cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Радиал-триангулятор
Радиал-триангулятор (радиал-трангулятор) - 1:10000 және одан да кіші масштабта пландар сызғанда жазықтық фототриангуляция құру үшін аэросуреттерде (стереокомпаратор ретінде) қолданылатын аспап. Оның көмегімен бағыттар арасындағы бұрыштар 30" қателікпен өлшенеді. Ол тұрғыдан, аэросуреттер түсіруге қажетті дөңгелек кассеталар бар 2 күймешеден және қозғалмайтын биокулярлық микроскоптан тұрады.
Амзас (Том тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Радиал-триангулятор
Дереккөздер
Санат:Полиграфия Санат:Графика
Амзас (Том тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Ацетабулярия
Ацетабулярия (Acetabularia) – жасыл балдырлар тобына жататын, жалғыз жасушалы ядросы бар үлкен біржасушалы балдыр, «су перісінің стақаншасы» деген атпен де танымал.
1930 жылы неміс биологі Иоахим Геммерлинг ең алғашқы болып ацетабулярияның өзгерістері туралы жазған. Үлкен өсімдігінің сабағы 2-3 см ұзындықтан 4-6 см дейін жетеді, ал қалпақшасының 1см-дм көлемге дейін жекелеген түрлерде сабақшасы 10 см-ден 18 см-ге дейін жетеді. Ацетабулярия тропикалық және субтропикалық теңіздерде болады. Атап айтқанда Жерорта теңізі мен Үнді мұхиты бассейндері, Кариб теңізінде тіршілік етеді. Ацетабулярия таяз жерлерде тіршілік етіп, толқын соққыларынан зардап шегеді. Осы ортаға эволюциялық бейімделуі жойылып кеткен бөліктерінің қайта қалпына келуі (регенерация), тек жасуша ядросы ғана қалпына келмейді. Біржасушалы өсімдіктердегі жалғыз ядросы тасқа бекінген ризоидында бекініп қалады. Зертханалық жағдайларда ядро плазматикалық өзара әсерлесуі құрамы ретінде зерттейтін ылғалы зерзат ретінде пайдаланылады. 1586 жылы Маттоли алғашқы рет ағзаны сипаттады. 54 жылдан кейін 1640 жылы Паркинсон, 1672 жылы Линнеус 1958 жылы зерттеп үшінші рет жария болды. 1930 жылы Геммерлинг балдырдың біржасушалы түрін ашты. 1950-1980 жылдары зерттеу жұмыстары қарқынды жүрді. 10 жылдың ішінде 500-дей басылымда материалдар жарық көрді, осы жылдардан жарыққа шығуы баяулады. Құрылысы: қалпақша, сабақша, ризоид және жасуша ядросынан тұрады. Тіршілік циклі 6 айдан 3 жылға дейін созылады. Өткен қыста циста болса, көктемде жұмсақ қабықшалы гаметалар пайда болады. Гаметалар біршама уақыт жүзіп жүреді, содан соң жұп-жұп болып көбейеді. Осы кезде жұптар әр түрлі цисталардан түзіледі. Екі күннен кейін бір диплойдты (зигота) жасуша пайда болады. Жасуша бірінші жылы бір ғана ризоидтан тұрады. Яғни сабақсыз және қалпақшасыз субстратқа бекініп өмір сүреді. Күзде сабақшасы кеуіп түсіп қалады да аяқшалары қорланған заттар арқылы қыстайды. Келесі көктемде жаңа сабағы мен қалпақшасы өсіп шығады. Үшінші жылы пісіп жетілген сабақпен қалпақша қалыптасады. Вегетативті фаза аяқталған соң ядро бірнеше рет бөлінеді. Бөлінген кішкентай ядролар (10-20мың) қалпақшасына қарай ауысады. Ядролар қалың қабықшалы цисталарға жинақталады. Күзде цисталар қалпақшасынан шығып, еркін түрде қыстайды.
Дереккөздер
«Биолог анықтамалығы» журналы №1- 2013 жыл. 52 бет
Фазано
Фазано (Fasano) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Бриндизи провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 38 371 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 300 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 128 км² шамасында. Пошта индексі — 72015.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Giovanni Battista e Santa Maria di Pozzo Faceto.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Витаминдік өсімдіктер
Витаминдік өсімдіктер  – құрамында витаминдер болатын өсімдіктер. В. ө. құрамында витаминдермен қатар, олардың провитаминдері де болады. Олар азықпен бірге организмге түскеннен кейін, қажетті витаминге айналады. Мыс., өсімдікте А витамині болмайды. Бірақ кейбір өсімдіктер құрамында болатын А провитамині – каротин организмге түскеннен кейін А витаминіне айналады. Сондай-ақ D провитамині – эргостерин организмге түскеннен кейін D витаминіне айналады. А витамині сәбіз, қымыздық, көк пияз, капуста, қызанақ, өрік, алхоры, итмұрын, беде, жоңышқа, бидайық, т.б. өсімдіктердің құрамында болады. В тобына жататын витаминдер ашытқыда, жеуге жарамды саңырауқұлақтарда, көптеген өсімдіктердің (пияз, капуста, т.б.) жасыл жапырақтарында, астық дақылдарының ұрықтарында болады. С витамині (аскорбин қышқылы) өсімдіктердің барлық түрінің жапырағында, кейбіреуінің жемістерінде (мыс., итмұрын, қарақат), картопта болады. D витаминінің негізгі көзі – стерин өсімдіктердің бәрінде бар. Ол әсіресе саңырауқұлақтарда көп болады. Е витамині (токоферол) көптеген өсімдіктерде бар, әсіресе, астық дақылдарының ұрықтарында көп болады. К витамині (филлохинон), негізінен, бедеде, капустада, сәбізде, асқабақта, Р витамині итмұрында, цитрус жемістерінде, қарақұмықта, т.б. болады. Өнеркәсіпте ВВ және РР витаминдерінің концентраттары негізінен астық дақылдарының ұрықтары мен ашытқыдан алынады. Қазіргі кезде таза витамин препараттары синтездік әдіспен де алынады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Сунджон
Сунджон (1874-1926) — Корей Империясының екінші және соңғы императоры (1907-1910). Ізашары Коджонның төртінші ұлы.
