cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ақиар
Бастауы
Саяхат кезінде әулие апостол Андрей Херсонеске келді. Херсонесте апостолдық еркек Рим папасы әулие Климент (б.з. I ғасыр) шейіт болды. Әулие Мартин, Рим Папасы Херсонесте қуғында қайтыс болды (б.з. VII ғ.).
988 жылы Херсон қаласын (қала Византия дәуірінде осылай атала бастады; ежелгі орыс деректерінде - Корсун) Киев кінәзі Владимир Святославич басып алып, өзінің жақтастарымен бірге мұнда христиан дінін қабылдады. Осылайша, Херсонес Рустің шоқыну рәсімінен өтуі үшін ең ықтимал орын болып саналады. Бұл туралы тарихи деректерде тікелей расталмаған. Бірақ басқа жағынан, сол кездегі басқа шоқындыру рәсімдері, херсонестен басқа, Ресей аумағында болған-болмағаны белгісіз.
Херсонес 1399 жылы Едіге басқарған Алтын Орда әскерлерімен ақыры жойылды. Ақиар кейіннен өскен аумақ XIII ғасырда Византиядан бөлінген Теодоро кінәздігіне, сонымен қатар жартылай (және XIV ғасырдың екінші жартысынан бастап) 1475 жылы Осман империясы Қырымдағы Теодоро мен Генуез иеліктерінің барлық жерін басып алғанға дейін Генуя Республикасына тиесілі болды. 1475-1781 жылдары – ішінара Қырым хандығы, ішінара тікелей Осман империясы тиесілі болды.
1771 жылы қазіргі Ақиар аумағын келесі орыс-түрік соғысы кезінде орыс әскерлері басып алды, 1773 жылға қарай Ақиар шығанағының жағасында алғашқы жағалау бекіністерінің құрылысы басталды, оның құрылыс қарқыны 1778 жылы А.В.Суворовтың тексерісінен кейін өсті.
Қаланың құрылуы және өсуі
Қырым Ресейге қосылғаннан кейін бірден II дәрежелі капитан Иван Берсенев басқаратын «Сақтық» фрегаты императрицаның бұйрығымен түбекке стратегиялық қажетті әскери порт салдыруға оңтүстік-батыс жағалаудан айлақ таңдау үшін жіберілді. 1783 жылы сәуірде ежелгі Херсонес-Таури қаласының қирандыларынан алыс емес Ақтиар ауылының жанындағы шығанақты зерттеп, Берсенев оны болашақ Қара теңіз флотының кемелері үшін база ретінде ұсынды.
Дереккөздер
Санат:Қырым қалалары
Аратісті дарабас
Аратіс дриада - Қазақстанда тек алтайда ғана (Шығыс Қазақстан облысы) кездесетін раушангүлдер тұқымдасына жататын өсімдік. Тек қана биік тауларда, ірі қиыршық тастарда және альпі көгалдарында өседі. жиі, ерекше өсімдіктер бірлестігін құрайды, оларды дриада тундрасы деп атайды. Бұл атаудың шығуының өзі қызықты.Ежелгі грек мифологиясында дриада гректердің орман құдайының аты. Ежелгі Грекия орманының негізі еменнен тұрады, грек тілінде дриас деген емен деген сөз. яғни бұл өсімдік құдайдың құрметіне осылай аталған. Бұл өсімдіктің тіршілік формасы да қызықты, төселмелі, көп бұтақты бұташық, мәңгі жасыл жапырақты. ол жер бауырлаған биіктігі
Ерекшелігі
Гүлдері жалғыздан, қысқа 2-7 см, бірақ жеміс салу кезеңінде аздап ұзаратын гүлсимдары, ақ түкті және қызғылт безді түктерімен. Тостағанша жапырақшалары және желектері сегізден, аталықтары мен аналықтары көп, Жапырақтары жіңішке жасыл, тостағанша жапырақшаларынан ұзындау, ақ эллипс тәрізді. Дриада маусымның ортасынан тамызға дейін гүлдейді, шілденің соңында жеміс салады. Жемісі көптеген жіңішке тұқымшалардан тұрады, олардың әрқайсысы ұш жағында 3 см-ге дейін қауырсын түкті осьті. Тұқымның бөлігі желмен таралады, ал көпшілігі осьтермен, қылтанақтармен малдың жүніне ілініп, аналық өсімдіктен алыстай береді. Жасыл жапырақтары мен бүршіктері көктемде тундра құрының азығы болып есептеледі, міне, осыдан келіп орыстың халық атауы "куропаточья трава" шығады. Жапырағында дәрумендер және иілік заттар бар, сондықтан Алтайда оны шай орнына пайдаланады және асқазан-ішек ауруларына қарсы ем ретінде қолданады. Мәңгі жасыл жапырақтардың ерекше таңқаларлық әдемілігі жастық пішінді түрі өсімдікті өте тартымды көрсетеді. Бірақ Қазақстанда дриаданы қолда өсіру өте қиын болғандықтан көгалдандыру мақсатында қолданылмайды.
Дереккөздер
"Қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы Санат:Раушангүлділер
Уэльс
Уэльс (Cymru, Wales ) — Ұлыбритания құрамындағы ел, оның әкімшілік бірлігі. Шығысында Англиямен, солтүстік және батысында Ирланд теңізімен, оңтүстік пен батысында Кельт теңізімен және оңтүстігінде Бристол шығанағымен шектеседі. 2021 жылғы санақ бойынша Уэльстің халық саны 3,107,500-ны құрды және жер аумағы 20,779 км²-ге тең.
Праско
Праско (Prasco) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Алессандрия провинциясында орналасқан.
Уэльс
Тарих
Уэльс қазіргі шекаралары бойынша ешқашан егеменді ел болып көрген жоқ.
Праско
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 522 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 86 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 15010.
