cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самал Ілиясқызы Есләмова
Өмірбаян
Самалдың әкесінің айтуынша, ол ешқашан актриса атануды қаламаған еді, алайда журналист болуды балалық шағынан бері армандаған. Самал пост кеңістіктегі алғашқы актриса болып табылады. 2018 жылдың қараша айында Самал Есләмова 48 100 теңге ($130) көлемінде Президенттік шәкіртақыға ие болды. Сонымен қатар "Айка" картинасындағы маңызды рөлі үшін "Asian Film Awards Academy" сыйлығына ие болды.
Отбасы
Болашақ актрисаның отбасы шығармашыл болды-ата-аналар әрдайым ән айтып, би биледі. Гүлмайрдың анасы пошташы, ал әкесі Ілияс орманшы болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, Еслямова Аягөз аға әпкесі бар.
Кирххундем
Кирххундем (Kirchhundem) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан муниципалитет. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. Ольпе ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 12247 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 147,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 9 66 016. Муниципалитеттің басшысы — Михель Гроббель.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 37 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Тонак
Тонак (Thonac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,62 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24552, пошта индексі — 24290.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 260 адамды құрады. Халық тығыздығы — 22,38 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Нешевци (Велико Тырново облысы)
Нешевци (Нешевци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Елена қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5097. Телефон коды — 06154. ЕКАТТЕ коды — 51531.
Плернеф
Плернеф (Plerneuf) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Сен-Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,3 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22188, пошта индексі — 22170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1013 адамды құрады. Халық тығыздығы — 122,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Вестерхефер
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 117 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 13,21 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 54 150. Муниципалитеттің басшысы — Альберт Паль.
Мұстақым Сәленұлы Қабдірашев
Мұстақым Сәленұлы Қабдірашев - 1970 жылы 2 қазанда Гурьев қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Қабдірашев Сәлен, зейнеткер, өрттен қорғау инспекторы болып жұмыс істеген, ІІБ майоры. Анасы - Әменова Рысты, зейнеткер, ЖКО бухгалтері болып жұмыс істеген. Атырау мұнай және газ институтының өнеркәсіптік-азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1997), құрылысшы-инженер; X. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің дене тәрбиесі және спорт факультетін бітірген (2004), спорт жаттықтырушысы. «Таэквондо - бұл өнер және спорт», «Кемелденуге бастар жол», «Жастар есірткіге қарсы» және т.б. мақалаларының авторы. Орысжәне ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).
Діни көзқарасы - дәстүрлі ісләм.
Хоббиі - спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, ұлттық дәстүрлері.
Үйленген. Жұбайы - Жауырова Венера, ТЖ агенттігінің инспекторы. Қыздары - Сәленова Әзиза (1998 жылы туған), Сәленова Шахадат (2004 жылы туған); ұлы - Сәленов Исламбек (2002 жылы туған).
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Чекотах (Оклахома)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Пицца
Пицца (pizza) — Италияның ұлттық тағамы. Ашыған қамырдан дайындалатын, ашық бетіне күрделі салма салынған таба нан немесе пирог. Қамырға ашытқы көбірек салынады (1 кг ұнға 60 г ашытқы). Салма ретінде шұжық, жіңішке шұжық, саңырауқұлақ, зәйтүн, қызанақ, тәтті бұрыш және т.б. қолданылады. Көптеген түрлерінде салмаға ысқыланған қатты ірімшік қолданылады.
Тарихы
Пиццаның прототиптері (алғашқы нұсқалары) көне гректер мен римдіктерде болған. Ол кейбір астардың нан үзінділеріне салынған күйінде дастарханға қойылған. Қызанақтардың Еуропаға әкелінуімен байланысты 1522 жылы Неапольде итальяндық пицца үлгісі қалыптасты. XVII ғасырда пицца даярлайтын арнайы адамдар («pizzaiolo», «пиццайоло») пайда болды.
left|thumb| alt=A.|200 px|Маргарита пиццасы Пиццаны дайындау екі түрлі әдіспен жүргізіледі. Бірінші тәсілде піскен таба нанның үстіне салмасын салып дайын болғанша қайта пісіреді, ал екінші тәсілде салманы шикі қамыр үстіне салып пісіреді. Пиццаларды шағын табаларда пісіреді. Дайын тағам үстіне өсімдік майын себелеп көктермен әшекелейді.
Астағы қолданылуы
Дәстүрлі классикалық пиццаны қолдану алдында арнайы пышақпен 4, 6, 8 және көбірек бөліктерге кесіп қолмен жейді.
Дереккөздер
Санат:Пицца Санат:Итальян асханасы Санат:Ұн өнімдері
Тыв-Ега
Тыв-Ега — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Салым өзенінің сол жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 39 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
IC 3312
IC 3312 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1689804.
Сыртқы сілтемелер
IC 3312 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Экономикалық аудан
Экономикалық аудан – жалпы ел аумағының тұтастай бірігіп жатқан ірі бөлігі.
Ол өз кезегінде бірнеше әкімшілік-аумақтық бөлініс бірліктерін қамтиды. Экономикалық аудан бір-бірінен жер аумақтарының экономикалық-географиялық орналасу жағдайының, табиғат және еңбек ресурстарының, шаруашылығының кешенділігі мен оның салалық мамандануының, өндіріс орындарының өзара ауданішілік тұрақты байланыстарының бірыңғайлы үйлесуімен, әрі олардың ел экономикасындағы маңызына қарай ерекшеленеді. Әдетте халқының еңбек дағдысына және табиғат жағдайына байланысты белгілі бір аумақтағы шаруашылықтың тиімді салалары бағытында дамуы барысында географиялық еңбек бөлінісі туындайды. Олармен тығыз байланыста басқадай қосалқы қызмет көрсетуші өндіріс салалары пайда болуы арқылы үлкен аумақты қамтитын Экономикалық аудан дүниеге келеді. Кейбір экономикалық аудан бір бағыттағы өнімдер өндірсе, екіншісі көп салалы болады. Осылайша экономикалық аудан арасында үнемі қызмет пен өнімдер алмасуы нәтижесінде ауданаралық экономикалық байланыстар орнығады. Ел ішіндегі экономикалық аудандар жиынтығы, сол мемлекеттің жалпы ұлт-тық экономикасын құрайды. Халық ш-ның дамуы барысында экономикалық ауданның мамандану бағыты да өзгеріп отырады. Мысалы, жаңа кен байлықтарының үлкен қорлары ашылуы немесе ірі өндіріс орындарының салынуларына байланысты. Осы себепті, экономикалық аудан құрамында іргелі өзгерістер болып, оның орналасу шекараларының өзгерісі нәтижесінде жаңа экономикалық аудан қалыптасады. Қазақстан, жер аумағының кеңдігіне және табиғи ресурстарының молдығына, табиғат жағдайларының әр түрлілігі мен әлеуметтік-экономикалық даму ерекшеліктеріне қарай 5 ірі Экономикалық ауданға (Батыс экономикалық аудан, Солтүстік экономикалық аудан, Орталық экономикалық аудан, Шығыс экономикалық аудан, Оңтүстік экономикалық аудан) бөлінген. Еліміздің жер аумағын экономикалық география ғылымы тұрғысында аудандастырудың негізін қалаған ғалым-географтарға Н.Н. Баранский, Б.Я. Двоскин, т.б. жатады. Кез келген экономикалық ауданның экономикалық-географиялық сипаттамасы төмендегі жоспар бойынша беріледі:
Дереккөздер
Санат:Экономикалық жүйелер
Хаббл ғарыш телескопы
Хаббл ғарыш телескопы (Hubble Space Telescope, HST, КТХ, обсерватория коды «250») — Жерді айналып орбитамен ұшатын автоматты обсерваториясы, Эдвин Хаббл құрметіне аталған. Хаббл ғарыш телескопы — НАСА мен Еуропа ғарыш агенттігі бірлескен жобасы ; НАСА үлкен обсерваториялары тізіміне кіреді.
