cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рудаларының типтері мен кондициялары
Бай темір рудалары домна процесін айналып өтіп, бірден болат дайындауға бара алады; олар тікелей конвертер, мартен немесе бессемер өндірісіне түсуі мүмкін. Ең бай темір рудалары шекемтас алу үшін пайдаланып, содан кейін электрмен болат балқыту өндірісіне беріледі.
Сайлтс (Орегон)
Сайлтс (Siletz) — Орегон штатының Lincoln округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1133 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 41-67500.
Грос-Вокерн
Грос-Вокерн (Groß Wokern) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Гюстров ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1080 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 21,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 53 028. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Бельц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Спектр
Сурет:Nitrogen.Spectrum.Vis.jpg
Спектр (лат spektrum – елестету, бейне) – физикада берілген физикалық шаманың қабылдайтын әр түрлі мәндерінің жиынтығы. Спектрлер үздіксіз және дискретті (үздікті) болып бөлінеді. Спектр ұғымы көбіне тербелмелі процестерде (мысалы, тербеліс спектрі, дыбыс спектрі, оптикалық спектрлер, теледидарлық сигналдар спектрі, т.б.) жиі қолданылады. Ядролық физикада массалар спектрі, сондай-ақ импульстер, энергиялар және жылдамдықтар спектрі ұғымдары да пайдаланылады.
Зат атомдары мен молекулалары электромагниттік сәуле шығаруды сіңіре отырып, энергетикалық қоздырылған күйге ауысады. Атомдар мен молекулалардың осы сіңірген энергиясы олардың тербелмелі, айналмалы немесе ілгерілемелі энергиясын арттыруға жұмсалады, ал кей жағдайда ол екінші реттік сәуле шығаруға немесе фотохимиялық процесс түріне түрленеді.
Электромагниттік сәуле шығарудың бірнеше түрлері белгілі: γ-сәулелер; рентген сәуле шығару; әсірекүлгін, көрінетін, инфрақызыл, микротолқынды және радио жиілікті сәуле шығару.
Толқындық теория бойынша сәуле шығарудың осы түрлері электрлік және электромагннттік өрістер кернеулігінің тербелісін білдіреді. Спектрофотометрия мен колориметрияда анықталатын құрамы мен алдын-ала жүргізілген химиялық реакция нәтижесінде алынған зат молекулаларының таңдап сіңірулері пайдаланылады. Зат атомы энергияны сіңіре отырып, негізгі коздырылған, яғни аз энергиясы бар (Е0) күйден, екінші (Е1) күйге ауысады. Атом немесе молекула қозған күйде өте қысқа мерзімде болады (10-9 – 10-8 с), осыдан кейін электрондар өзінен-өзі едәуір төменгі энергетикалық деңгейге немесе негізгі күйінің деңгейіне ауысады. Бұл процесс жылу немесе электромагниттік сәуле шығарумен немесе бір мезгілде екеуінің болуымен косарласа жүреді. Электромагниттік сәуле шығарудың белгілі бір кванттарын сіңіруден пайда болған электрондық ауысулар сіңіретін молекулалардың электрондық спектріндегі белгілі бір қатаң сіңіру жолақшаларымен сипатталады. Бұл жерде мына жағдайды ескерте кеткен жөн. Электромагниттік тербеліс кванттарының сіңірілуі тек қана сіңіру энергиясы сіңіретін молекулалардың қоздырылған Е1 және негізгі Ео күйлеріндегі энергетикалық деңгейлер кванттарының энергияларынын айырмасымен дәл келген жағдайда өтеді:
мұндағы h - Планк тұрақтысы, ол 6*625*10-34 Дж*с-қа тең, v - сіңірілетін сәуле шығару жиілігі (С-1), (Гц). Жиілік сіңірілетін квант энергиясымен анықталады, ол сәуле шығару таралуы жылдамдығының (ауасыз кеңістіктегі жарық толқыны жылдамдығының С=З*1010 см/сек) толқын ұзындығына қатынасымен өрнектеледі:
Толқын ұзындығы микрометрмен немесе микронмен (1 мкм = 1 мкм = 1*10-6 м), нанометрмен немесе миллимикронмен өлшенеді (1 нм =1 мкм = 1*10-9 м). Электромагниттік сәуле шығарудың толқын ұзындығын толқындық санмен де (V) сипаттайды:
Толқындық сан да, жиілік те энергияға пропорционал, яғни неғұрлым Е көп болса, соғұрлым толқындық сан мен жиілік көп болады. Толқын ұзындығы, керісінше, энергияға кері пропорционал болады. Неғұрлым Е аз болса, соғұрлым толқын ұзындығы ұлкен болады. Толқындық сан кері шамамен алынған сантиметрмен өлшенеді (см-1). Электромагниттік сәуле шығару ағыны интенсивтігінің кемуін өлшеуге негізделген талдау әдісі абсорбциялы спектроскопия әдістер тобын құрады.
Санат:Аналитикалық химия Санат:Химия Санат:Ғылым
Черниговка
Елді мекендер:
Қазақстан:
Ресей:
Е дәрумені
Дереккөздер
Санат:Дәрумендер
Маростика
Маростика (Marostica) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Виченца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 279 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 357 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 36 км² шамасында. Пошта индексі — 36063.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Simeone.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Мұхаммед Садық Зелилий
Зелилий Мұхаммед Садық – ұйғырдың классик ақыны. Шығармаларын парсы тілінде де жазған. Ол 1674 жылы Жаркендте дүниеге келген. Зелилий «Шілтендер туралы әңгіме» (1733), «Мұхаммед Шериптің өмірі» (1742) атты көлемді дастандармен бірге қасида, ғазал, рубаи, мухаммас, мустаһзад түріндекөптеген өлеңдерін қалдырды. Қашғар,Ақсу, Артуш, Кучар,Тұрпан,Қумул,Хотан т. б. ұйғыр қалаларын аралап, «Сапарнамасын»жазды. Зелилий поэзиясы тақырыпқа бай. Арам ниетті адамдарды сынап,адалдық пен таза махабатты, Отан сүйгіштікті беріле жырлаған. Зелилий шығармалары 18ғ-дағы ұйғыр поэзиясынбиік белеске көтерді.
Дереккөздер
Санат:Ақындар
Цвербах
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2245 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 30.51 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ME, ресми идентификациялық коды — 3 15 37.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херман Хайс саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Цвербах
Круммессе
Круммессе (Krummesse) — Германия Федеративтік Республикасының Шлезвиг-Гольштейн жерінде орналасқан муниципалитет. Герцогство Лауэнбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1465 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 01 0 53 075. Муниципалитеттің басшысы — Фридхельм Михелис.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Сельденьга
Сельденьга — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кичменьга өзенінің оң жағалауынан 161 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Мәскеу бизнес мектебі
Moscow Business School — халықаралық бизнес-мектеп. Орталық кампус Мәскеуде орналасқан. Шет елдегі өкілдіктері Лондонда, Пало-Альтода, Прагада, Берлинде және Цюрихте ашылған.
Оқытушылар
Moscow Business School штатында 200-ден астам оқытушы бар. Бизнес-мектеп танымал ресейлік және шетелдік бизнес-жаттықтырушылармен, профессорлармен, тәжірибешіл-кеңесшілермен, РФ Үкіметінің аппараты, РҒА және РТҒА қызметкерлерімен ынтымақтасып келеді.
Негізгі клиенттер
McDonalds, IKEA, Johnson&Johnson, BSGV, Nokia, PricewaterhouseCoopers, CocaCola, Henkel, Deutsche Bank, METRO, Tchibo, Dannon, Volkswagen, Volvo, Гознак, РТЖ, Газпром, ТНК-BP, Heineken, Северсталь, Beeline, MTC, Caravan, British American Tobacco, Alfa Bank, РФ Сбербанкі, Росей Банкі, ВТБ
Филиалдар
Moscow Business School өкілдіктері мен филиалдары Ресей аймақтарында (Санкт-Петербург, Новосибирск, Хабаровск, Екатеринбург, Владивосток, Уфа қалаларында), сондай-ақ, Германияда, Ұлыбританияда, Швейцарияда, АҚШ-та және Чехия Республикасында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оқу орындары
Сан-Роман-де-Арегуш
Сан-Роман-де-Арегуш (São Romão de Aregos) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Резенде муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 425 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,17 км² шамасында. Халық тығыздығы — 101,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Жігіт қуу
«Жігіт қуу» — ат ойыны. Ойыншылар екі топқа бөлінеді. екі топтың адамдары тең болуы керек. Ойын жүргізуші арасы бір-екі шақырымдай жерден екі көмбе белгілейді. Көмбенің біреуіне таяқ шаншып, басына тұмақ кигізеді де, екіншісінде өзі тұрады. Екі топтан екі адамды шақырып, біреуінің қолына белбеу (немесе орамал) береді. Ойын жүргізушінің белгісі бойынша ойыншылар екінші көмбесе қарай шабады. Белбеу алған ойыншы екіншісін көмбеге жеткізбей қуып жетіп, ұруы керек. Енді ойынға келесі екі атты шақырылады. Қай топтың ойыншысы көбірек қуып жетіп ұрса, сол топ жеңген болып есептеледі.
Бұл ойынды жаяу жүріп ойнауға да болады, оны ілгеріде келтіргенбіз.
Казалвиери
Казалвиери (Casalvieri) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Фрозиноне провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3187 адамды құрайды. Халық тығыздығы 118 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 3034.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant Onorio.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лацио елді мекендері
Ингирь (Кильна тармағы)
Ингирь — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кильня өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Нижегород облысы өзендері
Тірі туатын кесіртке
Тірі туатын кесіртке (Zootoca vivipara) — Бауырымен жорғалаушылар класының Кесірткелер отрядының Нағыз кесірткелер тұқымдасының Орман кесірткесі монотипті тегінің биологиялық түрі.
Тірі туар кесіртке Қазақстанның солтүстігі мен шығысындағы қылқан жапырақты және жапырақты ормандарда кездеседі, орман маңындағы батпақты, торфты жерлерінде, тау етегіндегі жолдардың жағасындағы сайлы жерлерде мекен етеді.
Сипаттама
Дене тұрқы 80 см болатын кішкене кесіртке және өзінің екі есе ұзын құйрығы болады. Тірі туар кесірткенің арқажоны құба-қоңыр немесе жасыл түсті арқасында көлденең түскен ерекше суреті болып келеді. Тірі туар кесірткенің қою реңді түстісі де кездеседі. Суда жақсы жүзеді, ірі сүңгиді. Өзіне қорған ретінде ағаштың тамырланып ұйысқан жерлерін, қалың мүк арасын, орман табанындағы шөптесін үйінділер, қайсыбірде түрлі тіршілік иелерінің індерін пайдаланады. Тірі туар кесірткенің қорегіне өрмекшілер, қоңыздар, шыбындар, шіркейлер, құрттар, көбелектер, екіқанаттылар, тікқанаттылар, көпаяқтылар, моллюскалар және жауын құрттары жатады. Тірі туатын кесіртке жыныстық жағынан екі жылда жетіледі. Тірі туар кесірткенің буаздығы 70-90 күн. Шілденің басында кесіртке 8-12 ұрпақ табады.
Дереккөздер
Санат:Нағыз кесірткелер Санат:Қазақстан фаунасы
Эрнест Резерфорд
Жаңа Зеландия ун-тін (Крайстчерч) бітірген соң (1894) Англияға ғылыми жұмысын жалғастыру үшін Кавендиш лабораториясына аттанады. Бұл жерде Резерфорд Дж.Дж. Томсонның жетекшілігімен газдағы иондалу процестерін, ал 1896 ж. француз физигі А.Беккерель (1852 — 1908) радиоактивтілікті ашқан соң осы құбылысты зерттеумен айналысты. 1897 ж. Монреаль (Канада), 1907 ж. Кембридж (Англия) ун-ттеріндегі физика кафедраларында жұмыс істеді. 1919 жылдан өмірінің соңына дейін Кембридж ун-тінің профессоры және Кавендиш лаб-ның директоры қызметтерін атқарды. Резерфордтың негізгі ғыл. жұмыстары атом ядросын зерттеуге арналған. Алғашқы жұмыстарында Резерфорд радиоактивтіліктің корпускул. және эл.-магн. сәуледен тұратынын көрсетті. Корпускул. сәулелерді - және -бөлшектер деп атады. Зерттеулер -бөлшектердің гелий атомының ядросы, -бөлшектердің электрон немесе позитрон екендігін дәлелдеді. Резерфорд 1903 ж. Ф.Соддимен (1877 — 1956) бірге радиоактивтілікті бір атом ядросының басқа атом ядросына айналуымен түсіндіретін теория ұсынып, осы жұмыстары үшін Нобель сыйлығын алды (1908). 1911 жвлв -бөлшектермен жұқа алтын пластинканы атқылап, олардың шағылуын зерттеу арқылы атомның массасы мен оң заряды оның центріне шоғырланғанын анықтады. Осы зерттеулердің нәтижесіне сүйене отырып Резерфорд атом құрылысының Күн жүйесіне ұқсайтын планетарлық моделін ұсынды. Н.Бор осы модель негізінде атом ядросы мен спектрінің теориясын жасады. Резерфорд 1919 ж. азот атомын -бөлшектермен атқылау арқылы оны оттек атомына айналдырып, алғаш рет атом ядросын жасанды түрде түрлендіруге болатынын көрсетті. Бұл тәжірибе кезінде сутек атомының ядролары үлкен жылдамдықпен ұшып шығатыны белгілі болды. Резерфордтың ұсынысымен оларды протон деп атады. 1921 ж. ол бейтарап бөлшектер — нейтронның болу мүмкіндігі жөнінде болжам айтты. Одан кейінгі жұмыстары әр түрлі элементтердің жасанды радиоактивтіліктерін зерттеуге арналды. Резерфорд атақты физиктердің (Г.Мозли, Дж.Чедвик, Дж.Кокрофт, Н.Бор, В.Тейтлер, П.А. Капица, т.б.) үлкен тобын тәрбиелеп шығарды.
Оллен (Оңтүстік Корсика)
Оллен (Aullène) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Сартен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 40,92 км² шамасында.
Эрнест Резерфорд
Пайдаланған әдебиеттер
Санат:30 тамызда туғандар Санат:1871 жылы туғандар Санат:Жаңа Зеландияда туғандар Санат:19 қазанда қайтыс болғандар Санат:1937 жылы қайтыс болғандар Санат:Кембриджде қайтыс болғандар Санат:Ұлыбритания физиктері Санат:Жаңа Зеландия физиктері Санат:Химиялық элементтерді алғашқы ашушылар Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері Санат:Лондон корольдік қоғамының президенттері Санат:Ұлыбритания филателистері Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері
Оллен (Оңтүстік Корсика)
Коммунаның INSEE коды — 2A024, пошта индексі — 20116.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 182 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,45 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Конде-сюр-Итон
Конде-сюр-Итон (Condé-sur-Iton) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,58 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27166, пошта индексі — 27160.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 881 адамды құрады. Халық тығыздығы — 44,99 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Құтбай
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-7266-19-6.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Нұрдана-LTD баспасының кітаптары
Лантефонтен
Лантефонтен (Lantéfontaine) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Брие округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,06 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54302, пошта индексі — 54150.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 759 адамды құрады. Халық тығыздығы — 94,17 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Сәдуақас Аяндықов
Сәдуақас Аяндықов (1890, Атбасар ауданы — 1970, К.Маркс ұжымшары) — еңбек ардагері, Социалистік еңбек ері (1948).
Дереккөздер
Санат:1890 жылы туғандар Санат:Атбасар ауданында туғандар Санат:1970 жылы қайтыс болғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері
Қандарақ жотасы
Қандарақ – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміндегі таулы жота.
Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл және Сарқан аудандары жерінде. Абсолюттік биіктігі 4047 м. Жота оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 30 – 35 км-ге созылып жатыр, ені 12 км шамасында.
Геологиялық құрылымы
Жота тас көмір және девон тау жыныстарынан түзілген.
Жер бедері
Шығыс, солтүстік-шығыс беткейінен Тентек, оңтүстік-батысынан Лепсі, Ағынықатты өзендері басталады. Тау бастарында көп жылдық қар мен мұздықтар жатады. Жотада Қаракезең, Ащыкезең, Пограничный атты асулар бар. Батысындағы Ағынықатты өзенiнде мореналық Жасылкөл көлі жатыр.
Өсімдігі
Жартасты құз шатқалдарында шырша орманы, одан жоғары субальпілік, альпілік шалғын өседі. Солтүстік аңғары альпілік жайлау.
Дереккөздер
Санат:Алакөл ауданы таулары Санат:Сарқан ауданы таулары Санат:Жетісу Алатауы Санат:Қазақстан жоталары
Хитин
right|thumb|330px|Хитин молекуласының құрылымдық формуласы Хитин — омыртқасыз жануарлардың тіректік полисахариді (буынаяқтылардың сыртқы қаңқасының негізін құрайды) және саңырауқұлақтар мен кейбір жасыл балдырлардың жасуша қабырғаларының құрамдас бөлігі. Хитиннің түзу сызықты (тармақталмаған) полимерлері N-ацетил-D-глюкозамин қалдықтарымен, Ґ-1,4-гликозидті байланыстарымен жалғанған. Бұлар буынаяқтылардың кутикуласында белоктар, пигменттер және кальций тұздарымен қосылып, күрделі кешендер түзеді. Омыртқасыз жануарлардың тек кутикуласында ғана емес, сондай-ақ өзге қаңқалық құрылымдарында да кездесе береді. Хитин молекулалары, целлюлоза молекулалары тәрізді молекуладан жоғары (жоғары дәрежеде реттелген) құрылымдар түзеді, сондықтан суда ерімейді. Хитиназа және лизоцим ферменттерінің әсерінен ыдырайды. Организмдердің Хитинді биолгиялық синтездеуге қабілеттілігі — маңызды биохимиялық белгі болып саналады.
Мулдаш (Ильчигүл ауылдық кеңесі)
Мулдаш — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Ильчигул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 115 адамды құрады. Пошта индексі — 453715, ОКАТО коды — 80253820004.
Хитин
Сілтемелер
Санат:Полисахаридтер Санат:Биополимерлер
Мулдаш (Ильчигүл ауылдық кеңесі)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Мұздық жарықшақтар
Мұздық жарықшақтар (Ледниковые трещины) — қозғалыс кезінде мұздықтардың жарылуынан пайда болатын жарықшақтар.
Мұздық жарықшақтар қапталдық (шеткі), ұзына бойлық және көлденең болып белінеді. Қапталдық Мұздық жарықшақтар мұздықтың орталық және екі қапталдық бөліктеріндегі қозғалыс жылдамдығы айырмашылығының әсерінен қалыптасады. Екі капталдан жоғары қарай 30—45 градус бұрыш жасай бағытталып, қозғалыс барысында өзгеріске ұшырайды. Ұзына бойлық Мұздық жарықшақтар мұздық тар аңғардан кең аңғарға шыққан кезінде пайда болады. Мұздықтың жайыла ағуы барысында туындайтын көлденең кернеулер — желпуішке ұқсаған жарықтарға ұласады. Көлденең Мұздық жарықшақтар мұздықтың табанында көлденең орналасқан кертпешке айналады. Мұздық жарықшақтардың ені, тереңдігі және ұзындықтары әр түрлі. Мұздықтың орталық бөлігіндегі жарықтың терендігі 200-250 м-ге жетеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
NGC 3097
NGC 3097 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1870 жылы 24 мамырда Austin Edward P. астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3097 деген нөмірге ие болды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Пайдалы қазындыларды және оларды байыту арқылы алынатын өнімдерді талдау
Пайдалы қазындыларды және оларды байыту арқылы алынатын өнімдерді талдау — минералды заттардың кұрамдары, қасиеттері әр түрлі әдістермен (химиялық, мннералогиялық және т. б.) талданады. Соның нәтижесінде байыту әдісі мен технологиялық схемалар таңдалынып зерттеледі. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Әл-Бақара сүресі
Әл-Бақара 286 аяттан тұратын Құранның ең ұзын сүресі.
Сүре атауы жайлы қысқаша мәлімет
Сүре атауы Израиль ұрпақтарының біреуі өз нағашысының байлығын йелемдену мақсатында оны өлтіріп, басқа адамдарға кінә тағады. Израиль ұрпақтары бұл даудамайды шешу мақсатында Мұса пайғамбарға жолықты. Мұса пайғамбар Аллаһ Тағалаға бет бұрып, мұның шешімін сұрайды. Сонда Аллаһ Тағала Израиль ұрпақтарына:
"Сол уақытта Мұса (Ғ.С.) қаумына: “Алла, бір сиыр бауыздауларыңды бұйырды” деді. Олар: “Бізді келемеж қыласың ба?”,-деді. Мұса (Ғ.С.): “Надандардан болудан Аллаға сиынамын” деді. (2:67)
Олар: “Раббыңа біз үшін жалбарыншы, бізге оның не екенін білдірсін” деді. (Мұса Ғ.С.): “Алла, ол сиыр кәрі де емес, жас та емес, соның арасында” дейді. “Ал енді бұйрылғанды орындаңдар” деді. (2:68)
Олар: “Раббыңа біз үшін жалбарыншы, бізге оның түсін білдірсін” десті. (Мұса Ғ.С.): “Алла, ол сап-сары сиыр, оның өңі көрушілерді сүйіндіреді дейді” деді. (2:69)
(Мұса Ғ.С.) расында Алла: «Ол сиыр қорлық көрмеген, жер жыртпаған, дін аман онда дақ жоқ дейді» деді. Олар: «Міне, әзір шындықты келтірдің» десті. Сонда олар, істегілері келмесе де оны бауыздады. (2:71)
Сол уақытта біреуді өлтірдіңдер де сол жөнде таластыңдар. Алла жасырғандарыңды ортаға шығарды. (72)
Сөйтіп өлікті оның кейбір мүшесімен қағыңдар дедік. Алла осылайша, өлікті тірілтіп сендерге белгілерін көрсетеді. Әрине ойланарсыңдар. (2:73)
Және содан кейін де жүректерің қатайып, тастай немесе тағы қаттырақ болды. Өйткені тастар жарылып, одан өзендер ағады. Әрі кей тастар қақ бөлініп, одан су шығады. Әрине кей тастар Алладан қорқып, құлайды. Алла істегендеріңнен ғапыл емес. (2:74)"
Алла Тағаланың Адамды (ғ.с.) жаратуы
Арабша жазылуы: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ۖ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿٣٠﴾ وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَـٰؤُلَاءِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ﴿٣١﴾ قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ﴿٣٢﴾ قَالَ يَا آدَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَائِهِمْ ۖ فَلَمَّا أَنبَأَهُم بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ ﴿٣٣﴾ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ ﴿٣٤﴾ وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَـٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿٣٥﴾ فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَىٰ حِينٍ ﴿٣٦﴾ فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿٣٧﴾ قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٣٨﴾ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَـٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿٣٩﴾
Халифа Алтай бойынша::
"(Мұхаммед Ғ.С.) сол уақытта Раббың періштелерге: «Әрине мен жерде бір орынбасар жаратамын!»,- деген еді. (Періштелер): «Онда бұзақылық істеп, қан төгетін біреу жаратасың ба? Негізінен біз Сені дәріптеп, мақтау мен пәктаудамыз» деді. Алла: «Мен сендердің білмегеңдеріңді жақсы білемін!»,- деді. (Алла, Адамды топырақтан жаратып оған жан салды). (2:30)
Алла Адам (Ғ.С.) ға біртұтас атауларды үйретті де сонан соң оларды періштелерге көрсетіп: «айтқандарың рас болса, Маған осы нәрселердің аттарын айтып беріңдер» деді. (2:31)
Періштелер: «Сен пәксің! Біздің, Сенің үйреткеніңнен басқа білеріміз жоқ. Әрине Сен толық білуші, өте данасың» деді. (2:32)
(Алла Т): «Әй Адам! Оларға, бұлардың аттарын баян ет» деді. Сонда (Адам Ғ.С.) оларға ол заттардың аттарын айтқан сәтте, Алла: «Мен сендерге көктер мен жердің құпиясын, сендердің де көрнеу, көмес істегендеріңді білемін деп айтпадым ба?»,- деді. (2:33)
Сол уақытта періштелерге: «Адамға сәжде қылыңдар» дедік. Сонда олар дереу сәжде қылды. Бірақ Ібіліс бас тартып, дандайсып қарсы келушілерден болды. (2:34)
Және де: «Әй Адам! Сен де жұбайың да жәннәтте тұрыңдар, ерікті түрде қалағандарыңша жеңдер де, мына ағашқа жоламаңдар. Онда жазықтылардан боласыңдар» деген едік. (2:35)
сонда Шайтан, екеуін ол жерден тайдырды. Ондағы нығметтерден де шығарды. Оларға: «Бір-біріңе қас болып, түсіңдер: Сендер үшін жержүзінде тұрақ және бір мезгілге дейін пайдалану бар» дедік. (2:36)
Сонда Адам (Ғ.С.) Раббынан сөздер үйреніп алды да жалбарынды. Раббы оның тәубесін қабылдады. Өйткені Ол тәубені өте қабылдаушы, ерекше мейірімді. (2:37)
«Жаннаттан бәрің түсіңдер, Менен сендерге бір туралық келсе, кім сонда тура жолыма ерсе, оларға қорқу жоқ әрі қайғырмайды» деген едік. (2:38)
Қарсы келіп аяттарымызды өтірік дегендер, солар, тозақтық болып, олар мәңгі қалады. (2:39)"
Яһуди және Мәсіһшілерге арналған аяттар
"Өзін білмеген ақылсыздан басқа кім Ыбырайым (Ғ.С.) ның жолынан бет бұрады? Расында оны дүниеде таңдадық әрі күдіксіз ол, ақыретте де игілерден болады. (2:130)
Бір кезде Раббы оған: «Бой ұсын!»,- деді. Ол: «Бүкіл әлемнің Раббына бой ұсындым» деді. (2:131)
Ыбырайым (Ғ.С.) бұны ұлдарына өсиет етті және Яғқұп (Ғ.С.) да: «Әй ұлдарым! Әрине Алла сендер үшін осы дінді ұнатты, сондықтан сендер нағыз Мұсылман болып өліңдер» деді. (2:132)
Яғқұп (Ғ.С.) қа өлім келген сәтте, балаларына: «Неменеге құлшылық қыласыңдар?»,- дегенде, барма едіңдер? Сонда олар: «Сенің Тәңіріңе, аталарыңның Тәңіріне: Ыбырайым, Ысмайыл, Ысхақтың бір-ақ Тәңіріне құлшылық қыламыз. Сондай-ақ Соған бой ұсынамыз» деген еді. (2:133)
Міне солар бір үммет еді, өтіп кетті. Олардың еңбектері өздеріне, сендердің еңбектерің өздеріңе, сендер олардың істегендерінен сұралмайсыңдар. (2:134)
Олар: «Яһуди немесе Христиан болыңдар, тура жолда боласыңдар» деді. (Мұхаммед Ғ.С.) олай емес, Ыбырайым (Ғ.С.) ның тұп-тура жолындамыз, ол ортақ қосушылардан емес еді» де. (2:135)
Және оларға: «Біз Аллаға, бізге түсірілген Құранға әрі Ыбырайым, Ысмайыл, Ысхақ, Яғқұп (Ғ.С.) тарға, ұрпақтарына тағы Мұса, Ғиса (Ғ.С.) ға берілген нәрселерге сондай-ақ Раббылары тарапынан өзге пайғамбарларға берілген нәрселерге иман келтіріп әрі олардың араларын айырмаймыз. (Бәріне де сенеміз) және біздер Ол Аллаға ғана бой ұсынушымыз» деңдер. (2:136)
Сонда олар, егер сендер сенген сияқты сенсе, онда рас тура жол табар еді. Ал егер олар бет бұрса, сонда олар, мүлде жолдан шыққан болады. Сонда да Алла сені олардан қорғауға жетіп асады. Ол Алла, (Т.) естуші, әр нәрсені білуші. (2:137)
Өң Алланыкі, Өң (беру) де Алладан кім артық? Сондықтан біз Оған құлшылық қыламыз. (2:138)
(Мұхаммед Ғ.С.) оларға: «Біздің де сендердің де Раббыларың Алла жайында бізбен таласасыңдар ма? Біздің істегеніміз бізге, сендердің істегендерің, сендерге тән. Біз Аллаға нағыз ықыластымыз» де. (2:139)
Немесе сендер: «Ыбырайым, Ысмайыл, Ысқақ, Яғқұп және ұрпақтары: Яһуди не Христиан еді» дейсіңдер ме? (Мұхаммед Ғ.С.) оларға: «Сендер жақсы білесіңдер ме? Алла жақсы біле ме?»,- де. Жанындағы Алланың куәлігін (Алла білдіргенді) жасырғаннан кім залымырақ? Сондай-ақ Алла (Т.) істегендеріңнен ғапыл емес. (2:140)"
Изқил (Зулькифл) пайғамбар
Изқил пайғамбар Аллаһ Тағаланың көмегімен мыңдаған Дамардан адамдарын өліден тірілтеді (Ибн-Касир)
"(Мұхаммед Ғ.С.) ол мыңдағандардың өлімнен қорқып, жұрттарынан шыққандарын көрмейсің бе? Алла оларға: «Өліңдер» деді. Соңсоң оларды тірілтті. Күдіксіз Алла адамдарға кеңшілік иесі. Дегенмен адамдардың көбі шүкірлік қылмайды. (2:243)"
Шамиль пайғамбар, Талұттың Израил ұрпақтарына патша тағайындалуы
"(Мұхаммед Ғ.С.) Мұса (Ғ.С.) дан кейінгі Израил ұрпақтарының бастықтарын көрмейсің бе? Сол уақытта олар өз пайғамбарларына: «Бізге патша сайлап бер, Алла жолында соғысамыз» десті. Пайғамбар: «Мүбада сендерге соғыс парыз қылынса да соғыспасаңдар?!»,- деді. Олар: «Бізге Алла жолында соғыспайтын не болды? Расында жұрттарымыздан, бала-шағаларымыздан шығарылдық» десті. Бірақ оларға соғыс парыз болған сәтте, олардың өте аздарынан басқасы бас тартты. Алла залымдарды біледі. (2:246)
Оларға пайғамбарлары: «Дау жоқ. Алла сендерге Талұтты патша сайлады» деді. Олар: «Оның бізге патшалығы қалайша болады? Одан көрі патшалыққа біздер лайықпыз. Сондай-ақ оған малдан да кеңшілік берілмеген еді» десті. Пайғамбар: «Негізінен сендерге оны Алла сайлады да өзін білімде әрі тұлғада артық қылды. Алла әкімшілікті қалағанына береді. Алла, әр нәрсені кеңінен білуші» деді. (2:247)
Және олардың пайғамбарлары: «Оның патшалығының белгісі; Раббыларың тарапынан, көңілге тоқтау болатын сандықтың келуі. Онда Мұса, һарұн (Ғ.С.) семьяларынан қалған мұралар бар. Оны періштелер көтереді. Расында мұнда анық белгі бар. Егер сенсеңдер. (2:248)
Сонда Талұт әскерлерімен айрылған сәтте: «Расында Алла сендерді бір өзенмен сынайды. Кім одан ішсе, менен емес. Және кім одан татпаса, әрине ол менен. Бірақ кім қолымен көсіп алып қана ішсе басқа» деді. Сонда олардың өте азынан басқасы одан ішті. Сонымен Талұт және онымен бірге иман келтіргендер, өзеннен өткен шақта: «Бізде Жалұт және оның әскерлеріне төтеп берер күш жоқ» деді. Сондай олардың анық Аллаға жолығуды ойлағандары: «Алланың қолдауымен қанша аз топ, көп топты жеңген. Алла сабырлылармен бірге» деді. (2:249)
Олар Жалұт және жауынгерлерімен қарсыласқан сәтте: «Раббымыз! Сабыр бер, табанымызды бекітіп, бізге кәпір қауымға қарсы жәрдем бере көр!»,- деді. (2:250)"
Аллаһ Тағаланың Дәуіт пайғамбарды Израиль ұрпақтарының патшасы етіп тағайындауы
"Сонда олар, оларды Алланың бұйрығымен жеңіліске ұшыратты. Дауыт Жалұтты өлтірді. Алла (Т.) Дауытқа патшалық, даналық берді. Әрі оған қалағанынан үйретті. (Темірден сауыт жасау, құстардың тілін білу, т.б) Алла (Т.) адам баласының бірін-бірі арқылы қорғамаса, жер жүзі бұзылар еді. Алла, бүкіл әлемге кеңшілік иесі. (2:251)"
Арабша жазылуы
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
اللَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
Транскрипциясы:
Бисмилләһир Рахманир Рахиим
аллаһу лә иләһә иллә һууәл хәййул қаййуум [жим]
лә тә'хуз̃уһу синәтуу уәлә нәум [жим]
аллаһу мә фиис сәмәуәти уәмә фиил әрд [қалә]
мән з̃әл ләз̃ии йәшфәъу ъиндәһу иллә бииз̃ниһ [жим]
йәъләму мә бәйнә әйдииһим уәмә халфәһум [cалә]
уәлә йухиитуунә бишәйим мин ъилмиһи иллә бимә шә [жим]
уәсиъа курсиййуһус сәмәуәти уәләрда [cалә]
уәлә йәуудуһу хифзуһумә [жим]
уәһууәл ъалиййул ъазиим
Қазақ тіліне жуық аудармасы
Халифа Алтай бойынша:
Аса қамқор, ерекше мейірімді Аллаһның атымен бастаймын.
"Алла (Т.), Одан басқа еш тәңір жоқ. Ол тірі, толық меңгеріп тұрушы, Ол қалғымайды да ұйықтамайды. Көктердегі және жердегі нәрселер Оған тән. Оның құзырында өзінің рұқсатынсыз кім шапағат етеді? Олардың алдарындағыны да, арттарындағыны да біледі. Олар, Оның қалауынан басқа еш нәрсе білмейді. Оның күрсісі (білімі) көктер мен жерді сыйдырады. Оған, ол екеуін қорғау ауыр келмейді. Және Ол, өте биік, аса зор. (2:255)"
Ибраһим (Ыбырайым Ғ.С.) пайғамбардың Намрудпен сөзі
"(Мұхаммед Ғ.С.) Өзіне Алла патшалық берді деп, Ыбырайым (Ғ.С.) мен Раббы жайында таласқанын көрмедің бе? (Бұл Құдаймын деген бабыл патшасы Намрұд) Сол уақытта Ыбырайым (Ғ.С.): «Раббым өлтіреді де, тірілтеді» деді. Ол: «Мен де өлтіремін де, тірілтемін» деп, (өлімге бұйырылған біреуді қоя беріп, жазықсыз біреуді өлтіртеді) Ыбырайым (Ғ.С.): «Расында Алла күнді шығыстан келтіреді, сен оны батыстан келтірші» деді. Сонда кәпір абыржып қалды. Алла залым елді тура жолға салмайды. (2:258)"
Ғұзайыр пайғамбар
"Немесе сондай қабырғалары төбесіне құлаған бір кенттен өткенді көрмедің бе? (Бұл Ғұзайыр Ғ.С.) Ол: «Алла бұны өлгеннен кейін қайтып тірілтеді?»,- деді. Алла оны жүз жыл өлтіріп, соңсоң тірілтіп: «Қанша жаттың?»,- деді. Ол: «Бір күн немесе күннің бір бөлімі жаттым» деді. (Алла): «Олай емес, жүз жыл өліп жаттың, енді тамағыңа сусыныңа бір қара! Өзгермеген. Ал енді есегіңе қара! Сені адамдарға үлгі үшін өстідік. Ал енді сүйектерге қара! Оны қайтып құрастырып, сонан соң оған ет кидіреміз» деді. (Ғұзайыр Ғ.С. шіріген сүйектердің құдыретше құралып, ет бітіп, жанданып түрегелгенін көрді.) Бұл жағдайлар оған ашықша білінгенде: «Сөзсіз Алланың әр нәрсеге күші жететінін білдім» деді. (2:259)"
Ибраһим (Ыбырайым Ғ.С.) пайғамбардың Алладан керемет көрсетуін сұрауы
"Сонау заманда Ыбырайым (Ғ.С.): «Раббым! Өлікті қайтып тірілтесің, маған көрсет» деді. (Алла): «Маған сенбейсің бе?»,- деді. (Ыбырайым Ғ.С.): «Әрине сенемін, бірақ жүрегім орнықсын» деді. (Алла Т.): «Құстардан төртеу ұста да өзіңе үйірлестіріп, (сойып араластыр.) Сонсоң әр таудың басына бір бөлшегін қой да сонан кейін оларды шақыр; дереу саған жетіп келеді. Күдіксіз Алланың өте үстем хикмет иесі екенін біл» деді. (Ыбырайым Ғ.С.) Бұйырылғанды орындады. Алланың әмірі бойынша құстар тіріліп келді. (2:260)"
Ақыл иелері мен хикмет жайлы
"Алла (Т.) хикметті (терең білімді) қалаған құлына береді. Ал кімге білім берілсе, оған көптеген игілік берілген болады. Бұны ақыл иелері ғана түсіне алады. (2:269)"
Сүренің соңғы аяттары
"Көктердегі және жердегі нәрселер Алланікі. Іштеріңдегілерді жарияласаңдар да жасырсаңдар да Алла сендерден оның есебін алады. Сонда кімді қаласа, жарылқайды да кімді қаласа, азап қылады. Сондай-ақ Алла (Т.) ның барлық нәрсеге толық күші жетеді. (2:284)
Алла (Т.) кісіге шамасы келетін міндетті ғана жүктейді; істеген жақсылығы өз пайдасына да, жамандығы зиянына. «Раббымыз! Егер ұмытсақ не жаңылсақ бізді қолға алма. Раббымыз! Бізге бізден бұрынғыларға жүктегеніңдей ауыр жүк жүктеме. Раббым! Бізге шамамыз келмейтінді артпа! Бізді кешір, бізді жарылқа, бізге мәрхамет ет. Сен иемізсің! Бізге кәпір қауымға қарсы жәрдем бер!» (2:286)"
IC 3644
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 42479, MCG 5-30-52, KUG 1238+267A.
Сыртқы сілтемелер
IC 3644 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Төменгі Котанда
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Зейд әулеті
Зейд әулеті-8 ғ-да мұсылмандық шиит сектасының жолын қуушылар. Оны құрушы әрі алғашқы имамы Зейд ибн Әли (3-шейіт имамы Хусейннің немересі) Зейд болды. Зейд 740 ж. ш-нды Омейялық халифтерге қарсы соғыста қаза тапты. З. ә. талай рет үкімет билігі Әлидің ұрпақтарына берілсін деген ұранмен көтерілістерге қатысты. 10 ғ-дың басында З. ә. таулы Йеменде үкіметті басып алды, 1962 жылға дейін биледі. әулие-әнбиелер мен суфизмді дәріптеуге қарсы болды. Олардың арасында диуаналар жоқ. Қазіргі Йемен тұрғындарының көпшілігі З. ә-не жатады.
Дереккөздер
[http://М.Қ.Қаратаев,%20%20Қазақ%20совет%20энцеклопедиясы.%204%20том.%20672%20бет. М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 672 бет.]
Ат үстіндегі тартыс
"«Ат үстіндегі тартыс»" ойынын жүргізу үшін 20-30 шаршы метр алаң әзірленеді. Осы әзірленген алаң ортасына ойынға қатынасушы 3-5 жаяу мен бір атты шығады. Жаяу ойыншылардың мақсаты — аттыны жаяулату. Атты жаяулардан қашады. Ойынның шарты бойынша, жаяулардан қашқан аттының белгіленген алаңның сыртына шығып кетуіне болмайды. Ойын жүргізуші жаяуларға аттының атына тиіспей, өзін аударып тастау үшін 10-15 минут уақыт белгілейді. Осы уақыт ішінде аттыны құлата алмаса, жаяулардың келесі тобы шығады.
Қой
thumb|320px|Патагония, Аргентина қойларының Қой (Ovis aries) — қуысмүйізділер тұқымдасына жататын, күйіс қайыратын жұптұяқты мал.
Қой неолит дәуірінде қолға үйретіле бастаған жабайы қойлардан (арқар және муфлон) шыққан.
Дүние жүзінің 170-тен аса елінде 650-дей қой тұқымдары мен тұқымдық топтары бар. Қойдың дене ұзындығы 60 – 110 сантиметр, шоқтығының биіктігі 55 – 100 сантиметр. 12 – 15 жыл тіршілік етеді. 5 – 7 айлығында жетіледі, 15 – 18 айында ғана күйекке жіберіледі. Саулықтарының буаздық мерзімі 145 – 155 тәулікке созылады. Көпшілігі жалқы, кейде егіз туады. Отар – бірге бағып- күтуге арналған қой тобы. Бір отардағы қой саны жасына, жынысына, басқа да ерекшіліктеріне байланысты алты жүз бен мыңның арасында болады. Үлкен фермаларда, шаруашылықтарда қойларды саулық, тұсақ, тоқты, ісек, қошқарлар отарына бөледі. Биязы жүнді және асыл тұқымды қозыларды үш жарым төр айларында, қылшық жүнді үш төрт айлығында бөліп, отар құрады. Еркек және ұрғашы тоқтылардан бөлек отар жасалынады. Жас төлдерден құралған отарларды бөлек жақсы жайылымдарға жаяды, жеммен үстеп қорректендіреді. Отарлар бір- бірімен араластырылмайды, үш төрт адамнан құралған малшылар (шопандар) бағып күтеді. Қозылар 1,5 айлығында отармен бірге бағылады, 3 – 4 айлығында енесінен айырып, еркек және ұрғашы қозыны жеке отарға бөледі. Қ-ды жасына қарай қозы, марқа қозы, тоқты, ісек, тағыда басқа деп атайды; төлдеген қойлар – саулық, 1 жыл төлдемеген қойлар – қысыр, бірнеше жыл төлдемегендерін – ту қой деп атайды.
left|250px|Қойлар
Қошқарлар мен саулықтардың орташа тірідей салм. 70 – 140 килограмм; 50 – 70 килограмм тартады. Олардан тиісінше 10 – 15; 4 – 8 килограмм (биязы жүнділерінен) 7 – 10; 3 – 6 килограмм (биязылау жүнділерінен); 4 – 6; 2 – 4 килограмм (ұяң және қылшық жүнділерінен) жүн қырқылады.
Қазақстан қой өсірілетін қой тұқымдары: қазақтың етті-биязылау жүнді қойы, қазақтың оңтүстік мериносы, қазақтың арқар-мериносы, қазақтың ұяң жүнді құйрықты қойы, қазақтың биязылау ұзын жүнді қойы, қазақтың биязы жүнді қойы, қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойы, ақжайық қойы, ақсеңгір қойы, алтай қойы, еділбай қойы, дегерес қойы, кавказ қойы, цигай қойы, қаракөл қойы; тұқымдық топтары – қарғалы қойы, сараджа қойы. қойдың жаңа типтерін шығару жұмысында линкольн қойы, ромни-марш қойының тұқымдары пайдаланылады.
Үй қойларының ата-тегінің үш түрлі атауы бар. Олар муфлон, арқар (немесе аргал) және жабайы қыр қойлары болып табылады. Олардың ертеде қолға үйретілгендерінен үй қойларының түрлері пайда болған. Жабайы қойдың көз алды мен бақайының аралықтары безді келіп, басы құйқалы, жазық маңдайлы болады. Қошқарлары иір мүйізді, ірі, қылшық түкті, дөңгелек құйрықты, сида, ұзын сирақты. Олардың қысқы қоректері ағаш қабықтары мен көк шырпылар және құрғақ шөптер. Басқа түліктерге қарағанда, қой қолға үйретуге өте қолайлы келген. Жабайы қой тұқымдарын адам баласы көптеген уақыт алып, бағып-қағып қолға үйретті, үй қойы етіп, жерсіндірді, ауа райына көндіктіріп, дағдыландырды, содан қой түлігі атанды. Қолға үйренген үй қойларының да тұқымдары әр түрлі болып келеді. Солардың бірі — қазақы қой. Қазақы қойлар бертін келе тұқымдарына қарай, өскен жеріне, тұқымына, өсімталдығына, түр-түсіне, жүніне, құйрық, бас, құлақ, бітістеріне, жасына, мінез-әдеттеріне, тағы басқадай ерекшеліктеріне байланысты аталған. Мысалы: шаруалар қойды жасына қарай: үлкен (сақа) қошқар, азбан, ісек, дөнен қой, құнан қой, саулық, тұсақ, тоқты, марқа қозы деп атаса, жынысына қарай; еркек қой, ұрғашы қой, (тоқтышақ), еркек тоқты, ұрғашы тоқты, еркек марқа, ұрғашы марқа, еркек қозы, ұрғашы қозы, т. б. деп атайды.
Генетикасы
Диплоидті жасушаларда түрлі қошқарлардың хромосомалары әртүрлі. Бұл сан (2n) 52-ден (қарлы қойда) 58-ге дейін (уриден). Кейде хромосомалардың саны бір түрдің өкілдерінен, тіпті бір адамнан да ерекшеленуі мүмкін. Ішкі қойлардың әдетте 54 хромосомасы бар, бірақ хромосома саны 50-ден 53-ке дейін болатын жасушалар жиі кездеседі, сонымен қатар, 52-хромосомалық адам басым болған отбасылардың тұқымдары бар. Хромосомалар санынан айырмашылығы бар тұқымдардың өкілдері межеленген және өмір сүретін және жемісті ұрпақ әкеле алады. Муфлон диапазондары (2n = 54) мен уриден (2n = 58) қиылысатын Эльбрус тауларында гибридті шыққан адамдар тобы бар. Хромосомалардың саны 54-ден 58-ге дейін.
Таралуы
Жабайы қойлар батыс, орталық және солтүстік-шығыс Азия да, сондай-ақ Солтүстік Америка ның батысында орналасқан. Еуропада олар Балқан түбегінде тұрды, бірақ шамамен 3 мың жыл бұрын қайтыс болды. Кейбір Жерорта теңізі аралдарында орналасқан муфлон топтарының шыққан жері, олардың нақты жабайы қошқарлар немесе жаңа жабайы аңдар болса да, дау-дамай болып табылады. Көптеген қойлар таулы аудандарда тұрады, бірақ шөл далада өмір сүретіндер де бар, мысалы, кейбір бордақылау популяциясы.
Түсініктемелер
Қой шаруашылығы әлемнің көп елдерінде байырғы заманнан кең тараған кәсіптердің бірі.
Дереккөздер
Санат:Қойлар
Қотыркөл (көл, Біржан сал ауданы)
Қотыркөл – Ертіс алабындағы көл.
Географиялық орны
Ақмола облысы Біржан сал ауданы Степняк қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км жерде орналасқан.
Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 351 м биіктікте жатыр. Аумағы 18,7 км2, ұзындығы 7,2 км, енді жері 3,9 км, жағалау бойының ұзындығы 20,4 км. Су жиналатын алабы 29,9 км2. Көлдің ең терең жері 7,7 м, суының көлемі 19 млн. м3. Көлге батыс жағынан көптеген шағын жылғалар құяды. Суы мол болған жылдары көлді Жөкей көлімен Сыза қыларнасы жалғастырады. Жағалауы көлбеу, түбі лайлы. Көлдің батыс жағалауында қамыс, құрақ өседі.
Дереккөздер
Санат:Біржан сал ауданы көлдері Санат:Ертіс су алабы
Қамзол
Қамзол (камзол)— әйелдер ұлт киімінің бір түрі, оны көйлек сыртынан киеді. Жағасы мен жеңі ойылмалы, белі қынамалы, етегі тізеден төмен болып келеді. Ол барқыт, пүліш, мақпал сияқты асыл, сапалы кездемелерден тігіледі. Қамзолды кей жерлерде «жеңсіз бешпент» немесе «кәзекей» деп те атайды. Қамзолда жең де, жаға да болмайды және де екі өңірі тек тыс пен астарлан тұрады. Қамзолдық астары үшін көбінесе атлас, шағи, торғын пайдаланылады. Оның екі өңірі біріне-бірі сәл жетпей тұратындай етіп тігеді. Сондықтан, түйме орнына қамзолдық алдына зергерлер әшекейлен жасаған, алтын, күміс жалатып, асыл тастан көз орнатқан қаусырма қадалады. Қамзолдық желкесінен бастап екі өңіріне және етегіне айналдыра алтын оқа басады не зер тігеді. Кейде құндыз бен түлкінің қара пұшпағымен әдіптейді.
Қыздар мен жас келіншектер киетін қамзол өте-мөте сәнді болады. Оның екі омырауына алтын, күміс жалатқан көз алар, шарбақ түймелер, меруерт, маржандар тағылады. Кейбір жерлерде күміс теңгелерді тесіл тағыл қояды. Қазіргі кезде жергілікті өнеркәсіп орындары барқыт пен пүліштен сәндел тіккен қамзол шығаратын болды.
Дереккөздер
Санат:Тұрмыс
Нұрлан Ғылманұлы Жұманиязов
Нұрлан Ғылманұлы Жұманиязов 1958 жылы 25 тамызда Батыс Қазақстан облысының Орда ауылында туған. Қазақ. Алматы мемлекеттік көркем театр институтын (1982) актер мамандығы бойынша; Алматы мемлекеттік театралды- көркемөнөр институтын (1988) қоюшы режиссер мамандығы бойынша бітірген.
1987 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік телевизия және радиохабар режиссері, бас режиссері.
2000 жылдан бері - Қ. Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық-драма театрының қоюшы режиссері (Астана). «Балуан Шолақ» (А. Сарай), «Пай-пай жас Жұбайлар- ай» (М. Хасенов), «Алқызыл гүл» (А. Аксенов), «Орман оқиғасы» (С. Жүнісов), «Скапеннің айласы» (Ж.-Б. Мольер), «Алтын тордағы тоты» (Д. Исабекова), «Үйлену» (Н.В. Гоголь), «Ромео мен Джульетта» (У. Шекспир), «Здравствуйте, я ваша тетя!» (С. Поляков) және т.б. спектакльдердің қоюшы режиссері.
Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Әбілқайыр хан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - оптимистік. Хоббиі - табиғат аясында болу.
Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Шанаева Ақзипа Ысмайылқызы (1960 жылы туған). Ұлы - Жұманиязов Арнұр Нұрланұлы (1985 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Элемент-органикалық қосылыстар
Санат: Химия Санат: Физика
Тумутук
Ораналасуы
Башкортостан мемлекетімен Татарыстан мемлекеттерін қосатын шекарада орналасқан. Бұл екі мемлекетті Ик өзені бөліп тұр. Ик өзенінің жанында Тумутук орналасқан. Бұл ауылда мешіт, мектеп, әкімшіл орталық және кішігірім аурухана бар.
Халқы
Ауыл тұрғындарының саны — 1423 адам. Көп бөлігі зейнеткерлер.
Экономикасы
Ауыл тұрғындарының көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады. Жастар көбінесе ауылдан кетіп әкімшілік орталықта жұмыс жасайды. Күн сайын автобус жүреді. Ол автобус ауыл мен әкімшілік орталық арасында жүреді.
Тағы қараңыз
орыс тілінде
Бастиан Швайнштайгер
Бастиан Швайнштайгер (нем. Bastian Schweinsteiger; 1 тамыз 1984 жыл, Кольбермор,) — неміс футболшысы,  жартылай қорғаушы, Германия Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы және экс-капитаны. 2014 жылғы әлем чемпионы.
Мансабы
Алғашында Бастиан «Баварияның екінші» құрамында ойнады. Негізгі құрамаға 2002/09 маусымда іліге бастады. 2004/05 маусымнан бастап «Баварияның» негізгі құрамының ойыншысы атанып, Бундеслигада 26 ойын көрсетіп, 3 гол соқты. Бірақ кейін «Баварияның» бапкері Феликс Магат жаттығудағы жаман жұмысы үшін, Бастианды қайтадан Баварияның екінші құрамына жібереді. Алайда бірнеше айдан соң қайтадан қайтарып алады. Негізгі позициясы - сол қапталдағы жартылай қорғаушы болды.