cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фуэнльяна
Фуэнльяна (Fuenllana) — Испаниядағы қала. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Сьюдад-Реаль провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 301 адамды құрайды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сьюдад-Реаль елді мекендері
Өзін-өзі кадағалау
Өзін-өзі кадағалау, жаттығулар немесе жорық кезінде олардың дене дайындықтарын қадағалап байқауымен анықталады. Оның негізгі мақсаты: әсіресе саяхат кезінде өз ағзасының қалыпты жағдайын аса көңіл аудару. Әсіресе денсаулығына, алаңсыз ұйықтауына, тағамға деген тәбетіне, дене салмағына, жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысын, тыныс алуын және т.б. жағдайларын үнемі бақылап тексеріп отыруы керек. Ұзақ уақытқа созылған алыс қашықтықта денесіне түскен ауырлыққа қатысты осы жорықтарға бұрын қатыспаған немесе дайындығы төмен адамдардың денсаулықтары нашарлап, тыныс алуы төмендеп қиналуы мүмкін. Сондықтан да, саяхат сәтіндегі әрбір адамның өз денсаулығына кеңіл аударуының орны ерекше. Саяхат барысында алғашқы күндері денесіне түскен салмаққа имкемделіп үйренетін болады. Көтеріңкі көңіл күйі әсем табиғаттың таңғажайып көріністеріне орай қан тамырларының соғуы 10-15 мин. уақыт демалғаннан кейін қалыпты жағдайына оралады. Егер жоғарыда аталған уақыт мөлшерінде қалыпты жағдайына оралмай, кез келген нәрсеге ашуланып, тәбеті темендеп, саяхатқа деген қызығушылығы азайып, жүрген кезде сүріне берсе сонымен бірге, тыныс алуы одан әрі нашарласа, шамадан тыс терлей бастаса сол адамның жүгін жеңілдетіп немесе одан әрі қарай жүрулерін тоқтату қажет. Оны бір орынға жайлы отырғызып, арқасындағы жүгін алып сол қолының білезігін тамырын саусағымен басып жүрек соғуының жиілігін анықтайды. Біраз демалғаннан кейін тағысын сол адамның қан тамырын басып, жағдайын қайтадан білгеннен кейін 10-15 мин соң қалыпты жағдайына оралып жақсы тыныс алса жорықты одан әрі жалғастыруға болады. Тамырларының соғуы 15 сек. 15-20 қағыс болғанында, олардың денсаулықтары қалыпты жағдайда деу керек. Қан тамырларының соғуы шағын кітапшаға жазылады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Индекстері арқылы сұрыптау
Индекстері арқылы сұрыптау - сұрыптаудың бірден-бір түрі. n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Массивті индекстері (индекстер массивін жасақтау) арқылы элементтерінің өсуі бойынша сұрыптайық.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ақпараттану Санат:Ғылым Санат:Паскаль
Гот Киелі кітабы
Гот Киелі кітабы немесе Вульфиланың аудармасы — Вульфиланың мәсіхшілердің Киелі кітабын шығыс германдық гот тайпалары сөйлеген гот тіліне жасаған аудармасы.
Қолжазбалары
Вульфиланың аудармасы Жаңа келісімнің басым бөлігін және Көне келісімнің кейбір бөліктерін қамтитын, көбінесе 6-8 ғасырлар арасында Италияда жасалған қолжазбаларда сақталған. Қалған қолжазбалар мыналар: Уппсалада сақтаулы Codex Argenteus (яғни «Күміс кодекс»), «Codex Ambrosianus A»-дан «Codex Ambrosianus E»-ге дейін Skeireins («Скейрейнс») хаттары, «Codex Carolinus»-те Римдіктерге арналған хат, «Codex Vaticanus Latinus 5750»-те Skeireins, «Codex Gissensis»-те Лұқа жазған Ізгі хабардың бөліктері және қалыңдығы 1 мм металл тақташада Жохан жазған Ізгі хабардың кейбір аяттары.
Пайда болуының тарихи жағдайы
Үшінші ғасырда готтар Рим империясының солтүстік-шығыс шекарасында қазіргі заманғы Украина, Болгария және Румыния жерлерінде тұрып жатқан болатын. Төртінші ғасырда негізінен епископ Вульфиланың әрекеттерінің арқасында готтар жаппай мәсіхшілікке өтті. Вульфила гот әліпбиін жасап шығарып, Киелі кітапты гот тіліне аударды. Сол аударманың кейбір бөілктері біздің заманымызға дейін сақталып, қазір гот тілі бойынша басты дерек көзіне айналып отыр.
Гот мәсішілігі католик тәлімінен Иса Мәсіхтің құдайлық болмысына деген көзқарасына қатысты айырмашылықтары болды. Гот мәсіхшілері Исаны Құдайдан төмен дәрежеге ие деп қарастырды. Готтар Үшбірлікті де қабылдамады.
Бесінші ғасыр кезінде готтар Батыс Рим империясын жаулап, Испания, оңтүстік Франция және солтүстік Африкаға дейін жетті. Католик шіркеуі қайтаорнығып, кейін ислам діні таралғанға дейін гот мәсіхшілігі осы аймақтарда бірнеше ғасыр бойы салтанат құрды.
Қазіргі замандағы маңызы
Вульфиланың аудармасы көне шығыс герман тілінде жазылған, қазір сақталып отырған жалғыз ғана құжат. Оның осы тілдерді зерттеудегі маңызы орасан зор.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Киелі кітап аудармалары Санат:Көне христиандық мәтіндер Санат:Христиандық
Әзіл
Әзіл — бір адамның екінші адамды ұялту, сөзге тоқтату үшін айтатын ұрымтал да астарлы, көңілді де күлкілі пікірі. Яғни болмысқа, құбылысқа, нақты оқиғаға қатысты көзқарасты білдірудің, баға берудің бір түрі. Әзілде де сынап-мінеу, іліп-шалып, тәлкек ету ниеті жатады. Тек сол ниет жүрекке ауыр тимейтін етіліп, қалжыңға сүйеп жүзеге асырылады. Сондықтан да қазақ мұны “әзіл-оспақ”, “әзіл-қалжың” деп қосарлап атайды. Дегенмен, ащы әзілдерде сатираның уыты, көңілге қаяу түсірмейтін әзілдерде юмордың белгілері жүреді.
Әзіл — юморлық сезімнің, тапқырлықтың жемісі. Алайда, әзіл-оспақ, әзіл-қалжыңды сатира, юморға жатқызуға болмайды. Өйткені, біріншіден, сатира, юмор өмірлік болмыс-құбылыстарды ұзақ уақыт байқап-көрудің, зерттеп-білудің, ақыл-ой, дүниетаным елегінен өткізудің нәтижесінде туады.
