cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джимми Уэйлс
Джимми Донал Уэйлс (Jimmy Donal Wales, сол сияқты Джимбо (Jimbo) ретінде танымал; АҚШ, Алабама, Хантсвилл, 1966 жылдың 7 тамызында туған.) — американдық ғаламторшы-кәсіпкер, уики концепциясының идеологы, Уикипедия негізін қалаушы, Уикимедия Қорының төрағасы(2003-2006). Бүгінгі күнде (2011 жаз айлары) Уикимедия Қорының құрметті төрағасы, Wikia, Inc. компанияларының директоры.
Главатарци (Кырджали облысы)
Пошта индексі — 6738. Телефон коды — 0361. ЕКАТТЕ коды — 15000.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Джимми Уэйлс
thumb|right|200px|Джимми Уэйлс 2007 жылы [[Тайбэедегі өткен (Тайвань) Викиманияда, 3-5 тамыз 2007 жыл.]]
Өмірбаяны
Өзінің сұхбаттарының бірінде Уэйлс, анасының айтуы бойынша, 1966 жылдың 7 тамызында дүниеге келген екен, алайда ресми туылу мерзімі 8 тамыз болып жарияланды. Джимми Уэйлс (әкесі) азық-түлік дүкенінде менеджер болып жұмыс жасады. Оның анасы Дорис пен әжесі Эрма Мария Монтессоридің әдісі негізіндегі оқыту жүйесін қолданатын House of Learning (оқу үйі) кішкене жеке меншік мектепке иелік етті. Бұл әдістің негізі - оқушылар оқу түрін, уақытын және мазмұнын түбегейлі жағдайда өздері анықтайтындығында жатыр. Джимми Уэйлске бәрінен бұрын энциклопедияны оқу ұнайтын.
House of Learning мектебінен кейін Уэйлс Randolph School (Рандольф мектебі) білім ошағына, кейін Обурн университетіне түсті. Кейін ол Алабама Университетінде оқыған болатын. Университетті тәмамдағаннан кейін, Уэйлс қаржы саласындағы философия докторы ғылыми дәрежесіне ізденуші ретінде диссертация жазуға шешім қабылдады. Осыған орай Алабама және Индиана университеттеріндегі курстарға түсіп, екеуінде де сабақ бере бастады. Бірақ диссертацияны жазбады.
1994 жылы Уэйлс Чикагоға көшіп барды, онда 2000 жылға дейін құнды қағаздарды саудалады және жеткілікті дәрежедегі үлкен табысқа қол жеткізе отырып, Chicago Options Associates компаниясында қызмет етті.
1996 жылы Уэйлс Тим Шеллмен бірігіп, «ерлерге арналған» Bomis.com. іздеу жүйесін қалыптастырумен айналысатын Bomis компаниясының негізін қалады. Кейін Уэйлске premium.bomis.com. порнографиялық контентіндегі ақылы қор елеулі қаражатқа иелік еткізді.
thumb|right|200px|Джимми Уэйлс [[Брюссельде FOSDEM 2005 конференциясында сөз алуда]]
2000 жылдың наурыз айында «Нупедия» еркін энциклопедиясын жасады және басты редактор қызметіне философ-ғалым Ларри Сэнгеромді жалдады. Энциклопедия автор-мамандармен келісімді негізде құрылды, энциклопедия мақалалары сараптама бағаларынан өткізілді. Нупедияның негізгі ойы ақысыз ғаламтор-энциклопедиясының бос тұрған орнын толтыру болатын.
2011 жылдың 15 маусымда ашық дәріспен Россияға келді. Дәл 20-00 уақытта Пушкин кинотеатрында оның дәрісі басталды және бір сағаттар уақытына жалғасты. Қалған сағаттарда тыңдармандар оған сұрауларын қойды. Келесі 16 маусым күні Уэйлс МИРЭА ұстаздары мен студенттері алдында сөз алды. .
2011 жылы немістің «Квадрига» саяси сыйақы беру қазылығы құрамынан Владимир Путинге марапат беруге ұйғарылған шешім үшін шығады. Бұл марапатты Россияның үкімет басшысына берілмеуінің бірден-бір себебі болды. Россияның Президенті Медведев бұл жағдайды ұйымдастыру комитетінің мүшелерінің «қорқақтығы мен ретсіздіктің» туындауы деп есептеп, осы оқиғадан кейін «халықаралық қоғам үшін марапаттау біткенін» мәлімдеді.
Уикимедиа Қоры
Нупедиядағы контент көлемі өте ақырын көбейді, 2001 жылдың 15 қаңтарында Уэйлс пен Сэнгер Уикипедияны құрды. Сайт бастапқы кезде нупедия материалдарын алдын ала құрастыруға арналған болатын, біраздан соң Уикипедияның қарқынды дамуы оның басты жобасына айналды. Уикипедияны жасау ісімен әр алуан кезеңдерде Сэнгер айналысты, Уэйлс көп жағдайда қаржы мәселелерін шешіп отырды. Заң жүзінде Сэнгерді Уэйлс жұмысқа қабылдағандықтан, ол өзін Уикипедияның негізін бірден-бір қалаушысы деп санайды. .Көп кешікпей Ларри Сенгер жобаны тастап, Уэйлсті бетке ұстаулы зиялы қауым мен барлық элитаны (ағылшын «decidedly anti-elitist») жек көретін адам ретінде көрсетіп, сынға ала сес көрсетті. Сэнгердің жұмыстан кету туралы өтініші осы уақытқа дейін ағылшын Уикипедиясындағы өзінің қатысушы бөлімінде бар.
2003 жылдың орта кезеңінде Джимми Уэйлс Флорида штатының Тамптағы штаб-пәтерінде бейкоммерциялық ұйым болып табылатын Уикимедиа Қорын құрды. Қор Уикипедиа мен оның ағайындас жобаларын қолдау керек болатын. Сол уақыттан бері Уэйлс Қор президенті және директорлар кеңесінің мүшесі болып табылатындықтан, оларды қолдаумен белсенді айналысады.
Уэйлсті бірнеше мәрте Уикипедия ережелерін бұзушылығы бойынша айыптады. Әсіресе, Novell компаниясының бұрынғы қызметкері Джефф Мерки Джимми Уэйлсті 2006 жылы Уикипедиядағы мақаланы ақша беріп жөндеуді ұсынғандығы үшін айыптады. .
Уэйлс кей кездері Уикипедияда осы лауазымнан бас тартса да және уикипедиялық бірлестікке әредік кеңес беріп отырса да, ((кім?)) «Кең пейілді диктатор» деп мысқылдай атайды. Уикипедияға арналған Wired журналының кезекті нөмірін дайындауда «Патша «Феррари» көлігі болса да, Хёндамен жүретіні» анықталды.
