cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көмекші бағдарлама
Негізгі тұжырымдамалар
Бағдарлама мазмұны оның денесі болып табылады, ол бағдарлама шақырғанда немесе шақырғанда орындалатын бағдарламалық кодтың фрагменті болып табылады. Бағдарлама шақырушы бағдарламалардан (оның параметрлерін(parameters) немесе формальды параметрлерін(formal parameters) ауыстыру үшін) бір немесе бірнеше аргументтер(arguments) мәнін алуды күтуге болатындай жазылуы мүмкін. Шақырушы бағдарлама аргументтер деп аталатын осы параметрлерге нақты мәндерді береді. Түрлі бағдарламалау тілдері аргументтерді жіберу үшін түрлі келісімдерді пайдалана алады:
Кіші бағдарлама шақырушы объектіге есептелген мәнді (оның қайтарылатын мәнін(return value) ) қайтаруы немесе әртүрлі нәтиже беретін мәндерді немесе шығыс параметрлерін беруі мүмкін. Шын мәнінде, кіші бағдарламаларды жалпы пайдалану функция (математика) жүзеге асыру болып табылады, онда кіші бағдарламаның мақсаты тек бір немесе бірнеше нәтижелерді есептеу болып табылады, олардың мәндері толық берілген кіші бағдарламаға берілетін аргументтермен айқындалады. (Мысалдар санның логарифмін немесе матрица (математика) анықтауыш (математика)(determinant of a matrix) есептеуді қамтуы мүмкін.)
Бағдарлама шақыруы, сондай-ақ, компьютерлік жадындағы мәліметтер құрылымын(data structures) өзгерту, сыртқы (шалғай) жабдық (peripheral device) оқу немесе жазу, файлды жасау, бағдарламаны немесе машинаны тоқтату немесе белгілі бір уақытта бағдарламаны орындауды кідірту сияқты жанама әсерлері болуы мүмкін. Жанама әсерлері бар кіші бағдарлама ол сол дәлелдермен байланысты болса да, шақырылған сайын әр түрлі нәтижелерді қайтаруы мүмкін. Мысал ретінде көптеген тілдерде қол жетімді кездейсоқ сандардың функциясы(random number function) бола алады, ол әр түрлі жалған кездейсоқ сандарды шаққан сайын қайтарады. Жанама әсерлері бар кіші бағдарламаларды кеңінен пайдалану императивті бағдарламалау(imperative programming) тілдерінің тән ерекшелігі болып табылады.
Кіші бағдарлама өз міндеттерін орындау үшін бір немесе бірнеше жерде өзін рекурсивті тудыратындай етіп кодтауға болады. Бұл әдіс математикалық индукциямен және рекурсивті алгоритмдермен анықталған функцияларды(divide and conquer algorithm) тікелей жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бір логикалық функцияны есептеуге арналған кіші бағдарлама (яғни "Иә/Жоқ" сұрағына жауап беру үшін) кейде предикат деп аталады. Логикалық программалау тілдерінде жиі [шашыраңқы] барлық кіші бағдарламалар предикаттар деп аталады, өйткені олар бірінші кезекте [шашыраңқы] табысқа немесе сәтсіздікке байланысты.
Тілдік қолдау
Жоғары деңгейлі бағдарламалау тілдері әдетте белгілі бір құрылымдарды қамтиды:
Паскаль (бағдарламалау тілі), Фортран,  Ада (ADA) сияқты кейбір бағдарламалау тілдері және көптеген BASIC( Бейсик) диалектілері, шақырушы бағдарламаның анық қайтарылатын мәнін беретін функцияларды немесе функционалдық кіші бағдарламаларды және мұны жасамайтын кіші бағдарламаларды немесе рәсімдерді ажыратады. Бұл тілдерде функциялардың шақырулары әдетте өрнектерде орнатылған (мысалы,  sqrt  функциясы y = z + sqrt(x)). ретінде туындауы мүмкін). Процедуралар шақырулары немесе операторлар ретінде синтаксистік түрде (мысалы, print процедурасы if x > 0 then print(x) немесе CALL немесе GOSUB  (мысалы, call print(x)).) сияқты оператормен айқын шақырылуы мүмкін.  C (бағдарламалау тілі) және Lisp сияқты басқа тілдер функциялар мен кіші бағдарламалар арасында айырмашылықтар жасамайды. Haskell( Мәтінді автоматты өңдеу) сияқты қатаң функционалдық бағдарламалау тілдерінде, бағдарлама ешқандай жанама әсерлері болуы мүмкін емес, бұл бағдарламаның әр түрлі ішкі күйлері өзгертілмейді дегенді білдіреді. Функциялар әрқашан бірдей дәлелдермен қайта қоңырау шалу кезінде бірдей нәтижені қайтарады. Мұндай тілдер, әдетте, тек функцияларды ғана қолдайды, себебі мәні қайтарылмайтын кіші бағдарламалар, егер олар жанама әсерді тудыруы мүмкін болмаса, ешқандай пайдасы жоқ. C, C++ және C#( C Sharp) сияқты бағдарламалау тілдерінде, сондай-ақ, бағдарламалар жай ғана функциялармен аталады, әртүрлі ұғымдар болып табылатын математикалық функциялармен(Функция (математика)) немесе функционалдық бағдарламалармен шатастырмауы қажет. Kіші бағдарламалар оларды шақыратын бағдарламалардан бөлек компиляциялануы мүмкін үшін тіл компиляторы әдетте процедуралар шақыруларын аударады және шақыру туралы нақты белгіленген келісімге сәйкес машина нұсқауларына қайтарады. Call және return операторларына сәйкес келетін нұсқаулардың реттілігі пролог және эпилог процедуралар деп аталады.
Артықшылықтары
Бағдарламаны кіші бағдарламаларға бөлу артықшылықтары:
Тарихы
Бағдарлама идеясы есептеу машиналары біраз уақыт бойы болған соң әзірленді. Ауысудың арифметикалық және шартты нұсқаулары алдын ала жоспарланған және салыстырмалы түрде аз өзгерді; бірақ процедураларды шақыру үшін пайдаланылатын арнайы нұсқаулар осы жылдар ішінде қатты өзгерді. Manchester Baby және RCA 1802 сияқты ең ерте компьютерлер мен микропроцессорлар кіші бағдарламаларды шақырудың бірыңғай нұсқаулықтары болған жоқ. Бағдарлама іске асырылуы мүмкін, бірақ олар программистерден шақырулар тізбегін-нұсқаулықтар сериясын-әрбір шақыру торабында(call site) пайдалануды талап етті.
Кіші бағдарлама Z4 Конрада Зузе 1945 жылы іске асырылды. 1946 жылы Алан Тьюринг "жерлеу"(bury) және " қайта қазып алу"(unbury) терминдерін шақыру және кіші бағдарламалардан қайтару құралы ретінде пайдаланды. Джон Маучли 1947 жылдың қаңтар айында Гарвард университеті және Құрама Штаттардың Әскери-теңіз флотының оқ-дәрі бюросымен бірлесіп ұйымдастырған ірі масштабты сандық есептеу машиналарының симпозиумында жалпы ескертулерді ұсынды. Мұнда ол дәйекті және параллель операцияны талқылайды. ...машинаның құрылымы бірде-бір битке күрделенбеуі тиіс. Бұл процедураға қажетті барлық логикалық сипаттамалар бар болғандықтан, машинада белгілі орындарда жадта кіші бағдарламаларды орналастыру және кодтаушы нұсқауды оңай қолданыла алатындай үшін әзірлеуге болатындай істеді.
Басқа сөзбен айтқанда, А кіші бағдарламасын бөлу ретінде, ал В кіші бағдарламасы-күрделі көбейту ретінде, ал С кіші бағдарламасы-нақты міндет үшін қажетті кіші бағдарламалардың тізімі бойынша сандардың реттілігінің стандартты қатесін бағалау ретінде белгілеуге болады. ... Барлық кіші бағдарламалар содан кейін машинада сақталады, және  олар кодтауда көрсетілген нөмірі бойынша оларға қысқаша сілтеме жасау керек. Кей Макналти ENIAC командасында Джон Мочлимен тығыз байланыста және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бағдарламаланған ENIAC компьютеріне арналған кіші бағдарлама идеясын әзірледі. Ол және ENIAC басқа программистері осы кіші бағдарламаларды зымыран траекторияларын есептеу үшін пайдаланды.
Гольдстайн және Джон фон Нейман 1948 жылдың 16 тамызындағы мақаланы жазды, онда кіші бағдарламалардың пайдалылығы талқыланды. IBM 1620, Intel 4004 және Intel 8008 сияқты кейбір өте ерте компьютерлер мен микропроцессорлар, сондай-ақ PIC микроконтроллерлері кері адрестерді сақтау үшін бөлінген аппараттық стекті пайдаланатын бір нұсқаулықпен кіші бағдарлама шақыруы бар-мұндай жабдық тек бірнеше кіші бағдарламаларды қолдайды, бірақ рекурсивті кіші бағдарламаларды да қолдай алады. 1960—шы жылдардың ортасына дейінгі машиналар—UNIVAC I, PDP-1 және IBM 1130 сияқты-әдетте шақыратын кіші бағдарламаның бірінші жадында командалардың санауышын сақтайтын шақыру туралы келісімді пайдаланады. Бұл бағдарлама кірістілігінің еркін терең деңгейін пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ рекурсивті кіші бағдарламаларды қолдамайды. PDP-11(1970) - бұл кіші бағдарламаның итергіш стекаларын шақыру нұсқаулығы бар алғашқы компьютерлердің бірі; бұл функция кіші бағдарламалардың еркін терең салынуын да, рекурсивті кіші бағдарламаларды да қолдайды.
Тіл қолдауы
Алғашқы ассемблерлерде кіші бағдарламаларды қолдау шектеулі болды. Кіші бағдарламалар бір-бірінен немесе негізгі бағдарламадан анық бөлінген жоқ, және шын мәнінде, кіші бағдарламаның бастапқы коды басқа кіші бағдарламалардың бастапқы кодымен ауыстырылуы мүмкін болған. Кейбір ассемблерлер шақыру және қайтару тізбектерін жасау үшін алдын ала анықталған микробағдарламалауды ұсынады. 1960 жылға қарай ассемблерлер әдетте кіріктірілген, сондай-ақ оларды бірге байлауға болатындай ,жеке жиналған кіші бағдарламаларды әлдеқайда күрделі қолдауға ие болды.
Қайтару жанама өту
Өз бетінше өзгеретін кодтың(self-modifying code) қажеттілігін жою үшін, компьютерлерді әзірлеушілер ақырында жанама өту(indirect jump командасын ұсынды, оның операндасы кері адрестің(return address) орнына айнымалы немесе қайтару адресті қамтитын процессор регистрінің(processor register) орналасқан жері болды. Бұл компьютерлерде кіші бағдарламаның кері ауысуын өзгертудің орнына шақырушы бағдарлама кері адресті айнымалы етіп сақтайды, сондықтан Кіші Бағдарламаны орындау аяқталғаннан кейін ол жанама ауысуды орындайды, ол орындауды алдын ала анықталған айнымалы(predefined variable) берілген орынға жібереді.
Кіші бағдарламаға өту
Сонымен қатар, қосымша шығындарды барынша азайтып, кері мекенжайды сақтауды біріктірген кіші бағдарлама нұсқаулығына ауысу алға тағы бір қадам болды. Мысалы, процедураларды шақыруға арналған IBM System / 360 bal немесе BALR тармақтарындағы нұсқаулар 14 регистр шарты бойынша нұсқаулықта көрсетілген процессордың регистріндегі кері адресті сақтап қалады. Кері оралу үшін, бағдарлама тек осы регистр арқылы (BR) тармақтардың жанама нұсқаулығын орындауы тиіс болды. Егер кіші бағдарлама осы регистрге қандай да бір басқа мақсат үшін қажет болса (мысалы, басқа кіші бағдарламаны шақыру үшін), ол регистрдің мазмұнын жеке жадында немесе регистрлердің стекінде сақтап қалады. HP 2100 сияқты жүйелерде JSB нұсқауы, кері мекен-жай тармақтардың мақсаты болған жад ұяшығында сақталғанын қоспағанда, ұқсас тапсырманы орындалған еді. Процедураны орындау келесі жад орнында басталады. Мысалы, HP 2100 ассемблері тілінде жазуға болады: ...      JSB MYSUB    (Calls subroutine MYSUB.) BB   ... (Will return here after MYSUB is done.) негізгі бағдарламадан менің қосалқы бағдарламам туындаған кіші бағдарламаны шақыру үшін. Кіші бағдарлама келесідей кодталады: MYSUB NOP         (Storage for MYSUB's return address.) AA   ... (Start of MYSUB's body.) ...      JMP MYSUB,I  (Returns to the calling program.)
Шақыру стэгі(Call stack)
Қазіргі заманғы шақыруларды жүзеге асыру көптеген бағдарламалар қоңырау стекін, жеке деректер стек құрылымын пайдаланады, шақыруларды іске асыру және кіші бағдарламаларды қайтару үшін. Процедураның әрбір шақыруы стек жақтауы деп аталатын жаңа жазба жасайды; процедура қайтарылғанда, оның стек жақтауы стектен жойылады және оның кеңістігі процедураның басқа шақырулары үшін пайдаланылуы мүмкін. Стектің әр кадрында әдетте процедуралар параметрлері мен ішкі айнымалыларды, сондай-ақ кері адресті қамтитын тиісті шақырудың жеке мәліметтері бар. Шақырулар тізбегі қарапайым нұсқаулардың (reduced instruction set computing (RISC) және very long instruction word (VLIW) сәулетінде әлі де пайдаланылатын тәсіл) реттілігімен жүзеге асырылуы мүмкін, бірақ 1960-шы жылдардың соңында әзірленген көптеген дәстүрлі машиналар осы мақсат үшін арнайы нұсқауларды қамтиды. Қоңырау стегі әдетте үздіксіз жады аймағы ретінде іске асырылады. Бұл дизайн еркін таңдау, стек төменгі бөлігі осы саладағы ең төмен немесе ең жоғары мекен-жайы болып табылады ма, сондықтан стек жадында алға немесе артқа өсуі мүмкін; алайда көптеген сәулет соңғысын таңдады. Кейбір конструкцияларда, әсіресе кейбір төртінші іске асыруда екі бөлек стек пайдаланылды, біреуі негізінен басқару ақпаратына (мысалы, кері адрестер мен циклдердің есептеуіштері), екіншісі-деректер үшін. Бірінші қоңырау стек ретінде жұмыс істеді және басқа тіл конструкциялары арқылы бағдарламашы жанама қол жетімді болды, ал екінші тікелей қол жетімді болды. Стек негізінде процедуралардың шақырулары алғаш рет пайда болған кезде, маңызды ынталандыру қымбат жадты сақтау болды.бұл схеманы пайдалану кезінде компилятор әрбір процедураның жеке деректері үшін (Параметрлер, кері мекенжай және жергілікті айнымалы) жадындағы жеке кеңістікті резервте сақтау қажет емес. Кез келген уақытта стек тек жеке қоңырау деректері бар, олар қазіргі уақытта белсенді (атап айтқанда, шақырылған, бірақ қайта оралмаған). Бағдарламалар әдетте кітапханалардан жиналған болғандықтан (және әлі күнге дейін қалады) мыңдаған кіші бағдарламаларды қамтитын бағдарламаларды табу сирек болмады, олардың тек бірнешеуі қазіргі уақытта белсенді.мұндай бағдарламалар үшін қоңырау соғу механизмі жад көлемін үнемдеуі мүмкін. Шын мәнінде, қоңырау стегінің механизмін жадыны автоматты басқарудың ең ерте және қарапайым әдісі ретінде қарастыруға болады. Алайда, шақырулар стегінің тағы бір артықшылығы-ол кіші бағдарламаларды рекурсивті функция шақыруға жол береді,өйткені бір процедураға салынған әрбір шақырудың жеке мәліметтерін алады.
Стэк кідірісі(Delayed stacking)
Шақырулар стек тетігінің кемшіліктерінің бірі процедураны шақырудың жоғары құны және оны тиісті қайтару болып табылады.қосымша шығындар стек көрсеткішін ұлғайту және азайту (және, кейбір архитектураларда, стектің толып кетуін тексеру), сондай-ақ абсолюттік мекен-жайлар бойынша емес, фреймнің салыстырмалы мекен-жайлары бойынша жергілікті айнымалы және параметрлерге қол жеткізуді қамтиды. Құны орындау уақытын ұлғайту, немесе процессордың күрделілігін арттыру, немесе екі жағдайда да іске асырылуы мүмкін. Бұл үстеме шығындар ең айқын және парақтық процедураларда немесе парақтық функцияларда қажет емес, олар процедуралардың өзінің қандай да бір шақыруларын орындамай қайтарылады.осы үстеме шығындарды азайту үшін, көптеген қазіргі заманғы компиляторлар ол шын мәнінде қажет болғанша шақыру стегін пайдалануды кідіртуге тырысады.мысалы, p процедурасын шақыру процессордың белгілі бір тіркелімдерінде кері мекен-жайы мен шақырылатын процедураның параметрлерін сақтай алады және процедураның денесін басқаруды қарапайым жүктеу арқылы бере алады. Егер p процедурасы кез келген басқа қоңырауды орындамай қайтарылса, қоңырау белгішесі мүлдем пайдаланылмайды. Егер P басқа Q процедурасын шақыру қажет болса, ол Q қайтарылғаннан кейін қажет болатын кез келген регистрлердің мазмұнын (мысалы, кері адресті) сақтау үшін қоңырау стегін пайдаланатын болады.қосымша шығындар стек көрсеткішін ұлғайту және азайту (және, кейбір архитектураларда, стектің толып кетуін тексеру), сондай-ақ абсолюттік мекен-жайлар бойынша емес, фреймнің салыстырмалы мекен-жайлары бойынша жергілікті айнымалы және параметрлерге қол жеткізуді қамтиды. Құны орындау уақытын ұлғайту, немесе процессордың күрделілігін арттыру, немесе екі жағдайда да іске асырылуы мүмкін.
C және C++ үлгілері
C және C++ бағдарламалау тілдерінде кіші бағдарлама функциялары деп аталады (бұдан әрі, олар класпен байланысты болған кезде мүше функциялар ретінде немесе бос функциялар болмаған кезде жіктеледі). Бұл тілдер функциясы ешқандай мәнді қайтармайды деп көрсету үшін арнайы void кілт сөзін қолданады. C/C++ функциясының параметрлері ретінде берілетін кез келген айнымалыларды өзгертуді қоса алғанда, жанама әсерлері болуы мүмкін екенін ескеріңіз. Мысалдар: void Function1 { /* some code */ } Функция мәнді қайтармайды және автономды функция ретінде таңдалуы керек,мысалы Function1; int Function2 { return 5; } Бұл функция нәтижені қайтарады (5 саны) және шақыру өрнектің бөлігі болуы мүмкін,мысалы x + Function2 char Function3(int number) { char selection[] = {'S', 'M', 'T', 'W', 'T', 'F', 'S'}; return selection[number]; } Бұл функция 0-ден 6-ға дейінгі санды аптаның тиісті күнінің бастапқы әрпіне түрлендіреді, атап айтқанда 0-ден "S" - ге, 1-ден "M" - ге дейін..., 6-дан "С"дейін. Шақыру нәтижесі айнымалы берілуі мүмкін,мысалы:                                        num_day =Function3(number);. void Function4(int* pointer_to_var) { (*pointer_to_var)++; } Бұл функция мәнді қайтармайды, бірақ мекен-жайы параметр ретінде берілетін айнымалыны өзгертеді; ол Function4(&variable_to_increment);. арқылы шақырылады
Жергілікті айнымалы, Рекурсия және реентерабельділік
Егер кіші бағдарлама сол кіші бағдарламаның басқа орындалуы орындалса да дұрыс орындалуы мүмкін болса, онда бұл кіші бағдарлама реентерабельді деп аталады. Рекурсивті кіші бағдарлама реентерабельді болуы тиіс. Реентерабельді кіші бағдарламалар көп ағынды жағдайларда да пайдалы, өйткені бірнеше ағын бір-біріне араласудан қорықпай, сол бір Кіші Бағдарламаны тудыруы мүмкін. IBM(International Business Machines) CICS транзакцияларды өңдеу жүйесінде квази-реентерабельділік біршама қатаң, бірақ көптеген ағындармен бөлінген қолданбалы бағдарламалар үшін ұқсас талап болды. Көп ағынды ортада әдетте бірнеше стегі бар. Тең бағдарлама(сопрограмма) немесе жалқау бағаны толығымен қолдайтын орта, іске қосу жазбаларын сақтау үшін шыныдан өзгеше деректер құрылымын пайдалана алады.
Шамадан артық жүктеме(Overloading)
Қатаң типтелген тілдерде кейде аты бірдей, бірақ әр түрлі деректер түрінде жұмыс істейтін немесе әр түрлі параметрлер профилі бар бірнеше функциялардың болуы қажет. Мысалы, квадраттық түбірдің функциясы релелермен, кешенді мәндермен немесе матрицалармен жұмыс істеу үшін анықталуы мүмкін. Әрбір жағдайда қолданылатын Алгоритм әртүрлі және қайтарылатын нәтиже әртүрлі болуы мүмкін. Бірдей аты бар үш жеке функцияларды жазу арқылы программист деректердің әр түріне әр түрлі аттарды есте сақтауға ыңғайлылығы бар. Одан әрі, егер реалдар үшін оң және теріс реалдарды бөлу үшін подтипті анықтауға болатын болса, реалдар үшін екі функцияны жазуға болады: біреуі параметр оң болған кезде заттай мәнді, ал екіншісі параметр теріс болған кезде кешенді мәнді қайтарады. Объектілі-бағытталған бағдарламалауда, бірдей атымен бірнеше функциялар әр түрлі параметрлердің профильдерін немесе әр түрлі параметрлерді қабылдай алатын болса, функциялардың әрқайсысы шамадан тыс жүктелген болып саналады. Мұнда С++-тегі бағдарлама шамадан артық жүктеу үлгісі:
#include double Area(double h, double w) { return h * w; } double Area(double r) { return r * r * 3.14; } int main { double rectangle_area = Area(3, 4); double circle_area = Area(5); std::cout << "Area of a rectangle is " << rectangle_area << std::endl; std::cout << "Area of a circle is " << circle_area << std::endl; }
Бұл кодта бірдей аты бар екі функция бар, бірақ олар әртүрлі параметрлерге ие. Басқа мысал ретінде, бағдарлама бағыттарын қабылдайтын және экрандағы осы нүктелерге өз жолын қадағалайтын нысанды құра алады. Конструкторға берілуі мүмкін көптеген параметрлер бар (трассалау түсі, X және y бастапқы координаттары, трассалау жылдамдығы). Егер программист конструктор тек түс параметрін қабылдай алғысы келсе, онда ол басқа барлық параметрлер үшін әдепкі мәндерді беретін барлық параметрлері бар конструктор шақыратын түс қана қабылдайтын басқа конструкторды шақыруы мүмкін (X және Y әдетте экранда орталықтандырылады немесе координаттардың басына орналастырылады, ал жылдамдық кодерді таңдау бойынша басқа мәнге орнатылады). PL / I әр түрлі аргументтер типтерімен шақырылған жазбаларға сілтемелерді теру үшін ортақ атауды анықтау үшін GENERIC  атрибуты бар. Мысал: DECLARE gen_name GENERIC(                     fbname  WHEN(FIXED BINARY),                      flname  WHEN(FLOAT),                      othname OTHERWISE                            ); Әрбір жазу үшін бірнеше дәлелдер анықтамасы берілуі мүмкін. "Gen_name "шақыруы" fbname" шақыруына әкеледі, егер аргумент FIXED BINARY," filename", FLOAT және т.б. болса.
Жапқыштар(Closures)
Жапқыш-ол құрылған ортадан алынған кейбір айнымалы мәндерімен бірге кіші бағдарлама. Тұйықталу Маккарти Джоненгізген Lisp бағдарламалау тілінің айқын ерекшелігі болды. Іске асыруға байланысты, жабу жанама әсерлері үшін механизмі болуы мүмкін.
Конвенциялар(Conventions)
Кіші бағдарламаларды кодтау үшін көптеген шартты белгілер жасалды. Олардың аттарына келетін болсақ, көптеген әзірлеушілер кіші бағдарлама Атауы белгілі бір міндетті орындаған кезде етістік болуы тиіс, ол кейбір сұрау жасаған кезде сын есім, және ол айнымалы ауыстыру үшін пайдаланылған кезде зат. Кейбір программистер кіші бағдарлама тек бір ғана міндетті орындауы тиіс деп болжайды және егер кіші бағдарлама біреуден артық міндетті орындайтын болса, ол бірнеше кіші бағдарламаға бөлінуі тиіс. Олар бағдарлама кодқа қызмет көрсетудің(code maintenance) негізгі компоненттері болып табылады және олардың бағдарламадағы рөлі әр түрлі болуы тиіс. Модульдік бағдарламалаудың жақтастары (modularizing code) әрбір кіші бағдарлама кодтың басқа бөлшектеріне ең аз тәуелділікке ие болуы тиіс деп мәлімдейді. Мысалы, жаһандық айнымалыларды пайдалану, әдетте, бұл көзқарастың ақылсыз жақтастары болып саналады, өйткені ол кіші бағдарлама мен осы жаһандық айнымалылардың арасындағы тығыз байланысты қосады. Егер мұндай байланыс қажет болмаса, олардың кеңесі оның орнына берілген параметрлерді қабылдау үшін кіші бағдарламаларды рефакторингте тұрады. Алайда, бағдарлама бойынша берілетін параметрлер санының артуы кодтың оқылуына әсер етуі мүмкін.
Қайтару кодтары(Return codes)
Негізгі немесе қалыпты әсерден басқа, кіші бағдарлама оны орындау кезінде туындауы мүмкін ерекше шарттар туралы шақырушы бағдарламаға хабарлау талап етілуі мүмкін. Кейбір тілдер мен бағдарламалау стандарттарында бұл жиі қайтару коды, қалыпты және ерекше жағдайларды кодтайтын кейбір стандартты жерде кіші бағдарлама орналастырылған бүтін мәні арқылы жасалады. IBM System / 360, мұнда қайтару коды кіші бағдарламадан күтілген, қайтарылатын мән жиі 4 есе есептелген—сондықтан оны қосымша шартты тесттерді болдырмау үшін шақыру нұсқаулығынан кейін жиі орналасқан тармақ кестесіне тармақтардың тікелей индексі ретінде пайдалануға болады, бұл одан да көп тиімділікті арттырады. Мысалы, асемблерде System / 360 жазуға болады: BAL 14,SUBRTN01    go to subroutine, storing return address in R14 B   TABLE(15)      use returned value in reg 15 to index the branch table,
TABLE B   OK             return code =00   GOOD                  } B   BAD            return code =04   Invalid input         } Branch table B   ERROR          return code =08   Unexpected condition  }
Кірістіру(Inlining)
Осы қосымша шығындарды жою үшін қолданылатын әдіс - бұл әрбір байланыс торабында кіші бағдарлама денесінің кіріктірілген кеңеюі(inlining expansion) немесе инлайнингі (кіші бағдарлама тармағына және кері қайтқан концептке қарағанда). Бұл тек шақыруға арналған шақыру шығындарды болдырмау ғана емес, сонымен қатар компиляторға шақыруда контекст пен дәлелдерді назарға ала отырып, процедураның денесін тиімді оңтайландыруға(optimize) мүмкіндік береді. Салынған денені компилятор оңтайландыруы мүмкін. Алайда, кірістіру әдетте код мөлшерін арттырады, егер бағдарлама тек бір ғана бағдарлама шақыруын немесе ішкі бағдарлама денесін қамтымайтын болса, онда қосымша шақыру шығынынан аз код жоқ.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Юльсбург (Колорадо)
Юльсбург (Julesburg) — Колорадо штатының Седжвик (Sedgwick) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1 467 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.3 км² шамасында. FIPS коды — 08-39965.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Колорадо қалалары
Зелигенштадт
Зелигенштадт (Seligenstadt) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Дармштадт әкімшілік округіне бағынады. Оффенбах ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 20243 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 4 38 013. Қаланың басшысы — Дагмар Б. Нон-Адамс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Бетценвайлер
Бетценвайлер (Betzenweiler) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Тюбинген әкімшілік округіне бағынады. Биберах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 698 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 4 26 020. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Рем.
Алғашқы орман ағаштары
right|200px Алғашқы орман ағаштары — ормансыз аумақтарда орнығуға бейім және ойдағыдай өсе алатын орман қолтұқымдары.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Жұмылдыру
Жұмылдыру (Мобилизация; mobilis жылжымалы) — Қарулы Күштерді соғыс жағдайына ауыстыру және елдің экономикасы мен мемлекеттік институттарын соғыс мұқтаждықтарын қамтамасыз ету үшін қайта құру жөніндегі іс-шаралар кешені.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң Санат:Әскери іс
Стереотип
Стереотип (Stereotype) - 1) шаблон, штамп ретінде өзгермейтін, жалпы қабылданған үлгі; 2) сараптау жүйелерінде — пәндік саладағы абстрактыланған, жалпыланған объект түсінігі.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Седа-Вангута-Яха
Седа-Вангута-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Преображения шығанғы (Обь кірмесі) орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Кыталь-Кы
Кыталь-Кы — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Варка-Сыль-Кы өзенінің сол жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Урава Ред Даймондс
— Жапонияның Саитама қаласындағы кәсіби футбол клубы. 1950 жылы құрылған. Жапонияның бес дүркін чемпионы.
Жапон клубтарының арасында Клубтар арасындағы әлем біріншілігін е тұңғыш қатысқан клуб (2007).
Сілтемелер
Санат:Жапония футбол клубтары
Франко-жағдай
Франко-жағдай - сатып алушы жүкті тиеу, тасымалдау (ал кейбір жағдайда сақтандырудан) бойынша тікелей шығындардан босатылатын жеткізу жағдайы және тауарға төлем жасауы, себебі бұл жағдайда шығындар тауардың құнына қосылады.
Тұйық алап
Тұйық алап - тұйық аймақтардағы көл немесе өзен алаптары. Тұйық алапқа құрлықтың ішкі бөлігіндегі, әсіресе шөл, шөлейт өңірлердегі көл алаптары жатады. Мысалы, Арал-Каспий алабындағы Сырдария мен Әмудария, Балқаш-Алакөл алабындағы Іле, Қаратал, Лепсі, Аякөз, Үржар өзендері.
Дереккөздер
Санат:Су шаруашылығы
Айып Қисаұлы Құсайынов
Құсайынов Айып Қисаұлы - Ақтоғай ауданы, Бөгенбай батыр ауылы – 21.6.2001, Алматы қала) – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1994), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген зоотехнигі (1975).
Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.
2 рет Еңбек Қызыл Ту, Қазан революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы) туғандар Санат:21 маусымда қайтыс болғандар Санат:2001 жылы қайтыс болғандар Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан зоотехниктері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген зоотехниктері Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Кредаро
Кредаро (Credaro) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Бергамо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2296 адамды құрайды. Халық тығыздығы 765 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 24060.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Боб Фосс
Роберт Луис (Боб) Фосс (Robert Louis "Bob" Fosse, фамилиясының тіке транскрипциясы — Фосси ;  — ) — американдық кинорежиссёр, хореограф, сценарист жəне актёр.
Өмірбаяны
13 жасынан сахнада өзіндік би қойылымдарымен өнер көрсететін. Соғыс кезінде Тынық Мұхиттағы əскери базаларда музыкалық шоумен бірге гастрольдік сапарлар өткізді.
1950 жылдардың басында екінші Фред Астерге айналуды армандап, Голливудқа көшіп келеді. Ол «Give A Girl A Break», «The Affairs of Dobie Gillis», «Kiss Me, Kate» секілді музыкалық фильмдерде түсуді бастайды. Дəл осы кезеңде Фосс алғаш рет хореограф жəне қоюшы қызметтерінде жұмыс істейді. Оның бұл тəжірибесі Нью-Йорктен шыққан продюсерлердің назарын аударды.
1954 жылы Фосси Бродвейде өзінің алғашқы мюзиклі «Пижама ойынын» қояды. Одан кейін көрсетілген «Damn Yankees», «Sweet Charity», «Pippin» секілді қойылымдары оны Бродвейдің жұлдызына жəне ең танымал қоюшылардың біріне айналдырды. Фосси өзінің бірден танылатын стилі мен джаздық бидің хореографилық мəнерін жетілдірді.
1960 жылдардың соңынан Фоссидің кинематографиядағы мансабы басталады. 1969 жылы Бродвейде қойған «Сүйкімді Чарити» атты мюзиклдің желісі бойынша алғашқы музыкалық фильмін түсіреді. 1972 жылы бүкіл əлемге танылған «Кабаре» фильмін түсіреді. Фосси шығармашылығындағы айтулы еңбектерінің тағы біреуі «Джаз: толық нұсқасы» атты автобиографиялық фильм болды. Бұл фильм «Оскар» сыйлығымен қатар Каннадағы кинофестиваль сыйлығына ие болған.
Фосси 1987 жылдың 23-қыркүйегінде жүрек ұстамасынан қайтыс болды. Бұл кезде Фосси Вашингтонда «Сүйкімді Чарити» қойылымын дайындап жатқан болатын.
Отбасы
1951—1959 жылдар аралығында Фосс биші Мэри Эни Нилспен некеде болған. 1960 жылы Боб Фосс көптеген мюзиклдердің танымал актері Гвен Вердонға үйленеді. Екінші некеден оның Николь Фосс атты қызы бар.
Кибервиль
Кибервиль (Quiberville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Дьеп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,35 км² шамасында.
Фелин (Жоғарғы Луара)
Фелин (Félines) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Бриуд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,5 км² шамасында.
Кибервиль
Коммунаның INSEE коды — 76515, пошта индексі — 76860.
Фелин (Жоғарғы Луара)
Коммунаның INSEE коды — 43093, пошта индексі — 43160.
Кибервиль
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 535 адамды құрады. Халық тығыздығы — 159,7 адам/км².
Фелин (Жоғарғы Луара)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 287 адамды құрады. Халық тығыздығы — 14,0 адам/км².
Кибервиль
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Фелин (Жоғарғы Луара)
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Джеймс Райтон
Джеймс Николас Райтон ( 25 тамыз 1983) — британ музыканты, Klaxons Лондон нью-рейв группасынын вокалшы және клавишшысы  .
Фелин (Жоғарғы Луара)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Джеймс Райтон
Өмірбаян
Джеймстың әкесі, музыкант, Менің мектебімде қатысқан бірнеше группада ойнауға маған киелі рухтың берді. Емтиханан сон, Кардифф университетіне политика мен испан тілін оқыту үшін, одан сон ол Мадридке ағылшын тілін үйрену үшін.Мадридке жеткеннен сон,  Райтон Беникасимедегі фестивальға барды ,сол жерде ол Саймон Тейлор-Дэвисті кездесті, сонымен ол гитарада ойнауды үйренді .
Жеке өмірі
Джеймс 2011 жылдың ақпанында Кира Найтли актрисасымен таныса бастады, олардың атастыруы 2012 жылдын мамырында өтті. Үйлену тойы 4 мамырда 2013 жылы Онтүстік Францияда Мазанада қарапайым түрде өтті . 11 желтоқсанда 2014 жылы біз әйелінің жүкті екендігін білдік. 25 мамырда 2015жылы ерлі-зайыптыларда Эди Райтон атты қыз туылды.
Примечания
Санат:25 тамызда туғандар Санат:1983 жылы туғандар
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 2022
Жеңіл атлетикадан XVIII әлем чемпионаты — АҚШ Юджин қаласында 2022 жылдың 15 шілде - 24 шілде күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Хейвард филд» стадионында өтті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:2022 жылғы жеңіл атлетика Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттары
Яков III (Шотландия королі)
Яков III (Seumas III, James III; 10 шілде 1451—11 маусым 1488) — Стюарттар әулетінен шыққан Шотландия королі (1460—1488), Яков II-нің ұлы.
Жас кезі
Яков III Шотландия королі Яков II мен Мария Гелдерннің ұлы. 1460 жылы 3 тамызда әкесі күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін, Яков III кішкентай болғандықтан елдің парламенті регенттік кеңесті басқаруға епископ Джеймс Кеннедиді тағайындады. Алайда корольдің анасы, Мария патшайым, кең жер иелігіне сеніп, саясатта басым рөлге үміткер болды. Нәтижесінде елде - регенттік кеңестің «кәрі лордтар» және патшайымның «жас лордтар» деген екі билік орталықтары құрылды.
Епископ Кеннеди мен Гелдерндік Мария арасындағы қақтығыс, әсіресе, сол кезде Алқызыл мен Ақ раушан соғысы жүріп жатқан Англиядағы оқиғаларға байланысты олардың саясатында айқын байқалды. 1461 жылы Ланкастердің жетекшілері Шотландияға қашып келді:  Маргарита Анжуйлік, король Генрих VI және Сомерсет герцогы. Шотландықтардың қолдауы үшін олар Шотландияға Берикті - тәуелсіздік үшін соғыстарынан кейін ағылшындар ұстап отырған соңғы бекіністі берді. Алайда, шотланд және ланкастер әскерлерінің бірлескен іс-әрекеттері (1461 жылы Карлайлды қоршау, 1463 жылы Норхэмді қоршау) нәтиже бермеді, ал 1463 жылдың соңында Ланкастерлер Шотландиядан кетіп қалды.
Мария қайтыс болғаннан кейін елдегі барлық билік епископ Кеннедидің қолында шоғырланды. Көреген және нәтижелі саясаткер 1564 жылы Англиямен бірге 15 жыл бойы бейбіт келісімшартқа қол жеткізе алды және 1462 жылы Англиямен Шотландияны бөлу туралы одақ құрған ол патшалық билікті елдің батыс бөлігіндегі кельттік сепаратистерінің көшбасшысы Аралдар лордын бағындырды.
Оркней мен Шетланд аралдарының қосылуы
25 мамырда 1465 жылы епископ Кеннедидің қайтыс болуы елді беделді көшбасшыдан айырды. Бұнымен елдегі билікті басып алып, жас патшаны бақылауында ұстаған, Бойд лорды, Роберт пайдаланды. Бойдтың ұлы, Томас, Яков III-нің апайы Марияға үйленіп, 1-ші Арран графы атанды.
Экономикалық және әкімшілік шаралар
Яков III кезеңінде елдің қаржылық жағдайы тұрақты болды. Қазынаға кеденнен түсетін төлемдер төмендеді, бірақ ол бюджет кірісінің үштен екі бөлігін құрайтын корольдік доменнің кірістерімен өтелді. Бұл өсім жерді пайдалану тиімділігінің артуымен емес, патшаның жаңа жерлерді қосуының арқасында өсті (1472 жылы Оркней мен Шетланд аралдары, 1476 жылы Росс графтығы, 1487 жылы Марч пен Мар). Яков III билігінің ерекшелігі патшаның жерді жиі тәркілеу және оны жақындарының пайдасына қарай қайта бөлу болды. Осы кезеңде Шотландияда ақшаның жетіспеушілігі байқалды, бұл патшаны танымал емес шаралар қабылдауға мәжбүрледі: мыс тыйындарды айналымға енгізу.
Яков III кезінде парламент шақыру іс жүзінде жыл сайын болатын болды. Парламент елде тәртіп орнату, сот жүйесін оңтайландыру, ақша айналымын қалыпқа келтіру және сауданы ынталандыру деген мәселелерді өз қамқорлығына алды. Корольдің өзі өзгерістерді жүзеге асырылуындағы сәйкессіздіктермен ерекшеленді, бұл басқарудың тиімділігіне айтарлықтай әсер етті және шотландтық барондардың наразылығын тудырды.
Шіркеу саясаты
Яков I-нің үлгісіне еліктей отырып, Яков III Папаның шотланд шіркеуінде лауазымдарды тағайындаудағы әсерін шектеу саясатын жалғастырды. Жауап ретінде, 1472 жылдың 13 тамызында, Папа Сикст IV Шотландияның шіркеу әкімшілігін толығымен қайта ұйымдастырды: Сент-Эндрюс епископы архиепископтық мәртебеге көтеріліп, барлық шотланд шіркеу мекемелері оған бағындырылды. Яков III-нің пікірін есепке алмай шіркеуді қайта құру, патшаның наразылығын тудырды. Бірінші шотланд архиепископты патшамен немесе елдің епископымен танылмай, оқшауланғаннан кейін, көп ұзамай ақыл-есінен айырылды. Рим папасы Яков III-нің Сент-Эндрюс архиепископын өзі тағайындау туралы өтінішін алғаннан кейін ғана Шотландиядағы шіркеуде бейбітшілік орнатылды. Яков III-нің Рим папасымен нәтижелі күресі патшаның шіркеу тағайындауларына қатысты беделін күшейте түсті.
Аралдар лордын бағындыру
Шотландияның таулы аймақтарындағы патшалық билікті енгізу саясатын жалғастыра отырып, Яков III 1475 жылы Аралдардың лорды және Росса графы, елдің кельтті бөлігінің көшбасшысы Джон Макдональдқа қарсы шабуылды бастады. Макдональдпен ағылшындармен келіссөздер туралы ақпаратқа сүйене отырып, Яков III оны мемлекеттік опасыздық жасады деп айыптады және мүлкін тәркілеумен қорқытты. Осы уақытта таулы кландар мен ұлы Ангуспен қиындықтарды бастан өткеріп жатқан Аралдар лорды, мойынсұнуға мәжбүр болды: ол 1476 жылы 15 шілдеде Росс пен Кинтайр графтығын Яков III-ге беріп, корольдің билігін мойындады. Аралдар лордының бағынуы азаматтық соғысына жол бермеді және корольдік билік үшін елдің кельттік аймақтарын уысында ұстауға жол ашты.
Барондармен қақтығыс
1470 жылдардың аяғына таман патша мен оның бауырлары - Александр, Олбани герцогы мен Джон, Мара графы арасындағы қарсылық күшейді. Өзгеше талғамымен, музыкаға деген сүйіспеншілігімен және зергерлік бұйымдарды жинаумен, күдікті және дәйексіздігімен ерекшеленетін Яков III, бірте-бірте өзінің кіші інілеріне көбірек көңіл аудара бастаған шотланд барондардың ішінде ерекше көзге түсті. Замандастарының көзінше, мистицизмге бейім патша жақын туыстарының қолынан өледі деп болжанған. Бауыры Кларенс герцогының жазасын тарттырған Англия королі Эдуард IV-нің ісіне қарап, 1479 жылы Яков III бауырларын дуагерлікпен айыптады. Патшаның бұйрығымен Мара графы өлтірілді, ал Олбани герцогы Францияға қашып кетті. Алайда, Шотландия парламенті Олбанидің мемлекеттік опасыздығын мойындаудан және оның жерін тәркілеуден бас тартты, бұл барондардың патшаға ашық қарсыласуға дайын екенін көрсетті.
Сыртқы саясат
Яков III билік еткен кезде сыртқы саяси жағдай әдетте жайлы болды: Шотландия Берикті алған соң Англия жеріне талаптары болмады, ал Алқызыл мен Ақ раушан соғысының салдары ағылшын короліне Шотландияға қарсы агрессиялық саясат жүргізуге мүмкіндік бермеді. Бұл екі британдық мемлекеттердің жақындасуына ықпал етті. 26 қазан 1474 жылы Шотландия королі ұлы, екі жасар ханзада Яков пен Англия королі Эдуард IV-ның қызы бес жасар Сесилияның неке құру туралы келісім жасалды.
Франциямен одақ әсер етіп тұрды, бірақ Францияда Людовика XI билігі кезінде қатынастар салқын күйде қалды. Тек 1484 жылы Карл VIII-ның таққа келгеннен кейін ғана франко-шотландық одақ туралы шарт қайта басталды.
Авантюризмге бейім король Яков III алыс әулеттік құқықтары бар аймақтарға әскери экспедициялар ұйымдастыруға тырысты: Бретань, Гельдерн, Сентонж. Тек парламенттің қарсыластарының арқасында бұл жобалар іске асырылмады.
Жауынгер шотландтық барондардың наразылығына қарамастан, патша Англиямен жақындасу саясатын жалғастырды. 1479 жылы тағы бір ағылшын-шотландтық неке келісімі жасалды: Яков III-нің қарындасы Маргарита Англия королі-нің туысы Риверс графы, Энтони Вудвиллге тұрмысқа шығу керек болған. Алайда, көп ұзамай Маргаританың жүкті екендігі анықталды. Бұл жанжалды Шотландиямен келіссөздерді бұзып, 1480 жылы ағылшын флотын шотландтық порттарды ойрандауға жіберген Эдуард IV пайдаланды. Яков III-ның жауабы тиімсіз болды. 1481 жылы Глостер герцогы бастаған ағылшын әскері Берикті қоршауға алды. Яков III әскерилендірілген жасақты жұмылдыруды жариялауға мәжбүр болды.
Лодерлік бүлік
1482 жылы ақсүйек жасақтарын әскерге шақыруды патшаның ішкі саясатының тиімсіздігіне, барондарды әкімшілікке араласудан алшақтату, фавориттерінің озбырлықпен жоғарғы билік органдарын иемдену және ең бастысы, жер меншіктегі кепілдіктердің жоқтығына қанағаттанбаған шотланд магнаттары пайдаланып қалды. Ангус графының бастамасымен Лодерде жиналған шотландтық барондар патшаның фавориттерін ұстап, жазалады. Яков III-нің өзі көтерілісшілердің бірі - бауыры Атолл графының бақылауымен Эдинбург қамалына барды. Жасақ таратылды.
Лодерлік бұлікпен ағылшындар дереу пайдаланды: олардың әскері Эдинбургке келді. Ағылшын әскерімен бірге Шотландияның патшасын құлатуды жоспарлаған Олбани герцогы да оралды. Ол роялистермен келісіп, елдегі билікті басып алды: Лодерлік бүліктің басшылары конструктивті бағдарламаны ұсына алмады, көп ұзамай олар биліктен ығыстырылды. Атолл графы патшаны Олбани герцогына тапсырды. Сонымен қатар, 2482 жылдың 24 тамызында Берикті мәңгілікке Англияның құрамына енгізді.
Өз билігін нығайтуға тырысқан Олбани герцогы парламентті шақырды, бірақ парламент мүшелері патшаны қолдады. Біртіндеп, Яков III барондардың уысынан шығып, Олбаниге ағылшын патшасымен келіссөз жүргізуді деп айыптап, 1483 жылдың наурызында оны биліктен шеттетті. Олбани герцогы қайтадан елден қашуға мәжбүр болды.
Ханзада Яковтың көтерілісі мен патшаның өлімі
Лодерлік бүлік пен Олбани герцогының таққа талаптары, Яков III-ні көтеріліс басылғаннан кейін өз саясатын түбегейлі өзгертуге мәжбүрлемеді. Тек Аргайл графы бастаған роялистердің бір бөлігі ғана ел үкіметіне қатысуға рұқсат етілді. Англиямен одақ қайта жанданды: шотландтық жасақтар 1485 жылы Генрих Тюдорға ағылшын тағын басып алуда қолдау көрсетті. Шекарадағы барондар, бітімге қарамастан, ағылшындардың жерін тонауларын қоймады. Яков III барондарға қатал түрде қысым көрсетті, бірақ бұл қарсылықты күшейтті.
Бұл жолы наразылық тудырғандарды патшаның үлкен ұлы 15 жасар Ротсей герцогы, Яков бастады. Патша мен ханзада арасындағы қақтығыс кезінде Яков III-нің жағында солтүстік Шотландияның магнаты мен биік таулардағылардың көбісі болды, ал ханзаданы елдің оңтүстігіндегі барондар қолдады. 1488 жылы 11 маусымда Сочиберн түбіндегі шайқаста корольдік әскер ханзаданың әскерімен талқандалды. Ұрыстың басында шайқас алаңынан қашып кеткен Яков III атынан құлап, белгісіз бір рыцармен ұсталып, семсермен шаншылды. thumb|right|200px|Яков III мен [[Маргарита Даттық (Шотландия королевасы)|Маргарита Даттық]]
Тұрақты аңыздар, XVI ғасырдың жазушыларының өте сенімді емес дәлелдеріне негізделген құжаттарда, Яков III шайқастан кейін, Бэннокбёрнге жақын Милтаунде өлтірілді делінеді. Бұл пікірді қолдайтын замандастардың ешқандай дәлелдері жоқ, бірақ кейінірек Вальтер Скоттың қайталанған аңызында, қылмыскер патшаға жақындау үшін діни қызметкер ретінде киінген делінеді.
Патшаның басқа қателіктері болса да, Яков 1482 және 1488 жылдардағы әскери жанжалдарға қатысқанын және құрлыққа әскерді қондыруға арналған утопиялық жобаларын ескере отырып, оның қорқақ емес екендігіне көз жеткізуге болады. Сірә, ол шайқас қызып тұрғанда қаза тапты. Яков III Камбускеннет аббаттығында әйелімен бірге жерленген.
Неке мен балалары
Яков IV (1473—1513), Шотландия королі (1488 жылдан бастап); Джеймс (1476—1504), Росс герцогы; Джон (1479—1503), Мар графы.
Әдебиет
Санат:Стюарттар Санат:Тақтан тайдырылған монархтар Санат:Шотландия королдері
Речка (Тошма тармағы)
Речка — Ресейдегі өзен. Иваново облысы, Владимир облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тошма өзенінің сол жағалауынан 6,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Нерль бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Берсерк
thumb|right|200px|VIII ғасырдағы қола пластинка, Торслунда, [[Эланд ар., Швеция]] Берсерк немесе берсерктер (berserkr) — ежелгі германдық және ежелгі норвегиялық қоғамда, өзін Құдай Одинға арнаған жауынгер. Жауынгерлік шабуылдаушылар агрессияны күшейтетін жағдайға келгенде, шайқаста олар қатал, күшті, жылдам реакция және ауырсынуды сезінбейтіндігімен ерекшеленді.
Этимология
Берсерк сөзі ескі норвегиялық berserkr, яғни «аюлы тері» немесе «көйлексіз» дегенді білдіреді («тамыр» «аю» және «жалаңаш» дегенді білдіреді, «терри», «жібек» (мата) дегенді білдіреді). Орыс дәстүрінде «berserk» нұсқасы жиі пайдаланылады, ол, бәлкім, ағылшын тілінен қарыз ретінде пайда болды; ағылшын тілінде дегеніміз «қобалжу, қаһарлы» дегенді білдіреді.
Санат:Викингтер
Үлкен Леневка
Үлкен Леневка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нейва өзенінің оң жағалауынан 110 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Романос
Романос (Romanos) — Испаниядағы муниципалитет. Арагон автономды бірлестігіне қарасты Сарагоса провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Кампо-де-Дарока ауданында (комарка) орналасқан.
Үлкен Леневка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Реж өзені (бастауынан Аят су торабына дейінгі Аять (Режа тармағы)) және Нейва өзенін қоспағанда (Невьянск су торабынан) олардың тоғысқан жеріне дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Романос
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 113 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,53 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 81,3 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сарагоса елді мекендері
Үлкен Леневка
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жеңіс Кәкенұлы Нұрлыбаев
Нұрлыбаев Жеңіс Кәкенұлы ( 09.05.1965, Қарабұлақ ауылы, Алматы облысы) — қазақ суретшісі, кескіндемеші, график, мәдениетті қолдау Жылы эмблемасының авторы (2000 ж.), публицист, ҚР мәдениет қайраткері, Президент стипендиясының иегері (2010 ж.)
Өмірбаяны
1965 жылы, 9 мамыр күні Қарабұлақ ауылында (Алматы облысы) дүниеге келген. Жеңіс балалық шағынан бастап суретші болуды армандады. Оның мектептегі сүйікті пәні сурет және сызу сабағы болды. 1982 жылы Жалаңаш орта мектебін үздік бітірді.
1982 - 1989 жылдар арасында ҚазПИ-дің көркем сурет факультетінде оқыды (қазіргі Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті).
1983 - 1985 жылдар бойы КСРО қарулы күштер қатарында әскери қызмет атқарды.
В 1990—1991 — "Зерде" журналының көркемдеуші редакторы.
В 1991—1993 — "Мәдениет" журналының суретшісі.
В 1994—2008 — "Тура Би" журналының көркемдеуші редакторы.
Шығармашылығы
Суретші Жеңіс Кәкенұлы көрермен алдында кескіндемеші, график, кітап иллюстраторы, арт-критик, карикатурист, эмблема және медаль авторы ретінде белгілі
Жеке көрмелері:
.
Заманауи көрмелері:
Публицистика:
Тораптар
Санат:1965 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Мұратбеков Мұрлыбек Жұмабекұлы
Мұратбеков Мұрлыбек Жұмабекұлы — 1952 жылы 26 қазанда Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы Жетіқоңыр ауылында дүниеге келген.
1969 жылы орта мектепті бітірді. ҚарМУ-ді «Қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы» мамандығы бойынша үздік аяқтаған. Орталық Азия университетінде заңгер мамандығы бойынша оқыған.
Сарысу орта мектебінде мұғалім, №8 Жетіқоңыр орта мектебінде директор болды. 1985 жылдан Ұлытау аудандық РКК халық ағарту бөлімінің, сонымен қатар үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі болды.