cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Семей ұн-құрама жем комбинаты
Семей Ұн-Құрама Жем Комбинаты — байырғы аграрлық-өнеркәсіп орны. 1930 ж. ұн зауыты ретінде салынып, 1936 жылдан өнім бере бастаған. 1941 — 42 ж. Полтава, Воронеж облыстарынан көшірілген құрал-жабдықтардың негізінде құрама жем зауыты салынып, 1942 ж. қаңтарда өзінің алғашқы өнімін майданға жіберді. 1957 ж. зауыт іске қосылып, осы атпен комбинат болып құрылды. Шығыс Қазақстан және Семей облыстары қосылғаннан кейін кәсіпорын “Шығыс Қазақстан ұн-құрама жем комбинаты” АҚ деп аталды. 2001 ж. “Ардагер” аграр-өнеркәсіп, қаржы корпорациясының құрамына кірді. Ұн тарту желісінің жалпы қуаты тәулігіне 600 т. 2000 ж. ұн мен жарманы қағаз қалтаға салатын жабдық желісі, 2001 ж. сағатына 600 кг печенье шығаратын желі мен 800 кг макарон өндіретін желі, 2003 ж. бір жұмыс кезегінде 300 т ұн тартатын диірмен іске қосылды. Комбинат қазір жоғары сұрыпты ұнның үш түрін, оның ішінде глютоны жоғары макарондық ұн, бірінші сұрыпты ұнның екі түрін, екінші сұрыпты ұн, қара бидай ұнын шығарады. Толық рационды жем шығару қуаты айына 15000 тоннаға жеткізілді. Кәсіпорында 500-ден астам адам еңбек етеді.
Санат: Шығыс Қазақстан облысы экономикасы
Демография
Демография (грек. δῆμος — халық) — белгілі бір халықтың, ұлттың, ұлыстың, этникалық топтың санын, құрамы мен құрылымын, аумаққа бөлінуін, өсу не кему динамикасын қоғамдық-тарихи жағдайлармен байланыстырып зерттейтін әлеуметтік ғылым саласы.
Демография
Демография адам популяциясын оның көлемі мен құрылымына сәйкес, яғни жынысы, жасы, отбасылық жағдайы және этникалық шығу тегі бойынша, сондай-ақ, осы популяцияның туу, өлу және көші-қон коэффициенттеріндегі өзгеруі тұрғысынан статистикалық зерттеу.
Демографиядағы ең басты мәселе – халықтың ұдайы өзгеруін, өсу мөлшерін, дамуын анықтау. Халықтың ұдайы өзгерісі – ұрпақ алмасу, туу мен өлу, яғни табиғи жағдай арқылы жүзеге асады. Белгілі бір аймақтағы халықтың өсу мөлшерінің өзгеруі адамдардың басқа жерлерден көшіп келуі (иммиграция) мен олардың бөтен аймақтарға қоныс аударуына (эмиграция), яғни халықтың көшіп-қону қозғалысына да байланысты. Сондай-ақ халық санының өзгеруі адамдардың жасына, отбасы жағдайына, балалар санына немесе білім деңгейіне, мамандығына, әлеуметтік ахуалына орай бір күйден екінші күйге, бір топтан екінші топқа ауысуына тәуелді. Кең мағынада алғанда, халықтың ұдайы өзгерісі дегеніміз оның санының, құрамы мен орналасуының табиғи жағдайларға және көші-қонның ықпалына қарай өзгеріп отыруы. Отбасының құрылуы, оның дамуы мен күйреуі демографияда дербес мәнге ие. Демографияда халықтың және оның бөліктерінің өзгеруі тек сан жағынан ғана емес, сонымен қатар сапалық тұрғыдан да қарастырылады. Мыс., белгілі бір жастағы адамдардың санының өзгеруімен қатар олардың тұлғалық дамып-жетілуі, денсаулығындағы өзгерістері де назарға алынады. Демографияда жекелеген адамдарға қатысты әр түрлі құбылыстар барлық халықтың да, сонымен бірге дербес зерттеу нысаны ретінде оның белгілі бір топтарының да жай-күйін сипаттауға пайдаланылады. Демографиялық процестердің өзара байланыстарын, олардың әлеуметтік-экономикалық құбылыстарға тәуелділігін және халық дамуының әлеуметік-экономикалық салдарын зерттей отырып, демография халық саны мен сапасы өзгерісінің заңдылықтарын анықтайды. Нақтылы қоғамдық ортада өтіп жатқан халық өзгерісін сол қоғам өмірінің әлеуметтік-экономикалық жағдайлары айқындайды. Демография үшін бастысы – халықтың қоғам дамуымен өзара ықпалдасуы болып табылады. Демография әлеуметтік-экономикалық процесс заңдылықтарының жалпы халықтың ұдайы өсуіне ықпалын ғана емес, керісінше халық өсімінің қоғам дамуына тигізетін әсерін де зерттейді. Әсіресе, бұл жерде еңбек ресурстарының құрамы мен қозғалысының, сондай-ақ халықтың тұтынушы ретіндегі үлес мөлшерінің терең зерттелуі аса маңызды рөл атқарады. Зерттеулердің бұл саласын кейде «экономикалық демография» деп атайды. Демографияның міндеттерінің бірі – халықтың ұдайы өзгерісінің заңдылықтарын зерттеу негізінде мемлекет тарапынан жүргізілетін демографиялық саясат негіздерін тұжырымдау.
Демографиялық процестер қоғамда қалыптасқан белгілі бір әлеуметтік қарым-қатынастарға негізделеді. Сондықтан халықты зерттеуде демография саясат, экономика, медицина, математика, этнография, т.б. бірқатар ғылымдармен тығыз байланыста болады. Олардың зерттеу әдістері мен тәжірибелерін, материалдарын пайдалана отырып, демография өз тарапынан да өзге ғылымдарға қажетті деректер береді. Демографиялық процестердің өзіндік ерекшеліктері, көбінесе халықтың табиғи қозғалыстары демографияның өзіндік зерттеу әдістерін қалыптастыруға негіз болды. Олар: әр түрлі буын өкілдері үшін жас айырымы көрсеткіштерін жасау арқылы дәл сол уақыттағы даму-құлдырау заңдылықтарын көрсететін гипотетикалық ұрпақ әдісі; когорт әдісі (адамдардың нақтылы буынының дамуын зерттеу); потенциалды демография әдісі, т.б. демографияда ғылымның басқа салаларындағыдай болжамдар жасау, оларды деректер арқылы тексеру және соның негізінде ғылым қорытынды жасау қажет. Көбінесе халықтың санын ұйымдастырылған статистика жолымен есептеу әдісі қолданылады. Сондай-ақ демографиялық коэффициенттерді пайдалану, оларды салыстыру, салғастыру тәсілдері де демографияның өзіндік зерттеу әдістерінің бірінен саналады. Демография ғылымының негізін салушы – ағылшын ғалымы Дж. Граунт. Ол алғаш рет Лондондағы тіркелген адам өлімдерінің бірнеше жылдық жазбалары негізінде халық арасындағы өлудің көрсеткішін жасауға және оның заңдылықтарын анықтауға талпыныс жасаған.
