cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ең кіші квадраттар әдісі
Ең кіші квадраттар әдісі— қателер теориясының белгісіз шамаларды кездейсоқ қателері бар өлшеулердің нәтижесін бағалау үшін қолданатын әдістерінің бірі. Ең кіші квадраттар әдісі берілген функцияларды олардан гөрі қарапайым функциялар арқылы жуықтап өрнектеу үшін де пайдаланылады. Бұл әдісті 1794 — 95 ж. ‘’К.Гаусс’’ және 1805 — 06 ж. француз математигі ‘’А.Лежандр’’ (1875 — 1961) ұсынған. Ең кіші квадраттар әдісі алғашқыда астрономия және геодезия бақылаулардың нәтижесін өңдеу үшін қолданылды. Бірақ оның дәл математикалық негіздемесін жасап, қолданылу шекарасын көрсетіп берген орыс ғалымдары А.А. Марков (1856 — 1922) пен А.Н. Колмогоров болды. Ең кіші квадраттар әдісі — математикалық статистиканың аса маңызды бір бөлімі және ол статистика қорытынды жасау үшін ғылым мен техниканың әр түрлі саласында кеңінен қолданылады. Гаусс бойынша, Ең кіші квадраттар әдісінің мәні — физикалық шаманың () дәл мәнін (белгісіз) оның бақылаулар нәтижесінде есептелген жуық мәнімен (Х) ауыстырғандағы “шығын”, (X–)2 қателік квадратына пропорционал болады деген пайымдауға негізделген. Мұндай жағдайда, “шығынының” орташа мәні ең кіші болатындай Х шамасының жүйелі қатесін тиімді баға деп есептеуге болады. Міне, осы талап Ең кіші квадраттар әдісінің негізіне алынады. Ал, жалпы жағдайда, Х шамасының Ең кіші квадраттар әдісі мағынасындағы тиімді бағасын іздеу күрделі есеп. Сондықтан практикада бұл есептің ауқымын тарылта отырып, Х ретінде бақылаулар нәтижесінен алынатын жүйелі қатесі болмайтын сызықтық функция таңдалады және ол функцияның барлық сызықтық функциялар класындағы “шығынының” орташа мәні ең кіші болуы тиіс. Егер бақылаулардың орташа қателері қалыпты үлестірілуге бағынса әрі бағаланатын шама () бақылаулар нәтижесінің орташа мәндеріне сызықты тәуелді болса, онда мұндай есептің шешімі жалпы есептің де шешімі болады. Бұл жағдайда Х-тің тиімді бағасы да -дің орташа мәні бар қалыпты үлестірілуге бағынады.
Дереккөздер
Санат:Регрессиялық талдау
Арзила
Арзила (Arzila) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Коимбра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Мондегу экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 728 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,37 км² шамасында. Халық тығыздығы — 531,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Водолейка
Водолейка — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/315/14/8 орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері
Байырғы түркі өнері
right|thumb| alt=A.|200 px|[["Орхон жазулары"]] Байырғы түркі өнері - 6-8 ғасырлардағы көшпелі түркі тайпалар жасаған мәдениет қазыналары. Бұл — мәдениеттің, ой-сананың есейіп, Орхон жазулары шыққан кез. Осы тұста өркендеген өнер қалдықтарының көп кездесетін жері — Орта Азия, Қазақстан, Алтай, Оңтүстік Сібір, Моңғолия, Қашғария. Бұл өнердің үлгілері ескі қалалардын орнында (Қара-Қорым, Дунхуан, Бесбалық, Талас, Сайрам, Бөріжар, Пәнжікент, т.б.), сол кезде тұрғызған қабірлер мен ескерткіштерде сақталған. Оның ең жарқын түрлерінің көп табылған жерлері - Орхон өзенінін бойы, Алтай тауының қойнауында тұрған Қотанды, Қурай, Тұяқты, Күдергі, Ертіс обалары, Іле өзендері бойындағы қорымдар. Оларды қазғанда Байырғы түрік өнері сипаттайтын әр алуан өрнектер кездескен.
Орхон жазулары бойынша, ол кезде өнер ісін көркейтін көптеген шеберлер тобы — алтын, күміс соғушы (зергер), қолашы (қола құюшы), темірші (ұста), кашчі (безеуші, қашаушы), қырнаушы, бәдізші (мүсінші), барқ етушілер (сәулетші) болған. Бұлар — Орхон жазуында кезде¬сетін әрбір ісмерліктің (көркемдік Бақалы өнердің) соңына түскен шеберлердің мамандық аттары. Олардың ісмерлік кәсібіне қарай аттары қандай көп болса, жасаған бұйымдары да аз болмаған. Осыған қарағанда, бұлар өз мұқтажы үшін ғана емес, халық өнерін көркейте түсу мақсатында шеберлер тобын құрғандығы байқалады. Бұл, әсіресе, металл балқытудан, мүсін жасаудан, үй салудан ашық көрінеді. Осы кездегі өнердің өркендеуі феод, қауымның дамуымен байланысты. Осыған орай өсімдікке бой ұру, сұлулыққа деген талғам өсіп, өнер сюжеті көбейген (ерлік тұрмыс, аңшылық, бақташылық, наным, табыну түрлері, миф, т.б.). Осындай бай сюжет ат-тұрманын (алтын-күміспен өрнектелген әшекейлі ер, жүген, тартпа-таралғы, өмілдірік, құйысқан), кемеңгер кісілердің, батырдың алтын-күміспен безелген киім-кешектері мен қару-жарақтарын (былғары тон, кісе, белдік, садақ, қорамсақ, айбалта, қамшы, сүңгі, т.б.), әйел әшекейлерін (шолпы, алқа, білезік, сырға, қаптырма, т.б.) өрнекгеуден айқын көрініс тапқан. Динамикаға толы сюжетке Бөріқарадан табылған кісенің ілгегіндегі киік жеп жатқан арыстанның бас бейнесін, Қурай обасынан табылған ілгектегі арыстан бейнесін жатқызуға болады.
Өрнекті әсем бұйым шығарудың түрі 6 ғасырдағы тайпаларға олардың арғы тегі — байырғы сақ, ғұн, уйсін өнерінен келіп жеткен. Кейінірек ол дәстүр қазақ халқына мирас болды. 6-8 ғасырлардағы шеберлері байырғы сақ, ғұн, үйсін дәстүрін көркейте отырып, өнер ісін бірталай жоғары сатыға көтерген. Оны темір балқыту, сүйек қырнау, ағаш безеу, тас жұмырлау істерінен көруге болады.
