cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иван Иванович Куренков
Куренков Иван Иванович – 1919 жылы 25 қаңтарда Нижегород облысы Вад ауданының Крутой майдан селосында туған. 1934 жылы мектепте  оқып,  содан  кейін  Кузбаста  шахтада істеген. 1937 жылы 22 сәуірде Ленин­-Кузнецк ҚӘК-­ы арқылы Қызыл Армия қатарына алынған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан, атқыш, кейін взвод командирінің көмекшісі болған. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, Брянск майданындағы 605­ атқыштар полкінің взвод командирі қызметін атқарды. 1943 жылы 5 қыркүйекте Куренков өзінің взводымен алғашқылардың бірі  болып Сейм өзенінен өтті және бірден қарсыластарымен шайқасқа түсті. Осы шайқаста ол 30­ дан астам гитлершілерді жайратты. 1943 жылы 8 қыркүйекте ұрыс даласында рота командирі жараланды. Куренков рота басшылығын қолына алды және шабуылға шықты. Осы ұрыста бөлімше қарсыластарының 50­ ге жуығын жоқ қылды. Десна өзенінен өтіп, Куренков өзінің ротасымен жаудың тылына шығып, күтпеген соққы беріп, 70­тен астам фашистерді жайратты. Нежин қаласы үшін болған ұрыста Куренков жауға білдірмей барлау мақсатында қалаға кіріп, қарсыластарының санын, орналасқан жерін анықтап, өз дивизиясының басшыларына құнды деректер жеткізді. Оның бұл деректері жауды тез және аз шығынмен талқандауға көмектесті. Днепрден өтуде Куренков өзінің бөлімшесімен бірінші болып өзеннің оң жағалауына өтті және осы ұрыста 20 жау солдаттарын құртты. Куренков осында жараланса да, ұрыс даласынан кетпей, басшылығын жалғастыра берді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 17 қазандағы Жарлығымен Иван Иванович Куренковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1943 жылы желтоқсанда Куренков денсаулығына байланысты әскер қатарынан кетіп, 1945 жылдың сәуіріне дейін жұмыс істемеді. 1945 жылы алдымен аудандық колхозда істеді, содан кейін ұжымшар төрағасы болып сайланды. 1949 жылдан Горький қаласына қоныс аударуына байланысты ремстройконторда, кейін теміржолда жұмыс істеді. 1951 жылы Ленинск­-Кузнецк қаласында тау шеберлері мектебін бітіріп, 1954 жылға дейін тау шебері болды. Бұдан кейін үш жыл Перм облысындағы «Леспромхозда» жұмыс істеді. 1957 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Солтүстік Қазақстан облысына келіп, Қызылжар ауданындағы «Новоникольск» кеңшарында еңбек етті. 1970 жылы 29 тамызда қайтыс болып, «Новоникольскіде» жерленген. Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.
Остайм-фор-дер-Рён
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Иван Иванович Куренков
Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы
Консейсан-ду-Пара
Консейсан-ду-Пара (Conceição do Pará) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Батыс Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Дивинополис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 454 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 249,409 км² шамасында. Халық тығыздығы — 21,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Төрегелді Шарманұлы Шарманов
Төрегелді Шарманұлы Шарманов (19 қазан 1930 жылы Қарағанды облысы, Ұлытау ауданында туған) – қазақстандық гигиенист-нутрициолог ғалым. Медицина ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Қазақ тағамтану академиясының президенті. Ресей Медицина Ғылым Академиясының және Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі. ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері. Алматы қаласының және Жезқазғанның Құрметті азаматы.
Жалпы мәліметтер
Төрегелді Шарманұлы 19 қазан 1930 жылы Қарағанды облысы, Ұлытау ауданында туған. 1949 жылы мектепті бітірісімен Қарағанды мемлекеттік медициналық институтына оқуға түсіп, өте жақсы көрксеткішімен аяқтап шықты. 1955-1958 жылдары Қарағанды мемлекеттік медициналық институтынның асперантурасын жақсы нәтежеде бітірген.
Буркини
thumb|Буркини киген әйел
Төрегелді Шарманұлы Шарманов
Дереккөздер
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері Санат:19 қазанда туғандар Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері Санат:Ресей медицина ғылым академиясының академиктері Санат:Жезқазғанның құрметті азаматтары Санат:Алматының құрметті азаматтары Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы түлектері Санат:Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина университетінің ректорлары Санат:Қазақ КСР денсаулық сақтау министрлері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары Санат:Қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері Санат:1 дәрежелі Достық орденінің иегерлері Санат:2 дәрежелі Достық орденінің иегерлері Санат:3 дәрежелі Барыс орденінің иегерлері Санат:Қазақстан бас редакторлары Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері
Буркини
Буркини (бурка + бикини, сонымен қатар бодикини) — мұсылман әйелдерге арналған суда шомылатын киім. 100 % полиэстерден жасалады. . Екі бөліктен тұратын киімнің басты жабатын капюшонының арқасында шариғаттың талаптарына сай болып келеді. Тігісіне қарай, буркини пижамаға жақын келеді және әйел адамның табаны, алақаны және бетінен басқасын жауып тұрады. Жүзумен ғана емес, сонымен қатар басқа да спорт түрлерімен айналысуға арналған нұсқалары бар.
Дереккөздер
Санат:Спорттық киімдерСанат:Исламдағы әйел киімі
Шованси-ле-Шато
Шованси-ле-Шато (Chauvency-le-Château) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мез департаментінде орналасқан. Верден округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,82 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 55109, пошта индексі — 55600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 262 адамды құрады. Халық тығыздығы — 29,71 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мез департаментінің коммуналары
NGC 6635
NGC 6635 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1863 жылы 9 шілдеде Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6635 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61900, UGC 11239, MCG 2-47-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Геркулес (шоқжұлдыз)
Канн-Еклюз
Канн-Еклюз (Cannes-Écluse) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77061, пошта индексі — 77130.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2595 адамды құрады. Халық тығыздығы — 297,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Бала Шідерті (Шат)
Бастауы
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Корнеевка ауылы тұсынан бастау алып, Павлодар облысы Баянауыл ауданы жерінде Шідерті өзеніндегі бөгенге құяды.