Демографиялық күрт өсу
Демографиялық күрт өсу (Демографический взрыв; грек, demos— халық, grapho — жазамын) — әлеуметтік- экономикалық немесе жалпы экологиялық жағдайлардың жақсаруымен байланысты халық санының күрт өсуі.
XX ғасырдағы адамзаттың санының жылдам артуын демографиялық жарылыс деп атайды. Соңғы 100 жылдағы өсiмге Жердегi қазiр өмiр сүретiн адамдардың 3/4-i сәйкес келедi. Ғасырдың екiншi жартысында әр он жыл сайын жылдық өсiм шамамен 10 млн-ға артып отырды. 50-жылдары 53,3 млн болса, 60-жыларда — 66,7 млн, 70-жылдарда — 70,3 млн. 80-жылдарда 86,4 млн адам болды. Адам санының 1 млрд.-тан — 2 млрд.-қа өсуi үшiн 107 жыл қажет болса (1820-1927 ж), ол 3 млрд.-қа дейiн — 32 жыл (1959 ж). 4 млрд.-қа — 15 жыл (1974), 5 млрд.-қа — 13 жыл (1987), 6 млрд.-қа — 12 жыл (1999), халық санының соңғы рет екi еселенуiне небәрi 38 жыл қажет болды.
Демография сатылары
Халық санының өзгеру сипатына қарай 4 сатыға бөледі.
Бiрiнші сатысы кезiнде өлiм мен туу күрт төмендейдi бiрақ өлiм коэффициентiнің төмендеуi туу коэффициентiнiң төмендеуiнен алда болады. Сондықтан, халықтың өсiмi артады. Мұндай жағдай көптеген дамушы елдерде қалыптасып отыр, ал дамыған елдер бұл кезеңнен XX ғасырдың ортасында өтiп кеттi.
Екiнші сатысында  өлім минимумға жетедi де, одан төмендемейдi, бiрақ туу төмендей бередi. Сондықтан, халық өсімі баяулайды.
Үшіншi сатысында халықтың қартаюына байланысты өлім коэффициентi артады, сонымен қатар туудың төмендеуi баяулайды. Үшiнші сатының соңына қарай туу коэффициентi халықтың жай көбеюiнiң деңгейiне жақындайды, ал өлiм коэффициентi бұл деңгейден төмен болып қалады, себебi халықтың жастық құрамы әлi де тұрақты емес. Экономикалық жағынан дамыған елдер өтпелi кезеңнiң осы сатысына жақын.
Төртiншi сатысында  өлiм коэффициентi арта отырып, туу коэффициентіне жақындайды да, демографиялық тұрақтану аяқталады.
Дереккөздер
Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану Санат:Қоғам
Муазе
Муазе (Mouazé) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,39 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35197, пошта индексі — 35250.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 979 адамды құрады. Халық тығыздығы — 116,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Қостыныстылар
Қостыныстылар, немесе қостынысты балықтар (Dipnoi) — сүйекті балықтардың қалаққанаттылар класс тармағына жататын балықтар. Қазба қалдықтары девонның орта шенінен белгілі; пермь-ге дейін саны көп болған. Бас қаңқасы аутостилиялық (үстіңгі жақ сүйегі бас сүйекке бітісіп кеткен). Тістері шомбал, 2 – 3 жұптан тұрады. Жұп жүзбе қанаттарында жалпақ терілі қалақтары болады. Желбезегімен қатар атмосфералық ауамен тыныс алатын торлы 1, 2 торсылдағы болады. Бұларда “өкпелік” қан айналу шеңбері бар. Жүрегінде оттекпен тотыққан қан бар және жүрекшесі оң және сол бөліктерге бөлінген. Қостыныстылар тұщы суларда тіршілік етеді. Олар мүйізтістітәрізділер отрядына (Ceratodontіformes) топтастырылған. Оның екі тұқымдасы бар.
Бірөкпелілердің жалғыз өкілі неоцератод (Neoceratodus forsterі) Австралиядағы (қорғауға алынған) түбі батпақты және шөптесінді тайыз суларды мекен етеді. өз. 2 м-дей. Еті өте дәмді. Уылдырығын (ұзындығы 7 мм-дей) шөптерге шашады. Моллюскілермен, құрттармен, шаянтәрізділермен қоректенеді.
Екіөкпелілердің жұп жүзбе қанаттарының қаңқасы біраз редукцияланған, қанаттары ширатылған мататектес; 5 түрі бар: оның 4-еуі – протоптерустер, Орталық Африкада кең тараған. Ұзындығы 30 см-ден 2 м-ге дейін. Өзендер мен көлдерде тіршілік етеді, су омыртқасыздарымен, балықтармен, қосмекенділермен қоректенеді. Кейде су бетіне көтеріліп, ауа жұтады. Африкадағы аса ыстық кезеңде су деңгейі төмендегенде, ін қазып, өз шырышынан қатты жамылғы жасап сақтанады. Інінің жоғарғы жағына ауа келетін жіңішке қуыс қалдырады. Осы жағдайда келесі жылы жауын жауғанша бірнеше ай (кейде 2 – 3 жыл) тіршілік етеді. 5-түрі – лепидосирен – Оңтүстік Америкада кездеседі. өз. 1,2 м-дей. Су деңгейі төмендегенде протоптерустер сияқты сақтанады, тек айырмашылығы денесін қатпаған шырыш жабады. Еті дәмді, жергілікті халық тағамға пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Қалаққанаттылар
Таным психологиясы
Таным психологиясы (Кейде Когнитивті психология, Cognitive psychology) – қазіргі психологиядағы адамның танымдық әрекеттерін зерттейтін жетекші бағыттардың бірі. Әуел баста Таным психологиясының басты міндеті - сенсорлық ақпараттың стимулдың рецепторлық бетке түскен сәтінен жауап алынғанға дейінгі өзгермелерін зерттеу болды. Таным психологиясы бихевиоризм мен психоанализді интеллектуалистік  немесе менталистік позициялардан сынайтын барлық бағыттарды қамтиды. Таным психологиясы – білімдер негізінде адамның қимылы мен қылықтарын түсіндіретін және сол білімдердің үрдістері мен қалыптасу динамикасын зерттейтін психологиядағы зерттеу бағыттарының бірі.
Санат:Психология
(805) Гормуция
(805) Гормуция — Негізгі белдеу тобының астероиды.
Оны 1915 жылы 17 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.
Астроном Август Копффтың әйелі құрметіне орай аталды.
thumb|450px|center|Гормуцияның Күн жүйесіндегі орны
Тағы қараңыз
Санат:Астероидтар
Әнуар Құрманбайұлы Түгел
Әнуар Құрманбайұлы Түгел 1963 жылы 25 ақпанда Жамбыл облысының Щербақты кентінде туған. Қазақ.
Ульянов-Ленин атындағы Қазан мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1985), заңгер.