Уэльс
Дереккөздер
Санат:Уэльс Санат:Ұлыбритания аймақтары
Баунеи
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Праско
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Кюрбейю
Кюрбейю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хальмерью өзенінің сол жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Ойын жаттығулары
Ойын жаттығулары, ойындардың ерекшеліктеріне байланысты орындалатын өзгерістері мен тәсілдері өзгеріп отыратын қимыл-қозғалыстар. Ойын жаттығулары адамдардың жас ерекшеліктеріне байланысты оңай игере алатындай қарапайым, түсінікті болуға тиісті. Жаттығуларлар жылдамдықты арттыруға, күшті қажет ететін ойындарда бұлшық еттердің мықтылығын, ал төзімділік қажет жағдайда шыдамдылықты арттыратын т.б. жаттығулар жасалады.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Стимфалия құстары
Стимфалия құстары — ежелгі грек мифологиясындағы жыртқыш құстар, Стимфал қаласының жанында мекен еткен. Оларды Арес өсірген және қанаттары, тұмсықтары, тырнақтары мыстан жасалған. Олар адамдарға да, жануарларға да шабуылдаған. Олардың ең қорқынышты қаруы қауырсындары. Құстар қауырсындарын жерге садақтай тастаған. Олар айналасындағы егінді жеген, адамдарды да жеуден тайынбаған.
нобай|Гераклдың Стимфалия құстарымен айқасы
Гераклдың үшінші ерлігі
Эврисфей патшаның Гераклға тапсырған үшінші тапсырмасы стимфалия құстарын жеңу еді. Бұл тапсырманы орындауға батырға Афина көмектесті, ол Гераклға Гефестпен соғылған, екі мыс тимпан берді. Афина оған тимпандарды(дабыл) құстардың ұясының жанына орнатып, оларға соғуды тапсырды. Сол уақытта құстар аспанға көтеріліп, қауырсындарын тастай бастады, бұл кезде құстар өте осал болады. Геракл сәтті қолданып, оларға ата бастады, құстардың бір бөлігі құлап, бір бөлігі үркіп қашып кетіп, оралмады.
Санат:Ежелгі грек мифологиясындағы мифтік жаратылыстар
Баянауыл Сыртқы Округі
Баянауыл сыртқы округі – Ресей үкіметінің Сарыарқада Батыс Сібір генерал – губернаторлығы құрамында ұйымдастырған алғашқы әкімшілік аймақтарының бірі. 1833 жылы 22 тамызда құрылғанда 80 мыңдай халқы, 16 мыңнан астам шаңырағы бар 14 болысты біріктірді. Бірінші аға сұлтаны – Шоң би Едігеұлы (айдабол руынан, 1833 - 36), орынбасары – Шорман би Күшікұлы, қазылары – Боштай Тұрсынбайұлы мен Бердәлі Қазанғапұлы болды. Мұнан кейін округті басқарған аға сұлтандар: Шорман Күшікұлы (қаржас, 1836 - 37), Маман Абылаев (төре, 1837 - 38), Бопы Тәтенұлы (төре, 1838 - 40), Боштай Тұрсынбайұлы (айдабол, 1840 - 41), Бердәлі Қазанғапұлы (бәсентиін, 1841 - 42), Қазанғап Сатыбалдыұлы (1843 - 48), Әли Көксалов (төре, 1848 - 51), Ханқожа Тәтенұлы (төре, 1851 - 53), Мұса Шорманұлы
Сыртқы сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы
Санат: География
Арриан (Атлантикалық Пиреней)
Арриан (Arrien) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. По округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,46 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64053, пошта индексі — 64420.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Фритаун (Массачусетс)
Фритаун (Freetown) — Массачусетс штатының Бристоль (Bristol) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 8 870 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 99.2 км² шамасында. FIPS коды — 25-25240.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Домпьерр-дю-Шемен
Домпьерр-дю-Шемен (Dompierre-du-Chemin) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Фужер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,68 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 35100, пошта индексі — 35210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 552 адамды құрады. Халық тығыздығы — 57,02 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары
Родохрозит
Родохрозит (грекше сһroma – түс), марганец шпаты — карбонаттар класының минералы.
Дереккөздер
Санат:Карбонат минералдар Санат:Марганец минералдары
Бұланты экспедициясы
Бұланты экспедициясы, халық бірлігі және ұлттық тарих жылына орай Жезқазғанда ұйымдастырылған (1998). Тарихи-этнографиялық бұл экспедиция Бұланты шайқасына қатысты Таңбалы Нұра-Білеуті, Қалмаққырылған—Бұланты, Шұбартеңіз—Дулығалы—Ұлытау бағыттары бойынша жүріп өтті. Қалалық мұрағат ұйымдастырған экспедиция жұмысына Қарағанды мемлекет және Жезқазған университетінің археология, этнология және тарих кафедраларының ғалымдары қатысты. Сапар кезінде Қаныш Сәтбаев болжамы бойынша ру басшыларының алғашқы алқалы кеңесі «қазақ» деген халықты өмірге келтірді дейтін Таңбалы Нұрадағы тасқа басылған таңбалар зерделенді, қазақ жасақтарының 18 ғасырда жоңғарларға күйрете соққы берген жерлері — Білеуті, Бұланты, Шұбартеңіз бойы зерттелді.Қалмаққырылған тауындағы қазақ батырлары жерленген биікке ескерткіш белгі орнатылды. Экспедиция жұмысының қорытындысы жайлы ЖезУ (1998) өткізген Марғұлан оқуларында кеңінен хабарланып, жергілікті баспаханадан «Бұланты шайқасы» кітапшасы шығарылды.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы Санат:1998 жыл Санат:Қазақстандағы археология
Двухголовая
Двухголовая — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
IC 4310
IC 4310 — Гидра шоқжұлдызында орналасқан S0 (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 48258, ESO 509-88, MCG -4-32-47, AM 1336-253.
Сыртқы сілтемелер
IC 4310 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Плутеус
Плутеус (лат. pluteus — қалқан, сөре) — кейбір тікен терілілердің (теңіз кірпілері мен офиуралар) личинкасы. Плутеустің бүйір өсінділері «қолы» болады. Эхиноплутеустер деп ата- латын теңіз кірпілері Плутеусінің 5 не 6 жұп, ал офиоплутеус атты офиуралар Плутеусінде 4 жұп «қол» болады. Плутеус осы өсінділері көмегімен су ішінде жүзіп жүреді. Плутеустің ересек жануарға айналу процесіне личинка денесінің тек алдыңғы бөлігі қатысады, қалған бөлігі, сондай-ақ «қолдары» атрофияға ұшырайды.
