cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лии (Эр)
Лии (Lilly) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Андели округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,03 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27369, пошта индексі — 27480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 72 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,94 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Калатмыш
Калатмыш — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ошь өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Буй өзені бастауынан Карман су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сезынь-Юган
Сезынь-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Монгут-Лор-Юган өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Виземшайд
Виземшайд (Wiesemscheid) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Арвайлер ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Сақтандыру дәрігерлері ассоциациясы
Сақтандыру дәрігерлері ассоциациясы (қауымдастығы) - сақтандырылғандарға медициналық қызмет көрсететін және ассоциацияның сенім көрсетілген қызметкерлері ретінде белгілі бір саясат жүргізетін, сақтандыру компаниясымен келісім шарт жасасқан дәрігерлер бірлестігі.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Шағатай тілі
Шағатай тілі (جغتای – жағатой; چاغاتاي – чағатай; ﭼىﻐﺎتوي – chigʻatoy) ретінде жақсырақ белгілі Түрки — бір кездері Орталық Азияда кең таралған, қазір өлі тілге айналған түркі тілі. «Шағатай» сөзі Шағатай ұлысының атынан келіп шыққан. Шағатай хандығы Шыңғыс ханның екінші ұлы Шағатай ханның атымен аталған. Осы тілде сөйлеген көптеген Шағатай түріктері мен татарлар өздерін Шағатайдың ұрпақтарына жатқызған.
Тарихы
Шағатай тілі Араб әліпбиін пайдаланған өте дамыған мәдени тіл болған. Оның сөз қорында араб және парсы тілдерінен кірген сөздер өте көп болған. Сонымен бірге оған көшпенді түркілердің тілі де қатты ықпал еткен. Сол себепті шағатай тілі Орталық Азияның халықаралық тілі ретінде қолданылған. Шағатай тілінің тарихын үш кезеңге бөлуге болады:
Бастапқы шағатай кезеңінде тілдің морфологиясында көне жалғаулар көп ұшырасады. Класикалық кезеңі Мір Әлішер Науаидың алғашқы диуанының жарыққа шығуымен басталады, әрі шағатай тілінің гүлденуі осы кезеңнің тұсында болады. Үшінші кезеңде шағатай тілінің дамуы екі жолмен жүре бастайды: біріншісі Науаидың классикалық тілін сақтап қалуға тырысу болса, екінші жолы жаңа түркі тілдерінің ықпалын қабылдап даму болды.
Шағатай тілінің гүлденуі Ақсақ Темір әулетінің кезінде орын алады. Ақсақ Темірдің өзінің өмірбаяны мен оның ұрпағы, Моғол империясының негізін қалаушы Бабырдың атақты Бабырнамасы шағатай түркі тілінде жазылған. 20-шы ғасырдың басында кеңес үкіметінің Орталық Азияда жүргізген өзгерістеріне дейін шағатай тілі жалпыға бірдей әдеби тілі болып қала берді.
Қазіргі түркі тілдерінің ішіндегі шағатай тіліне ең жақындары — өзбек және ұйғыр тілдері. Ал өзбектер тіпті өзбек тілі тікелей шағатай тілінен өрбіген, ал шағатай әдебиеті өзбек әдебиетінің бір бөлігі деп қарастырады. 1921 жылдан бастап Өзбекістанда шағатай тілінің орнына өзбек тілі (сол кезде қыпшақ диалектілерінің негізінде) қолданыла бастаған. Берендек атты ортағасырлық көшпелі халықтың тілі де зерттей келе шағатай тілі болып шықты.
Ethnologue тізімінің дерегі бойынша, Ауғанстанда қолданылатын «шағатай тілі» түрікмен тілінің «теке» тайпасы диалектінің аты болып шықты. Орталық Азияның басқа жерлеріндегідей, Түрікменстанда да шағатай тілі әдеби тіл ретінде 18-ші ғасырдың аяғына дейін қолданылып, түрікмен тіліне ықпал етіп келді. Бірақ екі тіл түркі тілдерінің екі басқа тармақтарына жататындықтан, олардың арасында елеулі айырмашылықтар да бар.
Шағатай әдебиеті
Шағатай ақындарының ішіндегі ең атақтысы Әлішер Науаи болып саналады. Сол себепті шағатай тілі «Науаи тілі» деп аталады. Прозалық шығармалардан алғашқы моғол императоры Бабыр жазған Бабырнаманы атауға болады. Шағатай тілі қазірге дейін Түркия университеттерінде зерттеліп, түрік мәдениеті мен тарихының маңызды бөлігі болып саналады.
Шағатай тіліндегі шығармалардан үзінділер
Осында Әлішер Науаи қаламынан шыққан бір рубаи мен бір ғазел келтірілген:
---
Түсініктемелер
Берендек — ежелгі орыс жылнамаларындағы «берендеи» (берінділер) болған шығар
Дереккөздер
Санат:Тілдер Санат:Түркі тілдері Санат:Өлі тілдер Санат:Классикалық тілдер
Резекне
Резекне — Латвиядағы қала.
Тарихи ескерткіштері
Санат:Латвия қалалары
Ембергенов Хамит
ЕМБЕРГЕНОВ Хамит (1.5. 1929 жылы туған, Сырдария ауданы) – қоғам қайраткері. 1951 жылы Қызылорда педагогикалық институтының (Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік унституті) тарих факультетін бітірген. 1956 жылдан қалалық, облыс партия комитеттерінде істеп, 1967 жылдан Сырдария ауданы партия комитетінің насихат және үгіт бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. Ембергенов – 2-дүниежүзілік соғыста қаза тапқан, хабар-ошарсыз кеткен боздақтарға арналған «Зерде-Боздақтар» атты кітапты шығаруға белсене еңбек етті, кітаптың бас редакторы болды. Ембергеновтің идеология саласына белсене қатысқаны үшін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен, бірнеше медальдармен марапатталды және «Сырдария ауданының Құрметті азаматы» атағын алды.
Шөгінді таужыныстардың қабатының биогендік бітімі
Дереккөздер
Санат:Геология
Сармантай Қабдөшұлы Нұрғожин
Нұрғожин Сармантай Қабдөшұлы (4.12.1948 жылы туған, Ақмола облысы Сандықтау ауданы) – әскери қайраткер, авиация генерал-майоры (15.5.1996). Иркутск жоғары авиация-технология училищесін (1969), Киев жоғары әскери авиация-инжинер училищесін (1979) бітірген. 1969 – 75 жылдары авиация жеке байланыс батальоны командирінің орынбасары, эскадрильяда авиация технигі болды. 1979 – 91 жылдары Орта Азия әскери округінде, КСРО ІК Әскери-әуе күштері қолбасшысының қарамағында басшы қызметтер атқарған. 1991 – 99 жылдары Қазақстанға қайтып әскери-әуе күштерінде әр түрлі қызметтер атқарды. 1999 – 2000 жылдары ҚР Қорғаныс министрлігінде қару-жарақ департаментінің бастығы болды. 2000 жылдан ҚР ІК Орталық әскери округі қолбасшысының қару-жарақ бойынша орынбасары – авиацияның бас инженері – қару-жарақ басқармасының бастығы. Нұрғожин 3-дәрежелі “КСРО Қарулы Күштерінде Отанға қызмет еткені үшін” орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Санат:1948 жылы туғандар
Абай (сюита)
«Абай» - Абай әндерінің әуені бойынша 1941 ж. А. Жұбанов жазған сюита, ақынның шығармашылық, күрескерлік қызметін музыка тілімен баяндайтын 5 бөлімді лирикалық-драмалық шығарма. Томп. сюита бөлімдеріне Абайдың «Қор болды, жаным» (1), «Бойы бұлғаң» (2), «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» (3), «Біреуден біреу артылса» (5) әндерін, сондай-ақ 4-бөлімге халық биінің әуенін алған. Сюита композициясындағы лирикалық саз бірде драмалық, кейде трагедиялық әуенге ұласып отырады. Композитор осы арқылы Абайдың ақындық, азаматтық ғұмырын жан-жақты аша білген. Сюита басындағы лирик, шуақты күй шығарма соңында трагедиялық шарықтаудан кейін қайта естіліп, Абай өмірінің, оның ой-арманының жарқын болашағынан хабар бергендей әсер тудырады.
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Вентспилс
Вентспилс — Латвиядағы қала.
Тарихи ескерткіштері
Санат:Латвия қалалары
Жылдық есептеме
Қысқаша мәлімет
ЖЫЛДЫҚ ЕСЕПТЕМЕ – заңды тұлғаның (кәсіпорынның, бірлестіктің‚ ұйымның) есепті кезеңдегі өндірістік-шаруашылық және қаржы қызметінің нәтижелері туралы бухгалтерлік құжаттар кешені. Түгендеу жолымен және басқа тәсілдермен тексерілген есеп деректері негізінде‚ бекітілген үлгіде әзірленеді. Жаңадан құрылған заңды тұлғаның әділет органдарында тіркелген күнінен бастап ағымдағы жылдың 31 желтоқсанына дейінгі мерзімі‚ ал жұмыс істеп тұрған заңды тұлға үшін 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейінгі мерзім есепті кезең болып саналады. Ж. е. бухгалтерлік баланстан‚ қаржы-шаруашылық нәтижелері туралы есептен‚ ақшалай қаражаттың қозғалысы туралы есептен‚ түсіндірме жазбадан‚ бірлескен кәсіпорындар мен шетелдік кәсіпорындар үшін нәтижелердің растығын қуаттау жөніндегі аудиторлық қорытындыдан тұрады. Ж. е. меншік иелеріне‚ статистикалық органдарға, мемлекеттік бақылау және қадағалау органдарына‚ олардың құзыретіне сәйкес‚ есеп беріліп отырған жылдан кейінгі жылдың 30 сәуірінен кешіктірмей тапсырылады. Ашық акцион. қоғамдардың есептемелері құрылтайшы құжаттарында айқындалған мерзімде қысқа түрде бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануға тиіс.
Вэстлэйк (Огайо)
Вэстлэйк (Westlake) — Огайо штатының Cuyahoga округіне жататын АҚШ қаласы.
Жылдық есептеме
Дереккөздер
Санат:Экономика
Вэстлэйк (Огайо)
Қала тұрғындарының саны 32729 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 41.2 км² шамасында. FIPS коды — 39-83622.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Қуат Бәкірұлы Қожахметов
thumb Қуат Бәкірұлы Қожахметов (1973 ж. 2 мамырда Алматы қаласында туған) - «Цеснабанк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.
Дереккөздер
Санат:2 мамырда туғандар Санат:1973 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан банкирлері
Башей Бижанов
Бижанов Башей (1950 - 1990, Түрікменстан) - Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1984).
Дереккөздер
Санат:1950 жылы туғандар Санат:1990 жылы қайтыс болғандар Санат:Түрікменстанда қайтыс болғандар Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Қазақстан геологтары Санат:Шахмардан Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар мен инжиниринг университеті оқытушылары
Лидия Демьяновна Чернышева
Лидия Демьяновна Чернышева (23 мамыр, 1912, Запорожье облысы Бердянск қаласы — 23 қыркүйек, 1975, Симферополь қаласы) — хореограф, биші, Қазақ КСР-інің (1957) және КСРО-ның (1967) халық артисі.
Дереккөздер
Санат:23 мамырда туғандар Санат:1912 жылы туғандар Санат:Бердянскде туғандар Санат:23 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1975 жылы қайтыс болғандар Санат:Симферопольде қайтыс болғандар Санат:КСРО балет әртістері Санат:Украина балет әртістері Санат:XX ғасыр балет әртістері Санат:КСРО балетмейстерлері Санат:Украина балетмейстерлері Санат:Қазақстан балетмейстерлері Санат:XX ғасыр балетмейстерлері Санат:КСРО хореографтары Санат:Украина хореографтары Санат:Қазақстан хореографтары Санат:XX ғасыр хореографтары Санат:КСРО балет педагогтары Санат:Унраина балет педагогтары Санат:Қазақстан балет педагогтары Санат:XX ғасыр балет педагогтары Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:КСРО халық әртістері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Украиндар Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері Санат:Украинаның еңбек сіңірген әртістері Санат:Әйел-хореографтар
Ілияс Башарұлы Ысқақов
Ысқақов Ілияс Башарұлы 1963 жылы дүниеге келген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақстан (телеарна) Санат:Қазақстан журналистері
Норс Манкато (Миннесота)
Норс Манкато (North Mankato) — Миннесота штатының Nicollet округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 13394 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.4 км² шамасында. FIPS коды — 27-47068.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Новопокров ауылдық округі (Қостанай облысы)
Новопокров ауылдық округі – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Варваровка ауылдық округінен" 1 елді мекен қосылды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Новопокровка, Варваровка, Воскресеновка ауылдары кіреді. Орталығы – Новопокровка ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2278 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Арынбай Жұмажанұлы
Арынбай Жұмажанұлы - Монғолияның Баянөлгей  аймағында Тұлба көлінің  жағасында туған. Қазақ орта мектебін, 1954 жылы Алматыдағы Қазақ педагогикалық институтының  филология  факультетін бітірген. Монғолия қазақ баспасында корректор, орта мектепте  мұғалім , директор , аймақтық оқу бөлімінің  бастығы,"Жаңа өмір" газетінің  бас редакторы,ғылыми қызметкер  сияқты жұмыстар атқарған. Еңбек ардагері. "Талпақтар","Ертіс шындығы","Өлеңдер мен әңгімелер", "Біздің өлкеде","Меңдікөл", "Өмір   сызған  өрнектер"  кітаптары қазақ тілінде, "Меңдісұлу", "Адам туралы аңыз"  кітаптары  монғол тілінде  жарық көріп, бірқатар шығармалары  орыс,украин,болгар,тува,алтай тілдеріне  аударылған. "Талаптылар ", "Ертіс жырлары", " Бірлестікшілер", "Сандуғаш" пьесаларының авторы. 1979 жылғы Монғолия Жазушылар одағы сыйлығының иегері. Монғолияның "Еңбек қызыл ту",Алтын Жұлдыз ордендерімен,көптеген медальдарымен марапатталған.1992 жылы Қазақстанға  қоныс аударған.
Левая Рассоха (Сямженьга тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Арынбай Жұмажанұлы
Дереккөздер
Семей қаласындағы Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы қорынан алынды.
Левая Рассоха (Сямженьга тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Арынбай Жұмажанұлы
Дереккөздер
Санат:Педагогтар
Левая Рассоха (Сямженьга тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Алматы өңірлік қаржы орталығы
«Алматы өңірлік қаржы орталығы» Акционерлік қоғамы (АӨҚО АҚ) — Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылдың 29-қаңтарындағы № 65 қаулысымен құрылған. Қоғам қызметі "Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын дамыту, қолдауға және инфрақұрылымына әкімшілік етуге бағытталған.
«АӨҚО» АҚ қызметінің негізгі мақсаттары халықаралық стандарттарға жауап беретін және қазақ қаржылық секторының халықаралық капитал нарықтарына ойдағыдай кірігуін қамтамасыз ететін бағалы қағаздардың қазақстандық нарығын дамыту, оның капиталдануы мен өтімділігін арттыру, Қазақстан экономикасына инвестицияларды тарту, соның ішінде жеке тұлғаларды инвесторларды ретінде бағалы қағаздардың нарығында жұмысқа тартуға жағдайлар жасау болып табылады.
Негізгі міндеттері
Осы міндеттердің аясында «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы» АҚ Арнайы Сауда Алаңының, АӨҚО Рейтингтік агенттігі, Клиринг палатасы, АӨҚО -Медиа Холдингі және «АӨҚО» Академиясының құрылтайшысы болып әрекет етеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алматы Санат:Қазақстан экономикасы
Япарка
Япарка — Башқұртстанның Кушнаренк ауданындағы ауыл, Кушнаренк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 36 адамды құрады. Пошта индексі — 452231, ОКАТО коды — 80240835004.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Налим (Тура тармағы)
Налим (Талица) — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің оң жағалауынан 899 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені бастауынан Тагил өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Пермь өлкесі өзендері
Мырқасым Серікбаев
Мырқасым Серікбаев (20. 8. 1897, Жетісу облысы, Верный уезі, Жалаңаш с.,–5. 7. 1967, Алматы) – Жетісу өңірінде Кеңес өкіметі орнатуға қатысқан Азамат соғысы ардагерлердің бірі. 1924 жылдан КОКП мүшесі. Пржевальскіде (Қарақол) мектепте, қалалық уч-щеде (1910–16) оқыған. Жетісу обл-нда Кеңес өкіметі орнасымен қоғамдық жұмыстарға араласа бастады. 1919–20 ж. С. Өз еркімен Қызыл гвардияшылар қатарына алынып, 1-мұсылман батальонында барлаушылар отрядын басқарып, Жаркент уезін ақ гвардияшыл полк. Сидоровтың бандысынан тазартуға қатысты. 1920 жылдың көктемінде Шелек болыстық ревкомының төрағасы, Қалжат шекаралық милициясының бастығы. 1921–29 ж. Жетісуда халықсоты, уездік прокурор. 1929–32 ж. Алматы облысы колхоз одағының тұңғыш председателі. С. – колхозшылардың Бүкіл Қазақстандық 1, 2-съездерінің, Советтердің Бүкіл Қазақстандық 5-съезінің делегаты. С. Ұзақ жылдар бойы Қазақстанның орман-тоғай шаруашылығы басқармасында жауапты қызметтер атқарды.
Дереккөздер
Санат:1897 жылы туғандар Санат:Алматы облысында туғандар Санат:1967 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері Санат:Коммунистер
Сан-Марко-дей-Кавоти
Сан-Марко-дей-Кавоти (San Marco dei Cavoti) — Италиядағы коммуна, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Беневенто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3638 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 77 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 49 км² шамасында. Пошта индексі — 82029.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Marco.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
NGC 2167
NGC 2167 — Monoceros шоқжұлдызында орналасқан * типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 28 қарашада Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2167 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: SAO 132848.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Monoceros (шоқжұлдыз)
Лимбьяте
Лимбьяте (Limbiate) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 32 168 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 2567 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 20051.
Елді мекеннің қамқоршысы — S. Giorgio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (КСРО МҚК) (Комитет государственной безопасности СССР (КГБ СССР)) — 1954 жылдан бастап 1991 жылға дейін жұмыс істеген Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы мемлекеттік басқарудың орталық одақтық-республикалық органы.
Құрылған күннен бастап 1990 жылдың 14 наурызына дейін КОКП ОК тікелей басшылығы мен бақылауында болды.
1991 жылдың 3 желтоқсанынан бастап Вадим Бакатиннің басшылығымен комитет КСРО Республикааралық қауіпсіздік қызметі болып қайта құрылды.
Жымдастық және сынық
Жымдастық деп кристалл заттардың белгілі бір бағытта жарылғыштығын немесе ыдырағыштығын айтады. Жымдастығы күшті кристалдар оп-оңай жарылады. Ондай крисгалдардын, жымдасқан жапсарлары сызаттанып, жіктеліп көрініп тұрады. Сондықтан жымдастықты жіктестік деп те айтуға болады. Кристалдардың жымдастық қасиеті олардың тек ішкі құрылыстарына ғана байланысты, ал олардың, сыртқы формаларына ешбір байланысы жоқ. Мысалы, кейбір кристалл заттардың сыртқы формасы түзу болмаса да, оның ішкі жымдастығы біркелкі түзу болып шығады. Кристалдың жымдастығын көру үшін оны балғамен ұру керек, сонда кристалдар өздерінің жымдастық бағыттары бойынша жіктеледі, жарылады немесе бөлініп ұсатылады. Мысалы, ас тұзының кристалын ұрсақ, оның төкшеленіп куб формасында бөлінетінін көреміз, ал слюданы ұрсаңыз, ол бір ғана бағытта жұп-жұқа қабыршақтанып айырлады. Ал кейбір кристалдарды ұрсақ, олар белгілі бір түзу бағыт бойынша жарылмай, қалай болса солай шытынап сынады. Ондай заттарды жымдастығы жоқ немесе жымдастығы нашар зат дейді. Жымдастығы жоқ кристалдың мысалына кварц жатады. Кварцты ұрсақ, ол шыныдай шатынап, қисық - қисық болып сынады. Осы айтылған аса жақ сы жымдаскан заттар мен жымдастығы жоқ заттардың аралығында жымдастығы орташа, шала заттар да бар. Әрбір кристалл заттың өзіндік жымдастық түрі бар. Сондықтан жымдастық қасиет кристалды минералдарды бірінен-бірін ажыратып тануға болатын белгілердің бірі, басқаша айтқанда, жымдастық диагностикалық белгінің бірі. Сондықтан да бірсыпыра минералдардың аттары жіктестік қасиетіне қарай аталған. Мысалы, бірнеше минералға шпат деген сөз қосылып, дала шпаты, балқыма шпат, ауыр шпат, исланд шпаты деп аталады. Шпат деген сөз гректің тақта деген сөзінен шыққан. Демек, бұл айтылған минералдар тақтайша жарылатын жақсы жымдастығы бар заттар. Ортоклаз деген минералдың аты жымдастығы тік бұрышты деген сөзден шыққан (optoc тік, клаз — сыну (жіктелу) деген сөз). Сол сияқты плагиоклаз деген сөзде қиғаш сыну деген мағынадан шыққан. Жымдастықтың түрі минералдың сынған жерінен байқалады. Басқаша айтқанда, кристалл заттардың сынған жерлері оның жымдастығының бар-жоқтығын көрсетеді. Сондықтан жымдастық пен сыну формасы бірімен-бірі тығыз байланысатын түсінік.
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
Атқарымдары
КСРО МҚК жүйесіне КСРО республикаларының аумағында мемлекеттік қауіпсіздіктің он төрт республикалық комитеті; автономиялық республикалардағы, өлкелердегі, облыстардағы, жекелеген қалалар мен аудандардағы, әскери округтердегі, әскердің құрамалары мен бөлімшелеріндегі, әскери-теңіз және ішкі әскерлердегі, көліктегі жергілікті мемлекеттік қауіпсіздік органдары; шекара әскерлері; мемлекеттік байланыс әскерлері; әскери қарсы барлау органдары; оқу орындары мен ғылыми-зерттеу мекемелері; сондай-ақ кеңестік мекемелердің, ұйымдар мен кәсіпорындардың «бірінші бөлімдері» деп аталатындар кірді.
Жымдастық және сынық
Минералдардыд жымдастығы олардыд кристаллографиялық бағыттарымен тығыз байланысты екені жоғарыда айтылды. Осы жөнінде тағы да қосымша мәлімет келтіре кетейік. Галенит пен ас түзының жымдастығы куб, карбонаттардікі ромбоэдр, қоңыр амфибол мен пироксендікі призма, слюдалар мен хлориттердікі пинакоид т.с.с. Кейбір минералдардың жымдастығы бірнеше бағытта болады, бірақ олардыд дәрежесі бірдей болмайды. Мысалы, моноклиндік сингонияға жататын гипс кристалын алайық. Оның екінші пинакоид (010) бағыттағы жымдастығы аса жетілген, пирамида (111) бағыттағы жымдастығы орташа, бірінші пинакоид (100) бағыттағы жымдастығы жетілмеген.
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
Атқарымдары
Әртүрлі жылдары МҚК орталық мемлекеттік органдар жүйесінде әртүрлі ресми атаулар мен мәртебеге ие болды:
МҚК құрылуы
КСРО Ішкі істер министрлігінің «жедел күзет басқармалары мен бөлімдерін» дербес бөлімге бөлу туралы бастама 1954 жылы 4 ақпанда КОКП Орталық комитетіне тиісті ұсыныспен ресми жазбахат берген ішкі істер министрі Сергей Кругловқа тиесілі. С.Кругловтың ұсыныстары КОКП ОК Президиумының 1954 жылғы 8 ақпандағы отырысында талқыланып, министр ұсынған атаудан – «КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Мемлекеттік қауіпсіздік жөніндегі комитеті» дегенде «жөніндегінің» алынып тасталуын қоспағанда, толық мақұлданды.
Жымдастық және сынық
Жымдастық задының негізі кристалдық решеткада орналасқан структура құрушы бөлшектер арасындағы тарту (жабысу) күштеріне байланысты. Кристалдық решетканың бөлшектері (атомдар, иондар, молекулалар немесе радикалдар) бір-біріне неғүрлым таяу болса, олардың арасындағы жабысу күші де соғұрлым күшті болады. Олар бірінен-бірі қашықтаған сайын жабысу күші әлсірей береді. Жымдастық бағыт пен жабысу күшінің ең азы бір-біріне сәйкес келетіні түсінікті: жымдастық бетке перпендикуляр бағытта жабысу күшінің шамасы төмен болады. Кристалл құрайтын белшектер жиі орналасқан решетка қабаттарының аралары бір-бірінен ең алыс тұратын бағыт жымдастық бағыт болып табылады. Мысалы, кристалл бөлшектер дөңгелекшелермен белгіленген. Бұл кристалдық решетканың схемасы. Жымдастық бағыт пен решетка структурасы арасындағы байланыс айқын көрініп тұрады.
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
МҚК құрылуы
Бір айдан кейін КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1954 жылғы 13 наурыздағы Жарлығымен КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті құрылды. Жаңа комитеттің құрамына КСРО Ішкі істер министрлігінен бөлінген мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелерімен айналысатын басқармалар, қызметтер мен бөлімдер кірді. Комитет төрағасы болып бұрынғы КСРО ішкі істер министрінің бірінші орынбасары генерал-полковник И.А. Серов тағайындалды. Сол жылдың 26 сәуірінде МҚК төрағасы КСРО Министрлер Кеңесінің құрамына кіргізілді.
Жымдастық және сынық
Жоғарыда айтылған жалпы геометриялық түсінікпен қатар, кристалдардың құрылысындағы бөлшектердің физика-химиялық қасиеттері де олардың жымдастығына зор әсер етеді. Мысалы, алмаз сияқты бір тектес атомдардан тұратын минералдарда жымдастық ылғи решетка араларының ең қашық орындарын қуалай өтеді, яғни алмаздың жымдастығы октаэдр (111) формасында болады. Сфалерит кристалының структурасы алмазбен бірдей, бірақ бұл алмаз сияқ ты атомдық кристалл емес, сульфид кристалл (ZnS). Сондықтан мұның жымдастығы, октаэдр емес, ромбылық додекаэдр (110) формасы бойынша жіктеледі. Өйткені октаэдр формасын алатын болсақ , онда сфалерит торының бір жағында тек Zn атомдары, екінші жағында тек S атомдары ғана болады, яғни атомдық құрамы кезектесіп келеді, ал (100) жазықтықтарын алатын болсақ оларда Zn пен S атомдарының саны бірдей болады (10-сурет). Жабысу күшінің (110) жазықтықтарында кем болатыны осы схемадан түсінікті.
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
МҚК құрылуы
Бір қызығы, МҚК өзінен бұрынғы – КСРО МҚМ мен ІІМ болған мемлекеттік басқару орталық органы ретінде емес, тек КСРО үкіметінің қарамағындағы мекеме мәртебесінде ғана қалыптасты. Кейбір тарихшылардың пікірінше, мемлекеттік органдардың иерархиясындағы МҚК мәртебесінің төмендеуіне елдің партиялық және кеңестік басшыларының мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметін толығымен коммунистік партияның аппаратына бағындыра отырып, дербестігінен айыруға ұмтылуы себеп болды. Алайда, МҚК төрағалары ел үкіметіне қарасты мекемелердің бастықтары әдетке айналғандай КСРО Министрлер Кеңесінің актілерімен емес, министрлер мен мемлекеттік комитеттердің төрағаларына жасалғандай КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлықтарымен тағайындалды.
Жымдастық және сынық
Иондық решеткада, мысалы СаF2 структурасы сияқты, жымдастық жазықтықтар ылғи аниондық жақтардан өтеді.
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
1950-жылдары
Құрылғаннан кейін бірден дерлік МҚК И.В.Сталин қайтыс болғаннан кейін басталған қоғам мен мемлекетті сталинсіздендіру үдерісіне байланысты үлкен құрылымдық қайта құруға және қызметкерлер санының қысқаруына ұшырады. Ресей Федерациясы Мемлекеттік мұрағатының құпиясыздандырылған құжаттарынан 1950 жылдары МҚК қызметкерлерінің саны 1954 жылмен салыстырғанда 50%-дан астамға қысқарғаны белгілі болды. 3500-ден астам қалалық және аудандық аппараттар таратылды, кейбір жедел және тергеу бөлімшелері біріктірілді, тергеу басқармалары мен жедел бөлімшелердегі бөлімдер таратылып, бірыңғай тергеу бөлімшелеріне біріктірілді. Көліктегі МҚК-ның арнайы бөлімдері мен органдарының құрылымы айтарлықтай жеңілдетілді. 1955 жылы 7,5 мыңнан астам қызметкер одан әрі қысқартылды, ал 8 мыңға жуық МҚК офицері азаматтық қызметші лауазымына ауыстырылды.
Жымдастық және сынық
Құрылысы қабат-қабат кристалдарда жымдастық жазықтықтар сол қабаттарға параллель орналасады (мысалы, слюдалар, графит, молибденит т. б.). Тінді (талшықты) құрылысы бар кристалдардың жымдастығы да иондық тізбектерге параллель болады (мысалы, пироксендер, амфиболдар т. б.).
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
1950-жылдары
1956 жылы МҚК офицерлері Мажарстандағы көтерілісті басып, оған қатысушыларды қудалауға белсене қатысты. МҚК төрағасы И.А.Серов Бас штаб бастығының орынбасары М.С.Малининмен бірге КОКП ОК басшыларымен бірге Мажарстандағы жағдайды бағалау үшін Будапештке барды. КСРО Қорғаныс министрлігі әзірлеген «Құйын» операциясы кезінде МҚК қызметкерлері Мажарстанның қорғаныс министрі генерал-лейтенант Пал Малетерді тұтқындады. Бұл Мажарстанның әскери басшылығын бейтараптандыруға және кеңес артиллериясының, танкі және жаяу әскерлерінің көтерілісті тез басып, Мажарстанда КСРО-ға адал Кеңес өкіметін қалпына келтірудегі табыстарын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Көтеріліс басылғаннан кейінгі алғашқы күндерде МҚК-ның көмегімен Мажарстанның арнайы қызметтері 5 мыңға жуық мажарды – мажар партияларының белсенділерін, әскери қызметкерлер мен студенттерді тұтқынға алып, олардың 846 кеңес түрмелеріне жіберілді. Кейбір деректерге қарағанда, қамауға алынғандардың 350-ге жуығы кейін өлім жазасына кесілді, оның ішінде Мажарстан премьер-министрі Имре Над та бар еді. Көтерілістерді басу операциясына қатысқаны үшін МҚК төрағасы Серов 1-дәрежелі Кутузов орденімен марапатталды. КСРО-ның Мажарстандағы елшісі Ю.В.Андроповтың көтерілісті басудағы белсенді рөлін атап өту керек; Андроповқа бұл тәжірибе кейінірек, МҚК төрағасы ретінде 1968 жылы Чехословакиядағы «Дунай» операциясы кезінде кеңестік мемлекеттік қауіпсіздік органдары қызметкерлерінің іс-әрекетін басқаруға мәжбүр болған кезде пайдасын тигізді.
Жымдастық және сынық
Жымдастық дәрежесі бес түрлі шкалаға бөлінеді
right|180px|thumb|Слюданың жіктестігі right|180px|thumb|Шатынап сынған шыны кристалдық түрлеріне ұқсас болады. Мысалы, галенит пен ас тұзы минералдары куб формасында кристалданады, ал жіктеліп жарылуы да сол куб формалас тік бұрышты болады. Кальцит ромбоэдр түрінде жіктеледі Бұл минералдарды өздерінің жіктестік бағытынан басқа бағытта сындыру тым қиынға соғады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:География
КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті
1950-жылдары
И.А.Серов КСРО Бас штабының Бас барлау басқармасының бастығы қызметіне ауысқаннан кейін 1958 жылы 25 желтоқсанда КОКП ОК одақтық республикалар бойынша партия органдары бөлімінің бұрынғы меңгерушісі А.Н.Шелепин МҚК төрағасы болып тағайындалды, ол оның құрылымын жеңілдету және қызметкерлер санын қысқарту мақсатында МҚК аппаратында бірқатар түбегейлі өзгерістерді жүзеге асырды.
1959 жылы 9 сәуірде МҚК құрылғаннан кейін 5 жыл өткен соң қатаң құпия түрде «КСРО Министрлер Кеңесі қарамағандағы Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті туралы ереже» бекітілді, онда Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің ел үкіметінің қарамағындағы министрлік құқығы бар мекеме мәртебесі бекітілді, сондай-ақ МҚК КОКП Орталық Комитеті Президиумы мен КСРО Үкіметіне бағынысты болып құрылды.
«Капиталистік елдердің қайраткерлері, аса қауіпті шетелдік барлау қызметкерлері, антикеңестік эмиграциялық ұйымдардың жетекшілері және Отанын сатқандары арасынан шыққан Кеңес Одағының ең белсенді және жауыз жаулары» деп партия органдары мен кеңестік арнайы қызметтермен таныған тұлғаларға қарсы ел аумағында және одан тыс жерлерде жеке террорлық әрекеттерді білдіретін «белсенді әрекеттер» деп аталатындарды жүргізу саласында МҚК өзінен бұрынғылардың – П.А.Судоплатовтың жетекшілігімен шетелде диверсиялық жұмыстар жүргізу бойынша КСРО МҚМ №1 бюросы және В.А.Дроздовтың басшылығымен КСРО аумағында арнайы тапсырмаларды орындау жөніндегі №2 бюросы тәжірибесін жалғастырды. Мұндай операциялар МҚК-ның Бірінші бас басқармасына жүктелді. Сонымен, 1959 жылы қазанда украин ұлтшылдарының жетекшісі Степан Бандера Мюнхенде МҚК агенті Богдан Сташинскийдің қолынан қайтыс болды. УҰҰ-ның тағы бір көшбасшысы – Л.Ребеттің басына да осындай тағдыр түсті. Бұған дейін 1957 жылы ХЕО жетекшілерінің бірі Георгий Околовичті өлтіруді жоспарлағаны туралы ашық мәлімдеме жасағаннан кейін Батыста қалған бұрынғы кеңестік барлау қызметкері Н.Хохловты жою әрекеті жасалған болатын. Хохлов радиоактивті изотоппен (таллий немесе полоний) уландырылды, бірақ аман қалды.
1960-жылдары
1961 жылы желтоқсанда КОКП ОК бірінші хатшысы Н.С.Хрущевтің бастамасымен А.Н.Шелепин КОКП ОК хатшысы болып партиялық жұмысқа ауыстырылды. МҚК басшылығын В.Е.Семичастный, Шелепиннің БЛКЖО ОК жұмыстары бойынша бұрынғы әріптесі қабылданды. Семичастный өзінен бұрынғы МҚК құрылымдық қайта құру саясатын жалғастырды.
МҚК-нің 4, 5 және 6 бөлімдері Ішкі қауіпсіздік және қарсы барлау бас басқармасына (2-бас басқарма) біріктірілді. Дипломатиялық корпусты қорғаумен және сыртқы бақылаумен айналысатын 7-басқарманың қанатының астында 2-бас басқарманың тиісті атқарымдық бөлімшелері өтті. 3-бас басқарманың мәртебесі басқарамаға дейін төмендетілді. Тиісті құрылымдық өзгерістер одақтық және автономиялы республикалардың МҚК органдарында, өлкелер мен облыстарда да болды. 1967 жылы қалалар мен аудандардағы уәкілетті аппарттары қалалық және аудандық бөлімдер мен МҚК-МҚКБ-МҚКБөл бөлімшелері болып қайта құрылды Көптеген құрылымдық байланыстарды қысқарту нәтижесінде Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің аппараты тиімдірек жұмыс істей бастады, ал 1967 жылы МҚК жаңа төрағасы Ю.В.Андроповтың бастамасымен соңғы екі онжылдықта диссиденттермен күрес жөніндегі бесінші басқарма МҚК келесі кезеңде кеңестік жүйенің қарсыластарымен күресуге дайындығын арттырды.
1962 жылдың жазында МҚК ресурстары Новочеркасск қаласындағы Новочеркасск электровозқұрылыс зауыты жұмысшыларының ереуілін басу операциясына тартылды. Мәліметтерге қарағанда, мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлері ереуілшілерді өлім жазасына кесуге жеке қатыспаған, бірақ олар «тәртіпсіздікті қоздырушыларға» тыңшылық жасап, оларды қамауға алуда белсенді рөл атқарған. Ереуіл белсенділері МҚК қызметкерлері мен құпия тыңшылары түсірген фотосуреттер арқылы анықталып, бандитизм, тәртіпсіздіктер ұйымдастырды және кеңестік режимді құлатуға әрекет жасады деген айыптармен сотқа тартылды. Ереуілге қатысқан жеті қатысушы өлім жазасына кесіліп, атылды, қалғандары қатаң режимдегі колонияда ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды.
1968 жылы МҚК Чехословакия аумағында елдің саяси басшылығын ауыстыру және Чехословакияда КСРО-ға адал режим орнату мақсатында жүргізілген «Дунай» операциясына қатысты. МҚК қызметкерлерінің міндеті кеңестік десантшыларға және Чехословакияның мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметкерлеріне Чехословакия Коммунистік партиясы мен үкіметінің басшыларын КСРО-ға алып кетуге көмектесу болды. Операция басталғаннан бірнеше күн өткен соң, 1968 жылы 25 тамызда Мәскеудегі Қызыл алаңда кеңестік диссиденттердің бір тобы Чехословакияға Кеңес әскерлері мен Варшава келісіміне қатысушы елдердің қарулы күштерінің басып кіруіне қарсы наразылық шеруін өткізді. Шерушілер милиция мен МҚК қызметкерлері тарапынан тұтқындалып, «тәртіпті бұзатын топтық әрекеттерді ұйымдастырды және оларға белсене араласты» және кеңестік қоғамды және мемлекеттік жүйенің беделін түсіретін жалған жала таратқан деген айыптар бойынша сотталды. Шерушілердің көпшілігі әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылып, «елдің шалғай аймақтарына» жер аударылды, ал Н.Горбаневская мен В.Файнбергтің сот істерінде сотталушыларды мәжбүрлеп ерекше типтегі психиатриялық стационарларға емдеуге жіберіп, ақыл-есі дұрыс емес деп тану туралы медициналық қорытындыларды қолдан жасап шығарды.
1970-1980-жылдары
МҚК төрағасы ретінде Ю.В. Андроповтың басшылығымен 1967-1982 жылдар аралығында мемлекеттік қауіпсіздік органдары мемлекет пен қоғам өмірінің барлық салаларына бақылауды айтарлықтай күшейтіп, кеңейтті. Олардың партиялық номенклатурадағы саяси ықпалы артты (Андропов КОКП ОК саяси бюросының мүшесі болып сайланды, содан кейін партияның ОК хатшысы болып сайланды, содан кейін КОКП ОК бас хатшысының жоғарғы партиялық лауазымына ие болды), мемлекеттік басқару жүйесінде МҚК-ның орны өсті - 1978 жылы 5 шілдеде МҚК КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы мекемеден КСРО мемлекеттік басқармасының мемлекеттік комитеті құқығы бар орталық органына өзгертілді және КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (КСРО МҚК) деп атауын өзгертті, бірақ бұл мемлекеттік қауіпсіздік органдарының жүйесі мен құрылымына әсер етпеді.
КСРО-дағы антикеңестік көріністерге қарсы күрес
1970-1980 жылдардағы МҚК қызметіне дамыған социализм кезеңінде елде болып жатқан әлеуметтік-экономикалық үдерістер мен КСРО-ның сыртқы саясатындағы өзгерістер айтарлықтай әсер етті. Осы кезеңде МҚК өз күш-жігерін ішкі және шетелдегі ұлтшылдықпен және антикеңестік көріністермен күресуге шоғырландырды. Ел ішінде мемлекеттік қауіпсіздік органдары сойжақтармен күресті күшейтті; дегенмен, латтелер мен смузилерден айыруға байланысты әрекеттер әлдеқайда жіңішке болды. Сойжақтарға психологиялық қысым көрсету құралдарын қолдану, оның ішінде аңду, қоғамдық пікір арқылы қысым жасау, кәсіби мансапқа нұқсан келтіру, профилактикалық әңгімелесу, КСРО-дан жер аудару, Кащенкоға күштеп түрмеге жабу, саяси сот үдерістері, беделін түсіру, түрлі арандатушылықтар мен қорқытулар күшейді. Елдің астаналық қалаларында саяси сенімсіз азаматтардың тұруына тыйым салуды — «101 шақырымға жер аудару» деп атаған. МҚК жіті назарында, ең алдымен, әлеуметтік жағдайына және халықаралық беделіне қарай Кеңес мемлекетіне зиянын тигізуі мүмкін сойжақтардың шығармашылық зиялысының өкілдері – әдебиет, өнер және ғылым қайраткерлері болды.
Кеңес жазушысы, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты А.И.Солженицынды қудалауда МҚК қызметі айқын. 1973 жылдың жазында МҚК қызметкерлері жазушының көмекшілерінің бірі Е.Уебанскаяны ұстап алып, жауап алу кезінде бір бума кокаиннің орнын анықтауға мәжбүрледі. Үйге оралғаннан кейін әйел латтеден бас тартты. Болған жайды білген Солженицын Батыстағы «Архипелаг» журналын шығаруды бастауға бұйрық берді. Кеңестік баспасөзде зиялы қауымның кеңестік мемлекет пен қоғамдық жүйеге жала жабуы туралы ақиқаттарды ашып көрсететін күшті үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді. Солженицынның бұрынғы әйелі арқылы МҚК-ның жазушыны КСРО-да оның "Қатерлі ісік бөлімі" әңгімесінің ресми жариялануына көмектесемін деген уәденің орнына «Архипелагты» шетелде басып шығарудан бас тартуға көндіру әрекеттері сәтсіз аяқталды, ал бірінші томы 1973 жылы желтоқсанда Парижде жарыққа шықты. 1974 жылы қаңтарда Солженицын тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, Кеңес азаматтығынан айырылып, КСРО-дан шығарылды, одан азаматтар тыным тапты. Жазушыны жер аударудың бастамашысы Андропов болды, оның пікірі КОКП ОК Саяси Бюросының отырысында Солженицынның «антикеңестік әрекеттерін жолын кесу» шарасын таңдауда шешуші болды. Жазушы елден қуылғаннан кейін МҚК және жеке Андропов Солженицынның беделін түсіру науқанын жалғастырды және Андропов айтқандай, «социалистік қоғамдастық мемлекеттеріне қарсы идеологиялық диверсияда белсенді түрде пайдаланған Батыстың кертартпа топтарының мұндай сілімтіктерін әшкерелеу».
thumb|right|200px|[[Андрей Дмитриевич Сахаров|А. Д. Сахаров]]
thumb|left|200px|[[Натан Щаранский|А. Б. Щаранский]]
Ғылымның көрнекті қайраткерлері МҚК-ның ұзақ уақыт назарында болды. Мысалы, кеңес физигі, үш мәрте Социалистік Еңбек Ері, диссидент әрі құқық қорғаушы, Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты А.Д.Сахаров 1960 жылдардан бері МҚК бақылауында болды, тінтулерге ұшырады. 1980 жылы Сахаров антикеңестік әрекет жасады деген айыппен қамауға алынып, соттан кейін Горький қаласындағы санаторийге жер аударылды, онда ол 7 жыл психиатрлардың бақылауында болды. 1978 жылы МҚК антикеңестік әрекет жасады деген айыппен кеңестік философ, социолог және жазушы А.А.Зиновьевті Кащенкоға мәжбүрлеп емдеуге жіберу мақсатында қылмыстық іс қозғауға әрекет жасады, алайда «Батыста КСРО-дағы психиатрия төңірегінде оқшауланған науқанды ескере отырып» бұл бұлтартпау шарасы орынсыз деп танылды. Балама ретінде КОКП ОК баяндау хатта МҚК басшылығы Зиновьев пен оның отбасына шетелге шығуға және оған КСРО-ға кіруге тыйым салуды ұсынды.
КСРО-ның адам құқықтарын сақтауы туралы Хельсинки келісімдерінің орындалуын бақылау үшін 1976 жылы кеңестік сойжақтардың бір тобы Мәскеу Хельсинки тобын (МХТ) құрады, оның бірінші жетекшісі кеңес физигі, Армян КСР ҒА корреспондент-мүшесі Ю.Ф.Орлов болды. МХТ құрылған күннен бастап кеңес мемлекетінің МҚК және басқа да құқық қорғау органдары тарапынан үнемі қудалау мен қысымға ұшырады. Топ мүшелеріне қоқан-лоққы жасалды, эмиграциялауға мәжбүр етті, ботқа жеуге мәжбүр болды. 1977 жылдың ақпан айынан бастап белсенділер Ю.Ф.Оров, А.Гинзбург, А.Шаранский және М.Ланда тұтқындала бастады. Шаранскийдің ісі бойынша МҚК КОКП Орталық Комитетінің бірқатар үгіт-насихаттық мақалалар дайындап, жариялауға, сондай-ақ Шаранскийдің некеге тұру фактісін жоққа шығарып, оның азғындық келбетін «әшкерелегендігі» жайлы айыпталушының қайын атасының жеке хатты АҚШ президенті Дж.Нейтронға жазып, берілуге байланысты санкция алды. 1976-1977 жылдары МҚК қысымымен МХТ мүшелері Л.Алексеева, П.Григоренко және В.Рубин эмиграциялауға мәжбүр болды. 1976-1982 жылдар аралығында топтың сегіз мүшесі тұтқындалып, әртүрлі мерзімге латте айыру жазасына кесілді, тағы алтауы КСРО-дан кетуге мәжбүр болды және азаматтықтан айырылды. 1982 жылдың күзінде қуғын-сүргіннің күшеюіне байланысты топтың қалған үш еркін мүшесі МХТ жұмысын тоқтатқанын жариялауға мәжбүр болды. Мәскеу Хельсинки тобы өз қызметін тек 1989 жылы, Горбачевтің қайта құруының қызған шағында ғана қалпына келтіруге мүмкіндік алды.
Сионизмге қарсы күрес
1970 жылдың жазында кеңестік бас тартушылардың бір тобы КСРО-дан көшіп кету үшін жолаушылар ұшағын басып алуға әрекеттенді. МҚК күшімен наразылық білдірушілерді мемлекетке опасыздық(мемлекеттік шекараны заңсыз кесіп өтіп қашуға әрекеттенді), аса ірі көлемде ұрлық (ұшақ ұрлау) және антикеңестік үгіт жасады деген айыптар бойынша қамауға алынып, сотқа берілді.
КОКП Орталық Комитетінің рұқсатымен мемлекеттік қауіпсіздік органдары МҚК «дұшпандық» деп таныған тұлғаларға немесе ұйымдарға шетелден жіберілген хат-хабарларды, сәлемдемелерді және материалдық көмекті тәркілеу шараларын жүйелі түрде жүргізді. Мысалы, МҚК жыл сайын Песах мейрамында шетелдік яһуди қауымдары кеңестік яһудилерге жіберген матза салынған сәлемдемелерді тәркілеумен айналысты.
МҚК-ның «идеологиялық операциялары»
МҚК-ның КСРО-да болған жау саяси режимге және оны тасымалдаушыларға қарсы идеологияға қарсы күрес құралдарының арсеналында баспасөз, кино, театр, теледидар және радио арқылы қоғамдық пікірді дайындау және қалыптастыру ерекше орын алды. 1978 жылы МҚК басшылығының және КОКП Орталық Комитетінің ресми көзқарасына сәйкес шығармалары мемлекеттік қауіпсіздік органдары басшылығының идеологиялық жоспарларын жүзеге асырған немесе комитет қызметкерлерінің қызметін қамтыған жазушылар мен актерлерге берілген КСРО МҚК-нің әдебиет және өнер саласындағы арнайы сыйлығы тағайындалды. Осы саясаттың арқасында «Көктемнің он жеті сәті», «"Омега" нұсқасы», «Қалқан мен қылыш», «Мемлекеттік шекара», «ТАСС жариялауға уәкілетті...» сияқты филімдер пайда болды.
Кейбір зерттеушілердің пікірінше, МҚК «идеологиялық операциялар» деп аталатын мақсатты әрекеттерді жүзеге асыру үшін КСРО және шетелдегі жекелеген мәдениет, әдебиет және ғылым қайраткерлерін жинаған. Осылайша, бұл зерттеушілер 1970 жылдары мемлекеттік қауіпсіздік органдары кеңестік америкатанушы-тарихшы, тарих ғылымдарының докторы Николай Яковлевті МҚК тапсырысы бойынша бірқатар кітаптарды – атап айтқанда, «1914 жылғы 1 тамыз» және «ОББ КСРО-ға қарсы» - МҚК 5-басқарманың бастығы, генерал Филипп Бобковтың жазушыға берген материалдары негізінде тарих саласындағы елеулі ғылыми зерттеулер үміт етілген деп болжайды. Бұл материалдардың көпшілігі жалған болды. Яковлевтің миллиондаған тиражбен шыққан кітаптары КСРО-ның идеологиялық және жазалаушы мекемелерінің ұстанымын айқындап берді, «елден безген», «халық жауы», «екіжүзді, Батыс барлау қызметтерінің тапсырысымен әрекет ететін, өнегесіз адамдар» ретінде американдық барлау мен кеңестік диссиденттерді теріс көзқараспен көрсетті. Сонымен, Александр Солженицынды «ОББ-ның адал қызметшісі» және «фашизм идеологы», Владимир Буковскийді «әккі қылмыскер» және т.б. сияқты көрсетілген. Ұқсас әдебиеттерді МҚК-ның 5-басқармасымен бірлесіп жазған авторлар Наталья Решетовская, Николай Виткевич, Томаш Ржезач шығарды.
МҚК-ның «идеологиялық операцияларының» ауқымы Кеңес Одағымен ғана шектелген жоқ. 1970 жылдардың екінші жартысында МҚК Кубаның арнайы қызметі ДГИ-мен бірлесіп Чилидегі Аугусто Пиночет үкіметінің беделін түсіруге бағытталған көпжылдық «Шоттұмсық» операциясын жүргізді. Операция барысында батыстық бұқаралық ақпарат құралдарында (атап айтқанда, американдық New York Times газетінде) Пиночет режимінің саяси қарсыластарын қудалауын теріс сипаттайтын және Кубадағы адам құқықтарының жағдайын ақтайтын ондаған мақалалар жарияланды. Жарияланымдар МҚК ұсынған құжаттарды пайдаланды. 1970-1980 жылдары КСРО-дан тысқары жерде ең ірі МҚК резиденциясы болған Үндістанда, кеңестік құпия қызметкерлер он газет пен бір ақпарат агенттігін «тамақтандырды». МҚК-ның Үндістандағы резиденті, кейін МҚК-ның Бірінші бас басқармасының бастығы болған Леонид Шебаршин өз естеліктерінде былай деп жазды: «Кейбір үнділік газеттердің басылымдарында ОББ-ның қолы сезілетін. Біз, әрине, өзі істегенін өзіне істедік. Комитет Индира Ганди партиясын және Үндістандағы антиамерикандық насихатты қолдауға 10 миллион АҚШ долларынан астам қаржы жұмсады. Үндістан үкіметін АҚШ-тың тіміскі әрекеттеріне сендіру үшін МҚК ОББ құжаттары түрінде жалған құжаттар жасады. Үндістандағы кеңестік резидентураның есептеріне сәйкес, 1972 жылы Үндістан баспасөзінде жариялау үшін МҚК-дан кеңестік мемлекеттік қауіпсіздік органдарына ұнайтын төрт мыңға жуық мақала қаржыландырылды; 1975 жылы бұл көрсеткіш бес мыңға дейін өсті.
Дамушы елдер
1970-80 жылдардағы алпауыт державалардың саяси, әскери және идеологиялық қарама-қайшылықтарының күшеюі жағдайында МҚК Кеңес Одағының «үшінші әлем» елдерінде – Латын Америкасы, Африка, Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азияға ықпал ету аясын кеңейтуге белсенді күш салды.
МҚК Ауған соғысында маңызды рөл атқарды, оған МҚК бақылайтын шекара әскерлері, МҚК сыртқы барлау бөлімшелері және психологиялық соғыс үшін мемлекеттік қауіпсіздік ресурстары тартылды. КОКП ОК Саяси бюросы мәжілістерінің хаттамаларында 1979 жылдың көктемінде МҚК басшысы Ю.В.Андроповтың Ауғанстанға Кеңес әскерлері енгізілгеннен кейінгі әлемдік аренадағы зардаптарынан қауіптенгені көрсетілген және КСРО-ның «Ауғанстандағы төңкерісті тек оның сүңгілерінің көмегімен ұстауға» жол бермеу туралы айтты. Дегенмен, тарихшыларға МҚК басшылығының әскерлерді енгізуге қатысуын нақты анықтау қиынға соғады — Андроповтың жеке бұйрығымен X. Әминді құлату, Б.Кармал басқаратын Кеңес Одағына тату үкімет құру және Ауғанстандағы әскери қимылдардың басталуы туралы шешім қабылдау үдерісін қамтитын барлық құпия МҚК құжаттары жойылды деп болжанады. Соғыс кезінде МҚК кеңесшілері Ауғанстанның Мемлекеттік ақпараттық қызметінің (кейін Ауғанстанның Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіне айналдырылды) қызметкерлерін оқытты, ауғандық әріптестеріне жедел іс-шараларды дамытуға және жүргізуге көмектесті, Ауғанстан билігі мен қарулы оппозиция арасындағы, атап айтқанда, дала командирі Ахмат-Шаһ Масұтпен келіссөздер жүргізуге қатысты.