cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 1264
NGC 1264 — Персей шоқжұлдызында орналасқан SBab типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1884 жылы 19 қазанда астроном Гийом Бигурдан ашқан болатын және NGC каталогында 1264 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 12270, UGC 2643, MCG 7-7-50.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Персей (шоқжұлдыз)
Муллэн (Небраска)
Муллэн (Mullen) — Небраска штатының Hooker округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 491 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 31-33250.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Полтава облысы
thumb|right|200px|Полтава облысы Полтава облысы (Полта́вська о́бласть Полтавська облысы) — Украина орталығындағы облыс.
Батысында Черкасск облысымен, солтүстік-батысында Киев облысымен, солтүстігінде — Чернигов және Сумы облыстарымен, шығысында — Харьков облысымен, оңтүстігінде — Кировоград және Днепропетровск облыстарымен шектеседі. 22 қыркүйек 1937 жылы Харьков облысынан бөлініп шығу арқылы құрылған.
Санат:Полтава облысы
Карагужа
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Терешка су саласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Ле-Вольмье
Ле-Вольмье (Le Vaulmier) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Канталь департаментінде орналасқан. Мориак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,51 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 75 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,28 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Канталь департаментінің коммуналары
Хамберген
Хамберген (Hambergen) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Остерхольц ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5484 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 56 003. Муниципалитеттің басшысы — Райнхард Кок.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Руден (Каринтия)
Руден (Каринтия) (Ruden (Kärnten)) — Аустриядағы коммуна. Картинтия федералды жеріне қарасты Фёлькермаркт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1568 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 42,44 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — VK, ресми идентификациялық коды — 2 08 12.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Рудольф Скорянц саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Картинтия елді мекендері
Сельды
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Самур өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Абай керуені
Абай керуені – ұлы ақын, кемеңгер философ, ғұлама ойшыл, тамаша сазгер, гуманист, қазақ халқының 19 ғасыр ренессанстық оянуының ең жарқын жұлдызы Абайға арналған. .
Абай әлемдік тұлға. Ол өз халқының мұң-мұқтажын, мәдениетін, коғамдық ой-санасын, көркемдік ізденістерін мүлдем жаңа сапаға көтерді. Сонымен Sipre оның арман-аңсары бүкіл адамзаттың ең биік асыл мұраттарымен де үндесіп жатыр. Алайда, тоталитарлық жүйе кезеңінде қазақ ағартушыларының асыл қазынасы мен тағылымының халыққа толық жетпегендігі, жастардың Абайды тек ақын ретінде танып келгендігі аян. Осы орайда жоғары оқу орындары бір-бірінің ісін жалғастырып, Абай көшін жүргізуді ұйымдастырды.
Дерекөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы
Тепляки
Тепляки — Башқұртстанның Бураев ауданындағы          ауыл,      Тепляк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 416 адамды құрады. Пошта индексі — 452963, ОКАТО коды — 80218843001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Юджин Вигнер
Юджин Вигнер немесе Енё Пал Вигнер (Wigner Jenő Pál, [ˈviɡnɛr ˈjɛnøː ˈpaːl] деп айтылады; 17 қараша 1902, Будапешт — 1 қаңтар 1995, Принстон, АҚШ) — математикалық физикаға үлес қосқан венгр-американдық физик-теоретик. Ол 1937 жылы Америка азаматтығын және 1963 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын «атом ядросы мен элементар бөлшектер теориясына қосқан үлесі үшін, атап айтқанда симметрияның іргелі принциптерін ашқаны және қолданғаны үшін» алды.
Берлин техникалық университетінің түлегі Вигнер Берлиндегі Кайзер Вильгельм институтында Карл Вайзенберг пен Ричард Беккердің және Геттинген университетінде Дэвид Гильберттің ассистенті болып жұмыс істеді. Вигнер мен Герман Вейл топтық теорияны физикада, әсіресе симметрия теориясын қолдана бастады. Осы жолда ол бірқатар математикалық теоремаларды дәлелдейтін таза математикада алғашқы жұмыс жасады. Атап айтқанда, Вигнер теоремасы кванттық механиканың математикалық тұжырымының ірге тасы болып табылады. Ол сондай-ақ атом ядросының құрылымы туралы зерттеулерімен танымал. 1930 жылы Принстон университеті Джон фон Нейманмен бірге Вигнерді жұмысқа алып, Америка Құрама Штаттарына көшті.
Вигнер Лео Сзилардпен және Альберт Эйнштейнмен кездесуге қатысты, соның нәтижесінде Эйнштейн — Сзилард хаты президент Франклин Д. Рузвельт атом бомбасын жасау үшін Манхэттен жобасын бастады. Вигнер, атом бомбасын бірінші неміс ғалымдары Германияда неміс ядролық қару жобасының бөлігі ретінде әзірлейді деп қорықты. Манхэттен жобасы кезінде ол уранды қаруға жарамды плутонийге айналдыру үшін ядролық реакторларды жобалаумен айналысатын топты басқарды. Ол кезде реакторлар тек қағаз жүзінде болған және бірде-бір реактор тиімді тізбекті реакцияны әлі көрсеткен жоқ. Вигнер Дюпонның реакторлардың құрылысына ғана емес, егжей-тегжейлі жобасына жауапты болғанына қынжылды. Ол 1946 жылдың басында Клинтон зертханасының (Ок-Ридж ұлттық зертханасы) ғылыми-зерттеу және әзірлеу жөніндегі директоры болды, бірақ Атом энергиясы жөніндегі комиссияның бюрократиялық араласуына ренжіп, Принстонға оралды.
Соғыстан кейінгі кезеңде ол бірқатар мемлекеттік органдарда, соның ішінде 1947 жылдан 1951 жылға дейін Ұлттық стандарттар бюросында, 1951 жылдан 1954 жылға дейін Ұлттық ғылыми кеңестің математика комиссиясында, Ұлттық ғылым қорының физика комиссиясында және 1952 жылдан 1957 жылға дейін және 1959 жылдан 1964 жылға дейін Атом энергиясы жөніндегі комиссияның ықпалды Бас консультативтік комитетінде жұмыс істеді. Кейінірек ол философияға қызығушылық танытып, техникалық математика мен физикадан тыс өзінің ең танымал жұмысын «Жаратылыстану ғылымдарындағы математиканың шексіз тиімділігі» деп жариялады.
Ерте жылдар
1920 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Вигнер Будапешт техникалық ғылымдар университетіне оқуға түсті, ол Műegyetem деген атпен белгілі. Ол ұсынылған курстарға қанағаттанбады және 1921 жылы ол  Берлинге (қазіргі Берлин техникалық университеті)  оқуға түсіп, химия инженериясын оқыды. Вигнер сонымен қатар неміс физикалық қоғамының күндізгі коллоквиумдарына қатысты. Макс Планк, Макс фон Лауэ, Рудольф Ладенбург, Вернер Гейзенберг, Вальтер Нернст, Вольфганг Паули және Альберт Эйнштейн сияқты жетекші зерттеушілер осы коллоквиумдарға қатысты. Вигнер сонымен қатар физик Лео Силардпен кездесті, ол бірден Вигнердің ең жақын досына айналды. Вигнер кайзер Вильгельм атындағы физикалық химия және электрохимия институтында (Фриц Хабер ат. институт), сонда ол Майкл Поланиді кездестірді, ол Ласло Рацтан кейін Вигнердің ең маңызды ұстазы болды. Ол Вигнердің «Молекулалардың түзілуі және ыдырауы» (Bildung und Zerfall von Molekülen) докторлық жұмысына жетекшілік етті. 1924 жылы Вигнер бакалавр дәрежесін алды, ал 1925 жылы техника ғылымдарының докторы болды.
Жетілген жылдар
нобай| [[Вернер Гейзенберг және Юджин Вигнер (1928).]] нобай| 6j Вигнер символы үшін Джуси диаграммасы. Түйіндердегі қосу белгісі қоршаған сызықтарды сағат тіліне қарсы оқуды білдіреді. Оның симметриялылығына байланысты бұл диаграмманы көрсетудің көптеген жолдары бар. Баламалы конфигурацияны оның айна бейнесін алу және осылайша плюстарды минустармен ауыстыру арқылы жасауға болады. Вигнер Будапештке қайтып оралды, онда ол әкесінің тері өңдеу зауытында жұмыс істеуге кетті, бірақ 1926 жылы Берлиндегі кайзер Вильгельм институтының (Макс Планк атындағы физика институты) қызметкері Карл Вайсенбергтің ұсынысын қабылдады. Вайссенберг оның рентгендік кристаллографиялық жұмысында біреудің оған көмектесуін қалады, ал Полани Вигнерді ұсынды. Алты ай Вайсенбергтің көмекшісі болғаннан кейін Вигнер Ричард Беккерге екі семестр жұмыс істеуге кетті. Ол кванттық механика саласындағы ғылыми-зерттеумен айналысты, Эрвин Шредингер жұмысын зерттеді. Ол сонымен қатар Фердинанд Фробениус пен Эдуард Риттер фон Вебердің топтық теориясына тереңірек үңілді.
Вигнер Арнольд Соммерфельдтен Геттинген университетінде математик Давид Гильберттің ассистенті ретінде жұмыс істеуге шақыру алды. Бұл жұмыс оның көңілін қалдырды, өйткені қарт Гильберттің математикалық қабілеттері төмендеп, қызығушылықтары логикаға ауысты. Алайда Вигнер оқуын өз бетімен жалғастырды. Ол кванттық механикада симметриялар теориясының негізін қалады және 1927 жылы қазір Вигнер D-матрицасы деп аталатын нәрсені енгізді. Вигнер мен Герман Вейлдің арқасында топтық теория кванттық механикада кеңінен қолданыла бастады. Вейль 1928 жылы қазіргі классикалық «Топ теориясы және кванттық механика» монографиясын жазды, бірақ оны түсіну, әсіресе жас физиктер үшін оңай болған жоқ. Вигнердің «Топтық теория және оның атомдық спектрлердің кванттық механикасына қолданылуы» (1931) жұмысы топтық теорияны кеңірек аудиторияға қолжетімді етті.
Вигнер өз еңбектерінде кванттық механикада симметрия теориясын қолданудың негізін қалады. Бұл теория қазіргі кванттық механиканы өзгертті, 1931 жылы дәлелдеген Вигнер теоремасы қазір кванттық механиканың математикалық тұжырымының ірге тасы болып табылады. Теорема бұрылыстар, трансляциялар және CPT симметриясы сияқты физикалық симметриялардың Гильберт күй кеңістігінде қалай көрсетілетінін анықтайды. Теорема бойынша кез келген симметрия түрлендіруі Гильберт кеңістігінің сызықтық және унитарлы немесе антисызықты және антиунитарлы түрленуімен бейнеленеді. Өз кезегінде, симметрия тобының Гильберт кеңістігіндегі көрінісі не кәдімгі бейнелеу, не проекциялық бейнелеу.
1929 жылға қарай Вигнердің жұмысы физиктердің назарын аударды. 1930 жылдардың аяғында Вигнер атом ядролары туралы зерттеулерін кеңейтті. 1930 жылы Принстон университеті Вигнерді бір жылдық лекция курсына жалдап, Еуропадан жеті есе көп жалақы төледі. Онымен бірге фон Нейман университетке қабылданды. Енё Пал Вигнер мен Янош фон Нейман 1928 жылы үш және 1929 жылы екі мақалада бірлесіп жұмыс істеді. Олар аттарын «Юджин» (Eugene) және «Джон» (John) деп тиісінше ағылшыншаға өзгертті. Келісімшарт мерзімі біткенде, университет оларға шақырылған профессор ретінде бес жылдық келісім-шартты ұсынды, жыл сайын олар Принстонда жарты жыл, ал жарты жыл техникалық орта мектепте оқытушылық қызметте тұруға мәжбүр болды. Бұл өте уақтылы болды, Германияда нацистер билікке келді. 1934 жылы Принстонда Вигнер әпкесі Мансиді физик Пол Диракпен таныстырды, олар үйленді.
Вигнердің Принстон университетімен келісім-шарт мерзімі 1936 жылы аяқталды. Грегори Брейттің көмегімен Вигнер Висконсин университетінде жаңа жұмыс тапты. Онда ол өзінің бірінші әйелі Амелия Фрэнкті (Amelia Frank) кездестірді, ол физика студенті болды. Алайда ол 1937 жылы күтпеген жерден қайтыс болып, Вигнерді терең депрессияға ұшыратты. Кейінірек, 1938 жылы ол Принстон университетінің кафедраға қайта оралу туралы ұсынысын қабылдады. Вигнер 1937 жылы 8 қаңтарда Америка Құрама Штаттарының азаматтығын алып, ата-анасын сол елге әкелді.
Манхэттен жобасы
нобай| 1946 жылдың 5 наурызы Вигнер Роберт П. Паттерсоннен (сол жақта) Манхэттен жобасындағы жұмысы үшін медаль алуда. нобай| Бірінші басқарылатын тізбекті ядролық реакцияны тойлау үшін Вигнер сатып алған Кианти фиаскосы. Өзінің саясатта сарапшы емес екенін мойындағанына қарамастан, 1939 жылы 2 тамызда Вигнер Лео Сцилардпен және Альберт Эйнштейнмен кездесуге қатысып, нәтижесі Эйнштейн-Сцилард хатымен аяқталды, бұл президент Франклин Рузвельтті Манхэттен жобасын құруды бастауға итермеледі. Атом қаруын жасау жобасы. Вигнер неміс ядролық қару жобасының сәтті болатынынан және Германия Екінші дүниежүзілік соғыста жеңуі мүмкін деп қорықты, сондықтан ол саусақ іздерін беруден бас тартты, өйткені олар оны анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. «Өлтіру туралы ойлар, —деп еске алды ол кейінірек, —сіздің ақыл-ойыңызды керемет түрде шоғырландырады».
1941 жылы 4 маусымда Вигнер Мэри Аннет Уилерге екінші рет үйленді (Mary Annette Wheeler), ол Вассар колледжінің физика профессоры, 1932 жылы Йель университетінде докторлық дәрежесін қорғаған. Соғыстан кейін ол 1964 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Нью-Джерсидегі Ратгерс университетінің Дуглас колледжінің факультетінде физикадан сабақ берді. Неке екі бала туды — Дэвид Вигнер (David Wigner) және Марта Вигнер Аптон (Martha Wigner Upton).
Вигнер 1942 жылдан 1945 жылға дейін Чикаго университетінің металлургиялық зертханасында жұмыс істеді, онда Энрико Фермимен бірге бірінші атом ректорының құрылысына қатысты. Манхэттен жобасында жұмыс істеу кезінде Вигнер кіші Дж. Эрнест Уилкинс, Элвин М. Вайнберг, Кэтрин Уэй, Гейл Янг және Эдвард Кройц кіретін топты басқарды. Топтың миссиясы уранды қаруға жарамды плутонийге айналдыра алатын коммерциялық ядролық реакторларды жасау болды. Ол кезде реакторлар тек қағаз жүзінде болды, нақты тізбекті реакция әлі жүзеге аспады. 1942 жылдың шілдесінде Вигнер графит нейтронды модераторы және суды салқындату бар 100 МВт қондырғысын таңдады және басқарылатын ядролық тізбекті реакция әлемдегі бірінші Чикаголық отын-1 ядролық реакторында орын алды.
Вигнер DuPont компаниясының реактор құрылысына ғана емес, оның егжей-тегжейлі жобасына да жауапты екеніне қынжылды. Ол 1943 жылдың ақпанында отставкаға кетемін деп қорқытты, бірақ оны металлургиялық зертхананың бастығы Артур Комптон көндірді, оның орнына оны демалысқа жіберді. Белгілі болғандай, DuPont-тың реакторды көбірек уран үшін қосымша қоректендіру түтіктерімен жабдықтау туралы жобалық шешімі нейтрондық улану мәселесі туындаған кезде жобаны сақтап қалды. Қосымша түтіктер болмаса, реактор графиттегі бор қоспалары жанып кеткенше және реакторды толық қуатпен іске қосу үшін жеткілікті плутоний өндірілгенше жобалық қуатының 35% ғана жұмыс істей алады, бұл жобаны бір жылға артқа тастайды. 1950 жылдары Вигнер DuPont компаниясында Саванна өзенінің учаскесінде жұмыс істеді. Вигнер Манхэттен жобасында басқа ғалымдармен бірге жұмыс істегені үшін өзін кінәлі сезінбеді және кейде атом бомбасының бір жыл бұрын жасалмағанына өкініш білдірді. 1945 жылы наурызда атом бомбасын жасау бағдарламасына қатысқан физиктер атынан Лео Сцилард меморандум жасады, онда ғалымдар атом бомбасын дереу қолдануға қарсы шықты, бұл құжатқа Вигнер де қол қойды.
Ғалымның жобамен жұмыс істеу кезінде жасаған маңызды жаңалығы Вигнер эффектісі болды (нейтрондық сәулеленудің әсерінен атомдардың ығысуынан пайда болған графит бәсеңдеткішінің ісінуі), бұл Хэнфорд кешенінде реакторлар үшін күрделі мәселе болды. соғыстан кейінгі кезеңде және өндірістің қысқаруына және реактордың толық тоқтауына әкелді. Ақырында оны басқарылатын қыздыру және күйдіру арқылы тегістеуге болатыны анықталды.
Манхэттен жобасының қаржыландыруымен Вигнер мен Леонард Эйзенбуд ядролық реакцияларға жалпы тәсілді, Вигнер-Эйзенбуд R-матрицалық теориясын жасады. Бұл тақырыптағы еңбектер 1947 жылы жарық көрді.
Кейінгі жылдар
1946 жылдың басында Вигнер Теннессидегі Ок-Ридж қаласындағы Клинтон зертханасының (Ок-Ридж ұлттық зертханасы) директоры қызметін атқарды. Әкімшілік қызметті өз мойнына алғысы келмегендіктен, ол зертхананың қосалқы директоры болды, ал Джеймс Лам атқарушы директор ретінде әкімшілік жұмысты өз қолына алды. 1947 жылдың басында құрылған Атом энергиясы жөніндегі комиссия (AEК) зертхананың жұмысына жауапты болған кезде, Вигнер көптеген техникалық шешімдер Вашингтонда қабылданады деп қорықты. Ол сондай-ақ әскердің зертханада соғыс уақытындағы қауіпсіздік саясатын жалғастыруын зерттеуге кедергі келтіретін «тітіркендіргіш бақылау» ретінде қарастырды. Осындай оқиғалардың бірі 1947 жылы наурызда, АЭК Вигнер ғалымдары уран-235 сыни массасымен эксперименттер жүргізіп жатқанын анықтаған кезде, Манхэттен жобасының директоры, генерал-майор Лесли Р. кіші-Гроувс, тамыз айында мұндай эксперименттерге Лос-Аламос зертханасында Луи Слотин қайтыс болғаннан кейін тыйым салған кезде болды. 1946 ж. Вигнер Гроувстың бұйрығынан бас тартуды ұсынды, бірақ олар Слотинді өлген тәжірибеден мүлдем өзгеше болғанына қарамастан, эксперименттерді тоқтатуға мәжбүр болды.
Ол 1947 жылы басқарушылық қызметке жарамсыз сезініп, Ок-Риджді тастап, Принстон университетіне қайтып оралды, бірақ ол ұзақ жылдар бойы Ок-Ридждің кеңесшісі болып қала берді. Соғыстан кейінгі кезеңде ол бірқатар мемлекеттік органдарда, соның ішінде Ұлттық стандарттар бюросында (1947—1951 жж.), Ұлттық ғылыми кеңестің математика комиссиясында (1951—1954 ж.ж.), Ұлттық ұлттық институттың физика комиссиясында және Ғылым қоры және ықпалды Атом энергиясы комиссиясының Атос энергетикасы бас консультативтік комитетінде (1952—1957 жж. және 1959—1964 жж.) қызмет етті. Азаматтық қорғанысқа да үлес қосты.
Өмірінің соңына қарай Вигнердің қызығушылығы философияға ауысты. 1960 жылы ол математика және физика философиясындағы классикалық мақалаға айналған, оның техникалық математика мен физикадан тыс ең әйгілі еңбегі «Жаратылыстану ғылымдарындағы математиканың түсінбейтін тиімділігі» деп аталатын еңбегін жариялады. Ол биология мен дүниетаным физикалық ұғымдардың қайнар көзі бола алады — біз адамдар оларды қалай қабылдаймыз деп дәлелдеді. Вигнер математика мен физиканың соншалықты жақсы сәйкес келетін бақытты сәйкестігі «ақылға қонымсыз» және түсіндіру қиын деп есептеді. Оның түпнұсқалық мақаласы пәндер бойынша көптеген жауаптарды тудырды және шабыттандырды. Олардың қатарында информатикадан Ричард Хэмминг, молекулалық биологиядан Артур Леск, деректерді өндіруде Питер Норвиг, физикадан Макс Тегмарк, математикадан Айвор Граттан-Гиннесс және экономикада Вела Велупиллаи болды.
Кванттық механика теориясының философиялық сұрақтарына жауап бере отырып, Вигнер кванттық механикалық өлшеу процесінің негізінде сана жатыр деген сенімін көрсету үшін ойлау тәжірибесін (кейінірек Вигнер досы парадоксы деп атады) жасады. Осылайша, ол адам санасын ғаламның орталығына қоятын онтологиялық тәсілді ұстанды: «Кванттық механиканың қамтамасыз етуге тырысатынының бәрі сананың кейінгі әсерлері (сонымен бірге «апперцепциялар» деп те аталады) арасындағы ықтималдық байланыстар болып табылады».
Өлшемдер біздің санамызда әсер тудыратын (және нәтижесінде «өлшенген» физикалық жүйенің толқындық функциясын өзгертетін) өзара әрекеттесуді білдіреді — бұл «сананың күйреуін тудырады» түсіндірмесі деп аталған идея.
Хью Эверетт III (Вигнердің студенті) 1957 жылғы диссертациясының бастапқы бөлігінде Вигнердің ойлау тәжірибесін «көңілді, бірақ өте гипотетикалық драма» деп сипаттады. Эверетт жұмысының алғашқы жобасында «Вигнер досы» жағдайының сызбасын да табуға болады, бұл ой экспериментінің бар екендігінің қағаздағы алғашқы дәлелі ретінде қарастырылуы керек, оның бастапқы көзі Вигнер болды. Бұл Эверетт кем дегенде Вигнермен мәселені талқылағанын көрсетеді.
1963 жылдың қарашасында Вигнер ұлттық қорғаныс бюджетінің 10%-ын ядролық жарылыстардан баспаналар мен тірі қалу ресурстарына бөлуге шақырып, мұндай шығындар қарусыздануға қарағанда аз шығынды талап етеді. Вигнер жақындағы Вудс Хоул зерттеуінің ядролық соққы американдықтардың 20%-ын өлтіреді деген тұжырымды өте қарапайым болжам деп санады және бұл ел мұндай шабуылдан Германияның Екінші дүниежүзілік соғыстың күйреуінен қалпына келгеніне қарағанда тезірек қалпына келуі мүмкін.
Вигнер 1963 жылы «атом ядросы мен элементар бөлшектер теориясына қосқан үлесі үшін, атап айтқанда симметрияның іргелі принциптерін ашқаны және қолданғаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ақшалай сыйлық бірнеше лауреаттар арасында бөлінді, сыйлықтың екінші жартысы Мария Гепперт-Майер мен Дж. Ханс Д. Йенсен арасында бөлінді. Вигнер мұндай мүмкіндікті ешқашан ойламағанын айтып, былай деп қосты: «Мен ешқашан жамандық жасамай, менің есімім қағазға түседі деп күткен емеспін». Ол сонымен қатар 1950 жылы Франклин медалін, 1958 жылы Энрико Ферми сыйлығын , 1959 жылы «Атом бейбітшілік үшін» сыйлығын , 1961 жылы Макс Планк медалін , 1969 жылы АҚШ-тың ғылым саласындағы ұлттық медалін , 1972 жылы Альберт Эйнштейн сыйлығын , 1974 жылы Американдық жетістіктер академиясының алтын тақтасы сыйлығын және 1978 жылы Вигнер медалін алды. 1968 жылы Вигнер Гиббс лекциясымен марапатталды.
Әйелі Мэри 1977 жылы қарашада қайтыс болды. 1979 жылы Вигнер Эйлин Клэр-Паттонға (Пэт) Гамильтонға (Eileen Clare-Patton (Pat) Hamilton) үшінші рет үйленді, ол физик Дональд Росс Гамильтонның жесірі, Принстон университетінің Жоғары мектебінің деканы, 1972 жылы қайтыс болды. 90 жасында ол Эндрю Сантонмен бірге «Юджин П.Вигнердің естеліктері» атты мемуарын жариялады. Оларда Вигнер: «Өмірдің толық мәні, барлық адам қалауларының жиынтық мәні, шын мәнінде, біздің түсінігімізден тыс жұмбақ. Жас кезімде бұл күй мені ренжітетін. Бірақ қазір мен онымен келісімге келдім. Мен тіпті осы құпиямен байланысты болғаным үшін белгілі бір құрмет сезінемін. «Философиялық рефлексиялар мен синтездер» (1995) эсселер жинағында ол былай деп атап көрсетті: «Кванттық механиканың заңдарын санаға сілтемесіз толық дәйекті түрде тұжырымдау мүмкін емес еді».
Вигнер 1995 жылы 1 қаңтарда Нью-Джерси штатындағы Принстон қаласындағы Университетт медициналық орталығында пневмониядан қайтыс болды. Оның артында әйелі Айлин (2010 жылы қайтыс болды) және балалары Эрик, Дэвид және Марта, сондай-ақ оның әпкелері Берта мен Маргит қалды.
Сілтемелер
Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ) Санат:XX ғасыр физиктері Санат:АҚШ физиктері Санат:Геттинген университеті оқытушылары Санат:Pages with unreviewed translations
Ақмола облысының тарихи-өлкетану мұражайы
Ақмола облысының тарихи-өлкетану мұражайы
«Облыстық Тарихи-Өлкетану Мұражайы»–облыстағы көне мәдени – ағарту мекемелерінің бірі.Мұражай 1920 жылы құрылды және мұражай ғимараты 1904 жылы салынған тарихи сәулет ескерткіші болып табылатын ғимаратта орналасқан. Мұражай қорларында 71 195 экспонат бар. Олардың арасында өлкенің көне және қазіргі тарихын, Ақмола облысын мекендеген халықтардың этнографиясы мен тұрмысын көрсеткен материалдық және рухани мәдениет ескерткіштері, табиғи-ғылыми топтамалар, фотодеректі материал бар. Мұражайда жеті экспозициялық зал бар. Осында экспонаттар жайында мәліметті көрсететін сенсорлық құрылғылар орнатылған. Экспозициялар Ақмола облысының тарихын көне заманнан бастап қазірге дейінгі бейнесін көрсетеді. Мұражайдағы ерекше мәртебеге ие болытн зал «Абылай ханның әлемі» деп аталады, осында оның Солтүстік Қазақстан аумағында болғаны жайындағы тарих баяндалған. Хан жорыққа өзімен бірге алып жүрген, қайта қалпына келтірілген бүктемелі домбырасы,  қытай патшасына жазған, қайта  қалпына келтірілген хаттар, қытайлық құмыралар бар. Мұражайда экспонаттарды жинау бойынша белсенді жұмыс атқарылып жатыр, археологиялық, топонимикалық, этнографиялық экспедициялар ұйымдастырылады. Мұражай экспозициясы – бұл ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі өлкеміздің кішкентай энциклопедиясы болып табылады. Мұражай қызметкерлері белсенді ғылыми және ағартушылық жұмысты атқарып жүр, мұражайдың негізінде «Қазақстан тарихындағы мемлекеттілік рәміздері»; «Қала мен жылдар»; «Көшпенділердің қаруы мен әскери ісі»; «Уақыт пен ақша» (мұражай қорларынан алынған тиындар топтамасы); «Ескі сарайда табылған заттар»; «Шоқан Уәлиханов»; «Облысты мекендген халықтың этнографиясы мен тұрмысы»; «Құстар – біздің досымыз»; «Жер бетінде өмірдің пайда болуы» тақырыптары бойынша лекциялар мен жылжымалы көрмелер, ВВС сериясынан алынған фильмдерді көрсетумен бірге өлке палеонтологиясы жайындағы әңгіме циклі үнемі өткізіледі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Рибера-д'Эбре
Рибера-д’Эбре (Ribera de Ebro, Ribera d'Ebre) — Испания ауданы, Каталония автономдік бірлестігіндегі, Таррагона провинциясының құрамына кіреді.
Муниципалитеттер
Санат:Таррагона аудандары
Шермизе
Шермизе (Chermisey) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Нефшато округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,75 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88102, пошта индексі — 88630.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 95 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,84 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
NGC 5493
NGC 5493 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Тагирджал
Тагирджал (Чутор-вац) — Әзірбайжандағы өзен. Өзен сағасы Самур өзенінің оң жағалауынан 65 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 32 км-ді құрайды.
NGC 5493
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 22 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5493 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 50670, MCG -1-36-13, UGCA 386.
Тагирджал
Дереккөздер
Санат:Азия өзендері
NGC 5493
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Михаил Сергеевич Галустян
thumb|Михаил Галустян на премьерном показе комедийного сериала «[[Зайцев+1»|]] Михаил Сергеевич Галустян (туған кездегі есімі — Ншан Сергеевич Галустян, 25 қазан 1979, Сочи, КСРО) — армян тектес ресей шоумені, әзілқой, комедия жанрының актері, сценарист, продюсер, КВН ойынының бұрынғы қатысушысы және «Comedy Club» телевизиялық бағдарламаның резиденті.
Өмірбаяны
1996 жылы мектепті аяқтап, «фельдшер-акушер» мамандығы бойынша медучилищеге түсті. Сол уақытта ол КВН-нің «Утомлённые солнцем» деген командасында өнер көрсетіп жүрді. Училищені аяқтаған соң, «Тарих және құқық мұғалімі» бойынша Сочи мемлекеттік университетінің әлеуметтік-педагогика факультетіне оқуға түсті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Comedy Club резиденттері Санат:Тұлғалар Санат:Ресей актерлері
Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев
Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев (11 сәуір 1980) - Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі (06.05.2016 жылдан бастап). Экономика ғылымдарының кандидаты.
Дереккөздер
Санат:11 сәуірде туғандар Санат:1980 жылы туғандар Санат:Қазақстан экономистері Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан вице-министрлері Санат:Қазақстан экономика министрлері
NGC 1266
NGC 1266 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 20 қыркүйекте астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 1266 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 12131, MCG -1-9-23, IRAS03134-0236.
Зольштедт
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3251 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,56 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 62 049. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Хоберг.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Ундаут-Юган
Ундаут-Юган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чебур-Юган өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Ертіс құйылысынан Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Ертістен Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысына дейінгі Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
УЕФА Чемпиондар Лигасы 1995/96
УЕФА Чемпиондар лигасының 4-ші, Еуропа Чемпиондар кубогының 41--ші маусымы. Италияның "Ювентус" клубы жеңімпаз атанды.
Финал
Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 1995/96 Санат:1995 жылғы футбол Санат:1996 жылғы футбол
Мурдок (Небраска)
Мурдок (Murdock) — Небраска штатының Cass округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Абай қазақтың ұлы биі (деректі фильм)
Абай қазақтың ұлы биі – деректі бейнефильм. .
Қазақтын ұлы ақыны Абай Құнанбаев өз заманының үлкен заңгері, халықтың әдет-ғұрып заңдарын түптеп білген билердің бірі. Өзінің төрт атасы атақты би болған, содан үлгі алған Абай сонау Майқы би заманынан бергі билік жоралғыларына да жетік болған. Ол бірнеше мәрте төбе би болып сайланып, генерал-губернатордың тапсырмаларымен ел ішіндегі даудамайларды, ұрлық-қарлықты т.б реттейтін Ереже жазды. Абай жазған Ереже қазақ даласына кеңінен тараған. Оның Сенатқа жазған хатында орыс, мұсылман заңдарын жетік білетіні көрінеді.
Патша шенеуніктерінің өз зандарын өрескел бұзатыны, тергеу амалдарының сақталмауы, прокурор, соттың өресіздігі нақты дәлелденеді. Фильмде Абайдың бірнеше билігі көрсетілген. Ұлы ақынның заңгерлік білігі, қара қылды қақ жарған әділдігі тұңғыш рет деректі фильм арқылы бейнеленген. Фильмнің авторы – Сұлтан Оразалы. Ұзақтығы 30 мин. 2007 жылы түсірілген. "Қазақстан" және "Хабар" телеарнасында бірнеше рет көрсетілді.
Дерекөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы
Еуропа (арал)
Еуропа аралы (Europa) — Мозамбик бұғазында Африка материгі мен Мадагаскар аралының ортасында орналасқан. Ол Франция елінің құрамына кіреді.
Еуропа аралы жайлы мәлімет
Жалпы аумағы 28 км², теніздің жағасы 22,2 км. Орналасқан координаты 22° 20′ о. е., 40° 22′ ш. б. Арал барлық жағынан кораллды жағажайлармен және рифтермен қоршалған, бұларды 9 км² болатын теңіздік лагуналар теңізден бөліп жатыр. Лагуна мен оның жағасында мангролық түрге кіретін өсімдіктер өседі. Мангролық өсімдіктерден басқа аралда құрғақ орман мен бұталар, сондай - ақ ежелгі дәуірден өсіп келе жатқан өсімдіктерді осы жерден көре аламыз. Еуропа аралы қорықтарға кіреді. Аралда теңіз құстары ұя салады. Бұл арал жасыл тасбақалардың көбейетін бірден - бір орны және де бірнеше мың африкалық коздар өмір сүреді. Олар бұл жерге 18 ғасырда әкелінген. Еуропа аралының ландшафты, флорасы мен фаунасы солтүстік - шығысындағы Басас-да-Индия аралына ұқсайды. Жер көлемі - 127 300 км².
Экономикасы
Арал тұруға жарамағандықтан, мұнда ешқандай экономикалық қарым - қатынастар жоқ. Сондықтанда, аралға метеорологиялық станция салған. Аралды жиі-жиі ғалымдар зерттейді. Аралда кішкене француздық гарнизон орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Эпарсе аралдары Санат:Африкадағы даулы территориялар Санат:Елсіз аралдар
Кандыз
Кандыз — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/118/440 орналасқан. Өзен ұзындығы 65 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шар ауданы
Шар ауданы — 1939-1964, 1972-1997 жылдары болған Шығыс Қазақстан және Семей облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Шар қаласы.
Тарихы
Шар ауданы Семей облысының құрамында 1939 жылы 16 қазанда Жарма және Жаңасемей аудандарының бөліктерінен құрылды. Шар ауданының құрамына Шар кенті, сондай-ақ Афанасьевск, Божұғыр, Делбегетей, Кезенсу, Кудасов, Карпов, Қорғамбай және Шалабай ауылдық кеңестері кірді. Көп ұзамай Карпов ауылдық кеңесі Киров болып өзгертілді.
1951 жылы Октябрьский кентінің негізі қаланды.
1954 жылы Қорғамбай ауылдық кеңесі жойылды.
1957 жылы Кудасов ауылдық кеңесі Шалабайға бекітілді. Мұратов және Жаңабәжен ауылдық кеңесі таратылған Жаңасемей ауданынан Шарға берілді.
Арганси
Арганси (Argancy) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мозель департаментінде орналасқан. Мец-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,45 км² шамасында.
Шар ауданы
Тарихы
1962 жылы Афанасьев ауылдық кеңесі жойылды. Бақыршық кенті мен Бақыршық кент кеңесі құрылды.
Арганси
Коммунаның INSEE коды — 57028, пошта индексі — 57640.
Шар ауданы
Тарихы
1963 жылы 10 қаңтарда Шар ауданының орнына Шар өнеркәсіптік аудан құрылды, оның құрамына Шар қаласы, Ақжал, Бақыршық, Боко және Октябрьский кенттері кірді. Сол жылы 1 қарашада Жаңғызтөбе кент кеңесі (Жарма ауданынан) Шар өнеркәсіптік ауданына берілді.
Арганси
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1318 адамды құрады. Халық тығыздығы — 115,11 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Шар ауданы
Тарихы
1972 жылы 10 наурызда Шар ауданы қалпына келтірілді. Жарма ауданынан оған Шар қаласы, Әуезов кенті, Октябрьский, Суықбұлақ, сондай-ақ Белтерек, Божұғыр, Делбегетей, Қарасу және Шалабай ауылдық кеңесі берілді. Сол жылы Жайма ауылдық кеңесі құрылды.
Арганси
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мозель департаментінің коммуналары
Шар ауданы
Тарихы
1977 жылы Терістаңбалы ауылдық кеңесі, 1979 жылы - Көшек ауылдық кеңесі құрылды.
1986 жылғы мәлімет бойынша ауданда 1 қалалық (Шар), 3 кенттік (Әуезов, Октябрь, Суықбұлақ) және 9 ауылдық кеңес (Белтерек, Божығұр, Делбегетей, Жайма, Қарасу, Кезеңсу, Көшек, Терістаңбалы, Шалабай) болған.
1997 жылы 3 мамырда Семей облысының таратылуына байланысты Шар ауданы Шығыс Қазақстан облысына берілді.
1997 жылы 23 мамырда Шар ауданы жойылып, оның аумағы Жарма ауданына берілді.
Әдебиет
Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Абай телевидениесі
Абай телевидиниесі – Қарағанды облысы Абай қаласы аумағында тұрушыларға күн сайын қабель арқылы хабарлар тарататын арна. .
Меншік иесі – Евгений Нейков. Өзара келісімшартқа байланысты кабель арқылы алыс-жақын шетелдік және республикалық, облыстық телеарналардың бағдарламаларын көрермендеріне ұсынады. Ауданы статусқа ие. Бас редакторы – Евгений Нейков. Мекенжайы: Қарағанды облысы Абай қаласы.
Дерекөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы
Кингсбюри (Невада)
Кингсбюри (Kingsbury) — Невада штатының Дуглас округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2624 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 56.5 км² шамасында. FIPS коды — 32-38000.
Марица (София облысы)
Марица (Марица) — Болгариядағы ауыл. София облысына қарасты Самоков қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 667 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2044. Телефон коды — 071228. ЕКАТТЕ коды — 47264.
Сыртқы сілтемелер
Санат:София облысының елді мекендері
Бапом
Бапом (Bapaume) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Аррас округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,76 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62080, пошта индексі — 62450.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4106 адамды құрады. Халық тығыздығы — 712,85 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Кордова (комарка)
Кордова (Comarca de Córdoba) — Испания ауданы (комарка), Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Кордова провинциясының құрамына енеді.
Муниципалитеттері
Санат:Кордова аудандары
Comarca de Còrdova Comarca de Córdoba Comarca de Córdoba
Антропология
Антропология (ἄνθρωπος — адам) — адамның шығу тегін, дамуын, дене құрылысын, нәсілдік ерекшеліктерін зерттейтін жалпы биология ғылымының қоғамдық ғылымдармен тығыз байланысы бар саласы. Антропология (грекше arthropos – адам, logos – ілім) терминін алғаш рет Аристотель енгізді.
Антропология – адам туралы ғылым. Ол адамның шыққан тегін және оның барлық кезеңде бірдей даму типін зерттейді. Әрине, адам денесінің құрылысын анатомия зерттейді. Бұл ғылымдардың бір-бірінен айырмашылығы неде? Антропологтар анатомдарға қарағанда басқа тұрғыдан қарайды. Қалыпты анатомия адамды жинақтап, «орталық» тип деңгейінде абстракты үлгі есебінде зерттейді. Антропологияда адамды салыстырмалы кең көлемде, әрбір адамның жеке әрекеттерін зерттейді: жыныстық, жастық, конституциялық, қызметтік, этникалық және нәсілдік. Бір қатар сұрақтар бойынша антропология, этнография және археологиямен де тығыз байланысты. Антропология адам тарихымен байланысты, жер қоймасынан табылған заттарды зерттейді. Этнография халықтың тұрмысы мен мәдениет ерекшеліктерін, олардың шығу тегін, таралу жолдарын және мәдени тарихи қарым-қатынастарын да зерттейді. Антропология – табиғаттануға жатады. Бірақта биологиялық пәндер ішінде алатын орыны де ерекше, себебі, адам екі қоғамның өкілі – биологиялық және әлеуметтік. Адам – қоғам мүшесі. Адамның, адам болып қалыптасуы жіне оның өмірі қоғамдық ұйымда өтеді. Еңбек пен қоғам – адамның тіршілігі мен жағдайының негізі, оған әлеуметтік тарихи жағдайлар әсер етеді. Антропология ғылымы бірнеше бөлімнен тұрады.
Антропология тарихы
Антропология ұғымы көне грек дәуірінен бастап, белгілі болғанымен орта ғасырдың аяғына дейін адамның физикалық құрылысын зерттейтін, ішінара адам психологиясы мен этнография ерекшеліктерін сипаттайтын да ғылым саласы болып келді. 19 ғасырдың ортасынан, антропологияның жалпы ғылымдағы орны, мазмұны, анықтамасы жөнінде екі түрлі көзқарас қалыптасқан: оның бірі – 18 ғасырдағы Франция ойшылдарының пікірлеріне сәйкес, адамның тән құрылысын, тіршілік-әрекетін, тілін, мінез-құлқын, материалдық және рухани қазыналарын, т.б. зерттеу. Қазіргі кезде мұндай көзқарасты АҚШ, көптеген Батыс Еуропа елдерінің антропологтары қолдайды. Ал 2 көзқарас – адамның дене құрылысы ерекшеліктерінің уақыт, кеңістік бойынша өзгерісіне ерекше мән беру. Қазіргі кезде антропология 3 түрлі өзекті мәселеге адамның дене құрылысы ерекшеліктеріне, шығу тегі мен оның дамуына, этникалық құрамының қалыптасуына ерекше көңіл бөледі. Осыған байланысты эволюциялық антропология, физикалық антропология, этникалық антропология болып бөлінеді. Антропология ғылымында кеңінен қолданылатын әдістің бірі – антропометрия, яғни тірі адам денесінің түрлі мүшелерінің өзгерісін өлшеу. Сонымен қатар антропологиялық мәліметтерді қолдану (биометрия), биохимиялық, генетикалық, иммунологиялық, т.б. әдістер де пайдаланылады. Антропология ғылымына Поль Брока,Рудольф Мартин, Луис Лики, Анатолий Богданов, Дмитрий Анучин, Виктор Бунак,Яков Рогинский, Валерий Алексеев, т.б. ғалымдар ерекше үлес қосты. Орыс ғалымы Николай Харузиннің «Бөкей ордасының қырғыздары» (1889) деген антропологиялық очеркінде 400-ден астам қазақтың (ерлер ғана) морфологиялық бейнесіне (фенокейпіне) алғаш рет ғылыми сипаттамалар берді. Қазақ халқының жалпы антропология типі еуропеоид және монғолоид тектес расалардың қосындысынан пайда болған деп тұжырымдалған. 20 ғасырдағы Қазақстан жерінен табылған палеоантропологиялық материалдар, қазақтардың ежелден автохтон халық екендігін толық дәлелдеді. Ғылымда қазақтың антропология типі метистік топқа жатқызылып, оған тұрандық түр (тұраноид) деген нәсілдік атау берілді.
Нәсілдердің қалыптасуы
Жер шарын мекендеген барлық халықтармен ұлттар өздерінің сыртқы түрлерінің ерекшеліктерінеқарай үш нәсілдік еуропеоидтық, негроидтық және монғолоидтық топқа бөлінеді. Кейінгі палеолитте (ерте тас дәуірінің соңғы кезеңі) Еуропада, Азияда, Африкада еуропеоидтық, негроидтық, монғолоидтық нәсілдегі адамдар қалыптаса бастаған. Алайда олардың нәсілдік айырмашылығы қазіргі күнгідей онша айқын білінбеді. Нәсілдік айырмашылықтар мыңдаған жылдар бойы, жергілікті табиғат жағдайы ерекшелігінің адамның сыртқы түр-сипатына әсер етуіне байланысты қалыптасқан. Бұған температура, ауа дымқылдығы, жел, күн сәулесі сияқты табиғат факторының әсері маңызды болды. Монғолоидтық нәсілдің белгілері шөл далалы, күшті де ұзақ соғатын желі, күні ыстық, құмды дауылы бар Орталық Азияда тұратын адамдарда қалыптасты. Монғолоидтар құм мен тозаңнан, шақырайған күн көзінен және суықтан сақтану үшін қысық көзді, бүйрек бетті, шықшытты, тәмпіш мұрынды болып келеді. Негроидтық нәсіл тропикалық климатта,ыстық әрі дымқыл өлкеде қалыптасқандықтан адамды күннің көзінің күйдіруінен қорғау үшін түстері көомірдей қара, бұйра шашты, кең танаулы, жалпақ мұрынды, қалың ерінді, көз ұясы ашық болып келеді. Негроид нәсілінің негізгі қонысы Африка континенті. Әр нәсіл өз ішінде бірнеше антропологиялық топқа бөлінеді. Мысалы, еуропеоид нәсілі үш топтан тұрады: солтүстік (блондин), орталық (шатен), оңтүстік (брюнет). Ерте уақытта түстері, тым ақшыл, селеу шашты, ұзын бойлылар Еуропаның солтүстігіне, ал қара торы өңді, бұйра шашты, орта бойлылар оңтүстігінде мекен еткен.
Қазақ антропологиясы
Қазақтар арасында арнайы антропологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізген Ресей ғалымы Аркадий Ярхо. Оның қолжазба түрінде сақталған «Алтай – саян түріктері» деген очеркін антрополог Георгий Францевич Дебец өңдеп, 1947 ж. Абаканнан бастырып шығарды. Бұл зерттеуде Алтай – Саян өңіріндегі түркі халықтары антропологиялық тұрғыдан үш топқа (кіндіказиялық, алтайлық және оралдық) бөлініп жүйеленген. Бірінші топтың антропологиялық өкілдері ретінде моңғолдар мен буряттар, екінші топқа қазақтар мен қырғыздар, үшінші топқа – шорлар алынған да, барлығы монғолоид расасына жатқызылған. Тек, 1950 жылы ғана соңғы 2 топтың антропологиялық типі аралас екені, яғни өздерінше бөлек метистік топтарға жататындығы анықталды. 1947 –1948 ж. КСРОғалымдары Дебец, Михаил Левин, т. б. арнаулы антропологиялық экспедициялар ұйымдастырып, қазақтар арасында кең зерттеулер жүргізді. Осының нәтижесінде «Қазақстанның антропологиялық очеркі» жарыққа шықты. Онда қазақтың антропологиялық типінің қалыптасуы қола дәуірде осы жерді мекендеген тайпалардан басталатындығы көрсетілді. Гинзбург қазақ жеріндегі ертедегі тайпалардың антропологиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып, осы күнгі қазақтарға тән морфологиялық ерекшеліктер біздің заманымыздан бұрынғы 10 – 8 ғасырларда Қазақстанның солтүстік аймақтарында қалыптасқанын анықтады. Қазақтың тұңғыш антропологы Оразақ Смағұлұлы 1960-жылдары республиканың әр өңірінен қазақтардың бас сүйегі мен қаңқа сүйектерін жинап, Санкт-Петербургтегі антропологиялық және этнографиялық мұражайына тапсырды. Ол ұзақ жылдар (1977 – 1996) зерттеулер жүргізіп, қазақ халқы жайлы (қола дәуірінен қазіргі кезең аралығын қамтитын) көлемді антропологиялық деректер жинап, құнды еңбектер жариялап келеді. Ғалым антропометрия, одонтология, краниология, т.б. әдістерді пайдаланып, қазіргі қазақ халқының арғы тегі қола дәуірінде Андрон мәдениеті қалыптасқан әрі еуропеидтік әрі монголоидтық сипаты бар тайпалар болғандығын дәлелдеді.
Сілтемелер
Санат:Антропология Санат:Қазақстан тарихы
Динамо (футбол клубы, Загреб)
«Динамо» Загреб (хорв. Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb) — Хорватиядағы кәсіби футбол клубы. Хорватия мен Югославияның 27 дүркін чемпионы.
Тарихы
1911 жылы құрылып, 1945 жылға дейін "Граждански" деген атаумен ойнады. 1923 жылы тұңғыш рет мемлекет чемпионы атанды.
1945 жылы Загребтің атақты үш клубымен бірге "Граждански" де таратылып, "Динамо" деген атпен қайта біріктірілді де, қазіргі атауына ие болды. Хорватия тәуелсіздік алғанша Югославия чемпионатында өнер көрсетті.
Әуелі "Кутурашка" стадионында ойнап жүрді де, кейіндеу қазіргі "Максимир" стадионына көшті.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хорватия футбол клубтары
Кочелай
Кочелай — Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Алай өзенінің сол жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Терешка су саласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саратов облысы өзендері Санат:Ульянов облысы өзендері
Бернкопф
Бернкопф (Bärnkopf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Цветль округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 376 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 47.62 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — ZT, ресми идентификациялық коды — 3 25 03.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эрнст Хаушильд (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Абай халықтың ұлы (спектакль)
Абай халықтың ұлы – поэтикалық спектакль. .
Спектакльді коюшыларды Абай поэзиясының бастау қайнары қызықтырды. Себебі, ақын поэзиясы өзінің жүрек қайнарында суарылып, өмірдің өзегімен біте қайнасып, өз халқының ауыр тұрмысы және тіршілігімен қатар өрілген. Ал спектальдің өң бойына өмір мен поэзия қатар қоныстанған.... Шалқар көлдің жағасына кұрылған Алтыбақан. Қызара батып бара жатқан күн шапағы. Жайлап ескен қоңыр салқын саумал ауа. Алтыбақан үстінде домбырада мәңгілік жастық пен сұлулықты жырлаған Абай әндері мен өлеңдері орындалады.
Дерекөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы
Құдабас
Құдабас, Көдебас — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Уәлиханов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-дей жерде. Ауыл жанынан Қарасу өзені ағады.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 231 адам (122 ер адам және 109 әйел адам) болса, 2009 жылы 95 адамды (53 ер адам және 42 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Біржан сал ауданының таратылған елді мекендері
Пеццаце
Пеццаце (Pezzaze) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Брешия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1600 адамды құрайды. Халық тығыздығы 76 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 25061.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Хамбюрен
Хамбюрен (Hambühren) — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Целле ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10159 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 56,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 3 51 012. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Харрис.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері