cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 3850
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 43702, MCG 7-27-1.
Сыртқы сілтемелер
IC 3850 Санат:Canes Venatici (шоқжұлдыз)
Ким Максим Павлович
Ким Максим Павлович — совет тарихшысы, тарих ғыл. докторы (1946), КСРО ҒА коррпорациясының мүшесі (1960). Корей шаруасының отбасысында туған. 1929 жылдан КОКП мүшесі. 1934 ж. Москваның тарих, филос. және әдебиет ин-тын бітіріп, Москва жоғары оқу орындарында оқытушы болып істеді. 1951 жылдан КСРО ғылым академиясының КСРО тарихы ин-тында соц. құрылыс секторының, кейін бөлімінің менгерушісі, көп томдық КСРО тарихын жазу секторын және сов. қоғамы тарихы бөлімін, мәдениет тарихы секторын басқарады. Сов. бөлімі ғылми советінің председателі. 1956—60 ж. «КСРО тарихы» журналының бас редакторы. 1965—71 ж. КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының кафедра меңгерушісі. Октябрь революциясы мен мәдени революция тарихын, жұмысшы табы мен шаруалар одағының нығаюы, соц. ұлттардың қалыптасуы мәселелерін зерттеуге үлес қосты.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1996 жылы қайтыс болғандар Санат:1908 жылы туғандар
Калликрат
Калликрат — грек сәулетшісі, б. э. бұрынғы V ғ. екінші жартысында Афиныда жұмыс істеді. Б. э. бұрынғы 450 ж. ол Афины акрополінің бейнелер үндестігі мен әсемдік келісімі өзгеше Афина-Ника храмы жобасын жасап, оны б. э. бұрынғы 427—421 жж. жүзеге асырды. Калликрат Парфенон құрылысы мен Афиныны Пирей айлағымен жалғастыратын қос қорған дуалды (кәдімгі «ұзын» дуал деп аталатын қабырғаны) салуға қатысты.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Өнер
Поплар Хиллс (Кентукки)
Поплар Хиллс (Poplar Hills) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 396 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-62370.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
УЕФА Чемпиондар Лигасы
УЕФА Чемпиондар Лигасы (көбінесе Чемпиондар Лигасы немесе тарихи Еуропалық Кубок) (UEFA Champions League) — УЕФА-мен ұйымдастырылатын 1955 жылдан бері келе жатқан Еуропадағы ең таңдамалы клубтардың арасындағы сайыс. Бұл Еуропалық футболдағы (әлемдегі футболдағы да) ең салмақты клубтық трофей болып табылады.
Астана клубы 2015/16 жылғы Еурокубоктар маусымында кипрлық АПОЕЛ-ды жалпы есепте 2-1 есебімен ұтып Қазақстан тарихында алғашқы клуб болып Еуропа Чемпиондар Лигасының топтық кезеңіне жолдама алды.
Тарихы
Чемпиондар лигасы 1955 жылы француздық L'Équipe журналының спорттық журналисі және редакторы  Габриэль Аноның ұсынысы бойынша құрылған. Континенттік футбол турнирін ұйымдастыру Аноның ойына «Вулверхэмптон» 1954 жылы «Спартак» пен «Гонведті» жеңгеннен кейін әлемнің мықты клубы деген ағылшындардың прессасынан басталды. Ано өзінің газетінде әлемнің ең күшті клубын білу үшін өз алаңында және сырт алаңда ойын өткізетін турнир ұйымдастыру керек деп жауап берді. Ертеңіне Ано турнирдің жобасын жариялады. Ал 1955 жылдың қаңтар айында тұңғыш Еуропа Чемпиондарының Кубогы өткізілді.
Юрий Александрович Николаев
Ғылыми еңбектер
'''«Теория и методы работы скиповых пневмоподземных установок для шахт и карьеров»''' тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 140-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.
УЕФА Чемпиондар Лигасы
Тарихы
Ең алғаш 1955/56 жылғы турнир қатардан шығу турнирі болды, онда әр кезең екі ойыннын өткізілді (үйде және қонақта). 1992 жылға дейін турнирге чемпиондар мен Чемпиондар Кубогының соңғы жеңімпаздары қатысқан болатын. 1991/92 жылғы маусымнан бастап турнирдің форматы өзгерді, оған топтық кезең қосылды, ал келесі жылы турнир УЕФА Чемпиондар Лигасы деп атын өзгертті. Одан ары қарай квалификациалық кезең, топтың құрылымында бірнеше өзгерістер болды. 1997/98 жылғы маусымда турнирде (УЕФА-ның коэффициенттерiнiң кестесiмен сәйкес) елдердiң қатардасының екiншi орын алған командаларда қатыса бастады. Квалификациялық кезеңнің жүйесі төмен коэффициентті елдердің топтық кезеңге дейінгі бір немесе бірнеше кезеңге қатыса алатын етіп қайта құрылды, ал коэффициенті жоғары елдер соңынан қатысты. Осы кездегі ең жоғарғы коэффициенті бар елдерден Чемпиондар Лигасына төрт клуб қатыса алады. 1960-2004 жыл аралығында Еуропа Чемпиондары Кубогының жеңімпазы Оңтүстік Америкадағы Либертадорес кубогының жеңімпазымен Континент аралық Кубокты сарапқа салатын. Ал қазір Чемпиондар Лигасының жеңімпазы ФИФАның ұйымдастыруымен Клубтар арасында Әлем чемпионатында өнер көрсетеді.
Юрий Александрович Николаев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Мотоблок
Мотоблок - 1. бір өсті доңғалақты бақша тракторы, әдетті артында келе жатқан тракторшы басқарады; 2. мотоциклдің күш агрегаты.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
УЕФА Чемпиондар Лигасы
Квалификация
thumb|450px|Ұжымы группалық айналымға шыққан елдер картасы {{legend|#67E863|Ұжымы группалық айналымға шыққан елдер}} {{legend|#6085EF|Ұжымы группалық айналымға шықпаған елдер}} {{legend|#C0C0C0|УЕФА мүшесі емес елдер}} Ұтыс ойындағы орындар сандары УЕФА-ның коэффициенттердiң кестесiнен тәуелдi болады:
2005/06 жылғы маусымда Ливерпуль мен Артмедиа (Братислава) барлық квалификациялық раундтан өтіп, топтық турнирге жолдама алған алғашқы клубтар болды. Ал 2008/09 жылғы маусымда БАТЭ мен Анортосис осы жетістікті қайталады.
Сайыс
Турнир бірнеше кезеңнен және квалификациялық раундтан басталады.Командалар 2 ойыннан ойнайды (үйде және қонақта). Екі ойынның қорытындысы бойынша жеңіске жеткен команда келесі квалификациялық раундқа жолдама алады. Квалификациялық раундтың барлығынан өткен команда топтық кезеңге жолдама алады. Жәнеде топтық кезеңге бірден жолдама алған командаларда қатысады. Топтық кезеңнің қорытындысы бойынша үздік шыққан екі команда плей-офф кезеңіне жолдама алады, ал топтағы 3ші орын алған команда Еуропа Лигасының 1/16 финалға жолдама алады. Ары қарай 1/8 финалдың жеребесі тартылды.Оның шарттары мынадай болып келеді:
Командалар екі ойын өткізеді. Екі ойынның қорытындысы бойынша қай команданың 1/4 финалға шығатыны белгілі болады. Бұл кезеңнің жеребесі ешқандай шектеулерді ескермейді. Ширек финалдан кейін жартылай финал, сосын 1 матчтан, бейтаап стадионда болатын финал. Стадион - финал өткізуге өтініш білдірген стадиондардың арсынан таңдап алынады, ол барлық талаптарға сай және УЕФА рейтингінің 5 жұлдызды стадионы болу керек.
Бірақ 2009/10 маусымында Чемпиондар Лигасынан бастап мынандай жаңа форматтарға ие болды.
Сыйлық
нобай|оңға|УЕФА Чемпиондар Лигасының логотипі турнирдің әр матчының алдында орталық шеңберде пайда болады|300px 2021-22 жылдардағы жағдай бойынша клубтарға төленген жүлделердің белгіленген сомасы келесідей (еуромен есептеледі):
Бұл дегеніміз, ең жақсы жағдайда, клуб іріктеу раундтарындағы, плей-офф раундындағы немесе нарықтағы үлестерді есептемегенде, осы құрылым бойынша 85,140,000 еуро жүлде ала алады.
Демеушілік
Фифа Әлем Кубогіндегідей сияқты УЕФА Чемпиондар Лигасында да көпұлттық корпорациялар демеушілікпен айналысады. 1992 жылы Лига құрылған кезде ең көбі сегіз демеушіні қатыстыруға болады деген шешім қабылданған болатын. Сол жүйе әлі күнге дейін орнында. Демеушілер өз кезегінде ойын кезінде алаң шеттерінде, пресс конференция залында және тікелей көрсетілім кезінде өз брендтарын жарнамалауға құқылы.
250px|нобай|оңға|Түркияда букмекерлік жарнама тыйым салынған. 2013 жылдың 9 сәуірінде "[[Реал Мадрид" (сол кезде Bwin букмекері клуб футболкаларының демеушілері болған) Стамбулда Галатасараймен ойнаған кезде демеушілерсіз футболкалар киюге міндетті болды.]]
Чемпиондар Лигасының 2021-24 маусым аралығындағы демеушілері:
Adidas екінші демеуші болып табылады және матчқа ресми доп береді. 2019/20 маусымынан бастап төрешінің формасын итальяндық Macron спорттық бренді жеткізеді. Hublot сонымен қатар жарыстың төртінші ресми серіктесі ретінде екінші демеуші болып табылады.
Егер клубтар тиісті демеушілік санаты шектеулі елде матч өткізсе (мысалы, Францияда алкогольді ішімдіктер жарнамалауға тыйым салынған), олар бұл логотипті футболкаларынан алып тастауы керек. Мысалы, "Рейнджерс" 1996/97 Чемпиондар Лигасында және УЕФА Кубогында француздық "Осер" және "Страсбург" клубтарымен ойнаған кезде, "Рейнджерс" ойыншылары "Mcewan's Lager" орнына "Center Parcs" логотипін киген (сол кезде екі компания да "Scottish & Newcastle" еншілес компаниялары болған).
Кубок
Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанған клуб кубокты өзінде 10 айға қалдыруға құқылы. Клубтың жеңісіне арнап кубоктың кішірейтілген нұсқасын алады. 5 рет немесе 3 рет қатарынан жеңімпаз атанған команда кубокты мәңгіге өзіне қалдырады.
Ең бірінші Еуропа Чемпиондар Кубогын турнирге франциялық L'Équipe газеті ұсынды. «Реал Мадрид» турнирді 5 рет жеңіп алғаннан кейін кубокты өзіне қалдырды.
Келесі кубок бұрынғысынан өзгеше болды. Оны Берн зергері Юрг Штадельманн жасады. Кубоктың құны 10 мың швейцариялық франк тұрады. Кубок күмістен ішіне алтын құйылып жасалды, биіктігі 62 сантиметр және салмағы 7,5 килограмм тұрады.
нобай|оңға|Чемпиондар Лигасының ресми кубогы
Кубоктың екі құлағы болғандықтан оны көп елдерде «үлкен құлақ» деп те атайды.
Кубокты мәңгіге 6 клуб алып қалды, оның ішінде 2 клуб — екі рет:
Тағы қараңыз
Санат:УЕФА клубтық турнирлері Санат:Футбол кубоктары Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы
Блайбах
Блайбах (Blaibach) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Пфальц әкімшілік округіне бағынады. Кам ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1985 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,02 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 3 72 115. Муниципалитеттің басшысы — Лудвиг Баумгартнер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Жаңатілек (Абай облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан батысқа қарай 30 км-дей жерде.
Дереккөздер
Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Гекльберри Финнің басынан кешкендері
Гекльберри Финнің басынан кешкендері — Марк Твеннің шығармасы.
2011 жылы «Аударма» баспасынан Фариза Оңғарсынова аударған қазақша нұсқасы басылып шықты. Беттер саны — 320. Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-18-353-8.