Дальняя Сурена
Дальняя Сурена — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Липецк облысы, Рязань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сурена өзенінің сол жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Воронеж өзенінің бастауынан Матыра өзенін қоспағанда Липецк қаласына дейін. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Параизу (Сан-Паулу)
Параизу (Сан-Паулу) (Paraíso (São Paulo)) — Бразилиядағы муниципалитет, Сан-Паулу штатында орналасқан. Сан-Жозе-ду-Риу-Прету мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Катандува экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5 943 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 154,558 км² шамасында. Халық тығыздығы — 38,5 адам/км².
Тарихы
Қала 1933 жылы құрылған.
Санат:Сан-Паулу елді мекендері
БҰҰ мыңжылдық декларациясы
2000 жылдың 6-8 қыркүйек аралығында болып өткен саммитте, Бірікккен Ұлтттар Ұйымының штаб-пәтерінде, әлемдік көшбасшылар "Мыңжылдық Декларациясын" қабылдаған болатын және осы құжатты қабылдауға әлемнің 189 елі қол қойған. Мыңжылдық Декларациясының нақты 8 мақсаты бекітілген, бірақ ең маңызды мақсат, ол әлемдегі кедейшілікті жою болып табылады.
Декларацияның мақсаттары:
Осы мақсаттардың орындалуы жөнінде, БҰҰ бас хатшысы, Кофи Аннан әр жылға есеп өткізіп отырады.
Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы Санат:Ресми құжаттар
Кенет бөлінетін газ
Кенет бөлінетін газ. Қойнауқаттық мұнайдың, жерасты газының, немесе жерасты суының кенеттен (өздігінен) газсыздануы нәтижесінде дараланатын табиғи газ. Аталған нысандардағы газ мөлшері біршама мол болған жағдайда кенет бөлінетін газдың көлемі мен құрамы бүкіл еріген газ массасының осы көрсеткіштеріне сәйкес келетін болады.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Фархат Фаритұлы Тамендаров
Фархат Фаритұлы Тамендаров (18.6.1959 жылы туған, Алматыда) - ақын. Алматы энергетикалық институтын бітірген (1981). 1983 - 90 жылы." Алматы облысы комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, Алматы қаласындағы Әуезов аудандық партия кызметінде бөлім менгерушісінің орынбасары, 1990 - 91 жылы. "Түсті металл" ғылымында- өндірістік бірлестігінің директоры қызметтерін атқарған. 1991 жылдан "Ал-Афи лтд" кұрылыс компаниясының директоры. "Үш меруерт" (1990), "Солнце светлого сияние" (2002), "Алакандағы айна" кітаптарының авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Кіші Бардзяул
Кіші Бардзяул — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лобовка өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Павловск су торабынан қала типті Шакша ауылындағы су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Башқұртстан өзендері
Фермий
thumb|100px|Фермий Fm|солға Фермий (лат. Fermіum; Fm) — элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы хим. элемент, ат.н. 100, ат.м. 257, актиноидтарға жатады. Радиоактивті ең орнықтысының (257Fm) жартылай ыдырау периоды 100,5 тәулік.
Либертадорес кубогы 2022
Либертадорес кубогының 63-ші жарысы. Финалға Бразилияның екі клубы — "Фламенго" мен Атлетико Паранаэнсе" шығып, "Фламенго" 1:0 есебімен жеңіске жетті.
Қарахандықтардың өкімет ұйымы
Қарахандықтардың өкімет ұйымы — мемлекет басшысы — қаған — сонымен бірге Қарахан әулетінің басшысы болып есептелді, бірақ оның билігі іс жүзінде көбінесе «ілек» атағын алған үлестік билеушілермен шектелген еді. Әсірелеп «әлем билеушісі» (азұн тұтқушы) деп аталған хақанның сарай маңындағы адамдары мен шенеуніктерінің (тапұқшылар) штаты болды. Ханға ең жақын адамдардың бірі уәзір саналды; оны деректемелер кейде атқосшымен, ал халық — сарайдың кермесінде дайын тұрған атпен салыстырады. Уәзір жоғарғы билеушінің ең жақын көмекшісі және кеңесшісі болып саналды және, мәселен, қарлұқтарда болған қол-еркін лауазымына қайсыбір тұрғыда жақын ұқсастығы да бар; ал Қарахан әулеті сол қарлұқтардың арасынан шыққан болатын. Қол-еркін лауазымының мәнісін Махмұд Қашғари кел- көсір ақыл-ой иесі деп түсіндіреді, бұған жоғарғы билеушінің кеңесші-қосшы билеушілері немесе «наместниктері» жатты.
Хан сарайы
Хан сарайы, оның басты ставкасы (ордасы) мемлекеттік және әкімшілік басқару орталығы болып есептелді. Хан төңірегінде сарай адамдары болды, олардың арасында сарай күзетінің бастығы (капығ-башы) есік қорушылар (қорықшылар), қазынашылар (ағнашылар), аспазшылар (ыдысшылар) және т.б. аталады. Шенеуніктердің (тапұқшылардың) дені жергілікті шонжарлардың өкілдері болды. Олардың арасында хат жүргізушілер (бітікшілер) аз емес еді.
Деректемелерде хақанның тапсырмаларын орындайтын елшілер (яла- вашылар) де аталады. Деректемелерде сақталған мардымсыз деректер мемлекеттің әкімшілік құрылымының кейбір белгілері туралы ғана жорамалдаута мүмкіндік береді. Ол, тегінде, бірегей құрылым болмай, отырықшы және көшпелі аймақтарда өз ерекшеліктері болса керек. Егіншілік округтері толық болмаса да, негізінен Саманилер тұсында қолданылған құрылымды сақтады. Жетісу мен Мауараннахрдың шұрайлы алқаптарында бұрын- ғысынша қоныс және қала басшылары (мехтарлар, әкімдер, ранстар) болды. Сонымен бірге ілік-хандар тұсында сахиб-барида (мәліметшілік қызметтерді қоса атқаратын пошта бастықтары), мұстауфалар (қаржы-салық ведомствосының шенеунігі мен бастығы) және басқа да лауазымдар сақтал- ды.
Далалық аймақ
Далалық аймактағы мал шаруашылығымен айналысатын халықты басқару тәртібі басқаша болды. Ол да иерархиялық принциптерге негізделе тұрса да, көшпелі қауымдардың әкімшілік басқаруы рулық- тайпалық басшы топтар арқылы, кобіне елші басына, бектер мен хандарға бағынатын ру- басылары арқылы жүзеге асырылды. Елші-басшы, яғни «ел» басшысы ретінде өздерінің вассалдары бар бай және атақты бектер болды. Далалық аймакта төменгі өкімшіліктің шоғырланған жері, бәлкім, «киіз үйлердің алқа-котан конуы» болып табылатын көшпелілердің мекені болса керек. Қарахан бектерінде едәуір кең өкілеттік болды. Олар тәртіп сақталуын қадағалады, оларға сот өкімдерінің және әдеттегі құқық (тору) нормаларының орындалуын бақылау міндеттелді, шекараларды қорғау да соларға жүктелді. Қарахан елші-басшылары, бектер мен хандар ілектерге (ілек-хандарға) бағынды, олар үлес билеушілері еді. Хақандар тәрізді олардьщ әкімшілік орталықтары қызметін атқарған өз сарайлары (қаршылары) және тұрақты ставкалары (ордалары) болды. Ілектер үлесті жерлердің қалалары мен ауылдық округтерін басқарды. Шонжарлар арасында ілектің алдында жерді сүю дәстүрі болды, бұл вассалдың билеушіге тәуелділігінің белгісін білдіретін. Алайда бұл бектер мен хандардың, әсіресе олардың атақтыларының кейде ілек-хандар мен шенеуніктерғе бағынбауына өсте де кедергі келтірмеді. Тұтас алғанда Қарахан қағанатының мемлекеттік-әкімшілік жүйесі феодалдық негізде орнықты. Ол отырықшы және көшпелі халық бұқарасын канап, бағынышта ұстау мақсаттарына қызмет етті. Қарахан мемлекетінде феодалдық қатынастардың дамуы — Қазақстан аумағында феодалдық құрылыстың нығаюының тарихындағы маңызды кезең. XI—XII ғасырларда өлкенің оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында болған этникалық-саяси үрдістер қазақ халқының құрылуында елеулі рөл атқарды.
NGC 3679
NGC 3679 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Қарахандықтардың өкімет ұйымы
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қарахан хандығы
NGC 3679
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 24 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3679 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 34844, MCG -1-29-12.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Саяси көзқарастар
Жоғарыдан енгізілген саяси көзқарастар саяси сананың біржақтылығына алып келеді. Қауымдардың толысқан саяси санасы саяси көзқарастар плюрализмін өздерінің саяси бірлестіктері мен ұйымдары арқылы қалыпқа келтіре алады. Тоталитарлық тәр- тіптерде саяси көзқарастар еркін білдіруге бюрокартиялық бақылау мен цензура мүмкіндік бермесе, демократиялық тәртіптерде БАҚ жүгенсіздігінен, саяси технологиялар арқылы алдап-арбаудан қауіп төнуі мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Баяндау
Баяндау - әңгімешінің, жазушының оқиғаны өз атынан айтып беруі. Баяндау ұтымды әдіс ретінде көркем әдебиетте және әдістеме ғылымында қолданылады. Көркем әдебиеттегі баяндау жазушының шеберлігіне, тілінің табиғилығы мен ойнақылығына байланысты ұтымды көркемдік әдіс болып қалыптасқан. Әсіресе, ұлттық қазақ прозасындағы бұл әдіс шығармаға дәстүрлі әңгімешілдік сипат дарытатын пішім ретінде бағаланып жүр. Әдістеме ғылымындағы баяндау - оқу материалының мазмұнын белгілі жүйемен әңгімелеп түсіндіру тәсілі. Баяндау барлық сыныптарда, әр түрлі (көбінесе, гуманитарлық) пәндер бойынша қолданылады. Баяндау әдісін қолдануда оқушыларға оқу материалын неғұрлым толық, ғылыми нанымды әңгімелеу көзделеді. Жаңа сабақты өткен сабақпен байланыстыру, пікірлесу, әңгімелесу, көрнекілік тәсілдерін пайдалануға болады. Ұтымды қолданылған баяндау әдісі оқушылардың сабаққа ынта-ықыласын, белсенділігін арттырады. Оқушылардың жас ерекшеліктеріне, қабылдау, ойлау қабілеттеріне қарай баяндаудың алдын ала логикалық жоспары жасалады. Баяндау төменгі сыныптарда 10 мин-қа дейін, жоғарғы сыныптарда 25 минутқа дейін созылады. Баяндау әдісімен сабақ өткізуде мұғалімнің әңгімелеу шеберлігі, сөзінің әсерлілігі зор маңызға ие болады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Әдебиет
Мартөбе
Мартөбе, Мәртөбе — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Қарасу ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Қаратау ауданындағы тұрғын үй массиві.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукент ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде, Қызылсу өзенінің жағалауында орналасқан.
Тарихы
Ауылда 1996 жылдан бері «Мартөбе» ЖШС және бірнеше шаруа қожалықтары жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.
Дереккөздер
Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Сарытоғай ауылдық округі (Ақтөбе облысы)
Сарытоғай ауылдық округі — Ақтөбе облысы Байғанин ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Алтай батыр, Баршақұм, Шұқыршы ауылдары кіреді. Орталығы – Алтай батыр ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1599 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Байғанин ауданы ауылдық округтері
Санта-Эулалия (Сейя)
Санта-Эулалия (Сейя) (Santa Eulália (Seia)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Сейя муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 322 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,26 км² шамасында. Халық тығыздығы — 75,6 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Цеденик
Цеденик (Zehdenick) — Германия Федеративтік Республикасының Бранденбург жерінде орналасқан қала. Жоғарғы Хафель ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 13 830 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 23,43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 12 0 69 688. Қаланың басшысы — Рональд Мельхерт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бранденбург елді мекендері
Орсенваль
Орсенваль (Orsinval) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Авен-сюр-Ельп округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,34 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59451, пошта индексі — 59530.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 505 адамды құрады. Халық тығыздығы — 151,2 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Буридей
Буридей (Bourideys) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Жиронда департаментінде орналасқан. Лангон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 48,44 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 33068, пошта индексі — 33113.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 90 адамды құрады. Халық тығыздығы — 1,86 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жиронда департаментінің коммуналары
Физиология
right|thumb|200px|Физиологияны зерделеудегі алғашқы маңызды жетістіктердің бірі - [[Леонардо да Винчидің Vitruvian Man еңбегі.]] Физиология (грекше φυσις, physis, "табиғат,тек-тамыр"; және λόγος, logos, "ғылым") тірі ағзаның механикалық, физикалық және биохимиялық функциясының ілімі.
Әдетте физиология өсімдік физиологиясы және адам мен жануар физиологиясы деп бөлінеді. Дегенмен қандай да болмасын ағза қарастырылу үстінде болса да, физиологияның принциптері жалпыға ортақ. Мысалы, ашытқы жасушасын зерттегенде алынған физиология мәліметтері адам жасушасына да қатысты болуы мүмкін.
Физиология пәні және оның мәселелері.
Физиология - тірі ағза мен физиологиялық жүйелердің, ағзалардың, тіндердің, жасушалардың қызметін зерттейтін ғылым.Ол жүйелермен ағзалардың бір-біріне әсерін, өзара байланысын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын тексереді. Физиологияның мәселесі адам ағзасының жұмысын түсіну,оның әр бөлігінің мәнін анықтау, олардың қалай байланысатынын түсіну, олар қалай әрекеттеседі және сол қатынасу нәтижесінде қалай ағзаның жалпы жұмысы атқарылады. Физиология анатомия, циталогия және гистологиямен байланысты.Физика мен химияның жетістіктері физиология үшін өте маңызды, кибернетика мен компьютерді айтпағанда.
Физиологиялық зерттеу әдістері
Бақылау құбылыстың мәнін аша алмайды,сондықтан негізгі әдіс - эксперимент. Ол жіті және созылмалы болады. Вивисексия – тәнтілу. Жетіспеушілігі - көп қан жоғалады, наркоз, жарақат қалыпты қызметті бұрмалай жібереді. Созылмалы эксперимент - қалыпты жағдайда ұзақ уақыт ағза қызметін зерттеуге мәжбүр береді.(фистула әдісі). Н.П.Павлов-физиология мен медицина біртұтас деп айтты. Паталогия мәнін білу үшін тіршілік үрдісінің ағымын білу керек (phatos-детрт,ауру).
Физиология дамуының қысқа тарихы
Организм қызметтері туралы өз пікірлерін айтқандар - Гиппократ (медицина атасы), Аристотель (бірінші оқытушы)- Ежелгі Рим, Клавдий Гален - эксперименталдық медицинаның негізін қалады. Физиологияның дамуында анатомиядағы табыстар көп әсер етті. А.Везалийдің «Адам денесінің құрылысы туралы» деген кітабы физиологияда көп жаңалықтарды ашуға себеп болды. XVIIғ.ғылыми физиология дамыды. Вильям Гарвей-үлкен қанағу шеңберін ашты, вивисексияны енгізді. М.Мальпиги артерия мен веналардың капиллярлар арқылы байланысатынын көрсетті. Физиологияның дамуына Рене Декарттың рефлексты ашуы өте маңызды болып табылады. XVIII-XIXғғ. Ломоносов масса мен қуат сақталу заңын ашты. Горянинов, Шванн, және Шлейден-ағзаның жасушалардан тұратынын ашты.1859ж. Дарвин эфолюциялық ілімді дүниеге келтірді. XIX және XXғ.физиология аса гүлденуге жетті. Клод Бернар(фр) - қан тамырлары тонусының реттелуінде көміртектік алмасуда жүйке жүйесінің рөлін зерттеді. Организмнің ішкі ортасы туралы түсінік берді. Германияда Дюбуа-Реймон-электрофизологияның негізін қалады. Шерингтон - жұлын физиологиясын зерттеді. Кеннон-вегетативтік жүйке жүйесін зерттеді. Сегенов, Павлов, Боткин, Бехтерев нервизмді дамытты. XIXғ.рефлекторлық доға бөліктерінің рөлі анықталды, жүйке әрекетінің рефлекторлық теориясия, мидың үлкен шарты - шарлар маңызы ашылды. И.М.Сегенов «орыс физиологиясының атасы». Ол қан газдарды тасымалдайтынын ашты. «Ми рефлексі» деген кітап жазды. Идеяларын ары қарай И.П.Павлов дамытты. Ухтомский-доминанта туралы ілімді жасады. И.П.Павлов XV Халықаралық конгрессте (1935)-дүниежүзілік физиологтар атасы деп аталды. Павлов мына бағыттарды зерттеді: Ол жоғарғы жүйке іс әрекетінің (жжіә) типтері туралы ілім құрды. Павлов шығармашылығының шыңы үлкен ми қыртысының сигналдық жүйелер туралы ілімі. Павловқа дейін физиологияда аналитикалық тәсіл басымды болса ол синтетикалық бағытты жасады.
Мұсылман елінен шыққан ғалымдар
Әбу Насыр Әл Фараби (екінші оқытушы) «дәрігер әрбір ағзаның саулығын анықтау үшін, оның жаратылысының қарай атқаратын қызметін білуге тиіс» - деп жазды. Дәрігерлерге жеті міндет жүктеді. «Адам физиологиясы» оқулығының 13-бетін оқы. Авторы Х.К.Сатбаева,2005ж.). Абу Али ибн Сина(Авицина) «Медицина қағидалары» атты кітап жазған. Қазақстан физиологиясының іргетасын қалаған А.П.Полосухин.Ол КазМи-да физиология кафедрасын 25жыл меңгерді физиология ғылыми – зерттеу институтын ашып 20ж. директоры болды. Ғылыми бағыты лимфология болды. Н.У.Базанова - ғалым-физиолог, тұңғыш биология ғылымының докторы, профессор,академик. Еңбектері ауылшаруашылық және жануарлар физиологиясын аса дамытты. Х.К.Сатпаева - көп жылдар бойы АММИ-да физиология кафедрасының меңгерушісі болды. «Адам физиологиясы» оқулық кітабының авторы.
Павлов физиологиясының негізгі принциптері.
Тірі ағза - біртұтас.Онда жасушалар, тіндер, ағзалар, жүйелер әрекеттері байланысты және келісімді де болады. Организм өзін-өзі реттейтін қасиеті бар. Ол өзіне қажетті нәрселерді алып оған зат алмасудың соңғы өнімдерін бөліп тұрады. Организм тек қоршаған ортамен тұрақты қатынаста ғана белсенді түрде тіршілік ете алады. Нервизм принципы - жүйке жүйесінің әсерін ағзаның көптеген әрекеттеріне қаратуға тырысатын физиологиялық бағыт. Зат алмасу - өмір белгісі және қажетті шарт болып табылады. Адаптация - органзмнің қоршаған орта әсерлеріне бейімделуі. Ол жеке-жеке физиологиялық жүйелердің қызметтерінің өзгеруіне әкелуі мүмкін. Мысалы, ұзақ уақыт ас рационынында нәруыздар қорытатын ферменттер көбейеді. Организмнің өзін–өзі реттеуі оның (тірі ағзадан) ерекшелігі болып табылады да қоршаған ортаның әсерлеріне ағзаның тұрақты орнын (тіршілік жағдайына бейімделуін) қамтамасыз етеді.
Негізгі физиологиялық түсініктер.
Жануарлар мен адамның белсенділігі қызмет (функция) және физиологиялық акттар түрінде көрінеді. Қызмет (функция), тірлік - нақтыланған ( диференцияланған) жасушалардың, тіндердің, ағзалардың арнамалы іс-әрекеті. Қызметтер өзгергенде ағза қошаған ортаға тіршілік жағдайына бейімделеді. Барлық қызметтер (әрекеттер) соматикалық (soma-дене) және вегетативтік (vegeto - қоздыру, тірілту, күшейту, өсу) болып екіге бөлінеді. Соматикалық әрекеттер - қаңқа бұлшық еттері есебінде іске асырылады. Олар соматикалық жүйке жүйесімен жүйкеленеді. Вегетативтік қызметтер - зат алмасумен, қанайналумен, демалумен, ас қорытумен, сыртқа шығарумен, өсу және өрбумен байланысты. Олар ішкі ағзалар жұмысымен атқарылады да вегетативтік жүйке жүйесімен (ВЖЖ) жүйкеленеді. Физиологияық акт - күрделі үрдіс.Ол ағзаның әртүрлі физиологиялық жүйелері қатысуымен іске асырылады. Сонымен, дем алу, ас қорыту, сыртқа шығару, қозғалу ж.б. физиологиялық акттарын ажыратады.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Биология Санат:Физиология
Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев
thumb|Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев
Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев - 1957 жылы 24 қазанда Алматы қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Бисенбаев Кінәр Мырзалиұлы, зейнеткер, Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті болған. Анасы - Бисенбаева Балқия Байденқызы, зейнеткер, Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті, кафедра меңгерушісі болған.
Қарағанды мемлекеттік университетінің тарих факультетін (1978) тарихшы мамандығы бойынша; ҚазКСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының аспирантурасын бітірген (1984).
Тарих ғылымдарының кандидаты (1984). Кандидаттық диссертациясыныңтақырыбы: «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанның ғылыми мекемелері мен жоғары оқу орындарының қызметі». Доцент (1989).
«Өзге Орталық Азия» (2004), «Қаза болған жауынгерлер даласы» (2004), «Ежелгі түркілердің мифтері» (2007, қайта басылымы - 2008) кітаптарының авторы; «XX ғасырдың бас кезіндегі Қазақстан» мақалалар жинағының тең авторы (I шығарылымы - 1993, II шығарылымы - 1994).
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1978 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының оқытушысы. 1979 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1980 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының оқытушысы. 1981 жылдан - ҚазКСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының аспиранты. 1984 жылдан - Қазақ политехникалық институтының оқытушысы, ағақытушысы 1988 жылдан - Қарағанды медицина институтының доценті, «Заманауи социализм теориясы» кафедрасының меңгерушісі. 1990 жылдан - ҚазКСР Тарих, археология және этнография институтының аға ғылыми қызметкері тарихнама және деректану бөлімінің меңгерушісі. 1991 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Талдау орталығында референт, саяси талдау секторының меңгерушісі, Талдау орталығы жетекшісінің орынбасары, бірінші орынбасары. 1997 жылдан - Қазақстан Либералдық қозғалысының төрағасы. 1998 жылдан - ҚР Президентінің баспасөз хатшысы. 2001 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесінің Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары.
Әскери атағы - запастағы полковник.
Хоббиі - кітап оқу, балық аулау, бильярд, спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет, детективтер.
Үйленген. Жұбайы - Асанова Салтанат Әмірғалиқызы. Балалары - Алма (1979 жылы туған), Қорлан (1994 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1957 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан тарихшылары Санат:Қазақстан ғалымдары
Құю
thumb|200px|Рекурсиялық құю Құю (Отливание, Заливка) -
Центрден тепкіш күшпен құю
Центрден тепкіш күшпен құю — айналмалы қалыпқа құйылған қорытпа центрден тепкіш күш әсерінен қалып қабырғаларына жабысып, қатайған соң құйма түзіледі. Құйма құрылымы тығыз, ұсақтүйіршікті, ал механикалық қасиеттері жоғары болады. Бұл тәсілмен цилиндр, құбыр, сақина, төлке тектес айналмалы денелі тетіктер құйылады.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Физика Санат:Машинажасау
سباكة في قوالب رملية Fosa (indústria) Odlévání Sandstøbning Gießen (Verfahren) Casting Gisado Fundición fa:ریخته‌گری Valaminen Moulage יציקה Öntészet Pengecoran 鋳造 Géisserei Liejimas Støping Odlewnictwo Fundição Casting Litje Livenje Gjutning Ливарне виробництво Công nghệ đúc 鑄造
Тондым
Тондым — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кама өзенінің оң жағалауынан 17 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Балташ Ысқақов
Балташ Ысқақов (1.1.1915 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Жаңасемей ауданы Жоламан ауылы - 29.11.1987, Алматы) - ғалым, фольклортанушы, сазгер, филология ғылым кандидаты (1960). әдебиет факультетінің аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі, деканы,
Плутонизм
Плутонизм (грек.Plutanism — Плутон, жер асты дүниесінің құдайы) —Жердің геологиялық тарихында оның ішкі күштері елеулі орын алатындығы жөнінде 17 ғасырдың ақыры мен 19 ғасырдың басында тараған ілім. Плутонизмге ертедегі грек философтарының жер асты желдері мен оттары жөніндегі көзқарастары негіз болды. Плутонизм көзқарастары жер сілкінуді Жердің терең қойнауыдада күшті қысым мен температураға ие болған сумен ауаның жер бетіне шығуға таянғандағы тәу жыныстарын тербетуі деп санады. Жер бетіне шыққан ауа мен судың орнын жоғарыдағы тау жыныстары толады деп тұжырымдады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Олифа
Олифа (грек. aleіpha – май, жақпамай) – өсімдік майы немесе алкидті шайыр негізінде жасалған қабықша түзгіш сұйық зат. Олифа түсі сарыдан қызыл қошқылға дейін болады. Ағаш пен металға жұққыштығы жақсы. Бұйым бетіне жұқа қабатпен жағылған олифа оттегінің әсерінен полимерленіп кеуіп, су мен органикалық еріткіште ерімейтін қабықша түзеді. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60 – 70%, темпертурасы 20˚С болғанда толық кебу уақыты 24 сағаттан аспайды. Олифа жасау үшін майды химиялық өңдеуден өткізіп (мысалы, 270 – 280˚С-та жарым-жартылай полимерлеп) сиккатив (майда еритін, кебуді жеделдететін заттар) қосады, кейде олифаны еріткішпен сұйылтады. Алкидті олифа түзетін жабу қабатының атмосфера әсеріне шыдамдылығы, беріктігі жоғары болады.
Дереккөздер
Санат:Майлар
Джон Дальтон
Джон Дальтон — ағылшын химигі және физигі. 1822 жылдан бастап Лондон патшалық қоғамына мүше. Білімін өз бетінше алған. 1781-1793 Кендаль мектебінің математика оқытушысы (1781-1793), 1793 жылдан бастап Манчестрдегі жаңа колледжінің физика математика оқытушысы болған. 1800-1803 жылдарға дейінгі негізгі зерттеулері физикаға, кейінірек химияға жатады. 1787 жылдан метеорогиялық бақылаулар жүргізген, аспанның түсін, жылудың табиғатын, жарықтың жалтару мен сәулеленуін зерттеген. Нәтижесінде газдардың булану және араласу теориясын жасаған. "Дальтонизм" деп аталған көз кемістігін сипаттаған.
Физикалық атомистиканың және газдар қоспаларының теориясының мазмұнын құраған үш заң ашты: газдардың парциалдық қысымдарының (1802), тұрақты қысымдағы газдардың кеңеюінің температураға тәуелділігін (1802, Ж.Л. Гей-Люссактан тәуелсіз) және газдардың ерігіштігінің парциалдық қысымдардан тәуелділігін (1803).
=Дереккөздер:=
С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
Пил-Ватне-Сос
Пил-Ватне-Сос — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вор-Я өзенінің сол жағалауынан 87 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Мансфилд (Массачусетс)
Мансфилд (Mansfield) — Массачусетс штатының Бристоль (Bristol) округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 23 184 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 53.7 км² шамасында. FIPS коды — 25-38225.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Массачусетс қалалары
Ромос
250px|thumb|Картада орналасуы Ромос (Romoos) — Швейцарияның Люцерн кантонында орналасқан коммуна. Энтлебух округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 744 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 37.29 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 1007, пошта индексі — 6113.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Люцерн елді мекендері
Ежелгі Олимпияда ойындары
Ежелгі Олимпияда ойындары (Ancient Olympic Games), Олимпиялық ойындардың тарихи тамыры діни дәстүрлерге, грек құдайларына табынуға тым алысқа алып кетеді. Байырғы Элладада жарысқа қатысушылар тек қана жалаңаштанып түседі екен. Жеңімпаздар зәйтүн ағашының жапырақтарынан өрілген алқамен марапатталыпты. Ерте дүниедегі спорт жарыстары, олимпиялық ойында б.э. бұрын 776 жылдан өтеді деп есептелінсе де жарыстар бұдан әлдеқайда ертерек басталған. Ресми түрде ойындар Олимпия қаласында өткізілген және кене грек жұрты үшін ең маңызды оқиға болған. Онда өз уақытындағы ең үздік атлетикалық нәтижелер көрсетілген, сол сияқты оның бағдарламасына күймемен жарысу, жұдырықтасу, күрес, диск лақтыру, жүгіру, секіру түрлері енген. Христиандар заманы басталғанда Олимпиялық ойындар өзінің бұрынғы бағасын жоғалтып жаңа эраның 393 жылы Рим императоры Феодосей 1-дің әмірімен тоқтатылған.
Йоавески
Йоавески сарқырамасы − Эстониядағы Харьюмаа және Ляэне-Вирумаа атты бір қыстақта орналасқан уездердегі сарқырама.
thumb|right|200px|
Бадиа-дель-Вальес
Бадиа-дель-Вальес (Badia del Vallès) — Испаниядағы муниципалитет. Каталония автономды бірлестігіне қарасты Барселона провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вальес-Оксиденталь ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 13703 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0,69 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 15 км.
Йоавески
1898 жылы сарқырама жанына су электр станциясын салып, одан алынған электрді қағаз шығаратын зауыт қолданып отырған. Құрылысқа қажетті әк өндіру барысында 4 м сарқырама 6 сатыдан тұратын сарқырамаға айналды.
Бадиа-дель-Вальес
Сыртқы сілтемелер
Санат:Барселона елді мекендері
Йоавески
Лообу өзенінің солтүстік бөлігінде, сарқырама маңында ордавика жыныстары шоғырланған.
Сілтемелер
Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Лабазиха
Лабазиха — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лабазский Шар тармағы оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 52 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Хойдебер
Хойдебер (Heudeber) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Вернигероде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1273 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 16,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 85 175. Муниципалитеттің басшысы — Хартмут-Эрих Буш.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Миттельшеффольсайм
Миттельшеффольсайм (Mittelschaeffolsheim) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Страсбур-Кампань округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,64 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 67298, пошта индексі — 67170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 517 адамды құрады. Халық тығыздығы — 195,83 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Биологиялык бейтараптандыру реакциясы
Биологиялык бейтараптандыру реакциясы — серологиялық реакция. Антиденемен қосылған вирустың инфекция туғызу қасиетін жоғалтуына негізделген. Биологиялык бейтараптандыру реакциясы бағалау үшін вирус пен антидененің қосындысымен сезімтал жануарларды, тауық эмбрионының немесе торша өсіндісін егеді. Егер антиденемен вирус бейтараптандырылса инфекция тумайды.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Топчиев атындағы көше (Алматы)
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Өтемісов, Мұқатай, Асфендияров атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Восточная көшесі. Көшөнің ұзындығы - 700 метр.
Виллагранде-Стризайли
Виллагранде-Стризайли (Villagrande Strisaili) — Италиядағы коммуна, Сардиния әкімшілік аймағына қарасты Ольястра провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3697 адамды құрайды. Халық тығыздығы 17,54 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 210,8 км² шамасында. Пошта индексі — 08049.
Елді мекеннің қамқоршысы — архангел Божий Гавриил.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сардиния елді мекендері
Плутос
thumb|right|200px|Иллюстрация thumb|right|200px|Плутос Эйреннің қолында болып бейнеленген Плутос (Πλοῦτος-байлық,Plutus)– ежелгі грек мифологиясындағы байлық тәңірі, Деметра мен Иосиннің баласы.Қолында молшылық кернеуі бар бала болып бейнеленген. Зевс оны шынайы және жалған адамдарды ажырата алмайтындай еткен
Дереккөздер
Санат:Ежелгі грек мифологиясы Санат:Ежелгі грек құдайлары
Карланкас-е-Левас
Коммунаның INSEE коды — 34053, пошта индексі — 34600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 121 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,22 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эро департаментінің коммуналары
Айтқали Нұрышқалиұлы Нәдіров
Нәдіров Айтқали Нұрышқалиұлы (20.6.1940 ж.т., Батыс Қазақстан облысы Таскала ауданы Ширяев а.) - ақын. Орал педагогикалық институтын бітірген (1968). 1968 - 88 ж. Батыс Қазақстан, Маңғыстау облысы газет редакцияларында қызмет істеген. 1988 - 92 ж. Қа- зақстан Жазушылар одағы көркем әдебиетті насихаттау бюросының Орал, Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау облысы бойынша уәкілі, 1992 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы "Аққұс" қауымдастығы Батыс Қазақстан облысы бөлімшесі басқармасының төрағасы қызметтерін атқарған. Қазір облыстық теледидарда жұмыс істейді. Тырнақалды туындылары респ. жас ақындардың "Жас керуен" үжымдық жинағында жарияланған (1969). "Жүрек толқындары", "Көк майса" (1970), "Еркін есейіп келеді" (1975), "Тыныштықты тілеймін" (1980). "Еңбек зейнеті" (1985), "Самал" (1990), т.б. кітаптары жарық көрген. Респ. жастар поэзиясы фестивалінің дипломанты (1972). Тасқала ауданының құрметті азаматы.
Анатолий Васильевич Гришин
Анатолий Васильевич Гришин (3 маусым 1932, Владимирская облысы — 20 маусым 2013, Владимир
Өмірбаяны
Анатолий Васильевич Гришин 1932 жылы 3 маусымда Липна Петушинского ауылында дүниеге келген.
1941жылдан 1948 жылға дейін Липндағы «Знамя Октября» колхозында жұмыс жасады. 1952 жылы Владимир энергомеханикалық техникумды тәмәдады және Серпухов Московски облысына бағытталды, мұнда ол «10 Октября» атты механикалық зауытта жұмыс істеді. ГСВГ Кеңес армиясының құрамындада болды. Үш жылдан осң өз зауытына қайта оралып, мотор цехының мастерынан директорына дейін көтерілді. Оның еңбек өмірбаянында басқа да цех басшысы, профком төрағасы, партком хатшысы, зауыттың бас инженері сияқты маңызды кәсіптер болды.
1964 жылы Владмириский политехничкалық институттың кешкі бөлімін аяқтады. 1978 жылы зауыттың бас директоры болып тағайындалды. 1993 жылы ОАО «ВТЗ» директорлар кеңесінің төрағасы және бас директоры болды.
20 шілдеде дүниеден 81 жасында өтті. Владимир қаласында жерленген.
Сілтемелер
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Юрген Хабермас
thumb| [[Хабермас Юрген]] Хабермас Юрген (1929) - неміс философы, әлеуметтанушысы. Неміс әлеуметтік теоретигі, белтілі әлеуметтік ойшыл. "Алпысыншы жылдардан бастап, Батыс қоғамы батыстық ақын-ойдың сынға үшьфайтын халіне тақалды. Бұл елдердегі ішкі катынастардың бір қалыпка түсуі және жалпы көпшіліктің молшылығын (әсіресе Германияда) көздеген мемлекеттік саясат әлеуметтанушынық және мәдени қиындықтардың өсуіне соқтырды.