүстік шығысына Текелі мен Сайқан таулары (1100 м), Баянжүрек, Қойтас, Малайсары жоталары да кіреді.
Оңтүстік Жетісу жотасының жер бедері де сатылы келеді, бірақ солтүстік жотаға қарағанда күшті тілімделген. Оның батысы мен оңтүстік батысында Итшоқы, Қотырқайың, Алтынемел, Суаттау тау алды жоталары орналасқан. Бұлар Іле өзені аңғарына жақындап келеді.
Солтүстік беткейдің жер бедері жазық, көлбеу келеді, тау қыраттарының төбесі тегіс. Тау қыраттарын бөліп жататын алаптары тік беткейлі, тілімделген, оңтүстік беткейлері құламалы. Солтүстікке қарағанда тау төбелері жазық емес, көтеріңкі.
Геологиялық құрылымы
Жетісу Алатауының құрылымы кембрийге дейінгі жыныстар мен палеозой жыныстарынан тұрады. Оның жоталары кембрийге дейінгі граниттер мен кристалды тақтатастардан түзілген. Каледон қатпарлығында алғаш көтерілген Жетісу Алатауының солтүстік және солтүстік-батыс бөліктерінде силур мен девон құмтастары мен сазды тақтатастардан тұратын негізгі жыныстармен бірге палеозой шөгінділері де мол. Таудың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде жоғарғы палеозойдың жыныстары көп. Олар карбон мен пермьнің құмтастары мен тақтатастарынан, әктас пен конгломераттардан түзілген. Тау аралық аңғарлар мен қазаншұңқырларда, тау етектерінде палеоген мен неоген шөгінділері кездеседі.
Жетісу Алатауы каледон мен герциндегі тау түзілуі кезінде қатпарлы тауға айналса, ал мезозой мен төменгі кайнозойда сыртқы күштің әсерінен мүжіліп, аласарып тегістелсе, кейінгі Альпі қатпарлығының күшті болуына байланысты қатпарлы-жақпарлы биік таулы өлкеге айналған. Жер бедерінің қалыптасуына ертедегі және осы күнгі мұз басулар да ықпал жасаған. Мұз басудың ізі әр жерде-ақ байқалады. Ағысы қатты болғандықтан өзендердің табан эрозиялық әрекеті де күшті, сондықтан өзен аңғарлары шатқалды, құзды болып келеді.
Климаты
Жетісу Алатауы мұхиттардан алыс орналасқан. Оның климатына Арктиканың суық ауасы мен Тұранның ыстық ауасы әсер етеді. Тау етегінде неғұрлым кұрғақ, континентті климат болып келеді. Биік тау беткейлерінде климат қоңыржай: қысы суық, жазы қоңыр салқын, ауаның орташа температурасы қаңтарда -10°-11°С, шілдеде 18°-20°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 600-800 мм, оңтүстік-шығыста - 400 мм. Қыста қар көп түседі, тау бастарында мұздықтар калыптасқан.
Жетісу кақпасынан Ебі желі соғады. Ол Барлық, Майлы жоталарынан соғатын циклон мен Жетісу қақпасының оңтүстік-шығысы арқылы өтетін антициклонның түйісуінен болады. Ебі желі - жылы жел, жылдамдығы 60-80 м/сек. Көбіне 1-2, кейде 3-7 тәулік бойы соғады. Осы қақпа бойымен Сайқан тауы жағынан сәуір, қыркүйек айларында Сайқан суық желі соғады.
Өзен-көлдері
Жетісу Алатауында су қоры мол. Оның өзендері сол аймақтағы көлдерге құяды. Солтүстігінде Ырғайты өзені Жалаңашкөлге, Жаманты (өзен) Алакөлге, Тентек өзені Сасықкөлге құяды. Тау өзендерінің көбі (Лепсі, Сарқан, Бүйен, Ақсу) Балқашқа бағытталған.
Оңтүстік жағының су қоры аздау. Қытаймен шекарадан Қорғас өзені ағып, Ілеге қосылады. Оның батыс жағынан Өсек өзені құяды. Бороходзир өзені Ілеге жетпей тартылып қалады.
Жетісу Алатауының Солтүстік және Оңтүстік жоталарының арасынан Қаратал өзені ағып шығады. Ол Көксумен, Быжымен (оның салалары Мақаншы, Қара, Сарыбұлақ, Қусақ) бірге Балқашқа құяды.
Мұздықтары
Жетісу Алатауының үлкен өзендері бастау алатын тау шыңдарында мұздықтар орналасқан. Мұздықтардың көбі солтүстік жотада орналаскан. Онда жалпы ауданы 996 км2-ге жететін 700 мұздық бар. Ең үлкен мүздықтар Лепсі өзенінің басында. Жетісу Алатауының мұздықтары Ырғайты, Тентек, Лeпci, Басқан, Сарқант, Ақсу, Бүйен сияқты жеті топқа бөлінеді.
Табиғат зоналары, өсімдіктері мен жануарлары
Жетісу Алатауы Сібір мен Орта Азия тауларының аралығында жатқандықтан екі арадағы өткел қызметін атқарады. Оның солтүстігінде сібірлік шалғынды орман, оңтүстігінде далаға тән ландшафт калыптасқан. Таудың биіктік белдеулері шөл, шөлейт зоналарынан (300-600 м-ден 1200-1400 м-гe дейін) басталады. Мұнда егіндік жерлер мен мал жайылымдары алып жатыр. Егістікке көкөніс, бау-бақша, жеміс ағаштары, екпе шөп және дәнді дақылдар өсіріледі. Одан жоғары дала зонасы (1000-1400 м-ден 1800-2000 м-ге дейін) жатады. Онда шырша, самырсын ағаштары өседі. Жануарлардан бұғы, аю, елік, т. б. кездеседі. Шалғындары мал жайылымына қолайлы. Таудың биік белдеуі солтүстікте 2200-2400 м-ден, оңтүстікте 2400-2500 м-ден жоғары басталады. Онда субальпілік шалғындар, омбы қарлар, мұздықтар кездеседі. Биік тау сілемдерін малшылар жайылым есебінде пайдаланады.
Жануарлар дүниесінде алтайлық және тянь-шаньдық түрлер көп. Олар да зоналық заңдылық бойынша тараған.
Дереккөздер
Санат:Жетісу Алатауы Санат:Қазақстан таулары Санат:Қытай таулары
Достық (Келес ауданы)
Достық — Түркістан облысы Келес ауданы, Ұшқын ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 809 адам (408 ер адам және 401 әйел адам) болса, 2009 жылы 1559 адамды (814 ер адам және 745 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Келес ауданы елді мекендері
Байа
Байа (بيعة"келісім-шарт")- бой ұсынуға және бағынуға ант беру.
Байа қайсыбір адам билігін көпшілік алдында мойындау рәсімі ретінде кең тараған. Бағынуға келісудің белгісі ретінде ант беруші, ант алушымен алақан ұрыстыру жоралғысын жасайды. Байаның көмегімен жоғары билікті қабылдап алушыны, келісім-шартты бекіту, жоғары дәрежелі қызметте тағайындау және оларды қарауындағыларға таныстыру арқылы жүзеге асады. Әдет-ғұрып ретінде байа діни басқару орныққан жерлерде күні бүгінге дейін сақталып келеді. Байа туралы Исламда біртұтас пікір қалыптаспаған.
25 қазан
Оқиғалар
1990 ж. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Егемендік Жарияламасын қабылдады.
Байа
Дереккөздер
Санат:Ислам терминдері Санат:Ант пен серт Санат:Сопылық Санат:Сопылық терминдері
Гиппарх
Гиппарх Никейский (шамамен 190ж б.з.б.- 120ж б.з.б.; көне грекше - Ἳππαρχος) - көне уақыттың ғаламат астрономы атанатын II ғасырда өмір сүрген грек астроомы, механик, географ, математик. Гиппархтың ең бағалы еңбегі оның Көне Вавилон астрономиясына грек геометриясындағы аспан денелері қозғалысы моделіне жуық дәлдік алып келгені болып саналады.
25 қазан
Сыртқы сілтемелер
Санат:25 қазан
Барга
Барга  (Barga) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Лукка провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 186 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 153 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 67 км² шамасында. Пошта индексі — 55051.
Елді мекеннің қамқоршысы — святой Христофор.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Комша (Ежуга тармағы)
Комша — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ежуга өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін алып жатады. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Черни-Врых (Монтана облысы)
Черни-Врых (Черни връх) — Болгариядағы ауыл. Монтана облысына қарасты Вылчедрым қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 514 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3649. Телефон коды — 09749. ЕКАТТЕ коды — 80933.
Дербес жүйе
ДЕРБЕС ЖҮЙЕ (Персональная система; personal system) — қызметтік сипаттамасы бір адамға ғана арналған қолданбалы жүйелерді құруды жасақтайтын дербес компьютер.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Швебиш-Халль (аудан)
Швебиш-Халль (Landkreis Schwäbisch Hall) — Германия ауданы. Аудан орталығы — Швебиш-Халль қаласы. Аудан Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан. Штутгарт әкімшілік округіне бағынады. Жер аумағы 1.484,06 км² шамасында. Тұрғыны 189 842 адамды құрайды. Халық тығыздығы 128 адам/км². Ауданның ресми коды — 08 1 27.
Аудан 30 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг аудандары
Нағыз әлеуметтік себептер
Нағыз әлеуметтік себептер - адамдарға жақсылық жасауға айқын және сапалы ұмтылысты қамтитын адам мінез-құлық себептері. Бұл себептер тәрбиелеу үрдісі мен қоршаған ортаның ықпалымен құрылады.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Кабра-де-Мора
Кабра-де-Мора (Cabra de Mora) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Гудар-Хаваламбре ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Кюнеж
Кюнеж (Cunèges) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,98 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24148, пошта индексі — 24240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 311 адамды құрады. Халық тығыздығы — 52,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Жан Боден
thumb| Боден Жан Жан Боден (1530-1596) - атақты француз саяси ойшылы, құқықтанушысы, егемендік теориясының негізін қалаушы.
"Мемлекет жайлы алты кітап" еңбегінде ол монархияның шексіз егемендігін қолдады, бірақ монарх билігі құдайдан еместігін алға тартты. Сондай-ақ, ол Макиавелли сияқты саясатты дін мен моральдан ара жігін ажыратып қарастырды. "Мемлекет - әулеттер мен оның иелігіндегілерге егеменді биліктің әділетті билік жүргізуі" деді. Бұл анықтамада егеменді билік және мемлекеттік мүлік ұғымдарына назар аударады. Мемлекеттік басқару жеке әулеттердің мүлкіне емес, тек мемлекеттік мүлікке қана жүреді. Боденнің пікірінше, мемлекеттік биліктің егемендігі пападан да, империядан да, ішкі сословиелік күрестен де тәуелсіз бөлінбес, шексіз, жоғарғы билік. Ол шексіз монархия мен ұлттық мемлекетті жақтады. Егеменді биліктің құрамдас бөліктері: заң шығарушы құқық, бейбітшілік пен соғыс құқы, жоғары лауазымды шенеуніктерді сайлау құқы, рақымшылық ету құқы, ақша басу құқы, - дейді ол. Ж.Боден Монтескьеден әлдеқашан бұрын қоршаған ортаның тұрмысқа, адамдардың психологиялық ерекшеліктеріне, олардың бірге тұру түрлеріне ықпалын анықтаған. "Тарихты оңай зерттеу әдісі" еңбегінде ол осы мәселені жан-жақты ашып қарастырған. Ж.Боден Макиавеллидің ізінше шіркеуден тәуелсіз саяси ғылымға жол ашып, мемлекеттік егемендіктің қажеттігін дәлелдеп, құқық құндылығын арттыруда еңбек сіңірді.
Дереккөздер
Санат:1530 жылы туғандар Санат:1596 жылы қайтыс болғандар Санат:Франция саясаткерлері Санат:Франция құқықтанушылары Санат:Францияда туғандар
Джастин Джуко
Джастин «Қиратушы» Джуко (Justin "The Destroyer" Juuko; 26 желтоқсан 1972 жыл, Масаки, Уганда) - угандалық әуесқой әрі кәсіпқой боксшы, шыбын салмақ, жеңіл салмақ, жартылай орта салмақта өнер көрсеткен.
Әуесқой боксшы ретінде 1990 жыл Окленд, Жаңа Зеландиядағы Достастық ойындарында шыбын салмақта өнер көрсетіп, алтым медаль жеңіп алған. Кәсіпқой боксшы ретінде жартылай жеңіл салмақта Бүкіләлемдік бокс кеңесінің (WBC), жартылай орта салмақта Африкалық бокс одағының, супер жартылай жеңіл салмақта Солтүстік Америка федерациясының (NABF) тұжырымдары бойынша әлем чемпионы атақтарын жеңіп алған. Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы (WBA) тұжырымында Антонио Эрнандеске қарсы, Бүкіләлемдік бокс кеңесі (WBC) тұжырымы бойынша жартылай жеңіл салмақта Флойд Мейуезерге, Халықаралық бокс қауымдастығы (IBA) тұжырымы бойынша Диего Корралеске қарсы үміткер ретінде айқасқан. Бүкіләлемдік бокс одағы тұжырымы бойынша жартылай жеңіл салмақта Майкл Гомеске, Халықаралық бокс ассоциациясының (IBA) тұжырымы бойынша Рустам Нугаевпен чемпиондық атақтарға таласқан.
Санат:Уганда боксшылары Санат:1972 жылы туғандар Санат:26 желтоқсанда туғандар Санат:Жеңіл салмақ боксшылары Санат:Жартылай орта салмақ боксшылары Санат:Жартылай жеңіл салмақ боксшылары Санат:Бірінші жартылай орта салмақ боксшылары
Қалуен
Қалуен (Sonchus) – астралылар тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
Таралуы және өсетін жері
Еуразия мен Африкада кездесетін 70-ке жуық түрі белгілі. Қазақстанда шалғында, өзен-көл жағалауында, бұта арасында, жол жиегінде, арамшөп ретінде егістікте, бау-бақшада өсетін 4 түрі бар. Жаздық және отамалы дақылдар егісінде тараған зиянды түрі – егістік Қалуен (Sonchus arvensіs). Оның ұзындығы 10 – 160 см-ге жететін атпалы тамыры бар, көп жылдық өсімдік. Қазақстанда Тобыл, Есіл өзендері, Каспий маңында, Қызылорда, Бетпақдала, Балқаш-Алакөл ойысында, Алтай, Тарбағатай, Жетісу Алатауында, Батыс Тянь-Шаньда өседі.
Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Бау-бақша Қалуені
Қолданысы
Егіс Қалуені арамшөп болғанымен шірнелі өсімдік. Шошқа, үй қояны жақсы жейді. Бау-бақша Қалуенінің (Sonchus oleraceus) жапырағы көгілдір. Жапырағы мен жас бұтағын барлық мал, ал бұдырлы Қалуенді жылқы, түйе жейді.
Дереккөздер
Санат:Күрделігүлділер Санат:Қазақстан флорасы
Қаратау көшесі (Алматы)
right|thumb Көшеге Жамбыл облысындағы тау атауы (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы № 61 шешімі) берілген. Қаратау - Қазақстанның оңтүстігіндегі Тянь-Шань тауларының солтүстік-батыс сілемдері. «Қара» - көне, ежелгі деген мағынаны білдіреді. Қаратау қазақ жеріндегі ең көне тау болып саналады. Ұзындығы - 420 шақырым, биіктігі - 2176 метр. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 970 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Венда-Нова-ду-Имигранти
Венда-Нова-ду-Имигранти (Venda Nova do Imigrante) — Бразилиядағы муниципалитет, Эспириту-Санту штатында орналасқан. Орталық Эспириту-Санту мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Афонсу-Клаудиу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19217 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 187,894 км² шамасында. Халық тығыздығы — 102,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1988 жылы құрылған.
Санат:Эспириту-Санту елді мекендері
Пеларига
Пеларига (Pelariga) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Помбал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты  Пиньял-Литорал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 291 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 24,65 км² шамасында. Халық тығыздығы — 92,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
NGC 4485
NGC 4485 — Canes Venatici шоқжұлдызында орналасқан IBm/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 14 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4485 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 41326, UGC 7648, MCG 7-26-13, ZWG 216.7, KCPG 341A, ARP 269, VV 30.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Алтатка
Алтатка — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Листвянка өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
(922) Шлутия
Астероид обсерваторияға демеу көрсеткен Эдгар Шлубах пен Генри Тиаркстың құрметіне орай аталды.
Андрогенез
Андрогенез (ἀνδρός — еркек; γένεσις — шығу, шығу тегі) — ұрықтану кезінде жұмыртқа жасушасына ( овоцит ке) сперматозоид енгеннен кейін, ұрықтанған овоцит тің тек сперматозоидтың ядросымен ғана даму процесі. Бүл процесті "еркек партеногенезі" деп те атайды. Андрогенез көбіне ұрықтануға дейін овоцит  ядросының кейбір жағдайларға байланысты ыдырап кетуі нәтижесінде, тек сперматозоид ядросының қатысуымен жүретін процесс. Қар. Гиногенез.
(922) Шлутия
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Андрогенез
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Ле-Компа
Коммунаның INSEE коды — 23066, пошта индексі — 23700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 210 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,7 адам/км².
Ашерслебен
Ашерслебен (Aschersleben) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала. Зальцланд ауданының құрамына енеді.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Гиперсаливация
Гиперсаливация . Сілекейдің шамадан тыс артық бөлінуі. Сілекей пульпит, периодонтит, әсіресе жара, стоматит кезінде көбірек бөлінеді. Сондай- ақ тісті бор машинасымен бұрғылағанда, жүйке ауруы (истерия), әйелдердің жерік кезінде сілекей көп бөлінетіні табиғи нәрсе.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Пут-Яры-Яга
Пут-Яры-Яга — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пут-Ю өзенінің сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Ақпараттық кеңістік
Ақпараттық кеңістік - ақпараттуындайтын, орын ауыстыратын және қолданылатын кеңістік. Ақпарат тасқынының бағыты мен жылдамдығы, оны қолдану және құру амалдары акпартгык кеңістік құрылымынаныктайды. Бұл кеңістктің құрылымы ғылым, БАҚ, білім беру кіретін қоғамның ақпараттық инфрақұрылымын көрсетеді. Бұл ұғымды В.И. Костюк енгізген.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Құтбай Дүрбаев
Құтбай Дүрбаев (Құттыбай) (25 мамыр 1906, бұрынғы Ақмешіт уезі, Өзгенттөбе ауылы — 4 қаңтар 1971, Өзбекстан, Жоғары Шыршық ауданы) — Өзбекстанда тұратын қазақ диаспорасының музыкалық-поэтикалық мұрасын жинап насихаттаушы, орындаушылық дәстүрді жалғастырушы.
Дереккөздер:
Санат:25 мамырда туғандар Санат:1906 жылы туғандар Санат:Жаңақорған ауданында туғандар Санат:4 қаңтарда қайтыс болғандар Санат:1971 жылы қайтыс болғандар Санат:Жоғарғы Шыршық ауданында қайтыс болғандар Санат:Өзбекстан қазақтары Санат:Қазақ жыраулары
Орэйндж (Коннектикут)
Орэйндж (Orange) — Коннектикут штатының Нью-Хейвен округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 13 813 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 45.1 км² шамасында. FIPS коды — 09-57600.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Неви (Алье)
Неви (Neuvy) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Мулен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,03 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03200, пошта индексі — 03000.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1544 адамды құрады. Халық тығыздығы — 81,14 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Маңғыстаудың әншілік және күйшілік өнері
Ақсақ құлан
Қазақстанда кең тараған «Ақсақ құлан» атты күйдің бір нұсқасы маңғыстаулық күйшілер (Есір, Құлшар, Өскенбай мен Жары Қартбай, тағы басқалар), сондай-ақ жергілікті домбырашылар (Арал, Шамғұл, Алым, Орын, тағы басқалар) репертуарынан тұрақты орын алған. Қазақстанның өзге өңірлеріне тараған «Ақсақ құлан», «Жошы хан» күйіне қарағанда маңғыстаулық нұсқасының құрылыс жүйесі күрделірек болып келеді. Мысалы, «Ақсақ құлан» өзге өңірде бір күй болса, маңғыстаулық әкелі-балалы Өскенбай мен М.Өскенбаев орындауында үш күй («Құлан сарыны», «Ақсақ құлан», «Айдаһармен арбасу»); ал күйші-домбырашы Жары Қартбай осы үш күйге бес күй («Естірту», «Ханның жылауы», «Анасының жылауы», «Әйелінің жылауы», «Қарындасының жылауы») қосып, сегіз күй етіп орындаған. Әдетте «Ақсақ құлан» аңызын көптеген әдебиетшілер мен күйшілер шығыстанушы В.Г. Тизенгаузен жинастырған нұсқадағыдай күйшінің ханды уәлі сөзі арқылы жеңуімен аяқтайды. Ал маңғыстаулық нұсқасында ол аңыз молырақ айтылады, яғни мұнда күйші айдаһарды күй құдіретімен баурап, одан (айдаһардан) ат басындай алтын алып, аман-есен еліне оралады. Маңғыстаулық нұсқадағы «Ақсақ құлан» күйін орындаушы күйшінің аты Кербұқа, айтушылар оны ежелгі заман күйшісі санайды әрі ол күйді қобызбен емес, домбырамен тартқан деседі. Сонымен «Ақсақ құлан» түбі бір туыстас түркі тайпалары арасында ерте кезден келе жатқан, бертін келе әр аймақта әр түрлі өзгеріске ұшыраған әдеби-музыкалық, мәдени мұралардың біріне айналды.
Аңыз күйлер
Маңғыстауда ерте заманнан келе жатқан авторы аңызға айналған ескілікті күйлермен қатар «Қазақ, ноғайдың айрылысуы», «Алпыс тараулы Науаи», «Адайдың ілме күйі» сияқты халық мұрасына айналған күйлер де мол кездеседі. Маңғыстаулықтар арасына тараған осындай авторы белгісіз ескілікті күйлердің бір шоғырын («Науаи», «Тел Науаи») домбырашы С.Шәкіратов үйренген. Бірақ көне күйлердің көпшілігі қазіргі заман күйшілерінің жадында қалмаған.
Өнер ортасы
Атыраудың шығыс бетін мекендеген адайлардың өзіндік сыр-сипаты бар жыршылық, әншілік және күйшілік ортасы болған. Маңғыстаудың ән-әуеніндегі жыр, күй сарындары сияқты өзіндік ерекшеліктері адайлардың әлеум. өмір-тұрмысымен тығыз байланыста дамып, өркен жайды. Өйткені түбекті мекендеген әр дәуірде өмір сүрген тайпалар қалдырған ежелгі мәдениеттің мұрагері болған маңғыстаулықтар түрікмен және қарақалпақтармен қоныстас отырды. Маңғыстау тұрғындарының теңіз және құрлық жолдары арқылы Кавказ бен Хиуа елдерімен байланыста болуы, оған қоса олардың өмірі сары дала мен асау теңіз жағасында өтуі де маңғыстаулықтардың рухани дүниесінде өз таңбасын қалдырды. Маңғыстау мен Үстірт аймағында өмір сүрген атақты күйшілердің бірі Абыл Тарақұлы (1820 – 1892) өз дәуірінде найзагер, сайыскер, терең тебіреністі күйлер («Абыл», «Нар ату», «Ақсақ құлан», «Аранжанның шалқымасы», тағы басқалар күйлері сақталған) шығарған нағыз халық композиторы болған. Абылдың күйшілік дәстүрін Қырықмылтық Құлшар (19 ғасыр; «Қыз қамаған», «Кербез керік», «Торы жорға», «Сықсақ», «Кебіс қалған», тағы басқалар), Есір, Есентемір Есбай, Алтынай («Алтынай ақжелеңі»), Сәулебай, Қауен мен Лұқпан, тағы басқалар жалғастырып дамытты. Әсіресе, Абылды өзіне ұстаз тұтқан Есір Айшуақұлының күйлері («Ақжарма», «Манатау», «Көктөбе», «Әлди бөпем», «Күнтай», тағы басқалар ) маңғыстаулықтар арасында күйшілік өнердің озық үлгісі ретінде бағаланды. 19 ғасырдың орта кезінде Қарабау, Тайсойған жерінде туып-өскенмен, өмірінің көптеген жылдарын Маңғыстауда өткізген күйші Балұста баласы Есентемір Есбай (Тазбала). Есбай Абыл мен Есір күйлерін елге таратумен қатар өзі де күйлер («Балық кемпір», «Жеңгем сүйер», «Шажда қыз», «Боз төбе», «Өтті-кетті», кейде ол «Өттің дүние» деп те аталады, «Бөгелек», «Сары алқа», «Теріс қақпай», тағы басқалар) шығарған. Есірдің күй орындау дәстүрін жалғастырған шәкірттерінің ішінде аты әйгілісі – Арал Тоғаниязұлы. 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында Маңғыстау мен Хиуа өңірінде жиырмадан астам күйші-домбырашылар (Қартбай, Тәңірберген, Жолды, Жүзбай, Көпеш, Әмірхан, Бадан, Сарығұл, тағы басқалар) болған.
Өскенбай Қалманбетовt
Маңғыстау күйшілерінің ішінде өз орны бар, күй қазынасы мол сақталғаны – Өскенбай Қалманбетов (1860 – 1925). Кейін елге есімі танымал болған Өскенбай қоныстас отырған түрікмен елінің Құлбай, Сапармәмбет пен Өдеулі сияқты атақты күйшілерімен достық қарым-қатынаста жүріп, кейде күй тартумен өнер сайысына да түседі. Өзінің ғана емес, өзгелердің туындыларын да шын шеберлікпен ажарлап жіберетін ерекше дарын иесі Өскенбайдың күйшілік-орындаушылық репертуарында 200-ден аса күйі, сонымен бірге халық термелері, жырлар (Абыл, Ақтан, Нұрым мен Қашаған жырлары) мен ерлік дастандары, түрікмен күйлері де болған. Ол әнші-ақын ретінде өзі ел арасына таратқан «Жирен жорға», «Жеті бұлбұл», «Ақерке», «Қаракөз», «Жастар едік», «Кербез Айша», «Тәлкіме» сияқты әндердің мәтінін шығарған, халық әндерін өзінше өңдеп, әрлендіріп айтқан. Өнерпаз Өскенбайдың әдеби, музыкалық мұрасы оның күйшілік-композиторлық, ақындық-жыршылық дәстүрін ілгері дамытушы бел баласы Мұрат арқылы бүгінгі заманға жетіп, халық игілігіне айналды. Өскенбаймен замандас күйші-домбырашылардың бірі Қоңыр Жүсіпұлы орындаушылық өнерімен қатар мәнді күй мұрасын («Қоңыр», «Өттің дүние», «Замана сазы») қалдырды.
Шәкірттер
Атақты Құрманғазының шәкірті Есжан Ерғали күйшінің 20 ғасырдың бас кезінде Бозащы балықшыларына келуі, осымен байланысты күй («Маңғыстау», «Бозащы», 1905 – 07) шығаруы да Маңғыстаудың мәдени өмірінде елеулі оқиға болды. Халық өнерін насихаттаушы, Аралдың шәкірті әрі оның күйшілік дәстүрін дамытушы, әйгілі домбырашы Шамғұл Ыбырайымұлы да өзінің сыршыл кішкене домбырасымен Маңғыстау елінің ғажайып шежіресін шертіп, қалың тыңдаушыларын үздік орындаушылығымен ұйытып күйшілік-жыршылық өнерімен халық құрметіне бөленді. 20 ғасырда халық өнерінің озық үлгілерін бүгінгі дәуірге ұластырып, ұлттық музыка мәдениетін насихаттауға белсене ат салысқан, қалың жұртшылықтың қадір-құрметіне бөленген өнерпаздың бірі Мұрат Өскенбаев болды. Жастайынан өмір соққысын көп тартқан Мұрат әр түрлі жұмыстар атқара жүріп, өз бойындағы өнерпаздық дарын-қабілетін де ерен еңбекпен жетілдіре түседі. Соның нәтижесінде ол өзінен бұрын өмір сүрген айтулы күйшілердің (Өскенбай, Құрманғазы, Абыл мен Есір, тағы басқалар) мұрасын бүгінгі ұрпаққа жеткізуде қисапсыз еңбек етті. Мұраттың күйшілігіне қоса жыршылық-ақындық өнері де болған. Ол «Қара алтынды Маңғыстау» толғауында туған жерінің өткен тарихын, қазіргі Жетібай бейнесін, осымен қатар «Еңбек өрендеріне», «Республика тойына», тағы басқалар толғауларында да тебірене жырлаған.