Тағы қараңыз
Санат:Марк Твеннің шығармалары Санат:Аударма баспасының кітаптары
NGC 3261
NGC 3261 — Vela шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 15 наурызда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3261 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 30868, ESO 263-40, MCG -7-22-15, AM 1026-442, IRAS10268-4423.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Vela (шоқжұлдыз)
Ғаруз рисаласы
«Ғаруз рисаласы» - Захир-ад дин Мухаммад Бабырдың аруз өлең карылысы жайында 16 ғ. басында жазған ғылыми еңбегі. 40 жылдары Париж қаласындағы Ұлттық кітапханадан түрік оқымыстысы М. Ф. Кепрюлю тапқан. 1972 ж. Мәскеуде «Ғаруз рисаласы» деген атпен жарияланған. Түркі тілді халықтар әдебиеті тарихында ғаруз уәзіні туралы ғылыми-теориялық зерттеу еңбекті Ә.Науаи мен 3. Бабыр ғана жазған. Өлең құрылысы, оның табиғаты туралы мәселемен терең мәнде шұғылданған Абай араб, парсы, түрік поэзиясында орын тепкен ғаруз уәзініндегі өлең өрнектеріне көп назар аударған. Қазақ өлең құрылысына жаңалық ендіру жолында ізденіске түскен Абай мұсылман әдебиетінде ғаруз уәзіні жөнінде жазылған еңбектерді қарастыру үстінде Ә. Науаи, 3. Бабыр еңбектерімен де танысқаны: «Уәзінге өлшеп тізілген Қайран тіл, қайран сөз» деген пікірінен аңғарылады. Ғарузи уәзіні (мәт уәзіні) үш негізден (сабаб, ватад, фасила) құралған өлең өлшемі ретінде араб тілінің әуездік табиғатына байланысты дүниеге келуі себепті араби аруз деп аталып келді. Абайдың алғашқы ақындық тәжірибесінде мәт уәзінін де жағалап көргені «Иузи - рәушан, көзі - гәуһар» өлеңінде көрініс берген.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Гайфар
Гайфар (Gaifar) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Понте-де-Лима муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 306 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,01 км² шамасында. Халық тығыздығы — 101,7 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Әмен Махатұлы Әзиев
Әмен Махатұлы Әзиев (6 маусым 1927 жыл, Қарқаралы ауданы, Қарағанды облысы – 4 сәуір 2003 жыл, Алматы) — қазақ ғалым, жазушы, филология ғылымының кандидаты (1969).
Арғын тайпасының Қаракесек руының Әлтөбет бөлімінен шыққан. Қарқаралы педагогикалық училищесін (1943), ҚазҰУ-ды (1950) бітірген. 1943 – 1949 ж. Қарқаралы ауданы соғыс комиссариатында қызмет істеген. 1949 ж. университетте оқи жүріп "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде бөлім меңгерушісі, 1950 – 1952 ж. Тіл және әдебиет институтының кіші ғылыми қызметкері, 1952 – 1961 ж. Қарағанды облысы "Советтік Қарағанды" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, кейін жауапты хатшы­сы, 1961 ж. Қарағанды телестудиясының директоры, 1966 - 1973 ж. Қарағанды педагогикалық институтында Караганды мемл. университетінде аға оқытушы, 1973 – 1982 ж. Қарағанды политехникалық институтында доцент болып жұмыс істеген. Оның "Достық күші" деген тұңғыш әңгімесі 1957 ж. "Жұлдыз" журна­лында жарияланды. 1968 ж. "Есіл ару" атты пьесасы Қарағанды облыстық драма театры сахнасында қойылды.
Өмірбаян
Журналист, жазушы, ғалым Әмен Махатұлы Әзиев 1927 жылы 6 маусымда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданынданындағы бұрынғы “Оян” дейтін ауылда дүниеге келген. Оның балалық шағы, есейіп ер жетуі атақты Сарқұлжа мен қара орманды Кент тауларының маңдарында Жамбыл және Қ.Аманжолов атындағы ауылдардарда өткен. Қарағандыда, Қарқаралыда. Ақтоғайда оқыған. 1950 жылы Қазақстанның мемлекеттік университетін бітіргеннен кейін, республикалық “Лениншіл жас” /қазіргі “Жас алаш”/ газетінде, Ұлттық ғылым академиясының тіл және әдебиет институтында қызмет істеген. 1952 жылы Қарағандыға ауысып, еңбек жолын облыстық “Советтік Қарағанды” /қазіргі “Орталық Қазақстан”/ газетінде бастайды. Жалын атқан жиырма бес жасында жұмысқа құлшына кіріседі. Өндірісті өлке туралы өндірдіп мақала, очерктер жазғаны да осы тұс. Қатардағы тілшіден редакцияның жауапты хатшысына дейін көтеріліп, 1961 жылдан Қарағанды телевизия студиясының директоры болып қызмет атқарып, журналистік, қаламгерлік өнерін шындайды. Күнделікті өмір құбылыстарына, әсіресе, жастар тәрбиесіне жете қөңіл аударған Ә.Әзиев кейінгі жылдарда бірқатар әңгіме-очерктер жазды.
Жазушының “Достық күші”, “Құтқару”, деген әңгімелері “Жұлдыз” журналына басылды. Милиция өміріне арналған “Алтыншы операция”, “Ошаған”, “Ар оянасы” очерктері облыстық газетте жарияланды. Бұл очерктер 1965 жылы “Өтелген өкініш” деген атпен жеке кітап болып шықты. Міне, журналист енбегінің күрделі де қым-қуат қиыншлықтарына қарамстан осы жылдары көркем шығармалар жазып, қазақ повесі туралы филология ғылымдрының кандидаты ғылыми дәрежесіне диссертация қорғайды. Кейін ҚарМУ-де, ҚаПТИ-де доцент, профессор міндеттерін атқара жүріп, шығармашылық жолындағы басты еңбегі–Орталық Қазақстанда түсті металлургия өндірісінің пайда болуы және даму тарихын зерттейді. Бұл еңбекке ол өзінің жиырма жылын сарп етеді. Соның лайықты жемісі ретінде қазақ және орыс тілдерінде “Қазыналы Сарыарқа” “Сокровища Сары-Арки” деген құнды монографиялар жариялап, докторлық диссертация жазады, профессор ғылыми атағын алады.
Ә.Әзиевтің әдеби қызметі елуінші жылдардың аяқ шенінде басталды. Жазушы қазақтың ұлттық парасаты, интернационализм және халықтар достығы жайында көп жазды. Ол он бес кітаптың авторы.
Ә.М.Әзиев жиырма бес жыл бойы зерттеген “Орталық Қазақстанда түсті металлургияның пайда болуы және дамуы” атты докторлық диссертациясы оған тарихтың көптеген құпиясын ашты. Соның нәтижесінде ол өзінің ең күрделі де көлемді екі туындысы – “Мыс ошағы” және “Жер жарасы” романдарында отызыншы жылдарда өріс алған ауыр индустрияның қазақ даласына тигізген кесапатын асқан шеберлікпен, тарихи тұрғыда, барынша нанымды бейнелеп шықты.
1997 жылы ол өзінің жетпіс жылдық мерейтойында туған жері Қарқаралыға сапармен келді. Бұл сапарда жазушыға қаланың құрметті азаматы атағы берілді.
Әмен Махатұлы Әзиев 2003 жылы 4 сәуірде қайтыс болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан жазушылары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Алтай Алтын адамы
Алтайдың Алтын Адамы – сақ дәуірінен сақталған ескерткіш. 1997 ж. Қазақстанмен шекаралас Алтай өңірінің Локоть ауданы аумағынан Ресей ҒА Сібір бөлімшесінің қызметкері П.Шульга тапты. Алтайдың алтын адамы Есік обасынан табылған Алтын адамға ұқсас, киімі алтын тоғаларға толы. Алтын әшекей бұйымдар саны 1800-ден астам, салмағы 1 кг-ға жуық. Мүрде үстіне жабылған киіз жапқыштардан да алтын қиыршықтары табылды. Археологиялық зерттеулер бұл адамның б.з.б. 5–4 ғасырларда өмір сүрген сақ тайпасының өкілі екенін дәлелдеді.
Дереккөздер
Санат:Археология Санат:Қазақстан тарихы Санат:Мәдениет Санат:Тарих
Таңба
thumb|right|200pxТаңба (знак; character, symbol) — есептеуіш техникасында қолданылатын алфавиттің жеке символы және әлеуметтік хабардың материалдық көрсеткіші. Арифметикалық амалдар таңбасы (знак арифметической операции; arithmetic operation character) — арифметикалық амалдарды анықтайтын алфавит белгісі (әдетте, +,-,*,/ ).
Таңба түрлері
Сұрақ белгісі — сұраулы сөйлемдердің соңында тұратын белгі: "?" Леп белгісі — лепті сөйлемдер мен сөздердің соңында тұратын белгі: "!"
Аралас таңба
Аралас таңба — жіктеу нұсқа таңбалары түрлі ұштасуларда әріптермен таңбаланатын таңба (математикалық, пунктуациялық және басқа да белгілермен қатар).
Сілтеме
Көне түрік таңбалары
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника Санат:Таңбалар
Камушки
Камушки — Ресейдегі өзен. Тула облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2231/1203/98/36 орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Упа өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тула облысы өзендері
Әкімшілік құқық
Мемлекеттік басқару саласында қоғамдық қатынастарды реттейтін заң нормаларының жүйесі. Әкімшілік құқық бұзушылық қарым-қатынастардың бір тарабы мемлекеттік басқару органдары немесе осы органның лауазымды адамы, ал екінші тараптан мемлекеттік орган мен лауазымды адамы, сонымен қатар жекелеген адамдар (еліміздің азаматтары, шетел азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар), қоғамдық ұйымдар, ұжымдық қоғамдар болуымен сипатталады. Адамдардың қызметі, олардың мінез-құлқы, сонымен қатар белгілі бір мүлкі әкімшілік-құқықтық қатынастардың объектісі болып табылады. Әкімшілік құқықтың пәні - ҚАНДАЙ қоғамдық қатынастар реттеледі деген сұрақты қарастырады. Ал әкімшілік құқықтың әдістері - қоғамдық қатынастарды ҚАЛАЙ реттеу қажеттілігін айқындайды.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Озерчанка
Озерчанка — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Орлов облысы, Тула облысы, Брянск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Жиздра өзенінің сол жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Белёв қаласынан Упа өзені және Угра өзені өзендерін қоспағанда Калуга қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Майя-де-Монкаль
Майя-де-Монкаль (Mayá de Moncal) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Херона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла Гарроча ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 433 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,3 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жирона елді мекендері
Трес-Кашуэйрас
Трес-Кашуэйрас (Três Cachoeiras) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Порту-Алегри агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Озориу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 649 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 250,478 км² шамасында. Халық тығыздығы — 42,5 адам/км².
Тарихы
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
266 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:266 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:266 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кіші Богтеньга
Кіші Богтеньга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ухтомица өзенінің сол жағалауынан 25 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Онега өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері
Треизо
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 802 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 89 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 12050.
Елді мекеннің қамқоршысы — Assunzione di Maria.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Вилла-Миноццо
Вилла-Миноццо (Villa Minozzo) — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Реджо-Эмилия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4150 адамды құрайды (2001). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 168 км² шамасында. Пошта индексі — 42030.
Елді мекеннің қамқоршысы — SS. Giuditta және Quirico. Жыл сайынғы мерекесі — 15 шілде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Даптен
Даптен — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рассомаха өзенінің сол жағалауынан 83 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша дайындалған. :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жаңа балак
Жаңа балак — Башқұртстанның Чекмагушев ауданындағы ауыл, Резяп ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 145 адамды құрады. Пошта индексі — 452222, ОКАТО коды — 80256845004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Конноли Джеймс
КОННОЛИ Джеймс (05.06.1868—12.05.1916) — ирланд революционері, Ирландияның бостандығы үшін күресуші, марксист. Ирландия соц. респ. партпясынын (1896) негізіп қалады, Дублин стачкасын (1913) басқарды. Кейбір синдпкалпстік бағыттағы қателіктеріне карамастан, маркстік көзқарасты наснхаттауда зор жұмыс атқарды. К.— Ирландия тарихы жөніндегі бірқатар еңбектің авторы. 1-дүн. жүз. соғыс кезінде Ирландияның жұмысшы табын ағылшын импе- риалнзміне ңарсы қарулы көтеріліске даярлай бастады. 1916 ж. Ирландия көтерілісіне басшылық етті. Көтерілістің баска алты көсемімен бірге Ирландия республикасының тәуелсіздігін жариялаған прокламацияға қол қойды. Көтеріліс жеңілгеннен кейін ағылшындардың колынан қаза тапты.
Гоздейка (Габрово облысы)
Гоздейка (Гоздейка) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Дряново қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 5392. Телефон коды — 06722. ЕКАТТЕ коды — 15357.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Төрттік петрохимиялық диаграммалар
Төрттік петрохимиялық диаграммалар — төбелері петрохимиялык параметрлерді көрсететін тетраэдрдің жазықтыққа салынған проекциясы ретінде жасалған диаграмма.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Химия
Молинис
250px|thumb|Картада орналасуы Молинис (Molinis) — Швейцарияның Граубюнден кантонында орналасқан коммуна. Плессур округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 138 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 13.21 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 3927, пошта индексі — 7056.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Граубюнден елді мекендері
Абсолютті кедейлену
Абсолютті кедейлену - тіршілік етудің негізгі көздеріне ең төмен қажеттілікті анықтайтын кедейшілік деңгейі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Саясат әлеуметтануы
Жалған сындарлы қысым
Жалған сындарлы қысым. Қоспадағы белгілі бір көмірсутектің салыстырмалы мөлшері (көлемдік мөлшері берілген жағдайда бірлік бөліктері, немесе моль есебімен) мен сол көмірсутектің сындарлы қысымы көбейтіндісінің қосындысы. Синонимі - "орташа сындарлы қысым".
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Кеуек материалдар
Кеуек материалдар– тұйық немесе бір-бірімен өзара жанасатын қуыстары бар табиғи және жасанды құрылыс материалдары. Кеуек материалдар қуыстарының көлемі 30 – 80% материалдар жатады. Кеуек материалдардың көлемдік массасы аз, беріктігі төмен, жылу мен дыбысты нашар, ал бу мен газды көбірек өткізеді. Жұмысқа төзімділік қасиетіне байланысты бұл материалдар кеуектілігі төмен, орташа және жоғары болып үш топқа бөлінеді. Табиғи Кеуек материалдар ға кеуек тау жыныстары мен минералдар (пемза, вермикулит, қабыршақтас, диатомит, т.б.), ал жасанды Кеуек материалдарға кеуек шыны, кеуек гипс, кеуек силикат, керамзит, жеңіл бетондар, т.б. жатады. Кеуек материалдар термиялық және хим. жолмен, массаға сұйық заттарды қосып, қатайған кезінде кептіру жолымен немесе алдын ала кеуектелген толтырғыштар мен көбікті пайдалану арқылы алынады. Жасанды Кеуек материалдар. – кеуек гипс алу үшін суға шыланған гипске (1/4 бөлік гипс, 3/4 бөлік су) канифоль желімінен жасалған көбік, т.б. араластырып қалыпқа құйып, қатайған соң кептіргіш камераға жіберіледі. Кеуек гипстің тығызд. 400 – 800 кг/м3, беріктігі 5 – 10 кг/см2, кемшілігі дымқыл тартқыштығында. Кеуек гипс жылу өткізбейтін материал есебінде үй қабырғаларына қолданылады. Кеуек магнезит каустикалық магнезиттің ерітіндісіне арнаулы көбік араластыру арқылы алынады. Оның ең тиімді қасиеті – көлемінің өзгермейтіндігі. Кеуек магнезит үй табанын жылытуға, жылыту жабдықтары мен құбырларды оқшаулауға пайдаланылады. Ұнтақталған әк пен құм қоспасына арнаулы көбік араластыру арқылы алынатын жылу өткізбейтін материал – кеуек силикат. Арқауланған тақта түріндегі кеуек силикат құрылыста жабын ретінде, ал кішігірім блок түріндегі кеуек силикат үй қабырғаларына пайдаланылады. Жылу өткізбейтін материал – кеуек шыны. Шынының және газ бөліп шығаратын қасиеті бар, әр түрлі шикізаттардың (әктас, мәрмәр, тас көмір, т.б.) ұнтақ қоспасын қыздыру арқылы ісіндіріп, соңынан күйдіру жолымен алынады. Ол үй қабырғалары мен жылыту және тоңазыту агрегаттары үшін жылу өткізбейтін материал ретінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:География
Вайсеварте
Вайсеварте (Weißewarte) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 432 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 19,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 600. Муниципалитеттің басшысы — Детлеф Радке.
Дереккөздер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Гонсало Монтиэль
Гонсало Ариэль Монтиэль (Gonzalo Ariel Montiel; 1 қаңтар 1997 жыл, Гонсалес-Катан, Аргентина) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасы мен "Ривер Плейт" клубының қорғаушысы.
Командалық
«Ривер Плейт»
Аргентина
Сілтемелер
Санат:Аргентина футболшылары Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Ликвидатор
«Ликвидатор» — 2011 жылы триллер/шабыс жанрында түсірілген Қазақстан фильмі. Режиссёрі – Ақан Сатаев. Фильмін түсіру жұмыстары 2010 ж. 15 ақпанда басталды, 2 мамырда аяқталды. Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамы мен «SATAIFILM» киностудиясы, «Ликвидатор» фильмінің премьерасын барлық кинотеатрларда 2011 жылдың 7 сәуірінен бастап ұсынады.
Сюжет
Фильмнің слоганы: «Ол кек алумен шектелген жоқ».
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан триллер фильмдері Санат:Сатайфильм Санат:Қазақфильм фильмдері
Тотығу
Тотығу – элементтің немесе қосылыстың тотықтырғышпен әрекеттесу процесі; тотығу-тотықсыздану реакциялары барысында бөлшектің электрондарынан айрылу процесі. Тотығу кезінде бөлшектің тотығу дәрежесі артады. Мысалы, атом электронын берсе, оң зарядты ионға; теріс зарядты ион электрон берсе бейтарап атомға, оң зарядты ионға айналады; оң зарядты ион электрон берсе, оның оң заряды берген электрон санына сәйкес өседі.
Тотығу түрлері
Биологиялық тотығу – оксидредуктаза ферменттерімен катализденетін, тірі организмдегі тотығу-тотықсыздану реакцияларының жиынтығы. Ол тірі организм тіршілігінің негізін құрайтын энергия көзі болып табылады. Биологиялық тотығудың атқаратын маңызды қызметі организмдегі зат алмасу, дем алу, жасуша құрылымын құрастыру, өсу процесіне қажет әр түрлі метаболиттерді – субстраттарды, коферменттерді, гормондарды және басқа заттарды түзу болып табылады.
Мұнай өнімдерінің тотығуы (автототығу), негізінен құрылысы әр түрлі көмірсутектер қоспасынан тұратын мұнай өнімдері тотықтырғанда әр түрлі оттекті қосылыстардың түзілуі. Органикалық қосылыстардың тотығуы – органикалық қосылыс молекуласына оттек атомдарын енгізу және сутек атомдарын одан бөліп шығару. Органикалық затқа тотықтырғыштың әсе-рі тотығатын заттың табиғатына, температураға, катализаторға, реагенттердің концентрациясына, ортаның қышқылдылығына, т.б. байланысты.
Тотығу — су құрамындағы органикалық заттардың мөлшерін оттектің барлық тотықтану шығынымен білуге болады. 1 дм3 су құрамындағы органикалық заттардың оттекпен тотығуы 2,5—3 мг/дм3 болса, онда су құрамындағы органикалық заттардың өте көп мөлшерде болғаны және осыған байланысты зиянды бактериялар арқылы ауру жұқтыру мүмкіндігі арта түседі.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Кеуектілік
Кеуектiлiк (пористость) -кристалдану кезінде пайда болатын және көп жағдайда тетікті ақаулы ететін құбылыс.Кеуектiлiк дайындама сапасын төмендетеді. Дайындама материалы болат немесе түсті металдар қорытпасы болса әрі қарай қысым арқылы өңдеу процесінде тығыздалу нөтижесінде ақаулық кемиді.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
267 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:267 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Хабарларды ауыстырып қосу орталығы
Хабарларды ауыстырып қосу орталығы (Центр коммутации сообщений; message switching center) — хабарларды қабылдауды, сақтауды, сорттауды және жөнелтуді жүзеге асыратын есептеуіш құралдардың кешені.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
IC 3851
IC 3851 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан * (жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 3851 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Баланжан Қожашова
Баланжан Қожашова – озат жылқышы, еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1920 жылы Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Қызылөзен ауылында туған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Халықаралық бухгалтерлік стандарт
Халықаралық бухгалтерлік стандарт - бухгалтерлік есепті жүргізудің нарықтық және инфляциялық үдерістерді және олардың кәсіпорынның материалдық-өндірістік босалқы қорларын бағалауға ықпалын ескеретін жалпы ережелер түріндегі бағдары.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Деклан Райс
Деклан Райс (Declan Rice; 14 қаңтар 1999 жыл, Кингстон-апон-Темс, Англия) — ирландиялық және ағылшындық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.
Ұлттық құрамада
2018 жылы Ирландия Ұлттық футбол құрамасы сапында үш жолдастық кездесуге қатысты.
Ал 2019 жылдың басында Англия құрамасында ойнауға ниет білдірді. 5 наурыз күні ФИФА оған рұқсат берді. 22 наурыз күні Чехия құрамасына қарсы ЕУРО-2020 іріктеу турнрінің матчнда тұңғыш рет Англия сапында алаңға шықты. Маусым айында УЕФА Ұлттар Лигасының финалдық турниріне қатысты.
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Ирландия футболшылары Санат:Ирландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Құрашасай
Құрашасай — Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты Новый ауылдық округі құрамында болған ауыл. 2018 жылы таратылып, Ақтөбе қаласының Астана ауданындағы шағын ауданға айналды. КАТО коды — 151039200.
Географиялық орны
Ақтөбе қаласынан батысқа қарай 11 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2497 адам (1227 ер адам және 1270 әйел адам) болса, 2009 жылы 1109 адамды (529 ер адам және 580 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе қалалық әкімшілігінің таратылған елді мекендері
Авиасекстант
Авиасекстант - аспан шырақтарының ұшудағы биіктігін анықтауға арналған авиациялық бұрыш өлшейтін оптикалық аспап. Авиасекстант көмегімен аспан шырақтарының бағыты мен көкжиек жазықтығы арасындағы бұрыш өлшенеді. Екі аспан шырағы биіктігін өлшеу нәтижесінде салынған екі түзудің қиылысу нүктесі кеңістіктегі ұшақ орнын көрсетеді. Астрономиялық бағдарлау тәсілімен 5—10 км-ге дейінгі дәлдікпен ұшақ орнын анықтауға болады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Мурьез
Мурьез (Mouriez) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,72 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62596, пошта индексі — 62140.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 255 адамды құрады. Халық тығыздығы — 16,22 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Сент-Олер (Коррез)
Сент-Олер (Saint-Aulaire) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Коррез департаментінде орналасқан. Брив-ла-Гаярд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,79 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 19182, пошта индексі — 19130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 864 адамды құрады. Халық тығыздығы — 80,07 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коррез департаментінің коммуналары
Сен-Илер-сюр-Риль
Сен-Илер-сюр-Риль (Saint-Hilaire-sur-Risle) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Мортань-о-Перш округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,61 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61406, пошта индексі — 61270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 317 адамды құрады. Халық тығыздығы — 47,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Мария Кюри
Мария Саломеа Склодовская-Кюри (Marie Curie, Maria Salomea Skłodowska-Curie: 7.11.1867, Варшава — 4.7.1934, Франция, Жоғары Савойя департаменті, Сансельмо) — физик және химик, физика ғылымдарының докторы (1903), профессор, КСРО ғылым академиясының құрметті мүшесі (1926). 1895 ж. Париж университетін бітірген соң француз физигі П.Кюримен тұрмыс құрды. Склодовская-Кюри күйеуінің лабораториясында алғашқы жұмыстарын жүргізіп, 1906 ж. ол қайтыс болған соң кафедрасын басқарды. Склодовская-Кюри Париж университетінде профессор болып сайланған алғашқы әйел адам. 1914 — 23 ж. Париждегі Радий университетінде физика-химия бөлімін басқарды. 1923 жылдан Варшавадағы өзі ұйымдастырған Радий институтының құрметті директоры болды. Склодовская-Кюри радиоактивтілік құбылыс жөнінде жазылған негізгі ғылыми еңбектердің авторы. “Радиоактивті заттарды зерттеу” тақырыбына докторлық диссертация қорғады (1903). Склодовская-Кюридің радиоактивті заттарды зерттеу жөніндегі еңбектері (1897) физика мен химияның жаңа саласының негізіне алынды. 1898 ж. ерлі-зайыпты Кюрилер жаңа химия элемент полоний мен радий элементін ашты. Олар радийдің сәуле шығару сипатының күрделі екендігін анықтап, оның затқа тигізетін әсерлерін зерттеді. Склодовская-Кюри 1902 ж. радийдің таза тұзын, 1910 ж. француз химигі А.Дебьернмен (1874 — 1949) бірге металл радийді алды. Сөйтіп ол радийдің атомдық молекуласын екінші рет үлкен дәлдікпен анықтады. 1911 ж. радий эталонын алғаш рет жасады. Склодовская-Кюри Нобель сыйлығымен екі рет (1903 ж. физика, 1911 ж. химия салалары бойынша) марапатталды.
1910 ж. Мария Кюри радий химиялық элемент екендiгiн дәлелдеп бередi. Бiрнеше айдан кейiн Швед Корольдiгiнiң Ғылым академиясы химия саласы бойына Мария Кюриге Нобель сыйлығын бередi. Сөйтiп, Мария Кюри алғаш Нобель сыйлығын екi рет иеленген ең бiрiншi лауреат болып танылды. Жиналған тәжірибелерiн ол 1920 ж. «Радиология және соғыс» атты монографиясында жалпылайды.
Мария Кюри 1934 ж. 4 маусымында лейкемия ауруынан қайтыс болады.
Балалық шағы
Француз физигі Мария Складовская-Кюри (Туғанында Мария Складовская) Варшавада (Польша) туған. Ол үйдегі 5 баланың кішісі болатын. Әке-шешесі: Владислав и Бронислава. Марияның жанұясында ғылымға ерекше ықыласпен қарайтын. Оның әкесі жергілікті гимназияда физика пәнінен берген. Ал шешесі, туберкулезбен ауырғанға дейін, сол гимназияның директоры болатын. Марияның шешесі оған 11 жас болғанда қайтыс болды. Мария бастауыш және орта мектептерді үздік бітірді. Жас кезінен-ақ өзіндегі ғылымға деген құштарлықты сезетін. Сондықтан болар немере ағасының химиялық зертханасында лаборант болып жұмыс атқарды. Орыстың ұлы химигі, Дмитрий Иванович Менделеев Марияның әкесінің жақын досы болатын. Дмитрий Иванович сол кезде-ақ Марияның жарқын болашағын болжаған болатын. Ресей империясының билігі кезінде (сол кезде Полша Ресей, Германия мен Австрияға қол астарында болатын) өскен Мария жас зиялылардың және поляк националистерінің қозғалысына қатысты. Өмірінің көп бөлігін Францияда өткізсе де, Мария Складовская әрқашан поляк халқының азаттығы үшін күресін жалғастырды.
Париждегі оқуы
Мария ханымның жоғары білімге қол жеткізу арманы алдында екі кедергі тұрды: отбасының кедейлігі және Варшава университетіне әйел адамдарды қабылдауға тыйым салынуы. Мария және оның әпкесі жоспар құрды: әпкесінің оқуын өтеу үшін Мария 5 жыл бойы үй қызметкері болып жұмыс істейді. Содан кейін Броня Марияның оқуының қаражатын өтеуі керек. Броня Париждегі медициналық институтты бітіргеннен кейін, дәрігер болып, сіңілісін өзіне шақырады. Польшадан кеткеннен кейін Мария Париж университетінің (Сорбонна) табиғи ғылымдар факультетіне түседі. 1893 жылы бірінші курсты аяқтаған Складовская физикадан Сарбоннаның лиценциаты дәрежесін (магистр) алады. 1 жылдан кейін, математикадан лиценциат дәрежесін алады. 1894 жылы поляк эмигрант-ғалымының үйінде Мария Пьер Кюримен танысады. Пьер ол кезде муниципалды мектептің өндірістік химия және физика зертханасының жетекшісі еді. Ол кезде Пьер кристалдардың табиғаты мен олардың магниттік қасиетінің температураға тәуелділігін зерттеп қойған еді. Мария Складовская сол кезде болаттын магниттік қасиеттерін зеттеп жүр еді. Марияның поляк досы Пьер Марияға көмектесер деп үміттенді. 2 жылдан кейін Мария мен Пьер неке қияды.Бұған дейін Пьер докторлық диссертацияны қорғап еді. 1897 жылы қыркүйек айында дүниеге олардың қызы Ирен келді. 3 айдан кейін Мария магниттік қасиеттерді зеттеуін аяқтап, диссертацияға жаңа тақырып іздеді.
Зерттеулері
thumb|right|200px|Мария мен Пьер Кюри лабораторияда 1895 жылы Рентген жаңа сәулелерді ашты. Ол сәулелер катод сәулелері (кейін анықталғандай электрондар ағыны) пайда болатын бос әйнек түтікшенің қабырғаларында пайда болады екен. Әйнек түтікшенің катод сәулелері тиген жер жасыл жарықпен жанды. Ол сәулелер ғалымның қүрметіне рентген сәулелері деп аталды. Плантинды антикатодқа тиген катод сәулелері оданда күштірек жарық туғызады екен. Осыны естіген Анри Беккерель баяғыдан белгілі уранның жарқырауын зерттей бастады. Бұл жарқырау, рентген сәулелері жарқырауы сияқты қара қағаз арқылы өтіп, фотографиялық пластинкалардың қараюына әкеледі екен. 1896 жылы Анри Беккерель уран қоспалары тереңірек енетін сәулелер шығарады екенін анықтады. Анри Беккерельдың сәулелері 1895 жылы Вильгельм Рентгенмен ашылған рентген сәулелері сияқты сырттан әсер етуден емес (жарықпен), ол уранның өз қасиеті. Осы жұмбақ құбылыспен тамсанған Мария Кюри өзіне жаңа зерттеулер аймағын ашты. 1898 жылы өз зерттеулерін бастаған Кюри ханым, алдымен уран қоспаларынан басқа Беккерель ашқан сәулелер шығаратын заттар бар ма екенін зерттей бастады. Сонымен, үзіліссіз жарқыраудың, яғни энергия жоғалтудың себебі не екен? Күйеуін де осы зерттеулерге тартқан Кюри ханым өз алдына осы сұрақты қойды. Пьезоэлектрлікті ашқандағы әдіс осы зерттеулердің де негізін қалады. Сәулелердің сан шегі сол сәулелердің көмегімен ауа конденсаторы арқылы өтетін ток болды. Бұл ток Пьер Кюридің пьезокварцы арқылы өлшенетін және шығынын өтейтін. Зарядталған конденсатор пластинкасынан зарядталмаған пластинкаға өтетін ток шығынын өтеу үшін, сонымен байланысқан кварц пластинканы белгілі бір жүкпен жүктеу керек еді. Осы әдіс арқылы Кюри ханым сәулелердің болуы уран атомының қоспада болатынымен анықталатынын ашты. Яғни жарық көзі - уран атомдары. Беккерель анықтағандай уран қоспасы жанындағы ауа электр өтімді болады. Осыны негізге алып Кюри күйеуі мен оның інісі Жак құрастырған бірнеше дәл қүралдармен басқа заттардың жанындағы ауаның электр өтімділігін өлшей бастады. Ол сол кезде белгілі элементтерден тек уран мен торий ғана радиоакивті екенін дәлелдеді. Кейінірек Кюри ханым маңыздырақ жаңалық ашты. Уран кені (сол кезде уран мен шайыр қоспасы) таза уранға қарағанда жарығырақ сәуле шығарады. Уран кенінде сол кезде адамзатқа белгісіз радиоактивтілігі күштірек элементтер бар. Ол осы жорамалын 1898 жылдың көктемінде Француз ғылым академиясына айтты. Кейін Кюри ерлі-зайыптылары осы белгісіз элементтерді уран кенінен бөліп алуды ойлады. Күкіртсутекпен, басқа да қышқылдармен өндіре, уран кенін белгілі компаненттерге бөлді. Осы компаненттердің әрқайсысын жеке-жеке зерттей келе, барий мен висмут қоспалары ғана радиоактивтілікке ие. Бірақ, барий мен висмутқа радиоактивтілік тән болмағандықтан, Кюрилер осы металдардың қоспасында бір немесе бірнеше адамзатқа белгісіз радиоактивті элементтер бар деп тұжырымдады. 1898 жылдың шілде мен желтоқсан айларында жаңа екі элемент ашқандарын жариялады. Олар: полоний (Марияның туған жері Польшаның қүрметіне) және радий (латыншадан өздігінен жарық шығаратын).
Кюрилер осы элементерді таза күйінде бөліп ала алмағандықтан, химиктерге осы элементтердің барының ең басты айғағын келтіре алмады. Кюрилер осы екі элементті уран кенінен бөліп алуға кірісті. Олар анықтағандай элементтер уран кенінің тек миллионнан бір бөлігін ғана құрайды. Ол элементтерді бөліп алу үшін Кюрилерген уран кені көп мөлшерде қажет болды. Кюри ханым жаңа шипалық қасиеті бар радийді бөліп алудың тәсілін тапты. Радиоактивті элементтер уран қоспасының миллионнан бір бөлігін қүраса да, Кюрилер оны бөліп алды. Осы әдіспен Кюрилер химиялық таза радий тұздарын, кейінірек күйеуінің қазасынан кейін таза радийді бөліп алды. Кюри әдісі: өнделіп жатқан затқа белгілі бір заттармен әсер етіп, оны екі фракцияға бөліп алу. Радиоакивтілікті өлшеу арқылы олар радиоактивті элемент қай фракцияға кеткенін білді. Ол фракция қайтадан өңдеуге түсіп қайтадан екі фракцияға бөлінді. Қайтадан қай фракцияға радиоактивті элемент кеткенін анықтады. Тағы да сол сияқты. Эр бөлінуден кейін фракцияда радиактивті элементтің проценті көбейді. Осыдай бөле-бөле таза радий тұзына да жетті. Осыдан бастап Кюри әдісі әртүрлі жерлерде қолданды.
Келесі төрт жыл бойы Кюрилер адам денсаулығына қауіпті жерде жұмыс істеді. Олар химиялық бөлінумен үлкен тесік және жан-жағынан жел соғып тұратын ғимаратта орнатылған чандарда айналысты. Заттарды зерделеуді муниципалды мектептің кішкентай ыңғайсыз зертханасында орындауға тура келді. Осы қиын кезеңде Пьер Кюридің қаражаты жетпей, кішкентай бала мен зерттеулер Мария Кюридің бар уақытын алса да, ол Севрда (Франция), Эколь нормаль сюперьер (орта мектептерге мұғалім дайындайтын мекемеде) физика пәнінің мүғалімі болды. Әйелінен айырылған Пьердің әкесі Кюрилерге көшіп келіп, кішкентай Иренге қарады.
1902 жылдың қыркүйегінде Кюрилер бірнеше тонна уран кенінен олар радий хлоридін бөліп алғанын жариялады. Полонийді бөліп алу жүзеге аспады, себебі ол радийдың бейтараптануына себепші еді. Қоспаны зерделей келе Мария радийдің атомдық массасы 225-ке тең екенін анықтады. Радий тұзы көгілдір жарық пен жылу шығарды.
Зерттеулерді бітірген Мария Кюри өзінің докторлық диссертациясын жазды. Жұмысы «Радиоактивті заттарды зерттеу» деп аталды. Ол жұмысқа полоний мен радийді бөліп алудағы байқалған құбылыстардың сипаттамалары енді. Марияға жаңа ғылыми атақ беріліп, оның еңбегі доктарлық диссертациямен қосылған ұлы жаңалықтар қатарына кірді.
1903 жылы Швед корольдігінің ғылым академиясының шешімімен Беккерель мен Кюри ерлі-зайыптыларына Нобель сыйлығы тағайындалды. Мария мен Пьер Кюрилер нобель сыйлығының жарты сыйақысын алды. Мария Нобель сыйлығын алған бірінші әйел. Мария да, Пьер да науқас болғандықтан Стокгольмге бара алмады. Сыйлықты келесі жылдың жазында алды.
Эрнест Резерфорд пен Фредерик Содди жаңа теория ұсынды. Ол теория бойынша, радиоакивті жарықтар атом ядросының құлдырауынан пайда болады. Радиоактивті ядроның құлдырауы кезінде трансмутация (бір атомның ядросынан екінші элементің ядросына айналу) күйін кешеді. Мари өз зерттеулерінде торий, уран және радий ядроларының қүлдырауын көрмегендіктен, себебі ол өте баяу процесс, бірден бұл теорияны қабылдамады. 1906 жылы бәрібір де мадам Кюри Резерфорд-Содди теориясын қабылдады. Бұл шындыққа ең жақын теория еді. Радийдің адам организміне әсерін атап өткен Кюрилер, радий элементі медициналық мақсаттарда, яғни рак ауруын емдеуде қолдануға болатынын айтты. Радийдың бүл қасиеті тез арада бағаланып, радийдың құны өсіп кетті. Кюрилер бұл экстракционді процесті потенттеуден бас тартты. Олардың ойынша, ғылымды коммерциялық пайда әкелу үшін пайдалану нағызғалымға жат қылық және ол білімге деген еркіндікті жояды. 1904 жылы Пьер Кюри Сарбоннаның физика пәнінен профессор, ал Мария Кюри күйеуінің зертханасының меңгерушісі болды. Осы жылдың желтоқсан айында дүниеге олардың екіші қызы Ева келді. Кейін Ева өз анасының биографиясын жазды.