cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камала Харрис
Білімі мен еңбек карьерасы
2004-2011 жылдар аралығында жеті жыл бойы Сан-Франциско округінің прокуроры болған Харрис есірткіге байланысты ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтар бойынша айыптау үкімін көбейтіп, қылмысқа қарсы қатаң күрес жүргізді.
Оның қылмысқа қарсы күресте жеткен жетістіктері 2010 жылғы сайлаудағы жеңісіне әсер етті. Ол Калифорнияның бас прокуроры қызметіне кірісіп, бес мыңға жуық адвокатты бақылауына алды.
Харристің қарсыластарының бірі, Демократиялық партия атынан сайланған депутат Тулси Габбард Харристің өзі марихуана қолданатынын мойындағанын, соған қарамастан есірткінің осы түрін пайдаланған көп адамды түрмеге жапқанын айтып, айыптаған.
Содан бері Калифорнияда рекреациялық (медициналық емес, қарапайым) марихуана заңдастырылғаны. Харрис сол кезде қылмыстық құқық саласында ұлттық реформа жүргізу туралы үндеудің негізгі элементіне айналған каннабисті декриминализациялау идеясын қолдады.
Саяси бәсекеге түсуі
|left|200px|thumb|[[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партияның Нью-Гэмпширдегі конвентте сөз сөйлеуі (7 қыркүйек 2019).]] АҚШ-тың жаңа сайланған вице-президенті Камала Харрис саяси карьерасын Калифорниядағы қылмыскерлерді іздеуден бастаған. Әлі қызметіне кіріспеген жаңа президент Джо Байденнің жеңісі Харрис үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашып отыр. Төрт жылдан кейін Байден екінші мерзімге сайланудан бас тартса, Харрис президент сайлауында бақ сынап көреді.
Джо Байден Калифорнияның атынан сайланған сенатор Камала Харристі өзінің вице-президенті болуға үміткер ретінде бірден таңдаған жоқ. Харрис басында Демократиялық партия атынан президенттікке түсу үшін Байденмен бәсекеге түсті. Кейін Байденнің азшылық топ өкілі саналатын оқушыларды ақ нәсілді балаларға арналған мектепке автобуспен апаруға қатысты позициясын қатаң сынады. Бұл – 2020 жылғы пікірталастың ең көп талқыланған тақырыбына айналды.
Байден 1970-жылдары, Делавэрден сенатор болып сайланар алдында, үкіметтің мемлекеттік мектептерде әртүрлі нәсілге жататын оқушыларды бірге оқыту үшін балаларды автобуспен тасымалдауға қарсы шығып, мұны "ақылға сыймайтын концепция" деп атаған.
2019 жылы маусымда өткен пікірталас кезінде Харрис Байденге "Калифорнияда мемлекеттік мектептің екінші сыныбында оқитын кішкентай қыз күн сайын осындай автобусқа мінетін. Сол кішкентай қыз мен едім" деді.
right|200px|thumb|Вице-президенттікке үміткер жариялануынан кейінгі іс-шарадағы Харрис пен Байден (12 тамыз 2020).
Калифорнияның бұрынғы бас прокуроры, 56 жастағы Камала Харристі Демократиялық партияның Байденді жақтайтын бейтарап қанатына адал саясаткерлердің көбі қолдады. Бірақ Харристің қылмыс пен есірткі мәселелеріне қатысты кей жұмысының нәтижесі либералды және бейтарап көзқарасты ұстанатын адамдардың ашу-ызасын туғызды.
Бәлкім Харистің этникалық тегі де оған пайдасын тигізген болар. Миннесотада қара нәсілді қарусыз ер адамның полиция қолынан қаза табу оқиғасынан кейін елде наразылық күшейіп, расизм 2020 жылғы сайлау алды науқанның негізгі тақырыбына айналды.
Бірнеше ай бойы серіктес іздеген Байден Харристі вице-президенттікке үміткер етіп таңдады. Ол бұл қызметке әйелді алғысы келетінін айтты. Осылайша Харрис президент сайлауындағы бірінші қара нәсілді әйел болды.
Вице-президент қызметі Харриске 2024 жылы Демократиялық партия атынан президент сайлауына қатысуға мүмкіндік береді. Бұл үшін осы айда 78 жасқа толатын Байден екінші мерзімге сайланудан бас тартуы керек. Байден қазірдің өзінде сайланған жасы бойынша АҚШ тарихындағы ең қарт президент саналады.
Қарсыластар
Харрис Калифорнияның құқық қорғау органы қызметкерлеріне нәсілшілдік тақырыбында тренинг жүргізуді ұсынды. Бірақ полицияны күш қолдануға итермелеген себеп болғанын растауға не жоққа шығаруға көмектесетін денеге ілінетін камераларды пайдалану ұсынысын қолдамады.
Полицияның қару қолданғанын прокуратура тексеруі міндетті деген заң жобасына Харрис қарсы шығып, прогрессистердің сынына қалды.
2020 жылы мамырда Миннесотада болған атыстан кейін Харрис құқық қорғау органдарын реформалау жөніндегі қайшылықты тақырып бойынша позициясында тепе-теңдік сақтауға тырысып, елде қоғамдық қауіпсіздік мәселесін "қайта қарау" керегін мәлімдеді. Бірақ Демократиялық партияның прогрессивті өкілдерінің полицияны қаржыландырудан бас тарту туралы ұсыныстарына қосылған жоқ.
Өткір сұрақтар
Харрис АҚШ сенатына 2016 жылы қарашада сайланған. Ол АҚШ тарихында конгрестің жоғарғы палатасынан орын алған екінші қара нәсілді әйел атанды.
Ол сенатта президент Дональд Трамп кабинетінің мүшелері бас прокурор Джефф Сешнс пен Ульям Барға, Жоғарғы сот кандидаты Бретт Каваноға өткір сұрақтар қойып, көзге түскен.
Республикашылдар тәуелсіз және бейтарап көзқарастағы жақтастарды өз жағына тарту үшін Харристі Демократиялық партияның "радикалды" мүшесі деп айыптауға тырысты.
Республикашылдар ешқандай дәлелсіз Байденнің жұмыс істеу қабілетіне қатысты күмән келтіріп, Ақ үйдегі бүкіл процесті президент емес, Харрис басқарады деп мәлімдеді.
Дегенмен 2024 жылы Байден екінші мерзімге сайланбайтын болса, Харрис Демократиялық партия атынан үміткер ретінде президент сайлауына қатысуы мүмкін.
1950-жылдардан бері бес вице-президент өз партиясы атынан президент сайлауына қатысқан. Олардың қатарында Ричард Никсон, Уолтер Мондейл, Джордж Буш, Эл Гор мен Джо Байден бар.
Харрис 2014 жылы ойын-сауық саласындағы заңгер Дуглас Эмхоффқа тұрмысқа шыққан. Екеуінің бір ұл, бір қызы бар.
Дереккөздер
Санат:Әйел саясаткерлер Санат:АҚШ Демократиялық партиясының мүшелері Санат:АҚШ саясаткерлері Санат:АҚШ вице-президенттері
Зег
Зег (Seeg) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Шығыс Альгой ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2804 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 50,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 77 170. Муниципалитеттің басшысы — Манфред Риндерле.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Амангелді (Хромтау ауданы)
Амангелді — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Қопа ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2012 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 56 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 105 адам (60 ер адам және 45 әйел адам) болса, 2009 жылы 30 адамды (17 ер адам және 13 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданының таратылған елді мекендері
Марсель Паньоль
Марсель Паньоль (фр. Marcel Pagnol, 28 ақпан 1895 жылы — 18 сәуір 1974 ж.) — атақты француз драматургі және кинорежиссері, Француз академиясының мүшесіне айналған бірінші кинематограф қайраткері (1946).
Құрылымы
1 Өмірбаяны
2 Ескертпе
3 Әдебиет
Өмірбаяны
1895 жылы Марсельден 20 км шығысқа қарай Обань қаласында мектеп мұғалімі Жозеф Паньол және тігінші Огюстинаның отбасында дүниеге келген. Кейінірек, екі кіші ағайындылары және қарындасы, бүкіл отбасымен Марсельге қоныс аударды. 1910 жылы оның шешесі қайтыс болып, 1912 жылы әкесі қайтадан үйленеді. Келесі жылы Марсель Экс-ан- Прованс университетіне түседі де әдеби қызметті бастайды, бірақ бір жылдан кейін оны Бірінші дүниежүзілік майданға шақырады, алайда 1915 жылдың қаңтар айында әскери қызметке жарамсыз деп танылады. 1916 жылы Марсель Паньоль әкесінің еркіне қарсы үйленеді де, 1927 жылға дейін ағылшын тілінің оқытушысы болып жұмыс атқаратын Парижға кетіп қалады дейін. Француз астанасында ол жас жазушылармен танысады, ал Поль Нивуамен бірлесіп 1924 жылы "Саудагерлер даңқымен" пьесасын жазады. Жетістік оған тек 1928 жылы "Топаз" пьесасы құрылғаннан кейін ғана келіп жетті.
1930-шы жылдары ол кинокомпанию құрып, өзінің меншікті пьесасына негізделген марсельдік жұмысшылар туралы трилогия түсіреді("Мариус"(1931), "Фанни" (1932) және "Сезар" (1936)), сондай-ақ "Топаздың" екі нұсқасын шығарады. 1938 жылы "Наубайшының әйелі" атты фильмі жарық көреді де, белгілі бір жетістікке ие болады. 1940 жылы "Жер қазушының қызы" фильмі елеулі оқиға болып табылды, ал 1946 жылы "Наис". 1948 жылы ол "Керемет диірмеші" түрлі-түсті фильмін түсіріп, 1951 жылы —"Топаздың" үшінші нұсқасы жарық көрді. Паньолдің кинодағы соңғы жұмысы - Альфонс Додтың "Менің диірменімнен хаттар" әңгімесі бойыншатүсірілген (1954). 1955 жылы ол басқарушы болды, ал 1957 және 1966 жылдары Канн кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі атанды.
1946 жылы өзінің алты фильмінде түсірген актриса Жаклин Бувьеге екінші некемен үйленді (1920-2016).
Марсель Паньол көптеген эсселер жазған, оған қоса өзінің 4 бөліктен тұратын "Балалық шақ естеліктері" атты автобиографиялық роман жазған:"Әкемнің даңқы", "Менің анамның сарайы", "Құпиялар уақыты", "Махаббат уақыты". Алғашқы екі бөлімі 1955 жылы басталды да 1957 жылы жарыққа шықты, үшінші бөлімі – 1960 жылы шықты. Төртінші, яғни аяқталмаған бөлімі автор қайтыс болғаннан кейін 1977 жылы оқырмандарға жол тартты. Роман Паньолдің Марсельде және қала сыртындағы "Жаңа" вилласында өткізілген балалық шағына арналып жазылған. 1990 жылы "Әкемнің даңқы" және "Менің анамның сарайы" бөлімдері Иван Робер режиссерінің арқасында көгілдір теледидар алдына көрсетілді. 1974 жылдың 18 сәуірінде белгілі режиссер әрі білімді драматург дүниеден озды.
1."Кругосвет" энциклопедиясы. Паньоль, Марсель
2. Marcel Pagnol. Trivia
Қолданылған әдебиеттер:
2. University Press, 2012. — 280 p. — ISBN 978-0- 7190-7381- 6.
Ұлттық ассимиляция
Ұлттық ассимиляция - бір этностың басқа бір этностың ықпалына түсіп және маргиналдық сатысынан өтіп, сол этносқа сіңіп, нәтижесінде, өзінің ұлттық санасын жоғалту үрдісі арқылы этникалық бірігулердің түрі. Ұлттық идентификация — қандай да бір байланыстардың негізінде өзін ұлтпен теңестіру, сондай-ақ осы ұлттың құндылықтарын, нормаларын және үлгілерін өзінің рухтық әлеміне қабылдау үрдісі.
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Антонио Лучо Вивальди
Антонио Лучо Вивальди (Antonio Lucio Vivaldi; 4 наурыз, 1678 жылы, Венеция — 28 шілде, 1741, Вена) — итальяндық композитор, скрипкашы, педагог, дирижёр, католиктік діни қызметші. Вивальди XVIII ғасырдағы итальяндық скрипка өнерінің көрнекті өкілдерінің бірі болып саналады.
Музыкант көзі тірісінде керемет атаққа бөленіп, халық тарапынан мойындалған, Еуропадағы ірі мәдени қайраткер - Кончерто гроссо, ансамбль-оркестірлік концерттің шебері, 40-тан астам опералардың авторы. Вивальдидің танымалдылығы аспаптық концерттерінің, әсіресе скрипканың арқасында келді. Оның атақты туындысы – скрипкалы 4 концерттен тұратын «Жыл мезгілдері» («Времена года») атты сериялы шығармасы.
Өмірдерек
thumb|200px|right|Брагордағы Әулие Иоанның шіркеуі. 1678 жылы осы шіркеуде Антонио шоқындырылды.
Балалық шақ
Антонио Вивальди 1678 жылы 4 наурыз күні осы кезеңдегі Венециан республикасының астанасы Венецияда туған. XX ғасырға дейін Вивальдидің өмірбаянын зерттеушілерде композитордың туған жылы туралы әртүрлі деректер болды. Мәселен, бірі 1675 жылы туған десе, бірі бұдан ертерек деген болжамдар айтқан. 1963 жылы қаңтарда ағылшын ғалымы Эрик Пол (Eric Paul) тапқан Қасиетті Иоанның Брагорға (Венеция төңірегі) келуі туралы жазбалар Вивальдидің туған жылын бекітуге мүмкіндік берді. Табылған жазбаларға сәйкес, Антонио Вивальди 1678 жылы 4 наурызда туылып, осы соборда шоқындырылады. Бала әлсіз болып туған, өлуге шақ қалған соң, оны тезарада шоқындыру қажет болды.
Антонионың ата-бабалары Брешиядағы лауазымды тұлғалар болды. Композитордың әкесі Джованни Баттиста (1655-1736) осы қалада туған. Джованни он жасында анасымен Венецияға көшіп барды. Мұнда әкесі шаштараз мамандығын үйренді. Осы кезеңдерде италияндық шаштараздарда тұтынушылардың уақыты бос өтпесін деп түрлі музыкалды аспаптар орналастырылатын еді. Уақыт өте келе, Джованни осы аспаптарға деген қызығушылығы оянып, нәтижесінде өмірінің соңына дейін музыкаға арнады. 1677 жылы] Джованни Камилле Каликкьоға (1655-1728) үйленіп, бір жылдан соң ұлдары Антонио дүниеге келеді. шіркеулік жазбаларға қарағанда, Антонионың үш әпкесі – Маргарита Габриэла, Чечилия Мария, Дзанетта Анна және екі ағасы – Бонавентура Томасо пен Франческо Гаэтано болған. Ағалары әкесінің ізін жалғап, шаштаразшы болды. 1685 жылы Джованни Баттистаның есімі «Sovvegno dei musicisti de Santa Secilia» атты музыкалды қоғамды қалыптастырушылардың тізімінде аталды. Аталмыш қоғамның директоры атақты композитор, бірқатар опералардың авторы Джованни Легренци болды. Нәтижесінже Джованни Қасиетті Марк шіркеуінің капелласында (католик шіркеудің хорында) бас скрипкашы болды. Айта кетерлігі, сол кезеңдерде әкесінің толық есімі Джованни Баттиста Росси болған еді. Антонионың әкесіне тартқан сары шаштылығы үшін оны «сары дін қызметкері» деп атайтын (il prette rosso). Композитордың жастық шағы мен музыкалды білімі туралы деректер аз. Сондықтан, Антонионы скрипка өнеріне үйреткен, музыкадағы алғашқы ұстазы әкесі болған деп болжанады. Антонио он жасынан бастап скрипкада ойнай бастайды. 1689—1692 жылдар арасында әкесінің Венецияға келіп-кетуі жиілеп кеткен соң, оны шіркеудегі капеллада ұлы Антонио алмастырып отырды. Кей деректерге сүйенсек, Антонио музыка теориясын Джованни Легренциядан үйренді деседі. Алайда, Легренцийдің 1690 жылы қайтыс болғанын ескерсек, оның жас Антониоға ұстаздық етуі күмән тудырады. Антонионың скрипкада шеберлікпен ойнауы және атақты рим скрипкашысы Арканджело Кореллидің музыкалды стиліне ұқсастығы оның аталмыш скрипка шеберінен дәріс алған деген болжамдар бар. Алайда, қазіргі күнге дейін бұл болжамды растайтын дәлелдер жоқ. Сонымен қатар, хронологиялық деректерде Антонионың шіркеулік қызметі оның 1703 жылы Римдегі оқуымен сәйкес келмейді.
Жастық шақ
Әкесінің шіркеудегі қызметі және діни өмірі Жас Антонионың алдағы мансабын анықтағандай болды. Ол діни қызметкер болу туралы шешім қабылдады. Бұл түсінікті де еді. себебі, сол кезде Италияда діни қызмет пен музыкалды мансапты бірге алып жүру қалыпты жағдай еді. 1693 жылы 18 қыркүйектен бастап монах болу үшін шашын қырықтыру ырымы жасалды, 1700 жылы 18 қыркүйекте дьякон атағын алды. 1703 жылдың 23 наурызында шіркеу қызметкері болып тағайындалды. Келесі күні Сан-Джованни ин Олео шіркеуінде өзінің алғашқы литургиялық (құдайға сиыну) мессасын жасады. 1703 жылдың 1 қыркүйегінен бастап «Пиета» жетім балаларға арналған консерваториясында скрипкадан (maestro di violino) сабақ бере бастады. Аталмыш консерватория қыздар музыкалды мектебінің ең алды болып саналатын. Кейіннен оркестр дирижері және концерттердің директоры (maestro de concerti) болды. Вивальдиге түрлі рухани және ақсүйектік той-думандардың әуендеріншығаруп отыру міндеттелді. Музыкант мамандығын аббата-минорита дәрежесімен бірге алып жүрген Вивальди, діни қызметкерге тиым салынған қылық көрсеткені үшін бұл дәрежесінен айырылып қалды. Вивальди 1703 жылы Қасиетті Иоан шіркеуінде Лукреция Трэвизан графиня 90 рет жасалатын таң намазын оқуды тапсырды. 17 тамыз, 1704 жылы viola d’amoreдан сабақ бергені үшін қосымша сыйақы алды. Таңертеңгі ант намазының жартысын орындаған Вивальди денсаулығына байланысты Лукреция Трэвизанның тапсырмасынан бастартады. 1705 жылы Венециядағы Джузеппе Сала баспасы композитордың 12 сонатын шығармалар топтамасы түрінде басты. Екінші топтаманы 1709 жылы Венециядағы Бартоли баспасында скрипкаға арналған және чембаломен (клавесиннің итальяндық атауы) сүйемелденетін 12 сонатты бастырып шығарады. Вивальдидің алғашқы рет сахнаға шығуы 1706 жылы француз елшілігінің сарайында болды. Осы кезеңде композитор Брагор алаңынан Сан-Проволо жаңа ауданына көшеді. 1711 жылы «L’estro armonico» атты 12 концерт («Гармоническое вдохновение») жарияланды. Осы жылы ол қойылған концерттері үшін жылдық сыйақы алып, шәкірттерінің концерттерін басқарды. Ал 1713 жылдан бастап «Пиета» («Ospedale della Pietа») қыздар консерваториясының директоры болды. Осы жылдары жас Вивальди оқытушылық қызметімен қоса композиторлық қызметімен қарқынды айналысты. Сондықтан болар композитор туған жері Венецияда, тіпті оның сыртында да өте үлкен атаққа ие болды, жұртқа кеңінен таныла бастады. Венеция осы кезде халықаралық туризмнің орталығы екендігін ескерсек, Вивальдидің есімі шетелдерде де танылды. Осылайша, 1709 жылы «Пиетаның» ораториясының (драмалық сюжетке құрылып, негізінен концерттік орындауға лайықталған хор) көрсетілімі кезінде Вивальди Дания королі Фредерик IV қабылдауында болып, таныстырылды. Вивальди осы таныстықтың құрметіне және корольдің құрметіне арнап скрипкада ойналатын 12 сонатаны сыйға тартты. 1712 жылы Венецияға келуі кезінде Антонио Бреслаулық неміс композиторы Готтфрид Хайнрихпен (Gottfried Heinrich Stölzel) кездесті. Нәтижесінде, Готфрид Штольцль Антониомен жеке байланыста болған алғашқы неміс композиторы болып саналады. thumb|right|250px|Венециядағы "Пиета" қыздар консерваториясы
Композиторлық қызметінің басталуы. Венеция (1713—1718)
thumb|right|200px|Антонионың қолтаңбасы 1713 жылы Вивальди өзінің алғашқы үш актылы «Ottone in villa» («Вилладағы Оттон») операсын жазды. Операның сахналанған көрінісі аталған жылдың 17 мамырында венециандық Театро делле Грацие (Teatro delle Grazie) сахнасында қойылды. Бұл опера шытырман оқиғалы сюжетке құрылған. Вивальди тығыз қарым-қатынаста болған Доменико Лаллидің либереттосына жазылған аталмыш опера кей эпизодтарда Рим империясының тарихынан сыр шертеді. Операның сәтті шығуының нәтижесінде Вивальди Сан-Анджело театрының директоры Модоттодан тапсырыс алады. Модоттомен Вивальди өзінің «Фераспе» (1739) атты соңғы операсына дейін бірге тығыз жұмыс атқарған еді. жыл өткен соң, яғни 1714 жылы ол өзінің Грацио Браччьолидің либереттосына құрылған «Orlando finto pazzo» («Роланд, мнимый безумец») деп аталатын екінші операсын жазды. Опера итальян ақыны Людовико Аристоның «Қаһарлы Ролланд» поэмасының желісі бойынша жазылды. Жуырда, композитор латын мәтінінде жазылған «Моисей, бог фараонов» (1714) және «Юдифь торжествующая» (1716) атты екі ораторий жазды. 1715 жылы Сан-Анджело театры үшін «Nerone fatto Cesare» («Нерон, ставший Цезарем») операсына  12 бөлімді арий жазды. 1716 жылы Вивальди Сан-Анджело  театрының тапсырысы бойынша «L’incoronazione di Dario» («Коронация Дария») операсын жазды. Осы жылы Венециядағы беделді театрлардың бірі Сан-Мозе театрының репертуарына «La costanza trionfante degl’amori e de gl’odii» («Постоянство, торжествующее над любовью и ненавистью») атты опера жазды. Аталған опералардың премьерасы 1716 жылғы карнавалда қойылды. 1718 жылы Вивальдидің «Scanderbegh» («Скандербег») операсы Флоренция театрында қойылды. Бұл оқиға өз кезегінде Вивальдидің шет елдердегі танымалдылығының айғағы.
Жалпы алғанда, 1713 пен 1718 жылдың аралығындағы жылдар Вивальдидің композиторлық қызметіндегі ең жемісті жылдары болып саналады. Осы жылдары жалпы саны 8 опера жазды.
Мантуедегі өмірі (1719—1722)
thumb|right|200px|Пьер Леоне Геццидің 1723 жылы салынған Вивальди мүсініне арналған карикатурасы. Композитор өмірінің 1719– 1722 жылдардағы кезеңі туралы деректер шамалы ғана. Композитордың 1737 жылдан бастап жазылған хаттарына қарағанда, Вивальди өмірінің осы кезеңдерін Германияның Мантуя қаласында өткізген. «La Verita in Cimento» операсының либреттосының бас бетінде Вивальди өзін Maestro di Capella di Camera il Principe Filippo Langravio d’Assia Darmstadt деп атайды. Бұл өз кезегінде 1720-1723 жылдарда Вивальди Австрия императорының әскерін басқарған маркграф Филипп Гессен-Дармштадтскийдің әскер қатарында қызмет етті деген қорытынды тудырды. Филипп Гессен-Дармштадтский осы кезеңде Австрияның VІ Карлдың Мантуе мен Неапольдегі әскерін басқарды. Мантуеде Вивальди опера әншісі, француз шаштаразының қызы Анна Жиромен (Anna Giraud) танысты. Осы таныстық Вивальдидің болашақ өміріне үлкен әсер етті. Вивальди драмматург Карло Гольдониге жазған хаттарында Анна Жироны өзінің «тәртіпті оқушы» деп жазады. Зерттеушілердің пікірінше, Анна Жироның опера әншісі болып қалыптасуына Вивальдидің еңбегі зор. Шындығында, итальяндық опера композиторлары ән өнерінің техникасын терең меңгерген. Анна туралы замандасы Карло Гольдони: «Ол әдемі, нәзік, қыпша бел, күлім көз, қолаң шаш және оймақ ауыз қыз еді. Оның дауысы зор емес, бірақ актерлік қабілеті жоғары еді» деп суреттейді. Вивальдидің қасына Аннамен бірге оның апкесі Паолина да жолсерік болды. Паолина композитордың мед бикесі болып қызмет етті. Себебі, осы кезең —композитордың бронхиалды астма ауруымен науқастанып жүрген кезі. Мантуедегі үшжылдық әскери қызметінен соң, композитор Анна мен Паолинаны алып, Венецияға қайта оралады. Венецияндықтар Аннаны «сарышашты дін қызметкерінің нақсүйері» деп кекеткен еді. Шындығында композитордың апалы-сіңлілі Жиролармен тығыз қатынастары діни қызметші үшін шіркеудегі діни қызметкерлер тарапынан қолдау таппады. Осылайша Вивальдидің айналасы қара өсекке толды. Халық арасында оны әтек (гаремде қызмет ету үшін әдейі тарттырылған еркек) деп мазақтаушылар болды. Нәтижесінде, Вивальди мен діни қызметкер арасында ынтымақтастық бұзылды. 1738 жылы Феррара қаласының кардинал-архиепископы Вивальдиге қалаға кіруіне тыйым салды. Алайда болған кедергілерге, сөздерге қарамастан Вивальди апалы-сіңлілі Жироларды құрмет тұтып, олардың ары мен ұятын қорғап жүрді.
Римдік кезең (1723—1724)
1723 жылы Вивальдидің Рим қаласына жасаған алғашқы саяхаты болды. Римге саяхатында Вивальди өзінің жаңа туындысы: «Ercole sul Termodonte» («Термодонтадағы Геркулес») атты операсымен барды. Атақты, композитор және музыка теоретигі Иоганн Иохим Кванц Римге келісімен римдіктердің Вивальди операсын жақсы қабылдағандығын байқап, «осы кезден бастап басқа әуен тыңдамайтындығын» айтты. 1724 жылдың ақпанында Вивальди «Giustino» («Джустино») операсының премьерасына қатысу үшін Римге қайта келді. . Вивальдидің биік профессионалды шеберлігін көрсететін Римдегі үшінші әрі соңғы операсы — «La virtù trionfante dell’amore, e dell’odio, overo Il Tirane» (1724) («Махаббат пен зұлымдықты билейтін жарылқаушы») атты опера. Осы кезеңде Вивальдидің рим папасы ХІІІ Бенедиктпен кездесті. Алайда, неміс зерттеушісі Карл Хеллердің (Karl Heller) пікірінше Вивальдидің аудиенциясы ХІІІ Бенедикттен алдын басқарған ХІІІ Инокентийдің кезінде болуы мүмкін деген болжам айтады. Егер Вивальди ХІІІ Бенедиктпен кездескен болса, онда композитор Римде көп уақыт болды. Өйткені Бенедикт XIII рим папасы болып сайланған жыл 1724 жылы 29 маусымда сайланған еді. 1725 жылы Амстердамда композитордың 1720 жылдар шамасында жазылған «Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione» («Искус гармонии и инвенции» или «Үндестік пен Өнертапқыштықтың дауы») атты 12 концерттен тұратын циклы қойылды. Осы циклдың алғашқы төрт концерті Вивальдидің «Жыл мезгілдері» атты әлемге әйгілі музыкасы сол кездің өзінде жұртқа танымал бола бастады. Шындығында, Ресейде «Времена года» деп қате аталып кеткенімен, түпнұсқада концерт «Жылдың төрт мезгілі» (Le quattro stagione) деп аталады. Сонымен қатар, Вивальдидің халыққа танымал шығармалары көп. Олар: «La notte» (түн), «Il cardellino» (пайызторғай балапаны), рухани, діни шығармалары: «Gloria», «Magnificat», «Stabat Mater», «Dixit Dominus».
Өмірінің соңғы жылдары
Композитордың Венециядан кеткен уақыты белгісіз, бірақ шамамен 1740 жылдары ол туған жерін тастап, Рим императоры VI  Карлға аттанады. Вивальди Венаға қолайсыз уақытта келді. Себебі, ол келгеннен кейін бірнеше айдан соң VI Карл қайтыс болып,  австрияның қазынасы үшін соғыс басталды. Венада қолдау таппаған Вивальди жаңа жұмыс қарастыру мақсатында Дрезден, Саксонияға қарай бет алды. Шамамен осы уақытта композитор науқасқа шалдықты. Ауру, ұмыт қалған, әрі өмір сүруге ақшасы қалмаған Вивальди Венаға оралып, 1741 жылы 28 шілдеде осында қайтыс болды. Дәрігер Антонио Вивальдидің өлімін «ішкі қабынудан» деп бекітті. Композитор кедейлерге арналған зиратта жерленді. Небары 19 флорин 45 крейцер төленді. Бір ай өткен соң әпкелері Маргарита мен Дзанетта Антонионың өлімі туралы хабар алды. 26 тамызда сот приставы Антонионың бар мүлкін қарыздарына жазады. Италияның виртуоз скрипкашысы Антонионың музыкалды мұрасы XVIII—XIX ғасырларда танылған жоқ еді. Тек бертін келе, яғни XX ғасырдың 20-шы жылдары 200 жыл тұңғиықта жатқан композитор мұрасы итальяндық музыкатанушы Вивальдидің қолжазбаларын тапты. Иоганн Себастьян Бах Антонионың шығармаларына транскрипция жасады. Осыдан келіп, XX ғасырда Вивальдидің аспаптық шығармашылығының толық жинағы жарияланды. Вивальдидің аспаптық концерттері классикалық симфонияның қалыптасуының алғашқы қадамдары еді. Антонио Вивальдидің авторлығында 94 опера бар, дегенмен оның 40-қа жуығы ғана анықталған. Вивальди шығармашылығын зерттеушілердің бірі — атақты неміс композиторы Бах. А. Казелланың айтуы бойынша «Бах — оның музыкалды дарынын түсінген жалғыз зерттеуші» болған. Сонымен қатар, Вивальди шығармашылығының зерттелуіне орасан зор үлес қосқан француз және неміс музыкатанушылары — Марк Пеншерль (Mark Pincherle) мен Вальтер Кольнедер (Walter Kolneder).
Шығармалары
thumb|200px|right| Вивальди портреті. Авторы Француа Морелон де ля Кавэ, 1723 Антонио Вивальди 40-қа жуық операның авторы, оның ішінде «Қаһарлы Ролланд» (Orlando furioso), «Цезерге айналған Нерон» (Nerone fatto Cesare, 1715, осында), «Коронация Даридің тәж кигізу жорасы» (L’incoronazione di Dario, 1716, осында), «Махабатты жеңген өтірік» (L’inganno trionfante in amore, 1725, осында), «Фарнак» (1727), «Кунегонда» (1727), «Олимпиада» (1734), «Гризельда» (1735, «Сан-Самуэле» театры, Венеция), «Аристид» (1735), «Тамерлан» (1735, Филармониялық театр, Верона), «Оракул в Мессении» (1738, «Сант-Анджело» театры, Венеция), «Ферасп» (1739); «Фараондардың құдайы Моисей» ораториясы (Moyses Deus Pharaonis, 1714), « Жеңімпаз Юдифь» (Juditha Triumphans devicta Holo-fernis barbarie, 1716), «Бақсының тәжім етуі» (L’Adorazione delli tre Re Magi, 1722) және басқалары.;
500-ден астам концерттердің авторы, оның ішінде:
Бассо контунионың сүйемелдеуімен түрлі аспапта ойналатын 100-ден астам сонаттардың авторы; жоғарғы дәрежелі кантанта, серенада, симфония, Stabat Mater және басқа да шіркеулік шығармалардың авторы.
Сілтемелер
Санат:Венецияда туғандар Санат:Италия сазгерлері Санат:Италия музыканттары Санат:Италия дирижерлері Санат:Италия педагогтары Санат:Италия діндарлары
Әл-Фараздақ
Тағы қараңыз
Санат:Араб ақындары
Қошқарата (Келес ауданы)
Қошқарата — Түркістан облысы Келес ауданы, Қошқарата ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай ауылынан оңтүстікке қарай 2 км-дей жерде., Келес өзенінің жағалауында.
Тарихы
1994 жылға дейін "Коммуна" деп аталған. 1967-1997 жылдары жеміс-жидек, жүзім өсіретін кеңшар орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылы Қошқаратада ӨК және шаруа қожалықтары құрылды.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2320 адам (1140 ер адам және 1180 әйел адам) болса, 2009 жылы 3110 адамды (1556 ер адам және 1554 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Келес ауданы елді мекендері
Сарқан
Сарқант, Сарқан — Қазақстандағы қала (1968 жылдан), Жетісу облысы Сарқан ауданының (1928 жылдан) және Сарқан қалалық әкімдігі орталығы.
Географиялық орны
Облыс орталығы - Талдықорған қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 155 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 15347 адам (7230 ер адам және 8117 әйел адам) болса, 2009 жылы 14305 адамды (6915 ер адам және 7390 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесін 1858 жылы Орталық Ресейден қоныс аударушылар қалаған.
Инфрақұрылымы
Қалада ауданы байланыс торабы, электр энергетика жүйесі, т.б. ірі кәсіпорындар, коммуналдық шаруашылықтар орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Сарқан ауданы елді мекендері Санат:Жетісу облысы қалалары Санат:Жетісу казак әскерінің елді мекендері
Көкшетау
Көкшетау (латын — Kökşetau; айтылуы ; 1868 жылға дейін бұрынғы атауы — Көкшетау бекінісі, 1993 жылға дейін орыс транскрипциясында — Кокчета́в; айтылуы ) — Ақмола облысының әкімшілік орталығы (1999 жылдан; 1944 – 1997 ж. Көкшетау облысының орталығы болған), Қазақстанның солтүстігінде, Бұқпа тауының етегі мен үлкен Қопа көлінің оңтүстік жағалауындағы (көлге Шағалалы және Қылшақты өзендері құяды) көркем жерде орналасқан қала (1862 жылдан). Қала ауданы — 233,97 км². Құрамына Көкшетау қаласы мен көршілес Станционный кенттік әкімдігі, Қызыл жар ауылдық округі кіреді, Көкшетау әкімшілік-аумақтық құрылымның ауданы — 425 км². Қала Батыс Сібір жазығының оңтүстік-батыс бөлігінің шекарасында, Есіл жазығының оңтүстік шетінде, тау бөктері қаланы оңтүстік пен батыстан қоршап тұрған Көкшетау қыратының солтүстік баурайы шегінде орналасқан.
Тұрғындарының саны — 150,649 адам (2022). Көкшетау Қазақстан қалаларының арасында халық саны бойынша он сегізінші орында орналасқан. Көкшетауда көптеген ұлт өкілдері өмір сүреді. Саны жағынан ең көп таралған ұлттарға қазақтар (58,05 %) мен орыстар (29,41 %) жатады. Негізгі діни топтар — мұсылмандар (суниттер) мен христиандар (православтар және католиктер). Әртүрлі діни сенім өкілдерінің ғасырлар бойы қатар өмір сүріп жатқан қаласы ретінде танымал, өзінің дәстүрлі діни түрлілігімен белгілі. Қала әкімшілігіне бағынышты екі ауылдық округте 12 563 адам өмір сүреді.
Көкшетау — Қазақстанның 2021 жылғы мәдени астанасы. Көкшетау қаласы – Қазақстанның көрікті қалаларының бірі, іргетасы 1824 жылда қаланған. Ақмола облысының экономикалық және мәдени бай шаһарларының бірі, сондай ақ Солтүстік Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі болып табылады. Қазақстанның аса ірі жол торабы (шоссе және темір жол). Ол Бурабай мен Зеренді сияқты табиғаты мен туристік орындарымен танымал. Көкшетау Петропавлдан шамамен 185 шақырым қашықтықта, Астанадан солтүстік-батысқа қарай A-1 бойымен 276 шақырым қашықтықта, Ресейдегі Омбыдан A-13 (Көкшетау—Омбы) бойымен 318 шақырым қашықтықта және Қостанайдан 384 шақырым қашықтықта орналасқан. Қалаға Көкшетау Халықаралық Әуежайы мен Көкшетау-1 стансасы қызмет көрсетеді.
Атауы
Көкшетау деген атау қазақтың "көкше" (латын — kökşe) және "тау" (латын — tau) деген сөздерінен шықты. Көкшетау, бұл – тау.
Көкшетау – қазіргі қала орналасқан аумаққа жергілікті халық ежелгі замандарда-ақ қоныс салып, қорғандар тұрғызған. Көкшетау өңіріне халық ежелгі заманда-ақ қоныстана бастаған. Қаладан 60 миль қашықтықта орналасқан Ақмола облысындағы ең биік тауды қазақтар ежелден «Көкше тауы» деп атаған. Көкше тауы – баурайында әйгілі Бурабай ұлттық паркі орналасқан және осы Бурабай ауданы жеріндегі тау. Орталық бөлігінде Көкшетау қыраты орналасқан. «Көкше» — түркі тілінде өсімдік аты. Көкшенің қалың жері. Немесе бұл сөздің мәнін, екі түрлі концепциядан қарауға болады: 1) «көкшелі тау»; 2) қазақтың осы тауды жайлаған (не қыстаған) ескі ру тобының (Көкшенің) атымен байланысты.
Көкше таудың ең биік нүктесі – Бүркітті шоқысы 947 метр. Бұл атау орыс тілінде «синеватая гора» мағынасын білдіргендіктен, кейде Көкшетауды орысша «Синегорье» деп те атайды.
Қала атауының қазіргі жазылуы 1940 жылы кириллица негізінде жасалған әліпби қабылданған кезден бастап қолданыста.
Қала әуежайы әлі күнге дейін IATA коды ретінде KOV сақтайды.
Көкшетау қаласының елтаңбасы:
Көкшетаудің ең алғаш таңбасы (авторы: В.Н. Сурганов) 1970 жылдың 12 шілде күні бекітілді.
Көкшетау қаласының туы:
Тусыз қала.
Әкімшілік бөлінуі
Көкшетау қалалық әкiмшiлiгінің құрамында 1 қала, 1 кенттік әкімдік (Станционный), 1 ауылдық округ (Қызыл жар) бар. Көкшетау 17 әкімшілік шағын ауданға бөлінген.
Сәулет-жоспарлық аудан-ауданға бөлу
"Центр" жоспарлық ауданы Горький, "Көкше" және "Бостандық" көшелері бөлінген екі тұрғын ауданынан тұрады. "Көкше" тұрғын ауданы өзіне негізгі әкімшілік-мәдени және сауда объектілерін топтады және қаланың орталық бөлігінің меншікті ортасын көрсетеді. "Бостандық" тұрғын ауданында тұрғын аудандары өнеркәсіптік және коммуналдық-қоймалық объектілермен бірен-сарандап кезектеседі. "Оңтүстік" жоспарлық ауданы сондай-ақ негізінен аз қабатты құрылыстан тұратын "Жайлау" және "Бейбітшілік" екі тұрғын ауданын енгізеді. "Шығыс" жоспарлық ауданы негізінен аз қабатты тұрғын үйден кішігірім стансалық кентпен өнеркәсіптік-қоймалық аймақты ұсынады.
Мұнда "Бірлік" кентінің анықталған шекарасына дейін дамиды. "Солтүстік" жоспарлық ауданы "Сарыарқа" шартпен аталған тұрғын ауданы аз қабатты тұрғын үйден тұрады. Қаланың солтүстікке одан әрі жылжуы шарасы бойынша жаңа тұрғын аудандар пайда болады. "Батыс" жоспарлық ауданы "Бұқпа" аз қабатты тұрғын ауданынан және кеңейтілген аумақтық ормансаябақ белдігінен тұрады.
Билік
Мемлекеттік билік Қазақстан Конституциясына сәйкес заңдық, атқару және сот билігі принциптеріне негізделген. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қала дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Көкшетау қаласының әкімі Бауыржан Ғайса.
Географиялық орналасуы
Қаланың географиялық координаттары — 53.29167°N, 69.39167°W. Көкшетау Гамбург, Дублин, Ливерпуль және Эдмонтон қалалары сияқты ендікте орналасқан.
Уақыт белдеуі — UTC+06:00.
Көкшетау қаласы Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 276 км жерде, Көкшетау қыратының солтүстігінде, Ақмола облысындағы Қопа көлінің оңтүстік жағалауындағы көрікті жерде орналасқан. Қаланың аумағы 420,0 км².
Көкшетауға жақын орналасқан ірі қала — Щучинск (Бурабай ауданы, Ақмола облысы) шипажайлы қаласы (70 км).
Жер бедері
Көкшетау қаласы гидрожелілердің нашар дамуы мен бедерінің тегістелген нысаны бар сипаты Орталық-Қазақстан ұсақ шоқылық солтүстік шеті шегінде орналасқан. Қазіргі заманғы бедер сипаты негізінен палеозой уақытынан кейін мұраға қалған. Ежелгі элементтері қазіргі заманғы бедердің морфологиясын едәуір дәрежеде айқындады. Бұл бедер нысандары атап айтқанда, қазаншұңқырлар мен аңғарлар бөлігі қазіргі уақытқа үшінші және төртінші кезеңдер қопсытылған шөгінділермен толтырылды.
Гидрография
Көкшетау қаласына іргелес аумақтың гидрографиялық желісі Шағалалы, Қылшақты өзендерімен және Қопа көлімен беріледі. Шағалалы су қоймасы суаруға және Қопа көлін толықтыруға айтарлықтай емес қосымша су алумен Көкшетау қаласын шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау үшін Шағалалы өзенінің ағынын көп жылғы реттеуді жүзеге асырады. Қопа көлі Көкшетау қаласының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Көлдің ұзындығы 5,1 - 5,2 км, ені 3,1 - 3,2 км, айна ауданы 12,3 - 13,1 км 2, орташа тереңдігі 1,6-2,3 м, су көлемі 19,6 - 47,0 млн.м 3 (1955 жылғы зерттеу). Көлдің су беті негізінен ашық. Көлге Шағалалы және Қылшақты өзендері құяды.
Физикалық-геологиялық үдерістер мен құбылыстар
Кекшетау қаласының аумағы және қаланың жақын төңірегі шегінде мынадай физикалық-геологиялық үдерістер мен құбылыстар дамуын алды: жер үсті мен жер асты суларын жел қақтыру және қызметі. Қопсытылған тау жыныстары сияқты жартастар да солай жел қақтыруға тартылады. Жартас тау жыныстарын жел қақтыру үдерістерінің негізгі нәтижесі бұл жыныстардың физикалық-техникалық қасиеттерін өзгертуге әкелетін жел қақтыру мен жарықтардың қабығының пайда болуы. Қаланың ірі кәсіпорындар аудандарында жер асты суларының көтерілу деңгейі жылына 0,03 - 0,20 м шапшаңдықпен жүріп отырады. Васильковка шағын ауданы, РК-1, РК-2 аумақтарында деңгей 1978 жылдан 1983 жылға дейін жылына 0,13 - 0,20 м жоғарылау қарқынымен 3,8 - 4,0 м 1,1 - 1,2 м дейін жоғарылады. Анағұрлым жиі су басу Чкалов-Чаглинка және Әуезов көшелері шекарасында Қопа көліне және Қылшақты езеніне дейін тартылады.
Көкшетау қаласы аумақтарын топырақ суларының және олармен байланысты су басу үдерісінің жоғарылау деңгейінің негізгі факторлары: а) Қопа көлі және Қылшақты өзені суларының көп жылдық көтерілу деңгейі есебінен пайда болған топырақты суларды тежеуі; б) ағынды су бетінің қиындығын туғызатын қала аумағының тігінен жоспарлануының болмауы; в) су келетін коммуникациялардан судың жиі апаттық ысырап болуы; г) топырақ суын қосымша қоректендіруге әкелетін су тартқыш тау қыраты қарықтардан қарсуларының жанама сүзілуі болып табылады.
Топырақтық-өсімдіктік жамылғы
Көкшетау қаласы жерлерінің аумағында мынадай топырақ құрамдары бөлінген:
Көкшетау қаласының барлық игерілген аумағы мен қаланың одан әрі дамуының аумағы адамның қызметі нәтижесінде топырақ кескінінің ішінара бұзылатын жерге жатқызылады. Осыған байланысты көгалдандыру аймақтарының едәуір аумақтарында жасанды топырақтық жамылғы жасалған. Көгалдандыру жасанды екпе ағаштарын отырғызу жолымен жүзеге асырылады.
Климаты
Көкшетау қаласының климаты айқын континенттік, жазы жылы және құрғақ, қысы ұзақ және аязды, ұзақ. Қоңыржай белдеудің Батыс Сібір климаттық аймағына жатады. Жылдық орташа температура 3,5 °C. Жаздың орташа температурасы шамамен 20,5 °C. Жылына үш ай бойы күндізгі орташа температура 20 °С асып түседі. Климат ауданы тез өзгергіш, құрғақшылықты ыстық жазы бар (+40 о С дейін) және қары аз, суық (-45 о С дейін). Ең ыстық - шілде айы (орташа температурасы +19,6 о С), барынша абсолюттік температурасы +40 о С, ең суық - қаңтар айы (орташа температурасы -16,2 о С), ал абсолюттік төменгі температурасы -45 о С құрайды. Жылдың жылы маусымы +10 градус температурамен, орта есеппен 6 мамырдан 21 қыркүйекке дейін 137 күнге созылады. Топырақтың гидротоңазытылу тереңдігі нормативтік 1,85 м, барынша - 2,6 м.
Қыста күн суық, қаңтар айындағы жылдық орташа температура мөлшері −14,5 °C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты −48 °C аязға дейін баруы мүмкін. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 230 – 400 мм. Жауын-шашын негізінен жаз айларында жауады. Күн сәулесі көлемінің орташа жылдық көрсеткіші — 2256 сағат. Атмосфералық жауын-шашын ең көп түсетін ай — шілде (69 мм), ең аз түсетін ай — ақпан (10 мм).
Экологиялық жай-күйі
Көкшетау қаласының қала құрылысы дамуының экологиялық талаптарына мыналар жатады: оның тұрақты экологиялық қолайсыз аймақтарындағы өмір сүру ортасын түбегейлі сауықтыру; табиғи кешеннің қазіргі бар аумақтарын жағымсыз антропогендік әсерлерден қорғау, жүргізілген шаруашылық қызметі салдарынан жоғалтқан Қопа көлін сауықтыру және жаңғырту, сондай-ақ, резервтік аумақтарда жасыл алқаптар қалыптастыру жөніндегі шараларды іске асыру; өмір сүру ортасының жайлылығын, оның ішінде аумақтарды көгалдандыру және қаланың тұрғын үй және қоғамдық аймақтарындағы микроклиматтық жағдайларды жақсарту жолымен арттыру.
Экологиялық таза курорттық қала ретінде Көкшетау қаласын дамытудың бас жоспарын әзірлеу қауіпті физикалық-геологиялық процестер мен құбылыстардан, сондай-ақ халық өмірінің санитарлық-гигиеналық және экологиялық жағдайларының жақсаруынан аумақты қорғау жөнінде іс-шаралар кешенін шешуді талап етеді. Табиғи жағдайларды, бар картографиялық және жоспарлы материалдарды, инженерлік желілерді қазіргі заманғы жағдайын талдауды және қауіпті физикалық-геологиялық процестерден аумақты қорғау жөнінде жүйелерді, бас жоспар жобасымен әзірленген Көкшетау қаласы аумағын инженерлік дайындауды зерттеу нәтижесінде келесі: аумақты вертикальды жоспарлау; сыртқы төбені ұйымдастыру; аумақты топырақты су басудан қорғау; жасыл екпе ағаштарды суаруды ұйымдастыру; Қылшақты өзені арнасын реттеу; Қопа көлі бойынша гидромелиоративті іс-шараларын енгізеді.
Көгалдандыру жүйесін дамыту
Бас жоспармен Көкшетау қаласын кегалдандырудың негізгі принциптері анықталды. Жасыл екпе ағаштары: біртұтас өзара байланысты жүйе түрінде жергілікті табиғи жағдайлар есебімен; қаланың сәулет-жоспар құрылымына және халыққа қызмет етуді ұйымдастыруға сәйкес жобалануы керек. Жасыл екпе ағаштары қала тұрғын үйлері орталықтары мен өндірістік аудандар сәулет ансамблясының кеңістік композициясының құрама бөлігі болып келуі керек. Бұл принциптерді табысты жүзеге асыру көгалдандыру құралдарымен халықтың өмірі үшін қолайлы жағдайлар құруға мүмкіндік береді.
Халыққа теріс әсерін тигізетін факторлар қатарына: әуе алабын өнеркәсіптік кәсіпорындар мен автокөлік зиянды шығарындыларымен ластануы, қала, әсіресе көлік магистралындағы шу, жазғы және қысқы мерзімдердегі ауыр микроклиматтық жағдайлар мен басқалары жатады. Атап өтілген қолайсыз факторлар қалаларды көгалдандыру жолымен айтарлықтай әлсіреуі мүмкін. Теріс климаттық жағдайларды болдырмау үшін қала аумағының қажетті микроклиматын құрайтын, қорғайтын екпе ағаштары кешенін құру керек. Көгалдандырудың басты міндеті қала әуе алабының жақсарту, оның микроклиматын жақсарту мен сыртқы келбетін байыту, халықтың бұқаралық демалуын ең жақсы ұйымдастыру мақсатында жасыл екпе ағаштарының аса оңтайлы жүйесін құру болып табылады.
Тұрғыны
Көкшетау қаласы және қала құрамына кіретін елдімекендерді қоса есептегенде халқының саны 165 мың 153 адам болып есептеледі (2022). Халқының тығыздығы — 624 адам/км². Әйел қоғамының үлесі (51.44%) ер адамдарға (48.6%) қарағанда басым. Болашақта демографиялық үрдістердің серпіні қоғамдық дамудың дәстүрлі, бұрыннан бері қалыптасқан, сонымен бірге қоғам өміріндегі көбейіп келе жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістері мен құбылыстары барысында қалыптасатын жаңа факторлардың барлық жиынтығының өзара қатынасымен анықталатын болады.
Қаланың әлеуметтік және қала құрылысы дамуының негізгі мақсаты - бұл қаралып отырған аумақта әлеуметтік-психологиялық жайлылық пен тұрғындар өмір сүруінің жоғары деңгейін жасау. Көкшетау қаласы қала құрылысы дамуының негізгі бағыттары тиімділігінің экономикалық индикаторлары 2005 жылмен салыстырғанда, Бас жоспардың есептік мерзімге артуына мынадай көрсеткіштер: жалпы өңірлік өнім өндірісі көлемдерінің 3 есе; халықтың жан басына шаққандағы табыстарын 2 еседен аса өсіру болып табылады. Көкшетау қаласы тұрғындарының болжалды саны орнықты және инерциялық демографиялық беталыстармен белгіленеді. Көкшетау қаласы тұрғындарының перспективалық санын есепке алу қалалық әкімшілік құрамына 19-25 мың адам кіретін елді мекендер саны есебінсіз есептік мерзімге 150,0 - 170,0 мың адам белгіленді.
Ұлттық құрам
Көкшетауда қазақтардан басқа 100-ден аса ұлт пен ұлыс тұрады. Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) халқының 58,5% -ын қазақтар, саны бойынша келесі ұлттар — орыстар (29,4 %), украиндар (2,9 %); қалғаны — 9,2 % шамасын құрайды. Қалада «Достық үйі» бар.
Қаладағы ұлттық құрамның өзгеруі
Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек украиндар, немістер, поляктар, татарлар, ингуштар, беларустарда келіп қоныстады.
Тілі
Ресми тілі — қазақ тілі болып табылады, бірақ жергілікті халықтың басым бөлігі орыс тілінде сөйлескенді артық көреді, еркін сөйлейді.
Көкшетаудің діні
2009 жылғы деректерге сәйкес Көкшетау қалалық әкімдігінің конфессиялары :
Ислам
Халықтың басым көпшілігі сунниттік исламды ұстанады. Көкшетау қаласының діни мекемелері Науан Хазірет ат. (сыйымдылығы 1200—1400 адам) мұсылмандар мешіті және Жақия қажы ат. мешіт жұмыс жасайды. 1996 жылы қаланың шығыс бөлігінде Ғалым атындағы мешіт салынды.
Православие
Қалада православие храмы — Архангел Михаил ат. Уәлиханов көшесіндегі православ шіркеуі бар.
Еңбек нарығы және әлеуметтік қорғау
2021 жылғы 1 тамызы жағдайы бойынша жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің тіркеу есебінде 729 жұмыссыз тұр, бұл 2020 жылғы көрсеткіштен 4,8% төмен. Ағымдағы жылдың басынан халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті органның көмегімен 1,474 жұмыссыз жұмысқа орналастырылды, бұл өткен жылдың көрсеткішінен 19,2% төмен. 2021 жылғы 1 тамыз жағдайы бойынша деректер базасында қаланың кәсіпорындары мен мекемелері бойынша 935 бос жұмыс орны тіркелген.
Еңбек нарығындағы шиеленіс коэффициенті 0,8 құрады. Экономиканың түрлі салаларында 1,536 жаңа жұмыс орны құрылды, бұл 2021 жылға жоспарланған көрсеткіштің 60,7% -ын құрайды. "Жастар тәжірибесі" бағдарламасы аясында 94 адам уақытша жұмысқа орналастырылды. Жастар практикасы негізінен мемлекеттік мекемелерде ұйымдастырылады. Есепті кезеңде әлеуметтік жұмыс орындары 55 жұмыссыз үшін ұйымдастырылған, ол өткен жылдың көрсеткішінен 19,6% жоғары. Қоғамдық жұмыстарға 287 адам жіберілді, бұл 2020 жылғы деңгейден 9,7% төмен.
Қылмыс
2020 жылдың қаңтар-шілдеде Көкшетау қаласының аумағында сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай тізілімінде барлығы 1 612 қылмыс тіркелді, оның ішінде 419 қылмыс ашылды. Сотқа – 225 іс жолданды.
Тұрғын үй құрылысы
Көкшетау қаласының тұрғын үй қоры 2005 жылдың басына 2447,6 мың м 2 құрды. Тұрғын үймен қамтамасыз ету 1 адамға 19,5 м 2 құрайды. Қала тұрғын үй қорының ширек шамасын бір-екі пәтерлі үйлер құрайды, көп пәтерлі үйлер арасында 2/3 аса тұрғын үй қоры 20-шы ғасырдың 50-70 жылдары салынған 4-5 қабатты үйлер үлесіне кіреді. Қабырғалардың материалдары бойынша кірпіш пен темірбетон панелдерінен салынған ғимараттар алады. 2005-2007 жылдары тұрғын үйді іске қосу орта есеппен жыл сайын 60 мың м 2 құрады.
Көкшетау қаласы тұрғын үй аумақтарын қайта құру және дамытудың басымдық бағдарламалары халықтың барлық әлеуметтік қатары үшін әртүрлі үлгідегі тұрғын үйлермен тұрғын үй аудандарының құрылысын салудың жиынтығы болып табылады, бұл құрылысқа шығынды төмендетуге ықпал етеді және қаланың қазіргі заманғы келбетін қалыптастыруды қамтамасыз етеді. Жаңа тұрғын үй құрылысының аса ірі аудандары - "Сарыарқа", "Көкше", "Бейбітшілік", "Бостандық", "Жайлау", "Бірлік", "Бұқпа" және "Қопа" көлі ауданы. Таңдаулы тұрғын үй құрылысын салу орман екпе ағаштарынан бос учаскелерде "Сарыарқа", "Қопа" көлі ауданында қайта жаңартылған аумақтарда және қаланың аса маңызды қала құрылысы желілерінің сәулет келбетін жақсартуды қалыптастыру мақсатында жалпы қалалық орталықта тұрғын үй массивтері қалыптасатын болады.
Тұрғын үй құрылысы массиві арасында орналасқан бар өндірістік кәсіпорындарды жоғары технологиялық, энергия сыйымдылық және экологиялық өндірістерге біртіндеп бағдарлау керек. Сауда-тұрмыстық кешендер, спорт залдар мен ойын-сауық орталықтарының хауыздары, көп қабатты автопаркингтер түрлерінде қала және жалпы қалалық маңызы бар объектілерге өндірістік ғимараттарды қайта жаңарту үшін жабық аумақтық қорларды аса тиімді қолдану. Өндірістік объектілерін қайта құруды жобалаудың ұқсас практикасы дамыған шет елдерде кең тәжірибеге ие.
2021 жылғы қаңтар-шілдеде 119, 781 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, оның ішінде: ЖТҚ — 50, 521 мың шаршы метр, коммерциялық тұрғын үй — 69, 260 мың шаршы метр.
Канализация
Қаланың канализациялық тазарту имараттарының қуаттылығы тәулігіне 32,0 мың м 3. Су тарту келесі схема бойынша жүзеге асырылды: бағытсыз коллекторлар, канализациялық сорғылық станциялар мен тегеуріндік құбыр желілері шаруашылық-нақақтық және өндірістік ағындылар жүйесімен N 2 және N 7 КТС басты канализациялық тегеурінді станцияларға беріледі. Қалада барлығы 15 канализациялық тегеурінді станциялар, соның ішінде тәулігіне 1,2 мың м 3 тәулігіне 32 мың м 3 дейін Красный яр кентінде - 2 бірлік және Станционный кентінде - 1 бірлік бар.
Жылумен қамтамасыз ету
Қазіргі кезеңде РК-2 жылудың орнатылған қуаттылығы сағатына 282,919 Гкал құрайды, жылуды тұтыну жылына 1 473 442,1 Гкал құрды. Көкшетау қаласының бас жоспарын дамыту бойынша жылумен қамтамасыз ету жүйесін одан әрі дамытудың негізіне бірінші кезекте және есептік мерзімге РК-2 базасында орталықтандырылған жылумен қамтамасыз етуді сақтау қойылды. Есептік мерзімге дейінгі кезеңге өз мерзімінде қызмет көрсеткен барлық бар магистралды жылу желілерін қайта жаңарту мен ауыстыру жоспарланып отыр, бірінші кезекте 38 км. Бірінші кезекте 2010 жылға дейін барлық бар сорғы стансаларын жабдықтарды ауыстырумен жаңарту жоспарлануда. Көкшетау қаласының жалпы жылулық жүктемесі келесі мөлшермен сипатталады: 2010 жылы - сағатына 435,6 Гкал; 2020 жылы - сағатына 661,5 Гкал.