Телескоптың ғарышта орналасуы жер атмосферасы мөлдір емес диапазондарда электромагниттік сәулелерді тіркеуге мүмкіндік береді; ең алдымен — инфрақызыл диапазонын. Атмосфера әсерінің жоқтығынан телескоптың айыру қабілеттілігі дәл сондай жер бетіндегі телескоптікінен 7—10 есе үлкен.
Мельхнау
250px|thumb|Картада орналасуы Мельхнау (Melchnau) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Аарванген округінің құрамына кіреді.
Хаббл ғарыш телескопы
Алғысөз, концепциялар, алғашқы жобалар
Орбиталды телескоп ұғымы алғашқы рет 1923-жылы шыққан Герман Оберттың «Ғаламшараралық кеңістіктегі зымыран» («Die Rakete zu den Planetenraumen») атты кітабында айтылады.
1946 жылы америкалық астрофизик Лайман Спитцер «Жерден тыс орналасқан обсерватория ерекшеліктері» атты мақала жариялайды (Astronomical advantages of an extra-terrestrial observatory). Мақалада осындай телескоптың екі негізгі ерекшелігі көрсетіледі. Біріншіден, оның бұрыштық ажыратуы, атмосферадағы турбуленттік ағынмен емес, тек қана дифракциямен шектеледі; сол кезде жердегі телескоптардың ажыратулары 0,5 тен 1,0 бұрыштық секундты құрайтын, ал ажыратудың теоретикалық шегі дифракция бойынша айнасы 2,5 метр болатын телескоп үшін шамамен  0,1 секунд болды. Екіншіден, ғарыштық телескоп бақылауды инфрақызыл және ультракүлгін диапазондарда жүргізе алатын еді, ол жағдайда жер атмосферасының сәулелерді жұтуы әжептәуір.
Мельхнау
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1502 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.4 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 333, пошта индексі — 4917.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Хаббл ғарыш телескопы
Алғысөз, концепциялар, алғашқы жобалар
Спитцер өзінің ғылыми мансабының басым бөлігінде осы жобаны іске асыруға тырысып бақты. 1962 жылы АҚШ ұлттық ғылым академиясы жариялаған докладта (баяндамада) орбиталды телескопты жасауды ғарыштық бағдарламаға қосуға кеңес береді, осылайша 1965 жылы Спитцер ірі ғарыштық телескоптың ғылыми тапсырмалары мен орнын анықтайтын комитет басшысы болып тағайындалады.
Ғарыштық астрономия екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарқынды дами түсті. 1946-жылы күннің ультракүлгін спектрі алғашқы рет алынды. Орбиталды телескопты «Ариэль» бағдарламасы аясында Күнді зерттеу мақсатында  Ұлыбритания 1962-жылы ұшырған,  1966-жылы НАСА алғашқы орбиталды OAO-1 обсерваториясын жіберген (Orbiting Astronomical Observatory). Бірақ бұл миссия электрлік аккумулятордың старттан кейін үш күннен соң істен шыққандықтан сәтсіздікке ұшырайды. 1968 жылы OAO-2 ұшырылды, ол 1972|-жылға дейін, есептелген жарамды мерзімінен бір жыл артық қызмет істеп, жұлдыздар мен галактикалардың ультракүлгін сәулелерін бақылады.
OAO миссиялары айқын түрде орбиталды телескоптор маңызын көрсетіп берді, сондықтан 1968 жылы НАСА 3 м диматерлі рефлектор-телескопының құру жоспарын мақұлдады. Жобаны шартты түрде LST (Large Space Telescope) деп атады. Ұшыру 1972-жылы жоспарланды. Бағдарлама қымбат құрылғының ұзақ мерзім жұмыс істеуін қамтамыз ету үшін телескопқа қызмет көрсету мақсатында тұрақты түрде пилотты экспедициялар жіберіліп тұруына екпін жасады. Сонымен қатар дамытылып жатқан «Спейс шаттл» бағдарламасы сәйкес мүмкіндіктер қамтамасыз етуге үміт берді.
Жобаны қаржыландыруға күрес
Бұған жауап ретінде астрономдар кең ауқымды лоббилық компания ұйымдастырды. Көптеген ғалымдар тікелей сенаторлары мен конгрессмендерімен кездескен, сонымен қатар ірі хаттар да жіберілді. Ұлттық Ғылым Академиясы орбиталды телескоп маңызы көрсететін баяндама жасайды, нәтижесінде сенат Конгресс бастапқыда жоспарлаған қаражаттың жартысын беруге келіседі.
Қаржылық таршылығынан шығынды азайтып, кішіректеу құрылғы жасақтау үшін жобаны да қысқартуға тура келеді, соның ішінде айна диаметрін 3-тен 2,4 метрге дейін қысқарту болды. Сонымен бірге, тест жасау мен жүйені жетілдіру мақсатындағы бір жарым метрлік телескоп жобасынан да бас тартылды, әрі Еуропалық ғарыш агенттігімен әріптестік құру шешілді. ЕҒА қаржыландыруға қатысуға келісті, әрі обсерваторияға керек бірнеше өз құрылғылары мен күн батареясын да беретін болды, ал НАСА осы үшін еуропалық астрономдарға кемінде 15 % обсерватория бақылау уақытын беретін болды. 1978 жылы Конгресс 36 млн доллар көлеміндегі қаржыландыруды мақұлдады, осыдан кейін бірден толыққанды ауқымды жобалау жұмыстары басталып кетті. Ұшыру уақыты 1983 жылға жоспарланған. 1980-жылдар басында телескопқа Эдвина Хаббл есімі берілді.
Жобалау мен құрылысын ұйымдастыру
Ғарыштық телескопты жасау жұмысы көп компаниялар мен мекемелерге бөлініп берілді. Маршалл ғарыш орталығы жобалау, құрастыруға жауап берсе, Гаддард ғарыштық ұшу орталығы ғылыми құрылғыларды жасауды жалпы басқаруды қолға алды, әрі жердегі басқару орталығы ретінде таңдалды. Маршалл орталығы телескоптың оптикалық жүйесін жобалау мен жасау (Optical Telescope Assembly, OTA) және дәл бағдарлау датчиктерін жасауға «Перкин-Элмер» компаниясымен контракт жасады. «Локхид» корпорациясы телескоп үшін ғарыштық аппарат жасауға контракт алды.
Оптикалық жүйесін жасау
thumb|left|Телескоптың негізгі айнасын жылтырату, «Перкин-Элмер» компаниясы лабораториясы, мамыр, [[1979 жыл.]] Айнасы мен оптикалық жүйе сі телескоптың ең маңызды бөлігі болды, сондықтан оларға ерекше қатал талап қойылды. Әдетте телескоп айналарының өтімдігі көрінетін жарықтың толқын ұзындығы шамамен оннан бірі болып дайындалса, бірақ ғарыштық телескоп ультракүлгін немесе инфрақызылға дейін дерлік диапазонда бақылауға арналғандықтан, айыру қабілеттілігі жердегі құрылғылардікінен он есе үлкен болуы керек, оның негізгі айнасы өтімдігі көрінетін жарық толқын ұзындығының 1/20, немесе шамамен 30 нм болатын болды.
«Перкин-Элмер» компаниясы белгілі пішінді айналар жасау үшін сандық бағдарламалық басқарулы станокты пайдалануға ниетті болған. «Кодак» компаниясы дәстүрлі жылтырлату технологияларын пайдаланып қосымша айна жасау үшін контракт алған, егер әлі іс жүзінде тексерілмеген технологиялармен анау-мынау болып қалған жағдайлар үшін («Кодак» компаниясы жасаған бұл айна қазіргі кезде Смитсон институты мұражайында тұр ). Негізгі айнаны жасау жұмыстары 1979 жыл басталды, жасауға жылулық ұлғаю коэффициенті өте төмен әйнек пайдаланылды. Салмағын азайту үшін айна екі бөліктен — ұялы торлы құрылыммен қосылған төменгі және жоғарғы бөлімдерден тұрды.
thumb|Смитсон авиации және ғарыштану мұражайындағы қосымша айна, Вашингтон.
Айнаны жылтырату жұмыстары 1981 жыл мамырына дейін жалғасты, алғашқы мерзімінен ұзақ, оның үстіне бюджеті де бастапқы межеден әжептәуір асып кетеді. . НАСА сол мерзімдегі өз есеп-қисаптарында «Перкин-Элмер» компания басшыларының біліктілігі мен осындай маңызды жобаны сәтті аяқтауына күмән тудырады. НАСА қаражатты үнемдеу мақсатында қосымша айнаға тапсырысынан бас тартып ұшыру уақытында 1984 жылдың қазан айына шегереді. Жұмыстар толықтай 1981-жыл аяғында алюминийден шағылдыру қабатын қалыңдығы 75 нм етіп боялған соң және магний фторидынан жасалған қалыңдығы 25 нм қоғаныс қабатын жаққаннан кейін бітеді. .
Осыған қарамастан, «Перкин-Элмерге» күмән әлі болды, себебі оптикалық жүйенің басқа бөлшектерінің жасалып біту мерзімі ылғи шегеріліп, ал бюджеті өсіп отырды. Компанияның жіберіп отырған жұмыс кестесін НАСА «анықталмаған және күнде өзгеріп тұратын» деп сипаттап телескоп ұшырылу уақытын 1985 жылдың сәуір айына созды. Соған қарамастан мерзімдері созыла берді, орта есеппен әр тоқсанда бір айға шегерілді, ал бітуге жақындағанда күн сайын бір күнге шегерілді. НАСА тағы екі мәрте ұшыру мерзімін созуына тура келді, басында наурызға, артынша 1986 жылдың қыркүйекке. Сол уақытта жобаның жалпы бюджеті 1,175 млрд долларға дейін өсіп үлгерді.
Ғарыштық аппарат
thumb|left|Ғарыштық аппаратты жасау басқы кезеңдері, 1980.
Келесі күрделі инженерлік жұмыс телескоп пен басқа құрылғыларын ғарыштық кеме жасау болды. Құрылғыларды күннің тікелей жарығындағы ыстықтан және жердің көлеңкесіндегі суық салдарынан тұрақты түрде температураның құбылуынан қорғау және телескопты ерекше дәл бағыттау негізгі талаптарды құрады. Телескоп жеңіл алюминий капсулына орнатылды, бұл капсула тұрақты температура қамтасыз ететіндей көп қабатты термоизоляциямен қапталды. Көмірпластиктен тұратын ішкі кеңістіктік рама капсула қаттылығы мен құралдардың нық орнатылуын қамтамасыз етті.
Ғарыштық аппарат дайындау оптикалық жүйеге қарағанда сәттірек өткенімен «Локхид» та кестеден ауытқып, бюджеттен де асып кетуге мәжбүр болды. 1985 жылы мамырда алғашқы бюджеттік межеден 30 % асып кетті, ал жоспарлық мерзімнен кешігу — 3 ай. Маршалл ғарыш орталығы мәлімдемесінде компания жұмыс істеу барысында өзі бастама жасамай, НАСА кеңесіне ғана құлақ асатын деп атап көрсетті.
Зерттеулерді үйлестіру және ұшуды басқару
1983 жылы НАСА мен ғылыми қоғамдастық арасындағы кикілжіңнен кейін Ғарыштық телескоп ғылыми институты құрылды. Институтты Университеттердің Астрономиялық зерттеулер ассоциациясы басқарады, ол Балтимор, Мэриленд штатындағы Джон Хопкинс университетінің кампусында орналасқан. Хопкинс университеті — ассоциацияға мүше 32 АҚШ университеттері мен шетелдік ұйымдардың бірі. Ғарыштық зерттеулер ғылыми институты ғылыми жұмыстарды ұйымдастыру мен астрономдардың осы білімдерге қол жетімдігін қамтасыз етуге жауап берген; бұл функцияларды НАСА өз бақылауында қалдырғысы келген, бірақ ғалымдар оларды академиялық мекемелерге беруді жөн көрді.
Еуропа ғарыштық телескоп үйлестіру орталығы 1984 жылы Гархинг, Германия, қаласында құрылып дәл сондай мүмкіндіктерді еуропалық астрономдарға беруді қамтамасыз ететін болады.