NGC 4278
NGC 4278 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан E1 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 13 наурызда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 4278 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39764, UGC 7386, MCG 5-29-62, ZWG 158.77, IRAS12175+2933.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Орлэнд (Мэн)
Орлэнд (Orland) — Мэн штатының Хэнкок округіне жататын АҚШ қаласы.
Автомодельдеу спорты
Автомодельдеу спорты, альдердің үлгілерін сызу мен жасау, арнайы дайындалған тас жолдарда оларды сынау және жылдамдығын білуге бағытталған техникалық спорт түрі. Автомодельдеу с-тының негізін XX ғасырдың 60-шы жылдарында кішкентай жүк машинасының үлгісін жасаған алматылық өнертапқыш Г. Кротов қалаған. Одан кейін 25 шаршы см. қозғағышы бар сағ. 149 км. шапшаңдықпен шағын үлгілі автомодель жасаған да алматылық А. Гаркушин. Ол алғашқы Автомодельдеу с-тынан жарыстардың әлденеше дүркін ч-ны болды. Автомодель спортының Қазақстанда дамуы 1978 жылы радиомен басқарылатын автомодельдердің бүкілодақтық жарысында А. Левченконың - күміс, А. Панченконың - қола медальдар алған тұсында болды.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Орлэнд (Мэн)
Қала тұрғындарының саны 2134 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 135.9 км² шамасында. FIPS коды — 23-55505.
Альбом
Альбом - мұнда тауардың безендірілген суреті, кескіні, фотокескіні, пішіні және мазмұны беріледі. . Қосымша беттер көбіне кітап, газеттермен бірге қосылып сатылады.
Жарнаманың бұл түрі, әдетте, мерекелік құттықтаулар, сондай-ақ өнеркәсіп, сауда өнімдері, тұрмыстық тұтыну заттарын жарнамалайды.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ярай-Яха-Тарха
Ярай-Яха-Тарха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пойлово-Яха өзенінің оң жағалауынан 142 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Қоссейіт
Қоссейіт — Түркістан облысы Шардара ауданындағы ауыл, Қоссейіт ауылдық округі орталығы.
Дереккөздер
Санат:Шардара ауданы елді мекендері
Арнайы бедербелгі
Арнайы бедербелгі  (Специальная литера; special character) — әдетте, идеограмма емес, әріп, цифр қалдырып кетумен ерекшеленетін бедербелгі.
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік техника
Нонконформизм
Нонконформизм (non; conformis) немесе Антиконформизм — әлеуметтік тәртіпті қабылдамау.
Тағы қараңыз
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану
Дьелуар
Дьелуар (Dieulouard) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54157, пошта индексі — 54380.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Тамм
Тамм (Tamm) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 12286 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 1 18 071. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Целлер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Эпифиз
Эпифиз (шишковидная железа); (epiphysis, грек, ері —	үстінде, рһуо — өскін, бүр) — аралық ми эпиталамусы құрамына кіретін ішкі секреция бездерінің орталық мүшесі. Эпифиз сыртынан дәнекер ұлпалық қапшықпен қапталған. Одан без ішіне қарай дәнекер ұлпалық перделіктер таралып, оның паренхимасын бөлікшелерге бөледі. Без паренхимасын екі түрлі жасушалар: ұсақ глиоциттер және ірі пинеалоциттер түзеді. Пинеалоциттер боялу сипатына қарай ашық және күңгірт түсті эндокриноциттерге бөлінеді. Пинеалоциттер жыныс мүшелерінің дамуын бәсендетіп, жыныстық жетілуді тежейтін, қандағы калийдің деңгейін жоғарылататын серотонин және мелатонин гормондарын бөліп шығарады.
Дереккөздер
Санат:Эндокриндік жүйе Санат:Бас миы
Терес
Терес (Theres) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Хасберге ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2682 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 74 180. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Петер Райс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ерр (Нор)
Ерр (Erre) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дуе округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,88 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59203, пошта индексі — 59171.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1424 адамды құрады. Халық тығыздығы — 242,18 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Сен-Дизье-ле-Домен
Коммунаның INSEE коды — 23188, пошта индексі — 23270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 190 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Никсар
нобай|300px|оңға|Никсар қаласының орталығы Никсар (Niksar) — Түркиядағы Токат иліндегі қала және аудан.
Солтүстік-батысында Эрбаа ауданымен, оңтүстік-батысында Токат илінің орталық ауданымен, оңтүстігінде Алмус, ал шығысында Решадие және Башчифтлик аудандарымен шекаралас. Алғашқы атауы Кабира болған, Понт патшасы Ұлы Митриад осы жерде өзіне сарай тұрғызған.
Б.з.д. І ғасырда Ұлы Помпей Кабираны үлкен қалаға айналдырып, атауын Диосполь деп өзгертеді. Понт патшалығы 64 жылы Рим империясының құрамына қосылғаннан кейін, қала Неокесария атымен белгілі болады.
Қазіргі атауы ескі грек атауынан шыққан. XIV ғасырда Осман түріктері қаланы жаулап алады. XX ғасырдың басында қалада 10 мың адам мекен етіп, олардың үш мыңы грек болған.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың христиан дінін ұстанатын тұрғындары қаладан аластатылады.
Дереккөздер
Санат:Түркия қалалары
Гвинн Шотвелл
Өмірбаян
Гвинн Шотвелл 1963 жылы 23 қарашада Чикагодан солтүстікке қарай 65 шақырым жерде Иллинойс штатының Эванстон қалашығында, нейрохирург және суретші отбасында, үш қыздың екіншісі болып дүниеге келген. Балалық шағы Чикаго маңындағы Либертивилл қаласында өтті. Жоғары сыныптарда ол құрастырғанды ұнататын - әкесіне қала маңындағы отбасылық бақтың қоршауын салуға, фанерадан баскетбол қалқанын жасауға көмектесті. Солтүстік-Батыс университетінде механикалық инженерия және қолданбалы математика мамандықтары бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін алды.
Кәсіби мансабы
Бастапқыда Шотвелл автокөлік өнеркәсібінде жұмыс істеуді жоспарлап, Chrysler корпорациясының менеджерлерді даярлау бағдарламасына тіркелді, бірақ өз саласына жақын практикалық инженерлік салада жұмыс жасағысы келді, оның үстіне Шотвелл бұл өнеркәсіпте қалуды қаламады.
