cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Солтүстік Қазақстан облысы
Жер бедері
Облыстың оңтүстік-батыс бөлігі Сарыарқаның көтеріңкі тұсында Көкшетау қыраты аумағындағы, - толқынды-жонды келген денудацияланған еңкіш тұғырлы жазықпен үйлескен. Батыс-Сібір жазығының шекаралық оңтүстік шетіндегі жартасты жыныстар тым тереңде жатпайтын, көбіне бірден топырақ қабатының астында болатын көне абразиялы және абразиялы-шоғырлы толқынды-жонды жазық болып табылады. Бірқалыпты үстіртті жазық бетінде жеке төбелер немесе аласа (20-дан 30 м-ге дейін) шоқылар көтеріледі. Одан да биік шоқылар сирек кездеседі, олардың арасында- Сырымбет (Жаманшоқы), Бүркітті таулары- облыс жер бедерінің төменгі қатпарындағы солтүстік аралдық таулар. Теңіз деңгейінен 372 м биіктікте. Жергілікті халық оны "Жаманшоқы" деп атайды. Жер бедерінің теріс формаларының арасында уақытша су жүретін саяз аңғарлар, көлдік қазаншұңқырлар кездеседі. Жер бедерінің ортаңғы қатпары облыстық биіктіктен 230-300 м-де орналасқан сатыланып келген Көкшетау қыраты жатады. Сатыланған оңтүстік жағынан кемерленіп, өте айқын көрінетін Көкшетау тауы орналасқан. Облыс жер бедерінің үшінші қатпары -Көкшетау үстіртінің беті. Онда аралдық аласа таулы сілемдерде 360-400 м биіктіктердегі тегістелген үстірт басым, олардың кейбіреулерінің тік жартасты шыңдары 600-700 м биік. Мұнда облыстың ең көтеріңкі нүктесі- Жақсы Жалғызтау тұр. Ол 370 м биік тік жарқабақтанып, құрайды да өзі аттас көл жағалауына тіреледі. Имантау гранитоидті сілемдер морфологиясы да осы тәрізді. Көкшетау үстіртінің аралдық таулары мен аласа белестері кайназойда едәуір жылжыған кесек тектоникаға орай пайда болды. Денудациямен және жерге мүжіліп бет жағы ашылып қалған Көкшетаудың аласа тауларын түзетін гранитті құрам жыныстары көптеген таң қаларлықтай мүсіндерді кескіндейді. Құлаған қалдықтар мұнара тәрізді бөлек-бөлек қатпарлы жер бедерін түзеді.
Көкшетау үстіртіне кейде палеоген бен көлдік аллювиалді түзілімдерге толған, тым тереңдеген, неогеннің көлдік-аллювиалді қалың қабаты бар, жарым-жартылай қазіргі заманғы гидрожүйемен игерілген эрозиялық-тектоникалық және эрозиялық аңғарлар жүйесі тән.
Облыс аумағы меридионалді бағытта Есіл өзенінің терең және жақсы дамыған аңғарымен қиылысқан. Ол өзендер аралығындағы жазықтарға 30-50 м сұғына енген. Облыстың Есіл-Тобыл өзендері аралығының бөлігі болып табылатын жағалау бойы ескі ордың жыра-жылғаларымен күрделенген, бірақ шын мәнінде көмілген және Суери, Кизак,Емца өзендерінің аңғарлары байқалады. Сол жағалауға қазаншұңқырлы -жон - бұйратты жер бедері, көл шұңқырлары мен ойпаңдардың молдығы тән.
Облыстың оң жағалауының жартысында Есіл-Ертіс өзендері аралығында бірқалыпты жазық бар, ол шығыс-солтүстік-шығыс бағытында жайпақ, кең ойпат- Қамыстысай (Камышлов) басып өтеді. Қамыстысай-19 ғасырдың ортасында, жуырда құрып кеткен Қамыста зені аңғары. Сілеті және Шағалалы (Чаглинка) өзендері аңғары жер бедерінде нашар білінеді. Оң жағалаудың тұйықталған қазаншұңқырлары жайпақ-түпті, жер бедерінде анық білінбейді, ойпаңдар сияқты. Суер (Пресновская) ескі аңғаоры орта және төменгі жақтарында анық бейнеленген, яғни Преснов аңғарының солтүстігі ірі көлдер: Семилов, Филатов, Қолтық, Суер және т.б. жапсарлана орналасқан. Суер көлінен төменде қазіргі Суер өзенінің жоғары сағасы- Тобылдың оң тармағы ағып жатыр. Ескі Қазақ аңғарының жоғарғы жағы, бұрынғылау мәліметтер бойынша, Новорыбин аңғары ауданынан белгіленіп, ал көне Емца -Мәңгісор (Менгисер) көленен басталады. Емца аңғарының құрыған учаскелері облыстан тысқары, сайма-сай үйлеспейтін ірі көлдер : Медвежье, Горькое, Кабанье, Ақкөо т.б. тізбегімен айқын білінеді. 20-30 м қалыңдыққа жететін, аллювийлі және көлдік-аллювийлі түзілімге толған, аталған көне аңғарлар жер асты суларын , сонымен қатар тұщы сулардың қорларын сақтайды. Көміліп қалған басқа аңғарларға қарағанда, Қамыстысай жақсы білінеді. Ол Басқарасу өзеншесі жылжып ағатын Үлкен Тораңғыл көліне құятын және Көкшетау үстіртінен ағатын Қамысақты бұлағынан басталады. Қамыстысай сайының түбінен төменде Балықты, Жыланды, Бозарал көлдері және т.б. Ертіске дейін 500 км-ге жуық созыла, толассыз тұнып тұр. Қазіріг сай көне палеоген-неоген палеоқамысты аңғарына жапсарлас. Сайдың ені бірнеше километрге жетеді, тереңдігі-10-20 м. Түбіндегі аллювиалді түзілімдердің қалыңдығы-20-25 м.
