cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beretta M9
Санат:Beretta әскери өнімдері Санат:Алфавит бойынша өздігінен жүктелетін тапаншалар Санат:АҚШ өздігінен жүктелетін тапаншалары Санат:Италия өздігінен жүктелетін тапаншалары Санат:Сілкімелі личинкасымен құлыпталатын тапаншалар
Александр Шахматов
Алексей Александович Шахматов (17 маусым,1864|5, Нарва — 16 тамыз, 1920 жыл Санкт-Петербург (Петроград) — ресейлік танымал филолог және тарихшы, орыс тілінің тарихи тұрғыдан зерттеудің, көне орыс жылнамасы мен әдебиетінің негізін қалаушы ғалым.
Өмірдерек
Ғалым дворян отбасында Нарва қаласында дүниеге келді. 1883 жылы Мәскеу мемлкеттік университетінің тарих және филилогия факультетіне оқуға түсті. 1884 жылы "Орыс тілін зерттеулерде" ғалымның алғашқы "XIII және XIV ғасырлардағы новгородтық грамоталадың тілін зерттеу'' атты ғылыми мақаласы жарық көрді.
Атақты орыс лингвисі Ф. Ф. Фортунатовтың шәкірті. Ең алғаш ғылыми қауымда А. И. Соболевтің "Прославян тілінің фонемаларының жүйесі" атты магистерлік диссертациясының қоғауында таныла бастады. Шахматов сол кезеңде ғылыми қауымға танылып қалған Соболевскийдің мәлімдемесіне өте қатаң әрі әділ сын айтып, екі ғалым арасындағы қарым–қатынасты бұзды. Осы кикілжің қарым–қатынас Шахматовтың өмінің соңына дейін сақталып қалған еді. 1887 жылы ғалым "Жалпыславян тіліндегі екпін мен дыбыс ұзақтығы туралы" тақырыбында диссертация қоғап, университет қабырғасында жұмыс жасап жүріп 1890 жылға таман приват-доцент атағын алды. 1890 жылдан бастап Алексей Шахматов Мәскеу үниверситетінің қабырғасында орыс тілінің тарихы курсынан дәріс оқиды. Алайда оқытушылық қызметке жаңадан аяқ басқан Шахматов өзінің ғылымды тастап, Саратовтағы ауылға баратыны туралы филолог–әріптестері үшін күтпеген шешім қабылдады. Шахматов ұстазы Фортунатовқа Саратовтан жазған хаттарында ғалым өзінің заманауи диқандық шаруашылықты басқаруға қатты қызығып, сол үшін өмірінің барын осы жұмысқа және ауыл халқына арнайтындығын айтты. 1891 жылдың 1 шілдесінен бастап Шахматов жер басқармасының бастығы қызметіне ресми түрде кірісе бастады және екі жыл қатарына өзіне тиесілі уездің  шаруашылық жұмысына белсенді қатысты. 1892 жылдың көктемі кезіндегі оба эпидемиясының басталғанда медициналық көмектің ұйымдастырылуын қадағалап, уезге бірнеше мед.бикелер мен фельдшерлерді шақыртты. Сол жылы А. А. Шахматов магистерлік диссертация жұмысын қайта жандандырып, 1893 жылы Петербург ғылым академиясының академигі және орыс тілі бөлімінің төрағасы А. Ф. Бычковтың шақыртуымен академияның адъюнкт дәрежесін алып, ғылыми шығармашылық жұмысқа қайта оралды.
1894 жылы магистр дәрежесін алу үшін "Орыс фонетикасы саласындағы зерттеулер" атты жұмысын ғылыми көпшілікке ұсынылып, орыс тілі мен әдебиетінің докторы жоғарғы дәрежесі беріледі.
Ғалымның алғашқы зерттеулері диалектология саласында болды. 80-ші жылдар шамасында Архангельск және Олонецк губернияларына арналған екі экспедиция ұйымдастырады.
Белгілі ғалым–лингвист Я. К. Грот өмірден қайтқаннан соң орыс тілінің алғашқы нормативті сөздігін жасауды өз қолына алды.
Ғалымның ғылыми дәрежелері мен қызметтері
1894 жылдан бастап Петербург ғылым академиясының адъюнкті; 1898 жылдан бастап Ғылым академиясының басқарма мүшесі; (академияның 34 жыл өміріндегі ең жас мүшесі). 1899 жылдан бастап Ғылым академиясының толық мүшесі; 1904 жылы Серб ғылым академиясының мүшесі; Прага университетінде философия ғылымдарының докторы; 1906 жылы — Мемлекеттік кеңестің мүшесі; Орыс жазуының реформалау жөніндегі жұмыстарға қатысқан. Бұл реформа 1917—1918 жылдарды жүзеге асты; 1909 жылы Берлин университетінің философия ғылымдарының докторы; 1910 жылы Петербург университетінің профессоры; Краков университеті ғылым академиясының корреспондент-мүшесі; Витеб архивті ғылыми комиссиясының құрметті мүшесі. және тағы басқалар.
Ғалым 1920 жылы тамыз айында  Петрогад қаласында жүдеуліктен қайтыс болды. Волков мазарында жерленді.
Ғалым өлімінен кейін 1925—1927 жылдары оның көп жағдайда дәстүрлі емес "Орыс тілінің синтаксисі" атты еңбегі жарық көрді. Бұл еңбек Ресейдегі орыс тілінің синтаксисі салсының дамуына әсер етіп, елеулі үлес қосқан дүние. Еңбекте Шахматов орыс тілінің ситаксистік құрылымдарының жүйесін әралуан қырларын танытты.
Ғалым туралы мемуарларды оның әпкесі — Е. А. Шахматова-Масальская естеліктерді қалдырды.
Ғылыми үлесі
Шахматовтың зерттеулерінен кейін көне Русь тарихы туралы жүргізілген кез келген еңбек ғалымның тұжырымдарына сілтеніп отырды. Сонымен қатар, ғалым текстология негіздерін ғылым ретінде қалыптастырды. Ғалым көне орыс шежіресінің — "Уақытша жылдар повесінің" текстологиялық зерттеулеріне көп көңіл бөлген. Осы жәдігерлікті түрлі нұсқаларының редакцияларын салыстыру барысында Шахматов ертеден бізге жеткен мәтіндерінің көпқабатты және құрылуының бірнеше кезеңдері бар екендігіне көзі жетті. Алғашқы жинақты зерттеу барысында ғалым көптеген сәйкессіздіктерге, логикалық байланыспаған мәселелермен көп ұшырасты. Қорыта келе, А. Шахматов Алғашқы жинақтың түп негізінде 977 –1044 жылдар аралығында жасалған тарихы белгісіз бір шежіре жатыр. Мұны зерттеуші көне шежіре деп атады.
Украин тілі бойынша
Алексей Шахматов — "Кеше мен бүгінгі күнгі украин халқы" (1916) атты еңбектің авторларының бірі. Сонымен қатар, Петербург ғылым академиясында "Орыстілді баспасөзді шектеуді болдырмау туралы" декларация жазу ісіне қатысты. (1905—1906), А. Крымский және С. Смаль-Стоцкийдің укарин тілінің грамматикасына толық пікірдің авторы, Б.Гринченконың украин тілінің сөздігі словарь украинского языка.
Дереккөздер
http://ru.wikipedia.org
Анатолий Александрович Белый
Анатолий Александрович Белый (шын тегі – Вайсман; 1972 жылы 1 тамызда дүниеге келген) – орыс театр- және киноактері. 2006 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алады.
Өмірбаяны
1972 жылы украин қаласы Брацлавта дүниеге келеді. Анатолий мектепті 1988 жылы тәмамдайды. Мектепті бітіргеннен кейін Самара политехникалық институтына тапсырып, «электронды есеп шығару машиналары, жүйелер, комплекстер және желілер» мамандыға бойынша оқиды. Сабағымен қатар КТК-ға қатысады, гитара тартумен әуестенеді және халық жастар театрында ойнайды. 1995 жылы М.С. Щепкин атындағы театр училищесін тәмамдайды. Анатолий бірнеше жыл бойы наТаганке театрында қойылымдар жиынымен айналысады. 1998 жылдан бастап Станиславский атындағы театрда, 2003 жылдан бастап А.П. Чехов атындағы Мәскеу Сурет өнер театрында актерлік қызмет атқарады.
Отбасы
Актриса және тележүргізушісі Марина Голубпен некеде тұрған. Қазір Инесса Москвичевамен (дизайнер) неке құрған. Екеуінің Ұлы мен қызы бар.
Дереккөздер
Санат:Ресей актерлері
IC 3408
IC 3408 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3408 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Қазақстанның мұнай өнеркәсібі
Атырау өңіріндегі Жайық пен Жем аралығында көлкіген мұнай кені бар екені ерте заманнан белгілі болған. Тіпті сол кездің өзінде−ақ жергілікті көшпенді қазақтар жер бетіне шығып жатқан қимайды, мұнайды  сүзіп алып, түйенің немесе адамның теңге қотырын емдеуге қолданған. Бірақ қазақтар бұл үлкен қазынаның жер бетіне шығып жатқан шеті ғана екенін білген жоқ. XVIIIғ. мен XIX ғасырдың алғашқы жартысында Жайық пен Жем өңірінде жер қойнауын зерттеушілердің пайда болғаны белгілі. И. Лепехин /1768/, П. И. Рычков /1772/, П. С. Паллас /1773/, С. Г. Гмелин /1785/, Г. Гельмерсен /1836/, тағы басқалары Атыраудың географиялық жіне топографиялық құрылымына, су қорлары мен кен байлықтарына қысқаша геологиялық сипаттама берді. зерттеушілердің осы алғашқы деректерінің ғылым үшін пайдасы зор болды.
Атырау өңірін алғашқы зерттеушілердің бірі – Н. А. Северцов. Ол 1860 жылы «Горный» журналына қазіргі Доссор маңы туралы есебін жариялайды. Онда «Бұл жердің мұнайы су бетіне қалқып шығып жатады екен» – деп жазады. Біздің осы өлкемізде 1874 жылы инженер Д. В. Кирпичников келіп, бірнеше кен орындары жайлы пікір қалдырды. Мысалы, әлгі Доссор кені жайлы мынадай тұжырым жасады: «Бұл жерде мол мұнай қоры бар екендігіне күмән жоқ. Бірақ тұщы суы тапшы, қатынас жолы қиын, тұрғын халқы, шабатын шөбі жоқ. Бұл байлықты пайдалану өте қиынға соғады». Ол тұста бұл аса мәнді болжамға ешкім назар аудара қоймайды. Бұдан кейін де Атырауға бірнеше этнограф ғалымдар мен экспедициялар келеді. 1899 жылдың қараша айында Атырау облысы, Жылыой ауданына қарасты Қарашүңгіл алаңындағы №7 ұңғымадан мұнай фонтаны атқылап, тәулігіне 20 тоннадай өнім берді. Бұл бүгіндері дүние жүзіне мәлім болған Қазақстан мұнайының алғашқы тамшылары еді. Қарашүңгіл мұнай фонтаны туралы хабар Ресей және шетел кәсіпкерлерін дүр сілкіндіріп, Ембі–Каспий аймағында мұнай қорын іздестіру жұмыстарын кең көлемде жүргізуге мәжбүр етті.
Осындай күрт бетбұрыстың нәтижесінде атақты Нобельдің мұнай өндірістік ұйымы өмірге келді. Осы ұйымға қарайтынжұмысшылар Доссор, Мақат, Ескене өңірін терең бұрғылауды қолға алды. Ең сәтті қазылғаны Доссордағы №3 ұңғыма болды. 1911 жылы сәуірдің 29 күні 225 метр тереңдіктен юра қабатынан мұнай фонтаны атқылады. Ол 20-25 метр биіктікке 30 сағат бойы атқылап тұрды. 16,7 мың тонна мұнай шықты, тәулігіне 13360 тонна. Бұл Қарашүңгілден кейінгі мол мұнай қорының ашылғандығын бүкіл әлемге паш етті. Қарашүңгіл және Доссор мұнай фонтанынан кейін Қазақстан мұнай өндірісі тарихы басталды. Мақат – Атыраудың үшінші мұнайлы перзенті. Ол 1915 жылы ашылды. Бірақ екі кеніш тағылық жағдайында пайдаланылды. Кен орындарының геологиялық құрылымы, оны нендей тәсілмен өндірудің тиімділігі жайлы мәлімет жетіспеді. Тек фонтан атқызуға сеніп бұрғыланды. Бір қабаттың мұнайы түгел алынбастан екіншісін бұрғылауға ұмтылысты. Ұабаттар мерзімінен бұрын жарамсыз болып, су алып, газданды. Оған мысал  1911 жылы  Доссорда 16,7 мың тонна мұнай өндірілсе, бар болғаны 3 жылдыңішінде ол 17 есеге, яғни 272,746тоннаға жетті.
Төңкеріс алдындағы мұнайшылар өмірі қиын болды. Міне осындай жағдайда Қазан көтерілісіне дейін республикалық мұнай өнеркәсібі қарыштап дами бастады. Оның нағыз қанат жаюы Кеңес үкіметі жылдарында болды десек, бұл бұрынғы тарихи топшылау емес, ақиқат, шындық.Кеңес үкіметі кешегі көшпелілердің өмірін танымастай өзгертіп, қазақ жұмысшы табын шындады. Мұнайлы Ембі алғашқа кәсіпшіліктерінде жұмыс істеген М.Сартов, М.Жұмағалиев, П.Кочнев, Х.Төрәлиев, Б.Айтмағамбетов, С.Зорбаев, А.Ильясов және т.б. болды. Олар жаңа үкәметті орнатуға ат салысты. Сонау 1919 жылы В.И.Лениннің негізгі отын қоймасы жау қолында қалған кезде, Гурьевті, Жайық сағасын азат етуге болмас па екен деуі тегін емес.Қызыл Армия Доссор, Мақат кәсіпшіліктерін ақ гвардияшылардан азат етпей жатып, В.И.Ленин мұнайды тасымалдау мәселесін күн тәртібіне қойды. 1920 жылы 24 қаңтардағы Москвада болған кен жұмысшылары мен қызыл армияшылар конференциясында В.И.ленин «Енді бізде Гурьев мұнайы бар»− деп мақтанышпен мәлімдеді, Гурьевті Атырау деп түсінсек, онда Атырау мұнайын өндіру сол кезде – ақ құралған «Жайық − Ембі» ауданының мұнай кәсіпшілік басқармасына табыс етілді. Бұл жаңа басқарма трест 1920 жылы Отан қоймасына 1,5 млн пұт мұнай құйды. 1922 жылы қазанда басқарма «Эмбанефть» тресі деп аталып, қайта құрылды. Бұл трест 1924 жылға дейін Москвада болды, кейін Гурьевке қоныс аударды. Қазіргі Атыраудың көптеген мұнайшыларын тоғыстырып отырған «Эмбанефть» бірлестігі өмірге осы трест негізінде келген кәсіпорын. Жас үкімет жаңа кен орындарын игеруге, бұрғылау, құрал – жабдықтарын тасымалдау, азық – түлік, құрылыс материалдарын жеткізу мақсатында жаңа тас жоы және темір жол қатынастарын қажет етті. 1925 жылы үкіметтің арнаулы қаулысы бойынша Гурьев пен Доссор арасында 93 км табанды темір жол төселді. 1927 жылы іске қосылған бұл жолмен жылына 120 мың тонна жүк тасылды. Бұл тек мұнайлы Ембінің емес, бүкіл қазақ елінің дамуына үлкен әсер етті. Мұнай өндіру үшін тек жұмысшылар ғана емес, білімді мамандар жда қажет болды. Сондықтан 1930 жылы Гурьев мұнай техникумы ашылды. Кейіннен бұл оқу орны Политехникум деп аталды. Кезінде И.М.Губкин, С.М.Миронов, т.б. академиктер Атыррау өңірінің болашағын жоғары бағалап, бұл өңірді батыл барлау, жаңа кен көздерін ашып, халығ игңлңгңне жарату мәселелерін ортаға қойды. Кен орындарды игеруді ғылыми тұрғыдан бақылап отыру үшін «Эмбанефть» тресінің өзінен орталық ғылыми – зерттеу лабораториясы 1934 құрылды.
Осыған орай гравиметрия, электрокаротажсияқты геофизикалық әдістер Атырау өңірінде тұ ңғыш рет игеріліп, тым жақсы нәтижелерге қол жетті. Енді мұнайлы Ембінің Доссор, Мақат сияқты көне кен орындарының қатарын жаңа кеніштер толтыра бастайды. Ескене 1934, Байшанас 1935, Қошағыл 1935, Сағыз 1938 , Құлсары 1939  сияқты жаңа кен орындар іске қосылды.
1959 – 1969жж арасында Терістік Каспий ойпаттарында оншақты мұнай газ кен орындары (Прорва, Ақтөбе, Қараарна, Терістік, Тереңөзек, Шығыс – Құлсары, Мартыши, Камышитовый, Таңатар, т.б.) ашылды. Бұл кен орындарын төтенше барлау, өндірістік игеру жұмыстарын басқару жөнінде геолог Маташев Мажиттің еңбегі аса зор деп айтуға болады. Осы маманнның енгізуімен құлсарыдағы XXI-XXII пермотриас горизонттарын жаға әдіспен игеру арқасында көптеген қосымша мұнай өндірілді.
Жаңа кеніштердің қатарға қосылуы м ұнай өнімін еселей арттырды. Атырау мұнайын еліміздің шығысына кідіртпей жөнелту үшін 1936 жылы Каспий – Орск мұнай құбыры іске қосылды.Кезінде Гурьев  –  Қосшағыл су құбырының іске қосылуы үлкен оқиға болды. Еліміздің орталық облыстарына тікелей шығу үшін Гурьев –  Қандыағаш кең табанды темір жолының өмірге келуі де маңызды болды. Соғыс басталарда Ембі –  еліміздің қоймасына сапалы мұнай беретін жылына 700-750 мың тонна. Сол кездегі үлкен мұнайлы өңірдің бірі еді. Қарап отырсақ бұл күнде «қара алтынның» қайнар бұлағы атанған мұнайлы Ембі өзінің бастауын Доссор мен мақаттан алғанмен, өмір алға аттанған сайын арнасы кеңейіп өсе берген екен. Тек Ұлы Оттан соғысы жылдарында 15 жаңа кеніш ашылып, Мақат –  Комсомол  – Қошқар  – Сағыз мұнай құбыры төселіпті. Доссорда автомобиль жөндеу зауыты (1944), Қамыскөл электростанциясы тұрғызылды(1945). Сол бір қиын қыстау кезінде мұнай өндіру кәсіпшіліктерінде талай – талай рекордтар жасалып, небір озық технологиялар енгізіле бастады.
Қазақстан мұнайшылары үшін үлкен сын болған белестің бірі –  Ұлы Отан соғысының қаһарлы жылдары еді. Майданға аттанған ер азаматтардың орнын жоқтатпай, өндіріс ырғағын қалыпты ырғағы –  мұнайшылардың алдына қойған қатал талабы мен міндеті еді. Қорғаныс қажетіне көптеп мұнай беру үшін қажымай еңбек етіп, ерлер қатары майданға кетіп сиреген соң, солардың орнын толтыратын жқмысшы күшіне мұқтаждық туды. Міне, сондай қажыр – қайрат буыны бекіп, бұғанасы қатпаған балалардың, елңкейген кәрілердің бойынан табылды. Ерлердің мамандығын әйелдер меңгерді. Мысалы, қызыл әскердің жұбайы Сарманова мұнай өндірісі Байшонас кәсіпшілігіне мұнай өндіруші оператор, үй шарушылығындағы Айманова Доссор кәсіпшілігінде балғашы, Сағыздық Бекмағамбетова шофер, екі баласымен үй шаруасына отырған Завалова Доссордағы автотранспрот мекемесінде тракторшы болып жұмыс істеді. Кейіннен осылардың көпшілігі өндірістің майталман маманы атанып, құрметке бөленді. Мұщнайшылар қатары кәсіпшілік училищелерді бітірген жастармен де толықтырылып отырды. Батыстағы ірі кәсіпорындар шығысқа көшіріліп, Өндіріске қавжетті жабдықтар, қосалқы бөлшектер шығарылмай жатқан ауыр кезеңде басқа жақта күтір отыруға болмайтын еді. Сондықтан ішкі резервтерді іздестіріп, бар мүмкіндіктерді толық пайдалану қажет болды.
Сондай қтымды шаралар: сұйықтықты жеделдетіп сору,қосымша арттыру арқылы мұнай көзін көзеу, аз өнім беретін қабатты атқылау, бірнеше мұнай қабатынан бір ұңғымамен өнім алу, пайдалануға қалған ұңғымалардан мұнайды қауғалап алу және т.б. әрекеттер қолданылады. Осындай ішкі мүмкіншіліктерді пайдалану арқылы соғыс жылдар 200 мың тонна қосымша мұнай алынды. Соғыс ауыртпалығын бұрғышылар да асқан ұйымшылдықпен жеңе білді.
Олар берілген нүктелерді аз шығынмен,шапшаңдатылған тәсіл қолданып, қазу жолдарын тартты. Құлсары кәсіпшілігінің бұрғылау мастері Бисенғали Өтеулиев белгіленген тереңдікте кондукторсыз қазу жөнінде жаңалық ашты. Бұл тәсілді бүкіл Ембі бұрғышылары қолданды. Осы тәсілді ұтымды пайдалану арқылы соғыстың төрт жылы ішінде 15 мың метрден астам шегендеу құбыры, 1000 тоннадан астам тампонаж цементі үнемделді. Бұрғылаушылардың жанқиярлды еңбегі арқасында соғыс жылдары Нармонандық, Қошқар, Тентексор кен орындары пайдалануға берілді. Соғыс жылдарында мұнайды мол алудың жаңа әдістерін жүзеге асыруға ерекше көңіл бөлінді. Соның арқасында одақта тұңғыш рет мұнай өндірудің екінші әдісі (қабат қысымын су айдау арқылы көбейту) 1943 жылдың тамыз айында Доссор кәсіпшілігінде жүзеге асырылды. Келесі жылы Мақат кәсіпшілігінің коллективі бірінші юра қабатына су айдайтын қондырғыны іске қосты. Соғыстың соңына дейін Мақат пен Доссор кәсіпшілігі осы әдіспен қосымша 14 мың тоннадан астам жоғары сапалы мұнай алды. Ал осындай тиі\мді әдістің өмірге келіп, соғыс қажеті ұшін қызмет етуіне мұрындық болоған Гурьевтегі орталық зерттеу ғылыми лабораториясының бас геологы П.Я.Авров болатын. Жоқты жоқ деп, қол қусырып қарап отырмай, мүмкіндікті пайдаланып, бар қажетті жабдықтан кем түспейтін қондырғы, болмас аса зәру бөлшектерді шеберханада жасап, алып жүрді. Сондай ізденістердің арқасында «Бермағамбетов качалкасы», «Берма,амбетов гидробуры» секілді құрылғылар дүниеге келді. Бұл тапқырлық мыңдаған мемлекет қаржысын үнемдеп қана қоймай, мұнай өндірісі үшін жабдық жасайтын зауыттардан келетін қондырғыларға деген сұранысты қанағаттандырып отыруға жол ашты. Осы бір аса тиімді жабдықты ойлап тапқан мақаттық бұрғылау шебері Нәзен бермағамбетов еді.
Ұлы Отан соғысы кезінде тылда күн – түн демей жанқиярлықпен еңбек еткен мұнайшылар Төреханов Ақбергенді, Жұбатқанов Борашты, Дүтпаев Ермекті, Оразов Әбілді, Қалабаев Әбішті, Оразов Тәжіғалиды, Оразов Мизамды, Дінешов Әбдешті, Шырдабаев Шашпанды және т.б. қалай ұмытамыз. Соғыс жылдарында Ембіде мұнай өндіру көлемі бүкіл революциядан бұрынғы дәуірден 2,5 есе үшінші бесжылдық кезеңінен 15,2 пайызға артты.
1940 ж өндірілген мұнай 695 тонна болса, 1944 жылы ол 788 мың тоннаға жетті. Со,ыстың қиын – қыстауына қарамай Доссорда автокөлік жөндеу зауыты /1944/, Қамыскөлде электростанциясы салынды /1945/.
Алайда, бұл Қазақстан мұнайының азайғанынан емес еді. Осы аймақ игеріле басталғаннан бергі 40 жылдың ішінде айқын болғандай 1,5 мың кен құрылымының 32 ғана барлаудан өткен еді. Соның 20 – нан мұнай белгілері байқалса, 12 – нен ғана отын қндіріліп тұрды. Жер қойнауындағы тұнып жатқан мол байлықтың кең көлемде игерілмеудің басты себебі – табиғаттың қаталдығынан еді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан
Маңғыстау күлкісі-2
Маңғыстау күлкісі-2 — 2011 жылы Алматы қаласы «Информ–А» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Сержан Шәкірат. Беттер саны — 276.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-569-62-2.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Информ–А баспасының кітаптары
Эндрю Робертсон
Карьерасы
Шотландияның "Куинз парк" командасының түлегі. Кәсіпқой карьерасында Шотландияның "Куинз Парк", "Данди Юнайтед", Англияның "Халл Сити" командаларында ойнап, 2017 жылы жазда "Ливерпульге" ауысты. "Ливерпуль" сапында 2018 жылы 13 мамыр күні "Кристалл Пеласпен" ойында тұңғыш рет алаңға шықты.
2018 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында "Реалға" қарсы 90 минут ойнады.
Сілтемелер
Санат:Шотландия футболшылары Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Селтик ФК ойыншылары
Мұхаммед Юсуф Кандеһләуи
Хазірет Мұхаммед Юсуф Кандахлауи (مولانا محمد يوسف كاندهلوي) 22 наурыз 1917 жылы Канда, Үндістанда дүниеге келеді. Исламдық діни ғұлама және ағартушы.
Ғылыми жұмыстары
Сахабалар салған сара жол 2-томдық хадистер топтамасы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:1917 жылы туғандар Санат:1965 жылы қайтыс болғандар Санат:Ислам ғұламалары Санат:Үндістан мұсылмандары
Онкология
Даму тарихы
thumb| alt=A.| [[Қатерлі ісік.]]Онкология 20 ғ-дың басында экспериментальді медицинаның қол жеткен жетістіктерінің негізінде 3 бағытта дамыды: вирустық Онкология (негізін салғандар француз ғалымы А.Боррель, 1903; америкалық Ф.Роус, 1911); химиялық Онкология (жапон ғалымдары К.Ямагива, К.Итикава, 1915); радиациялық Онкология (француз ғалымы А.Лакассань, 1932 және т.б.). Қазақстанда Онкология ғылымының дамуына ҚазКСР Мин. Кеңесінің “Рак жөніндегі ғылыми-зерттеулерді үдету және халыққа көрсетілетін онкологиялық көмекті жақсарту шаралары туралы” Қаулысының (1959) ықпалы зор болды. Сол жылы Қазақстан ғылым академиясының жанынан онкология сектор ашылып, 1960 ж. ол Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты болып қайта құрылды.
Қазақ ғалымдары
Қазақстанда Онкология мен радиология саласындағы негізгі ғылыми жұмыстар: республика тұрғындарының географиялық орналасуын, олардың қатерлі ісікке шалдығуын, аурудың одан әрі асқынып, жайылу себептерін жан-жақты зерттеуге бағытталған. Уытты ісікті анықтау, одан арылу шараларын іздестіріп, сақтану әдістері, қатерлі ісіктерді хирургиялық жолмен, сәуле түсіру әдісімен емдеу тәсілдері жетілдірілді. Республикада Онкология саласындағы ғылыми зерттеулер Онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтында, Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының, Қазақ ұлттық медицина университетінің, Астана, Қарағанды, Семей, Ақтөбе медицина академияларының арнайы кафедраларында жүргізіледі. Қазақстанда Онкологияның дамуына С.Нұғыманов, С.Балмұханов, Ж.Әбдірахманов, О.Смахтина, Н.Количева, М.Қайрақбаев, Н.Әжіғалиев, т.б. ғалымдар үлкен үлес қосты.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
Әбілқайыр Мұхаммед Қазы Баһадүр хан, сондай-ақ, Әбілқайыр хан (1693 — 12 тамыз 1748) — хан, қолбасшы, 1718—1748 жж. билік құрған Кіші жүз ханы. 1708 - 1709 жылдары башқұрттар Әбілқайырды өздеріне хан етіп сайлаған. Ол – кейін өзінің күшімен, айласымен, шабуылды ұйымдастыра білушілігімен даңқы шығып, хандыққа қол жеткізген, батырлығы мен өркөкіректігі, ақылдылығы мен билікқұмарлығы, саяхатшылығы мен бірбеткейлігі астасқан қайшылығы мол күрделі тарихи тұлға. 1720 жылы қыркүйек айында қазақ әскері мен орыс-қазақтар арасында Самара өзенінің бойында қанды шайқас болды. Тұтқынға түскен 50 қазақ жігітін өлтіріп, «ерлік жасағаны үшін» атаман Никита Бородин Ресей патшасы І Петрдің мақтау грамотасымен марапатталады.
1721 жылы казактар мен қал­мақ­тар­дың атаман Балмаш­нов басқарған тобы Ойыл өзеніне дейін шабуыл жасап, көп тұтқындармен мал айдап кеткен. 1722 жылы қаңтар айында 300 қол қазақ сарбаздары қарымта қайтару үшін казак-орыс­тардың Шаған жанындағы қысқы станицасына шабуыл жасап, 70 қазақ орысты айдап әке­те­ді. Ақпан айында қазақ-орыс­тар­дың Жайық қалашығы жа­нын­дағы жылқы табынын айдап ке­тіп, оларды түгелдей жаяу қалдырады.
Жоңғар шапқыншылығы кезінде қазақ әскерлерінің бас қолбасшысы болып сайланып, өзін білікті басшы ретінді көрсете білген. Соның арқасында халық арасында зор беделге ие болған. 1729/30 жылы ұлы хан Болат хан қайтыс болғаннан кейін Тәуке ханның ұлы, жоңғарларға қарсы күресте танылған Сәмеке ханмен және Болат ханның ұлы Әбілмәмбет ханмен қатар таққа басты үміткерлердің бірі болған. Алайда, Әбілқайыр ханның беделінен сескенген билер, Болат ханның жігерсіз ұлы Әбілмәмбетке қолдау көрсетеді. Үш жүздің батырлары Әбілқайырды ұлы хан етіп сайлағанымен, билерден қолдау таппағандықтан ол бұл атақтан бас тартқан.
Өмірбаяны
Әбілқайыр хан 1693 жылы Түркістан қаласында туған. Ол - Әз-Жәнібектің алтыншы ұрпағы. Шыңғыс ханнан бастап тарататын болса ол хан әулетінің он бесінші ұрпағы. Әз Жәнібектен тоғыз ұл тарайды, солардың бірі - Өсеке сұлтан одан Бөлекей қоян, одан Батыр хан, одан Айшуақ сұлтан, одан Ырыс сұлтан, одан Айтақ Қажы сұлтан туған, Әбілқайыр осы Айтақ сұлтанның баласы. Шоқан Уәлихановтың деректерінде Әбілқайырдың әкесі Айтақ, оның әкесі Ырыс, оның әкесі Айшуақ дейді. Бірақ Айшуақ сұлтанның әкесі Батыр хан деп жазып кетеді. Әбілқайыр ханның жеті атасында, Айшуақтан кейін Бөлекей сұлтан тұрады, демек Айшуақтың әкесі Бөлекей сұлтан.Әскен (Әжі) ұлы Әбілқайыр хан – қазақтың Кіші жүзінің ханы, Бұланты, Итішпес көлі маңындағы шайқаста қазақ қолының бас сардары, қазақ сұлтандарының кіші буыны – Үсектің ұрпағы. Болат хан өлгеннен кейінгі тақ таласында Сәмекенің (Шахмұхаммедтің) «Әбілқайырдың атасына хандық әуелден бұйырмаған. Жеті атасынан хан болып келе жатқан менің тұқымым, хан тағының заңды иесі менмін» деуі де оның осы кіші буыннан екенін меңзейді.
1710 жылы Қарақұмдағы халық жиынында жас Әбілқайыр Кіші жүз әскерінің қолбасшысы және хан болып сайланды, ал түмен басы болып атақты кіші жүз батыры қарт Бөгенбай батыр (Қанжығалы Бөгенбай емес) тағайындалды.
Кіші Харута
Кіші Харута — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Щучья өзенінің оң жағалауынан 321 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
Өмірбаяны
18 ғасыр қазақ халқы үшін ел басына күн туған кезең болды, жоңғарлар тарапынан болатын шабуылдар халықты көп күйзеліске ұшыратты. Әбілқайыр бұл сұрапыл соғыста жанкештілік танытты. Ол бабаларының иелігінде болған Сайрам, Түркістан және Ташкент қалаларын қорғау жолында ерен ерлігімен көзге түсті. Бұл қалалар жоңғарлардың қоршауында қалған кезде, тең емес ұрыста анасы мен әйелі тұтқынға түскен соң, Әбілқайыр хан шегінуге мәжбүр болды. 1718 жылы Аякөзде Әбілқайыр мен Қайып 30 мыңдық әскері жоңғарлармен қанды шайқас жүргізді. Бірақ осы шайқаста Әбілхайыр мен Қайыптың алауыздығы кесірінен қазақ қолы жеңіліске ұшырайды.
Кіші Харута
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Салехард қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмендегі Обь өзені тармақтарының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
Өмірбаяны
Ол 1723 жылға дейін Түркістан қаласында тұрып, одан жоңғар басқыншылары қуып шыққан соң, Бұқар мен Хиуа хандықтарының шекарасындағы өзіне қарайтын тайпалардың арасына кетеді.
Кіші Харута
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
Өмірбаяны
Әбілқайыр жастайынан батылдығымен танылып, дарынды әскербасы және білгір қолбасшы болды. 1726 жылы үш жүздің қазақтары бас қосқан құрылтайда билер мен батырлар бірауыздан Әбілқайырды Қазақ хандығы әскерінің бас қолбасшысы етіп сайлады. Ал, Әбілқайырдың хандық дәрежеге қалай жеткендігін 1736 жылы оның Ордасына келген ағылшын суретшісі Джон Кэстль былайша түйіндейді:''Ол зор тұлғалы, сымбатты, аппақ жүзі қызыл шырайлы, түсі сондай жылы кісі, сонымен қатар зор денсаулық пен қайрат-күш иесі, садақ тартуға келгенде шынымен-ақ бүкіл ұлтта оған тең келетін кісі жоқ. Хан болмай тұрып, ол сұлтан ғана болатын, оның барлық балалары да осы лауазымды алып жүр. Жоңғар қалмақтарымен болған соғыста олардың басшысы қонтайшыны өз қолымен тұтқынға алғаннан кейін… Кіші орда оны хан сайлады.''
Кіші Харута
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
Өмірбаяны
Әскербасы Әбілқайыр халық жасақтарында қыруар істер атқарды, соғысу қабілетін жоғары деңгейге көтерді және қарулы күштерде адамгершілік рух пен патриотизмді марапаттап отырды. 1728 жылы қазақ әскері жеңіске қол жеткізді. Бұл шайқастар Ұлытау тауларында, Қарасиыр жері мен Бұланты өзенінің бойында болды, мұнда қазақтар қонтайшының ұлы басқаратын экспедициялық корпусты талқандады. Бұл жеңістен кейін халық көкейінде жеңіске қол жеткізуге болады деген сенім ұялады. Басқыншыларға қарсы халық жұмыла көтерілді.
Алайда бұл жеңілістен кейін де жау әлі күшті күйінде қалды. Жағдайға қанық Әбілқайыр жаңа шабуыл бастады. 1730 жылы көктемде Балқаштың оңтүстік шығысындағы Итішпес елді мекенінде Әбілқайыр бастаған қазақ әскері жауларды тағы талқандады. Жоңғарларға қарсы жүз жылдық соғыста қазақ халқы өзгерісті кезеңге аяқ басты, жеңіске бір табан жақындағандай болды.
Алайда дәл осы кезеңде Болат хан қаза табады. Сондықтан да басқа ханды тағайындау төңірегінде сауал туындайды. Тәуке ханның кезінде билікке ие болған билер таққа лайықты Әбілқайыр хан мен Сәмеке хандардың біреуін сайласа биліктен айырылып қаламыз деп сескеніп, Болат ханның жас ұлы Әбілмәмбет ханды сайлайды. Болат хан өлгеннен кейін «қазақтың бас ханы болу жолы менікі» деп сеніммен жүрген қазақ әскерлерінің басты тіректері Әбілқайыр хан мен Сәмеке хан әскерлерін ертіп, өз ордаларына кетіп қалады. Осыдан соң біріктірілген қазақ халқының жасақтары ыдырай бастады да, Жоңғар әскерінің 1 бөлігі аман қалады. Жоңғарлардың әлі де болса қауіп төндіріп тұрғанына көзі жеткен Әбілқайыр хан өзіне одақтас іздей бастайды. Сөйтіп, ол Ресей империясына елші жіберіп, одақтас болуды ұсынады. Оның көздегені орыстардың қолдауымен қазақ жүздерінін басын қосып, сыртқы жаулары Еділ қалмақтары, башқұрттар және жоңғарларға қарсы тұру болды. Бірақ, Ресей оның бұл ұсынысын қабылдамай, тек протектораттыққа келісетінін жеткізеді. Әбілқайыр хан бұған келімін беруге мәжбүр болады. 1731 жылы күзде Тевкелев бастаған орыс елшілері Әбілқайыр және Кіші жүз бен Орта жүздің бір бөлігінің старшындарынан ант қабылдайды. Ресейдің құйтырқы саясатын кеш сезген Әбілқайыр оларға қарсы бірнеше рет қарсы шығады. Бірақ, бұл әрекеттері нәтиже бермегендіктен қайтара бодандық антын береді(1738, 1742, 1748).
Қазақтарды әлсіретіп, бүкіл Орта Азияға жол ашар қақпаның кілтін тезірек қолға түсіру жөнінде патшасынан нұсқау алған орыстың далалық әкімдері бұл оқшалануды өз мүдделеріне пайдаланып қалуға жанталаса кіріседі. Бұл ретте отарлаудың ежелден сыналған тәсілі – «жабайыны жабайының қолымен құртуды» іске қосады. Сөйтіп олар өздерінің бодандары Еділ қалмақтарын да, башқұрттарды да, сондай-ақ Жайық казактарын да айдап салып, Кіші жүз қазақтарының тынышын кетіре бастайды. Соның аяғы Әбілқайырдың 1730 жылы өзін Ресей империясының қол астына алуына сұрап, Петербургке елшісін жіберуіне әкеп соғады. Онда ол өзінің Ресей империясына башқұрттар секілді қызмет етіп, солар сияқты алым төлейтінін айта келіп, өздеріне Ресейдің өзге бодандары тарапынан ешқандай қиянат және шабуыл болмауын талап етеді, патша тарапынан тыйым салынбаса, башқұрттардың өздігінен шабуыл жасауды тоқтатпайтынын айтады. Сондай-ақ Ресей бодандары қолдарындағы қазақ тұтқындарын қайтарса, қазақтар да өз тарапынан олардың тұтқындарын кері қайтаратынын білдіреді. Бірақ бұл бодандық Әбілқайыр ойлағандай нәтиже бермейді. Содан кейін ол Жоңғар хандығының қоңтайшысы Қалдан Серенге адам салады. Іздегенге сұраған ол да мұны құп алады. Ол жоңғар тұтқынынан босатылған Абылай арқылы жіберген жарлығында Әбілқайырдың тілегін орындағанын толық көрсетеді. Арадағы достық қатынастар сенімді болу үшін Әбілқайырдың өз баласына мың қазақты ертіп, Жоңғарияға жіберуін, осыған жауап ретінде өз баласын мың ойратпен қазақтарға жіберетінін айтады. Дегенмен, Әбілқайырдың Қалдан Серенмен құда болып, оған арқа сүйеп, ойдағымды жүзеге асырам ба деген үміті де ақталмай қалады. 1745 жылдың қыркүйегінде Қалдан Серен қайтыс болады.
1748 жылы Орынбордан шағын жасағымен қайтып келе жатқан жолда қарсыластарының бірі Барақ сұлтанның құрған қақпанына ұрынып қалады. Барақ сұлтан жоңғар шапқыншылығы кезінде зор беделге ие болған тұлға. Әбілқайырдың Ресейдің қолдауы арқылы күшейіп кетуінен сескеніп, оған қарсы шыққан. Әбілқайырдың 50 шақты адамымен келе жатқанын естіген ол, мүмкіндікті пайдаланып қалуды ойлап, тұзақ құрады. Осы шайқаста қарсыластарының күші басым екенін көріп тұрған ханның күзетшілері оған қашуды ұсынады. Бірақ, Әбілқайыр хан бұдан бас тартып, осы шайқаста қаза табады.
Әбілқайырдың моласы Қабырға өзенінің Өлкейекке құятын тұсында, Торғай қаласынан 80 шақырым жерде. Кейін бұл жер «Хан моласы» аталды.
Утар-Елга
Утар-Елга — Башқұртстанның Татышлин ауданындағы ауыл, Төменгі балтачев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 52 адамды құрады. Пошта индексі — 452838, ОКАТО коды — 80250850011.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Дыбыстық символизм
Дыбыстық символизм (фонетикалык символйзм) Звукосимволизм — кейбір сөйлеу дыбыстары мен қандай да бір түсініктердің арасында тікелей сәйкестік болады деген болжамнан туған. Сөздің Дыбыстық символизмінің (бейнелеу тұрғысында) эр түрлі қозғалысты, қимылды, жарық-сәуле құбылыстарын, формалар мен көлемді. адам мен жануарлардың физиологиялық, эмоциялық күйін т. б. білдіруі жиі кездеседі. Мысалы: жарқ-жұрқ, жарқылдау, мияулау, гүрсілдеу, мөңіреу, қалт-құлт, аһлау, уһлеу т. б. Дыбыстық символизмгe мағынасында символикалық байланыс сезілетін сөздермен қатар, қазіргі кезде ондай байланыс әлсіреген сөздер де жатады. Оларды Дыбыстық символизмді айқындау әдістері арқылы білуге болады Семантикалық және құрылымдық     жағынан ерекшеленіп, көптеген Дыбыстық символизмдер не дыбысқа еліктеуден туған сөздер етістіктің және баска сөз таптарының ерекше топтарын жасайды. Казіргі тілдерде Дыбыстық символизм субъективты (адам психикасында сақталатың дыбыс пен мағына байланысы ) және объективті (тілдегі сөздерде сақталатын дыбыс пен мағына байланысы) түрлерге бөлінеді. Дыбыстық символизмнің аса маңызды психофизиологиялық негіздері — синестезия (к.) мен кинемика (к.) Дыбыс пен мағынаның байланысы жайындағы мәселемен көптеген ғалымдар әр кезенде айналысқан (Платон, Ж. Ж. Руссо, М. В. Ломоносов т. б.), 18—19 ғасырлар Дыбыстық символизмді зерттеу негізінен тілдің шығуына байланысты дыбысқа еліктеу, одағай теориялары түрінде жүргізілді (Л. В. Лейбниц, В. Гумбольдт т. б.). 20 ғасырдың 50—60 жжылдары Дыбыстық символизм танбалардын уәжділігі, бала тілі, эксперименттік психология, психолингвистика т. б. байланысты терендетіле қарастырылды. 20 ғасырдың 70—80 жылдары Дыбыстық символизм фоносемантикада (к.) қарастырылатын болды.
Алес (өзен)
Алес — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Сумульта өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ихтиофоноз
Ихтиофоноз. Фарельдер ауырады. Орталық нерв жүйесінің зақымдалуымен белгіленеді, сол себепті тепе теңдік сақтау қабілеті бұзылады.
Қоздырушысы
Ichtyophonus Hoferi саңырауқұлағы, жүйке жүйесінде және басқа тканьдерде цист түрінде шоғырланады (паразитирующий). Саңырауқұлақ аралық тканьге кіріп клеткалық инфильтрацияны тудырады. Балықта кішкентай ақ – сұр түйіндер пайда болады және зақымдалған органдардың мөлшері үлкейіп кетеді.
Өтуі мен симптомдары
Ауру жіті және созылмалы түрде өтеді. Жіті түрінде балықтар судың бетіне жиналып адымның жақындағанына назар аудармайды, қоректенбейді, өсуі тежеледі. Желбезектер ісінеді, кілегей қабықпен жабылады, жапырақшалары майысады, нүкте тәрізді және жолақты қанталау байқалады. Некроз ошақтары пайда болады. Бұл форма 10 -15 күнге дейін созылып балықтардың 50 -90 % өлімге шалдықтырады. Созылмалы түрінде балықтардың тіршілік тәртібінде өзгерістер байқалмайды. Желбезек доғалары едәуір жайылған некроз ошақтары кездеседі.
Ауруды анықтау
Ауруды клиникалық, эпизоотологиялық, патологоанатомиялық белгілеріне қарап, бактериологиялық, вирусологиялық және серологиялық тексеру және биопроба қою арқылы анықтайды. Вирусты бронхионекрозды жұқпайтын бронхионекроздан және бронхиомикоздан ажырату керек.
Дереккөздер
Санат:Балықтардың инфекциялық аурулары
Плеттенберг
Плеттенберг (Plettenberg) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. Меркиш ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Төлеп бағы
ТӨЛЕП БАҒЫ – Сырдария өз-нің сол жақ жағалауы мен Қуаңдария аралығында орналасқан жасыл желек. Жаңақала қорғанынан 6 км төмен Өтетілеу қолтығы, Маметек арығының тұсында орналасқан. Оны 19 ғ-дың басында медресе балаларына қамқор болған Төлеп деген молда еккен. Райым бекінісінің салынуына орай Төлеп молда Қуаңдарияның батыс жағалауына көшіп кеткен. Өлерінде балаларына мұра етіп қалдырған бақ күтімсіз қалып, тек 1857 ж. орыс әскерлері қоныстанып, баққа талдың бірнеше түрі, тобылғы, тұт ағашы, жиде, жүзім, т.б. көптеген ағаштар өсірілген. Бүгінде оның орнын құм басқан. Бақ жөнінде А.Макшевтің, Майердің қолжазбалары мен Н.Ановтың еңбектерінде айтылған.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:География
Шангнау
250px|thumb|Картада орналасуы Шангнау (Schangnau) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Зигнау округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 915 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 36.5 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 906, пошта индексі — 6197.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Ровере-Веронезе
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2131 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 58 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 36 км² шамасында. Пошта индексі — 37028.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Nicolò.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
NGC 2890
NGC 2890 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 11 қаңтарда Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2890 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26778, MCG -2-24-24.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
1429 жыл
Оқиғалар
1429 жыл - Жанна д'Арктің Орлеанды қоршаудан босатуы.
Туғандар
Тағы қара: Санат:1429 жылы туғандар
Оқытуды дифференциациялау
Оқытуды дифференциациялау - орта және жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу іс- әрекетін олардың бейімділіктерін, қызығушылықтарын және байқалған қабілеттерін ескере отырып ұйымдастыру формасы.
1429 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1429 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кузюк
Кузюк (Үлкен Кузюк) — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Киров облысы, Нижегород облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вочь өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Тёммельсдорф
Тёммельсдорф (Tömmelsdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Орла ауданының құрамына енеді.
Кузюк
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга бастауынан Ветлуга қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Тёммельсдорф
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Кузюк
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Эльтон
thumb Эльтон – Каспий ойпатының солт. бөлігіндегі тұнба тұзды тұйық көл, Ресей жерінде. Ауданы 152 – 200 км² (су деңгейінің ауытқып отырауына байланысты). Көл мұхит деңгейінен 18 м төменде орналасқан. Түбіне құрамы күкіртті сутекті ас тұзының және минералды саздың қалың тұнбасы шөккен. Тұнбаның жоғ. қабатында NaCl, KCl, CaSO4, MgCl2 басым. Эльтонға тұзды өзендер құяды. Тұз өндіріледі. Көл өңірінде минералды бұлақтар бар. Атырабында Эльтон курорты салынған.
Дереккөздер
Санат:Ресей көлдері
NGC 7405
NGC 7405 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1864 жылы 5 қыркүйекте Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7405 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Феррейруш-де-Тендайш
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 802 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,37 км² шамасында. Халық тығыздығы — 49 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Кастель-дель-Джудиче
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 356 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 86080.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Молизе елді мекендері
Жанаттәрізді ит
Жанаттәрізді ит, уссурий жанат иті (Nyctereutes procyonoides) — иттер тұқымдасына жататын жыртқыш аң.
Негізгі мекені — Оңтүстік Шығыс Азия. Қазақстанда Атырау облысында, Каспий теңізінің жағасында, Жайық өзенінің сағасына дейін кездеседі.
Жанаттәрізді ит өзен-көл жағалауындағы сазды ылғалды жерлерді, таудағы ормандарды мекендейді. Дене тұрқы 52—58 сантиметр, жазда салмағы 4—6 килограмм, күзде 6—10 килограмм, құйрығының ұзындығы 25 сантиметрдей болады. Жүні ұзын қылшықты, түбіті қалың жылтыр қоңыр түсті. Жанаттәрізді ит ін қазып, сонда тіршілік етеді, кейде түлкі, борсық індерін де пайдаланады. Қорегін іздеуге түнде шығады. Қорек талғамайды. ұсақ жәндіктермен қатар түрлі жеміс-жидектерді де қорек етеді. Қар қалың түсіп, күн суыта бастағанда, жанаттәрізді ит қысқы ұйқыға кетеді. Жылына бір рет, ақпан—наурыз айларында ұйығып, екі айдан соң 6—8 күшік табады.
Жанаттәрізді итті Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында жерсіндіру жұмыстары нәтиже бермеді. Бірақ оларды бағалы терісі үшін аң фермаларында өсіруге болады. Аң шаруашылықтарына зиян келтіреді.
Еуропада жерсіндірілген. Сазды, батпақты жерді мекендейді. Аңшылық және бағалы тері кәсіпшілігінің аңдары. Жылына ТМД-да 78,4 мыңға дейін тері дайындалған Еуропанын кейбір елдерінде ж.т.и. фермаларда өсіреді (20 ғ. 70-ші жж.).
Дереккөздер
Санат:Иттер тұқымдасы Санат:Қиыр Шығыс фаунасы Санат:1834 жылы зерттелген жануарлар Санат:Азия сүтқоректілері
Талды ауданы
Талды ауданы — 1977-1988 жылдары болған Қарағанды облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Қарағайлы ауылы.
Талды ауданы 1977 жылы 15 ақпанда Қарағанды облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Егіндібұлақ ауданының Алғабас ауылдық кеңесі мен Қарқаралы ауданының Ақтайлақ, Бақты, Қайнарбұлақ, Қырғыз, Томар, Фрунзе және Қарағайлы ауылдық кеңесі кірді.
Ауданда 7 кеңшар, 1 кент, 7 ауылдық кеңес болды. Қарағайлы кен-байыту комбинаты жұмыс істеп тұрды. Оған темір жол тартылды. 1977 жылдан қазақ және орыс тілінде «Шұғыла»—«Восход» газеті шығып тұрды.
1988 жылы 20 шілдеде Талды ауданы таратылды. Сонымен бірге оның аумағы Егіндібұлақ пен Қарқаралы аудандары арасында бөлінді.
Дереккөздер
Санат:Қазақстанның таратылған аудандары Санат:Қарқаралы ауданы
Қарақия-Қаракөл қорықшасы
Қаракөл қорықшасы – республикалық мәні бар қорықша. 1986 жылы Маңғыстау облысында Қарақия ауданында ұйымдастырылған. Жерінің аумағы 137,5 мың га. Қорықшаны құрудағы мақсат – Қарақия ойпатында сирек кездесетін жануарлар түрлерін сақтау.
Жер бедері
Қорықша аумағына 9 бұлақ және 3 атпалы су көздері кіреді. Жер бедері кертпештеніп келген тік, жарқабақты. Олар желмен және аққан судың әсерінен жарылып, жеке төбелерге бөлініп кеткен.
Флорасы мен фаунасы
Өсімдік түріне аса бай емес. Қорықшада Қазақстан фаунасында өте сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар түрлері: Үстірт арқары, қоқиқаз, безгелдек, қарабауыр бұлдырық, қарақұйрық, шағыл мысығы, ұзын инелі кірпі, үнді жайрасы мекендейді. Бұл жануарлардың барлығы қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан қаумалдары Санат:Маңғыстау облысы географиясы
Бұғымүйіз (ауыл)
Бұғымүйіз — Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы, Төсқайың ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Күршім ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 224 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 259 адам (135 ер адам және 124 әйел адам) болса, 2009 жылы 112 адамды (61 ер адам және 51 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Күршім ауданы елді мекендері
Эльзас
thumb|220px|right|Эльзастың топографиялық картасы Эльзас (Alsace) – Шығыс Франциядағы, Рейн өзені алабындағы тарихи аймақ. Аум. 8,2 мың км². Құрамында Төменгі және Жоғарғы Рейн департаменттері барлық Халқы 1,5 млн-нан астам (2003), этникалық құрамы негізінен эльзастықтардан тұрады. Негізгі қаласы – Страсбург порты. Эльзас – маңызды өнеркәсіптік – а. ш-ты аудан. Еңбекке жарамды халқының басым бөлігі өнеркәсіп саласында жұмыс істейді. Калий тұздары өндіріледі. Рейн өзенінде СЭС орналасқан. Өнеркәсібінің негізгі салалары – машина жасау, металл өңдеу, тоқыма. Машина жасаудың маңызды орт-тары – Страсбур мен Мюлуз, тоқыма өнеркәсібінің орт-тары – Страсбур мен Кольмар қалалары. Мұнай өңдеу, тағам (сыра, жүзім шараптарын шығару, ұн, ірімшік), темекі, ағаш кесу мен қағаз, шыны, тігін кәсіпорындары жұмыс істейді. Ауыл шарушылығы өнімдерінің жартысынан астамын мал шарушылығы (сүтті ірі қара, шошқа, құс өсіру) береді. Бидай, қара бидай, картоп, қант қызылшасы, темекі, мал азықтық дақылдар, Вогез тауларының етегінде жүзім өсіріледі. Эльзас жөніндегі алғашқы деректер 7 ғасырдағы жазба ескерткіштерде кездеседі. 7 ғасырдың соңы – 8 ғасырдың 1-жартысында герцогтік, одан кейін Каролингтер мемлекетінің құрамында – графтық болды. 870 ж. Э. Лотарингияның шығыс бөлігінің құрамында Шығыс Франк корольдігінің қарамағына өтті. Аймақтық Италиядан Германия мен Францияға қарай өтетін сауда жолдарында орналасуы 12 ғ-да оның қалаларының экон. және саяси жағынан дамуына жағдай жасады. Қалалардың көпшілігі өзін-өзі басақаруға қол жеткізді, кейбіреулері империялық мәртебеге ие болды. 13 – 14 ғасырларда шұға тоқу, шарап жасау дамыды. 15 – 16 ғасырларда Эльзас реформация мен гуманизмнің маңызды орт. болып, Страсбургте кітап басып шығару ісі тез дами бастады. 15 ғасырдың соңы – 16 ғасырдың бас кезінде Эльзасты шаруалар мен қала кедейлерінің қозғалысы шарпыды. 1648 ж. Вестфаль бітімі бойынша Эльзасты Францияға қарады, бірақ империялық қалалар Қасиетті Рим империясы қарамағында қалып қойды. 1673 ж. француз королі Людовик XІV Э-тың 10 қаласын, ал 1681 ж. Страсбургты басып алды. Рисвик бітімі бойынша (1697) Страсбург пен басқа да эльзастық жерлер Францияға бекітілді. 1871 ж. Франкфурт бітіміне сай Франциядан тартып алынған Э. пен Шығыс Лотарингия Германияға қосылып, Эльзас-Лотарингия жерін құрады. Бұл жер 1919 жылғы Версаль бейбіт келісімі бойынша Францияға қайтарылып берілді. 1940 – 45 ж. Эльзас пен Лотарингияны фашистық Германия басып алды. Фаш. Германия талқандалғаннан кейін Э. біржолата Францияға қайтарылды. Г. Көкебаева
Дереккөздер
thumb|left|300px|Мюлуздағы Сен-Этьен шіркеуі thumb|300px|left|Блан көлі thumb|250px|right|Эльзастағы ең биік нүкте — Гран Баллон шыңы.
Санат:Франция
Дербесжұп
Дербесжұп (Lymantria dispar) — Erebidae тұқымдасының көбелегі. Еуропа, Азия, Жапония, Солтүстік Америкада кең таралған полифаг көбелек, 300-ден астам өсімдіктердің түрлеріне, әсіресе талдарға зиянын келтіреді. Талдардың арасында емен, қайын, терек, жөке ағаштың, алма, өрік талдарының діңіне жұмыртқалайды. Орман шаруашылығының зиянкесі деп саналады.