cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақстан металлургиясы
Дербес экономиканың өрлеу жылдары
2000 жылдан бастап Қазақстан экономикалық өрлеу жолына түсті. 2002 жылғы мәлімет бойынша өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемінде түсті металлургияның үлесі 11%, әлем бойынша мыс өндірудегі үлесі 2,3%. Қазақстан мысының негізгі импортшылары: Италия (50%) мен Германия (35%). Экспорт құрылымында мыс пен мыс қортпалары 7%. Тазартылған мыстың 90%ын Қазақмыс корпорациясы өндіреді, ол Қазақстанның түрлі аймақтарында бірнеше зауыттарды, кеніштерді және энергия нысандарын біріктіріп отыр.
Қазақстан темір кентасының қоры жөнінен әлемде 8-орында. Оның әлемдік қордағы үлесі 6%. Елде өндірілетін темір кентасының 70%-дан астамы экспортқа шығарылады. Қазақстанның қара металлургиясы өнеркәсіп өнімі көлемінің 7%-ға жуығын өндіреді. Мұндағы аса ірі кәсіпорын Қарағандыдағы Испат Кармет металлургия комбинаты, ол шойын мен дайын қара металдар қақтамасының 100%-ын және болаттың 90%-дан астамын өндіреді. Бұл комбинат өнімі ТМД елдері мен алыс шет елдерге экспортқа шығарылады.
1994 жылдан кен-металлургия кешені кәсіпорындарының көбі шетелдік және отандық компаниялардың басқаруына берілді.
1996-1997 жылдары кен байыту және металлургия кәсіпорындарын бірыңғай технологиялық тізбекпен байланыстырған ірі бірлестіктер құрылды, олар: "Қазмырыш", "Қазақмыс" копорациясы, "Қазақстан алюминийі", "Испат Кармет" ААҚ-дары, "Қазхром" Ұлттық акционерлік компаниясы.
Лондондағы Уран институтының есебі бойынша, әлемде барланған уран қорының 25%-ы Қазақстанда.
Дереккөздер
Санат:Металлургия Санат:Қазақстан Санат:Қазақстан тарихы
Суармалы екпе жайылым
Суармалы екпе жайылым - жайылым шөптері себілген суарылатын жайылым. Суармалы екпе жайылымға бір не көп жылдық екпе шөптер сеуіп, мал басы жайылатын сыммен қоршалған-оған әлсіз ток жіберілсе электр бақташы болады-учаскелерге-загондарға бөліп, оларды не суды жайып, не арнайы қондырғылармен суды бүркіп суарады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
534 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:534 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:534 жылы қайтыс болғандар
Радиаль жаншу
Радиаль жаншу (Обжатие радиальное) — дайындаманы радиалды бағытта жаншу.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Бенфельд
Бенфельд (Benfeld) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Селеста-Ерстен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,79 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67028, пошта индексі — 67230.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5660 адамды құрады. Халық тығыздығы — 726,57 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Аврора (крейсер)
thumb|360px|"Аврора" крейсері
"Аврора" - Ресейдегі Қазан төңкерісіне белсене қатысқан Балтық флотының крейсері.
1904-05 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезінде Цусима арпалысына қатысты.
1916 ж. Петроградтағы француз-орыс заутына күрделі жөндеуге қойылды.
1917 ж. 28 каңтарда (18 наурыз) "Аврора" крейсерінің матростары завод жұмысшыларымен көтеріліске  шықты, кемелік комитет сайлады. Қазан күндері революция қарсаңында Уақытша үкімет "Аврора" крейсерін Петроградтан шығарып әкетуге тырысты, бірақ кемелік комитет 22 қазанда (4 қараша) үкіметтің жарлығын орындамау жөніде шешім қабылдады. Бұл кезде "Аврора" крейсерінің большевик партия ұйымында 42 адам болды.
25 қазанға (7 қараша) қараған түнгі 3 сағат 30 минутте Петроград соғыс ревкомының бұйрығы бойынша "Аврора" крейсері Николаев көпіріне  (қазір лейтенант Шмидт атында)  келіп, Васильев аралығында Қызыл гвардия отрядтарына  қала орталығына өтуіге көмектесті. Сол күні 21 сағ. 45 мин. "Аврора" крейсері Петропавл қамалынан зеңбіректен от атып, Қысқы сарайға шабуыл жасауға сигнал берді.
1927 ж. 2 қарашада "Аврора" крейсері Қызыл Ту орденімен марапатталды.
1941-45 ж. Ұлы Отан соғысы кезінде крейсер Ораниенбаумда (қазір Ломоносов қаласы) сақталды. Крейсер экипажы Ленинград қорғанысына қатысты.
1948 ж. 17 қарашада "Аврора" крейсері Ұлы Октябрь социалисттік революция ескерткіші ретінде Неваның Петроград жағалауына қойылды.
1957 ж. "Аврора" крейсерінде Орталық соғыс-теңіз музейінің бөлімшесі ашылды.
1968 ж. 22 қаңтарда "Аврора" крейсері Октябрь Революциясы орденімен марапатталды.
Бекітілген қорлар
Бекітілген қорлар - Қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен кәделі және тастанды қорлар жиынтығы.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ Санат:Мұнай және газ геологиясы
Шейбухта
Шейбухта — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сухона өзенінің оң жағалауынан 425 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері
Қызылсай ауылдық округі (Маңғыстау облысы)
Қызылсай ауылдық округі – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылсай ауылы кіреді. Орталығы – Қызылсай ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4994 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Кіші Пшевка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Орёл қаласынан Белёв қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хайнфельд (Пфальц)
Хайнфельд (Пфальц) (Hainfeld (Pfalz)) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Оңтүстік Вайнштрассе ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 763 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 37 036. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Шварц.
Саурық батыр ауылы
Саурық батыр ауылы — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан батысқа қарай 14 км-дей, округ орталығы - Жамбыл ауылынан солтүстікке қарай 7 км-дей жерде, Көкөзек өзенінің жағалауында, жусан, ши аралас бетеге, боз, селеу өскен сұр, бозғылт сұр топырақты сайлы-жыралы келген құрғақ далада орналаскан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 569 адам (287 ер адам және 282 әйел адам) болса, 2009 жылы 585 адамды (298 ер адам және 287 әйел адам) құрады.
Тарихы
Ауыл 1996 жылға дейін "Көкөзек" деп аталған. 1980-97 жылдары Жамбыл атындағы жылқы өcipy кеңшарының бөлімшесі болды. Оның негізінде ауылда бірнеше шаруа қожалығы құрылды.