Заң ғылымдарының кандидаты (2009). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қорғаушының қылмыстық істер бойынша процессуалдық дәлелдеуге қатысуы».
1980 жылдан - Ульянов-Ленин атындағы Қазан мемлекеттік университетінің студенті.
1985 жылдан - Фрунзе қаласы Ленин аудандық прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші,
1986 жылдан - аға тергеуші.
1988 жылдан - Фрунзе қалалық прокуратурасының тергеу бөлімінің прокуроры.
1989 жылдан - Фрунзе қалалық прокуратурасының аға тергеушісі.
1990 жылдан - Фрунзе қалалық прокуратурасы тергеу бөлімінің прокуроры.
1992 жылдан - Алматы қаласы Алатау ауданы прокурорының орынбасары.
1995 жылдан - Алматы қаласы Ақсай ауданының прокуроры.
1996 жылдан - Алматы қаласының Ұйымдасқан қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бас басқармасының бастығы.
1997 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесінің консультанты.
1997 жылдан - Алматы облысы бойынша МТК Департаменті бастығының орынбасары.
1998 жылдан - «Қазақстан темір жолы» РМК Құқықтық қамтамасыз ету бас басқармасының бастығы, аппарат басшысы.
2000 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік-құқықтық бөлімінің сектор меңгерушісі.
2001 жылдан - ҚР әділет вице-министрі.
2002 жылдан - ҚР Парламент Мәжілісі Аппаратының жетекшісі.
2005 жылдан бері - ҚР Қорғаушылар одағының президенті.
Розье-де-Жуияк
Розье-де-Жуияк (Rosiers-de-Juillac) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Брив-ла-Гаярд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19177, пошта индексі — 19350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 182 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Баенгем-лез-Еперлек
Баенгем-лез-Еперлек (Bayenghem-lès-Éperlecques) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,51 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62087, пошта индексі — 62910.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 927 адамды құрады. Халық тығыздығы — 205,54 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Роберт Арзуманян
Роберт Норайрович Арзуманян (Ռոբերտ Նորայրի Արզումանյան; 24 шілде 1985 жыл, Ереван, Армян КСР, КСРО) — армян футболшысы, жартылай қорғаушы. Армения Ұлттық футбол құрамасында және Армения, Польша, Дания, Ресей, Қазақстан клубтарында ойнаған. Армения және Қазақстан чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Армения футболшылары Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Пюник ФК ойыншылары Санат:Ягеллония ФК ойыншылары Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Амкар ФК ойыншылары
Лабастид-Монрежо
Лабастид-Монрежо (Labastide-Monréjeau) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,19 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64290, пошта индексі — 64170.
Дмитрий Олегович Булыкин
}}Дмитрий Олегович Булыкин (20 қараша 1979, Мәскеу) — ресейлік футболшы, шабуылшы, қоғам қайраткері.
Лабастид-Монрежо
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 519 адамды құрады. Халық тығыздығы — 63,37 адам/км².
Дмитрий Олегович Булыкин
2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, бір гол соқты.
Лабастид-Монрежо
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Дмитрий Олегович Булыкин
Командалық
«Локомотив»
Дереккөздер
Санат:Ресей футболшылары Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Фортуна Дюссельдорф ФК ойыншылары Санат:Андерлехт ФК ойыншылары Санат:АДО Ден Хааг ФК ойыншылары Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары Санат:Твенте ФК ойыншылары Санат:Волга Төменгі Новгород ФК ойыншылары
Әли Тайгун
Әли Тайгун (1943 жыл дүниеге келген – 2009 жыл 16 желтоқсанда Ыстамбұл қаласында қайтыс болған) – театр және кино актері, режиссер, адам құқықтарын қорғаушы.
Биографиясы
Роберт колледжін бітіргеннен кейін, сол жерде ағылшын тілі және әдебиет бөлімінде жоғары білім алады. 1969 жылы АҚШ-да Яле университетінде театр бөлімінде «Master of Fine Arts» дәрежесін алады. 1974 жылы Қала театрларында қызмет атқара бастайды. Анкараның көптеген театрларында өз қойылымдарын қойaды. 12 қыркүйекте болған төңкеріс кезінде үстінен іс қозғалып, он жылын сот табалдырығын тоздыру мен түрмеде өткізді. 1989 жылы ақталып, осы жылы Helsinki Watch ұйымының атынан «Әлемнің ең атақты адам құқықтарын қорғаушы он адам» қатарына кірeді. Кінәлардан ақталғаннан кейін театрдағы қызметіне оралaды. Театрмен қатар телеарналар үшін де сценарийлер жазған. 1977 жылдан бастап түрлі басылымдарға театр, философия, саяси тақырыптар аясында мақалалар жазған. Көптеген фильм және театр спектакльдерінде рөл сомдаған. Ыстамбұл қала театрында режиссерлік қызмет атқарумен қатар Yeditepe университетінде дәріс берген.
Үлкен Куртналыш
Үлкен Куртналыш (Үлкен Куртнелыж) — Ресейдегі өзен. Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Кокшага өзенінің сол жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Чебоксар су торабынан Свияга және Цивиль өзендерін қоспағанда Қазан қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Пералада
Пералада (Peralada) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Херона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Альт-Эмпорда ауданында (комарка) орналасқан.
Үлкен Куртналыш
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Пералада
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1826 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 43,61 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жирона елді мекендері
Мизере
Мизере (Miserey) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,11 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27410, пошта индексі — 27930.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 530 адамды құрады. Халық тығыздығы — 65,35 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Үндестік бастама, дыбыстық қайталаулар
1. Аллитерация мен ассонансы Абай өлең құрылысында эвфонияға, яғни, дыбыс әуезділігіне, үн үйлесіміне қатты назар аударған. Оның өлеңдерінде бір тармақ бойындағы сөздердің біркелкі дыбысталудан басталып отыруы жиі кездеседі. Мыс. , «Өз үйінде өзеңдей», «Кісі алдында кірбеңцеп», «Бола қалдың бас асау, Жайраңдасып жас күлер құрбысымен», «Жазға жақсы киінер қыз-келіншек». «Әсетке» деген өлеңінің кейбір шумақтарының барлық тармағында аллитерация құбылысы бар: «Біреуден біреу артылса», «Өнер өлшеніп тартылса», «Бұлықсып, бұлданып, босқа»т. б. Ү. б. көбінесе өлеңнің құлаққа жағымды әуезді болуын қамтамасыз етеді. Оның образды айшықталуы, бір объектіге (сөзге) көңіл аударту үшін қолданылуы кемде-кем. Сонымен қатар, тармақ ішіңдегі аллитерация өлеңді оқуды (немесе тыңдауды, айтуды, жаттауды) жеңдетеді, сөздердің бір-бірімен жымдасуына жәрдемдеседі, сол арқылы өлеңнің ырғақтық кұрылымын түзуге әсер етеді. Өлеңнің ен бойына әр тармағының біркелкі дыбыстан басталатын сөздерден тұруы Абайда өте аз, тек бірғана «Оспанға» деген өлеңі бастан-аяқ бірінші сөзі ж дыбысынан басталатын тұлғалармен келгендігі мәлім. Ал, екі-үш (кейде төрт) тармақты басқы сөздеріндегі Ү. б. баршылық. Мыс. , «Сап, сап, көңілім, сап көңілім», «Патша құдай, сыйындым» деп басталатын өлеңдерінің екінші шумағының алғашқы алты тармағы с дыбысымен келетін сөздерден басталады. Бірақ, Абай бұл тәсілге көп бармаған. мыс., шеңді-шекпен сезіне үңдесу үшін ақын езге мәндес етістіктерді емес, шелтірейтіп сезін таңдайды, бұл сөздің екінші бір ұтымдылығы - онда мысқылдау реңкі бар. Сол сияқты, елді алып, Есілді алып дегеннен кейін, ассонанс үшін езге синонимдерін емес, есіреді сөзін іздеп табады. Сөйтіп, Абайда ассонансқа қарағанда аллитерация жиі кездеседі және оның бір тармақ ішінде қолданылуы жүйелі түрде келеді. Бұл құбылыс өлең жасауға қатыстырылатын сөздердің алуан түрлерін іздеуге ұйытқы болған, сол арқылы поэзия тілін құбылтып байытуға апарған.
УЕФА Суперкубогы 1993
Футболдан УЕФА Суперкубогының 19-шы жарысы.
Үндестік бастама, дыбыстық қайталаулар
2. Анафора - шумақтың немесе бірнеше өлең жолдарының басында үндесе, үйлесе қиысатын бірыңғай қайталаулар. Үндес бастама өлеңнің үндесу әуезділігі мен дыбысталу әсерін күшейтетін стильдік тәсіл. Абай поэзиясында бірыңғай, үндес бастамалардың З түрі бар.
1)Дыбыстас, үйлес сөздердің қайталауына құрылған бастама: Самородный сары алтын, Саудасыз берсен, алмайды, Саудыраған жезіне. Саудырсыз сары қамқаны Садаға кеткір сұрайды Самарқанның бөзіне.
2) Сөз не сөз тіркестерінің қайталануынан туған үндес бастама: Бір сөз үшін жау болып, Бір сөз үшін дос болып, Жүз құбылған салт шықты. Адам деген даңқым бар, Адам қылмас халқым бар. 3)Шумақ аралық үңдес бастама. Бұған «Сап, сап, көңілім, сап көңілім» өлеңі айғақ.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Долни-Радковци (Габрово облысы)
Долни-Радковци (Долни Радковци) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Трявна қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5360. ЕКАТТЕ коды — 22486.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Ротенбруннен
250px|thumb|Картада орналасуы Ротенбруннен (Rothenbrunnen) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Хинтеррайн округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 302 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.11 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 3637, пошта индексі — 7405.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Граубюнден елді мекендері
Виммельбург
Виммельбург (Wimmelburg) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Мансфельд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1280 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,56 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 87 470. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Цинке.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Сақина атаулары
Сақина атаулары - пішініне, жасалынған материалына, салынған өрнегіне, кімге арналып жасалуына байланысты. Сақина - саусаққа салатын зергерлік бұйым. Жүзікке қарағанда сақинаның бауыры жалпақтау болып, көбіне бетіне тас қондырылмайды.
Сақина атаулары
Тіліміздегі "сақинасы ұстап отыр", "сау басқа сақина салды" деген тұрақты сөз тіркестері өзінен-өзі істеді, азап ауру тілеп алды" деген мағынада жұмасалады екен. "Сақинасы сынық" фразалық сөз орамы қыз емес, әйел деген мағынада қолданылады. "Сақинасын сындырған" деген тіркес тұрмысқа шығуға байланысты айтылады.
Сақина сыры
Ертеректе халқымыз ас адал болуы үшін әйелдің қолында міндетті түрде сақина не болмаса жүзік болуы керек деп санаған. Тіліміздегі "Сақинаны сәнге салмайды, ол - тазалыққа таразы", "Сақина сәнге жатпас, айқай әнге жатпас" дегендей ұғымдар сақинаның тек сәндік қана емес, гигиеналық қызмет те атқаратынын дәлелдейді. Мұның өзі халықтың сақина соғылатын күміс не алтынның таттануға ұшырамайтынын, судың, тамақтың тез бұзылмауына септігін тигізіп, денсаулыққа жағымды әсер ететінін ертеден-ақ аңғартып байқағанын көрсетесе керек. Күні бүгінге дейін ауылдық жерлерде жас келіншек нәрестесін шомылдырар алдында яки баланың жөргек-жаялығын жуар алдында оған сол үйдің үлкендері (енесі не абысыны) "қолыңа сақина салып ал, тазалыққа тән болады" деп ескертіп отырған. Олай болса нәрестені қырқынан шығарғанда оны шомылдыратын суға алтын не күміс сақина немесе білезік салу дәстүрі оларды соған қатыстырып отырған әйелдерге сыйлық ретінде үлестіру үшін ғана емес, осындай асыл бұйымдарды қасиетті санаудан, тазалыққа мән беруден де шыққан сияқты.
Кулсугады
Кулсугады (Кульсугады) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Қызыл өзенінің сол жағалауынан 75 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Урал өзені Жоғарғы Урал су торабынан Магнитогорск су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Өнімді қойнауқаттардың әртектілігі
Өнімді қойнауқаттардың әртектілігі. Тау жынысының жаралу сәтімен сабақтаса қалыптасатын кеуектілік (қуыстылық). Бұған жататындар:
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
327 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:327 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:327 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Анатоксин
Анатоксин (токсоид) (ana – сыз, сіз, емес, қосымшасы, toxіkon – у) – формалинмен ұзақ әсер етудің нәтижесінде улылығын жоғалтқан, бірақ иммундық және антигендік қасиеттері сақталған бактериялық экзотоксин.
Дереккөздер
Санат:Иммунология
Асаукөк
"Енді Асаукөк ойнайық!- деген ұсыныс түсті" (Ө.Қырғызбай). Бұл қысты күндеі үй ішінде отырып жасалатын ойын-сауықта да, ұлт дәстүріне жататын қызықты кеш. "Асаукөк" әсіресе, құрметті қонақ келгенде, құда күткенде үлкен-кішілердің бас қосуымен жасалатын бұл кеште ән, жыр, жұмбақ, жаңылтпаш айту, қолтұзақ, асық ойыны болады. Үлкендер әңгіме, өлең тыңдап, жастар өнер салыстырып, әзіл-қалжындар, күлкі шақырып, жиналған ел адамдары көңіл көтеріп, бір сергіп қалады. Мұнда өнерлілер өз талантын танытып, үлкендер бата беріп, оларға ақ жол тілейді. Осындай ауылдың "Асаукөктен" басталатын өнер жолында талапкерлер танылып, кейін олар белгілі мәдениет қайраткерлері ретінде танылған.
