cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ежелгі Грекия
Ежелгі Спарта
Спа́рта (көне грекше: Σπάρτη, лат. Sparta) немесе Лакедемон (көне грекше: Λακεδαίμων, лат. Lacedaemon) – ежелгі грек қала-мемлекеті (полис), алғашында Эврот өзенінің алабында (Лаконика аймағы) орналасқан, кейін б.з.б. 6 – 1 ғасырларда Пелопоннестің оңтүстік бөлігін қамтыған. Гомердің “Илиада” шығармасына қарағанда, Спарта Лакониканың ахейялық 12 қауымының бірі. Б.з.б. 12 ғасыр шамасында дорийліктер Пелопоннеске басып кіріп, Спарта қоныстарын қиратты. Археологиялық мәліметтер бойынша жаңа дорий қонысы Спарта деген атпен б.з.б. 10 – 9 ғасырларда басқа жерде – Эврот өзеннің жағасында пайда болған. Б.з.б. 8 – 6 ғасырларда Спарта көрші аймақтар: батыста Мессанияны, шығыста Клаурияны жаулап алды. Спартаның барлық жері мемлекеттік меншігіне алынды. Бұл жерлер Спартаның толық құқылы азаматтары – спарталықтарға мұра ретінде пайдалануға  берілді. Жерді басыбайлы құлдар – илоттар өң- деді. Ал Спартаның бұрынғы жергілікті халқы – периэктер (жеке басы ерікті, бірақ саяси құқы жоқ) қолөнермен және саудамен айналысты.
Спарталықтардың өздері жеті жасынан әскери қызметке тартылды. Спартаның саяси құрылысы рулық-тайпалық сипатта болды. Халық жиналысы (апелла) жоғарғы орган саналды. Мемлекетті екі әулеттен (Еврипоний және Ашад) шыққан екі патша басқарды. Олар әскери жасақтарға жетекшілік етіп, бірқатар діни міндеттерді жүзеге асырып отырды, ал ішкі және сыртқы саясаттың аса маңызды мәселелерін ақсақалдар кеңесі (герусия) шешті. Экономикаалық жағынан Спарта қолөнер мен саудасы нашар дамыған, рулық қатынастар сақталған аграрлық қауым болды. Сәулет өнері мен өнерге мән берілмеді. Заңдар өте қатал болып, тәуелді халықты аяусыз қанады. Б.з.б. 6 ғасырдың аяғында Спарта Пелопоннес одағын басқарып, бүкіл Грекияда билік жүргізу үшін Афинымен Пелопоннес соғысын (б.з.б. 431 – 404) жүргізді. Спарта жеңіске жетіп, біраз уақыт Грекияда үстемдік құрды. Бірақ билеушілердің ішкі дағдарысы Спартаның соғыс күшін әлсіретті. Ол б.з.б. 371 – 362 жылы болған соғыстарда өз қарсыластарынан күйрей жеңілді. Б.з.б. 338 жылы Спарта Македонияға, ал 146 жылы Римге бағынып, мемлекет ретінде жойылып кетті.
Афины мемлекеті
Афина қаласы ежелгі өркениет орталықтарының бірі, Грекияның астанасы. Эгей теңізінің жағасында, Аттика түбегіндегі төбелі жазықта орналасқан қала. Ол өзімен іргелес жатқан ең ірі теңіз порты — Пиреймен қосылып, үлкен Афинаны құрайды (аумағы 433,28 км²). Афина — Жерорта теңізінің жағалауындағы ең ірі қалалардың бірі. Тұрғыны 3,4 млн. адам (1994). Климаты жерортатеңіздік (жазы — ыстық, қуаң, қысы — жылы, жаңбырлы), қаңтар айының орташа температурасы 90С, шілде айының орташа температурасы 270С. Ежелгі Грекия тарихында Спартамен қатар жетекші рөл атқарған қала-мемлекет. Қала әйел құдай Афина Палладаның (Зевстің қызы) есімімен аталған. Қала-мемлекеттің қалыптасу тарихын баяндайтын негізгі еңбек — Аристотельдің “Афина политиясы”. Афиналықтар шежіресі бойынша, қала Афина акрополінің төңірегінде (бұл жерде микен дәуірінің кезінде-ақ бекініс тәрізді елді мекендер мен б.з.б. 16 — 13 ғасырларда салынған сарайлар болған) таңдаулы рулық қауымдарды біріктірудің нәтижесінде пайда болған. Б.з.б. 5 ғасырдың 2-жартысында бұған дейін бірнеше әлеуметтік-саяси реформаларды басынан өткерген Афина мәдени гүлденудің (“Периклдің алтын ғасыры” деп аталатын) ең биік деңгейіне жетті. Афинада көрнекті ғалымдар, суретшілер мен ақындар: тарихшы Геродот, философ Анаксагор, мүсінші Фидий, ақындар Эсхил, Софокл, Еврипид, комедияшы Аристофан өмір сүрді. Афиналық жазушылардың тілі — аттика диалектикасы бүкіл эллиннің әдеби тіліне айналды. Әсем үйлер салынды. Гипподам жобасы бойынша салынған тұтас бекіністің Акрополь ансамблін құрайтын негізгі ғимараттары — әлемдік сәулет өнерінің озық үлгілерінің бірі Парфенон храмы (б.з.б. 438 — 447 жылдары салынған), Фидийдің мүсіндері, т.б. бейнелеу өнерінің туындылары кейінгі ғасырлар суретшілері үшін шеберлік мектебі іспеттес болды. Алайда, “алтын ғасыр” ұзаққа созылған жоқ.
Адамзат өркениеті ошағының бірі болған Афина ішкі жанжалдардың, алауыздықтың салдарынан, 176 жылы Римнің қол астына өтті. Рим үстемдігіне қарсы бас көтерген Афинаны Корнелий Сулланың әскерлері жаулап, қалаларын қиратты. Б.з. 3 ғасырында сыртқы жаулардың шапқыншылығынан Афина біржола дербестігін жоғалтты. Қазіргі Афинада ежелгі грек, рим заманы мен орта ғасырлардың сәулет ескерткіштері жақсы сақталған.
Грек мектептері
Ежелгі грек мектептері үш басқышты болған. Олада көбінесе ауқатты адамдардың балалары ғана оқыған. Бірінші басқышты мектеп жасына дейінгі тəлім-тəрбие (3-7) беретін орын деп атаған, екінші басқышта 7-12 жасар балалар оқыған, ал үшінші басқышты "гимнасия" деп аталды.
