cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аккредит түрлері
Дереккөздер
Санат: Журналистика Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Нұрлы көш
«Нұрлы көш» - Қазақстан мемлекеттік бағдарлама.
Басты мақсаты – ресми, қасаң тілмен айтқанда этникалық көшіп келушілерді, жылы шырай беріп айтсақ шеттегі қандастарымызды, сондай-ақ еліміз аумағында еңбек қызыметін жүзеге асыру үшін келген Қазақстанның бұрынғы азаматтарын; қолайсыз аудандарда тұратын тұрғындарды ұтымды қоныстандыру және олардың жайғасуына жәрдемдесу. «Нұрлы көш» бағдарламасы арадағы үзіліп қалған тінді жалғап, тиылып қала жаздаған көштің тиегін қайта ағытса игі.
Бағдарламаны іске асыруға 2009-2011 жылдарға 197 795,6 млн. теңге, оның ішінде қосымша 118 073,7 млн. теңге қарастырылып отыр. Бірақ жүзеге асыру 2010 жылдан басталмақшы.
Алматы көші-қон комитетінің мәліметінше, Астана мен Алматы қалаларына «Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша қоныстандыру жүргізілмеуі де мүмкін. Өйткені тұрғын үй қымбат, бөлінетін жер телімі тапшы. Ал нарық бағасынан төмен қақпен, әкімдік тарапынан берілетін жалдамалы пәтерлердің мәселесі әзір шешілмейтін түрі бар.
Есесіне өзге облыстар бойынша қоныстандыру жүргізілмек. Әсіресе, облыс орталықтарында, жұмыс орыны жеткілікті қалаларда, шекараға іргелес елді мекендерде, ауылдық елді мекендерге қоныстандыруға көңіл бөлінбек.
«Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша барлық көшіп келушілерді тұрғын үймен қамтамасыз етіледі делініп отыр. Тұрғын жайлар жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық меншігіндегі тұрғын үй есебінен үлестіріледі. Кейбір аймақтарда оралмандарды шоғырландырып қоныстандыратын қалашықтар салынбақшы. Олардың қарызын қайтару үшін оралмандарға «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» 4 пайыздық мөлшерде кредит беріледі. Оны қайтару үшін жұмыспен қамтылады, кәсіппен шұғылдануға қаржы бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Миграция Санат:Қазақстан саясаты Санат:Қазақстан тұрғындары
Лиро-эпостық жырлар
thumb|right|200px| Лиро-эпостық жырлар немесе ғашықтық жырлар — оқиға желісі бірін-бірі құлай сүйген екі жас арасындағы махаббатқа құрылған лирикалық әрі эпикалық шығарма. Көпшілігінің оқиғасы сүйгеніне қосылуды аңсаған, жастарға ескі салт-сана қарсы тұрып, мерт қылумен аяқталады.
Лиро-эпостық жырларларда халықтың тұрмыс-салты, әдет-ғұрпы, наным-сенімі, көңіл-күйі көбірек суреттеледі. Оларда реалистік және романтикалық көріністер сабақтаса келіп, реалистік әдіс басым жатады. лиро-эпостық жырларда кейіпкерлер батырлар емес, карапайым адамдар. Екі жастың бір-біріне деген сүйіспешілігін жырлайтын эпостарда, негізінен, махаббат отына жанған қыз бен жігіттің қосыла алмай, трагедияға ұшыраған тағдыры баяндалады. Әдетте, олардың бақытына кедергі болатын нәрсе ата-аналардың қарсылығы немесе қызға ғашық басқа жігіттің жауыздығы, иә болмаса екі рудың араздығы болып көрсетіледі.
Ғашықтық жырлар көркем фольклордың даму барысында батырлық эпостан кештеу қалыптасқан, бірақ бұл қаһармандық жыр мүлде өшіп, оның орнына романдық эпос келді деген сөз емес. Эпостың бұл екі түрі көп уақыт бірге, бір-бірімен байланыса, қатарласа дамыған. Ұқсастықтары да аз емес. Олардың жалпы поэтикалық сипаты ұқсас. Айталық, сюжеттік құрылымдардың бір типті болып келуі, образдар жүйесіндегі біркелкілік, өлең құрылысы мен бейнелеуіш құралдардың біртектілігі секілді белгілер эпостың екі түрінде де кездеседі. Ғашыктык жырлар көп вариантты болып келеді Оның себебі көп замандар бүл жырлар ауыздан-ауызға тарап, біреуден біреу жаттап алу арқылы кейінгі ұрпаққа жетіп баспаға іліккен.
Қазақ лиро-эпостық жырлардың түрлері
Қазақ Лиро-эпостық жырлары негізінен екі түрге бөлінеді:
Лиро-эпостық жырларында тұрмыс-салт жырларының айтыс, жоқтау, жар-жар, жұбату, жұмбақ айтыс, қоштасу, сыңсу сияқты түрлері өте жиі кездеседі. Қазан төңкерісіне дейін Лиро-эпостық жырларын жинап, жариялауда орыс ориенталистері В.В.Радлов, И.Н.Березин, Г.Потанин, т.б. көп еңбек сіңірді. Лиро-эпостық жырларды С.Сейфуллин, М.Әуезов, С.Мұқанов, Қ.Жұмалиев, Ы.Дүйсенбаев, Ә.Қоңыратбаев, М.С.Сильченко, Н.С.Смирнова, М.Ғабдуллин, т.б. ғылыми тұрғыда зерттеп, еңбектер жазған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті Санат:Жырлар Санат:Әдебиеттану
Барылдауық үйрек
Барылдауық үйрек (Anas platyrhynchos) – үйректер тұқымдасына жататын ірі құс.
Қазақстанның барлық жерінде кездеседі. Салмағы 800 – 1500 г. Мекиенінің көкшіл коңыр түсті қауырсындарында ала дақтары бар, тек көктемде, көбейер кезде кежегінің (қоразының) басы мен мойнының жоғары жағы жылтыр көкшіл жасылдау болып, төменгі жағы ақ түске өзгереді. Барылдауық үйрек – жыл құсы. Көктемде ұшып келеді, қамысты қопа ішіндегі ұяларына 7 – 11 жасыл түсті жұмыртқа салады, оны мекиені 26 күндей басады. Күзде (қазан – қараша айларында) қыстауға ұшып кетеді. Барылдауық үйрек балдырлармен, су өсімдіктерінің тұқымдарымен және ұсақ жәндіктермен, ал күзде дәнді дақылдармен де қоректенеді. Дәмді еті үшін ауланады. thumb|left|Барылдауық үйрек биікте самғауда
Дене бітімі
Кежек өте ашық реңді - басы мен мойынның жоғарғы бөлігі - қошқыл жасыл, оны ақ түсті, қарғы ашық қоңыр төстен бөлініп орналасқан. Құйрық үстінде ширатылып жоғарғы қайырылған әлемдеуші қауырсындар болады. Аналықтар, жас құрттар және аталықтар жазда ұсақ шұбарлары бар жабын қанаттары біркелкі боялған қоңыр реңді болып келеді. Ұшып жүрген және қонақтаған құстардың қосалқы желпуіш қауырсындардың үстінен ақпен көмкерілген қошқыл-күлгін түсті көзтартары көрініп тұрады. Дауысы асыранды үйректердің барылдағанына ұқсас. Қанатын жиі қағып, шапшаң ұшады. Қанаттарының бұл кезде өзіне тән ысқырған дыбыс шығады.
Мекендейтін ортасы
Бұл құс бүкіл Қазақстан бойынша ұялайды. Үстірт және Маңғышлақтың сусыз кеңістігінде болмайды. Бүкіл ландшафты зоналарда өмір сүреді, теңіз деңгейінен 2000 метрге дейінгі тауларға көтеріледі. Қазақстан аумағында ақпанда пайда болып, қазанда ұшып кетеді. Құстардың бір бөлігі оңтүстік Қазақстанның суы қатпайтын көлдерінде қыстап қалады.
Сілтемелер
Барылдауық үйрек Барылдауық үйрек жайлы
Жасампаз элементтер
Жасампаз элементтер - кеннің құрамына кіретін, одан алынған өнімнің сапасын мейлінше жақсартатын элементтер, қара метталургияда мұндай Жасампаз элементтер - никель, кобальт, хром және ванадий.
Дереккөздер
Санат:Геология
12 наурыз
Наурыздың 12 — Григориан күнтізбесінде жылдың 71-ші күні (кібісе жылдарда 72-ші). Жылдың аяғына 294 күн қалады.
250px|thumb|right|[[Штаб капитаны Мұстафа Кәмәл. 1907 жылғы маусымның 20-сында.]]
Сыртқы сілтемелер
Санат:12 наурыз
Жоқшылық
Жоқшылық – адамдардың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларының ең төменгі сатыларының бірі, кедейліктің шектен шыққан түрі. Жоқшылықтың жеке адамға немесе отбасына, қоғамдағы елеулі әлеуметтік топқа қатысты түрі де болады. Бірінші жағдайдағы жоқшылық, көбінесе, сол жеке адамның немесе отбасының дәрменсіздігінен (адамның немесе отбасы мүшелерінің еңбекке, табыс табуға қабілетсіздігі, кембағалдығы, жалқаулығы, моральдік азғындауға ұшырауы, т.б.) туындайды. Экономикалық жағынан дамыған, адамдарды әлеуметтік қорғау жүйелері қалыптасқан елдердің өзінде де жоқшылық зардабына ұшыраған адамдар мен отбасылардың кездесуі осы жағдайға байланысты. Мұндай адамдар мен отбасыларға материалдық көмек беріп, психологиялық сауықтыру шараларын тиісті мемлекеттік мекемелер, қоғамдық ұйымдар т.б. жүзеге асырады. Ал әлеуметтік сілкіністер мен дүрбелеңдер салдарынан елдегі өндіріс орындарының көпшілігі тоқырап, мемлекет өз халқын азық-түлік, киім-кешек, т.б. күнделікті қолданысқа қажетті заттармен қамтамасыз ету мүмкіндігінен айрылған жағдайда белгілі бір әлеуметтік топтарға тән жоқшылық пайда болады. Жоқшылықтың бұл түрі күшейген тұста қоғамда қылмыс (ұрлық, тонау, кісі өлтіру, т.б.) өрши түсіп, қабылданған мемлекеттік заң нормалары аяқ асты болып, жаппай заңсыздық белең алады. Қоғамдағы саяси-әлеуметтік, экономикалық дағдарыстың күшеюі, бір жағынан, жоқшылықтың әлеуметтік түрінің пайда болуын туғызса, екінші жағынан, жоқшылықтың мұндай түрі өзін тудырған қоғамдық ахуалға қарсы әлеуметтік жарылыс туғызып, қалыптасқан жағдайды өзгертуге ықпал етеді. Сондықтан жоқшылықтың әлеуметтік түрі кез келген қоғам үшін қауіпті әлеум. құбылыс ретінде бағаланады.
Сілтеме
Қазақ энциклопедиясы
Санат:Салт-дәстүрлер
Басарал
Басарал – Балқаш көлінің оңтүстік-батысындағы арал.
Көп ағынды режім
Көп ағынды режім (Многопоточный режим; multithreading) — енгізу шығару уакытында жүйенің басқа терминалына жататын алмасуларға қызмет ету үшін процессор ресурстарын пайдалануға мүмкіндік беретін нақты уақыт режімі басқарушы програм масының қасиеті.
Басарал
Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының аумағында орналасқан.
Көп ағынды режім
Сілтемелер:
Санат:Операциялық жүйелер
Басарал
Жер бедері
Ұзындығы 12 шаршы шақырым, енді жері 8 км. Абсолюттік биіктігі 395 м. Жағалары түгелдей дерлік жарқабақты. Солтүстігінің біраз жері жырамен тілімденген. Оңтүстігінің ойпаңдарында кішігірім көлдер бар. Тас көмір шөгінділерінен түзілген. Оның бетін неоген кезеңінің қызғылт сары құмды балшығы жауып жатыр.
Өсімдігі
Сұр, сортаң топырағында бұйырғын аралас баялыш, қараған, т.б. шөптер өседі.
Дереккөздер
Санат:Балқаш көлі аралдары Санат:Жамбыл облысы географиясы
Қосалқы әскерлер
Қосалқы әскерлер (Запасные войска) — майдандағы армия мен флотты толықтыру үшін соғыстың алдында және оның барысында қалыптастырылатын ҚК түрлерінің бөлімдері және құрамалары. Қосалқы әскерлерде әр түрлі мамандықтар бойынша әскери кызметшілермен әскери дайындык (қайта дайындық) жүргізіледі. Әскерлер (күштер) түрінің құрамына байланысты өздеріне сәйкес атаулар иеленеді. Мысалы, қосалқы мотоатқыштар дивизиясы, қосалқы инженерлік-сапер бригадасы және т.б. Қосалқы құрамалар, бөлімдер орталық, округтік және майдандық (флот) құрамаларға бағынышта болуы мүмкін.
Үлкен Алтай кенді алабы
Үлкен Алтай кенді алабы — Қазақстанның солтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан кенді аймақ. Оның құрамына Кенді Алтай, Оңт. Алтай, Қалба-Нарым, Қандыағаш, Сауыр, Маңырақ, Шығыс Тарбағатай жоталары кіреді. 20 ғасырдың ортасында алқаптың сирек, түсті және асыл металдарының өнеркәсіптік жолмен игерілуі Ертіс өзенінің су ағынын кешенді қолдануға негізделіп жүргізілді. Алқап геол. құрылымы бойынша Қазақстан және Алтай-Саян каледониттері аралығында орналасқан герциндік қатпарлы облысты қамтиды. Оның құрамына 5 ірі кенді белдеулер кіреді: сирек металды Таулы Алтай (Mo, W), полиметалды Кенді Алтай (Pb, Zn, Au, Ag, Cu), сирек металды Қалба-Нарым (Sn, W, Ta, Nb), алтынды Батыс Қалба және алтын мен мыс, сирек металды Жарма-Сауыр. Алқаптың орт. бөлігіндегі Шар-Горностаев терең жарылымды белдемі серпентинденген меланж брекчияларымен, офиолитті біріккен тау жыныстарының будин протрузияларымен, алтын, хромит, сынап, т.б. кенденулермен оқшауланған. Үлкен Алтай кенді алабы солт.-батысында Таулы Алтай құрылымымен шекараласып, оңт.-батысында Қалба-Нарым құрылымымен бірге Ертіс белдемінің ірі терең жарылымында орналасқан. Құрамында Pb, Zn, Cu, Au, Ag, Se, Te, Ta, Bі, Cd, Қn бар кен денелері қат, линза тәрізді пішінге ие. Үлкен Алтай кенді алабы жылу-энергетик. шикізат және жер асты суларымен қатар әр түрлі бейметалл қазбаларының мол қорларынан тұрады. Мыс., алюминий өнеркәсібіне қажет отқа төзімді шикізат, кимберлитті емес алмасты тау жыныстары, фторқұрамды минералдар мен кендер, асбест, тақтатас, т.б.
