cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түркия
Климаты
Түркия — Континентік климат белдеуінде орналасқан тау елі. Ел орталығында климат шұғыл-континенттік. Қыста суық болады, ал жазда ыстық. Тек қана теңіз жағалауында климат Субтропикалық болады. Жерорта мен Эгей теңіздерінде ауа райы өте ыстық болады. Осы аумақты Жерортатеңіздік климат белдеуі алып жатыр. Жаздын орташа температурасы + 29-31 С° құрайды. Қыста жауын-шашын көп жауады. Ауа температурасы +15 С°. Ашық күн болмайды. Ауасы салқын болуы мүмкін. Қар өте сирек жауады. Жерорта теңізі жағалауында орташа температура +18 С°. Эгей теңізінде ауа-райы салқын тек қана қыс айларында болады. Жазда өте ыстық. Орташа ылғалдылық 60% құрайды. Қара теңізде климат қоныржай-теңіздік. Мұнда көп жауын-шашын болады. Жазда ашық күн көп болады, ал қыста жиі-жиі жауын-шашын жауады. Оңтүстiк-шығысты Тропикалық климат белдеуі алып жатыр. Мұнда жауын-шашын өте аз жауады және жыл бойы ыстық болады.
Ішкі сулары
200px|нобай|[[Салда (көл)]]
Түркияның жер бедерінің әр түрлі болуына байланысты ішкі сулары да әркелкі таралған.
Республика аумағында ішкі сулар бірнеше түрге бөлінеді. Олар: өзендер, көлдер, жер асты суы, мұздықтар және бөгендер мен каналдар.
Өзендері
Түркия аумағында ірілі-ұсақты көп өзен бар. Олардың ішінде бір ғана өзеннің (Қызылырмақұзындығы 1000 км-ден асады. Басқа өзендер: Ефрат, Сакария, Мұрат, Қарасу, Тигр).
Республиканың барлық өзендері Қара теңізге және Эгей теңізіне құяды.
Өсімдіктері мен жануарлары
Түркияда өсімдіктердің 6 700 түрлері бар. Үштен екі түрлері тек қана осы жерде өседі. Қара теңіз жағасында қалың орман өсіп тұр. Осы жерде Армян емені, сәнді үйеңкі және шамшат өседі. Жерорта теңіз жағасында бұта көп және жерортатеңіздік қарағайлар өседі. Ал грек жанғағы, бадам және емен сирек кездеседі. Эгей теңізі жағалауында мәңгі жасыл ағаштар өсіп тұр. Орталығында құрғақшылыққа төзімді бұталар мен ағаштар бар.
Елде жануарлардың көп түрлері бар. Тау ормандарында марал, кербұғы, елік, жабайы шошқа, қабылан мен аюлар кездеседі. Далада бауырымен жорғалаушылар тіршілік етеді.
Тарихы
нобай|оңға|334px|Аңызға айналған Троя қабырғалар XI ғасырдың соңында Кіші Азия түбегіне Орта Азиядан оғыздардан тараған көшпенді селжұқ тайпалары кірді. Сол кездегі ірі, қуатты Византия империясы да оларға тойтарыс бере алмады. 1071 жылы Манцикерт (түрікше Маназкерт) маңындағы шайқаста селжұқтар византиялықтарды күйретті. Нәтижесінде селжұқтар олардың Кіші Азиядағы, Сирия мен Палестинадағы иеліктерін тартып алды.
Бірақ та Ирак, Иран, Сирия, Палестина, Кіші Азияны қамтыған Селжұқ империясы біраздан кейін бірнеше бөлікке бөлінді. Оның Кіші Азиядағы бөлігі өзін Конья сұлтандығы деп жариялады, оның астанасы Конья (бұрынғы Иконий) қаласында болды. Крестшілердің жорықтарына, Кіші Азия мен Қиыр Шығыстың корольдіктеріне (Антиохия, Кіші Әрменстан, т.б.) тойтарыс бере алған Конья сұлтандығын 1318 жылда Хулагу хандығы құлатты.
Соған дейін, XII ғасырдың басында, Шыңғысханның және оның ұрпақтарының шабуылдарынан құтылып, Хорасаннан, Сырдария жағасынан Сүлеймен шахтың басшылығымен оғыздардан тараған қайы тайпасы Арменияға, одан кейін, оның баласы Ертұғырыл бейдің кезінде Кіші Азияға көшіп кетті де, Конья сұлтаны Ала-ад-дин Кейқубат Византиямен соғыста көмектесті, сондықтан ол оғыз қайыларына Ангора(Анкара) мен Брусса (Бурса) қалаларының арасындағы жерлерді берді.
Босфор бұғазы үстінде салынған көпір Азия мен Еуропа материктерін жалғастырып тұр. Көпір 1973 жылы қазан айының 30-да Түркия Республикасының 50 жылдық құрметіне ашылған. Ұзындығы 1074 м, биіктігі 64 м. Оның құрылысында түріктермен қатар ағылшындар, немістер, жапондықтар еңбек етті.
Босфор бұғазының жарлауытты жағалауларында Түркияның үлкен ірі портты қаласы Ыстамбұл орналасқан. Ертеде Ыстамбұл Шығыс Рим империясының (Византияның) елордасы болған. Қала ол кезде Константинополь деп аталатын, 1453 жылы қаланы түріктер басып алып, жаңадан Ыстамбұл деп атаған. Генерал Мұстафа Кемал Ататүріктің басқаруымен түрік халқының ұлт – азаттық көтерілісі нәтижесінде (1918 – 1923 ж.) 1923 жылы қазанның 29-да Түркия Республикасы құрылып, Түркия Республикасының тұңғыш президенті болып Мұстафа Кемал Ататүрік сайланды.
Түркияның әкімшілік бөлінуі
Аудандар:
Саясаты
нобай|right|160px|[[Режеп Тайып Ердоған Президент]]
1923-2018 жылдар аралығында Түркия парламенттік өкілетті демократиялы ел болды. Президенттік жүйе 2017 жылы референдумда қабылданды; жаңа жүйе 2018 жылы өтетін президенттік сайлаудан бастап күшіне енді және президентке атқарушы билікке толық бақылау береді, соның ішінде жарлықтар шығару, өзінің кабинетін тағайындау, бюджет құру, Парламентті тарату, мерзімінен бұрын сайлау тағайындау, шенеуніктер мен соттарды тағайындау. Премьер-министрдің лауазымы жойылып, оның өкілеттіктері (Министрлер Кабинетінің өкілеттіктерімен бірге) президентке берілді, ол мемлекет басшысы болып табылады және тікелей сайлау арқылы бес жылға сайланады. Режеп Тайып Ердоған — тікелей дауыс беру арқылы сайланған тұңғыш президент. Түркия Конституциясы елдің құқықтық базасын реттейді. Онда Мемлекеттік басқарудың негізгі қағидаттары баяндалады және Түркия біртұтас орталықтандырылған мемлекет ретінде жарияланады.
Атқарушы билікті президент жүзеге асырады, ал заң шығарушы билік Түркияның Ұлы Ұлттық жиналысы деп аталатын бір палаталы парламентке тиесілі. Сот билігі номиналды түрде атқарушы және заң шығарушы билікке тәуелсіз, бірақ 2007, 2010 және 2017 жылдардағы референдумдардан кейін күшіне енген конституциялық өзгерістер Президент пен билеуші партияға судьялар мен прокурорларды тағайындау немесе қызметінен босату туралы кең өкілеттіктер берді. Конституциялық сотқа заңдар мен жарлықтардың Конституцияға сәйкестігі туралы шешім қабылдау тапсырылды. Мемлекеттік Кеңес әкімшілік істер бойынша соңғы сатыдағы трибунал, ал басқалары үшін Жоғарғы апелляциялық сот. солға|нобай|300x300 нүкте|[[Анкарадағы Түркияның Ұлы Ұлттық Мәжілісі]] Екі жыныстың да жалпыға бірдей сайлау құқығы бүкіл Түркияда 1933 жылдан бастап және көптеген елдерден бұрын қолданылып келеді және 18 жасқа толған әрбір түрік азаматы дауыс беруге құқылы. Партиялық тізім бойынша 85 сайлау округінен пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша төрт жылға сайланатын 600 парламент мүшелері бар. Конституциялық Сот антисекулярлық немесе сепаратистік деп санайтын саяси партияларды мемлекеттік қаржыландырудан айыруы немесе олардың өмір сүруіне мүлде тыйым сала алады. Сайлау шегі — дауыстардың он пайызын құрайды.
Ататүрік реформаларының жақтаушылары исламшылдардан ерекшеленетін кемалистер деп аталады, олар діннің заң шығарудағы, білім берудегі және қоғамдық өмірдегі рөліне қатысты екі түрлі пікірді білдіреді. Кемалистік көзқарас мемлекеттің экономикаға, білімге және басқа да мемлекеттік қызметтерге араласу қажеттілігін сақтай отырып, зайырлы конституциясы және батыстық мәдениеті бар демократия нысанын қолдайды. 1923 жылы республика ретінде құрылғаннан бері Түркия зайырлылықтың күшті дәстүрін қалыптастырды. Алайда, 1980-ші жылдардан бастап табыстардың теңсіздігі және таптардың айырмашылығы сияқты мәселелер исламизмнің пайда болуына алып келді, бұл қозғалыс үкіметтің саясатындағы дін үшін үлкен рөлді қолдайды және теория жүзінде билік, қауымдық ынтымақтастық және әлеуметтік әділеттілік міндеттерін қолдайды; дегенмен, іс жүзінде туындаған нәрсеге жиі дау туындайды. Режеп Тайып Ердоған мен АКП кезіндегі Түркия барған сайын авторитарлы ел ретінде сипатталады.
Заң
нобай|240px|Ыстамбұл Чағлаян әділет сарайы — Стамбулдың Шишли ауданындағы сот ғимараты. Түркияның сот жүйесі континенталды Еуропа жүйесімен толығымен біріктірілген. Мысалы, Түркияның Азаматтық кодексі негізінен Швейцарияның Азаматтық кодексі мен міндеттемелер кодексінің және Германияның Сауда кодексінің элементтерін қосу арқылы өзгертілді. Әкімшілік кодекстің француздық, ал Қылмыстық кодекстің итальяндық аналогымен ұқсастықтары бар.
Түркия билікті бөлу принципін қабылдады. Осы қағидаға сәйкес, сот билігін түрік ұлтының атынан тәуелсіз соттар жүзеге асырады. Соттардың тәуелсіздігі мен ұйымдастырылуы, судьялар мен прокурорлардың қызмет ету мерзімінің қауіпсіздігі, судьялар мен прокурорлардың кәсібі, судьялар мен мемлекеттік айыптаушылардың, әскери соттардың және олардың ұйымдарының қадағалауы, жоғары соттардың өкілеттіктері мен міндеттері Түркия Конституциясымен реттеледі.
Түркия Конституциясының 142-бабына сәйкес соттардың ұйымдастырылуы, міндеттері мен юрисдикциясы, олардың функциялары мен сот процедуралары заңмен реттеледі. Жоғарыда аталған түрік конституциясы мен онымен байланысты заңдарға сәйкес Түркиядағы сот жүйесін үш негізгі санат бойынша жіктеуге болады: сот, әкімшілік сот және әскери сот. Әр санатқа бірінші сатыдағы соттар мен жоғары соттар кіреді. Сонымен қатар, Юрисдикциялық даулар соты бір сот жүйесінің құзырына жататын дәрежеге жатқызуға болмайтын істер бойынша шешім шығарады.
Түркиядағы құқық қорғау қызметін бірнеше департаменттер (мысалы, Бас қауіпсіздік басқармасы және Жандармерия бас қолбасшылығы) және мекемелер жүзеге асырады, олардың барлығы Түркия президентінің немесе көбіне Ішкі істер министрінің басшылығымен әрекет етеді. Әділет министрлігі жариялаған сандарға сәйкес 2008 жылдың қараша айындағы түрік түрмелерінде 100000 адам бар, бұл 2000 жылдан екі есеге өскен.
AKP мен Ердоған басқарған жылдары, атап айтқанда 2013 жылдан бастап, судьялар мен прокурорларды жоғарылатуға және олардың қоғамдық парызды орындауға саяси араласуына байланысты түрік сот жүйесінің тәуелсіздігі мен тұтастығына Түркияда және одан тыс жерлерде институттар, парламентшілер мен журналистер күмән туғызатын болды. Түркияның Еуропалық Комиссиясының 2015 жылғы баяндамасында "сот жүйесінің тәуелсіздігі мен биліктің бөліну принципін құрметтеу бұзылып, судьялар мен прокурорлар қатты саяси қысымға ұшырады" делінген.
Шетелдік қатынастар
нобай|1950 жылы Еуропа Кеңесінің алғашқы мүшелерінің бірі болғаннан кейін, Түркия 1963 жылы ЕЭК-нің қауымдастырылған мүшесі болды, 1995 жылы ЕО Кеден одағына кірді және 2005 жылы [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақпен толық мүшелік келіссөздерін бастады.]] Түркия Біріккен Ұлттар Ұйымы (1945), ЭЫДҰ (1961), ИӘҰ (1969), ЕҚЫҰ (1973), ЭКО (1985), ҚТЭЫҰ (1992), D-8 (1997) және Үлкен жиырмалықтың негізін қалаушы мүшесі болып табылады (1999). Түркия 1951–1952, 1954–1955, 1961 және 2009–2010 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі болды. 2012 жылы Түркия ШЫҰ-ның диалог бойынша серіктесі болды, ал 2013 жылы АЫД мүшесі болды.
Дәстүрлі батыстық бағытына сәйкес Еуропамен қарым-қатынас әрдайым түрік сыртқы саясатының орталық бөлігі болды. Түркия 1950 жылы Еуропа Кеңесінің алғашқы мүшелерінің бірі болды, 1959 жылы ЕЭК қауымдастық мүшелігіне (Еуропалық Одақтың негізін қалаушы) қатысуға өтініш берді және 1963 жылы қауымдастырылған мүше болды. Онжылдықтардағы саяси келіссөздерден кейін Түркия толық мүшелікке өтініш білдірді ЕЭК 1987 ж., Батыс Еуропалық Одақтың қауымдастырылған мүшесі болды, 1992 ж. ЕО Кедендік одағына кірді және ЕО-мен 2005 ж. бастап ресми түрде қосылу туралы келіссөздер жүргізді. Түркияның кипрлық дауда Солтүстік Кипрды қолдауы Түркияның ЕО-мен қарым-қатынасын қиындатады және елдің ЕО-ға кіруге өтінімі үшін басты кедергі болып қалады.
Түркияның сыртқы саясатының басқа анықтаушы аспектісі елдің АҚШ-пен бұрыннан келе жатқан стратегиялық одақтастығы болды. 1947 жылғы Трумэн доктринасы Американың қырғи қабақ соғысы кезінде Түркия мен Грекияның қауіпсіздігіне кепілдік беру ниетін тұжырымдап, нәтижесінде АҚШ-тың ауқымды әскери және экономикалық қолдауы болды. 1948 жылы екі ел де Еуропа экономикасын қалпына келтіру бойынша Маршалл жоспарына және ЕЭЫДҰ-ға енгізілді. Қырғи қабақ соғыс кезінде Кеңес Одағы тарапынан туындаған ортақ қауіп Түркияның 1952 жылы НАТО-ға мүшелігіне әкеліп, АҚШ-пен тығыз екіжақты қатынастарды қамтамасыз етті. Кейіннен Түркия Америка Құрама Штаттарының саяси, экономикалық және дипломатиялық қолдауынан, оның ішінде Еуропалық Одаққа кіру сияқты маңызды мәселелерден пайда көрді. Қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін Түркияның геостратегиялық маңызы Таяу Шығысқа, Кавказға және Балқан түбегіне жақын болуға бағытталды.
нобай|солға|[[Түрік қарулы күштері жалпы алғанда NATO-дағы АҚШ-тың Қарулы Күштерінен кейінгі екінші үлкен әскери күш болып табылады. Түркия бұл одаққа 1952 жылы қосылды. ]] 1991 жылы Түркия ортақ мәдени және тілдік мұрамен бөлісетін Кеңес Одағының түркі мемлекеттерінің тәуелсіздігі Түркияға өзінің экономикалық және саяси қатынастарын Орталық Азияға тереңдетуге мүмкіндік берді, бұл Әзірбайжандағы Бакуден Түркиядағы Джейхан портына мұнай мен табиғи газдың миллиардтаған долларлық құбырын салуды аяқтауға мүмкіндік берді. Баку-Тбилиси-Джейхан құбыры Түркияның Каспий теңізі бассейнінен Еуропаға дейінгі энергетикалық құбырға айналу жөніндегі сыртқы саяси стратегиясының бір бөлігі болып табылады. Алайда 1993 жылы Түркия Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде Әзірбайжанға (Кавказ аймағындағы түркі мемлекеті) қолдау көрсетіп, Армениямен өзінің құрлықтағы шекарасын жауып тастады және ол жабық күйінде қалып отыр. Армения өз кезегінде 2020 жылы Таулы Қарабақ соғыстан кейін Түркияға сауда санкцияларын енгізді. 2020 жылдың 31 желтоқсанынан бастап Түркияның қақтығыста Әзірбайжанды қолдауы салдарынан Түркиядан импорттауға тыйым салынды.
AKP үкіметі кезінде Түркияның ықпалы Таяу Шығыстың бұрынғы Осман территорияларында және Балқанда "стратегиялық тереңдік" доктринасына негізделген (Ахмет Давутоғлу Түркияның аймақтық сыртқы саясат мәселелеріне көбірек қатысуын анықтау үшін ұсынған терминология), неоосманизм деп те аталады. 2010 жылғы желтоқсандағы Араб көктемінен кейін AKP үкіметінің зардап шеккен елдердегі кейбір саяси оппозициялық топтарды қолдау жөніндегі таңдауы кейбір араб мемлекеттерімен шиеленіске әкелді, мысалы, Сирияда азаматтық соғыс басталғаннан бері Түркиямен көршілес Сирия және президент Мұхаммед Мурси биліктен тайдырылғаннан кейінгі Египет.
2021 жылы Түркияның Сирияда да, Египетте де елшісі жоқ. 2010 жылы Газадағы флотилия шабуылынан кейін Израильмен дипломатиялық қатынастар үзілді, бірақ 2016 жылдың маусымында келісім жасалғаннан кейін қалыпқа келтірілді. Бұл саяси алауыздықтар жақында бай табиғи газ кен орындары табылған Шығыс Жерорта теңізінде бірнеше одақтастарымен Түркияны қалдырды; бұрынғы сыртқы істер министрі (кейін премьер-министр) Ахмет Давутоғлұ өзінің «көршілермен нөлдік проблемалар»  сыртқы саясат доктринасында қойған бастапқы мақсаттарынан күрт айырмашылығы бар. 2015 жылы Түркия, Сауд Арабиясы мен Катар Сирия президенті Башар әл-Асадқа қарсы «стратегиялық одақ» құрды. Алайда 2016 жылы Ресеймен жақындағаннан кейін Түркия Сириядағы қақтығысты шешуге қатысты ұстанымын қайта қарады. 2018 жылдың қаңтарында түрік әскерилері мен Түркия қолдаушы күштер, соның ішінде Еркін Сирия армиясы мен Ахрар аш-Шам, Сирияға АҚШ-тың қолдауындағы YPG-ді Африн анклавынан ығыстыруға бағытталған интервенцияны бастады. 2020 жылы Түркия ГНА-ның өтініші бойынша Ливияға ашық түрде араласты. Түркияның Грекиямен және Кипрмен теңіз шекаралары және Жерорта теңізінің шығысында бұрғылау құқығы туралы талас бар. Түркия Ливиядағы Триполиде орналасқан Ұлттық келісім үкіметін (GNA) мойындайды және қолдайды, оны 2014 жылдан бері азаматтық соғысқа ұшырады.
Қарулы күштері
Толық мақаласы: Түрік қарулы күштері
Тағы қараңыз: Түркияның қорғаныс өнеркәсібі Түрік қарулы күштері құрлық, әскери-теңіз күштері мен әскери-әуе күштерінен тұрады. Жандармерия мен жағалау күзеті ішкі істер органдарының бөлігі ретінде бейбіт уақытта жұмыс істейді, дегенмен олар соғыс уақытында сәйкесінше Армия мен Әскери-теңіз күштерінің қолбасшылығына бағынады, бұл кезде олар ішкі құқық қорғау және әскери функцияларға ие. Бас штабтың бастығын Президент тағайындайды. Министрлер кеңесі Парламент алдында ұлттық қауіпсіздік және қарулы күштердің елді қорғауға лайықты дайындығы мәселелеріне жауап береді. Алайда, соғыс жариялау және түрік қарулы күштерін шетелдерге орналастыру немесе шетелдік қарулы күштердің Түркияда орналасуына рұқсат беру тек парламентте.
Түркия Корея соғысынан кейін БҰҰ мен НАТО жанындағы халықаралық миссияларда, соның ішінде Сомали, Югославия мен Африка Мүйізіндегі бітімгершілік миссияларында күштерін сақтап келеді. Түркия Бірінші Парсы шығанағы соғысында коалиция күштерін қолдады. Түркия қарулы күштері халықаралық қауіпсіздік күштеріне, Косово Күштеріне, Еурокорпустарға және ЕО әскери топтарына әскери персонал ұсынады. 1974 жылдан бастап Солтүстік Кипрде Түркияның 36000 әскері тұрады. Соңғы жылдары Түркия Ирактың солтүстігіндегі Пешмерга күштері мен Сомали Қарулы Күштеріне қауіпсіздік пен дайындық кезінде көмектесті. Албания, Ирак, Катар және Сомалиде түрік қарулы күштерінің шетелдегі әскери базалары бар.
Экономикасы
нобай|Түркияның ең ірі қаласы және қаржы орталығы - [[Стамбулдың Еуропалық жағындағы Бешикташ ауданының Левент кварталындағы зәулім ғимараттар.]] Түркия — номиналды ЖІӨ бойынша әлемде жиырмасыншы және АҚТ бойынша он бірінші орында тұрған, табысы орташадан жоғары экономикасы бар жаңа индустриялы ел. Дүниежүзілік банктің бағалауы бойынша АҚТ бойынша Түркияның жан басына шаққандағы ЖІӨ-і 2021 жылы 32278 долларды құрайды, ал 2018 жылы түріктердің шамамен 14,4% -ы ұлттық кедейлік шегінен төмен өмір сүрген. Дүниежүзілік банктің мәліметтері бойынша Түркиядағы жұмыссыздық 2019 жылы 13,6% құрады, ал Түркиядағы орта тап халқы 1993 - 2010 жылдар аралығында 18% - дан 41% - ға дейін өсті. 2021 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша Түркиядағы сыртқы резервтер 51 миллиард долларды құрайды. 1995 жылы ЕО–Түркия Кеден одағы тарифтік ставкаларды кеңінен ырықтандыруға әкелді және Түркияның сыртқы сауда саясатының маңызды тіректерінің бірін құрады.
Түркиядағы автомобиль өнеркәсібі айтарлықтай ауқымды және 2015 жылы 1,3 миллионнан астам моторлы көлік шығарды, бұл әлемдегі ең ірі 14-ші өндіруші болып табылады. Түрік верфьтері 10000 двт-қа дейінгі химиялық және мұнай танкерлерін шығарумен қатар, олардың мега яхталары да өте танымал. Beko және Vestel сияқты түрік брендтері Еуропадағы тұрмыстық электроника мен тұрмыстық техниканың ең ірі өндірушілерінің бірі болып табылады және осы салаларға қатысты жаңа технологияларға зерттеулер мен әзірлемелерге қомақты қаражат салады.
нобай|[[TEMSA, Otokar және BMC сияқты түрік автомобиль компаниялары әлемдегі ең ірі фургон, автобус және жүк көліктері өндірушілерінің бірі болып табылады.]] Түрік экономикасының басқа маңызды салалары — банк, құрылыс, тұрмыстық техника, электроника, тоқыма, мұнай өңдеу, мұнай-химия өнімдері, тамақ, тау-кен, темір және болат, машина жасау. Алайда, ауыл шаруашылығы жұмыспен қамтылғандардың төрттен бірін құраған. 2004 жылы жалпы қолда бар кірістің 46 пайызын кіріс алушылардың 20 пайызы алады деп есептеген, ал ең төменгі 20 пайызы 6 пайызын ғана алған.
Тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) 2012 жылы 8,3 миллиард долларды құрады, бұл көрсеткіш 2013 жылы 15 миллиард долларға дейін өседі деп күтілді. 2016 жылғы экономикалық дағдарыста AKP үкіметі кезінде 2002 жылдан бастап инвестицияға тартылған үлкен қарыздар тұрақты экономикалық өсуге салғаннан гөрі негізінен құрылыста жұмсалған болып шықты. Түркияның жалпы сыртқы қарызы 2017 жылдың желтоқсан айының соңында 453,2 миллиард долларға жетті. Түркияның жылдық есеп айырысу тапшылығы 2017 жылғы желтоқсанның аяғында 47,3 миллиард долларды құрады, бұл өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 33,1 миллиард долларды құрады. Carbon Tracker-дің айтуынша, 2020 жылы Түркияда көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларын салу үшін ақша ысырап болды. Халықаралық энергетикалық агенттіктің басшысы Фатих Бирол қазба отынына субсидиялар, мысалы денсаулық сақтау жүйесіне бағытталуы керек деді. Қазба отынын субсидиялар ХХІ ғасырдың алғашқы екі он жылдығында ЖІӨ-нің шамамен 0,2% құрады және таза энергия субсидиясынан асып түсті. 2018 жылы қазба отынын тұтынудың сыртқы шығындары ЖІӨ-нің 1,5% -на тең деп бағаланды. 2020 жылы Еуропа қайта құру және даму банкі көмірден әділ көшуді қолдауға ұсыныс жасады.
Туризм
нобай|Түрік Ривьерасындағы [[Мармарис]] ХХІ ғасырда Түркиядағы туризм жыл сайын артты және экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Қазіргі уақытта Түркия мәдениет және туризм министрлігі Turkey Home (Түркия үйі) жобасы аясында түрік туризмін насихаттайды. Түркия соңғы жылдары Еуропадан, әсіресе Германия мен Ресейден келетін шетелдік туристердің ең жоғары пайызымен әлемдегі алғашқы ондыққа кіреді. 2019 жылы Түркия халықаралық туристік келушілер саны бойынша әлемде алтыншы орынды иеленді, елге 51,2 миллион шетелдік турист келді. Түркияда ЮНЕСКО-ның 17 Әлемдік мұрасы және 51 Әлемдік мұра ескерткіші бар.
Волькен (Кобленц)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1084 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 2,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 37 231. Муниципалитеттің басшысы — Хубертус Моске.
Түркия
Туризм
Түркияда туристік сервис өте жақсы дамыған. Елде көп теңіздік курорттар мен көз тартарлық орындар бар. Ең әйгілі орындар. Олар: және т.б
Волькен (Кобленц)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Түркия
Демография
Түркияның мекен-жайға негізделген халықты тіркеу жүйесінің мәліметтері бойынша, 2011 жылы елдегі халық саны 74,7 миллион адамды құрады, олардың төрттен үш бөлігі ірі және шағын қалаларда тұрды. 2011 жылғы есеп бойынша, халық саны жыл сайын 1,35 пайызға өсуде. Түркияның орташа квадрат метріне 97 адамнан келеді. 15-64 жас аралығындағы адамдар жалпы халықтың 67,4 пайызын құрайды; 0–14 аралығындағы жас тобы 25,3 пайызға сәйкес келеді; 65 жастан асқан қарт адамдар 7,3 пайызды құрайды.
Түркия Конституциясының 66-бабы "түрік" сөзін "түрік мемлекетімен байланысты кез-келген адам" деп анықтайды; сондықтан "түрік" терминін Түркия азаматы ретінде заңды қолдану этникалық анықтамадан өзгеше. Алайда ел азаматтарының шамамен 70-80 пайызы этникалық түріктер. Түркияда ең аз дегенде 47 этностың өкілі бар деп есептеледі. Халықтың этникалық құрамы туралы сенімді мәліметтер жоқ, өйткені түріктердің санақ көрсеткіштері этникалық статистиканы қамтымайды.
Күрдтер - түрікке жатпайтын ең ірі этнос, бұл халықтың 12-25 пайызының арасында. Нақты сан дау тақырыбы болып қалады; Сервет Мутлудың айтуынша, «көбінесе бұл бағалаулар ғылыми фактілер мен эрудициялардан гөрі күрдшіл немесе түрікшіл жанашырлық пен көзқарасты көрсетеді». Мутлудың 1990 жылғы зерттеуінде күрдтер халықтың шамамен 12 пайызын құраса, Мехрдад Изади бұл көрсеткішті 25 пайызға орналастырды. Ағры, Батман, Бингөл, Битлис, Диярбакыр, Елазығ, Хаккяри, Ығдыр, Мардин, Муш, Сиирт, Шырнак, Тунджели және Ван провинцияларында күрдтер көпшілікті құрайды; Шанлыурфа провинциясындағы көпшілік (47%); және Карс провинциясындағы үлкен азшылық (20%). Сонымен қатар, ішкі көші-қонға байланысты күрдтердің диаспоралық қауымдастықтары Түркияның орталық және батысындағы барлық ірі қалаларда бар. Стамбулда шамамен үш миллион күрд бар, бұл оны әлемдегі ең үлкен күрд халқы тұратын қалаға айналдырады. Күрд емес азшылықтар халықтың шамамен 7–12 пайызын құрайды деп саналады.
Әміреші
Әміреші — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, 2019 жылы қысқартылған "Речной ауылдық әкімдігі" құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Түркия
Демография
Лозанна келісімінде мойындалған үш «мұсылман емес» азшылық топтары армяндар, гректер және еврейлер болды. Басқа этникалық топтарға албандар, арабтар, ассириялықтар, босниялықтар, черкестер, грузиндер, лаздар, помактар ​​және сығандар жатады. Сондай-ақ, Түркия меглино-румындардан тұратын мұсылман қауымының отаны болып табылады.
Әміреші
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.
Түркия
Демография
2011 жылы Сирияда азаматтық соғыс басталғанға дейін Түркиядағы арабтардың саны 1 миллионнан 2 миллионнан асқан. 2020 жылдың сәуіріндегі жағдай бойынша Түркияда 3,6 миллион сириялық босқындар бар, олар негізінен арабтар, олардың қатарында сириялық күрдтер, сириялық түрікмендер және Сирияның басқа да этникалық топтары бар. Олардың басым көпшілігі уақытша тұруға рұқсаты бар Түркияда тұрады. Түркия үкіметі Сирия ұлттық армиясына қосылған босқындарға Түркия азаматтығын берді.
Әміреші
Халқы
Тұрғыны 57 адам (2009).
Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Мұханбетжан Таңатарұлы Әуезов
Мұханбетжан Таңатарұлы Әуезов(1949–2006) – техника ғылымның докторы (2001), профессор (2003). Қазақ политехнологикалық институтын (1972, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. 1972–2000 жылы «Уралруда» бірлестігінде кен шебері, техникалық жетекшісі, бас инженер, карьер, шахта бастығы, Жезқазған педагогикалық институтында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, Қарағанды политехнологикалық институтында аға оқытушы, доцент, сырттай оқыту факультетінің деканы болды. 2000 жылдан Жезқазған университетінің жанындағы Тау-кен инженер институтының директоры. 50-ге жуық ғылым жарияланымның авторы. Жезқазған қаласының құрметті азаматы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Аудандық ішкі саясат бөлімі
Аудандық ішкі саясат бөлімі — мемлекеттік мекеме. 2003 жылы құрылған. Атқаратын кызметі — қоғамдық-саяси трактылықты сақтауда ауданда ішкі мемлекеттік саясатгы қалыптастыру мен жүзеге асыруға қатысу, ҚР Президентінің Қазақстан халқына арналған Жолдауын, ҚР Үкіметінің бағдарламаларын түсіндіру мен насихаттау, аудан әкімі қызметінің негізгі бағыттарын жүзеге асыруда ұйымдық- идеологиялық шараларды қамтамасыз ету, ауданы деңгейде емлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу, жергілікті акпарат құралдарының мемлекеттік тапсырыстарды жүзеге асыруын үйлестіру, қоғамдық ұйымдармен, діни бірлестіктермен, саяси партиялармен арадағы байланысты қалыптастыру, т.б.
Кейбір ұлт жазушыларының романдары туралы
«Кейбір ұлт жазушыларының романдары туралы» - Мұхтар Әуезовтың мақаласы.
Алғаш рет «Әдебиет және искусство» (1950, №8, 71-79-беттер) журналында, содан кейін Ө-тің «Уакыт және әдебиет» (1962, 318-335-беттер), 12 томдық (1969, 11-том, 15-35-беттер), 20 томдық (1985, 18-том, 344-365-беттер) шығармалар жинақтарыңда басылды. Сондағы Әуезовтің нақты тоқтайтын, талдайтын шығармалары: татар жазушысы Г.Башировтың «Намыс», өзбек жазушысы Айбектің «Алтын атыраптан өскен жел», қазақ жазушысы Ғ.Мұстафиннің «Миллионер», қырғыз жазушысы Т.Сыдықбековтің «Біздің заманның адамдары», орыс жазушысы С.Бабаевскийдің «Алтын жұлдызды жігіт» пен «Жер бетіндегі жарық» романдары. Осы аталған шығармалардың барлығы да Ұлы Отан соғысы мен одан кейінгі жылдардың оқиғаларын суреттеген. Әуезов ең алдымен осы шығармалардың және жалпы ұлт әдебиеттері өкілдері туындыларының орыс тіліне аударылуы жағдайына тоқталады. Әлемге танылу үшін алдымен орыс тіліне дұрыстап жетуі керек, бірақ бүгінге дейін орыс тілінде шыққан көптеген туындылар тұпнұсқасымен салыстырғанда, көлемі әлдекайда қыскарып кеткен. Автор 6, 10, 20 баспа табағы кысқарған роман өзінің мазмұны мен көркемдік құны жөнінен қыруар шығынға ұшырайды; оның бер жағында бір романға, яки бір повеске бодау боларлық көлемін жорай немесе лажсыздан сылып тастаған шығарманы оқушы бас-аяғы толық және түпнұсқасында шала-жансар жазылған әлсіз шығарма екен деп біледі дегенді айтады. Осы романдарды оқығандардың көз алдында Кубань, Еділ, Қарағанды даласы, Ферғана мен ортапық Тянь-Шаньның таулары елестейді.
Халықтар достығы тақырыбы деп «Біздің заманнын адамдары», «Намыс», «Алтын атыраптан өскен жел» орыс адамының бейнесін жасауға ниеттенген. Осылардан орыс адамының бейнесін жасаудағы екі түрлі әдіс-тәсілі байқалады; біріншісі - көп жазушыларға сіңісті болып кеткен ұлттық сипаттары сақталмайтын, жергілікті ұлттың адамына айналып кеткен бейнелердің жасалуы. Мұны жергілікті халықпен көп жылдар бойы бірге өмір сүруі, тілін, әдет-ғұрыптарын жетік білулерімен дәлелдейді. «Біздің заманның адамдарындағы» Дмитрий ұста, оның әйелі Надежда, балалары Сергей мен Мария осылай болып шықкан. Оларды қырғыздан айыру қиын. Айбек пен Баширов өздерінің «Алтын атраптан ескенжелдер», «Намыс» романдарында екінші әдісті колданған. Олардың орыс кейіпкерлері - орыстық мінез бітімінен ауыткымаған. Айбектің Акаскині өзбек арасында 14 жыл тұрса да, өзбек қыздарына ақылшы, тәрбиеші бола жүріп-ақ ұлттығынан айрылмайды. Мұстафин мен Айбектің кейіпкерлері Жомарт та, Ұстам да шығармада бастан-аяқ көрінгенмен, еңбекке қолма-қол араласпайды, өздері басшылық еткен көп істердің арасында бытырап кетіп, көрінбей калады дейді макала авторы. Бұларға Карағанда Бабаевскийдің Тутариновы өз төңірегіне еңбек қауымын топтастырып, оны одан ары ұлғайта, жетілдіре біледі, нақты іс-қимылдың адамы ретінде көрінеді. «Миллионер», «Біздің заманның адамдары» романдарының авторлары мал шаруашылығымен шұғылданатын қазақ, қырғызды көрсете отырып, шығармаларында осы мәселені тереңдетіп ашуды ескермейді. Сыдықбековтің кейіпкері семіз жылқыға сүйінумен болады да, адамдардың тұрмыс жағдайына көңіл аудармайды. Мүстафиннің Жомарты құмда жатқан 10 мың малды есіне түсіріп, олардың тіршілік күйін жақсартуды сөз арасында айтқанымен, іс жүзінде еш нәрсе істемейді. Осылайша аталған шығармалардың жетістік-табыстары мен кемшіліктерін қатарластыра сөз еткен жазушы бұл туындыларды кеңес әдебиетін биікке көтерген еңбектер ретінде бағалайды. Ал Әуезов осы романдар жөніндегі ойлардың бәрін түгел айттым, түгел аштым демейді. Түпнұсқаларымен танысуға мүмкіндік болған шығармаларға ғана тоқталғанын ескертеді.
Дереккөздер
Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары Санат:Мақалалар
Тіркеме
Тіркеме – (ағыл. trailer) ауыр жүк тартатын автомобильге, тракторға тіркелетін бір, екі немесе көп осьті дөңгелекті, моторсыз көліктік құрал.
Қыдырбай Өгізбаев
Қыдырбай Өгізбаев (1931, Маңғыстау облысы). «ММГБ» тресінің оқу курстық комбинатын бітірген. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.
Тіркеме
Кәдімгі тіркеме жабық шанақпен немесе борттық платформамен жабдықталады, арнаулы тіркемелерге белгілі бір жүкті тасымалдауға арналған шанақ орнатылады. Өлшемі ұзын жүктерді тасымалдау үшін тартқышқа жүктің өзімен қосылатын бір (сирек жағдайда екі) осьті шағын тіркеме қолданылады. Онда шанақтың орнында жүкті бекітуге арналған арнайы бұрылмалы тетік болады.
Тіркемеге сондай-ақ әр түрлі машиналар, аппараттар немесе құрал-жабдықтар (мыс., компрессорлық станция, тіркеме шеберхана, автодүкен, т.б.) орнатылады. Бір осьтік тіркемелердің жүк көтергіштігі әдетте 2 т-дан, екі осьтік тіркемелерде 8 т-дан аспаса, аса ірі, бөлінбейтін жүктерді тасымалдауға арналған көп осьті тіркемелерде 20 – 50 т және одан да жоғары болады. Тіркемені тартатын көлікке жалғастыру үшін терте қолданылады.
Қыдырбай Өгізбаев
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Тіркеме
Жүк тиеу биіктігін төмендету және тіркеменің орнықтылығын жақсарту үшін кейде тіркеменің қаңқасын аласа етіп жасайды. Тіркеме жарық беретін аспаптармен жабдықталады.
Дереккөздер
Санат:Жүк автомобилі
Přívěs Anhænger Anhänger Trailer (vehicle) Remorko Remolque Haagis Perävaunu Remorque Kereta gandeng Rimorchio 牽引自動車 트레일러 (자동차) Aanhangwagen Tilhengar Tilhenger Przyczepa Reboque automotivo Remorcă Прицеп Príves (vozidlo) Släpvagn Treyler Причіп Đầu kéo Remorke
Қойшығұл Жылқышиев
Қойшығұл Өмірұлы Жылқышиев — қазақстандық ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
1948 жылы 24 қазанда Атырау облысының Индер ауданындағы Жарсуат ауылдық округіне қарасты Жаманқұдық жайлауында дүниеге келген. 1975 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінде, Қазақ теледидарында қызмет істеген. «Өнерпаз» қоғамдық қайырымдылық қорының президенті. Республикалық «Махамбет» қорының тете-президенті. Қазір Қазақстан жазушылар одағының Атырау облыстық филиалының директоры.
«Тұңғыш» (1978), «Мұң-кітап» (1998), «Асаукер» (2001) жыр кітаптарының авторы.
Жетістіктері
М. Өтемісұлы туралы публицистикалық мақалары үшін Қазақстан Журналистер одағының А. Байтұрсынов атындағы сыйлығын алған (1996).
«Тамаша» ойын-сауық отауын ашқаны үшін (Л.Есеновпен бірге) авторлық куәлік берілген.
Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Атырау облысы тұлғалары
Проктор (Миннесота)
Проктор (Proctor) — Миннесота штатының St. Louis округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 3057 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.8 км² шамасында. FIPS коды — 27-52630.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Өндірістік құрылым
Дереккөздер
Санат:Өндіріс
Индукция әдісі
Индукция әдісі - жер қыртысының өткізгіш өңірлерінде айнымалы электр тогының жерлендірілмеген контурларымен электрмагниттік өріс жасалатын электрбарлау әдісі. Осы екінші реттік токтардың магниттік өрістерін зерттеу темір кендерін және жақсы өткізгіш сульфидтік кендерді іздеу үшін пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Үлкен Березуй
Үлкен Березуй — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Теча өзенінің оң жағалауынан 6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Ана - Жер-Ана
Ана — Жер-Ана — Қазақ академиялық драма театры сахнасында қойылған спектакль (алғаш 7.3.1964 ж. қойылды, авт. Ш.Айтматов, ауд. Қ.Мұхаметжанов, реж. Ә.Мәмбетов, суретші А.Ненашев, композ. Ғ.Жұбанова).
Қазақстанның Мемл. сыйл. алған (1964), Азия, Африка, Латын Америкасы елдерінің халықар. театр фестиваліне (1973 ж. Иранның Шираз қ-нда өткен) қатысты. Спектакль ел басына түскен ауыртпалықты бір отбасының тағдыры арқылы баяндайды. Реж. сахнада дараланған адамдар мен топтанған халық бірлігінің сомдалған бейнесін жасады. Актерлер С.Майқанова, Ф.Шәріпова (Толғанай), Б.Римова (Жер-Ана), Ы.Ноғайбаев, М.Мұраталиев (Сұбанқұл), Н.Мышбаева, Т.Тасыбекова (Әлиман), Р.Сейтметов, Б.Наурызов (Жайнақ) т.б. өз өнерлерінің жаңа қыры ашылды. Спектакль ел басынан өткен қиын кезеңді сахна заңдылықтарына сай ұтымды шешуімен, актерлер ансамблінің тұтастығымен қазақ театр өнерінің жаңа белеске көтерілгендігін көрсетті. Тақырыпты ашу барысында сахналық әдістерді шебер қолдануы, сол кезде жаңадан пайда болған айналмалы сахнаны тиімді пайдалануы көптеген теориялық талдауларға арқау болды. “А. — Ж.-А.” қазақ театры дамуының елеулі белесі болды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан спектаклдері
Дед
Дед — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы қыстақ, Ермолаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 8 адамды құрады. Пошта индексі — 453283, ОКАТО коды — 80254820000.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Астрахан көтерілісі
Астрахан көтерілісі (1705-1706 ж.) — стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылардың феодалдарға қарсы көтерілісі.
Дед
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Астрахан көтерілісі
Астрахан көтерілісі феодалдық езгінің күшеюіне, алым-салықтың көбеюіне, жергілікті өкімет орындарының зорлық-зомбылығына байланысты шықты (1705 ж. 30 маусым). Оған стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылар қатысты.
Жаңа салыққа тыйым салынды, откуптар мен сауда монополиялары жойылды, стрелецтер мен солдаттарға ақшалай жалақы беру т.б. жолға қойылды. Сауда-саттық, финанс мекемелері , қару-жарақ , оқ дәрі старшынның қолына көшті. Қызылжар (Красный Яр), Қаражар (Черный Яр), Гурьев, Терки қалаларының тұрғындары көтерілісшілерге қосылды. Олар Еділ (Волга) бойымен жоғары өрледі, бірақ Царицынды ала алмады. 1706 ж. 13 наурызда патша әскерлері көтерісті басып жаншыды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тарих
Джэмэз Пуэбло (Нью-Мексико)
Джэмэз Пуэбло (Jemez Pueblo) — Нью-Мексико штатының Sandoval округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1953 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.3 км² шамасында. FIPS коды — 35-35250.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
Анако
Анако  (ANACO, Атырау мұнай акционерлік компаниясы) — мұнай өндіретін мемлекеттік емес компания. Жеке тұлғалардың құрылтайшылығымен құрылып, мұнай барлау жұмыстарына мемл. лицензия алған (1994). Шағын вахталық кенті және электр ст-сы бар. Атырау облысындағы жаңа мұнай кеніштерін бұрғылау жұмысына тендер жарияланған кезде оған Шығыс Еуропаның бірнеше елініңғ АҚШ-тың, Ресейдің компаниялары қатысты. Тендерді жеңіп алған компаниялардың арасында қазақстандық АНАКО да бар. АНАКО-ның бизнес жоспары Еуропа Даму және Қайта құру Банкінің талабына сай жасалған. Жылына 200-250 мың тонна мұнай өндіреді (1997).
Санат:Қазақстан компаниялары
Псиф (Адагума тармағы)
Псиф — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Адагум өзенінің сол жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Варнавин Лықсыма каналы. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зандрлық террасалар
Зандрлық террасалар - мұздық тау өзендерінің аңғарларында мореналардың мезгіл-мезгіл шөгуінен пайда болған террасалар. ''қ. Флювиогляциалық террасалар''.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Червонное
Червонное — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданына қарасты ауыл, Червонный ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Новоишим ауылынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде, Есіл өзенінің сол жағалауындағы кішкене көлдің жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1302 адам (636 ер адам және 666 әйел адам) болса, 2009 жылы 1111 адамды (538 ер адам және 573 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы елді мекендері
IC 2608
IC 2608 — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 32464, ZWG 184.22, KUG 1047+330.
Сыртқы сілтемелер
IC 2608 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Бақшайыш
Бақсайыс, Бақшайыш (8 ғасырдың соңыңда), сопылық ағымының ірі өкілі, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің арғы аталарының бірі. Бақсайыстың шыққан тегі араб халифатының төртінші халифы Әзірет Әлінің баласы Мұхаметханафияға барып тіреледі.
Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті жанындағы тарих және этнофилология ғылыми-зерттеу орталығының қолжазба қорында Созақ ауданынан табылып сақталып келе жатқан «Темірнама» деп аталатын қолжазбада Ферғана мен Құжанттағы шейх Камаладдиннің баласы Насреддин еді деген дерек-мағлұмат беріледі. Осы Насреддиннің Сайд ата қойған лақап аты «Бақсайыс» еді деп беріледі. Сайд ата Бақсайысты жеті жасында Дешті Қыпшаққа халифа әрі пір етіп тағайындайды. Осы себепті Дешті Қыпшақтың ханы Бақсайысты Қысырау деген кісінің кызына үйлеңдіреді.
Бақсайыс - Сайд атаның шәкірті. Сайд атаның өзі Айқожа ишаннын (лақап аты Зәңгі ата) шәкірті, Зәңгі ата С. Бақырғанидың (Хакім ата) шәкірті. С. Бақырғанидың өзі Қожа Ахмет Йасауи хазіреттің шәкірті болатын. Әуезов Диваевтың «Өзбектер тегінің шығуы жөнінде аңыз» деп аталатын зерттеу еңбегінде: «Бақшайыш ата қыпшақ руынан» еді деп мағлұмат беретіні бар. Бұл дерек Сайд атаның Бақсайысты Дешті Қыпшаққа пір сайлады деген пікірімен сабақтасып жататын жақтары да бар. Ал 8 ғ-да араб тіліндегі нұсқадан түрік тіліне аударған Йасауидің ағасы Садыр шайхтың немересі Сафи ад-Дин Орын Қойлақыдан қалған қолжазба «Насабнама» деп аталады. Осы қолжазба 1992 ж. жеке кітап болып, Түркістан қаласындағы «Мұра» баспасынан басылым көрді. Осы аталмыш кітапта да Бақсайыс (Бақшайыш) Садыр шаһтың шөбересі еді деп көрсетіледі.
Шағылдыру шекарасы
Дереккөздер
Санат:Геология
Қанат Сергейұлы Мусин
Қанат Сергейұлы Мусин (27 ақпан 1966, Целиноград) — мемлекеттік қайраткер, Қазақстан Республикасының Әділет Министрі.
Өмірбаян
1966 жылғы 27 ақпанда Целиноград қаласында дүниеге келген. Е.А. Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген. Заңгер. Аға әдiлет кеңесшiсi, қаржы полициясының полковнигі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары Санат:Қазақстан министрлері Санат:Қазақстан саясаткерлері Санат:Қазақстан заңгерлері Санат:КСРО заңгерлері Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары Санат:Қазақстан әділет министрлері Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары
NGC 6687
NGC 6687 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан Scd типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы 11 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6687 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62144, UGC 11309, MCG 10-26-46, ZWG 301.34.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Қатты денелік лазер
Қатты денелік лазер - актив ортасы қатты дене болатын лазер.
Дереккөздер
Санат:Лазерлер
Брезен
Брезен (Bräsen) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Анхальт-Цербст ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 165 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 91 040. Муниципалитеттің басшысы — Харальд Шрёдер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Қызыл таң (фильм, 2012)
Қызыл таң (Red Dawn)— 2012 жылдың америкалық атыс-шабыс фильм.1984 жылы осы аттас фильм туралы римейк.
Сюжет
Жуырдағы болашақ. Қарудың жаңа түрі жаудың күшін ұлғайтып, тіпті ірі державаларды оның алдында қауқарсыз етеді. Соғыс барлығын шарпиды. 8 қыз-жігіттен құралған америкалық топ күш біріктірмек болады. Олар "Құну" деген қарсылық тобын құрады. Олардың миссиясы - хаос орнату. Олардың ептіліктері мен ерік-жігерлерінің арқасында әлемнің Үшінші дүниежүзілік соғыстың қызыл таңынан аман қалу мүмкіндігі шешілмек.
Конегу-Маринью
Конегу-Маринью (Cônego Marinho) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жануария экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 374 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 617,92 км² шамасында. Халық тығыздығы — 3,9 адам/км².
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Барсьенсе
Барсьенсе (Barcience) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Хара ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 616 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 24 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Новоберёзовка (Солтүстік Қазақстан облысы)
Новоберёзовка — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Чкалов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 42 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 308 адам (159 ер адам және 149 әйел адам) болса, 2009 жылы 190 адамды (97 ер адам және 93 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
Бралло-ди-Прегола
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 776 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 16 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 46 км² шамасында. Пошта индексі — 27050.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Салорно
Салорно (Salorno) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2939 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 89 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 33 км² шамасында. Пошта индексі — 39040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Федор Семенович Анисимов
Анисимов Федор Семенович (1897-1967, Горький облысы). Мәскеу кен академиясын бітірген (1924).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ур-Юган
Ур-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Питляр өзенінің сол жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 2216
NGC 2216 — Үлкен Арлан шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 23 қаңтарда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2216 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 18877, ESO 556-17, MCG -4-15-27, IRAS06194-2203.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үлкен Арлан (шоқжұлдыз)
Үлгі оқу-жаттығуы
Үлгі оқу-жаттығуы (Показное учение) — әскерлермен (күштермен) жүргізілетін тактикалық (тактиқалық арнайы) оқу-жаттығудын, ал жекелеген жағдайларда басшылық-штабтық оқу жаттығуларының түрі. ҚР қарулы күштерінде Үлгі оқу-жаттығуы әдетте, белгілі бір дәрежедегі өнер алдар мен офицерлерге командирлер мен штабтар жұмысынын, әскерлердің (күштердің) іс-кимыл тәсілдері мен әдістерінің, ұрыста қаружарақ пен әскери техниканы қолданудың мақсатқа ең сәйкес әдістерін көрсету, бағынышты әскерлермен (күштермен) ұқсас жаттығуларды ұйымдастыру және әткізу әдістемелеріне бірыңғай кәзқарасты қалыптастыру мақсатында кәсіби және командирлік дайындық жүйесінде жүргізіледі. Үлгі оқу-жаттығуылары сонымен қатар, әскери оқу орындарындағы тындаушылар мен курсанттарды оқытуда да кеңінен қолданылады. Үлгі оқу-жаттығуылары бір жақты және екі жақты түрде, сонымен бірге, ұрыстық атыспен (ракетаны ұшыру, бомба тастау) жүргізілуі мүмкін. Үлгі оқу-жаттығуын дайындау мен жүргізудің мазмұны мен әдісі нақты жаттығу бойынша қойылған мақсаттармен анықталады. Әскерлердің (күштердің) ұрыстық қимылдар жүргізудегі қолданылатын мақсатқа ең сәйкес төсідцері мен әдістерін, ұйымдастыру әдістерін көрсету көзделген оқу-жаттығуды дайындау кезінде оған тартылған күштермен, құралдармен қажетті жаттықтырулар өткізілуі мүмкін. Үлгі оқу-жаттығуын талдау кезінде үйренушілердің, оқу-жаттығу басшылығының кимылдарының дұрыс және теріс жақтары сарапталады, осыған сәйкес оқу-жаттығуларды дайындау мен өткізу әдістемелері бойынша бірыңғай нұсқаулар беріледі.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Вилла-ди-Бриано
Вилла-ди-Бриано (Villa di Briano) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5664 адамды құрайды. Халық тығыздығы 708 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 81030.