cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алкандар
Химиялық қасиеттері
Алкандар химиялық реакцияларға энергия берген (қыздыру немесе ультракүлгін сәулелердің әсерінен) жағдайда ғана түседі. Реакция барысында көміртек пен сутек С—Н арасындағы байланыс үзіліп, сутек атомы басқа атомдар мен атом топтарына алмасады немесе көміртек атомдарының С—С араларындағы байланыстар үзіледі. Алкандар полюссіз қосылыстар болғандықтан, байланыстардың үзілуі негізінен радикалдар түзе, гомолиттік механизм бойынша жүреді.
Орынбасу реакциялары Қаныққан көмірсутектерге тән реакциялар. Бұл кезде С—Н байланысы үзіліп, сутек атомы басқа атомға немесе атом топтарына алмасады. Сутек атомдарының алмасулары үшіншілік көміртек атомдарында ең оңай, екіншілік көміртек атомдарында қиындау, ал біріншілік көміртектерде қиын жүреді. Қаныққан көмірсутектердің орынбасу реакияларының бірінші сатысын жалпы түрде былай жазуға болады:
1. Галогендену реакциялары — алкандардың практикалық маңызды реакцияларының бірі, жарықтың немесе жоғары температураның әсерінен іске асады. Жарықтың әсерінен жүретін реакциялар фотохимиялық реакциялар деп аталады. Алкандардың галогендермен орынбасу реакциялары хлормен жеңіл, броммен қиындау, йодпен қиын жүреді. Ал фтормен қопарылыс түзе жүретін болғандықтан, реакцияны инертті газ қатысында сұйылтып жүргізеді. Сутектердің орнын галогендерге алмастырғанда, алкандардыц галогентуыидылары түзіледі.
Метанның хлорлану реакциясы жарықтың ([hν—"аш ню" арқылы жарық кванты белгіленеді) немесе температураның әсерінен жүреді. Реакция метанның хлортуындылары мен хлорсутек түзе жүреді:
2. Нитрлеу реакциясы. Бұл реакцияны орыс ғалымы М. И. Коновалов (1888 ж.) ашқандықтан, Коновалов реакциясы деп аталады. Қысым мен температураны аздап жоғарылатқанда, алкандар сұйылтылған азот қышқылымен орынбасу реакциясына түседі:
Алкандарды нитрлеу реакциясы да бос радикалды механизм бойынша жүреді.
Айырылу (ыдырау)реакциялары қыздырғанда жүреді. 3. Қыздырғанда алкандар термиялық айырылады. Метанды жоғары температурада (1000°С шамасында) ауа қатыстырмай қыздырғанда жай заттарға айырылады:
4. Метанды бұдан да жоғарырақ температурада қыздырғанда (1500°С), реакция қанықпаған көмірсутек — ацетилен түзе және сутек бөле жүреді:
Сутек бөліне жүретін ыдырау реакциялары дегидрлену реакциясы деп аталады.
Алкандардың дегидрлену реакцияларының басқа қанықпаған көмірсутектер алу үшін өнеркәсіптік маңызы зор. Алкандарды өршіткі қатысында қыздырғанда (Ni, 500°С), дегидрленіп, сутек бөлінеді және канықпаған көмірсутектер түзіледі:
5. Алкандар 500°С-тан жоғары температурада көміртек атомдары арасындағы С—С байланыстары үзіле айырылады. Нәтижесінде, құрамы қарапайымдау, көміртек атомдарының сандары азырақ көмірсутектер (қаныққан немесе қанықпаған) түзіледі. Бұл процесс крекинг деп аталады. Бұған біз мұнай өңдеуді қарастырғанда толығырақ тоқталамыз.
6. Риформинг реакциялары нәтижесінде алкандар ароматты көмірсутектерге, мысалы, гексан бензолға айналады:
Реакция өршіткі қатысында қыздырғанда жүреді.
Изомерлену процесі өршіткі (АlСl3) қатысында және қыздырғанда (-400 °С) жүреді.
Тотығу реакциялары
Метанның оттекпен (1:2 көлемдік қатынастағы) қоспасы немесе ауамен (1:10) қоспасы қопарылғыш. Басқа көмірсутектердің де ауамен қоспалары қопарылғыш болады. Көмірсутектер жиналатын және олар қолданылатын жерлерде, көмір шахталарында, бу қазандары орнатылған жерлерде, тұрғын үйлерде қопарылғыш қоспа түзілуі мүмкін. Сондықтан көмірсутектерді өндіру кезінде де, пайдалану кезінде де қопарылу қаупі болады. Шахталарда қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін метанның пайда болғанын хабарлайтын автоматты аспаптар-сигнализаторлар және газды сыртқа шығаратын қуатты желдеткіштер орнатылады.
Октан сияқты сұйық алкандар тек бу күйінде ғана жанады:
Бұл реакциялар іштен жанатын қозғалтқыштарда жүреді. Бензин құрамындағы көмірсутектердің қайнау температуралары аса жоғары болмағандықтан, олар жанар алдында қозғалтқышта буланады. Оттек жетіспеген жағдайда жану толық жүрмей, күйе және улы иіс газы — көміртек (II) океиді CO түзіледі. Бұл газ түссіз және иіссіз болғандықтан, өте қауіпті, адам оның түзілгенін байқамай қалады. Көміртек (II) оксиді гемоглобинмен косылып, оның организмдегі оттек тасу қабілетін жойып, адам өміріне қауіп төндіруі мүмкін. Автокөліктерден бөлінетін газдардың құрамында 5%-ке дейін CO болады.
9. Алкандар қалыпты жағдайда тотығуға тұрақты, тіпті КМnO4, К2Сr2O7 сияқты, т.б. күшті тотықтырғыштар да оларға әсер етпейді. Бірақ өршіткі қатысында және қыздырғанда, алкандар тотығу реакциясына түседі. Реакция жағдайына байланысты әр түрлі оттекті қосылыстар (спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары, т.б.) түзіледі.
10. Метанның конверсиялануы— оттекпен, су буымен және көміртек (IV) оксидімен тотығуы оның негізгі қолданылу салаларының бірі:
Бұл реакциялардың нәтижелерінде түзілген синтез-газ (су газы) көмірсутектер, метанол, метаналь, т.б. органикалық қосылыстар алынатын бағалы шикізат болып табылады.
Алкандардың жеке өкілдері және олардың қолданылуда
Метан СН4— түссіз, иіссіз, ауадан екі еседей жеңіл, жанғыш газ. Суда нашар ериді.
Табиғи газ құрамындағы метан тұрмыста және өндірісте отын ретінде кеңінен пайдаланылады. Оттекпен немесе ауамен қоспасы қопарылғыш келеді. Газдың бөлінгенін байқау үшін оған (газ баллоны, т.б.) иісті заттар қосады. Метанды айыру арқылы алынған күйенің, сутектің, ацетиленнің қолданылу аялары да үлкен (3-сызбанүеқа). Күйе каучук пен резеңке өндірісінде, типографиялық бояу ретінде қолданылады. Түзілген сутек экологиялық таза отын ретінде, аммиак және азотты тыңайтқыштар алуға қолданылады. Ацетиленнің қолданылуымен "Алкиндердің жеке өкілдері және олардың қолданылуы" деген тақырыпта танысасыңдар.
Метан — химия өнеркәсібінің бағалы шикізаты. Одан галогентуындылар, метанол, формальдегид, синтез-газ, т.б. көптеген заттар алынады.
Этан С2Н6, пропан С3Н8, бутан С4Н10, пентан С5Н12— сәйкес қанықпаған көмірсутектерді алуға қолданылады. Пропан мен бутанның қоспасын баллондарға құйып, отын ретінде тұрмыста пайдаланады.
Изооктпан (2,2,4- триметилпентан) — жоғары сапалы іштен жанатын қозғалтқыштардың жанармайларының (бензиннің) негізгі құрамды бөлігі.
Автокөліктердің іштен жанатын қозғалтқыштарында бензин буы жанған кезде жоғарғы температурада қызған газдардың көп мөлшері түзіледі. Бұл газдар цилиндрдің поршенін итеріл, айналмалы біліктерді қозғап жұмыс істеткізеді. Жану энергиясын толық пайдалану үшін бензиннің ауамен қоспасын тұтату алдында сығады. Осы кезде қозғалтқыштағы жанатын қоспа өздігінен тұтанып кетпейтін, яғни жанармайлар детонацияға тұрақты болулары керек. Қоспа өздігінен тұтанып, детонация болса, цилиндрде қысым күрт көбейеді де, поршеньге соққы беріліп, мотор сартылдап, қозғалтқыштың дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіреді. Тармақты көмірсутектер детонацияға тұрақты болады. Детонацияға тұрақтылық стандарты ретінде изооктанның (2,2,4-триметилпентанның) тұрақтылығы 100-ге тең деп қабылданған, ал өте оңай детонацияланатын н-гептанның СН3СН2СН2СН2СН2СН2СН3 октан саны нөлге тең деп есептеледі. Бензиннің сапасы "октан санымен— изооктанның проценттік үлесімен сипатталады. Мысалы, бензиннің құрамында 76% изооктан мен 24% гептан болса, ондай бензиннің октан саны 76-ға тең деп есептеледі. Бензиннің 72, 76, 80, 85, 91, 93, 96, т.б. маркалары болады. Тармақталмаған көмірсутектердің детонациялануын төмендеткіш қасиеттері бар заттар антидетонаторлар деп аталады. Тетраэтил- қорғасынның Рb(С2Н5)4 (ТЭҚ) антидетонаторлық қасиеті болғандықтан, оны бензинге қосады. Цилиндрдің ішкі жағына қорғасын оксиді жабысып қалмас үшін ТЭҚ-пен бірге бензинге 1,2-дибромэтан ВгСН2СН2Вг қосылады. Нәтижесінде, пайдаланылған қорғасын ұшқыш тетрабромидке айналып, автокөліктен бөлінетін газбен бірге атмосфераға тарап, қоршаған ортаны ластайды. Организмде қорғасынның аз мөлшерінің өзі адамды депрессияға ұшыратып, көңіл күйін төмендетеді.
Қоршаған орта мен адам организміне қорғасынның қосылыстары зиянды болғандықтан, тармақты көмірсутектерден тұұатын бензин өндірудің маңызы зор.
Қасиеттері ұксас заттар бір-бірінде жақсы еритіні белгілі. Сұйық алкандардың молекулалары әлсіз полюсті. Майлар, табиғи шайырлар, каучук сияқты әлсіз полюсті заттар сұйық алкандар мен олардың қоспаларында (бензин, керосин, т.б.) жақсы ериді.
Сонымен қатар сұйық алкандар мотор отыны ретінде қолданылады.
Жоғарғы алкандардан (С17-ден жоғары) спирттер, карбон қышкылдары, синтетикалық майлар, сабын, жағармайлар, қанықпаған қосылыстар, т.б. заттар алынады.
IC 3023
IC 3023 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан Im типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38692, UGC 7150, MCG 3-31-51, VCC 17.
Сыртқы сілтемелер
IC 3023 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Варн-Еган
Варн-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ай-Пим өзенінің сол жағалауынан 52 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Корея бұғазы
Корея бұғазы – Корей түбегі мен Жапонияның Кюсю және Хонсю аралдары аралығындағы бұғаз. Жапон теңізі мен Шығыс Қытай теіңізін жалғастырады. Ұзындығы. 324 км, ені 180 км, фарватеріндегі ең саяз жері 43 м. Бұғаз Цусима аралдары арқылы Шығыс және Батыс өткелдеріне бөлінген.
Варн-Еган
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Корея бұғазы
Санат:Тынық мұхит бұғаздары Санат:Оңтүстік Корея бұғаздары Санат:Жапония бұғаздары
Геологиялық қауіпті құбылыс
Геологиялық қауіпті құбылыс, шығу тегі геологиялық құбылысқа жататын оқиға немесе геологиялық процестердің өту нәтижелері. Бұл процестер түрлі табиғи немесе геодинамикалық жайттардың немесе олардың үйлесіп келуінің әсерінен жер қыртысында пайда болады және адамдарды, ауылшаруашылық жануарлар мен өсімдіктерді, экономикалық нысандар мен қоршаған табиғи ортаға (жер сілкінісі, жанартау атқылауы, көшкіндер, опырылу және т.б.) қиратады немесе қиратуы мүмкін.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Ерсайын Түйебайұлы Диханов
Ерсайын Түйебайұлы Диханов (1941 жыл, Түрікменстан, Красноводск облысы Бекдаш кенті) – инженер-технолог, химия ғылымдарының кандидаты.