Публицист Александр Генистің пікірі бойынша, «Джимми Уэйлс – электронды ғасырдың типтік данышпаны. Компьютерлік ойындардың ұялшақ үздігі, барып тұрған әуесқойы, Айн Ридтің бостандықсүйгіштік философиясына бас июші, анархиялық әлеуметтік құрылымдардың жақтасы, Уэйлс Уикипедияны қолы бос уақытында тораптық үлкен жоба болып қалыптасатынын сезбей-ақ құрды. <…> Ең қызығы, Джимми Уэйлстен оның түпкілікті мақсатын сұрағанда, ол: «Ештеңеде емес, тек ермек қана,» - деді.».
Басқа жобалары
Уикипедияның жетістігіне жігерленген Уэйлс 2004 жылы Анджелла Бизлимен бірге әр алуан сайттар үшін wiki технологиясын қолданап хостингтер беретін Уикия (Wikia) коммерциялық жобасының негізін қалады.
Жеке өмірі
thumb|Джимми Уэйлс екінші әйелі Кристинамен. (1997) Бірінші жұбайы Пэммен Джимми Уэйлс студенттік практика кезінде танысты. Онымен 1994 жылы Чикагоға көшіп келді.
Уэйлстің екінші әйелі Кристина Роан Mitsubishi-де трейдер боп қызмет етті. Роанмен де ажырасты. Осы некеден оның қыз баласы бар.
Дереккөздер
Санат:Уикипедия негізін қалаушылар Санат:Уикипедия тарихы
Капарика (Алмада)
Капарика (Алмада) (Caparica) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Сетубал округінің құрамына кіреді. Алмада муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Лиссабон ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Лиссабон аймағы регионына қарасты Жартыарал Сетубал экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 19327 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,71 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1 804,60 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сетубал округінің елді мекендері
Станиславский атындағы көше (Алматы)
thumb Станиславский атындағы көше. Көшеге орыстың аса талантты режиссеры, актер, педагог, театр өнерінің теоретигі КСРО Ғылым Академиясының академигі, КСРО халық әртісі Константин Сергеевич Станиславскийдің есімі (1956 жылы) берілген. Станиславский (Алексеев) Константин Сергеевич (1863-1938) Мәскеуде дүниеге келген. Оның шығармашылығы әлем театры өнеріне бетбұрыс жасаған. Көше Жетісу ауданында орналасқан.Тәтібеков көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Бөлтірік шешен, Почтовой, Шелихова көшелерін қиып өтеді. Көшенін ұзындығы - 1700 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Ши
Ши (Achnatherum) – астық тұқымдасына жататын шөптесін өсімдік түрі. Биіктігі 50—220 см, сабағы көп, мықты, тік өседі, түсі қошқыл жасыл, екі жағы да тықыр, тұп жағы көптеген ескі жапырақты шым түзейді. Жапырақтары ұзын, жіңішке (ені 3—2 мм), өте қатты. Сыпыртқысы жіңішке, ұз. 15—50 см, масағының ұз. 5— 6 мм, ақ не күлгін түсті. Мамыр—шілдеде гүлдеп жеміс салады. Оңтүстік Қазақстанда дала, шөлейт аймақтарда, көбінесе тұщы суы жақын жерлерде өседі. Қыста жақсы мал жайылымы, ұзын сабақтарынан ши тоқылады, гүл шоғыры мен қысқа сабағынан сыпыртқы жасайды.
Балқаш өңірінің ғажайып өсімдіктерінің бірі – ши. Бұл көпжылдық, қалың өсетін дәнді өсімдік, ол төмпешікке өсіп тұрғандай – оның тамырлары тығыз шым қабатын түзеді. Әр бұтада 500-ге дейін сабақ өседі, әр сабағы сабан сияқты болады. Жергілікті тұрғындар ши бұталарына қарап, қай жерден құдық қазуға болатынын анықтаған, өйткені ши жер асты суы жақын жерге өседі. Гидрогеологтар оны геоботаникалық индикатор деп атайды.
Шиді мал жақсы жейді және қазақтар ертеден-ақ өз қыстаулырын шилі жерге салған, өйткені қыста ол қойға бораннан ықтасын және азық болады.
Шұбаркөл кенттік әкімдігі
Шаұбаркөл кенттік әкімдігі – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы әкімшілік бірлік.
Ши
Бірде П.Ф. Домрачевтың Балқашқа жасаған экспедициясының нәтижелері туралы жазбаларын оқи отырып, мен бұл өсімдік жөнінде бұдан да гөрі ғажайып деректерге тап болдым. «Лабораториялық тәжірибелерден мәлім болғанындай, - деп жазады Домрачев, - бұл өсімдік қағаз өнеркәсібі үшін ең жақсы шикізаттың бірі болып табылады және өзінің сапасы жағынан Англияда қағаздың жоғары сортын жасап шығаратын атақты солтүстік африкалық дәнді өсімдік – «альфаға» жақын келеді». (Домрачев П.Ф. Балхаш и Прибалхашье. Алма-Ата. Казахское краеведческое издательство, 1935 год )
Шұбаркөл кенттік әкімдігі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Шұбаркөл кенті кіреді.
Ши
Ши қопалар Балқаш өңірінде, әсіресе, ойпаңдарда, сортаңдарда көп және биологиялық дренаждың ролін атқарып, суды тұщытады.
Шұбаркөл кенттік әкімдігі
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 543 адамды құрады.
Ши
Кейде шиді орып, жақсы өнім алады. Бұдан кейін ол тез қайта өсіп, «жасарып» шыға келеді.
Шұбаркөл кенттік әкімдігі
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы ауылдық округтері
Ши
Дереккөздер
Санат:Астық тұқымдасы
Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов
Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов (7 мамыр 1940 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы Шамалған ауылы) – ғалым, тарих ғылымдарының докторы, профессор.
Ғылыми еңбектері
Ғылыми еңбектерінің негізгі бағыты Орталық Азияның ортағасырлық тарихы мен деректану мәселелері. Орталық Азияның (Шығыс Түркістан, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, т.б.) тарихы, мәдениет тарихы мен дерекнамасы жөніндегі 130-дан астам ғылыми еңбектің авторы, олардың 16-сы монографиялар. Бірнеше кітабы жапон, түрік және неміс тілдеріне аударылған.
Марапаттары
Санкт-Петербург университетінің “Ең үздік ғылыми еңбектері үшін” сыйлығына ие болған (2000, 2004).
Валюталық реттеу
Валюталық реттеу - мемлекеттің халықаралық есеп айырысу және валюталық құндылықтармен байланысты мәміле жасасу тәртібін реттеуге бағытталған қызметі. Нормативтік актілермен және халықаралық валюталық келісімдермен реттеледі. Сондай-ақ ұлттық заңдар негізінде елдің аумағында шетел валютасының пайдаланылуын тәртіптеуде валюталық реттеуге жатады.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Номадизм
Номадизм - [грек, nomades - көшпенді] - өндіріс процестерінің қарқынды интернационализациясы кезеңінде (ұлттық шекаралардың шайылуы, капиталдың жөнсіз "құйылуымен" және диаспоралар белсенділігімен ерекшеленетін) аса танымал болған қоғамтанудағы ұғым. XX ғ. 70-ші жж. Э.Тоффлердің еңбектерінде көрініп, 1990-шы жж. Ж.Аттали, М. Маффезоли, Р. Брайдотти және т.б. еңбектерінде жетілдірілген. Ерекше пұрсатты халықтың шағын топтарының және ондай ерекшеліктерден жұрдайлардың арасындағы терең айырмашылықтардың жүргізілуі жағдайында "номадизм" ұғымын түсіндіру өндірістік факторлар арқылы жүзеге асырылады ("көшпелі өмір" әлемдік экономиканың қызметін оңтайландыру ретінде), сондай-ақ өмір салты, мәдени стилі және 2000 жылдан кейін тұтыну түрі ретінде көрінеді. "Мінсіз номад" келесідей негізгі сипаттарға ие: а) шағындылығы (шекараларды көзге ілмей, өзгенің аумағын басып өту мүмкіндігі); ә) тәуелсіздігі (өзін элем азаматы деп сезіну, этникалық, ұлттық, азаматтық, нәсіл, таптық белгілерге меңзейтін ішкі шекараларды жою; б) тиістіктен тыс (үзілді-кесілді биліктен тыс болу, коммуникацияның магистралдық торабынан және билік өндірісінен; в) үздік сараптамалық қабілет және білімнің жоғары деңгейі; г) іс-әрекет (номад тұлғасы аса белсенді және саясаттандырылған, "номадтың грамматикалық уақыты - мінсіз емес: белсенді және ұзақ" (Е. Брайдотти, "Номадизм жолымен"). Бірқатар сарапшылар (Ж. Ведел, Г.П. Мартин және X. Шуман және т.б.) "бай номадтардың" мәдени мәнділігіне күмәнмен, сынмен қарайды. Олардың пікірінше, шынайы билікті иемдену (саяси, экономикалық, масс-медиа билігі) космополиттік кәсіпкерлік және интеллектуалдық топтар өкілдерінің қоғамдық мәнді шешімдерді қабылдау- да жоғары моральды-этикалық сапаларымен ақталмаған. Керісінше, бұл страта осыған дейін ұстанып келген қағидаларды тоталитарлық "жабық қоғамдармен" теңдестіреді. А. Негри мен М. Хардтың "Империя" еңбегінде "номадизмге" "аз ғана пұрсатты топтардың ерекше тәжірибесін" ғана емес, сонымен қатар, ең алдымен, әлемдік масштабта өршіп келе жатқан еңбек миграциясын да жатқызады. Аумақсыздандырылған көптеген "кедей көшпенділерді" (бүкіләлемдік еңбек армиясының жұмысшыларын) "Коммунистік манифест" қисынына сәйкес әлемдік саяси империялық ықпалдасудың өршуіне қарай халықаралық ынтымақтастық, таза таптық сана деңгейіне көтеріледі және әлемді эгалитарлық қайта құруға бағыт алған жаңа интернационалды "пролетариат" болады деп түйіндеуде.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Көз аккомодациясы
Көз аккомодациясы (лат. Accomodatio - бейімделу ) – көздің әр түрлі қашықтықтағы заттарды анық көруге бейімделуі. Көз аккомадациясында көз қатар түскен сәулелердің бағытын өзгертеді. Бұл құбылыс көз бұршағы пішінінің өзгеруімен байланысты. Көз бұршығы көз алмасында арнайы сіңірлер арқылы бекілген. Егер көз бұлшық еттері жиырылса, сіңірлер босаңсиды да, көз бұршағының дөңестігі ұлғайып, заттан шыққан сәулелердің бағыты күшті өзгереді. Адамның жасы ұлғайған сайын, әсіресе 40-тан асқаннан кейін,көз бұршағының пішінін өзгертетін еттердің жиырылғыштығы кеміп, көз дөңестігін үлкейту және кішірейту қасиеті нашарлайды, яғни көздің көздің аккомадациялық күші әлсірейді. Жасы 40-тан асқан кейбір адамдар жақыннан оқығанда,әріптер бұлдырап анық көрінбейді, сондықтан өзінен алыстатып ұстап оқиды; көп оқыса көзі талып, көз түбі ауырады, инені сабақтай алмайды. Мұны алыстан көрушілік деп атайды. Мұндай адамдар дөңес линзалы көзілдірік киюі қажет.
Дереккөздер
Шармей
Шармей (Charmeil) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан. Виши округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,4 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 03060, пошта индексі — 03110.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 723 адамды құрады. Халық тығыздығы — 97,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Шоги Эффенді
Шоги Эффенді (1897 - 1957) — Абдул-Баһаның үлкен немересі, 1921 - 1957 жылдар аралығындағы Баһаи Сенімінің басшысы. Абдул-Баһа өзінің өсиетінде оны «Құдай Ісінің Сақтаушысы» және «Сенімнің Түсіндірушісі» ретінде тағайындаған. Шоги Эффенді Баһаулла мен Абдул-Баһаның негізгі еңбектерін араб және парсы тілдерінен ағылшын тіліне аударған. Сонымен қатар, Бүкіләлемдік Баһаи Орталығы және Баб кесенесі құрылысына атсалысқан.
Санат:Баһаи
Әсәди Туси
ӘСӘДИ ТУСИ, Әбу Насыр Әли ибн-Ахмет Туси – 11 ғ-да өмір сүрген парсы ақыны. Хорасанда дүниеге келген. Соғыс өрті өршіп, салжұқтардың жеңіске жетіп, Ғазнауи әулеті биліктен кетуге мәжбүр болған шақта туған жерін тастап, Иранның бат-ндағы Әзербайжанға қоныс аударған. Ол жерде Нәғжәвән (Нахичеван) патшасы әмір Әбу Долф Кәркәри сарайына жол тауып, оның уәзірі Мұхамедтің қолдауымен 1064 – 66 ж. аралығында Фирдоусиға еліктеп төрт мың бәйіттен тұратын «Гәршасб наме» шығармасын жазады. Оның бұл шығармасында Тараз қ. да жырланған. «Қаланың барлық жері жібекпен безендіріліп, әнге бөленген. Қарасаң Тараздың шеберханаларындай сәнделген» деп Тараз қ-ның сол дәуірде зергерлік бұйымдар шығару жағынан кеңінен танымал болғанын білдіреді. Ә. Т. патша сарайында ұсталған екі жүзге тарта Тараз аруларының әсем өрілген шаштарымен жұрт назарын өзіне тартатындығын да өлеңнің көркем тілімен жеткізген.