Ауқатты гректердің ұл балалары үш жасынан бастап үйде тəрбиеленді. Олар арнайы үй тəрбиешілерінен тəлім-тəрбие алып отырған. Тəлім-тəрбие беретіндер педагог-мұғалімдер. Тəрбиеленушілер сурет салуды, балшықтан əртүрлі ойыншықтар жасауды, үй тұрғызуды үйренген. Олар осы жасқа лайықты түрлі спорт ойындарымен де айналысты.
Грек тарихшылары мен философтары
Б.з.б. 5 ғасырда тарих саласындағы еңбектер пайда бола бастады. Мұндай еңбектердің негізін ежелгі грек тарихшысы Геродот қалаған. Геродоттың "Тарих" атты кітабы ежелгі Грекия мен Азия, Египет халықтарының тарихын зерттеуге үлкен үлес қосты. Осы кітаптың алғысөзін мынандай сөздермен бастаған: "Геродот көптеген халықтардың ұлы жəне даңқты істері ұмытылып қалмауы үшін осы мəліметтерді жинады жəне жазып шықты". Осы еңбегінде көптеген географиялық, этнографиялық жəне тарихи материалдар да жинақталған.
Философия ғылымының негізін салушылардың бірі Аристотель болды. Ол б.з.б. 384-322 жылдары өмір сүрген ғұлама ғалым. Көптеген ғылымдардың негізін қалаушы, жан-жақты білімді адам ретінде даңқы шыққан. Ол философия, тарих, математика, жаратылыстану жəне тағы басқа ғылыми білімдердің қалыптасуына зор үлес қосқан. Аристотель сол кездегі барлық жинақталған ғылыми білімдерді жеке-жеке салаларға бөлген. Бұл дүниежүзілік ғылымның дамуындағы үлкен қадам болды. Оның "Саясат" деген еңбегі мемлекет жəне мемлекеттің құрылымына, түрлеріне айналды.
Ежелгі грек философы Демокрит атом ілімінің алғашқы өкілдерінің бірі саналады. Ол 300-ге жуық шығарма жазған. Сонымен қатар физика, математика, музыка жəне поэзиямен де шұғылданған. Табиғатты терең зерттеп, көптеген халықтардың ғылыми білімдерімен танысқан. Демокрит тұңғыш рет дүние өте ұсақ бөлшектерден - атомдардан тұрады, атомдар мəңгілік жəне қозғалыста болады деген пікір айтқан.
Зевстің алтың мүсіні
Зевстің алтын мүсіні – кезінде Ежелгі Грекиядағы Олимп тауында Зевс құдайға орнатылған ескерткіш, “әлемнің жеті кереметінің” бірі. Б.з.б. 5 ғ-да өмір сүрген белгілі афиналық мүсінші Фидий сомдаған. Ежелгі гректер құдайлардың құдайы деп сенген Зевске арнап ақ мәрмәрдан зәулім сарай тұрғызған болатын. Фидий өзінің мүсінін осы сарай ішіне сомдаған. Тақта отырған құдай мүсінінің биіктігі 17 м болған, ол сарай төбесіне сәл-ақ тимей тұрған. Зевс отырған тақ түгелдей алтын және піл сүйегінен жасалған. Негізгі ағаштан істелген құдай мүсінінің беті, қолы, аяғы және ашық төсі өте нәзік зергерлікпен өңделген піл сүйегімен түгелдей қапталған. Мүсіннің белден төм. бөлігі гүлдермен, жұлдыздармен, әр түрлі хайуанаттар бейнесімен көркемделген алтын жамылғымен жабылған. Мүсінші Зевстің бір қолына ұстатқан жеңімпаздық құдайы Ника бейнесі де, екінші қолындағы қыран қонған тұғыр да алтын мен піл сүйегінен жасалған еді. Ал Зевстің басына таза алтыннан өрілген тәж кигізілген болатын. Ежелгі гректер ең үлкен бақытсыздық – Зевс құдайдың алтын мүсінін көрместен бұрын өліп кету деп есептеген. Сондықтан да ес білген әр адамға бұл бейнені көру арман болған. Б.з. 5 ғ-нда Зевс мүсінін Грекиядан Константинопольге (қазіргі Стамбұлға) көшірген. Мүсін сонда өртте қалып жоқ болды. Бірақ оны көрген адамдардың жан-жақты суреттеп, сипаттап қалдырған көптеген қолжазбалары арқылы Зевстің алтын мүсінінің қандай болғанын көзге елестетуге болады.
Ежелгі грек театры
thumb|left|300px|Эпидаврдағы театр Театрдың даму кезеңдерінің бірі — көне замандағы театр мәдениеті. Ертедегі грек драмасы мен театры — жүзім мен шарап жасау Құдайы Дионистің құрметіне ауылдык жерде мереке өткізу негізінде пайда болды. Бұл мерекелерде маскалы адамдар, теке терісін кигендер (теке — Дионистің қасиет тұтатын жануары) өнер көрсетті. Маскалылар хорының би аралас әндерінде диалог элементтері мен сахналық қимыл- әрекет басым жатты. Эллинистік дәуірге дейін хор грек драмасындағы басты элемент болып келді. Феспид бірінші болып б.з.д. 534 жылдың көктемінде Ұлы Дионис мерекесінде, өзінің трагедиясын көрсетіп, бас жүлдеге ие болды. Сондықтан да б.з.д. 534 жыл әлем театрының туған жылы деп саналады. Ақын Феспид хордан ерекше орындаушыны — актерді бөліп шығарды. Сөйтіп, дүниеге бірінші актер — протагонист келді. Хор басшысы — корифей бастаған хор 12, кейіннен 15 адамнан құралды. Грек драмасы өзінің даму процесінде діни әдет-ғұрыптардан бірте-бірте алшақтай берді. Сонымен бірге драма грек мифтеріндегі материалды молынан пайдаланды.
Комедия
"Комедия" сөзі "комос" — Диониске арналған мейрамдағы көшеде қыдырып жүрген қызу әрі көңілді халық және "одэ" — өлең, ән деген ұғымдардан шығып, қыдырып жүрген халықтың әні деп аударылады. Гректің ақындары —Эсхил, Софокл, Еврипид, Аристофанның шығармалары грек халқының қоғамдық-саяси және рухани өмірін жан-жакты көрсетті. Театр ойындары ашық далада өткізілді. Театр ғимараты орхестрен (дөңгелек алаң), театрыннан (көрермендер орны) және скенадан (алғашқы актерлердің киініп, сахнаға шығуына прпалған жай палатка) кұралды. Ежелгі Грекия театрларына көп көрермен сыятын.
Мысалы, Дионистің Афиныдағы театры 17 мың пдамға арналса, Эпидаврдағы театрға 10 мыңдай адам бара алатын. Көрермендерге — бүкіл Афины азаматтарына театр ойын-сауықтарына бару үшін мерекелік ақша берілетін, ал олар сол ақшаға отыратын орындары көрсетілген арнаулы темір жетондарды сатып алатын. Қойылымдар таңертең басталып үш күнге созылатындықтан, көрермендер тамағы мен сусындарын өздерімен арқалап әкелетін.
Спектакль
Спектакльдер көрсетілген кезде барлық, жұмыстар тоқтатылып, соттар жабылып, түрмедегі адамдар босатылатын. Театрға ерлер, әйелдер, балалар, тіпті үй құлдарына дейін — бәрі баратын. Театралогия немесе жеке драма жазған драматург мейрамды ұйымдастырушы архонттан хор сұрайды. Архонт оны бай азаматтардан таңдалып алынған мемлекеттік міндет ретінде хор жинау, оны үйрету, мейрамнан кейінгі асты ұйымдастыру жүктелген хорегке тапсырады. 10 антикалық филдерден қазылар алқасы құрылады. Үш күндік байқаудан кейін жеребе бойынша таңдалып алынған 5 қазы соңғы шешімді шығарады. Үш жеңімпаз ақшалай марапатталған, бірақ шырмауық ағашының жапырақтарынан тоқылған тәжді тек бас жүлдеге ие болған драматургке кигізген. Бұл театр байқауында үшінші орын алу жеңілумен тең болды. Байқауға тек жаңа шығармалар қатысатын, ал егер де біреу бұрын қойылған ескі шығармасын ұсынса, ол байқаудан тыс көрсетілген. Актер-протагонист үлкен кұрметке ие болып, тіпті мемлекеттік тапсырмаларды да орындаған. Екінші және үшінші актерлер тікелей бірінші актерге міндетті болып, одан акы алып тұрған. Ақындар, хорегтер ,және басты рөл ойнаған актер- протагонистердің есімі арнайы актілерге жазылып, мемлекеттік архивте сақталған. Б.з.д. IV ғасырдан бастап жеңімпаз-драматургтердің есімдері дидаскалийлерге — мәрмәр тақталарға жазыла бастады. Театрларда әйел рөлдерін ерлер орындады. Актерлердің бәрі де маска, әдемі костюмдер, бойларын ұзын қылып көрсететін табаны биік аяқ киім — котурныларды (20—ЗОсм) және биік бас киім киіп ойнады. Үлкен театрда маскалар көрермендердің актерлерді алыстан көруі њшін ыңғайлы болды және актерлер де маскаларды ауыстыру арқылы екі-үш рөлдерді бір-ақ орындады. Маскалар ағаштан не кенептен жасалды (кенеп каркасқа тартылып, гипспен жабылып, боялған). Маска тек бетті ғана емес, бүкіл басты жапқан, сондықтан парикті гректер тікелей маскаға орнықтырған. Грек актерлері би, қимыл-қозғалыс өнерін шебер меңгеруі керек болды. Маска киіп мимикадан айырылғандықтан қимыл-қозғалысқа, пантомимаға үлкен көңіл бөлінді. Көрініс кезінде Құдайлар пайда болу үшін сахнада көтерме машиналар қолданылды. Сонымен қатар спектакльде найзағайдың, күнніћ күркіреген дыбыстарын шығаратын және көрермендерге көрсету эффектісін тудыратын көптеген машиналар болды.
Грекиялық мерекелер мен ойындар
Олардың мереклері мен ойындары бүкілхалықтық сипат алды. Бұл мерекелр грекиялықтардың негізгі кәсібі мен әдет-ғұрыптанына байланысты болған. Олар Дионис, Деметра, Зевс құдайларының құрметіне және ынтымақ пен бірлікке арналған. Грекиядағы басты мереке ынтымақ мерекесі болды.Ол жаңа жылдың алғашқы айында өткізілді. Мереке қатарынан алты күнге созлды. Бұл мереке халықты бірігуге, бір орталыққа бағынуға, бірлесіп кәсіп жасауға, ынтымақтасып өмір сүруге шақырды. Мереке түн ішінде қолға шамшырақ ұстап жүгіруден басталды. Одан кейін халықтық шеру болды.мереке күндері ақындардың, әншілердің, музыканттардың жарыстары өткізілді. сонымен бірге әр түрлі спорт жарыстары да ұйымдастырылды. Дионис құдайдың құрметіне жасалған мерекенің маңызы зор болды. Бұл егіншілердің мерекесі болды. Мереке күндері ауқатты отбасылар құрбандыққа мал сойды. Дионис мейрамында егіншілер ауыл мен қала көшелерінде салтанатты шеру тартқан. Олар хормен дионис туралы мифті әнге қосқан. Егіншілер сыбызғы мен сылдырмақ үніне қосылып би билеген.
Олимпиялық ойындар
Олимпиялық ойындар Палепоннестің әдемі жеріне орналасқан олимпия қаласында өткізілген. Гректер үшін Олимп қасиетті жер. Оның ортасында Зевс құдайына арналған храм бар. Ойын Зевс құдайының құрметіне төрт жылда бір рет өткізіліп отырған.Бұл ойындарда атлеттер: жүгіруден, секіруден, диск пен найза лақтырудан өздерінің ептіліктерін, мықтылықтарын сынға салды.Тұңғыш Олимпия ойындары б.з.б 776 жылы өтті. Ойын үнемі жаз айларында болды. Олимпия ойындарның алғашқы күндері сайысқа қатысушылар, төрешілер құрбандық шалып , адал сайысу үшін ант берген. Ойынның ең соңғы бесінші күні Зевс храмының алдында жеңімпаздарды марапаттаған. Сарапшылар жеңімпаздарға зәйтүн ағашының бұтағынан жасалған гүлалқа сыйлаған. Жеңімпаздардың туған қаласының атын шығарғаны үшін, оның құрметіне мүсін тұрғызған.Олимпиялық ойындар қазірде дүниежүзілік болып өтеді.
Дереккөздер
Санат:Ежелгі Грекия
Дуккала-Абда
Дуккала-Абда (دكالة عبدة‎‎) — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Орталық-батыста орналасқан. Жер аумағы — 13 285 км². Тұрғыны — 1 984 039 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы — Сафи қаласы.
Әкімшілік бөлім
Облыс 4 провинциядан құралған:
Дереккөздер
Санат:Марокко
Огнен (Бургас облысы)
Огнен (Огнен) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Карнобат қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 216 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8467. Телефон коды — 05578. ЕКАТТЕ коды — 53312.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
Жекитиньонья
Жекитиньонья (Jequitinhonha) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Жекитиньонья мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Алменара экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 23 023 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 517,53 км² шамасында. Халық тығыздығы — 6,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1811 жылы құрылған.
Пегелька
Пегелька — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Салат ]өзенінің сол жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Афрасиаб (мағына)
Афрасиаб :
Жуантөбе ауылдық округі (Қызылорда облысы)
Жуантөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Алғабас ауылы кіреді. Орталығы – Алғабас ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2803 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Шиелі ауданы ауылдық округтері
Аппенхайм
Аппенхайм (Appenheim) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Майнц-Бинген ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Монклассико
Монклассико (Monclassico) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Афонт тауы
thumb|300px|Афонт тауынан табылған қазба олжа. Красноярск өлкетану мұражайы Афонт тауы - Красноярск қаласы төңірегіндегі Енисейдің сол жағалауынан  табылған кеш палеолит дәуірінің төрт менкен-жердің аты.
Монклассико
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 832 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 104 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 38020.
Афонт тауы
Одан 1884 ж. археолог Иван Тимофеевич Савенков алғашқы адамдардың мекен-жайын тапқан. 1914 ж., 1923-25 ж. жүргізілген зерттеулерде палеолиттік Мадлен мәдениетіне жататын жертөлелер мен құрал-саймандар қалған бірнеше қоныстың жұрты табылған. Қабырлерде сақталған адам сүйектерінің қалдықтарына қарап, антрополог Г.Ф.Дебец Сібірдің бұл алабын монол нәсілді жалық жайлағанын анықтады. Олар мамонттар мен бұғыларын ит қосып аулауды кәсіп еткен.
Қоймаланған кен
Қоймаланған кен — тазалап қазып алу барысында қазба кеңістігіне жиналған кен. қалындығы шағын кен орнын қазғанда қоймаланған кен шпур]ларды бұрғылау және төбедегі (үңгубетіндегі) қопсып құлағалы тұрған кен кесектерінен тазарту үшін жұмыс орны ретінде пайдаланылады. Oрнықсыз қабырға жыныстары құламауы үшін қолданылады. .
Афонт тауы
Дереккөздер
Санат:Археология
Монклассико
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Vigilio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Қоймаланған кен
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Вингэр (Миннесота)
Вингэр (Winger) — Миннесота штатының Polk округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 220 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-70870.
Биклянь
Биклянь — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама өзенінің сол жағалауынан 65 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Төменгі Кама су торабынан Вятка өзені сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қаратау ауылдық округі
Қаратау ауылдық округі:
Анвеч
Анвеч (Enveitg) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 30,52 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66066, пошта индексі — 66760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 666 адамды құрады. Халық тығыздығы — 21,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Лахар
thumb|[[Сент-Хеленс (жанартау)|Қасиетті Елена жанартауындағы лахар 1982 жылы түзілген]] Лахар — жанартау беткейлерінде сынықты жанартаулық материалдың кратерлік көл суларымен, жауын-шашын не еріген қар суларымен араласуынан түзілетін лай ағыны көптеген түрлері бөлінеді. Мысалы: спессартит, керсантит, минетға, вогезит, т.б. Зерттеулерге қарағанда Л-дің түзілімі тереңдік жарылымдар мен мантия затының балқуымен байланысты.
Дефектология
Дефектология (defectus – жетімсіздік және λόγος – ілім) – педагогиканың көру, есту, сөйлеу мүшелерінде, ақыл-ойының дамуында табиғи кемістігі бар балаларды оқыту мен тәрбиелеу мәселелерін зерттейтін арнаулы саласы.
Дефектология төрт салаға бөлінеді: сурдопедагогика – мылқау балаларға, тифлопедагогика – зағип балаларға, олигофренопедагогика – ақыл-ойы кеміс балаларға, логопедия – тілінің кемісі бар балаларға білім және тәрбие беру проблемаларын зерттейді. Дефектология, сондай-ақ дене кемістігі күрделі (соқыр және саңырау, саңырау және ақыл-ой кемістігі бар, т.б.) балаларды оқытып тәрбиелеуді де қамтиды.
Дефектология невропатология, генетика, психология, педагогика, тіл білімі секілді бірқатар ғылым салаларымен де тығыз байланысты. Шет елдердің көпшілігінде «Дефектология» терминінің орнына «арнайы оқыту» термині қолданылады. Ал Германияда, Австрияда, Швецияда бұл сала «емдік педагогика» деп аталады. Бұрынғы КСРО-да Дефектология жөніндегі ғылым-зерттеу жұмыстарын Мәскеудегі Педагогика ғылымдар академиясының Дефектология институтында, Киев педагогика және психология институтында, басқа да педагогикалық институттардың дефектология факультеттерінің кафедраларында, мектептерде жүргізілді. 1931 жылы Алматыда құлағы мүкіс, 1932 жылы көз кемістігі бар балалар үшін алғашқы арнаулы мектептер ашылды. XX ғасырдың 60-жылдарынан бастап көмекші мектептер жұмыс істеп келеді. Мұндай мектептерде жұмыс істейтін арнаулы кадрлар 1976 жылдан Алматы мемлекеттік университетінде, 1984 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде даярланады. Қазақстанда табиғи кемістігі бар балалар мемлекет есебінен арнаулы мектептерде тегін оқытылады.
Сыртқы сілтемелер
http://ru.wikipedia.org/wiki/Дефектология
Дереккөздер
Санат:Медицина
Баяу жару
Баяу жару — бір топтағы зарядтерді бірінен кейін бірін кезектестіріп жару, бірнеше зарядтар тобын бірінен кейін бірін жару немесе бірінен соң бірін араға уақыт салып жару. Мұндай тәсілдерде аралық уақыт ұзақтығын кідіріс аралығы дейді. Ол әр түрлі тәсілдермен басқарылады. .
Кәрізді жуып-шаю машиналары
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Мозамбик Ұлттық футбол құрамасы
Әзірше әлем чемпионаттарына қатыспаған.
Барсучиха (Берди тармағы)
Барсучиха — Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бердь өзенінің сол жағалауынан 195 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Мозамбик Ұлттық футбол құрамасы
Қызықты фактілер
Португалия Ұлттық футбол құрамасының бірнеше жұлдыздары, атап айтқанда Эйсебио, Карлуш Кейруш, Абел Шавьер Мозамбикте дүниеге келген. Абал Шавьер қазір Мозамбик құрамасының бас бапкері. Ол Португалияның да, Мозамбиктің де азаматтығын алған.
Барсучиха (Берди тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Барнаул қаласынан Чумыш өзенін қоспағанда, Новосибирск су торабына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Мозамбик Ұлттық футбол құрамасы
Сілтемелер
Санат:Мозамбик Ұлттық футбол құрамасы
Барсучиха (Берди тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сервера-де-лос-Монтес
Сервера-де-лос-Монтес (Cervera de los Montes) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-де-Сан-Висенте ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 440 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 87 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Бейнежазудың киноға түсіруден басты ерекшелігі
Бейнежазудың киноға түсіруден басты ерекшелігі – ол бейнепленкаға жазылады. Кинода түсіріледі деген термин болса, мұнда жазылады. Бейнелента дыбыс жазатын магнитті лентаға ұқсас, тұқымдас (екеуінің табиғаты жақын, екеуі де күміс емес, ферромагниттен құралады ғой) болғандықтан, бейнелента суретті дыбыс секілді жазады деп кеткен болу керек. Расында,бұл бейнепленка кинопленкадан гөрі магнитті лентаға жақын. Кинопленка секілді мұны химиялық жолмен өңдеудін керегі жоқ. Ол бірден көрсетіледі.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары Санат:Техника Санат:Телевидение
Каскортранссервис
«Каскортранссервис» – «Каскор» компаниясы құрамындағы акционерлік қоғам. Іргесі 1961 ж. құрылған. 1964 ж. Каспий маңы кен-металлургия комбинаты құрамындағы шағын темір жолы цехы болды. 1980 ж. «Каспий темір жол көлігі кешені» өндірістік бірлестігіндегі темір жол көлігі басқармасы болып қайта құрылды. Қазіргі таңда «Каскортранссервис» АҚ қуатты, техникалық тұрғысынан жабдықталған, мыңдаған жүк жіберушілер мен жүк алушыларға қызмет көрсететін темір жолы көлігі мекемесі саналады. Ол ҚР «ҚТЖ» ҰК темір жолы магистралі мен Ақтау халықаралық теңіз сауда портының негізгі тоғыстырушы, байланыстырушы буыны болып табылады. Бұл кешенді мекеме Ақтау – Ноушарх (Иран), Ақтау – Бақы (Әзірбайжан) және Ақтау – Оля (Ресей) халықаралық паромдық қатынастардың маршрутын байланыстырады. Кәсіпорынның темір жолы көлігімен 2 млн. м2-ден астам қиыршық қоспалары, шағылтас және т.б. құрылыс материалдары жеткізілді. Жүк тасымалдау қызметінің металл, мұнай өнімдері, астық, тұрмыстық пайдалану тауарлары, т.б. жүктердің табиғи түрлері 2000 – 2006 жылдар аралығында 37,5 млн. т-дан асып, 3 есеге өсті. 550 адам жұмыс істейді. Кәсіпорынның алғашқы бастығы В.Н. Щетинин болды (1980 – 1992). Кейінгі басшылары: Г.М. Исаков, В.Титухин, Ю.Д. Проконенко. 1997 жылдан кәсіпорынды В.Гедз басқарып келеді.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы кәсіпорындары
Торре-д’Изола
Торре-д’Изола (Torre d’Isola) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2276 адамды құрайды. Халық тығыздығы 142 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 27020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 2392
NGC 2392 — Егіздер шоқжұлдызында орналасқан PN (планетарлық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 17 қаңтарда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2392 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PK 197+17.1, CS=10.5, Eskimo nebula.
NGC 6855
NGC 6855 — Телескоп шоқжұлдызында орналасқан SB0-a типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Пойнг
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 13 425 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,89 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 75 135. Муниципалитеттің басшысы — Альберт Хингерль.
NGC 6855
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 10 шілдеде астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 6855 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64116, ESO 185-63, AM 2002-563.
Пойнг
Дереккөздер
Санат:Бавария елді мекендері
NGC 6855
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Телескоп (шоқжұлдыз)
Вильденстен
Вильденстен (Wildenstein) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Танн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68370, пошта индексі — 68820.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 193 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,57 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
IC 2802
IC 2802 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1405555.
Сыртқы сілтемелер
IC 2802 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Шағансай
Географиялық орны
Түркістан облысы Созақ ауданы жерімен ағады.Ұзындығы 53 км, су жиналатын алабы 601 км2.
Бастауы
Қаратаудың солтүстік беткейіндегі бұлақтардан басталып, Мойынқұм құмының оңтүстігіне жетпей тартылып қалады.
Гидрологиясы
Жоғары бөлігі тау аралығында тар шатқалмен ағады, төменде кеңейеді. Негізінен қар суымен толығады. Көктемде тасып, жазда иірімдерге бөлініп қалады. Орташа су ағымы жазыққа шыққан тұсында 0,16 м3/с, лайлылығы 200 — 400 г/м3. Суы мал суаруға пайдаланылады, алабы — жайылым.
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы өзендері Санат:Талас су алабы
Пель-Мегыт
Пель-Мегыт — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2169/307/56 орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Торси (Сена және Марна)
Торси (Torcy) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Торси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77468, пошта индексі — 77200.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22225 адамды құрады. Халық тығыздығы — 3704,17 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Эппельхайм
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 014 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 5,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 2 26 018. Қаланың басшысы — Дитер Мёрлайн.
Жарылғыш заттар зарядының тұйықтығы
Жарылғыш заттар зарядының тұйықтығы — жарылғыш заттар жарылғанда бөлініп шығатын газдардың ауаға еркін шығуын болдырмау шаралары. ол жарылғыш заттардың ішкі зарядын дұрыс орналастыру, жарылғыш заттарға ауа кірмейтіндей етіп тығындау арқылы жасалынады. Заряд беті бір немесе бірнеше жердей тікелей ауамен шектессе, онда оны ашық, тұйықтал- маған заряд деп атайды. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Қызылсораң
Қызылсораң – Сарыарқаның шығысындағы тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Кешубай жотасынан Қалақтас аңғарымен бөлінген. Солтүстіктен онтүстікке қарай 10 км-ге созылған, енді жері 7-8 км. Оңтүстікке қарай біртіндеп аласаратын аласа тау жұрнағынан тұрады. Абсолюттік биігтігі 1320 м.
Геологиялық құрылымы
Төменгі тас көмір, орта және жоғарғы девон жыныстарынан, аллювийлік-делювийлік шөгінділерден түзілген.
Сипаты мен өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында мысыққұйрық, селеу т. б. шөптер, қараған, тобылғы сияқты бұталар өседі, ойпаң жерлерінде тал аралас кайың кездеседі. Данабұлақ, Ақтайлақ өзендерінің салалары бастау алады. Қызылсораң шөбі шүйгін мал жайылымы, атырабында кыстаулар (Қарамола, Қалақтас) бар. Шығыс етегінде Сарыобалы ауылы орналасқан.
Түркияның әкімшілік бөлінуі
нобай|Түркияның әкімшілік бөлінуі Әкімшілік-аумақтық жағынан Түркия 81 илге бөлінеді (түр. il - «облыс»).
Илдер
Әрбір ил илче (түр. ilçe) немесе аудандарға бөлінеді. Илдің әкімшілік орталығы оның орталық аймағында орналасқан - меркез илче (түр. merkez ilçe).
Әдетте, немесе олардың әкімшілік орталықтарымен бірдей атауы бар. Бірақ ерекшеліктер бар: Хатай илі (әкімшілік орталығы - Антакия қаласы), Коджаели илі (әкімшілік орталығы - Измит қаласы) және Сакария (әкімшілік орталығы - Адапазары қаласы).
1926 жылы Түркия 57 илге бөлінді, 1939 жылы Хатай қосылды, 1947 жылы Артвин, Тунжелі, Каракүз (қазіргі Бингөл), Битлис және Хаккяри, 1953 жылы — Ушак, 1954 жылы — Сакария және Адыяман, 1957 жылы — Невшехир құрылды. 1957-1989 жылдар аралығында ил саны тұрақты болып қалды — 67. 1989 жылы — Кырыккале, Караман, Байбурт және Аксарай, 1990 жылы — Батман және Шырнак, 1991 жылы — Бартын, 1994 жылы — Ығдыр және Ардахан, 1995 жылы — Ялова, Карабүк және Килис, 1997 жылы — Османие, 1999 жылы — Дүздже.
Қазіргі уақытта Түркия аумағы келесі илдерге (провинцияларға) бөлінеді:
Илче
Негізгі мақала: Түркия аудандары
Илдер (провинциялар) илчелер (түрікше ilçe ) немесе аудандардан тұрады. 2013 жылғы жағдай бойынша олардың саны 957-ні құрады. Әрбір илдің әкімшілік орталығында меркез илче (түрікше merkez ilçe) немесе орталық аудан орналасқан. Біраз аудандар болыстарға (буджактарға) бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Түркия
Өсімдіктің қоректенуі
Өсімдіктің қоректенуі
Өсімдіктің қоректенуі – өсімдіктердің қоршаған ортадан бейорганикалық қосылыстарды қабылдап, бойына сіңіруі және олардың өсімдік бөліктерінің қалыптасуы мен жаңаруына, функцияларының энергиямен қамтамасыз етілуіне қолданылатын органик. заттарға айналуы. Фотосинтез және өсімдіктің минералдық қоректенуі ашылған соң өсімдіктердің екі негізгі: ауамен және топырақ арқылы қоректену көзі анықталды. Топырақ арқылы өсімдіктің қаректенуі минералдық қосылыстар мен топырақтағы органик. заттар арқылы жүзеге асады. Дегенмен өсімдіктің қаректенуі үшін көміртек (С), оттек (О), сутек (Н), азот (N), фосфор (P), күкірт (S), калий (K), кальций (Ca), магний (Mg), темір (Fe), т.б. қажет. Қоректік заттарды өсімдік көмірқышқыл газ (СО2) түрінде ауадан, су (Н2О) және минералдық тұздар иондары түрінде топырақтан алады; азотты тамыры арқылы сіңіргенде, оларды нитратты немесе аммоний тұздары түрінде қабылдайды. Ал ауадағы молекулярлы азоттың еркін қозғалыстағы түрін өсімдіктер жеңіл қабылдайды немесе азотжинаушы микроорганизмдердің көмегі арқылы сіңіреді. Ал қалған элементтер ион алмасу процесінде катиондар түрінде тамыр клеткалары арқылы сіңіріледі. Ол үшін топырақта ауа алмасып, тамыр оттекпен белсенді демалуы қажет. Жоғарыда аталған макроэлементтермен қатар өсімдіктің қаректенуіне микроэлементтер: мыс (Cu), бор (B), марганец (Mn), мырыш (Zn), молибден (Mo), кобальт (Co), т.б. қажет. Өсімдік ағзаларына енген қоректік элементтер зат алмасу процесіне қосылады. Олар кейде өсімдік клеткаларында клетканың физ.-хим. қасиеттерімен анықталатын иондар түрінде де кездеседі. Көптеген өсімдіктердің қоректенуі микроорганизмдердің тіршілігімен тығыз байланысты. Кейбір өсімдіктер гетеротрофты (дайын органик. заттармен қоректенеді) тіршілікке бейім келеді. Ал паразитті және жартылай паразитті өсімдіктер толық гетеротрофты қоректенуге көшеді (қ. Гетеротрофты ағзалар). Өлі органик. қалдықтармен қоректенуді сапрофиттік, ал мұндай өсімдіктерді сапрофиттер деп атайды. Өсімдіктің көпшілігі көмірқышқыл газын сіңіріп, оны органик. қосылыстарға айналдырады. Қоректенудің бұл түрін автотрофты деп атайды. Мұндай қоректену барлық жоғ. сатыдағы өсімдіктерге, балдырларға және кейбір бактерияларға тән. Гетеротрофты өсімдіктер өлі органик. қалдықтарды алғашқы минералдық заттарға дейін ыдыратады. Өсімдік шаруашылығында Өсімдіктің қаректенуін реттеп отыру органик. және минералды тыңайтқыштарды қолдануға негізделген. Ол үшін топырақтың құнарлылығы, дақылдың физиологиялық ерекшеліктері мен элементтерді шығаруы, қолайлы су режимі, т.б. есепке алынады. Өсімдіктің қаректенуі арқасында органдардың өсуі, артық заттың қорға жиналуы, ақырында жемісі мен тұқымының жетілуіне қажетті қорек және энергия түзіледі. Өсімдіктің қаректенуі дұрыс жүруі үшін тұзды топырақтарды мелиорациялау, топырақты өңдеу және арам шөппен күрес, т.б. агротех. шаралар қолданылады. Өсімдіктің қаректенуіне байланысты табиғатта заттардың үлкен биогеохимия айналымы жүреді.
Лесновка (Қазақстан)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаркент қаласынан солтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде, Кіші Өсек (Үсек) өзені жағалауында, Тоқсанбай жотасының солтүстік етегінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1962 адам (1008 ер адам және 954 әйел адам) болса, 2009 жылы 2063 адамды (1041 ер адам және 1022 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1947 жылы ауданда орман шаруашылығын дамытуға байланысты қаланды. 1957-1997 жылдары қой өсіретін Ленин атындағы кеңшардың орталығы болды. 1997 жылдан оның негізінде Лесновкада және округке қарасты Жерұйық, Еңбекші ауылдарында ӨК және бірнеше шаруа қожалықтары құрылды.
Дереккөздер
Санат:Панфилов ауданы елді мекендері
Атомдық-эмиссиялық спектрлердің теориялық негіздері
Атомдық-эмиссиялық спектрлердің теориялық негіздері. Біздің атом құрылымы жайлы түсінігіміз көбінесе жарық спектрлерін оқып-үйренуімізге негізделген. Сыртқы электрондық қабықшалар туралы мәлімет оптикалық спектр арқылы алынады, ал оның ішкі құрылымы жайлы мәлімет рентген спектрі бойынша тұжырымдалады. Зат тек өзінің қозуына жеткілікті энергияны қабылдағанда ғана сәуле шығара бастайды, яғни қоздыру энергиясы сәуле шығару энергиясына айналады. Қозу көбінесе жоғарғы температурада өзіне жеткілікті үлкен кинетикалық энергиясы бар атомдардын соқтығысуы кезінде пайда болады. Алайда атомдар қозуы ол жарықты сіңірген атомдардың электрондарымен соқтығысуынан да туындайды. Қоздырылған атомдардың шығарған жарығының дисперсиялық (латыншада - дисперсия - таралу, бытырау) ыдырауы эмиссиялық (эмиссия - шығару, шашылу) спектр береді. Әрбір зат үшін бір мезгілде үш түрлі спектр байқалады: сызықша. жолақша, тұтас. Сызықшасы әр түрлі элементтердің атомдары мен иондардың ішіндегі электрондар ауысуы нәтижесінде туындайды. Жолақты спектрлер молекулаға тән және ол молекуладағы электрондық тербелмелі және айналу энергиясының өзгеріс нәтижесі болып табылады. Кейде жолақты спектр құрылымын анықтау қиын болғандықтан, оны тұтас спектр ретінде қабылдайды. Мұндай тұтас немесе үзіліссіз фон қыздырылған газдарда әркез болатын бос электрондардың өзге ион маңынан өткенде, онымен әсерлесіп, өз жылдамдығын өзгертуі нәтижесінде пайда болады. Бұл жарық энергиясының сәуле шығаруына келтіреді. Оң зарядталған ионның электронды кармауы да энергияның сәуле шығаруына келтіреді. Сәуле шығарған бос электрондар энергиясының басқа да мәндері болуы мүмкін, өйткені бұл жағдайда атомдық жүйеге тән белгілі бір кванттық деңгейге және оған сәйкес болатын сызықты спектр жоқ. Демек, әркез сызықты және жолақты спектрмен қатар бос электрондар тудыратын үздікті спектр де болады. Сонымен қатар тұтас спектрдің сәуле шығаруынын басқа да механизмі, айталық, жарық кезіндегі (электродтар бөлшегі) қызған қатты бөлшектердің жарқырауы болуы мүмкін. Тұтас спектр түрлі қыздыру құралдарынан туындауы ықтимал. Спектрлік талдауда атомдық, ал кейде молекулалық спектр жиі пайдаланылады. Ал тұтас спектрлер әрқашан да бөгет болады.
Атомдар шығаратын сызықтық спектрде жіңішке спектр сызықтары серияларға топтастырылған. Бір серияның шегінде сызықтардың орналасуы белгілі бір заңдылыққа бағынады. Бірінші сериялы спектрлерін Бальмер (1885) сутек атомының спектрінен ашты. Жалпы алғандағы спектрлік сызықтың толқындық саны келесі қатынасқа бағынады:
m және n - жай қатардағы бүтін сандар және n - m. Бір спектрлік серияның шегінде m - тұрақты сан және n-нің әрбір мәніне осы сериядағы бір сызық сәйкес келеді. Бұл эмпериялық тұрғыда сутек спектрінен табылған заңдылықты спектроскопиялық терм-Т деп аталатын түсінікте өрнектеуге болады:
Кез келген молекула, атом немесе иондар үшін спектрлік сызықтардың толқындық саны екі спектроскопиялық терминнің айырмасы ретінде есептелінеді, әрбір атом көптеген серияларға жататын термнің белгілі мәні болады. Екі термнің айырмасы бір спектрлік сызықтың толқындық санын анықтайды (мұны Ридберг-Ритцтің комбинациялық принципі дейді). Берілген атомдар (иондар) не молекулалар үшін спектрлік сызықтың жиілігінен гөрі спектроскопиялық терм тән. Спектроскопиялық термнің физикалық мәнін анықтағанда, жарық таралған кездегі атом энергиясының бір бөлігі сыртқа шығатын фотон энергиясына айналатынын ескеру кажет. Кванттық теория бойынша атом энергиясының шығыны мынаған тең: ΔЕ = (Е1 – Е2). мұндағы Е1 және Е2 - бастапқы күйдегі атомның (сәуле шығару алдында) және соңғы күйдегі (фотон бөлініп шыққаннан кейінгі) сәйкес энергиялары:
мұндағы v - жиілік; λ - толқын ұзындығы; с - жарық толқынының таралу жылдамдығы, ол см/с-ка тең; h - Планк тұрақтысы; v - толқындық сан, ол әдетте кері сантиметрмен орнектеледі (см−1).
Соңғы екі өрнекті былай жазамыз:
Сөйтіп, спектроскопиялық терм белгілі бір күйдегі атомның (ионның, молекуланың) энергия өлшемі екен. Атом спектрлерінің сызықты болуы, атомның сәуле шығару энергиясының сіңірілуі басқаша емес, тек белгілі бір мәнде ғана екенін көрсетеді. Бұдан атомның кез келген мөлшерде энергияны шығармайтыны, бөліп бермейтіні, энергиялық ауысу тек белгілі бір дискрентті мөлшерде ғана жүретіні шығады. Байқалатын спектрлік сызықтың атомда кездесетін екі күйдегі энергияның айырмасы екенін ескерген жөн. Бұл тәсілмен кванттық күйдегі абсолют мәнін анықтау мүмкін емес. Осының салдарынан энергияны белгілі бір күйден бастап есептеу қабылданған, онда да бұл сәуле жарықтың шығарылуы мен сіңірілуіне себепші оптикалық электронның атомнан едәуір қашықтықта тұруына қарай болады. Мұндай күй - нөлдік санақ нүктесі. Ол температурасы Т0 = 0 ионданған күй энергиясына сәйкес. Кванттық механика бойынша атомдағы әрбір электронда n, i, m, s кванттық сандармен сипатталатын белгілі бір энергетикалық күй болады. Паули принципі бойынша атомда барлық кванттық саны бірдей екі электрон кездеспейді. Атомдағы барлық электрондардың жиынтығы олардын барлық күйін біртіндеп жазу арқылы сипаттайтын электрондық қабықша пішімін құрастырады. Мысалы, натрий атомының электрондық құрамы 1s22s22p63s1. Атомның бүкіл электрон жүйесіндегі энергия әрбір электронның кванттық санына сәйкес вектор қосындысы ретінде анықталатын L, S және I кванттық сандарымен сипатталады. Кез келген тұйықталған электрондық қабықша үшін (s2, p6, d10, f14) жалпы орбиталдық момент L = 0. Әр түрлі мәндегі 0, 1, 2, 3... атомның энергетикалық күйі үлкен әріппен белгіленеді: S, P, D, F, Q… Спиндік момент қосындысының шамасы термнің қайталануын анықтайды, олардың мультиплеттілігі: r = 2S + 1. Атомдағы электрондар қабықшасының жалпы моменті ішкі кванттық санымен анықталады, ал оның өзі L мен S векторлар қосындысы: J = L + S Спектроскопиялық термді кванттық тұрғыдан түсіндіру спектрлік атом құрылымын зерттеуде маңызды құралға айналды.