Инфрақұрылымы
Орталау мектеп, клуб, фельдшерлік пункт бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Кажати (Сан-Паулу)
Кажати (Сан-Паулу) (Cajati (São Paulo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу штатының оңтүстік жағалауы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Режистру экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 33 353 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 454,925 км² шамасында. Халық тығыздығы — 73,3 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Линден
Линден (Linden) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Гиссен ауданының құрамына енеді.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Суықторғайлар туысы
Суықторғайлар туысы (Рyrrһulа)- Қазақстандағы қунақ құстар тұқымдасқа жататын 18 туыстың біреуі.
Биологиялық сипаттама
Бұлар орташа денелі (27-35 г) орман қунақтардың шағын тобы. Суықторғайлар туысына жататын құстардың тұмсығы -қара, жуан. Көбінесе басын және мойнын суға батырып, таяз су жағасынан қоректенеді. Сонымен бірге ол тереңірек жерлерде толығырақ батып енеді де, құрлықтағыдай жүріп, судың түбімен қорегін іздейді. Ол бұдан соң суға жай ғана сүңгіп шығады немесе келесі жағаға дейін жүріп, судан жайлап шығады... Су астында жүзген кезде аяғы мен қанатын пайдаланады» (Птицы Казахстана. Т. 3. 408-6.). Сушылқара көбінесе тау ағын суының ортасындағы тастан көрінеді, тас үстінде серпімді аяғына тізерлеп, қошқыл көзін ақ қабағымен аз уақыт жауып, тізерлеу ырғағымен жыпылықтатады. Денесін ауыр көтеріп, әдетте өзендер мен бұлақтардың барлық иінін қадағалап, анда- санда құрлық арқылы төтелей, қашықтықты қысқартып, түзу ұшады. Ұшып бара жатқанда тіпті тау өзенінің гүрілінен де жақсы естілетін ерекше ащы қиқу шығарады. Әуені қатты болғанымен, айқын емес. Сушылқаралар, сондай-ақ сирек сайрайды. Жұбымен өмір сүреді, үлкен топ, тіпті шағын топ та түзбейді. Ұялау орындары жылма-жыл тұрақты. Сушылқаралар мүктен жасаған бір жағында кіретін аузы бар шар тәрізді абажадай ұяларын көбінесе жағалаудағы тастар арасындағы қуысқа тығады. Ұяның кіретін аузы жиі- жиі шашыранды су пердесімен жабылып қалады, яғни ұя шындығында су астына жасырылады. Аналық құс тау толқынды ағынның түбімен ұяға еркін енеді, алайда жыртқыштар оған мүлде жолай алмайды. Ұяны ата-енелер салады, ал салындыдағы 4-5 ақ жұмыртқаларды аналық басады, оны кейде аталық қоректендіреді. Балапандарды ұяда 3 аптаға жуық, ұядан ұшып шыққан соң тағы бір аптадай ата-енелер қоректендіреді. Ұялас балапандар едәуір тез тарқап кетеді де, жас балапандар жалғыз-жалғыздан өмір сүреді.
Таралуы
Қазақстанда Тәңіртау және Алтай тауларында таралған. Барлық жерде әдеттегідей жеткілікті мөлшерде тіршілік етеді.
Дереккөз
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
Санат:Торғайтәрізділер Санат:Еуразия құстары
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1983
1982/83 жылғы Футболдан УЕФА Кубок иелері кубогының шешуші ойыны.
Сілтемелер
Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары Санат:Абердин ФК ойындары Санат:Реал Мадрид ФК ойындары Санат:1983 жылғы футбол
Суат
Суат — өзен-көл жағасында, бұлақ, құдық басында мал су ішетін жер.
Суатқа пайдаланатын өзен-көл жағасын қажет болса мал суаруға бейімдеп, жабдықтайды. Бұлақ басындағы суат бұлақтың көзіне мал түспейтін етіп қоршап, одан біршама төмен жерден дайындайды. Құдық басында суат үшін құдыққа іргелес салған астауды пайдаланады. Суат және оның төңірегі жазда қоқыстан, қыста қатқан мұздан тазартып тұрады.
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Буневилл (Кентукки)
Буневилл (Booneville) — Кентукки штатының Оуслей (OБsley) округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Шултус
Шултус — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нименьг көлі - Нименьг өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онега өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Екіжүзділік
Екіжүзділік — ықылассыздықты, жаман ниеттерді өтірік шынжүректілікпен, жақсылықпен жасыратын қылық. Ислам дінінде бұл анықтамаға қоса, айрықша «діни екіжүзділік» бар, ол — «жүректегі күпірді жасырып, тілмен имандылықты көрсету».
Тағы қараңыз
Санат:Ислам Санат:Қоғам Санат:Этика
Хотан
thumb|Хотан орталығында Хотан, Қотан — Солтүстік-Батыс Қытайдағы, Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы районындағы қала. Халқы 130 мыңдай (2001). Тарим өзенінің саласы — Ұрынқаштың бойында орналасқан, Такла-Макан шөліне жақын ауданның орталығы. Хотан ежелгі заманнан бастап сауда керуен жолдарының қиылысында орналасты. 15 ғасырға дейін Қытайдан Еуропаға қарай өтетін Ұлы Жібек жолындағы маңызды бекеттердің бірі болды. 16 — 19 ғасырларда Шығыс Түркістандағы басты 6 қаланың біріне айналды (қара Алтышаһар). 18 ғасырдың 2-жартысынан Қытайдың билігінде. Шығыс Түркістандағы басқа қалалар секілді Хотанды да еуропалықтарға алғаш қазақ ғалымы Ш.Уәлиханов таныстырды. Қазір Хотан — Қытайдың батысындағы жібек иіру мен кілем тоқу қолөнерінің танымал орталығы.
Инохосас-де-Калатрава
Инохосас-де-Калатрава (Hinojosas de Calatrava) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Сьюдад-Реаль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Валье-де-Алькудия ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сьюдад-Реаль елді мекендері
NGC 3392
NGC 3392 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Сарымойын
Сарымойын – Тобыл және Торғай өзендері аралығындағы көл.
Географиялық орны
Қостанай облысы Науырзым ауданы жерінде.
Гидрографикасы
Ауданы 126 км2, ұзындығы 21,4 км, ені 6,2 км, ең терең жері 1,2 м. Деңгейінің жылдық ауытқуы 2 м-ге жетеді. Су мол жылдары Жаркөлге қосылады. Көлге Ащысу өзені құяды.