Бад-Грисбах-им-Ротталь
Бад-Грисбах-им-Ротталь (Bad Griesbach im Rottal) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Пассау ауданының құрамына енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері Санат:Германия Санат:Германия географиясы бойынша аяқталмаған мақалалар
Биогенетикалық заң
thumb| alt=A.| [[Геккельдің болжамы бойынша ұрықтың дамуы.]] Биогенетикалық заң — табиғаттағы әрбір тірі организмнің жеке дамуы (онтогенез) кезінде сол түр эволюциясының (филогенезінің) аса маңызды кезеңдерін қысқаша және жылдам қайталап өту заңдылығы.
Ашылуы
Мұндай заңдылықты 1864 ж. неміс эмбриологы Ф. Мюллер (1821 — 1897) және 1866 ж. неміс ғалымы Э. Геккель (1834 — 1919) өз зерттеулерінде дәлелдеп берген.
Биогенетикалық заң онтогенездік пен филогенездік дамудың арасында болатын өзара тығыз байланыстылыққа негізделген.
19 ғасырда Санкт-Петербургтық академик К.Бэр бір типке жататын көптеген жануарлар ұрығының дамуында бір-біріне ұқсас белгілердің болатындығын анықтаған.
1910 ж. орыс ғалымы А.Н. Северцов (1866 —1936) биогенетикалық заңды тағы да нақтылай түсіп, онтогенез кезінде филогенездік дамудың барлық сатысы түгелдей қайталанбайды, тек олардың ұрықтарының даму сатысы ғана тез арада қайталанады деген қорытынды жасады. Мұны ғылымда А.Н. Северцовтың филэмбриогенез теориясы деп атайды. Мысалы, желілілер (хордалылар) типіне жататын балықтардың, қосмекенділердің, бауырымен жорғалаушылардың, құстардың, сүтқоректілердің (осы класқа жататын адамның да) ұрықтарының алғашқы даму сатысында біріне-бірі ұқсас белгілері (дене тұрқының ұзынша болуы, хорданың, жүйке түтігінің, желбезек саңылауларының пайда болуы, т.б.) қалыптасады. Бұл олардың арғы ата-тектерінің туыстық жақын екендігіне дәлел бола алады.
Э. Геккель барлық көп клеткалы жануарлардың арғы ата-тектері қазіргі гидраға ұқсас жануарлар болған деген қорытынды жасаған, өйткені олардың бәрінің даму кезеңінде гаструла сатысы болатындығы анықталған. Онтогенездік даму кезінде тұқым қуалайтын өзгергіштік белгілер пайда болады да, филогенездік дамуға негіз болады.
Биогенетикалық заңның қағидаларының дұрыс екендігін орыс ғалымдары А.О. Ковалевский (1840 — 1901), И.И.Шмальгаузен (1884 — 1963) зерттеулері дәлелдей түсті. Оның негізгі қағидаларын палеонтологиялық, салыстырмалы анатомиялық, эмбриологиялық, соңғы кездегі биохимиялық, генетикалық, т.б. зерттеулер де дәлелдеді. Биогенетикалық заң қағидалары организмдердің өзара туыстық жақындығын анықтауға және эволюциялық процестердің даму бағыттарын дұрыс түсіндіруге негіз болды.
Тройсдорф
Тройсдорф (Troisdorf) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Рейн-Зиг ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 75 369 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 62,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 82 068. Қаланың басшысы — Клаус-Вернер Яблонски.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Лаос
Табиғаты
Жері негізінен таулы келеді. Солтүстік бөлігін Траннинь таулы қыраты алып жатыр. Ең биік жері — Биа тауы (2820 м). Шығысында Чыонгшон, оңтүстігінде Боловен таулары, батысында Корат үстірттері бар. Климаты субэкваторлық муссондық. Қаңтардың орташа темпеоатурасы 15 — 23С, шілдеде 28 — 30С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері тауда 2000 – 3000 мм, жазық бөлігінде 1500 мм. Басты өзені — Меконг. Лаоста субтропиктік мәңгі жасыл ағаштар өседі. Піл, мүйізтұмсық, маймыл (макака, гиббон), жыланның көптеген түрлері, қырғауыл, бүркіт, тауыс, т.б. құстар, өзендерінде тұқы, шортан сияқты балықтар кездеседі.
Тарихы
Лаос жерiн адамдар жоғарғы палеолит дәуiрiнен бастап мекендеген.Неолит дәуiрiнде Лаос алқабында күрiш егу, таулы жерлерде аңшылық пен мал шаруашылығы өрiс алды. Біздің заманымыздың 1-мыңжылдығының алғашқы жартысында Фунань кхмерлер мемлекетi құрылды. 1353 ж. Лаостағы ұсақ иелiктер аса iрi Лансанг мемлекетiне бiрiктi. 14-ғасырда бiрыңғай мемлекет болып қалыптасты. Будда дiнi күшейдi, елде дiни мектептер салына бастады. 15 – 18-ғасырларда Лаос мәдениетi жан-жақты өркендедi. Лансанг мемлекетiнде сауда жолдары дамыды. 1827 ж. елдің астанасы Вьентьянға көшiрiлдi. 1893 ж. Франция Лаос аймағын өз отарына айналдырды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдары ұлттық Лао Иссара (Лаосты азат ету) ұйымы құрылды. Жапония 2-дүниежүзілік соғыста жеңiлiске ұшыраған соң француз үстемдiгiне қарсы көтерiлiс ұйымдастырылды. 1945 ж. 12-қазанда көтерiлiсшiлер Лао елiнің (“Патет Лао”) тәуелсiздiгiн жариялады. Бiрақ 1946 ж. 21-наурызда Патет Лао құрамалары француз әскерлерiнен жеңiлiп қалды. Елде партизандық күрес басталды. 1950 ж. Лаостың Азаттық майданы, 1951 ж. наурызда Лаос, Камбоджа және Вьетнам мемлекеттерiнің бiрiккен Азаттық майданы құрылды. Француз отаршылары 1953 ж. 22-қазанда Лаостың тәуелсiздiгiн шартты түрде мойындауға мәжбүр болды. 1975 ж. 2-желтоқсанда Лаос Халықтық Демократиялық Республикасы жарияланды. 1955 ж. Лаос БҰҰ-на қабылданды.
Экономикасы
Лаос халқы, негiзiнен, ауыл шаруашылығымен айналысады. Басты дақылы – күрiш. Экспортқа ағаш, тоқыма бұйымдарын, кофе, гипс, қалайы шығарады. Сырттан азық-түлiк, ауыр машина жасау өнiмдерiн, өнеркәсiптiк отын алады. Ұлттық жалпы өнiмнің жан басына шаққандағы мөлшері 1290 АҚШ долларына тең. Негiзгi сауда серiктестерi – Жапония, Қытай, Тайланд, Италия, Франция және Германия.