Атомда негізгі күйдегі электрондар мейлінше кіші энергияға ие болады. Осындай ансамбльдегі атом жарық көзі (доға, ұшқын, жалын) арқылы іске асатын қоздырылған күйіне көшкенде, соқтығысу процестері нәтижесінде бұл энергия барлық атомдар арасына тарайды. Соқтығысу жүргенде атомнан атомға ауысатын энергия мөлшері кең аралықта өзгеруі мүмкін. Нәтижеде қарастырып отырған ансамбльдегі атомдардың әрқайсысы әр түрлі қоздырылған күйде болады. Келесі энергияның шығуы жоғары жатқан энергетикалық деңгейде ғана емес, кез келген төменгі энергетикалық деңгейде жүруі мүмкін. Осы процестердің қорытындысында әр түрлі жиілікте жарықтың сәуле шығаруы болады. Сондықтан да элементтің атомдық эмиссиялық спектрі өте күрделі болуы мүмкін. Қоздырылған күйде болатын атомдар санына қатынасы Больцман формуласымен есептеледі:
мұндағы N(m), N(n) - n және m күйдегі атомдар саны, g(m), g(n) қарастырылып отырған күйдегі есептеулі салмақ, К - Больцман тұрақтысы.
Бұл теңдеуден жоғары қозу энергиясы термге ауысқанда, қозған атом саны] күрт кемитін көрінеді. Мұнымен қатар, әдетте, осы термдерден сәуле шығару ықтималдылығы азаяды. Осыған сәйкес спектрлік сериядағы бірінші сызы әркез айқын да, оның сәуле шығару интенсивтілігі ең жоғары мәнде болады. Атомның ең төменгі күйімен байланысты спектрлік сериялардың бірінші сызығы сәуле шығару (резонанс сызықтары) спектрлеріндегі ең айқыны. Спектроскопияда сәуле шығарғанда жалпы соңғы, ал сіңіргенде басталу күйлері бірдей спектрлік сызықтарды бір серияға жатқызады.
Элементтердің өте аз мөлшердегі концентрациясын спектрлік анықтауда спектрдегі барынша интенсивті сызық ретінде резонансты сызықтардың мәні ерекше. Алайда резонансты сызықтардың бәрі пайдалануға қолайлы емес. Олардың бір қатары спектрдің өте қиын, ал басқалары құрылғы аспап сезімталдығы жетіспейтін бөлікте орналасады. Бұл сызықтардың орнына шашырау ықтималдығы төмен болатын және оны қоздыру үшін едәуір энергия жұмсауға тура келетін басқаларды пайдаланады. Мұндайда анықталатын элементтердің сезімталдығы айтарлықтай төмендейді.
Дереккөздер
Санат:Аналитикалық химия
Арбург
250px|thumb|Картада орналасуы Арбург (Aarburg) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Цофинген округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6515 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.41 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4271, пошта индексі — 4663.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Гидравликалық таран
Гидравликалық таран — іс-өрекеті құбырдағы гидравликалық дүмпу құбылысын тиімді пайдалануға негізделген су көтергіш. Суды ашық су көзінен, осы су кезіндегі құлаған судың қимыл күшінің есебінен көтереді. Судың құлау биіктігі 20—10 м болғанда, көтеру биіктігі 20—80 м-ге жетеді, алайда осы кезде құлаған судың өтімі көтерілген (айдалған) судың мөлшерінен айтарлықтай (10 есе және одан да көп) көп болады. Гидравликалық таран пайдаланылмайтын су мөлшері жеткілікті ауылдық жерлердегі елді мекендерді және жергілікті көсіпорындарды сумен қамтуда кеңінен қолданылады.
Жезуания
Жезуания (Jesuânia) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сан-Лоренсу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Тарихы
Қала 1948 жылы құрылған.
Сент-Маргерит-ан-Уш
Сент-Маргерит-ан-Уш (Sainte-Marguerite-en-Ouche) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,35 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27566, пошта индексі — 27410.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 138 адамды құрады. Халық тығыздығы — 25,79 адам/км².
Тіршілік деңгейлері
Бүкіл тіршілік бір-бірімен тығыз байланысты, өзара сәйкесті болғандықтан, көпсанды организмдердің 1/3 гендері ортақ. Адам геномындағы шамамен 23 000 геннің 37% -ы бактериялар мен архебактериялардың гендерімен бірдей. Тағы 28% ашытқы және балдыр секілді бір жасушалы эукариоттардың гендеріне ұқсас. Осылайша, адам генетикасы толық 65% деңгейде микробтарға ұқсас болып келеді.
Сент-Маргерит-ан-Уш
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Тіршілік деңгейлері
Тіршіліктің мәні тірі ағзалардың өзінен кейін үнемі ұрпақ калдырып отыруымен айқындалады. Бұл кезде ұрпақтан-ұрпаққа генетикалық ақпараттар беріліп, азғалар әрі өзін-өзі реттеп, әрі ұрпақтары арқылы калпына келіп отырады. Сондықтан да тіршілік дегеніміз — тірі ағзалардың ұрпақ қалдыру аркылы өмір сүруінің ерекше сапалық көрінісі.
Қазіргі замандық түсінік бойынша, тіршілік — тірі ағзалардың коршаған ортамен тұрақты түрде зат алмасуына негізделген, нәруызды денелердің тіршілік ету тәсілі. Тірі азғалар мен қоршаған орта арасында зат алмасу процесі тоқтаған кезде, нәруыздар ыдырап, тіршілік жойылады.