Сатира, юмор белгілі бір дүниетанымның, саяси-әлеуметтік көзқарастың көрінісі, сәулесі ретінде, ресми шығарма түрінде, жалпы жұртқа жария етілу үшін жазылады. Ал әзіл-қалжың түріндегі шымшыма сөз кез келген жерде — отбасы, ошақ қасында, той-томалақ, әр түрлі отырыстарда айтыла салады. Онда ресми сипат, кең танымалдық болмайды. Абай мен оның айналасы арасында осындай әзіл-қалжың көп айтылған. Мысалы, Абай Қоңыркөкше болысы болып тұрған кезде, оның үйіне Байкөкше ақын келеді. Ол есіктен ене бергенде Абай оны: “Тақыр жерге қауындап шөп бітеді, Қай адамға мал мен бақ көп бітеді”, — деп іледі. Сонда Байкөкше: “Кей жігітті пысық деп болыс қойсаң, Қашан түсіп қалғанша жеп бітеді”,— деп, әзілге әзілмен жауап қайтарады. Әзіл-қалжың сатира, юмор сияқты ескінің әлеуметтік қалдықтарына, қоғамның ілгері дамуына кесір-кесапат келтіретін зиянды дерттерге қарсы бағытталмайды, айтысып, қағысып отырған жеке адамдарға ғана тиістіріліп, тек соны сөзден тосу ниетімен айтылады. Сатира, юмор міні бар қоғам мүшесінің бәріне бірдей бағыттала береді, ал әзіл-оспақ дәстүрлі сөз қағыстыру реті бар адамдар арасында ғана, яғни құрбы мен құрдас, жезде мен балдыз, жеңге мен қайын, құда мен құдаша арасында айтылады. Халқымыз “Әзілің жарасса атаңмен ойна” деп әзілді кек тұтпай, қолдап отырған.
Дереккөздер
Санат:Әзіл-сықақ
Көркемдік түр
Көркемдік түр (форма) - әдеби шығармадағы мазмұн, мағыналық ондағы ой-сезім байлығының сөзбен мүсіндеп жеткізілген қалпы, алуан түрлі суреттеу тәсілдерінің біріккен жүйелілік тұтастығынан туатын шығарманың көркемділік қуаттылығы. Әдеби шығарманың Көркемдік түрін (формасын) қүрайтын бөлшектер, ерекшеліктер қандай десек, олар - композициялық, сюжеттік қүрылысы, жанрлық өзгешелігі, сөзбен бейнелеу тәсілдері, яғни тіл кестесі, поэзиялық шығарма болса - бұларға қоса өлең өрнегі, өлеңге тән ырғақ-интонация жүйесі, шумақ, ұйқас түрлері. Олардың бәрі әдеби шығарманың бойында бір-бірімен байланысып, жалғасып, тұтаса келіп, көркемдік жүйе дәрежесінде қалыптасқанда және сол шығарманың идеялық мазмұнымен ажырамас бірлік-бірлестік тауып, соны әсерлі жеткізгенде - сонда барып нақтылы шығармадағы көркемдік формаға айналады. Жазушының өмір шындығына бойлауы, оны сезініп-түсінуі және сол шындықты сөзбен мүсіндеп жеткізу шеберлігі - міне, осы екеуі Көркемдік түрдің (форманың) жасалу шарты. Сөйтіп, әдеби шығарманың Көркемдік түрі дегеніміз сол шығарманың мазмұнына сәйкестендіріліп, әр түрлі бейнелеу құралдарын орнымен пайдаланып, көптеген сурет-айшықтардан өрілген, бір жүйеге келтірілген өрнек. Оның мағыналы көркемдігі шығарманың идеялық мазмұнымен қабысуынан, мазмұн мен түрдің бірлік-бірлестігінен туады. Осындай бірлестік негізінде Көркемдік түр мағыналық сипат алады. Сондыктан мазмұн мен түрді, олардың жеке қүрамды бөліктерін жекелеп қарастыру қажет болады. Соның өзінде де мазмұн мен түрдің бірлестігін, жекелеген бөлшек, айшықтардың өзара байланысын, Көркемдік түрдің тұтастығын ескеру шарт. Көркемдік түрдің кестесін бұзып, әр жібін үзіп, бөлек алғандай болса, бойынан жаны кетіп, өңсіз, ажарсыз құр қаңқасы қалғандай көрінуі ықтимал. Онда шығарманың бізді тамсандырып, таңқалдырған көркемдеп жасалған өрнегі ыдырап, оған тән жарасымды гармониясы әсерлі болып шықпайды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Оразақ ауылдық округі
Оразақ ауылдық округі  — Ақмола облысы Целиноград ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Оразақ, Бірлік ауылдары кіреді. Орталығы – Оразақ ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1825 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Целиноград ауданы ауылдық округтері
Мушарака
Мудараба
Муда́раба (مضاربة) — инвестор исламдық банк болатын мекеме
Сілттемелер
Санат:Исламдық банкинг
Мичурин (Шаран ауданы)
Мичурин — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Мичурин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 374 адамды құрады. Пошта индексі — 452638, ОКАТО коды — 80258830001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Жалпылама жақты сөйлем
Жалпылама жақты сөйлем—баяндауышы 2-жақтық жіктік жалғауда айтылған сөйлемдердің бастауышы болмай, үш жаққа бірдей ортақ мағынада айтылатын сөйлем. Жалпылама жақты сөйлемдер мақал-мәтелді сөйлемдерде жиі кездеседі. Мысалы, : Жаманға ақыл айтсаң, алдайды дер (мақал).
Дереккөздер
Санат:Лингвистика
Үлкен Яг-Йоль
Үлкен Яг-Йоль — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хулга өзенінің сол жағалауынан 109 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Чо Кван Ре
Чо Кван Ре (Korean: 조광래, 19 наурыз, 1954) — оңтүстік Кореялық футболшы, жартылай қорғаушы, бапкер. 1986 жылы әлем чемпионатына қатысқан.
Бапкер ретінде
Сеул ФК
Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корея футболшылары Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сеул ФК жаттықтырушылары Санат:Пхохан Стилерс ФК ойыншылары
Средник (өзен)
Средник — Ресейдегі өзен. Рязань облысы,Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/2231/525 орналасқан. Өзен ұзындығы 52 км-ді құрайды.
PH
Индикатор деген – қышқылдар мен сілтілерде түсін өзгертетін зат. Химияның ерте кезеңдерінде лакмус секілді өсімдік түстері (қынаның бір түрінен жасалады) индикатор ретінде қолданылған. Лакмус қышқылдарда қызыл, ал сілтілерде көк түсті. Қызыл орамжапырақ та жақсы индикатор бола алады, бірақ өсімдік түстерінің бір кемшілігі, олар ауа мен Күннің әсерінен бұзылуы мүмкін. Кейіннен фенолфталеин мен метилоранж секілді күштірек жасанды индикаторлар ойлап табылды. Әмбебап индикатор – бояғыштардың қоспасы, ол әртүрлі түстер қатарын көрсетіп, күшті қышқылдық ерітінділерді әлсіз қышқылдық ерітінділерден немесе күшті сілтілік ерітінділерді әлсіз сілтілік ерітінділерден айыруға көмектеседі. рН шкаласы әдетте 1 мен 14 арасында болады, алайда рН деңгейі бұл шектен асып кетуі де мүмкін. рН сутек иондарының концентрациясын көрсетеді: төмен рН деңгейі сутек иондарының концентрациясы көп, ал жоғары рН деңгейі сутек иондарының концентрациясы аз дегенді білдіреді. рН мәні 7,00-ден төмен кез-келген ерітінді қышқылдық, ал рН мәні 7,00-ден артық ерітінді сілтілік болады, ал рН мәні тура 7,00-ге болса, ерітінді бейтарап болады (мысалы, таза су). Ерітінділерінің рН мәні төмен затты күшті қышқыл деп атаймыз. Күшті қышқылдар сұйылтылған ерітінділерде 100%-ға диссоцияцияланады: барлық қышқыл молекулалары ыдырағанда, сутек иондарын түзеді. Күшті қышқылдың мысалы ретінде азот қышқылын айтуға болады, ол толығымен сутегі иондары мен нитрат иондарына ыдырайды:
Средник (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Рязань қаласынан Проня өзенін қоспағанда, Копоново ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Мокшыға қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
PH
HNO3(с.ер) ➞ H+(с.ер) + NO3-(с.ер)
Средник (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
PH
Әлсіз қышқылдардың рН деңгейі жоғарырақ, шамамен 3 пен 6 арасында болады. Мұның себебі, қышқыл молекулалары аз мөлшеріиондарға ыдырағанымен, қышқыл молекулаларының көбісі ыдырамайды, яғни сутегінің концентрациясы әлдеқайда аз болады. Әлсіз қышқылдар азғантай мөлшерде тек сұйылтылған ерітінділерде ыдырайды. Мысалы, этан қышқылы сутегі иондары мен ацетат иондарына ыдырап, тепе-теңдік түзеді:
CH3COOH(с.ер) ⇔ H+(с.ер) + CH3COO-(с.ер)
Концентрацияланған күкірт қышқылы секілді жоғары концентрациялы қышқылдар аса қауіпті. Концентрацияланған күкірт қышқылы тұтқыр, тығыз сұйықтық, ол теріге тиген кезде, жоғары күйдіргіш қасиетін көрсетеді. Онымен жұмыс істегенде мұқият болу керек, қажетті сақтандырғыш киім мен көзілдірік кию қажет.
Дегенмен, барлық қышқылдар концентрацияланған күкірт қышқылы сияқты қауіпті емес. Қышқылдың қауіптілігі үш факторға байланысты: қышқылдың ағзадағы ұлпамен әрекеттесуі қышқылдың күшті не әлсіз болуы – ол қышқылдың химиялық табиғатына байланысты болады: біз қышқылдың табиғатын өзгерте алмаймыз қышқылдың концентрацияланған не сұйылтылған болуы – біз берілген көлемдегі суда қышқылдың қандай мөлшерін еріту керектігін шеше аламыз.
Яғни, әлсіз қышқылдардың қауіптілігі әрқашан аз бола бермейді, себебі олардың химиялық табиғаты мен концентрациясы да күйдіргіштік қасиетіне әсер етеді. Фторсутек қышқылы HF өте әлсіз, бірақ күйдіргіш қасиеті жоғары, себебі ол адам денесіне әсер етіп, техникалық мағынада “әлсіз” болса да, көптеген ауруларға душар етеді.
Біздің денемізде тұз қышқылы асқазанда кездеседі, оның рН деңгейі 1 мен 2 арасында болады. Сондай -ақ, біз лимон шырыны мен сірке суды тамаққа қосамыз, жеміс шырындарын ішеміз, бұлардың барлығы – қышқылдар. Олар тек рН деңгейімен өзгешеленеді: біз ішетін тағамдар мен сусындардағы рН деңгейі салыстырмалы түрде жоғары, яғни оларды адам ағзасына енгізуге болады. Алайда қышқыл тағамдарды көп қолданатын болсақ, асқазанымыз зақымданып, жұмысы бұзылуы мүмкін, себебі асқазан рН деңгейі өте төмен заттардан тітіркенеді.
Сыртқы сілтемелер
pH туралы дерек
Санат:Өлшем бірліктері
Бозио
Бозио (Bosio) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1190 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 18 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 67 км² шамасында. Пошта индексі — 15060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Bernardo di Chiaravalle.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев
thumb|Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев
Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев
1959 жылдың 29 қазанында Павлодар  қаласында туған.Қазақ.
Әкесі - Пішембаев Құдайберген Бөкенұлы, зейнеткер.Анасы - Жұмағұлова Айтжамал, марқұм.
Семей зоотехникалық-мал дәрігерлік институтын бітірген (1983), зооинженер.
Экономика ғылымдарының докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық өзгеруі».
1981 жылдан - СЭВИ комсомол комитетінің хатшысы. 1983 жылдан - ҚазКСР Павлодар облысы «Ермаковский» кеңшарының бас маманы, директоры. 1992 жылдан -«Ақсу» АҚ басқармасының төрағасы. 1996 жылдан - Қазақстандағы «Роснефть» компаниясының екілдігі басқармасының бас директоры. 1997 жылдан - «Қазмұнайком» ЖШС вице-президенті.1998 жылдан - ПМҚЗ-да «Қазақойл» ҰК ЖАҚ бас менеджері. 2000 жылдан - ҚР ҰҚК «Қазимпекс» Республикалық орталығы ЖАҚ бас директорының бірінші орынбасары. 2003 жылдан - «Siemens AG» компаниясы екілдігінің атқарушы директоры. 2004 жылдан - «Қазақсельмаш» корпорациясы ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы.
2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП партиялық тізімі бойынша 4-ші шақырылымының депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі.
«Қазақстан мәшине құрылысшылары одағы» ЗТБ басқар масының бастығы (2006 жылдан),  ҚР Президенті жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің мүшесі (2007 жылдан),  Қазақстам Ұлттық экономикалық палатасының «Атамекен» одағы басқармасының мүшесі (2007 жылдан).
«Құрмет» орденімен марапатталған (2005).
Әскери атағы - лейтенант.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өндірістің Қазақстан».
Хоббиі - саятшылық, балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, Л.Н. Толстой, А.П. Чехов.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Мадага-Ю
Мадага-Ю (1) — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сибирчата-Яха өзенінің сол жағалауынан 98 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Кара теңізі су алабының өзендері.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Нисте
Нисте (Nieste) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан муниципалитет. Кассель әкімшілік округіне бағынады. Кассель ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1808 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,05 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 6 33 019. Муниципалитеттің басшысы — Эдгар Пауль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Досбай Есалыұлы
Досбай Есалыұлы (1838, Бәйдібек ауданы Досан ауылы – 1916, сонда) – би, шешен. Ұлы жүз құрамындағы ысты тайпасынан шыққан.
1873 ж. болыс болған, кейіннен ел-жұрты би етіп сайлаған. Ел арасындағы дау-жанжалдарды әділдікпен шешіп, халық құрметіне бөленген. 1901 ж. Меккеге қажылыққа барады. Қажылық сапардан оралғаннан кейін той жасап, бұл тойда Зұлпықар, Ергөбек, Алдаберген, Мейірбек ақындар айтысқан.
Досбайдың нақыл сөздері ел арасында сақталған. Олардың ішінде ат бапкерлігі, сыншылдығына қатысты айтқандары да бар.
Дереккөздер
Санат:1838 жылы туғандар Санат:Бәйдібек ауданында туғандар Санат:Қазақ би-шешендері Санат:болыстар Санат:Қазақстан қажылары
Хайленбах
Хайленбах (Heilenbach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Айфель-Битбург-Прюм ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 103 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 2 32 048. Муниципалитеттің басшысы — Лео Майер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Жаппай жазалау және лагерьлер жүйесі
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Кескіш құрал
100px|thumb|right|Кескіш құрал Кескіш құрал (Режущий инструмент) — материалдарды жоңқа түсіру арқылы өңдеуге арналған құрал ; жұмысшы кесуші белгілі бір геометриялық фигура түрінде болып келген, ал қаттылығы өңделетін материал қаттылығынан жоғары болған материалмен жабдықталған немесе қатты материалдан жасалған қалпақшасы және тұлғасы бар кесуші кұрал.
Кескіш тұтқасы
Кескіш тұтқасы –– станок супортының бекітіп орнатуға арналған бөлігі.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау Санат:Механика
Долсинополис
Долсинополис (Dolcinópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жалис экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 195 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 78,144 км² шамасында. Халық тығыздығы — 28,1 адам/км².
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
Драй Ридж (Кентукки)
Драй Ридж (Dry Ridge) — Кентукки штатының Грант округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1995 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.2 км² шамасында. FIPS коды — 21-22582.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Қанат Қожахметұлы Шәкенов
Шәкенов Қанат Қожахметұлы (5 Мамыр 1955 жылы туған, Алматы облысы Алакөл ауданы Жыланды ауылы) – физика-математика ғылымының докторы (2003), профессор.
Қысқаша өмірбаяны:
1977 жылы ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген; 1986 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің (Санкт-Петербург) аспирантурасын бітірген; 1977–1980 жылдары Қазақ КСР-і мемлекеттік Жоспарлау ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер; 1980–1981 жылдары ҚазМУ-да ассистент; 1981–1983 жылдары Ленинград мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші; 1983–1986 жылдары аспирант; 1986 жылдан ҚазМУ-да ғылыми-педогог; 2001 жылдан кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
«Монте-Карло әдістерімен сүзілу есептерін және Новье-Стокс теңдеулерін шешу» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
Дереккөздер:
Санат:Тұлғалар
Әзіл сурет
thumb|[[Чарли Чаплинның әзіл суреті]] Әзіл сурет, шарж (charge — әсерлеу) — адамның ішкі жан дүниесін, мінез-құлқын ашу мақсатында әсірелеп, оның тұлғасын, келбетін, ұқсастықпен күлкілі әрі нанымды етіп суретке салу, сатиралық немесе юморлық бейне.
Шаржда карикатуралық өзгерістер болғанымен адамның негізгі кейпі мен өзіне тән басты ерекшелігі, мінезі қамтылады. Өткір сатиралық шаржбен әзіл-оспаққа негізделген достық шарждар да кең тараған. Әзіл сурет қазақ бейнелеу өнерінде кенже дамыды.
Тағы қараңыз
Санат:Бейнелеу өнері Санат:Графика
Тау шаңғы спорты
thumb|300px|Шаңғышы ылдилап бұрылу үстінде thumb|300px|Шаңғымен өрге көтерілу сәті
Слалом жарысы тапталған қалың қарлы тау бөктерінде өткізіледі. Жарыс жолының қашықт. 500 – 700 м, көлбеулігі – 100 – 200 м. Жол бойына қызыл не көк жалау ілінген кедергілер қойылады. Олардың арасы – 3 м. Жарыс кезінде слаломшылар трассаны екі рет өтеді. Соның орташа уақыт көрсеткішінен қорытынды нәтиже шығарылады. Алып слаломда жолдың көлбеулігі 200 – 500 м, ұзындығы 800 – 2000 м, қақпаның ені – 8 м, олардың арасы 15 – 20 м. Жылдамдық сағатына 65 километрге жетеді.
Жылдам сырғанауда жолдың көлбеулігі 500 – 1000 м, ұзындығы 2000 – 4000 м, жылдамдығы сағатына 90 – 100 километрге жетеді. Тау шаңғы спортының алғашқы ережесін 1920 жылдары ағылшын А.Лунн құрастырған. Жылдам сырғанаудан 1923 жылы Швейцарияда тұңғыш жарыс өтті. Әлем чемпионаты 1930 жылдан өткізіліп келеді. 1936 жылы олимпиадалық ойындар бағдарламасына енгізілді.
Дереккөздер
Санат:Қысқы спорт Санат:Шаңғы спорты
Этнология
thumb Этнология (грек. ethos – тайпа, халық және logos – ғылым, ілім, сөз) – қоғамдық ғылымдардың тайпалар мен халықтарды зерттейтін саласы. Этнология қазіргі халықтарды және ертеде өмір сүрген көне этностық топтардың шығу тегін, ру-тайпалық құрамын, қонысын, олардың өзіндік ерекшеліктері мен бәріне бірдей ортақ жайларды, тарихи және мәдени қарым-қатынастарын, күнделікті тұрмысын, кәсібін, қоғамдық және отбасылық қарым-қатынастарын, рухани мәдениетін жан-жақты ғыл. негізде зерттейді (қ. Тарихи этнография).
Қазақстанда Этнологиялық ізденістердің дамуы ілкі замандардан бастау алған. Ерте темір дәуірінен басталған мол Этнологиялық материалдар ғасырлар бойы жинақтала берді. Қазақтар туралы нақтылы этнол. деректерді патшалық Ресей тұсында Қазақстанға келген орыс шенеуніктері жинастырды. Әсіресе, бұл салада П.С. Паллас, И.Г. Георги, И.П. Фальк, И.Г. Андреев, А. Левшин сынды зерттеушілердің еңбектері зор. 19 ғ-дың 2-жартысында қазақ Э-сына елеулі үлес қосқандар Ш.Уәлиханов пен Ы.Алтынсарин, М.Бабажанов болды.
19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезінде қазақ Этнологиясына Н.Гродеков, Н.Аристов, Ә.Диваев, Г.Н. Потанин, Шәкерім, Қ.Қостанаев, т.б. елеулі үлес қосты. 20 ғ-дың 20-жылдарының соңында С.И. Руденко бастаған ғыл. экспед. құрылып, оның құрамында Ә.Х. Марғұлан жұмыс істеді. Бұл экспед. “Қазақтар“ деген атпен бірнеше жинақтар шығарды. 1946 ж. Қазақстан ҒА құрамында Тарих және этнология институты ашылғаннан кейін ел арасынан дерек көздерін жинастыру, ғыл. талдау жүргізу жұмыстары жолға қойылды. Жинақталған мағлұматтар негізінде қазақ халқын этнол. тұрғыда зерттеу тарихы (Е.Масанов), ру-тайпалық құрамы (В.Востров, М. Мұқанов, Х.Арғынбаев), ұлттық киімдері (В. Захарова, Р.Ходжаева), басқа өңірлердегі қазақтардың тұрмысы (У.Шалекенов), неке және отбасы, ұлттық қолөнер (С.Қасиманов), ұлттық тағамдар, т.б. көптеген тақырыптар төңірегінде көлемді зерттеулер жүргізілді. Қазақстан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін республикада этнол. ізденістер тарихи шындық тұрғысынан түзіле бастады. Республиканың түкпір-түкпірлерінде ғыл. ошақтар өркендеп, бірқатар зерттеушілер (Ә.Төлеубаев, С.Әжіғали, Ж.Артықбаев, Ш.Тоқтабаева, т.б.) этнол. мәселелерді жаңа қырынан қарастыруда. Ғалымдар мемл. “Мәдени мұра” бағдарламасы бойынша да тың зерттеулер жүргізіп келеді.
Дереккөздер
Санат:Этнология Санат:Этногенез Санат:Этнография Санат:Антропология
Уэстон Маккени
{{Футболшы |есімі = Уэстон Маккенни |туған күні = 28.08.1998 |азаматтығы = {{flagicon|USA|20px}} АҚШ |бойы = 185 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Германия|20px}} Шальке 04 |номері = 2 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |клубтары = {{футбол карьерасы |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы }} Уэстон Джеймс Эрл Маккенни (Weston James Earl McKennie; 28 тамыз 1998, Литл-Элм, Техас) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Шальке 04" клубының қорғаушысы.
Сілтемелер
Санат:АҚШ футболшылары Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары
Верещагин атындағы кеше (Алматы)
Көшеге қазақ, қырғыз халықтарының тұрмысын бейнелеген қылқалам шебері, орыс суретші Василий Васильевич Верещагиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 №28 шешімі) берілген. Верещагин Василий Васильевич (1842-1904) Ресейдегі Череповец қаласында дүниеге келген.
Көше Алмалы ауданында орналасқан. Төле би көшесінен басталып Шәкәрім көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Қарасай батыр, Құлымбетов, Қарасу көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Пионерская көшесі. Кешенін ұзындығы - 950 метр.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Ирина Герлиц
Ирина Яковлевна Герлиц (29 сәуір 1966 жыл, Краснокутск, Қазақ КСР) — кеңестік және қазақстандық баскетболшы, 1992 жылғы жазғы олимпиада ойындарының чемпионы.
Алматының "Университет" клубында карьерасын бастады. Кейін Испания және Франция клубтарында ойнады. Қазір Бордода тұрады.
КСРО құрамасында ойнаған.
Дереккөздер
Санат:КСРО баскетболшылары Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары Санат:КСРО баскетбол құрамасының ойыншылары Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Біріккен команда Олимпиада чемпиондары Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары Санат:Баскетболдан Еуропа чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары Санат:Қазақстан баскетболшылары
Құрманғазы энциклопедиясы
«Құрманғазы» — энциклопедиялық жинақ. 1998 ж. Қазақ энциклопедиясының Бас редакциясы шығарған. Бұл күрделі еңбекке қазақ және орыс ғалымдарының ұлы күйші — Құрманғазы Сағырбайұлының күйшілік өнері мен күреске толы өмір жолына арналған зерттеулері, естеліктер мен жаңадан табылған деректер енгізілген. Сонымен қатар өнердегі және әдебиеттегі күйші бейнесін тұлғалайтын қазақ қаламгерлерінің жыр-дастандары мен прозалық туындыларынан үзінділер, оның өнердегі ізбасарлары туралы мақалалар, композитордың 71 күйінің шығу тарихы, нотаға түсірілуі, орындалуы туралы құнды мағлұматтар беретін материалдар топтастырылған. Кітап соңында әдебиеттер тізімі толық келтірілген. .
IC 4070
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 4070 Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Алдейя-Нова (Алмейда)
Алдейя-Нова (Алмейда) (Aldeia Nova (Almeida)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Алмейда муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Бейра-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 53 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,11 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,2 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Джуз
Джуз немесе жүз (جزء, бөлік, қазақтар арасында «пара» деп те қолданылады) — Құран Кәрім 114 сүреге бөлінуімен қатар, отыз джузға, әрбір джуз екі хизбке, әр хизб төрт рубғқа бөлінеді. Джуздар оларды бастайтын сүрелердің атымен немесе жәй ғана санмен аталады. Мысалға Құранның 30 джузы «Амма» деп аталады, себебі ән-Нәбә сүресі «амма» (عمّ) деген сөзбен басталады.
Тағы қараңыз
Санат:Құран Санат:Құран сүрелері
Қысқаш
Қысқаш-ұсталардың қозған металды көріктің оттығынан алып,қысып тұрыптөске төсеп,аударып-төңкеру үшін қолданылатын құралы. Қысқаштың көмегімен металды қысып ұстап, июге болады.Қысқаштың сабы ұстауға ыңғайлы әрі серпімді болғаны дұрыс. Үлкен,ауыр металды қысқанда қысқаштың сабына шығырық кигізіп қояды. Істелетін жұмыстың ыңғайына қарай қысқаштың тұмсығы,яғни металды қысатын аузы да әртүрлі болады.Олар "жалпақ тұмсық", "құс тұмсық" ,"біз тұмсық", "имек тұмсық", т.с.с. атала береді.
Маңғыстау облысындағы тамақ өнеркәсібі
Маңғыстау облысы тамақ өнеркәсібі - Тамақ өнеркәсібі өнімдерінің өндірісі үшін шикізат облыстан тысқары жерлерден әкелінеді.
Өнеркәсіптің негізгі кәсіпорындары – сүт және сүт өнімдерін өндіруші «Ақтау-сүт» ЖШС, «Гурман» ЖШС, «Жаңаөзен сүт зауыты» ЖШС. Сонымен қатар облыста «Бриз» ЖШС, «Баута'» ЖАҚ, «Араз» ЖШС алкогольсыз сусындарды, шырындар, құтыланған сулар, сыралар, сондай-ақ Ақтау кондитер фабрикасының «Волна» кондитерлік бұйымдары өндіріледі. Шұжық өнімдері, нан шығару, тағы басқа шағын өндірістер бар.
Ет өнімі
Ет өнімдері өндірісінде жартылай фабрикаттар, шұжықтар шығарумен, негізінен «Школьник – Актау» ЖШС мен «Поздняков» жеке кәсіпорындары айналысады. Ет өнімдері жылына қажетті 15 мың т еттің орнына 9,5 мың т-ны ғана өндіреді.
Нан өнімі
Өңірде нан және нан-тоқаш өнімдерін көптеген жекеменшік ұсақ наубайханалар өндіреді. Облыс орталығы Ақтау қаласында бұл бағыттағы қызметті неғұрлым ірі кәсіпорындар (тәулігіне 50 т өнім өндіретін), «Мағаш» ЖШС мен тәулігіне 30 т-ға дейін нан-тоқаш өнімдерін өндіретін облыс орталығындағы «Ардагер» ЖШС гипермаркеттің наубайханасы бар.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау облысы экономикасы Санат:Тамақ өнеркәсібі
Израиль
Израиль (יִשְׂרָאֵל, إِسْرَائِيل), ресми — Израиль мемлекеті (מְדִינַת יִשְׂרָאֵל Мединат Исраэль, دَوْلَة إِسْرَائِيل Даулят Исра’иль) — Таяу Шығыс елі, Азия мен Африканы қосып тұр. Георафиялық орналасуы бойынша – мемлекет Азияның оңтүстік-батысында орналасқан.
БҰҰ Бас Ассамблеясының 1947 жылы 29 қарашадағы Палестинаны бөлу жөніндегі шешімі бойынша берілген жер көл. 14 мың км², ал 1948 – 49 жылдары араб-израиль соғыстары барысында басып алған жерлерін қосқанда 20,7 мың км².
Тарихы
Израиль жері – ежелгі мәдениет гүлденген аймақ. Еврейлер өздерін осы аймақты мекендеген ежелгі ұлт деп есептейді.
Ежелгі мемлекеті
Израиль мемлекеті еврейлік дәстүрмен Израль халқына мұраға қалдырылған Израиль елінде пайда болған. Бұл Иисустың дүниеге келген және мұсылман дінінің елшісі Мұхаммедтің көкке көтерілген жері. Иисус Израиль елін римдектер басқарып отырға нкезде дүниеге келген. Біздің эрамыздың IV ғасырында Израиль елі көпшілік санасына Қасиетті Жер ретінде қалыптаса бастады. Елде көптеген шіркеулер мен монастырлер салынды. Мұнда қасиетті тастар сақталады.
640 жылы Израиль елі Омар халиф әскерімен жауланды. Арабтардың жаулап алуы Израиль елінде мұсылман билігінің бастамасы болды. Осы кезде мәдениет пен діннің алмасу үрдісі басталды. Мұсылман дәстүрі бойынша Иерусалим қаласы қасиетті болып есептеледі, себебі, Мұхаммед елші осы қаладан көкке кеткен. Егер басында мұсылман арабтары хрисандарға Иерусалим қаласына кіруге рұқсат берсе, XI ғасырдан бастап Иерусалимге христиандарға кіруге рұқсат бермеді. Осы кезде II Урбан Папасы Еуропа рыцарьларын жинап, мұсылман қоластынан қасиетті жерлерімізді аламыз деген ұранмен шабуылға шықты. Осылайша 1099 жылы Иерусалим қаласын басып алды. 1187 жылы Египет пен Сирия әскері темпилерлерді талқандап, мәмлүктердің билігін орнатты. Израиль елінің тарихында ерекше орын алатын Наполеонның Шығысқа Египеттік жорығы немесе Таяу Шығыс жорығы болды. Наполеонның қасиетті жерге келуі еуропалықтардың көзін қайта ашты. Олар енді аймақтың экономикалық және стратегиялық маңыздылығын қайта аңғара бастады.
XX ғасыр
Қазіргі Израиль мемлекеті 1947 жылы 29 қарашадағы БҰҰ Бас Ассамблеясы шешімі негізінде 1948 жылы 14 мамырда өз тәуелсіздігін жариялаған. Оған бұрынғы Палестина жерінің 56%-ы (14 мың км2) беріліп, Израиль мен оның төңірегіндегі аймақ бейтарап зона деп жарияланды. Жаңа мемлекет құрыла салысымен оған қарсылық ретінде бірнеше араб мемлекеті басып кірді. Соғыс 1 жылдан аса уақытқа созылып, Израильдің пайдасына шешілді. Ол басқа елдердің қарсылығына қарамастан, БҰҰ шешімімен арабтық Палестина мемлекетіне берілген жердің көп бөлігін (6,7 мың км2) және Иерусалим қаласының батыс бөлігін басып алды. Израиль басып алған жерлерінен 1 млн-нан аса арабтарды қуып жіберіп, БҰҰ-ның 1948 жыды 11 желтоқсанда шығарған босқындардың отандарына қайтып оралу құқы туралы қарарын орындаудан бас тартты.
1949 жыды Израиль Египетпен (25 ақпан), Ливанмен (23 наурыз), Иорданиямен (3 сәуір), Сириямен (20 шілде) уақытша бітім жасасты. Бірақ арабтармен екі арада соғыс тоқтатылған жоқ.
1956 жылы Израиль Ұлыбритания және Франция жағында Египетке қарсы соғысты.
1967 жылы маусымда Египетке, Сирия мен Иорданияға тұтқиылдан шабуыл жасап, жеңіске жетті де, арабтардан Синай жарты аралын, Газа секторын, Иордан өзенінің батысын, Иерусалимнің арабтық бөлігін, Голан жотасын басып алды.
1973 жылы қазан айында қайта басталған Израиль мен араб елдері арасындағы соғыс БҰҰ-ның талабымен желтоқсан айында тоқтатылды.
1980 жылы Израиль үкіметі Иерусалимді “өзінің біртұтас және бөлінбес астанасы” деп жариялап, Сирия жері болып табылатын Голан жотасын өзіне қосып алғандығын жариялады. Бұл әрекет БҰҰ тарапынан заңсыз деп айыпталды.
1981 жылы Израиль мен АҚШ арасында стратегиялық ынтымақтастық туралы келісім жасалды.
1982 жылы маусымда Израиль әскерлері Ливанға басып кіріп, астанасы Бейрут қаласын қоршауға алды және онда тұрған Палестинаны Азат ету ұйымының қарулы жасақтары штаб-пәтерін елден кетуге мәжбүр етті. Ливанның оңтүстігіне басып кірген әскер тек 2000 жылы кері шығарылды.
Тенникен
250px|thumb|Картада орналасуы Тенникен (Tenniken) — Швейцарияның Базель-Ланд кантонында орналасқан коммуна. Зиссах округінің құрамына кіреді.
Израиль
XX ғасыр
1995 жылы Газа секторы автономияға қол жеткізді. Дегенмен әлі де араб елдерімен арада бейбіт келісімдерге қол жетпей отыр.
Тенникен
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 887 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.67 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2863, пошта индексі — 4456.
Израиль
Табиғаты
Израиль теңіз жағалауында, 500 – 1000 м. биіктіктегі таулы қыратта орналасқан. Климаты субтропиктік. Солтүстік жауын-шашынды, оңтүстікке қарай жартылай – шөл және шөлейтті. Солтүстік-шығысында Иордан өзені ағып жатыр. Ұсақ өзендері жазда құрғап қалады. Жері пайдалы қазбаларға, өсімдіктер дүниесіне кедей. Үлкен ормандар жойылып кеткен.
Тенникен
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базель-Ланд елді мекендері
Израиль
Табиғаты
Солтүстігінде – Ливанмен шекараласады. Солтүстік-шығысында – Сириямен, шығысында – Иорданиямен, ал оңтүстік батысында Мысырмен шекараласқан. Батысында Жерорта теңізімен шектеседі (жағалау сызығы – 230 км), оңтүстігінде – Қызыл теңізбен шектескен (жағалау сызығы – 12 км). Ортақ ауданы шамамен 21,643 шаршы метр.
Климаты
Израиль климаты - әртүрлі болып келеді. Елдің орталық және солтүстік бөліктерінде жерорта теңіздік климат, яғни, ыстық жаз бен жаңбырлы қыс. Израильдің оңтүстік және шығыс аумақтарында шөлді климат. Шөл мен теңізге жақын аудандарда жартылай құрған зона. Күз бен көктем елге келуге ең ыңғайлы кезең. Жазы ыстық. Шілде-тамыз айларындағы орташа температура 24 – 28°С, Гхор ойпатында 36°С-ке дейін. Қысы жылы, оңтүстік-батыста қаңтардағы температура 6 – 14°С, ал қалған өңірлерде 18°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері Гхор ойпаты мен Негев шөлінде 100 – 200 мм, кей жерлерде тіпті 100 мм-ге дейін, таулы жерлер мен Жерорта теңізі жағалауларында 400 – 800 мм. Жауын-шашын, негізінен, қыс айларында болады.
Ландшафт
Израиль негізінен үш регионға бөлінеді: теңізге жақын орналасқан теңдік, таулы регион және Иордан даласы. Теңіз теңдігі – елдің батыс бөлігі. Ал шығысына таман қыраттар бар. Таулы район – солтүстігіндегі Ливаннан бастап оңтүстігіндегі Эйлат шығанағына дейін созылған және теңіз теңдігі мен Иордан даласының ортасында жатыр. Таулы аймақтың сольүстігіндегі климат – жерортатеңіздік, жаңбырлы, а лоңтүстігінде – шөлейт. Самари және Иудей қыраттарының солтүстік бөліктері сәйкесінше Самари мен Иудей шөлдеріне ұласады. Иордания даласы – солтүстігінде Метуладан бастап оңтүстігінде Қызыл теңізге дейін жалғасып, бүкіл Израильді басып өтеді. Иордан Израильдің ең үлкен өзені. Ол Иордан даласы арқылы ағып жатыр. Иордан өзені өз жолында Киренет өзенін және тұзды Өлі өзенді қосады.
Флора мен фауна
Израиль климаттық және географиялық зоналардың ортасында болғандықтан флора мен фаунасы өте бай. Оның флорасында 2380-ге жуық өсімдік түрі кездеседі, ал олардың кейбіреулері өз кезегінде тек Израильде ғана кездеседі. Шөлейт жерлерде өімдіктер сирек кездеседі. Израиль фаунасы мөлшермен 100-ге жуық жабайы суқоректілерден тұрады. Израиль территориясында 510 құс түрі кездеседі, олардың көбісі жыл құстары. Израиль «бөтелке ауызы» тәрізді жыл құстары ұшатын жер, яғни, теңіз бен шөлейттің арасындағы миллиондаған құстардың солтүстіктен оңтүстікке және оңтүстіктен солтүстікке қарай ұшқандағы демалыс орны болып табылады. Қызыл теңіздің суасты әлемі де тропикалық балықтар мен түсті кораллдарға бай.
Экономикасы
Израиль дамыған аграрлы-индустриальды ел. 1995 жылғы есеп бойынша, жылдық ұлттық табыс 70 млрд. доллар шамасында, әр адамға шаққанда жылдық табыс мөлшері – 14,4 мың доллар. Елде меншіктің үш түрі (жеке меншік, мемлекеттік, кооперативтік – кәсіподақтық), әскери өнеркәсіп жақсы дамыған. Дегенмен Израиль экономикасы, негізінен, сырттан АҚШ пен Еуропа Одағы елдері тарапынан қаржыландырып отырады. Қорғанысқа ұлттық табыстың 15%-нан астамы жұмсалады. Елде жыл сайын сырттан келетін еврей ұлтты иммигранттарға қолайлы жағдай туғызылған. 1983 – 96 жылдары елге ТМД елдерінен 800 мыңнан астам адам келіп қоныстанды. Экономикадағы өнеркәсіптің үлесі – 21%, ауылшаруашылығы – 3%. Елде медициналық электроника, байланыс құралдары, компьютерлер шығару жақсы дамыған. Оған қоса металл өңдеу, машина жасау (кеме мен авиация, әскери техникалар шығару), электротехника, химия, алмаз өңдеу, т.б. өндіріс орындары шоғырланған. Ауыл шаруашылығында, негізінен, цитрусті жемістер (1,5 млн т.) өсіріледі. Оған қоса жеміс-жидек, бау-бақша, гүл өсіру, құс өсіру жақсы дамыған. Астық өнімдері сырттан әкелінеді. Сыртқы сауда айналымы – 40 млрд. доллардан астам. Негізгі сауда серіктестері – АҚШ пен Батыс Еуропа елдері. Израиль сыртқа қару-жарақ сататын әлемдегі он елдің ішіне кіреді (2 млрд. доллар).
Мемлекеттік құрылымы
Израильде ел Конституциясы жоқ. Мемлекеттік құрылымдар жекелеген заң актілері бойынша реттеліп отырады. Мемлекет басшысы – парламент (кнессет) 4 жылға сайлайтын президент. Бірақ оның билігі шектеулі. Үкімет билігі премьер-министрдің қолында (2001 жылдан Ариэль Шарон). Заң шығарушы орган – бір палаталы парламент. Ол халық 4 жылға сайлайтын 120 депутаттан тұрады. Басқару формасы – парламенттік демократия.
Израиль мемлекеті 1948 жылы 14 мамыр күні БҰҰ Бас Ассамблеясының 1947 жылдың 29 қарашасында қабылданған №181 қарарына байланысты құрылғандығы туралы жариялады. Тәуелсіздік декларациясына байланысты Израиль еврейлік мемлекет болып табылады. Сонымен қатар, Израиль көпұлтты және демократиялық мемлекет болып есептеледі, онда еврейлермен бірге басқа да этникалық және діни топтардың да тең құқықтары сақталады. Кнессетте друз және бәдәуи депутаттары, араб партиялары және депутаттары көрсетілген. Израиль мемлекетінің билігі демократиялық қағидаларға сүйеніп, үш тармақтан тұрады: заң шығарушы, атқарушы, сот билігі. Кнессет – израильдік парламент – партиялардың пропорциялық өкілдігімен 120 депутаттан тұрады. Парламенттік сайлаулар әр төрт жыл сайын болып тұрады. Кнессеттің құпия дауыс беру арқылы үкіметті тарату құқығы бар. Израиль мемлекетінде жинақталған конституция жоқ, оның орнын уақытша негізгі заңдар жинағы атқарады. 2003 жылы Кнессетте осы заңдарға негізделіп конституцияны құрастыру жобасы басталған.
Премьер-министр үкімет басшысы болып табылады және өзінің орнында төрт жыл отырады. Әдетте, парламенттік сайлау кезінде көп дауыс жинаған партияның төрағасы премьер-министрлікке тағайындалады. Егер кандидат Кнессеттің көпшілігінің қолдауын таба алмаса және 45 күннің ішінде үкіметті құра алмаса, онда оның орнын екінші көп дауыс жинаға партияның төрағасы алады. Егер үкімет 75 күннің ішінде құрылмаса, қайта сайлаулар жүргізіледі.
Сот билігінің жоғарғы органы – Жоғарғы Сот (Әділдіктің Жоғарғы Соты). Ол азаматтық және қылмыстық істерді қарайтын соңғы инстанциясы болып табылады, сонымен қатар, конституциялық соттың да рөлін атқарады [1].
Израильде бір де бір партия абсолюттік басымшылыққа ие болмайтын көппартиялы жүйе қалыптасқан. Бұл жүйе Израиль мемлекеті 1948 жылы құрылғанға дейін қалыптасқан. Бастапқы кезде негізгі күшті социалистік бағыттағы партиялар құрады («МАПАЙ» сияқтылар). Сонымен қатар, оңшыл партиялар болды (ең салмақтысы – «Херут»), олардың арасындағы «Эцель» және «Лехи» саясатпен қатар ағылшын оккупанттарына қарсы террористік қызметпен айналысқан. Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін үкіметті «МАПАЙ» басқарды, ал оның көшбасшысы Давид Бен-Гурион премьер-министрі болды. 50 жылдары өте солшыл «МАПАМ» алып күшке ие болды. «Ревизионистер» партиялары («Херут») және либералды-буржуазиялық бағыттағы партиялар сол кезде оппозицияны құрады.
Израильде партияларды оңшылдар және солшылдар деп бөлінуі басқа мемлекеттерде танылған дәстүрлі түсініктен ерекшелеу. Партияларды мынадай қағидаларға байланысты бөлуге болады: бейбіт үрдіске көз-қарас және дінге көз-қарас.
Дәстүрлі түрде арабтармен болған конфликтті бейбіт түрде шешуге талпынатын солшыл партиялар болып табылады; бұл партиялар («Авода», «Яхад-Мерец» сияқты және араб партиялары) көптеген территориялық шегіністерге дайын. Оңшыл партиялар («Ликуд», «Мафдал-Ихуд Леуми» сияқтылар) қатаң бағыттарды ұстанады. Қазіргі кезде үкіметті Биньямин (Биби) Нетанияху бастаған оңшыл орталық «Ликуд» партиясы басқарады. «Кадиманың» көшбасшысы Ципи Ливни бейбіт келісімдерге дайын екендігін білдірген болатын (мысалы, Аннаполистегі конференция) [2]. 2009 жылғы ақпанда болған сайлауда Кнессеттің 18 отырысына (созыв) өткен партиялар:
2009 жылы ақпандағы сайлауда үкімет басына Биньямин Нетанияху бастаған оңшыл орталық коалиция келгеніне бір жылдан асты. Оның ядросын үш оңшыл орталық партиялар құрады – басқарушы Ликуд, «Біздің үй – Израиль» «орыстар» («израильдік акценті» бар) партиясы және сефардтар-традиционалистер әлеуметтік-популистік қозғалысы ШАС; ал флангтарда солшыл Еңбек партиясы («Авода»), діни сионистертердің оңшыл блогі «Еврей үйі» - Жаңа Мафдал және ашкеназдар-ультраортодокстер блогі «Таурат еврейлігі». Көптеген «жаманойлаушылардың» айтуы бойынша сондай әртүрлі ойлайтын және әртүрлі мақсаттары бар үкімет ары кетсе екі-үш айға дейін ғана шыдауы керек болатын. Бірақ сарапшылардың таң қалғаны – бұл үкімет әлі де болса тұрақтылықты ұстап келеді.
Үкіметті қолдаушылардың айтуы бойынша, олар басқарушы кабинеттің жетістігі ретінде Ливан мен Газа секторы шекараларындағы салыстырмалы түрде созылған тыныштықтың сақталуын, мемлекеттің экономикасына дамыған мемлекеттер тобы арасында біріншілердің бірі болып экономикалық өсуге әкелген нәтижелі қаржылық саясатын қаржылық цунамиден құтылып кеткенін жатқызады [4]. Сарапшылар тағы да Беньямин Нетанияху үкіметі мен Барак Обаманың әкімшілігінің арасындағы өткір қарама-қайшылықтарға қарамастан, 2009 жылы айтарлықтай ашық түрде қақтығысқа ұшырамағандығын айта кетеді. Биби қазірше Израильден палестиналық арабтарға жаппай шегіністерге баруын талап ететін Ақ үй мен «таяушығыстық делдалдардың» қысымын көтеруде, бірақ көбі бұл мәселедегі қиындықтар әлі алда деп ойлайды. Қазіргі кездегі Кнессеттің көпшілік орнын иеленіп отырған «Кадима» партиясы 2005 жылы пайда болды. Сол жылы Ариэль Шарон мен оның жақын жақтастарының «Ликуд» партиясының басшылығымен қарама-қайшылықтар болып қалады. Қарама-қайшылықтың негізі межелеу саясаты болды – Газа секторынан израиль әскерін шығару және 1967 жылдан кейін салынған еврейлік елді-мекендерін бұзу. Бұл Ариэль Шаронның «Ликудтан» кетіп жаңа партияны құруына себеп болды. Алғашқы аты жаңа саяси бірлестіктің лозунгі болған «Ұлттық жауапкершілік» ұраны болды. Ариэль Шаронмен бірге «Ликудтан» Эхуд Ольмерт, Ципи Ливни, Меир Шитрит, Авраам Гиршзон, Марина Солодкина және басқалары шығып кетті. 2005 жылы 30 қарашада 82 жастағы «Аводтың» көшбасшысы және премьер-министр Шимон Перес Ариэль Шаронды және оның жаңа партиясын қолдау үшін өзінің партиясынан шығатынын жариялады. Шаронның жақындары Перестің жаңа партияға қосылмайтынын айтқан, бірақ ол жеңіске жетсе Шаронға министрлік орын берілетінін жеткізді, онда ол үлкен ұлттық жобалармен айналысатын болады – Негев шөлін дамыту, Өлі теңіздің экологиясы және т.б. Алайда, Шимон Перес «Аводадан» шығып «Кадимаға» қосылды. Переспен бірге «Кадимаға» Кнессеттің депутаттары Хаим Рамон және Далия Ицик ауысты. «Біздің үй – Израиль» партиясының басшылығымен болған түсініспеушіліктерден кейін, Кнессет депутаты Михаиль Нудельман «Кадимаға» кетіп қалды. «Кадима» билеуші партияға айналды, бірақ Кнессеттің 16 отырысында көпшілік орынға ие болмады [5]. 2006 жылы 12 шілде мен 14 тамыз аралығында Екінші Ливан соғысы өтті. Бұл соғыс әскер мен мемлекет басшылығындағылардың кемшіліктерін көрсетті. Әскери опреацияның негізгі мақсаттары орындалмады: 2 тұтқын сарбаз босатылмады, «Хезболла» жойылмады, тек әлсізденді. Конфликт аяқталғаннан соң сот төрешісі Элиягу Виноград басқарған Ливандағы жағдайларды зерттеуге байланысты арнайы комиссия құрылған. Премьер-министр Эхуд Ольмерт, Қорғаныс министрі Амир Перец, Бас Штаб бастығы Дан Халуцты отставкаға жіберуді қолдап көптеген митингілер өте бастады.