cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сталиндік режимнің шаруаларды қудалау саясаты
Оның үстіне Лениннің өсиетін («Келісімге жол жоқ: кулакты помешикпен, онда да оп - оңай патшамен,поппен, тіпті олар ұрысып қалған күнде де, табыстыруға болады, ал жұмысшы табымен еш уақытта келісімге келтіре алмайсыз»). басшылыққа ала отырып, шаруаларға қарсы қуғын-сүргіннің азапты тетігі шыбын жанды одан әрі қыса түсті. 1929 жылғы желтоқсанның соңында аграрлық марксистер конференциясында сөйлеген сөзінде Сталин кулактарды тап ретінде жою бағыты партиялық-мемлекеттік саясатта ресми мәртебе алады деп жариялады.
1930 жылғы 11 қаңтарда жарыққа шыққан «Правда» газетінің бас мақаласында: «Кулакты тап ретінде жою мәселесі теориялық қаулылар аясынан партияның осы кездегі «практикалық жұмыс» аясына көшірілді». деп жазылды. БК(б)П ОК Саяси бюросының 15 қаңтардағы шешімімен В. Молотов басқарған, 21 адамнан тұратын арнаулы комиссия құрылды (оған Ф. Голощекин кірді). Ол кулактарды тәркілеу жөнінде бірқатар нақты шаралар әзірледі, 1930 жылғы 30 қаңтарда Саяси бюроның қаулысы түрінде ресми нұсқаулық күшке ие болды.
Жалға беру заңының тоқтатылуы
Осы құжатқа сәйкес, жаппай ұжымдастырылған аудандарда өндіріс құралдарын жалға беру туралы заңның қолданылуы тоқтатылды және жұмысшы күшін жалдау-жалға беруге (бұл шараның ЖЭС кезінде ашық, жарияланғаны есімізде) тыйым салынды. Кулак шаруашылықтарынан жер, мал, шаруашылық және тұрғын-үй құрылыстары, азық-түлік, жем мен астық қорлары тәркіленуі тиіс болды.
Ойластырылған әлеуметтік-таптық геноцидке большевиктік және жоспарлы сипатберу үшін құрбандыққа жатқызылғандар үш санатқа бөлінді. Бірінші санатқа (контрреволюциялық белсенділер, көтерілістер мен террорлық әрекеттерді ұйымдастырушылар) жатқызылғандарға азапты лагерьлер немесе ату жазасы белгіленді. Екінші санаттағыларға (мейлінше бай кулактар) КСРО-ның жекелеген аудандарына жер аудару жазасы қолданылды. Және, ең соңында, үшінші санаттағыларды (кулак шаруашылығының қалған бөлігі) тұрғылықты жерімен шекаралас, бірақ өз колхозынан тыс жерлерге орналастыру көзделді (ұжымдастыруды жеделдету барысында колхоздардың «теңіздей қаптауы» көп аумақты басып қалды, ал «колхоз жерінен тыс жатқан» кеңістік адам игермеген жеке алқаптарға айнала бастады, сондықтан үшінші санат іс жүзінде екінші санаттағылармен қосылып кетті). .
Тәркілеуге жатқызылған шаруа шаруашылықтарының саны оның жалпы санының 3-5%-ы шегінде белгіленді. Дегенмен КСРО ОСБ деректері бойынша 1929 жылы кулак үй-жайының үлесі 2%-дан сәл ғана асты. . Тиісінше, 3% бос орын қалдырылды, ол 600-700 мың отбасылық шаруашылықтармен (яғни шамамен 3,5—5 млн адам) толықтырылуы тиіс болды.
Жазалаушы акциялардың қара дүрсін жоспарланғаны сонша, тіпті не ана, не мына санатқа жатқызылуы тиіс шаруа отбасыларының нақты цифрлары анық-қанығына бармай-ақ, алдын ала көрсетілді. Жоғарыдағы партиялық нұсқауларда бұл термин «шектеулі контингентке» бөлінген деп аталды, әйтсе де соңғысына көп жағдайда «кеңейтілген» деген анықтама дәлірек келеді, өйткені олардың рұқсат етілген саны бойынша онсыз да аса ауқымдығын-сүргінге жол барынша айқара ашылды.
Аталған қаулымен Қазақстан үшін де нұсқамалық тапсырмалар белгіленді. Бірінші санаттағылар қатарына 5-6 мың отбасы, екінші санаттағыларға 10-15 отбасы жатқызылды. . Бірінші санаттағы адамдардың істері бойынша үкім «үштік» деп аталғандардын сот отырыстарында шығарылды, «үштіктің» құрамына партиялық органдардың, ОГПУ мен прокуратураның бірінші басшылары кірді. Екінші топтағылар, кедей шаруалар мен жарлы-жақыбайлардың қатысуымен, ұжымшардын жалпы жиналысының қарауына берілді, бірақ бүкіл тізімді жергілікті органдар бекітті. Акцияны 1930 жылдың ақпан-мамыр айлары аралығында өткізу жоспарланды. «Науқанның» жедел жүргізілуін ОГПУ жүзеге асырды.
Осыған байланысты ОГПУ ақпан айының басында өзінің құрылымдарына «контрреволюция агенттерін», «бірінші санаттағы өте белсенді кулак элементтерін» ұстау және тамырына балта шабу жөнінде жедел операцияларды бастауды талап еткен нұсқауларын жонелтті. Сол бойда Қазақстанда 3113 адам тұтқындалды. . Ізінше жаппай жер аудару науқаны басталды. 1930 жылғы мамыр айының басында ақөлкеге 1341 отбасы немесе 7535 адам жер аударылды. .
1931 жылғы наурыз айының екінші жартысында Голощекин Орталыққа Қазақстаннан тыс аймақтарға шекаралық және мақта өсіретін аудандардың 1500 отбасын бала-шағасымен көшіруге рұқсат сұрап, жеделхат жөнелтті. Бірак республика аумағының өзі «кулактардың жер аударылатын» мекені болғандықтан, Өлкелік комитет пен ОГПУ уәкілетті өкілдігіне «қоныс аудару мүмкіндігін өлкенің өз ішінен» табу ұсынылды. .