Күй өнері
Шамғұл шәкірттерінің бірі Әлқуат Қожабергенұлы, Алым Жаңбыршин де домбырашылық-орындаушылық дарынымен тыңдаушылары арасында үлкен беделге ие болды. Жаңбыршиннің домбыра күйлері мен орындаушылық дәстүрін өзіндік нақыш-өрнегімен дамытып жалғастырған домбырашы Шәкіратов сирек орындалатын ескілікті күйлер мен жыр күйлерін маңғыстаулық бояу-ерекшілігімен шебер, әдемі тартатын айтулы күйшілер санатына қосылды. Жас кезінен күй тартумен әуестенген Тайман Айдарбаев та ағарту, мәдениет саласында қызмет ете жүріп, бірқатар күй («Жас қыран», «Сағыныш», «Сапар») шығарған. Домбырашы Роза Айдарбаева әкесі Тайманнан домбыра тартуды үйреніп, кейін арнаулы музыкалық білім алады. Ол Маңғыстау өңіріндегі домбыра күйлерін жинап, нотаға түсірумен және оларды халық арасына кеңінен насихаттау жұмысымен, өзі де күй ( Мысалы, «Балдырған», «Маңғыстау») шығарумен айналысады. Бұларға қоса қоғамдық, халық шаруашылық әр түрлі салада қызмет ете жүріп, күй өнерімен де айналысатын өнерпаздар (Ө.Алшынбаев, туған Айдарханов, М.Ғұбайдуллин, М.Жолдасбаев, А. Жүнібеков, Ө.Жүсіпов, И.Шамғұлов, тағы басқалар) бар. О.Құлсариев, Н.Мұханов, Р.Қарғабаев,Т.Қожабеков, С.Хұсайынов, тағы басқалар күй өнері саласында, оны дамыту мен насихаттау жұмысында елеулі еңбек етті. 18 ғасырдың 2-жартысы мен 19 ғасырдың алғашқы жартысында Шоңай Тай қобызшы өмір сүрген.
Сыбызғышы
Сыбызғышы Мүйімсат Оңғаров жасының ұлғайғанына қарамастан 1980 жылы 2-ақындар айтысына қатысып, сыбызғы тартқан. Маңғыстау өңірінде халық әндері, бесік жыры, сыңсу, беташар, естірту, жоқтау, жұбату әуендері көбірек кездеседі. Бұлар әншінің (айтушының) орындаушылық дарын-қабілетіне қарай әр түрлі әуен сөзбен айтылады. Бұл аймақтың халық әндері толық жиналмаған. Белгілі әншілер айтуында жеткен «Жамал-ай», «Қарагөз», «Әлеужан», «Сусар-ай», «Сұлу Қаншымның әні» сияқты әндер ғана бүгінгі ұрпаққа жеткен. Маңғыстауда талай айтулы әншілер өткен; халық арасынан шыққан сондай әншілердің бірі – Тоқтамыс Орақ Байдалыұлы. 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында Маңғыстауда «Адайдың жеті қайқысы» атанған Әділ, Досат, Жылгелді, Өскенбай, Тастемір, Тұрсын, Шолтаман сияқты өнерпаздар есімі кең тарады. Бұлардың әрқайсысы бірнеше өнер иелері еді. Олар бір жүріп, ел аралап халыққа өнерімен қызмет еткен сегіз қырлы сал-серілер; өз заманында елге ерекше танылған нағыз халық әншілері болатын. Аты аңызға айналған сал-серілердің бірі әрі әнші-ақын Қайып Қорабайұлы. Ол өзі сүйген қызына арнаған «Ақбөбекке» қоса отызға тарта ән-өлең шығарған. Белгілі этнограф А. В. Затаевич «Қазақ халқының 1000 әні» (Орынбор, 1925) жинағына «Ақбөбек» әнінің үш түрлі нұсқасын енгізген.
Жазылуы
1992 жылы жарық көрген «Қазақ поэзиясының антологиясы» атты жинақта әнші-ақын Қайып Қорабайұлының шығармалары айтылып, 133 жолдан тұратын 11 өлеңі берілген. Бұл өлеңдер егіліп өткен есіл ғашықтардың шерлі өміріне, Қайып серінің зарға толы мұңлы әні болатын. Маңғыстау өңіріне тараған сирек айтылатын бірқатар әндер мен халық әншілерінің есімі Затаевичтің ілгеріде аталған жинағы арқылы таныс: жинақтың «Адай уезі» аталатын 1-бөлімінде 39 әннің мәтінсіз нотасы берілген. Бұл әндер 1921–24 жылдары Орынбор қаласында оқып жүрген маңғыстаулық оқушы жастар Ж.Мыңбаев («Ақбөбек», «Ақтан», «Жуас қоңыр», «Қараторғай»), И.Жұмабаев («Әселім», «Досат», «Қанжар», тағы басқалар), Қ.Қалмағанбетов («Оймауыт»), туған Басығарин («Айгүлек-ай, жан қалқа-ай», «Агигау», «Келіншектің әні», «Көкшетау», тағы басқалар) мен Қ.Нұраханов («Құнан нар», «Жайық», «Ораздың әні», тағы басқалар), тағы басқалардың орындауында жазылып алынған.
Әншілер
Маңғыстаулық әншілер Қ.Домбаев, Ә.Жұмағазиев, Ш. Сабытаев, Ж.Сейітов, Қ.Шыртанов, әсіресе Күріш Тасболатов ерекше көзге түсті. Бала кезінен көпшілік алдына шығып өнер көрсеткен, асқақ дауысты, айтулы әнші Тасболатов кезінде республикалық халық таланттары фестивалінің (1967), республикалық көркемөнерпаздар байқауының (1973) және халық таланттары телевизиялық фестивалінің (1985) лауреаты атанған. Оның репертуарында 40-қа жуық халық композиторларының (Абай, Біржан, Естай, Досат, Мұхит, Тастемір, Шолтаман, тағы басқалар) шығармалары бар. Маңғыстау өңірінің ән-күйлерінің әуен-сарынында өзіне тән табиғи ерекшеліктер байқалады: бұл халықтың басынан өткен тарихи өмір жолдарына, көршілес, аралас отырған өзге халықтармен қарым-қатынасы мен табиғи орта әсеріне, тағы басқалар жағдайларға тікелей байланысты. Маңғыстау өңірінде баяу, қоңырлатып салатын назды, арман мен сағынышқа толы әуендер де, сезімге ерік беретін асқақ әндер де жеткілікті. Мұндай әуен-сарындардан тарихтың талай тар соқпағынан өткен Маңғыстау елінің тағдыры да, аяулы арманы мен өмірлік мұраты да, ел мен жерді қорғап ешкімге бас имеген ерлік рухы да айқын танылады.
Атратка
Атратка — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Мордовия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сура өзенінің оң жағалауынан 260 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Алатырь өзенінің сағасынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сен-Момелен
Сен-Момелен (Saint-Momelin) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59538, пошта индексі — 59143.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 402 адамды құрады. Халық тығыздығы — 67,0 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Валентина Семеновна Михайлова
Валентина Семеновна Михайлова (4.1.1924 жылы туған, Алтай өлкесі, Барнауыл) — тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты (1953), доцент(1963). Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың тарих-филология факультетін бітірген (1946). 1946—1949 ж. Алматы заң институтында оқытушы. 1949—1952 ж. ҚазҰУ-да аспирант, аға оқытушы, доцент. Профессор X. Махмудовтың жетекшілігімен "Орыс тілі дыбыстары мен дыбыстық тіркесімдерінің қазақ тіліндегі қолданылуы" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 30-дан аса ғылыми мақала авторы.
Дереккөздер
Санат:КСРО филологтары Санат:1924 жылы туғандар
IC 5311
IC 5311 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 5311 Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Көкжиек төбесі
Көкжиек  – Баршақұм құмды алқабының орталық бөлігіндегі төбе. Қызылорда облысы Арал ауданы Сазды ауылының солтүстік-шығысында 32 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 112 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 1,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 0,5 км. Солтүстігінде Ақтабанқұм құмы, шығысында Баласораң қонысы, оңтүстігінде Кесеқұм (Кесекқұм) төбесі мен Түкпірши, Ескене қыстаулары, батысында Берді құдығы мен Қотырқора қыстауы орналасқан. Жер бедері сайлы-жыралы, бірен-саран шағылдар кездеседі. Құмның сортаңды сұр топырағында жусан мен бұта аралас эфемерлі өсімдіктер өседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төбелер Санат:Қызылорда облысы географиясы
26 қазан
Қазанның 26 — Григориан күнтізбесінде жылдың 299-шы күні (кібісе жылдарда 300-ші). Жылдың аяғына 66 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:26 қазан
Сатайкөл
Сатайкөл — Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданы, Ақбұлақ ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақсай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 16 адам (8 ер адам және 8 әйел адам) болса, 2009 жылы 21 адамды (12 ер адам және 9 әйел адам) құрады.
Борго-а-Моццано
Борго-а-Моццано (Borgo a Mozzano)) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Лукка провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7311 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 101 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 55023.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Маркт-Альхау
Маркт-Альхау (Markt Allhau) — Аустриядағы жәрмеңке. Бургенланд федералды жеріне қарасты Оберварт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1785 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 32.3 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — OW, ресми идентификациялық коды — 1 09 12.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херман Пферши (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Төлеген Кенжебайұлы Құлыбеков
Төлеген Кенжебайұлы Құлыбеков (1951 жылы туған,Қостанай облысы Сарыкөл ауданы Маяк ауылы) – экономика ғылымдарының докторы (1998). ҚР Жаратылыстану ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1996).
Қазақ политехникалық институтын (1974, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. Торғай боксит кен басқармасында шебер (1974–77), Рудный индустриалдық институтында оқытушы, кіші ғылыми қызметкер (1977–79), Қазақ политехникалық институтының Қаратау бөлімшесінде оқытушы, бөлім бастығы (1986–93) болды. 1993 жылдан Қостанай мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.
Дереккөздер
Санат:1951 жылы туғандар Санат:Сарыкөл ауданында туғандар Санат:Қазақстан экономистері Санат:Экономика ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшелері Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Рудный индустриалдық институты оқытушылары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары Санат:Қостанай мемлекеттік университеті оқытушылары
Убалдырған
Убалдырған (Conium maculatum) – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын екіжылдык шөп өсімдігі.
