cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қотырселтей тауы
Қотырселтей – Қызылтас және Киікбай тауларының аралағындағы тау.
Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Жұмыскер ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 930 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 3,5-4 км.
Жер бедері
Бірнеше ұсақ шоқылардын тұрады. Солтүстігінде Қожа, Қазыбек, оңтүстігінде Қанжығалы, шығысында Толағай таулары, батысында Қараоба қыстауы орналасқан.
Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында қараған аралас жусан, бетеге өседі. Жайылымдық және қыстау (Қызыладыр) ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Шет ауданы таулары
Қазақстан жеріндегі дәстүрлі шаруашылық-мәдени типтер
thumb|right|350px Қазақ мәдениетін қарастырғанда туатын маңызды мәселе шаруашылық-мәдени типтердің (ШМТ) өзіндік ерекшеліктерін анықтаумен байланысты. Шаруашылық-мәдени тип ұғымы соңғы кезге дейін этнографиялық және тарихи зерттеулерде көбірек қолданылып келді. Шаруашылық-мәдени типтердің нақтылы мысалдары: арктикалық аңшылар, тропиктегі аңшылар мен терімшілер, өзен аңғарларындағы егіншілер, оазистік дихандар, еуроазиялық көшпелілер ж.т.б. Өзінің мағынасы жағынан ШМТ ұғымы мәдениеттанудағы хронотоп ұғымына жақын. Алайда хронотоп негізінен көркем әдебиеттен алынып, рухани мәдениеттің кеңістіктік және уақыттық бітімдерін білдірсе, шаруашылық-мәдени тип материалдық мәдениеттің көрінісін айқындайды. Әрине, ШМТ-тің руханилықпен байланысы жоқ деп сыңаржақты айтылған пікір дұрыс емес. Онда салт-дәстүрлер, сенім-нышандар, фольклор, дүниетаным шаруашылық әдістерімен тығыз байланысты әрекет етеді.
Шаруашылық-мәдени тип ұғымының тым абстрактылы алынған түрі ретінде қоғамдық-экономикалық формацияны да көрсетуге болады. Бірақ бұл ұғым тым дерексіздендірілген және әмбебаптық сипаты жеткіліксіз. Мысалы, еуроазиялық номадаларды осы бес формацияның ешқайсысына тіркеп қоюдың негізі жоқ. Оларды «азиялық өндіріс тәсілінің» өкілдері деудің де реті аз. Бұл жерде Азия құрылығындағы әртүрлі шаруашылық типтерінің арасындағы айырмашылық жоғалып кетеді. «Дала феодализмі» сияқты атаудың ойдан құрастырылғаны тікелей көрініп түр. Батыстық мәдениеттануда «мәдени ареал(аймақ) ұғымы да жиі қолданылады. Бұл ұғымның шаруашылық-мәдени тип ұғымымен жақындығы бар. Бірақ мәдени аймақ негізінен белгілі бір этномәдениеттің жағрафиялық детерминанттық факторларына басты назар аударады. Біртұтас мәдени ареалда әртүрлі ШМТ-дің болуы мүмкін. Тікелей мағынасын алғанда, шаруашылық-мәдени тип ұғымы әлеуметтік-экономикалық дамудың бір деңгейінде тұрған топтастықтардың ұқсас табиғи ортадағы тарихи қалыптасқан біртектес шаруашылық пен мәдениет жүйесін бейнелейді. ШМТ этномәдениет өрісімен шектелмейді. Мысалы, афроазиялық көшпелілерге семиттік, берберлік, туарегтік, ирандық, түріктік этностардың мәдениеттері жатады. Ал еуразиялық номадалар (ШМТ) түріктерден, моңғолдардан, угорлардан ж.т.б. (этномәдениеттерден) тұрады. Яғни, арасын мындаған шақырымдар және дүниетанымдық жүйелер бөліп жатқан ареалда материалдық мәдениеттің ұқсас үлгілері пайда болуы мүмкін.
Шаруашылық-мәдени типтер уақыт пен кеңістіктің әрекет ету және даму заңдылықтарына тәуелді. Бұл процесті шаруашылық-мәдени конвергенция (тұтастану, жүйелену) деп атауға болады. Шаруашылық-мәдени типтің құрылымы неғұрлым күрделі болса, онда оның климат пен ландшафтан тәуелділігі соғұрлым аз болады. Мысалы, малшылар мен егіншілер ертедегі терімшілер мен аңшыларға қарағанда, кеңістікте еркінірек әрекет еткен. Тағы бір ескере кететін жайт: уақыт ағынына байланысты ШМТ-тердің оқшаулық аймағы азайып, олардағы қарымқатынастық белгілер көбейе түседі. Жалпы алғанда, Шығыстағы аграрлық өркениеттерді өндіріс тәсілдері бойынша номадалық және ирригациялық құрылыстарды пайдаланатын суармалы егіншілік мәдени ареалдарына белуге негіз бар. Ал олардың аралық аймақтарын маргиналдық ареал деп қарастыруға болады. XX ғасырдың басына дейін көшпелілік өмір салты қазақ халқында негізгі этноқұрастырушы белгі ретінде түсінілген. Яғни, «көшпелі» — «көшпелі емес» оппозициясы өте жақын түрік халықтарын бір-бірінен айырып тұрған және маргиналдық аймақтарда этностардың алмасуына себепкер болған. Мысалы, Ташкент облысындағы құрамалар осындай этноөзгерістерді бастарынан өткізген. Бұл процестің өзі Орталық Азиядағы екі ШМТ-дің бір-біріне ауыса алатындығын көрсетеді.
Тарихи деректерге сүйене отырып, еуроазиялық далада екі түрлі шаруашылық-мәдени типтер қалыптасты деген қорытындыға келуге болады. Оларға қуаң дала көшпелілері және оазистер дихандары мен қала тұрғындарын, тұтас көшпелілік мәдени ареалдағы отырықшылық ошақтарының баламасы ретінде қолданып отырмыз. Бұл негізгі екі ШМТ-дің тарихи даму барысындағы арақатынасынсыз қазіргі қазақ мәдениетінің менталитетін түсіну қиынға соғады. Біркелкілік пен бірыңғайлықтан қоршаған табиғи және әлеуметтік ортаның көпдеңгейлігі мәдениет үшін қолайлы. Егер оқшауланған қуаң дала шеңберімен шектелсек, онда түрік халықтарының тарихтағы ұлы жетістіктерін түсіндіре алмас едік. Шаруашылық-мәдени типтің жиынтық, қосынды ұғым емес екендігін, оның жүйе түрінде әрекет ететіндігін аңғару қойылған мәселе үшін маңызды. Жүйе деп философияда өзара байланысты құрылымдық элементтердің тұтастығын айтады. Сондықтан ғылыми зерттеудің келесі сатысы құрылымдық типологияны анықтаумен қатысты. Осы тұрғыдан алғанда Кіндік Азияның көшпелілік шаруашылық-мәдени типінің құрылымдық бітімдерін айқындау маңызды мәдениеттанулық мәселе болып табылады.
Көшпелі өмір
thumb|right|250px Қазақта көшіп-қонудың тарихта белгілі «Көлденең бағыттағы», «Тіке бағыттағы» екі түрі болған. Олар ең алдымен жылжымалы шаруашылықтағы малдың құрамымен, көшпелі қауым өмір сүрген табиғи-климаттық жағдайларға байланысты болған. Шаруашылық-мәдени типті динамикалық қимыл-қозғалысты, үнемі өзгерістер үстінде қарастыру керек. Яғни бұл типология тарихи типологияға жатады, шаруашылық-мәдени типтер уақыт ағынына тәуелді. Қоғамды «елдік» принцип бойынша ұйымдастыру жоғары деңгейде болған алғашқы түріктік мемлекеттерде оазистік ШМТ-тің үлесі қомақты еді. Кейін бұл өркениеттің ыдырау кезінен бастап, осы принцип күйзеліске ұшырайды, онымен бірге отырықшы мәдениеттің де өрісі кеміді. Көшпелілік шаруашылық-мәдени тип Қазақстан жеріндегі климаттық және ландшафтық ерекшеліктерді ұтымды пайдалана білген. Оны маусымдық жайылымдардың алмасуы деп атауға болады және ол Қазақстан территориясында номадалық типтің XX ғасырдың басына дейін басым болғандығын дәлелдейді. Жауын-шашьшы молырақ және мал азығы жеткілікті Солтүстік Қазақстанның орманды-далаларын, таулы альпілік шалғындарды, өзен-көл аңғарларын халық жайлау ретінде пайдаланған. Қыста қары аз, тебінге қолайлы оңтүстіктегі және орталықтағы аймақтар қыстау үшін таңдалып алынған. Көктеу мен күздеу мал қыстайтын жерлерге тікелей жалғасып жатқан. Қалыптасқан дәстүр бойынша маусымдық жайылымдардың рулар арасында бөліске түскенімен, мал қыстайтын жерлерден басқасын елдің бәрі бірдей пайдаланған. Бұл көшпелілік ШМТ-тің тұтастығын және ынтымақтастығын арттырған. Осы жөнінде М. Әуезовтың «Абай жолы» трилогиясында шебер суреттелген көріністер көп. 1897 жылғы халық санағының деректері бойынша қазіргі Қазақстан территориясында қазақтардың тек 1,14% қалаларда тұрған. XX ғасырдың басында отырықшылардың жалпы саны 100-мың адамға ғана жеткен (қазақтардың сол кездегі жалпы саны шамамен 6 миллиондай адам). Аталған санақ қазақтардың 77% негізінен номадалар болғанын, ал 18% — диқаншылықпен айналысқанын көрсетті. Маргиналдану аймақтарында егіншілердің үлес салмағы жоғары болған. Мысалы, Ташкент уезінде қазақтардың 88% диқаншылықпен айналысқан. Негізгі шаруашылық-мәдени тип халық ментадитетінде нық орын алған. Хал-жағдайды сұрау «Мал-жан, аман ба?» дегеннен басталады. Бекерден-бекер «Шаруа көшсе — байыды» деп айтпаған. Яғни, көшпелілер мәдениеті көшпелілердің өзі үшін мұрат, үлгі болып есептелген. «Себебі, — дейді Ш. ЬӀбыраев, — көпшілік жаппай жақтырмайтын қоғам мындаған жылдар бойы өмір сүре алмайды, әйтеуір бір тарихи бұрылыста елдің бәрі одан үркіп шығатыны анық (әрине, күні кешегі жаппай қырғынмен зорлап отырықшы ету басқа мәселе)». (Эпос әлемі, 32-бет). Көшпелілік менталитетте шаруашылық тәсілін алмастыруға теріс баға берілген. Мысалы, «жатақ» деп өмірде табысқа жете алмаған аутсайдерді айтқан. Көшпелілік мәдени типтің күйзелісі қоғамда пауперлену тудырып, бұрынғы «ынтымақтастыққа негізделген адамдық тәртіпті» (Ф. Хайек) шайқалтқан. Табиғи биоценоздың тұтастығының бұзылуы адамдық қауымдасуға да кері әсерін тигізеді.
Киіз үй
thumb|right Киіз үй тек баспана емес. Ол халықтың өмірлік салтдәстүрінің таңбасы қызметін атқарады. Шексіз даланы көк теңізге теңейтін пікірдің жаны бар: көкжиекте, көк аспанның астындағы шексіздікте ақшағала дөңгелек киіз үйлер аралдар тәрізді, олардың арасын дала кемелері — түйелер мен ұшқыр қайық — аттар қосып тұр. Қатал үскірік аяздан, шілденің аптап ыстығынан қорғайтын, тез жинап, тұрғыза қоятын баспанаға киіз үй өте сай келеді. Дөңгеленген сыртқы пішіні қатты желге орнықты болса, туырлықтар жауыннан кейін тез кебеді. Шаңырақ — Шеңбер тәрізді шабағынан және күлдіреуіштен тұрады. Оның төбесін түндіктің жартылай ашық тұруы, бір жағынан, тұрмыс қажеттерінен туса (жарық түсетін терезе, түтін шығатын мұржа, таза ауа), екінші жағынан, шаңырақ шексіз аспанның белгісі, мәңгілікке апаратын жол іспеттес. Егер киіз үйге жоғарыдан төмен қарасақ, онда шаңырақ күнге, ал уықкерегелері оның сәулелеріне ұқсас. Халық санасындағы фәни өмірден нұр жауып тұрған аспанға ұмтылу идеясы киіз үй құрылысынан өз көрінісін табады. Тұрғын үй адамның өмір салтымен, оның дүниетанымымен, әлемдегі алатын орнымен тікелей қатысты. Мысалы, орманды мекен ететіндер ағаштардың арасынан аспанды төртбұрышты бітімінде көреді, олардың үйлері де төрт қабырғалы, Кавказдың биік тауларындағы үй көшпелі шаруашылық типінде де әрекет етеді. Жазық дала тек көкжиекпен шеңбер тәрізді шектелген. Сондықтан көшпелілердің тұрағы да дөңгелек. Орталық Азиядағы күмбездік архитектураның бір бастауы — көшпелілердің киіз үйі. Бұл тағы да оазистік және көшпелі шаруашылық-мәдени типтердің түрік өркениетіндегі синхроңдығын көрсетеді. Натуралдық шаруашылық жағдайында қазақ халқы қолөнер шеберлерін жоғары бағалаған. «Ағаштан түйін түйген», «Он саусағынан өнер тамған» сияқты шебер ұсталар, тоқымашылар т.б. іскер адамдар халықтың материалдық мәдениетінің тамаша үлгілерін жасаған. Халық өнері әсіресе киіз үй жиһаздары мен ұлттық киімнен айқын көрініс тапты. Қазақ жерінде XIX ғасырда айдауда болған поляк Бронислав Залесский былай суреттейді: «''Бұл бір ғажайып көрініс: олар көш кезінде, мерекедегідей жасана киінеді, ең әдемі киімдерді, әсіресе байлардың алтын зер төгіп тіккен шапандарын осы кезде көруге болады. Ауыл ақсақалы көш бастаса, ер-тоқымына қызыл шұғамен тысталған көпшік немесе кілемше жапқан атқа мінген зайыбы оның соңынан ереді... Атты, атқа салт мініп жүруді жақсы көретін бұл халық ең алдымен көлігінің әбзеліне көбірек көңіл бөледі. Ертұрман олар үшін барлықтың, байлықтың белгісіндей болып безендірілуге тиіс. Ердің алдыңғы қасын көбіне күміс қаптатып өрнектейді, тіпті қолы жеткендерінің асыл тас орнататындары да болады. Жүген, өмілдірік, құйысқан — бәрі де шебер өріліп, Шығыс үлгісіндегі өрнектермен безендіріледі''». (Қазақ даласының тіршілік тынысы. — Әлем).
Киім
Киім киюдің де өзіндік рәсімі болған. Мысалы, жасөспірім қыздар аң терісінен жасалған, төбесіне үкі тағылған бөрік кисе, жаңа түскен келін әуелі сәукелемен жүрсе, кейін басына желек салады. Отыздан асқаннан соң әйелдер кестеленген кимешекпен жүреді. Әшекей тастарды қолданудың да өзіндік рәмізі бар. Халық інжу — көзді шел басудан, көз сүйелінен; құлпырма тас — көз тиюден, маржан — азғындыққа түсуден, дүр тасы — жемсау ісігінен сақтайды деп есептеген, әйелдің қолындағы жүзікті ас адалдығының кепілі деп білген.
Жоғарыда келтірілген деректерден көшпелілік шаруашылықмәдени типінің адамзаттың материалды және рухани қорына қосқан үлесінің қомақты екендігіне көзіміз жетеді. Кейде «варвар-көшпелілер» жер бетінде қиратудан басқа мұра болып қалатын құндылықтарды қалдырмады деген пікірді еуропалықтық мәдениеттанушылар жиі айтады. Оған дәлелді жауабымен тойтарыс берген ғұлама Л. Гумилев ойын былай түйіндейді: «''Осынау ерекше сахара мәдениеті көне дәстүр мен тереңге меңзейтін тамырлардан нәр алғанымен, бізге отырықшы елдердің мәдениетіне қарағанда құптарлық дәрежеде белгілі емес. Мұның мәнісі түркілердің, басқа да көшпелі тайпалардың көршілеріне қарағанда дарындылығының төмендігінде емес, олардың заттық мәдениетінің қалдығы — киіздің, терінің, ағаш пен былғарының нашар сақталатындығыңда болып отыр...''» Көшпелілерді кейбір зерттеушілер сияқты ертедегі феодализм өкілдері деп айдар таққанша, олардың кәсіптік ерекшеліктерін атап өткен жөн. Ғылыми әдебиетте көшпелілік өмір салтының мынадай типтік белгілері айқындалған:
Қорытынды
Қазақ мәдениетінің негізгі архетипті — көшпеліліктегі тағы бір маңызды мәселе ондағы әлеуметтік құрылымға, қоғамдық ұжымдасу ерекшеліктеріне қатынасты. Мұндағы алдымен көзге түсетін нәрсе — қауымдық тұтастық. Егер еуропалық нарықтық қоғамда зат иелену мен азаматтық қатынастар шешуші қызмет атқарса, көшпелілерде туысқандық, рулық байланыстар ең құнды болып есептелінеді. «Ата қоныс» ұғымы көшпелілер үшін қасиетті, ол өз жерінің тұтастығының кепілі және көршілес жатқан мекендерге де қол сұғуға болмайтындығын мойындау. Қауымдық қатынас мекендер егемендігінен туады. Ата қоныстың әр жағрафиялық белгілері халық санасында киелі жерлер деп есептелінеді, яғни қоршаған орта киелі таулардан, өзендер, көлдерден, аңғарлар мен төбелерден, аруақтар жатқан молалардан т.б. тұрады. Олардың қасиеттілігі аңыз-әпсаналарда, жырлар мен көсемсөздерде болашақ ұрпақтарға мұра ретінде қалдырылған. Әрине, көшпелілік мәдениетті бүкіл адамзат үшін ең жоғары үлгі деп көтермелеудің қажеті жоқ. Номадалық өмір салты қалалық мәдениеттің қалыптасуына, оған байланысты жазу-сызудың, оқу орталықтарының, қолөнердің, техниканың дамуына жағдай туғызбады. «Мен кіммін, неге өмір сүремін, қалай өмір сүремін, ажалды қалай қарсы алу керек?» — тәрізді сұрақтар қауымдық қоғам мүшелерін тым көп ойландырмайды. Бәрі алдын ала шешіліп қойылған, аталардың белгілеп кеткен жолынан таймаса болды. Салт-дәстүр уақытқа бағынбады, ол мәңгілікпен теңесті. Бұрын жасалғаннан айырылу өліммен бірдей. Ал егер табиғи апаттар, әлеуметтік қақтығыстар, жаугершілік келсе, онда көп жағдайда көшпелілердің өзгерген ортаға бейімделуі қиын болды. Ескі құндылықтар жүйесі жоғалып кетіп, қауымдық адамдар жаңа игіліктерді өздеріне пір тұта алмады. Талай атағы жер жарған көшпелілер империялары тарих жолынан шығып қалып жүрді. Бұл жерде ғұндар мен моңғолдардың, түріктер мен арабтардың тарихи тағдырын еске алсақ жеткілікті. Экстенсивті малшылыққа негізделген көшпелілік шаруашылық-мәдени типінің қарқынды дамуы үшін жайылымдық кеңістіктің үлғаюы қажетті еді. Алайда XV—XVI ғасырлардан бастап Еуропадағы мемлекеттер күшейіп, әлемнің жаңа бөлісін бастады. Индустриалды қоғамға бет бұрған батыс елдері және олардан үлгі ала бастаған Ресей территориялық экспанция саясатына көшті. Көшпелілер заманның жаңа талабына жауап бере алатын ішкі күштерін таба алмады және оларды алауыздық пен өзара тартыс ауруы әбден меңдеп алған еді. Сонда да көшпелі шаруашылық-мәдени типі дүниежүзілік мәдениетте өзіне тиісті құнды орын алады. Номадалардың ғасырлар бойы жинақталған шаруашылық мәдениетін қазіргі кезде де ескеріп, дұрыс қолдану тарихи сабақтастықтың кепілі болып табылады. Сонымен, қазіргі қазақ халқының материалды мәдениетінің архетияінде екі шаруашылық-мәдени тип бар. Көшпелі шаруашылық-мәдени типі XX ғасырға дейін жетекші шаруашылық төсілі болып келді. Ол б.з.б. IX—VIII ғасырларда Қазақстан жерінде қалыптасып («Беғазы Дандыбаев» және «Қарасұқ» мәдениеттері). VI—XII ғасырларда оазистік-дихандық-қалалық мәдени-шаруашылық типімен синхронды өрістеп, XVIII ғасырдан бастап күйзеліске ұшырады. Көшпелілердің ұрпақтары бұл екі мәдени типтің бастамаларын өз бойында синкреттік түрде сақтады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Мәдениет
Жұптұяқтылар
Бұлардың қазба қалдықтары эоцен дәуірінен сақталған. Арғы тегі ежелгі тұяқтылар – кондилартрлар деп есептелінеді. Жұптұяқтылар Жер шарында кең таралған. Австралия мен Жаңа Зеландияда да жерсіндірілген. Бұлар негізінен ашық алаңқайларды мекендейді.Жұптұяқты жануарлар, бегемоттан басқасы (ол суда да, құрлықта да өмір сүреде), тек құрлықта ғана тіршілік етеді. Кейбір түрлері су жағалауында, таулы өңірде, орманда да кездеседі. Арасында топталып тіршілік ететіндері мен жыл маусымдарына сәйкес қоныс аударып отыратын түрлері де (мысалы, ақ бөкен) бар. Жұптұяқтылардың 9 тұқымдасқа, 85 туысқа бірігетін 200-дей түрі белгілі. Жұптұяқтылар 2 отряд тармағына жіктеледі: 1) күйіс қайырмайтындар (Nonrumіnantіa), бұлардың 3 тұқымдасы (доңыз, бегемот, пекарьлар), 134 туысы, 19 түрі бар; 2) күйіс қайыратындар (Rumіnantіa), бұлардың 6 тұқымдасы (құдыр, бұғы, жираф, қуысмүйізділер, өгіз, бұғышақ), 255 туысы, 170-тей түрі белгілі.
Жұптұяқтылардың денесінің ұзындығы 52 см-ден 500 см-ге дейін, денесінің шоқтығына дейінгі биіктігі. 25 см-ден 350 см-ге дейін, салмағы 2 – 3 кг-нан 3 т-ға дейін жетеді. Негізінен өсімдікқоректі жануарлар, бірақ ішінде қорек талғамайтын түрлері де бар (мысалы, жабайы шошқа). Бұлардың алдыңғы және артқы аяқтарында 2 жұп башайы болады, атауы осыған байланысты қойылған. 1-башайы жойылған, ал үшінші және төртінші башайлары ұзын әрі жақсы жетілген. Күдір, бұғы,арқар,киік,сиыр,қой-ешкі,жираф,доңыз- бұлардың барлығы жұптұяқты сүтқоректілер.Осы жұптұяқтыларға жататын қой мен ешкіні қазақ халқы ашатұяқтылар деп те атайды. Жұптұяқтылардың кәсіптік маңызы зор. Бағалы терісі мен жүні, дәмді еті үшін жабайы жұптұяқтылар көп ауланады. Сондықтан бұлардың саны жылдан-жылға азаюда. Қазір жұптұяқтылардың 21 түрі, 14 түр тармағы Халықар. табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілген. Ал Қазақстанда 4 түрі және 5 түр тармағы Ұлттық «Қызыл кітапқа» енгізілген.
Қоректенуі
Бұлардың ішінде доңыз тамақ талғамайды., қалғандары тек өсімдікпен қоректенеді. Жұптұяқты сүтқоректілер қоректену тәсіліне қарай екі топқа бөлінеді: күйіс қайырмайтын және күйіс қайыратын жануарлар.
Күйіс қайыратын жұптұяқты сүтқоректілердің аяқтары сида, ұзын болғандықтан, шапшаң жүгіре алады. Бұлардың қарны күрделі-үш төрт бөліктен құралып, жеген қорегін қарыннан ауызға лоқсытып,екінші рет шайнағаннан соң ғана қайтадан жұтады. Күйіс қайыратын сүтқоректілердің көпшілігінде мүйіз болады, ол иттістері нашар дамиды немесе мүлде болмайды. Бұлан, бұғы, киік, жираф,күдір, арқар сияқты 180-ге тарта сүтқоректілер күйіс қайыратын жұптұяқты жануарлар болып табылады. Бұлар туа салысымен енесінің соңына ілесе алатын сергек 1-2 төл туады. Шайнап жұтылған қоректі қарыннан қайта ауызға лоқсып, екінші рет шайнағаннан кейін ғана толық жұтатын жануарлар күйіс қайыратын жұптұяқтылар деп аталады.
NGC 281
NGC 281 — Қарақұрт шоқжұлдызында орналасқан EN (эмиссиялық тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1881 жылы 16 қарашада астроном Эдвард Эмерсон Барнард ашқан болатын және NGC каталогында 281 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: IC 11, LBN 616, in OCL 313.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Қарақұрт (шоқжұлдыз)
NGC 4640
NGC 4640 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SB? типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1887 жылы 17 сәуірде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4640 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42753, NGC 4640A, UGC 7888, MCG 2-32-190, ZWG 71.9, VCC 1949.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
№471 – темір жол бекеті (Атырау облысы)
№471 – темір жол бекеті — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамындағы темір жол бекеті.
Географиялық орны
Атырау-Маңғыстау темір жол бойындағы бекет. Бекбике елді мекенінің оңтүстік-шығысынан 2-3 шақырым жерде орналасқан.
Кәсібі
Бекетте 21 теміржолшы еңбек етеді. Олардың ішінде бекет кезекшілері - 3, жол жөндеушілер - 10, электр монтерлері мен механигі - 4, байланысшылар -4.
Дереккөздер
Санат:Мақат ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Стефан Банах
Стефан Банах (Stefan Banach, Стефан Банах, 30 наурыз 1892, Краков — 31 тамыз 1945, Львов) — көрнекті поляк математигі, Львов университетінің профессоры (1924),  осы университетінің физико-математика факультетінің деканы (1939). Осы күнгі функционалдық анализдің негізін салушылардың бірі,өз атымен аталған кеңестік теориясын алғаш рет жасаушы. Б.Львов университеттің профессоры (1924),Львов Сов. Украинаға қайта қосылғаннан (1939))) кейін сол университеттің физика-математика факультеттінің деканы болған. Польшаны басып алған кезде неміс-фашист басқыншылары "институт" деген мазақ атпен ажал лагерін ашып,Банахты т.б. ғалымдарды қорлап,сонда қамауда ұстаған.Банах 53 еңбек жариялаған,негізгі шығармасы- "Сызықтық операциялар теориясы" поляк тілінде басылып шыққан (1931),ол француз (1933) және украин (19748) тілдеріне де аударылған.
Автоматтық сызық
Автоматтық сызық - белгілі технологиялық жүйеде берілген ырғақ (ритм) бойынша өндіріс өнімін немесе оның бір бөлігін даярлау мен өндіру процесін автоматты орындайтын машиналар жүйесінің немесе негізгі мен көмекші жабдықтардың жинағы.
Могадишо
Могадишо (Сомал.: Muqdisho, مقديش, Mogadiscio) — Сомалидің астанасы және елдегі негізгі портты қала.
Халық саны 2 000 000 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Көне заманнан бері қала арқылы маңызды сауда керуендері өтіп жататын. Қала ауылшаруашылығына қолайлы аймақта орналасқан. Археологиялық жұмыстар кезінде қаладан Қытай, Шри-Ланка және Вьетнам тиындары табылды. Олардың көпшілігі Сун әулетіне жатады. 1500 жылдары қала Португалияның қоластында болды. Кейін қала Италия мен Аның бақылауында болды. 1960 жылы Сомали тәуелсіздігін алған кезде Могадишо астана болды.
Этимология
XII ғасырда араб және парсы сатушылар қаланы Хамар деген атпен жасап шығарды. Кейініек Maqdaäu әлде Muqdiäu араб атуаын -qdä — «киелі» негізінен алды. Бұның себебі - қалада 1238-1300 жылдар салынған мешіттердің көп болуы. Қалаға magdi shah —«шахтың қаласы» атауын беруге тырысулар болған. Қазір аты сомалиша Мукдишо, қазақша Могадишо атауы Mogadishu әлде Mogadiscio шыққан.
Дереккөздер
Санат:Сомали қалалары Санат:Миллионер қалалар
Порту-Реал-ду-Колежиу
Порту-Реал-ду-Колежиу (Porto Real do Colégio) — Бразилиядағы муниципалитет, Алагоас штатында орналасқан. Шығыс Алагоас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пенеду экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18 459 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 685 км² шамасында. Халық тығыздығы — 72,36 адам/км².
Санат:Алагоас елді мекендері
Естер (Франция)
Естер (Estaires) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59212, пошта индексі — 59940.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5983 адамды құрады. Халық тығыздығы — 466,69 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Джэймсон (Миссури)
Джэймсон (Jameson) — Миссури штатының Daviess округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 120 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.6 км² шамасында. FIPS коды — 29-36314.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Журавлевка (Аургазин ауданы)
Журавлевка — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Меселин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 19 адамды құрады. Пошта индексі — 453491, ОКАТО коды — 80205822004.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сёль
Сёль — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мезень өзенінің сол жағалауынан 552 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Акридин
thumb|250px|Акридин
Акридин (C13H9N) — ашық сары түсті ароматты гетероциклді қосылыс; балқу температурасы 111°С, қайнау температурасы 346°С, органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Тас көмір шайырының құрамында кездеседі. Дифениламинді құмырсқа немесе қымыздық қышқылымен конденсациялау арқылы синтездеп алады. Металдар жемірілуінің тежегіштері, озонды анықтайтын реактив ретінде, бояғыштар, дәрілер, тағы басқа өндіруде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Азотты гетероциклдар
Винкларн (Жоғарғы Пфальц)
Винкларн (Жоғарғы Пфальц) (Winklarn (Oberpfalz)) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Швандорф ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1437 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 33,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 76 178. Муниципалитеттің басшысы — Йохан Зайлер.
Айва (Уна тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сылва бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Харгейса қаласы
Харгейса қаласы (Сомали) – Сомалидің ірі қалаларының бірі.
Тәуелсіздігі мойындалмаған Сомалиленд мемлекетінің астанасы. Халық саны 800 000 адам. 1941-1960 жылдар аралығында Британдық Сомалидің әкімшілік орталығы болған. Ал 1960 жылы Британдық Сомали мен Сомали Республикасы бірікті. Қалада 1958 жылы салынған «Игал» халықаралық әуежай бар. Қаланың саванналар қоршап тұр. Ол жерлерден арыстан, қабылан және сомалилік жабайы есектерді кездестіруге болады.
Патрульдеу аймағы
Патрульдеу аймағы (Зона патрулирования) — қарсыластың әуе шабуылы құралдарын табу және жою мақсатында жойғыш ұшақтар торуылдайтын жасырын объекті үстіндегі және оның төңірегіндегі әуе кеңістігі. 1980 жылдардан бері "өуедегі кезекшілік аймағы" деген термин қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Мальфа
Мальфа (Malfa) — Италиядағы коммуна, Сицилия әкімшілік аймағына қарасты Мессина провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 851 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 106 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 98050.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сицилия елді мекендері
Вишнёвка (Хупта тармағы)
Вишнёвка — Ресейдегі өзен. Рязань облысы, Тула облысы, Липецк облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хупта өзенінің сол жағалауынан 89 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жұптылық
Жұптылық – микробөлшектер (молекулалар, атомдар, атом ядролары, элементар бөлшектер) күйлері толқындық функцияларының () айналық шағылуға (кеңістіктік инверсияға) қарағандағы симметриялық қасиеттерін бейнелейтін кванттық механикалық сипаттамасы. Күшті және электрмагниттік өзара әсерлерден болатын процестерде Жұптылықтың сақталу заңы орындалады. Ал әлсіз өзара әсерден болатын (мысалы, ядроның бета-ыдырауы, т.б.) процестерде Жұптылықтың сақталу заңы орындалмайды (орындалса да жуық түрде). Л.Д. Ландау жүйенің барлық бөлшектері антибөлшектермен ауыстырылған кезде жүретін айналық шағылуды комбинациялық инверсия деп атады. Егер кеңістікте айналу шағылуы орындалса, онда не Жұптылықтың сақталу заңы дәл орындалады, не комбинациялық инверсия кезіндегі инварианттылық сақталады. Бұл мәселе топтар теориясының әдісімен дәлелденеді. Жұптылықтың сақталу заңы орындалғанда Жұптылық +1-ге не –1-ге тең мән алады. Кванттық теорияда Жұптылық микробөлшектердің негізгі және қозған күйлерін сипаттайтын шама болып есептеледі. Айналық шағылуға қатысты нақты (реал) кеңістіктің симметриясы туралы мәселе Жұптылық ұғымымен тығыз байланысты.
Сілтеме
Санат: Химия, Физика
№472 – темір жол бекеті (Атырау облысы)
№472 – темір жол бекеті — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. солға|300px|
Географиялық орны
Атырау-Маңғыстау темір жол бойындағы бекет. Мақат стансасынан Ақтау бағытында орналасқан.
Халқы
Бекет басында 6 адам тұрады.(2004 ж.). Темір жолшылар Мақат кентіне қатынап жұмыс жасайды.
Дереккөздер
Санат:Мақат ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2000
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2000 — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен тоғызыншы маусымы. Премьер-лиганың тоғызыншы маусымының ұтыс ойынында 16 клубтар қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді.
Маусымдық шолу
Бірінші айналымнан соң "Томирис" және "Жігер" клубтары бірікті де, жаңадан құрылған "Достық" клубы ретінде жарысты жалғастырды. "Достық" "Томирис" клубының жолын жалғады. Ал "Жігердің" қалған ойындарының бәріне техникалық жеңіліс жазылды.
Премьер-лиганың тоғызыншы маусым жеңімпаз лауазымын ұпай саны тең түскендіктен алтын матч "Жеңіс" клубы мен "Aкcесс-Голден-Грейн" клубтарының арасынды өтті. 7 минут пен 86 минуттарда Сепашвили және Корниенко соққан голдары, "Жеңіс" клубын жүлдегер етті. Қола жүлдесін "Ертіс" клубы иеленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. Ең жақсы ойыншы лауазымы құрамалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді.
Турнир кестесі
Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:2000 жылғы футбол
Села (Шавеш)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 228 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,71 км² шамасында. Халық тығыздығы — 61,5 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Риямонд Хэйтс (Миссури)
Риямонд Хэйтс (Richmond Heights) — Миссури штатының Сент-Луис округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.9 км². FIPS коды — 29-61706.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 8603 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Сент-Луис округы (Миссури)
Хардны-Яха
Хардны-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кара теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Боойо
Боойо (Bohoyo) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Эль-Барко-де-Авила-Пьедрахита ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 339 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Бад-Беллинген
Бад-Беллинген (Bad Bellingen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Фрайбург әкімшілік округіне бағынады. Лёррах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3894 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 36 006. Муниципалитеттің басшысы — Христоф Хоффман.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Болатбек Мақұлбекұлы Тілеубердиев
Болатбек Мақұлбекұлы Тілеубердиев (10.9.1957 жылы туған, Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Алғабас кеңшары) — филология ғылымдарының докторы, профессор.
Ғылыми жұмыстары
Алыс-жақын шет елдерде, сондай-ақ Қазақстан қалаларында өткізілген халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияларға қатысып, жалпы тіл білімі, когнитивтік лингвистика, ономастика салалары бойынша 100- ге жуық баяндама жасадым, нәтижесінде ол баяндамалар ғылыми еңбектерде жарық көрді. Тіл білімі саласы бойынша 3 монография, 2 оқу құралы, 5 оқу-әдістемелік құрал жарық көрді. 10-нан астам мақала жариялады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан филологтары Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Алматы мемлекеттік медицина институты оқытушылары Санат:Шымкент педагогика және дене тәрбиесі институты оқытушылары
Яковлевка (Урюпа тармағы)
Яковлевка — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Урюп өзенінің сол жағалауынан 156 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мамандық
Мамандық - адамнан арнаулы білім, еңбек дағдылары мен іскерлікті талап ететін еңбек іс-әрекетінің түрі.
Яковлевка (Урюпа тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Краснояр өлкесі өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Мамандық
Болашақтың 10 мамандығы
Болашақтың 10 мамандағы-бұл келешекте қажетті ең қажетті, ең табысты деп саналатын 10 мамандықтар. Төменде көрсетілген мамандықтар Ұлы Британияның атақты Fast Future компаниясының зерттелуімен жүргізілген.
Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер
Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер - бұл мамандық иегерлеріне өзінізге қажетті жаңа бүйрек, бауыр, т.б. тіпті ми да тапсырыс беріп ала аласыз. Әрине,бұның құны да аз болмайды.
Нано дәрігерлер
Нано дәрігерлер - бұл мамандық иегерлері дәрігерлердің бөлігі. Бұл дәрігерлер адамды тек қана емдемей, оларға қажетті жаңа күштер қоса алады. Мысалы оларға жаңа күш не бұрыңғыдан ақылды ете алады. Бұған көбіне орыс халықтары болады деп есептелінеді. Себебі қазірден бастап Ресейде бұл зерттеле бастапты.
ГМО фермер
ГМО фермер - бұл мамандық иегерлері бұрынғыдай емес, жаңа генномодифицифті жаңа көкөністер мен жемістер өткізеді. Бұлар таңғажайып тәсілмен өсіріледі. Бұның мақсаты - қазіргі кездегі нашар өнімдерден құтылу.
Виртуалды ұстаз
Виртуалды ұстаз - бұл мамандық иегерлері қазіргі уақытта да кездеседі. Келешекте біздің түсінігіміздегі университеттер, мектептер жоғалып, оның орнына виртуалды яғни, компьютермен жұмыс істеу.
Климат менеджері
Климат менеджері - бұл мамандық иегерлері аты айтып тұрғандай ауа-райымен жұмыс жасайды. Олар ауа-райын табиғи емес, жасанды түрде зерттейді.
Космос кемелерінің жүргізушілері
Космос кемелерінің жүргізушілері - бұл мамандық иегерлері аты айтқандай космос кемелерің жүргізеді. Әрине, келешекте олар бізге кәдімгі жүргізушілер іспеттес саналады.
Космос экскурсаводтары
Космос экскурсаводтары - бұл мамандық иегерлері жақын маңда орналасқан космостарға космостық саяхат жүргізеді.
Метеорг-полицейлер
Метеорг-полицейлер - бұл мамандар келешектегі нашар ауа-райына байланысты түрлі қылмыс болады деп есептелінеді. Сол себепті олар климатпен қатар, тәртіпті де бақылайды.
Дереккөздер
http://timjob.ru
Санат:Экономика Санат:Қаржы
Мәлін
Мәлін (Felis silvestris ornata) – сүтқоректілер класы жыртқыштар отрядының мысықтар тұқымдасына жататын аң. Дене тұрқы 47,5 — 74,0 см, салм. 1,9 — 6,3 кг, үй мысығына ұқсас. Арқа жүні қара, қоңыр шұбар теңбілі бар сұр түсті, бауыры ақшыл. Тері жамылғысының түсіне қарай, шұбар мысық немесе дала мысығы деп те атайды. Африка, Азия, Жерорта теңізі маңы, Кавказ тауы елдерінің көбінде таралған. Қазақстанның шөлді-шөлейтті аймақтарын мекендейді. Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Алматы облыстарында жиірек ұшырасады. Саны аз. Шөлді-шөлейтті аймақтағы қамыс-құрақ арасында, тораңғы, жиде, жыңғыл, шеңгел өскен өзендер мен көлдер жағасын мекен етеді. Қорегін көбіне ымыртта, түнде аулайды. Негізгі қорегі — кеміргіштер, қоян, қырғауыл, ондатр және ұсақ құстар. Жыныстық жағынан аталықтары 21 — 22, ұрғашылары 10 айда жетіледі. Қаңтар — наурыз айларында мауығып, сәуір — мамырда ұрпақ береді. Тамыз айында олар өз бетінше тіршілік ете бастайды. Мәлін үй мысықтарымен жиі шағылысып, ұрпақ бере береді. Ертеде терісі үшін көп ауланған.
Дереккөздер
Санат:Мысықтәрізділер
Акрилат
Акрилат — акрил қышқылының тұзы мен эфирі. Өндірісте акрилатты этиленциангидриннен және сейкес спирттен алады. Акрилаттар — акрил қышқылының эфирлері:CH2=CH-COOR немесе оның тұздары. Акрилаттар судан жеңіл, әрі онда нашар ериді, бірақ көптеген органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Барлық акрилаттар полимерлену реакциясына бейім келеді. Акрилаттар эфирлері полимерлер өндірісінде кеңінен пайдаланылады.
Кальций акрилаты
оның тұздары мономерлер түрінде баспа бояулары мен пасталарының қоспасы және лактардың құрамдас бөліктері ретінде қолданылады. Кальций акрилаты— акрил қышқылының тұзы; гигроскоптық кристалдар, топырақ эрозиясының тұрақтандырғышы, мұнай бұрғыларын тұмшалағыш (герметизациялаушы) ретінде колданылады.
Дереккөздер
Санат:Карбон қышқылдарының күрделі эфирлері
Сиена
Сиена (Siena) — Италиядағы қала, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Сиена провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 54 498 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 447 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 118 км² шамасында. Пошта индексі — 53100, 53010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
№377 - темір жол бекеті (Атырау облысы)
№377 – темір жол бекеті — Атырау облысы, Мақат ауданы, Мақат кенттік әкімдігі құрамындағы темір жол бекеті.
Географиялық орны
Атырау-Ақтөбе темір жолы Мақат станциясынан Ақтөбе бағытына қарай орналасқан.
Халқы
Бекет басында 49 тұрғын бар. Темір жолшылар Мақат кентіне қатынап жұмыс жасайды.
Дереккөздер
Санат:Мақат ауданы елді мекендері Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Марка қаласы
Марка қаласы (Мерка, Сомали) – Сомалидегі Төменгі Шебел провинциясының әкімшілік орталығы.
Дереккөздер
Санат:Сомали қалалары
Джеймс Брэдли
Джеймс Брэдли (James Bradley; 3 наурыз 1692 — 13 шілде 1762) — ағылшын астрономы, Лондон корольдық қоғамының мүшесі, Оксфорд университетінің профессоры.
1725 ж. Айдаһардағы Ẏ жұлдызының ығысуын бақылау нәтижесінде жарық аберрациясын ашқан. 1737 ж. Брадлей Жердің айналу осінің нутациясын ашқан, бірақ 10 жылдан кейін, Жердің айналу периодын анықтаған соң жариялаған. Э.Галлей қайтыс болғаннан кейін Гринвич обсерваториясының директоры болған. 1750 жылдан Брадлей меридиандық бақылаулар жүргізген, оны кейін неміс астрономдары Ф.В.Бессель мен А.Ауверс жүйеге келтірген және ол аберрация, прецессия және нутация тұрақтылықтарын анықтауға негіз болған.
Дереккөздер
Санат:Ұлыбритания астрономдары
Миранда Керр
thumb|Миранда Керр Миранда Мэй Керр (ағылш.Miranda мамыр Kerr,туғ.20 сәуірде 1983,Сидней) - австралиялық супермодель,Victoria's Secret-тің періштелерінің бірі болып саналады.
Өмірбаяны
Миранда Мэй Керр Сиднейде туды, бірақ Ганнеда қаласында өсті (Жаңа Оңтүстік Уэльс).Ода француз,филиппин,шотландық пен ағылшан тамырлары бар.Миранда Victoria’s Secret-те бірінші австралиялық әйел болып, Portmans   компанияның тұлғасы болды.Керр сәнді индустрияда 1990 жылдардан әйгілі болып кетті (Australian nation-wide model search-тегі жеңістен кейін).Миранданың карьерасы Эрик Себан-Мейер фотографымен  Ober Jeans Paris-ке арналған 2004 ж жасалынған жарнамалау науқаныдан басталды.
Данқтылықты Миранда Керр Billabong компаниясымен ынтымақтастықтан кейін алды. Содан ол азиялық пен австралиялық базарында жұмыс істеп, кейін Нью-Йоркқа шақырылды. 2004 жылы Next компаниясына шартқа қол қойды.Сол уақыттан бастап,ол бірнеше «Baby Phat», «Levi’s», «Betsey Johnson», «Rock and Republic», «Blumarine Swimwear», «L.A.M.B.», «Voodoo Dolls», «Neiman Marcus», «Roberto Cavalli», «Maybelline» сияқты әйгілі брендтермен жұмыс істеуге бастады. Бірақ ең үлкен табыс оған Victoria's Secret компаниясымен шартқа қол қойғаннан кейін келді Оның суреттері бірнеше «Harper’s Bazaar Australia», «Sunday», «Rolling Stone Australia magazine», «Elle Mexico magazine», «GQ Germany magazine», «Instyle», «Vogue Espana», «Vogue Italia», «Elle Korea», «Numero», «Glamour», «Vogue Australia», «Elle UK», «Harper’s Bazaar UK», «Vogue Turkey», «Vogue Indonesia» сияқты журналдарда шықты. Ол сондай-ақ «Balenciaga», «Prada», «John Galliano», «Lanvin», «Loewe», «Chanel», «Viktor&Rolf», «Cristian Dior», «Stella McCartney», «Miu Miu» сияқты дизайнерлермен жұмыс істеді.Миранда Керр «Pirelli Calendar 2010» күнтізбесіне және «XOXO Spring/Summer 2009 collection» каталогына түскен. Ал 2009 ж қазаныңда Миранда өзінің Kora Organics деген органикалық косметикасын шығарды.
2013 жылдан бастап, Миранда «Victoria's Secret» періштесі болып саналмайды.
Санат:Модельдер Санат:Тұлғалар Санат:1983 жылы туғандар
Актуализм
Актуализм — термин геология ғылымында екі мағынада қолданылады: 1) планетаның өткен дәуірлерінде көрініс берген күштер сипаты мен қарқыны бүгінгі таңца да ешбір өзгермеген, сондықтан бүгінгі геологиялық процестерді зерттеу нәтижелерін өткен дәуір ерекшеліктерін анықтауға ешбір өзгеріссіз-ақ пайдалануға болады деп пайымдайтын теориялық тұжырым. Актуализм терминінің бұл мағынасындағы синонимі — униформизм. 2) өткен дәуірлерде болған геологиялық процестер мазмұнын бүгінгі құбылыстарды зерттеу арқылы пайымдау тәсілі. Алайда актуализм терминінің бұл мағынасы геологиялық уақыт өткен сайын жер планетасын қамтитын метаморфизмнің бұл түрі магмалар әсеріне тәуелді емес.
Дереккөздер
Санат:Геология
Күрті
Күрті – Іле алабындағы өзен.
Географиялық орны
Алматы облысының Қарасай және Жамбыл аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 123 км, су жиналатын алабы 12500 км2.
Бастауы
Ұзынқарғалы, Қопа өзендерінің қосылған жерінен бастап Күрті аталады. Ақтоғай ауылынан 20 км-дей жоғары Іле өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Жылдық орташа су ағымы Күрті ауыл тұсында 2,20 м3/с. Арнасы кең, жағасы тік жарлы. Қар, жауын-шашын суларымен толығады. Өзеннің арнасына Күрті бөгені салынған.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері Санат:Қарасай ауданы өзендері Санат:Іле су алабы
Жайылма (Жамбыл облысы)
Жайылма — ауыл. Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылдық округінің орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңатас қаласынан солтүстікке қарай 23 км-дей жерде. Ауыл іргесінен Шабақты, Бүркітті, Құртты және Жылыбұлақ өзендері, Тараз-Қызылорда автомобиль жолы өтеді. Ауыл телефон байланысымен жабдықталған.
Халқы
Ауыл халқының саны - 2720 (1 шілде 2013 жылғы мәлімет).
Инфрақұрылымы
Ауылда "Әйтеке би" атындағы орта мектеп, дәрігерлік емхана, ауылдық клуб үйі, балалар өнер мектебі, Бөрібек Тоғызақбаев атындағы балалар-жасөспірімдер спорт мектебі, "Балауса" балабақшасы жұмыс істейді.
Ауылдан шыққан әйгілі тұлғалар
Ауыл бұрынғы "Калинин" атындағы және "Жайылма" кеңшарларының орталығы болған. Ауылдан шыққан әйгілі тұлғалар:
Дереккөздер
Санат:Сарысу ауданы елді мекендері
Қазақстан жазушыларының шығармалары әлем халықтары тілдерінде
«Қазақстан жазушыларының шығармалары әлем халықтары тілдерінде» («Произведения писателей Казахстана на языках народов мира»), библиографиялық көрсеткіш. Құрастырған - Н. Муканова. 1969 ж. Александр Сергеевич Пушкин атындағы Қазақ КСР мемлекеттік кітапханасы шығарған. Ретроспективті керсеткіш 1934-1985 ж. әдебиеттерді қамтып, шетел тілдеріне аударылған шығармаларды сала бойынша топтастырып, алфавит тертібімен берген. «Әуезов Мұхтар» атты арнайы тарауда ұлы жазушы шығармаларының ағылшын, араб, бенгал, болгар, венгр, Вьетнам, голланд, грек, испан, моңғол, неміс, парсы, поляк, румын, словак, урду, француз, үнді, чех тілдеріне аударылган 175 көркем шығармасының тізімі келтірілген. Сонымен катар суреткердің өмірі мен шығармашылык кызметіне байланысты 51 еңбек жеке топтастырылган. Ал Абай Құнанбаев туралы жазылған 4 шығармасы «Абай Құнанбаев» тарауына енгізілген. Кітаптың көлемі 10 баспа табақ, таралымы 1000 дана.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Кирилово (Ямбол облысы)
Кирилово (Кирилово) — Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Елхово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 321 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8741. Телефон коды — 04729. ЕКАТТЕ коды — 36909.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямбол облысының елді мекендері
Об департаментінің коммуналары
Төменде Об департаментінің 433 коммунасы көрсетілген.
Об *
Сиздан-Ель
Сиздан-Ёль — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Соль өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қуыс (көлік)
Қуыс- әдетте шамасы өзгеріп отыратын шектеулі көлем.
Дереккөздер
Санат:Көлік бөлшектері
IC 1028
IC 1028 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52005, UGC 9368, MCG 7-30-25, ZWG 220.28.
Сыртқы сілтемелер
IC 1028 Санат:Сиыршы (шоқжұлдыз)
Науметов атындағы көше (Алматы)
right|thumbКөшее Айсавдун Зайналович Науметовтың (1961-1980) есімі берілген. Ол Алматы облысының Қаскелен ауданында дүниеге келген. «Қазақфильм» киностудиясында еңбек еткен. 1980 жылдың 20 қыркүйегінде Ауғанстандағы соғыста қаза тапты. Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Сәдуақасов көшесінен басталып, Қарғалы көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Кешенің бұрынғы аты - Дачная.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
NGC 4640B
NGC 4640B — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.