cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кеңістік
Физика
Физикада кеңістік деп біз субьективті түрде барлық физикалық оқиғалар мен нәрселер “ыдысы” деп түсінетін, солардың іс-әрекеттері орын алатын “алаңды” айтады. Физикада жиі көпөлшемді кеңістік – мысалы, күрделі жүйе қалпы бір нүкте арқылы сипатталатын фазалы кеңістік деген ұғым кездеседі. Осындай кеңістіктер — кәдімгі “біздің өмірлік” үшөлшемді кеңістікте есептерді тұжырымдап шығара алу үшін пайдаланатын жәй ғана абстракцииялар. Салыстырмалы теориясында кеңістік - кеңістік-уақыт бүтін жүйесінің бір көрінісі ғана, ал жеке кеңістік, не уақытқа бөлу берілген санақ жүйесіне байланысты. Физиканың көп салаларында физикалық кеңістік қасиеттерінің өзі (өлшемі, шексіздігі және т.б.) затты нәрселердің бар жоғына байланысты емес. Жалпы салыстырмалы теориясында затты денелер кеңістік қасиеттерін өзгертетін болып шықты, дәлірек айтса кеңістік-уақытты өзгертеді - оны «қисайтады». Мысалдар:
Фантастика
Фантастикеада (қиял-ғажайып әлемінде) толық сенімді тәржімелері болмайтын «параллель кеңістіктер», «гиперкеңістік», «субкеңістік» ұғымдары кездеседі.
Санат:Кеңістік
Rum Raum Space Spaco Espacio fa:فضا Avaruus Espace (notion) Espazo מרחב Spatio Spaco Spazio 空間 공간 Ruimte Przestrzeń Espaço Space Rum 空间
Кончей
Кончей (Concei) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 820 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 27 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 30 км² шамасында. Пошта индексі — 38060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Мартин.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Ұлғаймалы таралу аймағы
Ұлғаймалы таралу аймағы (Прогрессирующий ареал) — биологиялық, климаттық немесе антропогендік факторларға байланысты кеңейіп келе жатқан турдің таралу аймағы.
Дереккөздер
Санат:Физика
Кувре
Кувре (Coupvray) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Торси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 809 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77132, пошта индексі — 77700.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2781 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3,44 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Меричлери (Хасково облысы)
Меричлери (Меричлери) — Болгариядағы қала. Хасково облысына қарасты Димитровград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 908 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6430. Телефон коды — 03921. ЕКАТТЕ коды — 47843.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Радиотолқын дифракциясы
Радиотолқын дифракциясы (diffractus — сыну) — радиотолқынның өзінің таралу жолында өлшемі толқын ұзындығымен шамалас немесе одан кіші кедергілерден айналып өту құбылысы. Мысалы, радиолокацияда ұзындығы ұшақ өлшеміне шамалас толқындар арқылы ұшақты байкау мүмкін емес.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Искра
Елді мекендер:
Полан (Толедо)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4066 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 158 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 17 км.
Искра
🇰🇿:
🇷🇺:
🇧🇬:
Өзен:
Рупольдинг
Рупольдинг (Ruhpolding) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Траунштайн ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 55 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Гутьер (Эр)
Гутьер (Gouttières) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27292, пошта индексі — 27410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 200 адамды құрады. Халық тығыздығы — 38,91 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Түктілік
Түктілік — әйелдердің бетіне, жағына, иегіне, мойына түк шығуы. Ол көбіне жыныстық жетілу немесе климакс кезеңінде ішкі секция бездері қызметінің жиі бұзылуының салдарынан болады. «Түк басушылық» табиғи ерекшеліктерге ле байланысты (оңтүстік халықтары көбінесе түкті болып келеді). Түктің қаулап өсуі механикалық және химиялық тітіркеністерге де (түкті үнемі пинцетпен жұлу, қыру немесе пензамен ысқылау) байланысты болуы ықтимал. Түк күрт өскен жағдайда дәрігерге қалалу керек. Түктілікті тек электр эпиляциямен емдейді. Оны дәрігерлік — косметологиялық кабинет жағдайларында ғана жүргізуге болады.
Пети-Берсак
Пети-Берсак (Petit-Bersac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24323, пошта индексі — 24600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 171 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,79 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Гаап
Гаап (generally accepted accounting principles) — бухгалтерлік есептің жалпы қағидаты. АҚШ-та бухгалтерлік есеп стандарттарының ролін атқаратын бұл қағидат халықаралық тұрғыда танылған және JAS-пен (Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары) толық сәйкес келеді. Оның негізгі қағидаты субъектінің, әсіресе бірлескен кәсіпорындар мен шетелдік кәсіпорындарда есеп саясатын әзірлеу үшін ұсынылады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Пфёрринг
Пфёрринг (Pförring) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Айхштетт ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Өтеғұл Сарқұнанов
Өтеғұл Сарқұнанов (1900-1978, Батыс Қазақстан облысы) Ембі ардагері. 1925-1956 ж.ж. - «Қазақстанмұнай» Доссор мұнай өндіру басқармасында балташы жұмысшы, оператор көмекшісі, оператор, мұнай өндіру аға операторы. Ленин орденімен және медальдарімен Қазақ КСР-нің Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Нұрлан Сарқытов
Нұрлан Сарқытов (1949, Атырау облысы) ҚазПТИ-ді бітірген. (1971).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Қайта пайдаланылған шикізат
Қайта пайдалан ылған шикізат (Вторичное сырье):
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Кермарья-Сюлар
Кермарья-Сюлар (Kermaria-Sulard) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,02 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22090, пошта индексі — 22450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 972 адамды құрады. Халық тығыздығы — 107,76 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Әуе-десант техникасы
Әуе-десант техникасы (воздушно-десантная техника) — жеке құрам, әскери техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілерді парашют арқылы түсіруге арналған құралдар кешені. Әуе-десант техникасының негізгі түрлері: парашюттер, парашютті және парашютті-реактивтік жүйелер, жүк таситын контейнерлер (десанттық), қару-жарақ пен әскери техниканы түсіруге және қондыруға арналған платформалар.
А
А (А) білдіре алады:
Әуе-десант техникасы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Гидравликалық қысым
Гидравликалық қысым — тыныштықтағы сұйықтықтың (Р) берілген нүктесіндегі сығымдаушы кернеу. Шамасы Р = lim(ΔP/Δω)Δω→ тең және оның бағытына төуелсіз. Гидравликалық қысым кг/см2, т/м2 жөне атм. өлшем бірліктерімен өрнектеледі. 1 атм. 1 кг/см2 гидравликалық қысым және биіктігі 10 м су бағанасына сәйкес келеді. Ауырлық күшінің өсерінен туындайтын гидравликалық қысым Р = Р0+ ϒh формуласымен өрнектеледі, мұндағы Р0 — бастапқы гидростатикалық қысым деп аталатын сұйықтықтың бос бетіне түсірілетін қысым, ϒ — артық гидростатикалық қысым деп аталатын қарастырып отырылған нүктенің сұйықтықтағы орналасу тереңдігінің (А) сол нүктеге дейінгі сұйықтықтың өлшем салмағына (ϒ) көбейтіндісі. Сүйықтың бетіне түсірілетін сыртқы қысым (Р0) осы сұйықтықтың барлық нүктелеріне өзгеріссіз беріледі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Радиотолқынжол
Радиотолқынжол — өзінің ішкі беттері бойынша радиотолқынды бірнеше мәрте шағылдыру арқылы бір бағытта таралатын арна. Көлденең қимасы дөңгелек, тік бұрышты, П немесе Н тәрізді металдан, құбырлардан немесе қимасы дөңгелек, тік бұрышты тұтас электроизоляциялық материалдан жасалады. Олардың көлденең қимасының өлшемдері толқын ұзындығымен шамалас болуы тиіс. Аса жоғары жиілікті толқын (АЖ) энергиясын радиотаратқыш шығысынан антеннаға беру үшін қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Фрэндшип Вилладж (Мэриленд)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Аралас көбейтінді
Аралас көбейтінді, —  векторларының, \mathbf{a} векторының скалярлық көбейтіндісі мен b және c векторларының векторлық көбейтіндісіне [b, c] тең: Геометрияда үш вектордың А. к-сі осы векторлардан құралған параллелопипедтің көлеміне тең. Егер үш a, b, c векторы мен үш і, j, k координаттық бірлік векторлары бір бағытта алынса, онда А. к-нің таңбасы оң, ал қарама-қарсы бағытта алынса теріс болады. А. к-нің мынадай қасиеті бар: (a, b, c) = (b, c, a) = (c, a, b) = - (b, a, c) = - (b, c, a) = - (a, c, b). Егер a = 0, не (және) b = 0, не (және) c = 0 болса немесе a, b, c векторлары Комплан арлы (яғни векторлар бір жазықтықта не параллель жазықтықтарда жатса) онда (a, b, c) = 0 болады.
Санат:Векторлық талдау
Масса-Лубренсе
Масса-Лубренсе (Massa Lubrense) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 873 адамды құрайды. Халық тығыздығы 678 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Пошта индексі — 80061.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Cataldo. Жыл сайынғы мерекесі — 10 мамыр.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Хьюстон
Хьюстон (Houston) — АҚШ-тағы төртінші үлкен қала болып, Техас штатындағы ең үлкен қала болып есептеледі. 2010 жылдағы АҚШ санағы бойынша, қаланың 1,500 шаршы километр аумағында 2.1 миллион халық өмір сүрген. Қала Мексика шығанағынан 50 шақырым жазық жерде орналасқан, оның ауданы 965 км².
Хьюстон 1836 жылдың 30 тамызынан 1837 жыл маусымның 5-не дейін Техас республикасы құрамында болады. Қала өз атын Техас революциясы кезіндегі Техас армиясының бас қолбасшысы, Техас республикасының президенті және сол аймақтың негізгі тарихи тұлғасы болып келетін Хьюстон Сэм құрметіне аталған. thumb|left|Үлкен Хьюстон агломерациясы[[Landsat 7 жер серігінен]] Қала экономикасы энергетика, аэронавтика, көлік, денсаулық сақтау өнеркісіптерінен тұрады. Қала мұнайөңдеу құралдарын жасау бойынша жетекші орын алады. Хьюстон порты АҚШ-та халықаралық жүк тасымалдау бойынша бірінші орынды алады. Экономика мен инфрақұрылым үшін Линдон Джонсон атындағы ғарыш орталығы, хьюстон кемежол арнасы, сонымен қатар құрамында көптеген емдеу институттары, госпитальдар мен медициналық мектептері кіретін Техас медициналық орталығы маңызды орын алады.
Экономика
Хьюстон әлемдік энергетикалық астана ретінде белгілі, мұнда осы аймақтағы биснеспен айналысатын 5 мыңнан астам энергетикалық компаниялар шоғырланған. Қалада Fortune 500 тізіміне кіретін бірқатар компаниялардың штаб-пәтерлері орналасқан. Хьюстон Әлемдік энергетикалық қалалар серіктестігі мүшесі болып табылады. Қаланы электроқуатпен қамтамасыз ететін ең ірі компаниялардың бірі CenterPoint Energy осында, ол электр қуатын Техасқа ғана емес, сондай ақ Арканзас, Луизиана, Миннесота, Миссисипиге, Оклахомаға да тарады. Оның қызметін 5 млн адамнан астам пайдаланады. Одан басқа ірі қуат компаниясы Техаста 40 орын алады және Fortune 500 ішінде АҚШ бойынша 364 алады. Корпорация иелігінде АҚШ бойынша шашырап орналасқан әр түрлі типті 92 электростанциядан тұратын парк бар. Солардың бірі Channel Energy Center Хьюстонда, кеме жолында орналасқан, тағы біреуі, Baytown Energy Center — Бейтаун қала маңында.
Дереккөздер
Санат:Техас қалалары Санат:Хьюстон Санат:1836 жылы құрылған елді мекендер Санат:АҚШ порттары Санат:АҚШ штаттары бойынша бұрынғы астаналар Санат:Техас округтары орталықтары Санат:АҚШ миллионер-қалалары Санат:Харрис (округ, Техас)
Ванда (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 84 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-68008.
Қарашоқы (тау, Жақсыбұталы таулары)
Қарашоқы – Жақсыбұталы тауының солтүстік-шығысындағы тау.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Байқадам ауылының шығысында 48 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 309 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейлері жонды-белесті төбелерден тұрады. Солтүстік-батысында Қабырғатау қонысы, оңтүстік-батысында Қарақолданы, оңтүстігінде Ақшат таулары орналасқан.
Өсімдігі
Құмайтты сұр, сұрғылт топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, жантақ, тобылғы аралас астық тұқымдас шөптесіндер өседі.
Сылвица (Сюзьва тармағы)
Сылвица — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сюзьва өзенінің сол жағалауынан 34 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Табога (Икса тармағы)
Табога — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Икса өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Свиленград (Хасково облысы)
Свиленград (Свиленград) — Болгариядағы қала. Хасково облысына қарасты Свиленград қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 6500. Телефон коды — 0379. ЕКАТТЕ коды — 65677.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Мұхади Егізбаев
Мұхади Егізбаев (1900-1994), малшы, Социал Еңбек Ері (1949). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1929 жылы Совет Ұжымшарына (Қарқаралы ауданы В. В. Фрунзе атындағы кеңшар) мүше болып кірді; 1932 жылдан сиыр фермасының бригадирі, 1946-1967 жылдары жылқы фермасының меңгерушісі болды. 1949 жылы 100 биеден 100 құлын алып, еңбекте ерлік көрсетті. Ленин орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ts - диаграмма
жазылады да, ол санды мөлшердегі процесс кезіндегі санды жылуға сәйкес келеді: Ts -диаграммасындағы процесстің бейнеленуі кейбір жағдай кезінде, PV - диаграммасына қарағанда зерттелуінде және есептелінуінде тым көрнекі және ыңғайлы. Дәл осындай, PV - диаграмма үшін, бұл жерде графикалық бейнеленуінің мүмкінді болуы, тек қана тепе-теңдік процессте өтеді. Тек қана, осы процесске арналса, PV - диаграмма жұмысына, ұқсас жылулықтың санды жеткізілуі, қисық сызықты процесстің орналасқан санды ауданына тең. Айналмалы тепе-теңдік процесстің, шектелген түйық (1-a-2-б- 1) пішінді ауданы үшін, алынған және денеге берілген жылулықтың санды айырмасына тең. Жылудинамикасының бірінші заңына сәйкес, ол аудан, қайтымды циклдағы дененің атқарған жұмысына тең. Сонымен, Қайтымды процесс үшін, идеалды газдардың меншікті энтропиясының өзгеруінің көрсеткіштер функциясы күінің байланыстылығын мына формулалармен анықтайды: Бұдан ds = CνdT/T + pdV/T = cνdT/T + RdV/V және S2 - S1 = Cνm In(T2/T1) + ln(V2/V1). PV = RT қатынасын қолдана отырып, теңдеуден, мына түрінде табамыз: алынған теңдеуді логарифмделгеннен және дифференциалданғаннан кейін, бөліп шығару жолымен оңай анықтауға болады: Теңдеулерден көрінгендей, әр бір газ жағдайына, меншікті энтропияның белгілі шамасы, жауап береді.
V1=V2=V=const кезі
V1=V2=V=const (4.5 сур.) кезіндегі, Ts - диаграммасының көмегімен изохорлы қайтымды процесстің, графикалық бейнеленуі берілген. Мұндағы, Теңдеу, логорифмді қисық сызықты (4.5 сур) көрсетеді. Мұндай сызықтың, құлама тіктігінің дәрежесін логарифм алдында тұрған тұрақтымен анықтайды, осы жағдайдағысы орташа жылу сыйымдылығы Cνm болады.
Оң жақтағы бағыт - (dq>0) жылулықты жеткізу кезіндегі V=const - температураның артуымен жүреді (қыздыру); сол жақтағы бағыт - салқындату процессі - (dq<0) жылуды алып кету кезінде- гі, температураның төмендеуімен жүреді.
P1 = P2 = P =const кезі
Изобарлы қайтымды процесс, P1 = P2 = P =const (4.6 сурет) кезіндегі, Ts -диаграммасы теңдеудің көмегімен графикамен бейнеленеді: Байланыстылық, дәл сондай, логарифмдік қисық сызықты көрсетеді.
Себебі Cpm >  Cvm, онда изохораға қарағанда, изобара тым көлбеулеу. 4.6 суретте 1-2 изобарлы процесс бейнеленген, ал пунктирлі сызықпен дәл сондай, изохорлы процессті салыстырылуы көрсетілген.
Юдова
Юдова — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Виска өзенінің сол жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Иірсу
Иірсу – Қарқара өзенінің сол саласы.
Бастауы
Бастауын Күнгей Алатауының шығыс бөлігіндегі Тоқымбұлақ тауынан алып, Бөлексай ауылы тұсында Қарқара өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Ұзындығы 38 км. Су жиналатын алабы 262 км2. Арнасы тар, ағысы өте қатты. Желтоқсан айында суы қатып, наурызда ериді. Егіс, мал суаруға пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Райымбек ауданы өзендері Санат:Іле су алабы
Юдова
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Ts - диаграмма
P1 = P2 = P =const кезі
Мұндағы процесс - кеңею, ал солға - сығылу.
T1=T2=T=const кезі
T1=T2=T=const кезіндегі жоғарыдағы теңдеулерден изотермиялық қайтымды процесс үшін, идеалды газдың меншікті энтропия функциясының көрсеткіштерінен өзгеру байланыстылығын, мына теңдеумен шешеді: Изотерма көлденең сызықпен бейнеленеді (4.7 сурет).
Оңға бағытталған процесс, (ds > 0) жылуды алып кетумен өтетін изотермиялық кеңею деп есептелінеді, dq=0 адиабатты қайтымды процессі үшін, сонымен ds=0 және S2 - S1 = 0, яғни S1=S2=S=const. Сондықтан, қайтымды адиабатты процесс болып, тұрақты энтропия кезіндегі процессі, немесе изоэнтропиялы дейді.
Изоэнтропа тік сызықпен (4.8 сур.) бейнеленеді, мұндағы 1-2 - кеңею (dT<0), 1 - 2 - сығылу (dT>0).
IC 2775
IC 2775 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2775 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Филипсройт
Филипсройт (Philippsreut) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Фрайунг-Графенау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 716 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 10,16 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 72 139. Муниципалитеттің басшысы — Альфред Шрамль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Радиотехника
Радиотехниканың дамуы
Радиотехника дамуында ‘’’М. Фарадейдің’’’ электр және магнит өрістері туралы ілімі, '''Дж. К. Максвеллдің''' электр және магниттік құбылыстарды теңдеулер жүйесі арқылы сипаттап беруі, маңызды роль атқарды. Электро толқындарды эксперимент жүзінде байқаған және оны зерттеген Г. Герц болды. А. С. Попов электро толқындарды генерациялау және қабылдау негізінде сымсыз байланыс жасау мүмкіндігін тұңғыш рет 1895 жылы 25-сәуіріс жүзінде дәлел берді. Бұл күні КСРО-да радио күні тойланып өтті. Радиотехниканың күшті қарқынымен дамуына электрондық лампаның пайда болуы зор ықпал етті. Генераторлық лампаның жасалуы өшпетін тербеліс алуға мүмкіндік берді. Электрондық лампаларды жетілдіру саласында кеңес ғалымдары М. В. Шулейкин, М. А. Бонч-Бруевич, Л. И. Мандельштам, Н. Д. Папалекси және тағыда басқалары елеулі еңбек етті. 20 ғ-дың 20 жылдары радиотелеграфтық байланыспен қатар радиохабар тарату да кеңінен дами бастады. Арнаулы шамдарды пайдаланатын радиотолқындар диапазоның кеңдігі артырылды. Орыс ғалымы В. П. Вологдин жасаған жоғары жиілікті индукторлық машина негізінде 1925 жылы Мәскеу мен Нью-Йорк арасында тікелей радиобайланыс орнатылды. 20 ғ-дың орта кезінде телевизия пайда болды. Қозғалмалы объектілерден берілеті ақпаратгфң мол болу себебі бұл байланыс өте жоғары жиілікті тербеліс арқылы ғана жүзеге асырылады. Осы салада '''Б. А. Введненский, А. Н. Шукин, В. А. Фок, А. Зоммерфельд''' және тағы басқа ғалымдар үлкен еңбек сіңірді
Осы күн радиотехникасы
Радиотехник қазіргі кезде адамзат өмірінің барлық саласында қолданады Мысалы: Радиотехника тәсілдері автоматты басқару, реттелу және информацияны өңдеу жүйелерінің негізін құрайды. Осыған орй радиотехника жетістіктері электронды есептеуші машиналарды жетілдіруге мүмкіндік берді. Мысалы, алғашқы электрондық шамдармен жұмыс істесе, лдан кейінгі кезде машиналар жартылай өткізгішті элементтермен, ал соңғы кездегі машиналар жартылай өткізгішті интегрралсхема негізінде жұмыс істейтін болды. Бұл салада оптикалық электрониканың голографияның, криогендік электрониканың келешегі зор.
Радиотехниканы өнеркәсіп пен халық шаруашылықта қолдануы
Жоғары жиілікті қыздыру қондырғылары: Радиотолқындар қолданысы метеорология ғылым саласымен тығыз байланысты. Бұған радиотолқындардың таралуында тигізетін әсерін зерттеу нәтижесінде іске асырылатын радиометеорология тікелей мысал бола алалады. Атмосфералық радиобөгеулерді зерттеу негізінде радиоастрономия пайда болды. Оптикалық телескоптармен байқалмайтын әлем аймақтары радиотелескоп арқылы зерттеледі. Радиотелескоптар арқылы пульсарлар ашылды, біздің Галактиканың көзге көрінбейтін ядросы зерттелді, астрономиялық жаңалықтар ашылды. Радиотехниканың дамуы үшін Халқаралық ғылыми радиоодақ, Халқаралық радио консультативтік комитеті, радиожиілікті бөлу жөніндегі Халықаралық комиссия сияқты ұйымдар да маңызды жұмыс атқарды.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Funktechnik 無線工学
Сан-Джорджо-ди-Ломеллина
Сан-Джорджо-ди-Ломеллина (San Giorgio di Lomellina) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1223 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 49 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 27020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Крыстина (Бургас облысы)
Крыстина (Кръстина) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Камено қауымының құрамына кіреді.
Арвид Карлссон
Арвид Карлссон (Arvid Carlsson) (25 қаңтар 1923, Уппсала, Швеция) — шведциялық фармаколог. дофаминдік нейромедиатордың қасиеттерін және Паркинсон ауруы науқастарына салдарын зерттегені үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:25 қаңтарда туғандар Санат:1923 жылы туғандар Санат:Уппсалада туғандар Санат:Жапония сыйлықтарының иегерлері Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері Санат:Медицина бойынша Вольф сыйлығының иегерлері Санат:Швеция фармакологтары Санат:Швеция биохимиктері
Крыстина (Бургас облысы)
Пошта индексі — 8121. Телефон коды — 05515. ЕКАТТЕ коды — 40381.
Каран (Мелеуз ауданы, Мелеуз ауылдық кеңесі)
Каран — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Мелеуз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 446 адамды құрады. Пошта индексі — 453851, ОКАТО коды — 80241850001.
Крыстина (Бургас облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Каран (Мелеуз ауданы, Мелеуз ауылдық кеңесі)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қыдыр ата
thumb|250px|Зұлқарнайн (сол жақта) және Қыдыр (Сикандарнаме)
Қыдыр, Қыдыр ата, Қызыр (الخضر [Əл-Хидр, Əл-Хизр] — жасыл адам) —
thumb|250px|Пір Хызыр Зунджа – [[Бешбармаг тауы, Әзірбайжан]]
thumb|left|Қыдыр және [[Ілияс пайғамбар''.]]
Қыдыр атаның сипаттамасы
Қыдыр (Қызыр) ата бүкіл халықтың қамқоры, оларға жақсылық жасаушы, ырыс, құт, несібе әкелуші, бақыт, береке, өмір сыйлаушы қасиет иесі, кемеңгер, әулие, көріпкел, жарылқаушы қарт. Ол Ұлыстың ұлы күнінде әр елге келіп, әр шаңыраққа соғып бата береді. Міне сондықтан әр үй Қыдыр атаның жолын күтіп, өздерінің жанын да, тәнін де, киер киім, ыдысы мен бұйымдарын да таза ұстауға тырысады. Үйдің іші-сыртын, қора-қопсыны тазартып, ағаш егіп, өсімдікке су құяды. Мұсылман қауымы мұндай үйге Қыдыр ата түнеп немесе бата беріп кетеді деп түсінген. «Қыдыр қонған», «Қыдыр дарыған» деген сөздер осындайдан шыққан.
Осы және осыған ұқсас сөздерді бұдан да басқа қазақ халқының салт-дәстүрлері мен, әдет ғұрыптары жайлы, наурызға байланысты кітаптардан кездестіруге болады.
Ал, Селезнев Г. және Селезнева А. өздерінің "Духи и души в традициях народного ислама в сибири" атты кітаптарында Қыдырға байланысты мынадай мәліметтер келтіреді: Другой яркий образ, представления о котором довольно устойчиво бытуют в деревнях Уленкуль и Черналы это Казыр-ата. Он представлялся в виде существа антропоморфного вида, старика в белой одежде с посохом. Казыр-ата мог появиться во сне и предсказать будущее, а мог явиться путнику и показать правильную дорогу. В то же время имеются сведения о том, что он невидим или предствлен в образе собаки или кошки белого цвета. Его образ двойстве-нен: он и плотен и бесплотен, и видим и невидим. В любом случае это добрый к людям дух или образ. Если кто-то видел белую кошку или собаку или кому-то было видение человека в белом, похожего на Казыр-ата, то это - доброе предзнаменование. Имеются представления, что Казыр-ата является также покровителем домашних животных: коров и лошадей.
Не подлежит никакому сомнению, что прототипом образа Казыр ата, бытующего в по-верьях тарских татар является знаменитый ал-Хадир (ал-Хидр, Хизр/Хезр/Хизыр, Хи-дир/Хызыр, Хиджир, Кидар) - распространенный персонаж устных преданий и мусульманской книжной традиции. Известный в преданиях почти всех мусульманских народов, в тюркоязычной среде он получает титул Ата - отец. В народных рассказах и общемусульманской традиции герой предстает в двойном аспекте - материально-телесном и бестелесно-духовном, сочетает в себе мифическое и событийное, действительное и чудесное. Как духовность - незрим, даритель небесных благ, воплощает плодородие; как телесность - зрим, подлинный человек, смертен, описывается как белобородый старец, путешествующий с посохом из страны в страну. По мнению исследователей, под именем ал-Хадир (Казыр-ата) скрывается сложный образ доисламского мифологического персонажа. Скорее всего, этот персонаж представляет собой собирательный образ природы во всем ее многообразии, выраженный через символику цвета, числа и т.д. (Ислам на территории…, 1999. С. 91-93).
В Средней Азии со святым Хызром повсеместно была связана земледельческая обрядность, а сам герой считался подателем изобилия. Здесь существовал обряд, согласно которому на кучу обмолоченного зерна клался кусок глины, для того, чтобы Хызр (Хыдыр) взглянул на собранное зерно или коснулся его рукой - это должно было увеличить урожай (Басилов В.Н., 1970. С. 22; Снесарев Г.П., 1969. С. 223)
"Қыдыр" сөзінің мағынасы
Арабтың "الخضر" - "Əл-Хидр" сөзіндегі "ض" - «дод» әрібінің дыбысталуы қазақ тіліндегі «д» және «з» әріптерінің дыбысталуларына бірдей дəрежеде ұқсас. Осы себепті қазақша бұл сөз кей жерлерде «қыдыр» деп жазылса, басқа бір жерлерде «қызыр» болып дыбысталған күйде жазылады.
www.fandom.com сайтындағы "YENİŞEHİR (Жаңа шаһар) WİKİ" бөлімінде Қыдыр жайлы былай делінген:
Hızır (Arapça: الخضر al Khidr; Yeşil adam), İbrâhimden sonra yaşamış bir peygamber veya veli. Avrupa ve Asya kıtalarına hâkim olan Zülkarneynin askerinin kumandanı ve teyzesinin oğludur. İsminin, Belkâ bin Melkan, künyesinin Ebü'l-Abbâs olduğu ve soyunun Nûh aleyhisselâmın Sam isimli oğluna dayandığı bildirilmiştir. Bazıları da Hızır aleyhisselâmın İsrâiloğullarından olduğunu söylemiştir. Hızır lakabıyla meşhur olmasının sebebi, kuru bir yere oturup kalktığı zaman, oranın yeşerip yemyeşil olmasıdır.
Қазақша аудармасы:
«Хызыр араб сөзі, Жасыл адам деген мағына береді. Хызыр Ибраһим а.с. пайғамбардан кейін өмір сүрген бір пайғамбар немесе уәли. Зулқарнайнның әскербасы әрі бір әпкесінің ұлы болған. Есімі Бәлка ибн Мәлкан болғандығы айтылады. Лақаб аты Әбул Аббас. Нұхтың а.с. ұлы Самның ұрпағына. Кейбіреулер Хызырдың Бәни Исраил қаумынан болғандығын айтады. Хыдыр аталуының себебі егер бір жерге отырып кейін ол жерден тұрып кеткенде, әлгі отырған жері жап-жасыл болады екен.».
Араб клубы сайтында Хыдыр есімі жайлы мынадай мәліметтер берілген:
والخضر هو النبي / إيليا بن ملكان بن عامر بن شالح بن أرفخشد بن سام بن نوح، وسبب تسميته بالخضر قيل لأنه جلس على فروه بيضاء وتحوّل لونها إلى أخضر ، وقيل إنه عندما يصلي تخضر الأرض من حوله ، وقيل لأنه يرتدي ملابس خضراء ، ويُعرف بالنبي / جرجس ..
Харлампий Баранов өзінің "Арабско-русский словарь" сөздігінде: «Хидр – пророк Илья» деген мәлімет берген.
Қыдырдың ислам деректерінде кездесуі
Мұса пайғамбар мен Хыдырдың (Қыдыр ата) оқиғасы Құран Кәрімде "Кәһф" сүресінің 60-82 аяттарында баяндалған. Бірақ Құран аяттарында Мұса пайғамбар серік болған адамның аты айтылмайды, ол жай ғана "Құлдарымыздың ішіндегі бір пенде" деп аталады.
Мұса пайғамбар ілескен адамның аты Ибн Касирдің "Қисасул әнбия (Пайғамбарлар əңгімелері)" кітабында жазылған қиссадан мəлім болады: "Имам Бұхаридің айтуынша, Убай ибн Каъб Ибн Аббастан мына хадисті келтіреді:
''«Бір күні Мұса пайғамбар Бәни Исраил қауымына уағыз айтып тұрғанда, одан: «Адамдардың ең білімдісі кім?» - деп сұрайды. Сонда пайғамбар «Мен» деп жауап береді. «Аллаһ біледі» деп айтпағандығы үшін, Аллаһ тағала Мұса пайғамбарды айыптайды. Оған уахи етіп, Аллаһ былай дейді: «Екі теңіздің қосылған жерінде бір пендем бар, ол сенен білімдірақ». Сонда Мұса: «О Раббым! Оны қалай табамын?» – дейді. Оған: «Себепке балық салып ал, балақты қай жерде жоғалтсаң, оны сол жерден табасың»,-деп жауап қайтарылады» .''
''Сонымен Мұса жолға шығып, жанына қызметкер ретінде Юшаъ ибн Нун деп аталатын бір жас баланы серік етіп ертіп алады. «Сол уақытта Мұса қызметкеріне: «Екі теңіздің қосылған жеріне жеткенге дейін тоқтамаймын немесе жаяу жүріспен жылдар өткіземін», - деді. Екеуі екі (теңіздің) құйғанына жеткен кезде, балықтарын ұмытты. Сонда (балық) ыршып түсіп теңізден жол алды» Оларда өздерімен бірге алып шыққан қуырылған балық болды. Ал екі теңіздің құйған жері деген — Қызыл теңіздің қос қапталы болатын. Аталмыш мекенге жеткенде Мұса ұйқыға кетті де, Юшаъ ояу отырды. Сол кезде әлгі қуырылған балық тіріліп, себеттен секіріп теңізге түсіп, жүзіп кетеді. Юшаъ бұл жайтты тамашалап отырды. Бірақ, Мұса оянғаннан кейін оған айтуға ұмытып кетеді. Сапарларын одан әрі жалғастырып, «екеуі ілгерілеп барған кезде, Мұса қызметкеріне: «Азығымызды әкелші. Расында бұл сапарымызда шаршадық», - деді. (Юшаъ): «Көрдің бе? Таста дем алғанда балықты ұмытқан екенмін. Маған оны айтуды шайтан ұмыттырды. Ол таңғажайып түрде теңізден жол алды»,-деді. (Мұса): «Міне, іздегеніміз осы», - деп екеуі ізінше қайта қайтты. Сонда екеуі Өз тарапымыздан мархамет беріп, Өз қасымыздан ілім үйреткен пенделерімізден бірін тапты». Екеуі осылай артқа қайтып, Хыдырды кездестірді. Ғұламалардың көпшілігі бұл кісіні пайғамбар болған дейді. «Мұса оган: «Саган үйретілген даналықтан маған да үйретуің үшін саған ерейін бе?» - деді. Ол: «Расында сен менімен бірге (жүруге) шыдай алмайсың. Ішкі сырын толық білмейтін нәрсеге қалай сабыр ете аласың?» - деді. (Мұса): «Аллаһ қаласа, мені сабырлы табасың. Сондай-ақ саган ешбір істе қарсы келмеймін», - деді».''
''Сонда Хыдыр: «Ал онда маған ілессең, өзім айтпайынша, менен ешнәрсе сұрама»,- деді». Олар осыған келісіп, Мұса Юшаъты елге қайтарып, өздері жолға шығады. «Сөйтіп, екеуі жолға шықты да, кемеге түсіп, (Хыдыр) оны тесе бастады». Ішіне су кірген кеме бата бастады. Кемедегі балықшылар ішке кірген суды сыртқа төгіп, әбігерге түсті. Хыдырдың бұлай істегеніне Мұса таңырқап: «Кемедегілерді суға батыру үшін тестің бе? Рас орынсыз істедіц», - дейді». Хыдыр: «Саған менімен бірге әсте сабыр ете алмайсың демедім бе?» - деді». Сонда Мұса Хыдырға берген уәдесі есіне түсіп: «Ұмытқан нәрсемді есепке алма. Маған ісімде қолайсыздық тудырма», - деді». Мұнан кейін олар бір жағажайға түсіп, біраз жүрген соң Хыдыр ойнап жатқан балалардың қасына келіп, олардың біреуін жығып құлатып, бауыздап өлтіріп тастайды. «Екеуі Жолға түсті. Бір ұл бала кездесіп еді, (Хыдыр) оны өлтірді». Көз алдында кісі өліміне куә болған Мұса шыдап тұра алмай: «Кісі өлтірмеген жазықсыз біреуді өлтірдің бе? Рас, жаман нәрсе істедің», - дейді». Хыдыр тағы да: «Сен менімен бірге жүруге әсте шыдай алмайсың демедім бе?» — деді». Мұса: «Егер бұдан кейін бір нәрсе сұрасам, тіпті мені жолдас қылма. Рас мен тараптан үзірге жеттің»,- деп соңғы уәдесін берді.''
''Сосын шаршап-шалдығып, қарындары ашып бір ауылға келеді. Бірақ, ол ауылдың адамдары бұларды үйлеріне түсіріп, қонақ қылмайды. Екеуі үйлеріне түсуге сұранса да, қабылдамайды. Сонда олар ауыл сыртына шығады. Қараса бір дуал қаңырап, құлайын деп тұр екен. Хыдыр барып ол дуалды түзетіп қояды. Мұса оның қонақ күтуге жарамаған ауыл адамдарының құлайын деп тұрған дуалын еш ақысыз жөндеп бергеніне таңырқап қалады. Аллаһ Тағала: «Сонда екеуі тағы жүріп, бір ауыл халқына барып, тұрғындарынан тамақ сұрады. Олар екеуін қонақ қылудан бас тартты. Сонда екеуі ол жердегі жығылғалы тұрған тамды көріп, (Хыдыр) оны жөндеді. (Мұса): «Егер қаласаң бұған ақы алар едің», - деді. (Хыдыр): «Міне, осы, мені мен сен екеуміздің арамыздың айрылуы. Ал енді саған сабыр ете алмаған нәрселеріңнің сырын айтайын. Кеме теңізге кәсіп істейтін кембағалдардікі еді. Оны ақаулы еткім келді. Өйткені, арт жақтарында әрбір (жарамды) кемені тартып алатын патша бар еді. Ал баланың мүмін әке-шешесі бар тұғын. Оның әке-шешесін бас тарттыруға, қарсылыққа мәжбүрлеуінен қорықтық. Раббылары оларға оның орнына одан да таза әрі мейірімді бір бала беруін қаладық. Ал енді дуал, бұл қаладағы екі жетім баланыкі болып, оның астында екеуіне тиесілі қазына бар еді. Сондай-ақ әке-шешелері түзу кісі болғандықтан Раббың оларға қазыналарын шығарып алуын қалады. Бұл Раббыңнан бір мархамет еді. Сондай-ақ мұны мен өздігімнен істемедім. Міне, осы сенің сабыр ете алмаған істерің»,- деді», - деп айтқан.''
''Ибн Аббастың (Аллаһ әкесі екеуіне разы болғай) тәпсірлеуінше, Хыдыр кемені тескен кезде бір патша жолында кездескен барлық кемелерді тартып алып келе жатқан болатын. Тесілген кемені көрген патша оны керек қылмастан алмай кетеді. Ал Хыдыр өлтірген балаға келсек, Аллаһ Тағала бұл баланың ержеткенде залым, кәпір, ата-анасына жәбір беруші адам болатындығын біліп, оны өлтіруге әмір етті. Сөйтіп бұл баланың орнына мүмін әке-шешесіне ізгі бір бала сыйлады. Енді оның ауыл шетіндегі қаңыраған дуалды түзетіп қойғандығын айтсақ, ол дуалдың астында бір марқұм жақсы кісінің екі баласына тиесілі қазына жатыр еді."''
Бұнымен қоса ислами деректерде сенімділік дәрежесі төмен бірақ Қыдыр туралы көзқарастарды көрсететін басқа да хадистер бар. Бұл хадистерде Қыдыр Ілияс пайғамбармен қажылық жасап, Мұхаммед пайғамбардың сахабалары заманында өмір сүреді.
Әл-Хакимнің «Әл-Мустадрак» кітабында Жабирден келесідей хадис келтіріледі: «Мұхаммед пайғамбар қайтыс болғанда оның барлық сахабалары жиналады. Сол кезде олардың арасына сақалы сұр түсті, дене бітімі мығым бір кісі кіріп келді. Әлгі кісі оларды құшақтап, жылай кетеді. Одан кейін ол сахабаларға қарап, былай дейді: «Шындығында,  барлық бәледен жұбату, шығындар мен өлімнің өтеуі Алллаһта. Алладан көмек сұрап, оған ұмтылыңдар! Қайғы-қасірет кезінде оның жанары сендерде, сондықтан өздеріңнің жанарларыңды оған тастаңдар. Расында бәленің құрбаны — жұбаныш таппаған адам!» Сосын ол кетіп қалды. Әбу-Бәкр мен Әли былай деп айтты: «Бұл болған — Қызыр — оған Алланың сәлемі болсын!»»
Әл-Хатыб пен Ибн-Асакир Әлиден хадис жеткізеді. Ол былай депті: «Мен Қағбаны тауап етіп жүргенімде, Қағбаның жабындысына сүйеніп, келесі сөздерді айтып жатқан адамды көрдім: «Уа [біреудің тілегі мен өтінішін] тыңдау сені [басқаларды] тыңдаудан алаңадатпайтын! Уа, саған жүгінетіндердің қажылық етулері ауырлық етпейтін. Өзіңнің кешірімің мен мейіріміңнің лебін бізге сыйлай гөр!». Мен одан сұрадым: «Әй, Алланың құлы! Сөздеріңді қайталашы». Ол менен былай деп сұрады: «Олар саған естілді ме?». Мен: «Иә», дедім. Ол былай деп бастады: «Қолында Қызырдың өзі бар». Демек ол Қызыр болғаны. Сосын ол жалғастырды: «Егер Алланың құлы осы сөздерді намаздан соң айтса, онда Алла оның күнәсі шаң тозаңындай, не жаңбырдағы тамшылар санындай, не ағаш жапырақтарындай болса да, барлығын кешіреді.
Әл-Байхақи өзінің жинағының, «Иман» бөлімінде Әл-Хажжаж ибн-Фарафстың сөзінен хадис келтіреді. Бірде екі ер кісі Абдуллаһ ибн-Омар қасында саудаласып жатқан екен. Олардың біреуі тым көп ант берген болатын. Оның дәл осы әрекеті кезінде олардың қасына бір кісі келіп, алдарына тұрып алыпты. Араларында ант іше беретініне былай депті: «Уа, Алланың құлы, доғар! Алладан қорықсайшы, былай көп ант ете берме. Осыншама ант етсең де, наның көбеймейді. Ант етпей қойсаң, наның азаймайды». Ант еткен кісі әлгі адамға былай деп жауап беріпті: «Өз шаруаларыңмен айналыссайшы». Ол болса, былай депті: «Менің шаруам — осы». Әуелгісі оған үш рет кет десе, ол кісі оған үш рет сол сөздерін қайырыпты. Кетейін деп жатқанда былай деген екен: «Сенімнің белгілерінің бірі сені қорқытып немесе қызықтырып өтірікке көндіргенде, шындықты таңдауың екендігін білгейсің! Істеріңді сөздеріңнен артық етпе!». Сосын ол кетіп қалды. Абдуллаһ ибн-Омар [ант ішкен кісіге] былай деген екен: «Оны қуып жетіп, сөздерін жазып ал!». Ол әлгі кісіге жолығып: «Уа, Алланың құлы! Алла саған мейірім еткей, осы сөздеріңді маған жазып берші!» — депті. Ол осы сөздерін оған жаттағанша қайталап беріпті. Содан соң (ант ішкен кісі) мешітке аяғы кірмейінше жолмен жүре беріпті. Ол былай деген екен: «[Қалай екенін] білмеймін — бірақ жер осы сөздерді айтып, аспан айқара ашылды». Әрі қарай ол Әзірет Қызыр мен Ілиясты көргендей болғандығын айтты.
Өзінің «Муснадында» Харис ибн-Усама иснады Анасқа жететін хадисті  келтіріпті. Ол былай айтқан екен: «Алла елшісі Мұхаммед былай деген: «Әзіреті Қызыр — теңізде, ал Әзіреті Ілияс — құрлықта. Әр түн сайын олар Зұлқарнайын салдырған Румда кездеседі. Адамдар және Йажуж бен Мәжуж арасында болады». Әзіреті Қызыр мен Ілияс әр жыл сайын ұмра мен қажылықты өтеп, қасиетті Зәмзәм бұлағынан оларға келесі жылға дейін жететін бір ұртам су ішеді.
Әл-Акили мен Ибн-Асакир Ибн-Аббастан жеткізген хадисті келтіреді. Онда Мұхаммед пайғамбар былай депті: «Әзіреті Қызыр мен Ілияс әр жыл сайын қажылықта кездесіп, бір-бірінің бастарын қырып, келесі сөздерді айтады: «Алланың атымен! Алланың қалағаны! Тек Аллаһ қана жақсылықты береді! Алланың қалағаны! Тек Аллаһ қана жамандықты қайтара алады! Алланың қалағаны! Барлық игіліктер мен нығметтер тек Алладан ғана!»». Ибн-Аббас айтыпты: «Кімде-кім осы сөздерді оянғанда немесе кешке жатарда үш рет айтса, Алла оны оттан, тоналудан, суға батып кетуден, шайтаннан, зұлым патшадан, жылан мен сарышаяннан қорғап қалады».
Ибн-Асакир иснады Мұхаммед ибн-Манкадрға жететін хадис келтіріпті. Ол былай айтып беріпті: «Омар ибн-Әл-Хаттаб жаназа намазын өтейін деп жатқанда бір құпия дауыс артынан оған сыбырлап: «Намаз оқуға асықпа, бізге үлгеруге мұрша бер — Алла саған мейірім етсін!». Омар ибн-Әл-Хаттаб ол кісі қатарға тұрмайынша күтіпті. Омар тәкпір айтып, онымен қоса қалған ер кісілер де айтқан екен. Әлгі дауыс: «Оны қатты жазаласаң, ол қарсы шығады. Ал егер кешірсең, ол сенің мейірімің мен аяушылығыңды күтеді». Омар мен барлық жұрт дауыс қатқан адамға қарады. Мәйітті көмген соң, әлгі адам қабірдегі жерді тегістеп, былай депті: «Ариф» («нұрланған», жоғарғы дәрежелі сопы), салық жинаушы, қазына сақшысы, жазушы немесе күзетші болмасаң да, бақытты екенсің — қабір иесі». Омар ибн-Әл-Хаттаб: «Оны маған әкеліңдер! Оның осы дұғасын қайдан  алғанын сұрайық». Бірақ әлгі адам көздерінен ғайып болыпты. Бәрі қарауға кірісіп, оның табаны қалдырған ізі шынтақтың ұзындығына тең екендігін көріпті. Сонда Омар ибн-Әл-Хаттаб айтыпты: «Алламен ант етейін, бұл Мұхаммед пайғамбар айтқан Әзіреті Қызыр болған».
Ибн-Асакир иснады Әл-Аузағи арқылы Макғулиға жететін хадис келтіріпті. Ол болса, Уасиләт ибн-Әл-Аскағидың келесі сөздерді айтқанын естіпті:
«Бірде біз Алла елшісі Мұхаммед пайғамбармен  бірге Табукқа жорық жасадық. Біз Жизам өңіріндегі Әл-Хаура деген жерде едік. Бізді қатты шөл қысқан болатын. Бір кезде біз жаңбыр жауған жерге шығып, алдымызда ішінде екі өлексе жатқан жаңбыр суының шалшығы көрінді. Аңдар өлексе етінен жеп болған соң шалшықтан су ішіп жатқан. Біз Мұхаммед пайғамбардан  сұрадық: «Уа, Алланың елшісі, мынау өлімтікті аңдар жеген». Ол жауап берді: «Иә, бірақ осы екі мәйіт таза, олар аспан мен жерден жаратылып, оларды еш нәрсе бұза алмайды. Аңдардың (судан болған) несібесі — іштерінде, біздің несібеміз — бізге болмақ».
Түннің үштен бір бөлігі өткенде біз кенеттен мұң мен қайғыға толы дауыстың айғай салғанын естідік: «О құдайым! Мен Мұхаммед пайғамбардың  үмбетінен — кешірілген және нығмет жасалған үмбеттен, жауап берушісі бар үмбеттен болуымды нәсіп ете гөр!». Мұхаммед пайғамбар  келесідей бұйырды: «Әй Хузайфа мен Анас! Мынау шатқалға барып, бұл не дауыс екенін біліңдер!».
Әлгі жерге шыққанымыз сол еді киімі қардан ақ адамды көрдік. Оның жүзі мен сақалы да ақ түсті еді. Мен [Хузайфа]  оның жүзі киімінен ағырақ па, әлде керісінше ме түсінген жоқпын. Ол бізден екі, тіпті үш қарысқа ұзынырақ болатын. Біз онымен сәлемдестік, ол да солай істеді. Сосын ол былай деді: «Қош келдіңдер! Сендер Алла елшісі  елшілерісіңдер». Біз иә дедік. Сосын біз: «Алла саған мейірім еткей — сен кімсің?», — деп сұрадық. Ол: «Мен — Ілияс, пайғамбармын. Мен Меккеге жетейін деп жолға шығып, сендердің әскерлеріңді көріп қалдым. Сонда алдында Жебірейіл періште, артында Микаил періште бар періштелердің әскеріндегі бір жауынгер маған: «Бұл адам сенің бауырың, Алла елшісі! Оны қарсы алып, сәлем бер!» — деп айтты. Сендер екеуің қайтып, оған менің сәлемімді жеткізіңдер. Оған менің сендердің әскерлеріңе баруымның қажеті жоқ деп айтыңдар. Түйелер менен шошып, ал мұсылмандар менің бойымнан зәре-құттары қашып кетуден сескенемін. Бұл менің сендер сияқты жаратылмағанымнан. Ол маған келсін деп айтыңдар». Хузайфа мен Анас оның қолын қысып, онымен амандасты.
Сосын Әзіреті Ілияс Анас туралы сұрады: ««Бұл кім?». Хузайфа ибн-Әл-Йаман оның Алла елшісінің  сахабасы екендігін айтты. Әзіреті Ілияс оған сәлем берді. Сосын ол былай деді: «Алламен ант етемін, оны бүкіл жерге атақты қылатын аспан олжасына лайықты адамды аспан мекендеушісі Алла елшісі Мұхаммед пайғамбардың  сахабасы деп аталады». Хузейфа сұрады: «Сен періштелерді кездестіресің бе?». Ол былай деді: «Мен оларды жолықтырмайтын күн жоқ. Олар маған, ал мен оларға сәлем береміз».
Сосын бізге Мұхаммед пайғамбар  келді. Ол бізбен бірге алға шатқалға кіргенше қозғалып, оның жүзі жарықпен  нұрланды. Әзіреті Ілиястың жүзінен бір жарық шыққан екен, ал оның киімі күн сияқты жарқырап тұрды. Алла елшісі былай деді: «Тыныш!». Біз Мұхаммед пайғамбарға  бес қарысқа жақындадық. Мұхаммед пайғамбар  Әзіреті Ілиясты ұзақ құшақтады. Сосын олар отырды. Кенет біз түйедей дәу құсқа ұқсаған бір ақ түсті жаратылысты көрдік. Ол пайғамбардың  айналасында қанаттарын сермеп э, айналып жүріп, онымен біздің арамызда орнықты.
Біз сұрадық: «Сен қайдан келе жатырсың?». Әзіреті Ілияс жауап берді: «Румия елі жағынан. Мен мұсылмандар арасынан болған бір халықпен соғысып жатқан періштелер әскерінде болдым». Біз сұрадық: «Сен келеген жерге дейін қанша уақыт жүру керек?». Ол жауап берді: «Төрт ай. Мен ол жерден он күн бұрын кетіп қалдым. Мен Меккеге дейін жеткім келеді. Мен ол жерде жылына бір рет маған келесі Меккеге келуіме дейін бір жыл бойына жететін суды ішемін».
Біз одан сұрадық: «Ең күшті шайқастар қайда өтіп жатыр?». Ол былай деді: «Шамда (Сирия мен Ливан), Иерусалимде, Мағриб пен Йеменде. Мұхаммед пайғамбардың  мен баспаған кіші және үлкен мешіті жоқ».
Біз одан сұрадық: «Сен Әзіреті Қызырмен қашан кездескен едің?». Ол жауап берді: «Бір жыл бұрын біз Меккеде қажылық кен кездестік. Ол маған: «Сен менен бұрын Мұхаммед пайғамбармен кездесесің. Оған менен сәлем айт деді». Ол Мұхаммед пайғамбарды құшақтап, жылап жіберді. Сосын біз оның қолын қысып, оны құшақтадық. Ол қайтадан жылады, біз де жыладық.
Біз ол бір ауыр салмақ сияқты аспанға көтерілгенше қарап тұрдық. Біз Мұхаммед пайғамбарға: «Уа Алла елшісі! Біз кереметті көрдік. Ол аспанға түсіп кеткендей болды!». Пайғамбар жауап берді: «Ол періште қанаттарының арасында ол оны қалаған жеріне дейін жеткізгенше болады».[10]
Қыдыр атаны шариғи көзқараспен сараптау
Халық арасындағы Қыдыр ата жайлы аңыз-əңгімелерді зерделесе, ол байырғы заманнан бері өмір сүріп келе жатқан ұлы әулиелер қатарынан екендігін, жан мен тән сыйлаушы, мәңгі өмір сүретін секілді екендігін аңғарса болады. Енді осы нәрселердің исламға қаншалықты жақын екендігін зерттеп көрелік.
Қыдыр атаның есімі пайғамбарлардың қатарынан кездеседі. Мұса пайғамбар мен Хыдырдың қиссасы Құран Кәрімде келген атақты қиссалардың бірі. Құран аяттарына сүйенер болсақ, Хыдыр өздігінен іс атқармаған. Әрі Аллаһ тағаланың ең білімді пенделерінен. Жақсы іс атқарушы болып та есептеледі. Дегенмен әулие, көріпкел, жан мен тән сыйлаушы секілді сипаттары жоқ.
«Əулие» араб тіліндегі «уәли» сөзінің көпше түрі. «Уәли» қазақ тілінде "дос", ал «әулие» "достар" деген мағына береді. Жалғыз адамға әулие сөзінің өзін қолдану қате болып есептеледі. Себебі ол көптік мағынадағы сөз.