Дереккөздер
Санат:1941 жылы туғандар Санат:Түрікменстанда туғандар Санат:Химия ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан химиктері Санат:Мәскеу химия-техникалық институты түлектері Санат:Мәскеу басқару институты түлектері Санат:Ақтау пластмасса зауыты тұлғалары Санат:Ақтау мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:КСРО химия өнеркәсібінің үздіктері Санат:КСРО химиктері Санат:Қазақстанның құрметті химиктері
Иван Иванович Гаранин
Иван Иванович Гаранин 1945 жылы 9 мамырда Қостанай облысы Қостанай ауданы Соколовка ауылында туған. Орыс. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының педагогикалық факультетін бітірген (1972), дене шынықтыру пәнінің оқытушысы. КОКП мүшесі (1976-1990). 1996, 1997); 70 шақырымдық халықаралық марафонның 4 мәрте жеңімпазы (Кандалакша, 1992-1996); Әлем чемпионатының 4 те 10 шақырымдық эстафетасының күміс жүлдегері (Мюнхен, 1974); XV Қысқы олимпиадалық ойындардың 30 шақырымдық жарысы мен 4 те 10 шақырымдық эстафетасының қола жүлдегері (Инсбрук, 1976); ардагерлер арасында әлем чемпионы (Васа-Лопет, 2000). Шаңғы жарысынан халықаралық кластағы спорт шебері. Еңбек сіңірген спорт шебері (1976). «Құрмет белгісі» (1976), «Парасат» (2000) ордендерімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:КСРО шаңғышылары Санат:1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Қызыл-Чишма (Миякин ауылдық кеңесі)
Қызыл-Чишма — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Миякин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 193 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ләззат Діңішқызы Диярова
Ләззат Діңішқызы Диярова (1963 жылы туған, Атырау қаласы) – ғалым-педагогикалық Физика-математика ғылым кандидаты (1995), профессор (2003).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Бөтелке тұмсықтылар
Бөтелке тұмсықтылар (Hyperoodon) — тұмсықты киттер тұқымдасы, киттер туысы. Ұзындығы 9,4 м. Түсі қара-қоңыр, құрсағы ақшылдау. Тістері конус тәріздіекі жұп (астынғы жақта) артқы жұбы жиі шықпай қалады. 2 түрі белгілі. Биік маңдайлы бөтелке тұмсықтылар (Н. ampullatus) Атлант мұхитының солтүстік жағында теңіздерінде таралған; кәсіпшілікпен жойылған ХТҚО және КСРО Қызыл кітабына еңгізілген. Жайпак маңдайлы бөтелке тұмсықтылар (Н. planifrons) ұзындығы 7,5 м Оңтүстік жарты шарда таралған. Бөтелке тұмсықтылар өте тереңге және көп уақытка (кейде 1 сағаттын астам) сүңгиді, басаяқты ұлулармен қоректенеді. Ашық мүхитта аулауға тиым салынған (1978).
Дереккөздер
Санат:Тісті киттер
Билік лигитимділігі
Биліктік іс-әрекеттің өзінің мойындалуын сипаттайтын маңызды тұстарының бірі легитимділік туралы мәселе. "Легитимділік" термині (legitimus — заңды) өмір сүріп отырған билікті өзінің бағыныштыларының, сонымен қатар биліктің басқа субъектілерінің занды деп тануын анықтайды. "Легитимділік" терминін тарихи тұрғыда 1830 ж. Франциядағы шілде революциясы кезеңінде пайда болған легитимистер партиясының іс-әрекеттерімен байланыстырады. Олар 1789-1794 жж. революциялар нәтижесінде биліктен аластатылған Франциядағы Бурбондар династиясының идеяларын заңды және қажетті деп танып, оны заңды билік ретінде қайта жаңғыртуды ұсынған еді. Аталмыш ұғым саяси дағдарыстар, биліктік құрылымдардағы түпкілікті өзгерістер, биліктің ауысу жағдайларында және осы жағдайлардағы билік өкілеттіктерін кеңейту қажеттілігі пайда болғанда, олардың зандылық дәрежесі күмән тудырғанда ерекше өткір саяси мәселеге айналады. Яғни билікті тартып алу, оны заңсыз жаулап алу және басып алушының өз еркін тану тенденциясы пайда болады. Кандай билік болмасын өзінің заңды екендігін қорғайды.
"Билік легитимділігі" ұғымын француз революциясы мен оның салдары ерекше өзекті мәселе ретінде қалыптастырғанымен, бұл ұғым қарапайым формада саяси ойлардың бастапқы кезеңдерінде-ақ пайда болған. Адамзат биліктік катынастардың, билік құру мен бағынудың пайда болу кезеңінен бастап неге біреулері билік құрып, үстемдік етеді, ал басқалары — оларға бағынып, қол астында болуы тиіс және билік, оның акциялары бағынушылар үшін қаншалықты қажетті деген сауалдарға жауап іздеумен келеді. Легитимділік туралы мәселе билік үшін бәсекелестік күресте өте күшті қару болды. Өйткені, биліктің ауысуы, биліктік кұрылымдардағы түпкілікті өзгерістер өздерімен бірге белгілі бір аласапыран мен тәртіпсіздікгі ала келді, осының салдары — ұзақка созылған қанды соғыстарға апарып соқтырғандықтан, қоғамның саяси элитасы биліктің алмастырылуын, билік құрушы субъектілерді заңдастырудың әр түрлі әдістерін, осы процестердің астарында белгілі бір қағидалық негіздердің бар екенін келтіре отырып жасақтады. Бұл монархиялық режим жағдайында — биліктің мұраға қалатындығы туралы, республикаларда — биліктің сайлануы туралы заң.
Орта ғасырларда Еуропада зайырлы элита мен діндарлар арасында билік үшін бәсекелестік күрес орын алды. Бұл күресте шіркеу ұзақ уақыт бойы зайырлы биліктің легитимділігін тану кұқығын сақтап калды, яғни шіркеудің беделі мемлекеттік биліктің занды екендігін тануда шешуші мәнге ие болды. Легитимация — ең алдымен, осы биліктің қажеттілігін, оның бағыныштылар үшін игілікті екендігін идеологиялық және құқықтық түрғыдан негіздеу. Легитимация тек биліктік құрылымдарға, билік субъектісіне ғана емес, сондай-ақ олардың акцияларына, шешімдеріне, қағидаларына да таралады. Билік легитимациясы биліктік ықпал ету кеңістігіне, оның шегіне, шекарасына байланысты. Осы ассоциативті кеңістіктің ішінде билік қажетті деп танылып, ал оның шешімдері орындалуға міндетті деп саналады.
Билік өзінің ықпал ету кеңістігін игеру үшін биліктік ықпал ету күшіне ие болуы керек. Бұл күш билік құрушы субъектінің билік ресурстарын: адамдарды басқару өнері ретіндегі саясатты; саясаттың нақгылық дәрежесін; күш пен құралдардың қажетті арсеналдарын пайдалана білу кабілеттілігін; әдістердің ыңғайлығы мен тиімділігін және т.б. қаншалықты игергендігіне тәуелді.
Биліктік ыкпал ету кеңістігі бір мезгілде ассоциацияның соңғы ажырамас құрылымдық элементі, оның атомы индивид, бағынушы болып табылатын құрылымданған және ассоциативті кеңістік болып табылады. Демократиялық қоғамда — бұл азаматтық құқықтар мен міндеттерге ие жеке тұлға. Сондықтан да демократиялық қоғамда билік легитимациясы оның құқығын қорғайтын заң шеңберінде жүруі қажет.
Билік легитимациясы — азаматтарға тікелей ықпал ету актісі емес, ол — осы билікті мойындайтын қоғамдық келісім деңгейінде заңды әлеуметтік-саяси ортаны қалыптастыру процесі. Легитимацияның актілері биліктің, оның шешімдері мен іс-әрекетінің маңыздылығы туралы қоғамдық пікірді қалыптастыратын идеологиялық, саяси, құқықгық іс-әрекет болып табылады. Билік легитимділігін тану — бұқаралық сананың феномені, сондықган билікті заңдастыру үшін пайдаланылатын бірқатар идеологиялық қағидалар бар:
Оппозиция билік кабылдаған зандардың легитимділігін, билік өкілеттігінің кеңеюіне қол жеткізетін биліктік құрылымдардағы өзгерістерді, олардың Конституцияға сәйкестігін, олардың қажеттілігі мен дер уақыттық шара екендігін жоққа шығарады, билік пен оны қолдаушьиар ұсынған аргументтердің дұрыстығын сынға алады. Легитимация да, делегитимация да — билік пен оппозиция арасындағы бәсекелестікте пайдаланылатын күрестің әлеуметтік формасы. Бірақ мұндай күресіің кандайы болмасын Конституция шеңберінде жүзеге асуы керек. Билікке келгеннен кейін билік құрушы субъект өз әрекетін легитимдендіру үшін әр түрлі формалар мен тәсілдерді іздестіреді. Ол референдумдар өткізіп, өзінің іс-әрекетінде олардың шешіміне сүйенеді, Конституцияға өзгерістер енгізеді, өз өкілеттігінің кеңеюіне қол жеткізуге тырысады, билік құрылымдарын жетілдіреді, заңдар шығарады, өзінің әлеуметтік базасын кеңейту және оппозицияны оқшауландыру, оның әлеуметтік ықпалын әлсірету мақсатында әрқилы әлеуметтік шаралар өткізеді. Оппозиция биліктің өрекетін мұқият бақылап, олардың легитимділігін жокқа шығарады, конституциялық нормалардың, қабылданған зандардың қатаң сақталуын талап етеді. Мұның барлығы қоғамның демократиялық саяси мәдениетінің дамуына септігін тигізеді, нарықтық қатынастар жүйесіне сай келетін қоғамның саяси құрылымын қалыптастырады. Легитимділік туралы мәселенің сыртқы аспектілері де бар. Билік біріктірген ассоциативтік қауымдастық субъект-субъектілік қатынастардың мейлінше кең жүйесінде субъект ретінде көрінуі мүмкін. Оның бұл "сыртқы саяси іс-әрекеті" осы кең жүйеде қабылданған нормаларға сай келуі, басқа субъектілердің мүдделеріне, құқықтарына нұқсан келтірмеуі қажет. Баска ассоциативтік қауымдастықгардың мүдделерін бұзатын билік құрушы субъект, оның әрекеттері, акциялары заңды деп танылмауы да мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Грандола-ед-Унити
Грандола-ед-Унити (Grandola ed Uniti) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1261 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 74 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 22010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Үш пышақты кесу машинасы
Үш пышақты кесу машинасы (трехножевая резальная машина) - кітап блоктарын, журналдарды, кітапшаларды үш жағынан кесуге арналған машина. Үш пышақты бір позициялы, көп позицияды болады.
Дереккөздер
Санат:Полиграфия
Кос-Вож (Елц тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Контрактура
thumb|200px|right|Контрактура
Контрактура (contractura – тартылу) – буындардағы қимыл, қозғалу құбылыстарының шектелуі салдарынан аяқ, қолдың немесе олардың бөліктерінің бір қалыпта тырысып қалуы. Контрактура буын аумағындағы жұмсақ тіндердің әр түрлі өзгерісі салдарынан пайда болады. Контрактура пайда болу себептеріне қарай мынадай топтарға бөлінеді: тері және тері асты клетчаткасының күйіктен, жарақаттан, қабыну процестерінен соң пайда болатын көлемді тыртықтар; апоневроз, шандыр тіндерінің тыртықты өзгерістері; бұлшық еттердің туа біткен (мысалы, соқырішектен оң жақ жамбас буынында қимылдың шектелуі) немесе жүре пайда болған қысқаруы; буын аумағындағы, буын қаптарын құрайтын тіндердің тыртықты өзгерістері; аяқ, қол сүйектері сынғанда оларды гипс таңбасымен ұзақ мерзім қимылсыздандыру салдарынан туатын жұмсақ тін өзгерістері; жүйке жүйесі ауруларынан туатын сал ауруы (паралич), қатты жиырылу (спазм), рефлекторлық, неврогендік құбылыстар, т.б. Қол, аяқтың немесе олардың бөліктерінің қимылсыз, бір қалыпта тартылып қалу түріне қарай ішке немесе сыртқа қарай иілген Контрактура, келтіретін Контрактура түрлері ажыратылады. Контрактураны емдеуде физикалық (парафин, жылу, токпен қоздыру, шипалы балшық қолдану, т.б.), механикалық (буынды созу, тартылып қалған қол-аяқты немесе оның бөліктерін күшпен қалпына келтіру, т.б.) және шипалық гимнастикамен емдеу тәсілдері қолданылады. Егер емдеудің бұл түрлері көмектеспесе, онда хирургиялық операция (тыртықты, өзгерген тіндерді кесіп алып тастау, шандыр, тарамыстарды кесу, пластикалық операциялар жасау) жасалады.Контрактураның алдын алу үшін оны тудыратын ауыруларды мезгілінде емдеу қажет. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том
Автоматталған
АВТОМАТТАЛҒАН (орыс.автоматизированный) — автоматтандыруға қатысты; автоматталған басқару жүйесі - техникалық құралдырдың кешенін пайдалануға негізделген өндірісті, кейбір өзге де қызметтерді бас- қару жүйесі; оған есептеу техникасы және баска да ұйымдықтехникалық құралдар кіреді; ол экономикалық, ғылыми және өзге де акпараттар жинауды, өңдеуді, сақтауды жөне беруді қамтамасыз етеді.
Дереккөздер
Санат:Терминология
Порту-Фирми
Порту-Фирми (Porto Firme) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Зона-да-Мата мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Висоза экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 700 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 285,005 км² шамасында. Халық тығыздығы — 33,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1953 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
NGC 7041B
NGC 7041B — Үндіс шоқжұлдызында орналасқан S? типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үндіс (шоқжұлдыз)
Вильяльба-де-ла-Сьерра
Вильяльба-де-ла-Сьерра (Villalba de la Sierra) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 568 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Батыр Баян
Батыр Баян сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
Конвенционализм
Конвенционализм - ғылымның философиялық талқылауындағы идеалистік бағыт, материалдық және жаратылыстану ғылымы ілімі негізіне еркін келісім жататын, таңдау тек қана жайлықты ойлаумен жан-жақтылық, «ой экономиясы қағидасымен» және т.б. реттеледі.
