cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бұлдырақ тұқымдасы
thumb| Бұлдырақ тұқымдасы (Теtrаоnіdае) солтүстік және қоңыржай аймақтарда кездеседі. Қары көп және суық жерлерде мекендеулеріне байланысты, олар көпшілігінде ағаштарда тіршілік етеді. Қысты күні қатып тұрған бұтақтардан мықтап ұстайтын саусақтарында мүйізді қатты тісшелері болады. Балақтары азды-көпті қауырсынды. Тепкілері жоқ. Танауы қауырсындармен жабылған. Тундрада, тайгада және Сібірдің ағашты даласында ақ кекілік (Lаgорus Іаdорus) деген түрі тіршілік етеді. Оның үлкендігі көгершіндей (салмағы 500—850 г), жазда қоңыр-қызғылт, ал қыста ақ түсті болады. Олар мүкті батбақтарда, қалың бұталарда мекендейді. Жемістермен, дәндермен, насекомдармен, ал қыста тек қана тал және қайыңның бүрлерімен қоректенеді. Қатты қоректерін ұсақтау үшін майда тастарды жұтады. Ұяларын жерге салады. Ұяларында 6-16 жұмыртқа болады. Инкубация мерзімі 23 күнге созылады. Кәсіптік құс. Арктикалық тундрада — тундра кекілігі (Lаgорus tutus) деген түрі  кездеседі. Бұлдырық (Lururus tеtriх) үй тауығының үлкендігіндей болады. Еркегі қара түсті, ұрғашысы қоңыр-қызғылт болады. Бізде бұлар ағашты және ағашты далалы жерлерде мекендейді. Бұлдырықтар — бұталы, маңайында ашық жерлері бар тоғайларда көбірек кездеседі. Бұлдырық қыста жерге қонақтап, күндіз ағаштың арасында болады. Жазда жерде тіршілік етеді. Ұясын жерге салады. Ұясында 4-12-ге дейін жұмыртқасы болады. Оны 23 күн басып, балапан шығарады. Балапанына тек қана ұрғашысы қамқорлық етеді. Күзге қарай топтанып жайылады. Жазда көк өсімдіктермен, жемістермен және насекомдар-мен қоректенеді. Бұлдырықтар күзде ағашы жоқ даладада кездеседі. Қоректік затпен бірге ұсақ тастарды да жұтады. Бұлдырық қар түскен соң негізінен қайыңның және басқа өсімдіктердің жемісімен, бүршіктерімен қоректенеді. Бұлдырықтардың жұтқан ұсақ тастарының маңызы үлкен. Жас бұлдырықтар ұсақ тастарды, өзінің бірінші тіршілік ете бастаған күнінен бастап, теріп жей бастайды. Жыл мерзімінің өзгеруіне байланысты, бұлдырықтардың қарнындағы тастардың саны да өзгеріп отырады (15 г). Қыстың аяғында қарнындағы ұсақ тастардың да саны азаяды. Қыстың аяқ кезінде тастар үйкеліп мүжілудің, қимен бірге түсіп қалудың нәтижесінде ол азайып кетеді. Бұлдырықтардың құс аулау кәсібіндегі маңызы үлкен. Меңіреу құрлар бұл тұқымдастың ішіндегі ең ірісі. Бізде кәдімгі меңіреу құр (Теtrао urоgаllus) көбірек тараған. Еркегінің салмағы 3-5,5 кг, ұрғашысының салмағы — 2-3,5 кг болады. Меңіреу құр — құс аулау кәсібінде маңызды орын алады. Шұбар құр (Теіrаstеs bоnаsіа) — құр тұқымдастарының ең ұсағы, салмағы 400 г болады. Шұбар құр — ағашты жердің тұрақты құсы. Шұбар құрлар ұяларын бұталардың түбінде шұңқырлап салып, құрғақ шөптер, жапырақтар төсейді. Ұяларында 6-14 жұмыртқалары болады, оны басу мерзімі үш аптаға созылады. Балапандары жұмыртқадан шыққаннан соң бірнеше сағаттан кейін анасының артынан ілесіп кетеді. Еркектері ұя салу, балапандарын тәрбиелеуге қатыспайды. Шұбар құр негізінен өсімдік тектес заттармен қоректенеді. Жазда өсімдіктің жас сабақтарымен, жемістерімен және бунақ денелілермен қоректенеді. Бұл кезде қоректерін жерден теріп жейді, ал қыста емен мен қайың бүрлерін жейді.
Дереккөздер
Санат: Омыртқалылар
Тоғыту суы
Тоғыту суы. Қойнауқаттағы қысым ды қалыпты жағдайда сақтау, сөйтіп мұнайдың сығымдала көтерілуіне мүмкіндік туғызу мақсатында өнімді беткейге әдейі айдалатын су. Бұл су төмендегі талаптарды қанағаттандыруы тиіс: ұңғыма қондырғыларын тоздыру белсенділігінің төмен болуы; ұңғыманың мұнайды қабылдау мүмкіндігін азайтуға әкеліп соқтыратын мұнайдың қалқымалы қатты түйіртпектерінің және коллоидты заттардың мүлдем болмауы; қойнауқатта және оның сазды қабаттарында болуы мүмкін сазды минералдарды ісіндірмеу; қойнауқаттың сулармен араласуы барысында қатты түрдегі тұнбалар түзбеу; мұнайды жуғыштау қабілетінің мүмкіншілігінше жоғары болуы.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Үлкен Бургуста
Үлкен Бургуста — Ресейдегі өзен. Ростов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кундрючья өзенінің сол жағалауынан 220 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Дон Калитва өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ростов облысы өзендері Санат:Дон су алабы өңірі өзендері
Мариенталь
Мариенталь (Mariental (Niedersachsen)) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Хельмштедт ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1010 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 54 015. Муниципалитеттің басшысы — Курт Барч.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Шерстяная
Шерстяная — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Крынка өзенінің оң жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Синдхтар
Синдхтар — Пәкістандағы Синд аймағының негізгі тұрғын халқы. Жалпы саны 60 млн-нан астам адам (2011).
Тілі
Синдхи тілінде сөйлейді. Синдхи тілінде төрт диалекті бар, оның әдеби құрамдас бөлігі вичол диалектісі. Араб және парсы тілдерінен алынған сөздерге байланысты тіл қатты өзгерді. Жазба тілі араб тіліне негізделген, бірақ кейбірі деванагари жазуын пайдаланады.
Діні
Көбінесе синдхилер сунниттік исламды ұстанады. Алайда олардың арасында христиандық, сопылық, сикхизмді ұстанатындар да бар. Үндістанда тұратын адамдардың бір бөлігі индуизмді ұстанады.
Тарихы
XV - XVI ғасырларда синдхтардың этногенезіне кейбір белудж тайпалары мен Оңтүстік Пенджабтан шыққан жеке Джат рулары әсер етті. 1843 жылы ағылшын отаршылары Синдті Үндістандағы британдық иеліктерге қосып алды. XIX ғасырдың аяғында мұсылман сектасының жетекшілігімен феодалдық және отаршылдыққа қарсы қозғалыс басталды. Қозғалыс ұлттық сананың өсуіне, топтасуына ықпал етті. 1935 жылы синдхилер Синдті Бомбей провинциясынан бөлуге қол жеткізді.
1947 жылы Пәкістан құрылғаннан кейін Синд оның құрамына кірді, ол жерге Үндістаннан көптеген мұсылмандар қоныс аударған. Синдхи қоғамында бөлінуге дейін брахмандар мен шудрлардың касталары болған жоқ.
Кәсібі
Синдхтардың негізгі кәсібі – егіншілік (тары, құмай, күріш, бидай, бұршақ, майлы дақылдар), жасанды суару қолданылады. Ірі қара мал (негізінен буйвол, зебу), жылқы өсіріледі. Жағалауда және Инд атырауында балық аулаудың рөлі зор. Қолөнердің кейбір түрлері - қолмен тоқу, былғары өңдеу, кілем жасау сақталған.
Өмір салты
Әртүрлі аймақтардағы синдхилердің отбасылық институттары мен өмірлік циклінің салттары негізінен ұқсас. Күнтізбелік мерекелерден танымалы - Холи, Рам Навами, Джанмаштми, Дассера, Дивали. Бихардың Горахпур және Канпур аудандарында синдхилер маусым-шілде айларында Амарлал меланы тойлайды. Музыкалық-әндік фольклор сақталған. Әйелдер биін бетперде киген ерлер орындайды, дхоба биі танымал. Үндістандағы синдхтар арасында жоғары касталардан шыққан үндістермен өнімдер мен тағамның салттық алмасуы қолданылады.
Синдхтар ауылдық тұрғын үйлері қыш немесе сылақпен қапталған, ал ауқаттылардың арасында шикі және күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, әдетте қоршаумен қоршалған. Төбелері тегіс, топырақ себілген сырықтар мен қамыстан жасалған.
Ерлер мен әйелдердің киімдері шаровар және жейделер (ерлерде белбеу бар). Шаровардың үстіне көптеген әйелдер белдемше киеді, ал кейбіреулері сари киеді. Синдхтардың едәуір бөлігі аяқ киім киеді. Бас киімдер әр түрлі, ерлерде — шалма, әйелдерде — жеңіл жамылғы киім (чадар), көптеген зергерлік бұйымдар, соның ішінде мұрынға үлкен сырғалар тағады.
Тағамдарының негізі - тары шелпектері, бұршақ, тарыдан жасалған бұқтырылған тағамдар, Инд атырауында - күріш және балық. Олар ет (шошқа етінен басқа), құс етін, көкөністерді, жемістерді, буйвол мен ешкі сүтін пайдаланады. Шай - танымал сусын.
Дереккөздер
Санат:Пәкістан халықтары Санат:Үндістан этникалық топтары
Хемосорбтану
ХЕМОСОРБТАНУ, химиялық сіңіру — бу, газ немесе еріген заттардың қатты зат (адсорбент) бетіне химиялық әрекеттесу арқылы сіңуі (қ. Адсорбция). Хемосорбтану кезінде сіңіретін зат пен сіңірілетін зат арасында байланыс пайда болып, нәтижесінде берік химиялық қосылыстар түзіледі. Бұл экзотермиялық реакцияның Хемосорбтану газдарды, майлағыш сұйықтарды тазартуда, хромотографияда, сирек элементтерді бөліп алуда, су жұмсартуда, металлургияда, т.б. өндіріс салаларында кеңінен қолданылады.
Сілтемелер
Санат:Химия Санат:Терминология
Маель-Каре
Маель-Каре (Maël-Carhaix) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 36,57 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22137, пошта индексі — 22340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1592 адамды құрады. Халық тығыздығы — 43,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Юрий Алексеевич Новиков
Юрий Алексеевич Новиков (19 мамыр, 1972 жыл ) — қазақстандық футболшы, қақпашы. Қазақстан чемпионатының үш дүркін үздік қақпашысы (2001, 2002, 2003).
Карьерасы
Балалық шағынан футболмен айналысты, алғашқы бапкері — Вильгельм Анастасович Гализдра. Бірақ әскер қатарынан оралғанша кәсіби футболшы болам деген мақсаты мүлде болмаған, оны үлкен футболға танымал қазақ бапкері — Серік Бердалин шақырды.
2001-06 жылдары Қазақстан құрамасында ойнап, 2002, 2006 жылғы әлем чемпионаттарының іріктеуіне қатысты.
Карьерасында "Ертіс", "Шахтер", "Жетісу" клубтарында ойнады. 2007 жылы карьерасын аяқтаған соң бірнеше қазақстандық клубтарда қақпашылар бапкері боп қызмет атқарды.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ертіс ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Жетісу ФК ойыншылары Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Флунол
Халықаралық патенттелмеген атауы
Флуконазол
Фармакодинамикасы
Флунол – триазольді зеңдерге қарсы дәрілік зат, зең жарғақшасындағы эргостерол синтезін іріктеп тежегіш болып табылады. Жасуша жарғақшасының өткізгіштігін жоғарылатады, оның өсуін және репликациясын бұзады. Фармакологиялық әсері - фунгицидті. Цитохром Р450 тәуелді зең ферменттеріне жоғары арнайы әсер көрсетеді. Андрогенге қарсы белсенділігі жоқ. Флуконазолмен 28 күн тәулігіне 50 мг дозада емдеу ер адамдардың қандағы тестостерон концентрациясына немесе бала көтеретін жастағы әйел адамдардың стероидты концентрациясына әсер етпеген. Флунол 100 Candida spp., Cryptococcus neoformans, Coccidiodes immitis, Microsporum spp., Trichophyton spp., Blastomyces dermatitidis, Histoplasma capsulatum туындаған беткейлік және жүйелі зеңдік жұқпаларға әсер етеді.
Қолдануға болмайтын жағдайлар
препараттармен бір мезгілде бірге қолдануға
Дереккөздер
Санат:Дәрілік заттар
Мүсілім Ысмайылұлы Байтенов
Мүсілім Ысмайылұлы Байтенов (1926, Қарағанды облысы Қарқаралы қаласы – 2001, Алматы қаласы) – биология ғылым докторы (1990). ҚазПИ-ді (1951, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. институтында (1951–1961), Новосибирск қалысындағы КСРО Ғылыми Академияның Сібір бөлімшесінде кіші ғылыми қызметкер (1961–1964), Қазақстан Ғылыми Академияның Ботаника ғылыми-зертханалық ин-тында ғыл. қызметкер (1966–1975), бөлім меңгерушісі (1975–1995) қызметтерін атқарады. «Солтүстік Тянь-Шань биік таулы флорасының түзілу тарихы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ол әр түрлі туысқа жататын 37 жаңа өсімдік түрлерін ашты және оның екі жаңа түрі Байтеновтың атымен аталады; жәндіктердің 8 жаңа туысы мен 100-ге жуық жаңа түрлеріне сипаттама берді. Байтенов 160 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монография мен 6 кітаптың авторы.
Чехов әңгімелерінің тізімі
Антон Павлович Чехов 500-ден астам әңгіме жазған еді.
Келесі тізімде бұның тек бір бөлігі ғана көрсетілген:
Сілтемелер
Санат:Орыс әдебиеті
Кырья
thumb|left|200px Кырья — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Косьва өзенінің сол жағалауынан 236 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Косьва бастауынан Широков су торабынаКосьва бастауынан Широков су торабына дейін, ауданы)|ИсадыКосьва бастауынан Широков су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Көктерек (Ақтөбе облысы)
Көктерек — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Көктөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Дереккөздер
Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Төрт тісті киттер
Төрт тісті киттер — тісті киттер ішіндегі бір туысы. 3 түрі белгілі.
Оңтүстік төрт тісті китін алғаш рет Жорж Луи Дювернуа 1851 жылы сипаттап көрсеткен. Киттің бассүйегін Жаңа Зеландиядан Францияға жеткізген адмирал Огюст Берардың есімімен (Auguste Berard) киттер туысын атаса, бассүйекті тапқан дәрігер Морис Арнудың есімімен (Maurice Arnoux) кит түрін атады: Berardius arnuxii.
Бұл екі кит түрінің мекен ету орталары еш қиылыспайды. Арну киті Оңтүстік мұхитін мекендесе, Байрд киті Тынық мұхитінің солтүстік бөлігінде және Жапон теңізінде кездеседі.
2019 жылы Berardius minimus деген тағы бір түрі бар екені анықталды. Ол Жапон мен Охота теңіздерінде кездеседі.
'''Төрт тісті киттердің өлшемдері ересек адаммен салыстырғанда:
Ақылбай Есболұлы Сапаров
Ақылбай Есболұлы Сапаров 1966 жылы 6 тамызда Павлодар облысы Железинск ауданы Лесное ауылында туған. Қазақ.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:1966 жылы туғандар
Б. з. д. 288 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 288 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 288 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Солтүстік Америка
thumb|300px|Солтүстік Американың ғарыштан көрінісі Солтүстік Америка (North America, Amérique du Nord, América del Norte, Norteamérica, Ixachitlān Mictlāmpa) — батыс жарты шардағы құрлық. Жер аумағы 20,36 млн. км² (аралдарымен қоса есептегенде 24,25 млн. км2). Тұрғыны 476 млн. адам (2000). Солтүстік Мұзды мұхит (құрлыққа тереңдеп еніп жатқан Гудзон шығанағымен), Атлант (Мексика шығанағымен) және Тынық мұхитпен (Калифорния шығанағы) қоршалған. Ірі аралдары: солтүстігінде Гренландия, Канаданың Арктикалық топаралы, батыс жағалауында Алеут, Александр топаралдары, Ванкувер, Шарлотта патшайым; шығысында Вест-Индия, Ньюфаундленд, т.б. аралдар бар. Iрі түбектері: Бутия, Мелвилл (солтүстігінде), Лабрадор, Флорида (шығысында), Юкатан (оңтүстігінде), Аляска, Калифорния (батысында).
Солтүстік Американың шеткі нүктелері:
Жер бедері
Құрлықтың беткі құрылысы әр түрлі: бат-н Кордильера тау жүйесі, шығ-н кең алқапты жазықтар мен орташа биіктіктегі таулар алып жатыр. Батыс бөлігінің орташа биікт. 1700 м, шығысында 200 – 300 м, құрлық бойынша 720 м. С. А-ның ең биік жері – Мак-Кинли шыңы (6193 м), теңіз деңгейінен ең төмен орналасқан жері – Ажал аңғары (–85 м). Солт. және солт.-шығысында Лаврентий қыраты (300 – 600 м), оңт-ке қарай Орталық жазық (200 – 500 м) орналасқан. Бат-ндағы Ұлы жазық (500–1500 м) солт-ндегі Макензи ойпатына жалғасады. Орт. жазық шығ-нда Аппалач тауларына тіреледі. Кордильера тау жүйесі солт.-батыстан оңт.-шығысқа қарай созыла орналасқан бірнеше доға тәрізді тау жоталарынан тұрады. Шығыс доға Брукс, Макензи, Элберт және Шығыс Сьерра-Мадре тау жоталарын біріктіреді. Бұл жоталар батысқа қарай Жағалық жоталар, Юкон, Колумбия, Колорадо, Үлкен Алап, т.б. үстірттер мен оңт-ндегі Мексика таулы қыратына ұласады. Бір-бірінен тау жоталары мен қазаншұңқырлар арқылы бөлінген.
Геологиясы
Құрлықтың геол. негізі – Солт. Америка платформасы. Бұл ең көне құрылым каледондық (құрлықтың солт.-шығысы, Гренландия, Ньюфаундленд аралдары, Солт. Аппалач), герциндік (Оңт. Аппалач, Уошито жотасы, Канаданың Арктик. топаралы), мезо-кайнозойлық (Кордильера) құрылымдармен қоршалған. Атлант мұхиты мен Мексика шығанағы жағалауларындағы мезо-кайнозойдың қалың шөгінділерімен жабылған ойпаттар осы платформалардың плиталары болады. Плейстоценде бүкіл Солт. Американың солт. бөлігін Тынық мұхитынан Атлант мұхитына дейінгі 14 млн. км2 жерді мұздықтар басты. Платформаның мейлінше тұрақты бөлігі – Канада қалқаны (7 млн. км2) кембрийге дейінгі кристалды тау жыныстарынан (гранит, гнейс) тұрады. Платформаның шөгінді беткі қабаты палеозой, мезозой, кайнозойдың континенттік жыныстарымен жабылған. Іргетас аум-нда бірнеше антеклизалар мен синеклизалар бар. Кен байлықтары. Кен байлықтарының негізгі бөлігі Канада қалқаны мен Кордильера тау жүйесінде шоғырланған. Жоғ. көл мен Лабрадорда ірі темір кендері, платформаның шөгінді жыныстарында мұнай мен газдың, тас көмірдің мол кендері бар. Кордильерада алтын, күміс, мырыш, қорғасын, молибден, вольфрам, Колорадо үстіртінде уран, Аппалач тауларында тас көмір мен темір кентасы, Сеңгір таулардың палеозой шөгінділерінде фосфорит, төм. мезозойда уран кендері бар. Мексика шығанағы жағалауында, Калифорнияда, Оңт. Аляскада, Ұлы жазықтың солт-нде мұнай мен газдың ірі кен орындары шоғырланған.
Климаты
С. А. қиыр солт-те арктикалық белдеу мен оңт-нде субэкваторлық белдеулер аралығында орналасқан. Батыс және шығыс жағалауының климаты мұхиттық, ішкі аудандарында – континенттік. Арктик. климаттық белдеуге Солт. Мұзды мұхит суымен қоршалған аймақ кіреді; бұл өңірдің климаты қатаң, жауын-шашынды. Субарктик. климаттық белдеудің батыс бөлігінің жауын-шашыны мол, қысы жылы, жазы салқын. Қоңыржай климаттық белдеу (40° с.е-тен солт-ке) жұмсақ, өте ылғалды (бат-нда), қоңыржай континентті (шығ-нда). Субтропиктік климаттық белдеу жұмсақ жерортатеңіздік типке жатады. Калифорния түбегі мен Мексика таулы қыратының орт. бөлігі тропиктік климаттық белдеуде жатыр. Субэкваторлық климаттық белдеуге жататын Орт. Американың оңт. бөлігінің климаты тұрақты ыстық, жазы ылғалды, қысы құрғақ келеді. Қаңтардың жылдық орташа темп-расы –36°С-тан (солт-нде) 20°С-қа дейін (оңт.) артады. Ең төм. темп-ра – 64°С (Аляска мен Канаданың солт.-батысында) және – 70°С (Гренландияда) байқалды. Шілденің жылдық орташа темп-расы – 4°С-тан (солт.) 32°С-қа дейін (оңт.). Ең жоғ. темп-ра – 56,7°С Ажал аңғарында (Батыс жарты шардағы ең жоғ. көрсеткіш) байқалды. Жылдық жауын-шашын мөлш. Аляска мен Канаданың батыс жағалауы мен АҚШ-тың солт.-батысында 2000 – 3000 мм, құрлықтың оңт.-шығысында 1000 – 1500 мм, Орт-ндағы жазықтарда 400 – 1200 мм, ішкі үстірттерде 100 мм, Калифорния түбегінде 100 – 150 мм-ден аспайды.
Шюбельбах
250px|thumb|Картада орналасуы Шюбельбах (Schübelbach) — Швейцарияның Швиц кантонында орналасқан коммуна. Марх округінің құрамына кіреді.
Солтүстік Америка
Өзендері
thumb|right|200px|
Шюбельбах
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7875 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 29.0 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1346, пошта индексі — 8862.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Швиц елді мекендері
Солтүстік Америка
Топырағы
thumb|right|150px|
Арктик. және тропиктік белдеулер аралығындағы топырақтың барлық түрі кездеседі. Канаданың Арктик. топаралына тундралы арктик. және тундралы-глейлі топырақ тән. Алясканың бат., Алеут аралдарының жанартаулық күлдерін шымтезекті субполюстік топырақ жапқан. Лабрадор түбегінің оңт-нде иллювийлік – темірлі-шірінділі күлгін топырақ, Лаврентий қыратының оңт.-батысында және Ұлы жазықтың солт-нде шымды-күлгін топырақ таралған. Қоңыржай белдеудің оңт. мен субтропикте біркелкі топырақ субмеридиандық бағытта немесе жинақталған массивтер түрінде таралған. Ұлы көлдер мен Солт. Аппалач аудандарында орманның қоңыр топырағы таралған. Орт. жазықтың солт.-батысында прерияның қара топырақ тәрізді қышқылы аз, шіріндісі мол топырағы Ұлы жазықтар шекарасында қара топырақпен алмасады. Ұлы жазықтар мен Колумбия үстіртінде қызыл қоңыр топырақ кең өңірді алып жатыр. Үлкен Алап аймағында сортаңмен араласқан шөлейттің сұр топырағы, құрлықтың ылғалды оңт.-шығыс бөлігіндегі теңіздің сазды және құмдақты тұнбалары үстінде құнарлы қызыл және сары топырақ басым келеді. Миссисипидің бат-нда субтропиктік прерияның қызғылт қара, бұталы даланың сұр топырағы, Мексика таулы қыратында сұр, субтропиктік шөл, Калифорния түбегінде тропиктік шөл топырақтары таралған. Кордильера беткейлеріне әр түрлі тау топырағы, ылғалды бөлігін таудың сұр топырағы, құрғақ өңірін таудың қоңыр топырағы алып жатыр.
Өсімдігі
С. А-ның басым бөлігі Голарктик., оңт. бөлігі Неотропиктік флоралық әлемге жатады. Канаданың Арктик. топаралының солт. мен Гренландияда мүк пен қынадан тұратын арктик. шөл, арктик. тундра басым; топаралдың оңт-н тундра белдемі алып жатыр. Лабрадордан Макензи тауына дейін ені 100 – 200 км өңірмен орманды тундра табиғат белдемі өтеді. Бат-нда орманды тундра мұхит жағалауының шалғынымен алмасады. Орман белдемі құрлық аум-ның 1/3-ін қамтиды. Қоңыржай белдеудің орманы: тайга, Тынық мұхит жағалауының қылқан жапырақты орманы, аралас және жалпақ жапырақты орман болып бөлінеді. Тайга негізінен қара және ақ шырша, америка балқарағайы, бальзамды майқарағайдан тұрады. Кордильера тауларының Тынық мұхит жағалауындағы ормандарда негізінен биік ағаштар: ситхин шыршасы, дуглас майқарағайы, батыс туясы және қарағайдың бірнеше түрлері өседі. Қылқан жапырақты орман 40 с.е-тен оңт-ке қарай субтропиктік ормандарға ұласады: шығ-нда мәңгі жасыл аралас орман және бат-нда мәңгі жасыл қылқан жапырақты орман таралған. Ұлы көл ауданы мен Солт. Аппалач өңірінде аралас орман (сары қайың, қант үйеңкісі, шамшат, жөке, ақ және қызыл қарағай) өседі. Жалпақ жапырақты орман Аппалачтың оңт. мен Ұлы жазықтың шығыс бөлігін қамтиды. Мұнда еменнің америкалық түрлері, шамшат, ақ үйеңкі, жөке, шынар, қызғалдақ ағашы өседі. Тау беткейлерінде орманды алқап (800 – 2000 м) тау-тайгалық самырсынды-шыршалы орманға, жоғарыда субальпі және альпі шалғындарына ұласады. Құрлықтың орт. аудандарын орманды дала, дала, шөл және шөлейт алып жатыр. Орманды дала белдемі Кордильераның шығ-нда Ұлы жазықтың Канадалық бөлігі мен Орталық жазықтың бат-нда жатыр; биік шөптесін өсімдіктерден тұратын шалғынды дала мен емен ағашынан тұратын сирек орман кезектесе орналасқан. Дала белдемі Ұлы жазық, Колумбия үстірті және Калифорния аңғарын қамтиды. АҚШ-тың Ұлы жазығы боз шалғын және бидайықты даладан, қалған бөлігі бизон шөбі, селеу, т.б. астық тұқымдас аласа шөпті құрғақ даладан тұрады. Шөлейттер мен шөлдер Үлкен Алапты, Колорадо үстіртінің шығыс бөлігін және Мексика шығанағының солт.-батысын (субтропиктік шөлдер) алып жатыр. Астық тұқымдас жусанды өсімдіктермен қатар суккуленттер (ағаш тәрізді кактус, алоэ, юкка, т.б.) басым өседі. Мексика таулы қыраты мен Флориданың оңт-нде, Орт. Америка және Вест-Индияны тропиктік ормандар алып жатыр. Лиана шырмалып өскен алып ағаштар мен бамбуктен тұратын ылғалды мәңгі жасыл ормандар емен, жөке, магнолия, т.б. жапырағын түсіретін ағаштардан тұратын ауыспалы ылғалды орманға өтеді. Тау жоталарының жел жақ беткейлерінде тропиктік саванна, жағалық ауданда мангр орманы өседі.
Жануарлары
С. А. мен Еуразия құрлықтарының геол. даму тарихының ортақтығына байланысты жануарлар әлемінде көптеген ұқсастықтар бар. Тундра белдемінде солт. бұғысы (карибу), ақ аю, ақ түлкі, лемминг, ақ қоян, ақ жапалақ, ақ құр, т.б. тіршілік етеді. Канаданың Арктик. топаралы мен Гренландияда күдірқодас кездеседі. Тайганы бұлан, вапити бұғысы, америка сусары, қоңыр аю, канада сілеусіні, құндыз, қызыл тиін, т.б. мекендейді. Аралас және жалпақ жапырақты ормандағы виргин бұғысы, сұр түлкі, қызыл сілеусін, сұр тиін, көртышқан; құстардан құладын, жабайы күрке тауық жойылуға жақын. Орманды дала мен дала жануарларынан бизон, айырмүйізді бөкен, мазам бұғысы, койот, прерия түлкісі тек қорықтарда ғана сақталған. Субтропикте аллигатор, кайман тасбақасы, қоқиқаз, бірқазан, каролина тотықұсы мекендейді. Кордильерада қар қойы, гризли аюы, қар ешкісі; шөлді-далалы таулы үстірттерде бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлері – улы жыландар мен кесірткелер бар. Орт. Америкада, Вест-Индияда, Мексика таулы қыратында тропиктік жануарлармен бірге оңт. америкалық сауыттылар, маймылдар, жарқанаттар, колибри, тотықұс, тасбақа, қолтырауын, кесірткелер тіршілік етеді. С. А-да 100-ге жуық ұлттық саябақтар мен қорықтар (Канадада 24, АҚШ-та 50, Мексикада 12, қалғаны Вест-Индияда) құрылған. Iрілері: Йеллоустон, Үлкен Каньон, Йосемит, Банф, Джаспер, Секвойя, Эверглейдс.
Географиялық зерттелу тарихы
Еуропалықтар Америкаға келмей тұрып мұнда әр түрлі даму сатысындағы жергілікті үндіс халықтары мекендеген. Халықтың негізгі бөлігі Оңт. Мексиканың таулы аймақтарындағы мәдениеті, қолөнері жоғары деңгейде дамыған өркениетті Майя, Ацтек мемлекеттеріне шоғырланған. Олар аңшылық, балықшылық және егіншілікпен (жүгері, бұршақ, картоп, мақта, қызамық, күнбағыс, асқабақ, темекі) айналысқан. Біршама халықтар тобы (майя, ацтек, кечуо, аймаро, т.б.) этник. аумағын, мәдениетін сақтап қалды. Үндістердің ұсақ тайпалары кейіннен С. А.-ның орманды белдеміне ығыстырылған. Құрлықтың солт. жағалауы мен Гренландияда эскимостар мекендейді. Орта ғасырларда Гренландияға қоныстана бастаған нормандар 11 – 13 ғ-да Ньюфаундленд аралын, Лабрадор түбегін және Баффин т-н ашты. 1492 – 1503 ж. Х.Колумб Багам, Куба, Гаити, Кіші Антиль, Пуэрто-Рико, Ямайка аралдарын, Кариб т-нің батыс жағалауын, Панама мойнағын ашқан. 1497 – 98 ж. Дж. және С. Кабот С. А-ның шығыс жағалауын зерттеді. 1504 ж. француз теңізшілері Әулие Лаврентий шығанағын, 1513 ж. испандық В.Нуньес де Балбоа Панама шығанағы, 1519 – 24 ж. Э.Кортес Мексика таулы қыраты арқылы Тынық мұхитқа шықты. 1648 ж. орыс саяхатшылары Ф.Попов пен С.Дежнев Чукча т-нен Тынық мұхитқа өтіп, С. А-ның Азиядан тар бұғаз арқылы (Беринг бұғазы) бөлінетіндігін дәлелдеді. 1778 ж. ағылшын Д.Кук С. А-ның батыс жағалауымен жоғары ендікке дейін зерттеу жұмыстарын жүргізді. 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың басында Дж. Поуэлл, Дж. Доусон, А.Брукс, т.б. америка және канада геологтары Сеңгір тауларды, Лаврентий таулы үстіртін, Аляска жотасын (С. А-ның биік нүктесі Мак-Кинли шыңымен) ашуды толық аяқтады.
Саяси бөлінісі
С. А-ның қазіргі саяси картасында 23 егеменді ел бар. Құрлықтың негізгі бөлігін АҚШ пен Канада алып жатыр. Орт. Америка бөлігінде Мексика және Куба орналасқан. Сонымен қатар құрлықта АҚШ-тың иелігіндегі Виргин аралдары, Пуэрто-Рико; Ұлыбритания иелігіндегі Ангилья, Британдық Виргин, Бермуд, Кайман, Монтсеррат, Теркс және Кайкос аралдары; Франция иелігіндегі Гваделупа, Мартиника, Сен-Пьер және Микелон; Дания иелігіндегі Гренландия аралы; Нидерланд иелігіндегі Аруба, Нидерландық Антиль аралдары бар.
Солтүстік Американың егеменді елдері:
thumb|right|410px|
Дереккөздер
Санат:Солтүстік Америка
Зоннен
Зоннен (Sonnen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Пассау ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1435 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 2 75 148. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Биндер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Воторантин
Воторантин (Votorantim) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Паулу агломерациясының макроаймағы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Сорокаба экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 107 157 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 183,998 км² шамасында. Халық тығыздығы — 582,4 адам/км².
Тарихы
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Embraer 190
Embraer 190 - Бразилияда жасалатын ұшақ. Ұшақ сыйымдылығы 98 орын және екі кластан тұрады. Embraer 190 жетілдірілген дизайны, ыңғайлылығы, үнемділігі және техникалық қызмет көрсетуге жұмсалатын шығындардың аздығы себептерімен таңдалды. Екі қозғалтқышпен жабдықталған реактивті ұшақтар орта қашықтықта ұшу үшін әбден лайық.. Ұшудың максималды алыстығы – 4500 километр.
Қазақстанда пайдаланылуы
thumb|left|Ішкі салоны thumb|left|[[Azul Brazilian Airlines E-195 Кампинас халықаралық әуежайында]]
Алғашқы Embraer 190 Алматыдан Қазақстанның Қарағанды, Павлодар, Ақтау және Атырау қалаларына және Орталық Азиядағы Ташкент, Душанбе және Бішкек шаһарларына қатынайды. Екінші ұшақ 2011 жылдың мамыр айында келмек. Ол Алматыдан Грузия астанасы Тбилисиге және Ресей Федерациясың оңтүстігінде орналасқан Самара ірі қаласына жаңа рейстер орындамақ. Үшінші ұшақ 2012 жылы жеткізіледі.
Сипаттамасы
Sources: Embraer E-jet
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ұшақтар Санат:Бразилия ұшақтары Санат:Жолаушы ұшақтары
Бұйрық Хан
Бұйрық Хан, Бай Бұқа (туған жылы белгісіз — 1206) — Найман мемлекетінің батыс бөлігінің билеушісі, найман ханы Инаныш Білге Бұқаның екінші ұлы.
Әкесі қайтыс болған соң, ағасы Таян ханмен (Тайбұқа) билікке таласып, Найман мемлекетінің батыс бөлігін, Алтай тауының оңтүстігі мен солтүстігін өз қол астына қаратып алды. 1199 жылы Шыңғыс хан мен Керей хандығы одағы Бұйрық Хан иелігіне шабуыл жасады. Бұйрық Хан Үңгіркөл маңында жеңіліс тауып, Енесей қырғыздары арасына қашып кетті. Ол 1201жылы Жамұқаның басшылығымен татар, найман, ойрат, тайшұғыт, жажират секілді тайпалардың бірлескен одағының Шыңғыс ханға қарсы жасаған жорығына қатысты. Бірақ бұл жорық жеңіліспен аяқталды. 1204 жылы Шыңғыс хан Найман мемлекетіне шабуыл жасап, Таян ханды өлтіріп, ұлыстың шығыс бөлігін басып алды. Таян ханның ұлы Күшіліктің Бұйрық Ханмен бірлесіп, Шыңғыс ханға қарсы тұрмақ болған әрекеті нәтижесіз болды. Бұйрық Хан 1206 жылы Шыңғыс хан қолының шабуылы кезінде қолға түсті. Сөйтіп Найман мемлекеті түбегейлі жойылды.
Дереккөздер
Санат:1206 жылы қайтыс болғандар Санат:Найман хандығының билеушілері
Синхронды компенсатор
Синхронды компенсатор – электр желілері мен электр энергиясын тасымалдау линияларында кернеуді реттеуге және қуат коэффицентін арттыруға арналған әрі активті жүктемесіз жұмыс істейтін синхронды электр двигателі.
Жұмысы
Электр желісіндегі жүктеменің шамасына және оның сипатына (индуктивтік не сыйымдылық) қарай тұтынушының кернеуі де өзгеріп отырады. Егер электр желісі жүктемесінің мәні үлкен әрі индуктивтік сипатта болса, онда тізбекке аса қозған режимде жұмыс істейтін синхронды компенсатор қосылады. Мұның өзі тізбекке сыйымдылық жүктемесін қосумен пара-пар болады. Ал электр энергиясын алысқа аз шығынмен тасымалдау кезінде линияға жеткілікті дәрежеде қозбаған синхронды компенсатор қосылады. Тізбектегі кернеу қозу тоғын реттеу арқылы тұрақтандырылып отырылады. Синхронды компенсатор 100 киловатт не одан да жоғары қуатқа арналып жасалады.
Салқындатылу жолдары
Қуатты синхронды компенсатор сутекпен және сумен салқындатылады.
Қолданылуы
Синхронды компенсатор негізінен қосалқы электр станцияларында қолданылады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Электротехника
Қосполюсті жасушалар
Қосполюсті жасушалар (биполярные клетки) — жасушаның қарама-қарсы екі полюсінен (үйегінен) екі өсінді шығатын жасушалар. Қосполюсті жасушаларға жүйке ұлпасының биполярлы нейроциттері жатады. Қосполюсті нейроциттің жүйкелік тітіркеністі қабылдап, жасуша денесіне (клетка перикарионы — нейроцит ядросы орналасқан бөлігі) өткізетін өсіндісін дендрит, ал жүйкелік тітіркеністі нейроцит перикарионынан басқа нейроциттерге немесе орындаушы мүшелерге жеткізетін өсіндісін аксон (нейрит) деп атайды. Қосполюсті жасушаларға сезім мүшелеріндегі (дәм және иіс сезімі, көру, есту мүшелері) сезімтал нейроциттер де жатады. Жұлын түйіндеріндегі сезімтал нейроциттер жалған униполярлы (бірөсінділі) нейроциттерге жатады.
Дереккөздер
Санат:Жасушалар
Қаратау жуасы
Қаратау жуасы (Allium karataviense) – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын Қазақстандық түрлердің ішіндегі әйгілісі, Солтүстік жарты шарындағы көптеген елдердің мәдениетінде кеңінен танымал.
Әкті қорымда, сирек төменгі белдеуден субальпі белдеуіне дейінгі Батыс Тянь-Шань және Шу-Іле тауларының барлық жоталарындағы тастақты беткейлерде кездеседі (Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарында). Өте ірі (Диаметрі 6 см дейін) шар тірізді пиязшықты, едәуір биік сабағымен (30 см-ге дейін) және жалпақ (4-10 см-ге дейін) жапырақтарымен (саны 1-4 көтерілетін) ерекшеленеді. Гүлдері жұлдызшалы, күлгіндеу, ақшыл-жасылдау, ашық-күлгін, қалың шар тәрізді шатырға жиналған. Аталықтары гүлсерігінен ұзындау және одан сәл ғана қылтиып тұрады. Сәуір-маусым айларында гүлдейді, мамырдың аяғынан жеміс салады. Құрғап қалған сабақ сынып, шар тәрізді гүл шоғырымен, желмен домалап тұқымын таратады. Тұқымымен көбейеді. Тұқымы өсіп-өнуінің созыңқы кезеңімен ерекшеленеді, мәдени жағдайда төртінші жылы гүлдейді. Қолда жақсы өседі,Қазақстанның ботаника бақтарында өсіріледі, сондай-ақ ТМД елдерінде және Батыс Еуропада гүлдеу мерзімінің ұзақтығымен (25 күн) бағаланады. Халықтық медицинада пиязшықтары өкпе ауруларына, алқынғанда және жараны жазатын зат ретінде қолданады.
Дереккөздер
Санат:Амариллистер
Вилларбассе
Вилларбассе (Villarbasse) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Nazario.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Жауғашты Нысанбайұлы
Жауғашты Нысанбайұлы (1941 жылы туған, Атырау облысы Жылыой ауданы Қосшағыл ауылы) – педагог, ҚР Журналистер одағының мүшесі (1990). Гурьев педагогика институтын (қазіргі Атырау университеті) бітірген (1965). 1965 – 78 жылдары Прорва мұнай өндірісіндегі мектепте мұғалім, 1978 – 2002 жылдары Бейнеу ауданы оқу бөлімі жанындағы методикалық кабинетте әдіскер, кабинет меңгерушісі, Абай атындағы мектепте директор, аудан білім бөлімінің бастығы, «Рауан» газетінің редакторы, аудандық мектепаралық-өндірістік комбинатының директоры, Бейнеуде алғаш ашылған мектеп-лицейінің, өлкетану мұражайының директоры болды. 2003 жылдан облыстық «Маңғыстау» газетінің Бейнеу ауданы бойынша меншікті тілшісі. «Бейнеуім жырдың бесігі», «Сағындым, ана, өзіңді», «Ұста Қайшыбай Боқанұлы» кітаптарының авторы. ҚР Білім және ғылым минситрінің Құрмет грамотасының (1999) иегері.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
IC 4565
IC 4565 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 55592, UGC 9931, MCG 7-32-37, ZWG 222.34.
Сыртқы сілтемелер
IC 4565 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Дель арте
"Дель арте" - итальян комедиялық халық театрының бір түрі. 16 ғасырдың ортасында туған. "Дель арте" комедиясы халық мүддесін көздеді. Өз ойындарында демократия көпшіліктің жарқын ойлары мен үстем тап өкілдеріне деген қарсылығын көрсетті. Ол "ғылыми комедияның" гуманистік тәжірибесі мен халық фарсының реалистік дәстүрін одан әрі дамытты. Италия кәсіби театр өнерінің өркендеуінің басы болды. Оның сценарийге (сюжетті схема бойынша) негізделген ойын-сауықтары көбіне импровизация тәсілімен жасалды. Актерлердің көпшілігі масқамен (бет пердемен) ойнаған. Сатиралық бағытта қойылған спектакльдер кезінде өмірдің өзекті мәселелеріне назар аударды. Мұндай спектакльдер жарқын реалистік болуға, музыка мен буффонадаға, ән мен биге толы болды. "Дель арте" комедиясында халық диалектілері (сөйлеу ерекшеліктері) кең пайдаланылды. Көпес Панталоне, ақсүйек Капитан, жалған оқымысты Доктордың іс-әрекеттері "Дель арте" комедиясының сынына әрдайым ұшырап отырды. Лирик, махаббат кейіпкерлері маскалы қызметшілермен (Бригелла, Арлекин, Коламбина, т.б.) бірге ұнамды бейнелер қатарында саналған. 16 ғасырдың аяғынан бастап "дель арте" комедиясының сауыққойлары Франция, Англия, Испания, т.б. елдерді аралап ойын көрсетеді. 17 ғасырдың ортасында "дель арте" комедиясы Италияның өзінде де құлдыраң кетті. Оның халықтық реалистік дәстүрі қазіргі Италияның диалектілі театрларында сақталған.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Вирусты гепатит Д
Вирусты гепатит Д (ВГД) – РНК-геномды дельтавирустармен шақырылатын, парентральды жолмен тарайтын, бауырды зақымдайтын, көбінесе қолайсыз аяқталатын жедел немесе созылмалы вирусты инфекция.
Этиологиясы
Қоздырғышы Deltavrrus тұқымдасының РНҚ-геномды вирусы: сфера тәрізді, бір жіпті сақина тәрізді РНК-сы бар, спецификалық антиген (HD-an) және сыртқы қабықшасы бар, сыртқы ортаға төзімді болып келеді.
Эпидемиологиясы
Ауру көзі-ауру адам немесе тасымалдаушы. Тарау жолдары: парентральды, вертикальды (трансплацентарлы) болып табылады. Ауруға бейім топтары: гемофимиямен ауыратындар, қанмен жұмыс істейтін медицина қызметкерлері, нашақорлар саналады. Ауырғаннан кейінгі иммунитет тұрақты, ұзақ иммунитет қалыптасады.
Патогенезі
Вирус қан арқылы бауыр гепатоциттеріне жетеді. Мұнда оның репликациясы өтеді → вирус гепатоциттерге тікелей цитопатогендік әсер етеді → HDV пен HBV бірге түскенде коинфекция дамиды → HDV қабаттасқанда суперинфекция дамиды   → нәтижесінде жедел вирусты гепатит Д дамиды   → некроздық өзгерістер немесе цирроздық өзгерістер қалыптасу тән
Клиникалық көрінісі
ВГД-ның 2 түрі белгілі: ВГД-да мынандай клиникалық жіктелу қолданылады:
thumb|200px|frame|ВГД қоздырғышының дельта-антигені Сарғаю алды кезең. Ұзақтығы орташа 5 күн. Бұл кезде байқалады: астеновегетативтік синдром, артралгия, кейде интоксикациялық синдром, диспепсиялық бұзылыстар, гепаталгия
Суперинфекция Hb sAd тасымалдаушылықта қалыптасса, жедел вирусты Д гепаттиті дамиды:
Алдын алуы
Санат:Жұқпалы аурулар
Тағы қараңыз
Вирусты гепатит А
Вирусты гепатит В
Леоминстер (Массачусетс)
Леоминстер (Leominster) — Массачусетс штатының Уорчестер (Worcester) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 40 759 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 77.1 км² шамасында. FIPS коды — 25-35075.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Тау қысымы
Тау қысымы – тау-кен қазбаларын қоршаған массивте пайда болатын күштер. Сыртқы күштің әрекеті жоқ массивте Тау қысымы тау жынысының өз массасынан, тектоникалық күштерден және температуралық градиенттерден туындайды. Тектоникалық күштер мен темп-ралық градиенттер болмаған жағдайда өз массасынан туындайтын кернеу құраушылары анықталады. Қазбаларды үңгу кезінде оның айналасында туындайтын Тау қысымы кернеудің қайта бөлінуі мен геологиялық (қазу тереңдігі, құрылымы, тау жыныстарының физика-механикалық қасиеттері, пайдалы қазылымдар кеншоғырының жатыс бұрышы мен қалыңдығы) және қазудың тау-кен техникалық [формасы, көлемдік параметрі, тау-кен қазбаларының орналасуы, шегеннің (бекітпенің) механикалық сипаттамасы, қазбаны үңгіп жүрудің жылдамдығы мен оны қалыпта ұстау уақыты] көрсеткіштеріне байланысты болады. Тау қысымы жанама жыныстар мен пайдалы қазылымдардың түрлі жылжуы, деформациялануы және бұзылуы ретінде; шегенге, қазбалар мен іргелес жатқан пайдалы қазылымдар массивіне және тыңтіректерге түсетін жүк түрінде білінеді. Тау қысымының бүйірлік, тік (вертикаль), динамик., алғашқы (бастапқы) статикалық, тұрақты және тұрақсыз түрлері болады. Бүйірлік Тау қысымы – Тау қысымының жатық құрамы. Оның мәні орналасу тереңдігіне, тау жынысының физика-механикалық қасиеттеріне және геологиялық факторларға байланысты. Тік Тау қысымы – шегенге, тыңтіректерге, тығындалған массивке және қопарылған жыныстарға үстіңгі жағында жатқан тау жыныстарының массасымен тік бағытта әсер етуі. Динамикалық Тау қысымы – шегенге, тыңтіректерге, тығындалған массивке, пайдалы қазылымдар массивіне үлкен жылдамдықпен күш түсіруден (ату, жару) төбе жынысының күрт қопарылуы, тау соққысы, т.б. туындайтын тау жынысының қысымы. Алғашқы (бастапқы) Тау қысымы – тау жыныстарында қазбаларды үңгу барысында ондағы кернеудің қайта бөлінуінен пайда болған тау жынысының қысымы. Статикалық Тау қысымы – шегенге, тыңтірекке, пайдалы қазылымдар массивіне және тығындалған массивке түсетін тау жынысының қысымында инерциондық күштің болмауы немесе тым аздығы. Тұрақты Тау қысымы – уақыт ағысында өзгеріске түспейтін қысым. Тұрақсыз Тау қысымы – уақыт барысында тау-кен жұмыстарын жүргізу, жыныс сырғымалылығы және кернеудің релаксациясы салдарынан өзгеретін қысым.
Арман Айдарханұлы Әбдіқалыков
Арман Айдарханұлы Әбдіқалыков 1969 жылы 1 қарашада РКФСР Ленинград қаласында туған. Қазақ.
Дереккөздер
<References/>
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:1969 жылы туғандар
Паламыш
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Отарлау
Дереккөздер
Санат:Саясат
Colónia (possessão)
Бев
Бев (Baives) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,98 км² шамасында.
Кіші Вязовка (Чапаевка тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чапаевка бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бев
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 156 адамды құрады. Халық тығыздығы — 19,55 адам/км².
Кіші Вязовка (Чапаевка тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Самара облысы өзендері
Бев
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Каменец (Кырджали облысы)
Каменец (Каменец) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Момчилград қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 28 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6800. Телефон коды — 03631. ЕКАТТЕ коды — 3258.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Өтелген Нармұханбетов
Өтелген Нармұханбетов (1949 жылы туған, Маңғыстау ауданы Таушық ауылы) – кеңес, партия қызметкері. 1966 – 82 жылдары Маңғыстау ауданы «Бозащы» кеңшарында жұмысшы, комсомол комитетінің хатшысы, кәсіподақ комитетінің төрағасы, 1982 – 84 жылдары Алматы жоғары партия мектебінің тыңдаушысы, 1988 жылдары «Бозащы» кеңшарында партком хатшысы, 1990 жылдан Жармыш ауылының әкімі.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Санат:1949 жылы туғандар
Бақи дүние
Бақи дүние - дәстүрлі қазақы дүниетаным бойынша, аруақтардың мәңгілік мекені, яғни о дүние. Осы ретте ерекше ескерер жайт — күнделікті тілдік байланыста бақи сөзі қолданыла бергенімен негізгі категориялық мәнді ұғым - бақи дүние Бақи сөзінің тұрмыста жиі қолданыла беретіндігін тілдік үдерістегі редукционизм зандылығымен түсіндіруге болады. Демек бақи сөзі - бақи дүние ұғымының қолданысқа оңтайландырылып, қыскартылған нұсқасы. Бақи ұғымының синонимдері - о дүние және мәңгілік дүние. Күнделікті тіршілікте ана тілімізде жиі кездесетін «мәңгі бақи» сөз тіркесі «бұ дүнне - о дүние» немесе «жалған дүние - мәңгілік дүние» деп келетін өзара антиномиялық байланыста жұптасқан ұғымдардағы жалған дүниенің немесе бұ дүниенің өтпелілігін (өткінші дүние), яғни жалғандығын дәлелдеуге қолданатын концепт рөлін атқарады (о дүниенің мәңгілігін тікелсй дәлелдеуді қазақ дәстүрі қоспайды). Негізгі аргумент- уәж: бұ дүние адамдардан тұрады. Ондағы әрбір жанның ғұмыры қамшының сабындай қысқа - өте шығады. Адамның бұ дүниедегі тіршілігі - өте шығатын күйкі тіршілік, яғни пендешілік. Сондықтан оның субьектісі - адам бұ дүниеде уақытша қонақтап қана кететін пенде ғана. Бұ дүниенің жалған, өткінші дүние болатындығы сондықтан. Демек әрбір пенденің мәңгілік тұрағы, мекені - бақи дүние, мәңгілік дүние. Сонда бұ дүниенің жалғандығын дәлелдеу, түптеп келгенде, бақи дүниенің мәңгілігін, яғни абсолюттік ақиқат екендігін әспеттеуге саяды. Қазақтардың дүниетанымында о дүние мен бұ дүииенің қаншалықты маңызды орын алғандығы жөнінде ел аузындағы төмендегідей аңыз іспеттес әңгімені мысал ретінде келтіруге болады. «Қазақ даласын аралап жүрген орыс әкімшілігінің өкілі бірде өзінің бұрыннан танысы қазақтан: Сендердің үйлерің қарапайым, әрі жұпыны, бірақ, молаға тұрғызған күмбездер мен кесенелерің сән-салтанаты тым ерекше ғой. Бұның себебі неліктен? - деп сұрайды. Сонда қазақ қысқа ғана жауап берген екен дейді: Қазіргі біздің және сенің де тіршілігің өткінші жаңбыр сияқты. Өтеді де кетеді. Яңни бұ дүниеңіз - өткінші, алдамшы, жалған дүние. Нағыз мәңгілік өмір о дүниеде басталады. Қазіргі тіршілігіміз о дүниеге жүруге дайындық қана. Анау тұрған молалар, оның басындагы салтанатты сарайдай күмбездер о дүниеге кірер есік. Қазақтардың молаларға айырықша ден қоятындықтары сондықтан». Жоғарыда айтылғандай, антиномиялық байланыстағы бақилық дүние мен бұ дүние концептілері қазақы ортада ата-баба жолын ұстануда айрықша рөл атқарады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Әжек Мырзаұлы
Әжек Мырзаұлы 1885 жылы қазіргі Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарабұлақ ауылында дүниеге келген. 1934 жылы Қытай Халық Республиксында өмірден өтеді. Қазақтың айтыс ақыны. 18 ғасырда жоңғар шапқыншылығына қарсы соғыстарда ерекше көзге түскен Шағаман батырдың ұрпағы. Жетісу өлкесіне айтыс ақыны ретінде кеңінен танылған. 1932 жылы Қытайға еліне қоныс аударған. Әжектің Шәріпжамал мен айтысының үзіндісі “Айтыс” (1942; 1-т., 1965) жинағында жарияланды. Өзге туындылары баспа жүзін көрмеген. Бөлтірік Атыханұлы, Артық Жексенбайұлы, Әдия қызбен айтыстары, “Шопандарға арнау”, “Мұғалімдерге сәлем”, “Заманның бір әуреге салғаны-ай”, “Опасы жоқ дүниені жинағанмен” сияқты жыр, толғаулары ел аузында сақталған. Әжек пен Шәріпжамал айтысының толық нұсқасы ҚР ҒА Орталық ғылым кітапханасының сирек қолжазбалар қорында сақтаулы.
Синхроноскоп
Синхроноскоп (грек. Synchronos – бір мезгілді және ... скоп) – айнымалы тоқтың екі тізбегіндегі тербелмелі процестердің синхрондалу дәрежесін көрсететін электрлік құрал.
Пайдалануы
Ол электр станциясында параллель жұмыс істейтін генераторларды тізбекке қосу кезінде кеңінен пайдаланылады.