Жағалау сипаты
Жағалауы қатты тілімделген. Қар, жер асты суымен толығады. Деңгейінің жылдық ауытқуы 2 м-ге жетеді. Су мол жылдары Жаркөлге қосылады. Көлге Ащысу өзені құяды. Жағалауында қамыс өседі, суымен шабындық суғарылады. Көлде табан, алабұға, қарабалық бар. Атырабында мемлекеттік Наурызым қорығы орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Науырзым ауданы көлдері Санат:Тобыл су алабы Санат:Торғай су алабы
Қойнауқаттың мұнайдың көлемдік коэффициенті
Қойнауқаттың мұнайдың көлемдік коэффициенті. Қойнауқаттың мұнай көлемінің сол мұнайдан қалыпты жағдайда іріктеліп алынған мұнай көлеміне қатынасы. Бұл көрсеткіш мұнай қорын материалдық теңдестік әдісімен есептеу барысында және өзге де мұнай игеру міндеттерін жүзеге асыруда тауарлық (іріктелген) мұнай көлемін қойнауқаттың жағдайға келтіру мақсатында қолданылады. Қойнауқаттың мұнайдың көлемдік коэффициенті әрқашан да бірден артық, ол мұнайдағы газ мөлшері өскен сайын, сол сияқты температураның артуымен 1,05- тен 3,0-ке дейін өсуі ықтимал.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Саяси белсенділік
Саяси белсенділік - ''[лат. activus - белсенді]'' - саяси ортадағы өмірлік маңызы бар байланыстарды қайта құруға немесе қолдауға бағытталған жеке түлғаның белсенді қызметі. Саяси психологияда белсенділік саяси қызметтің, оның қалыптасуының, жүзеге асуының және өзгеруінің динамикалық шарты ретінде қарастырылады. Саяси белсенділік:
Дереккөздер
Санат:Саясат
Сима (сима қабығы)
Сима (сима қабығы) - (Si және Mg элементтері атауларының бастапқы буындарынан). Сиальдың төсеніші рөлін атқара отырып, өз құрамына негізінен кремний мен магний элементтерін кіріктіретін минералдарды молынан топтастыратын планетаның сыртқы қабаттарының бірі; беткі бөлігі (сиальмен жапсары) құрамы жағынан ультранегізді магмалық таужыныстарға сәйкес келеді деп есептелінеді; ескірген термин.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Италия өзендері
Ұзындығы бойынша ең ірі өзендердің тізімі
Италияның ең ұзын өзендерінің тізімі:
Дереккөздер
Санат:Италия өзендері
535 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:535 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:535 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Барсальнуна
Барсальнуна (Barsal-Nuna) — патшалар тізімінде Киш I династиясының 17-ші басқарушысы ретінде танылатын Шумер тарихи аймағындағы Киш қала-мемлекетінің басшысы. Энменнунаның ұлы, Мелам-Кишидің інісі.
Оның басқару уақыты б. з. д. XXIX ғасырға жатуы мүмкін. Патшалар тізімінде басқа патшалардікіндей, Барсальнунаның да басқару ұзақтығы шындыққа жанаспайды — 1200 жыл; сол дерекке сенсек, оның ұлы, Киштің келесі патшасы — Симуг.
Сілтеме
Санат:Шумер хандары
Бұжыр
Бұжыр - / т.қ.ж. белгісіз/, Алшын тайпасының Әлім рулар бірлестігінің Шекті руының Қалу(Мәку) атты адамынан - Бөлек - Бұжыр тарайды. Бұжыр - қалмақтармен соғысқан Жем бойының әруақты ері. Шамасы бұдан 350-400 жыл бұрын өмір сүрген. Бұжыр палуан тұлғалы, қайратты да ірі болған. Алшын мен қалмақ соғысында аса ерлікпен көзге түскен. Дүниеден өтерінде сауытын үлкен баласы Назарға, дулығасын - Шүренге, қылышын - Жекей атты әйелінен туған бір баласына берген деп айтылады. Сауыты - темір шынжырдан тоқылған кең көйлек сияқты дүние, ілгегі де шыншыр іспетті дөңгелек екен. Назарда екі батыр болған - Жәлімбет, Тыным. Кейін сауыт Тынымға, найзасы - Жәлімбетке тапсырылады. Сөйтіп сауыт қолдан - қолға көшіп, Дүзмағамбеттегі Абылази (1925 ж. туған) үйінде сақталған. Қатал заман кесірінен сауыт 40 жыл жер астында жатып, тот басып, 1977 жылы кездейсоқ табылған. Сауыт қазіргі уақытта Ақтөбе облыстық мұражайында сақтаулы.
Дереккөздер
А7-Ақтөбе : Энциклопедия - Ақтөбе. "Отандастар - Полиграфия" ЖШС, 2001 жыл.
Санат:Тарихи тұлғалар
Сұқсырлар туысы
Сұқсырлар туысы (Podiceps)- сұқсыртәріздестер отрядына жататын 4 туыстың біреуі. Сұқсырлар туысы 13-15 түрді қамтиды, ал Қазақстанда олардың 4 түрі: үлкен сұқсыр, сұржағал сұқсыр, қарамойын сұқсыр және кішкене сұқсыр бар. Бұл туысқа жататын құстардың өкілдері басында «құлақ» тәрізді әлемдейтін қауырсындардың болуымен ерекшеленеді, сол үшін олар тіпті «әлемделген сұқсырлар» деп те аталған.
Дереккөз
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.
Санат:Сұқсыртәрізділер Санат:Еуразия құстары
IC 4007-1
IC 4007-1 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Таужолы
Таужолы — Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Таусамалы ауылдық округінің құрамына кірген ауыл. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Наурызбай ауданындағы шағын аудан.
Халқы
1999 жылы халық саны 155 адам болса, 2009 жылы 391 адамды құраған.
