cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оттекті тұздар
Комплекеті аниондардъщ формасы көбінесе үшкіл немесе төрткүл (тетраэдр) болып келеді. Мысалы, үшкіл комплексті аниондар мыналар: [NO3]1-, [СO3]2-, [JО3]1- [ВO3]3-; тетраэдр комплексті аниондар: [СrO4]2-, [SO4]2-, [РO4]3- , [AsO4]−3 , [SiO4]4-.
Дереккөздер
Санат:Минералогия
NGC 1955
NGC 1955 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL+EN типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1826 жылы 3 тамызда Джеймс Данлоп астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1955 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC121, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Қаражал (қала)
Қаражал - Ұлытау облысына қарасты қала (8 маусым, 2022 жылдан), Жәйрем-Атасу арнайы экономикалық аймағының орталығы.
Географиялық орны
Атасу аңғарының сол жағында. Жезқазған қаласының шығысында 200 км.
Бірінші тарихы
Іргесі 1939-1940 жылдарда кен рудасын игеруге байланысты қаланған. 1950 жылдан жұмысшы поселкесі. Халқы 30 мыңнан астам (2005). Экономикасының негізін кен өндіру өнеркәсібі құрайды: Қарағанды металлургия комбинатының шикізат базасы, Атасу рудалы ауданының кен басқармасы осында. Қаланың салынуы мен дамуы Атасу марганец кендерінің игерілуімен тығыз байланысты. 1942 ж. Қ-да Атасу геол. барлау эқспедициясы құрылды. 1956 ж. Қарағандыға Атасу кені тиелген алғашқы эшелон жөнелтілді.
Инфақұрылымы
Қаражалда кеншілер мәдениет үйі, кинотеатр, бірнеше мектеп, кәсіптіктехникалық училище, аурухана, емхана, стадион т. б. мөдениағарту орындары бар. Қала маңында жоғары сапалы радонды бүлақтар жиі орналасқан.
Екінші инфақұрылымы
Қаланың инфрақұрылымында 2 бала бақша, 7 мектеп, қалалық аурухана мен емхана, 9 дәрігерлік амбулатория, 5 кітапхана, кеншілер мәдениет сарайы, кинотеатр, стадион т.б жұмыс істейді. Қала маңында жоғары сапалы радонды бұлақтар мен шипалы балшық қоры бар.
Дәмді ауылдық округі
Дәмді ауылдық округі – Қостанай облысы Науырзым ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қаражал (қала)
Дереккөздер
Санат:Қаражал (қала) Санат:Қаражал қалалық әкімдігі елді мекендері
Дәмді ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Дәмді, Мереке, Қайғы ауылдары кіреді. Орталығы – Дәмді ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1245 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Науырзым ауданы ауылдық округтері
Вирджиния Раджи
Вирджиния Раджи (Virginia Raggi; 18 маусым 1978, Рим) — итальяндық саясаткер, Рим мэрі (2016 жылдан). Рим мэрлігінде алғашқы әйел мэр.
Нантуе
Нантуе (Nantouillet) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,00 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 266 адамды құрады. Халық тығыздығы — 53,2 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Гримм заңы
thumb|250px|Братья Гримм Гримм заңы Закон Гримма — үндіеурогіалык және германдық шуыл дыбыстардын 1818 жылы Р.К.Раскашкан, 1822 жылы Я. Гримм жүйеге келтірген тұрақты сәйкестігі. Гримм заңы салыстырмалы-тарихи тіл білімінің алғашқы жетісгігі болып табылады. Бірақ шуыл дауыссыздардың жылжу мерзімі, оның себебі, фонологиялық мәні, фонетикалық механизмі әлі даулы. Тегінде, Гримм заңы тек герман тілдерімен шектелмейтін жалпы үндіеуропалық құрылым дамуынан туған тарихи процесті білдіруі мүмкін. Жалпы үндіеуропалық дауыссыздар жүйесін жаңадан қайта жанарту үстінде (Т. В. Гамкрелидзе, Вяч. Иванов) Гримм заңы қайта қаралуы мүмкін.
Лыкавица (Пловдив облысы)
Лыкавица (Лъкавица) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Лыки қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 26 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4241. Телефон коды — 03052. ЕКАТТЕ коды — 44447.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Ай-Ворт-Юган
Ай-Ворт-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ворт-Юган өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Қабанбай халық театры
Қабанбай халық театры - бұрынғы Алакөл ауданы, Екпінді ауылында (1983 ж) ұйымдастырылған шығармашылық ұжым. "Қозы Көрпеш—Баян сұлу" спектаклін өнер сахнасына шығарғаннан кейін ол "халық театры" ататына ие болды. Репертуарында ауылықұнанбаевтың, М.Әуезовтің және т.б. ақын-жазушылардың шығармаларынан алынған қойылымдар бар. Қабанбай халық театры жастардың өнерге қызығушылығын арттыруға өзіндік үлес қосып жүрген ұжым.
Ай-Ворт-Юган
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Қабанбай халық театры
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театрлары
Ай-Ворт-Юган
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мечетка (Үлкен тармағы)
Мечетка (Мечетная) — Ресейдегі өзен. Ростов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Большая өзенінің сол жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фрикциялық муфта
thumb|Фрикциялық муфта Фрикциялық муфта (Frictio - үйкелу). Екі білікті бір-бірімен жалғастыратын механизм, ол бұралу моментін жетекші және жетектегі жартылай муфталардың пластиналары немесе дискілері арасындағы үйкеліс күші есебінен жүзеге асырылады.
Дереккөздер
Санат:Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері
Қазба көмірлердің микроқұрылымдары
Қазба көмірлердің микроқұрылымдары - микроқұрамбөліктердің жиынтығы, таралуы және сандық қатынасы. Микроқұрамбөліктер таралуы біркелкі және әркелкі (микроқабаттылықты) қазба көмірлердің микроқұрылымдары ретінде бөлінеді. Қазба көмірлердің микроқұрылымдары көмірлердің петрографиялық типтері еияқты витрендік, кларендік, дюренкларендік, кларендюрендік, дюрендік және фюзен-семифюзендік болып бөлінеді. Микроқұрамбөліктердің өлшеміне қарай қазба көмірлердің микроқұрылымдары фрагменттік (микроқұрамбөліктердің ұзындығы >0,1 мм) және атриттік (<0,1 мм) болып ажыратылады.
Дереккөздер
Санат:Геология
IC 2316
IC 2316 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2316 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Жоғарғы Узун-Су
Жоғарғы Узун-Су — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Батпаққа сіңіп, арнасын жоғалтады орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда, Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Пульсано
Пульсано (Pulsano) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Таранто провинциясында орналасқан.
NGC 6422
NGC 6422 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Пульсано
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 549 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 560 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 74026.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Trifone e Madonna dei Martiri (si festeggia anche la Madonna di Lourdes).
NGC 6422
Ашылуы
Бұл нысанды 1883 жылы 1 тамызда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6422 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 60558, MCG 11-21-15, ZWG 321.26.
Пульсано
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
NGC 6422
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Қарақойтас (ауыл)
Қарақойтас — Абай облысы Жарма ауданы, Жарма кенттік әкімдігіне қарасты ауыл.
Географиялық орны
Ауыл орны аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 125 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 71 адам (41 ер адам және 30 әйел адам) болса, 2009 жылы 65 адамды (35 ер адам және 30 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Россошка (Печеньга тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Каскад таулары
Каскад таулары (Cascade Range) – Солтүстік Америкада, Кордильера тауларының батыс белдеміндегі жота.
Географиялық орны
thumb|left|120px|Каскад тауларының картасы Негізінен АҚШ-та, солтүстік бөлігі Канадада орналасқан. Ұзындығы 1167 км-ге жуық. Солтүстік мен батысы жағалаулық жоталармен (Фрейзер өзеннен бастап), оңтүсітігінде Сьерра–Невада тауларымен шектелген.
Жер бедері
Таулардың шығыс беткейлері тік, құлама шатқал түзейді, батысы көлбеуленіп жағалаулық жоталарға ауысады.Тау өңірінде ұлттық саябақтар орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Кристалдық және жанартау жыныстарынан түзілген. Бірнеше сөнген және әрекетті жанартаулар (Рейнир, 4392 м, Шаста, 4317 м) бар.
Климаты
Климаты қоңыржай теңіздік. Қыс айларының жылдық орташа температурасы солтүстік бөлігінде –6°С, оңтүстігінде 6°С, жаз айларындағы орташа температура солтүстігінде 22°С, оңтүстігінде 26°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. жоталардың батыс беткейінде 2000 мм, шығысында 800 – 1000 мм.
Су торабы
Ірі өзендері: Фрейзер (солтүстігінде), Колумбия (орта бөлігінде) және Сакраменто (оңтүстігінде). Өзендер меридиандық бағытта орналасқан тау жоталарын тесіп кесе көлденең (әсіресе, Колумбия өзені) ағады және олар бірнеше саты құрайды. Таудың Карпат тауы аталуы да осыдан. Кейбір жылдары мұз ерігенде қатерлі сел жүреді. Тауларда көптеген мұздық және жанартаулық көлдер бар. Шелан көлі (тереңдігі 500 м) маңында биіктігі 1000 м-ге дейінгі тік жартастар кездеседі. АҚШ-тағы ең терең көл – Орегон (тереңдігі 608 м) орналасқан.
Килехма
Килехма — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ихалица өзенінің оң жағалауынан 44 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Паго-дель-Валло-ди-Лауро
Паго-дель-Валло-ди-Лауро (Pago del Vallo di Lauro) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Авеллино провинциясында орналасқан.
Хардинг (Миннесота)
Хардинг (Harding) — Миннесота штатының Моррисon округіне жататын АҚШ қаласы.
Паго-дель-Валло-ди-Лауро
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1723 адамды құрайды. Халық тығыздығы 431 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 83020.
Хардинг (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 125 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.5 км² шамасында. FIPS коды — 27-27098.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Паго-дель-Валло-ди-Лауро
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant Antonio. Жыл сайынғы мерекесі — 13 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Эшлэнд (Огайо)
Эшлэнд (Ashland) — Огайо штатының Ashland округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 21249 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 26.9 км² шамасында. FIPS коды — 39-02568.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Этгерслебен
Этгерслебен (Etgersleben) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 798 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 89 090. Муниципалитеттің басшысы — Андрé Кулак.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Прачеди
Прачеди - Будданың және әулие адамдардың қасиетті заттары сақталатын тайлық құрылыс; кейініректе — мазарлар немесе ескерткіштер.
Балапан қаз
Тарихы
"Балапан қаз" әні туралы жалғыз ғана дерек Шығыс Қазақстан облысының Күршім ауданына қарасты Пугачев ауылының тұрғыны, домбырашы Қилыбаев Арғынбек ақсақалдан жеткен. Арекеңнің айтуында "Балапан қаз" әнін Найман еліне келін болып түскен керей қызы шығарған. Бұл қыз ата-анасының оң жағында отырғанда сүйген жігітінен екіқабат болып қалса керек. Ол кез құдандалықты кие тұтып қалыңдыққа ие болатын заман ғой, керей қызы аяғы ауыр қалпында ұзатылады. Кейін перзентті болған керей қызы көкірегіне қамалған мұңын бесік жыры етіп айтады екен. Содан, былайғы жұртқа жайылған. Өкініштісі, әннің сөзі ұмыт болып, ел есінде "Е-е-й, ахау сабаз, Ұшырдым ұясынан балапан қаз" деген қайырмасы ғана қалған. Ел жадындағы жақсы әннің қайта жаңғыруына өзіндік үлес қосып, жаңадан сөзін жазып, "Балапан қаз" әніне екінші  өмір сыйлаған адам — көрнекті ақын, драматург, Моңғолия Жазушылар одағының лауреаты Арғынбай Жұмажанұлы. А.Жүмажанұлы 1929 жылы Моңғолиядағы қазақ аймағының Тұлбакөл деген жерінде туып, 1994 жылы Қазақстанда, Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүние салды.
1973 жылы Тұлба сұмынның Баян-Өлгийдегі мәдени күндері өтеді. Бұл шараның ойдағыдай өтуіне Арғынбай Жұмажанұлы белсене атсалысып, концерттік бағдарламаларға тікелей бас-көз болады. Жаңадан арнайы ән-күйдің шығарылуына, драмалық қойылымдардың көрсетілуіне күш салады. Осы жолы ел жадында сақталған "Балапан қаз" әніне салып айту ұшін арнайы төрт шумақ өлең жазады. Сөйтіп, мәдени күндердің беташары ретінде "Балапан қаз" әні Арғынбай шығарған жаңа мәтінмен алғаш рет айтылады. Әнді киномеханик Қапсөк деген жігіт айтады. Әннің де, мәтінінің де жұрт көңілінен шыққаны сонша, сол күндердің өзінде-ақ бүкіл Өлгий қаласы жастарының сүйіп айтатын әніне айналады.
"Балапан қаз" әнінің Арғынбай Жұмажанұлы шығарған мәтіні бұл кісінің 1979 жылы "Меңдікөл" деген атпен Өлгийде жарық көрген жыр кітабының 12-13 беттеріне басылды. Өлеңге "Бұл өлке" деген тақырып берілген. Тақырып астында "Халық әні "Балапан қаз" әуенімен" деген тақырыпша бар. Өлеңнің мәтіні мынандай:
Қайырмасы:
Көз көрген азаматтардың айтуында Арғынбай Жұмажанұлы бұл өлеңнің екінші шумағындағы алғашқы екі жолын кейін былай өзгерткен:
"Балапан қаз" әнін қазақстандық әншілердің ішінде алғаш айтушы Жанар Айжанова. Жанар бұл әнді 1991 жылы Моңғолияға барғанда үйреніп қайтқан. Кейін "Балапан қаз" әнін Роза Рымбаева, Бағдат Сәмединова сияқты жез таңдай әншілеріміз де келістіре шырқады. Ал, "Көшпенділер" фильмінде "Балапан қаз" әнін белгілі әнші Ұлту Қабаеваға айтқыздық. Ұлтудың айтуындағы далалық табиғилық және әннің иірім-қайырымына, саз-сарынына сәтті нақыс дарытып айтушылық бізге ден қойғызды.
Дереккөздер
Санат:Қазақ әндері
Жезқазған
Қала аумағы 1,8 мың шаршы километрге тең. Қала халқының саны 2007 жылғы 1 қаңтар санағы бойынша 97,3 мың адамды құрады.
Қалалық әкімшілікте 3 ауылдық округ, 18 ауылдық елді мекен бар. Қалада 2007 жылға 1 қаңтар күнінің санағы бойынша 1133 шаруашылық жүргізуші субъекті тіркелген, оның ішінде 13 ірі, 58 орта, 1062 шағын субъектілер.
Географиясы
Жезқазған қаласы байырғы Сарыарқа жерінде орналасқан, негізгі аумағы кең байтақ, көз жетпес даланы құрайтын жазықтық пен алқаптардан тұрады. Сол себептен, Сарыарқа ерте заманнан бері көптеген халықтар арасында «Ұлы дала» деген атқа ие болған.
Жақын орналасқан анағұрлым үлкен таулардың бірі – Ұлытау (1195 м), Ұлытаудың таулы беткейінен Қаракеңгір өзені мен оның тармақтары, сондай-ақ, Сарыкеңгір, Сарысуға құйылатын Жыланды және Жезді өзендері өз бастауын алады. Бұл мыс аймағы. Шөптесінді жамылғысында астық-жусанды, жусан және жусанды-тұзды кешендер ашық қоңыр және қоңыр топырақ бетінде үйлесім тапқан.
Жануарлар әлемі өте бай. Сүтқоректілердің 60 түрі, құстардың 200 түрі, балықтың 20 түрі бар. Қасқыр, түлкі, қарсақ, күзен, борсық, ақкіс, аламан, ақ қоян кеңінен таралған. Су қоймаларында ондатр бар.
Тарихы
Жезқазған — Қазақстанның мысты қазынасы. Қала тарихы комбинаттың тарихымен тікелей байланысты. Жезқазғанның алғашқы тұрғындары құрылысшылар мен кеншілер болды.
Байырғы қазақ жері өзінің жер асты байлығымен белгілі болған. Жезқазған мысты кен орны адамзатқа 3000 жыл бұрын белгілі болған. Бұған куә көптеген ашық жұмыстар кесіндері, балқыту пештері, жыныстар мен кен үйінділері. Бұрынғы кен қазушылар жер қойнауынан 2 миллион тоннадан аса жоғары сапалы мыс кенін шығарған. Уақыт өткен сайын мұндай өндірулер азайған. Сонау жылдардан халықтың жадында сақталып, бүгінге жеткені жергілікті жер атауы – Жезқазған.
Ғасырлар жылжып өтті. 1771 жылы Орталық Қазақстанға барон Траубенбергтің экспедициясы келді. Экспедицияға қатысушылардың бірі капитан Николай Рычков өзінің күнделігінде былай деп жазған: Ұлытаудың айналасында сол елді мекендеген байырғы тұрғындар қазған көптеген мыс кен орындары, сондай-ақ, алтын мен күміс кендерінің белгілері де табылды. Траубенберг экспедициясы нәтижесінің қызығушылық тудырғаны сондай Жезқазған аумағына тағы да бірнеше зерттеушілер келді. Кен орнын пайдалануды бастауға ниет білдіргендер де болды.
1847 жылы екатеринбургтік көпес Николай Ушаков малшы Батыр Бақасынның мыс белгілері байқалған үлкен аумақ жерін 400 сомға жалдады. Ушаковтың да, одан кейінгі Рязановтардың да мысқа бай өлкені зерттеуге және оны өндіруге қажетті жеткілікті қаражаты болған жоқ. Жезқазған, Ресейдің басқа да көптеген пайдалы қазбалы кен орындары сияқты ХХ ғасырдың басында шетел акционерлік капиталының қолына тиді.
1909 жылы ағылшындар Рязановтан Жезқазған кен орнын сатып алды және 1913 жылдың көктемінде Қарсақбайда мыс балқыту заводы мен байыту фабрикасын салу үшін дайындық жұмыстарын бастады.
Ағылшындарға теміржол салу тиімді болған жоқ. Құрылысқа қажетті жүк Қарсақбайға 400 шақырым жердегі Жосалы станциясынан түйелермен жеткізілді. Түйелермен жеткізу мүмкін болмаған жағдайда жабдықтар «керуенмен» жіберілді. Жосалы станциясынан Қарсақбайға қарай ұзындығы 13 шақырым рельс жолы салынды. Оған бес паровоз бен 278 вагон тіркелді. Құрам 13 шақырымға ғана жүре алатын, одан соң жол бұзылып, алдыңғы жағына қайта төселетін. 1917 жылдың қазанында үш жыл жол жүрген «керуен» Қарсақбайға келді.
Қазан төңкерісі жергілікті болсын, шетелдік болсын капиталистердің билік жүргізуіне тыйым салды. Халық өз байлығына ие болды.
Азамат соғысынан кейін 1925 жылдың маусымында Атбасар түсті металдар тресі құрылды, оған Қарсақбай комбинаты, ал, 1928 жылдың қарашасында Қарсақбай мыс балқыту заводы алғашқы өнімін берді.
Осы кезде Жезқазғанның аумағында геологиялық зерттеу жұмыстары кең етек алды. Жер қойнауын зерттеушілердің мәліметтері негізінде КСРО Ғылым академиясының ғылыми сессиясы 1934 жылдың қарашасында Жезқазған мысты кен орнын қоры бойынша еліміздегі бірінші кен орны деп таныды.
Мысты өңірді табысты игеру үшін ең алдымен көлік проблемасын шешу қажет еді. 1935 жылдың жазында теміржол трассасына қаражат қарастырыла бастады, келесі жылы оның құрылысы басталып та кетті. Қазан төңкерісінің ХХ жылдығын мерекелеу қарсаңында ұзындығы 400 километр енді теміржол Жезқазғанға дейін жеткізілді. Сонымен қатар, Жезқазған комбинатының құрылысына дайындық жұмыстары да қарқынды жүргізілді.
1940 жылы «Покро-орталық», «Петро-орталық» қуатты пайдалану шахталарының және су қоймасының құрылысы басталды. Комбинат өркендеп, дамыды, онымен бірге 1938 жылы негізі қаланған құрылысшылар кенті де өсіп, көркейе түсті. Жаңа үйлер, мәдени және тұрмыстық мекемелер салынды, Жезқазған өнеркәсіп ауданында ауыл шаруашылығы өндірісі ұйымдастырылды.
Нацистік Германияның Кеңес Одағына шабуылы Үлкен Жезқазғанның құрылысын тоқтатты. Жезқазғандықтардың барлық күш-жігері өнім шығаруды көбейтуге бағытталды. Ұлы Отан соғысы жылдарында мыс кенін өндіру бірнеше есе өсті.
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезеңінде жұмысшылардың, инженерлік-техникалық қызметкерлер мен қызметшілердің жанқияр еңбегі үшін Жезқазған комбинатына Мемлекеттік қорғаныс комитетінің ауыспалы Қызыл туы 16 рет тапсырылды. Бұл ту Отан алдындағы еңбегі үшін комбинатқа мәңгілікке қалдырылды.
Ұлы Отан соғысының жеңіспен аяқталуынан кейін комбинаттың кешенді дамуы жаңа қарқынға ие болды. 1947 жылы Жезқазған байыту фабрикасының құрылысы басталды, оның үш секциясы 1954 жылы пайдалануға берілді. 1955 жылы мыс-қорғасын кенін қайта өңдеуге арналған төртінші секция қатарға қосылды.
Соғыстан кейінгі он жыл ішінде, 1945 жылдан бастап 1955 жыл аралығында 6 шахта салынып, пайдалануға берілді.
Үлкен Жезқазған адам танымастай өзгерді. Он жыл ішінде 108 мың шаршы метр тұрғын алаң, Мәдениет сарайы, 4 орта мектеп, 8 бала бақша, бірнеше аурухана мен дүкен, нан заводы, 100 километр теміржол, 150 мың шаршы метрден аса бетонды жол, 215километр су және кәріз құбырлары салынды, темір бетон өнімдері заводы мен екі асфальтбетон заводы салынды.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1954 жылғы 20 желтоқсандағы жарлығымен 30 мыңнан астам тұрғыны бар Үлкен Жезқазған жұмысшылар кенті Жезқазған қаласы болып қайта құрылды.
Жеті жыл ішінде екінші байыту фабрикасы, жылу электр орталығы, бірнеше шахта, оның ішінде, ашық жұмыстардың ірі карьері №55 алып шахта іске қосылды. Сондай-ақ, ет комбинаты, сүт зауытты, ұн тарту комбинаты, тоқыма-тігін фабрикасы салынды. Көп қабатты үйлердің тұрғын алаңы 383 мың шаршы метрді құрады.
Білім және мәдениет жүйесі дамыды. Жезқазған алғашқылардың бірі болып теледидарды игерді. Қарағанды политехникалық институтының кешкі факультеті ашылды, ол 1992 жылы тау-кен технологиялық институты болып қайта құрылды. Кейін осы институт пен Жезқазған педагогикалық институты базасында қазіргі О.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті ашылды.
1973 жылы Жезқазған жаңадан құрылған Жезқазған облысының орталығы болды. Қала Ұлытау ауданының қалыптасуына үлкен көмек көрсетті. Жезқазған мыс балқыту заводының құрылысы аяқталды, №3 байыту фабрикасы салынды, жаңа алып шахталар іске қосылды.
Тәуелсіз Қазақстанның нарықтық экономикасын қалыптастыру кезеңінде барлық қосалқы кәсіпорындарымен қоса тау-кен металлургиялық кешенін сақтап қалу, қалпына келтіру және одан әрі дамыту үшін күрделі қаржы салымын тарту мәселесі тұрды. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ұлттық экономиканы қалпына келтіру, тұрақтандыру және көтеру стратегиясына сәйкес республикамызға шетел инвесторлары шақырылды. Әлемдік экономикалық жүйеге белгілі оңтүстік Кореялық «Самсунг» фирмасы стратегиялық әріптеске айналды, ол 1995 жылы 200 млн. аса АҚШ долларын бөлді. Бұл Жезқазғанның басты кәсіпорнының өмірін түбегейлі өзгертуге себеп болды. Жезқазғандық кеншілер, байытушылар мен металлургтер қысқа мерзім ішінде қалыптасқан жағдайдан шығудың жаңа мүмкіндіктеріне ие болды, ал, тау-кен ісінде қайта жабдықтау жүргізілді. 1998 жылы «Қазақмыс» корпорациясы толықтай өндірістік бағдарлама бойынша жұмыс істеді. Ерекше тапшы шикізат пен металл шығаратын «Жезқазған түсті металл» мемлекеттік кәсіпорны да жұмыс істей бастады.
Халқы
2006 жылы халықтың 1000 тұрғынына жалпы коэффициенттері: туу – 16,73; өлім – 10,88 және табиғи өсім – 5,85
Экономикасы
thumb|250px| «Қазақмыс корпорациясы» 2006 жылғы қаланың ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны, Сәтбаев қаласында «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС және Ұлытау ауданының Қарсақпай кентінде жұмыс істейтіндерді есепке алғанда, 45175 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы – 39511 теңге.
2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 210886,1 млн. теңгені құрады.
Жылдық деректер бойынша 2006 жылғы негізгі капиталға инвестициялар 16057,8 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемге 103,6%-ды құрайды. Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 1655,5 млн. теңгені немесе 2005 жыл көлеміне 163,9%. 2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 8678,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 3314,7 млн теңге.
Өндірісі
Қаланың негізгі экономикалық бағыты түсті металлургия, машина жасау және металл өндеу, энергетика және тағам өнеркәсібі.
2006 жылғы астыққа 1,1 мың га ауыл шаруашылығы дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде картоп 0,8 мың га; көкөніс 0,2 мың га. Осыдан 2006 жылы 11,6 мың тонна картоп, 4,9 мың тонна көкөніс-бақша дақылдары, 1,1 мың тонна ет (тірі салмақта), 4,0 мың тонна сүт, 4671,2 мың дана жұмыртқа өндірілді.
2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 6,9 мың бас, қой мен ешкі – 22,5 мың бас,шошқа – 4,3 мың бас,жылқы – 1,8 мың бас, құс – 23,1 мың бас.
Ғимараттары
Қалада 2006/2007 оқу жылы басына 22 күндізгі жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді, онда 14999 оқушы, 7 колледжде 6470 оқушы, 2 кәсіби-техникалық оқу орнында – 920 оқушы, 1 жоғары оқу орнында 4283 оқушы оқиды.
Қалада 13 кітапхана, 6 клуб типті мекеме, 3 мұражай, кино көрсету қызметін жүзеге асыратын 2 мекеме, 1 театр, 1 концерт залы жұмыс атқарады.
Әнұраны
Жезқазған маршы
Шоқай би
Жасаған төреліктері
Бірде Кенесарының Төлеңгіттері Керей елінің көп малын айдап кетеді.
Жезқазған
Әнұраны
''Әні:Жақсыкелді Сейілов, сөзі: Нұрәсила Бәрменбаева
Маңызы
thumb|200px|left|Кеңгір суқоймасы. Қалалық жағажай Жезқазған-Қарағанды облысындағы қала темір жол стансасы. Қазақстандағы түсті металлургияның ірі орталығы. Сарыарқаның батысында, Ұлытау тауларының оңтүстігіндегі Қаракеңгір өзенінің бойындағы Кеңгір бөгенінің оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан.
Шоқай би
Жасаған төреліктері
Соған өз елінен ешкім бара алмайды да керейлер Шоқай биге қолқа салады. Шоқай ел азаматтарының сөзін аяқ асты етпей, Керейдің малын даулап, Кенесарыға барады. -Уай, Кенесары! Сен хан болғанмен, атаң Абылайға тартпаған екенсің. Тартсаң, мені үш қырдың астынан қарсы алуың керек еді! - дейді. -Айтқандарыңның бәрі жөн, ардақты Шоқа, - дейді Кенесары әлі де кішілік танытып. - Атаға лайық ісім болмаса, атама тарттым деп алдыңызда бос мақтана алман. Дегенмен өз басым әлгі айтқан ата дәстүріне сай іс істедім-ау деп ойлаймын. Қазақтың бір баласы атымен келіп түсе алмаған ордама, өзім алдыңыздан шығып, атыңыздың басын ұстап, қолтығыңыздан демеп түсірдім. Бұл бір қырдан қарсы алғаным емес пе? Жас келіндей иіліп, есік ашып кіргіздім. Бұл екі қырдан қарсы алғаным емес пе? Кол баладай жүгіріп, кұрақ ұшып барып, көрпе салып, жастықтастадым. Бұл үш қырдан қарсы алғаным емес пе? Шоқай деген атыңызды, ақ сақалыңызды құрметтемесем, бұл Кенесары қай қазаққа осындай қызмет жасапты? -Сол атақ пен сақалды алға тартып, бір шаруамен алдыңа келдім. Осыған не дейсің, енді соны айтшы? - дейді Шоқай. -Келгеніңіз жан жайында болса, қасыңыздан табылар, мал жайында болса алдыңызға салынар. Оған алаңдамай құрметті қонағым болыңыз, - дейді Кенесары. Шоқай осыдан Кенесарының қасында болып, Керейлердің малын түгелдей алып, еліне қайтады. Ханға барарда Керейлер Шоқайға өздерінің тәуір-тәуір киімдерін кигізіп жіберген екен. Малын аман әкелген соң Керейдің бір мырзасы жаксы тымағын өзі сұрауға батылы бармай, арата Шокайдың Жантөре деген баласын салады. -Шоқаң киіп барып келді той, енді тымағымды өзіме қайтарсын, - дейді. Баласы әкесіне келіп айтады. Бұған ашуланған Шоқай: -Уай, ол не дегені? Керей, Уақ, Адамы куақ, Керей кенішім емес пе еді, Бөлінбеген еншім емес пе еді. Сені Шоқайдың Жантөре дейтін баласы бар дейді-ау. -деп баласын ұрысып үйден қуып шығыпты. Ілгеріректе әлде бір себеппен ығысып кеткен Орта жүз Жолтай деген ел Кеңарал (қазіргі Қостанай облысында) деген жерден коныс алады. Шоқай бидің бай ағайындары жерімізге малы түсті деп осы Жолтайлардың бір үйір жылқысын барымталап айдап әкеліп, сойып тастайды. Малының артынан ізбасты би іздеп барады. Жол-жөнекей ол бір үлкен жиынға кездеседі. Көп қолқалап ізбастының не мақсатпен келе жатканын сезген Шоқай үйге кірген бетте оның жауын жығу үшін: Артында кал ар тұлғасы, Сен еркек емес ұрғашы, Бұл Шоқай баяғыдан бері, Алғанын бере берсе, Қалар еді ғой, Әйелі мен екеуінің кұр басы, - ізбасты, ізбастыны кұм басты. Екі көзі бадырайып, кайдан келді бұл албасты? - деп касындағыларға карап күледі. Сонда Ізбасты: - Балкан ұлы Шоқайсың, Өзің кесір ноқайсың. Өтірік сөзді матайсың, Басынайын деп пе едің, Аз ғана ауыл Жолтайды. Бұл Ізбасты көп көрген, Сендей талас қоқайды. Көп сөзбен басты катырмай, Мал алған жоқпын де де жаныңды бер, - дейді.Малыңды алмадым деп жан беруге бай ағайындарының көнбеитінін білетін Шоқай арайындарына қарсы дау айтқызбай, амалсыз тізе бүгіп тұякка тұяк қайыруға көндірген екен.
Жезқазған
Маңызы
Тұрғыны 96 мың адам. Іргесі 1939 жылы 3 мың халқы бар Кеңгір ауданының орнында тұрғызылған. 1941-54 жылдары Үлкен Жезқазған кенті аталды. 1954 жылдан қала мәртебесін алды.
Шоқай би
Жасаған төреліктері
Шоқай би мен Ізбасты би сыйлы құда болған. Ізбастының бір баласы Шоқайдың қызына үйленеді. Қыз жас күнінен ақылдылығымен, көріктілігімен көзге түскен екен. Ал, Ізбастының баласы қасқа бас болса керек. Екеуін үйлендіріп, арада бірер айлар өткенде, Жолтай елі құдаларын қонаққа шақырады. Әкесін көрген қыз алдынан жүгіріп шығып, мұңын шағыпты. Шоқай би: «Сыңсыма, қызым! Ізбастыға келін болып түскеніңе қуан. Жүйрік ат боз болады, жақсы жігіт таз болады. Жүніңді түт, күйеуіңді күт!» – деп қызына басу айтқан екен.
Жезқазған
Экологиялық және экономикалық проблемасы
Жезқазған моноқала болып келеді. Қала бір бағытты болғандықтан экономикалық және әлеуметтік дамуы әртүрлі факторлармен біраз шектеледі. Ол - Қазақстанның дәл ортасында орналасып, шикізат пен адамды тиімді тасымалдауға, Қазақстанның ең ірі логистикалық центріне айналуына зор потенциалы бар қала. Бірақ, инфақұрылымы және жолдары өте нашар. Жезқазғанның табысын Астана, Алматы, Қарағанды секілді ірі қалалар ғана көруде, ал Жезқазған болса сол пайданың өте аз бөлігін қолдануда. Моноқалар бір бағытты болғандықтан, шикізаттың барына, әлемдегі бағаның өзгеруіне тым тәуелді болып келеді. Осының біреуі үлкен өзгерістерге ұшыраса, мыңдаған адамдар жұмыссыз қалып, қала өз тіршілгін тоқтатады. Осыны түсінген шенеуніктер “Жезқазған-Бейнеу” Еуропа мен Парсы бағытында тауарларды экспорттауға арналған теміржол магистралін салды. Теміржол магистралі Батыс пен Шығысты, Солтүстік пен Оңтүстікті қосып туристтердің осы қалаға соғып, аралау ықтималдылығын көбейтті. Сонымен қатар, инвестициялар құйылып, тек ғана шикізат емес, бірақ сол шикізатпен жұмыс істейтін өндіріс кәсіптер салынғаны экономикалық даму тұрғысынан зор қадам болар еді. Сонымен қатар “жасылдандыру” технологиялары мен әдістерін еңгізіп, дамыту саласында қаражат бөлінгені абзал.
Шоқай би
Жасаған төреліктері
Нұрғожа би мен Шоқай би бір жиында айтысып біраз жерге барысыпты. Сонда Шоқай би сөзінің соңын: Арыстанның белгісі - Айналып кетсең артына, Ақырмайды деп еді. Нар түйенің белгісі - Қабырғасын сөксең де, Бақырмайды деп еді. Хас жақсының белгісі - Қанша қайғы көрсе де, "Аһ" ұрмайды деп еді. Ну карағай кұласа, Орнынан орман-шыршалар, Жапырақ жарып гүлденіп, Бұтақ шығып бүрленіп. Қиядан ұшқан қыран құс, Қонақтап өтпес демеңіз. Айдын шалқар су алса, Бұлақ болар сарқырап, Теңіз болар жарқырап, Аққу жүзіп бетінде,деп аяқтапты. Тұрактап өтпес демеңіз. Тұлпар орға жығылса, Артында калған кұлын-тай, Құнан, дөнен болғанда, Тұлпар болмас демеңіз. Ақсұңқар торға шырмалса, Ұяда калған балапан, Қара қанат болғанда, Дуадақ ілмес демеңіз. Қарызың өнсе бітеді, Шам жарығы өшсе бітеді, Қанша дәурен сүрсең де, Дүние қызық өлсе бітеді. Арыстан ақырып, Айға шауып мерт болса, Артынан калған нәсілі, Айға шаппас демеңіз. Атаның салған жолына, Баласы түспес демеңіз...- - Қолыңды жай келінжан, іздегенің балаңа, Аманшылық, мал-бас па? Бата сұрап отырсың, Табақтағы жамбасқа. Өмірлі бол деп балаңа, Бата берейін саспа! Сен жалғыз ұл: Қыпшақта Тұрсынбай мен Тұрмандай бол! Дулатта Қасымбек пен Құрмандай бол! Табында Бұхарбай мен Сейілдей бол! Қаржаста Мұса, Шорман билердей бол! Омбыда ақыл, дана Шоқандай бол! Арғында Қазыбек би мен Шегендей бол! Жазылдай білім біліп кемеңгер бол! Алтайда Аққошқардай айбатты бол! Төртуыл Жанайдардай қайратты бол! Найманда Сары Ердендей сәулетті бол! Жаныста Мырқыбайдай дәулетгі бол! Айбынды хан Кенедей қажырлы бол! Дүшпанға Наурызбайдай қаһарлы бол! Қасқа - кас, досыңа - дос көңілді бол!
Жезқазған
Экологиялық және экономикалық проблемасы
Кеңгір суқоймасының жылдан жылға азайуы, ауыз суының жақсармауы, ауаның ластығы адам денсаулығына және қоршаған ортаға зияның тигізіп жатыр. “ҚАЗГИДРОМЕТ” РМК зерттеулеріне қарасақ, Жезқазғандагы ауа ластығы өте жоғары, қызыл түспен боялған. Ал Кеңгір суқоймасының ластану деңгейі 5-класстан жоғары, яғни ең жоғарғы ластанудың түрі. Атмосферада көп мөлшерде күкіртті ангидридты, көміртегі тотығын, азот оксидін, газ бен сұйықтық түрінде кездестіруге болады. Жылдан жылға бұл зиянды газдардың мөлшері азаюда. Мысалы, 2016 жылы 2012 жылға қарағанда зиянды газдардың мөлшері 33,7%-ға төмендеген.[h Жезқазғанда зауыттар қаланың Батысы, Шығысы және Оңтүстігінде орналасқан екен. Өндірістік аймақтан бөлінетін ең басты зиянды заттар: бейорганикалық шаң (күкірт мыс, күкірт қорғасын), азот оксиді, күкірт оксиді, көміртегі тотығы, көмір шаңы, мырыш, қорғасын, мыс, алюминий, ағаш шаңы, күкіртті сутек, көміртегі күкірті болып табылады. Осылар Оңтүстіктегі және Шығыстағы зауыттарда көбірек бөлінеді. Зауыттар адамдар тұратын аймаққа өте жақын орналасқан, бұл халықаралық, экологиялық нормаларға сай емес. Ең алыс зауыт қаладан 4900 метрде, ал ең жақыны 500 метрде орналасқан. Зауыттар қаланы жан-жақтан қоршағандықтан, ауадағы зияынды заттар жел арқылы қаланың ішіне тасымалданады. Сондықтан атмосфералық ауа, жер топырағы, ауыз суы ластанады және адамдар арасында түрлі аурулар таралады. Осы мәселелерге Қазақстанның үкіметі және халықаралық органдар көңілдерін бөлулері керек.
Маңызды оқиғалар хроникасы
thumb|300px|right|Жезқазған қаласының әкімшілігі Жезқазған кен орындарында мыс кенін өндіру көне дәуірде басталған. Тас үйінділері арқылы ертедегі кен қазушылар 1 млн. тоннадан астам тотыққан мыс кенін өндіргені туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. КСРО Жоғарғы Советінің Президиумы 1966 жылғы 14 мамырдағы жарлығымен мыс кенін өндіру мен өндеудегі, жаңа техниканы енгізу - дегі үздік табыстары үшін Жезқазған кен-металлургиялық комбинатын жоғарғы дәрежелі үкімет марапаты – Ленин орденімен марапаттады. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумы 1966 жылғы 13 тамыздағы жарлығымен түсті металлургия базасын салып дамытқаны және Үлкен Жезқазғанның күрделі құрлыс жоспарын нәтижелі орындағаны үшін «Қазмысқұрлыс» («Казмедьстрой») тресінің ұжымы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапаттады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1995 жылдың шілдесіндегі қаулысымен «Жезқазғантүстіметалл» акционерлік қоғамы шетелдік «Самсунг» компаниясына басқаруға берілді.
Шоқай би
Берген батасы
Шоқай бидің ауылында жалғыз балалы әйел болыпты. Сол әйел бір күні сақтап жүрген сотым-жамбасты асып, Шоқай биді үйіне шақырыпты. Ондағы мақсаты жалғыз баласына бата алу екен. Шоқай би келіпті. Оның алдына сұр жамбас пен дәу табақ ет койыпты. Шоқай би қолын жайып: Көп жаса, айналайын, өмірлі бол!
Жезқазған
Дереккөздер
Санат:Жезқазған
Шоқай би
Берген батасы
Шоқай бидің баласына айтқаны. Бидің бір баласы бай болса да сараң болыпты. Шоқай биге қонақ жиі келеді. Аз малын соя-соя тауысып алады. Ендігі келген кісіге соятын қой таппай, баласынан сұратса, ол сылтау айтып бермей қояды. Күндердің күні болғанда би қатты ауырып, төсек тартып жатып қалады. Сонда әлгі баласы келіп: «Уа, әке! Қандай өсиет айтасыз? Көңілдегіңізді айтып кетіңіз», – десе керек. Сонда би: «Уа, балам! Санның сауабын алдым, Көптің обалына қалдым. Сауап жеңсе, оңалдым, Обал жеңсе, жоғалдым. Тіріде бір қой беріп сыйламаған әкеңді Өлгенде өтірік айтып қинамасаң қайтеді», -деген екен.
Сандыбайұлы Ерденге айтқан сөзі.
Бағаналы найман Сандыбайұлы Ерден батырдың қадыр-қасиетін аса жақсы көретін баласы дүние салып, қайғыдан басын көтермей жатқанда оған көңіл айта келген, қайғысына ортақтас болған Қанжығалы Жәдігерұлы Асаубай, Қыпшақ Досбол шешен, Балқанұлы Шоқай би, Орынбай Бертағыұлы ақынның сөздерінен де көруге болады. Солардың бірі Шоқай би: — Көкті бу көтереді, Жерді су көтереді. Жүкті нар көтереді, Өлімді ер көтереді, Болмаса, хас патша мен хан көтереді. Сен қарадан туған хан емес пе едің, Айырдан туған нар емес пе едің, — деп көңіл айтады,
Жақсы би қандай болады, жаман би қандай болады
Бір жолы ауылдастары әңгіме-дүкен құрып отырғанда бір қария: - Шөке, Сіз талай рет әділ шешім айттыңыз. Талай жұртты риза еттіңіз. Сонда сіз неге сүйенесіз? - дегенде би былай депті. - Әділ бидің алдынан іс кетпейді, Жамандықтар нәпсіні не істетпейді. Ердің құнын екі ауыз сөзбен айтып, Абыройын адамның еш төкпейді. Қылар жақсы түйедей түймедейді, Ебін тауып әр істі жүйелейді. Жаман болса төрешің ептей алмай, Ақ ісіңді қаралап күйелейді. - Ұрысқанды жақсы би дос қылады. Дауыңа дау жаман би қостырады. Бұл бір нақыл: киікті ата алмаған Атамын деп үркітіп, бос тұрады. Ұрысканды жақсы би табыстырар. Ақылменен жапсарды қабыстырар. Жаман адам отты үріп жандыруға Сөніп жатқан шаланы қағыстырар,- Бұл Шоқай бидің жақсы би қандай болады, жаман би қандай болады дегенге берген жауабы екен. Шоқай биден қалған үрім-бұтақтар бүгінде өсіп өнген бір қауым ел. Олар көбінесе Қостанай өңірін мекен етіп, еңбек етеді.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Душанбек
Душанбек — Башқұртстанның Кигин ауданындағы ауыл, Душанбек ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 635 адамды құрады. Пошта индексі — 452509, ОКАТО коды — 80236825001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ай-Лилинг-Юган
Ай-Лилинг-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лилинг-Юган өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Квакенбрюк
Квакенбрюк (Quakenbrück) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала. Оснабрюк ауданының құрамына енеді.
Ай-Лилинг-Юган
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Квакенбрюк
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Ай-Лилинг-Юган
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Боровичене (Благоевград облысы)
Боровичене (Боровичене) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Петрич қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 67 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2884. Телефон коды — 074204. ЕКАТТЕ коды — 5596.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты
Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты
Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты (ҚАМӨЗ, ор. КМНПЗ) – Қызылорда облысы Қызылорда қаласында орналасқан мұнай өндіру зауыты. 2008 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан зауыт жеке меншік қолында.Мұнайды өңдеу үшін Украина және Қазақстанның Алматы қаласындағы «Монтаж Инженеринг» компаниясының жасаған құрылғылары қолданылады. Мұнайды тазарту үшін айналмалы суды пайдаланады. Зауыт қазіргі таңда 128 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр: •	лаборатория қызметкерлері; •	машинисттер; •	инженерлер;
Зауыт мақсаты
Зауыттың ең басты мақсаты – мұнайды өңдеу. Мұнайды Құмкөл бассейніндегі Сарыбай кен орынынан өңдіріп, Қызылорда қаласындағы бұл зауытқа тасымалдайы. Бұл өнім өңдеуге жіберілмес бұрын лабораториялық тексерістен өтеді. Тасымалданған мұнайдан үш түрлі өнім алынады: бензин, мазут және дизельдік отын. Күнделікті өндірілетін өнімнің, яғни 305 тоннаның, 45% -ы дизельдық отын, 37% -ы мазут, 18%-ы бензин. Өндірілген бензин Қызылорда облысы аймағына таратылып, ішкі рынокты дамытса, мазут Голландия мен Ұлыбритания мемлекеттеріне экспортталады.
Экологияға тигізетін әсері
Ауаға иіс газы мен көмірқышқыл газы бөлінбеуі үшін сақтандырғыш клапандар орнатылған. Алайда, мұнайды өңдеу табиғатқа қалай болса да зиянын тигізбей қоймайды. Экологиялық орталықтардың сараптау нәтижесінде пропан және бутан газдары атмосфераға ұшатыны дәлелденді.
Зауыттың тұтынушылары
Өнімді қолдануға келетін болсақ, бұл зауыттың тұрақты тұтынушылары жоқ, яғни өнім ақшаға сатылады немесе дайын өніммен айырбас жасалады. “ҚұмкөлТрансСервис” компаниясымен мұнайды көлік немесе поезд арқылы тасымалдап, соляркамен айырбас жасайды. Көбінесе жаз айларында өнім көлемі жоғары, ал қыс айларында өнім біршама төмен дәрежені көрсетеді.
Санат:Қызылорда облысы Санат:Қазақстан кәсіпорындары Санат:Мұнай өнімдері
Ольховая (Калитва тармағы)
Ольховая — Ресейдегі өзен. Ростов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Калитва өзенінің сол жағалауынан 133 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 119 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Калитва. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Марк Ксавьер
Ксавьер Марк (16 қаңтар 1948, Гвадалахара, Халиско, Мексика) — көрнекті мексикалық актер, доцент, оператор және режиссер. Бұл көрнекті актер, доцент, оператор және режиссердің есімі қазіргі кезде театр және кино саласында алтын жалатылған.
Өмірбаяны
1948 жылы 16 қаңтарда Гвадалахарада Хесс Ривер және Мария Марктың отбасысында дүниеге келген. 9 аға және әпкесі бар, олар: Гуадалупе, Сару, Елоису, Бланку Эстелу, Хосе, Родольфо, Хосе Луиса, Хорхе и Хуго. Ол университеттің көркем өнер студиясының Димитрио Саррас академиясының Ута Хаген Мексикада Бергбофф академиясында оқыған. 1962 жылғы танымалдылығынан кейін 2008 жылға дейін кино және сериалдарда 41 жұмысын көрсеткен. Байларда мұңайады атты телесериалы актерлік мамандығында табыстылардың бірі және сол телесериал көп елдерге сатылған болатын. U. C. L. A. университетінің доценті болған, ол сонда Трехта және Станиславскийдің әдістерін сатуға қойған. 2008 жылы киноматографпен байланысын белгісіз себептермен үзген болатын.
Жеке өмірі
Актер Ксавьер Марк актриса Клауди Оберегонмен некесін қиған. Жұбайы жалғыз бала Хулио Сесараны туған, алайда баласы жастайынан қайтыс болып кеткен. Соған қарамастан, әйелі екеуі шаңырағын берік ұстап қалған.
Ескертпелер
Санат:Алфавит бойынша актерлер Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:16 қаңтарда туғандар Санат:1948 жылы туғандар
Ордер
Ордер (нем. Order, фр. ordre‚ лат. ordo – қатар‚ рет‚ бұйрық) – материалдық құндылықтарды‚ ақшалай қаражатты беру (шығыс) немесе алу (кіріс) жөніндегі жазбаша өкім.
Ордер - Әлденені (мысалы, пәтер алу ордері, тінту ордері, тұткындау ордері және т.б.) беруге, алуға, жүзеге асыруға берілетін жазбаша бұйрық., үйғарым, өкімші құжат.
Толығырақ
Бухгалтерлік ресімдеу құжатының атауы (мысалы‚ мемориалдық ордер). Кіріс ордер және шығыс ордер(мысалы‚ кассалық ордер) өкімхаттық құжат (ақша алу немесе беру жөнінде кассаға берілген бұйрық) және ақтаушы (ақшаның кірісін немесе шығысын растайтын) құжат ретінде қолданылады. Ордер басқа құжаттардың атауына да қолданылады‚ мысалы‚ тұрғын алаңды иелену құқығына‚ тінтуге берілген құжат‚ сондай-ақ архитектурада (баған-арқалық құралымдарының салмақ түсетін және салмақ түсіп тұрған бөліктерінің белгілі бір ұштасуы‚ олардың құрылымы және көркемдік өңделуі) және басқа жағдайларда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Қаржы Санат:Құқық Санат:Заң
Овраг Клопиха
Клопиха жырасы — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Ырғыз өзенінің сол жағалауынан 293 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ырғыз бастауынан Сулак су торабына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гүлшоғыр
‎Гүлшоғыр  (inflorescentia) — өсімдік өркенінде белгілі бір ретпен орналасатын ұсақ гүлдер жиынтығы. Гүлшоғыр негізгі сағағының бұтақтануына қарай жай және күрделі болып бөлінеді. Жай Гүлшоғырдың жанама сабақшалары бұтақтанбайды, оның ең ұшы гүлмен аяқталады. Бұған масақ гүл (жай масақ – жолжелкенде, сүйсінде), шашақ гүл (қарақатта, мойылда, мияда, інжугүлде), собық гүл (жүгеріде, каллада, аронниктерде), шоғырбас гүл (бедеде), себет гүл (күнбағыста, бақбақта, өгейшөпте), қалқанша гүл (алмада, алмұртта, доланада), шатырша гүл (жай шатыр – наурызгүлде, т.б.) жатады. Күрделі Гүлшоғыр – жай Гүлшоғырдың бірнеше қайтара бұтақтануынан пайда болады. Бұған күрделі шашақ гүл немесе сыпыртқы гүл (жүзімде, гүлшетенде, тарыда, күріште), күрделі масақ гүл (бидайда, қара бидайда, сырға гүл (қайыңда, теректе, талда, көктеректе), күрделі шатырша гүл (сәбізде, аскөкте, балдырғанда, күрделі қалқанша (ұшқатта, шәңкіште, т.б.) жатады. Гүлшоғырдың орт. негізгі сабағынан (гүлсидамынан) тарамдалған жанама сабақшаларына қарай: монохазий немесе бір сәулелі Гүлшоғыр (сарғалдақта, гладиолуста, т.б.), дихазий немесе қос сәулелі Гүлшоғыр (қалампырда, шерменгүлде, т.б.), плейохазий немесе көп сәулелі Гүлшоғыр (сүттігенде, гортензияда, т.б.) деп бөледі. Жеке гүлге қарағанда Гүлшоғыр күрделі, көлемді болғандықтан желмен айқас тозаңданады, ашық түстілері жәндіктерге алыстан байқалады. Гүлшоғырдағы гүл саны бірнешеден ондаған мыңға дейін (пальма, агава), ал биіктігі 2 – 3 мм-ден 14 м-ге дейін жетеді.
Дереккөздер
Санат:Ботаника
Барку (Гимарайнш)
Барку (Гимарайнш) (Barco (Guimarães)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Гимарайнш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 430 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,95 км² шамасында. Халық тығыздығы — 484,7 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Сан-Клаудиу.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.