cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Магматизм
Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері
Эффузивтік жыныстар жер бетінде лава тасқындары мен лавалық жамылғылар түрінде түзіледі немесе лавалық күмбездер мен конус пішінді шыңдар құрайды.
Интрузивтік жыныстар жер қыртысының терең (абиссалдық) қабаттарында кристалданған жағдайда, қоршаған ортаны құрайтын жыныстарды бұзып-жарып, немесе жолында кездескен басқа жыныстарды ығыстырып, бұрыс жатысты ірі денелер (батолит, шток түрінде) түзіледі (VI. 33-сурет). Ал гипабиссалдық жағдайда, олар айнала қоршаған ортаны құрайтын көне жыныстардьщ жатыс жағдайына сәйкес орналасқан денелер (лакколит, лополит, факолит, силл түріндегі қабатаралық интрузиялар) құрайды (VI. 34-сурет). Сонымен қатар бұрыс жатысты кішігірім денелер де (дайка, желі, некк) жиі кездесіп отырады.
Құрамы негізді сұйық магма жер бетіне жақын аудандарда шөгінді қабаттардың жапсарларын бойлай көтеріліп сәйкес пішінді денелер қалыптасқан жағдайда — силдер деп аталады. Мысалы, Сібір платформасында кеңінен таралған силдер (карбон және пермь жүйелерін құрайтын) шөгінді жыныстардың қабатаралық жапсарларында қабаттаса орналасьщ “сібір траптары” деген атпен белгілі болды.
Лакколиттер
Лакколиттер (грек тілінде “лакос” — шүңқыр деген мағынада) шөгінді қабаттар арасында диаметрі жүз метрден бірнеше километрге дейін жететін саңырауқұлақ пішінді денелер құрайды. Әдетте, олар құрамы қышқыл қою магмадан суына келе қатайып астыңғы
жағы тегіс, ал үстіңгі жағы дөңес пішінді болып қалыптасады. Мұндай пішіндер Солтүстік Кавказда (Машук, Бештау атты таулы аудандарда), Қырымда (Аю-Даг, Кастель және т. б. таулар) және баска таулы аймақтарда кеңінен таралған.
Лополиттер
Лополиттер (грек тілінде “лопос” — табақ деген мағынада) шөгінді жыныстар арасында құрамы негізді магмадан суына келе қатайып жайпақ пішінді, табақ тәрізді қабатаралық денелер түрінде қалыптасады. Олар жүздеген км-ге дейін созылып жатады. Мысалы, Бушвельд лополитінің (оцтүстік Африка) ұзындығы 300 км-ден астам.
Факолиттер
Факолиттер (грек тілінде “факос” — жасымық немесе жасымық дәні деген мағынада) көбінесе қатпарлы құрылымдардың (антиклиналь немесе синклиналь) иілімдерінде қол орақ тәрізді пішінде қалыптасып, кішігірім денелер құрайды. Олардың кұрамы негізді магмадан тұрады.
Батолиттер
Батолиттер (грек тілінде “батос” — тереңдік деген мағынада) қатпарлы тау жыныстарының орталық бөліктерінде ондаған кейде жүздеген мың шаршы км-ге созыла орналасқан интрузиялық ен, ірі денелер құрайды. Олардың негізгі құрамы көбінесе граниттер мен гранодиориттерден тұрады, ал шеткі бөліктері диориттер мен сиениттерден кұралады. Бұрынғы (ескі) көзқа-
рас бойынша батолиттік денелер түпсіз болып келеді немесе магмалық ошақтармен тұтаса жалғасып жатады. Соңғы жылдары жүргізілген геофизикалық зерттеу жұмыстарының нәтижесінде олардың (тік бағыттағы) қалыңдығы 5—10 км-ден аспайтындыры анықталды.
Батолиттердің пайда болуы жөніндегі проблема — осы уақытқа дейін шешімін таппай жүрген, талас пікір-тудыратын күрделі мәселелердің бірі болып саналады. Кейбір пікірлер бойынша, магманың (жоғары қарай) көтерілу барысында оның жолында кездескен тау жыныстары опырылып құлап түсіп, магманың ішінде біртіндеп ери келе, ассимиляциялық және гибридизациялық әрекеттер байқалады. Соньщ нәтижесінде пайда болған бос кеңістік магмалық заттармен толып, интрузиялық ірі денелер (батолиттер) қалыптасады.
Басқа бір көзқарас бойынша, тау құралу барысында қатпарлы тау жоталарының жаппай көтерілу (орогенез) сатысының соңына қарай олармен ілесе көтерілген магмалық ерітінділер үстіңгі қабатты құрайтын жыныстарды ығыстырып, батолиттер түрінде қалыптасады; қоршаған ортаны құрайтын жыныстардың жатыс жағдайлары бұзылмай бұрынғы күйінше сақталады. Соңғы көзқарастарда көпшілік ғалымдар батолиттердің жаратылысы гранитизациялық және метасоматикалық әрекеттермен тығыз байланысты деп санайды.
Басқаша айтқанда, жер бетіне жақын орналасқан бір кездегі шөгінді жыныстар мен вулкандық лавалар және туфтар кейінірек, жер қыртысының терен, қабаттарында жаңа термодинамикалық (жоғары қысым, жоғары температура) жағдайда метаморфтық өзгерістерге ұшырап, қайта кристалданады. Сонымен қатар, мантиялық ыстық ерітінділер (флюидтер) жер қыртысының жарықтары мен жарықшақтарын бойлап жоғарғы қабаттарға көтеріліп (шөгінді жыныстардың жатқан жеріне) магмалық немесе метасоматикалық орын алмасу процестері байқалады. Бұл әрекеттер жалпы айтқанда гранитизациялык, процестер деп аталады. Олар метаморфтық әрекеттерден соң, ал кейде қатар жүріп жатады. Осындай процестердің нәтижесінде, ең соңында кұрамы магмалық жыныстарға ұқсас, ал құрылымы өзіндік ерекшеліктерімен сипатталатын гранитоидтар тобы, пайда болып батолиттер түріндегі ірі денелер қалыптасады.