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Санат: География
Басащысай
Басащысай  – Бабатай және Ащықұмды өзендерінің аралығындағы жайлау. Ақтөбе облысының Темір ауданының Рождественское ауылының батысында 28 км жерде орналасқан. Қызғылт қоңыр, бозғылт қоңыр сортаңды топырағында көкшұнақ, бетеге, боз, селеу өседі. Жылдың жылы мезгілінде мал жайылымы ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Жайлаулар
Көбей Шахметұлы Хұсайынов
Көбей Шахметұлы Хұсайынов (27 наурыз 1945 жыл, Алматы- 30 наурыз 2018 жыл, сол жерде) – тіл білімі маманы, филология ғылымдарының докторы (1988), профессор.
Өмірбаяны
ҚазМУ-ды (1968, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі институты ың аспирантурасын (1971) бітірген.
Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1971–1978), ғалым-хатшы (1978–1982), аға ғылыми қызметкер (1982–1992), институт директорының орынбасары (1992–1995), директоры (1995–2009) болды. 2009 жылдан бас ғылыми қызметкер.
Еңбектері
Ғылыми еңбектері қазақ тілінің келелі мәселелеріне арналған. «Қазақ тіліндегі атаулардың дыбыс бейнелеуіштігі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
Санат:27 наурызда туғандар Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Филология ғылымдарының докторлары Санат:Профессорлар
Остеопороз
thumb|250px|right Остеопороз (osteoporosis, osteon - сүйек + poros + -ōsis) — организмдегі фосфор-кальций алмасуының бұзылуынан болатын пародоит және бет, жақ сүйек ауруында кездесетін тканьдерінің сиреуі.
Дереккөздер
Санат:Аурулар
Вавилон
thumb|right|250px|Б.з.д. 1792 жылы Хаммурапи билікке шыққаннан 1750 жылы қайтыс болғанға дейінгі Вавилон территориясын бейнелейтін карта
Вавилон (Babylon, Аккадша: 𒆍𒀭𒊏𒆠, Шумерше: 𒆍𒀭𒊏𒆠 - KA2.DINGIR.RA -Bābili(m), яғни "Тәңірі қақпасы" деген мағынада, Βαβυλών) — Қос өзен бойындағы ежелгі мемлекет. Даму тарихы төрт кезеңге бөлінеді: 1) ерте Вавилон патшалығы (біздің заманымыздан бұрынғы 1894 – 1518); 2) касситтер дәуірі (біздің заманымыздан бұрынғы 1518 – 1204); 3) саяси құлдырау дәуірі (біздің заманымыздан бұрынғы 1204 – 626); 4) жаңа Вавилон патшалығы (біздің заманымыздан бұрынғы 626 – 538). Месопотамияның оңтүстік бөлігінде (қазіргі Ирак жері) біздің заманымыздан бұрынғы 2-мыңжылдықтың басында пайда болған бұл мемлекет өзінің басты қаласының атауымен аталды. Ол алғашында (біздің заманымыздан бұрын 24 – 22 ғасырлар) Аккад мемлекеті патшаларының, кейіннен Ур әулетінен шыққан (біздің заманымыздан бұрынғы 22 – 21 ғасырлар) патшалардың қол астына қарады. Біздің заманымыздан бұрынғы 1894 жылы аморит тайпасынан шыққан Сумуабум әулеті Вавилон патшалығының негізін қалады. Хаммурапи патша (біздің заманымыздан бұрын 1792 – 50) тұсында Вавилон нығайып, ірі мемлекетке айналды. Біздің заманымыздан бұрынғы 16 ғасырда елді касситтер жаулап алды. Касситтер дәуірінде сыртқы саясат айтарлықтай табысты болмады. Дегенмен, елдің шаруашылығы қайтадан өркендеп, жылқы өсіру жақсы дамыды. Касситтер әулеті құлағаннан кейін Навуходоносор І (біздің заманымыздан бұрын 1146 – 25) патша мен оның мұрагерлері тұсында Вавилон қайтадан күшейіп, Ассирия мен Эламды өзіне бағындырды. Бірақ кейіннен патшаның билігі әлсіреп, бөлініп шыққан Ассирия мен Эламның жасаған шабуылдары шаруашылықты мүлдем құлдыратып жіберді. Ассирия әскерлері қаланы екі рет қиратты, бірақ екі ретінде де Вавилон қалпына келтірілді. Біздің заманымыздан бұрынғы 626 жылы халдей тайпасынан шыққан Набопаласар Ассириядан бөлініп, өзін Вавилонның патшасымын деп жариялады. Ол мидиялықтармен одақтасып, Ассирия патшалығын талқандады да, территориясын бөліп алды. Сөйтіп, Жаңа Вавилон кезеңі басталды. Навуходоносор ІІ (біздің заманымыздан бұрынғы 604 – 562) патша тұсында көптеген аймақтар жаулап алынды. Осы кезде Вавилонның экономикасы да күшейіп, Алдыңғы Азиядағы негізгі сауда орталығына айналды. Хаммурапи б.з.б. 1792-1750 жылдар аралығында патшалық етті.Навуходоносор ІІ өлгеннен кейін сарай төңкерістері болып, мидиялықтармен үздіксіз соғыс жүргізілді. Біздің заманымыздан бұрынғы 538 жылы парсылардың патшасы Кир ІІ Вавилонды басып алды. Осыдан кейін Вавилон патшалығы өзінің өмір сүруін мүлдем тоқтатты.
Хаммурапи туралы мəлімет
"Хаммурапи" б.з.б. 1792 - 1750 жылдар аралығында патшалық етті. Ол өзінің іс-əрекеттері нəтижесінде ежелгі дүниедегі талантты елбасылардың қатарына қосылды. Хаммурапи қарсыластарын жеңе отырып, Қосөзенді Вавилонның қол астына бағындырды. Сөйтіп, бүкіл шумер-аккад жерін біріктірген Вавилон патшалығы құрылады. Хаммурапи ол елдерлің құдіретті билеушісіне айналды
Хаммурапи заңдары
"Хаммурапи" елде біріңғай тəртіп пен басқару жүйесін орнату үшін заңдар жинағын жасаттырды. Оны қара тас бағанаға жаздырды. Ол тасты археологтар 1902 жылы тауып зерттеген. Адам бойынан да биік ол тастың жоғары жағына сурет салынған. Суретте ақ сақалды, басында сəлдеге ұқсас бас киімі бар Күн құдайы бейнеленген. Ол салтанатты тақта отыр. Екі иығынан сəуле шашып тұр. Оң қолында биліктің асатаяғы мен заңдар жинағы. Күн құдайы бұларды Хаммурапиге ұсынып тұр. Хаммурапи оның алдында сол қолымен тағзым ете кеудесін басып, тікесінен тік тұр.
Шумер және Вавилон әдебиеті
Ең ежелгі шумерлік және вавилондық мәтіндер б.з.б. IV-III мыңжылдықтарды қамтиды. Бұл тіркеу тізімдері, әнұран жазбалары, мақалдар, жаңылтпаштар мен аңыз-әңгімелерден тұратын қарапайым нұсқалар. Б.з.б. III-II мыңжылдықтан «Ниппур ережелері» деп аталатын 87 әдеби мәтіннен тұратын аңыздар жинағы сақталып қалған. Тура сол кезеңде «Гильгамеш туралы аңыздың» көне вавилондық нұсқасы жазылды. Б.з.б. II мыңжылдыққа орай әдеби ескерткіштер аккад тілінде жазыла бастады. Сол кезеңде аккад тілі негізгі тілдердің біріне айналды. Ал б.з.б. I мыңжылдыққа келіп Гильгамештің негізгі бізге жеткен нұсқасы жазып қалдырылды. Түпнұсқа б.з.б. VII ғасырда Ассирия патшасы Ашурбанипалдың айтуымен салынған кітапханада сақталған (1849 жылы табылды).
Ежелгі Вавилонның күйреуі
Хаммурапи қайтыс болғаннан кейін жүздеген жылдар өтті. "Вавилон" жері ұзақ уақыт Ассирияға бағынышты болып келді. Ал б.з.б. VII ғасырда "Вавилон" тəуелсіздігін алып, қайта гүлденді, əсіресе б.з.б. 604 - 562 жылдары билік еткен "Навуходоносор" патшаның кезінде көркею шегіне жетті. Оның билігі кезінде "Вавилон" ең əсем қала ретінде бүкіл əлемге əйгілі болды. Алыстан шағын ғана көгілдір жазық бұлдырап көрінеді. Бірітіндеп жақындай келе жолаушы оның жер мен көктің арасындағы əйгілі "Аспалы бақ" екенін көріп, таңдана да, тамсана да қарап қалатын. Одан көз ала бере жолаушы қаланың биік қамалының ар жағынан көкке таласа өрлеп тұрған зəулім мұнараны көреді. Бұл екі көріністен көңілі қамшы басқан оның алдынан үлкен канал кездеседі. Бұл - суы қамалды қоршай ағып, қаланы жаудан қорғап жатқан əрі терең, əру кең канал. Қала қамалын айнала жүрген адам, оның жүз қақпасы бар екенін көретін еді.
Дереккөздер
https://massaget.kz/layfstayl/debiet/proza/18692/
Сергей Юрьевич Филимонов
Сергей Юрьевич Филимонов 1975 жылы 2 ақпанда Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе қаласында туған. Орыс. Әскери спорт колледжін бітірген (1997); қазіргі уақытта I. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің дене шынықтыру және спорт факультетінің студенті. ≪Нұр Отан≫ ХДП мүшесі. 1984 жылдан - ауыр атлетикамен айналысуды бастады. Ауыр атлетикадан жаттықтырушы-оқытушы. Жасөспірімдер арасындағы Әлем іріншілігінің (Чехия,  1991), Азия ойындарының қола жүлдегері (Бангкок,  1998); Еуропа чемпионы (1995); серпе көтеруден 173 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақ дәрежесіндегі әлем рекордшысы; XIV жазғы Азия ойындарының чемпионы (Пусан, 2002); Сиднейде өткен Олимпиада ойындарының қатысушысы - 4-ші орын (2000); XXVIII Олимпиада ойындарының (Афины, 2004) 372,5 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақтағы күмісжүлдегері; Әлем кубогының иегері (2004); ауыр атлетикадан ҚР бірнеше мәрте чемпионы және рекордшысы. ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). «Құрмет≫ орденімен; ≪Ерен еңбегі үшін≫ (2004) медалімен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - бапық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер Қазіргі уақытта Ресей Федерациясында тұрады.
Вавилон
Дереккөздер
* Санат:Ежелгі Қосөзен мемлекеттері
Сергей Юрьевич Филимонов
Дереккөздер
Санат:1975 жылы туғандар Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері Санат:Қазақстан ауыр атлеттері Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Еуропа халықтарының ағарту ісі мен әдебиеті
Томас Мор
Солардың бірі ағылшын гуманист жазушысы Томас Mop (1478-1535) еді. Ол Лондон қаласында, сот отбасында дүниеге келді. Өте білімді адам болды, ежелгі тілдерді жақсы білді. Әкесінің жолын қуып, заң қызметкері болып шықты. Біреудің басына түскен қайғы-қасіретке немқұрайлы қарай алмайтын Mop кедейлерді қорғады. Мордың 1516 жылы «Мемлекетті жақсы ұйымдастыру және жаңа Утопия аралы туралы алтын кітабы» шықты. Бұл кітапта сол кездегі қоғамдық құрылысты, Англиядағы қайыршылық жағдайды қатты сынады. Қоғамдағы кемшіліктердің негізі жеке меншікте, ал оның өмір сүру негізі адамдардың ақымақтық әрекеті, менменшілдік, мансапқорлықта жатканын айтты. Mop өзінің ойлап тапқан, «Утопия аралындағы» («Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған арал») бақытты елді, оның тамаша қалаларын, гүлденген даласы, ғажап тәртіптері мен зандарын суреттеп жазады. Утопияда қанау жоқ, бай да жоқ, кедей де жоқ. Аралдың барлық адамдары еңбек етуге міндетті. Утопиялықтар күніне тек 6 сағат еңбек етсе де, оларда азық-түлік мол, өйткені мұнда еңбек етпейтін жалқаулар жоқ. Аралдың тұрғындары өздеріне не қажет болса, соны коғамдық қоймалардан тегін алады. Қолдары бос кезінде арал тұрғындары ғылыммен, өнермен, спортпен айналысады. Утопия тұрғындары үйлерінің есіктері әрқашан да құлыпсыз, ашық тұрады, олар ұрлықтан қауіптенбейді. Адамдардың арасында сараңдық тумау үшін, олар әр 10 жылда өздерінің үйлері мен заттарын бір-бірімен алмастырып отырады. Утопиялықтар ақшаны жек көрді, қымбат тастардан балаларға ойыншықтар жасады. Олар алтыннан қылмыстыларға кісен соқты. Mop болашақта адамға қажет көптеген машина пайда болатынын болжай алмады, сондықтан ол ауыр әрі лас жұмыстарды Утопия заңын бұзған қылмыстылардың үлесіне берді. Томас Mop еңбек құрал-жабдықтары ортақ, әділетті қоғамдық құрылысты армандады. Бірақ оны қалай құрудың жолын білмеді. Солай бола тұра, Томас Mop оны өте батыл, өзі қиялдаған қоғамның өмірін нақты мысалдармен дәл көрсете білді. Томас Мордың идеясы жеке меншік жоқ, барлық адамдар тең өмір сүретін қоғам құру туралы қиял болды. Сондықтан Мордан кейін жүзеге асырылмайтын, өмірден қол үзген қиял утопия деп аталып кетті.
Уильям Шекспир
XVI ғасырдың аяғында ағылшын халқының сүйікті өнері театр болды. Ол кезде Лондонда онға жуық театр жұмыс істеді. Театр ойын-сауықтары көптеген қарапайым адамдарды тартатын, көрермендер жым-жырт тыныштықта отырып, актерлердің ойынына көз алмастан қарайтын. Кейде спектакльге маска киіп, король Елизаветаның өзі де келіп жүрді. Ұлы жазушы Уильям Шекспирдің (1564-1616) барлық өмірі театрмен байланысты өтті. Ол әуелі актер болды. Мұнан кейін Лондондағы Глобус театрына иелік етті. Шекспир 37 пьеса (трагедия, комедия, тарихи драма), сондай-ақ көптеген өлеңдер жазды. Шекспир ескі феодалдық дүниенің күні бітіп келе жатқандығын түсінді. Бірақ ол ақшамен баю, құмарлық үстемдік еткен буржуазияның жаңа тіршілігімен де келісе алмады. Ол '''«Жауыздық барлық жерді жайлаған, ол сезім атаулының - сенім, әділет, сүйіспеншіліктің бәрін де уландырып отыр. Менің айналамнан көріп отырғанымның бәрі де жексұрындық»''' деп түңілді. Шекспир адамның ұлылығын терең түсінді. Шекспирдің ұлы трагедиясының кейіпкері Гамлет: '''«Адам қандай тамаша жаралған! Оның ақыл-ойы қандай ізгі. Іс-әрекеті қандай дәл, қандай тамаша, әлемнің сұлуы»''' дейді. Өзінің «Гамлет», «Отелло», «Король Лир», «Ромео және Джульетта» және басқа трагедияларына Шекспир қайырымдылық пен әділеттілік, ізгілік сияқты асыл қасиеттерді арқау етіп, адам жан дүниесінің терең иірімдеріне барлау жасады. Ол күшті, ер жүрек кейіпкерлерді, олардың жоғары сезімдерін - сүйіспеншілік пен достықты, адамдық пен ерлікті мадақтады. Жас Ромео мен Джульетта бірін-бірі шынайы сүйеді, бірақ олардың сүйіспеншілігіне отбасылары арасындағы ескі өшпенділік кедергі болады. Жас кейіпкерлер қаза табады, ымыраға көнбейді. Шекспир кейіпкерлері тағдырдың әлсіз құрбаны емес. Олар - қинала жүріп, күресін тоқтатпайтын, өмірді өзгерту жолын таппаса да алған бетінен кайтпайтын жандар. Шекспир адамдар арасындағы қатынасты бұзатын тағы бір себеп «пайдакүнемдік пен ашкөздік және алтын» деп түсінеді.
«Алтын, металл - Әдемі, әсем, асыл зат... Мұнда алтын жетерлік, Қараны аппақ етуге, Әдемілеп малғүнды, Күнәні шындық етуге, Батыр етіп қорқақты, Аскаққа балап пысықты Жасартып шалды кетуге!» — дейді.
Ұлы жазушы адам мінезін шындықпен бейнеледі және халықтық тілді кеңінен пайдаланды.
Франсуа Рабле
Франсуа Рабле (1494-1553) - француз жазушысы, Қайта өркендеу дәуірі әдебиеті ірі өкілдерінің бірі. Рабленін әдеби шығармашылығы 1532 жылы Лионда жарияланған «Гипократтың афоризмдерінен» басталды. Ол «Гаргантюа мен Пантагрюэль» атты бірнеше кітаптан түратын фантастикалық романында ескі феодалдық тұрмысты сықақ етіп, гуманистік көзқарасты қолдады. Автор бұл романды жазуда халық арасында тараған аңыз, ертегілерді кең түрде пайдаланып, оған гуманистік сипат берді. Рабле діншілдікті, орта ғасыр әкімдерін, соттарын мазақ етіп, адам баласының дене және ақыл-ой жағынан дамуы үшін жаңа тәрбие тәсілін ұсынды. Рабле өзінің романында феодалдық жыртқыштык соғыстарды сынады. «Бұрын ерлік деген аты шулы атақ алған нәрсені, - дейді кітап кейіпкерлерінің бірі, - біз енді жай ғана қарақшылық дейміз». Рабле бүкіл дүние жүзіне өзінің үстемдігін орнатуға әлек болып, өз қол астындағыларының қанын төккен басқыншы корольді мысқылдап, келеке етеді. Романда Папемания елі суреттеледі. Бұл елде папаға берілген католиктер тұрады. Рабле «Бұл елге ине тәрізді қылдырықтай болып келіп, әп-сәтте суыр тәрізді семіреді», өйткені «дүние жүзінің түкпір-түкпірінен» табыс түсіп жатады дейді. Рабле бұл романында тәрбиенің тиімді, тиімсіз жақтарына көңіл бөледі. Мысалы, Гаргантюаның екі тәрбиешісінің біреуі оқытудың бір-ақ тәсілі - жаттатуды ғана біледі. Әкесі бұдан баласына еш пайда жоқ екенін түсініп, екінші бір мұғалімді шақырады. Ол түсінуге үйретеді. Оқуды өмірмен байланыстырады. Рабле Гарғантюасы «Егер корольдер философ немесе философтар король болса, мемлекет сонда бақытты болады» дейді. Роман авторы дворяндарды жек көрді. Олардың мақтаншақтығын және топастығын сынады. Адамдар арасында табиғи қайырымдылықты жоғары қойды. Рабле зорлау мен күштеу болмаған жерде ақыл-ой ісі өзінен-өзі орнығады деп пайымдайды. Рабленің даңқы XVI ғасырда кең жайылды. Оның аты Гомер, Данте, Шекспирлермен қатар қойылды. XIX ғасырдың 2-жартысында Рабле романының тарихи-мәдени маңызды терең талдауға әрекет жасалды. 1903 жылы «Раблені оқып үйрену қоғамы» құрылды. Рабле шығармашылығы Ресейде 1917 жылдан бастап кең тарала бастады. «Гаргантюа мен Пантагрюэль» романы орыс тіліне үш рет аударылды. Қазақ тілінде бұл роман 1938 жылы жарияланды. Рабле шығармашылығы француз және дүние жүзі әдебиетінің дамуына үлкен ықпал жасады.
Дереккөздер
Санат:Еуропа тарихы Санат:Еуропа мәдениеті
13 наурыз
Наурыздың 13 — Григориан күнтізбесінде жылдың 72-ші күні (кібісе жылдарда 73-ші). Жылдың аяғына 293 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:13 наурыз
Көкбұта тұқымдасы
left|thumb Көкбұта тұқымдасы (Erіcaceae) – қос жарнақты өсімдіктер.
Бұлардың арасында шалабұта, бұта, кейде жерге төселіп өсетін шөптесін өсімдіктер және биіктігі 20 м-ге дейін жететін ағаш та кездеседі. Көкбұталар тұқымдасының дүние жүзінде кең тараған (Арктикадан тропиктік шөл-шөлейтті аймақтарға дейін кездеседі), 100-ден аса туысы, 3000-нан артық түрі бар. Көкбұталар тұқымдасының өсетін жерлері мен түрлеріне қарай сабақтары да алуан түрлі (сүректенген қатты тік сабақ, төселіп өсетін өрмелегіш сабақ, т.б.) болады. Сүрегі өте тығыз, шайырлы. Басқа тұқымдастардан ең негізгі ерекшелігі – жапырақ тақтасы жалпақ, жиектері сыртқа қарай сәл қайырылып тұрады, қарағайдың жапырағына ұқсаған ине тәрізді қылқанды, қабыршақтанған майда жапырақтары болады. Қазақстанда Көкбұталар тұқымдасының 3 туысы қазанақ, Арктоус (Arctous), оның 1 түрі – Альпі арктоусы (A. alpіno) және көкбұта (Calluna), оның 1 түрі – кәдімгі көкшегүл (C. vulgarіs) өседі. Бұлар Алтай, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Күнгей Алатауларында кең таралған. Негізінен ылғалы көбірек, мүк, қына басқан батпақтар, қылқан жапырақты ормандардың арасы, бұлақ жағаларында жиірек кездеседі. Көкбұта Тұқымдасының өсетін жерлері мен түрлеріне қарай сабақтары да алуан түрлі: сүректенген қатты тік сабақ; төселіп өсетін, өрмелегіш (лиана) сабақ, т.б. болады. Сүрегі өте тығыз, шайырлы (қарағайдың шайыры тектес). Көкбұта Тұқымдасының басқа тұқымдастардан ең негізгі ерекшелігі – жапырақ тақтасы жалпақ, жиектері сыртқа қарай сәл қайырылып тұрады, қарағайдың жапырағына ұқсаған ине тәрізді қылқанды, қабыршақтанған майда жапырақтары болады. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктердің кейбір түрлерінің (көкбұта) жапырақтары ауа райының өзгеруін алдын-ала болжайды. Құрғақшылық болған жағдайда көкбұтаның жапырағы дереу қусырылып бүктеліп (ширатылып) қалады, соның нәтижесінде судың булануы азайып, өсімдік қурамай, тіршілігін сақтап қалады. Гүлдері сабақ ұшында, жапырақ қолтығында жеке немесе топтанып орналасады. Топтанған майда гүлдері шашақ, шатыр, сыпыртқы тәрізді гүлшоғырларын құрайды. Жеке гүлінде 4 – 5 тостағанша жапырақша, 5 күлте, 10 аталық, жатыны 5 ұялы аналығы болады. Аталықтарының жіпшесі аналықтың түбіндегі жалпақ табақшаға бекініп тұрады. Аналық жатынында тұқым бүршігі көп болатындықтан, жемісі – көптұқымды қауашақ, тұқымбүршігі аздау болса, аз тұқымды сүйектіжеміс деп те аталады. Көкбұта Тұқымдасы – негізінен, жәндіктермен (кейде өздігінен де) тозаңданатын өсімдіктер. Көбінесе, батпақты жерлерде өсетіндіктен, азоты жеткіліксіз ортаға бейімделу үшін саңырауқұлақтармен селбесіп тіршілік етеді. Көкбұта Тұқымдасы балды өсімдіктерге жатады. Тұқымының шетінде болатын бұртиған өсіндісімен құмырсқалар, жидектерімен құстар мен сүтқоректілер қоректенеді. Гүлдері әдемі болғандықтан бақтарда, оранжереяларда сәндік үшін де өсіріледі 7
Дереккөздер
Санат:Көкбұталар
Тат
Тат – Түрік қағандығындағы әлеуметтік топ өкілі. Көне түрік жазба ескерткіштерінде Тат деп батыс түріктерге тәуелді Жетісу аумағындағы отырықшы қоныстар мен қалалардағы соғды тілдес тұрғындар айтылған. Түрік қағандарына бағынған Таттар саудамен және ауыл шаруашылығымен шұғылданған.
14 наурыз
Наурыздың 14 — Григориан күнтізбесінде жылдың 73-ші күні (кібісе жылдарда 74-ші). Жылдың аяғына 292 күн қалады.
Мерекелер
🇰🇿 - Көрісу күні
Сыртқы сілтемелер
Санат:14 наурыз
15 наурыз
Наурыздың 15 — Григориан күнтізбесінде жылдың 74-ші күні (кібісе жылдарда 75-ші). Жылдың аяғына 291 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:15 наурыз
Темекі өсіру
нобай Темекі өсіру – техникалық өсімдіктер шаруашылығының бір саласы. Темекі құнды техникалық дақыл. Алғаш рет Оңтүстік Америкада пайда болған. Еуропада 16 ғасырда алғаш гүл және дәрілік өсімдік ретінде өсірілген. Қазақстанның оңтүстігінде, әсіресе Алматы облысының Еңбекшіқазақ, Талғар аудандарында, сондай-ақ Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының кей өңірлерінде өсіріледі. Осыған орай темекі өсірудің жергілікті жер жағдайларына, табиғатына бейімделген әр түрлі егіс әдістері, сұрыпталған сорттары бар. Темекі тұқымы температура 10 – 12С болғанда және 70 – 80% ылғалдылықта өнеді. Оны өсіру көшетті жерге отырғызғанға дейінгі және жерге отырғызғаннан кейінгі екі кезеңнен тұрады. Сабақтары мен жапырақтары тұрақты егістікке отырғызғаннан кейін температура 24 – 28С, топырағының ылғалдылығы60 – 80% болғанда жақсы өседі. Тұрақты егістікке отырғызылатын көшеттің тамыр жүйесі өте жақсы жетілген, нақты 5 – 6 жапырағы болуы қажет. Темекі өсіп-жетілу кезеңінде азот және фосфор тыңайтқыштарын көп қажет етеді, сонымен қатар суару, арамшөптерден тазарту, т.б. шаралар жүргізіледі. Көшетті көшетханаларда немесе жылыжайларда өсіреді. Топырақтың 10 см-дегі жылылығы 10 – 12С-қа жеткенде көшетті отырғыза бастайды, көшет арасы 60 см-ден кем болмау керек. Жерге отырғызғаннан 30 – 40 күннен кейін гүл шанағы пайда болып, осы аралықта өсімдік жылдам өседі. Өсімдік тамырланғаннан кейінгі өсу мерзімінде 2 – 3 рет қопсыту жұмысы жүргізіледі. Өсімдікті баптау кезеңіндегі негізгі міндеттің бірі – гүлшоғын жұлып тастау, өсіп шығатын бүйір бұтақтарын кесіп отыру. Өсу мерзімі ішінде 6 – 8 рет суғарылады. Темекіге жақсы алғы дақыл дәнді-бұршақ және аралас егілген бір жылдық бұршақ пен астық дақылдары болып табылады. Күздік ең негізгі өңдеу – топырақты 25 – 30 см тереңдікте жырту. Өңдеу алдында топыраққа фосфор және калий тыңайтқыштарын енгізеді. Көктемде тырмалап, көшетті отырғызғанға дейін арамшөптерді құрту үшін және ылғал сақтау үшін 10 – 12 см тереңдікте 1 – 2 рет қопсытады. Арамшөптер шығуына қарай және топырақ бетінде қабық пайда болғанда егісті 8 – 10 см тереңдікте қопсытумен қатар, тырмалайды. Көшеттерді отырғызудан 1 – 2 күн бұрын телімдерді 6 – 7 см тереңдікте қопсытып, тырмалайды. Темекі егісінің 1 га-на 30 – 60 кг N, 60 – 100 кг P2O5, 50 – 100 кг K2O шашылады. Бұл тыңайтқыштардың 70 – 80%-ын күзде, қалғанын көшет отырғызу алдында үстеме қорек ретінде береді. Темекі жапырағының пісуі – төменгі белдеудегі жапырақтан басталады, піскен жапырақ үзіп алынады, біраз уақыттан соң орта белдеудегі жапырақтар пісіп жетіледі, оны алғаннан кейін жоғарғы белдеудегі жапырақтары алынады. Өсу мерзімінде жапырақтарды 5 – 7 рет үзеді. Жиналған жапырақтарды кептіреді және оларды ферменттеуден өткізеді. Темекі өсіруде тұқым жинауға зор мән беріледі. Тұқым телімдеріндегі өсімдіктерді айрықша күтеді және олардан екі рет қана жапырақ жинайды. Темекіден ең жоғарғы өнім (35 – 40 ц/га) Алматы облысының бұрынғы Алматы ұжымшарында жиналған. Қазақстанда негізінен Дюбек – 566, Гибрид – 23, Талғар – 25 сорттары өсіріледі. Соңғы екі сортты жоғарыда аталған ұжымшардың директоры, Социалистік Еңбек Ері П.Ф. Томоровский шығарған.
Сілтемелер
Санат:Техникалық дақылдар
Тоғызкент ауылдық округі
Тоғызкент ауылдық округі — Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Тоғызкент, Майлыкөл, Әбілда ауылдары кіреді. Орталығы – Тоғызкент ауылы.