Дереккөз
Санат:Ұлттық ойындар
Брукберг (Орталық Франкония)
Брукберг (Орталық Франкония) (Bruckberg (Mittelfranken)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Ансбах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1296 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы  7,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 71 122. Муниципалитеттің басшысы — Анна Мариа Вёль.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Тұржан Сариев
Тұржан Сариев (1929 жылы туған, Қарақия ауданы, Құрық ауылы) – диханшы, Социалистік Еңбек Ері (1978). Алғашқы еңбек жолын мақташы болудан бастап, колхозшы, кейіннен бригадир қызметтерін атқарған. Еңбек Қызыл Ту (1971), Ленин (1973,1978) ордендерімен марапатталған.
Фред (футболшы, 1983)
Фредерико Шавес Гедес (Frederico Chaves Guedes, Фред ретінде танымал (Fred); 3 қазан 1983 жыл, Теофило Отони, Минас-Жерайс) — бразилиялық футболшы, "Крузейро" футбол клубының шабуылшысы.
Лука Модрич
Лука Модрич (Luka Modrić; 1985 жылы 9 қыркүйекте туған, Задар, ЮСФР) — хорват футболшысы, испандық Реал Мадрид және Хорватия құрамасының жартылай қорғаушысы.
Фред (футболшы, 1983)
Биографиясы
Карьерасында "Америка Минейро" (Бразилия), "Крузейро" (Бразилия), "Лион" (Франция), "Флуминенсе" (Бразилия) секілді клубтарда ойнады. 2018 жылы "Крузейроға" қайта оралды (2004-05 жылдары бір маусым осы клубта ойнаған).
Лука Модрич
2018 жылғы әлем чемпионатының үздік футболшысы. 2018 жылғы "Алтын доп" иегері.
Фред (футболшы, 1983)
Биографиясы
Ұлттық құрама сапында тоғыз жыл ойнады, 2006, 2014 жылғы әлем чемпионаттарына қатысып, бір-бір голдан енгізді. Халықаралық деңгейдегі турнирлерде ең белсенген додасы - 2013 жылы өз отанында өткен Конфедерациялар кубогы. Финалда Испанияның қақпасына екі гол енгізді, бұл кездесуде селесаулар 3:0 есебімен жеңіске жетіп, турнир жеңімпазы атанды.
Лука Модрич
«Динамо»
2002 жылы, 16 жастағы Лука Модрич загребтік "Динамо" клубымен келісім шартқа отырады, бірақ бір жыл бойы жастар құрамасында ойнап, келесі жылы Мостардағы «Зриньски» босниялық хорваттардың клубына жалға беріледі. Ол клубта ойнағанда босниялық премьер–лигада үздік ойыншы атанып, Лука өзінің потенциалын тез көрсетеді, сол кезде ол тек 18 жаста болатын. Келесі жылы тағы да жалға беріледі, бұл жолы Запрешич қаласының "Интеріне", ол жерден “Хорватия футболының үміті” деген атақпен оралады. 2005 жылы "Динамоға" оралып, 2015 жылға дейін келісім шартты созады.
Фред (футболшы, 1983)
Биографиясы
2014 жылғы Бразилия үшін сәтсіз аяқталған әлем біріншілігінен соң ұлттық құрамадағы карьерасын аяқтады.
Лука Модрич
«Тоттенхэм»
2008 жылдың 26 сәуірінде Модрич «Тоттенхэм Хотспур» клубымен алдын ала келісім шартқа қол қояды, келісім бойынша ойыншы медициналық тексерістен өтіп және Ұлыбританияда жұмыс істеу үшін рұқсат алу керек болды. Негізгі келісім 6 жылға жоспарланған, трансфер сомасы 16,5 млн фунт стерлинг құрады, бұл клубтың 2007 жылы Даррен Бентті сатып алғаннан кейін рекордты трансфері.
«Реал Мадрид»
2012 жылдың 27 тамызында Лука мадридтік "Реалмен" бес жылға келісімге қол қояды. Испандық клуб хорваттың трансфері үшін Тоттенхемге 33 млн. фунт стерлинг төледі.
Фред (футболшы, 1983)
Жетістіктері
Олимпик (Лион)
Лука Модрич
«Реал Мадрид»
2012 жылдың 30 тамызында Реал Мадридтегі дебют ойыннын өткізді. Испания суперкубогының екінші ойынының 83-ші минутында "Барселона" клубына қарсы қосалқы құрамнан шығады. Матч барысында каталондықтар 2:1 есебімен жеңілді, екі матчтың қорытындысы бойынша есеп 4:4 болды, бірақ "Реал Мадрид" жеңді, өйткені қонақта көбірек гол соқты. Осылайша Модрич өзінің дебютті ойынында жаңа клубымен бірге бірінші олжасын ұтып алды.
2017/18 жылғы маусымда керемет ойнап, 2018 жылғы "Алтын доп" жүлдесін ұтып алды.
Фред (футболшы, 1983)
Жетістіктері
Флуминенсе
Лука Модрич
Ұлттық құрамадағы мансабы
Лука Модрич Хорватия ұлттық құрамының негізгі командасында дебютін Аргентина құрамасына қарсы матчта өткізді. Бұл ойын 2006 жылдың 1 наурызында Швейцариядағы Базель қаласында өтті.
Фред (футболшы, 1983)
Жетістіктері
Бразилия
Сілтемелер
Санат:3 қазанда туғандар Санат:Бразилия футболшылары Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары Санат:Крузейро ФК ойыншылары Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары Санат:Америка Минейро ФК ойыншылары Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары
Лукреция Гарфилд
Лукреция Рудольф-Гарфилд (Lucretia Rudolph-Garfield, 19 сәуір 1832 – 14 наурыз 1918) – Америка Құрама Штаттарының президенті Джеймс Гарфилдтің әйелі және 1881 жылы АҚШ-тың Бірінші ханымы.
Лука Модрич
Ұлттық құрамадағы мансабы
2011 жылдың 11 қазанында құрамадағы 50-ші ойынын өткізді.
Лукреция Гарфилд
Балалық шағы
Гарреттсвилтде, Огайо штатында фермер Зембер Рудольф және Арабелла Мейсон-Рудольфтың отбасында дүниеге келді. Кішкентай кезінен бастап «Христтің оқушылары» атты шіркеудің ең діндар мүшесі болды.
Лука Модрич
Жетістіктері
Халықаралық
Лукреция Гарфилд
Неке
солға|нобай|Гарфилдтердің балалары (соңғы екеуін есептемегенде) Лукреция алғаш рет Джеймс Гарфилдті 1849 жылы Честер, Огайо штатында білім алған кезде кездестірді. Жұп 1856 жылы некелеспек болған, алайда тойды бірнеше жылға шегеріп, ақша жинауды жөн көрді. Гарфилд және Рудольф 1858 жылы 11 қарашада қалыңдықтың ата-анасының Хирамда үйленеді. Олардың некесін министр Генри Хитчкок қиды. Бал айынан жас жұбайлар бас тартты.