Жалды жер бедері
Есілдің сол жағасын алып жатқан облыстың солтүстік ендігінде (Сергеев қаласы) жалды келген жер бедері дамыған. Облыс аумағында оның жалпы ұзындығы 15 км-ге жетеді. Жалпы биіктігі -3-4 м-ден 15-18 м-ге, ал ені 500-1500 м-ге жетеді. Жалдардың өзіндік ерекшеліктеріне біркелкі келген жер бедері тән. Олардың остері батыс, оңтүстік-батыстан шығыс, солтүстік-шығыс бағытта бойлоай жатыр. Қырқалардың төбесі әдетте ұзына бойы доғалдана созылған, кейде бойлық бағытта ассиметриялы келген. Жалдар көбіне көл қазаншұңқырларымен ұштасқан. Көлдердің шығыс беткейлерінен басталғандай болып және аша болып айырыла келген жалпақ ұштарымен қазаншұңқырларды қамтыған. Ұзындығы 4 км, ені 800 м -ден асатын, биіктігі 10 м болатын ірі қырқалар Петропавлдық Есіл бойындағы 600 қырқаның 32 %-ін құрайды. Ұзындығы 40 м-ден 2 км-ге дейін, биіктігі 10-5 м, ені 800-600 м орташа қырқалар 53 %-ті, ал одан да ұсақ қырқалар 15 %-ті құорайды. Баяндап отырған кешенді жер бедері пішіндерін қамтитын көлдер мен қазаншұңқырларынан басқа оған әдетте көл қазаншұңқырларының шығыс бөлігінің оорақ тәрізді жартылай шеңбер жасап жатқан көл маңындағы төбешіктер де кіреді.
Қырқалар мен төбелер механикалық жағынан да жасы жағынан да әр түрлі материалдардан құралған. Көптеген қырқалар төрттік кезеңнің толығымен дерлік сарғыш-сұр құмдағымен, сазды-құмдақты карбонатты топырақтарымен жабылған. Кейбір жағдайларда тығыздалған саздың түпқабаттары, кейде төрттік кезеңнің жалды шөгінділері астында жер бедерінің жалға дейінгі беткі қабаты кездеседі.
Жерасты сулары
Облыс аумағындағы жер бетіндегі ғана емес, жер асты суларының да шектеулі қоры бар. Бекітілген қорлар тәулігіне 150 мың m³-ге жуық су бере алады. Облыс аумағында Сарыарқаның солтүстік бөлігі мен Батыс Сібір артезиан алабының оңтүстік бөлігі шекарасында орналасуы, аймақтың гидрологиялық жағдайларының күрделі жатысы, циркуляция сипаты, минералдану жағдайлары мен сулы дыныстардың суының молдығы жер асты суларының әрқилылығына себепкер болды. Облыс аумағында әр жастағы және әр құрамдағы жыныстарға қатысты бірнеше сулы кешендер бар. Бұлар: палеозойға дейінгі және палеозойдағы жарықшақ тау жыныстарының сулы кешендері облыстың оңтүстігінде дамыған, 1 г/л-ге дейінгі минералданған тұщы су кешендері жас жыныстарымен жабылған учаскелерде, 3 г/л -ге дейінгі және одан да көп минералданған тұзды су кездеседі, борлы түзілімдердің сулы кешендері облыстың солтүстік бөлігінде кең дамыған. Олар жер астындағы сапалы сулардың көп мөлшерде қалыптасуына қолайсыз табиғи-геологиялық жағдай кедергі етеді. Эоцендік түзілімдердің сулы кешендері кеңінен таралған, құмдауыт түзілімдер сулы болып саналады, минералдығы 0,8-1,1-ден 4,6 г/л-ге дейін өзгереді, олигоценді және олигоценді-миоценді түзілімнің сулы қабаты кеңінен таралған, судың минералдығы 1,0-ден 3,0 г/л-ге дейін өзгереді, суының молдығы әр түрлі, төрттік аллювийлі түзілімдердің сулы қабаты өзен аңғарларына жанасқан; сайлардың тұщы көлдері химиялық құрамы жөнінен әрқилы келген.
Соңғы жылдары тұщы суды шаруашылық-ауыз су қажеттіліктерге пайдалану жан басына шаққанда 2 есеге қысқарды және бұл республика бойынша ең төмен көрсеткіш болып табылады.
Кестеде 1995-2002 ж. облыстағы табиғи көздерден су алу динамикасы көрсетілген. Бұдан көрсетілген уақытта су алудың жалпы көлемі үш есеге жуық азайды және 2001 ж. бір адамға 72 m³-ді (немесе тәулігіне 197 л) құрады. Салыстырмалы түрде алсақ, планетаның әрбір адамына шаққанда жалпы су алу орташа есеппен 7 000 m³, яғни жүз есе көп. Ауыл шаруашылық қажеттілігіне су пайдалану үш есеге қысқарды. Шаруашылық-ауыз су қажеттілігіне әрбір солтүстік-қазақстандық орташа алғанда жылына 22 m³, немесе тәулігіне 60 л-ді пайдаланады.
Аймақты сумен қамтамасыз ету проблемаларын шешу үшін (Ауыз су! бағдарламасы жүзеге асуда, жарым-жартылай қайта құру мен су құбыры жүйесін сегменттеу, соның есебімен жер асты суларын қанықтыру, елді мекендерді ауыз судың басқа көздеріне көшіру қарастырылуда.
Су объектілерінің ластану көздері : өнеркәсіптік, ауыл шаруашылықтық және тұрмыстық ақаба сулар, көктемде жайылатын сулар, т.б. Ластайтын заттардың біразы Есіл өзені су алабының жоғары жағынан -Ақмола облысынан келеді.
Табиғи ресурстары
Облыста алуан түрлі дәрежедегі пайдалы қазбалар шығарылған және зерттелген. 286 шыққан жері барланған. Олардың ішінде 34-металлды, 2-металлды емес, 217-құрылыс және технологиялық шикізат пен 33- жер асты сулары, оның 6-уы минералды. Облыс аумағы Солтүстік Қазақстанның уранды-кенді, алмазды және сирек маталлды қалайылы түкпірі болып саналады. Онда минералды шикізаттың маңызды бөліктері табылған, олар Қазақстан Республикасының балансын құрайды: қалайы бойынша -65%, цирконийға -36,6%, уранға -19%, титанға -5%, вольфрамға -1,1%. Минералды - шикізат базасының кең өсуі, әсіресе, оңтүстік-батыс облысында қаралған. Бұнда маңызды алтынның шыққан жері мен пайда болуы, күмістің, техникалық және зергерлік алмаздардың, қалайының, титанның, түрлі-түсті және сирек металлдардың, бұрғыланған көмірлердің тізімі бар. Иеленуге дайын болып Грачевское, Косачинское, Семизбайское уранының шыққан жері саналады. Кеспелтек - титан - цирконий кендерi, Сырымбет - қалайы, алтынның шыққан жерi - Солтүстiк Батыстысы және Домбыралы – 2 шыққан жеріне өндірістік өңдеу жүргізіліп жатыр. Пайдалануда тек кейбір құрылыс тастары мен құмдарының шыққан жерлері бар. Теке өзені мен Жақсытұз көлінің шыққан жерінде қайнатылған тұзға зерттеу жүргізіліп, қазба шығару жұмыстары жүргізіліп жатыр. Тұздың қорлары мемлекеттiк балансқа алынған. Есіл және Айыртау аудандарында алтын мен күмістің шыққан жеріне өндірістік баға беру мақсатында геологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Бір шөмішті канал тазалағыш экскаватор
Бір шөмішті канал тазалағыш экскаватор — арнаулы шөмішімен кішігірім каналдарды тұнбадан, лайдан, қоқыстан тазалауға және каналдың бұзылған жерлерін жөндеуге арналған гидромелиорациялық машина.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Көлеңке басын ұзартып...
«Көлеңке басын ұзартып...» — Абайдың 1900 ж. жазған философиялық терең мазмұнды өлеңі. 4 тармақты, 6 шумақтан тұрады. Заңғар көкке жол салып, ұясына қонуға бет алған, көкжиекке иек артқан күннің, көлеңке басын ұзартатыны секілді, адам баласының да «тіршілік базарынан оралар шағында» «күңгірт көңіл» шырмауына оралып, «сұрғылт тартқан бейуақпен сырласатын» сәті болады. Ақынның «Алыстан сермеп...», «Жартасқа бардым, Күнде айғай салдым, Оданда шықты жаңғырық» дегеніндей, көкірек көзі ояу, жан сырын ұғар адамның мүлде аз екеніне күңірене қамыққан, салып еттім деген жолының «қу соқпақ» болғанына налыған, тынысы тарылып, тұйыққа тірелген көңіл-күйі өлеңнің өн бойынан сыз тартып тұрғандай. Тыңдаушысын таппай, «Адасқан күшік секілді. Ұлып жұртқа қайтқан ой» кімді таппақ, кімді иландырмақ. Есік пен төрдей ғұмырдың «не тындырдың» деген сауалына «Ермен шықты, ит қылып, Бидай шашқан егінге», енді менің кінәм не деп ақталады ақын. Ақтала отырып, өз жоғын таба алмаған, өкінішпен өмір кешкен сыңай танытады.
Өлең 7 буынды шалыс ұйқаспен жазылған. Алғаш 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туынды басылымдарында бір ғана текстологиялық өзгеріс кездеседі. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1909, 1939, 1954жылғы басылымдарда 6-шумақтың 3-жолы «Жай жүргенді өрт қылып» деп алынса, 1945, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол «Жай жүргенді уерд қылып» болып берілген. Сондай-ақ 1939, 1945 жылғы жинақтарда өлеңнің жазылған кезеңі 1895 ж. деп керсетілген. Туынды ағылшын, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Альтенкирхен (Рюген)
Альтенкирхен (Рюген) (Altenkirchen (Rügen)) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Рюген ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1023 адамды құрайды (2009 жыл). Алып жатқан жер аумағы 22,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 61 002. Муниципалитеттің басшысы — Ютта Зилль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Наурызбай Қасымұлы
Наурызбай Қасымұлы (1822, Көкшетау өңірі – 1847, Қырғызстан, Кекілік тауы, Майтөбе мекені) – батыр. Абылай ханның немересі, Кенесарының туған інісі. 1837 – 47 жылдардағы Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысында ерекше ерлігімен көзге түскен. Наурызбай Кенесарының тапсырмасымен көтеріліске қарсы жергілікті басшыларды бағындыру, салық жинау, барлау, әскерді қару-жарақ және азық-түлікпен қамтамасыз ету, дипломаттық, т.б. қызметтер атқарған. Ресей отаршылары мен Қоқан ханының озбырлықтарына қарсы соғыстардың барлығына қатысқан. 1841 жылы Кенесары хан болып сайланғанда хан кеңесінің мүшесі болған. Соғыста тапқыр, ұрыста батыл Наурызбайдың сөзге шешен, әнші-күйшілігімен, жауырыны жерге тимеген палуандығымен аты шыққан, бүркіт, қаршыға, лашын ұстап, құсбегілікпен айналысқан. Наурызбай 1847 ж. тұтқынға түскен ағасы Кенесарының қасына өз еркімен барып, қырғыз манаптарының қолынан қаза тапты. Оның көркем бейнесі Нысанбай ақынның “Кенесары – Наурызбай” дастанында, М.Әуезовтің “Хан Кене” пьесасында сомдалған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ батырлары Санат:Көкшетау тұлғалары Санат:1822 жылы туғандар Санат:1847 жылы қайтыс болғандар
Глэнкой (Миннесота)
Глэнкой (Glencoe) — Миннесота штатының McLeod округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 5631 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-23948.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Вермикулит
Вермикулит (лат. vermiculus - шылаушын) – силикаттар класының гидрослюдалар тобындағы минерал. Хим. формуласы шамамен (Mg,Fe+2,Fe+3)3[(Sі,Al)4O10]•(OH)2•4H2O, силикаттар класының қабатгы типіне жататын минерал. Қыздырғанда шылаушын тәрізді иіліп, 15—25 есеге дейін ісінеді. Биотит бойынша псевдоморфоза құрайды. Түсі — қоңыр, қоладай сары, жылтырлығы шыныдай, қаттылығы — 1-1,5, жіктілігі өте жетілген, меншікті салмағы — 2,4-2,7, күйдіргенде өте жеңілденіп суға батпайды. Вермикулит негізінен биотитті және флогопитті жыныстардың төмен температурада гидротермалық өзгеруінен түзіледі, кейде биотиттердің моруынан қалыптасады. Вермикулит күйдірілген күйде жылу, дыбыс өткізбейтін материал ретіңде, түсқағаз өндірісінде қолданылады. Кендері Қазақстанда, Австралияда, АҚШ-та белгілі.
Дереккөздер
Санат:Тау жыныстары Санат:Силикат минералдар Санат:Алюминий қосылыстары
Ортаффа
Ортаффа (Ortaffa) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Перпиньян округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66129, пошта индексі — 66560.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1316 адамды құрады. Халық тығыздығы — 155,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Мандапа
Мандапа - павильон, индуистік храмдағы дұға оқушыларға арналған бөлме.
Дереккөздер
Санат:Өнер Санат:Мәдениет
Мәтжан би (кітап)
Дереккөздер
Санат:Кітаптар
Бриттани Энн Бернс
Бриттани Энн Бернс (ағыл. Brittany Anne Byrnes; 31 шілде 1987, Сидней, Австралия) — австралиялық актриса.
Өмірбаяны
Бриттани Бернс- Австралияда туған,4 жасынан бастап әртүрлі бидің түрлерімен айналысқан.Оның актерлық карьерасы 8 жасынан басталған болатын. "Четвероногий малыш" атты фильмде Бэйбді сомдаған болатын.
Актерлық карьерасы
Бриттанидің бірінші сомдаған рөлі "Четвероногий малыш"  атты фильмдегі Бэйбдің рөлі болатын.Кейін оны   When Good Ghouls Go Bad фильмінде басты рөлдердің бірін сомдауға шақырды. Бриттани тағы да:Little Oberon (ағыл.), Русалки (ағыл.) и Swimming Upstream (ағыл.). фильмдерде ойнаған болатын.
Дереккөздер
Санат:1987 жылы туғандар Санат:Сиднейде туғандар
Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)
Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион (немесе Орталық стадион) — Шымкент қаласындағы футбол стадионы. Сыйымдылығы 25000 адам.
Тарихы
2018 жылы стадионға жарықтандырушы бағандар орнатылды.
Санат:Стадиондар Санат:Қазақстан стадиондары
Энтони (Нью-Мексико)
Энтони (Anthony) — Нью-Мексико штатының Doña Ana округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 7904 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.2 км² шамасында. FIPS коды — 35-03820.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Мексико қалалары
IC 2275
IC 2275 — Шаян шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2275 Санат:Шаян (шоқжұлдыз)
Сан-Панкрацио-Салентино
Сан-Панкрацио-Салентино (San Pancrazio Salentino) — Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Бриндизи провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 463 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 187 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 55 км² шамасында. Пошта индексі — 72026.
Елді мекеннің қамқоршысы — Панкратий Римский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Мауджери синдромы
Мауджери синдромы — бронх демікпесі ұстамасымен, көмекей және кеңірдектің ісуімен дем алған кездегі терең жөтелмен, мидриаз және апизокориямен ұштасып келетін этиологиясы түсініксіз ауру.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Ағыбай Қоңырбайұлы
Ағыбай Қоңырбайұлы, Ағыбай батыр (1802-1885) — қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен әйгілі батыр, қолбасшы. Қазақ ханы Кенесары Қасымұлының Ресей отаршылығына қарсы жүргізілген көтеріліс басшыларының бірі.
Қысқаша өмірбаяны
Ағыбай батыр жорықта жолы болғыштығы үшін «Ақжолтай батыр» атанған. Сарбаздары Абылай есімімен қатар Ағыбай батырды да ұранға айналдырған. Ағыбай батыр 1824 ж. Қарқаралы аймағында Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтеріліске белсене араласты. 1826-1849 ж. аралығында Ресей империясының Қарқаралы, Ақтау, Ақмола бекіністеріне шабуыл жасап, патша әскерлерін Ырғыз, Тобыл өзендері бойындағы ұрыстарда, Қызылжар, Көкшетау шайқастарында ойсырата жеңген. Қазақ батыры Орманға қарсы соғыстарда ерекше ерлік көрсеткен. 1847 ж. Кенесары ханның Кекілік тауындағы қырғыздармен ұрысында Наурызбай батырмен бірге дұшпан шебін бұзып еткен. Кенесары өлгеннен кейін де Ресей өктемдігіне қарсылығын тоқтатпай, Сыздық төре қолы құрамында соғыс жүргізген. Ағыбай батырдың мазары Сарыарқа мен Бетпақдаланың шектескен Тайатқан-Шұнақ деген жерінде, сонда жерленген.
Ағыбай батыр қазақ әдебиетінде
Кенесарының бас батыры Ағыбай батырдың өмір жолы қазақ тарихшылары мен қаламгерлерінің шығармаларына арқау болған. 19 ғасырдың аяғында «Ағыбай батыр» киссасы шықты. Ағыбай Нысанбай жыраудың «Наурызбай-Қаншайым» жырының, I. Есенберлиннің «Қаһар» романының бас кейіпкері. 1914 ж. Есім төренің көмегімен Әлихан Бөкейханов Қазан қаласынан «Қызыл қайнар Тектұрмас» деген кітабын шығарды. Сәкен Сейфуллин «Ақжолтай батыр» деген роман жазған. 1992 ж. Айыртау-Сопыда батырдың туғанына 190 жыл толуына байланысты республика дәрежесінде үлкен той етті. Ұрпақтары Ағыбайға үлкен кесене салды. Ол 1980 ж. күрделі жөндеуден өтіп, басына құлпытас қойылды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақ батырлары
Кіші Чузик
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Кеть өзенінің құйылысынан Васюган құйылысына дейін. Өзен саласы — Кеть, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ешбак-о-Валь
Коммунаның INSEE коды — 68083, пошта индексі — 68140.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 383 адамды құрады. Халық тығыздығы — 79,13 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары
Лери (Эр)
Лери (Léry) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Андели округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,51 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27365, пошта индексі — 27690.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2060 адамды құрады. Халық тығыздығы — 141,97 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Златосел (Пловдив облысы)
Златосел (Златосел) — Болгариядағы ауыл. Пловдив облысына қарасты Брезово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 215 адамды құрайды.
Пошта индексі — 4162. ЕКАТТЕ коды — 31160.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пловдив облысының елді мекендері
Ел болам десең, бесігіңді түзе (кітап)
Дереккөздер
Санат:Кітаптар
Смоленка (Кармаскалин ауданы)
Смоленка — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Ескі бабичев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 7 адамды құрады. Пошта индексі — 453020, ОКАТО коды — 80235865009.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
NGC 6389
NGC 6389 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Марат Хайболлаұлы Жабасов
Марат Хайболлаұлы Жабасов– геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1962).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:1928 жылы туғандар Санат:Қазақстан геологтары Санат:Ойыл ауданында туғандар Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Весенний аралшың мыс-мырыш кен орны
Весенний аралшың мыс-мырыш кен орны, Ақтөбе облысы және Ресейдің Орынбор облысы шекарасында, Ақтөбе қ-нан шығысқа қарай 165 км жерде орналасқан. Мұнда тұтасып жатқан он кентас денесі (90%) және 20 – 600 м тереңдікте шоғырланған мыс-мырыш кентасы бар. Мыс қоры 345,1 мың т, мырыш 310,4 мың т, кентастың 1 т-сында 0,2 г алтын, 14 г күміс, 4 г селен, 0,051% кобальт, 0,011% кадмий бар. Ақтөбе облысы жерінде кентас қорының 51,8%-ы шоғырланған.
Патенттік лицензия
Патенттік лицензия - патент иесінің екінші адамға патенттелген өнертабыс ты пайдалануға беретін құқығы. Ол жай және ерекше лицензия лар болып ажыратылады. Жай патенттік лицензия жағдайында патент иесі өнертабысты пайдалану құқығын бірнеше адамға бере алады. Ерекше патенттік лицензия бойынша өнертабысты иайдалану құқығына патентті алушымен бірге патент иесінің өзі де ие болып қалады.
Весенний аралшың мыс-мырыш кен орны
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Патенттік лицензия
Дереккөздер
Санат:Патенттік құқық
Караболка
Караболка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Челябинск облысы, Курган облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Синара өзенінің оң жағалауынан 70 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 76 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сантана (Баия)
Сантана (Баия) (Santana (Bahia)) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Батыс Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санта-Мария-да-Витория экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 23 749 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 999,41 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1890 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
NGC 1927
NGC 1927 — Орион шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1831 жылы 8 қаңтарда астроном Джон Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 1927 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Филиповци (Перник облысы)
Филиповци (Филиповци) — Болгариядағы ауыл. Перник облысына қарасты Трын қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 163 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2472. Телефон коды — 07733. ЕКАТТЕ коды — 76114.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Перник облысының елді мекендері
Зәйтүн тұқымдасы
Зәйтүн тұқымдасы (Oleaceae) – қос жарнақты өсімдіктер.
Негізінен тропиктік, субтропиктік аймақтар мен қоңыржай белдеулерде, Оңтүстік-шығыс Азия мен Австралияда өсетін 30-дай туысы, 600-ге жуық түрі бар. Қазақстанның оңтүстік облыстарында шаған және сирень туыстары (6 түрі) кездеседі. Бұлардың биіктігі 2 – 30 м-дей (түрлеріне қарай). Тегіс жиекті, күрделі жапырақтары, негізінен, тақ қауырсынды болады да өркенге қарама-қарсы орналасады. Гүлдері қос жынысты болғанымен аталық, аналық гүлдері бөлек дамиды. Аталығы да, аналығы да екеуден. Тостағанша жапырақтары – 4, күлтелері бір-бірімен біріккен, түтікше тәрізді. Кейбір түрлерінде тостағанша, күлте жапырақшалары болмайды. Жемісі – қос жақтаулы қауашақ, жидек, сүйекше. Зәйтүн тұқымдасына жататын өсімдіктердің ішінде зәйтүн ағашынан зәйтүн майы, жасминнен (ақгүлден) эфир майлары алынады. Шағанның сүрегі үй жиһаздарын жасауға, құрылыс материалы ретінде қолданылады. Сиреннің, жасминнің, шағанның көп түрлері саябақтарда, гүлзарларда және көшелерде әсемдік үшін өсіріледі.
Дереккөздер
Санат:Зәйтүн тұқымдастары
Азас (Пызас тармағы)
Азас (Үлкен Азас) — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пызас өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь бастауынан Кондома өзенін қоспағанда,Новокузнецк қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Хакасия өзендері Санат:Алтай өлкесі өзендері
Головкова
Головкова — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Конга өзенінің оң жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина бастауынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша : 03020100312103000008435
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қызғылт жирен сарышұнақ
Қызғылт жирен саршұнақ – бұл дене тұрқы 25-34, құйрығының ұзындығы 5-9 сантиметрдей біршама ірі келген кеміргіш.
Сондықтан оны кейде үлкен саршұнақ деп те атайды. Ұйқыға кетер алдында еркектерінің салмағы 900-1500 грамға дейін барады. Жотасы жылтыр сары немесе сұрғылт қоңыр. Оның екі ұртын қызыл жирен қоңыр дақтар, көзінің айналасын дөңгелене біткен қоңыр сақина тәрізді жолақ қоршап жатады. Саршұнақтың бұл түрін осы белгілеріне қарап оңай ажыратуға болады.
Қазақстанда қызғылт жирен саршұнақ Орал, Гурьев, Ақтөбе, Торғай облыстарының кейбір аудандарында тараған. Оның шығыстағы таралу шекарасы Есіл өзеніне дейін барады.Әсіресе бұл саршұнақтың көп тараған жері – Ақтөбе облысының Мартөк, Ленин, Қобда, Новоресей, Алға аудандары. Мұнда саршұнақ мекендеген жерлердің әр гектарына есептегенде 12-18 қызғылт жирен саршұнақтан келеді. Кей жерлерді кішкентай саршұнақпен бірге мекендесе, кей жерлерде қызылұрт саршұнақ бар жерлерде кездеседі. Бірақ бұлардың мекені басқаша болып келеді. Қызғылт жирен саршұнақ көбінесе далалық аймақтарда қоныстанады.
Дереккөздер
Санат:Сарышұнақтар
Амангелді (Павлодар облысы)
Амангелді — Павлодар облысы Ертіс ауданы, Амангелді ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Ертіс ауылынан шығысқа қарай 19 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 871 адам (443 ер адам және 428 әйел адам) болса, 2009 жылы 362 адамды (188 ер адам және 174 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ертіс ауданы елді мекендері
Қазақстан Республикасының Бірінші Президентінің мұражайы
Қазақстан Республикасының Бірінші Президентінің мұражайы — Қазақстанның қазіргі заман тарихы мұражайы болып табылады. Ол тәуелсіз Қазақстанның егеменді ел болып қалыптасуының кескін-келбетін мемлекет басшысының сан қырлы қызметі арқылы бейнелейді.
Аз ғана мерзім ішінде (2004 ж. 28 тамыз) мұражай кешенді ғылыми-зерттеу, ағарту және мәдени орталыққа айналды. Мұражайдың Қазақстан Республикасы Президентінің бұрынғы резиденциясында орналасуы және оның ішкі көрінісі мен жиһаздарының бұрынғы қалпында сақталып қалуы ізденіс идеялары мен экспозициялық шешімін табуда, Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі мен егемендігінің тарихын толық көрсетуде өз үйлесімін, үндестігін табуға мүмкіндік туғызып отыр.
Тарихы
Осы резиденцияда Мемлекет басшысы жеті жыл қызмет істеген (1997-2004 жж.). Үймерет астананың көшуіне байланысты 1997 жылдың желтоқсан айында салынған.
Алғашқы келушілерді мұражай 2005 жылдың наурыз айында қабылдаған. Ғылыми концепция тұрғысынан экспозиция тақырыбын анықтау және ғылыми-зерттеу бағыттарын құру кезеңі, 2007-2008 жылдар мұражай үшін маңызды болды. Тәуелсіздік тарихына қатысты материалдарды бірізді, реттілікпен қалыптастыру барысында экспозициялық көрсетілім логикасына қол жетті.
Мұражай қоры хронологиялық және тақырыптық жағынан - еліміздің егемендік жолындағы тарихын, ішкі және сыртқы саясатымыздың негізгі бағыттарын, аймақтық және ғаламдық деңгейдегі өзара ықпалдасу бастамаларын көрсетеді. Мәдениеттану тұрғысынан алғандағы экспонаттар - әлем халықтарының материалдық және рухани мәдениетінің артефактілері және ұлттық психология, салт-дәстүрмен танысу нысаны ретінде қызығушылық тудырады. Тарихи деректер мемлекет тағдырындағы бетбұрыс кезеңде халық көшбасшысының рөлінің еліміз үшін қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. Қазақстанның жаңа заман тарихының басталу кезеңі Н.Ә.Назарбаевтың есімімен тығыз байланысты. Еліміздің Президенті биліктің бейнесі ғана емес, мемлекет болуымыздың нышаны.
Экспозицияларды қалыптастыру және жаңғырту барысында алғашқы күндерден бастап жинақтау жұмыстары жүргізіліп, Алматы, Қарағанды облыстарына, Украинаға ғылыми-ізденіс экспедицияларын ұйымдастыру қолға алынды. Н.Ә.Назарбаевтың өмір жолы бүкіл елдің тарихымен тығыз байланысты болғандықтан, тарихи байланыстар мен оқиғалар жөніндегі материалдарды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде.
Мұражай коллекциялары
Мұражай коллекциялары қазіргі Қазақстанның тарихы мен мәдениетін әлемдік даму тұрғысынан тануға мүмкіндік береді, себебі мұражай қорының негізін егеменді елдің құрылуы мен дамуының негізгі кезеңдерін қамтитын құжаттар, фото-бейне материалдар құрайды. Мемлекет Басшысының жеке кітапханасы мұражайдың үш залында орналасқан, ол 12700 сақтам бірлігін құрайды. Коллекция ғылыми қызығушылық туғызатын және ақпараттық құндылығы жоғары, полиграфиялық безендірілу тұрғысынан бірегей болып келетін отандық және шетелдік басылымдардан тұрады.
Коллекциялар қорының байлығына, өзіндік ерекшеліктеріне әлемнің кез келген мұражайы қызыға да қызғана қарайды десек артық айтқандық емес. Көптеген мұражайға қойылған жұмыстардың жасалуы, қайталанбайтындығы, бірегейлігі, шебердің өзіндік қолтаңбасын көрсетіп тұрады. Мұражайға әлемдік және дәстүрлі дін өкілдері съезінің делегаттары тарту еткен сыйлықтар кешені қойылған.
Шығыс елдерінің сәндік-қолтаңбалы өнерінің нақышты теріден, сүйектен және тастан жасалған дүниелері, сувенирлері, ыдыстары осы елдердің өзіндік қалыптасқан салт-дәстүрінен хабар береді. Ресейдің көркемөнер кәсібі, Азия елдерінің түрлі аймақтары шеберлерінің күмістен соғылған заттары, еуропалық фарфор, атақты чех хрусталі - қор коллекциясын құрайды. Бұлар тұрақты тақырыптық экспозиция ретінді қойылған, бірақ уақытша жылжымалы көрме ретінде көрсетуге болатын мүмкіншілігі де бар. Дәрімен атылатын және суық қарулардың нұсқалары, оларды тағып жүру дәстүрі, қолдану және сыйға тарту жөнінде зерттелген бай материалмен және жасалу шеберлігімен таныстырады.
Қазақстан Республикасының Президентінің бірегей марапат коллекциясы тұрақты экспозициялар қатарына қойылған. Коллекция геральдика (елтаңбатану), фалеристика (марапат пен таңбаларды зерттейтін ғылым саласы) дәстүрі жөнінен ғана емес, олардың тарихы, ел тарихы мен марапаттар жөнінен мол хабар береді.
Мұражай коллекциялары облыстық, аймақтық мұражайларға көрмеге шығарылып тұрады. «Мәдениет арқылы сұхбат» атты халықаралық жоба қазақстандық көрмелерді әлем халықтарының материалдық және рухани мәдениетімен таныстырады. Келуші қауымның пайдалануы үшін мұражай барлық бағытта жасалып жатқан жұмыстар жөнінде ғылыми жинақтан бастап, монография, көрме каталогтары, буклеттермен қамтамасыз етіледі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Сырдария округі
Сырдария округі — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.
1928 жылы 19 маусымда Қаратас ауданының орталығы Шарапхана ауылына, ал Манкент-Сайрам ауданының орталығы - Сайрам қыстағына көшірілді.
1928 жылы 23 маусымда Шу ауданы Мойынқұм ауданы болып өзгертілді.
1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-інің барлық басқа округтары сияқты округ таратылып, оның аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.
Әдебиет
Санат:Қазақ АКСР округтары Санат:Қазақстанның тарихи облыстары
Қаз-Қатар
“ҚАЗ-ҚАТАР” – қазақтың халық биі. Халық күйі “Аққудың” (музыкасын биге бейімдеп өңдеген Н.Тілендиев) сүйемелімен қыздар тобы орындайды. Музыкалық өлшемі 2/4. Би қаздардың тізіліп көлге қонуын, шомылуын, қайырылып қайта қайтуын бейнелейді. Алғаш 1934 жылы Алматы қаласында өткен ауыл шаруашылық слетінде халық бишісі Ж.Оразалиев биледі. “Қаз-қатар” биі балетмейстер Д.Т. Әбіровтің өңдеуімен 1954 жылы Қазақтың мемлекеттік академиясы опера және балет театрында және “Біздің сүйікті дәрігер” фильмінде орындалды. Қазір “Аққу” деген атпен жиі орындалып жүр.
Дереккөздер
Санат:Қазақ өнері
Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова
Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова (1963 жылы 8 тамызда Алматыда туған) — кәсіби музыкант, музыкалық - педагог. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2012). "Достастық жұлдызы" Халықаралық сыйлығының лауреаты (ТМД 2015). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры (2014 жылдан). Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент.
Толығырақ
1981 - 1986 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын "Фортепиано" мамандығы бойынша оқу бітірді. 1984 - 1998 жылдары Алматыдағы №1 Әміре Қашаубаев атындағы балалар музыкалық мектебінің мұғалімі, Концертмейстері және ұйымдастырушы ұстазы. 1989 - 1998 жылдары Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "музыкалық білім әдістемесі, музыкалық аспаптар, музыкалық білім және музыкалық теориясы әдістемесі" кафедрасының оқытушысы. 1998 - 2001 жылдары Алматыдағы №1 Әміре Қашаубаев атындағы балалар музыкалық мектебінің Фортепиано мұғалімі және 2001 - 2008 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "эстрадалық өнер бөлімі" кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы болса, ал 2004 - 2007 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Кәсіби білім беру теориясы мен әдістемесі» мамандығы бойынша асперантураны аяқтады. 2008 жылдан бастап доцент атанды. Республикалық және Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциялардың ұйымдастырушысы болып табылады. Тәуелсіз аккредиттеу агенттігі және рейтингтер орталығының сарапшысы болып саналды.
Отбасы
Санат:Қазақстан музыка педагогтары Санат:Қазақстан музыканттары Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Қази
Қази, Ғази (туған жылы белгісіз – 1576) – XVI ғасырдағы ноғай мырзасы. Кіші Ноғай Ордасының негізін қалаушысы, Орақтың ұлы, Алшағыр бидің немересі. Ғази бен Ораққа тиесілі болған ру тармағы 1530 жылдары биліктен қуылды. Бастапқыда өз ұлысымен бірге Бұзаулық өзені мен Арал теңізі аралығында (Ресейдің Орынбор облысы мен Қазақстанның Ақтөбе облысының аумағы) өмір сүрді.
Қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі батырлық жырларда Қази есімі Қарасай есімімен қатар айтылады. Екеуі де қазақ-ноғай дәуіріндегі тарихи тұлғалар, Едіге бидің ұрпақтары. Деректер мен зерттеулер бойынша Қазидың шыққан тегі: Едіге, одан Нұраддин, одан Оқас, одан Мұса, одан Алшағыр, одан Орақ, одан Қази мен Қарасай болып таратылады. Қазидың Едігеге дейінгі ата-бабаларының бәрі де тарихта белгілі із қалдырған тарихи тұлғалар. Қазидың атасы Алшағыр XVI ғасырдың басында Ноғай ұлысын билесе, әкесі Орақ белгілі бектердің бірі болған.
XVI ғасырдың 30 жылдары Орақтың иелігіндегі жерге қазіргі Саратов өңіріндегі Еділ алқаптары жатқан. Қази Ноғай Ордасындағы саяси оқиғаларға XVI ғасырдың ортасында белсене араласқан.
Сыртқы саясатта Ғази бен Орақ Қырым хандығына сүйенді. Одақ 1570 жылдардың басында жас туыстарының алмасуымен расталды. Екі ғазилердің бөлелері Бақшасарайға келді, ал Қырым ханы Дәулет Герейдің ұлдары Мұрат Герей мен Фатх Герей онымен бірге тұруға жіберілді. Одақтың басты мақсаты ортақ дұшпандарға - ең алдымен Ресей патшалығына және Үлкен Ноғай Ордасына қарсы әскери-саяси одақ болды. Ғази 1569 жылы Герейлердің Астраханға қарсы жорығына, 1571 және 1572 жылдары Мәскеуге қарсы жорықтарына қатысты.
Солтүстік Кавказда Ғази бен Орақ Кабардамен саяси одаққа кірді, оны Кабардин кінәзі Пшеапшока Қайтүкиннің қызымен (1562 жылдан кешіктірмей) үйлендірді.
Егер Иван IV-нің 1561 жылы Пшеапшоканың басты жауы Темрүк Идаровтың қызымен некеге тұрғанын ескерсек, онда Кабардин кінәздіктердің екі коалицияға бөлінгені айқын болады. Мәскеу мен Темрүктің саяси бірігуіне Пшеапшок, Ғази және Қырым ханының топтасуы қарсы болды.
1549 – 1555 жылы ноғай бегі Жүсіппен одақтас болып, Мәскеу кінәздігіне қарсы саясат жүргізді. 1555 жылы Жүсіптің орнына Ысмайыл би келгеннен соң, Қазидың көзқарасы бимен үйлеспеді. Шамамен осы жылдары Қази Ноғай ордасынан бөлініп, Солтүстік-Шығыс Кавказдағы Қобан өңірінде жеке өз ұлысын құрған. Тарихта Кіші Ноғай Ордасы, кіші ноғайлықтар, Қази ұлысы деген атпен белгілі. 1555 – 1563 жылы Қази Ноғай ордасындағы таластарға белсене араласқан. Жүсіптің ұлдары Қазимен одақ құрған.
Үрген
Үрген (Үрген, Ургинка) — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Орынбор облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 89 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Қази
1576 жылы наурыз айында Темрүкке қарсы жорықтардың бірінде Ғази бен Орақ екі бауыры және бірнеше ұлыдарымен бірге қаза тапты. Қази – Ноғай ордасындағы Ресеймен жақындасуға қарсы болған топтың өкілі. Өзі қайтыс болғанда артында Хан атты ұлы қалды.
Үрген
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Ик. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Қази
Дереккөздер
Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:1576 жылы қайтыс болғандар Санат:Ноғай Ордасы
Үрген
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мармироло
Мармироло (Marmirolo) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Мантуя провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7380 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 172 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 42 км² шамасында. Пошта индексі — 46045.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Треоган
Треоган (Tréogan) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Гингам округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,1 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22373, пошта индексі — 22340.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 98 адамды құрады. Халық тығыздығы — 13,8 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Глэнвилл (Миннесота)
Глэнвилл (Glenville) — Миннесота штатының Freeborn округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 643 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.7 км² шамасында. FIPS коды — 27-24056.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Пинсдорф
Пинсдорф (Pinsdorf) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Гмунден округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3602 адамды құрайды (1 қаңтар 2008). Алып жатқан жер аумағы 12.5 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GM, ресми идентификациялық коды — 4 07 14.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Дитер Хельмс (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
Амареш (аудан)
Амареш (аудан) (Amares (freguesia)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Амареш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 293 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1,65 км² шамасында. Халық тығыздығы — 783,6 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Иса Мәсіх.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Мәліметтерді жеткізу жылдамдығы
Мәліметтерді жеткізу жылдамдығы (скорость передачи данных; data transfer rate; speed of transfer of the data) — 1) байланыс арнасының мәліметтерді жеткізу жылдамдығы. Әдетте, тізбектеле жалғасқан арналар үшін — бір секундтағы (кбит/с) килобит санымен, ал параллель жалғасқан арналарға — бір секундтағы (кбайт/с) килобайт мөлшерімен өлшенетін жеткізу жылдамдығы; 2) мәліметтерді жеткізу жүйесінің сәйкес екі құрылғысының арасында уақыт бірлігі ішінде берілетін биттердің, символдардың немесе блоктардың орташа саны.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Асқазан қыжылы
Асқазан қыжылы (heartburn) – көкірек тұсынан басталып, өңешке дейін созылатын кеуде тұсындағы жайсыздық немесе ашығандай әсер алу симптомы.
Бұл симптом көбінесе асқазаннан өңештің сілтілі ортасын түсетін қышқылдың әсерінен пайда болады. Медицинада бұны асқазан сөлі қышқылының артуының белгісі деп қарайды. Мұндай сезім көбінесе тамақтан кейінгі бір сағаттан соң, не қалыпсыз дене әрекеті мен ауыр дене еңбегінен кейін бөлінуі мүмкін. Сонымен қатар, қыжыл диафрагмальды жарық, асқазан жарасы, гастрит, эзофагит кезінде де пайда болады. Адамдардың ас ішу уақытының тұрақты болмауы, асқазан қыжылын тудыратын басты себептердің бірі. Егер адамдар біраз уақыт тамақ ішпей аш жүріп, бірден тоя тамақтанса, болмаса тамақтан соң дереу ұйықтап немесе моншаға түссе, ас қорыту кезінде асқазанға қажетті оттегі толық жетіспейтіндіктен бұл асқазанның созылуына, кейін келе асқазан қыжылына алып келеді. Сондықтан астан кейін ешқандай дене әрекетінсіз аз уақыт кеудені тік ұстап отыру пайдалы. Медицинада қыжыл жүрек қан тамырлары және жүйке жүйесі аурулары әсерінен де пайда болады деп қаралады. Сондықтан қыжыл тек азықтықтар әсерінен болады деу қате көзқарас. Қазіргі кезде адамдар қолайлылығына қарай көп тұтынуға арналған жасанды азықтардың адам денсаулығына кері әсері өте мол. Себебі мұндай азықтықтар ұзақ уақыт сақталу үшін химиялық қосылыстар арқылы қатырылатындықтан ондағы қышқылдар ас қорыту жүйесінің қалыпты қызметін бұзуы мүмкін. Шала дайындалған қышқылды тағамдарды көп жеуден мысалы, ұннан жасалған тәтті тағамдарды, жаңа демделген кисельдерді жегеннен кейін де көп адамдарда асқазан қыжылы пайда болады.
Дереккөздер
Санат:Симптомдар Санат:Гастроэнтерологмя
Альтенплен
Альтенплен (Altenpleen) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Алдыңғы Солтүстік Померания ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 934 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 20,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 57 005. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Берндт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Ольдендорф (Луэ)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1001 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 32,69 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 55 027. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Рунд.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Көтерілген күмбез
«Көтерілген күмбез» — Әбділда Тәжібаев жазған драматургиялық дастан.
Бұл шығармасы өзбек аңыздарына негізделіп, олармен сарындас етіп жазылған.
Ұмытпасам 1945 жыл болуы керек, Өзбек республикасының мүшелік тойына қазақ үкіметінің бастығы Нұртас Оңдасынов басқарып барған делегацияның бір мүшесі болып Мұхтар Әуезов те барды. Ол менен әдейі сұрап әкеткен «Көтерілген күмбезді» (мен оны өзбек халқына арнағанмын-ды) Қазақстан сыйлығының бірі ретінде Осман Юсуповке (Өзбекстан Орталық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы) өз қолынан тапсырып келді. Келер жылы өзбек достар мені өздеріне шақырып, белгілі өзбек ақыны Миртемірдің «Тикланган күмбез» деп аударған менің поэма-драмамды оқып талқылады. Бір ауыздан құнды шығарма деп таныды. Және музыкалы Мукими театрына қоюға ұсынды.
Кейіпкерлер
Мастура.
Пәрман — шебер, ғимарат соғушы.
3ейнеп — Мастураның анасы.
Қатыран — Пәрманның әкесі.
Рүстем — Мастураның ағасы.
Xан — Монғол ханы.
Бөгде — ханның қарт кеңесшісі.
Күзетші — жас ақын, бала жігіт.
Шүкәйт — хан батырының бірі, шабарман.
3ылиқа — Мастураның жақын қыздарының бірі.
Бірінші тыңшы. Екінші тыңшы.
Бірінші өзбек. Екінші өзбек.
Халық, жендеттер, қыздар.