Дереккөздер
*
Оппозиция талаптары
Оппозиция талаптары -оппозициялық іс-әрекеттердің аса маңызды құрамдас бөлігі. Саяси және қоғамдық жүйелерге қойылатын, орындалуы, қанағаттандырылуы оппозициялық іс-әрекеттің негізгі қызметі болып табылатын талаптар. Оппозиция талаптары - қандай да бір саяси мәселеге қатысты ұйымның, топтың немесе жеке тұлғаның жүргізген когнитивті талдауының нәтижесі. Оппозиция талаптары саяси және саяси емес те болуы мүмкін. Саяси емес талаптар саяси жүйенің қызмет етуіне қатысы жоқ қоғамдық мәселелерді шешуге бағытталады. Саяси талаптар тікелей саяси жүйеге, сондай-ақ өз мемлекетінің немесе шет мемлекеттің билігінің жүргізіп отырған саясатына бағытталады.
Ақжол (Қызылорда облысы)
Ақжол — Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл, Мәшбек Нәлібаев ауылдық округі орталығы. 2005 жылға дейін "Политотдел" болып аталды.
Оппозиция талаптары
Дереккөздер
Санат:Саясат
Ақжол (Қызылорда облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақорған кентінен оңтүстікке қарай 11 км-дей жерде.
Халқы
Тұрғыны 1020 адам (2009 жылдың мәліметі). Код КАТО — 434031100.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жаңақорған ауданы елді мекендері
Сантана-да-Понти-Пенса
Сантана-да-Понти-Пенса (Santana da Ponte Pensa) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жалис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 546 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 129,909 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11,9 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Биотоп
Биотоп (био... және грек. tоpos — орын) — Жер бетінің (құрлықтың не суқойманың);жануар және өсімдіктер тобы өмір сүретін ортақ жер. Екі мағынада қолданылады: 1) нақтылы, экологиялық жағдаймен сипатталатын, нақтылы биоценоз түрлері мекендейтін аймақ; 2) нақтылы организмдердің немесе олардың қауымдарының тіршілік етуіне барынша ыңғайлы қоршаған орта факторларының жиынтығы. Биоценоздың рельефі, климаттық жағдайы шамамен біркелкі болып келетін құрлықтағы немесе судағы алатын орны. Биотоп өзінің табиғи және тарихи қалыптасқан геогр. орны мен фауна, флора және абиотикалық фактор жиынтығымен ерекшеленеді. Биотоп экожүйелердің немесе биогеоценоздардың анорганик. құрылымдарынан тұрады. Биотоп — биоценоздың бөлінбейтін құрамдас бөлігі. Биотоп пен биоценоз бірігіп, ірі бірлестік — биогеоценоз құрайды.
Дереккөздер
Санат:Биогеография
Вена медициналық - хирургиялық академиясы
Вена медициналық-хирургиялық академиясы немесе Иозефинум (Academia caesarea medico chirurgica Iosephina, Iosephsacademie; medizinisch-chirurgische Josephs-Academie) — Венадағы медициналық оқу орны. 1785 жылы Иосиф II императордың бұйрығымен әскери дәрігерлерді дайындау үшін құрылған. Қазіргі таңда бұл ғимарат - Вена Медицина Университетінің Медицина тарихының мұражайы.
1788 жылы академия ''«Acta acad. caesar. reg. Iosephinae, Vindobonae» деп аталатын және 1836 жылы «Acta medico-clinica»'' деп аталатын жазбаларды шығарған.
center|800px|
Тағы қараңыз
Санат:Аустрия жоғарғы оқу орындары
Қарақожа жер асты су кені
Үбі (Оба) өзенінің сол жағалаулық аңғарында, Шығыс Қазақстан облысы Глубоков ауданындағы Қарақожа ауылынан оңтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан. Ертіс полиметалл комбинатының кенштерін сумен қамтамасыз етуге байланысты барланып пайдаланылуда. Оның тәуеліктік су шығымы 7 мың/ м³. Су кені өзен аңғарындағы полеозой тау жынысының жарықшақтарындағы төрттік кезеңінің аллювийлі шөгінділерінде шоғырланған. Сулы қабатының қалындығы 1,4-3 м тереңдікте жатыр. Су дөңбектасты-малтатасты және құмды-сазды толықтырушыға жиналған. Ұңғыма дебиті 6,4-6,9 л/с Суы тұщы, гидрокарбанатты кальцийлі, минералдылығы 0,1-0,2 г/л. Өзен бойымен арақашықтығы 90-100 м болатын 14 ұңғыма қызылған. Бас тоғанның жиынтық шығымы үі л/с.пайданалатын ұңғымалардың тереңдігі 15-20м.
Үркер көшесі (Алматы)
right|thumb|Үркер Көшеге Торпақ шоқжұлдызындағы шашыранды галактикалық жұлдыздар шоғырының атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/184 қаулысы) берілген. Мұны жай көзбен 6-9 жарық жұлдызын ғана көруге болады. Жұлдыз шоғырына шамамен 540 жұлдыз жататындығы статистикалық жолмен дәлелденген. Үркердің диаметрі 15 парсек (шамамен 49 жарық жылы).
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Малиндиг
Малиндиг тауға шығу мен аралға жорық жасау жағынан альпинистер арасында өте танымал. Ол өзінің табиғи құрылысымен еркешеленеді. Тау аралдың оңтүстік шетінде Сибуян теңізіне жақын орналасқан. Малиндиг тауы жабайы өсімдіктерге бай. Бүл тауда түрлі жабайы жануарлар мекендейді. Бұл сөнген жанартаудың үш шыңы бар. Оған көтерілу оңай.
Малиндигтауы солтүстікте 13,2694 0 және 121,9922 0 шығыс бойлық координаталары бойынша орналасқан. Малиндиг — аралдағы альпинистер мен саяхатшылар көп келетін ірі тау.
Блемерей (Мёрт және Мозель)
Коммунаның INSEE коды — 54078, пошта индексі — 54450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 60 адамды құрады. Халық тығыздығы — 15,71 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары
Даррен Андертон
Даррен Роберт Андертон (Darren Robert Anderton; 3 наурыз 1972 жыл, Саутгемптон) — ағылшын футболшысы, жартылай қорғаушы. 1996 жылы Еуропа чемпионатына, 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Карьерасы
Ұлттық құрама сапында 1994-2001 жылдары ойнады. 1998 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңінің соңғы матчында Колумбияның қақпасына гол соқты.
Сілтемелер
Санат:Англия футболшылары Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Портсмут ФК ойыншылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Борнмут ФК ойыншылары Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Алмаз Хәкімұлы Күзеков
Алмаз Хәкімұлы Күзеков (Алматы қаласы.), қылыштасудан СШ-і. Республиканың әлденеше мәрте чемпионы, КСРО халықтарының I III спартакиадаларына, Қазақстан-Болгария матчына қатысушы.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан семсерлесушілері Санат:Алфавит бойынша семсершілер
General Motors
Тарихы
Компания 1908 жылы 16 қыркүйекте құрылған.Негізін салушы-Уильям Дюрант .Алғашқыда штаб-пәтері Сити оф Флинт (Мичиган)-да орналасқан,кейін Детройтқа көшірілді.XX-ғасырдың басында Америкадағы ең ірі автоөндірушісіне айналған.1931 жылдан 2007 жылға дейін әлемдегі ең ірі автомобиль өндіруші корпорациясы.Қазіргі кезде,корпорация Chevrolet, Buick, GMC, Cadillac, Opel, Holden, Vauxhall, Wuling, Baojun, Jie Fang, UzDaewoo брендтері ретінде өз өнімдерін 150-ден астам елдерде сатады.
Банкротқа ұшырау
2009 жылы 1 маусымда General Motors банкротқа ұшырағанын мәлімдеді.АҚШ-тың үкіметі корпорацияға 30 миллиард доллар ақшасын бөліп, акцияның 61%-ын иемденді, ал Канаданың үкіметі 12,5%-на ие болды.
Сатылым
2013 жылы GM 9,71 миллион автомобиль шығарған .Корпорацияда 219 мың адам қызмет етеді.АҚШ-тан басқасы,корпорацияның өндіріс орталықтары Канада, Австралия, Ұлыбритания, Оңтүстік Африка Республикасы, Мексика, Аргентина, Бразилия, Қытай, Үндістан, Корея Республикасы сияқты елдерде орналасқан.2014 жылы Қазақстандық Еуразия сақтандыру компаниясы General Motors-пен бірге Қазақстандағы авто нарығында GM өнімдерін көбейту туралы мәселелерін талқылаған.
Қаракөл (Мұғалжар ауданы)
Қаракөл — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл, Құдайберген Жұбанов атындағы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде. Бұрынғы «Орқаш» кеншары мен ауылдық кеңес орталығы. Жер көлемі 122190га, оның егістігі 17000 га.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 958 адам (491 ер адам және 467 әйел адам) болса, 2009 жылы 813 адамды (423 ер адам және 390 әйел адам) құрады.
Атаудың шығу тарихы
Қаракөл ауылының тарихы 17-18 ғасырдан бастау алады. Сол уақыттарда бұл елді мекенді Жатақ Қырғыздар мекен еткен екен. Олар көшпелі өмір кешкендіктен тек көктем, жаз айларында ғана тұрақтап, қыста қыстақтарына көшетін болған. Кейіннен КСРО кезінде Михайлов А.А есімді орыс ұлтының азаматы келіп алғашқы үйдің іргесін қалап, мекен ете бастаған соң, Михайловка атап кеткен. Тәуелсіздік алғаннан кейін ауыл жанындағы көлмен аттас етіп Қаракөл атауы қойылған. Дегенмен, Қаракөл ауылы көпшіліктің аузында Орқаш атымен әйгілі. Мұғалжар ауданына қарасты Қаракөл ауылының Орқаш аталу себебі өркеш-өркеш жондардан тұрғанынан болса керек. Бейне бір араларын алыс салып шөгіп жатқан түйелер секілді. Аудандық «Мұғалжар» газетінде келесідей мәліеттер көрсетілген. «Жергілікті жерлердегі географиялық объектілердің белгілі нәрселерге ұқсастырылып аталуы метафоралы атауларға жатады. Мысалы, «Жарықтау», «Сарқырама», «Атжақсы», «Жалпақ», «Сандықтау». Орқаш атауы өркеш-өркеш тау деген мағынаны білдіреді. Ал, ауыл үлкендерінің айтуы бойынша "Кезінде ата- бабаларымыз осы маңды мекен еткен. Қоныстың жазы шұрайлы, егіншілік пен малшылыққа қолайлы, ал қысы қаһарлы аязды болған, сол себепті "жаз жайлау уақытында тұрақта, ал қыс таяса, егініңді ор да қаш" деген мағына береді екен. Сол себепті ауылға Орқаш аты берілген деседі.
Дереккөздер
Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
Кітаб-и-Ағдас
Кітаб-и-Ағдас (الكتاب الأقدس, ) — Баһаи дінінің негізгі қасиетті кітабы.1872—1873 жылдары Акка қаласында Баһаулла тарапынан жазылып, 1890 - жылдары басылған. Сонымен қатар, «Ең қасиетті кітап» деп те аталады. Баһаи сенімінің негізгі заңдарының жинақтамасын қамтиды. Араб тілінде түсіріліп, көптеген тілдерге аударылған. Орыс тіліне алғаш рет Александр Туманский 1899 жылы аударған. .
Дереккөздер
Санат:Қасиетті жазулар Санат:Баһаи
Б. з. д. 59 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 59 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 59 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Кепілзат туралы шарт
нобай Кепілзат туралы шарт (pledge agreement;) Кепілзатпен камтамасыз етілетін, кепілзат пен оның бағасы, мөлшері мен міндеттемені орындау мерзімі көрсетілетін шарт. Онда салынған кепілзат, екі тараптың қайсысында болатыны көрсетілуі қажет. Кепілзат туралы шарт жазбаша пішімде жасалып, нотариалды түрде куәландырылуы қажет.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Конкорд (Массачусетс)
Конкорд (Concord) — Массачусетс штатының Миддлсекс округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 17 668 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 67.4 км² шамасында. FIPS коды — 25-15060.
Днепропетровск Университеттері
Днепропетровск университеттерінің тізіміне 11 мемлекеттік және бірнеше жекеменшік университеттер кіреді.
Мирпекс
Мирпекс (Mirepeix) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,29 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64386, пошта индексі — 64800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1170 адамды құрады. Халық тығыздығы — 355,62 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Сиран (Эро)
Коммунаның INSEE коды — 34302, пошта индексі — 34210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 671 адамды құрады. Халық тығыздығы — 31,58 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
IC 4453
IC 4453 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан SB0 (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52084, ESO 512-4, MCG -4-34-20.
Сыртқы сілтемелер
IC 4453 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Сарыбиік
Сарыбиік – Қалба жотасының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.
Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бұрсақ ауылының солтүстік-батысында 7 км жерде орналасқан.
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 601 м. Маймекен жəне Бұрсақ өзендерінің суайрығында жатыр. Беткейі тіктеу. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылған, енді жері 1 км. Тау етегінде қорымтастардың мол үйінділері шоғырланған.
Өсімдігі
Таудың қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында далалық түрлі шөптесіндер, бұталар өседі. Атырабы шабындық, жайылым ретінде пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ұлан ауданы таулары
Иля-Шор
Иля-Шор — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ёртым өзенінің сол жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Майкл Фрэнк Гудчайлд
Майкл Фрэнк Гудчайлд (Michael Frank Goodchild; 24 ақпан 1944 ж.) — белгілі британ-америкалық географ. Калифорния университетінің және Санта-барбара университетінің еңбегі сіңген профессоры. Оның алдында 19 жыл Батыс Онтарио университетінде қызмет еткен, оның 3 жылында мекемені басқарған. 1988 жылы Санта-Барбараған қызмет бабымен ауысқан. Бұл жерде Географиялық ақпарат және талдау ұлттық орталығының жұмысын ұйымдастырып, 20 жыл басқарған.
Дереккөздер
Санат:АҚШ географтары Санат:1944 жылы туғандар
Обреши
Обреши (Obrechies) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,45 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59442, пошта индексі — 59680.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Нұра кенттік әкімдігі
Нұра кенттік әкімдігі – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Киевка кенттік әкімдігі деп аталды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Нұра кенті кіреді.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5956 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Нұра ауданы ауылдық округтері
Оттегі
thumb|100px|Оттегі O|солға
Жасушалар мен талшықтар өмір тіршілігіне қажетті өздеріндегі энергияны босата отырып, органикалық заттарды тотықтыру үшін оттегіні пайдаланады. Оттегінің физиологиялық әсері өте көп қырлы, алайда, оның емдік әсерінде маңызды рөлді ағза талшықтардағы оттегі жетіспеушілігін орнына қайта келтіру қабілеті атқарады.
Адам ағзасының барлық мүшелері мен талшықтары қалыпты жұмыс істеуі үшін біздің айналамыздағы ауаның құрамында кем дегенде 21% таза оттегі болуы керек. Үлкен қала – бұл өте жылдам өмір ырғағы (біз күн сайын энергия жоғалтамыз), газдалған ауа (созылмалы гипоксия)! Ірі мегаполис тұрғындарының оттегіне мұқтаждықтары орасан зор. Экологиялық ахуалдың жалпы деңгейде нашарлауы ірі қалаларда ауадағы таза оттегі мөлшері кейде 10-12%-дан артпауына алып келді. Осының салдарынан гипоксия (оттегі жетіспеушілігі) туындайды.
Оттегінің алынуы
right|400px Оттегін өнеркәсіпте ауаны қысып сұйылтады да, азот пен оттегінің қайнау температураларының айырмашылығына қарай буландырып бөліп алады. Осылайша алынған оттегі көгілдір түсті баллондарда сақталады, себебі сұйық оттегі ашық-көгілдір түсті болады. Ал, зертханалық алу әдістері кейбір оттегіге бай күрделі қосылыстарды айыруға негізделген (8-сурет). center|300px Шоқтанған шырпыны түтіктің аузына апарсақ, ол лап етіп жанады, себебі оттегі жануды қолдайтынын сендер бұрыннан білесіңдер. center|200px Өршіткі - реакцияның жылдамдығын өзгертетін, бірақ өзі жұмсалмайтын зат (МnO2 — өршіткі (катализатор)).
Тебес (Грекия)
Тебес – Беотиядағы ежелгі грек қала-мемлекеті. Қаланың көнелігін Микен дәуірінің ескерткіштері дәлелдеді. Б.з.б. 6 ғасыр қарсаңында Тебесті билеген жергілікті тайпалар Беотияның барлық қала-мемлекеттерін біріктіріп, Беотия одағын құрды. Осы кезеңде Тебес ежелгі грек өркениетінің ірі орталықтарының бірі болды. Бұл одақ грек-парсы соғыстары (б.з.б. 500 – 449) кезінде парсыларды қолдады. Грек қала-мемлекеттері арасында болған өзара соғыстардан кейін Спарта талқандап, б.з.б. 387 жылы Анталкид бітіміне сәйкес Беотия одағы таратылды. Тебес өзінің бұрынғы маңызын жойып, ішкі дағдарыс қалыптасты. Б.з.б. 338 жылы Тебесті Македония жаулап алды, 335 жылғы Македонияға қарсы көтерілісті басқаннан кейін қала жермен-жексен етіп, күйретілді. Б.з.б. 315 жылы Тебес жартылай қалпына келтірілді, бірақ оның саяси рөлі төмендеп кетті. Тебес қазір Грекиядағы шағын қала.
Оттегі
Оттегінің алынуы
Бөлінген оттегін екі әдіспен жинауға болады.
Тебес (Грекия)
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.
Оттегі
Оттегінің алынуы
Оттегін сынап (II) оксидін (HgO) айырып ағылшын ғалымы Д. Пристли алған (1774). center|300px right|350px Газдарды зертханада жинайтын құрал газометр деп аталады. Ол қалың қабырғалы шыныдан жасалған, екі бөлімнен тұратын ыдыс, оның сол жағында табанына жақын жерде (1) және оң жақ иығында (2) тығындалатын екі тесігі бар. Ал үстіңгі бөлігі (тубус) ұзын түтікті құйғы сияқты болып жасалған, ол астыңғы бөлігіне кигізілген. Оған газ жинау үшін тубустың шүмегін (А) ашып сумен толтырамыз. Одан кейін тубустың шүмегін жауып, астыңғы тығынға кигізілген шүмекті ашамыз да, осы жерден оттегін жібереміз, ол суды ығыстырып шығарады. Газды жинап болғаннан кейін астыңғы шүмекті жабамыз. Тәжірибеге оттегі керек болғанда тубустың шүмегін ашамыз, одан аққан су оттегін ығыстырады, ол жоғары оң жақ, иықтағы шүмектен (Б) шығады, оны бір ыдысқа жинап алу керек (9-сурет).
Тебес (Грекия)
Дереккөздер
Санат:Көне қалалар
Оттегі
Оттектің физикалық қасиеті
Оттектің кейбір физикалық қасиеттері бұрыннан белгілі. Ол иіссіз, дәмсіз, түссіз газ. Сондықтан оны ауадан ажырату қиын. Тек он сегізінші ғасырда тәжірибе жүзінде ағылшын химигі Дж. Пристли (1774 ж.) мен швед ғалымы К. Шееле (1772 ж.) оттекті бос күйінде алып, оның ауаның құрамдас бөлігі екенін дәлелдеді. Оттек ауадан сәл ауыр. 0°С-та және бір атм қысымда (101,325 кПа) оның бір литрінің массасы 1,43 грамм, ал ауаныкі - 1,29 грамм тартады.
Оттек суда аз ериді. Қалыпты жағдайда 20°С-та және 1 атм қысымда судың 100 көлемінде небәрі 3 көлем оттек газы ериді. Осы қасиетіне орай, арнайы газ өлшегіш деп аталатын шыны аспаптағы суды ығыстыру арқылы оттек газын жинап сақтауға болады. Оттек - 183°С-та сұйылады, - 218°С-та қатады.
Химиялық қасиеттері
Оттегі қыздырған кезде көптеген заттармен әрекеттеседі, бұл үдеріс жану деп аталады, ол жылу мен жарықты бөле жүреді. right|300px
Жай заттармен әрекеттесуі
right|350px right|350px Бейметалдармен әрекеттесуін көру үшін оттегі толтырылған сынауыққа көмірдің түйірін салсақ, ол жарқырап жана бастайды (10-сурет): Түзілген көмір қышқыл газын әк суына жіберсек оның лайланатыны сендерге белгілі. Бұдан басқа күкірт, фосфор, т.б. бейметалдар да оттегінде жанады (11-сурет):
Қанат Қоспамбетов
Қанат Қоспамбетов (1971, Алматы қаласы.), рапирадан СШ-і. Республиканың әлденеше дүркін чемпионы, Әлем кубогінің қола жүлдегері (1993, С-Петербург).
Оттегі
Жай заттармен әрекеттесуі
Болат сымның ұшына кішкентай көмір түйірін шаншып алып, оны тұтатып оттегімен толтырылған ыдысқа салсақ жанған көмірден бөлінген жылудың әсерінен темір жана бастайды (12-сурет).
Қанат Қоспамбетов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Оттегі
Жай заттармен әрекеттесуі
Элементтер оттегімен әрекеттесіп оксидтер түзеді, бұл тотығу үдерісі.
Оксидтер дегеніміз молекула құрамы екі элементтен тұрып, оның бірі оттек болатын күрделі заттар.
Оксидтерді атағанда элемент таңбасынан кейін жақшаның ішіне валенттілігі көрсетіледі де оксиді деген сөз қосылады. Мысалы, SO2 - күкірт (IV) оксиді, SО3 күкірт (VI) оксиді. Халықаралық номенклатура (атау әдісі) бойынша оксидтердің құрамындағы элемент атомдарының сандары грек сандарымен көрсетіліп аталады: CO - кеміртек монооксиді, СО2 - көміртек диоксиді, МnO2 - марганец диоксиді, Мn2O7 - димарганец гептаоксиді.
Күрделі заттармен әрекеттесуі
Кейбір күрделі заттар да оттегінде жанып оксидтер береді, мысалы, тамақ пісіргенде ас үйдегі газ пешінде қолданылатын пропанның (С3Н8) жануы: Автогендік әдіспен металдарды кесу мен жалғауда мына реакция жүреді: Металлургия өндірісінде өртеу пештерінде күрделі заттардың тотығу реакциялары жүреді: Сонымен, оттегі жай және күрделі заттармен әрекеттескенде жану реакциялары жүріп, нәтижесінде әр түрлі оксидтер түзіледі.
Оттегінің табиғаттағы айналымы және қолданылуы
Табиғатта оттегі негізінен фотосинтез нәтижесінде түзіледі, ол жапырақтарда және теңіз балдырларында жүретін үдеріс. Осы оттегімен адамдар мен жануарлар тыныс алады, одан басқа жер қыртысындағы минералдар түзіледі. Табиғатта оттегінің қатысуымен тоттану, шіру, aшy сияқты бүліну үдерістері де жүріп жатады. Оттегінін, атмосферадағы қоры 1,5•1015 т, оның 1•1010 тоннасы жану үшін жұмсалады. Тыныс алу жеке ағзаның өмірі үшін, ал шіру - эволюция (даму) үшін маңызды үдерістер.
Оттегінің аллотропиялық түр өзгерістері. Озон
Оттегі табиғатта екі түрлі жай зат күйінде кездеседі, оның бірі O2, екіншісі O3, ол озон деп аталады. Енді озонмен жете таныссақ, озон найзағай ойнағанда ауада пайда болады. Сонда электр заря- дының әсерінен мына реакция жүреді: Бір элементтің бірнеше жай зат күйінде болу құбылысы аллотропия деп аталады.
Озонның формуласы О3, салыстырмалы молекулалық массасы 48, оттегінен 1,5 есе ауыр (48 : 32 = 1,5), суда аз еритін, -112°С-да қайнайтын, -193°С-да балқитын газ күйінде қою-көк түсті, ал қатты күйінде көктен қара-күлгін түске дейін боялады.
Озонның химиялық қасиеттері
Озон оттегіне қарағанда химиялық белсенді зат. Ол тіпті алтын, күміс, платина сияқты асыл металдарды да тотықтыра алады (7-кесте).
Нөсер жаңбырдан кейін орманға барсақ, онда ауа тазарып дем алу жеңілдейді, себебі ауада пайда болған озон айырылып, ауаны тазартады. Озонның атмосферадағы мөлшері өте аз - 0,004%. Озоннан молекулалық және атом күйіндегі оттек бөлінеді, соңғысы күштірек тотықтырғыш, ауадағы бактерияларды жояды. Озон осы қасиетіне қарай ауыз суды, құдыктарды, өндірістік сарқын суларды тазарту үшін (залалсыздандыру) және ағартқыш зат ретінде қолданылады. Атмосфераның жоғары қабатында, жерден 25 км биіктікте (стратосферада) күн сәулесінің әсерінен жерді қорғап тұратын өте жұқа озон қабаты әр түрлі кері әсерлердің салдарынан «тесіліп», сол жерлерден күннің ультракүлгін сәулелері жер бетіне жетіп, ондағы әр түрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. Олар: жер бетінің температурасының біртіндеп артуы, мәңгілік мұздақтар мен мұхиттардағы мұзтауларының еруі, терінің қауіпті ісігі көбейеді. Озонды зертханада озонатор деп аталатын құралда алуға болады.
Дереккөздер
Санат:Оттегі Санат:Химиялық элементтер Санат:Бейметаллдар Санат:Тағам қоспалары
Трешневский Станислав Болеславович
Трешневский Станислав Болеславович (1937 жылы туған, Ақ-көл ауданы Ерофеевка ауылы) – ауыл шаруашылығының қызметкері. Атбасар ауыл шаруашылық техникумын бітірген (1958). Урюпин кеңшарында механизатор, бөлім механигі (1958 – 59), Кеңес Армиясында (1959 – 61), кеңшарда механизаторлар даярлайтын курстың меңгерушісі, ауыл шаруашылығында инженер-механик (1961 – 69), кеңшардың Ерофеев бөлімшесінде басқарма (1969 – 71) қызметтерін атқарған. 1971 жылдан Урюпинка аудандық кеңесінің төрағасы, ауылдық әкімш. басшысы, ауылдық округтің әкімі. Ардагерлер ұйымының төрағасы (2003).
Иттири
Иттири (Ittiri) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Сассари провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8976 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 81,12 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 111,56 км² шамасында. Пошта индексі — 07044.
Елді мекеннің қамқоршысы — апостол Пётр. Жыл сайынғы мерекесі — 29 маусым.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Құдайберген Жұбанов атындағы ауылдық округі
Құдайберген Жұбанов ауылдық округі – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы әкімшілік бірлік. Бұрын Орқаш ауылдық округі деп аталған.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қаракөл, Жаңатұрмыс ауылдары кіреді. Орталығы – Қаракөл ауылы. Округ құрамында болған Қаралатсай ауылы 2013 жылы таратылған.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1005 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Мұғалжар ауданы ауылдық округтері
Ортаңғы Чукча
Ортаңғы Чукча — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мещанский Шар тармағы сол жағалауынан 9 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 63 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері