cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ваймога
Ваймога (Воймыс, Ваймира) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лахома өзенінің сол жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вычегда өзенінің құйылысынан Вага өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Дуйсбург (футбол клубы)
«Дуйсбург» (нем. MSV Duisburg) — немістік футбол клубы, Дуйсбург қаласында орналасқан. Қазіргі кезде клуб Үшінші Бундеслигада өнер көрсетеді.
Тарихы
Клуб 1902 жылы Meidericher Spielverein атымен құрылып, Мейдериз қаласының атынан ойнаған, ол кейін 1905 жылы Дуйсбург аймағына қосылды. Сол жылы олар Sport Club Viktoria Meiderich клубын өзіне қосып алды. 1967 жылы команда өзінің атауын қазіргіге өзгертті.
Дереккөздер
Википедиядаға мақала
Белуга шыңы
Белуга шыңы - ақ қармен жамылған солтүстік шығыстағы Сібір және Алтайдың ең биік нүктесі. Бұл қардың, мұздың, ақырған қар көшкіндерінің, жарқыраған сарқырамаларының отаны. Ол Солтүстік Алтайдағы биіктігі 3,373м атақты екінші шың Бүркітауыл шыңымен көршілес орналасқан.
Санат:Қазақстан шыңдары
Ардянка
Ардянка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/318/750 орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Фирмину-Алвис
Фирмину-Алвис (Firmino Alves) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 913 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 159,397 км² шамасында. Халық тығыздығы — 30,8 адам/км².
Санат:Баия елді мекендері
Гросботен
Гросботен (Großbothen) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Лейпциг әкімшілік округіне бағынады. Лейпциг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3568 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 33,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 3 83 140. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Зенф.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 ауылдық округке бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Бесарық (Сырдария ауданы)
Бесарық — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы ауыл, Бесарық ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тереңөзек кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 56 км жерде, Жаңадария каналының жағалауында, шөлді белдемде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2137 адам (1131 ер адам және 1006 әйел адам) болса, 2009 жылы 2258 адамды (1155 ер адам және 1103 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1948 жылы ескі «Тораңғылсай» арнасы бойында қаланды. 1950 жылы шағын ұжымшарлар біріктіріліп Жамбыл атындағы ұжымшар болып аталды. 1973-1994 жылдары КСРО-ның 50 жылдығы атындағы кеңшардың орталығы болған. Кеңшар негізінде бірнеше өндірістік шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған.
Дереккөздер
Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы) елді мекендері
Июші момент
Июші момент. Кез келген т-т қимасындағы Мх июші момент сол қиманың ауырлық цен-тріне қатысты қиылған бөлікке түсірілген барлық сыртқы күштер моменттерінің алгебралық қосындысына тең болады :Мх = Т.т°х. Көлденең қиманың сол жағьша түсірілген сыртқы күштердің осы қиманың ауырлық центріне қарағанда қорытынды моменті сағат тілімен бағыттас болса, ол қимадағы июші момент оң таңбалы деп саналады. Кері жағдайда июші момент теріс таңбалы.
Санат:Физика Санат:Терминология
Бәсеңдеткіш
Бәсеңдеткіш 1. (Аттенюатор; attenuator) шығыс сигналы кіріс сигналымен функционалды байланысқан және алдындағы сигнал соңғысынан үнемі аз болатын құрылғы. 2. (Демпфер) жарық толқындарын талшық бойымен таралатын етіп ядроға жарықты қайта шағылдыру үшін ядро шекарасындағы сыну көрсеткішінің неғұрлым төмен болуын қамтамасыз ететін құрылғы.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Обергебра
Обергебра (Obergebra) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан ауыл. Нордхаузен ауданының құрамына енеді.
Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 891 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 62 042. Ауылдың басшысы — Франк Зальбах.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Берікқара (тау, Қарағанды облысы)
Берікқара – Сарыарқаның шығысындағы Қызылтас тауы сілемдерінің бірі; күміс, қорғасын, мыс өндірілген ежелгі кеніш орны.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында, Нұра, Тоқырау өзендерінің бастауында орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1093 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8-10 км-ге созылып жатыр, ені 5 км. Беткейлері көлбеу, сайлармен тілімденген. Таудан көптеген бұлақтар бастау алады.
Өсімдігі
Беткейлеріндегі қызыл қоңыр және ашық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, сұлыбас, қараған, тобылғы, тасжарған, т.б. өседі. Тауаралық аңғарлар мен сайларда көктерек, тал, түрлі бұталар, астық тұқымдас және түрлі шөпті шалғын кездеседі. Арқар, елік мекендейді.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Маяк (Од)
Коммунаның INSEE коды — 11212, пошта индексі — 11120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 455 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Жарты газ кен орны
Жарты газ кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Ақсу-Кендірлі баспалдағындағы газ кен орны. 1985-1988 жылдары іздестіру жумыстары жүргізілді. Кенорын 1988 жылы ашылып, барлау 1989 жылы аяқталған.
Географиялық орны
Маңғыстау облысында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығыста 185 км жерде орналасқан.
Жатыс сипаты, құрамы
Газ жатыны қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, газ-су жапсары -4011 м-лік белгіден өтеді. Газды бөлігінің ауданы 2,6 км2, биіктігі 19 м. Қабаттың жалпы қалыңдығы 9,6 м, тиімді газга қаныққан қалыңдығы 6,7 м. Газға қанығу коэффициенті 0,71. Бастапқы қойнауқаттық қысым 54,2 МПа, температура 149°С. 10 мм-лік штуцердегі газ шығымы 31 мың м3/тәу. Этан ұстаушы газдың абсолют тығыздығы 872 кг/м3, құрамындағы ауыр көмірсутектердің үлесі 13,4%, метаны 86,3%, азот 0,3%. Қойнауқат сулары хлоркальцийлі типті тұздықтардан құралған, Тығыздығы 1065 кг/м3, минералдылығы 91г/л. Суда аз мелшерде йод, бор, 186 мг/л-ге дейін бром бар. Жатынның режимі газ-суарынды. Кен орнында жұмыс 1990 жылы тоқтатылған.
Санат:Қазақстан газ кен орындары Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Жоғары білімнің екі жақты жүйесі
Жоғары білімнің екі жақты жүйесі - 1965-1991 жж. Ұлыбританияда білім жүйесі университеттермен, политехникумдармен қамтамасыз етілген кезде қызмет еткен жоғары білім жүйесі.
Гидродинамикалық теория
Гидродинамикалық теория— Арна процесінің гидродинамикалық бағытының кейбір авторлары Гидродинамикалық теория қүбылысын талдауда түптік тасындыларды ерекше категорияға бөліп корсетпейді. Бұл жағдайда ағынның жиынтық лайлылығы мен тереңдік эрозиясының көлемдерін бағалау және тасындылардың жинақталуы негізгі мәселелерді қалыптастырады. Тасындылар теңдестігіне және тасындылардың нақты өтімдері мен ағынның тасымалдау қабілеттілігі арасындағы ара қатынасқа, осы байланысқа тікелей немесе жанама түрде кіретін мөлшер үшін ең дәл керсеткіш алуға үлкен мән беріледі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Конденсат құбыры
Конденсат құбыры - тұрақты газ конденсатын өндіріп жатқан алқаптан газ өңдеу немесе мұнай химиясы комбинатына тасымалдайтын құбыр желісі.
Конденсатты бір фазалы (сұйық) күйде тасымалдау үшін конденсат құбырда ұсталатын қысым конденсат буының серпінділігінен 0,3-0,5 МПа шамасында жоғары болуы қажет.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Тап күресі
Тап күресі - таптар арасындағы мүдделер қайшылығынан туындайтын күресті білдіретін марксизм іліміндегі ұғым. Тап күресі маркстік әдебиеттерде таптық қоғамдағы өмірдің қозғаушы күші ретінде дәріптелініп, ол сөзсіз коммунизм орнатуға негіз қалайтын пролетариат диктатурасына жеткізеді делініп түсіндіріледі. Марксизм ілімі үстемдік еткен кеңестік қоғамтану ғылымы саласында ереуілдер, карулы көтерілістер, демонстрациялар, революциялар Тап күресінің көріністері ретінде негізделіп, капиталистік елдердегі Тап күресінің күшеюіне Қазан төңкерісінің жеңісі және дүниежүз. соц. жүйенің қалыптасуы ықпал етіп жатыр деп насихатталды. Кеңестік тарих ғылымында ұлттардың өткен тарихы Тап күресі ұғымымен тығыз байланыстырыла қарастырылып, қоғамдағы оң өзгерістер соның нәтижесі ретінде көрсетілді.
Ақпараттық қоғам қалыптастырудың критерийлері
Ақпараттық қоғам қалыптастырудың критерийлері - 1. Технологиялық басты фактор өндірістерде, мекемелерде, оқу жүйесі мен жалпы тұрмыста қолданылатын ақпараттық технология. . 2. Әлеуметтік: өмір сапасын өзгертетің ынталандырушы күш ретінде ақпаратты пайдалану.
3. Экономикалық: ақпарат экономика саласында қайнар көз, қызмет түрі, тауар ретінде басты фактор болады. 4. Саяси: саяси процестерге бастайтын ақпараттың еркіндігі. 5. Мәдени: бүкіл қоғам мен жеке тұлғаларды дамыту үшін жұмсалатын ақпараттың мәдени құндылығы.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Иманәлі (қыстау)
Иманәлі — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.
Тайсойған ауылынан шығысқа қарай 11 шақырым қашықтықта орналасқан.
Сабыржан Ғарапшаұлы Ғаббасов
Сабыржан Ғарапшаұлы Ғаббасов (1889, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласы — 19 маусым 1918, Аягөз ауданы) — қоғам қайраткері, журналист, ұлты татар.
Дереккөздер
Санат:1889 жылы туғандар Санат:Аягөзде туғандар Санат:19 маусымда қайтыс болғандар Санат:1918 жылы қайтыс болғандар Санат:Аягөз ауданында қайтыс болғандар Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Қазақстан журналистері Санат:Қазақстан татарлары
Бастың ауыруы
нобай|
Бас ауыру — әр түрлі себептерден болатын ауырсыну сезімі. Қан айналу жүйесінің қызметі бұзылғанда (гипертониялық аурулар, гипотония, бас сақинасы — мигрень) миға қан біркелкі келмейді де, бас сырқырап, солқылдап және тырысып ауырады. Басы ауырып отырған адамның мазасы кетеді, мойын бұлшық еттері құрысады. Маңдай, самай, төбе аймақтарынан ауру сезімі үшкіл нервтер, ал шүйдеден — кезбе, тіл-жұтқыншақ нервтері және мойын өрімдері арқылы беріледі. Бас ауыру белгісінің күші ми бөлігінің қызметтеріне, әр адамның табиғи жаратылысына, атап айтқанда, ауру сезімін қабылдау деңгейіне де байланысты болады. Бас ауыру жұқпалы аурулардан, көз, құлақ сырқаттарынан (мысалы, алысты көре алмау, отит, т.б.), уланудан, жүйке сырқаттарынан, ішкі секреция бездері қызметінің бұзылуынан, сондай-ақ, қан құрамындағы зат алмасу процестерін үдететін (адреналин, гистамин, т.б.) заттардың шамадан тыс көбейіп кетуінен де болады. Бас ауырудың көп кездесетін белгісінің бірі — бас айналу. Ол қалыпты жағдайда да, мысалы, әйелдердің жүкті кезінде, лифтімен тез көтерілгенде, биіктен төмен қарағанда, жылдам қозғалған нәрсені бақылағанда, т.б. байқалады. Бас ауырудың себебін дәл анықтау үшін лабораториялық әдістер пайдаланылады (мысалы, бас, мойын сүйектерін рентгенге түсіру; қанын, зәрін талдаудан өткізу). Ауру анықталмаған жағдайда, жұлын-ми жолын инемен тесіп, алынған сұйықты биохимиялық талдаудан өткізеді; қысқаша Биопсия.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Индуктивті датчик
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Қашық шеттегі ауысудың өшуі
Қашық шеттегі ауысудың өшуі (Переходное затухание на дальнем конце). Байланыс жолдарындағы сигналдың бір тізбектеп екінші тізбекке өткендегі қашық шетке (ток қабылданатын) келетін бөлігін қашық шеттегі ауысу деп, ток көзін шығаратын бірінші тізбектің басындағы сигнал деңгейі мен ток көзі қабылданатын шеттегі екінші тізбекке ауысқан сигнал деңгейінің айырымын қашық шеттегі ауысудың өшуі деп атайды. Деңгейлер анықталатын логарифмдік қатынастарға сәйкес непер (натуралдык логарифм) немесе децибеллмен (ондық логарифм) өлшенеді.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Брэнтвуд (Нью-Гэмпшир)
Брэнтвуд (Brentwood) — Нью-Гэмпшир штатының Роккингэм округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4486 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 44.0 км² шамасында. FIPS коды — 33-07220.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Шаннон Сити (Айова)
Шаннон Сити (Shannon City) — Айова штатының Юнион округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.4 км². FIPS коды — 19-71940.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 70 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Юнион округы (Айова)
Сыңар жол
Сыңар жол (Висячая строка; orphan) — келесі беттің бірінші жолына басылған абзацтың соңғы жолы немесе беттің соңғы жолына басылған жаңа абзацтың бірінші жолы. Келісім бойынша Wordта сыңар жолдарға тыйым салынған. Бұл мүмкіндікті іске қосу үшін Пішім-Абзац-Бетте орналасуы-Сыңар жолға тыйым салу (Формат-Абзац-Положения на странице-Запрет висячих строк) командаларын орындап, оның өрісіндегі қанатбелгіні алып тастау керек.
Вольшвиллер
Вольшвиллер (Wolschwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Жоғарғы Рейн департаментінде орналасқан. Альткирш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,14 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 68380, пошта индексі — 68480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 473 адамды құрады. Халық тығыздығы — 46,65 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Жеке кәсіпорын
Жеке кәсіпорын - кәсіпорынның тарихи тұрғыдағы барынша ежелгі пішімі. Жекеменшік құқығы негізінде әрекет ететін кәсіпорын. Жеке кәсіпорын азаматтың (отбасының) мүлкінен, алынған пайдаларынан, кредиттер мен басқа заңды көздерден құралады. Жеке кәсіпорын азаматтың (отбасының) мемлекеттік кәсіпорынды жекешелендіру барысында оны сатып алуы немесе жаңа шаруашылық, бірлігін кұру нәтижесінде құрылуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Норкино (Калегин ауылдық кеңесі)
Норкино — Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл, Калегин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 121  адамды құрады. Пошта индексі — 452872, ОКАТО коды — 80233815005.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
IC 2001
IC 2001 — Horologium шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 201-?5.
Сыртқы сілтемелер
IC 2001 Санат:Horologium (шоқжұлдыз)
Кемерші (қыстау)
Кемерші — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.
Сағыз ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым қашықтықта орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Жарылғыш заттар (қоспалар)
Жарылғыш заттар - белгілі жағдайларда жылу мен газ тәрізді заттарды бөле отырып, ғаламат жылдамдықпен және өздігінен түрленуге қабілетті химиялық қосылыстар, немесе заттардың әртүрлі қоспалары. Қопарылу өнімдерінің кинетикалық энергияға түрленген жылу энергиясы мен соққы толқынның энергиясы жарылғыш заттардың қолдану ауқымын анықтайды. Жарылғыш заттардың түрлену сипатына қарай атушы және бөлшектеуші Ж.з. болып ажыратылады, әуелгілері ану, кейінгілері дүмпу режимінде жарылады.
Санат:Терминология Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Айдар Тапашұлы Батырханов
Айдар Тапашұлы Батырханов 1951 жылы 10 тамызда Батыс Қазақстан облысы Жанғала ауданы Новая Казанка ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Батырханов Тапаш (1913-1973), кооперация жүйесінде жұмыс істеген. Анасы - Батырханова Зияда (1915- 2002), балалар үйінде тәрбиеші болып жұмыс істеген. Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының зоотехникалық факультетін (1973) ғалым-зоотехник мамандығы бойынша; Алматы жоғары партия мектебінің саясаттану факультетін (1988) саясаттанушы мамандығы бойынша; Маркетинг және басқару мәселелері жөніндегі менеджерлер мектебін (Варна қ., Болгария, 1990) бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
2003 - 2014 жж. - Батыс Қазақстан облысы Мәдениет басқармасының басшысының қызметін атқарды.
2014 жылдың 1 тамызынан бастап Батыс Қазақстан облыстық тарихи өлкетану мұражайының директоры.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмөт грамотасымен (1981) марапатталған.
Әскери атағы - запастағы капитан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - А. Байтұрсынов. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу». Хоббиі - спорт, музыка.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи-мәдени, көркем әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Батырханова Дариға Болатайқызы (1951 ж. т.), зейнеткер. Қыздары - Батырханова Гүлістан Айдарқызы, Батырханова Армангүл Айдарқызы; ұлы - Батырханов Айбек Айдарұлы. Немерелері - Айсұлтан, Аймұхамед.
NGC 1683
NGC 1683 — Орион шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1850 жылы Уильям Парсонс (лорд Росс) астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1683 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 16209, NPM1G -03.0218.
Андовэр (Миннесота)
Андовэр (Andover) — Миннесота штатының Anoka округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 30598 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90.6 км² шамасында. FIPS коды — 27-01486.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Зайда Елғодинова
Елғодинова Зайда (23. 11.1947 жылы туған, Көксу ауданы, Мұқыры ауылы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1990). 1965 ж. Мұқыры орта мектебін, 1979 ж. ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді. Еңбек жолын К. Маркс ұжымшарының халық театрында бастаған. Кейін Киров ауданы "Еңбек туы" газетінде (1971-76), Талдықорған облыс "Октябрь туы" ("Жерұйық") газетінде (1976-80) және т.б. республика газет-журнал редакцияларыңда жұмыс істеген. "Қырдың қызыл реңі" (1984), "Қандай сұлу таң еді" (1986), "Сәуір шуағы" (1989), "Мұнар мен гүл" (1994) елеңдер жинағы жарық көрді. 1993 ж. ұлы Абайдың 150 жылдығына арналын өткізілген республикалық ақындар мүшелері арасында жүлделі орынды жеңіп алды.
Дереккөздер
Санат:1947 жылы туғандар
Кіші Тава
Кіші Тава — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Қорған облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Тава өзенінің сол жағалауынан 164 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Джек Глисон
Джек Глисон (Jack Gleeson) — Ирландиялық актер, көпшілікке Тақтар ойыны телесериалындағы Джоффри Баратеон рөлімен танымал.
Дереккөздер
Санат:Ирландия актерлері Санат:20 мамырда туғандар Санат:1992 жылы туғандар
Сен-Жермен-сюр-Морен
Сен-Жермен-сюр-Морен (Saint-Germain-sur-Morin) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Мо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,81 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77413, пошта индексі — 77860.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3511 адамды құрады. Халық тығыздығы — 729,94 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Орнықтылық шарты
Орнықтылық шарты. Сығылған сырықта кернеулер кризистік мәндерден аз болады: мұндағы N - сырыққа түсетін күш, F_{cr} - кризистік күш (сила критическая), A_{brutto} -қиманың брутто ауданы (площадь брутто).
Дереккөздер
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Жарықтың корпускулалық-толқындық табиғатының біртұтастығы
Жарық деген не? Бұл сұраққа ғалымдар көне аманнан жауап іздеп келді. XIX ғасырға дейін жарық тез қозғалатын бөлшектер — корпускулалар ағыны ретінде қарастырылып келді. Бұл көзқарасты И. Ньютон да ұстанды. Бірақ, XIX ғасырда жарықтың толқындық қасиеттері айқын білінетін оның интерференциясы, дифракциясы және т.б. құбылыстар ашылды. Юнг пен Френель жұмыстарының нәтижесі екі бәсекелес корпускулалық және толқындық теорияның біреуі, яғни толқындық теорияның жеңіп шығуына әкелді. Бұдан соң Максвелл еңбектерінің қорытындысы жарықтың электромагниттік толқын екенін түпкілікті дәлелдеп берді.
Бірақ XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында ашылған құбылыстар (оларды біз осы тарауда қарастырып өттік) жарықтың фотондар ағыны ретінде таралатынын көрсетті. Сонымен, жарық деген не? Толқын ба әлде бөлшек пе деген сұрақ қайта туындады. Физик ғалымдар бірте-бірте сұрақты бұлай қоюдың өзі дұрыс емес екенін түсінді.
Жарықта әрі үздіксіз электромагниттік толкындардың, әрі дискретті фотондардың бөлшектік қасиеттері бар. Абсолют қара дененің сәулеленуін және жарық қысымының флуктуацияларын зерттей отырып, жарық қасиеттерінің екіжақтылығын алғаш түсінген Эйнштейн болды. Ол осы айтылған ауытқуларды есептейтін формуланы қорытып шығарды. Бұл формула екі қосылғыштан тұрады, бірінші қосылғыш — "кванттық мүше" жарықты фотондардың ағыны ретінде сипаттаса, екінші қосылғыш — "толкындық мүше" таралатын электромагниттік толқындағы флуктуацияларды сипаттайды. Жиілік жоғары болса, "кванттық мүшенің", төменгі жиіліктерде "толқындық мүшенің" үлесі басым болады. Белгілі оптикалық құбылыстардың заңдылықтарын зерделей отырып, толқын ұзындығы азайған сайын (немесе, жиілік артқан сайын) жарықтың кванттық қасиеттері айқын біліне бастайтынына (және керісінше) көз жеткізуге болады.
Егер жарықтың таралу процесіне статистикалық тәсіл тұрғысынан қарасақ, оның толқынды қорпускулалық екіжақтылық қасиеттері түсінікті бола бастайды. Кванттық көзқарас бойынша жарық — энергия мен импульс және массаға ие фотондардың ағыны. Жарық қандай да бір оптикалық жүйе арқылы (мысалы, дифракциялық тордан) өткенде, фотондар онымен әсерлесіп, кеңістікте қайта орын алмастырып, орналасады. Соның нәтижесінде, мысалы, дифракциялың көрініс бақыланады. Экранның берілген нүктесінің Е жарықталынуы уақыт бірлігінде осы нүктеге түскен барлық фотондар энергияларының қосындысына, олай болса n0 фотондар санына пропорционал. Сонымен, Е және n0 шамалары экранның берілген нүктесіне фотондардың түсу ықтималдылығына пропорционал. Толқындық көзқарас бойынша J жарықталыну интенсивтікке, ал оның өзі амплитуданың квадратына пропорционал, яғни Е ~ А2. Осы екі көзқарасты салыстыра отырып, мынадай қорытындыға келеміз: кеңістіктің қандай да бір нүктесіндегі жарық толқыны амплитудасының квадраты осы нүктеге фотондардың келіп түсу ықтималдылығын анықтайды.
Сонымен, жарықтың корпускулалық және толқындық қасиеттері бірін-бірі жоққа шығармайды, керісінше олар бір-бірін толықтырады. Сәулеленудің корпускулалық касиеттері оның энергиясы, импульсі және массасы үзікті бөлшектер — фотондарда жинақталуымен байланысты болса, толқындық қасиеттері осы фотондардың кеңістікте орналасуының статистикалық заңдылықтарымен байланысты. Тәжірибелер толқындық қасиет тек фотондардың ағынына ғана емес, жеке фотонға да тән екенін көрсетті. Фотон дифракциялық тордан өткен соң экранның қай нүктесіне келіп түсетінін дәл анықтап айту мүмкін емес, тек әр фотонның экранның қандай да бір нүктесіне түсу ықтималдығын ғана есептеуге болады. Осы тақырыпта айтылғандардан фотондар Ньютонның корпускулаларынан мүлде өзгеше бөлшектер екенін көреміз. Ньютон корпускулалары кәдімгі классикалық бөлшектердің қасиетіне ие болса, фотондар әрі бөлшек, әрі толқындық қасиетке ие.
Дереккөздер
Санат:Физика
Тараншы сұлтандығы
Тараншы сұлтандығы-Қытайдың Іле аймағындағы ұйғырлардың жергілікті билігі (1866-71). Қытайдағы мұсылмандар көтерілісінің нәтижесінде құрылған. Кезінде 1678 жылы жоңғарлар, кейін 18-ғасырдың аяғында Цин империясы Қашқариядан Ілеге жер аударылып, егін еккен ұйғырлар «тараншылар» (моңғол тілінде «егін егушілер» деген сөз) деп аталған. Орт. - Құлжа қаласы болды. Тараншы сұлтандығының сұлтаны Әбіл Оғұлы билікті қолына алғанымен Іледегі қытайлар мен дүнгендердің қарсылығына тап болды. Сондықтан ол қазақтармен одақтасып, олардың Іленің шығыс аудандарына қоныс аударуына жағдай жасауға тырысты. Жетісуда Ресейге қарсы қарулы көтеріліске шығып, жеңілген соң мыңнан аса отбасын алып Ілеге өткен Тазабекті патша өкіметінің ұстап бер деген талабын орындаудан бас тартты. Ол Цин үстемдігіне ғана емес, орыстар мен ағылшындардың да аймақтағы әрекеттеріне шектеу қойып, кедергі жасады. Қазақстанмен шектес жердегі Тараншы сұлтандығының бұл саясаты және Жетісу қазақтарының көрші елге қоныс аудара бастауы Ресейді қатты алаңдатты. Патшалық Ресей үкіметі шекаралық аймақтарының қауіпсіздігі үшін деген желеумен 1871 жылы Тараншы сұлтандығын басып алып, оны жойып, Ілеге 1881 жылғы Санкт-Петербург шартына дейін отарлық саясатын жүргізді.
Дереккөздер
Санат:Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы Санат:Тарихи мемлекеттер
4 тамыз
Тамыздың 4 — Григориан күнтізбесінде жылдың 216-шы күні (кібісе жылдарда 217-ші). Жылдың аяғына 149 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:4 тамыз
Нешперейра (Лозада)
Нешперейра (Лозада) (Nespereira (Lousada)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Лозада муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 793 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,62 км² шамасында. Халық тығыздығы — 684,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Бәсеңдетуші орама
Бәсеңдетуші орама (Демпфирующая обмотка) — электр өлшеуіш аспаптарында болатын, өлшенетін сигналдың әсерінен тепе-теңдіктен шығарылган аспаптың нұсқама тілі бар қозғалмалы бөлігінің тербелісінің өшуін тездетуге арналған қысқа тұйықталған орама. Магнит өрісіндегі ораманың тербелісі кезінде ток индукцияланады. Сөйтіп ток өрісі аспаптың негізгі өрісімен өзара әрекетке түсіп, тербелісті бәсендетеді. Бәсеңдетуші орама электромеханикалық амперметрлер мен вольтметрлерде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Ақпараттық қоғам қалыптастырудың өзекті мәселелелері
Ақпараттық қоғам қалыптастырудың өзекті мәселелелері - ақпараттық қоғамның дамуы - жаһандану үдерісіндегі әлемдік бәсекеге қабілеттіліктің, даму индексінің өзегі болып табылады. . Сондықтан да, Қазақстан осы саланы дамытып, ақпараттық-инновациялық технологияларды игеруге, телекоммуникациялық әлеуетті арттыруға барынша күш салып келеді. Дегенмен, ақпараттық қоғам туралы Қазақстан қоғамында түсінік әрқилы.
Ол туралы тың енбектер де жоқтың қасы. Автордың бұл шығармасы дүниежүзіндегі ақпараттық қоғамды зерделеуге, оның Қазақстандағы дәл бүгінгі жай-күйіне және мәселелеріне арналған.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жер астындағы суды өндірістік мұқтаждар үшін пайдалану
right|thumb| alt=A.|180 px|[["2000 жылғы жер асты суының қолданылуы"]]
Жер астындағы суды өндірістік мұқтаждар үшін пайдалану— ауыз су немесе шипалы су категорияларына жатқызылмаған жер асты суы — техникалық сумен жабдықтау, олардың құрамындагы химиялық элементтерді айырып алу, жылу энергиясын алу жөне басқа да өндірістік мұқтаждар үшін арнайы су пайдалану жағдайында пайдалану.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
NGC 6151
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 29 маусымда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6151 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Apus (шоқжұлдыз)
Үлкен Еган
Үлкен Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пасол тармағының сол жағалауынан 86 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Аремзянка
Аремзянка — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/576 орналасқан. Өзен ұзындығы 98 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Глазунов (Уй тармағы)
Глазунов — Ресейдегі өзен. Челябинск облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің оң жағалауынан 381 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені бастауынан Увелька өзенін қоспағанда, Уй өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Челябі облысы өзендері Санат:Орынбор облысы өзендері Санат:Қорған облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері
Қаржы есеп-қисабы
Қаржы есеп-қисабы – кәсіпорынның, ұйымның қаржы жағдайы, оның өзгерістері туралы арнаулы қарастырылған ережелер бойынша есептеме нысандары түріндегі ақпарат, яғни олардың бухгалтерлік теңгерімді, қаржы-шаруашылық қызметтің нәтижелері туралы, ақшалай қаражаттың қозғалысы туралы есепті, оған түсініктеме жазбаны және басқа қосымша ақпаратты, кестелерді, диаграммаларды қамтитын есептемесі. Шоғырландырылған есептеме (серіктестіктің есептемесі) және жекелеген есептеме (серіктестіктің әрбір мүшесінің есептемесі) түрлеріне бөлінеді. Сыртқы пайдаланушылар (инвесторлар, әріптестер, мемлекеттік органдар, т.б.) үшін құрамы, құрылымы және мазмұны халықар. стандарттардың талаптарын ескере отырып әзірленген нормалармен (ережелермен) айқындалады. Қаржы есеп-қисабы толық болуға тиіс, яғни онда ұйым қаржысының белгілі бір күнгі және келешектегі жай-күйі туралы бүкіл елеулі ақпарат, жұмысының оң нәтижелері де, теріс нәтижелері де мүліктің, капиталдың, міндеттемелердің нақты жай-күйі де көрсетілуге тиіс. Қаржы есеп-қисабының растығы міндетті түрде тексерілуге тиіс ұйымдардың есеп-қисабы нысандарының құрамында аудиторлық қорытындылардың болуымен қуатталады. Ол міндетті түрде статистика органдарына беріледі, мұның өзі оны сыртқы пайдаланушылар үшін ашық етеді. Сыртқы пайдаланушыларға арналған Қаржы есеп-қисабы базалық үш нысаннан тұрады, олар: бухгалтерлік (қаржылық) теңгерім нысаны, пайда мен залал туралы есептеме нысаны, ақшалай қаражаттың қозғалысы туралы есептеме. Ішкі пайдаланушыларға (ұйымның басшыларына) арналған Қаржы есеп-қисабы қызметтің салалық ерекшеліктері мен ұйымның есеп саясатында көзделген нысандарда болады. Инвестиц. ин-ттардың, акционерлік қо-ғамдардың, бюджеттен тыс сақтандыру ұйымдары мен басқа да кейбір ұйымдардың қаржы есеп-қисабында есеп-қисаптың арнаулы заңнамамен айқындалатын арнаулы нысандары мен қосымша көрсеткіштері болады.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Қиыр Солтүстік
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Map_of_the_Russian_Extreme_North.svg/300px-Map_of_the_Russian_Extreme_North.svg.png|нобай|300x300 нүкте| {{legend|#2f6c81|Қиыр Солтүстік}} {{legend|#96cad9|Қиыр солтүстікке теңестірілген аумақтар}} Қиыр Солтүстік немесе Алыс Солтүстік (Крайний Север, Дальний Север) — Ресейдің үлкен бөлігі, негізінен Солтүстік поляр шеңберінің солтүстігінде орналасқан және орасан зор минералды және табиғи ресурстарымен мақтана алады. Оның жалпы ауданы шамамен 5,500,000км² Ресейдің жалпы аумағының шамамен үштен бірін құрайды. Ресми түрде қиыр солтүстік аймақтарға бүкіл Чукотка автономиялық округі, Камчатка өлкесі, Магадан облысы, Мурманск облысы және Саха, сондай-ақ Архангельск облысының, Иркутск облысының, Хабаровск өлкесінің, Коми Республикасының, Красноярск өлкесінің кейбір бөліктері мен қалалары, Карелия Республикасы, Сахалин облысы, Тува, Түмен облысы, сондай-ақ Солтүстік Мұзды мұхиттың барлық аралдары, оның теңіздері, Беринг теңізі, Охот теңізі кіреді.
Ауданның қатал табиғи жағдайына байланысты онда жұмыс істейтін адамдарға Ресей үкіметінен дәстүрлі түрде басқа аймақтардың жұмысшыларына қарағанда жоғары жалақы алуға құқылы болды. Климат пен қоршаған ортаның нәтижесінде бұл аймақтың байырғы тұрғындары белгілі бір генетикалық айырмашылықтарды дамытты, бұл олардың мәдениеттері сияқты аймақтың қоршаған ортасымен жақсы күресуге мүмкіндік береді. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/120_%D0%9D%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5_%D0%B2_%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D1%80%D0%B0.jpg/220px-120_%D0%9D%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5_%D0%B2_%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D1%80%D0%B0.jpg|нобай|Якутия
Ең ірі қалалар
Архангельск (халқы 349 742), Якутск (322 987), Мурманск (287 847), Северодвинск (181 990), Норильск (181 830), Петропавл-Камчатский (181 216), Новый Уренгой (118 033), Ноябрск (110 620), және Магадан 92 052) - Ресейдің Қиыр Солтүстік аймағындағы ең ірі қалалар. Үлкенірек және оңтүстік Сургут (380 632) Қиыр Солтүстікке «теңестірілген» қалалар мен аумақтар арасындағы ең үлкені болып табылады.
Құқықтық мәртебе
Қиыр Солтүстік өзінің өте қатал климатымен танымал. Дәстүрлі кәсіппен айналысатын жергілікті халықтардан және еңбекпен түзеу лагерлерінің (мысалы, Кеңес Одағының ГУЛАГ) басқа онда жұмыс істейтін адамдар «Солтүстік бонус » (северные надбавки) деп аталатын қосымша ақы алады. Қосымша жеңілдіктерге қосымша еңбек демалысы, мүгедектік бойынша қосымша жәрдемақылар, қосымша зейнеткерлікке шығу жәрдемақылары (зейнеткерлік жастың төмендігі) және ауыр еңбек жағдайлары үшін өтемақы ретінде тұрғын үй төлемдері жатады. Мұндай өтемақы Кеңес Одағы кезінде басталып, Ресей Федерациясында сақталып келеді.
2007 жылдың қаңтарында Мемлекеттік Думаның Солтүстік және Қиыр Шығыс мәселелері жөніндегі комитеті Қиыр Солтүстіктегі аймақтарды анықтайтын, жұмысшыларға өтемақы көлемін анықтайтын заң жобасын мақұлдады. Аймақтар жалпы климатқа негізделіп құрылды, ал қатал аймақтар жұмсақ аймақтарға қарағанда көбірек өтемақы алады.
Байғожа
Байғожа — Қостанай облысы Меңдіқара ауданы, Қарақоға ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Боровской ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 67 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 212 адам (112 ер адам және 100 әйел адам) болса, 2009 жылы 151 адамды (72 ер адам, 79 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Меңдіқара ауданы елді мекендері
Кассина-Вальсассина
Кассина-Вальсассина (Cassina Valsassina) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 457 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 229 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 2 км² шамасында. Пошта индексі — 22040.
Ла-плата шығанағы
Ла-Плата шығанағы, (исп.Rіo de la Plata — күміс өзен) — Атлант мұхитында, Оңтүстік Американың оңтүстік-шығысында. Ла-Плата шығанағы — Парана және Уругвай өзендерінің эстуарийі саналады. Ұзындығы 320 км, ені 220 км, тереңдігі 10 — 20 м. Судың толысуы жарты тәулік (1 м-ге дейін) уақытқа созылады. Парана және Парагвай өзендерін бойлай құрлыққа сұғына енген ауқымды Ла-Плата ойпаты орналасқан. Оның ұзындығы 2300 км, ені 900 км. Ірі қалалары мен порттары — Буэнос-Айрес, Ла-Плата (Аргентина) және Монтевидео (Уругвай).
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шығанақтар Санат:Атлант мұхиты шығанақтары
Душан Йованчич
Душан Йованчич (серб. Душан Јованчић / Dušan Jovančić; 19 қазан 1990, Белград, Югославия) — сербиялық футболшы, "Астана" клубының жартылай қорғаушысы.
Командалық
Тобыл
Сілтемелер
Санат:Сербия футболшылары
Санат:Войводина ФК ойыншылары Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары Санат:Ризеспор ФК ойыншылары Санат:Тобыл ФК ойыншылары Санат:Земун ФК ойыншылары Санат:Астана ФК ойыншылары
Адам анатомиясы
thumb|right Адам анатомиясы (латынша anatome – кесу, бөлшектеу деген ұғымды білдіреді) – адам денесінің құрылысын, пішінін, қимылдарын, мүшелердің өзара қарым-қатынасын зерттейтін жаратылыстану ғылымының бір саласы.
Адам анатомиясының негізін салушы – ежелгі рим дәрігері Гален, одан кейін шығыс ғалымдары: ар-Рази, ибн-Рушд, Әбу Әли ибн Сина адам анатомиясына елеулі жаңалықтар қосты. Қазақ даласында адам анатомиясы мәселелері Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының (15 ғасыр), Халел Досмұхамбетұлы (20 ғасыр) еңбектерінде баяндалды.
Бүкіл тірі организмдер сияқты адам денесі жасушалардан тұрады. жасушалар жасушааралық затпен қосылып тін (ұлпа) құрайды.
Тін қосылып органдарды құрайды. Жалпы құрылысы мен дамуы біртектес және ортақ қызмет атқаратын органдар – органдар жүйесіне біріктіріледі. Шығу тегі мен құрылыстары ұқсамайтын, бірақ ортақ қызмет атқаратын ағзалар – ағзалар аппараттары деген топқа бөлінеді. Ағзалар жүйесі мен аппараттары адам ағзасын құрайды.
Екзарх-Йосиф (Русе облысы)
Екзарх-Йосиф (Екзарх Йосиф) — Болгариядағы ауыл. Русе облысына қарасты Борово қауымының құрамына кіреді.
Адам анатомиясы
Ағзалар бірнеше жүйеге бөлінеді:
Екзарх-Йосиф (Русе облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 574 адамды құрайды.
Адам анатомиясы
Осылардың бәрі бірігіп, адамның қоршаған ортамен арақатынасын жүзеге асырады.
Адам денесі бас, мойын, бағана, қол және аяқ бөліктерінен тұрады. Адам қаңқасына бағана қаңқасы (омыртқа бағанасы және кеуде клеткасын құрайтын сүйектер), бас сүйек және қол-аяқ қаңқалары жатады. Бас сүйек: ми сауыт пен бет сүйектеріне бөлінеді. Ми сауытының ішінде ми, есту және тепе-теңдікті сақтау, көру ағзалары орналасқан. Омыртқа бағанасы: мойын (7 омыртқа), кеуде (12), бел (5), сегізкөз (5) және құймышақ (3 – 5) бөліктерінен тұрады. Омыртқа бағанасының кеуделік бөлігіне 12 жұп қабырғалар бекиді. Олар алдыңғы жағында төс сүйекпен қосылып кеудені құрайды. Кеуде қуысында өкпе, жүрек, кеңірдек, өңеш, тамырлар мен жүйке талшықтары орналасқан. Омыртқа бағанасының бел бөлігі іш бұлшықеттерімен бірге іш қуысын түзеді. Yстіңгі жағында іш қуысы кеуде қуысынан көк ет арқылы бөлінеді. Іш қуысында бауыр, асқазан, талақ, ішек, ұйқы безі, бүйректер, тамырлар, жүйке талшықтары орналасқан. Іш қуысы төменгі жағында жамбас астауы қуысына жалғасады. Бұл қуыста несеп қуығы, тік ішек және жыныс ағзалары жатады. Қол қаңқаларын жауырын, бұғана, тоқпан жілік, шынтақ жілік, кәрі жілік, қол басы сүйектері құрайды. Аяқ қаңқасына жамбас сүйектері, ортан жілік, асықты жілік (кіші жілік) және аяқ басы сүйектері жатады. Сүйектер өзара буындар, шеміршектер арқылы жалғасады. Оларды бұлшықеттер жауып жатады. Адам анатомиясы зерттеу ерекшеліктеріне байланысты бірнеше салаларға бөлінеді: жүйелік немесе қалыпты анатомия – адам денесінің құрылысын ағзалар жүйелері бойынша баяндайды; патологиялық анатомия – ауруға шалдыққан ағзаларды зерттейді; топографиялық анатомия – денедегі ағзалардың, тамырлардың, жүйке талшықтарының өзара орналасуын, арақатынасын талдайды; пластикалық анатомия – адам денесінің сыртқы пішіні мен құрылысы туралы ілім; салыстырмалы анатомия – дамудың әртүрлі сатысында орналасқан тіршілік иелерінің дене құрылысын салыстыра зерттейді.
Дереккөздер
Санат:Адам Санат:Адам анатомиясы
Екзарх-Йосиф (Русе облысы)
Пошта индексі — 7171. Телефон коды — 08143. ЕКАТТЕ коды — 27173.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Русе облысының елді мекендері
Низам әл-Мүлік
Низам әл-Мүлік, Әбу Әли әл-Хасан ибн Әли ибн Исхак ат-Туси (Қазан, 1017/18, Хорасан, Тус қаласы – 14.10.1092, Нехавенд маңы) – орта ғасырдағы саяси қайраткер, ғалым. Салжұқ мемлекетінде 1063 жылдан Алп Арсланның, 1072 жылдан Мәлік шахтың уәзірі болған. Бір орталыққа бағындырылған күшті өкіметті жақтаған Низам әл-Мүлік “елде тәртіп орнатушы” атанды. Низам әл-Мүлік Бағдадта діни-заң мектебін ашты. Ол өз көзқарасын “Сиясет-наме” (басқа атауы “Сират ал-мулук”) атты 51 тараудан тұратын еңбегінде баяндаған. Мұнда 11 ғасырдағы Орталық Азия тарихына қатысты маңызды мәліметтер кездеседі. Шығарма парсы, француз, орыс, неміс, ағылшын тілдеріне аударылып, бірнеше рет жарық көрген.
Дереккөздер
Санат:1018 жылы туғандар Санат:1092 жылы қайтыс болғандар Санат:Иран ғалымдары
Күн активтілігі
thumb
Күн активтілігі (Солнечная активность) — Күнде болатын циклді және циклді емес физикалық құбылыстардың жиынтығы. Негізінен күннің магниттік өрісі мен плазманың өзара әрекетінен болады. Күн активтілігі ең көп жылдары аса зор электрмагниттер болып табылатын күн дақтарының саны көбейеді. Дақтардың айналасында күшті жарылыс (жарқыл) болады. Күн активтілігі ең аз жылдары дақтар саны мен жарылыстар азаяды. Жарқыл кезінде Күн зарядталған бөлшектер мен көп мөлшерде энергия шығарады, олар жерге жеткенде электрмагниттік дауыл, үйектік сәуле және т.б. құбылыстар болады. Күн активтілігінің өзгеруі климатқа және көптеген биосфералық процестерге, соның ішінде жануарлар санының өзгеруіне, адам денсаулығына және т.б. әсер етеді деген болжам бар. Жер сілкінуін, жанартаудың атқылауын да және т.б. құбылыстарды күн активтілігіне байланыстырады. Күн активтілігі биосфераға бір мезгілде тікелей және жанама әсер етеді. Бұдан құбылыстардың кезектесу дәлдігі бұзылады, буферлік эффектілерді тірі заттектердің екінші реттік реакцияларын және т.б. құбылыстарды ескеру кажеттігі туындайды.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Бридж Уатэ (Нью-Гэмпшир)
Бридж Уатэ (Bridgewater) — Нью-Гэмпшир штатының Графтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1083 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 55.6 км² шамасында. FIPS коды — 33-07540.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Азат омыртқа
Азат омыртқа (жетім омыртқа) - мойын омыртқа мен сабақты омыртқаның арасындағы омыртқа. Омыртқа желісі қасапшылардың айтуынша, былайша бөлінді: бастан темен біріншісі ауыз омыртқа (біреу), екіншісі - бауыздау омыртқа (біреу), ары қарай мойын омыртқа (бесеу). Кейде ауыз омыртқа және мойын омыртқаны «алты мойын кесер бас» деп те атайды.
Тегінде, арқаны бір-бірлеп буындап шығару - машақаты көп әрекет. Омыртқалар желісінде не мойын омыртқа тобына, не сабақты омыртқалар тобына жатпайтын болғандыктан, мойыннан кейінгі арқа басталар тұстағысын «азат» немесе «жетім» омыртқа деп атайды. Оны буын жігінен ажырату біраз күшті қажет етеді. Қасапшы арқаны бір-бірлеп үлкен күш жұмсап шығарып, сол еңбегінің арқасында азат омыртқаға (азап арқаға) ие болады. Қасапшы бұл сыбағаны қолкесер үздігі кәдесі ретінде алады. Ыспар қасапшы сараң қожайынның мардымды қолкесер немесе қолүздік бермейтінін сезсе, өзіне бұйыратын азап арқаның етін әдейі молайтып алады. Ол үшін соңғы мойынмен алғашқы арқаның қосындысын үзбей, жалпақ мойын етпен арқаның қалың майлы етін бірақ қосып, тұтас күйінде шығарып алады. Дәстүрлі қазақ қоғамында мал сою мәдениетіне ерекше көңіл бөлінеді. Қасапшы малды жіліктегенде, мүшелегенде әр сүйектің өздігіне тән еттерін бір-біріне ауыстырып алмай ептілік танытуы қажет.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Индуктивті өлшеуіш
Индуктивті өлшеуіш (индуктивный измеритель) - параметрлері жинақталған контурдың, трансформаторлар пен дроссельдердің және индуктивтік катушкалар оралымдарының индуктивтілігін өлшеуге арналған аспап. Индуктивті өлшеуіш жұмыс істеу принципі өлшеу әдісіне байланысты. "Вольтметр — амперметр" әдісі болады. Ол әдіспен мәні үлкен индуктивтілікті өлшейді (0,14 ... 1000 Г 50Гц жиілікте.
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Катодтық люминесценция
Дереккөздер:
Санат:Физика
Ақпарттық қоғамның құрылуы
Ақпарттық қоғамның құрылуы - кейбір жекелеген елдерде саяси, әлеуметтік- экономикалық, мәдени әрі ақпараттық кеңістіктегі қалыптасқан жағдайларға да байланысты. . Олардың негізгілері мыналар: ақпараттық байлықтар; ақпараттық және телекоммуникациялық инфрақұрылымдар; көпшілік коммуникация жүйесі; ақпараттық технология, өнім және қызмет көрсету нарығы; әлемдік ақпараттық жүйелермен ілесе жүрушілік; ақпараттық кұқықтық.
Дереккөздер
Санат: журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Берікқара (тау, Абай облысы)
Берікқара  – Тарбағатай жотасының солтүстік-батыс сілеміндегі тау.
Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы жерінде.
Геологиялық құрылымы, жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 35-40 км-ге созылып жатыр, ені 10-25 км. Абсолюттік биіктігі 923 м. Батыс бөлігі силур жыныстарынан, шығыс бөлігі девон және ордовик кезеңі жыныстарынан түзілген. Беткейлері өзен аңғарларымен тілімделген.
Өсімдігі
Қызылқоңыр топырағында жусан, бетеге, селеу, қайың, тал өседі, аңғары шалғынды.
Дереккөздер
Санат:Аягөз ауданы таулары
Азатбас
Азатбас (Азат кереге)- киіз үй керегесінің уық байланбай, бос қалдырылған басы. Егер киіз үйдің керегелерінің қанатын бір-біріне киігізіп құраған кезде, олардың көктерінің биіктігі бір-бірімен сәйкес келмеудің және кереге қанаттарының орны алмасып кету салдарынан керегенің қоспаларының жоғары жағы қиыспай, қазақы ортадағы арханкалық атау бойынша «елікауызданып», сирек болса да азатбас пайда болады. Басқаша атауы - азат кереге.
Дереккөздер
Санат:Киіз үй
Гросдубрау
Гросдубрау (Großdubrau) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Дрезден әкімшілік округіне бағынады. Баутцен ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4417 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 54,22 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 14 2 72 130. Муниципалитеттің басшысы — Зигфрид Шустер.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 20 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония елді мекендері
Валасарь
Валасарь — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Томаша өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.