Дереккөздер
Санат:Жер құрылысы
Намаз
thumb| alt=A.|  [[Мешіттегі намаз.]] thumb| alt=A.| [[Жұма намаз .]] thumb|Намаз уақытын көрсететін сағаттар Намаз (صلاة; салә, көпше түрі صلوات салауат,  намаз) - сөздікте «дұға ету», «жақсы дұға ету» деген мағынаны білдіреді. Аллаһ Тағала Құранда: «Оларға дұға ет. Сенің дұғаң оларға рақымшылдық», - дейді (Тәубе,9/103). Шариғатта Намаз - тәкбірмен басталып, сәлеммен аяқталатын, ерекше әрекеттер мен сөздерден тұратын ғажайып ғибадат. Намаз Исламнан бұрынғы илаһи (Құдайлық) діндерде де парыз болған. Хазіреті Мұхаммедке бес уақыт намаз парыз етілмей тұрып, тек қана таң мен ақшам уақытында екі рет намаз оқылған. Кейін Миғраж түнінде бес уақыт намаз парыз болды. Намаздың парыздығы Құран, сүннет және ижмағ дәлелдерімен анықталған. Құранның көптеген жерінде «Намаз оқыңдар және зекет беріңдер,» - деп, намаздың өте маңызды парыз екендігін білдірген. Олардың кейбірі мыналар: «Барлық намаздарды және орта намазды сақтаңдар» («Бақара», 238-аят). «Расында намаз белгіленген арнайы уақыттарда парыз етілді» («Ниса», 103-аят). «Алайда олар барлық бұрыс діндерден бойын аулақ ұстап, шынайы түрде Аллаһқа құлшылық етуден, намазды тұп-тура оқудан және зекет беруден өзге нәрсеге әмір етілмеген болатын» («Бәййәна», 5-аят). «Намазды толық оқыңдар...» («Хаж», 78-аят).
Намаз — мұсылмандардың Аллаға бағыштап, күніне 5 рет дұға оқып өтейтін құлшылығы. «Мұсылмандар күніне бес рет намаз оқуға тиіс» (3. Ақназаров, Ғылыми атеизм.).
Әдетте, сөздің алғашқы шыққан төркіні парсы тілі деп танылып жүр. Оның «нәмаз» тұлғасы мен беретін мағынасы (дәл қазақ тіліндегідей) парсы тілінде де кездесетіні рас. Кейбір түркі тілдеріне парсылардан ауысуын да теріс деуге болмайды.
Түптеп келгенде, ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде сөздің алғашқы тегі санскриттен (ескі индустар- дың әдеби тілінен) екендігі анықталады. Санскритте намо — тізе бүгу, еңкею, иілу. «Намо» түбіріне парсы тілінде «з» дыбысы қосылып, бас ию, құлшылық, құрмет ету мағынасына дейін өзгерген.
Сүннеттен дәлелдер
Бұл туралы риуаят етілген көптеген хадистер бар. Бұлардың кейбіреуі: «Ибн Омардан (р.а.) риуаят етілген бір хадисте Пайғамбарымыз былай дейді: «Ислам бес нәрседен тұрады: Аллаһтан басқа Құдай жоқ екеніне және Мұхаммед  Аллаһтың Елшісі екеніне куәлік ету, намаз оқу, зекет беру, шамасы келсе қажылыққа бару және Рамазан оразасын ұстау» (Бухари, Иман, 1, 2; Муслим, Иман,XIX - 22). Хазіреті Пайғамбар Муаз ибн Жәбәлді (р.а.) Йеменге жіберіп жатқанда, оған былай дейді: «Сен әһли кітап саналған қоғамға бара жатырсың. Оларды алдымен Аллаһқа құлшылық етуге шақыр, Аллаһты қабыл етсе, Аллаһтың оларға бір күнде бес уақыт намаз парыз еткенін айт. Намазды қабыл етсе, Аллаһ Тағаланың олардың ауқатты жандарына кедейлерге беру үшін зекет парыз еткенін айт. Қабыл етсе, олардан зекет ал. Бірақ адамдардың мал-мүлкінің ең жақсысын алма, жәбір көргеннің қарғысынан сақтан. Өйткені оның дұғасы мен Аллаһ Тағаланың арасында перде жоқ» (Тирмизи, салат, 45; Нәсәи, Салат, 1; Ахмад б. Ханбал, 3, 161,4, 208-209.). Сонымен қатар, күллі Ислам ғалымдарында бір күнде бес уақыт намаздың парыздығы жайлы ауызбірлік бар. Намаздың һижрадан бұрын Миғраж түнінде парыз болғаны жайлы нақты хабарлар бар. Әнас (р.а.) жеткізген бір хадисте айтылады:«Миғраж түнінде Хазіретті Пайғамбарға елу уақыт намаз парыз етілген, кейін азайтып, беске түсірді. Сол кезде Аллаһ Тағала былай деді: «Ей, Мұхаммед! Менің сөзім өзгермес. Бес уақыт намазда сен үшін елу уақыт намаздың сауабы бар». Намаз балиғат жасына жеткен, ақылы толысқан әрбір мұсылманға парыз. Бірақ жеті жасқа келген балаларға намаз оқуды үйрету керек. Он жасқа келгенде Намаз оқымаса, жәй ұруға болады. Пайғамбарымыз былай дейді: «Балаларды жеті жасқа келгенде намаз оқытыңдар, он жасына келгенде (намаз оқымаса жәй) ұрыңдар және сол жаста төсегін бөлек салып беріңдер» (Әбу Дауд, Салат/26; А.Ханбал, 2/180187). Бір күнде мұсылмандарға бес уақыт намаз парыз. Атау (нәзір), үтір және айт намаздары - уәжіп. Бір бәдауи (шөл адамы) жайлы хадисте намаздың бес уақыт екені айтылады. Пайғамбарымыз : «Бір күннің ішінде парыз етілген намаз бесеу», - дейді. Бәдауи сонда: «Менің бұдан басқа борышым бар ма?», - деп сұрағанда, Аллаһ Елшісі : «Жоқ, егер өздігіңнен нәпіл намаз оқысаң, ол басқа», - деп жауап қайтарады. Сонда бәдауи: «Сені ақиқатпен жіберген Аллаһқа ант етемін. Бұдан басқа не артық, не кем намаз оқымаймын», - деді. Сонда Пайғамбарымыз былай деді: «Сөзі рас болса, ол адам жәннатқа барады» (Бухари, Имам, 34; Шаһадат, Имам, 8-10-15-17-18; ӘбуДауд, Салат, 1).