Гидрологиясы
Көктемде еріген қар және жер асты суларымен қоректенеді. Негізгі саласы — Шаңтимес өзені. Жағалауы құламалы саз балшықты, кей жерлері кұмды. Жағалауында қамыс, құрақ, тал, тобылғы өседі. Сәуірде мұзы ериді. Өзен бірнеше жерден бөгелген.
Дереккөздер
Санат:Ертіс су алабы Санат:Баянауыл ауданы өзендері Санат:Бұқар жырау ауданы өзендері
Ағынықатты
Өзендер:
Пуреговка
Пуреговка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тура өзенінің сол жағалауынан 761 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені бастауынан Тагил өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Пермь өлкесі өзендері
NGC 2173
NGC 2173 — Mensa шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 8 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2173 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 33-SC34, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Mensa (шоқжұлдыз)
Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова
Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова (шын есімі Мәнсия) — 1922 ж., Орал облысы Бөкей Ордасы ауданы — 1943 ж. қазанның 16-ы — қаһарман қазақ қызы, Кеңес Одағының Батыры (1944).
Балалық кезі
Мәншүктің өз әкесі - Жиенғали Мәметов. Бірақ Жиенғалидің інісі Ахмет Мәметовте бала болмаған соң, 1925 жылы Мәншүкті сол кісінің қолына берген.
Дереккөздер
Санат:Бөкей ордасы ауданында туғандар Санат:Германияда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан әскерилері Санат:Кеңес Одағының батырлары Санат:Қазақстан әйелдері
Фосфат диабеті
Фосфат диабеті (Diabetes phosphaticus) - Фосфордың бүйрек өзекшелерінде реабсорбциясы (қайта сіңуі) бұзылған тұқым қуатын ауру; белгілері - остеопороз, остеомаляция, сүйектер деформациясы, гипофосфатемия, қанда сілтілі фосфатазының активтілігі жоғарыланған; рецессивті типтес тұқым қуады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Морейра-ду-Рей
Морейра-ду-Рей (Moreira do Rei) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Фафе муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 992 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,42 км² шамасында. Халық тығыздығы — 114,4 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Мартин Турский.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Вакуумсыз суағар
Вакуумсыз суағар — судың беті ашық езен арнасына орнатылған бөген табалдырығы арқылы бөгет денесінен асып ағуы. Суағар қырының пішіні Кригер-Офицеровтың координаты арқылы тұрғызылады. Жобаланатын вакуумсыз суағардьгң пішіні координатының схемалық мәні оны есептік арынына H көбейту арқылы, ал бөгет биіктігі сушаруашылық және гидро- техникалық есептеулер арқылы анықталады. Бөгеннің төменгі тұсындағы табалдырық биіктігі мен бөгет табаны аралығындағы айналма радиусын су энергиясының бәсеңдеуі мен су өтімі жағдайларын ескере отырып, есептеп шығарады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Барнауыл (станция)
Барнаул — Алтай өлкесінің Барнаул қаласында орналасқан Батыс Сібір темір жолының Алтай аймағының жүк стансасы.
Оқиға
Барнаулдағы вокзал ғимараты 1914 жылы сәуірде Алтай темір жолының салынуына байланысты қаланған. Оның жобасын Томск сәулетшісі К.К.Лыгин жасаған. Маусым айының аяғында тас қалау аяқталып, 1915 жылы 8 қазанда алғашқы жолаушылар пойызы келді. Барнаул вокзалының салтанатты ашылуы 1915 жылы 21 қазанда өтті, ол 1916 жылы 10 шілдеде ресми түрде ашылды, олар жүктерді қабылдау және талап ету, пойыз билеттерін сату және жеке жеделхаттарды қабылдауды бастады.
1950 жылдардың басында вокзал ұлғайған жолаушылар ағынының қажеттіліктерін қанағаттандыруды тоқтатты, 1955 жылы оның жанынан жаңа вокзал ғимаратын салу туралы шешім қабылданды. Ол 1958 жылы Киев мемлекеттік жобалау-іздестіру институтында сәулетші И.С.Пестряков әзірлеген типтік жоба бойынша салынды (басқа деректер бойынша ғимаратты 1962 жылы сәулетшілер Л.Чуприн мен Т.Сидамонидзе салған). Осы жоба бойынша Новокузнецк, Кемерово, Магнитогорск-Жолаушы, Целиноград, Ақтөбе және Нижний Тагил станцияларында темір жол станциялары салынды. 2000 жылдардың бірінші жартысында вокзал ғимараты қайта жаңғыртылып, жөндеуден өтті. Негізгі қасбеттің оң жақ қапталында «Осында, Барнаул станциясында А.В.Луначарский 1928 жылы 17 желтоқсанда қала және темір жол торабы жұмысшылары алдында сөз сөйледі» деген жазуы бар мемориалдық тақта орнатылған.
2014 жылы Ласточка электр пойызында Барнаул-Новосибирск жүрдек пойызының сынақ рейсі өтті. 2020 жылға қарай қалалар арасындағы тұрақты жоғары жылдамдықты байланысты іске қосу жоспарлануда.
Дереккөздер
Санат:Темір жол
Тұңғыш ауылдық округі
Тұңғыш ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданында болған әкімшілік бірлік. Тұңғыш ауылы тұрғындарының Қарашығанақ мұнай-газ кен орынның санитарлық-қорғаныс аймағынан тыс жерге көшулеріне байланысты 2004 жылы таратылып, жері Қызылтал ауылдық округіне берілді.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Тұңғыш ауылы кірген. Орталығы – Тұңғыш ауылы болған.
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2004
Футболдан Қазақстан Кубогының 2004 жылғы финалы — 11 қараша күні Таразда өткізіліп, жергілікті "Тараз" клубы 1:0 есебімен "Қайратты" ұтты.
Тұңғыш ауылдық округі
Халқы
1999 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 780 адамды құрады.
Сегонзак (Дордонь)
Сегонзак (Segonzac) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,88 км² шамасында.
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2004
Тараздағы Орталық стадион — Қазақстан кубогы финалын қабылдаған үшінші арена. Бұған дейінгі финалдар тек Алматы мен Астанада ғана өткізіліп келді.
