cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тәурат
Тәурат (תּוֹרָה — тора́, әріптік. «заң, оқыту») Аллаһ Тағала тарапынан Мұса пайғамбарға жіберілген кітап, Исламдағы қасиетті төрт кітаптың бірі, қазіргі уақытта Еврейлік Інжіл - Танахтың алғашқы бес кітабы.
Тәураттың пайда болуы
Дәстүрлі иудаисттердің көзқарасы бойынша, Тәурат мәтінін Мұса Құдай Тағаланың сөздерінен жазған. Алайда бүкіл Таурат Синай тауында қырық күн бойы жазылған ба, еврей халқының шөл далада қырық жыл бойы жазылып, Мұсаның қайтыс болуынан сәл қалғанда аяқталғанына қатысты келіспеушіліктер бар.
Талмудтағы Йехуда раввиннің айтуынша, Мұсаның өлімін суреттейтін Екінші заңда соңғы жолдарын Иса Навин (Йехошуа бин Нун) жазған. Алайда көптеген беделді адамдар бұл пікірмен келіспейді, өйткені Тәурат қасиеттілік деңгейінде тек Мұсаның пайғамбарлық сыйына ғана сай және одан кейінгі пайғамбарлардың ешқайсысы сай келмейді.
Маймонд (Рамбам) өзінің 13 діни догматтарды тұжырымдауында: 8. Біздің қолымыздағы бүкіл Таурат біздің ұстазымыз Мұсаға (жаны тыныштықты болсын) берілгеніне толық сеніммен сенемін. 9. Мен осы Тәураттың өзгермейтініне және Жаратушыдан оның орнына басқа Тәураты берілмейтіндігіне (оның есімі жарылқасын) толық сенімдімін. Оның пікірінше, иудаизмнің ресми ұстанымын көрсете отырып, бұл екі тармақ еврейлердің дүниетанымындағы ең маңыздыларының бірі болып табылады.
Тәурат туралы түсініктемелер
Тәурат мәтінін және оның шынайы мағынасын түсіну өте қиын болғандықтан (тіпті оны зерттейтін адамдар үшін де), ғасырлар бойы данагөйлер басқа адамдар үшін оның жеке ережелеріне түсінік беруге тырысты. Раши сияқты кейбір комментаторлар Жазбаша Таураттың әр сөйлеміне түсініктеме дайындады. Сонымен қатар, Синай тауында Мұса Жазбаша Тәуратпен қатар, терең, жасырын мағынаны ашатын, Жазбаны толықтыратын және сол жерде «жасырын» дегенді түсіндіретін ауызшасын да алған болатын.
Көптеген ұрпақтар үшін Ауызша Тәурат біздің дәуіріміздің II ғасырда Мишна түрінде, ал кейінірек Талмудты құрайтын Гемара түрінде жазылмайынша, ұрпақтан-ұрпаққа тек ауызша дәстүр түрінде беріліп келді.
Талмудтың қазіргі заманғы басылымдарында көптеген атақты Тәурат даналарының әртүрлі ұрпақтардан алған пікірлерін қосады: гаонимнен (орта ғасырлар) бастап XVII ғасырға дейін.
Түсініктеменің тағы бір бөлігі Мидрашқа кірді. Болмыс (Брешит Рабба), Левит (Вайикра Рабба), Ақыры (Шмот Рабба) кітаптарында мидраштар бар.
Сондай-ақ Мишнаға арналған түсініктемелер мен толықтырулар - Тосефта бар.
Пшат пен драш
Еврей Тәурат комментаторлары мәтініндегі бірнеше қабаттарды бөліп көрсетеді. Бірінші және ең сыртқысы пшат («қарапайым») деп аталады, яғни мағынасы қарапайым, тікелей. Екіншісі - ремез («тұспал») - «мәтіндегі тұспалдардың көмегімен алынған мағына; ұқсас жерлердегі бір фрагменттің басқалармен арақатынасы». Тереңірегі - драш («мағына») және мағынасы бар.
Ең қадірлісі - сод («құпия») - мәтіннің каббалистік мағынасы, барлық басқа мағыналарды білетін таңдаулыларға ғана қол жетімді. Біз еврей мәтінін интуитивті түрде мойындаймыз, өйткені осы айтылған мағыналардың бәрі бар.
Тәураттың бұрама қағазы
Сефер-Тора ‏סֵפֶר תּוֹרָה‏‎ «Заң кітабы») — Ең алдымен синагогада оқуға арналған Тәурат мәтіні бар пергаментті бұрама қағаз - еврейлердің діни табынуындағы ең қасиетті ғұрып. Сақтау үшін матадан немесе ағаштан жасалған құты қолданады, ал Сефер-Тораның өзі синагоганың орталық орнына орналастырылған арнайы шкафта (Арон кодеш) сақталады. thumb|right|300px|1914 жылы [[Николай ІI|Николай II-ге Кишинев қаласының еврей кәсіпкерлері мен раввиндері берген Тәураттың бұрама қағазы]]
Тәуратты зерделеу
Тәуратты зерделеу иудаизмнің негіздерінің бірі болып табылады. Тәуратты зерттеудің маңыздылығын иудаизм беделді адамдары бірнеше рет көңіл аударылды, мысалы:
Зерделеуге екі бұйыратын өсиет кіреді: Тәуратты өз бетімен зерделеу және оны үйреніп жүргендер мен білетіндерді құрметтеу.
Тәуратты зерделеу өсиеті әр еврейге, әлеуметтік және материалдық жағдайына қарамастан қатысты. Дұға оқығаннан кейін әркімге Тәуратты өз бетімен зерделеуге тұрақты уақыт бөлу ұсынылады. Өз бетінше оқудың мүмкіндігі болмаса, оқитындарға қолынан келгенше қолдау көрсету керек. Бұл жағдайда өсиет орындалды деп есептеледі.
Дәстүр бойынша, Тауратты зерделеу ер адамдарға жүктелген, бірақ әйелдерге өсиеттерді іс жүзінде орындауға қатысты Тәурат бөлімдерін оқуға кеңес беріледі.
«Бірқатар галахтық беделді адамдардың пікірлері бойынша (р. Вайнберг, р. Кляйн, р. Файнштейн, р. Йосеф және басқалары) аудитория толығымен еврей еместер болған жағдайында ғана Тәуратты үйретуге тыйым салынады. Алайда еврейді еврей еместердің көзінше Тәуратты үйретуге болады, тіпті еврей еместер үйрене алса да».
Синагогаларда зерделеу дәстүрлі әдісінен басқа тағы бірнеше әдістер бар:
Исламда
Ислам діні бойынша пайғамбарлар діндар адамдарға Тәурат арқылы үкім шығарды, содан кейін раввиндер мен кітапшылдар соған қарап үкім бере бастады. Алайда, раввиндер мен кітапшылдар киелі кітаптың тек бір бөлігін ғана есіне сақтап, Тәуратты бұрмалап, онда мүлдем жоқ заңдарды жазып қойды. Мұхаммед пайғамбардың VII ғасырдағы араб еврейлерімен болған дауларында Тәурат пайғамбардың пайдасына куәгер ретінде шақырылған сияқты. Құрандағы Тәурат дәйексөздер кейде бір-бірімен сәйкес келеді, кейде алшақ псалмаға (Забур) ұқсайды. Хадистерде алғашқы мұсылмандардың еврейлермен араздасқан іздері сақталған.
Ислам дәстүрінде Тәураттың 40 бөліктен (Жүзден), ал әр бөлігінде 1000 аят болғандығы туралы деректер бар. Тек Мұса, Һарун (Аарон), Йуша ибн Нұн (Иса Навин), Ғұзайыр (Ездра) және Иса ибн Мәриям (Иисус Христос) Тәуратты жатқа білетін. Сондай-ақ исламдық әңгімеге сәйкес Навуходоносор Иерусалимді жаулап алу кезінде Тәураттың түпнұсқасы өртеніп, жоғалғанын айтады. Қалған жеке әңгімелер еврейлердің дәстүрімен араласып, ғасырлар өткеннен кейін Мұса пайғамбар әкелген Тәурат түпнұсқасы емес бір кітапқа жиналды.
Ортағасырлық ислам ғалымдары Таурат мәтіндерін библиялық кейіпкерлер туралы Құран әңгімелеріне түсінік беру үшін кеңінен қолданған. VIII-X ғасырларда Тәуратты грек, көне еврей, тіпті латын мәтінінен араб тіліне аударған. Кейінірек христиандар мен самариялықтар негізінен өз қажеттіліктері үшін жасалған Тәураттың копттық, сириялық және басқа аудармалары пайда болды. Шамамен IX ғасырдан бастап ислам ғалымдары Мұхаммед пайғамбардың келуі туралы Тәурат мәтіндерін мысал ретінде келтіре бастады. Олар әдетте Болмыс (Бол. 16:9-12, 17:20, 21:21) және Екінші заңдарға (Екі. 18:18, 33:2 және т.б) сілтеме жасады.
Тағы қараңыз
Санат:Яһудилық Санат:Дін Санат:Қасиетті жазулар Санат:Ислам Санат:Танах Санат:Каббала
Ақсу (Шу алабы)
Ақсу өзені – Қырғызстан Республикасы және Қазақстанның Жамбыл облысындағы өзен.
Географиялық орны
Шу өзенінің сол саласы. Ұзындығы 155 км, су жиналатын алабы 483 км2.
Бастауы
Қырғыз Алатауының солтүстік беткейлерінен бастау алып Тасөткел бөгеніне (Жамбыл облысы) құяды.
Гидрологиясы
Алабында жалпы ұзындығы 70 км болатын кішігірім 5 саласы және жалпы ауданы 4,2 км2-ден астам бірнеше ұсақ көлдер бар. Мұздықтар және қар суымен толығады. Жылдық ағынның 70%-ы мамыр - шілде айларына келеді. Көп жылдық орташа су шығымы 4,74 м3/с. Суы тұщы, орташа минералдылығы 130 - 140 мг/л. Суы негізінен егін суғаруға пайдаланылады. Өзен бойында Ақсу бөгені салынған.
Дереккөздер
Санат:Шу ауданы өзендері Санат:Қырғызстан өзендері Санат:Шу су алабы
Павлиндер
Павлиндер, тауыстар (Pavo) – тауықтәрізділер отрядының қырғауылдар тұқымдасына жататын құс. 2 түрі бар: кәдімгі павлин (Р. crіstatus) және көкқанатты павлин (Р. mutіcus). Бұлар Үндістан түбегі мен Шри-Ланка, Суматра аралдарында қалың бұталар арасын мекендейді. Павлиннің дене тұрқы 110 – 125 см, салмағы 5 кг-дай болады. Әдемі құйрық үсті қауырсынының (жергілікті халық оны құйрық деп атайды) ұзындығы 120 – 130 см. Мекиендері реңсіз, сұр түсті. Көбіне жерде жүреді, жақсы жүгіреді, қауіп төнгенде ағаш басына шығып кетеді. Жәндіктер мен олардың дернәсілдерімен, құрттармен, моллюскалармен қоректенеді. 3 жасында жыныстық жағынан жетіледі. Полигамды. Күйге келген қоразы неше түрге боялған “көздері” бар әдемі құйрық үсті қауырсындарын желпуіш тәрізді жазып жіберіп, тік ұстай алады. Ұясын жерді шұңқырлап, оған құрғақ шөп пен жапырақ төсеп жасайды. Ондағы 4 – 7 қызғылт дақтары бар сұр түсті жұмыртқасын мекиені 30 – 35 күндей шайқайды. Балапандары тез жетіледі, бір айдан соң өз бетінше ұша алады. Көбеюден басқа уақытта топтанып тіршілік етеді. П-дер Қазақстанда тек хайуанаттар паркінде және жеке адамдардың қолында ұсталады. Павлиндердің саны жылдан жылға азаюда, сондықтан қорғауға алынып, халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Тауықтәрізділер Санат:Көрмелік жануарлар Санат:Тауыстар Санат:Құс түрлері
Виньоле-Борбера
Виньоле-Борбера (Vignole Borbera) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2250 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 265 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Lorenzo.
Турне жікқабаты
Турне жікқабаты — таскөмір жүйесінің төменгі бөліміне қатысты ең төменгі жіккабаты.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Химия
Ақтабан ат
Ақтабан aт- жүрісі елгезек, тыз етпе, еті бірден шығатын жүйрік, яғни қарулы мініс ат. Қысқа шақырым жерге қосуға, қашаған ұстауға, саяқ қайтаруға, асау үйретуге қолайлы.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Биоталық қауымдастық
Биоталық қауымдастық (Биотическое сообщество) — кеңістіктің қайсы бір табиғи көлемінің шегінде бірге тіршілік ететін автотрофтық және гетеротрофтық организмдердің (кейде олардың біреуінің ғана) жүйесі. Микроорганизмдер (микро-биоценоз), өсімдіктер (фитоценоз), жануарлар (зооценоз) қауымдастығы жеке қарастырылуы мүмкін. Кейде биоценоздың синонимі ретінде түсінуге болады.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Ракитня (Ока тармағы)
Ракитня — Ресейдегі өзен. Орлов облысы жер аумақтарынан ағып жатыр. Өзен сағасы Ока өзенінің сол жағалауынан 1459 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока бастауынан Орёл қаласына дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зальц (Төменгі Франкония)
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2338 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 73 161. Муниципалитеттің басшысы — Бернхард Мюллер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ат тағалау
Ат тағалау - көбінесе мініс және жорық аты тұяғының табанына тағаны шегемен бекіту үрдісі. Яғни тек алыс жолға немесе қыста мінілетін аттарды тағалайды. Қыстыгүні тағалы ат мұз бен тоңда таймайды. Кейде жұт жылдары да тай және құнан сияқты жас жылқыны өзіне шақ тағамен тағалайды. Ат тағалау таулы-тасты күдір жерлерде аттың табанын тас бату, «тасырқаудан» (ат тұяғының желінуден ақсауы) жараланудан сақтайды және аттың нық жүруін қамтамасыз етеді. Яғни тағаланған ат «ет сақтайды» (азбайды), арымай бір қалыпта жүреді, тастақ жерден батыл өтеді. Фольклорлық дәстүрде Мөңке би айтқан екен деген сөз сақталған:
''Арғымақтың аяғы, ''Айдай таға қағылса, ''Кілегей мұздан таяр ма.
Қазақ сейсенбі күнді ат тағалауға сәтсіз күн дейді. Сәтті күндер ретінде дүйсенбі, сәрсенбі, сенбі күндерді таңдайды. Осы күндердің дәл түс кезінде тағалағанды жөн көреді. Тағалайтын күні атты суаруға болмайды. Себебі ат тұяғы шеге қаққанда жарылып кетуі мүмкін. Ат аяғын жаңа соғылған немесе бұрын пайдаланылған тағамен де тағалай берген. Ат тағалау үшін ең алдымен аттың тұрасының табаны кедір-бұдыр болса жонып, егер маймақ немесе қаратұяқ өскен болса, жылқының тұяғын шотпен шауып тегістейді. Ал табанның жүрекшесі кесілген болса, тұяғының астына жұмсақ зат салуға да болады. Егер тағаның тесігі сыртына қарай қиғаш бітсе, онда шеге тұяқтың тұрасын тесіп кететіндіктен ол тағалауға жарамсыз деп есептелінеді. Тағаның шегесі сәл имектеу келеді. Сол имек жағын ішіне қаратып қағылады. Шеге дұрыс қағылмаса жарақаттап, ат сүріншек болады.
Егер атты жығып тағаласа, алдымен астыңғы екі аяғынан бастаған қолайлы. Алайда, артқы аяғынан бастап тағалайды. Шеге қағудың да өз тәртібі бар: әуелі тағаның маңдай шегесін, онан соң шеткі екі шегсесін, ең соңында ортасындағы шегені қағады. «Тағашы тағашы емес, ұстаушы тағашы» деген сөздің мәні жылқы ұстаушының міндетінің өте жауапты екендігін меңзейді. Жылқыны жығып байлаған соң, ұстаушы адам аттын аяғын тізесіне қойып, табанның жүрекшесінің артынан екі бармақпен тіреп тұрып, буыннын қозғалмайтындай етіп балға мен төске қарсы берік қаусыра ұстайды. Тағалаушы тағаның шетесін балғамен сілки ұрады. Шеге кірген сон басын тістеуікпен қиып тойтарады. Ең соңында мінер жақ аяқтың алдыңғы орта шегесі қағылады. Aт аяғының қасаң таға қалса, тұрада шеге қалды деп оны алып тастайды. Тағалап тұрғызған соң ат денесімен сілкінсе онда тағалаудың баянды болғаны. Содан кейін атты біраз жерге жетектеп жүргізеді. Егер ат аяқтарын ауырсынбай бүгежектемей нық басып жүрсе, оның дұрыс тағаланғаны деп есептеледі. Ат тағалаған кезде тұяқтың тұрасына шегенің тиген-тимегенін жіті бақыламаса, кейін тұрасы іріңдеп ат ақсап қалуы мүмкін. Ондайда шегені суырып, тесікке сақар деп аталатын қара сабын дайындайтын шикізат енгізсе, іріңді айдап шығады.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Атысты ашу шебі
Атысты ашу шебі (Рубеж открытия огня) — жергілікті жерде барлық қару түрінен атыс жүргізуге рұқсат етілетін (тыйым салынатын) шартты желі. Атысты ашу шебі қызыл жалаулармен (шамдармен), ал атысты тоқтату шебі ақ жалаулармен белгіленеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
702 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:702 жылы туғандар
Ыдырыш Мұқашұлы
Ыдырыш Мұқашұлы (1918–1988) - Ұлы Отан соғысының ардагері, совет әскері құрамында Берлинді алуға қатысқан, еліне ардақты тұлға.
702 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:702 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Ыдырыш Мұқашұлы
Өмірбаяны
1918 жылы қазіргі Алматы облысы, Алакөл ауданы, Қарабұлақ ауылында дүниеге келген. 1939 жылы Қызыл Армия қатарына (кадровый ретінде)алынады. Әскери міндеті аяқталар шақта Ұлы Отан соғысы басталып кетеді. Шайқастардың бірінде, Солтүстік Буг өзенінің бойындағы шайқаста жау әскеріне қолға түсіп қалады. 1943 жылы неміс тұтқынынан қашып шығып, Грекия ормандарында партизан құрамына (отрядына) қосылады. Тек 1945 жылдың басында ғана өзіміздің әскерлердің құрамына қосылуға мүмкіндік туады. Дәл осы жылы совет әскері құрамында Берлинді алу шайқасына қатысады. Соғыс біткеннен соң елге 1947 жылы бірақ оралады. Елге келісімен бейбіт еңбекке араласып, түрлі қызметтерде істейді. 1988 жылы қайтыс болады.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1918 жылы туғандар Санат:1988 жылы қайтыс болғандар Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Сақтардың бейнелеу өнері
Сақтардың бейнелеу өнері — сақ заманы тайпаларының мәдени шығармашылығының ең жарқын көріністері арасында қолданбалы өнер ерекше орын алады. Оның басты компоненті б. з. б. VII—VI ғасырларда қалыптасып, Сібірдің, Қазақстанның, Орта Азияның және Оңтүстік Еуропаның тайпалары арасында тараған аң стилі деп аталатын өнер болды.
Алгашында Скифияда, ал кейіннен Сібірде де бастапқы табылган орны бойынша бұл бейнелеу шығармашылыгы шартты түрде скифтік-сібірлік аң стилі деп аталады. Оның негізгі тақырыбы андарды, хайуандарды және аңыздагы зооморфтық ғажайыптарды бейнелеу болды. Мазмұны жағынан мифологиялық, түрі жағынан реалистік аң стилі өнері сәндік сипатта қолданылды. Бейнелеу әдістерінің көбі қазандар мен құрбандық ыдыстарын, семсер, қанжар, қорамсақ, айбалта, жүген, айна секілді заттарды, киімді, тулардың сабын әшекейлеу үшін пайдаланылды.
Ертедегі шеберлер көп жағдайда заттардың пайдалылығын бейнелеуді мазмұндылығымен жақсы үйлестіріп отырды, осының нәтижесінде олардың жасаған көптеген бұйымдары дүние жүзіндегі ең тандаулы үлгілерден қалысқан жоқ. Ертедегі суретшілердің шығармашылыгы өздерінің айналасындағы жануарлар дүниесінің нақты бейнелеріне етене жақын болды. Сақ шеберлері арқар мен таутекенің, жолбарыс пен қабанның, марал мен түйенің, дала қыраны мен киіктің, касқыр мен қоянның, жылқы мен бұланның өздеріне жақсы таныс бейнелерін сомдай білген. Андарды бейнелеуде әр түрлі материалдар қолданылды. Бізге дейін жеткен бұйымдардың көбі қола мен алтыннан жасалған, сүйектен, мүйізден, темірден, киізден жасалған андардың бейнелері де кездеседі.
Аң стиліндегі өнерді шартты түрде үш кезеңге: көне заманғы кезеңге, өрлеу мен құлдырау кезеңдеріне бөлуге болады.
Б. з. б. УШ—VII ғасырлар үшін андарды бір орында тұрған калпында жеке немесе ішінара бейнелеу тән болып келеді. Таутекенің, арқардың мүсіндері, басын көтеріп жатқан кабанның немесе тұрған жыртқыштың, аяғын бүккен немесе тұяғының ұшымен тұрған бүғылардың бедерлеп салынған суреттері көп кездеседі. Қос шенберлі тұғырда тұрған екі текенің құйма қола мүсіні назар аударарлық: текелер біршама схемалы түрде, бейне бір секіруге оңтайланған кейпінде, бастары тұқырта бейнеленген, ал бедерлі үлкен мүйіздері арқаларына тиіп тұр (Тасмола).
Жетісудан (Талдықорған) табылған екі қола мүсінде мүйіздері айнытпай түсірілген текелердің басы реалистік тұрғыда керсетілген; мүсіндер ұзын конус тәріздес төлкелерге орнатылған. Алдыңғы қола қүю өнерінің тағы бір үлгісі — Солтүстік Қазақстаннан табылған, басын жоғары кетерген және мүйіздері бірнеше рет бұралған арқардың іші қуыс мүсіні, ол соғыс каруы — балғашотқа (Бурабай) салынған. Шілікті обасынан (Шығыс Қазақстан) табылган затгардың арасында үлкен мүйіздерін арқасына қайыра жатқан бұғы кейпінде шебер жасалған алтын бұйымдар, қабандардың ойып жасалған шағын мүсіндері ерекше көзге түседі. Қола пышақтарды жыртқыштардың басын салып немесе тұтас мүсіндерін салып әдемілеу, ал жүген тоғаларына аттың басын немесе ат тұяғының таңбасын салып әшекейлеу сол кездегі көп тараған әдіс болган.
Алдыңғы кезеңнің өнеріне жануарлардың қимыл-қозғалысының болмауы тән, олар ең жақсы дегенде, мысалы, Шіліктіден табылған бүркіттің алтын мүсіндері сияқты, басы сәл бұрылып бейнеленеді. Бейне бір құрсақта жатқандай кейіпте орала бүктетіліп жатқан жануарлардың бейнесі кеңінен тараған сюжет болып табылады. Бұл кейіптес бейнелердің ең ертедегі үлгілері Еуразия далаларының шығыс аудандарынан: Солтүстік Тувадан (Аржан), Қазақстаннан (Майәмір, Шілікtі, Үйғарақ) табылған. Мысық тұкымдас жыртқыштардан басқа осындай бүктетіле оралған кейіпте касқыр, қабан мен киік бейнеленген.
Б. з. б. VI—IV ғасырларда Еуразия далаларында аң стиліндегі өнер стилистикалық жағынан өзгерістерге ұшырады. Бір орында тұрған күйінде бейнеленген жануарлар бейнелерінің орнына құрылымы күрделі, серпінділікке толы сюжетгер шығады. Мүсіндік бейнелер азайып, козғалыс үстіндегі андардың бедерлі бейнелері, андардың шайқасып жатқан, жыртқыштардың шабуыл жасап жатқан көріністері бар композициялар көбірек кездеседі. Атыла ұмтылған қозғалыс мүсіндердің «бұратылуы» тәсілімен беріледі, бұл жағдайда аңның жарты денесі қарама-қарсы жағына бүктетіле салынады. Бейненің қозғалыста екендігін көрсетудің басқа да техникалық әдістері: қисық сызықтар жүйесі, жануарлардың дене мүшелерін бүрамалар, шырмауықтар, орамалар, үш бұрыштар, жақшалар және т.б. түріндегі арнайы белгілермен беру әдістері қолданылады. Кеп мүсінді композициялар арасынан Орталық Қазақстаннан табылған қола тоға-айылбас ерекше көзге түседі, онда үш жыртқыштың (барыстардыц) шалқасынан құлаған киікті жұлмалап жатқан көрінісі бейнеленген. Аңдар таласының тақырыбы Батыс Сібірден және оған іргелес жатқан Қазақстанның солтүстік-шығыс аудандарынан алынған I Петрдің Сібір коллекциясы деп аталатын мұрағатгардан ерекше айқын көрінеді. Осы бірегей мұраның көптеген алтын тоғаларында жыртқыш аңдар мен құстардың жылқыларға, текелерге, бұғылар мен бұландарға шабуылдары, жыртқыштардың өзара таласы, жыртқыштардың жыланмен, түйемен шайқастары бейнеленген. Қазақстан аумағынан табылған баска да археологиялык олжаларда да әлгіндей нышандар байқалады. Алайда бұл аумақтағы сақтар өнерінің оны Еуразияның аң стилі тараған басқа аймақтарынан айыратын ерекше сипаттары да бар. Мұнда қозғалмай тұрған хайуандар бейнесі біршама ұзак уақыт сақталады, ол кейбір жағдайларда көп мүсінді композиция түрінде көрінеді. Мәселен, Жетісудың кейбір кұрбандық ыдыстары мен қазандарындағы андар шеруі көріністері осындай. Есік обасынан табылған сақ қанжарының жұқа алтын қаптырмаларында жатқан күйінде бейнеленген андардың ширатылуы орындау шеберлігі жөнінен бірегей дүние. Ақинақ жүзінің екі жағына алтын қаптырмалар көмкерілген; олардың бірінде жұқа бедермен он екі, екіншісінде — тоғыз бейне бар. Олардың арасында жыланның, түлкінің, касқырдың, арқардың, киіктің, таутекенің, қоянның шағын мүсіндері кездеседі, олардың барлығы ерте кезең өнеріне тән кейіпте аяқтарын бүгіп жатқан күйінде берілген.
Б. з. б. Ill—II гасырларда аң стиліндегі өнер біртіндеп күлдырай бастай¬ды. Аң стилі ою-орнекке айналады. Онын орнына түрлі түсті тастармен көз салып безендіру техникасы және баска да әшекейлеу тәсілдері қолданылатын полихромдық деп аталатын стиль келеді, колданбалы өнер туындылары пайда болып, оларда жануарлар дүниесінің бейнелері схемага айналып, полихромдық бай өрнекпен араласып кетеді.
Бұл өнер дайын күйінде сырттан, бір жақтан әкелінген жоқ, ол сақ өнерінің қойнауынан шыққан. Ою-өрнектік полихромиянын кейбір әдістері б. з. б. УП—VI ғасырларда-ақ жетіле бастады. Мәселен, түрлі түсті тастан көз салу, бедерлеу (алтын түйіршіктерін дәнекерлеп бекіту), тоспа эмаль (жекелеген ұяларды арнайы құрамдағы заттармен толтырып құю) Шілікті (Шығыс Қазақстан), Жыланды (Орталық Қазақстан), Арасан (Жетісу) ескерткіштері мен басқа да ескерткіштерінде белгілі болган. Б. з. б. V—IV ғасырлардагы полихромдык өнер туындыларының Қазақстанның, Орта Азия мен Сібірдің бүкіл аумағынан ондаған үлгілері табылды. Бәлкім, нақ осы үш аймақта б. з. б. I мыңжылдықтың аяғында сақтар өнеріндегі аң стилін ығыстырған полихромдық өнердің қуатты ошагының негізі қалыптаскан да болуы мүмкін. Бірақ оның реалистік бейнелері із-түзсіз жоғалып кеткен жоқ.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Радиогеология
Радиогеология ядролық геология – геологияның Жер қойнауындағы радиоактивтi заттардың ядролық айналысқа ұшырау заңдылықтарын және олардың геологиялық процестерде байқалуын зерттейтiн саласы. «Радиогелогия» терминiн ғылымға 1937 ж. академик В.И.Вернадский енгiзген. Радиогеологиялық ядролық физика, геохимия, космохимия ғылымдарымен тығыз байланысты. Ол өзiндiк, изотоптық және абсолюттық геохронология деген салаларға бөлiнедi.
Ағлаб әулеті
thumb|Ұлы Қайруан мешіті - Ағлаб әулеті заманында салынған Ағлаб әулеті -Ифриқиядағы (қазіргі Тунис жері) арабтарды феодалдық әулеті (800-909).
Әулетті құрушы - Һарун ар-Рашидтің жергілікті билеушісі- Ибраһим ибн әл-Ағлаб (800-812).Әкімшілік және мәдени орталығы - Қайруан қаласы болған.
Ағлаб әулетіЗиядат АллаІәмірді (817-838) тұсында Сицилия ме Оңтүстік Италияны жаулап алып, жерін кеңейтті.
Ағлаб әулетісунизмді жақтады. Тайпалар бақталастығы, шаруалар көтерілістері Ағлаб әулеті әлсіретті.
909 ж. шииттертуын ұстаған Фатима әулеті Ағлаб әулетін құлатты.
Дереккөздер
Санат:тарих Санат:Ливия Санат:Тунис Санат:Араб әулеттері Санат:800 жж.
Футболдан құрлықаралық кубок 1996
Футболдан құрлықаралық кубоктың 1996 жылғы жарысы.
Сілтемелер
Санат: Футболдан құрлықаралық кубок Санат:1996 жылғы футбол Санат:Ювентус ФК ойындары Санат:Ривер Плейт ФК ойындары
A Pink
A Pink - 2011 жылы A Cube Entertainment агенттігінің негізінде құрылған оңтүстік-корейлік әйелдер айдол–тобы. Топтың құрамы алты қатысушыдан тұрады: ЧоРон, БоМи, ЫнДжи, НаЫн, НамДжу и ХаЁн. Хон ЮКён 2013 жылы сәуір айында топтан кеткен.
Топ үш корейлік кіші альбом және бір студиялық альбом шығарған. Олар 2011 жылы 21 сәуірде корейлік Mnet телеарнасында өздерінің «Seven Springs of A Pink» атты алғашқы кіші альбомындағы «Mollayo» әнімен дебют жасады. Сонымен қатар, топтың 26th Golden Disk Awards, 21st Seoul Music Awards және 13th Mnet Asian Music Awards сияқты сыйлықтары бар. Ең алғашқы сыйлықтарын 2012 жылы 5 қаңтарда M! Countdown–да «Snow Pink» атты екінші кіші альбомындағы «My My» әні үшін алды.
Дебютқа дейін
Алғашқы болып Cube Entertainment жаңа тобынының құрамына Сон НаЫн кірді. Ол 2010 жылы Beast тобының «Soom», «Breath», «Beautiful» және «Niga Jeil Joha, «I Like You the Best» бейне жазылымына қатысқан.Екінші болып Beast тобы «Shock» жапон нұсқасының бейне жазылымына қатысқан топ көшбасшысы Пак ЧоРон келді. Кейін бұл жаңа топ A Cube Entertainment лейблымен жарыққа шығады деп хабарланған. 21 ақпанда A Cube Entertainmant атынан Твиттерде ресми аккаунт құрылды. Ал О ХаЁн A Pinkтің үшінші қатысушысы болды. Чон ЫнДжи твиттердегі бейне арқылы Дженнифер Хадсонның «Love You I Do» әнін орындады. Хон ЮКён онлайн-бейнебаянның арқасында пианинода ойнап, топтың мембері атанды. Топқа соңынан келгендер: Юн БоМи мен Ким НамДжу
Топтың дебюты алдында TrendE корей кабельді телеарнасында «APink News» шоуы көрсетілді. Шоуда қатысушылардың дебютқа дайындығы туралы айтылды. «APink News» пилотты бөлімі 11 наурызда көрсетілді. Әр эпизодта жүргізушілер рөлінде небір танымал жұлдыздар болды. Олардың қатарында MBLAQ, Beast, 4minute топтарынан G.NA, Mario, СынХо және G.O, 2AM тобынан ДжинВон, INFINITE-ден СонГю және СонДжон,сонымен қатар Secret  тобынан СунХва и ХёСон бар.
Дереккөздер
Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары
Сарықобда (өзен)
Сарықобда – Жайық алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ақтөбе облысының Алға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 75 км, су жиналатын алабы 1390 км2.
Бастауы
Сарықобда Болғар (Болгарка) ауылының оңтүстігіндегі 11 км жерден басталып, Көксай ауылы тұсында Қарақобдаға құяды.
Дереккөздер
Санат:Алға ауданы өзендері Санат:Жайық су алабы өңірі
Қашаубай
Қашаубай (19 ғасыр, т.ө.ж.б.) - жырау. Қашаубай жырлары көлемі жағынан ықшам, жинақы, ойға бай, сөздері бейнелі, дидактикалық терме, ақыл, нақыл, мақал-мәтел түрінде келеді. Жырау өмірден түйген, ойларын филос., тебіреніс түрінде толғаған. "Балдай тәтті болмаңыз", "Халық қазанын қайнаттым" жырлары бар. Қашаубай жырларын Ғұбайдолла Ахметов (1873 - 1951) мұрағатынан тауып, Орталық ғылыми кітапхана қорына табыс еткен Ф.Ғауатов. Қашаубай шығармалары "Ақберен" (А., 1972), "Өсиетнаме" (А, 1982), "19 ғасырдағы қазақ поэзиясы" (А, 1985) жинақтарына енген.
Джукун
Джукун (вапа, авапан, джиба) — Нигерия мен Камерун мемлекеттерінің аумағында тұратын халық. Жалпы саны 270 мың адам. Негізгі елдері: Нигерия – 200 мың адам, Камерун – 70 мың адам.
Тілі
Негізгі тілі - нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тобына жататын джукун тілі, (екі диалектісі бар, жибу және корорфа). Жазуы латын әліпбиіне негізделген.
Діні
Сенушілердің діни байланысы - дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар.
Тарихы
Этногенетикалық аңыздар джукундардың Камерунның солтүстік-шығысынан қоныс аударғанын көрсетеді. XIV-XIX ғасырларда олар Коророфтың ерте саяси қалыптасуына ие болды.
Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар, тайпалық ұйым және ерлер одақтары құрайды. Неке – патрилокальды, туыстық есеп патрилинейлік. Ата-бабалар культі мен табиғат күштері, бақсылық, магияға сенеді. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған.
Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үй шаруашылықтары – тұрғын үй, қонақтарға арналған үй, шаруашылық нысандары, қойманы құрайды. Тұрғын үйлер дөңгелек, қабырғалары саман, төбелері бұтақтардан тоқылған және шөппен жабылған конустық формада болып келеді. Төртбұрышты үйлер де кең таралған.
Азық-түліктің негізін өсімдік тектес өнімдер (жарма, бұқтырылған тағамдар, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және қуырылған түйнектер) құрайды.
Дереккөздер
Санат:Нигерия халықтары Санат:Камерун халықтары
Стилианос Венетидис
Стилианос (Стелиос) Венетидис (Στυλιανός (Στέλιος) Βενετίδης; 19 қараша 1976 жыл, Лариса, Грекия) — грекиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Грекия Ұлттық футбол құрамасы сапында 2004 жылы Еуропа чемпионы атанды.
Карьерасында тек грекиялық клубтарда ойнады. 2012 жылы карьерасын аяқтаған соң бапкерлікке кірісті. Әзәрге тек түрлі клубтарда бас бапкерлердің ассистенті ғана боп қана келеді.
Сілтемелер
Санат:Грекия футболшылары Санат:Грекия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:ПАОК ФК ойыншылары Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары Санат:Грекия футбол жаттықтырушылары Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Ақтабан етік
Ақтабан етік - табанына ақ түсті сапасы төмен ұлтан салынған ер адамның қисық табан аяқкиімнің атауы. Табанындағы ұлтанға байланысты ақтабан етік аталған. ҚР МОМ қорындағы (КП 26300/7) Ақтабан етік қара былғарыдан тігілген қонышы мен өкшесі бірге, ал керсені (басы) жеке пішілген, іші коңыр терімен астарланған. Қонышының — алды 36,5 см, арты 32,5 см, табанының тұрқы 30 см, ені 9,5-11,5 см, өкшесі аласа. Өкшесінің ішкі жағына сірі қабатталып салынған. Табанына, өкшесінің жербасарыңа сегіз қабат ұлтан, сондай-ақтемір тақа салынып, шегемен бекітілген.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Гамалил (Кентукки)
Гамалил (Gamaliel) — Кентукки штатының Монро округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 439 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 21-29872.
IC 4107
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 87149.
Сыртқы сілтемелер
IC 4107 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Реттелген өзен
Реттелген өзен — шаруашылыққа пайдалануға бағытталған (мыс. СЭС салу), инженерлік шаралар нәтижесінде жүргісі (режім) айтарлықтай жаңа ерекшіліктерге ие болған өзен. Мыс., Ертіс, іле, Сырдария, Шу өзендері.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Сент-Андре-де-Лансиз
Сент-Андре-де-Лансиз (Saint-André-de-Lancize) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Флорак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 22,78 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 126 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Еңбек мектептері
Еңбек мектептері - педагогикадағы бағыт, балаларды жан-жақты тәрбиелеуді олардың еңбек біліктері мен дағдыларының белгілі кешенін үйретумен, кәсіби бағдардың формаларымен қиюластырады. Алғаш рет бұл идея ерте утопиялық социализм өкілдерімен уағыздалды (Т. Mop, Т. Кампанелла), олар болашақ толық жетілген қоғамды ұйымдастыру жобаларында қоғам мүшелерінің енімді еңбекке қатысуын кездеген. Тәрбие мен білім беруде еңбек элементіне Реформацияның идеологтары, Жаңа дәуірдің көптеген педагогтары (Я. Коменский, Ж.Ж. Руссо, И. Песталоцци и др.) зор мән берген. Дьюи бойынша, еңбек - мектептегі оқу-тәрбие процесінің жүйеқұраушы өзегі. Еңбек мектебінің өкілдері политехникалық білімді, сауатты, іс-әрекет түрлерін жылдам ауыстыруға, шешімдерді дербес қабылдауға, өздігінен білім алуға қабілетті қызметкерді даярлау міндетін шешуге тырысты. XIX ғ. Батыста Е.М. теоретигі және ұйымдастырушысы Георг Кершенштейнер (1854-1932) болды. Кеңес мектебі бастапқыдан еңбек және политехникалық мектеп ретінде құрылды.
Дереккөздер
Санат:Педагогика Санат:Терминология
Материалдық-техникалық база
Материалдық-техникалық база, өндірістің материалдық-техникалық базасы — экономикалық үдерістерде пайдаланылатын өндіріс құрал-жабдықтарының, қоғамның өндіргіш күштеріне жататын материалдық, заттық нышандардың жиынтығы (еңбек құралдары мен заттары). Экономиканың М.-т. б-сына салалық құрылымдар, оның инфрақұрылымының негізгі және көмекші салалары жатады. Кәсіпорынның М.-т. б-сы өндірістік алаңдардың болуын және оның өндіріске бейімделіп жарақтандырылуын, жабдық паркінің болуын, қолда бар материалдық қорлардың өндірістік бағдарламаға сай келуін қажет етеді.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс Санат:Экономикалық терминдер
Валентина Брониславовна Сирота
Валентина Брониславовна Сирота (1955 ж. т.), маммология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы (1990).
Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген (1979). 1987-2001 ж. ҚарММИ онкология кафсының аспиранты, ассистенті, доценті. 2002 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясының сәулелі диагностика және терапия мен онкология курсын басқарады. 87 ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:1955 жылы туғандар Санат:Қазақстан мамологтары Санат:Медицина ғылымдарының докторлары Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина институты түлектері Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы оқытушылары
Маңдайлы Өзенбайқызы Қосымбаева
Маңдайлы Өзенбайқызы Қосымбаева (1954 жылы туған, Түрікменстан, Ташховуз облысының Құлабие ауылы ) – журналист, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) (1976), Алматы жоғары партия мектебін (1986) бітірген. 1976 жылдан аудандық газет редакторының орынбасары, облыстық газеттің бөлім меңгерушісі, облыс әкімінің баспасөзбен байланыс жөніндегі кеңесшісі, баспасөз хатшысы қызметін атқарған. 1993 – 2002 жылыдары «Егемен Қазақстан» газетінің Маңғыстау облысындағы меншікті тілшісі, 2002 жылдан облысының «Маңғыстау» газетінің бас редакторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Сен-Жуан-де-Гере
Сен-Жуан-де-Гере (Saint-Jouan-des-Guérets) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Сен-Мало округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,24 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35284, пошта индексі — 35430.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2699 адамды құрады. Халық тығыздығы — 292,1 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Түп таужыныс
Түп тау жынысы - тау жынысы. қолданылатын жалпылама термин. Мәселен, төрттік кезеңде қалыптаскан жербедер пішіндері жайлы сөз болғанда неоген кезеңінде және одан бұрын түзілген тау жынысытардың барлығы да Т.Т. деген атауды иеленетін болады.
Пайданланған әдебиет
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ Санат:Тау жыныстары
Ув-Виркен
Ув-Виркен (Ouve-Wirquin) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,25 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62644, пошта индексі — 62380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 537 адамды құрады. Халық тығыздығы — 102,29 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Франция округтерінің тізімі
2011 жылы француз департамен ттерінің жалпы санны — 101; олар 343 округқа бөлінеді (оның 13-і шекарадан тыс орналасқан, Майоттаны қосқанда). 2009 жылы бір француз округының орташа халық саны 188 025 адам болатын.
Носи-Се
Носи-Сё — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Носи-Яга өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
NGC 3485
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 8 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3485 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33140, UGC 6077, MCG 3-28-44, ZWG 95,85.
Биоталық ластану
Биоталық ластану (Биотическое (биогенное) загрязнение) — әдетте адамдардың көзқарасы тұрғысынан, белгілі бір жағымсыз биогендік заттектердің (бөлінділердің, өлекселердің және т.б.) бұрын болмаған аумақтарда немесе акваторияларда таралуы.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Ағылшын-америка соғысы
300px|thumb|Ағылшын-американ соғысының көріністері
Ағылшын-американ соғысы (1812-15).
Англия Солтүстік Америкадағы бұрынғы отар елдеріде өз позициясын қалпына келтіруге ұмтылды.
Ал АҚШ Канаданы өзіне қосып алғысы келді.
Соғыста американ армиясы бірсыпыра жеңіліске ұшырады, Канадаға басып кіре алмады.
1814 ж. 24 тамызда ағылшындар АҚШ-тың астанасы Вашингтонды басып алып, қаланың көп жерін өртеп жіберді. Алайда американ армиясы мен флоты ағылшындарға бірқатар соққы бере алды.
1814 ж. 24 желтоқсанда Гентте қол қойылған бітім шартына сәйкес АҚШ соғыстан бұрынғы шекараларын сақтап қалды.
8 ақпан 1815 ж. Жаңа Орлеанға Генттегі бітім туралы хабар жетпегендіктен шайқас болып, ағылшындар 2 мыңнаң астам адамнан айрылып қашумен құтылды. Бұл соғыстың соңғы шайқасы болды.
Дереккөздер
Санат:соғыс
Сент-Елье
Сент-Елье (Saint-Élier) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,32 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27535, пошта индексі — 27190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 442 адамды құрады. Халық тығыздығы — 190,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Темір ауданы
Темір ауданы – Ақтөбе облысының батыс бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлініс. Орталығы – Шұбарқұдық кенті.
Географиялық орны
Темір ауданы солтүстігінде Қобда, Алға, шығысында Мұғалжар, оңтүстігінде Байғанин, батысында Ойыл аудандарымен шектеседі. Аудан Ақтөбе облысының батысында, Мұғалжар тауының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ең биік жері 355 м (Бадамша ауылының тұсында). Оңтүстік-батысы сай-жыралармен тілімделген жазық болып келеді.
Тарихы
Ауданның іргесі 1869 жылы құрамында 17 болысы бар уезд орталығы болып қаланған. Ол қазіргі Мұғалжар, Темір, Ойыл, Байғанин, Қобда аудандарының оңтүстігін қамтыған. 1921 жылы 27 болыс болды және Ақтөбе губерниясындағы аудан орталығы, 1923 жылы Ақтөбе губерниясының іріленуіне байланысты Темір уезі (14 болыс) аталған. 1928 жылы уез таратылып, 1930 жылы ауданға айналды. 1935 жылы одан Жұрын ауданы бөлініп шықты. Қазіргі Темір ауданы 1972 жылы құрылған.
Пайдалы қазбалары
Жер қойнауынан мұнай, тас темір, құрылыс материалдары барланған. 1967 жылы алғаш рет Жаңажол мұнай-газ конденсат кен орны табылып, 3000 м тереңдіктен алғаш рет жоғары дебитті мұнай ағымы алынды. Бұл кен орны 1983 жылдан бері игерілуде.
Климаты, топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Климаты тым континенттік, қысы суық, жазы ыстық, қуаң. Ауаның орташа жылдық температурасы қаңтар айында –15 – 17°C, шілдеде 22 – 24°С. Аудан жерімен Ойыл, Темір, Шилі, Құмды, Бабатай, Шығырлықұмды, т.б. өзендер ағып өтеді. Жер қыртысында негізінен қызғылт қоңыр, бозғылт қоңыр және сортаңды сұр топырақ басым. Оларда боз, бетеге, жусан, изен, сұлыбас, қамыс, құрақ өседі. Аңдардан қасқыр, қарсақ, борсық, жабайы шошқа, ақбөкен, ондатр, сарышұнақ, аламан тышқаны кездеседі.
Халқы
Тұрғынадар саны 37740 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (95,82%), орыстар (2,55%), украиндар (0,25%), немістер (0,05%), татарлар (0,08%), басқалары (0,53%). Тұрғын халықтың басым бөлігі автомобиль және темір жол және ірі өзен бойларында, мұнай өндіретін өңірлерде біршама тығыз қоныстанған.
Ауылдық округтер
Ауданда 25 елді мекен 1 қалалық әкімдік пен 9 ауылдық округке біріктірілген:
Ауыл шаруашылығы
Ауданда 1996 жылға дейін астық, оған қосымша биязы жүнді қой, етті-сүтті мал, жылқы, көкөніс, бақша өсіруге маманданған 6 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі болған. Нарықтық экономикаға өтуге байланысты олар түгелімен дерлік жекешелендірілді. Нәтижесінде ауданның ауыл шаруашылығы саласында 6 ЖШС және 384 шаруа қожалығы ұйымдастырылды (2005). Ауыл шаруашылығына жарамды жердің аумағы 1,261 миллион га, шабандығы 36,1 мың га, жайылымы 1,131 миллион га. Ауданда қой мен ешкінің саны 94,7 мың бас, жылқы 5,5 мың бас, түйе 0,45 мың бас болды (2005).
Өнеркәсібі, инфрақұрылымы
Өнеркәсіп саласында аудан аумағында бірнеше ірі кәсіпорындар бар. Олардың ішіндегі ірілері: “Қарақамыс”, “Стройуниверсал” ЖШС, “Көлік” АҚ, “Әлия жолдары”, “Шанс-1”, “Манас”, “Айқап”, “Сагор”, “Тасқұдық”, “Ақтөбемұнайгаз”, Кенжылуэнергия”, “Толғанай” ЖШС-лары, т.б. Білім беру, мәдениет мекемелерін жалпы білім беретін 32 мектеп, 2 мәдениет үйі, 14 кітапхана құрайды. 3 аурухана, ауданы аурухана, санэпидстанса, 17 фельдшаруашылығы-акушерлік пункт ел денсаулығын сақтауға қызмет етеді. Аудан аумағында археологиялық және табиғат ескерткіштерінің жалпы саны – 41. Аудан жерімен Атырау – Қандыағаш темір жолы, Ақтөбе автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Темір ауданы
Сальня
Сальня — Ресейдегі өзен. Иваново облысы, Владимир облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Теза өзенінің оң жағалауынан 70 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Клязьма Ковров қаласынан Уводь өзенін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыден Еділге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сан-Ладзаро-ди-Савена
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 30 200 адамды құрайды (2006). Халық тығыздығы 686 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 44 км² шамасында. Пошта индексі — 40068.
Жыл сайынғы мерекесі — 17 желтоқсан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Евт-Топын-Я
Евт-Топын-Я — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вор-Я өзенінің оң жағалауынан 145 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Глисериу
Глисериу (Glicério) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Арасатуба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Биригуи экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 571 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 274,124 км² шамасында. Халық тығыздығы — 16,7 адам/км².
Евт-Топын-Я
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Глисериу
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Бижмула
Бижмула (Bismula) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Сабугал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 198 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,44 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Стежера
Стежера — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Иванов облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Горьков суқоймасының сол жағалауынан 2516 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 52 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Нижнекамск су қоймасы
Нижнекамск су қоймасы (Түбән Кама сусаклагычы, Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы) — Удмуртия, Татарстан және Башқұртстан республикаларының аумағында орналасқан, Кама өзенінің төменгі ағысында салынған үлкен жасанды су қоймасы. 1978 жылы Набережные Челны қаласының жанындағы Нижнекамск су электр станциясының бөгетімен құрылды.
Сипаттама
Нижнекамск су қоймасы кешенді түрде гидроэнергетика, су көлігі, ағаш ағызу, сумен жабдықтау, балық шаруашылығы, рекреация үшін қолданылады. Нижнекамск ГЭС – нің белгіленген жобалық қуаты (16 гидротурбинасы) - 1248 МВт. Жобалық электр энергиясын өндіру 2,5 млрд кВтсағ құрайды, қазіргі кезде электр энергиясын өндіру жобадан шамамен екі есе төмен.
Тарихы
Нижнекамск бөгетін салу орнын анықтау бойынша алғашқы зерттеулер ХХ ғасырдың 30-шы жылдарының бірінші жартысында — Вятка өзенінің сағасында жүргізілді. Кейіннен соғыстың басталуына байланысты жобалық жұмыстарды тоқтатылып, олар тек 1953 жылы қайта басталды, ал су торабының ықтимал орналасуы Набережные Челныйға ауыстырылды.
1963 жылы басталған бөгеттің құрылысы іс жүзінде 15 жылға созылды — ең алдымен зауыттардың құрылысына бағытталған құрылыс материалдарының жетіспеушілігі әсер етті. 1978 жылы су қоймасын толтыру басталып, бір жылдан кейін бірінші гидроагрегат іске қосылды, сол уақытта шлюз іске қосылды. Келесі 9 жыл ішінде қалған 15 гидроагрегат біртіндеп жұмысқа қосыла бастады. 1987 жылы электр энергиясын өндіру қуаты 1205 МВт құрады.
Нижнекамск су қоймасын толтырғаннан кейін шамамен 2000 км2 жер су астында қалды, олардың жартысы ауылшаруашылық алқаптары, ал төрттен бір бөлігі бұталы орман болды. Сондай-ақ 147 елді мекенді, 8,5 мың аула мен жер иелігін, 58 мың тұрғынды көшіруге тура келді. Бірақ қоймадағы су деңгейі жобалық деңгейге 68 метрге көтерілмеген — бұған ХХ ғасырдың 80-жылдарының аяғында экологиялық ұйымдардың жаппай наразылықтары ықпал етті.
Өсімдіктер және жануарлар дүниесі
Су қоймасы флораның алуан түрін кездестіруге болады. Ғалымдар балдырлардың 80-нен астам түрін тапты, Олардың арасында көк жасыл балдыр, динофитті балдырлар, диатомды балдырлар және басқалары бар. Олардың арқасында су оттегімен қаныққан, бұл су астындағы жануарлардың тіршілігі үшін өте қажет. Жағалау белдеуіндегі өсетін өсімдіктер күрт өзгеруі мүмкін. Мысалы, таяз суда қамыс, миядән, қоға басым. Арналық учаскелерінде өсімдіктер іс жүзінде жоқ. Жағалауларында бұталы өсімдіктер (тал, қандыағаш, Ақтал) және қарағай мен емен ормандары өседі. Шалғынды жерлерде шөптер басым - түймешетен, сүттіген, жусан, мыңжапырақ т.б. Суға жақын жерде бақажапырақ, риян, шитары өседі.