cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мессбауэр эффектісі
Бұл құбылыс кезінде қатты дененің ішкі энергиясында өзгеріс болмайды (дене фонондар шығармайды және жұтпайды). Бұл эффектіні 1958 жылы неміс физигі Р.Мессбауэр ашты. Оған осы еңбегі үшін Нобель сыйлығы берілді (1961). Ядро -квантын шығарғанда немесе жұтқанда осы ядроны қамтитын жүйе р=0/с-ге тең импульс алады (мұндағы 0 – берілген кванттық ауысуға сәйкес келетін – g-квантының энергиясы, с – жарық жылдамдығы) осы импульсті алған ядроның энергиясы D=p2/2М шамасына артады (мұндағы М ядроның массасы). Импульс алу нәтижесінде қозғалмайтын бос ядролардың шығару және жұту спектрлерінің аралығы 2D=02/Мс2-ге тең шамаға кеңейеді. Қатты денеде атомдардың әсерлесу энергиясы кристалл торларының тербеліс энергиясына ауысып, қосымша фонондар туғызады. Егер бір ядроға сәйкес келетін атомдардың әсерлесу энергиясы берілген кристалға тән фононның орташа энергиясынан аз болса, онда кез келген g-квантын жұту актісі кезінде фонондар туындамайды да кристалдың ішкі энергиясы өзгермейді. Кристалдың ішкі энергиясы көбейгенде ядролардың серпілуі кезіндегі фонондардың қозу ықтималдылығы шұғыл артып, керісінше Мессбауэр эффектісінің ықтималдығы шұғыл кемиді. Ал температура төмендегенде Мессбауэр эффектісінің ықтималдығы артады. Әдетте Мессбауэр эффектісіін бақылау үшін g-сәулесін шығарушы және оны жұтушы денелердегі сұйық азот немесе сұйық гелий темп-расына дейін суытылған қондырғының (Дьюар ыдысының) ішіне орналастыру қажет. Өте төмен энергиядағы g-ауысулар үшін Мессбауэр эффектісіін Т~1000ӘС-қа дейін бақылауға болады (Мысалы, 57ұе ядросының g-ауысу энергиясы 0=14,4 кэВ, ал 119Sn ядросының g-ауысуы үшін 0=23,9 кэВ). Берілген кристалл үшін фонондардың өзіндік орташа энергиясы (кристалдың Дебай температурасы) жоғары болған сайын Мессбауэр эффектісінің ықтималдығы артады. Мессбауэр эффектісінің ықтималдылығы мен оның температураға тәуелділігін өлшеу қатты денелердегі атомдардың өзара әсерлесуі мен оның кристалл торларындағы атомдарының тербелу ерекшеліктері туралы мәлімет алуға мүмкіндік туғызады. Мессбауэр эффектісіін пайдаланатын өлшеу тәсілдері өте жоғары талғамдарымен ерекшеленеді; себебі әрбір тәжірибеде резонанстық жұтылу тек ядроның бір ғана түрінде байқалады. Бұл жағдай ядроларында Мессбауэр эффектісі байқалатын атомдар қатты дене құрамына қоспа ретінде кіретін кезде Мессбауэр эффектісіін ұтымды түрде пайдалануға мүмкіндік береді. Мессбауэр эффектісі металдар мен шала өткізгіштердегі қоспа атомдардың электрондық күйлерін және ол атомдардың тербеліс ерекшеліктерін зерттеуге пайдаланылады. Мессбауэр эффектісі биологияда (мысалы, гемоглобиннің электрондық құрылымын зерттеу), геологияда (табиғи шикізатты барлау және шұғыл талдау жасау), заттарды хим. талдау жасауда, денелердің жылдамдықтары мен тербелістерін өлшеуде қолданылады. Осы кезге дейін Мессбауэр эффектісі 41 элементтің 73 изотопында байқалды. Олардың ішіндегі ең жеңілі 40К, ең ауыры 243Am элементтері.
Пайдаланылған Әдебиеттер
* Қазақ энциклопедиясы * Эффект RК и его значение для точных измерений * Эффект Мессбауэра
Сағи Сенімұлы Совет
Сағи Сенімұлы Совет (15 наурыз 2000 жыл, Далақайнар, Шу ауданы, Жамбыл облысы) — қазақстандық футболшы, "Астана" клубының қорғаушысы.
Клубтық
"Астана" клубының түлегі. "Астана" жастар клубы сапында төменгі лигаларда ойнады. 2018 жылы 18 сәуірде "Мақтааралға" қарсы Қазақстан кубогын матчында тұңғыш рет кәсіби футболшы ретінде алаңға шықты.
2020 жылы тамызда "Арыс" клубына жалға берілді (75 мың еуроға). 31 желтоқсанда "Астанаға" қайта оралды.
2021 жылы наурыз айында Қазақстан суперкубогына қатысты. 13 наурызда Түркістанның "Тұран" клубына қарсы ойында Қазақстан чемпионатындағы тұңғыш ойынын өткізді.
Құрама
Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасы сапында 2017 жылғы жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының іріктеуіне қатысты.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Астана ФК ойыншылары Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары Санат:Шу ауданында туғандар
15 мамыр
Мамырдың 15 — Григориан күнтізбесінде жылдың 135-ші күні (кібісе жылдарда 136-шы). Жылдың аяғына 230 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:15 мамыр
Йорк (Небраска)
Йорк (York) — Небраска штатының Йорк округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7 766 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14.6 км² шамасында. FIPS коды — 31-54045.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Тікұшақ тасығыш
нобай|310x310 нүкте|Бразилия тікұшақ тасығышы Тікұшақ тасығыш (Вертолетоносец) — теңіз десантының алдыңғы жасағын түсіру және тасымалдау немесе сүңгуір қайықтарды іздеп табу мен жоюға арналған тікұшақтар таситын ұрыс кемесі. Олар десантты және қайықтарға қарсы болып бөлінеді. Қайықтарға қарсы тікұшақ тасығыш сүңгуір қайықтарды іздеу және жою құралдарымен жабдықталған тікұшақтарды алып жүреді. Тікұшақ тасығыштың ангары, ұшып қону палубасы, көтеру жабдығы, техникалық кызмет көрсету, жанар-жағармай құю, оқ-дәрілерді тиеу және ұшуды қамтамасыз етуге қажетті құрылымдар мен аспаптары, сондай-ақ десанттар экипажы мен жеке құрамына арналған бөлмелері болады. Оның су өлшемі 12-18,6 мың тонна, жылдамдығы 50 км/с; 26 тікұшаққа дейін алып жүреді. Десантты тікұшақ тасығыш 2 мыңға дейін теңіз жаяу әскерін тасымалдауға арналған.
Дереккөздер
Санат:Әскери техника Санат:Кемелер
Гидротермалық граниттену
Гидротермалық граниттену — эпизона жағдайында (2—4 км тереңдікте) төменгі температура мен қысымда ерітінділердің әсерінен құрамы гранитке ұқсас түзілімдердің қайта кристалдануы мен жинақтама кристалдануынан гранитоид құрамды таужыныстардың қалыптасу процесі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Гидрология Санат:Гидрогеология
Кәсіби радиоқабылдағыштар
Дереккөздер
Санат:Электроника
Эрлау (Саксония)
Эрлау (Саксония) (Erlau) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хемниц әкімшілік округіне бағынады. Орталық Саксония ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3448 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 1 82 100. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Кунат.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Тікұшақтарды алып жүретін ірі соғыс кемесі
Тікұшақтарды алып жүретін ірі соғыс кемесі — теңіз десантын тасымалдауға, қарсыластың сүңгуір қайығын іздеп тауып, жоюға арналған, тікұшақтарды алып жүретін кеме. Бұл кеме десанттық және сүңгуір қайыққа қарсы колданылатын болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери-теңіз флоты Санат:Кемелер
Червозерка
Червозерка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обокша өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тайшық Кенесарыұлы
Тайшық Кенесарыұлы (1827-1863) - сұлтан. Кенесары Қасымұлының бәйбішесі Күнімжан ханымнан туған. Әкесінің хандық билікті қайта жаңғырту бағытын қызу қолдаған. Кенесары ханның өлімінен кейін өзінің ағайын-туыстарымен бірге Қоқан хандығының қол астындағы Қаратау өңіріне қоныс аударды. Қоқан ханына әскери қызметке кіріп, пансат басы (бес жүз әскердің басшысы) атағын алған. Өзінің әскерімен Ұзынағаш шайқасына қатысқан. Осы шайқастан кейін бауыры Ахмет]]пен бірге Ресейдің қол астына өтуге ұйғарым жасады. 1861 жылы қарамағындагы елмен Сырдария бойына көшіп, Сырдария шебінің бастығы ген. Дебудің қол астында болды. 1862 жылы Қоқан бекінісі Жаңақорғанды алуға қатысып, ерлік көрсеткені үшін зауряд-хорунжий шенін алды. Тайшық пен Ахмет сұлтандардың күш салуымен Түркістанға қараған қоңырат, қыпшақтардың бір бөлігі, сунақтардың бір тобы, Шу бойындағы көптеген қазақ рулары орыстардың қол астына өз еріктерімен өтті. Тайшық 1863 жылы Жөлек бекінісі маңында Телқожа батырдың қолынан ауыр жарақат алып, қаза тапқан.
Дереккөздер
Санат:Қазақ батырлары Санат:Тұлғалар Санат:Төрелер
Тaл қалқан
Taл қалқан - қалқанның бір түрі. Талдан өріліп жасалған қалқан үлгілері өте ертеде пайда болған. Талдың шыбықтары тері астарға өріліп, шеттері терімен көмкеріледі. Осындай Тал қалқандардың қалдықтары батыстағы скифтерге, Алтайдағы сақтарға қатысты археологилық материалдарда кездеседі. Олардың пішімі төртбұрышты болып келеді. Талдың шыбықтарынан жасалған қалқандар моңғолдарда да болған. Бұл қалқандар дөңгелек, конус тәрізді болып, тал шыбық дөңгелене өріледі де, шыбықтар шие сияқты түрлі-түсті жүн жіптермен оралады. Шыбықтар тері не мата астарға, жіппен, шегемен бекітіліп, беттеріне үлкенді-кішілі темір күмбезшелер орнатылады. Бұл үлгідегі қалқандар - көне сақ, скифтердің Т.қ-дарының дамыған үлгісі. Мұндай қалқандарды көшпелі халықтар түркі заманында да қолданған. Т.қ. орта ғасырларда шығыста кең тараған.
Байтоқ Алаша
Байтоқ Алаша (туған - өлген жылы белгісіз) — Батыс Қазақстан өңірінде 19 ғасырда өмір сүрген жырау. Бөкей ордасында, Жәңгір ханның жанында болған. Байұлының алаша руынан шыққандықтан ел арасында “Алаша Байтоқ жырау” деп аталған. Оның Жәңгір хан дүниеден қайтқан соң айтқан толғауы, “Мұрат ақынның Ғұмар Қазыоглына айтқаны” (Қазан, 1908), “Шайыр, яки қазақ ақындарының басты жырлары” (Орынбор, 1910) жинақтарында жарық көрген. “Қары азамат сардарбек” деп басталатын толғауы ел арасына кең тараған. Толғаудың маңғыстаулық Т. Жанғабылұлынан 1939 жылы Байтоқ Жақыппайұлы, 1947 жылы И. Ұйықбаев жазып алған мәтіні Қазақстан Ғылыми Академиясының Орталық ғылыми кітапханасының қолжазба қорында сақтаулы (198—705 бумалар). Байтоқ жыраудың 2 толғауы да Жәңгір ханға, оның сән-салтанатына арналған мадақ жырлар. Қолжазба мәліметтерге қарағанда, Жәңгірге жырау сексен жасында барған. Ханның сұрауымен, әуелі жиналып отырған жамағатқа, биге, байға, батырға, қызға, бәйбішеге өмірде не жарасатынын жырлайды, сосын хан мәртебесіне ойысады. “Жәңгір хан дүниеден қайтқан соң айтқан толғауында” әсерлеу әдісін мол қолданады. Жоқтау сарынындағы бұл толғауда жыраудың Ресей үкіметінің қазақ даласын отарлау саясатына қарсы көзқарасы айқын сезіледі.
Статолингвистикалық зерттеу және автоматтандыру тобы
"Статолингвистикалық зерттеу және автоматтандыру" тобы — қазақ тілін математикалық немесе статистикалық әдістерді қолдану арқылы зерттейтін топ. 1968 жылы 13 маусымда ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының жанында құрылды. Бұл топ "Лексикографиялық жұмыстарды автоматтандыру" тобы деп жаңаша аталынып жүр. Toп қызметкерлерінің қатысуымен қазақ тіл білімінің осы жаңа саласынан 8 кітап, 3 ғылыми жинақ және 200-ге жуық ғылыми мақалалар жарық көрді, ғылыми еңбектер қорғалды. "Статолингвистикалық зерттеу және автоматтандыру" тобын бастапқы кезде физика, математика ғылымдарының кандидаты (қазір филология ғылыми докторы, профессор), Шымкент педагогика институтының алгебра және жоғарғы математика кафедрасының меңгерушісі Қ. Т. Бектаев басқарса, соңғы жылдары оның шәкірті филология ғылымдарының кандидаты А. Қ. Жұбанов басқарады.
Бәйбіше жотасы
Бәйбіше – Арал Қарақұмы мен Бетпақдала аралығындағы таулы жота.
Жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 25-27 км-ге созылған, абсолюттік биіктігі 254 м. Оңтүстік-батыс беткейі тік жарқабақты. Шығыс беткейі еңіс, батыс және оңтүстік беткейлері сай-жырамен тілімденген.
Геологиялық құрылымы
Палеоген жыныстарынан тұратын тау үсті жазық, мүжілген.
Топырағы, өсімдігі
Шөлді белдемнің бұл өңірі сұр, бозғылт сұр топырақты. Онда бұйырғын, тасбұйырғын, астық тұқымдас өсімдіктер мен ақ жусан өседі. Бәйбішетау маңайы жайылым ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Жалағаш ауданы таулары Санат:Қармақшы ауданы таулары
Дегелектер
Дегелектер (Ciconia) — дегелектәрізділер отрядына жататын құстардың бір тұқымдасы.
Дегелекті кейбір зерттеушілер «ләйлік» деп жазады, қазақ халқы оны «дегелек» деп атайды. Қазақстанда дегелектің 2 түрі: ақ дегелек және қара дегелек. Олардың санының жылдан-жылға азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Сипаттамасы
Дегелектер торлы терімен жабылған ұзын жалаң аяқтарымен сипатталады; тұмсығы ұзын, түзу, конустық; алдыңғы саусақтар кең жүзу қабығымен өзара байланысты, саусақтары қысқа және қызғылт тырнақтарға ие; бас пен мойынның кейбір жерлерінде жалаңаш терісі бар.
Еуропада екі түрі бар: қара (C. nigra) және ақ (C. alba); біріншісі қара қоңыр қауырсындармен жабылған; екіншісі, қанаттары мен иықтарын қоспағанда, ақ қауырсынмен жабылған, тұмсығы мен аяғы қызыл. Көшпенді, олар ақпан және наурыз айларында Орталық Еуропаға келеді. Еуропадан басқа, олар Шығыс жарты шардың басқа жерлерінде де кездеседі. Келгеннен кейін олар ағаштардың басындағы және шатырдағы құрғақ бұтақтардан жасалған бұрынғы ұяларына орналасады; олар суға бай аймақтарды жақсы көреді, Голландияда, Исландияда және Оңтүстік Саксонияда көп кездеседі. Англияда олар мүлдем жоқ. Дегелектер қудаланбағандықтан, олар өте сенімді және тұрғын үйге жақын келеді.
Дегелектер балықтармен, бақалармен, кесірткелермен, жыландармен, ұлулармен, жауын құрттарымен, дала тышқандарымен, жәндіктермен қоректенеді. Ұрғашысының ұзындығы 8 см шамасында 4-5 ақ жұмыртқа салады. Дауысы әлсіз, шапалақтағандай шығады; ұяда отырған балапандар ғана сықырлайды немесе әлсіз шырылдаған дыбыс шығарады. Олар өте ұзақ өмір сүреді. Ақ дегелектің тұмсық ұшынан құйрық ұшына дейінгі ұзындығы шамалы 1,3 м; биіктігі 1 м.
Сұрау
Сұрау (Опрос; polling) -
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
16 мамыр
Мамырдың 16 — Григориан күнтізбесінде жылдың 136-шы күні (кібісе жылдарда 137-ші). Жылдың аяғына 229 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:16 мамыр
Үңгілеу
Үңгілеу (op. зенкерование) — дәлдігін жоғару және беттерінің кедір-бұдырлығын төмендету мақсатымен тесіктерді таза өңдеу.
Дереккөздер
Санат:Метал өңдеу
Пауларо
Пауларо (Paularo) — Италиядағы коммуна, Фриули-Венеция-Джулия әкімшілік аймағына қарасты Удине провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2853 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 35 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 84 км² шамасында. Пошта индексі — 33027.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Vito.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Фриули-Венеция-Джулия елді мекендері
IC 1967
IC 1967 — Торпақ шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 13382, MCG 0-10-8, ZWG 391.20, IRAS03351+0306.
Ломба (Гондомар)
Ломба (Гондомар) (Lomba (Gondomar)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Гондомар (Португалия) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Үлкен Порту экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 711 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13,53 км² шамасында. Халық тығыздығы — 126,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Пневмотомия
Пневмотомия — хирургиялық операция: өкпедегі тканьді кесу, мысалы іріңді ісікті тілу, жіңішке таспа құрттан болған сары суды алып тастау және тағы басқа.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Логинов Виктор Дмитриевич
Логинов Виктор Дмитриевич— баспагер, суретші. 1938 жылы 30 қазанда Краснояр өлкесіне қарасты Богатол қаласында дүниеге келген.
Орта мектепті бітіргеннен кейін Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесіне оқуға түсіп, одан әрі Вильнюс қаласындағы көркем-сурет академиясын тамамдаған.
Алғашқы еңбек жолын "Мектеп" баспасында көркемдеуші редактор болып бастады. Мәскеуде өткен халықаралық және "Орта Азия және Қазақстан" атты республикалық көрмелеріне қатысып, еңбектері жоғары бағаланған. Көптеген оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендердің, әдеби кітаптардың көркемделуіне, мұқабасын әрлеуге қатысқан кәсіби суретші.
Баспа саласында сіңірген еңбегі жоғары бағаланып, "Еңбек Ері" медалімен, "Ағарту ісінің үздігі" белгілерінің иегері болды. КСРО Журналистер Одағының мүшесі (1966). ҚазКСР және КСРО баспа комитетінің ұйымдастыруымен болған көрмелерде еңбегі бағаланып бірнеше рет Құрмет грамоталарымен, Мәскеуде өткен халық шаруашылығы көрмесінде "Мектеп" баспасынан жарық көрген "Ертегілер" басылымын көркемдегені үшін қола медальмен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Квазиэлектронды санды АТС
Квазиэлектронды санды АТС. Квазиэлектронды жүйелердегі АТС(КЭАТС) сөйлесу жолдарының коммутациясы герконды релелердің, ферридтердің, ESK релесінің немесе габаритті МКС-тің көмегімен іске асырылады, ал басқарылу электронды басқару құрылғыларымен жүргізіледі.
Квазиэлектронды АТС электро-механикалық АТС-мен салыстырғанда көптеген артықшылықтарға ие: сенімді, түйіспелі жалғануларда жоғарғы сананы қамтамасыз етіп, абоненттерге қосымша қызмет көрсету түрлерінің шексіз мүмкіншіліктері бар, жабдықтарды орнатуға арналған алаңды аз талап етеді және т.б.
Санды АТС (АТСЦ) құру үшін аналогті санды түрлендіргіштер болу керек. Санды АТС-те сөз аппараттары тек цифрлы түрде коммутацияланады. АТСЦ жабдықтары микросхема базасында құрастырылған электронды коммутациялық жүйе түрінде құралған.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Сергей Владимирович Дрозов
Дрозов Сергей Владимирович (21.09.1946, Приморье өлкесі, КСРО), ҚазКСРінің ЕСЖ-сы. 1973-76 Ульба аудандық, 1976 -85 Өскемен қалалық, 1987-89 жылдары ШҚО облыстық спорт комитетінің төрағасы ш. хоккейден респ-лық бірлестіктің вице-президенті (1996 жылдан).
Дереккөздер
Санат:1946 жылы туғандар Санат:Спортшылар Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Тікұшақтардың жіктелуі
Тікұшақтардың жіктелуі (Классификация вертолетов) — тікұшақтардың айналдыру моментін түзу тәсіліне, қалақтарының саны мен орналасуына, сонымен қатар қозғалтқышының түріне карай тартпалы механикалық тікұшақтар, реактивті тікұшақтар, құрастырмалы тікұшақтар (бұрамалы қалақты) және тікұшақ-ұшақтар (конвертопландар) болып жіктеледі.
Қажақты өңдеу
Қажақты өңдеу - қажақты құрал арқылы металдың жұқа қабатын (майда жаңқа түрінде) алып тастау арқылы материалдарды кесіп өңдеу үрдісі. Қажақты өңдеуге ажарлау, жаныштау, қайрау, ысқылау, бабына жеткізу, әрлеу және т.б. жатады
Дереккөздер
Санат:Техника
Мал-Май Елена
Қазіргі уакытта "Девика" полиграфикасының суретші-дизайнері және операторы. "Жігер" фестивальдарының қатынасушысы.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Заутенс
Заутенс (Sautens) — Аустриядағы коммуна. Тироль федералды жеріне қарасты Имст округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1334 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 11.61 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — IM, ресми идентификациялық коды — 7 02 18.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Манфред Кёлль саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тироль елді мекендері
Мұнай-газдың түп-негіз таужыныстары
Мұнай-газдың түп-негіз таужыныстары-өз құрамдарында жиылған органикалық заттың диагенездік жене катагенездік түрленулері процесінде түзілген, еркін көмірсутек флюидтерін белгілі геологиялық жағдайларда бөліп шығаруға мүмкіндігі бар шөгінді таужыныстар. Органикалық заттың шоғырлануы және түзілуі геохимиялық жағдайларымен ерекшеленеді. Жоғары өнімді мұнай тудырушы таужыныстарға тотықсыздандырушы геохимиялық фациялардың сазды, сазды-карбонатты, карбонатты-сазды шөгінділері, газ тудырушы таужыныстарға әлсіз тотықсыздандырушы, тотықсыздандырушы фациялардың сазды, сазды-алевритті таужыныстары жатады. Органикалық заттың қандай типі басымырақ ұшырасатындығы тұрғысынан алғанда, мұнай тудырушы таужыныстарда сапропельдік және гумус-сапропельдік, ал газ тудырушы таужыныстарда сапропельдік-гумустық және гумустық органикалық заттар молырақ болады.
Дереккөздер
Санат:Мұнай
Ягарт
Ягарт — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Амбарная өзенінің сол жағалауынан 79 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шайтанка (Иска тармағы)
Шайтанка — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иска өзенінің оң жағалауынан 166 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Ютан (Небраска)
Ютан (Yutan) — Небраска штатының Saunders округіне жататын АҚШ қаласы.
NGC 6136
NGC 6136 — Айдаһар шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ютан (Небраска)
Қала тұрғындарының саны 1216 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.2 км² шамасында. FIPS коды — 31-54115.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
NGC 6136
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 6 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6136 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57892, MCG 9-27-19, ZWG 276.10.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Айдаһар (шоқжұлдыз)
Халықтар достығы ауылы
Халықтар достығы — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл, Абай ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде, Шардара бөгенінің оңтүстігінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2172 адам (1069 ер адам және 1103 әйел адам) болса, 2009 жылы 3035 адамды (1500 ер адам және 1535 әйел адам) құрады.
Тарихы
1957 жылы құрылған Киров атындағы жеміс-жүзім кеңшарының бөлімшесі болды. Оның негізінде ӨК, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Вали Брук (Оклахома)
Вали Брук (Valley Brook) — Оклахома штатының Oklahoma округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 817 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.7 км² шамасында. FIPS коды — 40-76500.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Көң
right|thumb|Жылқының көңі Көң – өте құнарлы органикалық тыңайтқыш. Ол мал астына төселген сабан (не сабансыз) және жас қи мен несептің қоспасы. Көңнің құрамы мен тыңайтқыштық қасиеті жануарлардың түріне, жемнің және мал астына төселген сабанның не шөптің сапасына, алу және сақтау тәсілдеріне байланысты болады. Орташа есеппен жануарлар жейтін жемнің құрамындағы 40% органикалық заттары, 50 – 70% азоты, 80%-ы фосфор, 90% калий көңге айналады. Тәулігіне әрбір жануардан алынатын көң мөлшері (килограммға шаққанда, төсенішсіз): өгіз – 40, сиыр – 55, бойдақ мал – 27, бордақыланған төл – 14 – 35 (жасына байланысты), қабандар (аталық шошқа) – 11,1, мегежін – 8,8. Көң төсеніш араласқан көң және таза көң болып бөлінеді. Төсеніш араласқан көңнің шамамен алғандағы құрамында: 0,5% N, 0,25% P2O5, 0,6% K2O, 0,35% CaO, 0,15% MgO болады. Бұл көңнің құрамы оны сақтау тәсіліне тәуелді. Таза көң суды араластыру дәрежесіне қарай: жартылай сұйық (құрғақ заттар 8%-дан артық), сұйық (3-тен 8%-ға дейін) және көңқақ (3%-дан кем) болып бөлінеді. Таза көңнің құрамы экскремент (нәжіс) құрамына тәуелді, ал ол жануарлар жасына және жем беру түріне байланысты болады. Орташа есеппен сиырлар нәжісі құрамында: 0,43% N, 0,28% P2O5, 0,5% K2O бар; осыған сәйкесті қойларда – 0,95%, 0,22% және 0,75%; тауықтың кеппеген саңғырығында – 2,2%, 2,44% және 0,64%. Көңнің тыңайтқыштық тиімділігі, оны дайындау, сақтау және топыраққа енгізу, шашу тәсіліне байланысты. Көң қоймасында текшеленіп нығыздалған көңнің құрамында органик. заттар мен азот жақсы сақталады. Шіруіне қарай көң жас көң, шала қызған, шіріген және қарашірік деп ажыратылады. Шала шіріген көңде органик. заттар 20%-ға кемиді. Оларды күздік егінге пайдаланған тиімді. Әбден шіріген көңде органик. заттың 50%-ы жоғалады. Қарашірік–борпылдақ, топырақ тәрізді зат. Мұны, көбінесе, көкөністерді (қияр, сәбіз, қызанақ, капуста, т.б.) тыңайту үшін қолданады. Қойдың кепкен қиы мен сиырдың тезегі отын ретінде де пайдаланылады. Көң сақтатйтын орын – көң қоймасы деп аталады.
Жаңа аташ
Жаңа аташ — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Сюльтин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 72 адамды құрады. Пошта индексі — 452269, ОКАТО коды — 80230868003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қосарланушылық
Қосарланушылық (Дублирование; франц. doubler — екі есе кәбейту) — бір мақсатқа жетуге бағытталған біркелкі қимылдарды екі немесе одан да көп мәрте орындау; екі данада орындау, қайталау, екі еселеу. Әскери істе, әдетте, Қосарланушы әскерді (күштерді) басқару сенімділікті арттыру үшін байланыс және өкімдерді тапсыру, су кедергілері арқылы өткен кезде қойылған тапсырманың орындау мүмкіндігін арттырады. Техникадағы Қосарланушылық жұмыс құрылымы механизмі және техникалық жүйесінің сенімділігін арттыру жолы, оның негізгі элементтермен қоса (блоктары мен құрылымдары) тағы бір резервтік элементі бар. Қосарланушылық жалпы (барлық жүйе қосарланады) немесе жекеленген (жүйенің жеке элементтері қосарланады) болуы мүмкін. Қосарланушылық әскери техника әміршеңдігін арттырудың негізгі құралы болып табылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Рок Фолс (Айова)
Рок Фолс (Rock Falls) — Айова штатының Серро-Гордо округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.5 км². FIPS коды — 19-68025.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 170 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Серро-Гордо округы (Айова)
17 мамыр
Сыртқы сілтемелер
Санат:17 мамыр
Қақталма
Қақталма - илемдік деформацияның әсерінен металдан жасалған бұйымдардың құрылымдары мен қасиеттерінің өзгеруі. Қақталма материалдың илемділігін және соққыға тұтқырлығып төмендетеді, бірақ пропорционалдық, аққыштық шектерін және қаттылығын жоғарылатады. Қақталма материалдың қарсы белгілі деформациясына (Браушингер салдары) кедергісін төмендетеді. Беттер қақталмаланғанда материалдың қалдық кернеу күйі өзгереді және қажу беріктігі жоғарылайды. Қақталма бұйымдарды кесіп, аунақшалармен, жанышпабіліктермен және бытырамен арнайы өңдегенде қалыптасады.
Дереккөздер
Санат:Техника
Чёрный (Кисема тармағы)
Чёрный — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кисема өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Бюр (Мез)
Бюр (Bure) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Бар-ле-Дюк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,39 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55087, пошта индексі — 55290.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 94 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5,11 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
Тірек пункті
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Темір өзені
Темір өзені – Жем алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақтөбе облысының Мұғалжар және Темір аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 213 км, су жиналатын алабы 8200 км2.
Бастауы
Ақтөбе облысындағы Бұрма ауылының жеріндегі бұлақтардан басталып, Шеңгелші ауылы тұсында Жем өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Ірі салалары – Көлденеңтемір, Көбелей, Толғанай. Аңғарының ені 3 – 10 км, жайылмасы 0,2 – 6 км. Арнасы жоғарғы бөлігінде 30 – 50 м, төменгі бөлігінде 150 – 200 м. Жауын-шашын, ішінара ыза суымен толысады. Жылдық орташа су ағымы Қопа ауылы тұсында секундына 6,55 м3. Сағасынан 34 км-ден 209 км-ге дейінгі аралықта 5 тоған салынған. Суы көктемде – тұщы, жазда – кермек татиды. Суы егістік, шабындық, мал суаруға, Темір қаласының, басқа да елді мекендердің мұқтажына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Мұғалжар ауданы өзендері Санат:Жем су алабы Санат:Темір ауданы өзендері
Валерий Павлович Кириченко
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Хромансиль
Хромансиль (ор. хромансиль хромнан және лат. manganum — марганец sllicium - кремний) — 1% хроммен, марганецпен және кремниймен қоспаланған орташа қоспаланған құрылымдық болат.
Дереккөздер
Санат:Металдар
Дендрарий
Дендрарий, дендрологиялық бақ – өсімдіктерді жүйеленімдік, географиялық, экологиялық, әсемдік, т.б. белгілеріне байланысты өсіретін жер телімі, арнайы бақ. Дендрарийдің (грекше dendron – ағаш) ғылыми, ғылыми-тәжірибелік және ағартушылық мәні зор. Ауданы көбіне жүз гектарға дейін болады. Дендрарий шет жерлерден әкелінген және жергілікті өсімдіктерден құралады. Дендрарий өсірудегі негізгі мақсат – ағаш өсімдіктерін жерсіндіру, елді мекендерді көгалдандыру, қорғаушы екпе орман алқаптары мен орман шаруашылығы үшін әрі төзімді, әрі әсем түрлерді сұрыптау, тарату. Жақсы жоспарлап салынған дендрарийдің эстетикалық маңызы зор. Қазіргі уақытта Қазақстанда Есік және Шымкент дендрарийлері жұмыс істейді. Есік дендрарийі – Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің тәжірибелік-көрсеткіш питомнигі. Ол Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданында орналасқан, 1959 жылы ұйымдастырылған. Аумағы 360 гектар. Ағаш, бұта көшеттерін өсіреді. Ал Шымкент дендрарийі 1979 жылы құрылған. Аумағы 173 гектар. Ағаш, бұта, әр түрлі гүл көшеттерін өсірумен айналысады.
Сыртқы сілтемелер
http://www.dendropark.ru/
Дереккөздер
Санат:Ботаника
Калиент (Невада)
Калиент (Caliente) — Невада штатының Линкольн округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1 123 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.8 км² шамасында. FIPS коды — 32-08500.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Невада қалалары
Лорделу (Фелгейраш)
Лорделу (Фелгейраш) (Lordelo (Felgueiras)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Фелгейраш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Шүкіршілік
Шүкіршілік – адамның барды қанағат тұтып, жаратылыс хикметінен ғибрат алып, тәубаға келуі. Шүкіршілік адамның рухани кемелденуімен ұлғайып, адамшылық келбетін айқындай түсетін қасиет. Шүкіршілік барға қанағат етумен тоқталмай, жаратылыс хикметіне терең бойлап, өзінің бұл дүниеде бар болуына, жарық дүниені көріп, тіршілік жасауына шүкір етуінен көрінеді. Өзгеден қате-кемістік көрсе немесе жан иелерінің кемшілігін, адамға қарағандағы әлсіздігін көргенде, өзін артық санап тәкаппарланбай, өзгедегі кемшіліктің өзінде болмағанына шүкіршілік ету адамның тәубасын ұлғайтып, рухани кемелденуіне мүмкіндік береді. Адамның жаратылыс әлеміндегі, жан иелерінің арасындағы ерекше орны мен жауапкершілігін айқындап, осындай кемел, жаратылысты иелене тұрып, Жаратушыны танудың Хақиқатқа бойлап, ғибраттанудың маңызы мен мәнін анықтайды. Жеке адамның бойындағы шүкіршілік оның тағдырға ризалығынан, әрбір оқиғаны сабырмен қарсы алуымен, бойындағы қасиеттерімен, қолында бар дүниесіне қанағат етуінен көрінеді. Шүкіршілік адамның қоршаған орта мен адамаралық қатынасын реттеп, қоғамдағы тыныштыққа, мейірбандық пен бауырмалдыққа игілікті ықпал етеді. Шүкіршілік Құран Кәрімдегі “Ей, адам баласы, сен шүкір ет, одан кейін зікір ет” деген Жаратушының бұйрығына сай адамшылық асыл мақсаттың, яғни Иманды күшейтудің негізі. Шүкіршілік – адамның қоршаған төңіректен ғибрат алып пікір етуіне де азық болатын алғышарт.
Лорделу (Фелгейраш)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 356 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,5 км² шамасында. Халық тығыздығы — 237,3 адам/км².
Шүкіршілік
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Лорделу (Фелгейраш)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Шүкіршілік
Сілтемелер
Санат: Ислам Санат: Құран
Қоштау артиллериясы
Қоштау артиллериясы (Артиллерия сопровождения) — батальондық немесе полктік және қоса берілген өздігінен жүретін артиллерияның бөлімшесі. Қоштау артиллериясы Ұлы Отан соғысы жылдарында жаяу әскер мен танкілердің ұрыс қозғалыстарына бөгет жасаған қарсыласты жою үшін әрекет етіп, көбіне тікелей көздеумен атыс жүргізген.
Процедуралық емес тіл
Процедуралық емес тіл (Непроцедурный язык) — пайдаланушының мәселені шешу кезінде жетуі қажет мақсаттарын бұл мақсаттарды әрекеттер тізбегі түрінде пайдаланатын нақты нұсқауларды бермей формалайтын тіл.
Қоштау артиллериясы
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Процедуралық емес тіл
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Дельфин
thumb|260px|Дельфин‎ Дельфин – сүтқоректілер класының киттәрізділер отрядына жататын тісті киттер тобының бір тұқымдасы.
Дельфиндер тропиктік және қоңыржай белдеулердің теңіздерінде таралған. Кейбір түрі полюстік белдеу теңіздерінде де кездеседі. Көбіне топ құрып тіршілік етеді. Дельфиндердің жиырма туысының елудей түрі бар. Бұлардың дене пішіні жұмыр, ұзындығы бір – он метр. Көпшілік түрлерінің басы жұмыр және тұмсығы алға қарай шығыңқы келеді. Кей түрлерінің арқасында орақ тәрізді арқа қанаты бар. Жалпақ құйрық қанаты денесімен горизонталь бағытта орналасқан. Алдыңғы аяғының сүйектері қысқарып, саусақ сүйектері тұтасып ескекке айналған. Артқы аяғы мүлдем жойылған. Дельфиндер ескек аяқтарымен суда өте жеңіл әрі жылдам (сағатына елу километрге дейін) жүзеді. Жалғыз танау тесігі төбесінен ашылады, сол арқылы дельфиндер оқтын-оқтын су бетіне көтеріліп, ауамен тыныс алады. Етті еріндері жақсы жетілген. Тістері көп. Терісінде түктері болмайды, терісі өте серпімді келеді. Тері астындағы май қабаты жақсы дамыған. Дельфиннің қанының құрамында гемоглобиннің, бұлшық еттеріндегі ерекше ақуызды зат – миоглобиннің көп болуы денесіндегі газ алмасуға қолайлы жағдай жасап, су астында ұзақ уақыт тыныс алмай тіршілік етуіне септігін тигізеді. Олардың жүйке жүйесі өте жақсы дамыған. Миы үлкен, алдыңғы ми сыңарларының сырты көптеген сайшалар мен иірімдерге бөлінген. Дельфиндерде әр түрлі дыбыс толқындарын шығаратын және қабылдайтын өте күрделі есту жүйесі (эхолокация) жақсы дамыған. Олар өздерінен өте нәзік ультрадыбыс толқындарын шығарып, оның кері қайтқан жаңғырығын қабылдай алады. Сол арқылы қорегін ұстайды, өз үйірін табады, судағы әр түрлі кедергілерді алдын ала сезеді. Дельфиндер екі жылда бір-ақ рет ұрпақ береді. Ірі түрлері елу, ұсақтары отыз жылға жуық тіршілік етеді. Қолға тез үйренеді, адам үйреткен жаттығуларды шебер қайталайды. Дельфин туралы жазылған аңыздар, деректер (адамды судан құтқарған, кемелермен қатар жүзіп серуендеген, т.б.) көп. Ертедегі грек, италия теңгелерінде дельфиннің бейнесі соғылған. Аспандағы жұлдыздардың бірі дельфин аталады. Мұның бәрі дельфин мен адам арасындағы жақын қарым-қатынасты аңғартады.
Өзен дельфиндері – жеке бір тұқымдас, оның бес – алты түрі бар. Олар Амазона, Ориноко, Ганг өзендері мен Қытайдағы Дунтинху көлінде кездеседі. Қазір дельфиндерді мұхитариумдарда, дельфинариумдарда қолдан өсіріп, түрлі ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Дельфиннің кейбір түрінің Жапонияда, АҚШ-та, Соломон аралында кәсіптік маңызы бар. Олардың табиғатта санының азаюына байланысты 1966 жылдан аулауға тыйым салынған. Мысалы, Калифорния теңіз доңызы деген түрі Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілген.
Дельфиндердің өзара байланысуы
Дельфиндердің кешенді байланысу жүйесі бар. Олар әр түрлі дыбыстармен қатар, мимика дыбыстарын да шығара алады. Кәдімгі дельфиндердің шақыруы тілдерін шерту және ысқыру арқылы жүзеге асады. Кейбір зерттеушілердің бейнелеуінше, дельфиндер шыңғыру, ыңырсу, ырылдау және ышқыну секілді дыбыстар шығарады.
Дене ерекшеліктері
Дельфиндердің денесі жып-жылтыр және өте мықты жүзеді. Олар – тегіс терілі және сүйір денелі жануарлар. Олардың үшкір тұмсықтары және конус тәрізді тістері болады. Дельфиндердің жүзбеқанаттар жауып тұратын жалғыз демтесіктері бар. Бұл демтесікте дельфиннің суда тыныс алуына көмектесетін қос танау орналасады.
Қорегі
Дельфиндер балықтар мен кальмарларды қорек етеді. Олар өздерінің қорегін ұстау үшін тістерін қолданады. Косатка секілді кейбір үлкен дельфиндер итбалықтарға, теңіз арыстандарына, басқа да дельфиндерге, киттерге, теңіз шошқаларына және теңіз құстарына шабуыл жасайды.
Машрапов Бахыт Тоқтамысұлы
Машрапов Бахыт Тоқтамысұлы - 1946 жылы РКФСР-дың Омбы облысында туған.
Оның кітап безендіру саласындағы жұмыстары ерекше бағаланып, Лейпциг қаласында өткен халықаралық "Кітап өнері" ІВА-77, ІВА-79 көрмелеріне қатынасты. Еңбектері Мәскеуде өткен бүкілодақтық және Орта Азия мен Қазақстан республика аралық конкурстарда I, II, III дәрежелі дипломдарға ие болды.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Эрльбах (Фогтланд)
Эрльбах (Фогтланд) (Erlbach) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Фогтланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1803 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,72 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 1 78 160. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Херольд.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Шестаковка (Тобыл тармағы)
Шестаковка — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тобыл өзенінің сол жағалауынан 85 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Дияс Бодықұлы Мықтыбаев
Алматының "Е" командасының (1966-69) құрамында ойнады. 1979-84 ж. Республикалық "Қайрат" ерікті спорт қоғамының төрағасы.
Дереккөздер
Санат:1940 жылы туғандар Санат:Қызылордада туғандар Санат:Қайрат ерікті спорт қоғамы төрағалары
Вали Парк (Оклахома)
Вали Парк (Valley Park) — Оклахома штатының Rogers округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 77 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.7 км² шамасында. FIPS коды — 40-76600.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Деидеологизация
Деидеологизация (Идеологиясыздандыру) - қазіргі қоғамдағы идеологияның беделінің түсуін білдіретін ұғым.
XIX ғасырдың ортасында ғылымда позитивизмнің белең алуымен қатар әлеуметтік-философиялық ілім ретінде батыстық қоғамдық ойда кеңінен тарады, ғылымдағы буржуазиялық объективизмді және "партия қатарында болмауды" ақтауды мақсат тұтты.
XX ғасырдың соңында, "қырғи-қабақ соғыс" аяқталғаннан кейін басқа мәнге ие болды. Енді ғылымның өз ішіндегі процестер жайлы мәселе көтерілді. Әлеуметтік өмірді барлық қырынан - ұлтқа, ұрпаққа, жынысқа, тапқа, эр аймақтың тұрғындарына қатысты идеологиясыздандыру талаптары қойылды. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында социалистік және капиталистік әлемдердің саяси-идеологиялық қарсы тұруының әлсіреуі жағдайында Ресей саяси қауымдастығында кеңінен жайылды.
Ресейдегі халықаралық және қоғам ішілік қатынастарда идеологиядан арылу уағыздалып, плюрализмді шегінен шығара қолдау орын алды. Батыста да осы кезеңде идеологиясыздандыру бағыты кеңінен тарады. 1980-ші жылдардың соңында американдық саясаттанушы Ф. Фукуяманың "қырғи-қабақ соғыстың" аяқталуына байланысты "тарихтың ақырын" болжамдаған зерттеуі жарияланды. Онда әлемдік сахнадағы саяси-идеологиялық текетірестің аяқталып, бүкіл әлемде батыстық демократия принңиптерінің орнығуы жайлы сөз етілді. Идеологиясыздандыру процестеріне халықаралық өмірдің жаһандануы процестерінің үдеуі жаңа қарқын берді. Алайда, идеология саяси элита дүниетанымынан мүлде жоғалып кеткен жоқ.
Дереккөздер
Санат:Саясат Санат:Әлеуметтану Санат:Теориялар
Қоян-қолтық соғыс қарулары
Қоян-қолтық соғыс қарулары (көне.) — қазақтардың шабуыл құралдарының негізгі түрлері. Атқаратын қызметтері мен түрлеріне қарай шабатын, түйрейтін, сұғатын, кесетін қарулар болып бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Қарулар
Лондон
Лондон (London ) — Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Патшалығының қаласы және астанасы. Британ аралдарындағы ең үлкен қала. Еуропадағы ең ірі урбандық аймақ. Аумағы 1706,8 км². Халқы 8 млн. адамнан асады және халқы санынан әлемде 18-нші орында. Бұл көрсеткіш Еуропада 2-ші болып табылады.
Лондон нөлдік немесе Гринвич Меридианы үстінде орналасқан. Лондон 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарын қабылдап Олимпиада ойындарың 3 рет қожайыны болуда.
Халқы
Қала өз маңайын қосқанда алуан түрлі дін және мәдениеттерді қамтитын 300-ден аса әр тілдерде сөйлейтін әр-түрлі ұлт өкілдерімен жұрттанған.
2011 жылдағы санақ бойынша лондондықтардың 45% ақ нәсілді британдықтарға, тағыда 15% - басқа да ақ нәсілділерге жатқызды. 61% азаматтар Англияда, ал 37% - Ұлыбританиядан тыс жерде дүниеге келген. Олардың ішінде 3 пайызы Үндістанда, 2 пайызы Польшада дүниеге келген.
Климаты
Лондондағы климат қоңыржай белдеудің ішіндегі қоңыржай теңізді климат болып табылады. лондонның қысы жұмсақ, жазы жылы болып келеді. Қаңтардағы орташа температура қиыр солт.-шығыстың өзінде 3,5°С-тан төмен түспесе, ал оңт.-батыста 5,5°С-қа жетеді, мұнда өсімдіктер бүкіл жыл бойы өседі. Оңт.-батыстан келетін жылы теңіз ауасы қысқы температураны көтергенмен күшті желдер мен штормдар болатын құбылмалы және жауын-шашынды ауа райын қалыптастырған. Шығыс пен солт.-шығыстан суық ауа жеткен кезде аязды ауа райы ұзақ мерзімге орнығады. Қыста ел аумағына қар біркелкі түспейді, қар жамылғысы шамалы уақыт қана сақталады. Англияның оңт-нде, әсіресе, оңт.-батысында қар өте сирек түседі. Шығыс аудандарындағы қыс неғұрлым суық және құрғақтау. Жазы салыстырмалы түрде салқын. Ең жылы айы - шілде: ортатәуліктік ауа температурасы ең көп дегенде 22,5 °C құрайды. Қауіпті температура жаздың шілде тамыз айларында орнайды (2003 жылдың тамызнда температураа 37 °C дейін көтерілген).
Лондон аудандары
Үлкен Лондон ситилерден және 32 ауданннан (оның ішіндегі 13 Ішкі Лондонда  және 19 Сыртқы Лондонда орналасқан): 290px|left
Метро
Хаммерсмит-энд-Сити (Hammersmith & City ағылш.) бағыты - Хаммерсмит және Баркинг бекеттерінің арасында салынған лондондық метрополитен бағыты. Дүние жүзіндегі ең алғашқы метро болып табылады. Әлемдегі ең ескі жерасты темір жол болып табылатын, өзінің құрамында Лондодағы Фаррингдон және Паддингтон бекеттерінің арасындағы 1863 жылдың 10 қаңтарнан бастап жолаушының қозғалысы үшін ашық, ең ескі жерасты өткелігі бар.
Бағыт жолаушылар тасымалдау санын ескергенде, лондондық жерасты теміржолы 12 бағыттың арасында 10 орын алады.
Дереккөздер
* Санат:Еуропа елордалары Санат:Миллионер қалалар
Ягель-Ях
Ягель-Ях — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кулымский Еган өзенінің сол жағалауынан 53 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Табылды Мұқатов
М.Әуезовтың "Шу асау", І.Жансүгіровтің "Құлагер", Ы.Шорековтың "Исатай— Махамбет", "Қазақтың көне алтыны" кітаптары бүкілодақтық, халықаралық көрмелерде дипломдармен марапатталған. Живопись жанрындағы еңбектері көптеген елдердің жеке жинағында сақтаулы. Кітап саласында соңғы еңбектері: Фирдоуси "Шахнама", "Жеті ғасыр жырлайды" (поэзия антологиясы). 2003 жылы ұлы ақын Махамбет Өтемісұлының 200 жылдық мерейтойына арнап "Құм жазуы" қарпімен орындаған еңбегі ЮНЕСКО-ның алтын медаліне және аймақаралық Махамбет атындағы сыйлыққа ие болды. "Арыс" баспасында жарык көрген "Махамбет әлемі" сериясын, Ж. Нәжімеденовтің "Менің Қазақстаным", т.б. көптеген кітаптарды безендіруші.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері Санат:1947 жылы туғандар
Александр Иванович Щербаков
Щербаков Александр Иванович (28.12.1925 ж.т., Ресей, Свердловск облысы Алапаевск қ.) – экономика ғылымының докторы (1984), профессор (1986). Мәскеу инженерлік-экономика институтын (1962, кейіннен Басқару институты) бітірген. КСРО ғылым академиясының Сібір бөлімшесінде кіші, аға ғылыми қызметкер (1963–73), Новосибирск қаласындағы Инженер-құрылыс институтында доцент (1973–78) және Халық шаруалар институтында доцент, профессор (1978–85) болды. 1986 жылдан Алматы архитектура-құрылыс институтында (қазіргі Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясы) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты – ғылыми-техника прогресті басқаруды жоспарлау мен ұйымдастыру динамикасы.
Янтуган
Янтуган — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Сюльтин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 236 адамды құрады. Пошта индексі — 452269, ОКАТО коды — 80230868004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сәуле Жұмажанқызы Баяндина
Сәуле Жұмажанқызы Баяндина (1952 жылы туған, Павлодар қаласы) — ғалым, филология ғылымдарының докторы. (2005).
Қыздар педагогикалық институтын бітірген (1973).