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданының таратылған елді мекендері
Журавец (Холохольня тармағы)
Журавец — Ресейдегі өзен. Тверь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Холохольня өзенінің оң жағалауынан 8,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Зубцов қаласынан Тверь өзенін қоспағанда, Тверь қаласына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ғылым таппай мақтанба
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Аппаз Қаражігітұлы
Аппаз Қаражігітұлы (15.3.1923 жылы туған, Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Сарысу ауылы) - жазушы. ҚР мәдениет қайраткері (2003). ҚазҰУ-ды бітірген (1953). Сарысу ауылында жұмысшы, есепші, мектепте мұғалім, мектеп директоры болып жұмыс істеген. 1970 - 84 жылдары Қарағанды облыстық газетінде тілші, Жезқазған облыстық газетінде бөлім меңгерушісі, 1984 - 90 жылдары Жезқазған балалар театрының әдеби меңгерушісі, 1990 - 98 жылдары Қазақстан Қазақстан жазушылар одағы Жезказған облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. Алғашқы өлеңдері қазіргі "Орталық Қазақстан" газетінде (1956) жарияланған. "Жетім", "Тас жарған емен" поэма, балладалары жарық көрген (1958). "Ақмоншақ" (1976), "Шақпақ" (1978), "Әке дауысы" (1982), "Майқоңыр" (1988), "Қайран шеше" (1991), "Абыздар биігі" (2001) атты прозалық кітаптардың авторы. "Баубек", "Сәкеннің атылуы", "Махаббат азабы", "Қияндағы жалғыз үй" пьесалары Жезқазған сазды драма театрында қойылған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Бивилье
Бивилье (Bivilliers) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Мортань-о-Перш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61045, пошта индексі — 61190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 61 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Буктен
Буктен (Buckten) — Швейцарияның Базель-Ланд кантонында орналасқан коммуна. Зиссах округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 688 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.99 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2843, пошта индексі — 4446.
Сопу
Сопу (Sopo) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Вила-Нова-де-Сервейра муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 576 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,91 км² шамасында. Халық тығыздығы — 41,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Көш жолы
thumb|right|350px|Көш бағытының картасы. (Хозяйство казахов на рубеже ХІХ-ХХ веков. Материалы к историко-этнографическому атласу. (Алма-Ата: Наука, 1980) атты еңбектен.) Көш жолы – маусымдық қоныстар арасында көшіп-қону үрдісінде қалыптасқан жолдың дәстүрлі атауы. Оның бойымен көшпелі ауылдар жаз жайлауына көшіп жетеді және күзде кері қарай қыстауларына қайтады.
Сопу
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Көш жолы
Көш жолының қалыптасуы мен маңызы
Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайына байланысты қалыптасып, халықтың үш мың жыл бойғы табиғатты пайдалануы мен тыныс-тіршіліктерін қамтамасыз етуінің негізгі формасы – көшпелі мал шаруашылығы болды. Бұл реттегі өндіруші шаруашылықтың басым кәсібі экстенсивті (сан жағынан көбею, жайылымды кеңейте түсу) көшпелі мал шаруашылығы болатын, ал оның басты ерекшелігі – мал азығы мен су көздерінің тапшылығы себепті, малды жыл он екі ай бойы жайып бағу еді. Малдың негізгі түлігі – қой, жылқы, түйе болды. Ірі қара мал аз мөлшерде, негізінен алғанда отырықшылықты жерлерде өсірілді. Көктеу, жайлау, күздеу, қыстау секілді маусымдық жайылымдарды алмастырып көшіп-қонып отырудың бұрыннан қалыптасқан жолдары мен жылдық айналымы орнықты. Ондаған, көп жағдайда жүзден астам ауылдардан құралуы ықтимал әрбір ру белгілі бір географиялық жер көлемі шеңберінде көшіп-қону дәстүрін ұстанды. Жайылымдар ара қашықтығы оңтүстікте 200 – 300 км-ден, Жетісудың ендік бағытындағы далалық аудандарда 800 – 1000 км-ге дейін созылды. Қоныс орнын таңдау дәстүрге немесе шаруашылық мұқтаждықтарға ғана емес, саяси жағдайларға да байланысты болды. Өмір сүру ортасының ерекшеліктері жайылымдарды пайдалану тәсілдерін айқындап берді. Қысқы жайылымдар үшін көл жағалаулары, өзен аңғарлары, тау шатқалдары, тоғай шеті, мал табындарын қарлы борандардан және үскірік желден қалқалайтын табиғи ықтасындары бар жерлер пайдаланылды. Күзгі, көктемгі жайылымдар қыстауларға жақын, қар кеш түсіп, ерте кететін жерлерге орналасты. Жазғы жайылымдар міндетті түрде жауын-шашын сулары көп жиналатын, шөбі қалың өсетін және табиғи су қорлары бар өңірлерден таңдалған. 18 – 19 ғасырларда географиялық орта ерекшеліктері және қазақтардың өмір сүруін қамтамасыз ету қажеттіліктері мал табындарының түліктік құрамын да айқындап берді. Онда бүкіл мал арасындағы қойдың үлес салмағы орта есеппен оның 60%-ын, жылқы – 13%-ын, сиыр – 12%-ын, түйе – 4%-ын құрады. Түлік құрамын реттеуде малдың жылдам әрі жиі-жиі көшуге бейімделу қабілеті, сондай-ақ, оларды шаруашылық (ет, сүт, жүн) және қоғамдық-саяси өмірде (көлік, жауынгерлік мақсаттары) түрлі қажеттілікке пайдалану мүмкіндіктері маңызды рөл атқарды. Су көздері мен мал азығының тапшылығы жайылымды тым жиі ауыстырып отыруға, бір жерге аз уақыт қана аялдауға, жиі-жиі көшіп жүруге мәжбүр етті. Көш жолының жыл бойындағы орташа есеппен алғандағы ұзындығы 50 – 100 км-дей болған, бірақ, жекелеген ру-тайпалық топтардікі (мыс., адай, шекті, табын, т.б.) 1000 – 2500 км-ге дейін жететін.
Рулардың тұрақты көш жолы
Әр рудың қоныстары, негізінен, бір аймақта және әрбір рудың өзінің тұрақты жолы болды. Кіші жүздің әлім руы көш жолының екі бағыты қалыптасты: бірінші бағыт – Ырғыз және Ор өзенінен Орскіге дейін, жалпы Қарақұмнан батысқа қарай, екінші бағыт – батыстан Кіші Борсыққа қарай созылды. Ал Қызылқұм мен Жаңадария өзені жағалауын мекендейтін шекті, қарасақал, шөмекей, төртқара рулары қар ери бастасымен Қарақұмға, бұл жерден маусымның соңына қарай, батысқа көшкен. Олардың көш жолынан мағлұмат беретін бір деректе: “...Шөмекей тайпалары Қарақұмнан Ырғыз уезіне қарай екі бағытта көшеді. Бірінші бағытта жол: Қожамбай молда моласына жақын маңдағы Көл құдықтан бастау алатын жол арқылы Жалтырсор мен Шеңбер көліне жетеді. Осы екі көл жағалауы жаз жайлауды қамтамасыз етеді. Шөмекейлердің екінші көш жолы Қазалы уезінен өтіп, Ұлытау тауы арқылы Қарақұмға өтеді. Одан әрі Орда тауынан бастау алатын көш жолы арқылы Алқа көліне келіп тоқтайды”, – делінеді. Жетісу облысы Верный уезінің көшпелілері тұрақты бір жерде қыстамаған. Күрті өзенінен Балқаш көліне дейінгі аймақты алып жатқан Тауқұм болыстығының көшпелілері (сары үйсін, темір, ботбай руларынан құрылған) Ақжал, Жуантөбеде қыстағанмен, бұл жерде қатты ұйытқып соғатын боран, дауыл салдарынан мал арып кетпес үшін, ірі қараны қыста қолға ұстамай, оларды Іле өзені бойындағы қамысқа апарып баққан. Керісінше, тау көшпелілері түйелер мен қойларды Тауқұмға қарай айдаған. Ауыз суға қарды пайдаланған. Қар аз жауатын жерлердегі сабанның көптігі түйе мен қойға азық табуға мүмкіндік берді. Бұл өңірдегі көшпелілер қоныстары Ақсүйек, Алажол, Тоқмақ уезі, Ботабөру, Қызылақтау, Аяқұм, Жирекоты, Жауқантөбе, Қамау елді мекендері болып саналған.
Көш жолының атаулары
Ғылыми зерттеулерде қазақ даласына аты шыққан екі үлкен Ғылыми зерттеулерде қазақ даласына аты шыққан екі үлкен көш жолы ортағасырдағы керуен жолдарының сорабы негізінде пайда болғандығы айтылады. Кезінде академик В. Бартольд атап өткендей, оның бірі Сырдария аңғарынан, екіншісі Талас аңғарынан басталады. Екі жол да Бетпақдаланы көктей өтіп, Батыс Сібір аймақтарына қарай бағытталған.
Таулы өңірлердегі көш жолы
Семей мен Ақтөбе уезінің және Жетісу өңірінің таулы аймағына тік (вертикалды) көш түрі тән болды. Ондағы қыстаулар тау аңғарларында немесе күнгей бетіндегі ықтасын жерлерде орналасты. Көкорай шалғынды тау беткейлері аталмыш өңірдегі қазақтардың жайлауы болды. Жайлау мен қыстаудың арасындағы көш жолының қашықтығы небәрі 50-100 шақырым құрады. Айта кетер жайт – таулы өңірдегі көш жолы көп тармақты болып келеді. Жетісу қазақтары Кетпен (үйсін) жоталарында орналасқан қыстауларынан Іле Алатауының теріскей бетіндегі шалғынды баурайындағы жайлауға шатқал, сайларды қуалай отырып көшті. Өзен сағасын қыстайтын қазақтар күн жылына малына жайлы жағдай іздеп (өйткені маса, шыбын-шіркей көбейеді) ой жерден біртіндеп тауды өрлеп көшеді. С.И. Руденко Алтайдағы Бұқтырма мен Нарын өзенінің бойындағы қазақтардың дені таудың теріскей бетіндегі субальпілік зонадағы жайлауға жету үшін үш-төрт мәрте қоныс алмастырады деп жазады. 10-15 күн сайын 15-25 шақырым қашықтықты еңсеріп, көштің төртінші кезеңінде ғана (шілде айында) төржайлауға жетеді. Онда бас-аяғы 1-1,5 ай ғана жайлаған ауылдар қыркүйектің аяғында қыстауына оралады.
Көш жолының тарылуы
Орыс патшалығының Орта Азияға бағытталған бодандық саясаты салдарынан ХІХ ғасырдың 40 жылдары қазақ жерінде көптеген бекіністер мен линиялардың пайда болды. Бұл қазақ қауымының дәстүрлі көш жолының біртіндеп бұзылуына алып келді. Өйткені, қазақтың жаз маусымында тоғысатын ортақ кең жайлау алқаптары орыс келімсектері мен патша әкімшілігі қажеттілігіне алынды деген желеумен тарыла бастады. ХІХ ғасыр орта кезінен бастап жаңа әкімшілік-территориялық басқару жүйесінің орнығуына байланысты көш жолы мүлдем қысқарды. Мысалы, ХІХ ғасырдың орта кезіне дейін Сырдың төменгі ағысындағы көшпелілер Троицкге дейін көшіп барса, ХІХ ғасырдың аяғында көш Қостанай, Ақтөбе уездерінің аумағымен ғана шектелді. Қазақтың дәстүрлі тіршілікқамы жүйесіне мүлдем кереғар орыстың отаршылдық саясатының терістігін орыс шенеуніктері де мойындады. Кезінде генерал-майор А.К. Гейнс ескерткендей қазақтар үшін сол кезде көшіп-қонуды доғару тіршілік көзінен ажыраумен парапар болды. Сондықтан, «уақыт пен құқыққа негізделген көш жолдарын әкімшілік жолмен мәжбүрлеп өзгерту, далаға зорлық пен бей-берекетсіздікті әкеліп, үлкен нұқсан келтірер еді». Расында да, көш жолының тарылуымен қазақ қауымы арасында ішкі дүрдараздық, қайшылық күшейді. Үлкен құрылымдық дағдарысқа ұшыраған көшпелілердің кейбіреулері біртіндеп жартылай көшпелілік және отырықшылыққа ойысты. Нәтижесінде, қыстау қоралар салу көбейді. Шөп шабу, қысқа қамдану үрдісі біртіндеп қазақ шаруалары тұрмысына ене бастады. Дегенмен, ХХ ғасырдың бірінші ширегіне дейін дәстүрлі шаруашылық үрдісі өз маңызын жойған жоқ. Мысалы, 1926 жылғы халық санағы мәліметі бойынша, Семей губерниясы қазақтарының 83 пайызы көшіп-қонудан қол үзбеген. Олардың 5,5% -ы жүз шақырымнан алысқа көшсе, 30-100 шақырымға көшетіндер 25 %, 5-30 шақырымға көшетіндер 40 % болған. Н.Н. Мацкевичтің мәліметіне қарағанда, губернияның алты уезін қоса алғанда көшпелі шаруашылықтардың жайлауға барып-қайту қашықтығы 9 млн версть болды. Олардың арасынан Қарқаралы қазақтарының көш-қонының ұзақтығы ең ұзын болды – 776 шақырымға дейін жеткен. Совет өкіметі тұсында жаңа әкімшілік жүйесіне бөлу үрдісінде ертедегі қазақ руларының көш жолы мен көшіп-қону үрдісін ескере отырып, жаңа әкімшілік бірліктерге топтастырды.
Әдебиеттер
Санат:Мал шаруашылығы Санат:Қазақ салт-дәстүрлері Санат:Тұрмыс
Скопелло
Скопелло (Scopello) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Верчелли провинциясында орналасқан.
Гипоксия
Гипоксия — жасушалардың оттегі жетіспеушілігінен пайда болатын ұлпалардың декструктивтік өзгерістеріне әкелетін патологиялық процесс. . Гипоксия тіндерге оттегі жеткізудің бұзылуынан және/немесе оларды жасушалардың тыныстық жүйелерінің жоюының бұзылуы нәтижесінде дамиды. Гипоксиямен, оттегімен қамтамасыз ету тапшылығымен бала анасының ішінде жатқанда жиі кездеседі. Күнделікті өмірде орташа гипоксия ұйықтағанда болуы мүмкін, күндіз қызметтік жүктеме қарқынды жұмыс істеп жатқан ағзалардың гипоксиясына жиі әкеледі. Организмнің өлуі де әрқашан толық гипоксиямен жүреді. Оттегінің кезеңдік тапшылығы — бұл адамда жан-жақты бейімділік реакциясы дамыған эволюциялық ежелгі фактор. Ол тасымалдау жүйесі күшінің жоғарылауына және орташа гипоксияға жауап ретінде оттегіні жоюға бағытталған. Сонымен, орташа гипоксия организмнің қалыпты бейімделуші физиологиялық реакциясын тудырып, оның дамуының ең маңызды стимулдарының бірі болып табылады. Керісінше ауыр гипоксия кезінде бейімделу реакциялары онша айқын емес және терең деструкциялық өзгерістер басым болады.
Скопелло
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 424 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 23 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Пошта индексі — 13028.
Сен-Кулом
Сен-Кулом (Saint-Coulomb) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Сен-Мало округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,04 км² шамасында.
Скопелло
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Сен-Кулом
Коммунаның INSEE коды — 35263, пошта индексі — 35350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2454 адамды құрады. Халық тығыздығы — 136,03 адам/км².
Гипоксия
Гипоксиялық жағдайдың жіктелуі
Жалпы, гипоксияның пайда болуына байланысты:
Сен-Кулом
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Гипоксия
Экзогенді гипоксия
Экзогенді гипоксия жұтатын ауада оттегінің аз болуы салдарынан дамиды. Экзогенді гипоксияның екі түрін ажыратады
Нормобариялық гипоксия
Нормобариялық гипоксия қалыпты атмосфералық қысымда жұтатын ауадағы оттегі төмендеген кезде дамиды. Мұндай жағдай көлемі кіші, ұзақ уақыт желдетілмеген кеңістіктерде болғанда, құдықта, шахтада жұмыс істеген кезде болуы мүмкін. Жұтатын ауадағы оттегінің төмендеуі гемоглобиннің оттегімен қанығуының жеткіліксіздігіне әкеледі, артериялық гипоксемия жиі гиперкапниямен жүреді.
Гипобариялық гипоксия
Гипобариялық гипоксия атмосфералық қысым төмендегенде дамиды. Ол биік тауға шыққан кезде жиі байқалады. Оның дамуының алдыңғы қатарлы патогенездік факторына гипоксемия жатады, бірақ нормобариялық гипоксиядан айырмашылығы қосымша теріс факторына гипокапния жатады. Гипокапния және газды алкалоз өкпелердің хеморефлекторлы, компенсаторлық жоғары желдетілуінің есебінен, көмірқышқыл газының шамадан артық шығарылуынан түзіледі. Өкпе капиллярларындағы қандағы көмір қышқыл газының парциалды кернеуінің төмендеуіне Халдейн әсері кедергі болады: альвеолалық ауадағы оттегінің парциалды қысымының төмендеуі СО2 шығарылуының қарқынын төмендетеді. Бірақ реттеудің мықты контуры СО2-нің сопақша мидың тыныс орталығына әсеріне байланысты.
Эндогенді гипоксия
Эндогенді гипоксияның келесі түрлері ажыратылады:
Тыныстық гипоксия
Тыныстық гипоксия сыртқы тыныс қызметінің бұзылысы салдарынан дамиды. Оған себептер:
Альвеолалық желдетілу жетіспеушілігі
Альвеолалық төмен желдетілу тыныс бұзылысының рестриктивті және обструктивті түрлерінде, тыныс ырғағының орталық бұзылыстарында байқалады. Өкпенің рестриктивті аурулары олардың қозғалғыштығының және тыныс алған кезде жайылу қабілетінің шектелуімен көрінеді және кеуде торы құрылысының туа біткен және жүре пайда болған ақауларында, бұлшықеттік дистрофияларда, тыныс бұлшықеттерінің қабыну үдерістерінде және әртүрлі генезді жүйке бұлшықеттік берілулер бұзылыстарында пайда болуы мүмкін.
Өкпенің диффузды қызметінің бұзылысы
Өкпенің диффузиялық қабілетінің бұзылысы диффузиялық беттің азаюы және/немесе аэрогемдік тосқауыл қалыңдығының жоғарылауы салдарынан болуы мүмкін. Өкпенің диффузиялық беті альвеолалардың жартысының қабысуымен сипатталатын ателектаз кезінде азаяды. Ателектаздың кеңінен таралған себептерінің бірі сурфактант өнімінің бұзылысы болып табылады. Сурфактант екінші типті альвеолалық жасушалармен өндіріледі және дипальмитилфосфатидилхолин негізгі болып табылатын фосфолипидтер кешенінен тұрады. Бұл қосылыстың молекулалары ұзын гидрофобты соңы болуының нәтижесінде ауа-су фазаларының бөліну шекараларында беткейлік тартылуды төмендетіп, тыныс шағару кезінде альвеолалар тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Сурфактант жеткіліксіздігінде, мысалы, жаңа туылған нәрестелердің респираторлы дистресс-синдромында альвеолалар қабысады. Өкпелердің диффузиялық бетінің азаюы альвеолалар мембранасының гиалиноздаушы қиындайтын рестриктивті типті гипоксия дамуына әкеледі. Аэрогемдік тосқауылдың қалыңдығы, яғни,  оттегі молекулаларының альвеоладан өкпе капиллярларына бару үшін өтетін қашықтығы қалыпта 1 мкм-ден аспайды. Бірақ бұл диффузиялық жол қабынулық ісікте, өкпе паренхимасының фиброзында (Хаммен—Рич синдромы) жоғарылауы мүмкін.
Желдетілу-перфузиялық қатынастың өзгеруі
Желдетулік-перфузиялық қатынастың өзгеруі де респираторлы гипоксия дамуы себептерінің бірі болуы мүмкін. Альвеолалық желдетудің минуттық көлемінің өкпеден 1 минутта ағып өтетін қан көлеміне қатынасы қалыпта 0,8—1,2 диапазон аралығында болады. Бұл көрсеткіштің төмендеуі альвеолалық желдетудің азаюын көрсетеді. Оның жоғарылауы әдетте, қанның жартысы өкпе капиллярларына түспейтіндіктен оттегімен қанықпайтын анатомиялық шунттаумен, өкпелік қан айналымның төмендеуімен жүреді.
Қанайналымдық гипоксия
Қанайналымдық гипоксия қан айналым жүйесіндегі бұзылыстарда дамиды, бұл ағзалар мен тіндердің қанмен және оттегімен қамтамасыз етілуінің жеткіліксіздігіне әкеледі. Дарси заңына сәйкес ағза арқылы көлемді қанағым тамырлардың артериялық және веналық шеттерінің арасындағы қысымның әртүрлі болуымен (тікелей тәуелділік) және қан тамырлары жүйесінің гидравликалық қарсылығымен (кері тәуелділік) анықталады. Микроциркуляцияның, қанның реологиялық қасиеттерінің бұзылыстарымен байланысты болатын циркуляторлық гипоксия маңызды орын алады. Формалық элементтердің агрегациясының жоғарылауы, эритроциттер мембранасы қаттылығының артуы, капилляр қабырғасы өткізгіштігінің жоғарылауы және интерстициалды ісінудің түзілуі капиллярлардан тінге оттегінің жеткізілуі мен диффузиясын қиындатады.
Қандық гипоксия
Қандық гипоксия анемияда, гемоглобин байланыстыру қабілетінің бұзылыстарында, тіндерге оттегі тасымалдау және беру бұзылыстарында байқалатын қанның оттегілік сыйымдылығы азайғанда дамиды. Эритропения — қан көлемінің бірлігінде эритроциттер санының азаюы — жілік майының қан жасау қызметінің басылуымен, бүйрек жетіспеушілігі салдарынан эритропоэтин шығуының азаюымен, эритроциттер гемолизінің жоғарлауымен негізделуі мүмкін. Эритропениялар әдетте қанда гемоглобин мөлшерінің төмендеуімен жүреді.
Тіндік гипоксия
Ағзалар мен тіндердің оттегімен жеткілікті қамтамасыз етілуіне қарамастан, тотығу-тотықсыздану реакциялары бұзылыстары нәтижесінде оттегі тіндермен пайдаланылмай қалады. Тіндік гипоксияның себептері:
Тіндік гипоксияның классикалық мысалына цианидтермен уланау жатады. Цианидтер тыныс тізбектерінің соңғы ферменті цитохромоксидазаны инактивациялайды, оттегі тіндерге қалыпты жетікізілген жағдайда да жасушалар оны жою қабілетін жоғалтады. Тыныс ферменттері синтезінің бұзылыстары кейбір авитаминозда кездеседі. Мысалы, В дәруменінің (тиаминнің) тапшылығы бери-бери ауруының дамуына әкеледі. Бұл ауру негізгі тамақ ретінде құрамында тиамин мүлдем болмайтын күрішті қолданатын Оңтүстік-Шығыс Азия кездеседі. Тиамин жетіспеушілігінде тиаминпирофосфат коэнзим ретінде глюкозаның тікелей тотығуына қатысатындықтан оттегінің жойылуы бұзылады.
Жүктемелік гипоксия
Жүктемелік гипоксия қандай да болмасын ағзаның немесе тіннің өте жоғары қарқынды қызметінде туындайды. Мұндай ағзалардың немесе тіндердің оттегіге қажеттілігінің күрт жоғарылауы тасымалдау жүйесі мен оттегіні жою жүйесінің барлығы мүмкін болатын қызметтік қорларын толық жұмылдырғанда да толығымен қамтатамасыз етілмейді. Гипоксияның бұл түрі мысалы, өте ауыр физикалық жүктемеде қаңқа бұлшықетінде дамып, шаршаудың негізгі іске қосатын механизмі болуы мүмкін. Жүктемелік гипоксия эпилепсиялық белсенді ошаққа кіретін нейрондар кешенінде түзіледі. Эпилепсияда мидың жергілікті қанағымы эпибелсенді аймақта 4-6 есеге жоғарылауы мүмкін екені белгілі, бірақ осындай жоғарылаған қанағымы да қарқынды жұмыс істеп жатқан нейрондардың оттегіге қажеттілігін толық қамтамасыз ете алмайды. Эпибелсенді ошақтағы нейрондардың өлуі ишемиядағы оттегімен қамтамасыз етудің тапшылығы кезіндегідей механизммен өтеді.
Субстраттық гипоксия
Субстраттық гипоксия мида тотығатын зат - глюкоза жетіспеуінен дамиды. Бұл кезде оттегі жеткілікті болуына қарамастан, от тотығатын зат болмауынан, жүйке жасушаларымен пайдаланылмайды.
Аралас гипоксия
Аралас этиологиялы гипоксия жиі кездеседі және гипоксияның екі немесе одан да көп түрлерінің қосарлануы болып табылады. Жоғарыда келтірілген оттегілік ашығу түрлері салыстырмалы сирек дамиды, жиі олардың әртүрлі қосарлануы кездеседі. Әдетте қандай да болмасын бірінші дамыған гипоксия белгілі деңгейге жеткенде биологиялық тотығуды қамтамасыз етуге қатысатын басқа ағзалар мен жүйелер қызметінің бұзылысын шақырады. Мысалы, қандай да болмасын генезді созылмалы гипоксия әдетте тыныс ферменттері қызметінің бұзылысымен және тіндік сипаттағы оттегілік жетіспеушілікпен асқынады. Карциномалық кахексияда біріншілік-тіндік гипоксия респираторлы, циркуляторлы және гемдік гипоксиямен қосарлануы мүмкін.
Гипоксия кезіндегі компенсациялық-бейімделу механизмедері
Гипоксия дамуында шартты түрде екі кезеңді бөлуге болады:
Бейімделудің жедел кезеңі
Бейімделудің жедел кезеңі гипоксия пайда болғаннан кейін бірден басталады. Бұл кезеңде жүзеге асатын өзгерістер:
Бейімделудің ұзақ кезеңі
Бейімделудің ұзақ уақытты кезеңі оттегі тасымалдануына жауапты жүйелерде құрылымдық нәруыз синтезінің жоғарылауымен сипатталады. Жүректе, мида, өкпелерде, тыныс бұлшықеттерінде капиллярлардың жаңа түзілісі өтеді, тыныс бұлышқеттерінің көлемі, өкпе альвеолаларының саны жоғарылайды. Жілік майының гиперплазиясы қандағы гемоглобиннің гематокритті сандағы мөлшерінің жоғарылауына әкеледі. Орташа гипоксия жасушаның гендік аппаратының активациясына, митохондрия мен басқа да жасушалық құрылымдардың жоғарылауына әкеледі. Гипоксияның әр түрінде келтірілген орнынбасу-бейімделу реакциялардың әсері әртүрлі. Мысалы, респираторлы және циркуляторлы гипоксияда сыртқы тыныс және қан айналым жүйелерінде бейімделу реакцияларының мүмкіндіктері шектелген.
Дереккөздер
Санат:Тыныс алу Санат:Патологиялық процесстер
Виталий Анатольевич Савин
Савин Виталий Анатольевич (23 қаңтар 1966 ЖЫЛ, Жезқазған, Қазақ КСР, КСРО) — КСРО-лық және қазақстандық жеңіл атлет, спринтер. 1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы.
Жеке өмірі
Үйленген, бір ұл, бір қызы бар. Қызы Наталья, Ұлы Владислав.
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер Санат:Қазақстан жеңіл атлеттері Санат:КСРО жеңіл атлеттері Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жеңіл атлеттері Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Төменгі Солодянка
Төменгі Солодянка — Ресейдегі өзен. Челябі облысы, Орынбор облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Гүмбей өзенінің оң жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Урал өзені Магнитогорск су торабынан Ириклинск су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері
Джейми Варди
Джейми Ричард Варди (ағыл. Jamie Richard Vardy ; 11 қаңтар 1987 жыл, Шеффилд, Англия) — ағылшын футболшысы, «Лестер Сити» клубының шабуылшысы. 2016 жылы Еуропа чемпионатына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Вилланова-сулл'Арда
Вилланова-сулл'Арда (Villanova sull'Arda) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Пьяченца провинциясында орналасқан.
Джейми Варди
Лестер Сити
2012 жылы Чемпионшипта ойнайтын «Лестер Сити» футбол клубы ойыншыны сатып алды. Ойыншы 1 миллин фунтқа ауысты. Вардидің бірінші маусымы онша болмады. Ол шабуылшы үшін өте аз гол соқты. Варди футболшы мансабын бітіру туралы ойлады, бірақ бапкері осы ойынан қайтарды. Келесі маусымда Варди керемет ойын көрсетті, бір маусымда 16 гол соқты, солай ол командасыңа Ағылшын Премьер-Лигасыңа шығуыңа көмектесті. Варди Англияның басты дивизионында 31 тамыз 2014 жылы  «Арсеналға» қарсы дебютін өткізді. Джейми өзінің бірінші голын 21 қыркүйек «Манчестер Юнайтед» командасыңа соқты. Барлығы 2014/15 маусымда ол 34 ойында 5 гол соқты және 10 гол соғатын пас берді.
Вилланова-сулл'Арда
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1904 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 53 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 36 км² шамасында. Пошта индексі — 29010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Джейми Варди
Лестер Сити
2015/2016 маусымы Варди үшін «Сандерленд» қақпасыңа 11 - минутта гол соғудан басталды. Бұл кездесуде «Түлкілер» 4-2 есебімен ұтты. Содан Варди Премьер-Лигада 11 кездесудің әр бірінде гол соғып Рууд Ван Нистелройдың рекордын жанартты. Джейми Варди 2016 жылдың ақпан айында Лестер Сити футбол клубымен келісім шартын 2019 жылға дейін ұзартты.
Дереккөздер
Санат:Англия футболшылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары
Канежан (Жиронда)
Канежан (Canéjan) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Бордо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33090, пошта индексі — 33610.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5061 адамды құрады. Халық тығыздығы — 421,75 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Ескі мусино (Чувалкип ауылдық кеңесі)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Халид Бутаиб
Халид Бутаиб (24 сәуір, 1987, Баньоль-сюр-Сез, Франция) — франциялық және марокколық футболшы. Түркияның "Йени Малатьяспор" клубы мен Марокко құрамасының шабуылшысы.
Францияда дүниеге келген, тек француз клубтарында ойнап келеді. Марокко құрамасында 2016 жылдан бері ойнап келеді. 2017 жылы Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Марокко футболшылары Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Гипотония
Гипотония - бұл бұлшық еттердің қалыпты жағдайында ағзадағы артериялық қысым деңгейінің төмендеуі, кейде қысымның жоғары деңгейі 90-100, ал төменгі деңгейі 50-60 мм. сынап бағанасына дейін төмендейді.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Естезарг
Естезарг (Estézargues) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Гар департаментінде орналасқан. Ним округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,59 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 30107, пошта индексі — 30390.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 466 адамды құрады. Халық тығыздығы — 40,21 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гар департаментінің коммуналары
Сен-Жан-ла-Фуюз
Коммунаның INSEE коды — 48160, пошта индексі — 48170.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Анатолий Васильевич Демьяненко
Анатолий Васильевич Демьяненко (құжат бойынша — Демяненко ) 19 ақпан 1959 жыл, Днепропетровск) — КСРО және Украиналық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері.
Ойыншы ретінде
«Динамо» (Киев)
КСРО
Бапкер ретінде
«Динамо» (Киев)
"Насаф"
Сілтемелер
Санат:КСРО футболшылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Украина футболшылары Санат:Днипро ФК ойыншылары Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары Санат:Украина футбол жаттықтырушылары Санат:ЦСКА Киев ФК жаттықтырушылары Санат:Динамо Киев ФК жаттықтырушылары Санат:Нефтчи Баку ФК жаттықтырушылары Санат:Насаф ФК жаттықтырушылары Санат:Волынь ФК жаттықтырушылары
Шилекса
Шилекса — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Великая өзенінің сол жағалауынан 32 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина өзен басынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :