cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Латын Америка елдері
Тарихы
Америкадағы испан отарларының испан үстемдігіне 0арсы азаттық соғысы (1810-1826). Америка елдерінде Испанияның-отарлық үстемдігі 16 ғ-да орнады. 19 ғ-дың басында Испанияның Америка құрлығындағы отарларының жер көл 27 млн км²-ге жетті олар 4 вице корольдыққа (Испанияның Америка құрлығындағы жері), 4 генерал-капетандыққа (вице-корольдықтық құрамына кіретін саяси әкімшілік бөлік) бөлінді 1810 жылдың қарсаңында отар елдерінде 20 млн халық тұрады, оның 300 мыңға жуығы Испанияда тұрып-өскендер, 3 млн-ы креалдар болды. Отар елдердегі халықтардың барлығына жуығы басшы әкімшілік жұмысына қарастырылады. Жер негізінен Испандықтардың, дәулетті креолдар мен католик игіркеуінің меншігіне айналды. Олар үндістерді (индеецтер), негрлері, будан халықтарды, мулаттарды аяусыз қанады. Испандықтар отар елдерінің экономикалық дамуына әдейі кедергі жасады. Жергілікті кедей халық, әсіресе үндістер отаршыларға қарсы талай рет ерлікпен күресті. Бірақ оның бәрі стихиялық сипат алды. 1810 жылы Латын Америкасындағы отар елдердің бәрінде (Перуден басқасы) көтеріліс бастады. Бұл тәуелсіз үшін соғыстың бірінші кезеннің (1810-15) бастамасы болды. Мұнда отар елдер тәуелсіздік ала алмады. 1816 жылы азаттық соғысының екінші кезеңі басталды. Соғыс арагідік үзіліспен 1826 ж-ға дейін созыладыв. Осы кезеңде оташылдар тамаша жеңіске жетті.1818 жылы Чили тәуелсіздік алды. 1819 жылы декабрьде Ұлы Колумбия федерациялық республикасы құрылды. 1821 жылы июньде Венесуэла, 1822 жылы Кито азат етіледі. Испан отаршыларына қарсы өз тәуелсіздігі үшін күрсе кезеңінде 1822 жылы Португалияның отары Бразилия тәуелсіз деп жарияланды. 1824 жылы Мексика федерациялық республикаға, 1825 жылы Боливия (жо5ары Перу) тәуелсіз елге айналды. 1826 жылы Перуде ең соңғы испан гаризоны тізе бүкті. Тәуелсіздік үшін соғыстың нәтижесінде Латын Америкасының барлық елдері (Куба мен Пуэрто-Рикадан басқасы) испан үстемдігінен азат етілді.
1953 жылы 26 қыркүйек Мадридте қол қойылған келісімдер. 10 жылдық мерзімге жасамды, егер екі жақ келімді бұзғысы келетінін күші бұрын мәлімдемесе, жағы да екі мерзімге (әрқайсысы 5 жылдан) ұзартылады. Қорғаныс туралы келісім бойынша АҚШ «Испанияда соғыс оғродромандары сен соғыс-теңіз базаларын кеңейтуге, салуға және пайдалануға», сондай-ақ «құпия құрылыстар» тұрғызуға право алды; Испанияға американ соғыс материалдарын беру де көзделді. Солтүстік Американың оңтүстік бөлігіндегі жерлерде, Вест-Индияда және Оңтүстік Америкада орналасқан елдер тобын Латын Америкасы деп атайды. Латын Америкасында еуропалық қоныстанушылардың ұрпақтары, метистер, мулаттар, үнділер, африкандықтар тұрады. 18 елде ресми тілі-испан тілі.
Соғыс басталған кезде Латын Америкасы елдердің басым бөлігі бейтараптылық ұстады. АҚШ соғысқа кіріскеннен кейін Л атын Америкасының 8 елі (Бразилия, Гаити, Гондурас, Гватемала, Коста-Рика, Никаранда, Панома) Германияға соғыс жариялады. Латын Америкасы елдері соғысушы жақтарға соғыс өнеркәсібіне қажетті шикізат пен азық-түлік сатып, бір талай қаржы қорын жинады. Еуропаның дамыған елдерінің соғысқа қатысуы олардың Латын Америкасына дайын өнеркәсіптік тауарлар шығаруын шектеді, соның нәтижесінде бұл аймақта ұлттық өнеркәсіптің дамуына мүмкіндік туды. Өндеуші, соның ішінде жеңіл өнеркәсіп орындары көбейді. Соғысқа дейінгі кезенде Латын Америкасының экономикасындағы шетелдік капиталдың 80%-і Ұлыбританияның үлесіне тән. Ал соғыс жылдарында АҚШ капиталының үлесі көбейді. Американ капиталының басым бөлігі Мексикада, Кубада және Орталық Америка елдерінде орналыстырылады.
Соғыстан кейінгі кезендегі Латын Американың елдерінің қоғамдық өміріне тән сипат әлеуметтік қақтығыстардың өсуі болды. 1918-1919 жж. Бразилияда, Аргентинада, Кубада, Перуде, Чилиде жұмысшы және шаруа қозғалысы өрледі. Латын Америкасының бірқатар елдерінде комунистік партиялар пайда болды, алайда олар саяси өмірінде елеулі рөл атқарған жоқ. Комунистердің пролетариат диктатурасын орнату арқылы ұран көтеруі және Коминтернге кіруі өкіметінің наразылығын тудырады.
Латын Америкасының бірқатар елдерінде студенттер қозғалысы күшейді. 1918 жылы Кордова (Аргентина) университетінің студенттері манифест шығарып, онда университеттерге автомания беру, студенттік өзін-өзі басқару жүйесін енгізу, оқу бағдарламаларын жаңарту туралы талаптар қойды. Студенттер қозғалысы нәтижесінде Латын Америкасында 250-жылдарда университеттік реформалар жүргізілді.
Латын Америкасы елдерінің саяси дамуында әр түрлі бағыттар орын алды. Кубада 1925 жылы Х.Мачадонның, Чилиде 1927 жылы К.Ибаньестің диктатурасына орнады. Олар Италия тәжірибесіне сүйініп, корпоративтік мемлекет құруға тырысты. 1909-1935 жж. Венесуэлада дектаторлық тәртіп болды. Аргентина мен Уругвайда либералдық-демократиялық билік қалыптасты. Бұл елдерде кейбір өнеркәсіп орындары, мұндай көздері национализацияланып, мемлекеттік сектор құрылды. Бірқатар әлеуметтік реформалар жүргізілді: 8 сағаттық жұмыс күні енгізілді, жалақы көбейтілді, зейнет ақы төлеу жзүйесі қалыптаса бастады.
1929-1933 жж дүниежүзілік экономикалық дағдарыс салдарынан дамыған елдердің өнеркәсібінің қысқаруы Латын Америкасының шикізаты мен азық-түлігіне сұранысты мүлде азайтып жібереді. Экспорттан түсетін қаржының азаюы көптеген кәсіпорындардың күйреуіне, жұмыссыздықтың өсуіне, халықтың тұрмыс дәрежесінің төмендеуіне әкелді. Дағдарыстан шығу үшін билеуші топтар экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесін енгізді.
Экономикалық дағдарыс саяси өмірге де әсер етті. 1930 жылы Аргентинада әскери төңкеріс болды. 1932 жылы Сальвадорда коммунистік партияның жетекші Фарабундо Марти басқарған көтеріліс болды, оны үкімет күшпен басып тастады. Никарагуада американдардың үстемдігіне қарсы қозғалыс күшейді, оны А.С.Сандино тұтқындалып, өлтірілді. Екі жылдан соң Никарагуада Сомоса диктатурасы орнады.
Кубада 1933 жылы Мачадо диктатурасы құлатылып, демократиялық үкімет құрылды. Жаңа үкімет демократиялық бостандықтары қалпына келтіріп, бірқатар әлеуметтік реформалар жүргізілді. Алайда 1934 жылғы төңкеріс нәтижесінде елде Ф.Батистаның диктатурасы орнады.
30-жылдардың ортасында Бразилияда, Аргентинада, Чилиде Халықтық майдан құру мақсатындағы қозғалыс кең орын алды. Мексикада 1934 жылғы сайлауда Ұлттық-революциялық партияның солшыл қанатының жетекшісі Л.Карденас президент болған жылдарда аграрлық реформа жүргізілді, 1 миллион шаруа жер алды. Ұлттық өнеркәсіпті дамыту үшін 1936 жылы парламент шетелдік компаниялардың меншігін нациолизациялау туралы заң қабылданды. Мұндай өндірісі тұтастай национализацияланып, мемлекеттің меншігіне көшірілді.
Соғыстың басталуына байланысты 1939 жылы қыркүйекте американ мемлекеттерінің сыртқы істер министрлерінің кеңесі шақырылды. Кеңесте бейтараптылық туралы мәлімдеме қабылданды. Алайда 1941 жылы 7 желтоқсанда АҚШ соғысқа кіріскен соң, Венесуэла, Мексика және Колумбия Германиямен және оның одақтастарымен дипломатиялық қатынастардың үзді. 1942 жылы-Мексика мен Бразилия, 1945 жылы көктемде-Венесуэла, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили, Аргентина фашистік одақ елдеріне соғыс жариялады. 1945 жылы ақпанда Мехикода американ елдерінің сыртқы істер министрлерінің конферециясы шақырылды. Онда «Чапультепек мәлімдемесі» қабылданды. Бұл құжатта бейбітшілікті сақтау және адам құқығын қорғау ең басты міндет, бұл міндетті іске асыру үшін американ елдері соғыстан кейін де өзара көмектесу және ынтымақтастық қатынастарын жалғастыруға тиісті деген ой айтылды.
Синдесмология
Синдесмология (syndesmologia, грек, syn — байланыс, desmos — байлам, logos — ілім) — сүйектер байланыстары туралы ілім.
Адам мен жануарлар қаңқаларында сүйектер байланыстарының екі түрі ажыратылады:
Тұтаса байланыс кезінде, сүйектер бір-бірімен өзара әр түрлі ұлпалар арқылы байланысады:
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Көне түркі таңбалары
Көне түркі таңбалары
Біздің заманымызға дейін жеткен көне түркі таңбалары құрыптық кешендерінің кейбір бөліктеріне, бітіктастарға, сандықтастарға (барықтарға), атақты бекзат тұлғаларға арналған бәдіздерге, зооморфтық мүсіндерге, балбал-меңгірлерге қашап түсірілген; мұның барлығы аталмыш жәдігерлердің сакралдық әрі семиотикалық мағынасы бар екендігін көрсететіні анық. Сонымен қатар, түркі заманының бірсыпыра таңбалары жартастарға, бұйымдарға, қару-жарақтарға да көркем нақышталған. Көне түркі мәдениетінің ажырамас бөлігі болып саналатын байырғы түркілердің таңбалары мен символикалық белгілері зерттеушілердің назарын ұдайы аударып келеді. Алайда ұлан-ғайыр Еуразия даласындағы түркі тілді халықтардың таңбалары мен белгілері, олардың шығу тегі мен даму барысы, трансформациясы жайында толыққанды біртұтас ғылыми зерттеу әлі де жасала қойған жоқ. Тарихи диахрондық тұрғыдан қарағанда, таңба қолданысы қоғамдық құбылыс ретінде бірнеше даму сатыларын өткізгенін аңғаруға болады. Атап айтқанда, тас дәуірінің әр түрлі кезеңдерінде белгілер мен символдар белгілі бір жердің, қастерлі өңірдің, қару-жарақ пен алуан түрлі заттардың айқындаушысы болып келді. Алайда палеолит-неолит дәуірлерінде қоғамдық институттардың дамып жетілмегендігіне, этноәлеуметтік қатынастардың айырмашылықтарына, тағы да басқа факторларға байланысты «таңба қолданысы» болды деп айту, сондай-ақ аталмыш дәуірде таңбалар кеңінен қолданылды деп қарастыру әлі де болса жан-жақты талдауды қажет етеді. Көне түркі дәуіріндегі бітіктастарда аталатын оғыз, тоғыз оғыз, сегіз оғыз, үш оғыз, түргеш, он оқ, құрықан, үш құрықан, байырқұ, ұйғыр, он ұйғыр, қырғыз, чік, қарлұқ, басмыл, отұз татар, қытан, татабы және т.б. көптеген көшпелі этностардың өз алдына жеке-жеке арнайы таңбалары болды. Онда жалпы тайпалық таңбалары, одан өрбіген туынды әрі күрделі таңбалары, сонымен қатар жеке, отбасылық, рулық, тайпалық секілді олар билік, меншік иелерінің қоғамдық мәртебесін айқындайтын саяси-әлеуметтік белгілер болып табылады.
Аталуы
Көне түркілер осы таңбаларын «tamץa» деп атады, ол екі мағынаны білдіреді. Біріншісі — «ру, тайпалардың белгісі, таңбасы», екіншісі «қағанның алтын мөр белгісі». Көне түркі бітік тілінде аталмыш сөздің түп­төркіні *tab­ // *tab- (семантикасы: бірдеңенің ізі, қалдығы, із қалдыру – «таптау, табы, табандау») // > tam­ (семантикасы: «тамызу, күйдіру, белгі­ен басу») > tam+ץa > tamץan (tamץa+n / tamץa+čï ­ семантикасы: мөр жасаушы, мөр таңба сақтаушы) > taŋba («таңба, таңбалау») деген бағытта дамып өрбіген. Көне моңғол тілінде taba > тав (табы, бірдеменің ізі), tamץa>тамага>тамга (таңба) тұлғасында сақталған. Көне түркі этномәдени ерекшеліктерінің ішінде «қаған әулиетінің таңбасы» деп аталатын ерекше бітімді таңбаның орны бөлек. Ол — тауешкінің арқа жон тұсына түзу сызық салған кескінді таңба. Яғни «екінші түрік қағандығының (680-745жж.) қытайша «ашина» әулетінің геральдикалық белгісі» деп те қарастырылады. Бұл таңба орхон ескерткіштері – Күлте мен Білге қаған бітіктастарында, Онгин ескерткіші, яғни Ел етміш йабғұға арналған бітіктаста басы иілген аса таяқ іспетті (таяқша) қосымша белгімен екі рет қашалған. Мұндай кескін таңбалар кейбір бәдіздерде, «Дэл уул» жартасында және т.б. ескерткіштерде кездеседі.
Қола дәуіріндегі таңбалар жүйесі
Қола дәуірінде символдар мен таңба тектес белгілердің біршама күрделі жүйесі қалыптасқаны аян. Бұлар жылжымайтын және қозғалмайтын дүние-мүлік иелерінің айқындаушысы болып, күнтізбелік жүйесінің мифтік-салттық кешендерінде кеңінен қолданылды; тіпті табиғат құбылыстарын, қоршаған ортаның нышандарын бейнеледі. Осы кезеңдерде қоғам өмірінің рухани саласында символдар мен белгілердің сакралдық-магиялық қызметі басымдық етті. Қола дәуірінде Еуразия даласының тұрғындарында «таңба қолданысы» нақты іске аса бастады.
Темір дәуіріндегі таңбалар жүйесі
Ежелгі темір дәуіріндегі мемлекеттің экономикалық қатыныстырында өндірістің көшпелі шаруашылық тәсілдері кең жайыла бастады, ал қоғамдық қатынастарда мүліктік-дәрежелік айырмашылықтар пайда болды. Демек мүліктік-дәрежелік айырмашылықтардың күшеюі, қоғамның әлеуметтік құрылысында жайылым жерді кеңейту, қайтадан бөлшектеу, байлықты молайтуды тұрақты көздеген әскери ақсүйектердің одақтастығы басты қызмет атқарғаны ерекше байқалады. Егер Ордостан Қарпат тауы, Қара теңіздің солтүстігіне дейінгі Еуразияның кең байтақ даласындағы көшпелі мемлекеттердің өзара саяси-әлеуметтік, экономикалық және этномәдени ұқсастықтары болды десек, онда б.з.д. 1-ші мыңжылдық бойы (хұн-сармат деп аталатын дәуірді қамтып) олардың даму кезеңдеріндегі, әр түрлі сатыларындағы өзгерістер мен жаңарулар барысында алуан түрлі таңбалар мен символдар кеңінен қолданылды деуге негіз бар.
Таңба қолданысының сипаттары
Таңба қолданыстың бастапқы сатысында жануарлардың тұяқ-табаны, аспан денелері сияқты түрлері басым болды да кейін одан әрі күрделеніп, кейбіреулері абстракциялық символдарға айналды. Ортағасырлық ру-тайпалар мен этносаяси бірлестіктерден құрылған түркі мемлекеттерінде таңба қолданысының қызметі мен мағынасы ерекше мәртебелі болды. Әсіресе әкімшілік-басқару жүйесінде, сыртқы саяси және басқа да мемлекеттік істерде бірегей қызмет атқарады.
Хұн таңба-белгілері
Хұн дәуірінің әртүрлі зат бұйымдарға, жартастарға қашалған нақты таңба, белгілері әзірше Моңғолияда ғана кездеседі. Хұн дәуірінің таңба іспетті белгілері мен көне түркі дәуірінің және де қазіргі түркі-моңғол халықтарының таңба-белгілері, олардың типологиясы, топтамалары, салыстырмалы талдаулары туралы Х. Пэрлееээнің қызықты морфологиялық еңбегі бар. Орталық Азиядан Солтүстік Қара теңіз аумағына дейінгі «сарматтық» таңба белгілерді негізінен Моңғолияда пайда болған хұн дәуірінің таңба белгілерімен салыстыра қарағанда, сарматтық белгілердің сарқыншақ тегін аңғаруға болады. Сонда, көне түркі таңбаларының негізгі ұйытқысы хұн-сармат текті мотивтерімен қоса ою өрнегінің аздығы, тіпті геометриялық сызықтарының молдығы аталмыш таңбалардың өзгеше даму сатысының ерекшелігін көрсетеді. Кейбір зерттеушілер көне түркі бітіктерінің әліппесі таңба іспетті белгілерден пайда болды деген пікірді айтқан болатын (Аристов, Маллицкий және т.б.). шын мәнінде түркі бітігінің кейбір таңба-әріптері көне түркі таңбаларына ұқсас. Алайда көне түркі бітігінің шығу тегін анықтау өте күрделі ғылыми зерттеу мәселесі екендігін, сондай-ақ қазірге дейін алуан түрлі талдаулар мен ұсыныстар бар екенін айтқанымыз жөн (Аманжолов, 1978, 76-85 б.; Лившиц, 1978, 93 б.; Гузев, Кляшторный, 1993, 60 б.; Кызласов, 1994; Щербак, 2001, 32-53 б.).
«Шивээт улаан» ғұрыптық кешені
«Шивээт улаан» ғұрыптық кешенінің мерзімі жайлы зерттеушілерде бірізді пікір жоқ. Мысалы, С.Г. Кляшторный, 692 ж. қайтыс болған Елтеріс (Құтлық) қағанға арналып 693 ж. орнатылған дейді. Бұл ғұрыптық кешенде тастан жасалған текше қоршаудың ішкі тұсында тас үйінді қорған орналасқан және көптеген адам, арыстан бейнелі мүсіндер, аталмыш таңбалары бар ескерткіш тастан құралады (Кляшторный, 1978, 576 б.) В.В. Войтов ескерткіштегі таңба-белгілер «екінші» түрік қағандығының негізін қалаушы, қытайларға қарсы күресіп, түріктерге тәуелсіздік әкелген билеуші тайпа Күлтегіннің әкесі Елтеріс қағанның (Құтлық, қытайша «гудулу-шеху») нөкерлерінікі, яғни түрік ру-тайпа басшыларыныңкі деп есептейді. (Войтов, 1996 ж, 88 б). Жалпы, «Шивээт улаан» ескерткішіндегі таңбалар мен кешеннің кіреберісінде орналасқан арыстан мүсіндегі қаған таңбасы өте сирек кездесетін тарихи құнды деректер қатарына жататынына дау жоқ. Демек, осы ескерткіш арқылы және көне жазба деректемелер негізінде көне түрік мемлекетінің қалыптасу тарихының кейбір тұстарын, ғұрыптық кешендердің жосын-жоралғыларын, дүниетанымдық, наным-сенімдік мифологиялық ұғымдары мен құқықтық негіздерін, т.б. тұстарын қалпына келтіруге болады. Бұл орайда, «Шивээт улаан» секілді таңбалы ескерткіштер қатарына саналатын Башқортстандағы құпия екі қабатты ескерткішті атап өту керек. Ескерткіштің үстіңгі тұсында ХІV ғасырларға тән араб-графикалық эпитафия, ал одан төменгі тұста көне түрік таңбаларына ұқсас таңба белгі қабаты бар. Осы іспетті тағы бір құнды ескерткіштердің бірі — Моңғолиядағы Баян-хонгор аймағы «Шивээтийн чулуун хөшөө» немесе «Бөмбөгөр ескерткіші». Бітіктастың бет қалпында 35 таңба қашалған және жоғары тұсында 4 жол, оң жақ қырында 2 жол көне түрік мәтіні жазылған.
Түрік таңбаларының классификациясы
Көне түрік таңбалары жайындағы талданған материалдарды жинастырып, шартты түрде бірнеше топтарға бөліп қарастыруға болады. Бірінші топ — қаған, бекзаттарға арналған ғұрыптық кешендерге орнатылған арнайы ескерткіш ұстын (бітік) тастарға қашалған таңбалардың жиынтығы (таңбалар энциклопедиясы). Екінші топ — жоғарыда аталған ескерткіштермен сабақтас, бірақ олармен салыстырғанда мәртебесі жоғары. Негізгі белгіге қосымша сызықтар қосылып, қаған, бекзаттарға арналған бітіктастарда (Татпар қаған, Білге қаған, ханзада Күлтегін, тархан Тұңықұқ, Ел етміш Білге қаған және т.б.) қашалғандар. Онда таңбалар біртұтас элемент болып мемлекеттік мөр-таңба ретінде Тәңірі текті тұлғалардың ғұрыптық үндеу мәтіндері бар бітіктастардың жоғарғы тұсында қашалады. Үшінші топ — жартасқа шағын мәтіндер, ортағасырлық петроглифтермен бірге қашалған таңбалар тобы. Көбінесе Орталық Таң-Шаң мен Алтайдың кейбір ортағасырлық жартас суреттерінің арасында кездеседі. Жартастағы көне түркі таңбаларының ең кереметі — Моңғолиядағы «Бичигт улаан хад» ескерткіші. Мұны 1910 жылы фин ғалымы Г. Рамстедт, одан кейін «Бичигт улаан хад» таңбаларын қайтадан 2009 жылы З. Самашев зерттеді. Төртінші топ — бірен-саран таңбалар мен белгілер әртүрлі жартас суреттерінің арасында кездеседі. Олардың қатарында жануарлардың дене мүшелеріне, адам кеудесіне салынған таңбалар да бар (Талас Алатауы, Таулы Алтай). Бесінші топ — жылжымалы заттар, атап айтқанда, қару-жарақтар, үй бұйымдары, әшекейлер, ғұрыптық мақсаттардағы және т.б. заттарға салынған белгілер мен таңбалар.
Қорытынды
Көне түркі таңбалары мен белгілері жалпы түрік мәдени мұрасының ажырамас бөлігі. Таңбалар — отбасылық, ру-тайпалықтан бастап этносаяси бірлестіктердің немесе билеуші қаған әулетінің эмблемасы ретінде және тағы басқа мазмұнда кеңінен қолданылды. Сол себепті көне түрік қоғамының саяси-әлеуметтік өмірінде ерекше орын алды. Таңбалар қоғамдағы әртүрлі әлеуметтік институттармен мен алуан түрлі топтардың қатынастарын реттеуші маңызды құқықты тетік болды; олар әсіресе, көшпелі қоғамдағы түрлі меншіктерге байланысты мәселелерді шешуде ерекше қызмет атқарды. Таңбалар болмысы көне түрік саяси-әкімшілік құрлысын және түріктер мекендеген тарихи-мәдени аумақтарды да толық көрсете алды. Сондай-ақ, белгілі бір таңба мен оны иеленуші топтардың көші-қонын, яғни миграциялық жолдарын айқандап береді, өмірлік кеңістікті иеленген үрдістерінің ерекшеліктерін дәлелдей алады.
Дереккөздер
Самашев З., Базылхан Н., Самашев С. «Көне түрік таңбалары.» – Алматы, 2010. 168 бет.
Санат:Тарих Санат:Археология
Бота Құсайынов
Дереккөздер
Санат:1930 жылы туғандар Санат:Көкшетау ауданында туғандар Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Азамат Жәкібаев
Азамат Жәкібаев – Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматтарының бірі. Алып империя – Кеңес үкіметіне қарсы үнпарақтар таратқан. Азамат Жәкібаев бұл кезде 18 жасқа жаңа толған бозбала болған. «Жойылсын кеңес үкіметі», «Азаттық теңдік жасасын!» деп жазылған үнпарақтарды тарату үстінде Қауіпсіздік комитетінің қызметкерлеріне ұсталып, тергеу изоляторына қамалады. Мемлекетке қауіпті деген айып тағылады. Психикалық ауытқушылығы бар деп, сап-сау баланы Алматы облысы Талғар қаласының жындыханасына күштеп жатқызған. Оны дәрі-дәрмекпен улап, ақыры өлтіріп тынған. Азамат Жәкібаев – талантты театр және киноактер Қасым Жәкібаевтың ұлы болған.
Дереккөздер
Санат:Желтоқсаншылар
Дәулет Отарбаев
Дәулет Отарбаев (1985 жылғы 9 желтоқсанда дүниеге келген) — тай боксындағы және К-1 боксшысының кәсіби боксшысы.
Өмірбаяны
1985 жылы 9 желтоқсанда ҚазССР-ның Жамбыл қаласында дүниеге келген. 14 жасында ол Сочиге көшті.
Тай боксымен айналысуды 2001 жылы бастады. Ресейдің еңбек сіңірген жаттықтырушысы Расул Мұртазалиевтің қол астында жаттықты. 2003 жылы Спорт Шебері атағына ие болды. 2004 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін, ол Сочи мемлекеттік университетінің «Дене шынықтыру және спорт» факультетіне оқуға түсті. Университетті бітіргеннен кейін 2008 жылы ол Қазақстанға оралды.
2010 жылдан бастап жаттықтырушы негізін атқарып келеді. Алматы қаласындағы Муай Тай «Adamant» клубының қалаушысы, бас бапкері және күрескері болып табылады.
2014 жылдың күзінен бастап, «КҮРЕС ARMA S.M.C.» (Мәскеу) кәсіби шайқас спорт клубы промоутрлерінің шакыруымен, кәсіби шайқастарға қатысу үшін, Сергей Харитонов, Джабар Аскеров сияқты белгілі балуандар дайындаған Руслан Кривушиде жаттыға бастады,
Сілтемелер
Санат:9 желтоқсанда туғандар Санат:1985 жылы туғандар Санат:Таразда туғандар Санат:Қазақстан спортшылары
Шетьяс
Шетьяс — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Виледь өзенінің сол жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 48 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Рахманинов атындағы көше (Алматы)
thumb|right|200px Рахманинов атындағы көше (Алматы) Орыс композиторы, пианист, дирижер Сергей Васильевич Рахманинов (1873-1943) есімі Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12.1956 №31 шешімі) берілген. Көше Бостандық, Алмалы аудандарын қиып өтеді. Васницов көшесінен басталып, Есенжанов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: 2-ші көше; Фрунзе көшелері. Көшенің ұзындығы - 2600 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Муж (Кубень тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — теңіз Кубен және Сухона өзендері бастауынан Кубен су торабына дейін. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хоспенталь
250px|thumb|Картада орналасуы Хоспенталь (Hospental) — Швейцарияның Ури кантонында орналасқан коммуна.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 224 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34.97 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1210, пошта индексі — 6493.
Құдықшылар
Құдықшылар – құдық көзін тауып, соны қазатын адамдар. Маңғыстау өңірінің табиғаты қатал (қысы қатты, жазы ыстық), өзен-көлі аз, су көзіне тапшы аймақ екені ежелден белгілі. Сондықтан атақты Құдықшыларды осы күнге дейін есімін құрметпен айтып, олардың өздері тіршілік еткен кезеңде өз халқына қалтқысыз қызмет еткенін келер ұрпақ естен шығармаған жөн. Сол кездегі тәжірибелі Құдықшылар атпен келе жатып, ат тұяғы тиген жердің дыбысына қарап, жер бетіне шыққан өсімдіктің түріне байланысты, әсіресе, ши өскен аймақта су көп болатынын білген. Тіпті кейбір білгір Құдықшылар құлағын жерге төсеп, жер асты суының қозғалысын ажыратып, судың ащы, тұщылығын да дәл болжай білген. Әр жердің тұрғылықты халқына ежелден таныс атақты Құдықшыларға тоқталып өтейік: Бұдан басқа Бөкен Қарабатыр Бозащыдағы «Тасорпа», «Құты», «Жиделі», «Қызан», «Ақшұмырау», «Тобанияз», «Оралбай» құдықтарын, Бабық Мыңбай Оң түстік Үстірттегі «Мәлібек», «Түкібай» құдықтарын, Қосбармақ Өтепбергенұлы, Көшербай Ажар, Сумақ, Бесекөз, Тәңке, Шырақбай, Шаңқала Қаратөрткілден құдықтар қазған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Қабдуахит Құсайынұлы Құсайынов
Құсайынов Қабдуахит Құсайынұлы (1926 жылы туған, Акмола қаласы) – темір жолшы ардагері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Еңбек жолын Ақмола депосы ст-нда слесарь болып бастады (1942). Т. жылы саласында барлығы 53 жыл, оның ішінде 25 жыл – темір жолдың Көкшетау бөлімшесі материалдық-техникалық жабдықтау бөлімінің бастығы болған. Құсайынов «Құрмет белгісі» ордені және медальдармен марапатталған. КСРО-ның құрметті теміржолшысы. Көкшетау қаласының. Құрметті азаматы (2001).
Дереккөздер
«Ақмола облысы» энциклопедиясы
Санат:Тұлғалар
Б. з. д. 498 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 498 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 498 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Алғабас (Мақтаарал ауданы)
Алғабас — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл. Таратылған Алғабас ауылдық округі орталығы болған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Мырзакент кентінен солтүстікке қарай 1,5 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1777 адам (885 ер адам және 892 әйел адам) болса, 2009 жылы 1878 адамды (934 ер адам және 944 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Килдэйр (графтық)
Килдэ́р (Kildare; ирландша: Cill Dara) — Ирландияның шығысындығы графтық. Ленстер провинциясының құрамында. Астанасы мен ең ірі қаласы — Нейс. 164 мың тұрғыны бар (графтықтар арасында 8-ші орында; 2002 ж. мәліметтер).
Жағрапиясы
Площадь территории 1693 км² (24-е место).
Нұсқаулар
Санат:Ирландия графтықтары
Жазу бастиегі
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Панславизм
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Бастиек
Бастиек (Головка)
Бастиектін түрлері
Қүралдық бастиек (Инструментальная головка) — металл кескіш білдектің күралдар жинағы бекітілген автономдық айлабүйымы.
Блоктың бастиегі
Блоктың бастиегі - поршеньдік қозғауыштың барлық цилиндр блоктары үшін ортақ, жоғарғы алынатын бөлшегі.
Шатунның бөлінбейтін бастиегі
Шатунның бөлінбейтін бастиегі - қозғауыштың бөлінетін иінді білікке орнатуға арналған шатунның төменгі тұтас бастиегі.
Жалғастырушы бастиек
Жалғастырушы бастиек -өзара құбырларды қосатын құрал,мысалы, автомобильдің тежеу жүйесі мен тіркемді қосады.
«А» типті жалғастырушы бастиек
«А» типті жалғастырушы бастиек- автомобильдің тежеу магистралінің бірөткізгішті қоректенетін соңында орнатылған,қакпақшасы бар (клапанмен) жалғастырушы бастиек.
«Б» типті жалғастырушы бастиек
«Б» типті жалғастырушы бастиек - « а » бастиегінде қакпақшаны ашатын сұққышпен жалғастыушы бастиек; тіркеменің бірөткізгішті тежеу магистралінде орналасқан.