Ұшуды басқару Гринбелт қаласында (Мэриленд штаты), ғарыштық телескоп ғылыми институтынан 48 шақырымда орналасқан Годдард ғарыштық ұшыру орталығына жүктелді. Телескоп жұмысын тәулік бойы төрт топ мамандар кезекпен бақылайды. Техникалық қолдау НАСА мен контакттік-компаниялармен Годдард орталығы арқылы іске асады.
Ұшыру және жұмыстың басталуы
thumb|Бортында «Хаббл» телескопы бар «Дискавери» шаттлы.
Бастапқыда телескопты орбитаға жіберу 1986 жыл қазан айына жоспарланған еді, бірақ «Челленджердің» қаңтардың 28 апатынан кейін «Спейс шаттл» бағдарламасы бірнеше жылға тоқтатылғандықтан ұшыруды басқа уақытқа шегеруше тура келді.
Шолаққорған ауылдық округі
Шолаққорған ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
Хаббл ғарыш телескопы
Ұшыру және жұмыстың басталуы
Осы уақыт кезінде телескоп жасанды түрде тазаланған атмосфералы бөлмеде сақталды, ал борттық жүйелері кей бөлшектері қосылып тұрды. Сақтауға да айына 6 млн доллар шығын кетті, сәйкесінше жоба бюджеті де одан ары аса берді.
Шолаққорған ауылдық округі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Шолаққорған, Абай, Балдысу, Жеткіншек, Қарабұлақ ауылдары кіреді. Орталығы - Шолаққорған ауылы. Округ құрамында болған Теріскей ауылы 2017 жылы таратылған.
Хаббл ғарыш телескопы
Ұшыру және жұмыстың басталуы
Мәжбүрлік дер кезінде ұшуды шегеру бірқатар жетілдіруді енгізуге ықпал етті: күн батареялары одан да эффективтісіне ауыстырылса, борттық есептеу кешені, байланыс жүйесі де жетілдіріле түсті, сонымен бірге жемдік қорғаныс қаптамасы құрылымы да телескопқа орбитада қызмет көрсетілуін жеңілдету мақсатында өзгертілді. Оның үстіне, телескопты басқару үшін бағдарламалық қамтамасыздандыру 1986-жылы дайын болмады және іс жүзінде толықтай ұшыру алдында ғана 1990-жылы жазылып бітті.
Шаттлдар қайта ұша бастағанда 1988 жылы ұшыру біржола 1990 жылға көзделді. Ұшыру алдында айна бетінде жиналған шаңды сығылған азотпен тазартылды, ал барлық жүйелері толықтай бір тексеріліп шығады.
Шолаққорған ауылдық округі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 13901 адамды құрады.
Хаббл ғарыш телескопы
Ұшыру және жұмыстың басталуы
Шаттл «Дискавери» STS-31 1990 жылдың сәуірдің 24 ұшырылып, ал келесі күні телескоп есептелген орбитаға шығарылады.
Жобалау барысында алғашқы бюджеті 400 млн болғанымен ақыры жалпы 2,5 млрд доллар кетті. Жобаның жалпы құны 1999 жылғы есеп бойынша АҚШ жағынан 6 млрд доллар және ЕҒА жағынан  593 млн еуро шыққан.
Шолаққорған ауылдық округі
Дереккөздер
Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Хаббл ғарыш телескопы
Ұшу кезінде орнатылған құрылғылар
Ұшу кезінде бортқа алты ғылыми құрылғылар орнатылды:
Негізгі айна ақауы
Телескоп жұмысының алғашқы аптасында ақ оптикалық жүйесінің ірі ақауы бар екені белгілі болды. Бейнелердің сапасы жердегі телескоптардыкінен жақсырақ болғанымен «Хаббл» берілген ашықтықты қамтамасыз ете алмай, бейнелер ойдағыдан нашар болды. Нүктелік қайнар көздердің бейнесі радиустары бір секундтық доғадан көбірек болды, ал құрылғы сипаттамасы бойынша фокустігі 0,1 секундтық диаметрлі шеңбер болуы керек еді.
Бейнелердің саралау көрсеткендей ақаудың негізгі себебі негізгі айнаның пішінінің дұрыс еместігі болды. Бұл осы уақытқа дейінгі жасалған барлық айналар ішіндегі ең дәл есептелген айна болғанына қарамастан, ал өтімдігі көрінетін жарықтың 1/20 толқын ұзындығы болған, оның шет жақтары өте жазыңқы болып дайындалыпты. Берілген бет пішінінен ауытқуы не бары 2 мкм болған, дегенмен нәтижесі өте нашар болды — зор сфералық аберрация, оптикалық ақау (айна шетінен шағылған жарық айнаның ортасынан шағылған жарық фокустелген нүкте емес, басқа жерге фокустелді).
Ақаудың әсері берілген астрономиялық зерттеу түріне байланысты болды — жоғарғы ажыратылымдық мүмкіндігі бар жарық объектілердің шашыраулары бірегей бақылауларды көруге жеткілікті болды, әрі спектроскопия лары да сонша бұзылған жоқ. Дегенмен, дұрыс фокустелмегендіктен әжептәуір жарық ағынының жоғалуы телескоптың көмескі объектілерді бақылауда қолдану аясын кәдімгідей төмендетті және жоғары сапалы бейне алуға кедергісі болды. Бұл іс жүзінде барлық ғарыштану бағдарламаларын орындау мүмкін болмай қалды деген сөз, себебі аса көмескі объектілерді бақылауды талап еткен.
Ақау себептері
Нүктелі жарық көздерінің бейнелерін саралай келе астрономдар айнаның коникалық тұрақтысы талап етілген −1,00229 мәнінің орнына −1,0139 шамасына тең болып шыққан. Дәл сол санды «Перкин-Элмер» компаниясы пайдаланған нөл-корректорледі (жылтырату бетінің қисықтығын жоғары дәлдікпен анықтайтын құралдар) тексеру арқылы да, сонымен қатар жердегі тексеруден алынған интерферограммаларды саралаудың да нәтижелері осы санды берді.
Hеактивті қоғалыс лабораториясының директоры Лю Аллен (Lew Allen) басқарған комиссия көрсеткендей, ақау негізгі нөл-корректорды монтаждау барысында, өрістік линзасы өз дұрыс орнынан 1,3 мм ауытқып кеткенде пайда болған. Бұл ауытқу құрылғы орнатқан техниктің күнәсінен болды. Ол құрылғының оптикалық элементтерін дәл орнатылуына арналған лазерлік өлшегіш құралмен жұмыс істегенде қателескен, барлығын біткенде ол ойламаған жерден линза мен оны ұстайтын құрылым арасындағы бос саңлауды байқап қалады, ол бұл саңлауға металл шайбаны қоя салады.
Айнаны жылтырату процесі кезінде оны беті екі нөл-корректорлармен тексерілгенде әр қайсысы сфералық аберрацияны дұрыс көрсеткен. Бұл тексерулер әдейі маңызды оптикалық ақауларды табуға жасалған. Сапаны бақылаудан анық нұсқауларға қарамастан, компания өлшеулер нәтижесіне назар аудармай, екі нөл-корректорларден де айнаның идеал пішінін көрсетіп тұрған негізгіге ғана сенген.
Комиссия кінәнің барлығын атқарушыға аударған. Оптикалық компания мен НАСА арасы телескопты жасау барысында, мерзімі шегеріле беретіндіктен және шығыны да көбейе берген соң, қатты суып кетіп еді. НАСА-ның көрсетуінше компания айнамен жұмысын өзінің негізгі бизнесі ретінде қарамай, жұмыс басталғаннан кейін тапсырысты НАСА басқаларға бермейтініне сенімді жүрген. Комиссия компанияны жойқын сынға алғанымен жауапкершіліктің бір бөлігі НАСА-ның өзінде де жатқан, ең алдымен — атқарушының сапасын бақылауын тексеру мен процедураларды бұзуларын дер кезінде тексере алмауда.
Шешім іздеу
Құрылғылардың құрылымының айырмашылығына байланысты екі бөлек түзегіш құрылғылар жасау керек болды. Біреуі кеңформатты және ғаламшарлық арнайы айнасы бар, жарықты өзінің сенсорына бағыттайтын камераға арналды, коррекция аберрацияны толықтай компенсация жасайтын басқа пішінді айна арқылы іске асар еді. Сәйкес өзгеріс жаңа ғаламшарлық камераның құрылымына да өзгеріс қарастырылған. Басқа құрылғылар аралық шағылдырғыш беттері болмағандықтан сыртқы түзеткіш құрылғыны талап етті.
Оптикалық коррекция жүйесі (COSTAR)
thumb|Телескоп аберрациясын түзеу. [[M100 галактикасының COSTAR қойылғанға дейін және кейін фотосуреті.]]
Сфералық аберрацияны түзету жүйесі COSTAR деп аталды және екі айнадан тұрды, оның бірі ақауды түзеді. COSTAR жүйісін орнату үшін телескоптан құрылғылардың бірін алып тастау керек болды, ғалымдар аса жылдам фотометрды құрбан етуге шешім қабылдады.
Алғашқы үш жыл ішінде түзеуші құрылғылар қойылмай тұрып телескоп көптеген бақылаулар жасады. Соның ішінде, ақау спектроскопиялық өлшеулерге көп әсер етпеді. Ақау салдыранан бас тартылған эсксперименттерге қарамастан, көптеген ғылыми нәтижелерге қол жеткізілді, соның ішінде деконволюция көмегімен бейне суреттер сапасын жақсартатын жаңа алгоритмдер ашылған.
Телескопқа техникалық қызмет көрсету
«Хабблға» қызмет көрсету ашық ғарышқа шығу арқылы «Спейс шаттл» тәрізді көп мәртелік ғарыш кемесімен іске асырылады.
Барлығы төрт рет «Хаббл» телесопына қызмет көрсетілді, оның бірі екі рет ұшу арқылы іске асты.
Алғашқы экспедиция
thumb|Алғашқы экспедиция кезіндегі телескоптағы жұмыс. Ашылған айна ақауы себебінен алғашқы саяхат өте маңызды болып еді, өйткені ол телескопта оптикалық түзету құрылғысын орнатуы керек еді. «Индевор» STS-61 желтоқсанның 2—13 1993 жылы ұшырылды, телескоптағы жұмыс он күн жалғасты. Экспедиция тарихтағы ең күрделі болып табылды, оның аясында бес ұзақ ашық ғарышға шығу іске асты.
Асажылдам фотометр оптикалық түзету жүйесіне алмастырылды, кеңбұрышты және ғаламшарлық камера — жаңа (кеңбұрышты ғаламшарлық камера 2) ішкі оптикалық түзету жүйесі бар модель. Камерада үш квадраттық бұрышпен байланысқан, әрі төртінші бұрышындағы жоғарғы айырымды кіші «ғаламшарлық» матрицасы бар, ПЗС-матрицалары болды. Сондықтан камера суреттері бұдырланған квадратты өзіндік пішінді болды.
1994 жылы қаңтардың 31 НАСА миссия сәттілігі жайлы мәлімдеп, әлдеқайда сапасы жақсырақ алғашқы телескоппен алынған суреттермен таныстырды. Экспедицияның сәттілігі НАСА үшін де, толыққанды маңызды құралға ие болған астрономдар үшін де үлкен жетістік болды.
Екінші саяхат
Екінші техникалық қызмет көрсету 1997 жылы ақпанның 11—21 арасында «Дискавери» STS-82 миссиясы аясында іске асты. Годдард спектрографы мен көмескі объектілер спектрографы ғарыштық телескоп тіркеуші спектрографына (Space Telescope Imaging Spectrograph, STIS) және NICMOS камера және жақын инфрақызыл диапазонының мульти-объектілі спектрометріне (Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer, NICMOS) ауыстырылды.
STIS жұмыс диапазоны 115—1000 нм және екіөлшемді спектрография алуға мүмкіндік береді, яғни көру нысанындағы бірнеше объектілердің спектрін бір уақытта алуға болады деген сөз.
Сонымен қатар борттық регистратор ауыстырылды, жылу изоляциясы қайта жөндеуден өтті және орбита коррекциясы жасалды.
Үшінші экспедиция (A)
3A экспедициясы («Дискавери» STS-103) желтоқсанның 19—27 1999 жылы, үшінші сервистік қызметтің жұмыстарын жедел істеу туралы шешім қабылданғаннан кейін іске асырылды. Бұл алты гироскоптың үшеуі істен шыққандықтан болды. Төртінші гироскоп ұшу алдында бірнеше апта бұрын істен шығып телескопқа бақылау жұмысын істеткізбей жарамсыз етті. Экспедиция барлық алты гироскопты, дәл бағыттау датчигі мен борттық компьютерді ауыстырды. Жаңа компьютер Intel 80486 процессорының арнайы қолданымын —радиацияға жоғары төзімдісін пайдаланды. Бұл борттық жүйенің көмегімен алдында жерде істелетін есептеулердің біразын ғарышта іске асыруға мүмкіндік берді.
Үшінші экспедиция (B)
thumb|Жер шығысының аясындағы «Хаббл» шаттлдың жүк бөлігінде орбитаға келу алдында. [[Колумбия STS-109|STS-109 экспедициясы.]]
3B экспедициясы, «Колумбия» STS-109 ұшуымен, (төртінші миссия) 2002 жылы наурыздың 1—12 аралығында өтті. Экспедиция барысында көмескі объектілерді түсіретін камера жетілдірілген бақылау камерасына (Advanced Camera for Surveys) (Advanced Camera for Surveys, ACS) ауыстырылды және инфрақызылаймақ диапазонды Камера мен 1999 жылы сұйық азоты біткен спектрометр жұмысы қайта қалпына келтірілді.
Күн батареялары екінші рет ауыстырылды. Жаңа панелі үштен бірге ауданы бойынша кішірек болып атмосферадағы үйкелістік шығынды әлдеқайда азайтты, оның үстіне 30 % көбірек энергия өндіріп обсерватория бортындағы барлық құрылғылармен бір уақытта жұмыс істей алатын болды. Сонымен қатар энергия үлеструші де ауыстырылды, бұл ұшырылғалы алғашқы рет бортта электрді толықтай бірінші рет өшіруге алып келді.
Жасалған жұмыстар телескоп мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтті. Екі жаңа құрылғылар — ACS пен NICMOS терең ғарыштың суретін алуға мүмкіндік берді.
Төртінші экспедиция
thumb|Төртінші экспедиция барысындағы қайта жөндеу жұмысы. Бесінші әрі соңғы техникалық қызмет (SM4) 2009 жылы мамырдың 11—24 «Атлантис» STS-125 миссиясы аясында жүзеге асты. Жөндеу жұмыстары үш дәл бағыттау датчиктерінің біреуін, барлық гироскоптарды ауыстыру, жаңа аккумуляторларды, мәліметтерді форматтау блогын орнату мен жылуизоляцияны жөндеуді қамтыды. Сонымен бірге жетілдірілген бақылау камерасы мен тіркеуші спектрографтың жұмыс істеу қабілеттері қалпына келітіріліп, жаңа құрылғылар орнатылды.
Пікірталастар
Келесі экспедиция 2005 жылғы ақпанға жоспарланған, бірақ «Колумбия ғарыш кемесінің» 2003 жылы наурыздағы апатынан кейін белгісіз уақытқа дейін шегеріліп «Хабблдың» ары қарай жұмыс істеуін неғайбыл етті. Тіпті шаттлдердің ұшырылуы қайта жанданғанның өзінде миссиядан бас тартылған, себебі ғарышқа ұшқан әр кеме ақау болып қалған жағдайда ХҒС-на жету мүмкіндігі болуы шарт деген шешім қабылданған, ал  орбиталарының көлбеулігі мен биіктіктеріндегі үлкен айырмашылықтарынан шаттл телескопқа барғаннан кейін станцияға келе алмаушы еді.
Конгресс пен қоғамның телескопты құтқару шараларын іске асыру талаптарының қысымынан 2004 жылы қаңтардың 29 О’Киф Шон(Sean O'Keefe), сол кездегі НАСА администраторы телескопқа деген экспедицияны болдырмауды қайта зерттейтінін мәлімдеді.
2004-жылы шілденің 13 АҚШ ұлттық ғылым академиясы ресми комиссиясы айқын қауіпке қарамастан телескопты құтқару керек деген кеңес береді, сөйтіп тамызыдң 11 О’Киф Годдард орталығына робот арқылы телескопқа қызмет көрсету жайлы нақты ұсыныс жасауды бұйырады. Жоспар зерттелгеннен кейін «техникалық жүзеге асырыла алмайтын» деп мойындалады.
2006 жылы қазанның 31 НАСА жаңа администраторы Майкл Гриффин телескопты жетілдіру мен жөндеуге соңғы миссияға дайындық басталғанын мәлімдеді.
Жөндеу жұмыстары
Жөндеу басталмай тұрып бортта телескпоқа бармай жөнделмейтін көптеген ақаулар жиналып қалған еді: тіркеу спектрографтың (STIS) қосымша қуатпен қамтасыз етер жүйесі істен шыққан, соның нәтижесінде STIS 2004 жылы өз жұмысын тоқтатқан еді, ал ACS тек жартылай жұмыс істеген. Ориентация жүйесінің алты гироскоптарының төртеуі ғана істеп тұрды. Оның үстіне телескоп никель-сутекті аккумуляторларының ауыстырылуын талар етті.
Жөндеу нәтижесінде ақаулар толықтай жойылды, ал «Хабблда» екі мүлдем жаңа құрылғы қойылды: Ғарыштық Спекрограф (Cosmic Origin Spectrograph) (Cosmic Origin Spectrograph, COS) COSTAR жүйесінің орнына орнатылды. Борттағы сол кездегі құрылғыларға негізгі айнаның дефекттерін түзегіш құралдары іштей орнатылғандықтан жүйе керек болмай қалды. Кеңауқымды камера WFC2 жаңа — WFC3 моделіне (Wide Field Camera 3) ауыстырылды, ал ол үлкен айырымдық пен сезімталдықпен ерекшеленеді, әсіресе инфрақызыл және ультракүлгін диапазондарда.
Осы миссиядан кейін телескоп «Хаббл» орбитада өз жұмысын кем дегенде 2014-жылға дейін жұмыс істеуі керек деп күтілген.
Жетістіктері
thumb|left|Жаратылыс тіректері —телескоп түсірген әйгілі суреттердің бірі. [[Бүркіт тұмандығындағы жаңа жұлдыздардың пайда болуы.]] 15 жыл бойғы жұмысы барысында жер маңы орбитасындағы «Хаббл» 22 мың аспан денелерінің — жұлдыздар, тұмандықтар, галактикалар мен ғаламшарлардың 1 млн суреттерін түсірген. Бақылау барысындағы күн сайынғы ақпарат ағыны 15 ГБ құрайды. Телескоптың жалпы жұмысы кезіндегі барлық ақпарат көлемі 20 терабайттан асып жығылады. 3900-дан астам астрономдар оны зерттеуге падалануға мүмкіндік алды, 4000 мақала ғылыми журналдарда жарық көрді. Орташа алғанда, астрономиялық мақалардың цитаттау индексі басқа деректерге негізделгендердікінен екі есе артық екені анықталған. Жыл сайынғы ең көп дәйектелетін 200 мақалалардың кемінде 10 %-і Хаббл мағлұматына негізделіп жасалған мақалалар. Нөлдік цитаттау индексі бар астрономиядағы 30 % еңбектерінің тек қана 2 % ғарыштық телескоп ақпаратына негізделіп жарық көрген еңбектер.
Әйтсе де, «Хаббл» жетістіктері үшін төлетін құны орасан зор: әр түрлі телескоптардың астрономия дамуына әсерін зерттеу көрсеткендей ғарыштық телескоп негізіндегі еңбектер цитаттау индексі жердегі 4 метрлі айнасы бар рефлектордікінен 15 есе көбірек болғанымен ғарыштық телескопты ұстауға 100 еседен де артық қаражат керек екен.
Телескопқа қол жету
thumb|[[Хаббл ультра терең өрісі бағдарламасы аясында алынған суретте жүздеген галактикалар, ең қызыл және көмескілері Жойқын жарылыстан 800 млн жылдан кейін түзілген.]] Кез келген адам немесе ұйым телескоппен жұмыс істеуге арыз бере алады — ұлттық немесе академиялық шектеу жоқ. Бақылау уақытында бәсеке өте жоғары, әдетте барлық арыз берілген уақыт қосындысы шынымен мүмкін болатын уақыттан 6—9 есе артық.
Бақылауға сайыс шамамен жылына бір рет орындалады. Арыздар бірнеше санаттарға бөлінеді:
Сонымен қатар, бақылаулардың 10 % уақыты « Ғарыштық телескоп ғылыми институтының директорының резервті уақыты» болып бекітілген. Астрономдар резервті пайдалануға кез келген кезде арыз бере алады, әдетте ол жоспарланбаған қысқа мерзімді Су жаңа жұлдыз жарылысы сияқты құбылыстарды бақылауға пайдаланылады. Терең ғарышты Hubble Deep Field және Hubble Ultra Deep Field бағдарламары бойынша түсіру сол директорлық резервпен іске асты.
Алғашқы бірнеше жылдарда резерв уақытының бір бөлігі астроном-әуесқойларға берілді. Олардың арыздарын ең танымал астроном-бейкәсіпқойлардан тұратын комитет қарастырды. Арыздарға негізгі талаптар - зерттеудің ерекшеліктігі мен кәсіпқой астрономдардың зерттеу тақырыптарымен беттеспеулігі. Жалпы алғанда, 1990 жыл мен 1997 жыл арасында астроном-әуесқойлардың бағдарламаларымен 13 бақылау іске асқан. Бірақ кейінірек институт бюджеті азаюына байланысты бейкәсіпқойларға бақылау уақытын беру тоқтатылды.
Бақылауларды жоспарлау
Бақылауларды жоспарлау өте қиын тапсырма болып табылады, себебі көптеген факторларды есепке алу керек:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ғарыш телескоптары Санат:NASA Санат:Ғарыштану
Пигам Азимов
Пигам Азимов (1. 1. 1915 жылы туған) – түркменнің көрнекті тіл маманы. Филология ғылымының докторы (1948), профессоры (1949), Түркіменстан КСР ғылым академиясының академигі (1951), Түркіменстан КСР ғылымына еңбек  сіңірген қайраткер 1939 жылдан КОКП мүшесі. Түркімен тілінің грамматикасы мен лексикасы, орфографиясы мен тыныс белгілері және түркімен әдеби тілі туралы зерттеудің, жоғары оқу орындары мен мектептерге арналған оқулықтардың авторы. «Аффиксация – түркімен әдеби тілінде сөз жасаудың бір тәсілі» деген тақрыпта докторлық диссертация қорғаған. КСРО ҒА Түркімен филиалының ғылми секретары (1940–44), Ашхабад педагогикалық институтының директоры (1948–1950), Түркімен мемлекеттік университетінің ректоры (1950–63), 1966 жылдан Түркіменістан КСР ғылым академиясының президенті. Түркімен Совет Энциклопедиясының Бас редакторы. Түрікменстан Компартиясының ОК мүшесі, Түркіменістан КСР Жоғарғы Советінің Председателі (7-шақырылуы), Ленин орденмен және басқа да орденмен марапатталған.
Рефронтоло
Рефронтоло (Refrontolo) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Тревизо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1804 адамды құрайды. Халық тығыздығы 139 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 31020.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Диэлектрлік шығындар бұрышы
Диэлектрлік шығындар бұрышы - тербеліс мерзімінде диэлектрик жұткан энергияның диэлектриктегі айнымалы электр өрісіндегі орташа энергияга катынасымен сипатгалатын шама.
Дереккөздер
Санат:Физика
مكثف fa:انباره
Александр Васильевич Кучма
Александр Валерьевич Кучма (9 желтоқсан 1980 жыл, Жамбыл, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық құрамасында ойнаған. 2006 жылғы Қазақстан чемпионы.
Карьерасы
2006 жылы құрама тізгінін Арно Пайперс ұстаған соң жиі шақырылып, алаңға тұрақты түрде шығып жүрді. 2006 жылы 2 шілдеде Тәжікстанмен жолдастық кездесуде құрама сапындағы екінші голын соқты.
2008 жылы Арно Пайперс қызметтен кеткесін құрамаға шақырылған жоқ. Сол жылдың соңында "Астана-1964" клубы банкротқа ұшырады да, Кучма клубтан кетті.
Кейінгі карьерасында бірнеше қазақстандық клубтарда ойнады да, 2014 жылы футбол ойнауды доғарды.
Сілтемелер
Санат:9 желтоқсанда туғандар Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Тараз ФК ойыншылары Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Ордабасы ФК ойыншылары Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары Санат:Ертіс ФК ойыншылары Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Мұратбек Садуақасұлы Қожахметов
Қожахметов Мұратбек Садуақасұлы –  Ауған соғысының ардагері.
Өмірбаян
Мұратбек Садуақасұлы Қожахметов 1955 жылы Омбы облысының Шарбақкөл ауданындағы Кішіборанқұл аулында дүниеге келген. 1972 жылы Алматыдағы Абай атындағы педагогикалық институтқа түсіп, химия және биология пәндерінің мұғалімі болды.Абай атындағы институтты 1977 жылы бітіргеннен кейін Солтүстік Қазақстан облысының Пресновка ауылында СПТУ-да сабақ берді. Әкесі 45 жыл мұғалім болған, Ауған соғысына қатысып, ел қорғаған. 25 жыл ішкі істер органында қызмет жасаған. 1996 жылы зейнеткерлікке шыққан, запастағы капитан. Ал 2002 жылдан бастап «Алғашқы әскери дайындық орталығында» 11 жыл бойы қызмет істеп жүрді. Сонда орталық директорының оқу және тәрбие ісі жөніндгі орынбасары қызметін атқарып келеді.
Марапаттары
Ауған соғысының орденімен марапатталған,15 медальдың иегері.
Кобета
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 124 адамды құрайды.
1273 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1273 жылы туғандар
Кіші Нарым
Кіші Нарым — Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы, Солонов ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Үлкен Нарын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде.
1273 жыл
Түсініктемелер
*
Серік Әбдірайымұлы
Серік Әбдірайымұлы (1943 жыл, Жамбыл облысы Талас ауданы Үшарал ауылы - 2009 жыл) – публицист-жазушы, журналист, баспагер, аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері. .
Кіші Нарым
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1138 адам (540 ер адам және 598 әйел адам) болса, 2009 жылы 867 адамды (407 ер адам және 460 әйел адам) құрады.
Серік Әбдірайымұлы
Дереккөздер
Санат:2009 жылы қайтыс болғандар Санат:Талас ауданында туғандар Санат:1943 жылы туғандар Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Кіші Нарым
Дереккөздер
Санат:Катонқарағай ауданы елді мекендері
NGC 7310
NGC 7310 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 20 шілдеде Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7310 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69202, ESO 533-49, MCG -4-53-15, KAZ 544, IRAS22318-2244.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Көктем сарықас
нобай|оңға|Көктем сарықас Көктем сарықас(Phylloscopus trochilu) - жоны - сұрғылттау қоңырқай, бауыры - сарғыштау ақ шағын денелі сарықас. Көктем сарықасқа өте ұқсас саяшыл сарықастан айырмашылығы - тек қана аяғының ақшылдығы және дауысының нәзік <<фьюить>> деген қысқа ысқырықты дыбыс шығаруы. Еуропалық сайрағыш құстардың жақсы білгірлерінің бірі А.Н. Промптовтың дәлелдеуі бойынша көктем сарықастың әуенін <<твит-твит-твит-твит, тью-тью-тью-тью виу-вьи-вьи-вьи-льи-фью-тью-тью>> деген ретте беруге болатын үндер құбылысын түзетін таза, жағымды ысқырықтар жиынтығынан тұрады. Сонымен бірге <<виу>> буынынан кейін дыбыстар күшейе түсіп, бұдан соң біртіндеп тыңа қалады(Промптов. Птицы в природе, 1949). Қазақстанда кездесетін ұшып бара жатқан көктем сарықастардың(мұнда бұл түрдің ұялары әлі табылған жоқ) аталықты онша дыбыстап сайрамайды, дауысы асығып бара жатқандай күбірлеп естіледі. Ұялау үлескілеріндегі әуені қатты, қонымды, ерекше көмейлік дыбыспен орындалады. Сайрап отрыған құс басын жоғары көтереді де, әлсін-әлсін жан-жаққа бұрып, құс әр түрлі жерде, әр түрлі дауыс үнділігінде орындағандай әсер туғызады. Көктемгі ұшып өту сәуірде болады, көктем сарықастар Қазақстанның батыс жарты бөлігінің үстінен әсіресе көбірек ұшып өтеді. Жеке бөлінгендері ғана орталық және шығыс өңірлерде кездеседі. Қазақстаннан көктем сарықастарының ұяларын таба алмадық, дегенмен Қостанайға таяу Аманқарағай шоқ тоғайда, сондай-ақ Алексеевкаға жақын Астананың солтүстігін ала ұшып жүрген балапандардың кездесуі туралы дерек бар. Күзгі ұшып өту тамызда басталып та кетеді және бүкіл қыркүйек бойы созылады. Кешіккендері қазанның 17-сі және тіпті қарашаның 3-інде Жайық аңғарында кездескен. =Дереккөздер= Құстар А. Ф. Ковшарь, В. А. Ковшарь.
Неплюев Әскери Училищесі
Неплюев Әскери Училищесі, Неплюев кадет корпусы – әскери мамандар даярлаған оқу орны. 1825 ж. 2 қаңтарда Орынборда ашылған. 1844 ж. Орынбор Неплюев кадет корпусы болып қайта құрылды. Оқу орны Азия халықтарын отарлауға қажетті мамандар даярлау мақсатын көздеді. Алғашында арнайы жабық оқу орны болып, қазақ балалары қабылданбады. Кейін кадет корпусындағы екі эскадронның (Еуропалық және Азиялық) біріне, Азиялық эскадрондағы 30 орынға қазақ ақсүйектері мен старшындарының балаларын қабылдауға рұқсат берілді. Бірақ кейін патша үкіметі мұндай оқу орнында қазақ балаларын оқытуды қауіпті деп есептеп, 1868 жыл 4 тамызда қазақ балаларына бөлінген 30 стипендияны жойды. Енді қазақтар ерікті түрде өз қаражатымен оқитын болды. Бұдан кейін корпуста қазақ балаларының саны күрт азайып, бірен-саран ірі байлардың балалары ғана бітіріп шықты.
Дереккөздер
Санат:Училищелер
Дидактикалық ойындар
Дидактикалық ойындар - оқыту мақсаттарын іске асыруға арналған арнаулы ойындар.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Арқарлы (Сарыбастау ауылдық округі)
Арқарлы — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыбастау ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 223 адам (109 ер адам және 114 әйел адам) болса, 2009 жылы 180 адамды (83 ер адам және 97 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Сен-Мар-де-Блакарвиль
Сен-Мар-де-Блакарвиль (Saint-Mards-de-Blacarville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,78 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27563, пошта индексі — 27500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 771 адамды құрады. Халық тығыздығы — 87,81 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Владимир Семёнович Маканин
Владимир Семёнович Маканин(Владимир Семёнович Маканин); (13 наурыз 1937 жыл КСРО КФСР Орынбор облысы Орск, - 1 қараша 2017 жыл Ресей Ростов облысы Красный, ) − орыс жазушысы.
Өмірбаяны
1965 жылы жарияланған. 1985 жылы КСРО-ның Жазушылар одағының басқармасының мүшесі болды, 1987 жылы Знамя журналының редакциялық алқасына қосылды.
2007 жылы «Үлкен кітаптың» Ұлттық әдеби сыйлығының қазылар алқасын басқарған, 2008 жылы ол осы сыйлықты алды.
Ол 2017 жылдың 1 қарашасында қайтыс болды. 3 қарашада үйдің жанында, ауылдық зиратта жерлеу рәсімі өтті.
Шығармашылық қызметі
1965 жылы алғашқы «Прямая линия» романы, 1971 жылы «Безотцовщина» повесті жарыққа шығады. 1985 жылы КСРО Жазушылар одағының мүшесі болады. 1987 жылы «Знамя» журналының алқа мүшелігіне кіреді.
Дереккөздер
Санат:Жазушылар Санат:Орыс жазушылары
Жаңабай Қаржаубаев
Жаңабай Қаржаубаев (1937 жылы Түпқараған ауданы Таушық ауылында туған) — дәрігер. КСРО және Қазақстанның Денсаулық сақтау ісінің үздігі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан дәрігерлері Санат:КСРО денсаулық сақтау ісінің үздіктері Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Йемен Ұлттық футбол құрамасы
Йемен Ұлттық футбол құрамасы (منتخب اليمن الوطني لكرة القدم) — Халықаралық жарыстарда Йеменнің атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК, ФИФА және Шығыс Азия Футбол Федерациясына мүше.
Тарихы
1990 жылы Солтүстік және Оңтүстік Йемен бірікті (Оңтүстік Йеменнің ізбасары жоқ).
Азия кубогына 2019 жылы тұңғыш рет қатысты.
Сілтемелер
Санат:Йемен Ұлттық футбол құрамасы
Солтүстік Лопва
Солтүстік Лопва — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопва өзенінің сол жағалауынан 77 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.