Детальдар
Санат:Футболдан Қазақстан КубогыСанат:2004 жылғы футболСанат:Тараз ФК ойындарыСанат:Қайрат ФК ойындары
Сегонзак (Дордонь)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 212 адамды құрады. Халық тығыздығы — 54,64 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Толычь
Толычь — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама суқоймасының (Вишер шығанағы) сол жағалауынан 3,6 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты; су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хаким реакциясы
Хаким реакциясы (Наkim) - син.: малигнолипия. Қатерлі ісіктерді анықтау әдісі. Қатерлі ісік клеткалары тіршілігінің өнімі болуы мүмкін деген фосфолипидтерді қан сарысуында табуға негізделген.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Спатово (Благоевград облысы)
Спатово (Спатово) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Сандански қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 107 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2811. Телефон коды — 07435. ЕКАТТЕ коды — 68223.
Аудандық аумақтық басқарма
Аудандық аумақтық басқарма, 24.09.1999 жылы құрылған. Алғашқы басшысы — Ә.Тәтібаев (1999-2003). Басқарма аудан аумағында жануарлардың аса қауіпті ауруларының профилактикасы (ветеринария бөлімі); аудан көлемінде малдарды асылдандыру жұмысын ұйымдастырады және қадағалайды (асыл тұқымды мал шаруашылығы бөлімі); дәнді дақылдар өнімдерін сұрыптау (тұқым жөніндегі бөлім); ауыл шаруашылығы дақылдарының аурулары мен зиянкестеріне және арам шөптеріне қарсы күрес жұмыстарын ұйымдастыру (өсімдіктер карантині бөлімі); ауыл шаруашылығы технологиясын ведомостволық бағыныштылығына, меншік нысанына қарамастан есепке алу, тіркеу, тиісті құжаттар мен мемлекеттік номер белгілерін беруді жүзеге асыру (мемлекеттік техникалық қадағалау бөлімі) және жоғарыда аталған салалар бойынша ҚР заңдарының, нормативтік-құқыктық актілерінің орындалуын бақылау жұмыстарын жүргізеді.
Степ-Рузь
Степ-Рузь — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хара-Матолоу өзенінің сол жағалауынан 21 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Жанартаулық туф
Жанартаулық туф - жанартау күлі, кұмы, шементастары мен лава сынықтарының жанартаулық емес тау жыныстарымен дәнекерлене жымдасуы нәтижесінде қалыптасқан тығыздалған тау жыныстары. Құрамына қарай липаритті, дацитті, андезитті, базальтты, тағы басқа деп бөледі. Түстері күлгін, сары, қызғылт сары болады. Құрылыс материалы ретінде қолданылады. Мысалы, Арменияның жанартаулық туфы.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Озёрный ауылдық округі (Қостанай облысы)
Озёрный ауылдық округі – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Озёрное, Суриковка, Шишкинское ауылдары кіреді. Орталығы – Озёрное ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2721 адамды құрады.
Жылқы аурулары
thumb|right|300px| Жылқы аурулары – жылқы организмінің қалыпты жағдайының бұзылуы. "Сауса сусын, жесе ас, мінсе көлік, жауға шапса жарақ, сатса пұл" деп баға берген жылқы түлiгiнiң ауру, сырқат, жарақатын емдеуге қазақ халқы ерекше мән берген. Жылқы малын сан алуан емдеу тәсілдері осы түлікті бағу, күту және баптау үрдісінің құрамдас саласы болып табылады. Торғайда қызмет еткен мал дәрiгерi В.Лавровтың мәліметіне қарағанда, «Қазақ жылқысы өте сирек ауырады. Өйткені, жаратылысынан төзiмдi. Оның үстіне мiнiс пен шаруашылық барысында әбден шыныққандықтан ауруға онша бейім емес. Сонымен бірге қазақ жылқысы әртүрлі ауруларға табиғатынан төзімді болып келедi...». Қазақ жылқысының осындай қасиеттеріне байланысты осы түлікті емдеудің сан ғасырлық тәжірибесі қалыптасты. ХІХ ғасырда қазақ жерінде болған зерттеушілер, қазақ емшілері мал ауруының жұқпалы, жұқпалы емес түрлеріне қарсы әр түрлі шаралар жасай алады, әсіресе жылқы түлігін емдеуге жақсы машықтанған деп баға берген.
Аурулардың пайда болуы мен емдеу ерекшеліктері
Жылқы аурулары пайда болу мен оларды емдеу ерекшілігіне байланысты шартты түрде төмендегідей төрт топқа бөледі:
Түлікті қинап пайдаланудан оның ішек құрлысында пайда болатын аурулар
Өлi тию тобына жататын аурулардың түрлерi мен пайда болу себебi де әр алуан. Аурудың басты себептерi тоқ малды қатты қинап пайдалану мен құнарсыз, әрі сапасыз жем-шөпке байланысты. "Өлі тию" ауруларының басты белгілері: жылқының екi бүйiрi қампиып кетеді, мойыны мен құлақ тұсына дейiн iседі. Ауру асқынған кезде мал әлсiн-әлсiн бүйiрiне қарай бередi, жерге аунай кетеді, алдыңғы аяқтарымен жер тарпиды. Ауру қатты қинаған кезде қанша күшенсе де, құмалақ пен зәр шығара алмайды, ақырында "ит тәрізді" шоқиып отыра кетеді. Қазақ емшілерінің пайымдауынша, "өлі тиген" жылқының ішектері бұралып немесе кептеліп қалады. Және құрсақ қуысындағы жапсарлас жатқан ішектің шумақтары бір-бірінің арасына өтіп, "ілініп" қалады деседі. Кейде ішектің айналасындағы шажырқай мен бүйрекмай шандырларының тұйығына асылып қалатын жайттар де кездесетін көрінеді. "Өлі тию"  тобының  ішінде, әсіресе, көбірек кездесетіндері – түйнек, талақ, шемiршек және қата деп аталатын аурулар. Оның iшекте жын немесе құмақ жүрмей қалудан болатын түрі – қата (төлде кездесетін түрін қоя деп атайды) деп аталады. Ал, iшек-қарнына топырақтың ұсақ қиыршықтары шөгіп қалудан құмқата өршиді. Сондай-ақ, ұзақ уақыт бойы құрғақ от (шөп) жеп, суды аз ішкен жылқының ішек-қарынына жем-шөп кебiрлеп, жабысып қалудан "өлі тиюдің" құмаққата деген түрі өршидi. "Өлі тиюдің" түрі – түйнекке iш майы кеткен кәрiтамыс мал мен арық жылқылар жиірек ұшырайды. Қазақ емшілері түйнектi қи, қара, көк түйнек деген үш түрге ажыратады.
Емдеудің дәстүрлі түрі
"Өлi тию" тобындағы ауруларды емдеудiң дәстүрлі тәсілдері оның түрлеріне қарамастан бір-біріне ұқсас болып келеді. Ертеректе бұл ауруларға қарсы Құран аяттарын оқу, "өлі тиген" жылқының бүйiрiне айран тамызып, итке жалату сияқты шаралар жасалған. Ауырған атпен бейiтке шауып барып, "ей, аруақ өлiңдi тарт, тiрiңдi бер!" деп үш мәрте дауыстап айтып, моланы айналады. Бейiт топырағынан әкелiп, ауырған жылқыға шашқан. Бұл шаралардың мәні жылқыға келген "өлі" ауруының себепкері аруақтардың дәметуінен болады деп түсінікпен байланысты көрінеді. Олардың әсері қаншалықты екендігі белгісіз. Емшілердің емдеу тәжірибесінде мұнан басқа рационалды шаралар да кең қолданылған. Мысалы, жылқы құйрығының ұшындағы жіңішке тамырға өткір бізді бойлата сұғу жақсы нәтиже берген. Сондай-ақ, жылқының құлағының ұшындағы тамырдан қан ағызған соң атты сауырына дейiн келетiн суға бiраз "жүздіреді". Ал, суық маусымда "өлі тиген" атпен біраз жерге дейін желе жортып келген соң, оны жабулайды да, тік iшегiнен жылытқан май немесе сабынды су құяды. Сонымен бірге, аурудан болатын ішектің түйілуін немесе бұралуын жазу үшін жылқыны жерге жығып әрлі-берлі аунатқан соң, екі бүйiрiне қыздырылған шым басады. Бұл емді "шым бұлау" деп атайды.
Тышқаншық ауруы
Қата ауруы асқынып кетсе, тышқаншық деп аталатын ауруға ұласады. Оның белгісі туралы сол В.Лавров рапортында былай деп жазды: «Жылқының сағағында көлемi кiшкене, бiрақ тез үлкейетін iсiк пайда болады. Оның тышқан тәрiздi бұлтылдап тұратындығына байланысты ауруды тышқаншық атаған. Ондай аурумен ауырған жылқы әрең дем алады. Қазақтар тышқаншық iсiгiне кездік шаншып, оның төңірегін қыздырылған темiрмен қариды". Ауру жылқы мұндай емнен де жазылмаса алақарақ, шемiршек деп аталатын асқынған түріне көшеді. Бұл ауру малдың жанына қатты бататындықтан жылқының көзi алақтап, танауының шеміршегі делдиiп кетеді. Ауру атауы оның сыртқы белгілеріне байланысты аталған дейді экспедиция барысында мәлімет берушілер. "Өлі тиюдің" аталған түрлерін емдеу үшін малдың «жанды жерлеріне», яғни дененің терісі жұқа бөліктеріне ине немесе бiз шаншиды. Оған қыл құйрықтың майда түбі және ұшы, шұра, құлақ ұшы сияқты дене бөліктері жатады. Сондай-ақ жылқының ерінін шылбырмен қылқындырып бұрау шарасын жасайды. Бұл тәсілді шұралау деп те атайды.
Күтімнің бұзылуынан пайда болатын аурулар
Мініс жылқысында пайдалану және күту, жемдеу ережесі бұзылудан бөгелу, қызылмай, топқазы, зорық, көтеу, аяғына қан түсу сияқты аурулар өршиді. Ұзақ жүрістен соң сол бойда қимылдамай қалса немесе терлеп тұрған атты көңге байласа аттың кеудесiне немесе аяғына қан түседі. Оның белгісі – басын төмен салбыратып алып, ақсап басады. Барақ, бiраз жүрген соң ақсағаны басылады. Бұл ауруды емдеу үшін шашаның барлау тамырынан, тобығының екi жағындағы тамырдан және таңдайынан қан алады. Ал, жүйрікті жарату мен баптау ережесі толық сақталмаса бәйге жолында түйiлу, бұрдығу, тығылу, сайткелді, мiшаяқ деп аталатын ауруларға тап болуы мүмкін. Алқым безi iсiп аунай беретiн "мiшаяқ", зорық ауруына шалдыққан жылқының бауыры мен буындары іседі, әлсірейді. Оның себептеріне қарай сузорық және майзорық деген түрге бөледі. Ондай ауруларды емдеу жолдары оңайырақ; қою шай қайнатындысымен суарып, маймен ыстайды. Зорыққан атты жылы сумен шамадан тыс суарса ауруы асқынып "сайткелдi" деп аталатын кеселге ұласады.
Жауыр ауруы
Жылқы түлігінде өршитін аурудың бiр бөлiгi – жауыр деп аталатын топтағы аурулар. Жауыр ұғымы аясында мiнiс және жегін малының шоқтық, иық, қырарқа, қаптал сияқты дене бөлiгiнің терісі зақымданып, оңай жазыла қоймайтын жараға айналуын айтады. Бұған жайдақ жауыр, арқа кету, жалақ, ыстық шығу, жауыр, шилі қара, лоңқа, өлі ет сияқты аурулар жатады. Халықтық ветеринарияда қолданылған жауыр түрлерін емдеу, сақтандыру шараларының тиімділігіне байланысты олар әлі де болса практикалық мәнін жойған жоқ.
Мертігу және сүйектерінің сыну салдарынан болатын жарақат түрлері
«Жылқы түлігінде әртүрлi себептерге байланысты мертiгу, сүйектері сыну, жарақаттану жиi ұшырасады. Бұлар жылқының шығынының 4/5 бөлiгiн құрайды. Бірақ, арам өлмей сойылып алынады. Ал шығынның азғана бөлігі жұт, аяз, боранның кесiрiнен болады. Жұт шығынының 10-15 пайызы құлындарға тиесілі», – деген мәлімет келтіреді Қазақстанның Торғай облысында көп жыл қызмет істеген малдәрігері В.Лавров. Мұндай мезгілсіз кезде "мал болудан" қалған аяқты малды (жылқы мен түйені) арам өлтірмей сойған соң еттерін бөлісіп, оның өтеуіне ұсақ мал береді. Бұл салтты дәстүрлі ортада "қызыл көтеру" деп атайды.
