cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Экономикалық жүйе
Экономикалық жүйелердің қызмет ету механизмін салыстырмалы түрде зерттеу
ЖІӨ және оның құрылымы, ЖІӨ-нің аймақтық бөлінуі, қызмет көрсету үлесі, әскери шығындардың үлесі, әлеуметтік-мәдени салалардың дамуы. Өсу/төмендеу көрсеткіштері. Экономикалық жүйенің теңгерімді дамуының көрсеткіштері. уақыт пен кеңістіктегі инфляция. Экономикалық жүйенің әлемдік экономикаға қосылуы (экономикалық жүйенің ашықтық дәрежесі).
Қазіргі нарықтық экономикалық жүйе
Нарық – экономикалық ұдайы өндіріс саласындағы қоғамдық қатынастардың күрделі экономикалық жүйесі. Оның мәнін анықтайтын және басқа экономикалық жүйелерден ерекшелендіретін бірнеше принциптерге байланысты. Бұл принциптер адамның еркіндігіне, оның іскерлік қабілетіне және оларға мемлекеттің әділетті қарауына негізделген.
Бұл қағидаттар аз, бірақ олардың нарықтық экономика тұжырымдамасы үшін маңызы өте жоғары. Оның үстіне бұл негіздер, атап айтқанда: жеке тұлғаның еркіндігі және адал бәсекелестік құқықтық мемлекет ұғымымен өте тығыз байланысты. Бостандық пен адал бәсекелестіктің кепілдіктері азаматтық қоғам мен заң үстемдігі жағдайында ғана берілуі мүмкін. Бірақ заңды тұлғаның алатын құқықтарының мәні тұтыну еркіндігі болып табылады: әрбір азамат өзінің қаржылық мүмкіндіктері шеңберінде өз өмірін өзі ойлағандай ұйымдастыруға құқылы. Адамға меншік құқығының қол сұғылмауы қажет және оның құқығын қорғауда оның өзі басты рөл атқарады, ал мемлекет басқа азаматтарды азаматтың меншігіне заңсыз қол сұғудан қорғау рөлін алады. Күштердің бұл реттелуі адамды заң аясында ұстайды, өйткені мемлекет оның жағында. Қадірлене бастаған заң, ол қандай болса да, оны құрметтейтін адамға әділ болады. Бірақ, азаматтардың құқығын қорғай отырып, мемлекет тоталитаризм де, хаос та шекарадан өтпеуі керек. Бірінші жағдайда азаматтардың бастамасы тежеледі немесе бұрмаланған түрде көрінеді, ал екіншісінде мемлекет пен оның заңдары зорлық-зомбылықпен жойылуы мүмкін. Дегенмен, тоталитаризм мен хаос арасындағы «қашықтық» айтарлықтай үлкен және кез келген жағдайда мемлекет өзінің «өз» рөлін атқаруы керек. Бұл рөл экономиканы тиімді реттеуде жатыр. Реттеуді шаралардың өте кең ауқымы деп түсіну керек және оны қолдану неғұрлым тиімді болса, соғұрлым мемлекеттің сенімі жоғары болады.
Дәстүрлі экономикалық жүйе
Дәстүрлі экономикалық жүйе – алғашқы қоғамға және ресурстардың шектеулі жағдайларына тән ең ежелгі экономикалық жүйе. Қазіргі уақытта дәстүрлі экономикалық жүйе Оңтүстік Американың, Азия мен Африканың және Жердің басқа аймақтарының ауылшаруашылық аймақтарында бар. Экономикалық жүйенің бұл түрі артта қалған технологияға, кең таралған қол еңбегіне және көп құрылымды экономикаға негізделген. Дәстүрлі экономика натуралды шаруашылықпен сипатталады.
Экономиканың көп құрылымдық сипаты берілген экономикалық жүйе жағдайында басқарудың әртүрлі формаларының болуын білдіреді. Бірқатар елдерде қауымдық шаруашылыққа және жасалған өнімді бөлудің табиғи формаларына негізделген табиғи-қоғамдық нысандар сақталған. Шағын өндірістің маңызы зор. Ол өндірістік ресурстарға жеке меншікке және олардың иесінің жеке еңбегіне негізделген. Дәстүрлі жүйесі бар елдерде шағын өндіріс экономикада үстемдік ететін көптеген шаруа және қолөнер шаруашылықтарымен ұсынылған.
Салыстырмалы түрде дамымаған ұлттық кәсіпкерлік жағдайында шетел капиталы көбінесе қарастырылып отырған елдердің экономикасында үлкен рөл атқарады.
Дәстүрлі экономикалық жүйе өнімділігі төмен егіншілікпен, аңшылықпен және терімшілікпен сипатталады – тұрақты азық-түлік артығы болмайды, сондықтан сауда үздіксіз жүргізілмейді.
Ғасырлар нұрына бөленген дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар, діни мәдени құндылықтар, касталық және таптық алауыздық қоғам өмірінде үстемдік етіп, әлеуметтік-экономикалық прогресті тежеуде.
Негізгі экономикалық мәселелерді шешудің әртүрлі құрылымдар шеңберіндегі өзіндік ерекшеліктері бар. Дәстүрлі жүйеге осындай ерекшелік – мемлекеттің белсенді рөлі тән. Ұлттық табыстың едәуір бөлігін бюджет арқылы қайта бөлу арқылы мемлекет инфрақұрылымды дамытуға және халықтың аз қамтылған топтарына әлеуметтік қолдау көрсетуге қаражат бөледі. Дәстүрлі экономика ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрлерге негізделген. Бұл дәстүрлер қандай тауарлар мен қызметтерді, кім үшін және қалай өндіру керектігін анықтайды. Жеңілдіктер тізбесі, өндіру технологиясы және таралуы елдің әдет-ғұрпына негізделген. Қоғам мүшелерінің экономикалық рөлдері тұқым қуалаушылықпен және кастамен анықталады. Экономиканың бұл түрі бүгінде техникалық прогресс өте қиын еніп жатқан бірқатар дамымаған елдерде сақталған, өйткені ол әдетте осы жүйелерде қалыптасқан әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді бұзады.
Айырықша белгілері:
Дәстүрлі экономикалық жүйе: Буркина-Фасо, Бурунди, Бангладеш, Ауғанстан, Бенин. Бұл әлемдегі ең аз дамыған елдер. Экономикасы ауыл шаруашылығына бағытталған. Көптеген елдерде халықтың ұлттық (халық) топтары түріндегі бытыраңқылығы басым. Жан басына шаққандағы ЖҰӨ 400 доллардан аспайды. Елдердің экономикасы негізінен ауыл шаруашылығымен, сирек тау-кен өнеркәсібімен ұсынылған. Өндірілген және өндірілгеннің бәрі бұл елдердің халқын тамақтандыруға және қамтамасыз етуге қауқарсыз. Бұл штаттардан айырмашылығы, табысы жоғары, бірақ сонымен бірге ауыл шаруашылығына бағытталған елдер бар - Кот-д'Ивуар, Пәкістан.
Жоспарлы (орталықтандырылған) экономикалық жүйе
Жоспарлы экономика (әкімшілік-командалық жүйе) бұрын КСРО-да, Шығыс Еуропа елдерінде, Азияның бірқатар мемлекеттерінде үстемдік етті.
АБЖ-ның сипатты белгілеріне барлық дерлік шаруашылық ресурстарға қоғамдық (мемлекеттік) меншік, нақты нысандардағы экономиканы монополияландыру және бюрократизациялау, шаруашылық механизмінің негізі ретінде орталықтандырылған экономикалық жоспарлау жатады.
АКК экономикалық механизмі бірқатар ерекшеліктерге ие. Ол, біріншіден, барлық кәсіпорындарды бір орталықтан – мемлекеттік биліктің жоғары эшелондарынан тікелей басқаруды болжайды, бұл шаруашылық жүргізуші субъектілердің дербестігін жояды. Екіншіден, мемлекет өнім өндіру мен бөлуді толығымен бақылайды, соның нәтижесінде жеке шаруашылықтар арасындағы еркін нарықтық қатынастар алынып тасталады. Үшіншіден, мемлекеттік аппарат шаруашылық қызметті негізінен әкімшілік және әкімшілік (командалық) әдістердің көмегімен басқарады, бұл еңбек нәтижелеріне материалдық қызығушылықты төмендетеді.
NGC 7320B
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Экономикалық жүйе
Жоспарлы (орталықтандырылған) экономикалық жүйе
ACN бар елдерде жалпы экономикалық мәселелерді шешудің өзіндік ерекшеліктері болды. Қалыптасқан идеологиялық көзқарастарға сәйкес, өндіріс көлемі мен құрылымын анықтау міндеті оның шешімін тікелей өндірушілердің – өнеркәсіптік кәсіпорындардың, совхоздар мен колхоздардың өздеріне беру үшін тым күрделі және жауапты деп саналды.
NGC 7320B
Ашылуы
Бұл нысанды 1876 жылы 23 қыркүйекте Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7320B деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69346, ZWG 514.72.
Экономикалық жүйе
Жоспарлы (орталықтандырылған) экономикалық жүйе
Материалдық игіліктерді, еңбек және қаржы ресурстарын орталықтандырылған бөлу тікелей өндірушілер мен тұтынушылардың қатысуынсыз, алдын ала таңдап алынған қоғамдық мақсаттар мен өлшемдерге сәйкес, орталықтандырылған жоспарлау негізінде жүзеге асырылды. Қаражаттың едәуір бөлігі басым идеологиялық нұсқауларға сәйкес әскери-өнеркәсіп кешенін дамытуға бағытталды.
NGC 7320B
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Сарапхана ауылдық округі
Сарапхана ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін Шарапхана ауылдық округі деп аталды.
Экономикалық жүйе
Жоспарлы (орталықтандырылған) экономикалық жүйе
Жасалған өнімді өндіріске қатысушылар арасында бөлу жалпыға бірдей қолданылатын тарифтік жүйе, сондай-ақ еңбекақы қорының орталықтандырылған бекітілген нормалары арқылы орталық органдармен қатаң реттелді. Бұл жалақыға теңдік көзқарастың таралуына әкелді.
Коунсл (Айдахо)
Коунсл (Council) — Айдахо штатының Адамс округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.9 км². FIPS коды — 16-18820.
Экономикалық жүйе
Экономикалық механизмнің негізгі белгілері:
Экономикалық жүйенің бұл түрі мыналарға тән: Куба, Вьетнам, Солтүстік Корея. Мемлекеттік сектордың басым үлесі бар орталықтандырылған экономика ауыл шаруашылығы мен сыртқы саудаға көбірек тәуелді.
Коунсл (Айдахо)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 839 адамды құрады.
Сарапхана ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Сарапхана, Бақабұлақ, Жіңішке, Майлыошақ, Махамбет Өтемісұлы, Талдыбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Сарапхана ауылы.
Экономикалық жүйе
Айырықша белгілері:
Экономикалық жүйенің бұл түрі Қытайға, Швецияға, Францияға, Жапонияға, Ұлыбританияға.
Коунсл (Айдахо)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Адамс округы (Айдахо)
Экономикалық жүйе
Дереккөздер
Санат:Экономикалық терминдер Санат:Экономика түрлері
Сарапхана ауылдық округі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 8111 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Ун-Сорум-Юган
Ун-Сорум-Юган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сорум-Юган өзенінің оң жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шаһмұрат әмірші
Шаһмұрат әмірші — Бұқар әміршілігінің Маңғыт әулетіне шыққан үшінші билеушісі. Әмір Шаһмұрат 1785 жылынан бастап 1800 жылына шейін билеген.
Қолбасшы болғаны үшін және ислам дінің күшейткені үшін оған Ғазы деген атағын берген.
Харь-Яга
Харь-Яга — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы БАР/ПЕЧОРА/754/21/212 орналасқан. Өзен ұзындығы 162 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Тобылғы
Тобылғы (Spіraea) – раушангүлдiлер тұқымдасына жататын көп жылдық бұта. Қазақстандағы далалы, таулы жерлерде өсетін 10 түрі бар.
Биіктігі 15 – 200 см. Сабағы түзу. Жапырағы қауырсын тәрізденіп тілімделген, жиектері ара тісті иректелген немесе бүтін болады. Гүлі қос жынысты, аталығының саны 10, аналығы – 5, ақ түсті, хош иісті. Гүлдері қалқанша, шатырша, сыпыртқы гүлшоғырына топталған. Мамыр – шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс салады. Жемісі – қабаттасқан жапырақша. Тобылғыны әсемдік үшін өсіреді. Балды өсімдік, жақсы мал азығы. Құм тоқтату үшін үй шаруашылығында пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Раушангүлділер
Мюлетурнен
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1309 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.9 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 876, пошта индексі — 3127.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Вимерсдорф
Вимерсдорф (Wiemersdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Зегеберг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1568 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 60 099. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Йёрк.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Хмелевая (Лапшанга тармағы)
Хмелевая — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лапшанга өзенінің оң жағалауынан 57 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сармеде
Сармеде (Sarmede) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Тревизо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3007 адамды құрайды. Халық тығыздығы 177 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 31026.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Эдельшрот
Эдельшрот (Edelschrott) — Аустриядағы жәрмеңкелік кент. Штирия федералды жеріне қарасты Фойтсберг округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1630 адамды құрайды (31 желтоқсан 2011). Алып жатқан жер аумағы 66.14 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — VO, ресми идентификациялық коды — 6 16 02.
2011 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Георг Пресслер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Байтесе (ағаш)
Байтесе  - киіз үй шаңырағын дайындауға арналған ағаш қалып.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат: этнография
Джеймс Кларк Росс
Джеймс Кларк Росс (James Clark Ross; 15. 4. 1800, Лондон,— 3. 4. 1862, Эйлсбери) — ағылшын поляр зерттеушісі. Росс 1819— 1824 ж. У. Э. Парридің Солтүстік-батыс өткелді іздеудегі арктикалық экспедицияларына қатысты. 1829—1833 жылы нағашысы Джон Росс басқарған экспедиция құрамында болды. Бұл жолы Джеймс солтүстік магниттік полюсті ашты (1831 жыл). 1840— 1843 жыл Антарктикаға жүзген үш сапарында Джеймс соңынан өзінің есімімен аталған теңізді, Виктория Жерін, аралдағы Эребус, Террор жанартауларын ашты. Канада Арктикалық архипелагындағы қойнау, бұғаз, мүйіс және Грейам Жері жағалауындағы аралға Джеймстың есімі берілген.
Дереккөздер
Санат:Англия тұлғалары
Нитраттар
thumb thumb Нитраттар(Нитраты; грек, nitron - сода, селитра) — өнеркосіпте, әсіресе ауыл шаруашылығында көп қолданылатын азот қышқылының түздары. Аммоний нитраты, сілтілік және сілтілік жер металларының нитраттары селитра деп аталады. Белгілі бір мөлшерден артық пайдаланғанда Нитраттар тамақ өнімдерінде жиналады да, адамды уландырады. Нитрат тұздарын металлдарды, негіздік оксидтерді, негіздерді және аммиакты азот қышқылымен әрекеттестіріп алады. Басқа оттекті қышқылдардың тұздарымен салыстырғанда нитраттардың ерекше қасиеттері бар.
Химиялық қасиеттері.
Нитраттарды қыздырғанда оттек бөле ыдырайды. Нитрат құрамына кіретін металлдың кернеу қатарындағы орнына сәйкес тұздар әртүрлі болып айырылады: а)	сілтілік металдардың нитраттары қыздырғанда нитриттерге және оттекке ыдырайды:
ә) электрохимиялық кернеу қатарында магний мен мыс арасында орналасқан металлдардан түзілген нитраттар металл оксидіне, азот (IV) оксидіне және оттекке ыдырайды:
б) кернеу қатарында мыстың оң жағында тұрған нитраттар бос металға, азот (IV) оксидіне және оттекке ыдырайды:
Тұздың қүрамындағы нитрат ионды N03 анықтау үшін тұзды концентрациялы күкірт қышқылымен және мыс жаңқасымен қосып қыздырғанда қоңыр түсті газ N0, бөлінеді. Ол нитрат ионға сапалык реакция болып табылады, ерітінді көкшіл түске боялады. Реакция теңдеуі: t                                Cu + 4HNO3 = Cu(NO3)2+2H2O + 2NO2^буланады көкшіл түс              қоңыр түс
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау Санат:Нитраттар Санат:Азот қосылыстары
Devil may cry 3
Ойын процессі
Ойынның екі варианты болады: сары(желтый) және алтын(золотой). Біріншісін таңдасаң, егер сен ұтылсаң сары шарды пайдаланып соңғы бақылау нүктесінен(контрольная точка) бастайсың. Ал екіншісін таңдасаң, ештеңені кетірмей соңғы бақылау нүктесінен тірілсең болады, немесе алтын шарды пайдаланып өлген жеріңнен жалғастырсаң болады.
Ойында 6 қиындық деңгейі бар. «Normal» ойынның басында болады. «Easy» үш рет ұтылғаннан кейін ашылады. Бұл деңгейде демондар мен босстар әлсіз болады, және «Авто-режим» бар, онда бір-екі рет клавишаны басқаннан, кейіпкер(персонаж) өзі барлық комбоны жасайды. «Hard» «Normal»-дың бәрін ұтқаннан кейін ашылады. Ал «Hard»-ты ұтқаннан кейін «Very Hard» ашылады. Және «Dante Must Die», «Heaven or Hell» қиындық деңгейлері бар.
Егер ойынды кез келген деңгейде толық ұтқаннан кейін «Bloody Palace» деген режим ашылады. Ол аренаға ұқсайды. Бұл режимде 9999 деңгей бар. Әр деңгейде саған қарсы жаулар шығады. Сол жаулардың бәрін жойғаннан кейін үш портал пайда болады: Су порталы, Электр порталы, От порталы. Су порталына кіргенде, ол сені 1 деңгейге алға жылжытады және онда жасыл шар болады. Жасыл шар сені емдейді. Электр порталына кіргенде, ол сені 10 деңгейге алға жылжытады және онда ақ шар болады. Ақ шар саған күш береді. Ал От порталына кіргенде, ол сені 100 деңгейге алға жылжытады, бірақ онда ешқандай бонус болмайды. 10 рет порталға кіргенде босс болады, ал 9000 деңгейден бастап барлық жауларда Devil Trigger пайда болады.
Жетінші миссиядан кейін Данте уақытша - денсаулық айғызының астындағы шарлар біткенше демон бола алады. Данте демон болған кезде ол тез жүреді, тез шабуылдайды және мықты соққыдан естен талып қалмайды.
Бұл ойында 6 стиль бар: 4-і негізгі, ал 2-ін миссияны өтіп жатқанда болады. Негізгі стильдердің әр қайсысында 3 деңгей болады. Олар жауларды өлтірген сайын жетілдіріледі. Әр стильдердің деңгейлері әр түрлі шабуылдау тәсілдерін ашады. Негізгі стильдер: «Трюкач» (ағыл. Trickster) Дантеге соққыдан жалтарып кетуге, трюктер жасауға керек. «Қылыштар шебері» (ағыл. SwordMaster) жақын шабуылға арналған қаруларға бірнеше жаңа шабуылдау тәсілдерін қосады. «Мерген» (ағыл. Gunslinger) ататын құралдарға қосады. «Қорғаушы» (ағыл. RoyalGuard) жаулардың шабуылынан қорғануға, контратака жасауға көмектеседі. Қосымша стильдерді қолдану үшін күш кетеді. Олар: «Ртуть» (ағыл. Quicksilver) уақытты басқаруға көмектеседі. Ал «Доплер» (ағыл. Doppelganger) Данте демонға айналып, өзінің ісін қайталайтын көлеңкесін тірілте алады. Бұл ойында Дантенің ағасы Верджилмен ойнаса болады. Бірақ ода бір ғана стиль «Қара өлтіруші» (ағыл. Dark Slayer) бар. Бұл стиль «Трюкач» стильне ұқсайды, бірақ ол ойында қатты агресивті.
Сюжет
Ойын Дантенің аты жоқ магазинінен басталады. Оған белгісіз Аркхам деген адам келеді. Ол Дантеге Верджилден демондардың шабуылын шақыру ретінде береді. Содан кейін жерден Темен-ни-гру деген мұнара шығады. Оның төбесінде Верджил тұрады. Данте сол жерге бармақшы болады. Данте сол жерге бара жатқанда көптеген демондарды өлтіріп жүреді, ал мықтыларды өлтіргеннен Дантеге солардың күшімен байытылған қару беріледі. Дантемен бірге, мұнараға Леди — демон аулаушы және Аркхамның қызы келеді. Ол мұнараға анасын өлтірген әкесін өлтірмекші. Аркхам Верджилге Темен-ни-гру арқылы демон мен адамдар әлеміне қақпасын ашуға көмектеседі. Бірақ ол үшін Верджил мен Дантеге анасы сыйлаған екі амулет керек.
Өзін Шут (ағыл. Jester) деп атайтын біреумен бірнеше рет төбелескеннен кейін, Данте мұнараға шығып, өзінің ағасымен төбелеседі. Төбелесте Верджил ұтып, Дантенің амулетін алып кетеді. Сол кезде Дантеде демон күші оянады да, Верджилдің арқасынан барады. Верджил мұнараны қоспақшы болады, бірақ одан ештеңке шықпайды, сол кезде Данте келіп қалады. Екеуі шайқасып жатқанда Леди солардың шайқасына қосылып кетеді, кейін Шут келеді. Сол кезде Шут өзінің шын бетін көрсетеді, негізінен Шут ол - Аркхам. Ол осы уақыт бойы соларды осы жерге келуге көмектесіп отырды. Өйткені, Темен-ни-гру мұнарасын қосу үшін екі амулет пен демон мен әйелдің қаны керек. Және ол мұнараны қосу өзі үшін керек болды. Өйткені, ол демондар әлеміне барып Дантенің әкесі ұлы демон Спарданың күшін алмақшы. Верджилге де күш керек еді.
Данте қайтадан мұнараның астынан үстіне шығу керек. Леди біреузі өзінің әкесін өлтірмекші болады, сондықтан оған Дантені тоқтату керек еді. Екеуі шайқасады, кейін Данте ұтады да, Леди өзінің мықты қаруын береді. Данте мұнараның ең төбесіне шыққаннан кейін демондар әлеміне барады. Аркхамды тапқанда ол Спардаға айналып кеткен, екеуі шайқасар кезде оның денесі үлкен күшке шыдамай шар тәрізді үлкен бір нәрсеге айналады. Шайқасып жатқанда шайқасқа Верджил қосылып, Аркхамды өлтіру үшін Дантеге көмектеседі. Екеуі Аркхамды ұтып жерге лақтырады, ал жерде оны Леди өлтіреді. Бұл уақытта Данте мен Верджил әкесінің күші мен амулет үшін қайтадан шайқасады. Бұл шайқаста Верджил ұтылып, осы әлемде қаламын деп, өзінің амулетімен бірге қараңғы жерге құлайды.
Данте адамдар әлеміне қайтып оралады. Ол жерде Ледимен бірге демондарды аулауға келіседі. Сөйтіп Данте өзінің магазиніне атын табады — «Devil May Cry».
Босстар
150px|нобай|оңға|Cerberus 150px|нобай|солға|Rebellion 150px|нобай|оңға|Gigapede 150px|нобай|солға|Cerberus 150px|нобай|оңға|Agni and Rudra 150px|нобай|солға|Agni & Rudra 150px|нобай|оңға|Leviathan 150px|нобай|солға|Nevan 150px|нобай|оңға|Nevan 150px|нобай|солға|Beowulf 150px|нобай|оңға|Beowulf
Сана
thumb|right|250px|Адам санасының болжалды бейнесі Сана (mind) – өзіне қатысты кез келген нәрсеге бағытталып, оны қайта бейнелей алатын, өз-өзіне айқын менталды феномендерді (mental phenomena) әйгілейтін түрлі қабілеттер кешені. Бұл қабілеттерге ойлау, қиял, жады, ерік және сезім қатарлылар жатады. Олар түйсіну, ауырсыну тәжірибесі, сенім, аңсар, ниет және эмоция секілді түрлі рухани феномендерді әйгілейді.
Devil may cry 3
Босстар
150px|нобай|оңға|Geryon
150px|нобай|оңға|Lady
Сана
Сана проблемасындағы өзекті сауал ретінде ''"адамнан басқа болмыстың санасы бар ма?" және "дене мен сананың байланысы қалай болады?"'' қатарлыларды айтуға болады. Ал, оларға берілген адами анықтама адам таңдауына үлкен әсер етеді.
Devil may cry 3
Босстар
150px|нобай|оңға|Doppelganger
Сана
Сана, немесе діл әдетте адам денесіне, материяға, немесе физикалық затқа салыстқарамалы айтылады. Бұл салыстырмалықтың табиғаты, әсіресе сана мен ми арасындағы байланыс мәселесі - тарихтағы әйгілі пікірталас түйіні болған сана-дене проблемасы деп аталады. Дәстүрлі көзқарастар негізінен зердені бейфизикалық деп санайтын дуализмге, немесе идеализмге көбірек негізделеді. Заманауи көзқарастар көбінесе физикализмге, немесе функционализмге негізделеді, олар бойынша сана мимен қарайлас нәрсе, немесе сананы нейрондар белсенділігі секілді физикалық құбылыстарға редукциялауға болады. Дегенмен дуализм мен идеализмнің жақтаушылары әлі де көп.
Devil may cry 3
Босстар
150px|нобай|оңға|Arkham
Сана
Келесі бір сұрақ, қандай түрдегі болмыс санаға қабілетті екеніне қатысты. Мысалы, ''сана тек адамға ғана тән бе? Кейбір, немесе барлық жануарларда, немесе барша тіршілік түрлерінде тегіс сана бола ма? Сана мүлде қатаң түрде анықталатын сипаттама ма? Сана кейбір адам жасаған машиналардың да қасиеті ме?'' тб.
Devil may cry 3
Босстар
150px|нобай|оңға|Jester
Данте
Санат:Алфавит бойынша компьютерлік ойындар
Сана
Фрейд пен Джеймс секілді психологтар және Тьюринг секілді компьютер ғалымдары сана табиғаты туралы ықпалды теориялар жасады. Жасанды интеллект саласы бейбиологиялық зерде мүмкіндігін қарастырды. Жасанды интеллект саласы кибернетикамен және ақпарат теориясымен тығыз байланысы болды, ол бейбиологиялық машиналар арқылы ақпарат өңдеудің адам санасындағы феномендермен салыстырмасын және өзгешелігін түсінуге көмектеседі. Сана кейде түйсіктік әсерлер мен менталды феномендер тосын өзгеріп тұратын сана ағыны ретінде де сипатталады.
Анықтамасы
thumb|right|200px|"Сана құрылу үстінде" деген белгісөз, яғни бұл деген сана қатып қалған, біржола қалыптасқан нәрсе емес, ол әрқашан жаңа, үздіксіз қайта құрылатын, жасалатын, құрастырылатын, бейне бір салынып жатқан құрылыс секілді динамикалы және жаңарымды нәрсе деген мағынаны аңғартатын сөз тіркесі. Сана көбінесе сезім, түйсіну, ойлау, пайымдау, жады, сенім, аңсар, эмоция және мотивация секілді рухани феномендерде әйгіленетін қабілет ретінде түсініледі. Сана, немесе діл әдетте денеге, материяға немесе затқа салыстырмалы айтылады. Бұл салыстырмалықтың өзегі интуиция болып, оның ерекшелігі жаратылыстану ғылымдары материалдық ғаламды сипаттаған кезде анықтаған түрлі ерекшеліктерге үйлеспейді, немесе ондай ерекшелігі болмайды. Дәстүрлі доминантты сбустанциалист көзқарас Рене Декартпен байланысты, ол бойынша сана дегеніміз тәуелсіз ойлау субстанциясы. Бірақ қазіргізаман философиясы сананы субстанция ретінде емес, адамдар мен жоғары деңгейлі жануарларға тән қасиеттер мен қабілеттер ретінде таниды.
Сананың, немесе ділдің (mentality) нақты табиғаты жайында әртүрлі бәсекелес анықтамалар ұсынылған.
Танымдық қабылдау "Тікелей", "Жекелік" және "Мүлтіксіз" деп сипатталады. "Тікелей қабылдау" сананың бейтұжырымдық тану екеніне қаратылады. Егер біреу ауырса, ол өзінің ауыру сезімін тікелей сезе алады, осы үшін ол дене мүшесіндегі өзгерістерден тұжырымдап шығарып жүрмейді. Дегенмен адам сезіну арқылы ағаш, немесе мысық секілді сыртқы объектілер туралы да бейтұжырымдық білім қалыптастыра алады, ол ағашты, не мысықты бірден көреді, ешқашан оны көруін тұжырымдап шығармайды, демек бұл критерийді тәптіштеп қарау керек. Сананың түрлі әлеуметтік сыртқы фактілерден тағы бір маңызды айырмашылығы, оның "Жекелік қабылдау" болуы. Мысалы, құлаған ғаш адамның аяғын жаншып кетсе, жәбірленушінің ауырсынуы екінші бір адам үшін мүлде жабық жеке өзілік сезім ғана болады, ауырсынуды ол тек өзі ғана сезіне алады, ал оның қасындағы адамның оны аңғаруы тек жәбірленушінің айғайлауы, түрінің бұзылуы секілді қиналған көріністерден тұжырымдап шығару ғана болады, бірақ ол ешқашан жаны қиналушының тегі қалай қиналғанын тіке сезе алмайды. Дәстүрлі таным бойынша, бізде өз психикалық күйлеріміз туралы "мүлтіксіз білу" бар, яғни олар еш қатесіз, қалай болса дәл солай білінеді. Мысалы, біреудің алақаны қышыса, ол бұл сезімнің шынымен болып жатқаны туралы қателесуі мүмкін емес деген сөз. Адам әдетте тек менталсыз себептер туралы қателесуі мүмкін, мысалы, бұл қышу жәндіктің шағуынан ба, әлде инфекциядан ба, әлде басқа себебі бар ма, зерттеуіне тура келеді. Дегенмен, Мүлтіксіздік туралы мәлімдемелерге әртүрлі қарсы мысалдар да ұсынылды, сондықтан бұл критерий қазіргі заманғы философияда толық қабылданбайды. Эпистемологиялық анықтама, немесе танымдық анықтама негізінен саналы күйлерге көбірек назар аударады, бірақ бейсаналық күйлерді жоққа шығарады. Мысалы репрессияланған аңсарды танымдық тұрғыдан анықтау өте қиын.
Сана формалары
thumb|right|200px|Бас контуры, ішінде көздің суреті бар, ойлауды, аңғаруды, мидың ішінде "көруді" сипаттаған
Менталды қабілеттер
Кең мағынада айтқанда, менталды қабілеттер - бұл сананың түрлі функциялары, яғни сана не "істей" алатыны.
Ойлану (Thought) - бұл адамдардың өз қажетсінуіне, қызығуына, нысанасына, уәдесіне, жоспарына, мақсатына, аңсарына сай дүниедегі нәрселерді олардың маңызы бойынша тануы, әйгілеуі және түсіндіруі сынды менталды белсенділігі. Ойлану негізінен ырықсыз түрде басталуы және жалғасуы мүмкін; ол табиғи, автоматты, ауыспалы, еркін сипатта болады; онда қою эмоциялық ерекшелік болады. Ойлану мәлім идеялар мен деректердің символды, немесе семиотикалы мәні мен мағынасына сай жүріседі, сөйтіп біз ұғым қалыптастырамыз, түрлі мәселені шешуге автоматты әзірленеміз, логикалық пайымдау жасауға, шешім шығаруға дейін дамимыз.
Ойлау (thinking) адамдағы танымдық (когнитивті) "жоғары" қызмет ретінде сипатталады, әдетте таным психологиясының маңызды бір саласы осы ойлау процесін анализдеумен айналысады. Ойлануға салыстырғанда Ойлау мақсатты, арнайы, белсенді түрде жүреді, сұрақтармен жұмыс жасайды, ойлау процессі меңгеріледі, басқарылады, бағытталады, реттеледі, түзетіліп, жетілдіріліп отырады. Ойлау әсіресе құрал жасау және қолдану, себеп пен салдарды жыға тану, маңызды белгілерді аңғару, тәжірибе-қимылдың өзгеше контекстін ұғыну мен айқындау, мағыналы түрде дүние-өмір мәселелеріне жауап беру қабілеттерімізбен тығыз сәйкескен болады.
Жады (Memory) - бұл білімді, ақпаратты, немесе тәжірибені сақтау, салу, және кейіннен қайта еске түсіру қабілеті. Жады философия дәстүрінде тұрақты тақырып болғанымен, ХІХ ғ-дың соңы мен ХХ ғ-дың басында Таным психологиясы парадигмаларында жадыны зерттеу арнайы пән ретінде тыңнан көрініс тапты. Соңғы онжылдықта ол Таным нейроғылымы деп аталатын жаңа ғылым саласының маңызды түйініне айналып, таным психологиясы мен нейроғылымды байланыстырды.
Зерде (Consciousness) әдетте субъективтілік, сезімталдық және адамның өзі мен қоршаған ортасы арасындағы байланысты сезіну қабілеті секілді қасиеттерді қамтитын сана аспектісі болып, ол әдетте мәлім сәттегі сананың арнайы түрдегі өз-өзіне айқындылығын, өз-өзін сезінген, түйсінген, аңғарған, ұғынған, түсінген күйін білдіреді. Бұл сана философиясы, психология, неврология және танымдық ғылымдардың түрлі зерттеулерінің маңызды тақырыбы. Кейбір философтар зердені субъективті тәжірибенің өзі болып табылатын феноменалды зердеге жатқызады, ол мидағы өңдеу жүйесінің ақпараттарына жалпы қолжетімділікті білдіреді. Феноменальды сананың көптеген тәжірибелік қасиеттері барр, олар квалиа деп аталады. Феноменалды зерде әдетте "бірдеңенің өзі туралы", немесе "бірдеңенің ерекшелігі туралы" зерде болып, ол сана философиясында интенционалдық (ниеттілік) деп аталады.
Сананың жіктелісі
thumb|right|250px|Сананың модалды моделі. Сенсорлы енгізу (Sensory input) - Сенсорлы жады (Sensory memory) - [ниеттену арқылы] және [жаттығу арқылы] - жұмыс жадысы, яғни мезеттік жады (Working memory) - шығару (output) - немесе [жаттығу арқылы] - ұзақ мерзімді жады - [кодталу қайталанысы]. Сана қабілеттері тудыратын менталды феномендер түрлі ерекшеліктер бойынша жіктеледі. Негізгі жіктелу менталды феномендерді олардың сезімдік, сапалық, болжамдық, ниеттік, саналылық, ұғымдық, кездейсоқтық, немесе ақылдық болуына қарай анықтау. Кейбір менталды феномендер, мысалы, сезіну, немесе денелік аңғару әдетте сезімдік, яғни түйсікке (sense) негізделген. Бұл феномендер тәжірибешіл эмпириктерді айырықша қызықтырады, олар сыртқы әлем туралы біздің жалғыз білім көзіміз сол деп есептейді. They are contrasted with non-sensory phenomena like thoughts or beliefs, which do not involve sense impressions. Сезімдік әсерлерді қамтымайтын ойлау немесе сену секілді бейсезімдік құбылыстармен салыстырылады. Сезімдік күйлер сапалық күйлермен де тығыз байланысты болады, олар квалияға ие, яғни сезімдік күйде болу қандай болатыны субъективті елестетіледі.
Менталды күйлердің тағы бір маңызды жіктелісі - олардың саналылық немесе бейсаналық түрлерінде көрінеді. Көбінесе екі түрлі зерде күйі айқын ажыратылады: феноменді сана және қабылдау санасы. Феноменді сана нақты тәжірибені білдіреді. Жалпы көзқарас бойынша, кейбір сана күйлері, мысалы сезім, немесе ауырсыну секілді көңіл күйлер міндетті түрде феноменді санамен байланысты болады, ал басқалары, мысалы сену мен аңсар секілді көңіл күйлер феноменді сана болса да, болмаса да бола береді. Кейбір көзқарастар бойынша, саналы менталды көңіл күйлер негіздік болса, ал бейсаналы көңіл күйлер феноменальды санада туындаған жағдайда ғана менталды болып саналады. Ал қабылдау санасы, керісінше, қол жеткізілетін менталды көңіл күйлерді білдіреді: олар пайымдау мен қимылды бағыттау үшін қол жетімді ақпаратты алып жүреді. Бұл ұғым кездейсоқ пайда болатын менталды күйлермен тығыз байланысты, олар жай ғана қол жетімді ғана емес, сонымен бірге иесінің санасындағы кезектегі белсенді сезім-түйсіктер. Барлық феномендік саналы ментал күйлер кездейсоқ пайда болады, бірақ біздің қимылымызға әсер ететін тұншыққан аңсарлар бейсаналы жағдайда болуы мүмкін.
Ментал феномендер егер олар жеткілікті дәйекке құрылса, ақыл нормаларына бағынса, онда ол ақылды (рационал) болады. Ал бейақылды (иррационал) ментал феномендер бұл нормаларды бұзады. Дегенмен барлық ментал феномендер ақылға бағалана бермейді: кейбіреулері бейақылды болса, кейі ақылсыз (arational) болып, яғни ақыл аясынан тысқары өмір сүреді. Оларға ынтығу, мәңгіреу, немесе ашығу секілділер жатады, ал сенімдер мен ниеттенулер ақылды бағалау жүйесінің парадигмалық мысалдары болып табылады. Кейбіреулер ақылды тек әртүрлі менталды күйлердің өзара байланысын реттейтін құрылымдық ережелерге байланысты деп санайды, ал басқалары негізді түрде дұрыс аңыс қайтару тұрғысынан ақылды сипаттайды.
Сананың мазмұндары
Сананың мазмұны, яғни көкейдегі менталды мазмұндар сананың "ішінде" деп есептелетін, ментал процестер мен қабілеттер арқылы қалыптасқан және басқарылатын элементтер. Мысалы түрлі ойлар, түсініктер, естеліктер, ұғымдар, эмоциялар, сезінулер, түйсінулер және ниеттер - адамның өзіне айқын болу сипатымен менталды мазмұндар болып табылады. Менталды мазмұндарға қатысты философиялық теориялардан интернализм, экстернализм, репрезентизм және интенционалдық қатарлыларды атап көрсетуге болады.
Меметика – дарвиндік эволюциямен белгілі бір ұқсастыққа негізделген менталды мазмұн теориясы болып, оны 1980 жылдары Ричард Докинз пен Дуглас Хофштадтер ұсынған болатын. Ол мәдени ақпарат тасымалдаудың эволюциялық моделі. Мем дегеніміз бейне генге ұқсас, мәлім бір немесе көптеген даралықтар санасында "орналасқан" идея, сенім, қылық үлгісі, тб. болып, ол өзін бір санадан екінші санада қайталап, жаңа көшірме жасай алады. Осылайша, әуелде бір даралықтың келесінің сенім қалыптастыруына әсері ретінде танылған нәрсе, меметикада өз-өзін жаңғыртушы мем ретінде қарастырылады.
Мимен байланысы
thumb|right|250px|Адам миы
Жануарларда ми, немесе энцефалон (encephalon, грекше "бастың ішіндегі" деген мағынада) орталық жүйке жүйесінің ойлауға жауапты басқару орталығы. Жануарлардың көпшілігінде ми баста орналасқан, әрi бас сүйекпен қорғалған болады, көру сезімі, есту сезімі, тепе-теңдік сезімі, дәм және иіс сезімі аппараттарына жақын орналасқан. Барлық омыртқалылардың миы болғанымен, омыртқасыздардың көпшілігінде орталықтандырылған ми, немесе жеке ганглийлердің жинақтары бар. Губкалар секілді алғашқы жануарлардың миы мүлдем болмайды. Ми өте күрделі болуы мүмкін. Мысалы, адам миында шамамен 86 миллиард нейрон бар, олардың әрбіреуі 10 000-дай өзгелерімен тұтасады.
Ми мен сананың өзара байланысын түсіну – аталмыш "сана-дене проблемасы" – философия тарихындағы қиын және өзекті мәселелердің бірі есептеледі. Осынау мәселеге берілген жауапқа қатысты үш негізгі философиялық мектеп қалыптасқан: дуализм, материализм және идеализм. Дуализм сананың мидан тәуелсіз өмір сүретінін, онымен қатар, пареллель екенін дәріптесе, ал материализм менталды феномендердің нейронды феномендермен бірдей екенін, яғни сана дегеніміз нейрондар белсенділігі екенін дәріптейді; ал, идеализм тек менталды феномендер ғана шын екенін, ал физикалық шындықтар сананың арқасында расталып қана қоймай, сана негізінде рас бар болатынын айтады.
Тарихтар бойы талай философтар таным мидың ұлпасы (яғни нейрондар мен синапстер) секілді физикалық субстанция арқылы жүзеге асуы мүлде мүмкін емес деп есептеп келді. Сана-ми қатынасы туралы жінтікті ойлаған Декарт рефлекстер мен басқа да қарапайым қылықтарды механикалық тұрғыдан түсіндіру мүмкін деп есептесе де, бірақ күрделі ойлауды, әсіресе тілді тек физикалық миға сілтеме жасау арқылы түсіндіруге болатынына сенбеді.
Физикалық ми материясы мен сана арасындағы негізгі байланыстың ең тіке ғылыми дәлелі ретінде мидағы физикалық өзгерістердің санаға тигізетін әсерін айтуға болады, мысалы, травмалық ми жарақаты, немесе есірткі секілді психоактивті дәрілер қолдану секілділер. Философ Патрисия Черчлендтің айтуынша, дәрі мен сананың әсерлесуі ми мен сана арасындағы тығыз байланысты әйгілейді.
Философиялық сұрақтардан басқа, сана мен мидың қатынасы бірқатар ғылыми сауалдар туғызады, олардың арасында сана әрекеті мен ми қызметі арасындағы нақты байланысты түсіну, дәрілердің танымға әсер етуінің нақты механизмдерін ұғыну, сондай-ақ Зерде-нейрон сәйкесімі (ЗНС, Neural correlates of consciousness) мәселесі.
Сана қалай мидан пайда болатынын түсіндіруге арналған теориялық тәсілдер ретінде коннекционизм, Сананы есептеу теориясы (Computational theory of mind) және Байес ми теориясы қатарлыларды атап көрсетуге болады.
thumb|right|300px|[[Орта палеолит кезіндегі Һомо Сапиенстер филогенезінің үлгісі. Көлденең өсі географиялық орынды білдіреді; тік өсі мыңдаған жылдар бұрынғы уақытты білдіреді. Һомо Хейдельберг әдетте Һомо Неандертал, Һомо Денисован және Һомо Сапиенстер болып бөлінеді. Һомо Сапиенстердің 200 мыңжылдан кейін кеңеюімен неандертальдықтар, денисовандар және басқа да анықталмаған архаикалық африкалық Гоминидтер қайтадан Һомо Сапиенс тұқымдастығына қосылды. Сонымен қатар, мұнда қазіргі африкалық популяциялардағы қосылу оқиғалары көрсетілген.]]
Эволюциясы
Адам санасының эволюциясы адам миы эволюциясына және тілдің пайда болуына байланысты адам интеллектінің қалай дамығанын сипаттайтын бірнеше теорияларға сілтеме жасайды.
Адамға салыстырғанда онша жетілген болмаса да, эмпатия, сана, жаназа, ритуал және символдар мен құрал-саймандарды пайдалану сияқты адам интеллектінің көптеген қасиеттері Гоминидтерде көрініс таба бастаған.
Интеллекттің кенеттен пайда болуы, немесе "Үлкен секірісті" жақтаушылар және жалғасым гипотезасын жақтаушылар арасында пікірталас бар. Интеллект эволюциясының теорияларына мыналар жатады:
Философиядағы сана проблемасы
thumb|[[Джон Серл — аса ықпалды сана философтарының бірі, биологиялық натурализм бағытын жақтаушы (Беркли 2002)]]
Сана философиясы - философияның негізгі бір тармағы болып, ол сана табиғатын, менталды құбылыстарды, менталды функцияларды, менталды қасиеттерді, зердені, және солардың физикалық денемен байланысын зерттейді. Сана-дене проблемасы, яғни сананың адам денесімен байланысы әдетте сана философиясының өзекті мәселесі (issue) ретінде қарастырылады, дегенмен сана табиғатының физикалық денеге қатысы жоқ басқа мәселелері де бар. Хосе Мануэль Родригес Дельгадо былай деп жазады: "Кезектегі танымал қолданыстарда жан мен сана анық ажыратылмаған, әрі кей адамдар әлі де саналы, не санасыз түрде жанды, сондай-ақ сананы денеге енуі мен кетуі мүмкін тәуелсіз шындық ретінде сезінеді".
Дуализм мен монизм - сана-дене проблемасын шешуге талпынатын екі негізгі ойжелі. Дуализм - бұл сана мен дененің бір-бірінен қандай да бір жолмен бөлек орналасуы. Оны Платоннан, Аристотельден және Үнді философиясының Ньяя, Самкхья және Йога мектептерінен іздеуге болады. Дегенмен оны 17 ғасырда Рене Декарт жүйелі тұжырымдаған. Субстанциялық дуалисттер сананы дербес өмір сүретін субстанция деп есептейді, ал акциденциялық дуалисттер (Кейде қасиеттік дуалистер делінеді) сананы мидан туындайтын, бірақ мидың өзіне редукциялауға келмейтін тәуелсіз қасиеттер жиынтығы, бірақ ерекше/дербес субстанция емес деп есептейді.
This is because the nature of subjective, qualitative experience is incoherent in terms of – or semantically incommensurable with the concept of – substances that bear properties. This is a fundamentally ontological argument.[96]
20 ғ философы Мартин Хайдеггер сананы (субъективті тәжірибе мен әрекетті) дербес, өзгеше деп есептесек те, есептемесек те, бәрібір оны Рене Декарт секілді мәлім "қасиеттерге" ие  "субстанция" деп түсіну мүмкін емес деген тезисті ұсынды. Өйткені субъективті, сапалық тәжірибенің табиғаты мәлім қасиетке ие субстанция мағынасына үйлеспейді, тіпті салыстыруға да келмейді. Бұл іргелі онтологияның аргументі. thumb|right|200px|[[Қарғысты бұзу (кітап)|"Қарғысты бұзу" (Breaking the Spell) кітабының авторы Дэниел Деннетт, Венеция, 2006]] Таным философиясымен айналысатын Дэниел Деннетттің ойынша, "сана" деп аталатын баяндаушы орталық жоқ, есесіне сенсорлық кіріс пен шығыс (ендіру мен шығару) жиынтығы бар: әртүрлі бағдарламалар параллель жүріседі.
Психолог Б.Ф.Скиннердің ойынша, сана дегеніміз "зейіннің әрекет ортасы бойынша жасайтын түсіндіру фантастикасы"; ол сананы "қара жәшік" деп санады және менталды процесстерді "жасырын сөйлеу әрекетінің формалары" ретінде жақсырақ түсінуге болады деп ойлады. thumb|right|200px|[[Саналы сана (кітап)|"Саналы сана" (The Conscious Mind, 1996) және "Шындық+: виртуалды әлем және философия проблемалары" (Reality+: Virtual Worlds and the Problems of Philosophy, 2022) кітаптарының авторы Давид Чалмерс Де Ла-Салле университетіндегі Алан Тюринг жылдық іс-шарасы мінберінде, Манила, 27 наурыз, 2012 ж.]] Философ Давид Чалмерс бойынша, басқалардың миының ішіне ену, оның адами күйін бақылау мүмкін емес, сондықтан сана мен зердені үшінші жақ бойынша ("Ол", "Олар" деген формада) айқындау өнімді емес, сананы, әсіресе зердені тануда бірінші жақ ("Мен" формасында) қажет. бірақ бірінші адамның көзқарасы қажет деп санайды. Бірінші жақ перспективасы сананың мидан бөлек нәрсе ретінде тұжырымдау керек екенін ап-анық көрсетіп тұрыпты.
Сондай-ақ сана бір сәттен келесі сәтке ауысып көрінуші ретінде сипатталады, яғни мәлім ой сәті ағын секілді сезімдік әсерлер мен менталды феномендердің үздіксіз өзгеруі мен ауысуынан құралады.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Сана философиясы
Сапар Атанбайұлы Атанбаев
Сапар Атанбайұлы Атанбаев (4.4.1941 ж. т., Сарыағаш ауданы Бесқұдық ауылы) – ғалым, физика-математикалық ғылым доктары (2001), профессор (2001).
Москва мемлекеттік университінің механика-матемитика факультетін «есептеу математикасы» мамандығы бойынша тәмәмдаған (1963). 1963 – 65 ж. Кеңес Армиясы қатарында болды. 1965 – 1970 ж. Новосибирскідегі Ресей Ғылым Академияның аспирантурасында оқыды. 1965 жылдан ҚазҰУ-нде есептеу математикасы кафедрасының оқытушысы, меңгерушісі, профессоры. 1997 – 2004 ж. «Қайнар» университінде «ақпараттық жүйелер» факультетінің деканы қызметін атқарды.
Серва (Лолог тармағы)
Серва — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лолог өзенінің оң жағалауынан 88 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Сапар Атанбайұлы Атанбаев
Ол 70-тен астам ғылым және әдістемелік еңбектердің, оның ішінде 2 монография, жоғары оқу орны студенттеріне арналған 4 оқулықтың, математика саласы бойынша жазылған орысша-қазақша және қазақша-орысша терминологиялық сөздіктердің авторы (2001).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Серва (Лолог тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2020/21
Толық мақалалары: УЕФА Чемпиондар лигасы 2020/21, УЕФА Еуропа лигасы 2020/21
2020/21 жылғы Еурокубоктер жылдағыдан өзгеше болды. Әлемді жайлаған Коронавирус-2019 індетінің кесірінен футбол турнирлері 2020 жылы наурыз айында жаппай тоқтатылды да, жазда ғана жалғасын тауып, сол себепті де 2020/21 жылғы еуромаусымдар барынша сығымдалып, еурокубоктердің іріктеу кезеңдері бір матчтан ғана ойналды.
2020/21 жылғы еуркубоктерге Қазақстаннан төрт клуб қатысты. 2019 жылғы чемпион "Астана" Чемпиондар лигасында, "Қайрат", "Қайсар", "Ордабасы" клубтары Еуропа лигасында бақ сынады.
Бұл маусымда Қазақстан клубтары өте сәтсіз ойнады. Еуропа лигасының үшінші раундынан соң барлығы да жарыстан шығып қалды. Бұл сонау 2012 жылдан бергі аралықтағы ең төмен көрсеткіш.
Сілтемелер
Санат:2020 жылғы футбол Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 2020/21 Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2020/21 Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Сібір қияғы
Сібір қияғы (Elymus sibiricus) – астық тұқымдасының жауқияқ туысына жататын, көпжылдық сирек бұтақты, биіктігі 60-120 см өсімдік. Жайылма шалғындарда, құрғақ аңғарларда, орман және орманды- дала аудандарында кездеседі. Ескі қоныстарда және тыңайған жерлерде таза түрінде шөөптесін қалыатсатырады, сол жерлерде 20-30 ц/га пішен өнім береді.
Жайылымдарда малдар жақсы жейді, одан кейін жылдам қатаяды. Мәдени түріне енгізіген. Аудандаструға жіберілген сорты: Нарынкольский.
Санат:Астық тұқымдасы
Жанартау кратері
Жанартау кратері - жанартаудың белсенді әрекетінен қалыптасатын тостаған тәрізді ойыс; Жанартау кратері жанартау көмейімен, жалпы жанартау өңешімен тығыз байланыста қалыптасады, яғни олар бір ғана тектік жүйенің құрамбөліктері.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Табиғат Санат:Жанартаулар
Перудағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Перудың 12 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 8 нысан мәдени, 2 табиғи және 2 - аралас критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Перу аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 7 нысан үміткер ретінде тіркелген, оның ішінде 6 — мәдени және 1 — аралас критериямйлар бойынша іліккен.
Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Сыртқы сілтемелер
Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі Санат:Перу