IC 2280
IC 2280 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Сунджон
1907 жылы премьер-министр Ли Ваньённың ықпалымен əкесі Коджон тақтан түсіп, орнына Сунджонды отырғызды. Өз бетінше саясат жүргізуге қабілетсіз болып саналды. Жапон үкіметінің қолындағы қуыршақ болды. 1910 жылы Ли Ваньёнға өз атынан сенім хат бергеннен кейін, Ваньён Кореяның атынан Жапонияға қосылу туралы келісімге қол қойды. 1926 жылы Кэйдзёдегі Сёдокукю сарайында дүниеден озады.
IC 2280
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сунджон
Санат:Сеулде туғандар Санат:Корея Императорлары
IC 2280
Сыртқы сілтемелер
IC 2280 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Финаениха
Финаениха — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің оң жағалауынан 310 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ик. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Жайық су алабы өңірі
Леонидовка (Есіл ауданы)
Леонидовка — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Корнеев ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 32 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 260 адам (131 ер адам және 129 әйел адам) болса, 2009 жылы 170 адамды (84 ер адам және 86 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
NGC 6387
NGC 6387 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 22 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6387 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60355, ZWG 300.37, 1ZW 189, IRAS17275+5735, HII.
Дүйсенбай Алтынбеков
Дүйсенбай Алтынбеков (1889, қазіргі Арыс ауылы - 24.12. 1943) — жергілікті басшы, Отырар аудандық аткомының тұңғыш төрағасы (1935-39).
1922 жылы Ташкент қаласындағы мұсылман кәсіптік техникумын бітірген. 1922—23 жылы сотта арыз тіркеуші, орындаушы, 1923—29 жылы Шымкент, Қазалы, Әулиеата уездік прокурорының көмекшісі, 1929—30 жылы Торғай ауданында прокурор, 1931—33 жылы Шәуілдір құрылысы басқармасының бастығы, 1933—35 жылы МТС директоры қызметін атқарған. 1930— 31 жылы ұзындығы 33 км-лік канал қазу ісін басқарды. 1935—39 жылы Отырар ауданының атком төрағасы болып қызмет етті.
1939 жылы "халық жауы" деген жаламен тұтқынға алынған. 1956 жылы ақталды.
Дереккөздер
Санат:1889 жылы туғандар Санат:Арыста туғандар Санат:24 желтоқсанда қайтыс болғандар Санат:1943 жылы қайтыс болғандар Санат:Отырар аудандық атқару комитетінің төрағалары Санат:Ташкент мұсылман кәсіптік техникумы түлектері Санат:Қазақстан прокурорлары Санат:Сталиндік репрессия құрбандары Санат:КСРО-да ақталғандар Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар
Қазтеңізкөлікфлоты
Қазтеңізкөлікфлоты – ұлттық теңіз сауда компаниясы.
Тарихы
1998 жылы 4 желтоқсанда ЖАҚ ретінде құрылған. Компания Каспий теңізінде мұнайды Британияның “Barren Energy (Servіces) Lіmіted” (BESL) компаниясынан тайм-чартер (кемелерді туын ауыстырмай, экипажымен жалдау) шартымен жалға алынған, жалпы салмағы 30 мың тоннаны құрайтын 6 танкермен тасымалдайды.
Дереккөздер
Санат:Мекемелер
Флюидал бітім
Флюидал бітім - құрамы неқұрылымы әр түрлі магматит бөліктерінің жолақты орналасуымен сипатталады.
Дереккөздер
Санат:Геология
NGC 1913
NGC 1913 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1913 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC97, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Сирингоаденома
Сирингоаденома (Syringoadenoma - тер бездерінің ісігі) - Тері бездерінің қатерсіз ісігі. Қатерлі ісік варианты сирингокарцинома деп аталады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Избеглии (Пловдив облысы)
Избеглии (Избеглии) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Асеновград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 790 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4269. Телефон коды — 03324. ЕКАТТЕ коды — 32341.
Интегралдық әдіс
Интегралдық әдіс - географияда және басқа ғылымдарда қолданылатын, экономикалық, әлеуметтік және экологиялық әдістерден тұратын жетекші әдіснамалык ұстаным.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Кеңесбай Үшбаев
Кеңесбай Үшбаев (2.7.1940 ж.т.,Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Асысаға ауылы) – фармацевтика ғылымының докторы (1983), профессор (1984), Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі, Қазақстан Республикасы Профилактика медицина академиясының академигі (1995). Кеңесбай Үшбаев:
Дереккөздер:
Санат:Тарих Санат:Қазақ ғалымдары
Сен-Реми-де-Шарнья
Сен-Реми-де-Шарнья (Saint-Rémy-de-Chargnat) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 63392, пошта индексі — 63500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 557 адамды құрады. Халық тығыздығы — 89,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары
Орал округі
Орал округі — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.
Орал округі Орал губерниясының бір бөлігінен 1928 жылы 17 қаңтарда құрылды. Орал қаласы округ орталығы болып белгіленді. Округке 15 аудан кірді:
1928 жылы 18 мамырда Зеленов ауданының орталығы Каменный ауылына көшірілді, ал ауданның өзі көп ұзамай Каменка болып өзгертілді.
1928 жылы 29 маусымда Шалқар ауданының орталығы Шалқар ауылы болып өзгертілген Барқын ауылына сол күні көшірілді.
1928 жылы 28 шілдеде кейбір аудандардың орталықтары ауыстырылды. Заурал ауданының орталығы Покатиловка ауылы, Жаңақала - Жаңақала ауылы, Тайпақ - Базартөбе мекені болды.
1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-нің барлық басқа округтары сияқты округ таратылып, оның аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.
Әдебиет
Санат:Қазақ АКСР округтары Санат:Қазақстанның тарихи облыстары
Циркуль
thumb|Циркуль Циркуль (Circulare-шеңбер сызу). Шеңбер сызатын екі ашпалы аспап. Тағыда қараныз: Кронциркуль
Дереккөздер
Санат:Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері Санат:Кеңсе жабдықтары
Вильнев-де-ла-Рао
Вильнев-де-ла-Рао (Villeneuve-de-la-Raho) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,41 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3759 адамды құрады. Халық тығыздығы — 329,45 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Диспетчерлік қызмет
Диспетчерлік қызмет, ауыл шаруашылығында - осы заманғы есептеулер техникасы мен математикалық тәсілдерді пайдаланып, ауыл шаруашылық өндірісін радио, телефон және тағы басқа да құралдар арқылы басқару жүйесі. Диспетчерлік қызмет өндіріс тапсырмаларын орындауда, техниканы дұрыс пайдаланып, оның бос тұруын болдырмау үшін, шұғыл хабарды қабылдауға және өңдеуге, орындаушыға қолма-қол тапсырма, нұсқау, бұйрық беруде көмек көрсетеді.
Диспетчерлік қызмет шаруашылықтың бүкіл өндірістік - тұрақты және уақытша салаларын түгел қамптиды. Мұнда істейтін адам саны шаруашылық көлеміне қарай белгіленеді, әдетте штаты үш адамнан тұрады Бұл жұмыстың тиімділігі техникалық жабдықты таңадй білуге және бұны дұрыс пайдалануға байланысты. Диспетчерлік қызметтің бірнеше түрі бар; Кезінде, Қазақстанның 100-ге тарта колхоз, совхоздарында диспетчерлік қызмет ұйымдастырылған. Облыстағы ауыл щаруашылық басқармалары 940-тан астам колхоз және совхозбен, 124 аудандық ауыл шаруашылық басқармаларымен байлансы жасаған. Ал колхоздар мен совхоздар шаруашылықтың ішкі саласымен байланыс жасау үшін 10 мыңнан астам радиостанцияны пайдаланған.
Дереккөздер
Алматы-кітап, 1997ж., 3-том
Санат:Ауыл шаруашылығы Санат:Радиотехника
Василий Яковлевич Струве
Василий Яковлевич Струве (1793 жыл 4 сәуір, Альтона, Германия - 1864 жыл 11 қараша, Петербург) - орыс астрономы және геодезисі, 1832 жылдан Петербург ғылым академиясының академигі.
Өмірі
1810 жылы Дерпт университетін бітірген. 1818-1839 жылдары Дерпт астрономия обсерваториясының, 1839-1862 жылдары Пулков обсерваториясының директоры болды. 1813 жылдан қос жұлдыздарды кең түрде зерттей бастады. Ол 27 жұлдыздың параллаксын алғаш рет 1822 жылы дәлірек анықтап берді. Струве - Пулков астрометриялық мектебінің негізін қалаушы. Ол 1845-1847 жылдары жұлдыздық жүйелердің заңдылығын зерттей отырып, жұлдыздық статистиканың интегралдық теңдеуін тапты. Құс жолының бас жазықтығында жұлдыздар шоғыры орналасқандығын байқады, жарықтың ғарышта жұтылу мүмкіндігін дәлелдеді. Геодезия саласынан да елеулі зерттеулер жүргізді. Ол көптеген шетел академиялары мен қоғамдарының мүшесі болды.
Дереккөздер
Санат:Астрономдар Санат:Ғалымдар Санат:1793 жылы туғандар Санат:1864 жылы қайтыс болғандар
Бұқар жырау ауданы
Бұқар жырау ауданы — Қарағанды облысының солтүстік шығысындағы әкімшілік бірлік. Аудан 1938 жылы құрылды. Аумағы 14,6 мың шаршы километрге тең. Орталығы – Ботақара кенті.
Географиялық орны
Аудан батысында Нұра, солтүстік-батысында Осакаров, шығысында Қарқаралы, оңтүстігінде Абай, Шет аудандарымен, солтүстігінде Павлодар облысының Баянауыл ауданымен шектеседі.
Шаруашылығы
2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімнің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. Ауданда ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінде 748,3 мың гектар ауыл шаруашылығы жерлер бар болды, оның ішінде 259,3 мың га егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 153,8 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде 95,0 мың га дәнді дақылдар, картоп – 2,7 мың га, көкөніс – 0,8 мың га. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 2624,8 млн. теңгені құрады.
Әлеуметтік құрылымдары
• 58 күндізгі жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді, онда 10769 оқушы; • 1 кәсіби-техникалық оқу орнында 182 оқушы оқиды; • 36 кітапхана; • 13 клуб типті мекеме; • 1 кино көрсету қызметін жүзеге асыратын ұйым; • 1 мұражай жұмыс істейді.
Халқы
Тұрғындары 57 175 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (62,27%), орыстар (24,94%), немістер (3,57%), украиндар (3,29%), татарлар (1,72%)}}, беларустар (1,15%), басқа ұлт өкілдері (3,06%).
Әкімшілік бөлінісі
67 елді мекен 5 ауылдық, 3 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: Ақбел ауылдық округі • Ақөре ауылдық әкімдігі • Ақтөбе ауылдық округі • Баймырза ауылдық округі • Белағаш ауылдық округі • Ботақара ауылдық әкімдігі • Ботақара кенттік әкімдігі • Бұқар жырау ауылдық округі • Гагарин ауылдық округі • Ғабиден Мұстафин кенттік әкімдігі • Жаңаөзен ауылдық округі • Жаңаталап ауылдық әкімдігі • Зеленобалков ауылдық округі • Керней ауылдық округі • Көкпекті ауылдық округі • Қаражар ауылдық округі • Қарақұдық ауылдық әкімдігі • Қушоқы кенттік әкімдігі • Қызылқайың ауылдық округі • Петров ауылдық округі • Ростов ауылдық округі • Самарқан ауылдық округі • Суықсу ауылдық әкімдігі • Тоғызқұдық ауылдық округі • Тұзды ауылдық округі • Үміткер ауылдық округі • Үштөбе ауылдық округі • Центральный ауылдық округі • Шешенқара ауылдық округі
Дереккөздер
Санат:Бұқар жырау ауданы
Бихейвиористикалық лингвистика
Бихейвиористикалық лингвистика - тілді адам қылығының бір формасы ретінде қарастыратын тіл біліміндегі бағыт.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Антекера (комарка)
Муниципалитеттер
Санат:Малага аудандары
Автомобиль жөңдеу
Автомобиль жөңдеу - автомобильдердің жөнделімділігін не жұмысқа жарамдылығын қалпына келтіру мақсатымен жүзеге асырылатын ұйымдастыру және техникалық шаралар жиынтығы. Ағымдағы, орташа және күрделі жөндеу болып бөлінеді. Ағымдағы жөндеу тоқтап қалған не бұзылған жағдайда жүргізіледі, орташа не күрделі жөндеу автомобильдердің ішінара не толық жұмсалған ресурсін қалпына келтіру үшін жасалады және техникалық станцияларда жүргізіледі.
Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі
Санат:Терминология
Қажақтар
Қажақтар — металдардан, тастардан, шынылардан, ағаштардан және т.б. қатты материалдардан жасалған бұйымдарды өңдеу мақсатында пайдаланылатын өте қатты минералдар мен тау жыныстарының немесе жасанды заттар жиынтығының жалпылама атауы.
Дереккөздер
Санат:Геология
Мұстафа Субхи
Мұстафа Субхи (1882 жыл, Гиресун - 1921 жыл 28 қаңтар, Трабзон) - Түркия комунистік партиясының негізін қалаушылардың және оның басшыларының бірі.
Дереккөздер
Санат:Саясаткерлер Санат:Түркия тұлғалары Санат:1882 жылы туғандар Санат:1921 жылы қайтыс болғандар
Келіс Нұрмашұлы Жайлыбай
Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.
ҚазМУ-ды (ҚазҰУ) бітірген. 1961 – 1969 ж. Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер. 1969 – 1992 ж. Қазақ күріш ғылыми-зерттеу институтында (Арал өңірі агроэкологиясы және ауыл шаруашылығының ғылыми-зерттеу институты) аға ғылыми қызметкер, лабаратория меңгерушісі. 1992 – 1997 ж. Қызылорда мемлекеттік университетінде доцент, 1998 жылдан «Биология, география және экология» кафедрасында оқытушы болды. Негізгі ғылыми еңбектері Арал өңіріндегі күріш дақылының фотосинтезі және фотосинтетикалық өнімділігі теориясы мен күріштің жаңа сорттарының морфофизиологиялық әдістемелерін жасауға арналған. Тұзданған жерлерде күріш өсірудің сорттық жаңа жетілдірілген технологиясын тұжырымдап, өндіріске енгізді. Жайлыбай 160 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 12 кітапша және бірнеше өнертапқыштық ұсыныстардың авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1936 жылы туғандар
Гонвик (Миннесота)
Гонвик (Gonvick) — Миннесота штатының Clearwater округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 282 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-24344.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
IC 2281
IC 2281 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2281 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Блумфилд (Нью-Мексико)
Қала тұрғындарының саны 6417 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.1 км² шамасында. FIPS коды — 35-07880.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Динод
Динод (Dyn (amis) — күш және электрод) — екінші ретті электрондық эмиссия салдарынан өзіне түсетін электрондар ағынын күшейтуге (көбейтуге) арналған кейбір электровакуумдық аспаптардың (мысалы, екінші ретті электрондық көбейткіштің, фотоэлектрондық көбейткіштің) электроды.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Қазтрансойл
“ҚАЗТРАНСОЙЛ” (ҚТО) – Қазақстанның мұнай құбыры инфрақұрылымындағы ірі кәсіпорын. Қазақстанның құбыр желісі инфрақұрылымының көп бөлігін пайдалануға береді. “Қазтрансойл” Компанияның қарамағында 6500 км мұнай құбыры, 25 000 км су құбыры бар. ҚТО-ға тиесілі құбыр желілері оқшауландырылған үш тармақты: Батыс, Ақтөбе және Шығыс тармақтарын біріктіреді. Батыс тармағы ҚТО-ға 2000 жылы жиынтық табыстың 70%-ын берді. Елде 2000 жылы өндірілген 33 млн. т мұнайдың 75%-ға жуығы осы Батыс тармағымен айдалды. Шығыс тармағының жиынтық табыстағы үлесі 20%. Бұл тармақ Құмкөл мұнай кенішін елдің солтүстік-шығысындағы Павлодар мұнай өңдеу зауытытымен және оңтүстігіндегі Шымкент мұнай өңдеу зауытымен жалғастырады. Ең кіші Ақтөбе тармағы қазіргі кезде тек солтүстікте, Ақтөбеде өндірілген мұнайды Ресейдің Орскідегі мұнай өңдеу зауытына тасымалдайды. ҚТО өз табысының 95%-дан астамын мұнай тасымалдаудан алады, ҚТО барлығы 29 ұлттық және халықар. тұтынушыға қызмет көрсетеді. Олардың негізгілері “Маңғыстаумұнайгаз” (29%), “Қазақойл” (2002 жылдан “ҚазМұнайГаз”) ұлттық мұнай-газ компаниясы (25%), “Теңізшевройл” халықаралық компаниясы.
Дереккөздер
Санат:Мекемелер Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары
Франкавилла-Фонтана
Франкавилла-Фонтана (Francavilla Fontana) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Бриндизи провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 36 605 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 229 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 175 км² шамасында. Пошта индексі — 72021.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Madonna della Fontana.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Ракеталық ядролық қару
Ракеталық ядролық қарудың негізгі қасиеттері — іс жүзінде шексіз алысқа ұшатындығы, орасан зор зақымдаушы күші, күтпеген жерден қолданылу мүмкіндігі, нысаналарды зақымдаудың өте жоғары дәлдігі, ұшудың өте жылдамдығы және биіктігі, ұшу кезінде сыртының шағылыспайтындығы, ракеталарды ұшуға әзірлеудің көзден тасалығы және қолданудың ауа райы жағдайлары мен уақытка тәуелсіздігі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Арслан (Ескі мусин ауылдық кеңесі)
Арслан — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Ескі мусин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 199 адамды құрады. Пошта индексі — 453005, ОКАТО коды — 80235870004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Футболдан Америка кубогы 2016 (Финал)
Футболдан 2016 жылғы Америка кубогының финалы — 2016 жылдың 27 маусымында Америка Құрама Штаттарының Ист-Ратерфорд қаласында, Метлайф Стэдиумында өткен 2016 жылғы Америка кубогының финалдық матчы. Матч Аргентина және Чили құрамаларының арасында өтті.
Ойын жергілікті уақыт бойынша (UTC-4) сағат 20:00-де басталады.
Қызықты мәліметтер
Санат:Футболдан Америка кубогының финалдары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойындары Санат:2016 жылғы футбол
Дин Лин
Цзян Бинчжи (12 қазан 1904 — 4 наурыз 1986, Бейжің) — қытай жазушысы. Дин Лин лақап атымен жазған.
1952 жылғы екінші дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты. 1932 жылдан бастап ҚКП-ның мүшесі. 1904 жылы Хунань провинциясының Линьли уезінде шаруа отбасында дүниеге келген. 1933 жылы гоминьданшылар оны революциялық қызметі үшін тұтқындайды.
Туындылары: «Түс» әңгімесі, «Ана», «Вэй ху» романдары. 1986 жылы 4 наурызда қайтыс болған.
Дереккөздер
Санат:12 қазанда туғандар Санат:1904 жылы туғандар Санат:1986 жылы қайтыс болғандар Санат:4 наурызда қайтыс болғандар Санат:Қытай жазушылары Санат:Бейжіңде қайтыс болғандар Санат:XX ғасыр жазушылары Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:Соцреалист-жазушылар Санат:Қытай коммунистік партиясы мүшелері
Мэри Карпентер
нобай|Кенсал Грин зиратындағы реформаторлар монументіндегі Мэри Карпентер есімі Мэри Карпентер (3 сәуір 1807 – 14 маусым 1877) - ағылшын білім беру және әлеуметтік реформаторы. Бристоль дағы жас құқық бұзушылар мен кедей балаларға білім жолындағы мүмкіндіктер ашатын түзеу мекемелері мен мектептерінің негізін қалаған.
Ерте өмірі
Мэри 1807 жылы Эксетерде Лант Карпентер мен Анна Пенн отбасысының тұңғышы болып туды. 1817 жылы оның жанұясы Бристольға көшіп, Мэри әкесі құрған шіркеуде ғылым мен математика, грек, латын тілдерін үйренді. Ал 1827 жылы ол кейін Миссис Карпентер атындағы жас қыздарға арналған мектеп-пансионы атанған мектептің бас мұғалімі болып жұмыс атқарды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1807 жылы туғандар Санат:1877 жылы қайтыс болғандар Санат:3 сәуірде туғандар Санат:14 маусымда қайтыс болғандар
NGC 6385
NGC 6385 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан SBa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 22 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6385 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60343, UGC 10877, MCG 10-25-44, ZWG 300.35.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Нершо
Нершо — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кенга өзенінің сол жағалауынан 404 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Альтвигсхаген
Альтвигсхаген (Altwigshagen) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Иккер-Рандов ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 504 адамды құрайды (2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 62 003. Муниципалитеттің басшысы — Герлинде Фой.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Эммануэль Шрики
Эммануэ́ль Со́фи Энн Шри́ки (Emmanuelle Sophie Anne Chriqui; 10 желтоқсан 1977 жыл, Монреаль, Квебек, Канада) — актриса,  «Красавцы» және «Менталист» телесериалында басты рөлде ойнайды, және де «Не шутите с Зоханом» киносында ойнайды. 2006 жылы әйгілі HOT журналына №37 болып шықты Maxim. 2008 жылы «Молодой Голливуд» премиясына ие болды. .
Черна-Гора (Перник облысы)
Черна-Гора (Черна гора) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Перник қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 341 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2340. Телефон коды — 07712. ЕКАТТЕ коды — 81952.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Черна-Гора
Санту-Эстеван (Баия)
Санту-Эстеван (Баия) (Santo Estêvão (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Солтүстік-орталық Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Фейра-ди-Сантана экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 44 163 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 365,141 км² шамасында. Халық тығыздығы — 120,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1921 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Бауыржан Өміржанұлы Жақып
Бауыржан Өміржанұлы Жақып (1 мамыр 1963 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Аққора ауылы) – ақын, филология ғылымдарының докторы (2004), профессор (2007), Қазақстан Журналистика академиясының (2006) және Қазақстан Республикасы Жоғары мектеп ұлттық ғылыми академиясының корреспендия мүшесі (2007).
Дереккөздер
Санат:1 мамырда туғандар Санат:1963 жылы туғандар Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар Санат:Қазақстан ақындары Санат:Қазақстан филологтары Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің профессорлары Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Извор (Пловдив облысы)
Извор (Извор) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Родопи қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 115 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4116. Телефон коды — 03120. ЕКАТТЕ коды — 32408.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Извор
NGC 1910
NGC 1910 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL+EN типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 3 тамызда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1910 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC99, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Чанка (Накыз тармағы)
Чанка — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нақыз өзенінің оң жағалауынан13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ик. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Анзак
Анзак — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сынзас өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда,Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Питценберг
Питценберг (Pitzenberg) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Фёклабрук округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 516 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — VB, ресми идентификациялық коды — 4 17 25.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Густаф Хёксман (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Қараағаш (құмды алқап)
Қараағаш – Мешітқұм құмының оңтүстік-шығысындағы құмды алқап.
Новоузенка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Новоузенка — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Корнеев ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Табиғи қорлар
Табиғи қорлар — табиғи ортаның, қоғамның материалдық және рухани мұқтажын қамтамасыз ету үшін, өндірісте пайдаланылатын бөлігі. Табиғи қорларды тиімді пайдалану және адамзатты өне бойын табиғи қормен қамтамасыз ету өте күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Сондықтан табиғи қорларды сарқылтпау үшін қалпына келмейтін табиғат байлықтарын тиімді пайдалануға, шикізаттың, отынның, энергияның жаңа көздерін іздеуге барлық күш жұмылдыруда. Бұл шараларды іске асырудың маңызды жолдары басқа (арзан) шикізатты кеңінен қолдану және жан-жақты толық пайдалану.
Новоузенка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 603 адам (294 ер адам және 309 әйел адам) болса, 2009 жылы 204 адамды (101 ер адам және 103 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Табиғи қорлар
Табиғи қорлар және өндіріс
Осыған байланысты табиғи қорларды қорғаудың бүгінгі таңда дүниежүзілік маңызы бар проблемаға айналуы заңды мәселе. Табиғи қорларға зиянды әсер тигізетін литосфера, гидросфера, атмосфераның ластануымен ойдағыдай күресу көптеген елдермен бірлесе отырып, бұл күрделі мәселені шешуді талап етеді.
Қазақстандағы тектоникалық құрылымдардың ерекшелігі, геологиялық даму тарихының күрделілігі, аумағының кең көлемді болуы мүнда сан алуан табиғи қорларының шоғырлануына жағдай жасайды. Республика аумағынан табиғатта кездесетін пайдалы қазбалардың көптеген түрлері табылған, бұған қоса климаттық және минералдық, отын-энергетикалық т. б. қорлар жөнінен де республикамыз дүниежүзінде көрнекті орын алады. Жалпы Қазақстанда кездесетін табиғи қорларды мынадай топтарға бөлуге болады:
Отын-энергетикалық қорлар
Қазақстанда бұл қор түрлерінен тас көмір, қоңыр көмір, мұнай, табиғи газ және жанғыш тақтатастар таралған. Тас көмір өндірілетін аудандары Екібастұз, Майкүбі, Қарағанды, Кендірлік, Таскөмірсай, Алакөл кен орындары. Осылардың ішінде маңыздырағы Қарағанды және Екібастұз алаптары. Мұнай мен газ қорлары Қазақтанның батысында шоғырланған. Бұлардың Маңғыстау түбегі мен Жемнің төменгі ағысындағы алқаптар игерілген. Барлық кен орындарында мұнайға қосымша табиғи газ өндіріледі. Ембі мұнайының сапасы жөнінен дүние жүзінде алдыңғы орындарда. Соңғы жылдары мұнда жаңа кен орындары барланып, игеріле бастады.
Минералдық қорлар
Қазақстан полиметалл кендеріне де бай оның негізгі қорлары Кенді Алтайда, Сарыарқада, Оңтүстік Қазақстанда шоғырланған. Сирек және бағалы металл түрлерінің кен орындары бүкіл аумақта таралып орналасқан. Кен емес қазбалардан фосфориттер мен тұздардың, құрылыс материалдарының кен орындары негізінен Батыс және Оңтүстік Қазақстанда (Қаратау өңірінде) кездеседі. Фосфориттің қоры және сапасы жөнінен республикамыз дүние жүзіне әйгілі болып отыр.
Климаттық қорлар
Қазақстанның географиялық орнының ерекшеліктеріне байланысты климаттық қорлары мол. Өсіп-өну мерзімінің ұзақтығы, күн сәулесінің мол түсуі Қазақстанда, әсіресе оның оңтүстігінде көптеген жылу сүйгіш өсімдіктерді (жүгері, күріш, мақта, бидай және т.б.) өсіруге мүмкіндік береді. Мол күн энергиясын гелиоқондырғыларда қолдану мүмкіндіктері бар. Қазақстанда күн энергиясы түрғын үйлерді, жылыжайларды жылытуға жұмсалады. Республика жел энергиясына бай. Желді аудандарда (Шар, Жаңғызтөбе, Жоңғар қақпасы, Іле аңғары және т. б.) жел энергиясын механикалық және электр энергиясына айналдыруға болады.
Су қорлары
Қазақстанның су корларына беткі сулардан (өзен, көл, мұздақтар) басқа жер асты суы мен минералды су көздері жатады. Қазақстанның климаты жағдайында өзен жүйесі онша жиі болмағандықтан, халық шаруашылығы үшін жер асты суы қорларын пайдаланудың үлкен маңызы бар. Мал шаруашылығын өркендету үшін шөлейт пен шөл зоналарында артезиан құдықтары пайдаланылады. Үлкен қалаларды, суға тапшы аудандардағы елді мекендерді сумен қамтамасыз ету көбіне жер асты суы есебінен болады. Қазақстан жер қойнауынан құрамында адам ағзасына қажетті тұздары бар минералды су көздері табылған. Мұнда Алмаарасан, Барлық-Арасан, Қапаларасан, Жаркентарасан, Сарыағаш сияқты санаторий-курорттар осы арқылы емдеу орталықтарына айналған.
Жалпы Қазақстан аумағының климаттық ерекшеліктеріне байланысты су қорларының маңызы арта түседі. Себебі қуаң климат жағдайында ауыл шаруашылығын, әсіресе суармалы еғістерді өркендету үшін су қорлары басты орын алады. Бүған қоса қалалар мен өнеркөсіп орындарының өсуі, республикадағы су корларының жетіспеушілік жағдайына әкеп соғады. Еліміздің трансшекаралық өзендері Ертіс пен Ілені үтымды пайдаланумен бірге экологиясының қауіпті жағын да ескерген жөн. Олардың бастауы біздің мемлекеттік шекарадан тыс жатқандықтан трансшекаралық өзендердің проблемасы сан қырлы. Олардың шаруашылық жөне экологиялық сипатымен қатар саяси, тарихи, экономикалык және табиғатын корғау мәселелері тұр. Көршілес, туыстас мемлекеттермен ортақ өзендердің (Сырдария, Талас, Шу) тағдырына қатысты да дәл осындай проблемалар туындайды. Трансшекаралық өзендер мен көлдерді (Каспий жөне Арал) қорғау мен тиімді пайдалану ережелері 1992 жылы БҰҰ Хельсинки конференциясында бекітілген.
Су корларын пайдаланудың жыл сайын өсуіне байланысты оларды ұтымды пайдалану, ластанудан қорғаудың маңызы зор. Өзендерге гидротехникалык кондырғылар салу кезінде де жергілікті табиғат ерекшеліктерін ескеру қажет.
Топырақ-өсімдік қорлары
Республикадағы топырақ, осімдік қорлары аумағының ауқымды болуына байланысты әркелкі таралған. Бұл кор түрлерінің ерекшелігі олардың өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы үшін шикізат көзінің қызметін атқаруы, осыған байланысты адамның шаруашылық әрекетінің әсеріне көп ұшыраған.
Қазақстан құнарлы топырақ түрлеріне онша бай емес. Бірқатар аймақтарда топырақтың, ылғалдың, қоректік элементтердің жетіспеуінен немесе сортаңдану әсерінен ауыл шаруашылығында пайдаланылмайды. Сондықтан жарамсыз жерлерді оңдеуден өткізу немесе мелиорациялау арқылы шаруашылыққа пайдалану алдағы міндет.
Қараағаш (құмды алқап)
Жер бедері
Ең биік жері 11 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Грунт суы 1 – 2 м тереңдікте. Солтүстігінде Қияңды қыстауы, шығысында Қашар, Құрман қыстаулары, оңтүстігінде Қарабұдыр құмы мен Ащықақ соры, батысында Қызыл құмы орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Батыс Қазақстан облысы құмдары
Табиғи қорлар
Топырақ-өсімдік қорлары
Өсімдік корларын бірнеше топтарға бөлуғе болады: орман қорлары, дәрілік өсімдіктер, мал азықтық өсімдіктер. Ормандар неғізінен таулы аймақтарда шоғырланған. Қазақстандағы орманды алқаптың ауданы 21 млн гектар.
Дәрілік өсімдіктердің республикада 250 түрі бар. Олар фармацевтік өндірісі үшін қымбат шикізат болып есептеледі. Республиканың оңтүстік аймақтарында дүние жүзінде теңдесі жоқ аса кұнды дермене (сантонинді жусан) өседі.
Шабындықтар мен жайылымдарда өсетін шөптесін өсімдіктер мал азығы ретінде пайдаланылады. Өсімдік қорлары халық шаруашылығының түрлі салалары үшін шикізат базасы болғандыктан табиғи өсімдік жамылғысын қорғаудың, әсіресе, кұрып бара жаткан өсімдік түрлерін сактаудың маңызы зор.
Жануарлар дүниесінің қорлары
Республика аумағында омырткалы жануарлардың 835 түрі есепке алынған. Олардың ішінде сүтқоректілердің 172 түрі, құстардың 481, бауырымен жорғалаушылардың 48, балықтардың 150 түрі кездеседі. Омыртқасыз жәндіктердің бүгінгі күнге дейін анықталғаны ғана 50 мыңнан асады. Қазақстан аумағында, әсіресе таулы өлкелерде жабайы жануарлар көп ұшырасады. Мұнда терісі бағалы аңдар таралған. Бұған қоса Зайсан мен Алакөл маңына, таулы тайганың қара түлкісі мен бұлғын жерсіндірілген. Сол сияқты республиканың өзен-көлдерінің барлығында дерлік терісі аса қүнды америкалық ондатр жерсіндіріліп, аң шаруашылығының негізгі салаларының біріне айналып отыр. Олардың кәсіптік маңызы бар. Шөлейттер мен шөлді өңірлерде тулкі, қарсақ, ақбөкен, киік, қарақщрық кездеседі. Қорықтардың ұйымдастырылуына байланысты олардың санын реттеу дұрыс жолға қойылған.
Республиканың өзендері мен табиғи және жасанды көлдері балық қорына бай. Каспий теңізінен бағалы балықтың көптеген түрлері ауланады. Мұнай өндірумен байланысты бұл аймақтың экологиялық жағдайы кейінгі кезде нашарлаған. Каспий теңізінің өзіне тән эндемигі итбалықтың 2000 жылдары жаппай қырылып барып тоқтауы, уылдырық шашатын құнды балықтардың азаюы теңдесі жоқ тағамдық қара, қызыл уылдырық өндіретін шаруашылыққа қауіп келтіріп тұр. Бөгендерде, тоғандарда балық шаруашылығын өркендету балыққа деген сұраныспен республика халқын қамтамасыз етуге жағдай жасайды. Шөлдерде тіршілік ететін жыландардың уы медицинада қолданылады. Жануарлар дүниесі қорлары азықтүлік, шикізат ондірісінде пайдаланылады. Сонымен қатар олардың ғылыми-практикалық және экономикалық маңызы бар. Елімізде ежелден мекен еткен жабайы жылқы (тарпаң), қулан, домбай (жабайы есек), сусар, бцлгын, лаиіын, жолбарыс, дала сілеусіні, шақиіақай, қоқиқаз, жірпар тышқан және т.б. жануарлар бүгінде жоқ немесе жоқтың қасы.
Осындай сирек кездесетін немесе жойылып кетуге таяу өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау мақсатында 1962 жылы Халықаралық табигат және табиги байлықты қоргау одагы кұрылды. 1966-1981 жылдары осы жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау мақсатында «Қазақстанның Қызыл кітабы» шықты. Мұнда негізінен жойылып кету қаупі бар және сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар тіркелген. Қазіргі Қазақстан жерінде экологиялық апатты аймақтардың, ластанған жарамсыз жерлердің молаюына байланысты сирек кездесетін жануар түрлеріне аса қауіпті жагдай тууда. Сондықтан «Қызыл кітапқа» тіркеуге алынбаған түрлерді қорғау шараларына Қазақстан ғалымдары да белсене ат салысуда. 1996 жылы «Қазақстан Республикасы Қызыл кітабының» жаңа басылымы жарық көрді. Бұл кітапқа сүтқоректілердің 40, күстардың 56, бауырымен жорғалаушылардың 10, қос мекенділердің 3, балықтардың 16 түрі еніп отыр.
Табиғи қорларды тиімді пайдалану
Қазақстандағы табиғи қорларды тиімді пайдалану республиканың даму болашағы үшін маңызы зор. Алайда аумақты игеруге қатаң табиғат жағдайлары кедергі келтіреді. Табиғи қорларды игеру мәселесі табиғатты қорғаудың түйінді мәселелерін де туғызады. Табиғи қорларды игерудегі жіберілген қателіктер табиғаттың қай қоры болмасын таусылмайды деген жаңсақ үғымның үстем болуына байланысты болды. Осының салдарынан табиғаттағы тепе-теңдік бұзылды. Мұны су қорын пайдалану мысалынан айқын көруге болады.
Республика үшін су қорын тиімді пайдаланудың маңызы зор. Өйткені дамып келе жатқан өнеркәсіп пен суармалы егіншілік алқаптарының ұлғаюы суды көп қажет етеді. Еліміздегі қазір қалыптасқан экологиялық жағдайда өзен суының ластанып немесе құмға сіңіп, ысырап болып жатқаны белгілі. Су қорларының дұрыс пайдаланылмауы, адамның шаруашылық әрекеті нәтижесінде су режимінің өзгеруі өз кезегінде табиғаттың басқа компоненттерінің өзгеруіне әкеп соқты. Оңтүстік Қазақстанның күріш егістіктерінде осындай қателіктер әсерінен топырақ құнарлы қабатынан айырылып, сортаңданды. Топырақтағы өзгерістер өсімдік жамылғысының түрлік құрамына, таралуына кері әсерін тигізді. Бұл тізбектегі өзгерістер тұтас бір аймақты экологиялық апат аймағына айналдырды. Сонымен табиғат ерекшеліктерін ескермегендіктен, су қорларын халық шаруашылығына пайдалану мәселелері әзірше дұрыс шешілмей отыр. Тың және тыңайған жерлерді игеру барысында мыңдаған гектар жер топырақ, су және жел эрозияларына ұшырады. Алғашқы жылдары өнім біршама мол болғанымен, кейінгі жылдары бұл керсеткіш төмендеп кетті. Жыртылған жердің борпылдақ топырағы желдің әрекетінен құнарлы қабатын ұшырып әкетіп, сол жердің топырағы жел эрозиясына ұшырады. Өйткені топырақтардың құрылымдық ерекшеліктері ескерілмеді. Мысалы, құмайт және саздақ топырақты аудандар 4-5 жыл пайдаланғаннан кейін жері сортаңданып, егістік көлемнен шығып қалады. Жел топырақтың құнарлы қабатын ұшырып әкетеді.
Республикадағы шөлейттер мен шөлдер 167 млн га жерді алып жатыр. Суарылған жағдайда бұл алқапты тек мал жайылымы ретінде ғана пайдалануға болады. Кейінгі жылдары көлдетіп суландыру жолымен тиісті нәтижеге жету мүмкіншілігі белгілі болып отыр. Жайылымдарды суландыруға артезиан суын пайдаланудың болашағы зор.
Дереккөздер
* Санат:Экология Санат:Экономикалық география Санат:Өндіріс факторлары
Певилле
Певилле (Peuvillers) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55403, пошта индексі — 55150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 66 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,58 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Кен байыту
Кен байыту процесі кентасты қолдан сұрыптау, флотациялық байыту, т.б. арнаулы әдістерге ажыратылады. Қолдан кентас сұрыптау әдісінде минералдар түсі, жалтырауы, т.б. қасиеттері бойынша кентастан іріктеліп алынады (мыс., бағалы тастар). Кей жағдайларда кентас іріктеу ісін автоматтандыруға (мыс., алмасты және радиоактивті кентастарды ультракүлгін сәуле және радиометрия тәсілімен сепарациялау) болады. Флотациялық байыту әдісі әр түрлі минерал бөлшектеріне су жұғу және олардың газ көпіршіктеріне жабысу сияқты қасиеттеріне негізделген. Ұсақталған кентас сумен араластырылады да, оған ауа үрленеді. Су жұқпаған минерал бөлшектері ауа көпіршіктеріне жабысады да, жоғары көтеріледі, ал су жұғатын минерал түбіне шөгеді. Гравитациялық байыту әдісі жоғары бағытталған сұйық немесе ауа ағынындағы минерал бөлшектерінің тығыздықтарының айырмашылығына, пішініне және ірілігіне сәйкес әр түрлі жылдамдықпен шөгу құбылысына негізделген. Магниттік байыту әдісі магниттік сезгіштігі әр түрлі минерал бөлшектеріне магнит өрісінің әсер ету құбылысына негізделген. Ұсақталған минерал бөлшектерін магниттік сепаратордың біртексіз магнит өрісінен өткізгенде магниттік сезгіштігі жоғарылары электрмагниттік жүйенің полюстеріне тартылып, магниттік сезгіштігі аз бөлшектерден ажырап кетеді. Сепаратордың электр өрісінің минерал бөлшектеріне әсері электрстатикалық байыту әдісінің негізіне алынған. Сепараторға түскен минерал бөлшектер электр өрісінде зарядталып, сепаратордың қарама-қарсы полюстері маңында топтасады. Сондықтан тотыққан кентастарды ауыр суспензияда (магнетит, ферросилиций сияқты қатты заттардың сұйыққа араластырылған ұнтағы) байыту әдісі де пайдаланылады. Суспензия ретінде ауыр минералдан меншікті салмағы аз, бірақ жеңіл минералдың меншікті салмағынан артық сұйық алынады. Жеңіл минералдар үстіңгі жағында, ауырлары астында орналасады. Ауыр суспензия әдісімен байытуда кентастың ажыратылуына олардың мөлшері (ірілігі, ұсақтығы) әсер етпейді. Тотыққан және шала тотыққан темір кентастарын (мыс., гематитті кентас) байытуға гравитациялық және флотациялық әдістерді аралас пайдалануға да болады. Өндірістік кен байыту процесі кезінде негізгі технол. жұмыстар бірқатар әзірлік және қосымша жұмыстармен аралас өтеді. Әзірлік жұмыстары кенді ұсақтау, екшеу, ал қосымша жұмыстарға концентратты сусыздандыру (қоюландыру, вакуумдық сүзгілеу, кептіру), тасымалдау, жинау, т.б. жұмыстар жатады. Қазақстанда қара, түсті, сирек және бағалы металл кентастарын, Қарағанды алабының көмірін, Қаратаудың фосфоритін байытатын осы заманғы техникамен жабдықталған ондаған кен байыту фабрикалары бар.