Намаздың пайдалары мен хикметтері
Намаз - Аллаһ пен құл арасындағы байланыс негізі. Бес уақыт намазды орнымен оқып, үлкен күнә жасамаған адамның кіші күнәлары кешірілетіні жайлы аяттар мен хадистер бар. Құранда былай дейді: «(Ей, Мұхаммед), саған уахи етілген кітапты оқып, намазды орында. Күдіксіз, намаз арсыздық пен жамандықтан тыяды» (Анкибут, 29/45). Хазіреті Пайғамбарымыз сахабаларға: «Сендердің араларыңнан бір адамның есігінің алдында өзен ағып, ол сол өзенге күніне бес рет шомылса, сол адамда кір қалатын ба еді?» - деп сұрағанда сахабалар: «Жоқ қалмайды», - деп жауап қайырады. Сонда Аллаһ Елшісі :«Бес уақыт намазда да, судың кірді тазалайтынындай күнәларды тазалайды» деді (Бұхари, Мәуақит, 6; Муслим, Масажид, 283;Тирмизи, Әюәд, 80,90; Насаи, салат, 7.). Басқа бір хадисте былай дейді: «Үлкен күнә жасамаған адамды бес уақыт намазы мен жұма намазы, келесі жұмаға дейінгі жасаған күнәларынан арылтады» (Муслим,Таһарат, 14-15, Тирмизи, Мәуақит, 46; Ибн Мажә, Таһарат, 79, 106). Ақыретте адам баласы есепке тартылғанда, ең алдымен намаз сұралады. Пайғамбарымыз былай дейді: «Адамдардың қиямет күнінде алғаш есепке тартылатын амалы мен іс-әрекеті - намаз». Ұлы Раббымыз хабардар бола тұра періштелеріне былай дейді: «Құлымның парыз намазына қараңдар. Оны толық орындаған ба, кемістігі бар ма»? Егер оның парыз намаздары толық болса, намаз сауабы толықтай жазылады. Егер парыз намаздарында нұқсандық болса, Аллаһ Тағала былай дейді: «Құлым нәпіл (сүннет) намаздарын толық оқыған ба екен?» Егер ол сүннет намаздарын толық оқыған болса, Аллаһ Тағала «Құлымның нұқсан парыз намаздарын нәпілдермен толтырыңдар», - дейді. Одан кейін парыз болған басқа амалдар да осылайша есепке тартылады» (Тирмизи, Салат /118). Адамды ең көркем түрде жаратып, жерді бесік, көкті шаңырақ, күнді шырақ етіп игілігіне ұсынған Ұлы Жаратушы адамға берген мұншалық ырыс-берекетінің қарымына шүкір етулерін қалайды. Намаз - күллі шүкірді қамтыған ғибадат. Аллаһ Тағалаға ғибадат еткен сансыз періштелер бар. Кейбір періштелер жаралғалы сәждеде. Енді бірі жаралғалы рүкүғта тұрып, Аллаһ Тағаланы пәктеуде. Енді бірі аяқта тұрып, Аллаһ Тағаланы нұқсандық пен ширк атаулыдан пәктеп, ғибадат етуде. Намазда осы періштелердегі ғибадат түрінің бәрі бар.
Намаз оқымаған жанның үкімі
Намаздың ақылды, балиғат жасына жеткен, хайыз бен нифастан тазаланған мұсылмандарға парыз екені жайлы ауызбірлік бар. Намаз бен ораза секілді тәндік ғибадаттарда өкілдік іске аспайды. Намаздың парыздығын теріске шығарған діннен шығады. Өйткені намаз айқын аят, хадис және ижмағ дәлелдерімен анықталған. Жалқаулық, немқұрайдылық себебімен намазды тастаған күнәһар және пасық болады. Намаз оқымау - дүние мен ақырет азабына себеп. Ақыреттегі азап туралы Құранда былай айтылады: «Олар жәннатта тұрып күнәһарлардан: «Сақар жаһаннамға түсулеріңе нендей себеп болды?», - деп сұрайды. Сонда олар: «Біз намаз оқымайтын едік», - деп жауап қатады». (Мүддәсир,74/40-43). Хазіреті Пайғамбарымыз : «Әдейі намазды тастаған адамға Аллаһ пен Пайғамбардың көмегі болмайды», - дейді (Бухари, Мәуақит, 15, 34; Насаи, Салат, 15).; «Кімде-кім жұма Намазына немқұрайлылықпен қарап, оны үш рет тәрк етсе, Аллаһ Тағала оның жүрегіне мөр басады» (Насаи, Жұма,; 2; Тирмизи, Жума, 7; ибн Мажа, иқама,; 93.). Имам Ағзам мазһабы бойынша, жалқаулық жасап, намазды тастаған адам, намаздың парыздығын теріске шығармайынша, діннен шықпайды. Бірақ күнәһар, пасық болады. Оған намаз жайлы ескертіліп, насихат етіледі немесе тәрбие үшін жаза беріледі. Кімде-кім намазын ұмытып немесе ұйықтап қалса, яки жалқаулықпен оқымаса, сол оқымаған намаздарыньң қазасын міндетті түрде оқиды.
Намаздың бес уақыт болуының хикметтері
Намаздың бес уақыт болуында терең хикметтер бар. Мысалы, бамдат намазы адамның өмірге жаңа туған сәби кезін еске түсіреді. Рауандап атқан таң сәбидің пәктігіне, жаңа оянып сайраған құстар сәбидің тәттілігіне, әсем тыныштық бейбіт өмірге ишарат етеді. Сондай-ақ, бесін намазы адамның қырықтан асып, қынабынан шыққан қылыштай қылшылдап тұрған шағына ұқсайды. Намаздыгер уақытында күннің батысқа бет алуы адам ғұмырының сексенге келіп, селкілдеп таяқ ұстап, қабір атты төртінші әлемге бет алып, өмір кітабының ақырғы тарауын тауысуға айналып бара жатқан кезеңін еске түсіріп, адам баласын ойлылыққа шақырады. Ақшам намазы болса, адам баласының бұл ғұмырдан өтіп, бейне бір өз қабірінің басында тұрып, «Аллаһ үшін не істедің, артыңда қандай өлмейтұғын із қалдырдың?» деп өз-өзін сұраққа тартып жатқандай халді елестетеді. Ал құптан намазының қараңғылық қоюланып, тыныштыққа оранған мезгілі - беймәлім қабір әлемін еске түсіреді. Міне, осылай ойлаған әрбір мұсылман әрқашан Жаратушы Жаппар Иеге іштей терең тағзым етіп, ақыретке қарай қадам басады.
Дереккөздер
Санат:Намаз Санат:Дін Санат:Бес парыз Санат:Мешіттер Санат:Ислам
Савельев Анатолий Антонович
Савельев Анатолий Антонович (1914 ж. т., Енисей губерниясы, Богучан селосы) – геолог, геологиялық-минералдық ғылым докторы (1960). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетін геолог мамандығы бойынша бітірген (1937). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1947 – 48 ж. Бозащы, Солтүстік Ақтау өңірінде геологиялық түсірім жұмыстарын жасап, 1949 – 50 ж. геолог Н.Ф. Кузнецовамен бірге Бозащы алаңында мұнай-газ қоры бар деген болжам айтты. 1955 ж. Маңғыстаудың палеоген қабатының стратигрлік сұлбасын жасақтады. 1957 – 59 ж. Бозащы түбегінің геологиялық түсірілімін, Маңғыстаудың юра қабатының фауналық пайда болуын жасады (1963). 1963, 1971 ж. төменгі бор конкрециясындағы стратигрлік үйлесімсіздіктерді нақтылап зерттеген. Маңғыстаудың төменгі аммонит картотекасын құрды (1973). Дүниежүзілік геологиялық әдебиетке алғаш рет аммонит тастың филогенетикалық сұлбасын дайындады. 3 томдық «Палеонтология негіздері» анықтамалығы авторларының бірі. Бірнеше монография және ғылыми мақалалардың авторы. Маңғыстау облыстық өлкетану мұражайының геологиялық бөлімін жасақтауға көп көмегін көрсеткен. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Янхуанозавр
thumb|Янхуанозавр thumb|left|Янхуанозавр thumb|left|Янхуанозавр Янхуанозавр — кесірткежамбастылар отрядына жататын, Бор дәуірінде тіршілік еткен динозавр. Қытайда тіршілік еткен, көлемі мен сырт келбеті боыйынша өзінің тұқымдасы, Солтүстік Америкадағы аллозаврға ұқсас болған. Ол ежелгі Юра дәуірінің үлкен жыртқыш тероподы. Өз туыстары маменсизавр, омезавр, стегозавр, чилингозавр, тодзынгозавр, чункингозавр сияқты ірі зауропод саналады. Янхуанозавр — денелі жыртқыш. Алдыңғы аяқтары қысқа болғандықтан, екі аяғымен қозғалған. Мойны қысқа, жақ сүйектері — күшті, тістері ара тәрізді. Ұзын әрі ауыр құйрығы денесінің ұзындығының жартысын құраған. Ол өз жемтігін аулағанда жалғыз емес, үйір болып аң аулаған.
Дереккөздер
Санат: Динозаврлар
Оптикалық теорема
Оптикалық теорема - бөлшектердің немесе фотонның серпімді шашырауы амплитудасының ойдағы бөлігін, бөлшектің немесе фотонның басқа бөлшекте немесе шашыраушы күш орталығындағы шашыраудың толық эффективті қимасымен байланыстыратын қатынас.
Дереккөздер
Санат:Физика
Бесқарағай ауылдық округі
Бесқарағай ауылдық округі – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2007 жылға дейін Большая Владимировка ауылдық округі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Бесқарағай ауылы кіреді. Орталығы – Бесқарағай ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4377 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Бесқарағай ауданы ауылдық округтері
Сағызбаев Теңізбай
Сағызбаев Теңізбай (1922 ж. т., Маңғыстау ауданы, Оңды ауылы) – еңбек ардагері, шопан. 1937 жылдан бастап бақташы болған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1-дәрежелі «Отан соғысы» (1985) орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Темір тигізген зардаптарды болжау ғажайыптары
Аджаиб Әл-Мақдур Фи Нәуаиб Ахбар Тимур, “Темір тигізген зардаптарды болжау ғажайыптары” — тарихи шығарма. 1436 — 37 жылдары жазылған. Авторы — Әмір Темірдің жанындағы дамаскілік шежіреші ибн Арабшах (1450 ж.ө.). Еңбекте Орта Азия мен оған көршілес Шығыс елдерінде өткен оқиғалар (14 ғасырдың соңы мен 15 ғасырдың басы) баяндалады. Шығармаға автордың Самарқанға келген сапарында (1401 — 1408 жылдары) замандастарынан естіген, Әмір Темір шапқыншылығына ұшыраған елдерге саяхаты кезінде (1408 — 22) өзі жинаған географиялық мәліметтер енгізілген. Оның ішінде Дешті Қыпшақ пен оның астанасы — Сарай қаласы, Алтын Орда мемлекеті, Шағатай әулеті кеңінен қолданған ұйғыр жазуы туралы деректер, әдебиет пен өнер адамдарына, ел билеуші ақсүйектерге берген сипаттамалар т.б. қызықты мәліметтер бар.
Кирябин
Кирябин — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Кирябин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 532 адамды құрады. Пошта индексі — 453725, ОКАТО коды — 80253840001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Қойнауқаттық желі
Қойнауқаттық желі Өздерін кіріктіруші шөгінді немесе метаморфтық таужыныстардың қат-қабатталу жазықтығына бағдарлас созылған желі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Поскакуха
Поскакуха — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Катунь өзенінің сол жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қандыкөл
Қандыкөл, Қандысор – Ырғыз алабындағы көл.
Географиялық орны
Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы Кілемжайған (таратылған) ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде, теңіз деңгейінен 219 м биіктікте жатыр.
Гидрографикасы
Аумағы 3,4 км2, ұзындығы 2,3 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 7,8 км. Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Арнасында жыл бойы су болады. Қарашаның 2-жартысында суы қатып сәуірдің 1-онкүндігінде ериді.
Жағалау сипаты
Оңтүстік жағалауы жарқабақты (1-1,5 км), қалған бөлігі жайпақ. Оңтүстік, оңтүстік-батысында қамыс өскен. Оңтүстік-шығыс жағалауында өзімен аттас қыстау орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Әйтеке би ауданы көлдері Санат:Ырғыз су алабы
Паса-Сети
Паса-Сети (Passa Sete) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Риу-Гранди-ду-Сул штатының шығыс-Орталық бөлігі мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санта-Крус-ду-Сул экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 555 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 304,76 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,9 адам/км².
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Әбдуғалисын Шоқанбаев
Әбдуғалисын Шоқанбаев 1955  жылы 1 ақпанда Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Еңбек» кеңшарында туған. Қазақ.Әкесі - Шолақаев Жақан, кеңшар бригадирі болып жұмыс істеген. Анасы - Шолақаева Рысбала, үй шаруасымен айналысқан. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық бөлімшесін бітірген (1984), концерт орындаушысы, оқытушы, оркестр дирижері. Қазақ және орыс тілдерін меңгерген. 1983 жылдан - Алматы музыкалық ансамбльдер бірлестігінің аспапшысы. 1995 жылдан бері - К. Тәттімбет атындағы Қазақ халық аспаптары оркестрінің дирижері. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанды қазіргі саясатпен экономикалық жағынан дамыған ел ретіндө көру».Хоббиі - жаяу жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, қазақ әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Жексенбаева Р. (1962 жылы туған), Жетілдіру институтының сектор меңгерушісі. Қыздары - Жоқанова Тұйық (1980 жылы туған), Шоқанбаева Жұлдыз (1981 жылы туған); ұлдары - Шоқанбаев Торғын (1983 жылы туған), Шоқанбаев Тасқын (1984 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Мәдениет
Михаил Андреевич Шателен
Михаил Андреевич Шателен(01.01.1886, Петербург, - 31.01.1957, Ленинград) - кеңес электротехнигі, КСРО ҒА-ның корреспондент мүшесі (1931 жылдан). Социалды Еңбек Ері (1956). РСФСР-дің (1934) және Өзбекстан КСР- інің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1943).
Өмірбаяны
Петербург университетін бітірген (1888). 1891 жылдан осы университетте және Петербург тау - кен институтында педагогикалық жұмыспен айналысты. 1893 жылдан Петербург электротехника институтының профессоры. Ол 1901 жылы Петербург политехнология институтын құруға қатынасып, өмірінің соңғы күніне дейін сол институттың профессоры болды. ГОЭЛРО жоспарын жасауға қатынасты. 1929 жылдан КСРО Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі Бас палатасының президенті. 1929-49 жылдары Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі халықаралық комитетінің мүшесі (1948 жылдан оның құрметті мүшесі) болды.
Еңбектері
Негізгі еңбектері электротехника, жарық техникасы метрология және технология тарихының мәселелеріне арналған. Шателен шетелдегі көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі болды.
Дереккөздер
Санат:1886 жылы туғандар Санат:1957 жылы қайтыс болғандар
Карру
Карру (Carrù) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4264 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 164 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 12061.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
NGC 3105
NGC 3105 — Vela шоқжұлдызында орналасқан I3p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 10 сәуірде Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3105 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 798, ESO 167-SC14, AM 0958-543.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Vela (шоқжұлдыз)
Рафц
250px|thumb|Картада орналасуы Рафц (Rafz) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Бюлах округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3795 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.74 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 67, пошта индексі — 8197.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Талэнт (Орегон)
Талэнт (Talent) — Орегон штатының Jackson округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Орегон қалалары
Плесовчиха
Плесовчиха — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чарыш өзенінің оң жағалауынан 469 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Атамзаманғы түркілер (Тарихқа дейінгі түркілер)
Атамзаманғы түркілер (Тарихқа дейінгі түркілер) — 2011 жылы Алматы қаласы «Олжас Баспа үйі» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — О. О. Сүлейменов, аударған М. Қазыбек. Беттер саны — 352.
IC 3656
IC 3656 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Микки Маус
Миккидің ресми «туған күні» – 1928 жыл 18 қараша. Осы күні Микки «Пароходик Вилли» атты мультфильмде көрінеді, алайда бұдан алдын «Безумный самолёт» атты қысқаметражды мультфильмде де бейнеленген болатын. Тышқан жіңішке дауыспен сөйлейді.
IC 3656
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 86327, KUG 1238+228B.
Атамзаманғы түркілер (Тарихқа дейінгі түркілер)
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-651-75-2.
Микки Маус
Дереккөздер
Санат:Компьютерлік ойындар кейіпкерлері Санат:Компьютерлік ойындардағы жануарлар Санат:Мультфильмдер кейіпкерлері Санат:Дисней мультфильмдері кейіпкерлері Санат:Ойдан шығарылған тышқандар Санат:Ойдан шығарылған сөйлейтін жануарлар Санат:Сезар сыйлығының иегерлері Санат:Голливуд Даңқ аллеясы Санат:Kingdom Hearts кейіпкерлері
Атамзаманғы түркілер (Тарихқа дейінгі түркілер)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Олжас Баспа үйі баспасының кітаптары
NGC 7648
NGC 7648 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 18 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7648 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71321, IC 1486, UGC 12575, MCG 1-59-72, MK 531, IRAS23213+0923, ZWG 406.96.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Кастро-дей-Вольши
Кастро-дей-Вольши (Castro dei Volsci) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4957 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 85 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 58 км² шамасында. Пошта индексі — 3020.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santa Oliva di Anagni.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Құнды қағаздар
Құнды қағаздар, бағалы қағаздар — мүліктік құқықты куәландыратын, дивиденд және пайыз түрінде белгілі бір ақша сомасын алуға құқық беретін құжат. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (15.1. 2001) сәйкес құнды қағаздардарға “облигация, коносамент, акция және заң актілерінде немесе соларда белгіленген тәртіппен құнды қағаз қатарына жатқызылған басқа да құжаттар” жатады (130-бап). құнды қағазға өтімділік, кірістілік бағамының өзгеріп отыратындығы, сенімділік, дербес айналымдылық сияқты жалпы экономикалық сипаттамалар тән.
Құнды қағаз ұсынбалы (мүліктік құқықтар құнды қағазды тапсыру жолымен басқа біреуге беріледі), ордерлік (құнды қағаз мүліктік құқықтардың берілгенін куәландыратын жазба жолмен табысталады) және атаулы (мүліктік құқықтар құнды қағазда аталған адамға беріледі) болуы мүмкін. Құнды қағазда заңда белгіленген деректемелер болуға тиіс және құнды қағаздағы мүліктік құқықтар осы құнды қағаз көрсетілгенде ғана іске асырылады, сондай-ақ құнды қағаздың эмиссиясы және айналысы заңмен белгіленген ережелер мен нормаларға бағындырылады. Құнды қағаз реттеушілік, ақпараттық міндеттер атқарады, сондай-ақ экономиканың түрлі салаларын, соның ішінде нақты экономика мен қаржы саласын байланыстыру тетігі ретінде қолданылады.
Қазақстан Республикасының “Бағалы қағаздар рыногі туралы” заңында (10.7. 2003) эмиссиялық құнды қағаздың шығарылуы, таратылуы, айналысқа жіберілуі және өтелуі барысында туындайтын қоғамдық қатынастар реттелген, сондай-ақ құнды қағаздың инвесторлары мен ұстаушыларының құқықтарын,құнды қағаз рыногінің қауіпсіз, ашық, тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету жолдары белгіленген.
Бағалы қағаздар -
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар құқығы
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығы туралы заңдылығы Қазақстанның Конституциясына негізделген және ҚР Азаматтық кодекісінен, 2-шілде 2003 жылғы Құнды қағаздар нарығы туралы» ҚР заңынан және басқа ҚР нормативтік құқықтық актілерден тұрады. Егер де Қазақстан Республикасы қол қойған келісімшарттарда заңда қарастырылғаннан басқа ережелер бекітілген болса, онда халықаралық келісімшарт ережелері қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Құнды қағаздар
Жапон қасқыры
Жапон қасқыры (Canis lupus hattai) – қарапайым қасқыр түрінің екі түр тармағы. Жапон аралдарында мекендеген қасқырлар болып саналады. Түр тармағының екеуі де жойылып кеткен. Жапон қасқыры 1889 жылы жойылып кетті.
Сыртқы пішін
Бойы 120-129 см, құйрықтың ұзындығы 27-40 см. Шашы сары, құйрықтың ұшы қара. Алдыңғы екі аяғында қара дағы бар. Созылған бізтұмсық.
Жапон мәдениетіндегі қаскыр
Жапон ауыз әдебиетінде қасқыр жақсы қасиеттерге ие болған. Қасқыр кедей мен осалдың қорғаушы және көмекшісі ретінде ұсынған, табиғи апаттар келе жатқан  туралы адамдарға ескертеді деп Жапон ауыз әдебиетінде айттылған.
Дереккөздер
Санат:Қасқырлар
Гюльцов
Гюльцов (Gülzow) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Деммин ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 477 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 52 034. Муниципалитеттің басшысы — Уве Бюрт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Моссано
Моссано (Mossano) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1670 адамды құрайды. Халық тығыздығы 128 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 13 км² шамасында. Пошта индексі — 36024.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Кульпин
Кульпин (Kulpin) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Герцогство Лауэнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 221 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 53 078. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц Дорендорф.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Дуплышко құлама жары
Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Самара облысы өзендері Санат:Төменгі Еділ су алабы өңірі өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Үлбі кенттік әкімдігі
Үлбі кенттік әкімдігі – Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігі аумағында болған бірлік, 2013 жылы таратылған. Құрамына Үлбі кенті, Бутаково, Лениногор орманшар, Лесное (Лениногор демалыс үйі) ауылдары, Үлбіқұрылыс темір жол стансасы кірді. Тишинский ауылы мен 71-километр темір жол айрығы 2009 жылы таратылған. Тұрғыны 6408 адам (2009). Орталығы – Үлбі кенті болды.
Дереккөздер
Санат:Риддер қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Қамшыбаев
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 9-том
Михаил Михайлович Беляев
Михаил Михайлович Беляев (1925 жылы туған) - суретші. Кескіндеме, қондырғылы және өнеркәсіптік графика саласында жұмыс істейді.
Козна
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Горно-Пештене (Враца облысы)
Горно-Пештене (Горно Пещене) — Болгариядағы ауыл. Враца облысына қарасты Враца қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 398 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3052. Телефон коды — 09188. ЕКАТТЕ коды — 16897.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Враца облысының елді мекендері
Бекітпенің аэродинамикалық сапасы
Бекітпенің аэродинамикалық сапасы (lynamkos — күшпен) — үнгубет жанындағы кеңістік көлемінде ауа алмасудың әсерлі тиімділігін қамтамасыз ететін кейбір жолдардың қимасы арқылы ауа көлемін мейлінше көп өткізіп, депрессияның төмендеуін азайтатын механикаандырылған бекітпенің қабілеті. Механикаландырылған кешендермен жабдықталған лаваларда үңгубет жанындағы кеңістік ені арқылы ауаның жылдам ағысының қалыптасуына, қабырға жыныстарының физика-механикалық қасиеттері мен пластың қалыңдығына және қазып алу жүйелеріне, механикаландырылған бекітпелердің түрлеріне, тасымалдау машиналарына, бөлімшенің желдету схемасына және т. б. байланысты. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Владимир Сергеевич Шатов
Владимир Сергеевич Шатов(желтоқсан 1887, Киев, - 07.08.1943) - Қазан революциясына, Азамат соғысына қатысушы, кеңес шаруашылық қызметкері Киев политехникалық институтында оқыған, социал - демократиялық үйірмелерге қатысқан.
Өмірбаяны
1906 жылы патша үкіметінің қуғындауына ұшырап, АҚШ - қа кетеді. Мұнда "Әлемнің индустриялық жұмысшылары" қоғамына енді. 1917 жылы Ресейге қайтып оралды да, Қазан революциясы күндері "Анархо - синдикалистік насихатшылар одағы" атынан Петроград соғыс ревкомының құрамына кірді. 1918 - 21 жылдары Петроград әскери округы бойынша Петроград темір жол күзетінің төтенше комиссары, Петроград орталық комендатурасының бастығы, Батыс майданы 7 - әскерінің соғыс ревкеңесінің мүшесі. 1921 - 22 жылдары Қиыр Шығыс республикасының соғыс министрі, одан соң жол қатынасы мнистрі. 1922 жылдан жауапты шаруашылық қызметтерде болды. 1927 - 30 жылдары Түркістан - Сібір темір жол құрылысының бастығы. 1932 - 36 жылдары Жол қатынасы халкомының орынабсары, Темір жол басқармасының бастығы. 1936 - 37 жылдары Нілді - Жезқазған темір жол құрылысының бастығы.
Сыйлықтары
Шатов Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.
Қолданылған әдебиет
Санат: 1887 жылы туғандар Санат: 1943 жылы қайтыс болғандар
Мұз жаға
Мұз жаға - теңіздің материктік мұзбен жапсарласқан жеріндегі жаға типі. Сырт көрінісі жағынан мұз жағаны жартасты-мұзды және қалқыма мұз жағалары деп бөледі. Жартасты-мұзды жағада мұхит көмкеріп жатқан мұздық жамылғысының шеті грунтта жайғасады, ал қалқыма мұз жағаларына қалқып жүретін қайраңдық мұздығы бар жағалардың телімі орналасады. Мұндай жағдайда жаға сызьыы (жайғасу сызығы) мұздықтық тосқауылдан ондаған немесе жүздеген км-де болады. Мыс., Антарктидада мұз жаға 29 км-ге жуық жерге созылып жатыр, бұл материктің жаға сызығының 95%-ын құрайды. Жартасты- мұзды жағалар Антарктида жағалауының 30-40%-ын, ал қалқыма мұз жаға 55%-ын құрайды. Арктикада мұз жаға Гренландияның, Элсмир Жерінің, Франц-Иосиф Жерійің солтүстік бөліктеріне тән. Мұз жағаның бұзылуына, негізінен, мұхиттың динамикалық ықпалы: ұзақ кезендік толқындардың, цунами толқындарының, желдік толқындардың және шымыр толқындардың әрекеті кезіндегі гидростатикалық қысым әсер етеді.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Алаш арыстары — Мұхтар Әуезов мұражайы
Алаш арыстары — Мұхтар Әуезов мұражайы Семей қаласында орын тепкен.
1997 жылы қазақ әдебиетінің классигі М. Әуезовтің 100-жылдығы ЮНЕСКО шеңберінде аталып өтті. Мерейтойға орай Абайдың мемлекеттік қорық-музейінің қызметкерлері жазушының өмірі мен шығармашылығын, қоғамдық қызметін зерттей отырып, Әнияр Молдабаев үйінде жаңа мұражайды ашуды жоспарлады. Мұражай экспозициясында М. Әуезов өмірінің Семейдегі кезеңін, Алаш қозғалысымен байланысын, Алаш зиялыларымен қарым-қатынасын көрсетуді мақсат етілді. Бұл Алашқа арналған тұңғыш музей болатын. Баспа бетінде жарық көрген материалдар мен фотосуреттер, Алаш тұлғаларының сол кезде шыға бастаған басылымдары мен архивтерден алынған деректерді жинау қолға алынды.
Мұражай орналасқан екіқабатты үй ХІХ ғасырдың ІІ жартысында бой көтерген. Оның бірінші қабаты кірпішпен өрілсе, жоғарғы қабаты ағаштан құрастырылған. Үй иесі болған Әнияр Молдабаев — «Абай жолы» роман-эпопеясындағы кейіпкер Данияр Қондыбаевтың прототипі. Ресми дерек көздеріне сүйенсек, бұл үйді Ә. Молдабаев Абайдың қаржылай қолдауымен Москвин деген көпестен 1898 жылы сатып алады. Қалаға келген сапары кезінде ұлы ақын осы үйге тоқтап, екінші қабаттағы өзіне арнайы бөлінген бөлмеге орналасады екен. Мұнда жиі атбасын бұратын қонақтардың қатарында Абайдың ұлдары, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Көкбай Жанатайұлы және басқа да тарихи тұлғалар болған. Мұхтар Әуезов те өз қолымен толтырған құжаттарында өзінің тұрғылықты мекен-жайы ретінде осы үйді көрсетіп отырған. Бұл үйде Ахмет Байтұрсынұлы зайыбымен бірге біршама уақыт тұрған. Алашорда жетекшілері Әлихан Бөкейханұлы, Міржақып Дулатұлы, Жүсіпбек Аймауытов пен өзге де қайраткерлер мәслихат құру үшін осы шаңырақта жиі бас қосып отырған. нобай|солға|200px| 1944 жылы алғашқыда бұл үй «Абайдың әдеби-мемориалдық музейі» ретінде көрермендерге есігін айқара ашқан еді. Ал, 1967-1990 жылдары қалалық балалар кітапханасы болса, 1990 жылы Әнияр Молдабаевтың үйі Абай мұражайының қарамағына беріліп, жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1991-1995 жылға дейін Абай музейінің уақытша экспозициясы жасалып, бас музей ашылғанша көрермендерін қабылдады. 1995-1997 жылдары аралығында «Алаш арыстары - М. Әуезов» музейінің кешендік жоспары, музейдің жаңа экспозициясы жасалды. 1997 жылы 23 қыркүйекте жеке мұражай ретінде ашылды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Жоғары мектеп
Жоғары мектеп – жалпы немесе арнаулы орта дәрежелі білім негізінде жоғары білімді мамандар даярлайтын оқу орындарының жалпы атауы.
Оларда әр түрлі өнеркәсіптер мен құрылыстар, жол қатынасы, байланыс бөлімдері, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, мәдениет, ғылым, т.б. салалардағы практикалық, педагогикалық немесе ғылыми қызметке мамандар даярланады. Жоғары мектепке университеттер, политехникалық және салалық (инженерлік, ауыл шаруашылығы, экономикалық, медициналық, заң, педагогикалық, көркемөнер, т.б.) институттар, академиялар, жоғарғы училищелер, т.б. жатады. ЮНЕСКО-ның анықтамасы бойынша, беретін білімнің көлеміне, даярланатын мамандардың біліктілік деңгейіне қарамай, толық орта білім негізінде мамандыққа даярлайтын кез келген оқу орны Жоғары мектеп болып есептеледі. Сондықтан бірқатар елдерде Жоғары мектеп қатарына тек жоғары оқу орындары ғана емес, сонымен бірге техникумдар мен арнаулы орта оқу орындары дәрежесінде кадрлар даярлайтын оқу орындары да жатады.
Жоғары оқу орындары – экономиканың, ғылым мен мәдениеттің түрлі салалары үшін жоғары білімді мамандар, ғылыми және педагог кадрлар даярлайтын, жоғары білімді мамандар даярлау ісін жетілдіруге бағытталған ғылыми-зерттеушілік жұмыстарын жүргізетін, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, мәдениет, т.б. салаларда еңбек ететін мамандардың біліктілігін жетілдіретін оқу орындары. Жоғары оқу орындарына академиялар, университеттер, институттар, т.б. жатады. Сонымен қатар бұлардан тыс түрлі әскери, діни, т.б. Жоғары оқу орындарыда бар. Б.з.б. Афина мен Римде, б.з. 425 ж. Константинопольде ашылған, өз дәуірі үшін Жоғары оқу орындары болып саналған философиялық мектептер “университет” деп аталды. Нағыз Жоғары оқу орындары түріндегі университеттер 11 – 12 ғ-ларда Италияда (Салерно және Болонья), Францияда (Париж), 12 – 13 ғ-лар аралығында Испанияда (Саламанка), Англияда (Оксфорд) пайда болды. ТМД елдеріндегі алғашқы жоғары мектептер Грузиядағы Колхида (4 ғ.), Икалто, Герм, Гелат (11 – 12 ғ-лар) академиялары болды. 13 – 14 ғ-ларда Англия, Италия, Португалия, Испания, Чехия, Польша, Германия, т.б. елдерде университеттер құрылды. 1579 ж. Вильнюс академиясы, 1632 ж. Киев – Могилян академиясы, 1687 ж. Мәскеуде Славян-грек-латын академиясы, т.б. Жоғары оқу орындары құрылды.
17 – 18 ғ-лардағы өнеркәсіп пен мәдениеттің зор қарқынмен дамуы университеттердің және маманданған жоғары мектептердің ашылуына ықпал етті. Ресейде Мәскеу математика және навигация ғылымдар мектебі (1701), Санкт-Петербург теңіз академиясы (1715) мен Тау-кен училищесі (1773), т.б. оқу орындары ашылды. Тұңғыш орыс университеті 1725 ж. Санкт-Петербургте ғылым академиясының жанынан (Академиялық университет) ашылды. 1755 ж. М.В. Ломоносовтың ұсынысымен Мәскеу университетінің іргесі қаланды. 1804 ж. Қазан университеті құрылды. 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезінде машина өндірісінің дамуына байланысты көптеген елдерде университеттермен қатар инженерлік және басқа да Жоғары оқу орындары ашылды.
Қазақстандағы Қазан төңкерісіне дейінгі Жоғары оқу орындарыдары ретінде Шымкент, Әулие-Ата, Түркістан, Ақмешіт медреселерін атауға болады. 1919 – 20 ж. Орынборда, Ордада, Семейде халық ағарту институттары ашылды. Бұл институттар жоғары білімді мұғалімдер даярлауда зор рөл атқарды. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында жұмысшы және шаруа жастарына жалпы орта білім беру және Жоғары оқу орындарына түсуге мүмкіндік туғызу мақсатында жұмысшы факультеттері ашылды. 1921 ж. ашылған Орынбордағы жұмысшы факультетін С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов тәрізді танымал жазушылар оқып бітірді. 1920 ж. қарашада Түркістан мемлекеттік университеті (кейінгі Орта Азия университеті) құрылды. Бұл университет Орта Азия мен Қазақстанға маман кадрлар даярлаудың негізгі Орталық болды. Университет жанында қазақ жастары үшін арнаулы даярлық бөлімі ашылды. Одан жүздеген қазақ жастары білім алды. 1920 ж. Ордада Бөкей халық ағарту бөлімі Бөкей ағарту институтын құрды. Сондай-ақ, осы жылдың күзінде Семейде халық ағарту институты құрылса, 1921 ж. Орынборда Қазақ халық ағарту институты (кейін Қызылордаға көшірілді) және Верныйда (Алматы) Қазақ ағарту институты ашылды.
1926 ж. 2 шілдеде Ташкенттегі халық ағарту институты Қазақ педагогикалық институты болып қайта құрылды. Бұл институттың тұңғыш директоры Т.К. Жүргенов болды. Институттың физика-математика, жаратылыстану, әлеуметтік-экономикалық және лингвистика бөлімдері болды. Қазақстандағы тұңғыш жоғары оқу орны – 1928 ж. Алматыда ашылған Қазақ педагогикалық институты (Алматы мемлекеттік университеті). Бірінші жылы онда 124 студент, 9 мұғалім болды. Алғашқы оқытушылар қатарында Ахмет Байтұрсынұлы, М.Әуезов, С.Сейфуллин, Қ.Жұбанов, т.б. дәріс оқыды. Бұдан кейін Алматы малдәрігерлік институты (1929), Қазақ ауыл шаруашылығы институты (1930), Қазақ медицина институты (1931), Орал педагогикалық институты (1931) ашылды. 1932 ж. Қазақстанның 6 Жоғары оқу орындарында 2 мың студент оқыды, оның 40,5%-ы қазақ жастары болды. 1934 ж. Қазақ мемлекеттік университеті мен Кен-металлургия институты ашылды. 1950 – 60 ж. Ақтөбе, Атырау, Тараз, Қостанай, Көкшетау, Өскемен, Павлодар, Петропавл, Ақмола (қазіргі Астана) қалаларында педагогикалық институттар, Ақтөбе, Қарағанды, Семей, Ақмолада медициналық институттар, Алматыда халық шаруашылығы, Қарағандыда политехникалық және кооперативтік, Павлодарда индустриалдық, Өскеменде жол құрылысы, Ақмолада инжерлік құрылыс, Таразда гидромелиоративтік-құрылыс және технология институттары, 1972 ж. Қарағанды мемлекеттік университеті, Арқалық, Талдықорған педагогикалық институттары ашылды.
1986 – 87 оқу жылында Қазақстанда 55 Жоғары оқу орындарында 247 мыңнан астам студент оқыды. Кеңес өкіметі жылдарында Жоғары оқу орындарын ректор, оның факультеттерін декан басқарды. Оқу-әдістемелік және ғылыми-зерттеушілік жұмыстарын кафедралар ұйымдастырды. Жоғары оқу орындарының немесе факультеттің атқаратын негізгі қызметіне орай тиісті шешім қабылдау үшін ректор немесе декан басқаратын ғылыми кеңес құрылды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстандағы Жоғары оқу орындарыдары елеулі құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Республиканың жоспарлы экономикадан бас тартып, нарықтық экономика жолын таңдауына байланысты бұрыннан қалыптасқан Жоғары оқу орындарын қайта жасақтап, оларды басқаруды жетілдіру (ықшамдау, қосу, тарату) және соған орай әлеуметтік сұраныс пен талапқа жауап бере алатын сапалы мамандар даярлау қажеттілігі туындады. Сонымен қатар өзге меншік нысандары тәрізді Жоғары оқу орындарын да ішінара мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру процесі жүргізілді, сондай-ақ көптеген мемлекеттік емес Жоғары оқу орындары құрылды. Қазақстандағы Жоғары оқу орындарына Білім және ғылым министрлігі басшылық етеді және олар меншік түрлеріне қарамастан сол министрлік бекіткен негізгі бағдарламалар бойынша жұмыс істейді, сондай-ақ меншік түріне қарамастан студенттерге бірдей дәрежедегі дипломдар тапсырылады. Сабақ курстық жүйемен жүреді. Оқу жылы 2 семестрден құралады. Әр семестр соңында студент сынақтан өтіп, емтихан тапсыруы тиіс. Соңғы курс студенттері барлық бағдарламалық жұмыстарды орындап, сынақтардан өткен соң, мемлекеттік емтихан тапсырады. Техникалық Жоғары оқу орындарында дипломдық жоба, кейбіреулерінде дипломдық жұмыс қорғалады. Сонымен қатар өндірістен қол үзбей оқитындар үшін Жоғары оқу орындарының кешкі және сырттай оқу бөлімдері ұйымдастырылған. 2001 ж. 5 шілдеде Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 8 Жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе берілді. Олар:
Ерекше мәртебесі бар Жоғары оқу орындарына құрылымы мен құрамын жасақтап, еңбекақы тағайындауда, оқу, ғылыми және әдістемелік жұмыстарды жүргізуде, жоғары білім беру жүйесін дамытуда, ғылыми-педагогикалық кадрларға доцент және профессор ғылыми атағын тағайындауда, т.б. мәселелерде еркіндік беріледі. 2001 ж. 19 шілдеде 58 Жоғары оқу орындары мемлекеттік аккредитациялаудан өтті. Осы жылы мемлекеттік емес оқу орындарының саны 121-ге жетті. Қазақстандағы Жоғары оқу орындарының 73% мемлекеттік емес оқу орындары. Жастардың Жоғары оқу орындарында оқып білім алуы үшін оқудың ақылы түрінен өзге грант және несие жүйесін ұйымдастыру қарастырылған. Жергілікті жерлердегі мамандарға сұранысты арнайы зерттеушілік теуден кейін жасалған қорытынды бойынша аса қажетті мамандықтарға грант пен несие бөлуде басымдылық беріліп, мемлекеттік бюджет тарапынан жыл сайын қаражат бөлінеді. Сынақ талаптары бойынша тестік көрсеткіштерден қажетті балл жинаған абитуриенттер Жоғары оқу орындарына қабылданады. 2000 – 2001 оқу жылында Қазақстандағы Жоғары оқу орындары студенттерінің саны 267447 болды.
Дереккөздер
Санат:Жоғарғы оқу орындары Высшая школа
Тана (зергерлік)
Тана
Түйменің сабағы, сағағы жоғын тана деп атайды. Қазақ зергерлері қыздар мен келіншектердің ісмер, шебер болуы үшін және қолды жарақаттап алмауы үшін оларға арнап әдемі оймақтар жасаған. Оймақ көбінесе күміс пен мыстан өрнектеліп, ине тоқтар жері көп шұқыланып бейнеленген. Оймаққа өте жіңішке күміс бау да тағылған. Оймақ былғарыдан да жасалады. Оны матадан көйлек, камзол т.б. іш киімдер тігуде қолданады.
Әл-Кәһф сүресі
Меккеде уаһи етілді, жалпы саны 110 аяттан тұрады.
Үңгір адамдары
9 – 26 аяттар азһабу әл-Кәһф немесе үңгір адамдарының оқиғаларын айтады.
"(Мұхаммед Ғ.С.) үңгірдегілерді және жазуды, таңырқарлық белгілерімізден деп ойладың ба? (9)