Сирегірек болса да мал сүйегінде сынатын жағдайлар кездседі. Сынықты сипатына қарай жарықшақ, шорт, айқаспа деген түрлерге бөлiп, cоған сай емдеу шараларын жасайды. Мысалы, жарықшақтанып сынған сынықты сынықшы саусағымен сипалай отырып орнына келтіреді. Сөйтіп қалпына келген сынықтың сыртынан ағаш таяқтармен сүйемелдеп (емшілер оны "қарғашалау" деп атайды) таңып тастайды. Оған қоса түйе шудасын тұзды суға малып сорбақта етіп тартса, әрі ісiгін қайтарады, әрі сүйекті жетілдіріп тез бітіреді деп есептейді.
Буын таю
Жылқыда сүйек сыну, буын шығу, сiңiр созылу сияқты қауіпті жарақаттармен қатар, кісе басу, табандау, қол түсу, сырға таю, бөксесі сал болу сияқты оп-оңай емдеп жазуға келетіндер түрлері кездеседі. Жиі кездесетін буын таю деп аталатын жарақат түрiне топшы (иық), толарсақ, мойын, тобық, ұршық буындары жиi ұшырайды. Тайған буынның бiр жағы ойыс, екiншi жағы дөңес болып көрінеді. Әрі, ол буынды мал денесінің келесі жағымен салыстырғанда созылыңқы немесе бүгiлiңкi екендігі бірден көзге шалынады. Тайған буынды тәжірибелі емшілер дүмпіте ұру, арқанмен байлап алып соза тарту сияқты тәсілдермен орнына келтiрген. Мұндай шарадан кейін iсiгі қайтып, буын қозғалысқа келсе емнің дұрыс жасалғаны деп есептейді. Кейде қарапайым тәсілдер тайған буынды орнына келтіреді. Мысалы, тобықтың төменгі жағынан тұраның көбесін инемен қатты пiсіп алса, кенет шошынған мал тепкiлене қозғалады да, буын орнына түсетін көрінеді.
Сырғасы таю
Тосын қимыл кезінде аттың артқы тұяғының маңдайын шалыс басылса, тұра сүйек пен бақалшық сүйектерге зақым келеді. Әсіресе, ондағы ұсақ сүйектердің бірі сырға орнынан тайып кетедi. Ол дереу білінеді. Ақсай қалған жылқынның тұяғын ұстап көрсе суық екендігі білінеді. Тайған сырғаны орнына салу онша қиын емес, ептiлiктi ғана қажет етеді. Оның тiрсегiнен арқанмен қатты тартып бұрау салып байлап қойса орнына түседі. Тағы бір жолы сырғасы тайған аяққа арқан байлап алып, iрке тартып қалса оп-оңай орнына келеді.
Кесе басу
Ат қарғып секіргенде және керiле шапқанда қалыпты аяқ алысынан жаңылып, артқы аяғы тұяғының маңдайымен алдыңғы аяғының шашасын немесе шiдерлiгiн шалыс басуды кесе басу деп атайды. Оған қарсы жаңа сойған қойдың ыстық жынын тартып, сыртын құрым киiзбен орап тастайды. Жиналған арам қан болса шабақтап шығарады.
Аттың мойын омыртқалары шығып кететін жайттар да кездеседі. Ондай мойын иiрленiп көрінеді. Оның емі – аттың құлағына су құйып жiберу. Басын оқыс шайқаған кезде шыққан мойын буыны түседi деседi. Оған кескек ағашты таңып байлап, 1-2 күн бойы қаңтарып қояды.
Уақұрт ауруы
Асқынып кеткен буын ауруларының қатарында "уақұрт" деп аталатын толарсақ буынның қабынуын жиі кездеседі. Этнограф Х.Арғынбаевтың еңбектерінде оған қарсы шаралар мыналдар деп көрсетеді: аттың арт жағына жақындата аспанға қаратып мылтық атады. Мұндайда оқыс қимылдағаннан кешiкпей жазылып кетедi деп сенген. Ал, Алтайдағы қазақтар көксамырсын (пихта) шайырын жағып шүберекпен орап емдеген. Тәжірибелі емшілер оташылық жасап, алмас, тотияйын, уқорғасын, қасқыр өтi тәрізді улы, күшті дәрілердің бірін жіпке түйіп салады. Бұл тәсілді "дәріні арқандап салу" деп атайды.
Тұяқ аурулары
Түрлi жарақат пен ауру салдарынан жылқы тұяғында зыртұяқ, дүмпу, қосқыртыстану, тұяқ кебу (бүрiсу), жарылу, майтабан борсу, көбесi сөгiлу, тұяқ шiру, табандау, майтабан жарылу сияқты ауру түрлері пайда болады. Халықтың мал емдеу тәжірибесінде асқынбаған тұяқ ауруларын уқалау, жылы басу (компресс), жаңадан сойылған қой терiсiн тарту сияқты шаралармен емдейді. Ал, асқынған түрлерін қан алып емдейді. Ондай шаралардың тұяқтың қай тұсына жасалатындығына байланысты емшілер тілінде шашадан қан алу, майтабанды шету және табан аршу деп атайды. Мамыр аталатын аяқ ауруын алғашқы қазақ мал дәрiгерi С.Сейдалин "острое воспаление копыта" деп пайымдаған және оған қарсы атты суық суға тұрғызу немесе батпақпен сылап емдеу оң нәтиже берген деп жазады.
Арқа мен шоқтықта пайда болатын жара түрлері
Ауыр жүк артудан алдыңғы аяқта қолы түсу, санда шойырылу деп аталатын ауру тап болады.
Жұқпалы аурулар
Жоғарыда айтылғандай, жұқпалы аурулар жылқыда онша көп кездесе бермейді. Дегенмен, делбе, мандам (мандом), маңқа, сақау (шығу, саржақ), қара өкпе, сары ауру, жамандат, жаман түйме, cенделме сияқты ауруларды жұқпалы деп саналды. Аталған ауруларды дәстүрлі ортада жақсы айыра бiлген және оларға қарсы әртүрлі шаралар жасаған.
Сақау ауруы
Ауырған тай, құнанның танауынан су, жалқаяқ ағады, алқым бездерi iсiнгеннен от пен судан қалатындықтан "сақау" аталған. Бұл ісікті оташылар кездікпен піскілеп, соқтасын ағызады. Немесе екі-үш аптадан соң жара өздiгiнен жарылып, іріңі жақ тұсына қатып қалады. Соған байланысты оның "сарыжақ" деген атауы да бар. Сақау ауруының зілді түріне қазақ даласындағы жылқылардың 30-40 пайызы шалдығады, оның 10%-ға жуығы шығынға ұшыраған деген мәлiмет бар.
Делбе ауруы
Делбе болып ауырған жылқының маңдай сүйегін қуысқұлақпен тесiп, бiр шөкiмдей мылтық дәрiсiн түтiкпен миға үрлейдi. Делбеге ұқсас "сенделме" деген ауру бiлiнсе, таңдайдың, тiлдiң, танаудың екi жағынан бiрдей қан алып, тұз жегiзiп бусандыру қажет деген.
Жұқпалу ауруларды пайымдау
Жұқпалы аурудың себептерін әрқалай пайымдаған.
Әдебиеттер
Санат:Ветеринария Санат:Жануарлар аурулары Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Антонио Лопес де Санта-Анна
Антонио де Падуа Мария Северино Лопес де Санта-Анна-и-Перес де Леброн (Antonio de Padua María Severino López de Santa Anna y Pérez de Lebrón; 21 ақпан 1794, Халапа — 21 маусым 1876, Мехико), «Санта-Анна» және «Батыстың Наполеоны» есімдерімен танымал— мексикалық әскери тұлға, мемлекеттік және саяси қайраткер.
Мексика империясының Республикаға айналуына ықпал етті. Жалпы алғанда 22 жыл бойына Мексика Президенттігі орнына 11 рет отырған болатын. Оның билігінің тұсында Мексика сол уақытта Мексиканың бір бөлігі болғанТехас Тәуелсіздігі үшін соғысқа қатысты (1835-1836; соңында Санта-Анна повстанцаға қолға түсіп қалды) және америка-мексика соғысына тартылған еді. Екі бірдей соғыстың қорытындысында Мексика өз жерінің біраз бөлігінен (Калифорния мен Техас жерінен) айрылып қалды. 1855 жылы Санта-Анна соңында президенттік орыннан біржола босатылды. Өмірінің соңғы жылдарында қуғында болды, шайыр саудасымен айналысты.
Өмірінің алғашқы кезеңі
Санта –Анна 1794 жылы 21 ақпанда Жаңа Испания, Веракус штатында, Халапа қаласында қадірлі испандық отаршыл жанұясында дүниеге келді. Оның ата-аналары Антонио Лопес де Санта-Анна мен Мануэла Перес де Леброн креолдар тегінен еді және орта дәрежелі топтан шыққан болатын.Олардың қаржылық шамалары ұлдарының мектепке бауына жағдай жасай алды. Оның әкесі испандық Веракус провинциясында (Жаңа Испания) бір мерзімге корольдік әскерде суб-делегат болды.1810 жылдың шілдесінде Санта-Анна Хоакина де Арредондо басшылығында Фихо-де-Вера-Крус жаяу әскер полкына жіберілді. 16 жасында ол кадет болды. Кейінгі бірнеше жылдар бойына Мексиканың ішкі провинциясына орналасқан үнді тайпаларын бақылаумен және көтерілісшілермен шайқасумен өткерді.
Корольдік әскерде қызмет еткен көптеген креольдік офицерлер сияқты Испанияға лоялді болып қалды және бірнеше жыл тәуелсіздік үшін мексикалық соғысқа повстанцевтіктерге қарсы күресті.
Әскери мансабы
1811 жылы тамыз айында Амоладерас (Район округі, Сан-Луис-Потоси штаты) Санта-Анна чичимек жебесінен сол қолы жараланды. 1812 жылы ол екінші лейтенант шенін, ал жылдың соңына қарай бірінші лейтенант шенін алды.
1813 жылы Техастағы қызметі кезеңінде Гутиерреса повстанцевіне қарсы экспедицияға қатынасты. Мединедегі шайқаста көрсеткен ерлігімен танылды, осы уақыттан бастап мансаптық сатымен жоғарылай бастады. Көтерілісті басуға қатынасқан жас офицер Арредондо жүргізген жаппай өлім жазасы саясатының куәсі болды және кейбір тарихшылар Техасс көтерілісі барысында ол Арредондо жанында қызметінде алған тәжірибесін қолданды деген тұжырым айтады.
Бірнеше жылдан кейін тәуелсіздік үшін соғыс тығырыққа таянды. Осы кезеңде Санта-Анна жаңа Веракрус губернаторына адютант болып орналасып, Веракрус маңайына қашқындар үшін ауыл салумен айналысты. Сол уақыттарда ол құмар ойындарға құмартып, осы күйі оның өмірінің бар кезеңінде қалып қойды. 1816 жылы ол капитан шенін алды.
Төңкерiс дәуiрi
Шындығында, Санта-Анна армия қолдаған үкімет танымал болмаған Итурбидеге шынайы берілмеген болатын. Оның дүниелік көзқарасы байлар мен ықпалды адамдар қатарында болуды қалады, солай бола тұра кез-келген шайқаста жеңіске жеткен топпен бірге болады.
1822 жылы Санта-Анна Итрубиданы құлату жоспарын шығарып, әскери көшбасшылар еліне өтіп кетті. 1822 жылы Санта-Анна Гуадалупе Виктория монархияны тойлау мен Мексиканы республикаға айналдыруға бағытталған де Каса Мата жоспарына қол қойды.1823 жылы наурыз айында Итрубида өзінен өкілдікті алып, Виктория Мексиканың бірінші президенті болды. Итрубиданы свержениюде Санта-Аннаның көрсеткен көмегі басқа көшбасшыларға оның көпке белгілі өзгермелі мінезіне қарамастан, сенуге болатынын білдірді.
1828 жылы 3 желтоқсанда әскер Ұлттық сарайға оқ атып, нәтижесінде сайлау қорытындысының күшін жойып, Герреро президенттікке отырады. 1829 жылы Испания Мексикаға үстемдігін қалпына келтіру мақсатында Тампикоға генерал Исидро Баррадас басшылығымен 2600 әскер жібереді. Санта-Анна азғантай ғана күшімен интервенттерге (олардың көбі жасыл безгекпен сырқаттанған болатын) қарсы шабуылға шығып, оларды соққыға алды.