Өте улы келеді. жапырағы мен гүлінде — кониин дейтін алкалоид, жемісінде — эфир майы, өсімдігінің шырынында — іизат, жапырағында — витамин С болады. Ел арасында убалдырған даруға жұмсалады.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер Санат:Дәрілік өсімдіктер Санат:Улы өсімдіктер
Андрогенетикалық ұрық
Андрогенетикалық ұрық (ἀνήρ — еркек; ἀνδρός — шығу, шығу тегі; zygotos — ұрық) — жұмыртқа жасушасы ядросын өлтіріп, оның орнына салынған сперматозоид ядросының басқа сперматозоид ядросымен қосылуы нәтижесінде ұрықтанған, яғни екі сперматозоид ядроларының қосылуы нәтижесінде пайда болған ұрық. Тәжірибе (Б.А. Астауров, В.П. Острякова-Варшавер, 1957 ж.) жібек көбелегі жыныс жасушаларымен жүргізілген. Тәжірибеде андрогенетикалық ұрық қалыпты дамыған.
Княз
Княз — Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл,    Ирныкшин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 19 адамды құрады. Пошта индексі — 453034, ОКАТО коды — 80203822004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Келгенбай Жиенбайұлы Төлеутаев
Келгенбай Жиенбайұлы Төлеутаев(1938, Алматы облысы Ақсу ауданы Үлгі а. - ө.ж.б.) - музыка зерттеушісі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1964 ж. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы), Қазақстан ғылым академиясының аспирантурасын бітірген. Қарағанды облысы халықтық ансамблінің дирижері және көркемдік жетекшісі, 1983 жылдан Жетісу мемлекеттік университетінде ұстаз болды. Төлеутаев Балқаш өңірі қазақтарының музыка фольклорын көп жыл бойы зерттеген. Қазақ халқының музыкасы туралы көптеген радио және телехабарлардың авторы. Сондай-ақ, Төлеутаев "Қазақ халқының музыкалық шығармашылығы", "Қазақ тәрбиесінің ерекше түрлері", "Балқаш өңірінің халық әндері", "Ән көңілдің айнасы", "Ақын сазгер Күлбараш Мұханова" атты кітаптардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Маркварт Йозеф
Маркварт Йозеф (1864 — 1930) — шығыстанушы неміс ғалымы, тарихшы. 1902 жылдан Этнография музейінің сақтаушысы, кейіннен Лейден ун-тінің проф. болды. 1912 жылдан өмірінің ақырына дейін Берлин ун-тінде парсы және армян филол. проф. болды. Ол негізінен моңғол шапқыншылығына дейінгі түркі халықтарының тілдерін, тарихы мен этнографиясын, құмандар тарихын зерттеуге елеулі үлес қосты. Алайда оның қыпшақтарды моңғолдардан шыққан деген қате тұжырымы кезінде В.В. Бартольд және П.Пельо секілді ғалымдар тарапынан орынды сынға алынды.
Дереккөздер
Лоумулин М.Т. Бейсембиев Т.К., Зарубежные исследователи Средней Азии и Казахстана, А., 1994. "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар
Артур Карашаускас
Артур Карашаускас (Artūrs Karašausks; 29 қаңтар 1992, Рига) — латыш футболшысы, шабуылшы. Қазақстанның "Ақжайық" футбол клубында доп тебеді.
Сілтемелер
Санат:29 қаңтарда туғандар Санат:Ригада туғандар Санат:Латвия футболшылары Санат:Ақжайық ФК ойыншылары Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары Санат:Рубин ФК ойыншылары
Андроспермийлер
Андроспермийлер (androspermium; ἀνδρός  — еркек; sperma — аталық түқым) — ядроларында Ү жыныс хромосомалары болатын, ұрықтанғанда еркек жынысын анықтайтын сперматозоидтар. Қар. Гинекоспермийлер.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Ұшқын (Ұшқын ауылдық округі)
Ұшқын — Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл, Ұшқын ауылдық округі орталығы.
Қара уқорғасын
Қара уқорғасын — тау етегінде өсетін улы шөп өсімдік, түйінінде 1 процентке дейін аконитин бар, ел арасында мұның түйінін етке орап қасқыр мен түлкіге тастайды. Мұны жеген жыртқыш аң уланып өледі.
Дереккөздер
Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы Санат:Улы өсімдіктер
Ұшқын (Ұшқын ауылдық округі)
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2758 адам (1429 ер адам және 1329 әйел адам) болса, 2009 жылы 2804 адамды (1432 ер адам және 1372 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Келес ауданы елді мекендері
NGC 151
NGC 151 — Кит шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 28 қарашада астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 151 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 2035, NGC 153, MCG -2-2-54, IRAS00315-0958.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Құмбетеге
Құмбетеге (Festuca beckeri) – астық тұқымдасының бетеге туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Өсетін орны мен таралуы
Құмбетеге Ресейдің еуропалық бөлігінде және Батыс, Шығыс Сібірдің қоңыржай белдеуінде, Кавказда, Финляндияда, Швецияда, Данияда, Шығыс Еуропаның кейбір жерлерінде кездеседі. Қазақстанда Ертіс алабында, Каспий теңізі жағалауында, Ақтөбе облысының құмды бұйраттарында, сортаңдау топырақты құмайт далада өседі.
Ягодово (Монтана облысы)
Ягодово (Ягодово) — Болгариядағы ауыл. Монтана облысына қарасты Берковица қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 165 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3537. Телефон коды — 09524. ЕКАТТЕ коды — 87237.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Монтана облысының елді мекендері
Комысь (Мезень тармағы)
Комысь — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мезень өзенінің оң жағалауынан 715 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 2 км-ді құрайды.