cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Берёзовка (Ғабит Мүсірепов ауданы)
Берёзовка — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданы, Рузаев ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Новоишим ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 492 адам (225 ер адам және 267 әйел адам) болса, 2009 жылы 421 адамды (200 ер адам және 221 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы елді мекендері
Борсық
Борсық (Meles) – сусарлар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі аң туысы.
Көбінесе шөпті және оның тамыры мен тұқымын, майда жәндіктерді жеп қоректенеді. Көктемде құстарды, олардың балапандарын жейді, кейде қозының да құйрығын сорады. Борсық ін қазады, ұрғашысы қыстың аяғында 2—6 күшік табады. Терісінен ішік, қылшығынан щетка жасауға болады; халық арасында оның майын көксау ауруға даруға береді, оны басқа да қажеттерге жұмсайды. Етін жеуге болмайды, харам.
Қазақстандағы борсықтың 4 түр тармағы
Дене тұрқы 60 — 90 см, салмағы 8 — 16 кг-дай. Олардың түсі ақшыл-сұрдан қара-қоңырға дейін өзгеріп отырады. Жүні қылшықты, салалы, сирек. Тұмсығынан желкесіне дейін созылған қара жолағы бар. Бауыры, төбесі, табандары қара, аяқтарында сәл иілген, ұзын тырнақтары болады. Інде тіршілік еткендіктен, маусымдық көшуі байқалмайды. Іңір түсісімен қорек іздеуге шығады. Борсық қорек талғамайды. Ол ұсақ кеміргіштермен, құстармен, олардың жұмыртқаларымен, жыланмен, кесірткелермен, көлбақалармен, ұсақ жәндіктермен, жеміс және бақша дақылдарымен де қоректенеді. Күзге қарай бойына май жинайды да, қысқы ұйқыға кетеді. Олар наурыз — маусымда мауығып, 1 жылдан кейін 1 — 5 күшік табады. Терісі мен майы үшін ауланады. Борсықтың майы витаминдерге бай, сондықтан халық медицинасында оны буын ауруларын, туберкулез және іріңді жараларды емдеуге қолданады. Ауыл шаруашылығы және орман зиянкестерін жеп пайда келтіреді. Кәсіпшілік маңыздылығы онша емес (терісі онша құнды емес жүні қылқалам үшін қолданылады майы емдік болып есептелінеді).
Дереккөздер
Санат:Сусарлар тұқымдасы
Панорамалы кино
Панорамалы кино, кино-панорама - көріністерді үлкен экрандарда табиғи жағдайларға жуықтатып көрсететін кино түсіру әрі оны көрсету тәсілі. Бұл төсіл бойынша түсірілетін фильм бір-біріне 1800 бұрыш жасап орнатылған 3 кино түсіргі аппарат арқылы 35 мм-лік 3 кинотаспаға бір мезгілде түсіріледі. Әр кинотаспаға жалпы панорамалы көріністің бөлігі ғана қамтылады, осылайша түсірілген фильм 3 кино көрсеткі аппаратпен ұзынд. 20 - 30 м болатын ойыс экранда көрсетіледі. Панорамалы кинокадрдың көлденең жазықтықтағы қамтылу бұрышы 150 - 170, ал тік бағытта 55-қа дейін жетеді. Бұл жағдайда экрандағы көріністерді табиғи жағдайларға барынша жақындату әсерін тұғызды. Дыбыс стереофонды тәсілмен 33 мм-лік магниттік кинотаспаға (7-9 канал бойынша) жеке жазылады да, кино көрсету кезінде кескінмен стереоскопты әсер байқалады. Осының нәтижесінде экраннан көрінетін құбылыстарға көрермендердің тікелей "қатысу" әсері туады. Панорамалы кино түсіру әрі көрсету мәселесін ең алғаш рет 1927 ж. франңуз инж. А.Ганс іске асырды. Панорамалы кино КС.РО-да 1957 ж. қолға алынды; ең алғашқы панораматы фильмдер: "Менің елім кең байтак...", "Сиқырлы айна", т.б. Соңғы кезде бір таспаға (70 мм-лік) түсірілетін кең зкранды панорамалы кино жүйесі жасалды. Мұның үш таспалы жүйеден анағұрлым артықшылығы бар. 70 мм-лік таспаға түсірілген алғашқы иаиорамалы фильм - "Жалынды жылдар повесі".
УЕФА кубогы 1974/75
Сілтемелер
Санат:УЕФА Еуропа Лигасының маусымдары Санат:1974 жылғы футбол Санат:1975 жылғы футбол
Изотропия
Изотропия - физикалық нысандар қасиеттерінің бағыттан тәуелсіздігі.
Дереккөздер
Санат:Бағдарлау Санат:Симметрия (физика)
IC 840
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 44495, UGC 8090, MCG 2-33-40, ZWG 71.86.
Сыртқы сілтемелер
IC 840 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Қарағанды облысының бейнелеу және қолданбалы сән өнері
thumb|300px thumb|300px thumb|300px thumb|300px Қазақ халқының сәндік қолданбалы өнерінің ежелгі ұлттық үлгілері мен дәстүрі ғасырлар бойы сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасуда. Қазақтың ежелден келе жатқан киіз үйі мен күнделікті тұрмыста пайдаланатын барлық жиһаздары мен заттары ұлттық ою-өрнекпен көркемделіп отырады. Ою-өрнектері қайталанбалы әрі ашық түсті болып келетін алаша, текшелі өрнекті тықыр кілем, әшекей оюлы кебеже сияқты киіз үйдін ішіне тұтынатын сәндік жиһаздармен қатар ағаш ұқсату өнері және жібек жіптермен кестелей тоқу, ағаш пен сүйекті жымдастыру арқылы көркемдеу, тері ұксату (бедерлі инкрустациялы), оймыш, шекіме, бұрама, қалыптама, қаптырма, көз салу секілді зергерлік өнерінің түрлері де өркен жайды.
=Бейнелеу және қолданбалы сән өнері= Қазақтың бейнелеу өнері ерлер мен әйелдердің, жануарлардың тастан қашалған бейнелері, сондай-ақ қыз-келіншектердің қола мүсіншелері түрінде өз өрісін тапты. Жаңа қоғамның рухани тәжірибесін образ түрінде бейнелейтін көркемдік туындылар жастарға тәрбие беріп, ұрпаққа ықпал жасау арқылы дәуірді жалғастырады. Сондықтан бейнелеу өнерінің мазмұны аса мәнді өзгеше жас ұрпаққа көркем ой туғызатындай болуға тиіс. Дүниенің сан алуан тіршілік тынысы мен адам сезімінің байлығын бейнелеу өнері кең ауқымды, көркемдік тұрғыдан көрсетеді. Азаматтық нысандылық, мүсіндік сомдау өнерінің игі дәстүрлерін игеру, елуінші, алпысыншы жылдардағы Қарағанды суретшілер шығармашылығының басты сипаттары болды. Олардың туындыларын көшелер алаңдары мен гүл бақтарының кеңістігінде тұлғаның жарасымды, келісті пішінделуіне, мәнділігіне қарай жазбай тануға болады. Мысалға, А. Билыктың қаламыздың сәулеттік-кеңістік ортасымен әдемі үйлескен, сымбатты шешімін тапқан кенші тұлғасы. Соңғы жылдарды Қарағанды қаласының көркеюіне байланысты ескерткіштердің символдық мәні көп жағдайларда мүсін мен сәулет формаларының өзара белсенді байланысы, сәндік бастаудың, көркем тұлғалық пен шығармашылықтың ұштасуы арқылы ашылды.
Алып ауқымды қала құрылысы, халық әл-ауқатының артуы, өскелең рухани талаптар, жастарға идеялық және адамгершілік тәрбие беру жөніндегі жұмыс ұлттық бейнелеу өнерін өрге бастыруға, оның осы тіршілік кезеңінің талаптарын қажет ететін көркемдік түрлерінің туына пәрменді серпін берді. Түрлі шығармашылық көркемдік құралдарды жандандыру көкейкесті мәселеге айналып, өнердің қоршаған ортада өзгеше эстетикалық әсер қалыптастыратын тәсілдері: мүсін бедерлері; сұңғаттық паннолар, қабырға өрнектері дамыды. 20 ғасырдың 40-жылдардың аяқ шенінде Қарағандыда суретшілер серіктестігінің (КазИЗО) қалалық бөлімшесі ашылды. Көркемөндіріс шеберханасы ұйымдастырылып (1957 ж.), онда суретшілер П.К. Антоненко, П.С. Андриюк, Р. Есіркеев, П.И. Реченский, Ю.В. Гуммель т.б. жұмыс істеді. Қарағандыдағы кейінгі кездегі белгілі суретшілер А.П. Билык, В.И. Крылов, А. Бегалин, С.М. Саносян және т.б. Қарағанды қаласында Қазақстан суретшілер одағының облыстық ұйымы құрылды.
=Архитектуралық нысандар=
АКАДЕМИК Е.А. БӨКЕТОВ ЕСКЕРТКІШІ
Академик Е.А. Бөкетов ескерткіші 2006 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің бас кіре берісінің алдындағы алаңға орнатылған. Ескерткіштің авторлары – ҚР Суретшілер одағының мүшесі, «Достық» орденінің иегері А. Билык және Сәулетшілер одағының мүшесі, ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты С. Мордвинцев. Бөкетовтың фигурасы қызыл граниттен жасалған тұғырда орналасқан, ол өзінің ғылыми еңбектері жатқан кафедраға сүйеніп тұр. Фигура қоладан құйылған. Фигураның биіктігі 4,32м. Тұғыры қызыл граниттен жасалған. Ескерткіштің жалпы биіктігі 6,48м. Е. Бөкетов ескерткішін тұрғызу туралы шешімді көрнекті ғалымның 80-жылдығына байланысты ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев пен республиканың ескерткіштер мен монументтер жөніндегі Мемлекеттік комиссиясы қабылдаған болатын. Е.А. Бөкетов ескерткішінің құрылысы азаматтардың рухани-білімділік және интеллектуалдық-мәдени деңгейін арттыруға; өскелең ұрпақты қазақстандық патриотизм рухында тәрбиелеуге жәрдемдеседі.
В.И. ЯЗЕВ БЮСТІ
Социалистік Еңбек Ері, Балқаш мыс қорыту зауытының алғашқы салушысы, Қарағанды құрылысшысы В.И. Язев бюсті – мүсінші батырдың мінез-құлқын сәтті көрсете білген. Мүсінші, ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткері, ҚР Суретшілер одағының мүшесі А.П. Билык. Ескерткіштің биіктігі 1,5 м, қола құйма, тұғыры қызыл түсті тақталармен қапталған.
Ж. АҚБАЕВ БЮСТІ
Кәсіби мансап жолын Қарағанды қаласынан бастаған заң саласындағы танымал қайраткер бюсті. Сәулетші Д. Ержанов. Ескерткіштің өлшемі 1,5, Н-1,1м, құйма, қола, тұғыры керамогранитпен қапталған.
ҒАБИДЕН МҰСТАФИН БЮСТІ
Ғабиден Мұстафин бюсті, көрнекті қазақ жазушысы, туғанын 100-жыл толуына орай орындалған. Бюст шынайылық мәнерде орындалған, мүсіншілер жазушының ой үстіндегі сәтін бейнелеуге бар күштерін жұмсаған. Мүсінші, ҚР Суретшілер одағының мүшесі Т.Т. Ермеков, М.О. Сыдықов. Сәулетші, ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі В.А. Троценко. Ескерткіштің өлшемі – 2, Н-1,4 м құйма, қола, тұғыры қызыл түсті гранит тақталармен қапталған.
ЖАМБЫЛ ЖАБАЕВ БЮСТІ
Бюст бетон - материалды ескере отырып, классикалық мәнерде жасалған. Ұлы ақынның бейнесі ұлылық пен ішкі қуаттың дұрыс берілуімен ерекшеленеді. Мүсінші, ҚР Суретшілер одағының мүшесі Ж.И. Қалиев. Ескерткіштің өлшемі – 2, бетон, мәрмәр үгінді.
Қ.И. СӘТБАЕВ ЕСКЕРТКІШІ
Ескерткіш салтанатты түрде қазақтың көрнекті геолог-ғалымы, Кеңестің Шығыстың тұңғыш Академигі, Республикалық ғылым академиясының негізін салушы және алғашқы президенті, геология ғылымдарын және Ұлы Отан соғысы жылдарында Отанымыздың қорғаныс қабілеттілігн арттыруда үлкен роль атқарған Үлкен Жезқазған кен орындарындағы мыс кенін өндірістік игеруді ұйымдастырушы Қ.И. Сәтбаевтың 100-жылдық мерейтойына орай ашылған. Бюст қоладан құйылған, тұғыры мәрмәр тақтаданжасалған. Ескерткіштің биіктігі 2,7 м, бюсттің биіктігі 1,0 м. Ескерткіш маңызды тарихи-мәдени мәнге ие және Қ.И. Сәтбаев атындағы көшенің ойластырылған бастамасы болып табылады.
А.С. ПУШКИННІҢ ЕСКЕРТКІШІ
А.С. Пушкиннің ескерткішін XX ғасырдың 50-жылдарының аяғында ресейлік мүсінші орындаған, таралымдық нұсқасы, 2006 жылы жөндеуден өткізіліп, Қазақстандағы А.С. Пушкин жылына арналып қолаға көшірілген болатын. Авторы белгісіз. Ескерткіштің өлшемі жалпы биіктігінен 1,25 м, Н-1,5м қола құйма. Тұғыры сұр түсті гранит тақталармен қапталған.
АППАҚ БАЙЖАНОВ ЕСКЕРТКІШІ
Қарағанды көмірін алғашқы ашушы Аппақ Байжановқа (1824-1887 жж.) арналған ескерткіш салтанатты түрде 1999 жылы тамызда облыстық тарихи-өлкетану мұражайының алдындағы алаңда ашылды. Авторы Ю. Гуммель.
БҰҚАР ЖЫРАУ ЕСКЕРТКІШІ
Бұқар жырау ақын, жырау, қазақтың көрнекті өкілі, Абылай ханның бас кеңесшісі. Көптеген туындылары толғау жанрына жатады. Поэзиялық мұрасын Ж. Көпеев, Г. Потанин, Ш. Уәлиханов, М. Әуезов, С. Сейфуллин және т.б. зерттеген. Ұлы ақынның бейнесі ұлылық пен ішкі күш-жігердің дұрыс берілуімен ерекшеленеді.
Г. ФОГЕЛЕР ЕСКЕРТКІШІ
Көрнекті антифашист-неміс суретшісі Генрих Фогелерге арналған ескерткіш салтанатты түрде 1999 жылы маусымда Немістердің мәдени орталығы ғимаратының алдында ашылды. Ескерткіштің ашылу рәсіміне Ворпсведе қаласынан Г. Фогелердің живописін ұнатушылардың неміс қоғамы мүшелері мен суретшінің туған-туыстары қатысты. Оның жерленген жерін құжат түрінде анықтау мүмкін емес, Белағаш және Корнеевка ауылдарының ауылдық зираттарында Г. Фогелердің жерленген орындары болжаммен белгіленген. Корнеевка ауылында жазуы бар құлпытас, ал Белағаш ауылында – крест орнатылған. Авторы – А.П. Билык.
Н. ӘБДІРОВ ЕСКЕРТКІШІ
Әбдіров ескерткіші, Қарағандының Н. Әбдіров даңғылда 1958 ж. орнатылған. Мүсіншілер: А.П. Билык, Ю.В. Гуммель, архитектор Л.Е. Воробьев. Монументтің жалпы биіктігі 9 м. Шойыннан кұйылған мүсіннің түғыры мәрмәр. Ескерткіш Кеңес Одағының Батыры Н. Әбдіровтің мүсіндік бейнесін мәңгі есте қалдыруға арналған. Өлім мен өмір арпалысы, бостандық үшін өлімге бас тіккен мәрт шешім, жауына қыранша сорғалаған қазақтың батыр ұлының қаһарлы қабағынан айқын аңғарылады. Ескерткіштің өн бойы ширыққан куат, шалт қимылға толы. Н. Әбдіров ескерткіші калаға көрікті сипат берумен бірге, отансүйгіштікке тәрбиелеуде үлкен рөл атқарды.
ҚАРҚАРАЛЫЛЫҚ ЖАУЫНГЕРЛЕРГЕ АРНАЛҒАН ЕСКЕРТКІШ-ОБЕЛИСК
«Жауынгер даңқы», 1970 жылы Қарақаралы қ. саябағында тұрғызылған. Мүсінші А.П. Билык. Найза түріндегі облеиск (биіктігі 8 м) пен Мәңгілік алаудың жанындағы дәстүрлі ұлттық киім киген, қайғымен қолдарын алдына айқастыра ұстаған қазақ әйелінің бейнесінен тұрады. Стилобат жабайы таспен қапталған, оның қасбеттік жағында: «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында қазақ болған қарқаралылық жерлестеріміздің даңқы мәңгі арта берсін» деген қазақ және орыс тіліндегі жазбалары бар 2 мемориалдық тақта (бетон, мәрмәр үгінді) орналасқан. Оларды шойыннан жасалған жұлдыз бен Мәңгілік алау ажыратып тұр. Қарқаралылық жауынгерлерге арналған ескеткіш-обелиск – халықтың батырлық өткен күніне деген үлкен құрметтің белгісі.
ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫНДА ҚАЗА БОЛҒАН ҚАРАҒАНДЫЛЫҚ-ЖАУЫНГЕРЛЕР МОНУМЕНТІ
1976-78 жж. Жеңіс саябағында тұрғызылған. Сәулетші Н. Қойшыбеков, мүсінші Ж.К. Молдабаев. Қызыл гранитпен қапталған көлденең стеладан тұрады, онда орыс және қазақ жауынгерлердің жартылай фигуралары бейнеленген мыс горельеф орналасқан. Монументтің қақ ортасында қола жұлдыз орналасқан. Стеланың алдына қызыл граниттен мінбер жасалған, оған батыр-қалалардың жерлері салынған капсулалар қаланған. Сұр гранитпен қапталған көлбеу қырларын «1941-1945 жж.» деген шойыннан құйылған сандар кесіп өтеді. 1980 жылы монументті тұрғызғандары үшін авторлық ұжымға Қазақстан ЛКЖО сыйлығының лауреаты атағы берілген болатын. Ескерткіш 1984 жылы Егіндібұлақ ауылындағы өлкетану мұражайы ғимаратының алдындағы орталық алаңға орнатылды (сәулетші П. Малков, мүсінші Ж. Молдабаев). Сұр түсті жасанды тастан жасалған. Жоғары ұмтылған ескерткіштің тік пішіні басты болып табылады (ескерткіштің биіктігі 9 м). Бейненің монументтілігі фигураның горельеф бейнесіндегі киімнің төмен түскен қатпарларымен ерекшеленген.
«ҚОБЫЗ» МҮСІНДІК СӘНДІК КОМПОЗИЦИЯ
Сәндік композиция қазақ халқының жанының, оның туған жеріне деген махаббатының белгісі ретіндегі стильденген музыкалық аспап «Қобыздан» тұрады. Сәулетші ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі В.А. Троценко, мүсінші ҚР Суретшілер одағының мүшесі М.А. Қалқабаев. Ескерткіштің биіктілі 2м, қоладан дайындалған, тұғыры сұр гранит.
СҮЙІНШІ МҮСІНДІК-СӘНДІК КОМПОЗИЦИЯ
«Сүйінші» атты фигуралық композициядан, тұғырға орнатылған, шеңбер құрайтын және стеланың тұғырын жиектейтін жұлдызнамалық белгілерден тұрады, алаңның қақ ортасында гранит бағана орналасқан, оған Жер Кіндігі белгісі қойылған. Авторлық ұжым – сәулетшілер ҚР Сәулетшілер одағының мүшелері Г. Баймырза, Е. Шахиев, К. Жанәбілов. Мүсінші ҚР Суретшілер одағының мүшесі, Комсомол Ленині сыйлығының лауреаты Ж. Молдабаев, мүсінші А. Молдабаев. Фигура – салт атты, ат – құйма, қола, 12 жұлдызнама белгісі d-0,9 м, Жер Кіндігі d-100м.
Жаңылхан Досымбекқызы Адамбаева
Жаңылхан Досымбекқызы Адамбаева 1929 жылы туған., Жамбыл облысы, Шу ауданы ) — тіл білімі маманы, филолог ғылым  кандидаты (1966). Абай атындағы  педагогикалық  институттың тіл және әдебиет факультетін (1951), Тіл білімі институтының аспирантурасын (1964) бітірген. 1951—1961 ж. Жамбыл, Алматы орта мектептерінде мұғалім. 1964жылдан Ы.Алтынсарин атындағы  Білім проблемалары институтында қызмет істеді. ҚР ҰҒА мүшесі Ғ.Ғ.Мұсабаевтың жетекшілігімен "Қазақ жүмбақтарының әдеби-стилистикалық және тілдік ерекшеліктері" деген тақырыпта кандидаттық  диссертация қорғады. Жаңылхан Досымбекқызы Адамбаева—орыс мектептерінде қазақ тілі пәнінен оқытудың әдістемесін жасауда 15 оқуәдістемелік құралдың, 1 монографияның, 2 оқулықтың, 70-ке жуық мақапаның авторы.
Қарағанды облысының бейнелеу және қолданбалы сән өнері
ТӘУЕЛСІЗДІҢ СТЕЛАСЫ
ТӘУЕЛСІЗДІҢ СТЕЛАСЫ – биіктігі 45 м. Шеңберде отырған Бүркіт, Күн барлығы тәуелсіздіктің белгілері, стеланың төрт бұрышында «Тұлпарлар» орналасқан, олардың қанаттары стеланың 4 жағында орналасқан, қанаттардың арасында 2 медальон, артқы қасбетте дәйексөздер жазылған карниз орнатылған. Төменгі жақта периметр бойынша – Президент Н.Ә. Назарбаевтың сөзінен алынған дәйексөз лавр шеңбері (қола) ретінде жазылған. Стела Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 60-жылдығының құрметіне тұрғызылған болатын. Авторлық ұжым – ҚР Суретшілер одағының мүшелері суретшілер М: Аманбаев, Н. Новопольцев, А. Бексұлтанов, Н. Дәуренбеков. Мүсінші ҚР Суретшілер одағының мүшелері Ж.И. Қалиев, В.А. Арент. Сәулетші – М. Байсбай. Бүркіттің өлшемі жайылған қанаттарымен бірге санағанда 4,5 м, пластик, алтын жалатылған.
ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІГІНІҢ ТҰТАСТЫҒЫ МЕН ХАЛЫҚТАР БІРЛІГІ МОНУМЕНТІ
Ескерткіш-монумент Қазақстан халкының тәуелсіздік пен бірлікке ұмтылған арман-мүддесін айшықтайды. 2005 ж. Ұлытау аулына жақын Айыртау бөктерше 1992 ж. қойылған Айыртау белгі тасына таяу, қолдан үйілген биік белге орнатылды. Монумент әлемнің төрт бұрышын бейнелей орналасқан. Төрт таған бірлігінін ұшар басындағы (биіктігі 30 м) күн-шаңыраққа төрт арғымақ пішіні қондырылған. Монумент алаңын балбал тас мүсіндер көмкерген.
=Сыртқы сілтемелер=
Санат:Қарағанды облысы Санат:Мәдениет Санат:Өнер
Евгений Матвеевич Сидоркин
thumb|right|200px|Евгений Матвеевич Сидоркин Евгений Матвеевич Сидоркин  (7 мамыр 1930 Киров облысы - 30 қыркүйек, 1982, Алматы) — суретші, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері.
Дереккөздер
Санат:7 мамырда туғандар Санат:1930 жылы туғандар Санат:Киров облысында туғандар Санат:30 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1982 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Қазақстан кескіндемешілері Санат:КСРО суретшілері Санат:КСРО кескіндемешілері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Владислав Григорьевич Шкодин
Владислав Григорьевич Шкодин (1940–1996) – химия ғылымдарының докторы (1991), профессор (1992).
Дереккөздер
Санат:1940 жылы туғандар Санат:1900 жылы қайтыс болғандар Санат:Химия ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан химиктері Санат:Орал политехникалық университеті түлектері Санат:Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты қызметкерлері Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің профессорлары
Сываш
Сываш немесе Шірік теңіз (Sıvaş, Çürük Deñiz, Сываш, Чюрюк Денъиз, Сиваш, Гниле Море) — Азов теңізінің батысындағы шығанақ. Сываш Қырым түбегін материктен бөледі. Қырым (Автономиялық) Республикасы мен Украинаның Херсон облысы арасындағы шекара осы жерде орналасқан. Сываш атауы Қырым татар тілінен аударғанда (sıvaş, сываш) «балшық» дегенді білдіреді.
Географиясы
Сывашты Азов теңізінен Жіңішке бұғазы мен Арабат бұғазы арқылы теңізге жалғасатын ұзын Арабат белі шығанағымен бөледі. Қара теңізден енсіз Ор мойнағымен бөлінген. Тар Жоңғар бұғазы Сывашты шығыс және батыс бөліктерге бөледі.
Сываштың ауданы шамамен 2560 км². Суы таяз болғандықтан (оның ең үлкен тереңдігі 3 м-ден аспайды, тереңдігі 0,5-1,0 м), жазда ондағы су қатты жылынып, шірік иіс шығарады, сондықтан Сываш Шірік теңіз деп аталады. Дәл осы себепті теңіз суы қарқынды түрде буланады, сондықтан Сываш өте минералданған.
11 тұзды және ащы-тұзды шығанақтардан тұрады. Ұзындығы — шамамен 200 км. Ені – 2-35 км. Қатарлы ауданы — 2500 км², оның 100 км²-ге жуығы аралдар және 560 км² тек мезгіл-мезгіл су басқан жер телімдерге келеді.
Азов теңізінің суымен қоректенеді. Сываш жағалаулары негізінен аласа, жайпақ, батпақты, жазда тұз қабатымен жабылады. Сываш түбі қалыңдығы 5 м-ге дейін және одан да көп келетін лай қабатымен жабылған. Тұздылығы 22‰ бастап (солтүстікте) 87‰ (оңтүстікте) дейін болады. Сываш тұзды ерітіндісінде натрий, калий және магнийдің хлоридті қосылыстары, магний бромиді, магний сульфаты және басқа да тұздар бар.
XVIII ғасырдың соңындағы кейбір карталарда қазіргі Сываштың Ор мойнағы мен Жоңғар түбегінің арасында орналасқан батыс бөлігі ғана Сываш, шығыс бөлігі (Жоңғар түбегінен Арабат беліне дейін) «Геничи көлі» деп аталған.
Тарихы
thumb|right|200px|Кеңес жауынгерлері 1943 жылы қарашада Сываш арқылы өтуде Ресейдегі азамат соғысы кезінде Сываш Орқапы-Жоңғар операциясы кезінде Қызыл Әскердің кенеттен кесіп өтуімен танымал болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылы қыркүйекте Сывашты неміс әскерлері Ор мойнағын басып өткеннен кейін Қызыл Әскер тастап кетті.
1943 жылы Сываш плацдармынан кеңес қолбасшылығы Қырымды азат етуге бағытталған жауға негізгі соққы беруді жоспарлады. Сываштан өту операциясы 1943 жылы 1 қарашада басталды. 10-30 қараша аралығында ауыр артиллерия мен танктерді Сываш арқылы өткізу үшін көпір салынды. Сываш плацдармын ұстау шайқастары Қырымға шабуыл басталғанға дейін 1944 жылдың сәуіріне дейін жалғасты.
Тұз өндіру
Сываштың жалпы тұз қоры — 200 млн т шамасында болады. Сываштың минералдық байлығының негізінде зауыттар салынды: Шикізат ретінде шығанақтың ащы суын пайдаланатын «Перекоп бром зауыты», «Қырым титаны» және Қырым сода зауыты. Ад және Литовский аралдарының арасында орналасқан және сыйымдылығы 50 миллион м³ болатын Батыс Сываш айдынының бір бөлігі Қырым Титанының қалдықтарын төгетін орын болып табылады. Қалған екі зауыт қалдықтарды Ас және Тұзды көлдеріне төгеді.
Суармалы суды шығанаққа жіберудің ұлғаюымен оның ресурстық әлеуеті тұщыландыру есебінен төмендеді (1955 ж. тұздылық 141 ‰, 1997 жылы 17 ‰ болды).
Дереккөздер
Санат:Қырым шығанақтары Санат:Азов теңізі шығанақтары Санат:Херсон облысы шығанақтары
Жер асты құрылыстары
Жер асты құрылыстары — жер астында орналасқан ғимараттар. Оларға туннельдер, метрополитендер, су және электр станциялары, қоймалар, тоңазытқыштар, резервуарлар, тұрмыс шаруашылық құбырлары, жер астындағы гараждар, т.б. жатады. Жер асты құрылыстарының өлшемдері алуан түрлі және олардың орналасу тереңдігі жер қыртысының әр түрлі деңгейінде болады. Жер асты құрылыстары тау-кен өнеркәсібінде кең тараған. Тау-кен жер асты құрылыстарының биіктігі мен аралық ендері бірнеше ондаған метрге дейін жетеді. Жер асты құрылыстары ішінде қоймалар, тоңазытқыш ғимараттары ерекше орын алады. Мұндай ғимараттарды, әдетте, табиғи үңгірлерді, кені алынған кеніш-шахталарды пайдаланып салған тиімді. Қазіргі кезде жер астында ауыз су резервуарлары, мұнай өнімдерін және сұйылтылған газдарды сақтайтын қоймалар жиі салынады. Кейбір сақтау орындары мен резервуарлардың сыйымдылығы жүздеген мың м³-ге жетеді. Қала шарушылығының жер асты құрылыстарына: жауын-шашын, еріген және лас суларды ағызып әкететін ашық не жабық тәсілмен салған коллекторлар, газ, жылу құбырларын және кабельдер мен әр түрлі электр, телефон сымдарын жүргізетін туннельдер жатады. жер асты құрылыстары темір-бетоннан, металл құрылымдарынан жасалады.
Дереккөздер
Санат:Ғимараттар мен құрылыстар
Алла Цупер
Алла Петровна Цупер (16 сәуір 1979 жыл, Ровно, Украин КСР) — украиналық және беларусьтік фристайшы, акробатикадан 2014 жылы Беларусь атынан Қысқы Олимпиада ойындарының жеңімпазы атанды.
Алты бірдей Қысқы Олимпада ойындарына қатысқан (1998 жылы Украина атынан, ал 2002, 2006, 2010, 2014, 2018 жылдары Беларусь атынан).
Әлем чемпионаттарында
Украина
Беларусь
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар Санат:Украина фристайлшылары Санат:Беларусь фристайлшылары Санат:Фристайлдан Олимпиада чемпиондары Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Беларусь Олимпиада чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Дүрбелең
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Көген (тау)
Көген – Балқаш көлінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі оқшауланған тау массиві.
Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Ақтоғай кентінен солтүстік-батысқа қарай 30 км жерде орналасқан. Бақанас және Аягөз өзендерінің аралығында. Абсолюттік биіктігі 507 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге, енді жері 7 км-ге созылып жатыр.
Жер бедері, геологиясы
Беткейі көлбеу келген. Жер қыртысы герцин қатпарлығының андезит, дацитриолиттерінен түзілген.
Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында эфемерлі сұр жусан, баялыш, терек өседі. Баурайы мал қыстағы ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы таулары
IC 5271
IC 5271 — Оңтүстік Балық шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70128, ESO 406-34, MCG -6-50-19, IRAS22552-3400.
Сыртқы сілтемелер
IC 5271 Санат:Оңтүстік Балық (шоқжұлдыз)
Вемар
Вемар (Vémars) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Сарсель округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 95641, пошта индексі — 95470.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Бальбоа (кратер)
Бальбоа кратері (Balboa) Айдың көрінетін жағындағы кратер. Аты 1964 жылы испаниялық конкистадоры Васко Нуньес де Бальбоаның (1475 — 1519) құрметіне берілген. Нектар немесе Нектрға деінгі кезенде қалыптасқан.
Кратер сипаттамасы
Ең жақын көрші кратері - оңтүстік-батыс жағында жабысып тұрған Дальтон кратері. Шығысында Боран мұхиты тұр.
350px
Дереккөздер
Санат:Астрономия Санат:Ай
Седжано
Седжано (Seggiano) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Гроссето провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 976 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 20 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 50 км² шамасында. Пошта индексі — 58038.
Елді мекеннің қамқоршысы — святой Варфоломей.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Бордон
Бордон (Bordón) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Маэстрасго ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 141 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Олью-Маринью
Олью-Маринью (Olho Marinho) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Обидуш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Оче-Ты-Вис
Оче-Ты-Вис — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Лядгей-Яха өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Олью-Маринью
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты  Оэште экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 258 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,32 км² шамасында. Халық тығыздығы — 68,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Оче-Ты-Вис
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
NGC 4463
NGC 4463 — Шыбын шоқжұлдызында орналасқан I3p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Оче-Ты-Вис
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
NGC 4463
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 2 мамырда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4463 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 885, ESO 95-SC10.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Шыбын (шоқжұлдыз)
Аскино (Архангел ауданы)
Аскино — Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл,     Арх-Латыш ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 4 адамды құрады. Пошта индексі — 453032, ОКАТО коды — 80203813002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Рожер II
Рожер II (фр. Roger II de Hauteville, итал. Ruggero II di Sicilia, сиц. Ruggeru II di Sicilia; 22 желтоқсан 1095жыл — 26 ақпан 1154 жыл, Палермо) — (1130жылдан бастап)Отвилей династиясындағы  Сицилий корольдігінің негізін салушысы және бірінші королі, (1105 жылдан бастап) Сицилии графы, (1127 жылдан бастап) Апули герцогы
Оңтүстік Италияның өзара алауыздық соғысы (1131-1134)
thumb|200px|left|Христос коронует Рожера II. Мозаика в церкви [[Марторана в Палермо]]
Песочница (Монтана облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 41 адамды құрайды.
Рожер II
Сицилий корольдігінің қайта құрылуы мен мойындалуы (1137-1139)
250 px|left|thumb|Рожер II — иллюстрация к поэме [[Пётр из Эболи|Петра из Эболи]]
Песочница (Монтана облысы)
Пошта индексі — 3519. Телефон коды — 0953. ЕКАТТЕ коды — 55930.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Монтана облысының елді мекендері
Рожер II
РожерІІ ғылым мен өнерде
300px|right|thumb|Христос Вседержитель — знаменитая мозаика в апсиде собора в Чефалу
Кофидиш
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1449 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 31.3 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — OW, ресми идентификациялық коды — 1 09 08.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Норберт Зулиок (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Дүркін
thumb|300px|Дүркін Дүркін —
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Каспий теңізінің балықтары
Каспий теңізінде балық аулау кәсібі жақсы дамыған. Теңізден бекіре тұқымдастары, майшабақ, табан, торта, көксерке, сазан, килька көптеп ауланады. Каспий теңізінде қара уылдырық өндірілетін су айдындары арасында дүние жүзі бойынша алдыңғы орындардың бірінде. Ит балық аулау ертеден жолға қойылған.
Қызылша сиреткіш
Қызылша сиреткіш— қызылша қатарын сиретіп, тойырағын қопсытып, арам шөп отайтын машина. Қызылша көктеп шығудан 3—4 кун бұрын егістікті тырмалайды. Ол арам шөптің қаулап өсуін кемітеді. Қызыл-ша алғашқы екі жапырағын салғанда Т-38М және «Беларусь» тракторына агрегатталған УСМП-5,4 Қызылша сиреткішпен си-ретіледі. Қазақстанда көп қолданыла-тын ППС-6 Қызылша сиреткіші Т-28, ДТ-24 және «Беларусь» тракторына агрегаттала-ды. Ені 3,6 м, жұмыс онімділігі сағатына 2,9 га. Қызылша сиреткішті тракторист басқа-рады.
Каспий теңізінің балықтары
Каспий албырты
Албырттар тұқымдасының бір тұр тармағы. Негізінен Каспий теңізінің оңтүстік - батыс аймағын мекендейді. Солтүстік Каспийде сирек кездеседі. Кавказ жотасынан ағатын езендерге өрлейді. XX ғ. басында аз да болса Еділ мен Жайық өзендеріне өрлейтін. 1980 жылдан бері бұл өзендерде ауланғаны туралы дерек жоқ. Каспий албырты — албырттардың ішіндегі ең ірісі; ұзындығы 100 см;  жыныстық жағынан жетілгендерінің салмағы 2 — 7 кг. Қара теңіз албыртына ұқсас, айырмашылығы — құйрық сабағы жіңішке келеді. Каспий албыртының Каспий теңізінің Қазақстан бөлігінде мекендейтіндерінің тіршілігі зерттелмеген. Әдетте, бұл өткінші (өрістегіш) балық. Алғашқы жылдарын өзенде, кейін теңізге шығып, сонда 3 — 5 жасында жыныстық жағынан жетіледі. Уылдырығын (45 мыңға дейін) езеннің түбіндегі малтатасты жерлерге. қазан — қаңтар айларында (судың температурасы 3 — 13°С-ка жеткенде) шашады, ұрығы 26 — 90 тәулік аралығында жетіледі. Теңізге шыкпай, тек өзенде тіршілік ететін аталықтары да болады. Каспий албырты 10 жылдай тіршілік етеді. Басқа албырттар сияқты Каспий албыртының көлемінің өсуі, салмағының артуы теңіздегі тіршілік жағдайына байланысты. Шабақтары жөндіктердің дернәсілдерімен, бүйірімен жүзушілермен қоректенсе, ересектері — балықтармен (килька, атерина, майшабақ), мизидалармен, креветкалармен қоректенеді. Каспий албыртының саны қай кезде де көп болған емес. Каспийдің оңтүстік-батыс бөлігінен басқа жерде сирек кездеседі. Оның жылдан жылға азаюына байланысты, қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Каспий итбалығы
Ескекаяқтылар отряды, итбалық тұқымдасына жататын аң. Оны қазақ тілінде түлен деп те атайды. Дене тұрқы 125 -160 см, салмағы 65 — 80 кг. Суда тіршілік етуіне байланысты дене құрылымында сол ортаға бейімделуі басым. Мойны денесімен тұтасып біткен, соңдықтан басы айқын бөлектеніп көрінбейді; құлақ қалқаны болмайды, аяқтары ескек тәрізді, башайларының арасында қалың тері жарғақтары болады. Қара түсті арқасында теңбіл дақтары айқын көрінеді, бауыры ақшыл болады. Каспий итбалығы тек Каспий теңізінде ғана таралған. Еділ мен Жайық өзендерінің төменгі ағыстарында сирек те болса, кездесіп қалады. Әсіресе, Каспий теңізінің солтүстік бөлігіндегі аралдарда қыс айларында көбірек ұшырасады. Тіршілігін көбінесе суда өткізеді. Тек түлейтін, шағылысатын және балалайтын кезде ғана теңіздегі аралдарға немесе мұз үстіне шығады. Шағылысуы ақпанның ортасынан наурызға дейін созылады. Бір жылдан кейін кейде 2 күшік (ақүрпек) табады. Ақүрпегін аналығы майлы сүтімен 3-4 тәуліктей қоректендіреді. 2 — 3 айда әбден семірген ақүрпегін «май итбалық» деп, ал бір жылдан кейін терісінің реңі бірнеше рет өзгергендіктен, оларды «қара итбалық» деп атайды. Негізінен, балықтар, шаянтәрізділер және моллюскілермен қоректенеді. Каспий итбалығының терісі мен майы өте бағалы болғандықтан кәсіптік маңызы бар аң. Ересек түлен күзге қарай бойына 40 — 70 кг-дай май жинайды. Ол медицинада және парфюмерияда кеңінен қолданылады. Каспий теңізінде шамамен 400 — 450 мындай Каспий итбалығы мекендейді.
Каспий қаязы
Арал қаязының түр тармағы, өткінші балық. Негізінен, Каспийдің оңтүстік бөлігінде тіршілік етіп, теңізге оңтүстігінен жөне батысынан құятын өзендерге өрістейді. Солтүстік Каспийде сирек кездеседі. Дене тұрқы 56 — 76 см (103 см-ге дейін), салмағы 3 — 6 кг-дай (14,5 кг-ға дейін) болады. Пішіні, жалпы морфологиялық белгілері Арал қаязына ұқсас (негізгі айырмашылығы — тіршілік ететін жерінде). Жыныстық жетілуі 5 жастан басталады. Уылдырық шашу үшін сәуірдің аяғынан тамызға дейін Жайыққа өрлейді. Көктемде өрлегендері судың температурасы 20 —23°С-қа жеткенде уылдырығын (115 — 1259 мың) ағысқа шашады. Каспий қаязы өзен щаяндарымен, су жәндіктерімен, дернәсілдерімен қоректенеді. Қорегінде өсімдік дөні мен детрит те кездеседі. Каспий қаязының еті өте дөмді, оның Қазақстан суларында еш уақытта саны көп болған емес, сондықтан кәсіптік маңызы шамалы.
Дереккөздер
Санат:Балықтар Санат:Каспий теңізі
Линьярис (Эспириту-Санту)
Линьярис (Эспириту-Санту) (Linhares (Espírito Santo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Эспириту-Санту штатында орналасқан. Солтүстік Эспириту-Санту мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Линьярис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 124 000 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3501,604 км² шамасында. Халық тығыздығы — 35,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1800 жылы құрылған.
Санат:Эспириту-Санту елді мекендері
Алум
Алум (Ahlum) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцведель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 494 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 16,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 81 005. Муниципалитеттің басшысы — Йоахим Гозе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Жоңғар бұғазы
Жоңғар бұғазы (Çonğar boğazı, Чонгъар богъазы, Чонгарська протока) — Қырым түбегі мен материк арасындағы бұғаз. Бұғаз шағын Жоңғар мен Түп Жанкөй түбектерін бөліп тұр.
Жоңғар бұғазы Азов теңізінің Сываш шығанағын екі бөлікке бөледі: шығыс және батыс. Бұғаздың ұзындығы шамамен 300 м, ені 80-150 м, тереңдігі 3 м-ден аспайды.
Тарихы
Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар бұғазы аймағында ірі шайқастар болды.
Этимологиясы
Бұл атау түрік-татар тіліндегі «шонғар, жоңғар» сөзінен шыққан, осылай түріктер мен қырым татарлары XVII—XVIII ғасырларда Жоңғариядан қоныс аударып, көрсетілген тар, жиі құрғақ бұғаз арқылы Қырымға өтіп, Қырым хандығына жиі шапқыншылық жасаған қалмақтарды (жоңғарлар) атаған.
Көрікті жерлері
Бұғаздың Херсон жағасында қараусыз қалған «Жоңғар» дәмханасы бар. Е 105 тас жолындағы бұғазға екі автомобиль көпірі салынған. Оңтүстікте орналасқан ескі көпір пайданылмайды.
Дереккөздер
Санат:Азов теңізі бұғаздары Санат:Қырым бұғаздары Санат:Херсон облысы бұғаздары
Жоғарғы Налдэг
Жоғарғы Налдэг — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Мылва өзенінің сол жағалауынан 143 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Роза Манапқызы Мұқанова
Роза Манапқызы Мұқанова – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.
1965 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, «Зеленое» елді мекенінде дүниеге келген.
1982 жылы ауылындағы «Совет» орта мектебін бітірген соң 1985 жылға дейін Күршімдегі «Алау» бригадасының кітапханасында жұмыс істеген.
1985 жылдың қазан айында Алматыға келіп,«Алматықұрылыс» мекемесінде сылақшы болып қызмет атқарған. 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, қиын кезеңдерді бастан өткерген.
Дереккөздер
Санат: 1965 жылы туғандар Санат:Желтоқсаншылар
Черемушка (Чемурда тармағы)
Черёмушка — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 13 өзенінің оң жағалауынан км қашықтықта Чемурда орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Веламен
300px|thumb Веламен (velamen) — көпқабатты су сіңіруші ұлпа. Ол бірқабатты протодермадан қалыптасады. Веламен жасушалары тіршілігін жойып суды жақсы сіңіреді, олар суды осматикалық емес - капилярлық түрмен сіңіреді, қабықшалары саңылаулы (торлы-спиральды). Үлкен поралар мен үлкен тесіктер сыртқы қабаттан веламен жасушаның ішкі бөлігіне және капилярлық кеңістікпен жетеді. Веламен ішінен экзодермамен төселеді- күрделі өткізгіш жасушамен және олардан су қабықпен стелаға өтеді.
Веламен әсіресе сүйсіндер тұқымдасына және шаяноттар тұқымдасына жататын эпифиттерден молынан табылады.
Дереккөздер
Санат:Өсімдік ұлпалары
Н.Тілендиев қысқа көшесі (Астана)
Н.Тілендиев қысқа көшесі Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Болашақ көшесінде аяқталады. Жаңақоныс көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 1009,6 м.
Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев (1925-1998) - аса көрнекті композитор, дирижер, домбырашы. Қазақстанның «Халық қаһарманы», Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты. Төрт жүзден астам ән мен романстардың, көптеген увертюралардың, елуден астам драмалық спектакльдер мен он тоғыз көркем фильмнің музыкаларының авторы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Жаңабет (Тереңкөл ауданы)
Жаңабет — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл, Бобров ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тереңкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде, Ертіс өзенінің оң жақ жағасында, әр түрлі шөп аралас селеу өскен құмдақ қара топырақты жазықта орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1488 адам (713 ер адам және 775 әйел адам) болса, 2009 жылы 959 адамды (462 ер адам және 497 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1930 жылдың басында қаланды. 1954 жылдан сүт бағытындағы асыл тұқымды ірі қара өсіретін “Бобровка” кеңшарының орталығы болды. 1996 жылы оның негізінде шаруа қожалықтары ұйымдастырылды.
Дереккөздер
Санат:Тереңкөл ауданы елді мекендері
Монтенуа (Мёрт және Мозель)
Монтенуа (Montenoy) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,98 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54376, пошта индексі — 54760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 396 адамды құрады. Халық тығыздығы — 99,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Бурбур
Бурбур (Bourbourg) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 38,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59094, пошта индексі — 59630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6789 адамды құрады. Халық тығыздығы — 176,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Эрленбах-Дан
Эрленбах-Дан (Erlenbach bei Dahn) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Оңтүстік-батыс Пфальц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 344 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 40 010. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Арнольд.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Тюнярь
Тюнярь — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Айва өзенінің сол жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ульянов облысы өзендері Санат:Пенза облысы өзендері Санат:Мордовия өзендері Санат:Чувашия өзендері
NGC 128
NGC 128 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Лупья
Лупья (Loupia) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,46 км² шамасында.
NGC 128
Ашылуы
Бұл нысанды 1790 жылы 25 желтоқсанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 128 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1791, UGC 292, MCG 0-2-51, ZWG 383,29.
Лупья
Коммунаның INSEE коды — 11207, пошта индексі — 11300.
NGC 128
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Лупья
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 226 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,67 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Ердос Үсенұлы Жаңабергенов
Ердос Үсенұлы Жаңабергенов (17.01.1984, Хожелі қаласы, Қарақалпақстан, Өзбекстан) - боксшы, әуесқой бокстан әлем чемпионы (2005), халықаралық дәрежедегі спорт шебері.
Дара дарын (кітап)
Дара дарын - М.Сәрсекенің «Сәтбаев», «Қазақтың Қанышы» және «Сәтбаев планетасы» атты кітаптарының кейіннен табылған жаңа деректермен байытылып, қайта редакцияланған қазақша басылымы.
Ердос Үсенұлы Жаңабергенов
Өмірбаяны
Ердос Жаңабергенов 17 қаңтар күні Қарақалпақстанның Хожелі қаласы қаласында дүниеге келеді. Ата-бабасы күштеп ұжымдастыру салдарынан болған аштықтан бас сауғалап алғашында Түркменстанға, сосын Қарақалпақстанға кетуге мәжбүр болады. 7 жастан бастап бокспен шұғылдана бастан Ердостың жанұясы 2001 жылы тарихи отаны Қазақстанға қоныс аударады. Бастапқы кезде Ақтөбеде тұрған Жаңабергеновтер отбасысы кейінрек Ақтау қаласына көшіп келеді. Ақтау қаласындағы білікті бапкер Марат Жәкиевтің қол астында жаттығады.
Дара дарын (кітап)
Ғалымның туғанына 110 жыл толуына орай дайындалған ғұмырнама «Сарыарқа» қорының қаржысына 300-ден астам түрлі түсті суреттермен безендіріліп, альбом-кітап түрінде, 1000 дана таралыммен «Фолиант» баспасынан 2009 жылы жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:Кітаптар
Ердос Үсенұлы Жаңабергенов
Өмірбаяны
Қазіргі таңда Ақтау қаласындағы Олимиада резервін дайындайтын жасөспірімдерге арналған мамандандырылған бокс мектебінің директоры қызметін атқарады.
2005 Бокстан әлем кубогы
Ердос Жаңабергенов 81 кг дейінгі салмақ дәрежесінде Қазақстанның бокстан ұлттық құрама сапында Мәскеуде өтетін Бокстан әлем кубогына қатысады. Әлем кубогы сарапқа салынатын бәсекеде Қазақстан С тобына түседі. Бұл топта Қазақстаннан бөлек Грузия және құрама Африка командалары өнер көрсетті. Байрақты бәсекедегі Ердостың алғашқы қарсыласы грузин Торнике Ивелашвили болады. Ердос жойқын соққыларымен қарсыласын әбден састырып, 2-ші раундта нокаутқа жібереді. Келесі қарсыласы африкалық болуы тиіс болатын, алайда қарсыласы шаршы алаңға шықпай қояды. Өз тобынан 1-орыннан шыққан Қазақстан құрама командасы жартылай финалда азулы Куба командасына жолығады. Қарсыласқан кедесуде Кубалықтар 1 ұпай айырмашылығымен 5:6 есебімен жеңіске жетеді. Бұл кездесуде Міржан Рахымжанов, Серік Сәпиев, Қанат Орақбаев, Геннадий Головкин және Ердос Жаңабергенов жеңіске жетеді. Финалға бір қадам жете алмай қалған Қазақстан ұлттық құрамасында енді көзге түсіп жүрген Ердос Жаңабергеновтің кубалық Юньер Дортикос Пао нокаутпен жеңгені бокс сүйер қауымның есінде көп уақытқа дейін сақталып қалды. Ердос Жаңабергенов ресейлік Алексей Тищенко, Роман Романчук, кубалық Ян Бартелеми Варела, Гильермо Ригондо Ортис, әзірбайжандық Эмиль Магеррамов секілді турнирдің үздік боксшыларының қатарына кірді.
2005 жылғы Әуесқой бокстан әлем чемпионаты
300px|нобай|right|Әлем чемпионатында Ердос көп уақыт ұлттық құрама команданың бапкерлерінің назарынан тыс қалып жүрді. Алайда Аспан асты елінде өткелі жатқан Әуесқой бокстан әлем чемпионатынының қарсаңында бірнеше халықаралық турнирлерде жеңіске жеткен Ердос 81 кг дейінгі салмақ дәрежесінде өзіне тең келетін боксшы жоқ екенін дәлелдеп, бокстан ұлттық құрама команда сапында өзінің жұлдызды әлем чемпионатына жол тартты.