Испаниялықтарға қирата соққы бергендігі Санта-Аннаның танымал болуына жол ашты, алайда жаңа тіуелсіз мексика республикасының жақтастарын нығайтты. Санта-Анна батыр деп танылып, сол уақыттан бері өзін «Тампиконы жеңуші» және «Отанды сақтаушы» деген атпен мадақтады. Өзін мақтаудың негізігі түрі «Батыс Напалеоны» титулымен атауы болатын.
1829 жылы желтоқсанда вице-президент Анастасио Бустаманте президент Герерроға қарсы көтеріліп, оны өлтіріп, 1830 жылдың 1 қаңтарында президенттік орынға отырады. 1832 жылы үкіметті Мануэл Педрасқа беру мақсатында Бустамантеге қарсы көтеріліс басталды, 1828 жылы сайлауда повстанцалар заңды деп табылды. Олар басшылықты Санта-Аннаға ұсынды.
Расмеке (Расмекеев ауылдық кеңесі)
Расмеке — Башқұртстанның Кушнаренк ауданындағы ауыл, Расмекеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 275 адамды құрады. Пошта индексі — 452243, ОКАТО коды — 80240865003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Антонио Лопес де Санта-Анна
Өкiмет басында
Осы штаттардың кейбірі Мексикадан өз тәуелсіздіктерін жариялап, өздерінің үкіметінің негізін қалады. Санта-Анна әскерін жинап, көтерілісті келістіруге ұмтылды.1835 жылдың 12 мамырында екі сағаттық қақтығыстан кейін мықты қарсыласы – барлық Мексика штатының көп әскерлі және жақсы жарақтанған Сакатекас штатының милициясының құрылымын (Франциско Гарсия басқаруымен) жеңуіне мүмкіндік туды. Санта-Анна 3000 тұтқынды қолға түсірді және өз әскеріне Сакатекасты 48 сағатқа тонауға мүмкіндік берді.Жеңіске жеткеннен кейін ол Коауила-и-Техас штатына қарай жылжуға шешімқабылдады.
Расмеке (Расмекеев ауылдық кеңесі)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Антонио Лопес де Санта-Анна
Техас төңкерісі
thumb|300 px|Пленение Санта-Анны в битве при Сан-Хасинто.
Басқа мексикалық штаттар сияқты Мексиканың орталықтандырылған үкіметіне көңілдерінің толмағнын білдіріп Коауила-и-Техас штаты 1835 жылы көтеріліске шықты және 1836 жылдың 2 наурызында Техастан барлық мексикалық әскерге бірнеше рет тойтара соққы бере отырып, өз тәуелсіздігін жариялаған болатын.Санта-Аннаның басшылығымен алпысмыңңдық Техастағы  әскер Техасты Мексиканың бақылауына алу мақсатымен солтүстікке қарай жылжыды. 23 ақпанда мексикалық әскер Бехарға кірді және Аламо миссиясында техасс әскерін тойтарды. 13 күндік қоршаудан кейін Санта-Анна 7 наурызда келетін болған ауыр қаруды қолдануды ұйғарды.
Мина Сейітқызы Сейітова
Мина Сейітқызы Сейітова – Қазақ радиосының ардагері. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, радиохабар тарату іcінің қайраткері, КСРО-ның құрметті радисі, еңбек ардагері.
1919 жылы 25 тамызда дүниеге келген. Қазақ радиосында 1934 жылдан бастап, қызмет атқарған. «Құрмет» орденімен, «Отан соғысы кезіндегі тылдағы қызметі үшін» орденімен, «Жеңіске -  40 жыл» медалімен, ҚазССР Жоғары Кеңесінің «Құрмет» грамотасымен  марапатталған. Дарынды диктор радиоға келгенге дейін медицина институтында Мәншүк Мәметовамен бірге оқыған. Оның сөйлеу шеберлігіне Ахмет Жұбанов, Евгений Брусиловскийлер ризашылық білгірген. Микрофон алдында 44 жыл қызмет етіп, талай дикторларға, сонымен қатар Бибігүл Төлегенова, Ермек Серкебаев, Мұқағали Мақатаев сынды ұлттық мәдениетіміздің марқасқаларына ұстаз болған. Оны Юиий Левитан, Елизавета Емельянова сияқты Одаққа танымал дикторлар құрмет тұтты. 1943 жылы радионын жетекші дикторынан аға дикторына ауысқан Мина Сейітқызының орнына Әнуарбек Нығметжанұлы Байжанбаев қызметке алынды.
Оскар (киножүлде, 1934)
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 15px; margin-left: 5em; margin-bottom: 2em; width: 258px" align="center"> << 5-ші марапаттау рәсімінің жеңімпаздары мен номинаттары 7-ші >>
6-шы рәсім, «Оскар» киножүлдесімен марапапаттау 1934 жылы 16 наурызда өтті. Салтанатта, екі үздік актерлік және актрисалық жетістіктері үшін марапатқа ие болғандар болды — Чарльз Лоутон және Кэтрин Хепберннің ешқайсысы болмады. Лоутон — Британдық фильмге қатысқаны үшін марапатталған бірінші жеңімпаз. Бірінші «Үздік режиссер ассистентінің жұмысы» санатындағы награда таныстырылды. Алғашқы рет бірден жеті көмекші жеңімпаз атанды. Оларға бір фильмдегі жетістіктері үшін ғана емес, жалпы жыл ішінде жұмысындағы жетістіктері бағаланды. Тағайындаулар 1938 жылға дейін созылды.
Жеңімпаздар мен номинанттар
Бірнеше номинациялар алған фильмдер тізімі:
Бірнеше марапаттарға ие фильмдер тізімі:
Ғылыми және техникалық жетістіктері үшін
II класс марапаты
Ерболат Дербісәліұлы Дәленов
Дәленов Ерболат Дербісәліұлы (1946 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қожабақы ауылы) – медицина ғылымдарының докторы (1993), профессор (1994).
Дереккөздер
Санат:1946 жылы туғандар Санат:Қазалы ауданында туғандар Санат:Медицина ғылымдарының докторлары Санат:Астана медицина университеті түлектері Санат:Ростов медицина институты түлектері Санат:Астана медицина университетінің профессорлары Санат:Қазақстан медиктері
IC 2561
IC 2561 — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан Sb (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 30147, UGC 5567, MCG 6-23-7, ZWG 183.13.
Сыртқы сілтемелер
IC 2561 Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Жақсылық (Қостанай облысы)
Жақсылық — Қостанай облысы Қостанай ауданы, 2019-жылы қысқартылған "Половников ауылдық округі" құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
Халқы
Тұрғыны 21 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Қостанай ауданының таратылған елді мекендері
Лагундо
Лагундо (Lagundo) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Больцано провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4166 адамды құрайды. Халық тығыздығы 181 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 39022.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Ада (Қазақ шығанағы)
Ада– Каспий теңізі Қазақ шығанағындағы құмдауытты құмқайыр.
Жағалаудан Кендірлі шығанағы арқылы бөлінеді.
Маңғыстау облысы Қарақия ауданы жерінде орналасқан құмқайырдың бедері тегіс жазық. Онда сексеуіл, жүзгін, жыңғыл бұталары және шөлге тән сораң шөптер өседі.
Құрлықпен жалғасқан шығанағының ені 3 км.
Тайыз жерден аз мөлшерде тұщы су шығады.
Құмқайыр 1930 жылы зерттелген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты
Жылқышы Ақтайұлы
Жылқышы Ақтайұлы (1820, Қытай, Алтай өлкесі – 1890, сонда) – Қытай қазақтары арасынан шыққан қоғам қайраткері, шешен. Абақ Керейдің бақат руының үкірдайы болған. Қытай өкіметінің “гауҺар тас” белгісімен марапатталған. Асылбек Көбешұлымен бірге Қытай өкіметінің Қобда қазақтарынан заңсыз салық төлеуді талап еткен қатаң саясатына қарсы шығады. Ж. өз ауылын бастап Қобда асып, Дайын, Сүңгіті, Ақсу, Жаматыны қоныстанады. Бұл өңірде күні бүгінге дейін оның есімімен байланысты “Жылқышы асуы”, “Жылқышы хүрэн” аталатын жер атаулары кездеседі.
Дереккөздер
Санат:1820 жылы туғандар Санат:Қытайда туғандар Санат:1890 жылы қайтыс болғандар Санат:Қытай қазақтары Санат:Қазақ ақындары
Хаммш-Рич синдромы
Хаммш -Рич синдромы - өкпеде фиброз тканінің үдемелі өсуі, тыныс жетіспеушілігі, өкпе артериясының гипертензиясы болатын, өкпе текті жүрек қалыптасатын себебі белгісіз ауру.
Валдай деңгей өзіжазғышы
Валдай деңгей өзіжазғышы — суқоймаларындағы, каналдардағы, арықтардағы су деңгейін тынымсыз автоматты турде жазып отыратын су өлшеуші өзі жазғыш құрал. Ағын сулардағы, Валдай деңгей өзіжазғышы су деңгейінің биіктігін уақыт функциясы ретінде жазуға мүмкіндік береді. Валдай деңгей өзіжазғыштың сағаттық механизмін бір тәулікке, бір аптаға немесе бір айға қоюға болады. Құралдың негізін қалтқы қүрайды. Қалтқы каналдағы су деңгейінің бетінде қалқып тұрады, су деңгейі төмендесе, калтқы темен түседі де, өзіне жалғанған қалам арқылы барабанда орналасқан арнайы қағазға сызық қалдырады, ал су деңгейі жоғарыласа, қалтқы көтеріледі де, сызықты жоғары сызады. Абсцисса есіне барабанның айналу жылдамдығы уақытпен көрсетілген, ордината су деңгей биіктігі (көтерілуін) белгілейді.
Хаммш-Рич синдромы
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Валдай деңгей өзіжазғышы
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
NGC 6646
NGC 6646 — Лира шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1802 жылы 26 маусымда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6646 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61944, UGC 11258, MCG 7-38-8, ZWG 228.10.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Лира (шоқжұлдыз)
Озёрки (Абай облысы)
Озёрки — Абай облысы Семей қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Озёрск ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Семей қаласынан шығысқа қарай 18 км жерде, Ертіс өзенінің оң жағасында орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2075 адам (1008 ер адам және 1067 әйел адам) болса, 2009 жылы 2082 адамды (1011 ер адам және 1071 әйел адам) құрады.
Тарихы
Іргесі 1959 жылы Семей қаласын көкөніс, сүт тағамдарымен қамтамасыз ету мақсатында арнайы кеңшар ұйымдастыруға байланысты қаланған. 1997 жылдан бастап кеңшар негізінде сүтті ірі қара мал және көкөніс өсірумен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды.
Дереккөздер
Санат:Семей қалалық әкімдігі елді мекендері
NGC 2175S
NGC 2175S — Орион шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енбейді. Аталмыш каталогқа кейінірек қайта қаралымында қосылған болатын.
Ашылуы
Бұл нысанды 1857 жылы Bruhns Carl Christian астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2175S деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: Lund 1182, near N 2175.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Орион (шоқжұлдыз)
Путишна
Путишна — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Пермь облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Актай өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тура өзені бастауынан Тагил өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Янгстаун (Огайо)
Янгстаун (Youngstown) — Огайо штатының Mahoning округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 66 982 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 89 км² шамасында. FIPS коды — 39-88000.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Огайо қалалары
Один (Миннесота)
Один (Odin) — Миннесота штатының Watonwan округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Средна (Благоевград облысы)
Средна (Средна) — Болгариядағы ауыл. Благоевград облысына қарасты Гоце-Делчев қауымының құрамына кіреді.
2008 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 31 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2918. ЕКАТТЕ коды — 68391.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Благоевград облысының елді мекендері
Сумтынг-Юган
Сумтынг-Юган — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненец АҚ, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ун-Егом-Юган өзенінің оң жағалауынан 12 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Солтүстік Сосьва өзенінің құйылысынан Салехард қаласына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Нова-Миланезе
Нова-Миланезе (Nova Milanese) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Милан провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 22 566 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 4178,88 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5,4 км² шамасында. Пошта индексі — 20054.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant Antonino.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Консейсан-ду-Риу-Верди
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13 604 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 370,04 км² шамасында. Халық тығыздығы — 36,8 адам/км².