Осы мәжілісте Қазақстанға кулактар мен байларды жер аударуға рұқсат етілді. Республикалық ОГПУ-ге жер аударылатындардың санын, мерзімі мен орнын белгілеу жүктелді. Көп ұзамай бұл жұмыс іске асырыла басталды, 30 тамызда Саяси бюро өлкеге 5000 отбасын бала-шағасымен жер аударуға рұқсат етті. .
Жер аудару жалғасын тапты
Сөйтіп, жаппай тұтқындау, азап лагерьлеріне отырғызып, жер аудару 1930 және 1931 жылдарда одан әрі жалғасты. ОГПУ ГУЛ АГ-ының Арнайы қоныс аудару жөніндегі бөлімінің деректері бойынша тек Қазақстан аумағына осы кезеңде 6765 отбасы бала-шағасымен жер аударылды. . Мәліметке тек бірінші және екінші санаттардағы отбасылар, яғни арнайы қоныс аударылғандар кіргізілді. Үшінші топтағыларға келсек, «колхоз қатарынан» шығарылғандарға, ОГПУ, шамасы, онша назар аудармаған сияқты (олар тіпті алғашқы екі санаттағыларды да өте қарама-қайшы деректер беріп шатыстырған). Бірақ олардың санының айтарлықтай көп болғанын болжау қиын емес.
Республикадан тыс жерлерге жер аудару да жүзеге асырылды. Қолдағы бар деректер (нақтылауды қажет ететін) бойынша, 1931 жылы Қазақстаннан 5500 отбасы жер аударылған. . Бұған қарап 1930 және 1931 жылдарда Қазақстанда 12 265 шаруашылық тәркіленді, яғни кем дегенде 60-70 мың адам, оның ішінде қарт адамдар, балалар мен әйелдер, азапты қуғын-сүргінге ұшырағанын байқаймыз. Солардың көпшілігі осы азаптан қайтыс болды.
Қуғындалғандар санының бірнеше қайтара жасырылғаны қазір белгілі болып отыр. Мұны басшылықтың өзі мойындады. БК(б)П ОК-нің 1930 жылғы 14 наурыздағы «Ұжымдастырудағы партия бағытын бұрмалаумен күрес туралы» қаулысында «кейбір аудандарда «тәркілеу» 15%-ға жетті, ал сайлау құқығынан айырылғандар 15-20%». екендігі айтылды (БК(б)ПОК 1930 жылғы 30 қаңтардағы нұсқауына сәйкес барлық шаруашылықтардың 3-5%-ы тәркілеуге жатқызылды). Мысалы, Петропавл округінің Қызыл Армия ауданында шаруашылықтардың 7%-ы (496 үй) тәркіленді, ол дербес салық салыну деректерімен анықталғаннан екі есе көп (1929 жылы оған еңбекпен қамтылмаған ауқатты шаруашылықтар жатқызылды), ал Қостанай округі Боровской ауданы селоларының бірінде бірден жер аударылатын 37 шаруашылық анықталды, ал осы деревняда қырыққа жуық кулак шаруашылығы бар дегенге сену ақылға қонбайды. Тәркілеу 1932 жылға дейін және одан да әрі — «колхоз құрылысының жеңісіне» дейін жалғасты, өйткені ол ұжымдастырудың заңды бөлігі, оның үдемелі дамуын ынталандырушы, қоқыныш пен сақтықтың қорғанысы» ретінде қарастырылды.
Солтүстіктің, Оралдың және Сібірдің аудандары сияқты Қазақстан аумағы да елдің басқа аудандарынан айдалған он мыңдаған шаруалар азапты күй кешетін кулактар мекені ретінде белгіленді. ОГПУ-дін бұйрығына (1930 жылғы 2 ақпан) сәйкес, бастапқыда республиканың адам тұрмайтын аудандарына 5 мың бала-шағалы отбасын айдау көзделді. Бірақ көп ұзамай өлкелік органдардың мұндай көлемдегі адамдарды орналастыруға дайын еместігі анықталды. ОГПУ 50 мыңнан астам отбасын Солтүстік өлке мен Оралға айдау жөнінде жоспар әзірледі. Онымен танысқан Сталин қарарға: «Қазақстан мен Сібір неге көшірілетін аудандар ретінде қарастырылмаған. Оларды да енгізу керек» деп жазды. .
1931 жылғы 20 ақпанда БК(б)П ОК-нің Саяси бюросы тәркіленгендерді көшіру туралы арнайы мәселе қарады. Осыған байланысты ОГПУ-ға жарты жылдың ішінде «кулактардың 200-300 бала-шағалы отбасын орналастыру үшін арнайы тағайындалған коменданттардың басқаруымен кенттер, ең алдымен Қазақстан аумағына – Қарағанды жерінде» дайындауға тапсырма берілді. . Мақсат түсінікті - Қарағандының көмір бассейнін арзан жұмыс қолымен қамтамасыз ету еді.
1931 жылғы 11 наурызда А. Андреев комиссиясының отырысында (Саяси бюроның көшіру мен орналастыру жөніндегі арнаулы жұмыс органы) бұрынғы Ақмола және Қарқаралы округтеріне 150 мың шаруашылықты көшіру туралы мәселе қойылды. Мұндай кең ауқымды акцияны өткізуге «техникалық мүмкіндік болмағандығынан» өлкеге алғашқы кезекте 56 мың отбасын көшіруге шешім қабылданды. .
Тәркіленгендер өлкеге 1932 жылы да өте көп мөлшерде келді. JI. Кагановичтің Солтүстік Кавказға жазалау іс сапарынан кейін 1932-1933 жылдағы астық дайындау барысында Солтүстік Кавказдың аудандарынан Қазақстанға 1992 шаруашылық (9442 адам) көшірілді. . Сөйтіп астық дайындауда бүлік шығарып «қара тақтаға» ілінген тұтас станица жер аударылды.
Арнайы қоныс аударылғандардың, яғни жер аударылған шаруалардың шоғырлануы бойынша Қазақстан ел өнірлері арасында үшінші орынды (Орал мен Сібірден кейін) иеленді. Көктемгі-жазғы науқан барысында мұнда 38 мың отбасы (182 мың адам) көшірілді. 1932 жылдың басында Солтүстік Қазақстанда 139 мың, ал 1933 жылдың басында 102 мыңнан астам арнайы қоныс аударылғандар тіркелді. Төрт жылдың ішінде (1930-1933) Қазақстанға барлығы 317 мыңға жуық адам жер аударылды. . Тәркіденуден бас сауғалап Сібірмен шектесетін аудандардан Қазақстанға қашып келген 150-175 мың бала-шағалы отбасылар туралы да айтпауға болмайды.
Кеңестік тарихнамада шаруаларды аяқ-қолын шынжырлап арнайы қоныстандыру орнына каторгаға айдау, екіжүзділікпен «еңбекпен қайта түзеу» деп танылды. Мәселен, «тарихты буржуазиялық бұрмалауға тойтарыс» берген көптеген еңбектердің бірінде ерекше шабытпен былай деп жазылды: «Кеңес мемлекеті қадам басқан сайын бұрынғы қанаушы-кулактарды социалистік қоғамның еңбекшілері қатарына қосып, оларды еңбекпен қайта тәрбиелеуде. Біздің ел өз тәжірибесімен өте ауыр әлеуметтік міндеттерді — экономиканы, сананы, психологияны, тұрмысты түбірімен қайта құрып, бұрынғы қанаушы-кулактарды социалистік құрылысқа қосуда үлгі көрсетті». .
Тәркіленгендердің тұрмысы да тарихнамада тап осындай көлгірсіген мақамда көрсетілді. Айталық, «КСРО-да қанаушы тапты жою» атты белгілі монографиядан біз «бұрынғы кулактар мен олардың отбасыларына мәдени өмір сүруі қамтамасыз етілуі үшін қажетті барлық жағдайлардың жасалғанын» оқимыз. . Сол еңбекте былай деп жазылған: «Кеңес мемлекеті қоныс аударушыларды еңбекке орналастыру және қолайлы тұрмыстық жағдаймен қамтамасыз етуге байланысты ауқымды шығынды өз мойнына алды. Қоныс аударушыларға жұмсалған шығын олардан тәркіленген мүліктің құнынан айтарлықтай асып кетті». . Бірден айта кетейік, соңғысына сену қиын, өйткені, біріншіден, КСРО Қаржы халық комиссариатының толық емес деректері бойынша, тек 1930 жылдың жазына (яғни жер аудару науқаны жұмыс істей бастаған алғашқы жарты жылдың ішінде ғана) кулактардан тәркіленген мүліктердін құны ел бойынша 180 млн соммен бағаланды, екіншіден, арнайы қоныс аударылғандардын тегін дерлік еңбегі (арнайы қоныс аударылғандар жалақысының 25%-ы ОГПУ қорына ұсталды) барлық шығынды бірнеше есе қайтарды, және ең соңында, үшіншіден, тіпті солай болғанның өзінде бұл бюджеттік проблема мемлекеттің таптық мұраттарының өресінде туындады.
Сонымен бірге бұл жағдайда мынаны анықтаған жөн: арнайы қоныс аударылғандардың тіршілігі шынында да онша қайғылы болған жоқ па және жалпы алғанда ойдағыдай өтіп жатты ма? Қазақстанға қатысты осы мәселе бойынша дәлелді айғақтарды Д.Т. Чировтың зерттеуінен алуға болады, ол қарағандылық арнайы қоныс аударылғандардың тарихын ұзақ уақыт бойы табандылықпен зерттеді және маңдай терін төге еңбек етуі арқылы өте мол материал жинады, төменде біз сол материалдарды пайдаланып отырмыз.
Ең алдымен Д.Т. Чиров жазып алған қарағандылық қоныс аударылушылардың естелігінен біраз үзінділер келтірелік.
M.B. Копейкинаның естелігінен: «Мен 1925 жылы Тамбов облысынын Рассказовск ауданының Родник селосында дүниеге келдім... Родники деревнясында кедей өмір сүрдік. Менің әкем отбасында өзінің ағасымен бірге тұрды. Екеуі де қарулы, бойшаң болатын. Ал әкемнің ата-анасы мен ағалары 1921 жылғы аштықтан қайтыс болыпты. Әкем ағам екеуі алдымен ұста дүкенін, кейін диірмен құрап алды. Сөйтіп аштық нәубетінен кейін еңселерін көтере бастады. Еңсесін көтере бастады дегеннің не екенін айтайын. Аштан өліп қалмау, жалаңаш жүрмеу үшін жанталастық. Жер жырттык, егін ектік, астық бастырдық...
Ұжымдастырудың басталуы
1930 жылы ұжымдастыру басталды... Менің әкем мен ағамды түрмеге жапты. Бес жасар мені және әлі үш жарым жасқа толып үлгермеген інімді арбаға отырғызып, Платоновка стансасына әкетті... Бізді станцияға әкелді, адам деген қара құрым. Әкемізді отбасымен жолығуға босатты, күзетші кетер емес, біз түрмеде отырғандай қорқумен болдық...
Бәрімізді бұзау тиеген вагонға отырғызды, есікті сыртынан құлыптап жапты, қашуға мүмкіндік жоқ. Вагонның іші қайнап тұр, бәріміз — еркектер де, әйелдер де бір вагондамыз. Бір сөзбен айтқанда, бізді қылмыскер-түрмеге қамалған қылмыскерлер сияқты етіп алып жүрді. Ұзақ жүрдік, сосын қу далаға әкелді, қазір Компанейский кенті деп аталатын сол жерге заттарынмен түсіндер деп бұйырды. Бұл 1931 жылдың қыркүйегі еді, біз түскен дала сарғайып кеткен екен. Өзіміз жасаған палаткаларымызды тіге бастадық: тереңдігі жарты метрдей етіп шұңқыр қаздық, оны қадаулармен бекіттік және үстіне шөп-шалам немесе өзіміз әкелген одеялдарды жаптық. Ал кереуеттің орнына ағаш тырмаларды пайдаландық.
Жақын манда су да болған жоқ, сондықтан адамдарға су әкелу үшін 20 шақырымдай дерлік жер жүруіне тура келді. Бізді немен тамақтандырды? Бірінші күндері ештеңе берген жоқ, ал кейін ұн әкеліп, әр адамға бір кружкадан үлестіре бастады. Вагонмен әкелінген адамдар көп, шалаштар мен жертолелер қаптап кетті. Адамдар аштық пен аурудан өле бастады. Іш ауруларымен, сүзекпен ауырды. Ол кезде мен сегіздемін, бірақ бәрі есімде, әлсіреген ересек адамдар, аш, аурулардың туысқандарын жерлеуге әлдері жетпеді. Өлгендерді өлік көмушілер арбаға тиеп апарып бір шұңқырға көмді. Сол кезде өте көп адам өлді, әсіресе жас балалар мен қарттар. Шым үйлерді қалай тұрғызғанымыз есімде. Бізді осындай үйлерге қыстың басында кіргізді. Және біз алғашқы қысқа, аштық пен суыққа шыдап шықтық... Ал жазда балаларға арналған аланқай ашылды, біз інім екеуміз түскі асты ішу үшін сонда баратынбыз, бізге бір үзімнен нан және бір тәрелкеден қызылша сорпасын беретін, аш болсақта ол сорпаны ішу мүмкін емес еді... Есімде, інім екеуміз осы аланқайға келе жатқанбыз, ол жылап, тамақ сұрады. Тамақ қайда? Інім болса жылай береді, сосын мен де жылаймын...».
Қарағандылық арнайы қоныс аударылушылардың естелігіне назар аударайық. Прасковья Михайловна Горбунова: «1931 жылғы жазда бар болғаны бір жастағы қызым қайтыс болды, ол кезде бес-алты жастағы барлық бала дерлік іш аурудан шетінеді».
Прасковья Михайловна Украинская: «Менің анам және он жасар інім қайтыс болды. Мен жеті жаста болатынмын. Бізді Осакаровкаға, төбесі жабылмаған барақтарға әрқайсысына70-80адамнан орналастырды. 1932 жылдың көктеміне әр барақтан 5-6 адамнан ғана тірі қалды».
Василий Михайлович Судейкин: «1932 жылғы желтоқсанда бізді Кубаньнан Тоғызыншы кентке әкелгенде біздің отбасында алты адам болды. 1933 жылдың жазына дейін бір мен ғана аман қалдым».
Петр Петрович Крылов, В.М. Судейкиннің жерлесі: «Тоғызыншы кентте 1933 жылы адамдар түгелдей отбасымен өліп жатты».
Республиканың басқа өңірлері бойынша да біз байқаған деректер жер ауып келген бейбақтардың өмірлерінің қайғылы болғанын дәлелдейді. Оларды жиналуға бар болғаны тәулік емес, санаулы сағаттар ғана беріп, эшелонға қойша тоғытатын да, ала жөнелетін. Мұндай асығыстықта аса қажетті азын-аулақтан өзге не алып үлгересін? Ал сорлылардын өмір бойы жиған-тергендері белсенді-люмпендердің қолына көшетін.
ОГПУ-дың нұсқаулығында көшірілетін әр отбасыға өзімен 30 пұт мүлік алуға рұқсат етілді. Әр вагонға 40 адамнан, бір эшелонға 1700-1800 адамнан тиелді. Әрбір тауарлы вагонда 1 пеш, 2 жактаулы терезе, 3 шелектен (2-еуі су қайнатуға, 1-еуі басқа қажеттілікке) болды. Вагонның есіктері жабық, тек эшелон қозғалған кезде 5-6 жұтым ауа кіруі үшін саңылау ғана ашылады. Стансаға жақындағанда вагон мықтап бекітіледі. Қашқан жағдайда күзетші ешқандай ескертусіз окқ атуға міндетті болды. Алайда эшелонмен жер аудару практикасында бұл нұсқау одан да қаталдандырылды.
Эшелондар апталап, тіпті айлап жүрді. Жолшыбай беретін көрегі тұздалған балық, ол қаталатып шөлдетеді. Суды стансаларда ғана береді. Ауыру мен ыстықтан талай адам қайтыс болып жатады. Алайда мәйіттерді тек эшалон тоқтағанда ғана әкетеді. . Бұзылған мәйіт иісі қолқаны атып, тынысты тарылтатын-ды.
Бұрынғы саяси айыпкер П. Ивановская БОАК-тің төрағасы М. Калининге былай деп жазды: «Адамдардың зардап шегулерін, ары тапталып, мазақ болуларын, қудалануын және бордай тоздырған аштықты суреттеуге тіл жетпейді... Еш жерден, еш уақытта мен осыған ұқсас өзіне-өзі қол жұмсау дертін, 1930 жылдың күзінде шаруалардың бастан кешірген нәубетіндей азапты ешқашан естіген емеспін және ол қазір де жалғасуда. Аналары өздерінің балаларын дарға асып, солардың қасына өздері де асылып өлуде. Аналар балаларын тірідей жерге көміп, саусақтары қан-қан болған, есі ауысқан күйінде оларды психикалық ауруханаларға әкетуде... Әкелері ұйықтап жатқан балалары мен әйелін пышақтап өлтіріп, өздері поездың астына түсуде, өзендер мен құдықтарға құлап, тұншығып өлуде...». .
Белгіленген жерге келген арнайы қоныс аударушылар мұнда да ауыр азаптар тартты. Оларға көбіне табиғи-климаттық жағдайлары өте нашар: шөлейтті және жартылай шөлейтті, сондай-ақ өнеркәсіптік және теміржол құрылысын жүргізуге арналған жерлер бөлінді. Айталық, БК(б)П Казөлком жанындағы «үштіктің» хаттамасында (1930 жылғы 23 қаңтар) мынадай нұсқау берілді: «Көшірілетін кулак шаруашылықтары отбасыларымен бірге топ-тобымен шөлейтті аудандар телімдеріне орналастырылсын». . Мұндай жерлер ретінде, мысалы, Каспийдің жағалауындағы өте қолайсыз аумақтар (Жылойдан Өлі Қолтыққа дейін), Адай ауданы, Торғайдың оңтүстік бөлігі (Аққұм құмдары), Балқаштың батыс жағалауы бөлінді.
Жоғарыда келтірілген айғақтарды ОГПУ-дын деректері растайды, онда хабарланғандай, 1932 және 1933 жылдарда арнайы қоныс аударылғандар арасынан 55 441 адам қайтыс болған. 1933 жылы Солтүстік Қазақстанда «кулак түрмесінде» туғандардан гөрі өлгендердің саны 19 есе, ал Оңтүстік Қазақстанда 13 есе көп болды. Аштық пен суықтан жер аударылғандардың 24%-ы, яғни олардың әрбір төртіншісі қазаға ұшыраған. Бұған қосымша адамдарды іш сүзегі мен бөртпе сүзек баудай түсірді. Сонымен бірге А. Андрееваның комиссиясы жазған арнайы қоныс аударушылардың жағдайы туралы анықтамада қанағаттанарлық сезіммен: Қазақстанда қоныс аударылғандарға медициналық қызмет көрсету қанағаттанарлықтай — 8 амбулатория бар, онда 138 кереует қойылып, адамдар тұрақты емделеді деп баяндалды. Бұл 218 мың қоныс аударушы адамдарға арналған (1931 жылдың қыркүйегіне дейінгі дерек бойынша) дайындық болатын. Медицина қызметкерлері өлімнің санын тіркеуден бас көтере алмады (1931 жылдың 5 айында ғана Солтүстік Қазақстанда 12 мыңға . жуык жер аударылғандар қайтыс болды). Тәркілеудің, өз халқына геноцид ұйымдастырудың ақиқаты, міне, осындай еді.
Дереккөздер
Санат:КСРО саясаты Санат:Қазақстан тарихы
Жергілікті жердегі төтенше жағдай
Жергілікті жердегі төтенше жағдай, нәтижесінде 10 артық адамнан зардап шеккен не 100-ден аспайтын адамның тіршілік ету жағдайы бұзылған, не материалдық залал ТЖ туындаған күні 1 мың еңбекақының ең аз мөлшерінен артық еместі құрайтын материалдық залалды құрайтын және ТЖ аймағы өндірістік немесе әлеуметтік мақсаттағы нысанның аумағынан тысқары шықпайтын ТЖ. Ж.ж. (ж)ТЖ ұйымның, кәсіпорынның, нысанның күшімен және құралдарымен жойылады.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Обербронн
Обербронн (Oberbronn) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Агено округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,15 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67340, пошта индексі — 67110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1543 адамды құрады. Халық тығыздығы — 72,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Дамандар
Дамандар систематикалық жағынан тұяқтыларға жақын, ұсақ жануарлар. Алдыңғы аяғында төрт, артқы аяғында үш саусағы және тұяғының рудименті болады.Африканың төменгі олигоценінен және Еуропаның теменгі плиоцен кезендерінен белгілі. Дене тұрқы 30-60 см, салмағы 1,5 нан 4,5 кг дейін. Сыртқы пішіні кеміргіштерге ұқсас, бірақ филогенетикалық жағынан ет тұмсықтыларға жақын. Құйрығы қысқа немесе мүлдем жоқ. Жоғарғы ерні қақ айрылған. Алдыңғы аяқтары төртсаусақты, ал артқы аяқтары үшсаусақты, тұяқтәрізді тырнақтары бар. Жоғары күрек тістері кіреукесіз, ішкі жағында әрдәйім өсуде болады; диастемасы бар. 3 тұқымдасы, оның ішінде 1 қазіргі кездегісі, 2-3 туысы, (7-12 түрі), Африкада және Азияда, (Аравия түбегінен Сирияға дейін) таралған. Ормандарда, (жекеленіп) және 4,5 мың м. биіктікте таулы аймақтарды, (топ- тасып) мекендейді. Құрлық немесе ағаш-бұталарда, жылдам қимылды жануарлар. Өсімдік қоректілер. Жылына бір рет 1-3 дейін ұрпақ береді. Ет үшін ауланады.
Дереккөздер
Санат:Дамандар Санат:Африка сүтқоректілері Санат:Азия сүтқоректілері
Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры
Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры — Атырау қаласында құрылған Қазақстандағы байырғы театрлардың бірі.
Театр репертуарлары
Театр ашылғалы бері қазақ драматургиясы мен шетелдік классиктерінің барлығы үш жүзден астам туындылары қойылды; ұлы жазушының “Абай”, “Қарагөз”, “Қарақыпшақ Қобланды”, “Еңлік-Кебек”, “Айман-Шолпан”, Н.В. Гогольдің “Ревизор”, К.А. Треневтің “Любовь Яровая”, Шекспирдің “Асауға-тұсау” пьесалары; А.Б. Александровтың “Малиновкадағы той”, У.Гаджибековтің “Аршин мал алан”, В.Б. Вишневскийдің “Оптимистік трагедия”, К.М. Симоновтың “Орыс мәселесі”, Назым Хикметтің “Елеусіз қалған есіл ер” т.б. спектакльдер; ұлттық драматургиядан Ғ. Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш-Баян сұлу”, Б. Майлинмен бірігіп жазған “Амангелді”, С. Мұқановтың “Бөтагөз”, М. Ақынжановтың “Исатай-Махамбет”, Б. Қорқытов пен Қ. Төлековтің “Асыл жандар”, С. Жүнісовтің “Ажар мен ажал”, Т. Ахтановтың “Күтпеген кездесу”, Қ. Шаңғытбаев пен Қ. Байсейітовтің “Беу, қыздар-ай!”, “Ақсақал аң-таң”, Ғ. Слановтың “Махамбет”, Ш. Айтматовтың повесі негізінде “Ана-Жер ана”, С. Адамбековтің “Біздің үйдің жұлдыздары” т.б. пьесалар.
Өзінің жарты ғасырлық шығармашылық тарихына байланысты театр ұжымы 1989 жылы Алматыда С. Мұқановтың “Мөлдір махаббат”, Ә.Тәжібаевтың “Дубай Шубаевич”, А. Володиннің “Қос жебе”, О. Бодықовтың “Қорқыт”, Ә. Сәрсенбаевтың “Теңіз махаббаты” қойылымдарын көрсетті. “Жаралы жолбарыс” қойылымымен театр Мысырдағы халықаралық фестивальге қатысты. Қ. Төлеков, А. Ахметова, Ж. Манапова, З. Сүлейменова, Ы. Иманқұлов, К. Иманғалиева сияқты аға буын өкілдері театрдың қалыптасуына мол еңбек сіңірді.
Театрда әр жылдары Ш. Гатаулин, А.И. Сусанов-Саянский, А. Есенбаев, Н.Л. Леготин, Р.М. Шарафутдинова, М. Қамбаров, Қ. Жетпісбаев, Мен Дон-Ук, Ш. Зұлқашев режиссерлік қызмет атқарды.
Жетістіктері
Театр бірнеше  мәрте  республикалық  байқаулардың  жүлдегері  болды. Екі мәрте  Қазақ  ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды.
Атырау драма театрының қойылымдар шежіресі (1938-2015 жж.)
1938 жыл. „Түнгі сарын“, «Бүліншілік», «Тас түлектер», «Қозы Көрпеш - Баян сұлу».
1939 жыл. «Еңлік-Кебек», «Айман-Шолпан», «Ақ қайың», «Боран», «Күрес күндерінде», «Отан үшін», «Шекарада»
1940 жыл. «Амангелді», «Екі мырзаға бір қызметші», «Исатай-Махамбет», «Ревизор», «Скапеннің айласы», «Қыз Жібек».
1941 жыл. «Алуан-алуан», «Алма бағында», «Зұлымдық пен махаббат», «Қазірет Сұлтан», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу»
1941-1945 жылдар. Соғыс жылдары концерттер және «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Қыз Жібек» спектакльдерінен үзінділер көрсетілді.
1945 жыл. «Майра», «Алдар көсе»
1947 жыл. «Ақан сері-Ақтоқты», «Аршын-мал алан», «Арқалық», «Достықпен махаббат», «Мысыққа күнде той бола бермес», «Қобыланды»
1948 жыл. «Мен Совет дәрігерімін», «Шалқыған теңіз», «Бал бұлақ», «Роз Мари», «Ревизор», «Менің Гөзелім»
1949 жыл. «Малиновкадағы той», «Миллионер», «Екінші фронт»
1950 жыл, «Ер Тарғын», «Васса Железнова», «Көк дала», «Дударай», «Қожанасыр»
1951 жыл. «Жазықсыз жазықтылар», «Ізгі ниеттілер»
1952 жыл. «Алтын сақа». «Абай». «Жас өмір», «Амангелді», «Ыбырай Алтынсарин», «Әке үкімі».
1953 жыл. «Көктем желі», «Арғы жақта», «Жібек Сюзане», «Любовь Яровая»
1954 жыл. «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Асауға тұсау», «Үйлену», «Гүлден, дала!», «Есірген ерке», «Елең-алаңдағы махаббат», «Назар Стодоля»
1955 жыл. «Аягөз ару», «Алдар көсе», «Жүрек сырлары», «Менің махаббатым», «Күйреу», «Қөңілді қонақ»,т «Тас талқан».
1956 жыл. «Қыз Жібек», «Жеке адамның ісі», «Сен қайтер едің?», «Минусинскіден келген қыз», Кеше мен бүгін», «Алланың семьясы»
1957 жыл. «Күншілдік», «Дала шапағы» («Т. Бокин»), «БіздіңҒани», «Ботакөз», «Еңлік-Кебек», «Кім менің әкем?», «Исатай - Махамбет», «Соңғы түн»
1958 жыл. «Зыковтар», «Айман-Шолпан», «Жайық таңы», «Түнгі сарын»
1959 жыл. «Адасқан ұл», «Жалғыз ағаш орман емес», «Егер сен жігіт болсаң...», «Кең өріс», «Тайфун».
1960 жыл. «Жалбыр», «Қарагөз», «Күн мен көлеңке», «Жоғалған күнделік», «Құдағи келіпті», «Абай».
1963	жыл. «Бажалар мен балдыздар», «Отыз тиын штраф», «Той боларда», «Шұға», «Көңілдестер», «Куырдақ дайын».
1964	жыл. «Табыттан шыққан үн», «Ана - Жер-ана», «Исатай - Махамбет», «Қобыланды», «Сандықтан шыққан сайтан»
1965жыл. «Ақбөбек», «Әке тағдыры», «Халқым туралы аңыз», «Еңлік-Кебек»
1966	жыл. «Мөлдір махаббат», «Кімге күлеміз?», «Күншуақта», «Арманым, Әселім!», «Жаяу Мұса»
1967	жыл. «Ақсақал аң-таң», «Белгісіз батыр», «Қош келдіңіз», «Боран», «Елеусіз қалған есіл ер», «Оитнмистік трагедия» 1968	жыл. «Сөнбейтін от», «Біздің үйдің жұлдыздары», «Соңғылар», «Сүймегенге суйкенбе», «Ажар мен ажал»,«Айқас»
1969	жыл. «Махамбет», «Біз Жетібайданбыз», «Соқыр падиша», «Нәркес»
1970	жыл. «Өзіме де сол керек», «Қазақ солдаты», «Сертке-серт», «Тау қызы», «Үйлену»
1971	жыл. «Алуа», «Досымның үйленуі», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», Күтпеген кездесу», «Исатайұлы Жақия», «Құтырған ақша»
1972	жыл. «Қамбар батыр», «Ана жүрегі», «Арбаң аман болсын!», «Аюбайдың ажалы»,
1973 жыл. «Алғашқы мүғалім», «Кіндік шеше»
1974 жыл. «Қанжар мен домбыра», «Ақан сері-Ақтоқты», «Құлыным менің», «Ай тұтылған түн»
1975 жыл. «Исатай-Махамбет», «Жүрегімнен сұраңдар», «Айман-Шолпан», «Есірген ерке»
1976 жыл. «Ғашықтар», «Бетпе-бет», «Жылама, Дәмеш», «Кемпір іздеп жүрмін»
1977 жыл. «Құрманғазы», «Дөкей келе жатыр», «Шағала», «Қарагоз», «Оптимистік трагедия», «Сен кімсің?», «Көлеңкелер қалай жоғалады?»
1978 жыл. «Бір түнде төрт тебелес», «Боздағын күткен бейбақтар», «Әзіл-әзәзіл», «Махамбет»
1979-1980 жылдар. «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Шығыстағы бір бейбақ», «Ақылшы аға», «Теңіз махаббаты», «Жарайсың, шалым!», «Жұлдыз», «Қандала», «Ақансері-Ақтоқты»
1983-1984 жылдар. «Біздің ауылда», «Ертең бюро», «Арманым, Әселім», «Әке мен бала», «Ашық сабақ», «Тосқауыл», «Аса құрметті Икс», «Біз ушеу едік», «Ғажайып құс»
1987-1988 жылдар. «Мөлдір махаббат», «Аяулым менің», «Өтірік әңгіме», «Апа, апатай», «Жесірлер», «Сталинге хат», «Қорқыт», «Біз де ғашық болғанбыз», «Ақбөбек»
1989-1990 жылдар. «Адам Ата-Хауа Ана», «Дубай Шубаевич», «Түнгі сарын», «Шойын қатын», «Айналайын ақ келін»
1991-1992 жылдар. «Асауға-тұсау», «Астағыпыралла!», «Жаналқымда», «Пай-пай, жас жұбайлар-ай!»,  «Күнде мейрам, қүнде той», «Әпке», «Еңлік-Кебек»
1995-1996 жылдар. «Жан азабы», «Келіндер көтерілісі», «Сүйікті менің апатайым!» («Әпке»)
1997-1998 жылдар. «Ең әдемі келіншек», «Ғашықтарға сот жоқ», «Алдар көсе», «Екі қожаға бір қызметші»
1999-2000 жылдар. «Әке тағдыры», «Асар» (ертегі), «Бейбарыс сұлтан»
2001-2002 жылдар. «Әпке»
2003-2004 жылдар. Үш әйел алған еркек», «Махамбеттің бір күні», «Махаббат пен кесапат», «Жарайсың, бажа!», «Келіндер көтерілісі», «Қиямет-қайым Киото»
2005-2006 жылдар. «Сыған серенадасы», «Күйеу іздеген кемпірлер», «Нұр жауған ғұмыр», «Тағдырлар»
2007 жыл. «Ұят кайда?», «Көгілдір такси», «Қайын ене», «Жаңа жыл», «Керқұла атты Кендебай»
2008 жыл. «Келіндер көтерілісі», «Қарагөз», «Әй, қыздар-ай’», «Шатақхана - 99», «Кішкентай мук», «Мамуля»
2009	жыл. «Бір түп алма ағашы», «Сүйікті сегіз әйел», «Періштелер жерде ғұмыр кепіпейді», «Үш торай туралы ертегі», «Махаббат мұнарасы», «Нұр жауған ғұмыр», «Ақымақ болған -басым-ай!»
2010 жыл «Филумено Мартурано», «Шырақ жанған түн», «Болмаған оқиға», «Сыйланбаған сезім», «Супер келін» («Келіндер кетерілісі»)
2011 жыл. «Көңілді Роджер», «Гиппократ анты», «Мәңгілік бала-бейне», «Мұстафа Шоқай», «Қымбатты Памелла»
2012 жыл. «Қос мұңлық», «Қарақшы малайлар», «Түнгі қонақ», «Үш торай туралы ертегі», «Махаббат аралы», «Жандауа», «Шырмауық астындағы шырғалаң», «Жаңғырық»
2013 жыл. «Ана туралы жыр», «Күшік күйеу», «Ұр, тоқпақ», «Мәңгілік махаббат»
2014 жыл. «Хақ жолы», «Золушка», «Нашақорлар»
2015 жыл. «Мәңгүрт», «Ревизор», «Жәңгір хан», «Бас»
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театрлары Санат:Атырау облысы
Ексм
Ексм (Exmes) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,43 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 307 адамды құрады. Халық тығыздығы — 29,43 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Антимонидтер
Антимонидтер- сүрменің металдармен химиялық қосылыстары; шала өткізгіштік қасиеттері бар.
Дереккөздер
Санат:Химиялық қосылыстар
Фарделла
Фарделла (Fardella) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 765 адамды құрайды. Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 85030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Стен (Сена-Сен-Дени)
Стен (Stains) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена-Сен-Дени департаментінде орналасқан. Сен-Дени округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,39 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 93072, пошта индексі — 93240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 33951 адамды құрады. Халық тығыздығы — 6298,89 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена-Сен-Дени департаментінің коммуналары
Жаңа Омельники
Жаңа Омельники — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Сатыев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 67 адамды құрады. Пошта индексі — 452093, ОКАТО коды — 80244865004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Фельтайм
250px|thumb|Картада орналасуы Фельтайм (Veltheim AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Бруг округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1405 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.24 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4120, пошта индексі — 5106.
Сэйнт Клэйр (Мичиган)
Қала тұрғындарының саны 5802 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.9 км² шамасында. FIPS коды — 26-70680.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Айналайын, құдай-ау
«Айналайын, құдай-ау»-Абайдың 1895 ж. жазған өлеңі. Көлемі 124 жол. Жоқтау. Сүйікті ұлы Әбдірахман қайтыс болғанда, оның әйелі Мағышқа ақын өзі шығарып берген. Жалпы сарыны қазақтың дәстүрлі жоқтау өлеңдеріне ұқсас болғанымен, өлеңдік мәдениеті олардан әлдеқайда жоғары, ішкі мазмұны да бай. Мұнда сүйген жарынан айрылған жас әйелдің ішкі күйігі мен жан қайғысы, жүрек дерті аса зар сезім күшімен беріледі. Ескі жоқтауларда ішінара қыстырылып кетіп отыратын бөгде сөздерден таза, тек айтушының өз басындағы қасіреті мен өлген күйеуінің артықша адамгершілік қасиеттері ғана айтылады. Сөз арасында әйелдің өткен өмірі еске алынып, жас басынан жетімдік көргені, сонан соң сүйген адамына қосылып, енді ғана бақытқа қолы жеткенде, мынадай қайғылы халге душар болғаны қоса айтылып, жоқтау әсерін күшейтіп отырады. Әсіресе, қатарынан озып шығып, үлкен қалалардан мол білім алып келген оқымысты күйеуінің асыл қасиеттері: оның асқан ақылы, ашық мінезі, ізгілігі, мейірбандығы, кішіпейіл, көпшілдігі т. б. сүйкімді қылықтары тізбектеліп, өмірден ерте кеткен серігінің жарқын бейнесі жасалады. Сондай жақсы жармен тым аз күн ғұмыр кешіп, тым болмаса бір-екі жыл қызығын көрмеген арманы айтылады. Сонымен бірге жоқтауда сол замандағы қазақ әйелінің іштен тынып жүрген бір өкінішті жайы да сезіледі. Ол - күйеуі бірнеше жыл алыстағы орыс қалаларында оқуда, қызметте жүргенде, іште булыққан сағынышты сезімін сыртқа шығара алмай, үнсіз зар шеккен шерлі мұңы. Ауыр науқасқа душар болған жарының қиналған сәтінде қасында болып, өз қолынан күте алмауы, ақтық жолға өз қолынан аттандырып, бақылдасып қалмауы - бүл да жас зайыптың қайғы-қасіретін күшейте түсетін қапа. Абай осы қазаның барлық ауыртпалығын әкелік жүрекпен өзі де тарта отырып, сүйікті келінінің басындағы бақытсыздықты ақындық дарын күшімен өте әсерлі етіп жеткізеді. Өлең алғаш рет ақын шығармаларының 1939 жылғы толық жинағында жарияланды. Басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. Мүрсейіттің 1910 жылғы қолжазбасы бойынша басылымдарда 1-шумақтың 11-жолы «Айырып, от қып өртедің», 2-шумақтың 4- жолы «Шыққалы ана қарнынан», 5-шумақтың 3-жолы «Сағынып көрген қылықты», 7-шумақтың 4-жолы «Жалғанда болмас жұбаныш» болып алынған. Бұл жолдар Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбаларында «Айырып, от қып өртеген», «Шыққалы бір мен қарыннан», «Сағынып көрмек қызықты», «Жалғанда болмас сүйеніш» түрінде берілген. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Аппэ Марлборо (Мэриленд)
Қала тұрғындарының саны 648 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.1 км² шамасында. FIPS коды — 24-79875.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Со-ле-Шамплон
Коммунаның INSEE коды — 55473, пошта индексі — 55160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 130 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Вильяр-де-Олалья
Вильяр-де-Олалья (Villar de Olalla) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1202 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 158,08 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Әлемді көру
"Әлемді көру" – 1963 жылы тұнғыш рет "тікелей эфирден" жаңадан ұшырылған "Телестар" ғарыш байланыс жүйесі арқылы жүзеге асырылған трансляцияны әлем көрермендері тамашалады. . Міне, осылайша "әлемді көру" деп мамандар атаған ақпараттық хабарлардың жаңа кезеңі басталды. Америкалық телекомпаниялары ғарыштық жүйеге айрықша назар аударды. 1970 жылы "Синком", "Эрли Берд" Жер серіктері ішкі хабарларға кызмет етті.
NGC 7057
NGC 7057 — Микроскоп шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 2 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7057 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66708, ESO 287-17, MCG -7-44-4, AM 2121-424.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Микроскоп (шоқжұлдыз)
Атырау облыстық мемлекеттік архиві
Атырау облыстық мемлекеттік архиві — тарихи құжаттар сақталған облыстық мекеме. 1928 ж. округтық архив болып құрылған.
Тарихы
Алғашқы округтік мұрағат бюросы Гурьев округтік халыққа білім беру бөлімі жанынан ашылды. Мекемелердің құжаттық материалдарды жинақтап және оларды сақталуын қамтамасыз ету мақсатында құрылған мұрағаттық бюроның штатында екі ақ қызметкер: меңгеруші және мұрағатшы қызмет жасады.
1930 жылдың 23 шілдесіндегі қаулысымен Бүкіл Одақтық Орталық Атқару комитеті округтерді жоюына байланысты Гурьев округі таратылып, аудандық құрылымдар енгізілді. 1930 жылдың тамызында округ жойылып, аудандық құрылымдардың енуіне байланысты республиканың орталыққа бағынған қалалық мұрағат негізінде округтік мұрағат бөлімшесі болып қайта құрылды. Батыс Қазақстан мұрағаты қорының, округ жойылғанға дейінгі жиналған құжаттар қайтарылып берілді. Қазақ АКСР-і Орталық архиві Орал бөлімшесі (1931), қайтадан округтік архив (1933), 1938 жылдан бастап Гурьев облысы мемлекеттік архиві аталды.
Мұрағат қорына шолу
1938 жылы төмендегі аудандардағы сақталған қорлардағы бірліктер саны төмендегідей болды: Осы аталған 4 аудандық мұрағатта 14 қор болған. Алғашқы облыстық мемлекеттік мұрағат құрылған кезде облыстың және округтік атқару комитетінің басшылық құжаттары, мекемелердің жұмыс жөніндегі есептері, отырыстар хаттамалары, аудандастыру, санақ жұмыстарының құжаттары, ашаршылыққа ұшырағандарға, кедейлерге, қызыл әскер жанұяларына көмектесу, сайлау жұмыстарының құжаттары, уездік, округтік, денсаулық сақтау, еңбек бөлімі мен білім беру бөлімінің құжаттары қабылданған. Сөйтіп, мұрағатта жиналған негізгі қорлар саны 7924, сақтау бірлігін құрайтын 24 қор құжаттарына жетті.
1973 жылы Маңғыстау облысының құрылуына байланысты Таушық бөлімшесі бөлініп 1068 қор құжаты шығарылды. 2000 жылы облыстық мұрағат ғимаратына күрделі жөндеу және қосымша құрылыс жүргізіліп қосымша 2 құжаттар қоймасы, оқу және көрме залдары, 5 жұмыс бөлмелері іске қосылды.
Мұрағатта Адай, Гурьев, Маңғыстау уездік ревкомдарының, кеңестердің жергілікті атқару комиттерінің, мемлекеттік, қоғамдық, кооператвтік ұйымдардың, кәсіподақтарының, өндіріс кәсіпорындарының, құрылыс мекемелерінің, ұжымшарлардың, кеңшарлардың, оқу орындарының, денсаулық сақтау, мәдениет орындарының, өлкенің көрнекті азаматтарының жеке қорлары сақталған. Республикалық мәні бар ірі кәсіпорында — “Ембімұнай”, «Қазақстанмұнай» бірлестіктері, Орал — Каспий балық тресі және т.б. туралы деректер молынан жинақталған. 1992 ж. Атырау облыстық мемлекеттік архивінің құрамына бұрынғы Гурьев облыстық партия архивінің құжаттары алынды. Құжаттар хронологиясы 1917 жылдан басталады.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы Санат:Қазақстан мұрағаттары
Кайзер Чифс
«Кайзер Чифс» (Kaizer Chiefs Football Club) — Оңтүстік Африка Республикасының Иоханнесбург қаласындағы футбол клубы. 1970 жылы құрылған.
Елдегі ең күшті клубтардың бірі. Басты қарсыласы — "Орландо Пайретс" клубы.
Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы футбол клубтары