1988 жылы ол The Aerospace Corporation компаниясының Эль-Сегундо ғылыми-зерттеу орталығында жұмыс істей бастады және әскери ғылыми-зерттеу келісімшарттары бойынша техникалық жұмыс жасады. Он жыл бойғы жұмыс уақытының ішінде ол жылуды талдау саласында жұмыс істеді және "әртүрлі тақырыптар бойынша ондаған мақалалар жазды, соның ішінде шағын ғарыш аппараттарын концептуалды жобалау, нысандардың цифрлық модельдерін модельдеу, қайта пайдаланылатын аппараттар үшін ғарыш кемесі мен операциялық тәуекелдерді интеграциялау".
"Ғарыш кемелерін тұрғызу және құрастыру" мақсатымен, Эль-Сегундо қаласында орналасқан, зымыран құрастырумен айналысатын, аз бюджетті Microcosm Inc компаниясына "ғарыш жүйелері бөлімшесінің директоры" болу үшін, 1998 жылы Aerospace Corporation-нан шығады. Онда ол атқарушы комитетте жұмыс істеп, бизнесті дамытуға жауапты болды.
2002 жылы Гвинн Шотвелл, бұрын Microcosm-да инженер болып жұмыс істеген Ганс Кенигсманның (Hans Koenigsmann) шақыруымен, сол жылы Илон Маск құрған SpaceX жеке ғарыш компаниясына жұмысқа ауысты. Шотвелл осы компанияның жетінші қызметкері болды — бизнесті дамыту жөніндегі вице-президент. Ол шамамен 5 миллиард АҚШ долларын құрайтын 50-ге жуық Falcon зымырандарын ұшыру туралы келісімшартқа қол қойды. 2017 жылғы жағдай бойынша ол SpaceX-тің президенті және бас атқарушы директоры болып табылады, ағымдағы операциялар және клиенттермен барлық байланыстарды басқару және компанияның даму стратегиялары үшін жауапты болып табылады.
Бүтін салада инновациялық және серпінді бола отырып, SpaceX 2010 жылдың желтоқсанында ғарыш кемесін орбитаға сәтті шығарып және қайтарған алғашқы жекеменшік компания болды. Ол сондай-ақ Халықаралық ғарыш станциясына ғарышкерлерді жеткізу үшін NASA-мен бірнеше миллиардтық келісімшартқа ие. SpaceX сонымен қатар жақын арада адамдарды Марсқа жеткізуге арналған келесі буын транспорт жүйесімен жұмыс жасауда.
2019 жылғы 6 ақпанда Polaris Industries Шотвеллдің директорлар кеңесіне 2019 жылдың 1 наурызында кіретінін жариялады.
Шотвелл STEAM-ға байланысты әртүрлі бағдарламаларға қатысады, соның ішінде Фрэнк Дж. Редд (Frank J. Redd) атындағы студенттік шәкіртақы конкурсына да. Оның басшылығымен комитет 6 жыл ішінде стипендия ретінде 350 000 доллардан астам қаражат жинады.
Қоғаммен байланыс
2013 жылдың маусымында Шотвелл TEDxChapmanU-да ғылым, технология, инженерия және математиканың маңыздылығы туралы TEDx-те баяндама жасады. Ол үнемі бизнес аудиториялардың алдында сөз сөйлейді және 2014 жылдың маусым айында Брент Скукрофттың халықаралық қауіпсіздік орталығындағы "өнеркәсіп капитандары" сериясына жеке кәсіпкерліктің ғарыштық ұшу технологияларын дамытудағы жетістіктері туралы баяндама жасады.
2018 жылғы TED конференциясында Шотвелл Крис Андерсонға SpaceX-тің болашақ жоспарлары туралы сұхбат берді.
2018 жылдың 28 қыркүйегінде Грейс Хоппердің есептеу техникасындағы әйелдер салтанатында Шотвеллдің сөзі "біздің болашағымыздың іске қосылуы" деп аталды және ол аэроғарыштық технологиялар саласындағы көзқарасы мен жетістіктері туралы, сонымен қатар әйелдердің жан-жақты болуы мен қоғамда орын алуы адамзаттың дамуына не үшін қажет екендігі туралы айтты.
Дереккөздер
Санат:АҚШ инженерлері Санат:Тірі тұлғалар Санат:23 қарашада туғандар Санат:1963 жылы туғандар Санат:SpaceX Санат:Инженерлер Санат:Кәсіпкерлер Санат:NASA Санат:Ғарыш Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Теориялық физика
Теориялық физика — табиғатты тану үшін ондағы болып жатқан құбылыстардың математикалық моделін жасап, оны шындықпен салыстыру әдісін қолданатын физиканың бөлімі. Мұндай анықтама аясында теориялық физика табиғаттанудың жеке әдісі болып табылады. Алайда оның зерделеу аумағы жасалған тәжірибелер мен табиғатта болып жатқан құбылыстарды ескере отырып пайда болады. Басқаша айтар болсақ, теориялық физика — физикалық құбылыстарды және оларды сипаттайтын заңдарды бір-бірімен өзара байланыстыра отырып түсіндіретін жүйелі білім Математикалық физика теориялық физикаға жақын сала болып табылады, бірақ ол математикалық моделдерді математиканың қатал деңгейде зерттеп, оны табиғаттағы нақты жағдайлармен салыстырмайды.
Сипаттамасы
Адамдар табиғат құбылысын зерттей отырып, негізінен мына үш сұрақка жауап іздейді. Қандай құбылыс жүріп жатыр? Қалай жүріп жатыр? Неге бұлай жүріп жатыр? Бірінші сұраққа жауап алу үшін бақылау жүргізеді. Екінші сұрақта эксперименттің рөлі арта түседі. Ал соңғы сұраққа негізгі жауапты физикалық теориядан аламыз. Сөйтіп, физикалық теорияның негізгі қызметі құбылысты түсіндіру болып табылады.
Физикалық теория құрамына: құбылыстың сипаттамасы, эксперименттердің нәтижелері, ұғымдар, негізгі идеялар, модельдер, болжамдар, заңдылықтар, зерттеу әдістері (математикалық әдістер де) кіреді. Теориялық зерттеу әдістерінің негізіне адамның ой қорытуы жатады. Физикалық құбылыстардың сипатына қарай физикалық теориялар да әр түрлі болып келеді. Алайда, физикалық құбылыстарды, олардың сан алуандығына қарамастан, бірнеше іргелі физикалық теориялар теңірегінде ғана топтастыруға болады. Төменде олардың қандай құбылыстарға арналатыны масалдармен келтірілген:
Теориялык әдістердің басқа әдістерден басты ерекшелігінің бірі - еуристикалық (болжағыштық) пайымдаулар жасай алуы. Ғылыми теориялар құбылысты түсіндіріп қана қоймайды, олардың келешекте қалай өтетінін алдын ала болжап айтуға да мүмкіндік береді.
Тарихы
Физикалық теорияның тарихи дамуына мысал ретінде заттың құрылысы туралы молекулалы-кинетикалық теорияның қалыптасуын алуға болады.
Ежелден-ақ адамдарды табиғаттағы заттардың түрленуі, бір күйден екінші күйге ауысып, қасиеттерін өзгертуі ойландырып келді. Мысалы, неге су қатып, мұзға айналады, ал қыздырғанда буға айналып кетеді? Сол сияқты металдар да қыздырғанда балқиды да, суытқанда қатаяды. Ал олар булана ала ма? Заттың құрылысы туралы теория осындай сұрақтарға нақты жауаптар бере алады.
Алғаш рет денелердің барлығы да өте кішкентай бөлшектерден тұрады деген идея ертедегі Эллада елінде қалыптасты. Оның негізін салушы - грек ғұламасы Демокрит (б.з.б. 460- 370). Ол кез келген денені ұсақтап бөле отырып, ең соңында бөлінбейтін бөлшек - атомды (ἄτομος - бөлінбейтін) алуға болады деді. Атомдар үздіксіз козғалады, әр түрлі денелердің атомдарының пішіні мен көлемдері де өр түрлі болады деп пайымдады.
Демокриттің идеясын Эпикур (б.з.б. 341-270) одан әрі дамытты. Ол да Демокрит сияқты атомдар өздерінің пішіні мен көлеміне және салмағына қарай әр түрлі болады деп қорытты. Заттың құрылысы туралы мұндай пайымдаулар эксперимент жүзінде дәлелденбеген, тек жорамалдар ғана еді. Сондықтан заттың атомдық құрылысы туралы ілім ұзақ уақыт қолдау таппады. Тіпті ұлы Аристотельдің өзі де Демокриттің көзқарасымен келіспеді. Ол денені шексіз ұсақтап беле беруге болады деді. Ал Еуропада қайта өрлеу дәуірінің өзінде де (XVII ғ.) заттың атомдардан тұратыны туралы ілімді таратушыларды өлім жазасына кесетін болды. Соған қарамастан өзінің ғылыми көзқарасы үшін отқа өртенген Джордано Бруно (1548-1600) заттардың атомдардан тұратынын қорғаумен өтті. Қайта өрлеу дәуірінің соңына қарай заттың атомдық құрылысы туралы ілім толық жеңіске жетті. Оған көптеген ұлы ғалымдардың еңбектері мен ашқан жаңалықтары өсер етті.
Зат кұрылысының молекулалы-кинетикалық теориясының негізгі қағидаларын кейінірек М.В. Ломоносов былай қорытындылап берді: 1) Барлық заттар өте ұсақ бөлшектерден - молекулалар мен атомдардан (Ломоносовша «корпускулалардан») тұрады; 2) Молекулалар мен атомдар үздіксіз ретсіз қозғалыста болады; 3) Молекулалар мен атомдар өзара әрекеттеседі.
XIX ғасырдағы эксперименттік зерттеулер зат құрылысы туралы молекулалы-кинетикалық теорияның барлық қағидаларының орындалатынын көрсетті. Мысалы, 1827 жылы ағылшын ғалымы Р. Броун (1773-1858) эксперимент жүзінде молекулалардың үздіксіз әрі ретсіз козғалыста болатынын дәлелдеді. Ол өсімдіктердің сұйықтықтағы тозаңшаларын микроскопта бақылау барысында олардың үздіксіз және ретсіз қозғалыста болатынын көрді. Here өсімдік тозаңшалары тынық сұйықтықта ретсіз қозғалыста болады? Бұл сұрақтың жауабын молекулалы-кинетикалық теория береді.
Расында да, үнемі үздіксіз және ретсіз қозғалыста болатын сүйык молекулалары тозаңшаны жан-жағынан соққылайды. Олардың соққылауы үздіксіз және әр түрлі бағытта болатындықтан, тозаңшалар да үздіксіз әрі ретсіз қозғалысқа түседі. Ұсақ бөлшектердің (шаң-тозаңның, т. б.) ауа мен сұйықтықтардағы ретсіз әрі үздіксіз қозғалуы броундық қозғалыс деп аталады. Бөлшектердің броундық қозғалысы атомдар мен молекулалардың бейберекет үздіксіз қозғалысының салдары болып табылады.
Қазіргі кезде металдардағы молекулалар мен атомдарды үлкейтіп көрсететін электрондық микроскоптар мен иондық проекторлар бар.
Ғылыми теорияның мәні құбылысты түсіндірумен ғана шектелмейді. Ол және құбылыстарды болжап, заттардың жаңадан туатын сапалық қасиеттерін де алдын ала айтып беруге жәрдемдеседі. Шынында да, молекулалы-кинетикалық теорияға негіздеп қасиеттері мүлдем жаңа материалдарды қолдан жасап алу мүмкіндігі туды. Мысалы, табиғи алмастан (қырналған алмасты бриллиант дейді) кем түспейтін жасанды алмастар жасалды.
Алмас да, көмір де көміртегі атомдарынан тұрады. Бірақ көміртегі атомдарының орналасуына қарай кәдімгі жұмсақ көмір (графит) немесе әлемдегі ең қатты алмас алынады. Алмасты алу үшін қажетті қысым мен температураның шамасын алдын ала есептеуге болады. Жоғары температурада үлкен қысым түсіріп, графит атомдарын табиғи алмастағы сияқты орналастыра аламыз. Сөйтіп, өте жұмсак графиттен табиғаттағы ең қатты зат - алмас алынады. Алмастан бриллиант жасалады. Сондай-ақ алмас бұрғылау станоктарында, материалдарды өңдеуде және басқа да мақсаттар үшін қолданады.
Қымбат бағалы асыл тастарды да осындай жолдармен алуға болады. Ондай тастар кристалдар деп аталады. Теория олардың механикалық, оптикалык, электрлік, т. б. қасиеттерін алдын ала болжауға жәрдемдеседі.
Қазіргі уақытта қажетті қасиеттері бар қолдан алынатын жасанды материалдардың түрлері өте көп. Солардың қатарында металдар мен пластмассалардың қосылыстарын атауға болады. Ондай металпластмассалардың сапасы да ерекше. Мысалы, жай пластмассалар электр тогын өткізбейді, ал металпластмассалар токты жақсы өткізеді, оның үстіне металдарға қарағанда өте жеңіл әрі берік.
Міне, осылайша зат құрылысының молекулалы-кинетикалық теориясы экспериментте дәлелденіп, ғылым мен өндірісте және тұрмыста кең қолданыс тапты. Осы сияқты физиканың басқа да іргелі теориялары адамзаттың ақыл-ойының дамуына, өркениеттің өрістеуіне орасан зор үлес қосуда.
Дереккөздер
Санат:Физика
Автомобиль даңғылы
Автомобиль даңғылы. кесе-көлденең жолы немесе жарысты жолы жоқ автомобиль жүретін жол. А. Автомото және тасжол жарыстарын өткізу үшін пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Қоштаев Құтлымбет
Қоштаев Құтлымбет
Қоштаев Құтлымбет (т.-ө.ж.б.) – би, Әбілқайыр ханның 1730 ж. Санкт-Петербургке жіберген елшісі. Елшілік орыс патшасы Анна Иоановнаға Әбілқайыр бастаған Кіші жүз қазақтарының арнаулы хатын жеткізді. Бұл кезде қазақтар жоңғар қалмақтарымен қатар көршілес башқұрттар тарапынан да шапқыншылыққа ұшырай бастаған. Елшілік егер патша өкіметі қазақтарды өз қорғауына алатын болса, жасақ беруге әзір екендіктерін мәлімдеді. Патша өкіметі бұл өтінішті қабылдап, 1731 ж. 19 ақпанда Кіші жүзді Ресейдің қол астына алатындығы жөніндегі грамотаны елшілікке табыс етті.
Пайдаланған әдебиетттер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Мача (Печора тармағы)
Мача — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Печора өзенінің сол жағалауынан 426 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Макро
Макро (грекше makros — үлкен, ұзын) — үлкен, ірі деген мағынаны білдіретін күрделі сөздің бөлігі (мысалы, макрофагтар, макромолекула).
Парламентер
Парламентер - рагіеmentaire - бір-біріне қарама-қарсы күштердің бірінің келіссөз жүргізуге өкілетті тұлғасы. Халықаралық құқықтық және дәстүрлі ережелерге сай Парламентер тұлғасы ерекше пұрсатты жағдайға ие, оған ешкімнің тиісуге құқы жоқ. Батыстық тәжірибеде Парламентерді соққыға жығып немесе өлтіру аса ауыр қылмыс болып есептеледі.
Макро
Макро... - бір заттың үлкендігін ұзындығын байқататын ұғым, көбінесе микроға қарсы қойылатын көлемді көрсететін, мысалға, макрофагтар, макронуклеус.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Парламентер
Дереккөздер
Санат:Парламент
Рави (өзен)
left|thumb Рави (хинди रावी, -пандж. ਰਾਵੀ , урду <span lang="und-Arab" style="font-size:125%; font-family:'Nafees Nastaleeq', 'Nafees Nastaleeq v1.01', 'Jameel Noori Nastaleeq','IranNastaliq', 'Pak Nastaleeq', 'PDMS_Jauhar';" title="Nasta'liq">راوی ) — Үндістандағы және Пәкістандағы өзен. Рави (ежелгі атауы Иравати әлде Парушни), Ведыда айтылғандай Чинаб Жеті су өзендерінің бірі. Ұзындығы - 720 км және ол Пенджабтың атын берген өзендерінің бірі болып табылады.
Рави Гималайда ағады, солтүстік-батыс бағытта Химачал-Прадеш үнді штатынды ағады. Чамба  қаласына жақындаған сон оңтүстік-батыс бағытта ағады және Пәкістаның жеріне отпей тұрып, бірнеше шақырымнан сон  Үнді-Пәкістан шекарасын қалыптастырады. Рави ағыстын төмен жагынна барып,Чинабқа кұйылады. Лахор Равидағы ең үлкен қала.
Рави суың қолдана отырып, екі ел  Indus Waters Treatyкелісімге отырды. Үндістанын бетінде бірнешет бөгет соғылған, сол себептен Равидың астынғы жағында кейбір кезде су болмайды. Ранджит-Сагар бөгеті су қоймасын құрайды.
Сілтемелер
Санат:Пәкістан өзендері Санат:Үндістан өзендері
Серікбай Алпысов
Серікбай Алпысов - (1941 ж. т.), ардагер журналист, Қарағанды педагогика институтын бітірген (1965). Қостанай облысы Аркалық ауданында мұғалім, Торғай облыстық «Торғай таңы» газетінде бөлім меңгерушісі болады. 1988 жылдан Қарағандыда облыстық «Орталық Қазақстан» газетінін бөлім менгерушісі, 1997-2004 жылдары бас редакторының орынбасары. Өлке тарихы, оның адамдары туралы мақалалары «Ж􀀅лдыз» журналында, өзге де республикалық басылымдарда жарияланды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Пероминго
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 147 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,79 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 64 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Сан-Фелис-ду-Шингу
Сан-Фелис-ду-Шингу (São Félix do Xingu) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Фелис-ду-Шингу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 41 813 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 84 212,426 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1961 жылы құрылған.
Қалыптандыру
Қалыптандыру (Нормализация) — 1) аустенидтеуден және тыныш ауада суытудан тұратын темір қорытпасын термиялық өңдеу; 2) болатты термиялық өңдеу әдісі. Бұл кезде болатты 750—950°С-қа дейін қыздырып, осы температурада ұстап және кейін ауада суытады. Қалыптандыруды болаттың механикалық қасиеттерін жоғарылату және кесу өңделімділігін (обрабатываемость) жақсарту үшін пайцаланады. Қалыптандыруды көбінесе шынықтырудың алдында жүргізеді.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Монмарве
Монмарве (Monmarvès) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Бержерак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,62 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24279, пошта индексі — 24560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 54 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Тайланд мини-футбол құрамасы
Тайланд мини-футбол құрама командасы — Халықаралық мини-футбол жарыстарында Тайландтың намысын қорғайтын құрама. Азия чемпионатының екі дүркін күміс жүлдегері, төрт дүркін қола жүлдегері.
Дереккөздер
Санат:Азия мини-футбол құрамалары Санат:Тайландтағы мини-футбол
Фарбэр (Миссури)
Фарбэр (Farber) — Миссури штатының Оудрэйн округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.7 км². FIPS коды — 29-23662.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 411 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Оудрэйн округы (Миссури)
Абдалла Саррадж
Абдулла ибн Абдур-Рахман (عبد الله سراج) — араб саясаткері және исламтанушы, Хиджаз Корольдігінде, кейінірек Трансиордания Әмірлігінде, соның ішінде екі елдің премьер-министрлерінің кеңсесінде әртүрлі лауазымдарды атқарған. 1931 жылдың 22 ақпанынан 1933 жылдың 18 қазанына дейін Трансиорданияның премьер-министрі. Ол партиясыз және шейх атағын алған.
Өмірбаяны
Абдулла ибн Абд ар-Рахман Саррадж 1875 жылы Мекке әл-Мукаррамада дүниеге келген. е., Әл-Соултия мектебінде білім алып, кейін Әл-Азһарға қосылды.
Сілтемелер
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар Санат:Меккеде туғандар Санат:1863 жылы туғандар Санат:Pages with unreviewed translations
Юрьель
Юрьель (Huriel) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Монлюсон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 34,92 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03128, пошта индексі — 03380.
Экономикасы
2007 жылы еңбекке қабілетті жастағы (15-64 жас) 1563 адамның 1119 — ы экономикалық белсенді, 444 — і белсенді емес (белсенділік көрсеткіші-71,6 %, 1999 жылы-69,1 %). 1119 Белсенді адамның 1046-сы (572 ер адам және 474 әйел адам), 73-і (31 ер адам және 42 әйел адам) жұмыссыз болды. Белсенді емес 444 адамның 109-ы студенттер немесе студенттер, 185-і зейнеткерлер, 150-і басқа себептермен белсенді емес.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2503 адамды құрады. Халық тығыздығы — 71,68 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алье департаментінің коммуналары
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2022
Толығырақ: Футболдан Қазақстан Кубогы 2022
2022 жылғы Қазақстан кубогының финалдық ойыны. Астанадағы "Астана Аренада" "Ақжайық және "Ордабасы" клубтары ойнады.
Сілтемелер
Санат:2022 жылғы футбол Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы Санат:Ақжайық ФК ойындары Санат:Ордабасы ФК ойындары
Мосеевская Палуга
Мосеевская Палуга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пеза өзенінің сол жағалауынан 156 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 5049-1
IC 5049-1 — Микроскоп шоқжұлдызында орналасқан E/P типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 65377, ESO 341-14, MCG -6-45-14, AM 2044-383.
Сыртқы сілтемелер
IC 5049,01 Санат:Микроскоп (шоқжұлдыз)
Автомодель
Автомодель,барлық ерекшеліктерін сақтап кішірейтіліп жасалған автомодельдің үлгісі.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Гепарин
right|thumb| alt=A.|180 px|[["Гепарин"]]
Гепарин — сульфатталған мукопротеид. Қанның ұюын тежейді. Анафилаксия реакциялары кезінде пайда болады. Адамнан және әр түрлі жануарлардан қан алған кезде, оның ұйып қалмауы үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Урондық қышқылдар Санат:Гликозаминогликандар Санат:Антикоагулянттар
Ылгын
Ылгын ( Ilgın) – Түркияның Конья иліндегі қала және аудан. .
Анадолы аймағының оңтүстік жағында, Тавра тауларының бөктерінде, теңіз деңгейінен 1030 км биіктікте орналасқан. Қалада мекен ететін халық саны 31 178 мың адам (2007 жылғы халық санағының нәтижесі), ал жалпы Ылгын ауданында мекен ететін халық саны 61 817 мың адам.
Ауданның жер көлемі – 1394 км². Халықтың тығыздығы 45 км² сәйкес келеді. Ылгын қаласында атақты түрік сазгері, жазушы, кинорежисер Зюльфю Виланели дүниеге келген.
Дереккөздер
Санат:Түркия Санат:Қалалар
Аққала (айрық)
Елді мекендер:
Көктерек
Елді мекендер:
Байысов ауылы
Байысов - Ескелді ауданындағы ауыл, Қарабұлақ кентінің округі кұрамында. Аудан орталығы — Қарабұлақ кентінен батысқа қарай 9 км жерде, Көксу мен Қаратал өзені аралығында, боз жусан аралас эфемероидті шөп¬тесін басым өскен шалғынды сұр топырақты құрғақ далада орналасқан. Тұрғыны 1,2 мың адам (2002). Ауыл 1998 жылға дейін "Буденное" деп аталып келді. Ауылға осы елді мекенде туып-өскен Кеңес Одағының Батыры Матай Байысовтың есімі берілді (1998). Ауылда бұрынғы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылды. Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Сақтап Құсайынов
Сақтап Құсайынов (1946 жылы туған, Маңғыстау ауданы, Ақтөбе ауылы) – еңбек ардагері, жүргізуші. Таушықтағы ауылшаруашылық механикаландыру  училищесін бітірген (1965). 1968 жылдан «1-Май», «Октябрьдің 50 жылдығы», «Тұщықұдық» кеңшарларында, 1996 жылы «Жаңа Таушық» АҚ шаруашылықтарында тракторшы болды. 2000 жылы «Өрезек» шаруа қожалығын құрды. 3-дәрежелі Еңбек даңқы орденімен, КСРО ХШЖК-нің күміс медалімен (1979), «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1946 жылы туғандар
Құрттыөзек өзені
Құрттыөзек өзені – Ащысу алабындағы өзен.
Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы жерінен ағады. Ұзындығы 59 км.
Бастауы
Бастауын ауданның батысындағы Қосқамбай тауының етегіндегі бұлақтардан алып, Мәшһүр Жүсіп ауылынан жоғарыда Ащысу өзеніне сол жағынан құяды. Су жиналатын алабы 870 км², орташа тереңдігі 0,7 м.
Гидрологиясы
Бастауындағы алабының жер бедерінде 30-60 м-лік төбелер мен шоқылар кездеседі. Жазық жерлеріндегі өзен аңғарының топырағы негізінен карбонатты қызғылт қоңыр, төменгі ағысында сортаңды қоңыр топырақ қалыптасқан. Өзен алабында түгелімен дерлік құрғақ даланың шөптесіндері (бетеге, боз, селеу, т.б.) қалыптасқан. Аңғарының жоғарғы ағысындағы ені 0,4 км, төменде 3-4 км. Суы кермек татиды, мал суаруға жарамайды.
Дереккөздер
Санат:Баянауыл ауданы өзендері
IC 631
IC 631 — Sextans шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 155542, NPM1G -06.0307.
Сыртқы сілтемелер
IC 631 Санат:Sextans (шоқжұлдыз)
Альжери Пресс Сервис
Альжери Пресс Сервис (АПС) (Algerie Presse Service - APS) - Үкіметтік ақпарат агенттігі. . 1961 жылдың соңына қарай негізі қаланды.
Алжир қаласында орналасқан. Ішкі және халықаралық ақпараттармен (саяси, экономикалық спорттық және фото) Алжир баспасөзін, радио және теледидарын қамтамасыз етеді. Әлемдік ақпарат агенттіктері - Итар-Тасс, БТА, ПАП және Сирия, Ирак, Иран, НДРИ т.б. елдердің агенттіктерімен бірлесе отырып қызмет жасайды.
Елдің ірі қалаларында және шетелдерде: Мәскеуде, Нью- Йоркте, Парижде, Лондонда, Женевада, Римде, Белградта және де әлемнің басқа қалалары мен астаналарында тілшілер пункті мен бөлімшелері бар.
Координациялық комитеттің Пулына еңбеген ақпарат агенттіктеріне, Фана-та, жалпы африкалық Пана ақпарат агенттіктеріне мүше.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Зарқын
Зарқын, арнебия (Arnebia) – айлауыктар тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда Қызылорда, Маңғыстау облыстарының, Балқаш – Алакөл ойыстарының құмдарында және Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларының тастақты беткейлерінде өсетін шұбар Зарқын (A. guttata), ірі гүлді Зарқын (A. grandіflora), Каспий Зарқыны (A. transcaspіca) және жатаған Зарқын (A. decumbens) деген 4 түрі кездеседі. Биіктігі 5 – 30 см. Өсімдіктің жер бетіндегі бөлігі ұзын қылтанақты түкті келеді. Жапырақтары өркенге кезектесіп орналасқан. Күлгін, қызғылт, сары түсті гүлдері түтікше тәрізді 5 тостағанша, 5 күлте жапырақшаларынан, бес аталық және бір аналықтан құралған. Аналық мойны жіп тәрізді өте жіңішке, ұзын, аузы қос тілімді болады. Жәндіктер арқылы тозаңданады, сәуір – маусым айларында гүлдеп, мамыр – шілдеде жемісі піседі. Жемісі піскенде 2 немесе 4 бөлшекке ажырайтын жаңғақша. Гүлдері шырын бөлетіндіктен балды өсімдіктердің қатарына жатады.
Дереккөздер
Санат:Айлауықтар Санат:Қазақстан табиғаты
Нормативистік тәсіл
Нормативистік тәсіл - барлық қоғамдар үшін ғалымдар кез-келген басқа қоғамға қойып, оның параметрлерін бағалайтын дамыған батыс қоғамының үлгісімен қалыптастырылған орта таптың әмбебап немесе идеалдытиптік үлгісі құрылады деген сенім.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану
Ортатау
Ортатау – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстігіндегі тау. Суаттау жотасынан Қайшы қонысы арқылы бөлінген. Оңтүстік-шығысында Долантау тауымен жалғасады.
Геологиялық құрылымы
Палеозойдың II жартысында герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Геологиялық жыныстары көбінесе метаморфтық құмдауыттан, кристалды тақтатастан, туфтан тұрады. Беткейлерінде пролювийлік-делювийлік тау жыныстары кездеседі. Беткі жабынында плейстоцен кезеңінің кремнийлі-сазды тақтатастары, саздар мен малтатастар кең тараған.
Климаты
Климаты қоңыржай белдеудің тұран континенттік облысына жатады. Қаңтардың жылдық орташа температурасы –12 – 160С, шілдеде 16-240С, жылдық жауын-шашын мөлшері 400 – 600 мм. Етегінде құрғақшылық айқын сезіледі.
Топырағы, өсімдігі
Беткейлері қызғылт қоңыр топырақты, 1000 м-ден жоғарыда қара топырақ басталады. Өсімдік жамылғысы солтүстік-тяньшаньдік типке жатады. Негізінен жусан мен бетеге, биік жерлерінде селеу, қара топырақты белдеуінде тау шалғыны өседі, жемісті бұталар да кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Панфилов ауданы таулары Санат:Жетісу Алатауы
Орман сусары
Орман сусары (Martes martes) – сусарлар тұқымдасының сусарлар туысына жататын жыртқыш сүтқоректі аң.
Дене тұрқы 43-58 см. Салмағы 1,8 кг. Иілгіш денелі, қысқа аяқты аң; терісі қара, омырауында ақ дағы бар. Жайық бойында және оның төменгі ағысында кездеседі. Түн мен кеште ғана шығады. Сәуірде күшіктейді. Тышқан тәрізділер мен кішігірім құстары жеп қоректенеді. Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.
Сирек. Жайық өзенінің жайылмалары мен Солтүстік Қазақстан ормандарында таралған; жапырақты және қылқан жапырақты ормандарда мекендейді. Қазақстанда жалпы саны 200 бастың шамасындай; санының азаюының негізгі себептері - орман алқабының қысқаруы және қасақылық. Қолда ойдағындой өсіп-өнеді. Үш қорықшада қорғалады. Жайық өзенінің жайылмасы мен Солтүстік Қазақстан ормандарында мекендеуге жарайтын учаскелерді сақтау қажет.
Статус
III-шы санат. Сирек түр, десе де Жайық өзенінің суалабы мен Солтүстік Қазақстанда қоныстану тығыздығы біршама жоғары. Қазақстанда түрдің таралу аймағының шеткі бөлігі жатыр.
Сульмона
Сульмона (Sulmona) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Л’Акуила провинциясында орналасқан.
Орман сусары
Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы
Қазақстанда бұл түрдің белгілі бес түршесінің өте әлсіз жіктелген екі түршесі – M.m.uralensisKuznetsov, 1941 (Жайық өзенінің суалабы) жәнM.m.sabaneeviJurgenson, 1947 (Солтүстік Қазақстан ормандары) -мекендейді
Сульмона
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 25 307 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 433,93 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 58,32 км² шамасында. Пошта индексі — 67039.
Орман сусары
Таралуы
Жайық өзенінің суалабындағы жайылма тоғайлары мен Солтүстік Қазақстан ормандарында кездеседі. 1938 жыл Гурьев (Атырау) қаласынан 6 км жерде ауланған, мұнда кезде»соқ келуі мүмкін. 1986 жыл Екі сусар Калмыков ауылының манынан ұсталды. 1948 жыл Шілде-тамызда Солтүстік Қазақстан облысындағы Ленин ауданынан, ал 1978 жыл Шілдеде еркек орман сусары Көкшетау облысының Зеренді ауданынан ұсталған. Егер соңғы екі кездесуді кездейсок деп есептесек, XX ғасырдың аяғы мен XXI-ғасырдың басында Солтүстік Қазақстанда ол тұрақты түрде кездеседі.
Таун оф Ороно (Мэн)
Таун оф Ороно (Town of Orono) — Мэн штатының Пенобскот округіне жататын АҚШ қаласы.
Сульмона
Елді мекеннің қамқоршысы — Памфилий. Жыл сайынғы мерекесі — 28 сәуір.
Орман сусары
Мекендейтін жерлері
Жайық өзенінің суалабында негізгі биотоптары – көктерек, ақ терек, емен, тал өскен ормандар. Солтүстік Қазақстанда – шөптесін өсімдіктері мен бұталары сирек ескі қарағайлы ормандар, таза қайыңды ормандарда да кездеседі.
Сульмона
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Эритробласт
Эритробласт (erythroblastus, грек, erythros — қызыл, blastos — бастама, өскін) — сүйектің қызыл кемігі майындағы діңгекті және жартылай діңгекті жасушалардан дамып жетілетін бірмүмкіндікті (унипотентті) эритроциттердің бастама ізашар жасушасы. Эритропоэз кезінде (эритроциттердің даму процесі) эритробласттан жетілетін цитоплазмасы әртүрлі түске боялған жасушалардың дамуы қатарлары ажыратылады. Олар: базофилді эритробласт (цитоплазмасы негіздік бояумен көкшіл түске боялады), полихроматофилді эритробласт (бейтарап бояумен қызғылт-көкшіл түске) және оксифилді эритробласт (қышқылдық бояумен қызыл түске). Эритробласттардың мөлшері 15-25 мкм. Жасуша цитоплазмасының көпшілік бөлігін дөңгелек немесе сопақ ядро алып жатады. Олар белсенді бөлініп көбею нә-тижесінде майда (10-12 мкм) дөңгелек келген жасушаларга айналады. Оксифилді (ацидофидді) эритробласт ядросын сыртқа шығарып, нормоцитке, одан соң ретикулоцитке айналып қанға өтеді. Ретикулоциттер одан әрі жетіліп, эритроциттерге айналады.
Орман сусары
Негізгі шектеуші факторлар
Қорек қорының азаюы, әсересетымқантәрізді кеміргіштердің, ұялауға қолайлы (ескі қуысы көп ағаштар) орындардың азаюы, және қаскерлік.
Таун оф Ороно (Мэн)
Қала тұрғындарының саны 10362 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51.3 км² шамасында. FIPS коды — ?.
Эритробласт
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Таун оф Ороно (Мэн)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Орман сусары
Биологиялық ерекшеліктері
Шілде-тамызда ұйығады, 236-275 күн буаз болады, ұяда 1-8, жиі 3 күшік бар, олардың көзі 34-ші күні ашылады. 2-3 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Жамының ұзақтығы – 15 жыл. Қорегінің негізін тышқантәрізді кеміргіштер құрайды, өсімдіктектес қорек 25%-ға жетеді. Жыртқыштардың оба ауруымен ауырады. Денесінен 19 түрлі гельминт табылған, әсіресе скрябингилез қауыпты. Жауына түлкі, қасқыр, қаршыға мен үкіні жатқызуға болады. Бәсекелестері – сол жерде мекендейтін барлық жыртқыш аңдар мен құстар.
Қолда өсіру
Деректер жоқ.
Зерттеу үшін ұсыныстар
Сусарлар қоныстанған территорияларды қатал бақылауды қолға алу, тұрақты санын есептеу. Қолда өсіруді зерттеу
Дереккөздер
Санат:Сусарлар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүтқоректілер
Ұйыған қан
Ұйыған қан (θρόμβος). Тамыр ішіндегі қан айналасына кедергі болатын ұйыған қан. Жарақат кезінде организмді қансыраудан сақтайды. Ұйыған қан, қан тамырында тұрып қалған жағдайда, әр түрлі ауыр жағдайларға душар етеді (инфаркт, т. б.).
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Стоматология
Северный (Әбзелил ауданы)
Северный — Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Әлмұхамет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 315 адамды құрады. Пошта индексі — 453605, ОКАТО коды — 80201804006.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сакура Харуно
Сакура Харуно (жап. "春野 サクラ") — Наруто манга және аниме-сериалының басты кейіпкерлерінің бірі.
Масаси Кисимото оны Саскеге құштар болған қыз ретінде көрсетеді, ал топтың үшінші мүшесі Нарутоды ол менсінбейді.
Хажы-мұхаммед
ХАЖЫ-МҰХАММЕД (т. ж. б. — 1430) — Сібір хандығының алғашқы билеушісі (1420 — 1430). Жошы хан әулетінің өкілі. Жошы ұлысының оң қанатын басқарып, Ақ Орда билеушілеріне қарсы күрес жүргізді. Едігенің ұлы Мансұрдың қолдауымен Сібірдегі Чимга-Тимур (Шимға Тұра) деген қ-да өзін хан деп жариялады. Жошы ұлысын біріктіруді көздеген Орыс ханның немересі Барақ хан 1421 ж. ХАЖЫ-МҰХАММЕД әскерлерін талқандап, оны тәуелділікке түсірді. 1428 ж. Барақ хан ноғай билеушілерімен соғыста қазаға ұшырады. Соның нәтижесінде ХАЖЫ-МҰХАММЕД Тура мен Тобыл өзендерінің аралығында өз иелігін құрды. Бұл иелік Түмен (Сібір) хандығы деп аталды. ХАЖЫ-МҰХАММЕД көп ұзамай Әбілхайыр ханмен күресте қаза тапты.
Сілтемелер:
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
Санат:Тұлғалар Санат:Тарих
Нивелир
thumb|right Нивелир - екі нүкте биіктіктерінің айырмашылығын анықтауға арналған геодезиялық аспап; көлденең нысаналау сәулесі мен осы нүктелерде тік орнатылған рейка көмегімен қолданылады.