«Палм» типті жалғастырушы бастиек
«Палм» типті жалғастырушы бастиек - ол екіөткізгішті тежеу жүйесіндегі автомобиль мен тіркем магистральдарарасындағы түйісті герметизациялау үшін резеңкелі тығыздаушы мен қақпақшасыз жалғастырушы бастиек.
Цилиндрдің бастиегі
Цилиндрдің бастиегі -поршеньдік қозғауыштың жоғарғы бөлінетін бөлшегі. Қақпақ пен шатунның бастиегі - қозғауыштың бөлінбейтін иінді білікке орнатуға арналған тұтас жасалған шатунның төменгі бастиегі.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Транспорт
Леносъю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Қоянсүйек
Қоянсүйек (Ammodendron) – бұршақ тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын бұталар, кейде ағаштар. Қазақстанда 6 түрі өседі. Ең көп тараған түрі – ақшыл Қоянсүйек (Ammodendron argenteum). Биіктігі 30 – 150 см. Жапырағының сағақтары жапырақшаларымен бірдей, ұшы тікенекті, қосалқы жапырақтары үшкір, ұсақ, көбінесе қурап түсіп қалады. Жапырақтары дара, ұзынша, сопақ (ұзындығы 10 – 25 мм), ені 4 – 10 мм, екі беті де жібектей жұмсақ, аппақ, қалың түкті. Гүлі қара күлгін, гүлшоғыры қоңырқай сары түсті. Мамырда гүлдеп, маусым – шілдеде жеміс салады. Бұршағы ұзынша (18 – 20 мм), тықыр, кейде түкті болады. Гүлінен бал аралар бал жинайды, тамырынан өндіріске қажетті бояу, илік заттар алынады. Қоянсүйекті гүлі әдемі болғандықтан әсемдік үшін өсіреді. Сондай-ақ, құм тоқтату үшін пайдаланады.
Дереккөздер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Қадыри Абдулла
Қадыри Абдулла (лақап аты- Ж ұ л қ ы н б а й) (1894-1940, Ташкент) — өзбек совет жазушысы. Өзбек көркем прозасының негiзiн қалаушылардың бiрi. Бақшашы семьясында туып, медреседе (1915-1917) араб, парсы тілдерінде бiлiм алған. 1915 жылдан бастап шығармалары («Бақытсыаз күйеу» пьесасы т. б.) жарық көре бастады. «Азғын» (1915) әңгімесінде сабақ тұрмысындағы жағымсыз салтты әшкерелейді. Революцияға дейiнгi шығармаларында жәдидизм ықпалы басым. Қадыри шығармалары қазақ оқырмандарына да кеңінен таныс. «Өткен күндер» романы 1958 жылы қазақ тілінде жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:1894 жылы туғандар Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жазушылар
Кастеллетто-Черво
Кастеллетто-Черво (Castelletto Cervo) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Бьелла провинциясында орналасқан.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Пётр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Григорий Александрович Потемкин
thumb|right|200px| Потёмкин Григорий Александрович (13 (24). 9. 1739, Чижово ауылы, Духовщина уезі, қазіргі Смоленск обл.,—5(16). 10. 1791, Яссы қ.) — орыстың мемлекеттік және әскери қайраткері, дипломат, генерал-фельдмаршал (1784). 1760 ж. Мәскеу университетінің гимназиясынан қуылды. 1762 ж. сарай төңкерісіне қатысқаны үшін гвардия подпорунигі атағын алды. 1768—74 ж. орыс-түрік соғысында көрсеткен ерлігі үшін генерал дәрежесіне көтерілді. 1770 ж. Екатерина II- мен танысып, Әскери коллегияның вицепрезиденті, 1774 ж. ген.-адъютант болды. Екатерина II ықласы мен сеніміне ие болған П. сарайдағы және мемлекет аппаратындағы ең беделді адам болып саналды. 1774 ж. Е. И. Пугачевке қарсы жазалаушы шаралар ұйымдастырды.1776 ж. Новороссийск, Азов, Астрахань губ-ларының ген.-губернаторы. Потёмкин «Қасиетті Рим империясының» князы, 1783 ж. Қырымды Ресейге қосу жобасын жасап, Таврический князы деген атақ алды. Солтүстік Қара теңіз бойын игеріп, Херсон, Николаев, Севастополь, Екатеринослав қалаларын салуға ықпал жасады. 1784 ж. Әскери коллегияның президенті болып тағайындалды. 1787—91 ж. орыс-түрік соғысында армияны басқарды.
Дереккөздер
Санат:1739 жылы туғандар Санат:1791 жылы қайтыс болғандар Санат:Ресей мемлекет қайраткерлері Санат:Ресей генералдары Санат:Ресей дипломаттары
Алматыкітап баспасы
«Алматыкітап» баспасы - жауапкершігі шектеулі серіктестік. 1999 ж. қаланған. Баспалық өнімдерді басу және таратумен айналысады.
Өнімдері
Баспада жоғары оқу орындары мен мектепке арналған оқулықтар және оқу құралдары, көркем әдебиеттер, сөздіктер, анықтамалықтар мен мектеп жасына дейінгі балаларға арналған кітаптар басып шығарылады.
Санат:Алматы баспалары
NGC 3960
NGC 3960 — Центавр шоқжұлдызында орналасқан I2m типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сухояж
Сухояж (Инзерка) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Инзер өзенінің сол жағалауынан 89 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Потенциалдық күш
thumb|right Потенциалдық күш (Сила потенциальная) — потенциалды күш алаңында әсер ететін күштер. Потенциалды күштің атқарған жұмысы күш функциясының алғашқы және соңғы мәндерінің айырмашылығына тең, нүктенің қозғалу траекториясының түріне тәуелсіз.
Сырчинка
Сырчинка — Ресейдегі өзен. Удмуртия Республикасы Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Филипповка өзенінің сол жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Потенциалдық күш
Жұмысының өзгерісі
Потенциалдық күш жұмысының өзгерісі – күш функциясының нүктенің бастапқы және соңғы орнына сәйкес шамасының айырмасына тең және күштің түсу нүктесінің траекториясына байланысты болмайды тең.
Сырчинка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чепца өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Потенциалдық күш
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Механика
Сырчинка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Удмуртия өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Кама су алабы өңірі өзендері
IC 4675
IC 4675 — Ophiuchus шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4675 Санат:Ophiuchus (шоқжұлдыз)
Жалаңбас
Жалаңбас – Қу және Арқалық тауларының аралығындағы тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері, геологиялық құрылымы
Абсолюттік биіктігі 784 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылып жатыр. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатқан тау өзен аңғарлары, сай-жыралармен бөлінген бірнеше қырқалардан тұрады. Оңтүстігінен Жарқайың өзені бастау алады. Оңтүстік-шығысында Қарасор көлі жатыр. Кембрий жүйесінің тау жыныстарынан түзілген.
Өсімдігі
Өзен аңғарларының сортаңды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұталар, сондай-ақ сұлыбас, боз, селеу және түрлі шөптесін өсімдіктер өседі.
Дереккөздер
Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Крукков
Крукков (Kruckow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Деммин ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 654 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 35,39 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 52 046. Муниципалитеттің басшысы — Фера Мюнхеберг.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Кіші Светлая (Светлая тармағы)
Кіші Светлая — Ресейдегі өзен. Ненецк АО, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Светлая өзенінің оң жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендеріВоронов мүйісінен (Мезень өзенін қоспағанда) Канин Нос мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Архангельск облысы өзендері
Небеска (Кырджали облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6693. ЕКАТТЕ коды — 51192.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Мати (коммуна)
Мати (коммуна) (Mathi) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4500 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 566 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 10075.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Mauro.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Қошқармүйіз
Қошқармүйіз
Қошқармүйіз (Unіo) – тұщы суларда тіршілік ететін қос жақтаулы моллюскілердің бір туысы. Бақалшағының тұрқы 14,5 сантиметрге дейін жетеді, ішкі жағында меруерт қабаты бар. өрықтануы пассивті, яғни, сифоны арқылы сумен ілесіп кірген сперматозоидтармен ұрықтанады. Аналығы ұрықтанған жұмыртқаларын (400 мыңға дейін) желбезектерінде өсіреді. Жұмыртқадан шыққан дернәсілдері (глохидийлер) балықтардың желбезектеріне және тері эпителийінің астына еніп, біраз уақыт паразиттік өмір сүреді. Қошқармүйіздің Еуропада, Кіші Азияда, Африкада, Солтүстік Америкада 20-ға жуық түрі таралған. Қазақстанда Сырдария өзені мен Әмудария (Өзбекстан) өзендерінде, сондай-ақ, түбі, жиегі құмды, тұнық сулы өзендердің, көлдердің, бөгендердің табанындағы құм мен саз балшыққа жартылай көміліп тіршілік етеді. Қозғалысы өте баяу. Қыста тіршілігі бәсеңдейді. Суда оттектің жеткілікті болуын қалайды. Кейбір түрлерін мал азығына пайдалануға болады. Қошқармүйіз бақалшағының ішкі қабатының түсі сәуле түскенде құбылып тұрады. Сондықтан ол меруерт түймелер жасауға, қолөнер бұйымдарының бетін оюлап нақыштауға пайдаланылады.
Пайдаланған әдебиетттер
Қазақ энциклопедиясы
Санат:биология
Ербол Сыпатаев
Ербол Сыпатаев – Желтоқсан көтерілісіне қатысып, алаңда қазақ қарындастарын құтқару барысында алған соққыдан қайтыс болған жас қазақ жігіті. Ұлы жүздің Суан руынан шыққан.
Өмірбаяны
Талдықорған облысының Көктал ауылында 1964 жылы дүниеге келген. Желтоқсан көтерілісі уақытында Алматы қаласында энергетика институтының 2 курс студенті болған. Кейбір мәліметтерде оның әке-шешесі жоқ, тек туысқандары ғана болғандығы айтылған. Ол туралы деректер өте аз.
Дереккөздер
Санат: 1964 жылы туғандар Санат:Желтоқсаншылар
IC 247
IC 247 — Кит шоқжұлдызында орналасқан Sbc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 10100, MCG -2-7-52, NPM1G -11.0103.
Сыртқы сілтемелер
IC 247 Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Сергей Владимирович Матвиенко
Сергей Владимирович Матвиенко (3 маусым 1972 жыл) — күрестің грек-рим стилінде өнер көрсететін қазақстандық балуан, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері.
Өмірбаяны
С.В. Матвиенко Қостанай қаласында, 3 маусымда, 1972 жылы дүниеге келген. Ол 1983 жылдан бастап күреспен айналыса бастайды, ал бапкері ретінде оның әкесі болды. 1987 жылы КСРО құрамасында ойнады. КСРО ыдырағаннан кейін 2004 жылға дейін Қазақстан құрамасында ойнады. Азияның бірнеше әлем чемпионаттарына қатысқан. 1996 жылы Сиднейде Олимпиялық ойындарға қатысушы және Атлантадағы Олимпиада-2000.
Сілтемелер
Санат:3 маусымда туғандар Санат:1972 жылы туғандар Санат:Қостанайда туғандар Санат:Қазақстан балуандары Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Өркен (Атырау облысы)
Өркен (2008 жылға дейін – Гран ) — Атырау облысы, Исатай ауданындағы ауыл. Аққыстау ауылдық округінің құрамына кіреді.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Аққыстау ауылының солтүстік-батыс іргесінде орналасқан. Екі ауыл теміржол арқылы бөлінген.
Халқы
1989 жылы елді мекенде 306 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 207 адам (105 ер адам және 102 әйел адам) болса, 2009 жылы 546 адам (276 ер адам және 270 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Исатай ауданы елді мекендері
ЭСКАТО
ЭСКАТО - (ағылшынша: United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific - ESCAP) Біріккен Ұлттар Ұйымының Азия және Тынық мұхиты өңіріне арналған экономикалық және әлеуметтік комиссиясы. Бұл мәртебелі комиссия 1947 жылы ЭКОСОС қарарына сәйкес Шанхай қаласында (Қытай) бекітілген еді. 1974 жылға дейін ол Азия мен Қиыр Шығысқа арналған экономикалық комиссия деп аталған. Комиссияның штаб-пәтері Бангкокта (Таиланд) орналасқан. ЭСКАТО-ға Азия мен Тынық мұхиты аймағындағы 53 мемлекет мүше болып табылады.
Мақсаты
Құрылғанынан бастап ЭСКАТО ұйымға мүше-мемлекеттердің адамдар арасындағы әлеуметтік және экономикалық теңсіздікті түзетуге байланысты ынтымақтастығына ашық және тең мүмкіндіктер жасауға бағытталған болатын. Өткен 60 жыл ішінде осы мақсатқа жету жолында күрделі жұмыстар атқарылды деп толық айта аламыз.Экономикалық реформалар Азия мен Тынық мұхиты өңірінің елдеріне ауқымды экономикалық дамудың негізгі тірегіне айналуына мүмкіндік берді. 2006 жылы осы өңірдегі елдердің экономикалық өсімі 8 пайызды құрап қана қоймай, әлемдегі ең жоғары өсім көрсеткішін көрсетті. Бұл экономикалық өсімді жаңа әлеуметтік проблемаларды шешуде, ЭСКАТО-ның жаһанданудың үш үрдісі барысында әлеуметтік стратегияны тиімді жүзеге асырды.
ЭСКАТО шеңберіндегі Қазақстанның ынтымақтастығы
Қазақстан ЭСКАТО-ға 1992 жылдың 31 шілдесінде мүше болып қабылданды. 2007 жылдың 17-23 мамыр аралығында ЭСКАТО-ның 63-ші сессиясы Алматы қаласында өтті. Сессия ашылу салтанатында ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев сөз сөледі. ЭСКАТО-ның жыл сайынғы сессиясын Комиссия құрылуының мерекелі жылында Алматыда өткізу туралы біздің ұсынысымызды қабылдап, мүше-мемлекеттер елімізге зор құрмет көрсетті. Мұндай шешім ЭСКАТО-ның Орталық Азияға өз назарын аударуға деген әзірлігін де көрсетеді. Біздің өңірдің өскелең экономикалық және саяси рөлі көптеген факторларға байланысты болып отыр. Белсенді даму үстіндегі Орталық Азияның геосаяси және жаһандық энергетикалық рынок, Еуразияның елеулі бөлігіндегі қауіпсіздік пен тұрақтылық тұрғысынан стратегиялық мәні зор. Орталық Азиядағы табиғи ресурстардың байлығы көптеген мемлекеттер тарапынан осы өңірге деген жоғары қызығушылықты туғызып отыр. Өңір еуразиялық транзиттік дәліздердің тоғысында орналасқан, ауқымды көлік-коммуникациялық желілері бар және жеткілікті игерілмеген жаңа рынок болып табылады" - деді Н.Назарбаев.
Осы жиында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Пан Ги Мунның жолдауын Бас хатшының экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша орынбасары Хосе Антонио Окампо жеткізді. Жолдауда аталған беделді комиссияның құрылғанына биыл 60 жыл толып отырғаны, осы уақыт аралығында ЭСКАТО Азия және Тынық мұхиты аймағындағы барша халықтардың тұрмыс жағдайын жақсарту жолында өзіне мүше мемлекеттермен тығыз ынтымақтастықта жұмыс атқарып, комиссия мәжілістері аймақтағы барлық елдердің бір жерде жиналып, ортақ мүдделерді қозғайтын мәселелерді талқылауға, келешекке бағытталған шешімдер бойынша келісімге келуге және аймақтың алдында тұрған қиыншылықтарды жеңу үшін ынтымақтастыққа қол жеткізуге мүмкіндік беретін бірде-бір пікірталас орнына айналғаны атап көрсетілген.
БҰҰ Бас хатшысының орынбасары – ЭСКАТО атқарушы хатшысы Ким Хак-Су комиссияның мәжілісі тұңғыш рет Орталық Азияда, әлемнің ең көне өркениеттері мен Шығыс пен Батыс, Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы сауда жолдары тоғысқан көркем Қазақстанда өткізіліп отыр дей келе, комиссияның мерейтойлық мәжілісін Алматыда өткізу мүмкіндігін ұсынғандығы үшін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа шексіз алғысын білдірді. Ол Қазақстанның қарқынды экономикалық дамуды қамтамасыз етуде және мығым әлеуметтік институттары бар түбегейлі жаңа экономикалық жүйесін қалыптастыруда орасан зор жетістіктерге ие екенін жақсы білетінін айтты. Қазақстанның даму стратегиясын баяндайтын Президенттің “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты жылдық Жолдауы әлемдік саясат пен экономиканы жақсы білетін адамдарға қатты әсер еткенін, бұл мақсат Қазақстанды экономикалық дамудың “аймақтық локомотивіне” және аймақтық ынтымақтастық сахнасындағы, сондай-ақ дамыған Азия-Тынық мұхиты елдерінің қатарына қосылуда сенімді әрі табысты әріптеске айналдыруды сезіндіретінін жеткізді. Кезінде Қазақстан Президентінің Біріккен Ұлттар Ұйымының Орталық Азия мемлекеттеріне арналған Арнайы бағдарламасын ұсынғанын да еске салды. Бұл бағдарламаға әуелгіде Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан, кейін оған Түркіменстан, Әзірбайжан және Ауғанстан қосылған болатын. Бұл бағдарламаға мүше мемлекеттердің экономикалық даму мүмкіндіктері Азия мен Тынық мұхиты елдерінің экономикалық серпінділігімен және шапшаңдауымен арадағы байланысты нығайту арқылы кеңейте алатыны түсінікті.
Министрлер кеңесінің ашылуы жиынында ҚР Сыртқы істер министрі Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин БҰҰ ЭСКАТО 63-ші сессиясының төрағасы болып сайланды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Халықаралық ұйымдар Санат:Тынық мұхит
Баустерт
Баустерт (Baustert) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 500 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,48 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 009. Муниципалитеттің басшысы — Эгон Кирхен.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Гояс (Гояс)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 26631 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 108,008 км² шамасында. Халық тығыздығы — 8,6 адам/км².
Санат:Гояс елді мекендері
Сали-де-Беарн
Коммунаның INSEE коды — 64499, пошта индексі — 64270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4886 адамды құрады. Халық тығыздығы — 93,82 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Пальяса
Пальяса (Palhaça) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Оливейра-ду-Байру муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2330 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,15 км² шамасында. Халық тығыздығы — 229,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Ерлер арасындағы гандболдан Азия чемпионаты
Ерлер арасындағы гандболдан Азия Чемпионаты (AHF Asian Men's Handball Championship) — ерлер ұлттық құрамалар үшін 1977 жылдан бастап екі жылда бір рет Азия гандбол федерациясымен ұйымдастырылатын гандболдан халықаралық жарыс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Азия чемпионаттары Санат:Гандбол
Рода-де-Тер
Рода-де-Тер (Roda de Ter) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Осона ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6118 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.2 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Саяси сана
Саяси сана - өмірдегі саяси қатынастарды бейнелейтін, оларды түсініп-сезінетін, адамдардың бұл саладағы іс-әрекеттеріне бағыт-бағдар беретін әлеуметтік сезімдер, түсініктер, көзқарастар жиынтығы. Яғни, адамдардың саяси өмірді түсініп, сезінуі. Оған ең алдымен қоғамдағы саяси идеяларды, көзқарастарды, мақсат-мүдделерді ұғынуы, саяси билікке қатынасуы жатады. Олар адамның іс-әрекетіне, әр түрлі жағдайда өзін-өзі ұстауына тікелей әсер етеді.