cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түрікменстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түрікменстан Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Датқалық белбеу
Датқалық белбеу - лауазымдық белгісін айырып тұру үшін датқа шеніндегі адамдардың таққан белбеуі. Датқалық белбеуді датқалық қызметке адамдар ғана таққан. Дәреже, лауазым белгісін білдіретін мұндай белбеулер қымбат материалдардан әшекейленіп жасалған. Оның кейбір түрлері алтын өріліп тоқылған. ҚР MOM қорында сақтаулы датқалық белбеу қаратүсті былғарыдан жасалған. Ұзындығы 93 см, ені 8 см, қапсырмасының ені 9 см. Бетіне алтын жалатылған үлкен көлемді жеті шытыра теріге бірдей ара қашықтықта орнатылған. Олардың араларына алты жұлдыз пішінді шытыра, алты тамшы тәрізді шытыра - барлығы он екі дана ұсақ шытыра орнатылған. Қапсырмаларының ортасы күмбез пішінде нақышталып, оның бетіне алтын жалатылған және оны айналдыра өсімдік өрнегі жүргізілген.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Жүнжапырақ
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Санат:Күрделігүлділер Санат:Қазақстан табиғаты
Кипоний Хаксенович Огай
Кипоний Хаксенович Огай (1921-1970, Атырау қаласында туған). Атырау мұнай техникумын бітірген (1942). 1941-1970 - Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіру операторы, шебері, инженер, аға инженер, мұнай кәсіпшілігі меңгерушісі, өндіріс-техника бөлімінің бастығы, бас инженер, директор, «Ембімұнай» және «Маңғыстау мұнай» бірлестіктерінде бастықтың орынбасары. «ҚұрметБелгісі» орденімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Сан-Браш (Амадора)
Сан-Браш (Амадора) (São Brás) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Амадора муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Үлкен Лиссабон экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 20695 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,12 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4042 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Власий Севастийский (São Brás).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Леоганг
Леоганг (Leogang) — Аустриядағы коммуна. Зальцбург федералды жеріне қарасты Целль-ам-Зе округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3102 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 90.27 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ZE, ресми идентификациялық коды — 5 06 09.
2004 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Хельга Хаммершмид саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Зальцбург елді мекендері
Крохаль (Ухта тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гадаба
Гадаба (өз атауы гатхан) — Үндістандағы Орисса (оңтүстік бөлігі) және Андхра (солтүстік бөлігі) штаттарының таулы орманды аймақтарында тұратын халық. Саны – шамамен 60 мың адам.
Тілі
Олар гадаба немесе гутоб тілінде сөйлейді. Диалектілер: гадба, содия (Бодо-Гадаба). Кейбірі ория тілінде сөйлейді.
Діні
Діні - индуизмнің нанымдары мен салт-дәстүрлерінің тайпалық (анимистік) қоспасы. Гадаба халқы күнді, айды, аң аулау рухын құрметтейді.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, көкөністер), мал шаруашылығы (шошқа, тауық), жабайы шошқа, бұғы, қоян аулау, терушілікпен айналысады. Гадаба жер өңдеуде соқа қолданбайды, тек кетпенді пайдаланады.
Өмір салты
нобай|солға|200px|Гадаб әйелі Дәстүрлі гадаба әйелдері мойындарына үлкен металл сақиналар мен үлкен сырғалар тағады. Гадабалардың дәстүрлі киімі - әйелдер жеңсіз жамылғыға ұқсас кішкене сари киіп, моншақтар таққан. Бұл жамылғы ерекше түрде байланады және кесали деп аталады. Ерлер киімі жамбастарына бекітілген кесінді мата. Гадаба әйелдері үлкен геометриялық ою-өрнектері бар ашық түстерді, қызыл және қызғылт сары түсті киімдерді ұнатады. нобай|оңға|200px|Дәстүрлі гадаб үйі Қазіргі кезде дәстүрлі гадаба ауылдары өте аз қалды, әдетте олар шағын 10-30 үй, айналасы сумен немесе тақтайшалардан жасалған қоршаумен қоршалған. Шарбақ ішінде адам мен малға арналған қақпасы бар бір ғана өткел бар. Гадабалар балшықпен сыланған ағаш қаңқасы бар және төбесі сабанмен жабылған шағын, дөңгелек немесе төртбұрышты үйлер салады. Гадаба үйлерінде дәстүрлі түрде жиһаз жоқ, барлық керек-жарақтар қыш ыдыстарда және себеттерде сақталады. Дәстүрлі гадаба үйі екі бөлмеден тұрады, біріншісі тас ошақпен жабдықталған. Гадаба үйлерінде терезе саңылаулары мен есіктер жоқ.
Дәстүрлі гадаба ауылдарының балалары «ортақ» болып саналады. Яғни, олар ата-анасымен бірге тұрады және оларды ата-анасы тәрбиелейді, алайда ата-анасы қайтыс болған жағдайда балалары басқа отбасына кетеді. Дәстүр бойынша, Гадаба қоғамы моногамды, бірақ күйеуі жоқ әйел басқа құрған отбасында тұруға көшуі мүмкін. Гадаба қауымы төрт топқа бөлінеді - Бада Гадаба, Паренга Гадаба, Орала Гадаба және Санга Гадаба. Бада (бода) руларының өкілдері ең жоғары болып саналады, Гадаба иерархиясындағы ең төменгісі - Санга тобы. Гадабалардың көпшілігі рулық дәстүрді сақтамайды, ана тілін қолданбайды. Дәстүрлі гадаба киімдерін бүгінде шалғай ауылдардағы қариялардан ғана көруге болады.
Либерти (Мэн)
Либерти (Liberty) — Мэн штатының Уалдо округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 927 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 73.3 км² шамасында. FIPS коды — 23-39055.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Фальфиц
Фальфиц (Valfitz) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Зальцведель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 151 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 81 530. Муниципалитеттің басшысы — Вольфгерд Берендс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Крэствуд (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 11912 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сент-Луис округы (Миссури)
Қуаңшылық
thumb|Қуаңшылықтан тілімделген жер Қуаңшылық - ауа температурасының күрт көтерілуі мен ылғалдың шұғыл азаюы әсерінен туатын күрделі метеорологиялық құбылыс. Ұзақтығы әр түрлі табиғи зонада түрліше болады.
Қазақстандағы қуаңшылықтар
Ұлы Октябрь социалистік революциясынан дейін қуаңшылыққа қарсы қолданылатын агротехникалық шаралар кешені болмағандықтан, қуаңшылық аяғының жұтқа айналған кезеңдері (әйгілі Қоян, Мешін, Жылан, 1880, 1892, т.б. жылдар) болды, мал өсіруге зор нұқсан келтіріп, елді қатты күйзелтті.
Қазақстанда 1950, 1957, 1961, 1965, 1967, 1968, 1974, 1977 жылдары және 1952, 1953, 1969 жылдары тамыз, 1977 жылы маусым, 1956, 1962, 1974 жылдары шілде, 1980 жылы мамыр айларында қуаңшылық болды. Кейбір жылдары қатарынан бірнеше айға созылды. 1955 жылы - 2 ай (мамыр, маусым), 1975 жылы - 3 ай (маусым, шілде, тамыз).
Қазақстандағы қуаңшылық себебі
Қазақстанға Иран, Ауғанстан аймақтарында қалыптасатын, қысымы өте жоғары, құрғақ және ыстық антициклон өтіп, жаз бойы сақталады. Сібірден келетін ылғалды салқын ауа жоғары қысымды антициклонды бұзып өте алмай тоқтап қалады. Осылардың салдарынан Қазақстан даласында қуаңшылық болып тұрады. thumb|center|780px|Қазақстанның атмосфералық қуаңшылық картасы.
Қуаңшылықпен күрес
Қуаңшылық әсерін кеміту үшін атмосфераның жер бетіне жақын қабатындағы ылғал мен жылу балансын реттеу мақсатында жерді арнайы агротехникалық әдіспен жырту, егістікті суару, қар тоқтату, ағаш алқабын жасау, астық тұқымын  қолайлы уақытқа себу сияқты шаралар жүргізіледі. Қуаңшылық табиғаттың күрделі құбылысы, сондықтан көрсетілген шаралар кешенін қолдану қуаңшылықтың зиянды зардабын бәсеңдетуге септігін тигізеді.
Дереккөздер
Санат:Табиғат Санат:Ауыл шаруашылығы Санат:Экология
Большие Тигули
Большие Тигули — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тыштым өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Ачинск қаласынан Зырянское ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Денали
Денали — Солтүстік Америкадағы ең биік шың (6193 м).
Географиялық орны
Аляска таулы үстіртінде орналасқан.
Геологиясы, жер бедері
thumb|left|120px|Мак-Кинлидегі биік таулы лагерь (2001 ж.) Гранитті жыныстан тұрады. Шыңды мәңгі қар мен мұздық басып жатыр. Мұнда Денали ұлттық саябағы орналасқан. Ол 1896 жылдан бастап 2015 жылға дейін ресми түрде Мак-Кинли, АҚШ президенті Уильям Мак-Кинлидің есімімен аталып келді. 2015 жылдың 30 тамызында Ақ Үй шешімімен тарихи атауы қайтарылды. Атабаск тілінде денали биік, асқар деген мағынаны білдіреді.
Тауды алғашқы бағындырғандар
thumb|left|120px|Хадсон Стак (1913 ж.)
Дереккөздер
Санат:Солтүстік Америка таулары Санат:Аляска таулары
Жүнжеміс
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Кактус
Кактус (Cactaceae) – қос жарнақты көп жылдық, шырын сабақты шөптесін өсімдік; әдетте, жуан, етженді, шырынды сабақтары тікенекті, түкті, қылтанақты болады. Кактустың бұта, ағаш, лиана тәріздес түрлері де кездеседі.
Кактустердің Американың шөлді аймақтарында, Оңтүстік және Оңтүстік Американың ылғалды жерлерінде, тропиктік Африкада және Мадагаскар аралы мен Шри-Ланкада өсетін 220 туысы, 3000-дай түрі бар. Сондай-ақ, Аустралияда, Үндістанда, Жерорта теңізі жағалауындағы елдерде жерсіндірілген.
Қазақстанда сәндік өсімдік ретінде үйде, немесе оранжереяда өсіріледі. Кактус сабағы шар, жұмыртқа, цилиндр, діңгек, жапырақ сияқты жалпақ пішінді, бунақталған болады, түсі жасыл. Сабағының биіктігі 2 – 5 см-ден 10 – 15 м-ге дейін жетеді. Сабағының қабығы мен өзегінде су жиналады, мысалы, кейбір ірі кактустердің сабағында 2000 л-ге дейін су болады. Олардың бір ерекшелігі – суды үнемді пайдалануында.
Техас кактустерін зерттеу нәтижесінде, үш ай қуаңшылық кезінде де көпқылтанды опунция (Opuntіa polyacantha) сабағының құрамында 81% су сақталғаны байқалды. Көпшілігінің жапырақтары болмайды (нағыз жапырақ тек – перескияда сақталған), кейбір түрлерінде біз сияқты (опунцияда), немесе қабыршақ тәрізді (рипсалисте) келеді. Гүлі дара орналасқан, алуан түске боялған. Аналығы 3, кейде көптеген жеміс жапырақтарынан тұрады. Аталығы өте көп (мысалы, карнегиде 3500-ға жетеді). Жемісі – етті, жидек тәрізді. Кактус тағам (жемісі мен шырынды сабағы), діңі – отын және құрылыс материалы ретінде пайдаланылады. Кейбір түрлерінен (лофофора, селеницереус) дәрілік препараттар жасалады. === Пайдасы === Кактус гүлі компьютер бөлмеде тұрғаны өте пайдалы. Ол көздің бұзылмауына үлкен үлесін тигізеді. Бірақ жатар бөлмеге қоюға тыйым салынады. Одан көптеген дәрі-дәрмектер жасайды
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кактустер
IC 552
IC 552 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 552 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Куличтер
Кулич
Кули́ч (из ср.-греч. κουλλίκι(ον) от κόλλιξ «дөңгелек немесе сопақ пішінді нан») — мерекелік пасхаль нанының орысша атауы. Ауыз-екі тілде жиі кули́ца немесе кули́чка кездеседі. Куличка сөзі «ватрушка» — ішіне ірімшік салып пісірілген нан, «ашымаған крендель», «тойға бәліш» деген мағынада қолданылады.
Сипатталуы
Бұл ашытқа қамырдың өнімі, формасы мен үлкендігі бойынша әр түрлі. Католиктерде ашытқы куличтерден басқа құмшекерлі пірәндік «бабы» ретінде де қолданады. Цилиндр формасында жиі мейіз қосылған жәнеде қант ұнтағы мен шәрбәтімен әшекейлейді. Дәмдеуіш ретінде ваниль, кардамон, мускатты жаңғақты қолданады. Ресейдің әр түрлі ауданында куликтерді неше түрлі формамен пісірген, алайда көбіне шіркей просфор формасын көп берген. Солай көтеру үшін қамырға көп жұмыртқа мен май қосу керек екен. Куличтер пасхаменқоса және Ұлы бейсенбі жұмыртқаларымен сәнделген етіп шіркеуде жасалынады. Куличтердің бейнесі — әйгілі пасхаль дәстүрінің бірі болып саналады. Пасхальді дәстүрдің бітуінен кейін ауыз ашқанда тәттілер таратылып, бір-біріне ауыз тигізіп отырған. Алайда көбінесі үлкен отбасы санына байланысты куличті бөлгенді.
Құрғақ Рельня (Жилой Рельни тармағы)
Құрғақ Рельня — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жилая Рельня өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Медведица бастауынан Терса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Альцгеймер ауруы
Альцгеймер ауруы — деменцияның ең кең тараған түрі, 1906 жылы неміс психиатры Алоис Альцгеймер тарапынан сипатталған нейрогенеративті сырқат. Әдетте 65 жастан асқан адамдарда көбірек кездеседі. . Бірақ одан төмен жастағылар арасында да байқалып отыр.
Жасы ұлғая  келе  кейбір  адамдар  ұмытшақ  бола  бастайды. Қартая келе  тіпті  бала  сияқты  болып  кететіндер  де  кездеседі. Қариялардағы бұл  құбылысты  біз «алжыды» деп  жатамыз. Ал медицинада ол  Альцгеймер ауруы деп  аталады.
Дереккөздер
Санат: Медицина Санат: Геронтология
Дың
Дың– қола дәуірінің сәулет өнеріне тән, өңделмеген тақтатастан қаланған, шеңберлі құрылыстар атауы. Тастарды әріп қалау үшін балшық пайдаланған. Есік ойығы, әдетте, шығысқа бағытталып, маңдайшадан жоғары бүрмелеп қаланған. Дыңның жақсы сақталып, бүгінгі күнге жеткен бір үлгісі - Қостанай облысы Амангелді ауданы Екідың ауылы маңында орналасқан Екідың ғимараттары.
VI−IX ғасырлар арасында Қазақстанда дами бастаған архитектуралық құрылыстың бір сипаты діни сенімге байланысты.Ислам дініне дейінгі қазақ жерінде сәулет құрылысының бір түрі−құрылыс жүйесі киіз үйге ұқсас ДЫҢ ескерткіштері.Оның қабырғасы берік тастан қаланады.Ғимараттың бұл түрі VIII ғасырдағы Қимақ хандығы мен Қарлұқ қағанаты кезінде басым болған.Құрылыстың бұл түрінің көп сақталған жерлері:Орталық Қазақстан,Жетісу,Тарбағатай,Маңғыстау.Дың қаза болған адамды жерленген жерге тұрғызылады.Ол жерлерге қазба жұмысы жүргізілгенде,мәйіт жанына қойылған мал сүйектері және о дүниеде қажет болады деп бірге көмілген құрал−сайман,қару−жарақтар табылған.
Дереккөздер
Санат:Құрылыс
Стресс-лимфоцит
Стресс-лимфоцит (Дауна лимфоцитінің II түрі) —кұрамында, әдеттегіден үлкен базофилдігі темен цитоплазмасы бар лимфоцит. Қан жүйесінде аз. Торшадағы цитоплазма — ядро арақатынасын жоғарылатады. Торшаныц ядросы дөңгелек, әрпішінді немесе бөлшекті, құрамында хроматин жинағы бар. Морфологиялық жағынан лимфоид торшаларына жатады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Сегура-де-лос-Баньос
Сегура-де-лос-Баньос (Segura de los Baños) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Теруэль провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Куэнкас-Минерас ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 40 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 54.12 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Теруэль елді мекендері
Джон Траволта
Джон Джозеф Траволта (John Joseph Travolta; 18 ақпан 1954 жылы Энглвуд, Нью-Джерси, АҚШ) – америкалық актер, биші мен әнші.
«Лихорадка субботнего вечера», «Бриолин» және «Қойыртпақ шығарма» фильмдеріндегі басты рөлдерді сомдап танымал болған. Жастық шағын бимен өткізген десе де болады. 1991 жылы актриса Келли Престонға үйленеді. Екі ұлы және бір қызы бар. Үлкен ұлы 2009 жылы қайтыс болады. Авиацияны ұнатады, бірнеше жеке ұшақтары бар. Бірнеше альбомдары бар. Фильмдері: «Критическое положение!» (1972), «Кэрри» (1976), «Золотая цепь» (1991), «Сломанная стрела» (1996), «Генеральская дочь» (1999), «Пароль «Рыба-меч»» (2001), «Реальные кабаны» (2007), «Из Парижа с любовью» (2010), т.б.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Ким Ман Сам
Ким Ман Сам(1883-1964) - Социалистік Еңбек Ері (1947), күріш өсірудің әйгілі шебері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1947). 1883 жылы Ресейдің Қиыр Шығыс өлкесі, Уссури уезінде туған.
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Дзумс-Эрк
Дзумс-Эрк (Дзунсой-Ахк) — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы, Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аргун өзенінің оң жағалауынан 77,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Грозный қаласынан Аргун өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шешенстан өзендері Санат:Дағыстан өзендері
Аманжан Олжабаев
Аманжан Олжабаев (1926-1989, Атырау облысында туған). Гурьев мұнай техникумын (1949ж) бітірген. 1949-1954жж - Қаратон МКБ-ның мұнай өндіру бойынша цехтың операторы, шебері, Қазақстан КП Жылыой Аукомның инструкторы, мұнайлы МКБ парткомының хатшысы, Қошқар, Доссор МКБ ЕжАБ-нің бастығы. 1954-1959жж - Облыстық кәсіподақ кеңесінің хатшысы. 1959-1962 жж - Гурьев геофизика экспедициясының ЕжЕБ бастығы. 1962-1988 жж - «Казмұнайбарлау» тресінің ҚМБ бастығы. «Жарқын еңбегі үшін» медалдарымен марапатталған (1949ж), «Еңбек ардагері» (1988).
Дереккөздер
Санат:1926 жылы туғандар Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
IC 4973
IC 4973 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан S? (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 64337, ESO 143-15.
Сыртқы сілтемелер
IC 4973 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Көкжиек тұстары
Көкжиек тұстарын анықтау
Солтүстік пен оңтүстік бағыттары Жердің полюстерімен, ал шығысы мен батысы (ғаламшардың өз осінің айналасында айналуымен байланысты) аспан денелерінің айқын көтерілуі мен төмендеуімен анықталады. Ежелгі дәуірден бастап адам оңтүстік бағытты - күннің шарықтау шегінде орналасуымен, шығысты - шығатын жерімен, ал батысты - күн бататын жермен анықтады; ал солтүстік бағыты (Солтүстік жарты шарда) Поляр Жұлдызымен анықталды. Қазіргі карталарда солтүстік жағы әдетте жоғарғы жағында, оңтүстік төменгі жақта, батыс сол жақта, шығыс оң жақта орналасқан. Ескі карталарда оңтүстігі немесе шығысы жоғарғы жақ ретінде көрсетілуі мүмкін.
Солтүстік пен оңтүстік бағыттары Жердің полюстерімен, ал шығысы мен батысы (ғаламшардың өз осінің айналасында айналуымен байланысты) аспан денелерінің айқын көтерілуі мен төмендеуімен анықталады. Ежелгі дәуірден бастап адам оңтүстік бағытты - күннің шарықтау шегінде орналасуымен, шығысты - шығатын жерімен, ал батысты - күн бататын жермен анықтады; ал солтүстік бағыты (Солтүстік жарты шарда) Поляр Жұлдызымен анықталды. Қазіргі карталарда солтүстік жағы әдетте жоғарғы жағында, оңтүстік төменгі жақта, батыс сол жақта, шығыс оң жақта орналасқан. Ескі карталарда оңтүстігі немесе шығысы жоғарғы жағында орналасуы мүмкін.
Жұлдызды аспан карталары, ереже бойынша, жер бетінің карталарынан айырмашылығы, аспанда (аспан сферасы) бақылаушының астында емес, оның үстінде көрінетін етіп бейнеленген. Бұл жағдайда аспан экваторының бағытына қарап тұрған бақылаушы үшін оңтүстік алдыңғы, солтүстік артқы, шығыс сол жақта және батыста оң жақта болады.
Адамды кеңістікке бағдарлау кезінде төрт жақ принципі де қолданылады: «алдыңғы жақ», «артқы жақ», «сол жақ», «оң жақ». Бұл жағдайда бағыттар бекітілмейді және адамның өзіне қатысты таңдалады.
Қоршаған әлемді танудағы адам үшін жер бетінде төрт бағытты бағдарлау принципі маңызды кезең болды.
Негізгі нүктелерді бейнелейтін түстер
Магнитті солтүстікке бағытталған компас инесінің дәстүрлі түсі қызыл.
Шартты белгі
Негізгі нүктелерді белгілеу үшін 4 латын әрпі жиі қолданылады: N, S, E, W, (бұл ағылшын тіліндегі негізгі нүктелер атауларының бірінші әріптеріне сәйкес келеді - Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс) немесе С, О, Ш, Б қазақ тіліндегі негізгі нүктелер атауларының әріптері - Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс).
Сонымен қатар, ресейлік теңіз навигациясы тарихында ұзақ уақыт бойы неміс тілдерінің негізгі нүктелері жиі қолданылған (олар бүгінгі күнге дейін де қолданылып келеді) - Nord, Süd, Ost, West (Норд, Зюд, Ост, Вест).
Бұл Петр дәуірінде - Ресей империясының әскери-теңіз күштері дүниеге келген 18 ғасырдың басында - орыс тіліне көптеген терминдер голланд тілінен енген болатын, және негізгі нүктелер үндес болатын келесі атауларлармен аталды. Оларға қатысты неміс тілі: N — noord (норд), O — oost (ост), Z — zuid (зюйд), W — west (вест).
Тағы қараңыз
Санат:География Санат:Желдер
NGC 4212
NGC 4212 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Sc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 8 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4212 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 39224, NGC 4208, UGC 7275, MCG 2-31-70, VCC 157, IRAS12130+1411, ZWG 69.110.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Инсульттер
Инсульт - ми қанайналымының жіті бұзылысы, яғни ми қантамырларының бірінің үзілуі, түйілуі немесе тығындалуы. Инсульт геморрагиялық (миға қан құйылу) және ишемиялық инсульт (ми инфарктісі) болып бөлінеді. Инсульттің келесідей түрлері бар: 1) Геморрагиялық инсульт. Бұл артериялық гипертонияның асқынуы болып табылады. Жоғары қысымды көтере алмаған қан тамыры жарылады да, қан ми заттегіне келіп түседі. Құйылған қан миды басып, оны ісіндіреді және мидың бір бөлігі өледі. Мұндай инсульт көбінесе ауыр, күйзеліске толы күннен соң туындайды. Кешке қарай бас жарылып кетердей қатты ауырады. Заттардың барлығы қызыл түсті болып көріне бастайды, жүрек айнып, құсады, бас ауруы күшейеді - соққының алғашқы белгісі осындай. Сонан соң қимыл-қозғалыс, сөйлеу, сезгіштік қабілеттері бұзылады, құлақ естімеуден бастап, естен тануға, тіпті кома жағдайына дейін барады - ал бұл инсульттің өзі. 2) Ишемиялық инсульт. Бұл жағдайда тамыр өз қабырғасының тұтастығын сақтап қалады, алайда қанның ағымы тромбымен түйілуіне немесе тығындалуына байланысты тоқтап қалады. Тромбылар - қантамыр қабырғасының жас ерекшелігіне қарай өзгерістері - кез келген ағзадағы қантамырды бітеп, жүрек, бүйрек, ми инфарктісіне алып келеді. Қантамырлар жалпы қан ағысына келіп түсетін май тіндерінен де тығындалуы мүмкін, мысалы, бұл жағдай ұзын түтікше тәрізді сүйектер сынғанда немесе толық адамдардың қуыстық операциялар кезінде орын алуы ықтимал. Газды эмболия - тамырлардың газ көпіршіктерімен тығындалуы - өкпеге операция кезінде туындауы мүмкін. Жеке бастың шаруалары мен стресстер, ауа қысымының құбылмалылығы, қажу, шаршау, зиянды әдеттер – ішімдік пен темекі, артық салмақ, қандағы қант деңгейінің күрт өзгеруі – ми қантамырларының ұзақ уақыт түйіліп, ишемиялық инсульт белгілерінің туындауына ықпал ететін факторлар. Көбінесе ишемиялық инсульт - қарт адамдарға тән. Ол көбінесе түнде немесе таңға қарай туындайды, бірнеше күн ағымында бірте-бірте дамуы мүмкін, ауыспалы сипатқа да ие бола алады (шағын инсульт).
Дереккөздер
Санат: Медицина Санат: Геронтология
Жүнжең
Жүнжең – Ақмола облысы Жақсы ауданының батысындағы тау. Абсолюттік биіктігі 394 м. Дөңгелене келген таудың ұзындығы мен ені 2 км шамасында. Солтүстік, солтүстік-батыс беткейі тіктеу, қалған беткейлері көлбеуленіп далаға ұласып кетеді. Бетеге, боз, селеу, көкпек, т.б. шөптесіндер өскен батыс бөлігімен автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Санат:Қазақстан табиғаты
Гаррафан-ду-Норти
Гаррафан-ду-Норти (Garrafão do Norte) — Бразилиядағы муниципалитет, Пара штатында орналасқан. Солтүстік-шығыс Пара мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гуама экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 26 991 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1604,355 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,8 адам/км².
Санат:Пара елді мекендері
Бадал
«Бармасаң бадал, қара жерге қадал» тәрізді қарғыс сөз құрамында жиі қолданылады.
Қазір байқасақ, кейбір жазушылар ықпалы ма, осы тіркестерге кіргізілген жаңалық па әлде сирек қолданылып, көмескі тартып ұмытушылықтан туған ба, дәл ашып айту қиын, «бармасақ бада бол, қара жерге қада бол» қалпына шейін өзгерген. Кейбір жазушы осы сөз арқылы «бада бол» тіркесін тудырады:
«Енді ол отырған жерге барсам бада болайын» (Б. Қыдырбекұлы, Шайтан).
Қазіргі сөздігімізде: бадал — жоғал, құры деп түсіндіріледі. Бұл, әрине, осы сөздің көп дәуірді басынан өткізіп, кейін пайда болған соңғы мағынасы болмас. Ол заңды да. Сөз мағынасы да қоғам тарихының дамуымен жарыса отырып, тұңғыш ұғымын жаңғыртып, жаңартып отыруы кімге де мәлім құбылыс. Әрине, мұндай құбылыс ақиқаттығына осы іспеттес және бұдан да басқа күрделі сөз құрамдарын тұтас алып, терең түрде тілдік талдау жүргізгенде ғана жетуге болады. «Бадалдың» алғашқы мағынасы «жоғал, құры» болса, қарғысқа ұшыраған жанының көз алдында келбеңдеп, қадалып тұруын қай адам ұната қоймақ. Осындай ой жетегіне ере түсіп, ізденіске бет бұрсақ, өзге бір туыстас тіл деректеріне әкеліп тірейді. Қырғыз тілінде буйдал — тоқтау, бөгелу (задержаться, замешкаться) мағыналарында көрінеді. Бұл жерде «бадал» сөзінің дәл алғашқы мағынасын тап баспасақ та, соған жақын келгендігімізді байқаймыз. Өйткені, «тоқталу, бөгелу» сөздері мағына жағынан «тұру» етістігіне бір табан жуық. «Бадалдың» алғашқы мағынасы «тұр» екендігін моңғол тобына жататын бурят тілі дерегінен білу қиын емес: бодо — тұр (встать). Ал моңғол тілінде: босох — тұру, түрегелу. Бұл топтағы тілдердің өзінде де дыбыс сәйкестіктері жиі болатын құбылыс. Сондықтан да, бірде «бодо», кейде «босох» болып дыбысталу д~с дыбыстарының сәйкестігінен туған нәрсе. Сөз соңындағы -л дыбысы — бурят тіліне тән жұрнақ. моңғол тіліндегі «о» дыбысы орнына қазақ тілінде «а» қолданылу дағдылы жағдай: моңғолша — ороох, қазақша — орау; моңғолша — оточ, қазақша — оташы т. б. Аталған деректер «бадал» сөзінің алғашқы мағынасы «тұр» екендігін аңғартып, «бармасаң бадал, қара жерге қадал» дегеніміз қазіргі қазақ тілінде — «бармасаң тұр, қара жерге қадалып» сияқты ұғымға саятын тәрізді.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Омельмон
Омельмон (Omelmont) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,69 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54409, пошта индексі — 54330.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 158 адамды құрады. Халық тығыздығы — 33,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Малярия плазмодия
Тіршілік циклі Малярия ауруының қоздырушысы. Адам мен құстардың кейбір түрлерінде паразиттік тіршілік етеді. Тіршілік циклінің жартысын олардың қанында, жартысын малярия масасында өткізеді.
Пішіндік мөлшерлегіш
Пішіндік мөлшерлегіш (Профильный калибр, шаблон) — арнайы пішіні бар тетік беттерінің жарамдылығын тексеретін мөлшерлегіш.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Крюкохват
Крюкохват — Гринготтс банкінің жұмысшысы, яғни гоблин болған. Крюкохват бірінші кітапта Хагрид пен Гарриді сейфқа апарған кезінде кездеседі. Жетінші кітапта Ажалдың жайпауыштарынан қашқан болатын. Сұхбат кезінде Гарри, Крюкохваттың сейфқа апарған қылышы жалған екендігін біліп қояды. Ол Динмен, Гарримен, Ронмен және Гермионамен бірге Малфойлардың үйіне тұтқынға түседі. Гарри Поттер оны құтқарады. Крюкохват уақытша Бил мен Флердің үйі «Ракушка» тұрады. Гарри оны банкке кіргізуге көмек сұрағанда, ол қылышты гоблиндарға бергенде ғана көмектесетіндігін айтты. Гарри сөз берсе де, ол оған сенбей қояды. Сондықтан да, ол Гарриді банкте қалдырып кетеді. Фильмде Волан-де-Мортпен өлтірілген болатын.
Түбірлес сөздер
Түбірлес сөздер – бір түбір арқылы жасалған туынды сөздер. Макросемалы бір буынды түбірден түрлі сөзжасамдық тәсіл негізінде алуан түрлі семаларға жіктеліп, бір семантик. өріске жататын ортақ мағыналы туынды сөздер түбірлес сөздер аталады.
Түбірлес сөздерді құраушы түбір сөздің семемасы барлық туынды сөздер мағынасында сақталады, бұл түбірлес сөздердің бір семантик. өрісте жатуының басты шарты саналады. Сондықтан олар тек тұлғалық жағынан ғана емес, ішкі семантик. құрылымы жағынан да жақын болып келеді. Түбірлес сөздер қатарына барлық сөзжасамдық тәсілдер арқылы жасалған атаулар толықтай ене алады. Түбірлес сөздердің сандық жағынан өсуі, дамуы түбір мағынасының сапалық тереңдігімен байланысты. Мысалы, асау сөзі арқылы төмендегідей туынды сөздер жасалады: асаулық, асаудай, бас асау, асаудайын, асаукөк, асаулау, асаулан, асауша, асауырақ, т.б. Фразалық тіркестер атау ретінде танылатындықтан, сөздердің барлығы жеке семаға ие, өзіндік номинативтік белгілері қалыптасқан туынды сөз болады. Түбірлес сөздер қатарын мағыналық даму арқылы жасалған сөздер де толықтыра алады. Мысалы, айтыс-айтыс, сабақ-сабақ, жазу-жазу-жазу, оқтау-оқтау, ақ-ақ-ақ, ат-ат-ат, т.б. омонимдес тұлғалар да түбірлес сөздер ретінде қарастырылады. Тұлғалық жағынан бірдей атаулар арасында мағыналық ортақтық, тектестік, жақындық болған жағдайда ғана олар түбірлес сөздер ретінде танылады. Оларды айқындаудың басты шарты – мағына. Түбірлес сөздердің мағыналық құрылымында генет.-семантик. кілт (код) сақталады, бұл негізде сөздер арасындағы ортақ генет. тектестікті табуға болады. Түбірлес сөздерді сөзжасамдық тұрғыдан талдаудың төмендегідей негізгі шарттары бар: 1) Түбірлес сөздер өзегінде бір ғана түбір не негіз болады; 2) өзек сема арқылы қалыптасқан туынды мағынада ортақ сема сақталады; 3) жаңа номинативті мағынада сөзжасамдық мағына болады; 4) Түбірлес сөздер бір семантик. өрісте жатады.
Дереккөздер
Санат:Биология
Херпф
Херпф (Herpf) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Шмалькальден-Майнинген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 924 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 18,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 66 031. Муниципалитеттің басшысы — Петра Юнг.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Жүйрік аттың сыны
thumb|right|300px| Жүйрік аттың сыны – аттың дене бітімі, жүріс-тұрысы, мінезіне, бағым-күтіміне байланысты жылқы түлігінің жүйріктігін айқындауда атбегілер қолданатын ең мәнді белгілер жүйесі. Ертедегі кәнігі атбегілер, кәнігі ат сыншылар болашақ жүйрік туар құлынды айғырының, биесінің түр-түсіне қарап ажырата білген. Сонымен қатар ат сыншы көргеннен-ақ жылқының жүйріктігін жазбай танитын болған. Олар жүйрік аттың басынан бастап, бақайына дейін зер сала қарап, жүйріктің сапасын, ерекшеліктерін дәл айтып беретін болған.
Басы
Бас мүшесінің құрамына: жүйріктің құлағы, кекілі, көзі, қабағы, сағағы, тұмсығы, танауы, ерні, тісі, жақ сүйегі, иегі т.б. жатады. Жүйріктің бас бітімі өзге аттарға қарағанда ерекшеленіп тұрады, басы ұшқыр үйректің басындай ұзын, сүйрік, шағын көлемді, қу бас (етсіз), "тәует бас" болып келеді, әрі онда кесіп аларлық ет табылмайды. Осындай етсіз, сүйріктей басын алдына қарай төсей шапқанда, жүйрік қарсы аққан желдің кедергісін оңай жойып, құстай ұшады; көзі – өткір, алысты болжағыш, қарағанда жалт-жұлт етіп тұрады; қабағы – асты, үсті бірдей; құлағы – жүйріктің құлағының түбі құланның құлағының түбі секілді бос, тік. Жүйрік шапқан кезде, мұндай құлақ желкеге қарай жатып қалады да, оған қарсы соққан жел кірмейді; маңдайы – аздап дөңес болып келеді); танауы – аса кең, делдиіп тұрады. Танауының су ағарлығы үш болмаса да, екі арна, екі орамнан тұрады. Танауы бөкен текесінің танауындай кең келеді, мұны бөкен танау немесе теке тұмсық деп атайды; сағақтығы – екі жақтың арасы алшақ, жұдырық сыйып кеткендей кең сағақты болады. Егер аттың кеудесі кең біткенімен, сағағы тар болып келсе, онда ол кең тыныстай алмайды. Сағағы кең жылқының тынысы да кең. Сағағы кең, үңірейіп тұрады, соған байланысты мұндай сағақты атқұмар жұрт "үңгір сағақ" деп атайды. Нағыз жүйріктің мойны жолбарыстың, бұланның мойнындай, жұмырлана бітеді. Мұндай мойын ертеден кешке шапқанда да талмайды, "қой мойын" деген осындай болады; ауызомыртқа – шығыңқы бітеді; желкесі – етсіз, ой болып келеді; жұтқыншағы – қойдың жұтқыншағына ұқсайды. Мұны қой жұтқыншақ десе де болады; өңеші – етке, теріге қысылмай кең жатады. Кең танау, кең сағақ, кең қолтық, кең кеуде – осының бәрі жүйрікке біткен өкпенің қандай шабыста да алқынбай тыныстауын қамтамасыз етеді.
Кеудесі
Шын жүйрік төсінің астынан адам жүгіріп өткендей, кеуделі болады. Мұндай кең кеуделі аттың өкпесі қанша ұзақ шабыс, аламан бәйгеде де ентікпейді. Жүйріктің омырауы алдынан артына қарай кең, жоғарыдан төмен қарай – терең болады. Жүйріктің омырауын алдыңғы екі аяғының тұяқтарының ішкі жиектерін бір-біріне тигізіп қарағанда, екі тізесінің арасы кем дегенде 3-4 елідей (6-7 см) алшақ тұрады. Омыраудың кеңдігін тұяқ ұшынан шынтағына дейін өлшеп ап, одан ары шынтақтан шоқтығына дейін өлшейді. Егер екі өлшем тең болса, онда омырауының кеңдігін көрсетеді; төсі – түлкінің төсіндей, тояттаған бүркіттің төсіндей салқы келеді.
Жоны/Жотасы
Жоталы, қабырғалы, жауырыны етсіз, әрі тақтайдай, кісі төсек салып жатардай жалпақ, жазық, кең болып келеді, жұмырланып қоян жонданып тұрады. Халық бұны "қоян жон" деп айтады; жаясы (жаялық) кісі құшағы бойындай кең, жазық келеді.
Жауырын
Жауырын – етсіз тақтайдай жазық, кең болады; қолтығы – ашық тұрады. Мұндай қолтықты "қуыс қолтық" деп те атайды; шынтағы – қалқаңқырақ, сыртына қарай айнала біткен, қабырғадан (өкпе тұстан) алшақ тұрады. Егер шынтақ қысыңқы болып бітсе, онда ол шапқан аттың қолтығынан соғып, өкпенің еркін тыныстауына кедергі жасайды. Қолтығы ашық тұрады; қабырға – жүйрік жаратылған жануардың қабырғалары иіліп бітеді; мықыны – тар бітеді; көтендігі – шығыңқы, ашамайлы болады; жүйрік ат қарынды келеді. Бірақ оның қарны сиырдың қарнындай қампиып емес, орташа болады; құймышақ – шоқтықтан биіктеу тұрады; ұмасы – үлпершекті келеді. Алды мен арты – қас жүйріктің алды мен арты тең, үсті жайлы келеді. Мұндай аттың алдынан қарағанда, арты жіңішке сияқты болады, ал көлденеңінен қарағанда, алды-арты бірдей болып көрінеді.
Жамбас
Жамбас – басы делдек; сауырының шақпақ еттері мейілінше жетілген, кең болып келеді.
Аяғы
Аяғы – сіңірлі, жер соғарлы, тік біткен сом аяқ, әрі тірсегі (тілерсегі) жолбарыстың, желмаяның, ботаның тірсегіндей маймиып келеді. Тірсек буынды, буыны құрғақ, сіңірлі келеді. Маймиған тірсекті жүйріктің артқы аяқтарының серпіні ғаламат күшті болады. Жүйрікті жүйрік ететін де осындай серпінділік. Мұндай тірсекті ел арасында "бота тірсек" деп те атайды. Мұндай ат өзге аттардың екі-үш аттаған жерін бір-ақ аттайды; саны – бұлшық етті, талтақ, серке санына ұқсас келеді; жілігі – жіліншіктен сіңірі алшағырақ, әрі жуантық, ит жіліншік болады; бақайы – орташа, жуан, тақыр, быртық бақай; ұршығы – аласа болады; топшысы – құс топшы; тізесі – әлді, таза тізе, буындары қол батпастай қатты болады; тұяғы – алдыға қарай көсіліңкі, төңкерілген кеседей, жайылмай, бүрісе бітеді, әрі қалың, биік, жұмыр болады. Мұндай қалың, әрі биік тұяқ қанша ұзаққа шапқанда да еш қызбайды деседі. Жұқа, жатаған тұяқ тез қызады да, аяқтың қаруын тез қайтарады.
Жылқының алдыңғы бақайындағы бала тұлымындай шоқ қыл – шаша. Жүйрік аттың белгісі шашасында дейді халық мақалы. Нағыз жүйрік зәрін шашасына жеткізіп төгеді, тіптен, одан асырып та жібереді. Ал артқы қыз бақайға біткені – құндыздық деп атайды. Құндыздық құйысқандыққа тура келсе, аттың түзу болғаны; бұл татусыз ұзаққа шабатын кең тынысты өрен жүйріктің алғышарты. Туысы жүйрік болса да, аяғында ақау болса, ол жүзден озған жүйрік, мыңнан озған тұлпар бола алмайды. Жылқы бақайының салалығын қазақ қаламайды, өйткені ұзақ шабысқа алыс сапарға, жүкке ұзын бақай тез талады.
Жылқы тұяғының сырты – қара тұяқ деп, ішкісі – ақ сүйек, яғни тұра деп аталады. Тұраның үскі беті кемеш болады, бақайдың ұшы осы кемешке еніп тұрады. Ұзын тұра қазақ ұғымында жылқының жақсы белгісі емес. Тұраны шалынды деп те атайды.
Жерсоғар – бұл қара тұяқтың астындағы пішіні жүрек секілді қасаң қабаты. Жерсоғар қара тұяқтан артып өспеуі қажет, әйтпесе, жерге тиіп, салмақ түсіп, ат ақсап жүре алмай қалады. Осы себепті жерсоғар қаратұяқ кемерінен асып бара жатса жонып тастайды. Яғни қызбақай қысқа, құндыздық ұзын, жерсоғар тұяқтың қуысында жинақы болса, қаратұяқ болаттай болса, жылқы асқан атбегі, сұңғыла сыншының сынынан сүрінбей өте алады.
Дене тұрқы
Жүйріктің биіктігі үш түрлі болады. Бір жүйріктің алды биік, арты аласа келеді. Енді бір жүйріктің арты биік алды аласа бітеді. Арты биік, алды аласа ат өрге шапқыш келеді. Алды биік арты аласа ат ылдиға шапқыш келеді. Ал алды мен артының биіктігі бірдей жүйрік ылди мен өрге бірдей шабады.
Жал-құйрығы
Жал-құйрығының қыры өткір, қайратты, сұйық, құланның жалындай майда келеді. Оны ел арасында "құлан жал" деп те атайды. Олай болатын себебі бар: шын жүйрік майын жалы мен жаясына, қазысы мен қарнына, қартасына емес, етіне жинайды. Жал майға бітеді. Жал майы жоқ жылқының жалына қыл да сирек, сұйық бітеді. Сондықтан мұндай жүйрікті қыдыра жал, қылқұйрық дейді. Құйрығы күлтеленіп бітіп, қыл түбі әлді. Құйрықты бір жағына аудара тартқанда оның ұшы жамбас сүйектің басына жету керек.
Мінезі
Жүрісі жеңіл, елпек, елеңшіл, қунақы, қараталасқыш келеді. Мінезді келген жылқы бәйгеде қуатына қуат қосып, өршіп, егесе шабады, алдына қара оздырмауға тырысады. Байлауда тұрғанда (әсіресе түнде) тұмсығын көкке қадап тұрады. Үйірден оқшауланып жүреді және кісінегенде аңғарған адамға алуан түрлі дыбыс шығаратындығы байқалады. Жүйрік болар жылқының мінезі жуас болады.
Жүйрікке тән белгілер
Жүйрік сарқылмас қайратты, қайсар болады. Қайратты-қайсарлықтың сыртқы белгісін жүйріктің азу тісінен байқауға болады. Айқаса, кейін қарай кекжие біткен азу тіс – сондай сарқылмас қайраттың бір белгісі. Бабына түскен және жарауы үйлеспеген жүйрiктердiң мiнез-құлықтарында өзiне тән айырмашылықтары өте көп: бабына келген жүйрiк алысқа "ұрлана" қарайды, иесi жақындаған кезде оған қарсы жүрiп мойнын өзi созады, керме ағашта күн көзiне маңдайын берiп тұрады. Және кермеге өзi келеді, үйiрсек, аунағыш, еркелегiш келедi, жетекке ермейдi. Жаратуы жақсы жүйрік есінейді, таранып саңлақтанады, жан-жақты болжайды, иесіне иек артып еркелейді, деміл-деміл тезек тастайды. Бабына келген жүйрiк құйрық-жалын түйгiзiп, жарыс мәресiне барған кезде маңайындағы аттарды теуiп, тiстейтiнi де бар. Қазақта "жүйрiк ат дүбiршiл, өсекшi адам күбiршiл" деген мәтел осыны аңғартады. Керiсiнше, бабына келмеген ат үрiккiш, қашағаншыл, тебеген, пысқырғыш болып оғаш мiнез көрсететiндiктен кәнiгi атбегiлер ондайда бәйгеге қосып қинамайды.
Әдебиеттер
Санат:Мал шаруашылығы Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Олику-Сяду-Лыбыты
Олику-Сяду-Лыбыты — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Арка-Сяду-Лыбыты өзенінің оң жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Плазмофорез
Плазмофорез— қан плазмасын айырып алу үшін және донордың өзіне қайтадан эритроциттерді құю үшін қан алу.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Дегазация
Дегазация — газдан тазарту, зақымдалған объектілердегі улағыш заттарды жою. Тұрақты улағыш заттармен уланған жерлерді, қорғаныс бекіністерін, соғыс техникасын, азық-түлікті, ауыз суды, т.б. зиянсыздандыру. Дегазацияны жүргізу тәсілдерінін ең тиімдісі — химиялық тәсіл: дегазациялық заттармен окшауландыру (зиянды қасиеттерін жою), дегазациялаушы ерітінділер бүрку, тұрақты улағыш заттарды ерітінділермен жуу, суға кайнату, уланған жер қабаттарын зиянсыздандыру, уланған заттарды кыздыру (балқыту), уланған жерге жанғыш материалдарды жағу. Қару-жарақтар мен әскери техника толық дегазацияланады. Әскери бөлімдерде Дегазациялық жүмыстарға Дегазациялық су сепкіш машиналар, гидропульттер, аспаптар және әр түрлі дегазациялаушы заттар қолданылады. Ерітінділер ретінде және қару-жарак пен әскери техникадағы улагыш заттарды жууға бензин, керосин, спирт, т.б. сұйық заттар қолданылады. Дегазациялық заттар белгілі бір жерді, әскери техниканы, көлік құралдарын дегазациялауға немесе техникалық тәсілмен жердің, қардыд уланған қабаттарын ысыруға пайдаланылады. Бұл жүмыстарға автотараткыш станциялар, аспалы дегазациялық аспаптар және жол машиналары (грейдерлер, бульдозерлер, қар тазалағыштар, су себетін машиналар, скреперлер т.б.) колданылады.
Көлемі аз дегазациялық жүмыстарды жаяу әскерлер көбінесе механикалық тәсілмен жүргізеді. Дегазациялаушы заттарға хлорлы әк, кальций гипохлоритінің тұздары, сілті, т.б. жатады. Дегазациялық заттарды дайындауға керекті Jfel дегазациялық еріткіш — 1 пайыздық дихлорамин ерітіндісі немесе 5 пайыздық гексахлормеламиннің дихлорэтанды ерітіндісі. Бұл еріткіштер ипритті, азотты ипритгі, люзшті зиянсыздандыруға және кару-жарақ пен әскери техникалардағы бактерияларды дегазациялау мен дезинфекциялауға колданылады. N2 дегазациялық еріткіштер жүйке жүйесін салдықка ұшырататын улағыш заттарды зиянсыздандырады. Қарсыластың химиялық және бактериологиялық шабуылынан кейінгі зардапты жәю үшін сол жерді дегазациялайды және дезинфекциялайды. Дегазациялық жүмыстарды жүргізуге бөлімдер мен бөлімшелердің адам құрамы пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Шаһмұрат Мирасұлы Ибрагимов
ШаҺмұрат Мирасұлы Ибрагимов (1838, Көкшетау өңірі – 1881, Өзбекстан, Ташкент) – аудармашы, журналист.
Омбы кадет корпусында оқыған. 1854 жылы Петропавл қалалық полициясында, 1870 жылы Сырдария облыстық басқармасында аудармашы, 1872 жылы Түркістан генерал-губернатор әкімшілігінде аудармашы, 1880 жылы генерал-губернатордың аудармашысы болды. Ибрагимов інісі ШаҺмардан Ибрагимов дипломатиялық жұмыспен іссапарда болған кезінде “Түркістан уәлаятының газетінде” жұмыс істеп, аталған газеттің шығарушысы ретінде қол қойып жүрген. Екеуінің аты-жөні ұқсас болғандықтан, кейбір құжаттарда ШаҺмарданның тындырған істері ШаҺмұратқа телінген жағдайлар да жиі кездеседі.
Дереккөздер
Санат:1838 жылы туғандар Санат:Ақмола облысында туғандар Санат:1881 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан аудармашылары Санат:Қазақстан журналистері
Полска-Скакавица (Кюстендил облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 46 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2551. Телефон коды — 07922. ЕКАТТЕ коды — 57319.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Каньяно-Амитерно
Каньяно-Амитерно (Cagnano Amiterno) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Л’Акуила провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1431 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 23,8 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 60,12 км² шамасында. Пошта индексі — 67012.
Жыл сайынғы мерекесі — 26 қыркүйек.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Денмент Олжабаев
Денмент Олжабаев (1928-1998, Атырау облысы). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнай шысы (1981). Атыраудағы ФЗО мектебін бітірген (1943). 1943-1944 - Құлсары, Доссор мұнай кәсіпшіліктерінде газ цехыныңслесары. 1946-1983 - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Доссор мұнай кәсіпшілігі басқармасында уңғыны же асты жөндеу бригадасының операторы, мұнай өндіру аға операторы. Ленин орденімен (1966) марапатталған.
Грамази
Грамази (Gramazie) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11167, пошта индексі — 11240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 101 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,5 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Кавальо-д'Агонья
Кавальо-д'Агонья (Cavaglio d'Agogna) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Новара провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1282 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 142 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 28010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Кантуа
Кантуа (Cantois) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33092, пошта индексі — 33760.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 225 адамды құрады. Халық тығыздығы — 28,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Аппараттық жасақтама
Аппараттық жасақтама  (Аппаратное (техническое) обеспечение; hardware) — программаларды немесе мәліметтерді сақтау, өңдеу немесе жеткізу үшін пайдаланылатын физикалық жабдық. Оның құрамына кез келген компьютерлік жүйенің жұмыс істеуіне қажетті негізгі, сыртқы құрылғыларды, терминадтар мен абоненттік бөлімдерді, байланыс құралдарын қамтитын техникалық құралдардың кешені кіреді.