Дереккөздер
Санат:Сарысу ауданы ауылдық округтері
Үшкөлтай Субханбердина
Үшкөлтай Субханбердина - ғалым, филология ғылымдарының кандидаты. Ол 1927 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданында туған. 1948 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтын бітірген. 1952- 1965 жылдары Орта ғылыми кітапхананың библиографиясы қазақ кітаптары мен сирек кездесетін кітаптар және қолжазба бөлімінің меңгерушісі, 1966- 1973 жылдары Әдебиет және өнер институтының текстология және қолжазба бөлімінің аға ғылыми қызметкері, 1973-1982 жылдары фонофото бөлімінің меңгерушісі, 1982-1999 жылдары қолжазба және текстология орталығының аға ғылыми қызметкері болып қызмет атқарған. «Айқап» бетіндегі мақалалар мен хат-хабарлар», «Қазақтың революциядан бұрынғы мерзімді баспасөзіндегі материалдар», 1-2 бөлім; «Әдеби мұра. Революциядан бұрынғы мерзімді баспасөз бетіндегі жарияланған көркем шығармалар», «Алаш. Қазақ. Сарыарқа» т.б. жинақтарда Алаш қайраткерлерінің шығармаларын таратуға және насихаттауға үлкен үлес қосты.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы
Бағдарламаның жинақылығы
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Созылька
Созылька — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тым өзенінің сол жағалауынан 490 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Барақпай
Барақпай — Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл, Барақбай ауылдық округі орталығы. Іргесі 1954 жылы қаланған.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Балкашино ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 63 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 497 адам (229 ер адам және 268 әйел адам) болса, 2009 жылы 354 адамды (173 ер адам және 181 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, байланыс бөлімшесі, дүкендер бар. Шаруашылық субъектісі – «Азат» ЖШС-і. 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге ескерткіш орнатылған. Ең жақын темір жол стансасы – Атбасар (85 км).
Дереккөздер
Санат:Сандықтау ауданы елді мекендері
Сөздердің тура мағынасы
Сөздердің тура мағынасы - сөздің таза лексикалық ұғымының сөзде бейнеленуі.
Сөз мағынасы - заттың, нәрсенің, сапаның, қатынастың, қимыл-әрекеттің, қалыптың, шындықтың басқа да құбылыстардың сөз арқылы бейнеленуі. Сөз мағынасы әдетте екі түрлі болып келеді: сөздің грамматикалық мағынасы және сөздің лексикалық мағынасы. Сөздердің тура мағынасы лексикалық мағынаға тікелей байланысты. Лексикалық мағына көп жағдайда жалпылық қасиетке ие болады. Мәселен, күлді, ашуланды, қуанды деген сөздерді "адамның психологиялық жайына қатысты жайдың етістік арқылы берілуі" деуге келеді, бірақ ол сөздердің әрқайсының өздеріне лайықты нақтылы ерекшеліктері бар: бірі екіншісіне қарама-қарсы (күлді—ашуланды), бірі үшіншісімен мағыналас (күлді-қуанды). Ол айырмашылықтар сол сөздердің тура мағынасы арқылы білініп тұр. Сондай-ақ зымырады, жүгірді, аяңдады дейтін сөздердің бәрі де қозғалысты танытқанымен, біреуінде эмоциональдық реңк (зымырады) басым, екіншісі қозғалыстың бәсеңдігін (аяңдады) көрсетеді. Мұндай нақтылық та сол сөздердің тура мағынасының арқасында мүмкін болып отыр. Сөздердің тура мағынасын тек етістік сөздермен ғана түсіндіріп қоймай, есім сөздермен түсіндірудің көптеген мысалдары бар. Үй, пәтер деген сөздердің тура мағыналары арқылы олардың айырмашылығын әркім ажырата алар еді. Сол сияқты, қара деген бір ғана негізгі сөздің тура мағынасының өзінде бірнеше ұғым тұрады. Біз есімдігін бірінші жақтың көпше түрінде де, сыпайылық мағынасында (әсіресе, ғылыми еңбектерде) жекеше түрде де қабылдауға болады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі
16 наурыз
Сыртқы сілтемелер
Санат:16 наурыз
Анабаттық желі
Анабаттық желі - горизонталь бағытта қозғалатын ауаның вертикаль бағытта қозғалатын ауамен қосылуының әсерінен ауаның тау беткейімен жоғары өрлей қозғалуы.
Пирамидалық жол
Пирамидалық жол (пирамидные пути) — үлкен ми қыртысы ганглионды қабатындағы ірі пирамидалық нейрейроциттер аксондарынан түзілген, орталықтан тепкіш — қозғалтқыш (эфференті) жүйке талшықтарынан құралған жол. Пирамидалық жол — қозғалтқыш жүйке толқындарын жұлынның төменгі (адамда алдыңғы) ақзат арқаншалары арқылы тұлға және аяқ-қол бұлшықеттеріне жеткізеді.
17 наурыз
Наурыздың 17 — Григориан күнтізбесінде жылдың 76-шы күні (кібісе жылдарда 77-ші). Жылдың аяғына 289 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:17 наурыз
IC 1956
IC 1956 — Торпақ шоқжұлдызында орналасқан SBbc (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 13279, UGC 2795, MCG 1-10-1, ZWG 417.1, KARA 130, IRAS03329+0454.
Сыртқы сілтемелер
IC 1956 Санат:Торпақ (шоқжұлдыз)
18 наурыз
Наурыздың 18 — Григориан күнтізбесінде жылдың 77-ші күні (кібісе жылдарда 78-ші). Жылдың аяғына 288 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:18 наурыз
Ермек Бегалыұлы Абасов
Ермек Бегалыұлы Абасов (16 наурыз 1971 жылы туған) – ҚР Парламенті мәжілісінің депутаты, инженер. Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетін бітірген. Мәжілістің қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. «Шымкент тауар биржасы» мекемесінің президенті..
Сілтемелер
Санат:ҚР Парламенті мәжілісінің депутаттары
19 наурыз
Сыртқы сілтемелер
Санат:19 наурыз
Турачи
Турачи — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Исамет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 226 адамды құрады. Пошта индексі — 452277, ОКАТО коды — 80230828004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Бор магнетоны
Бор магнетоны — магниттік моменттің атомдық және ядролық физикада, қатты дене физикасында, элементар бөлшектерде, т.б. қабылданған өлшеу бірлігі. Бор магнетоны бос электронның магниттік моментіне тең. Оның сандық мәні: μB = 927,400915(26)×10−23 эрг/Гс;, мұндағы е — электр зарядының абсолют шамасы, m — электрон массасы, ћ — Планк тұрақтысы, c — вакуумдағы жарық жылдамдығы.
20 наурыз
Наурыздың 20 — Григориан күнтізбесінде жылдың 79-шы күні (кібісе жылдарда 80-ші). Жылдың аяғына 286 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:20 наурыз
Жырашық
Бөлу жырашық
Тең бұрыштық жылдамдықтардың топсасының шанышқысындағы шұңқыр, сонда домалақ орнатылады; бөлу оршығымен бірге екінші шанышқыда шарнирдың секторсыз жағында домалақтың орналасуын қамсыздандырады.
Бедердің жырашығы
Шинаның жолмен жақсы түйісуіне арналған сурет пен шошақтарды жасайтын қаптаманың бедеріндегі шұңқыр.
Бас желілілер
Сілтеме
Бас желілілер
Санат:Бассүйексіздер‎
Сорная
Сорная — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Порная өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
21 наурыз
Наурыздың 21 — Григориан күнтізбесінде жылдың 80-ші күні (кібісе жылдарда 81-ші). Жылдың аяғына 285 күн қалады.
Сорная
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
21 наурыз
Сыртқы сілтемелер
Санат:21 наурыз
Сорная
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жүрісті баяулатқыш
Жүрісті баяулатқыш - тракторға өте төмен жылдамдығын алуға арналған беріліс қорабындағы қосымша төмендеткіш редуктор.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Шинаның жүріске төзімділік шамасы
Шинаның жүріске төзімділік шамасы - пайдалану шартына сәйкес көлік құралының шинасының жөндеусіз жүрген жол қашықтығы.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Людмила Лунина
Лунина Людмила (17.09.1946 жылы туған, Ресей, Вильнюс қаласы) - ақын.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Средний Когозес
Ортаңғы Когозес — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Когозес өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Басқағыл
Басқағыл  – Ұлытау тауларынан шығысқа қарай 45 км жердегі жота.
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 642 м. Жота солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Солтүстік-шығысынан Қаракеңгір өзені ағып өтеді. Батысынан Ұлытау – Жезді автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы таулары
Басқан суғару жүйесі
Басқан суғару жүйесі  – Басқан өзенінен бастау алатын Алматы облысы Сарқант ауданындағы суғару жүйесі. Суы 12309 га жерді суғаруға пайдаланылады. Жүйенің арықтары мен каналдарының жалпы ұзындығы 92,5 км. Жүйе бойында 39 гидротехникалық қондырғы мен 1 тоған салынған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан суару жүйелері
Сеңкібай Қабанбайұлы
Сеңкібай Қабанбайұлы - жоңғар шапқыншылығына қарсы шайқастарда батырлық, ерлігімен даңқы ерте шыққан жас батыр әрі шешен. Ол шамамен 1712-1779 жылдар аралығында ғұмыр кешкен. Қазақтың төбе биі үйсін Төле бидің туыс, ет жақын бауыры. Төле бабамыз Әлібектің екінші әйелі Бүркіттен, ал бәйбішесі Молбикеден Тыныбек, Ақбота, Шора туған. Тыныбектен - Абыл, Қабыл тарайды. Сеңкібайдың әкесі Қабан да батыр кісі болған екен. Оны Майкөт ақынның мына бір өлең жолдары растай түседі, ақын былай деп жырлайды:
Жастайынан Төле бидің тәлім-тәрбиесін алған Сеңкібай жаратылысынан зерек, алғыр болып өседі. Ол алғашқы рет жоңғарлармен қарсы күресте Аңырақай шайқасында батырлығымен көзге түседі. Бұл кезде оның жасы әлі жиырмаға да толмаған еді. Қалмақтармен жүргізілген кескілескен қанды шайқастарда Сеңкібай Мәмбет, Шойбек батырлармен үнемі бірге тізе қосып, ұрыс қимылдарын қанаттаса жүргізеді, қол бастайды. Алайда батыр бабамыздың өмірбаянына қатысты мәлімет аз. Бастан өткерген қиыншылығы мен ауыртпалығы, жауына қарсы ерлігі жыр-дастан болған қазақтардың жазба тарихы хатқа түспегендіктен - көп мұралар ата-бабаларымызбен бірге кетті. Қазіргі жағдайымыз әттең-ай демес үшін, опық жеп қалмас үшін бабаларымыздың мұралары мен олардың жасаған ерліктерін, айтқан аталы, билікті сөздерін мүмкіндігінше қағаз бетіне түсіріп қалу. Ел болған соң, ерін жоқтар азаматтар жоқ емес. Күні кешеге дейін Сеңкібайдың есімі жұртшылыққа белгісіз болып келді. Бұқар жырында Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақұлы Жәнібек, Шапырашты Наурызбай сынды айбынды қолбасшылармен қатар Сеңкібай батырдың да аты аталатынына назар сала алғанымыз жоқ. М. Мағауин, М. Байділдаевтың құрастыруымен 1984 жылы "Жазушы" баспасынан жарық көрген үш кітаптан тұратын "Бес ғасыр жырлайды" кітабының бірінші томына енген Бұқар жырау Қалқаманұлының "Қалданменен ұрысы" деген толғауында мынандай жолдар бар:
Осы жырда есімдері ерекше аталған бірсыпыра батырлардың аттары қате жазылған, бірақ бұл жыр бағасыз тарихи құжат болып саналатындықтан, текстологиялық қатені кейінгі ұрпақ түзетіп оқуға тиіс. Бұхар жырындағы Секербай деп отырған осы Сеңкібай батыр да, ал Шойбекбай - Шойбек батыр. Бұл екі батырдың есімін қалпына келтіруге себепші - кітап шығару тарихында сирек кездесетін асыл мұраларымызға айналып отырған Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлының 1993 жылы "Жалын" баспасынан жарық көрген "Түп-тұқияннан өзіме шейін" деген еңбегі болып отыр. Осы кітапта Қазыбек бек Бұхар жыраудың өз аузынан жазып алған бірнеше өлеңін келтіреді. Соның бірінде жырау былайша толғайды:
Сөйтіп Бұхар бабамыз жырға қосқан Сеңкібай батырдың аты Тауасарұлының кітабы арқылы ұрпағымен қайта қауышты. Аталмыш кітабында, Сеңкібайды алғаш көруі туралы Қазыбек бек Тауасарұлы былай депті: "Төле ағаны бұрын да көргенмін, талай бір дастарқан басында дөм татқанбыз. Қосшы балалар тұра жүгіріп, өзіміздің адамдар болтан соң, аттарын матастырып байлап жатты. Шынымен Төле би екен. Жанында Сеңкібай мен Шойбек бар, бәрі тоғыз адам. -	Жолым болсын деп, үлкен үйден дәм татуға келдім, - деді Төле. -	Бәсе, қалай-ақ Жайылмыстар апасын жауға тастап кетті деп едім, - деп қалжың айтты күйеусінген әкем. Төле би сәл жымиды да: -	Елдің басын қосу керек, - деді ол, - еру елдің, жай алдын тосуы керек. Сондықтан елден бұрын көштім. Жау тиген елде береке болмайды. Әзір жайбарақат отырған ел арасынан қол жиғым келеді. Мына Сеңкібай мен Шойбекті ертіп алғаным сол" (119-бет). Сеңкібай батыр Далатаудағы ұрыста он екі қалмақты шауып аттан түсіреді, соның бірі Қалданның жақыны екен. 1728 жылы Ордабасыда үш жүздің басы қосылған ұлы жиын етіп қалмақтарға қарсы қазақ қолын басқару Әбілқайыр ханға тапсырылып, ол бас қолбасшы болып сайланады. Осы алғашқы шешуші ұрысқа Ұлы жүзден он жеті мың адам қатысады. Дулаттардан жиналған сегіз мың қолға Сеңкібай, Шойбек, Шымыр Қойгелді, Ботпай Сәмен басшылық етеді. Сөйтіп Сеңкібай соғыс өнерін ерте үйреніп, майдан даласында ерте танылған қолбасшылардың біріне айналады.
Қаз дауысты Қазыбек би қайтыс болып Жетісудан оның қырқына барған кісілерге бидің қызы Қамқа дауыс айтып, жоқтауына Найман Ақылбай биді, Ысты Оңқайды, Дулат Сеңкібай мен Шойбек батырды да қосқанын жазады Тауасарұлы. Осы бір деректер өз заманында Сеңкібайдың ерлігін ел танығанын көрсетеді. Сеңкібай ұзақ ғұмыр кешіп дүниеден өтеді. Оның сүйегі Жамбыл қаласының іргесіндегі Талас өзенінің жағасына қойылады, үрім-бұтақтары басына сагана тұрғызады. Өкініштісі сол көне қорымның орнын, мазарларды 1970 жылы Ровный кеңшарының директоры Песатиди деген грек жігіті жұрттың сөзін құлағына да ілмей бульдозермен тегістетіп пияз ектіреді.