Лука Модрич
Жетістіктері
Динамо Загреб
Лукреция Гарфилд
Балалар
Гарфилдтерде төрт ұл және бір қыз болды:
Лука Модрич
Жетістіктері
Реал Мадрид
Лукреция Гарфилд
Америка Құрама Штаттарының Бірінші ханымы
нобай|322x322 нүкте|Гарфилдтер әулеті Миссис Гарфилд Бірінші ханымының әлеуметтік міндеттерімен қызықпаса да, ол өз жұмысын адал атқарды және оның қонақжайлылығы Ақ үйдегі кештерді керемет қылды. 49 жасында ол анық қара көзді, қара шашты бәденді, көрікті әйел болды.
Бірінші ханым ретінде Гарфилд Ақ үйдегі жағдайдың тарихын бұрынғы даңқын қайтару үшін зерттеді. Алайда безгекпен ауырып, жобаны жалғастыра алмады.
Лука Модрич
Дереккөздер
Санат:Хорватия футболшылары Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары Санат:Зриньски ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Лукреция Гарфилд
Америка Құрама Штаттарының Бірінші ханымы
Джеймс Гарфилдтың өміріне қастаңдық жасалған кезде, Лукреция Лонг-Бренчте демалған еді. Хабарды естіп, ол дереу Вашингтонға оралады. Куәгерлер Лукрецияны нәзік, шаршаңқы, бірақ сабырды сақтауға бел буған әйел ретінде сипаттады. Гарфилд отырған поезд үлкен жылдамдықпен жүргендіктен, мікбасы босанып кетті. Алайда апаттың салдарынан ешкім зардап шеккен жоқ. Кідірістен кейін ол Ақ үйге келіп, тез арада күйеуіне барады.
Президент үш ай бойы өмірі үшін күрескен кезде, Бірінші ханымның қайғысы мен адалдығы елдің құрметін жаулап алды. Күйеуінің қазасы мен жерлеуінен кейін Лукреция Огайодағы фермасына оралады. Сол жерде ол 36 жыл бойы жабық өмір салтын ұстанып, күйеуінің жазбаларын сақтаған. Ол оның жазбаларына үйдің бір бөлігін арнаған.
Өмірінің соңғы жылдары
Гарфилд және оның балалары Кир Филдтың арнаулы фондынан бөлінген 350 000 долларға өмір сүрді. Оңтүстік Пасадинде "Greene and Greene" фирмасы жобасын құрған үй салдыртып, сол жерде қысты өткізеді. Лукреция Гарфилд Оңтүстік Пасадинде 1918 жылы 14 наурызда қайтыс болады. Күйеуінің қасында көмілген.
Химик (Тверь стадионы)
Химик стадионы -  Ресейдегі Тверь қаласындағы стадион. Жергілікті Волга футбол клубының базалық стадионы болып саналады.
Ол Волга өзенінің жағасына жақын жерде орналасқан.
История
Стадион 1955 жылы алғаш ашылып, басында Химволокно бірлігінің меншікті ғимараты болған. 1991 жылы Тверь қаласына беріліп, «Объединённая дирекция стадионов» бірлестігінің меншігіне айналған.
Химик стадионында шөпті беткейлі футбол алаңы, 7680 орындық екі трибуна, хоккей, теннис алаңы және спорт залы бар. Ол 2004 жылы жөндеуден кейін қайта ашылған болатын. Химик стадионында спорттық мерекелермен бірге фестивальдар, концерттер және басқа қалалық шаралар өтіп тұрады.
Мекен-жайы
Ресей,Тверск облысы,Тверь қаласы, Советская көшесі, 1 ғимарат.
Дереккөз
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D5%E8%EC%E8%EA_(%F1%F2%E0%E4%E8%EE%ED,_%D2%E2%E5%F0%FC)
Семейцемент
Семейцемент — құрылыс материалдары өнеркәсібі орны. 1958 ж. құрылған.
2000 жылдың қазан айынан кәсіпорынды қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп, құрғақ қоспалар өндірісі іске қосылды. Қазіргі кезеңде төрт технологиялық желі бойынша сулы тәсілмен портланд цементінің М-400, М-500 түрлерін шығарады, клинкер, әктас, ғаныш өндіреді. Қуаты — жылына 1230 т цемент. Кәсіпорында 1420 адам еңбек етеді.
Санат:Семей Санат:Қазақстан зауыттары
Молда Мұхаммед Шариф
Молда Мұхаммед Шариф (1468/71 Сайрам –1563/66, Бесарық, Жаркент маңы) – Шығыс Түркістанның діни қайраткері, “Тәзкира ий Боғрахан” атты шығарманың авторы. Самарқанд медресесінде білім алған ол Қашқарияға барып, онда увайсийа аталатын сопылар қауымын ұйымдастырып, жетекшілік еткен. Кейін Хазірет ұлы Қожа атанған. Оның жолын ұстаушылардың арасында Шағатай әулетінен шыққан моғол ханы Әбд ар-Рашид те болды. Ол Молда Мұхаммед Шарифты өзінің діни ұстазы санады. Авторы белгісіз «Тәзкирауылыий Ходжа Мұхаммед Шариф» («Қожа Мұхаммед Шарифтің өмір жолы») атты шығармада Абд ар-Рашидтың өміріне қатысты мәліметтер кездеседі.
Сілтемелер
Санат:Тұлғалар
Нысан-байланыс моделі
Нысан-байланыс моделі (Entity – Relationship model) - бағдарламалық жасақтама инжинрингінде дерекқорды сипаттау үлгісі.
Сілттемелер
Санат:Ақпараттану Санат:Java (платформасы) Санат:Бағдарламалық жасақтама инжинирингі
Параэлектрлік резонанс
Дереккөздер
Санат:Физика
Фарер аралдарының қалалары
right|thumb|Фарер аралдары Фарер аралдарында елді мекендер екі түрге бөлінеді: — қалалар және ауылдар. Жалпы тек 6 елді мекен қала статусына ие.
Ірі елді мекендер
Фарер аралдарының ірі елді мекендері (500 тұрғыннан астам)
Қалалардың картасы
Картаның аңызы:
Сілтемелер
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері Санат:Фарер аралдары
Нейтрондық импульстік каротаж
Нейтрондық импульстік каротаж - нейтрондық каротаж әдістерінің бірі. Бұл әдістің өзге нейтрондық каротаж әдістерінен айырмашылығы — нейтрондардың импульстік көзі ұңғыма оқпанына түсірілетіндігінде. Аталған нейтрондар көзі (нейтрондар генераторы) ұңғыманың әр түрлі деңгейлеріндегі таужыныстарды қас-қағым сәтке ғана (микросекундтар) ұрғылап өтеді. Осы импульстік ұрғылаулар аралығында жылу нейтрондарының тығыздығы, немесе радиациялық тұтқындау гамма-сәулелерінің қарқындылығы өлшеніп отырады. Алынған деректер нейтрондарды сіңіру тілмесі жоғары элементтердің, бірінші кезекте хлор мен бромның, таужыныстағы үйірімділігін шамалауға мүмкіндік береді. Нейтрондық импульстік каротаж әдісі су-мұнай жапсарын тап басуға көмектеседі, себебі мұнайлы деңгейлердегі жылу нейтрондары өмірінің орташа ұзақтығы минералданған сулы деңгейлердің осы көрсеткішімен салыстырғанда әлде қайда мол мөлшермен сипатталады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Қуанышбай
Қуанышбай Ақын (т.-ө. ж. б.) - айтыс ақыны. Тобықты руынан. Қуанышбай ақынның шығармашылық мұралары бізге толық сақталып жетпеген. Сөйтсе де, ел аузында сақталып қалған Найман елінің ақынымен айтысынан Қуанышбайдың рулық салт-сананы көбірек жырлағанын көреміз. Ол Тобықты елін, Құнанбайдың қажылығын, байлығын, күш-қуатын жырға қосып қана қоймай: <i> «Абайдың әр білімі едден асты, Әр жерде-ақ сіздің елмен қарсыласты. Имансыз ит болмасаң өзің куә, Тапай тантық Найманның көңілін басты. Абайдан құтыларлық ебің бар ма, Сендердің көмек болар көбің бар ма?! Балқыбек, Бақанаста сьөз болса, Аттанған айып бермей күнің бар ма?!» </i>- деп, Абайдыңбілімділігіментапқыршешеңцігінмақтан ете сейлейді, ақынның тентекке төз боларлық қатал- дығы мен әдідцігін алға тартады.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Черкасск қорғанысы мемориалы
нобай| Черкасск қорғанысы мемориалы — 1973 жылы Сарқант ауданындағы Черкасск селосында салынған ескерткіш.
Архитекторлары — Т.Б.Сүлейменов, А.Ордабаев; мүсіншісі — В.Ю.Рахманов.
Черкасск қорғанысы мемориалы Кеңес өкіметін қорғау жолында ақ гвардияшылармен бір жарым жыл айқасып (1918 жыл шілде-1919 жыл қазан), ақыры мерт болған жауынгерлердің рухына бағышталып қойылған. Бетоннан құйылған еңселі іргеге тұрғызылған үш қырлы металл пирамида ескерткіштің негізі болып саналады. Ескерткіштің іргетасы металға ойып салынған бедерлі композициялық мүсіндермен безендірілген. Тас блоктардан құрастырылып,жасыл желекпен көмкерілген баспалдақтар мемориалың мағыналық өзегі-мәңгілік отқа алып барады. Мемориал құрылысынан авторлар ұжымының салтанатты-конструктивтә тәсілдә сюжетті-бейнелі әдіспен сәтті ұштастыра білгені айқын көрінеді.
Дереккөздер
Жетісу энциклопедиясы
Санат:Қазақстанның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Сақ мәдениеті
Сақ мәдениеті — ерте темір дәуірінде Қазақстан мен оған жапсарлас өлкелерді мекендеген тайпалар қалдырған археологиялық ескерткіштер жиынтығы. Бұл тайпалардың тарихы бізге сақ атауы негізінде көне парсы және грек жазба деректерінен жеткен. Археологиялық зерттеулер Қазақстандағы Сақ мәдениеті жөнінде (б.з.б. 7 — 3 ғ-лар) неғұрлым толығырақ деректер береді. 1930 жылдардың соңында басталған зерттеу жұмыстары іс жүзінде 1946 жылдан кейін ғана кеңінен өрістеді. Жетісу, Төменгі Сырдария, Орталық, Солтүстік, Шығыс Қазақстанда Сақ мәдениеті ескерткіштері ашылды, көптеген қорымдар, ғұрыптық орындар, т.б. жәдігерлер қазылып, зерттелді. Жетісудағы Есік (Алтын адам) Бесшатыр обалары мен көптеген көмбелер, Сырдың төменгі ағысындағы Үйғарақ қорымы, Орталық және Солтүстік Қазақстандағы Тасмола мәдениетінің обалары, Шығыс Қазақстандағы Берел, Шілікті қорымдары, т.б. көптеген нысандар көне сақтардың тамаша ескерткіштері ретінде танымал. Кең байтақ аумақтарға тарағандықтан, әр өлкенің мәдениетін зерттеудің өзіндік жүйелері қалыптасқан.
Олардың жерлеу ғұрпы, мүліктік мәдениеттегі жергілікті ерекшеліктері мен өзара жақындығы да анықтала бастады. Беріге дейін сақтар тек қана бақташы, көшпелі тайпалар болған деген ескі көзқарастың әсерімен көп уақыт бойы бұлардың отырықшы орындары, яғни қоныстық мекендері зерттеулер аясынан тыс қалған. Ондаған жылдар бойы зерттелген жерлеу ескерткіштерімен (обалар) қатар, қазір жер-жерлерде сақ дәуірінің көптеген қоныстары да ашылды.
Талғар өңірінде ашылған 50-ге жуық қоныстың деректері мұнда сақ тайпалары егіншілікті де кеңінен өрістеткенін көрсетті. Қарқаралы өңіріндегі Қарақуыс, Едірей тауларымаңынан табылған 20-дан астам сақ қоныстары осы пікірді дәлелдей түседі. Мұндағы беткейлерде тау ықтасындарында орналасқан қоныстар кейінгі қазақ қыстауларына топографиялық тұрғыдан өте жақын орналасқан.
Қазбалар барысында көптеп табылған тас кетпендер мен дәнүккіштер Орталық Қазақстан сақтары егіншіліктің қыстақ маңында орналасқан түрін ұстанған деген пікірді негіздеді. Сақ ескерткіштерін зерттеуде әлемдік ғылымның бүгінгі қол жеткен әдіс-тәсілдерін қолданудың маңызы зор. Қазақ Алтайынан ашылып отырған Берел обаларындағы жасанды тоң қабатында сақталған жылқы денелері, шірімей жеткен ағаш бұйымдар, сондай-ақ бальзамдалған адам мәйітін зерттеу маңызды мәліметтер береді. Сақ мәдениеті ескерткіштерін тек зерттеу ғана емес, оларды сақтап қалу, қалпына келтіру мен консервациялау, музейлендіру шаралары қолға алынды. Б.з.б. 7 — 6 ғ-ларда қалыптасқан сақ өнерінің хайуанаттық нақышы дүниежүзілік адамзат өркениетінің тамаша жетістіктеріне жатады. Осындай атаумен белгілі болып отырған сақ қолданбалы өнерінің бұйымдары Қазақстанда, Сібір, Орталық Азия өлкелерінде, Еуропаның оңтүстігінде кеңінен тараған. Нақыштың негізгі құрамын жыртқыш аңдар мен басқадай жануарлар, сондай-ақ мифол. зооморфтық құбыжықтар түрінде жасалған бейнелер түзеді. Бұлар жекелеген бұйымдар немесе бұйымдар мен беттердегі бейнелер, аралас тұрған күрделі композициялар арқылы беріледі. Мазмұны бойынша мифологиялық, пішімі бойынша реалистік деп атауға болатын хайуанаттық нақышты қолдану бағыты бойынша декоративтік өнер болып табылады. Хайуанаттық нақыш дәстүрімен берілген қолдану тәсілдері көбіне металл қазандар мен құрбандық ыдыстарды, қанжарлар мен семсерлерді, қорамсақтар мен айбалталарды, ат әбзелдері мен айналарды, сондай-ақ тулар мен түрлі киімдерді әшекейлеуде пайдаланылған. Табиғат аясын ерекше құрметтеп, оны астарлы мағынада қабылдай білген сақтар арқар, таутеке, жолбарыс, қабан, бұғы, марал, түйе, жылқы, бұлан, бүркіт, сайғақ, қасқыр, қоян сияқты жануарлардың өздеріне етене таныс тұлғаларын тамаша шеберлікпен бейнелеген. Бізге жеткен бұйымдар, ең алдымен, қола, алтын сияқты металдардан, ішінара сүйек, мүйіз, темірден жасалған. Ағаш, тері, киізден жасалған аң бейнелері де бар.
Ғалымдар хайуанаттық нақыштың даму барысын үш кезеңге бөледі.
Тарих, археология ғылымдарында сақтардың хайуанаттық нақышының шығу тегіне байланысты екі түрлі пікір бар.
Сақ мәдениеті дәуірінен жеткен сәнді бұйымдардағы асқақ дүниетанымдық рухта берілген бейнелер мен әшекейлер Қазақстанның мемлекеттік рәміздерінде, бүгінгі өнерде, ел өмірінің басқа да салаларында қолданылады. Ғылымда С. м-нің мемл. қалыптасу деңгейінде тұрғандығы жайлы мәселе айқындалып келеді. Есік обасынан табылған тостағандағы жазу сақтардың әліпби қолданғандығынан хабардар етеді. Сақ мәдениетіне байланысты “Далалық өркениет” деген ғылыми ұғым тарих, археология салаларында кеңінен қалыптасты. 100px|thumb|rght|[[Сақалар көсемінің катафракт сауыт-сайманына бейнелі алтын қабырышақпен оқаланған тері сауыты, Есік обасы.]] Сақтардың мәдениеті мен өнері — Сақ заманында Қазақстан аумағындағы мал өсіретін тайпалардың мәдениеті мен өнері өзінің алдындағы уақытпен салыстырғанда дамудың біршама жоғары сатысына жетті. Темір металлургиясы, көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы материалдық және рухани мәдениет түрлерін түбірімен өзгертті.
Тұрғын үй және киімі
Еуразияның мал өсіретін тайпаларының өз негізінде біртұтас экономикалық базисі, экономикалық және мәдени байланыстары Оңтүстік Сібір, Алтай, Қазақстан аумағын, Еділ бойын, Солтүстік Қара теңіз өңірін мекендеген тайпалар мен халықтардың — әсіресе ерте кездегі сақтардың, сарматтардың, скифтердің және басқаларының көптеген ұқсастығы бар мәдениетін өмірге әкелді. Алайда осы тайпалардың мәдениеті мен өнерінде елеулі айырмашылықтар да бар, олар Қазақстанның түрлі аудандарын мекендеген сақтайпаларында әр түрлі болған.
Ғылымда сақтардың тұрмыс салты мен тұрғын жайы туралы деректер көп емес. Бәлкім, көшім-қонымы көп тұрмыс салтына лайықты тұрғын жайдың тігіліп-жығылатын үлгісі — киіз үй сол кезде-ақ шыққан болуы ықтимал. Аңызға айналған аргиппейлерді сипаттай келіп, Геродот былай деп жазды: «Олардың әрқайсысы ағаштың астында өмір сүреді. Қыста ағаш кез келген сәтте тығыз ақ киізбен жабылады, ал жазда жабусыз қалдырылады». Кешпелі тұрғын жайдың бұдан кейінгі эволюциясы барысында киіз үйдің құрылымы кемелдене түсті, бірақ оны жасаудың принципі б. з. б. I мыңжылдықтың өзінде-ақ белгілі болған еді.
Геродот пен Гиппократтың хабарлайтынындай, мал өсіретін тайпалардың кәші-қонды тұрғын үйлерімен бірге, көшпелілерде барынша кеңінен тараған төрт және алты доңғалақты арбаларға орнатылған киіз үйлер де болды; жартылай көшпелілер мен отырықшы малшылар оларды жыл маусымдарында пайдаланды. Қазақстан аумағының оңтүстік, шығыс және солтүстік аудандарында тұрақты тұрғын үйлер: оңтүстікте — шикі кірпіштен, солтүстікте және шығыста — боренелерден салынған үйлер болғаны мәлім.
Археологиялық деректер бойынша, қола дәуірінде даланы мекендеушілер күмбез тәрізді кима шатыры бар жертөле түріндегі тұрғын жайлар салды. Төбесі ағашпен деңгелете жабылған мұндай үйлер Қазақстанда, Орта Азияда және Ресейдің оңтүстігінде табылды. Бұғылы өңірінен (Орталық Қазақстан), Шағалалы өзенінің бойынан (Солтүстік Қазақстан) табылған соңғы андроновтық кезендегі жер үстіндегі тұрғын жайлар киіз үйдің одан да гөрі жақын ертедегі үлгісі болып табылады. Төбесі шатырланып және дөңгелете жабылған бұл ағаш кұрылыстар киіз үйге ғажап ұқсайды. Көшелі сәулет өнерінің бастамасы нақ осы киіз үй тәріздес тұрғын жай болған. Орманды аймақ көшпелілерінің киіз үй тәріздес кұрылыстарының бастапқы түрі тебесі шошақ күрке, ал далалық аймакта дөңгелете шатыр шығарылған жартылай жертөле болды.
Діни нанымдары мен ғұрыптары
Сақ тайпаларының діни түсініктері туралы мәселе аз зерттелген. Жерлеу материалдарына қарағанда, сақтарда ата-баба аруғына, отбасылық-рулық әулиелер мен желеп-жебеушілерге сиыну ғұрыптары болған. Бұл ғұрыптардың шығуы өлген тумаларының мәңгі жасайтынына, өлгендер өзінің рулық қауымының салттары, үйреншікті ғұрыптары мен ережелері бойынша өмір сүре беретін о дүние бар деген сенімге негізделген. Осыдан келіп өлген адаммен бірге оның беделі мен қауымдағы алатын орнына лайық мүліктің көмілуі, қауымның жеріндегі ру зиратында атқарылатын әрбір тайпаға немесе тайпалар тобына тән күрделі жерлеу ғұрпы шыққан. Малшыларда бұл ең алдымен қыстау маңы болды. Өлгендердің бәрі әдетте жылдың қай мезгілінде болса да, шалғай жерден болса да осы жерге жеткізілді.
Мұндай ғұрып кейін сүйегін ру зиратына кешіретін болып не уақытша жерлеуді немесе еліктің сақталуына көмектесетін қайсыбір амал қолдануды керек еткен.