Дереккөздер
Санат:Философия Санат:Әлеуметтану Санат:Терминология
Феска
Феска немесе фес — Осман империясы мен Солтүстік Африка елдеріндегі бас киім үлгісі; үстінде қара немесе көк түсті шашағы бар жүннен тоқылған қызыл түсті қалпақ. Византия мемлекетінен бастау алады. «Феска» атауы Мароккодағы (Марокко) Фес қаласымен байланысты. 1826 жылдан бастап феска Осман империясында сәлденің орнына шенеуніктер мен солдаттардың бас киімі ретінде қабылданды.
Феска Түркияда 1920-ы жылдары Ататүріктің кезінде еуропалық киім үлгісі енгізілгенде қолданыстан шығып қалды. Италияда қара түсті фескаға сән 1920-1940 жж. фашизм дәуірінде тарала бастап, фашизмнің белгіміне айналды. Мысырда 50-ші жылдардың соңына шейін сақталды.
Тағы қараңыз
Санат:Исламдағы киім әдебі
Төлеп (Қарақия ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құрық ауылынан шығысқа қарай 300 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 133 адам (68 ер адам және 65 әйел адам) болса, 2009 жылы 33 адамды (16 ер адам және 17 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Қарақия ауданының таратылған елді мекендері
Әскери қақтығыс
Әскери қақтығыс - әдетте соғысқа ұласпайтын әскери жанжал; мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды шешудің ерекше жолы. Қақтығысушы екі мемлекеттің немесе осы мемлекеттердегі бітіспес күштердің қысқа мерзімді қарулы шекісуінен көрініс табады. Шектеулі ауданда, шекарада, теңіздерде, әуе кеңістігінде аз уақытта, аз ғана қарулы күштерді қолданумен жұргізіледі. Кәп жағдайда әскери қақтығысты тез шешуге болады, кейбір жағдайда үзаққа созылып, таралып кету қаупі бар. Әскери қақтығыс - әлеу¬меттік өзара әрекет түрі, өйткені барлық қақтығыстар қақтығысушы жақтардың мүдделерінің қайшылығынан туады. Онымен қоймай қақтығысқа қатысушылар өз мақсаттарына келесі жақтың есебінен жеткісі келеді.
Қақтығыстың түрлері
Қақтығыстың түрлері: халықаралық және ішкі әскери. Халықаралық қақтығыс халықаралық қарым-қатынасқа қатысушылардың қайткен күнде де қарсы жақтың мүддесін аяққа таптау арқылы өз мүддесіне жетуді көздеген қарсыластардың арасында өткір қайшылықтарға не¬гізделген ерекше әлеуметтік-саяси қүбылыс ретінде аса қауіп төндіреді. Халықаралық қақтығыс - мемлекеттер мен мемлекеттік одақтар арасындағы қақтығыс болғандықтан, ол әдетте күш қолдану арқылы жүргізіледі, яғни әске¬ри қақтығыс болып табылады. Халықаралық қақтығыстың жіктелуіне әске¬ри қару-жарақты қолдану, әскери шабуылдардың қарқыны, қатысушылардың санының белгілері негіз болады: мини-қақтығыс (шекаралық үрыстар); субаймақтық қақтығыс (шектеулі әске¬ри іс-әрекет, мысалы, Үнді-Пәкістан қақтығысы); аймақтық қақтығыс (мысалы, Кореядағы, Үндіқытайдағы соғыстардағы кең көлемді үрыстар); гипер-қақтығыс (мысалы, I, II дүниежүзілік соғыстар); макроқақтығыс (жаппай қыру қаруын қолдану арқылы жүргізілуі мүмкін бүкіләлемдік соғыс). Қазіргі заманғы әскери қақтығыстардың сипаты, негізгі белгілері — Қазіргі заманғы әскери қактығыстардың сипаты олардын, әскерисаяси мақсатымен, қолданылатын қару түрлерімен, ауқымымен айқындалады.
Әскери кақтығыстардың негізгі белгілері
Қазақстан Республикасы тартылуы мүмкін әскери қақтығыстың үш түрі болжанып отыр:
Қарқындылығы жоғары қақтығыс
Қарқындылығы жоғары қақтығыс — әскери және экономикалык жағынан куатты мемлекеттердің (мемлекеттер одағының) катысуымен болатын әскери кақтығыс. Ядролық мемлекеттер араласқан қақтығыста ядролық кару колданылу қатері үнемі сақталады. Оның ядролык соғысқа ұласуы, тіпті шектеулі ядролық соққылар берілсе де, сансыз адам құрбандықтарына, экономикалық және мәдени орталықтардың күйреуіне, орасан зор аумақтың ластануына ұшыратуы мүмкін. Мұның өзі аймақтағы елдердің көпшілігінде экологиялық апатка ұрындырады. Қарқындылығы орташа қақтығыстағы Соғыс қимылдары тайталасушы тараптардың шектеулі күштер мен құралдарды қолдануымен, дәлдігі жоғары қару, радиоэлектрондық күрес құралдары мен басқа да қазіргі заманғы қару-жарақ түрлері және әскери техника белсенді түрде қолданылатын аумағы шектеулі ұрыс қимылдарымен тартысушы мемлекеттердің аумағында жүргізілуімен және олардың күллі аумағында әскерлерге, тыл, экономика және коммуникация объектілеріне зардабын тигізуімен сипаггалады.
Қарқындылығы төмен кақтығыс
Қарқындылығы төмен кақтығыс — әр алуан қайшылықтарды, Соғыс жағдайына көшпей-ақ, қарулы күрес құралдарымен шешу әрекеттері салдарынан туындаған қарулы қақтығыс. Әдетге, Мұндай қақтығыстар шеқара іргесіндегі қарулы қақтығыстардың, сырттан қарулы құрылымдар мен топтардың енуінің, ел ішінде заңсыз қарулы құрылымдардың пайда болуының, терроршыл ұйымдар іс-әрекетінің салдарынан туындайды. Қарқындылығы төмен қақтығыс — тайталасушы тараптардың әр текті күштер мен құралдарды (шектеулі әскер контингештерін, жүйесіз және басқа да күрылымдарды) қолдануымен, диверсиялық және террорлык іс-қимылдар жүргізуімен, қазіргі заманғы кару-жарақ пен әскери техника түрлерін кеңінен пайдалануға өзірлігімен сипатталады. Мұндай қақтығыстар, әдетте, шапшаң, шектеулі сипатта болады. Қазіргі жағдайда Мұндай сипаттагы қақтығыстардың туындауы негүрлым ықтимал бәлып табылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Әскери шиеленістер
Гуманитарлық көмек
Гуманитарлық көмек, халықтың қиындықтарын жеңілдету мақсатында жасалатын шаралар, әсіресе, жергілікті билік өкілдерінің көмектесуге жағдайы жоқ немесе өмірге қажетті тұтыну заттарымен қамтамасыз етуге талпынбаған жағдайда жасалады. Г.к. көрсету бойынша іс-шаралар бейбітшілікті қолдау шеңберінде де, жеке бағдарлама ретінде де жүргізіле береді.
Дереккөздер
Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2011. – 640 б. Қазақша-орысша, орысша-қазақша.ІSBN 9965-893-69-1
Дмитрий Яворницкий
Дмитрий Иванович Яворницкий (Дмитро́ Іва́нович Яворни́цький) немесе Дмитрий Иванович Яворницкий (Дмитрий Еварницкий деген атпен де танымал, 6 қараша 1855, Харьков губерниясы, Ресей империясы - 5 тамыз 1940, Днепропетровск, Кеңес Одағы) —  украин академигі, тарихшысы, археологы, этнографы, фольклористі және лексикографы.
Шығу тегі және отбасы
Дмитрий Яворницкий 1855 жылы 26 қазанда (жаңаша -6 қараша). Харьков губерниясының Харьков уезінің Сонцевка ауылында дүниеге келген. Дмитрийдің әкесі Иван Якимович Яворницкий (1827-1885) діни қызметкерлер отбасынан шыққан. Алайда оның үлкен атасы Алексей Яворницкий мен үлкен әжесі Евдокия Яковлевна дворяндарға жататын. Дмитрий Яворницкий әкесін жақсы көрді және құрметтеді. Әкесі баласының дамуына, оның дүниетанымына, айналасындағы әлемді қабылдауына қатты әсер етті. Иван Якимович ұлының да діни қызметкер болғанын қалады. Алайда, есейе келе ол 1877 жылы Харьков университетіне түсіп, әкесінің үмітін ақтамағаны үшін өзін кінәлі сезінді. Дмитрий Ивановичтің анасымен қарым-қатынасы онша болған жоқ. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін Анна Матвеевна өзінің хаттарында Дмитрийден жиі келуін өтінді, бірақ ол ауырып жатқанын жазып (Д.Яворницкий ол кезде жиі ауыратын және сапарларда болған) және ұзақ уақыт бойы туыстарына  көрінбеді. Ол 1916 жылы қайтыс болған анасының жерлеу рәсімінде де қатыса алмады.
Өмір баспалдақтары
1867 жылдан Харьков уездік училищесінде оқыды. 1874 жылы Харьков теологиялық семинариясына түсті. 1877 жылдан 1881 жылға дейін Яворницкий Харьков Императорлық университетінде оқыды.
1884 жылы Д.И.Яворицкий суретші С.И.Васильковскиймен және фотограф А.М.Иваницкиймен бірге Запорожье казактарының бұрынғы иеліктеріне сапар жасады.
1885 жылы Яворницкий Санкт-Петербургке көшіп, онда гимназияда және педагогикалық курстарда дәріс оқыды. Солтүстік Астанада Дмитрий Иванович И.Е. Репинмен, А. Сластенмен, Д.Л. Мордовцевпен, М. О. Микешинмен танысады, Запорожье тарихы туралы бірқатар мақалалар, Т. Г. Шевченконың «Гайдамаки» өлеңіне алғы сөз жазады. Яворницкийдің кеңесімен Илья Репин «Казактар түрік сұлтанына хат жазуда» картинасымен жұмыс істей бастады. Ол Санкт-Петербург университетінде сабақ берді. 1891 жылы тағы да украин ұлтшыл қозғалысына қатысты деген күдікпен Д.И.Яворницкий жұмыстан шығарылып, оқу орындарында сабақ беру құқығынан айырылды.
1892 жылы сәуірде ол Орта Азияға 3 жылдық іссапарға баруға мәжбүр болды (алдымен Ташкентте, содан кейін Самарқанда тұрды), онда ол ерекше тапсырмалар бойынша шенеунік қызметін атқарды. Ғалым бұл аймақты және оның тарихи көрікті жерлерін зерттеді. Мұндағы атқарған жұмыстары үшін Д. Яворницкий 3-дәрежелі Станислав орденімен және Бұхара Алтын жұлдызы орденімен марапатталды (1894 ж.).
1895 жылдың сәуір айында ортаазиялық іссапар мерзімі аяқталғаннан кейін Дмитрий Иванович Варшаваға келіп, онда 1895-1896 жылдары Варшава университетінде Орыс тарихы бойынша дәрістер оқыды.
1896-1905 жылдары Мәскеу университетінде оқытушылық қызметін жалғастырып, орыс тарихы бойынша дәрістер оқыды.
1901 жылдың соңында Яворницкий Қазан университетінің тарих және филология факультетінде магистрлік диссертация қорғады. Ғалым 1900 жылы Мәскеуде жарық көрген "Запорожье казактарының тарихы" атты іргелі монографиясының 1-томының 2-ші басылымын қорғауға ұсынды.
1914 жылы Яворницкий жаралыларға, босқындарға және жетімдерге көмек көрсету үшін қаражат жинауға белсенді қатысты.
1918-1920 жылдардағы Азамат соғысы кезінде Яворницкий сол кездегі Екатеринослав университетінде сабақ беріп, онда украинтану кафедрасын құрды.
1920-1933 жылдары Яворницкий Екатеринослав (Днепропетровск) халыққа білім беру институтының оқытушысы болды, онда 1925-1929 жылдары украинтану кафедрасын басқарды.
1925 жылы Бүкіл украиндық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.
1927 жылы Днепрогэс құрылысы аумағындағы қазба жұмыстарын археологиялық қадағалаудың жауапты басшысы болып тағайындалды (1932 жылға дейін осы қызметте болған).
1929 жылы 16 сәуірде Дмитрий Иванович Яворницкий Украина КСР Ғылым академиясының толық мүшесі болып сайланды.
1937 жылы әлеуметтік ғылымдар докторы болғаннан кейін Яворницкий өзінің "Екатеринослав қаласының тарихы" атты еңбегін аяқтап, ең бай фольклорлық және этнографиялық материалдарды жүйелеуге кірісті. Бұл жұмыс 5 тамыз 1940 ж. күтпеген жерден ғалымның қайтыс болуына байланысты тоқтатылды.
Шығармашылығы
Яворницкий ғылыми қоғамдастықта алғашқылардың бірі болып Запорожье казактарының тарихын жан-жақты зерттеуге бет бұрды («Запорожье казактарының тарихы»), көптеген құжаттар жазды. Ол көптеген фольклорлық материалдар жинады («1878-1905 жылдары жиналған кіші орыс халық әндері», 1906). Яворницкий сонымен бірге повестер («Біздің үлесіміз Құдайдың қалауы», 1901; «Біреудің күнәсі үшін», 1907; «Бурсаға! Бурсаға! Бурсаға!», 1908 және т.б.), сатиралық әңгімелер, өлеңдер жазды.
Яворницкий өзінің зерттеуін белгілі бір тарихи құбылысты жан-жақты зерттеуге негіздеді. Ол өзінің тарихи зерттеулерін археология, археография, этнография, фольклор және тіл білімі негізінде жүргізді. Ғалым тарихи өлкетанудың қалыптасуына айтарлықтай үлес қосты. Запорожье тарихынан басқа, Екатеринослав, «Казактардың ізімен» ғылыми-көпшілік басылымы, Фалеевка-Садова ауылының тарихын, туристік әдебиет жанрына негіз болған көптеген танымал мақалалар жазды. Жалпы Д.И.Яворницкий өз өмірінде 150-ге жуық еңбек жазды.
Бұл мақалалар халықтың қалың бұқарасы арасында ел тарихын кеңінен насихаттауы үшін маңызы зор болды.
«Запорожье казактарының тарихын» жазу кезеңдері
Университетті бітіргеннен кейін, қабілетті және болашағынан үміт күттіретін студент ретінде ол профессор атағын алу үшін университетте қалдырылды. Дмитрий Яворницкий өзінің ғылыми зерттеулерінің бағыты ретінде Ресей империясында танымал емес тақырыпты – Запорожье казактарының тарихын таңдады. Сол кездегі Харьков оқу округінің сенімді өкілі Максимович жас зерттеушіге: «Бізге сіздің казактарыңыздың қажеті жоқ. Финляндия туралы жаз» деген болатын, бірақ Д.И.Яворницкий шешімін өзгерткен жоқ.
Ғылыми зерттеу жағдайында байланысты жас ғалым зерттеу тақырыбын дәлірек анықтауға тырысты. Ол үшін ол Украинаның ежелгі дәуірінің түрлі сарапшыларына жүгінді. Көп ұзамай Д. И. Яворницкийдің ғылыми зерттеулеріне қауіп төнді. Негізінен бәрі қаражаттың жоқтығында болды. Оған қаржы әрдайым жетіспеді, сонымен қатар университет басшылығы оны ұсынылған тақырыптан бас тартқаны үшін стипендиядан айырды ("Финляндия тарихы"). Бірақ ол өзіне көмектескен және болашақта көмектесуді жалғастыратын адамдарды таба алды. И.Яворницкийге алғашқы көмектескендердің бірі белгілі қоғам қайраткері А.Н.Пол болды. Дмитрий Иванович онымен 1880 жылдардың басында этнографиялық және археологиялық ізденістер кезінде танысқан болатын. Павел Днепр аймағының тарихын тереңірек білді және өз білімін ізденуші Яворницкиймен қуана бөлісуге дайын екендігін айтты. Кейіннен Яворницкийге тұрғын үй мен археологиялық қазба жұмыстарын жүргізуге ақша бөлді. А.Н. Пол жас археологпен достық қарым-қатынаста болды, өткен жәдігерлерді жинауға көмектесті, тіпті оған жаз бойы жұмыс күшін тартуға өз есебінен еңбек етті. Сонымен бірге Дмитрий Ивановичке алғашқы көмекті тарихшы және этнограф Я.П.Новицкий көрсетті. Ол оған кеңестерімен, қызықты материалдарымен көмектесті. Олардың ынтымақтастығының нәтижесі 1888 жылы жарық көрген «Запорожье в остатках старины и преданиях народа» кітабы болды. Кейбір ғылыми еңбектерді жариялауда Д.И.Яворницкийге белгілі коллекционер және ірі жер иесі В.В.Тарнавский көмектесті. Дмитрий Ивановичтің ізгі ниетті көмекшілерінен басқа сыншылары да болды. Олардың ішіндегі тарихшы А. М. Лазаревский, ол «Запорожье казактарының тарихының» бірінші томын қатаң сынға алды. Белгілі мәдениет тарихшысы Г. П. Житецкий, этнограф және археолог В.Н. Ястребов Яворницкийді дереккөздерге сыни көзқарасы, нақты зерттеу әдісінің жоқтығы және субъективизмі үшін айыптады. Сонымен бірге, олар Д.И.Яворницкийдің Украина тарихы бойынша өте үлкен материалдар жинағанын атап өтті. Көбінесе негізсіз болған сын-пікір ізденушіге қатты әсер етті. Нәтижесінде Д.И.Яворницкий «Запорожье казактары тарихының» төртінші томында жұмыс жасаудан бас тартты.
Дереккөздер
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті оқытушылары Санат:Харьков университеті түлектері Санат:Тарих ғылымдарының докторлары Санат:Украина тарихшылары Санат:КСРО археологтары Санат:Украина археологтары Санат:Этнографтар Санат:КСРО этнографтары
Өткір тұмсықты Атлант акуласы
Өткір тұмсықты Атлант акуласы (Rhizoprionodon terraenovae) – хордалы шеміршекті балықтар тобына жатады. Бұл- өте кішкентай, қорғансыз акула. Түсі қоңыр, жасыл, сұрғылт, көгілдір сұрғылт, ал денесінің төменгі бөлігі ақ түсті болып келеді. Ауыз қуысы өте үлкен және аузының айналасы қатпарлы. Тұмсығы- өткір әрі ұзын. Арқасынан құйрық жүзбеқанатына дейін созылған қара бүйір сызығы бар. Өткір тұмсықты Атлант акуласының ұзындығы 1,2 метрге жуық. Бұл акула Атлант мұхитында, Флорида түбегі мен Ньюфаундленд аралы аралығында, сондай-ақ Мексика шығанағында тіршілік етеді. Өткір тұмсықты Атлант акуласы жаз айларында жағаға жақын 12 метр тереңдікті мекендейді, ал қыс мезгілінде 27 метр тереңдікте болады. Бұл акула- жыртқыш, Ол майда балықтармен, шеміршексіз жұмсақ жәндіктермен және асшаяндармен қоректенеді. Ұрпағын тірі күйінде туады. Ол маусым айында таяз теңіз жағалауына жүзіп барып, 4-7 акуланы өмірге әкеледі. Бүйір тұсында, арқасынан бастап, құйрық жүзбеқанатына дейін созылған қара сызығы бар, бұл- оның басқа акулалардан ерекшелігі.
Дереккөздер
Санат:Акулалар
Жастар театры (Астана)
Астана Жастар театры — 2007 жылдың 5 шілдеде Астана қаласының әкімдігінің қолдауымен құрылған. Жастар театры Халықаралық және республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
Театр басшылары
Санат:Астана театрлары
Ицвиль
250px|thumb|Картада орналасуы Ицвиль (Uezwil) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Бремгартен округінің құрамына кіреді.
Мақсұтжан Әубәкіров
Мақсұтжан Әубәкіров (25 тамыз 1938 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы, казіргі Ақжар ауданы, Қарабудақ ауылы - 1 қараша 1996 жыл, Алматы) - тележурналист, жазушы, БАҚ саласынын топ-менеджері. .
Ицвиль
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 382 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.45 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4078, пошта индексі — 5619.
Мақсұтжан Әубәкіров
Дереккөздер
Санат: Журналистика Санат: Тұлғалар
Парамарибо
Парамарибо (Paramaribo) — Суринамның әкімшілік орталығы және негізгі порты. Суринам өңірінің сол жағасына орналасқан. Халқы 102,3 мың (1971). Шетке күріш, ағаш, қант, цитрус жемістері шығарылады. thumb|right|240px|Колониялы түрдегі үйлер
Ицвиль
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Парамарибо
Туристтік аймақтар
thumb|left|240px| thumb|right|240px|Суринама музейі-«Зеландия» thumb|left|240px|Вильгельм ескерткіші thumb|right|240px|Призидент үйі thumb|left|240px|Кайзерстраат мешіті thumb|right|240px|«Неве-Шалом»
Санат:Суринам қалалары
Лебединая (Вах тармағы)
Лебединая — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вах өзенінің сол жағалауынан 876 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қажымас дос халықта жоқ...
«Қажымас дос халықта жоқ...» — Абайдың 1889 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 6 шумақтан тұрады. Туындыда ақын биік адамгершілік талабының деңгейінен адалдықты, әділдікті, қайырымдылықты, дос пейілділікті жақтайды, өзімшілдікті, опасыздықты, өсек-өтірікті, қулық- сұмдықты сынға алады. Өлеңнен ақынның өз заманындағы қоғам тіршілігіне араласа жүріп, көңіліне қаяу түсірген келеңсіз жәйттерден түңіле мұңайған көңіл күйі сезіледі. Өлең 7 буынды, шалыс ұйқаспен өрнектелген. Ойлы, орамды тілмен орайын келтіріп айтқан ұтқыр да ұшқыр жыр жолдары мақал-мәтел, нақыл сөз іспетті көңілге қонымды. Туындының түпнұсқасы 1905 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Өлеңнің басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбасында бар: «Бұйда тақ та мұрныңа, Бер деседі қолыма. Жарасар ма өзіңе Иттің ерсең соңына», - деген 3-шумақ пен: «Жақсы досың бар болып, Жанды аяған жарамас. Оңбаған дос жар болып, Ұятыңа қарамас», - деген соңғы шумақ барлық басылымдарға енгізілмеген. Сондай-ақ жинақтарға 6-шумақтың алғашқы жолы 1909 жылғы басылым негізінде: «Сыйласарлық тектінің» болып алынған. Бұл жол Мүрсейіт қолжазбаларында «Сақтасарлық жақсының» делініп жазылған. Өлең қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр тілдеріне аударылған.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Петр Алексеевич Долматов
Петр Алексеевич Долматов (1942 жылы туған, Алматы) – журналист, Қазақстан журналистер Конгресі атқару комитетінің мүшесі (2002).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Новаково (Варна облысы)
Новаково (Новаково) — Болгариядағы ауыл. ru қарасты ru қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 215 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9149. Телефон коды — 05116. ЕКАТТЕ коды — 51826.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Варна облысының елді мекендері
Қоңыр тістілер
thumb|right
Қоңыр Тістілер (Sorex) жертесерлер туысы. Дене ұзындығы 4-9 см құйрық 2,5-8 см. Тұмсығы ұзын. Құйрығының ұзындығы біркелкі түкпен қапталған. Құлақтары кішкентай. Тістері қызғылт қоңыр түсті (осыдан аталуы). Үстіңгі жақтын әр жартысында 5 тісі бар. 50-65 түрі Солтүстік және Орталық Америкада, Еуропа, Азия тундраларында таралған. ТМД-да 16-18 түрі бар,солтүстіктен шөл далаға дейін. Дымкыл жерлерді мекендейді. 2 түрі КСРО Қызыл кітабына енгізілген.
Шиыршық
thumb|right Спираль, шиыршық- 1. ұлу тәрізді немесе бұранда тәрізді сызық; 2. қозғалмайтын центр немесе ось айналасында айналып, бірқалыпты шексізге дейін ұзақтайтын нүктенің сызып шығатын қисық сызығы.
Жебелин
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 259 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,6 адам/км².
Шиыршық
Дереккөздер
Санат:Спиральдар
Жебелин
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Көрінбейтін қонақ (фильм, 2016)
Көрінбейтін қонақ (The Invisible Guest, түпнұсқа Contratiempo, мағынасы Сәтсіздік) — 2016 жылғы испандық криминалды триллер фильм. Ол режиссер Ориол Паулоның El Cuerpo (Дене, 2012) фильмінен кейінгі екінші триллері. Фильм Испанияда 2017 жылы 6 қаңтарынан бастап жарыққа шықты.
Фильм түрлі тілдерде үш релаксация шығарды: Итальян тіліндегі фильм "Il testimone invisibile" (2018), үнді тілінде үнді "Badla"  (Badla) фильмі (2019) және телугу тілінде үнді фильмі Эвару (Evaru) (2019) қатарлылар.
Дереккөздер
Санат:Испания фильмдері Санат:Детективті фильм
Тольве
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3617 адамды құрайды. Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 127 км² шамасында. Пошта индексі — 85017.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Rocco. Жыл сайынғы мерекесі — 16 тамыз - 16 қыркүйек.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Алиссон Бекер
Алиссон Рамзес Бекер (Alisson Ramses Becker; 2 қазан 1992 жыл, Нову-Амбургу, Бразилия), Алиссон ретінде танымал — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ливерпуль" клубының қақпашысы.
Клубтық
Алиссон "Интернасьонал" клубының түлегі. Негізгі командада тұңғыш рет 2013 жылы алаңға шықты. 2015 жылы атақты Дида клубпен қоштасқан соң негізгі қақпашыға айналды. "Интернасьонал" сапында үш рет Гаушо лигасын ұтып алды.
2016 жылы жазда Алиссон "Ромаға" ауысты. Сол жылы 17 тамыз күні Чемпиондар лигасының плей-офф матчында "Портуға" қарсы тұңғыш рет римдіктердің жейжесімен алаңға шықты. "Ромада" негізгі қақпашы рөлін польшалық Войцех Щенсны атқарғандықтар, Алиссонға тағы да екінші қақпашы болуға тура келді. 2017 жылы Щенсны "Ювентусқа" ауысты да, негізгі пост Алиссонға қалды.
2017/18 жылғы маусымда Италия чемпионатының үздік қақпашысы атанды.
Мүліктік құқық
Мүліктік құқық – иеленушінің өз шаруашылық аясындағы мүлікті тікелей қолдану арқылы мүддесіне жетуді қамтамасыз ететін заңды мүмкіндігі.
Мүліктік құқық мына негіздер арқылы пайда болады: