Қарағанды_облысының_әкімшілік-территориялық_бөлінуі
ЖАҢААРҚА АУДАНЫ
ЖАҢААРҚА АУДАНЫ, облыстағы әкімшілік бөлік. 1929 ж. ұйымдастырылған. Жері 50,9 мың км². Халқының саны 28,2 мың (2008). Аудандағы 49 елді мекен 2 кент, 12 ауылдық әкімшілік округке біріктірілген. Орталығы - Атасу кенті. Аудан Сарыарқаның Бетпакдалаға ұласқан тұсында шөлейт және шөл белдемдерде орналасқан. Жер бедері, негізінен, аласа таулы, күмбез, конус пішінді төбелі, жоңды, қыркалы ұсак шоқылы жазық. Солтүстіктен-шығыстан оңт.-батыска, одан оңтүстікке қарай еңіс келеді. Денудация процестерінің әсерінен мұжылып біткен ескі тау жұрнактары - ұсак шоқылар көп. Олардын ірілері: солтүстігінде Айғыржал (абсолюттік биіктігі 805 м), орта бөлігінде Ақтау (1133 м), Қу (780 м), Мұнлы (790 м), оңт. тұсында Сүмбешоқы (352 м), Азат (464 м), Сасырлы (655 м), Жуантөбе (443 м), Ағашжайлау (492 м), т. б. Шоқылар бір-бірінен ойыстармен, өзен аңғарларымен бөлінген. Ауданның солт.-шығыс және оңт.-батыс бөліктері жазық дала. Жаңаарқа ауданның жері кен байлықтарына бай: темір, марганец, молибден, вольфрам, мыс, қорғасын, мырыш, барит, күміс, құрылыс материалдары т. б. кездеседі. Климаты континенттік, қысы суық, қары аз (10-12 см), жазы ыстық, құрғақ. Ауаның орташа температурасы каңтарда оңт-нде -13°С, солт-нде 17°С, шілдеде оңт-нде 26°С, солт-нде 20°С. Жауып-шашынның жылдық орташа мөлшемі 200-300 мм. Ауданның солт. бөлігін Сарысу өзе-нің жоғары ағысының салалары: Сорғысу, Сарыөзен, Талдыманақы, Құрманақы, Жамансарысу, орта бөлігін Атасу, Кенжебайсай, Көктас, Қарасай, Шажағай, Кайыпмергеннің Қарасуы суландырады. Атасу өз-нде Қылыш бөгені салынған. Аудан жері арқылы Ертіс-Қарағанды каналының жалғасы Жезқазғанға қарай өтеді. Өзендердің су режимі тұрақсыз, көктемде қар суымен біраз толығады, жазда жеке иірімдерге бөлініп қалады. Негізінен, жер асты, қар суларымен толығады. Қар суымен толысатын кішігірім көлдер бар. Ауданның солт.-шығыс шеті қара, қызыл қоңыр топырақты. Оңт-ке қарай ашық қызыл қоңыр топырақты жерлер алып жатыр. Оңт. бөлігінде қоңыр, ашық қоныр, сұр топырақты жерлер басым. Сортан жерлер де кездеседі. Ауданның солт. бөлігінде бұта аралас астық тұқымдас шөптер, қылқан селеу, бетеге, жусан, тобылғы, қараған, грунт суы жақын ойпандарда - бидайық, жауқияқ, қияқ, ши, оңт-ңде боз жусан, қара жусан, баялыш, бұйырғын, соран т. б. шөлге тән өсімдіктер өседі. Жаңарқа аудан. жері мен тауларында арқар, таутеке, елік, қаракұйрық, ақбөкен, қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, жабайы шошқа, түрлі кеміргіштер, даласында дуадақ, тырна т. б. құстар мекендейді. Кенттерде (Атасу, Қызылжар) халықтың 50%-ы тұрады. Ауыл халқы, көбінесе, ауданның солт.-шығыс бөлігінде, т. ж. бойыңда, өзен анғарларында орналасқан. Халықтың орташа тығызд. 1 км²-ге 1,1 адамнан келеді. Ауданының оңт-нде тұрақты елді мекендер жок. Атасуда локомотив депосы, баспахана, наубайхана, тұрмыстық комб., «Байланыс» өндірістік кооперативі жұмыс істейді. А. ш-мен «Ақтасты» өндірістік кооперативті, «Женіс» акцион. қоғамы, «Айнабұлак» серіктестігі мен көптеген шаруа қожалықтары шұғылданады. Жерінің жалпы ауданы - 50,9 мың км². Ауданынын а. ш-на жарамды жері 4874,0 мың га, оның егіндігі 169,6 мың га, шабындыгы 30,4 мың га, жайылымы 4674,0 мың га, орманы 14,0 мың га. Егін ш-ның басты саласы - астық, көкөніс, картоп егу. Ірі қара мал, қой мен ешкі, жылқы, шошқа өсіріледі. Ауданда мектепке дейінгі 3 балалар мекемесі, 36 мектеп, 2 кәсіптік-тех. мектеп, 6 аурухана, 25 фельдш.-акушерлік және дәрігерлік-амбулаторлық пункт, 1 мұражай, 3 клуб, 22 кітапхана бар. (2005). 1937 жылдан «Жанаарка» аудандық газеті шығарылады. Аудан жері арқылы Жарық-Жезқазған, Атасу-Қаражал т. жолдары, Қарағанды-Атасу-Жезқазған, Жәйрем-Қаражал-Жамбыл автомобиль жолдары өтеді.