cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бұлыңғыр балшықшы
Бізтұмсық БАЛШЫҚТЫ тұқымдастар
Бізтұмсық БАЛШЫҚТЫ тұқымдастар – 4 түрді біріктіріп, үш туыстан тұратын шағын санды құстар тұқымдасы. Ірі денелі (100- 500 г ), қарама-қарсы түсті және ұзын сирақты балшықшылар. Ортыңғы және сыртқы саусақты немесе 3 саусақтың барлығы жарғақпен қосылған. Тұмсықтың пішіні мен ұзындығы түрлі- түрлі. Қауырсын жабыны қалың, денеге тығыз жабысқан. Жеке жұп немесе шағын шоғыр түзіп мекендейді. Аталығы мен аналығының түсі бірдей. Ұясын қорғап, көбінесе жаралы болғансып, басқа жаққа бұрып жібереді. Тек қана жәндіктерді жеп, балапандарын солармен қоректендіреді. Қазақстанда 2 түрі- ұзынсирақ және бізтұмсық балшықшылар кездеседі. Бізтұмсық балықшылар туысы- жоғары қарай өзгеше иілген ұзын тұмсықты татрең тұқымдастарға жататын туыс. Бұдан басқа олардың артқы саусағы жақсы дамыған, ал алдыңғы саусақтары жарғақпен қосылған. Бар болғаны 2 түрден құралған, олардың біреуі Қазақстанда кездеседі.
Дереккөздер
Құстар.Мектеп энциклопедиясы.Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А.
Санат:Татреңтәрізділер
Брюшвиль
Брюшвиль (Brucheville) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Манш департаментінде орналасқан. Шербур-Октвиль округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,33 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 50089, пошта индексі — 50480.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 145 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,88 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Мұхит Битенов
Битенов Мұхит (1912, Жәнібек ауданы, Қамысты ауылы - 1983, сонда) — күйші, өлкеге белгілі домбырашы Дүйсенғалидың шәкірті. 1945 ж. соғыстан оралған Битенов балаларының қайтыс болғанын естіп, «Үш балам» атты жоқтау күйін шығарған. Құрманғазы, Соқыр Есжан, Түркеш, Әкібас, Ыбырай, т.б. халық комп-ларының шығармаларын жетік білген. Сейтектің «Сексен ер» күйі Битеновтің орындауында жеткен.
Ұтымды тамақтану
Ұтымды тамақтану дегеніміз дұрыс, саналы, пайдалы тамақтану. Денсаулық көбінесе адамның немен және қалай тамақтануына байланысты болады. Санасыз тамақтану көптеген аурулардың дамуына себепші болады. Үнемі артық тамақтану, қоректтік заттарды артығымен қабылдау заттарды көптеген ауруларды, мысалы семіру және сусамыз (қант диабеті ауруына соқтырады). Олар асқорту мүшелерінің,жүректің, ьауырдың,бүйректің зақымдануынв және басқа ауруларға қарсылығын төмендетеді. «Біз тамақтану үшін өмір сүрмейміз,өмір сүру үшін тамақтанамыз» демекші,тамақтануда сабырлылық көрсету жалпы мәдениеттің белгісі болып есептеледі.Күшті қалпына келтіру үшін ғана тамақтану керек. Тәбеті шауып ішкен тамақ қана адмға өте пайдалы.Тамақ ағза үшін пайдалы және зиянды өнімдерден тұрады. Азық-түліктің құрамына белок,май,көмірқышқыл,су,минералды тұз,витаминдер енеді.Тамақ жақсы қортылуы үшін біртіндеп,алғашқыда салат пен сұйық сорпа ішуден бастау керек.Артық мөлшердегі тұз,қант,ащы заттар,қуырылған тамақ және т.б. денсаулыққа зиян.Тәтті,кофе,шай,газды сусындарын көп мөлшерде қабылдамауға тырыс.Бұл сені асқазан,аллергия және басқа аурулардан қорғайды. Балалардың күнделікті тағамында жеміс-жидектер,витаминдер көп болуы тиіс. «Витамин» терминін американ ғалымы Казимир Функ ойлап тапқан.Ол күріш дәнінің сыртындағы қабықшасын ағзаға қажетті деп есептеп, «VITA» сөзі (өмір) мен амин сөзін қосып,витамин деп атаған. А,В,С витаминдері адам ағзасына қажетті.Олар:көкөністер,жемістерде көптеп кездеседі. Витаминдер бәрімізге де,әсіресе жас организмге аса қажет.
Санат:Салауаттану
IC 2210
IC 2210 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан *2 (қос жұлдыз) типті жұлдыз.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2210 Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Ольга Юрьевна Орлова
Ольга Юрьевна Орлова (шын есімі – Носова) — Ресей әншісі, актриса. 1977 жылы 13 қарашада Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу экономика - статистика институтының экономика факультетін бітірген. 1995 жылы ресейлік «Блестящие» поп-тобының құрамына бірінші кірген қыз. 2000 жылы «Блестящие» тобынан кеткеннен кейін 2001 жылы Ольга жеке шығармашылық жұмысын бастайды. 2009 жылы Ольга бірінші арнаның «Две звезды» музыкалық шоуына қатысады.
Дереккөздер
Санат:Ресей актрисалары
Бұралқының тұзы
нобай|оңға|200px|Бұралқының тұзы Бұралқының тұзы  – Жамбыл облысы Сарысу ауданы Андағұл төбесінің батысындағы сор. Бетпақдала жазығының оңт-нде, Шу өз-нің аңғарында орналасқан. Теңіз деңгейінен 211 м биіктікте жатыр. Сор батыстан шығысқа қарай ендік бағытта шамамен 11 км, енді жері 4 – 5 км-ге созылып жатыр. Б. т-ның солт., шығыс, оңт. жағалаулары ойысты, тілімденген. Батыс бөлігі тегіс жазықты келген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан табиғаты Санат:География
Хапхльнутяй
Хапхльнутяй — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ампута өзенінің оң жағалауынан 87 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 106 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВах өзенінің құйылысынан Нефтеюганск қаласына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Георгий Васильевич Кан
Георгий Васильевич Кан (28 маусым 1956 жылы туған, қазіргі Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Байжансай ауылы) – тарих ғылымдарының докторы (1998), профессор (1998).
Дереккөздер
Санат:28 маусымда туғандар Санат:1956 жылы туғандар Санат:Бәйдібек ауданында туғандар Санат:Қазақстан тарихшылары Санат:Тарих ғылымдарының докторлары Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары Санат:Қазақстан корейлері
Қырғыз қағандығы
Қырғыз қағандығы – Енисей қырғыздарының (қырғыз-хакастардың) Оңтүстік Сібірде болған мемлекеті.
Жалпы шолу
Негізгі территориясы – Саян жотасының солтүстігінде Енисейдің ортаңғы ағысы алабындағы Минуса ойпаты. Қырғыз қағандығы – ертедегі түрік дәуіріндегі негізгі тарихи-мәдени үш аймақтың бірі. Ертедегі түрік дәуірінің тайпалары бір-бірінен алшақ жатқан географиялық аймақтарда тұрғанына, этникалық айырмашылықтарына қарамастан, тұрмыс-салтында, шаруашылығында, мәдениетінде көптеген ортақ ұқсастықтар болды.
Тарихы
Қырғыз қағандығының саяси-әлеуметтік, экономикалық тарихы оңтүстіктегі көршілерінің тарихымен тығыз байланысты. Қырғыз қағандығының орталығы болған Минуса ойпаты 6 ғасырдан -9 ғасырдың басына дейін Шығыс түрік қағандығына тәуелді болды. Қырғыз тайпалары арасында тыныштықтың сақталуын бақылаушы Шығыс Түрік қағандығының әскері ған тұрды. Бұл қырғыздарға едәуір дербестік берді. Оны ұйғырларға бағынышты қырғыздар азаттық алу жолындағы күреске пайдаланды. Ұйғырлар мен қырғыздар арасындағы қырғын соғыс 20 жылға созылды. 840 жылы бұл оқиға шарықтау шегіне жетті. Қырғыз қағандығының атты әскері Орталық Азияға баса көктеп кіріп, ондағы отырықшы ұйғыр қалалары мен көшпелі тайпа мекендеріне ойран салды, Орхондағы ұйғыр қағандығының астанасын талқандады. Ұйғырлардың соңғы қарсылығы 847 жылы бір жола тоқтатылды. Қырғыз қағандығының билігі Монғолия мен Шығыс Түркістанға түгел жүрді. 840 жылдан 924 жылға (қарақытайлар Монғолияны жаулап алғанға) дейінгі аралық Қырғыз қағандығының гүлдену дәуірі болды. Орталық Азияны берік мекендеу ниетімен 9 ғасырдың орта кезінде қаған ордасын Яғлакар қаған Енисейдің бастауынан Танну-Ола жотасының оңтүстігіндегі селенгаға көшіреді. Бірақ бұл жоспар аяқталмады. Қарақытайлардың 10 ғасырда Орхонға жасаған жорығы нәтижесінде қырғыздар Саян жотасының теріскей бетіндегі ежелгі өз қонысына қайта ығыстырылды. 13 ғасырдың бас кезіне дейін қырғыздар тәуелсіз болды. 1209 жылы Енисейдің ортаңғы ағысы алабына қалың қолды бастап Шыңғысханның үлкен ұлы Жошы келді. Табан тірескен шайқастарда жеңілгеннен кейін ғана қырғыздар бас иді. Қанды жорықтарға толы 13 ғасыр Қырғыз қағандығы мәдениетінің құлдырау дәуірі болды.
Тұрмысы
Жазба деректермен мен археологиялық зерттеулерге қарағанда 6-10 ғасырда қырғыздар мал шаруашылығымен, егіншілікпен айналысқан, аң аулаған. Оларды қолөнері, әсіресе металл өңдеу кең дамыған. Қырғыз қағандығында мүлік теңсіздігі айқын байқалады.
Лауазымдар
Қоғамның билеуші ру басы – ақсүйектер болған. Енисей алабында қырғыз мемлекеті құрылар қарсаңында қолына мал-мүлік, жайылымдық, егіндік жерлерді топтастырған үстем тап өкілдері бөлініп шыға бастаған. Олар түрлі жәрежедегі әскер басы қызметін атқарды. Қырғыз қағандығын билеуші ең жоғарғы әкімнің лауазымы қытай жазбаларында «ажо» деп аталған, бұл Алтай түріктеріндегі қаған лауазымына барабар. Ресми қызмет адамдары разрядқа, яғни «министрлерге», бас басқарушыларға, меңгерушілерге, іс әкімдеріне, жетекшілер мен даганьдарға бөлінді. Олар ақсүйектердің жоғарғы өкілі болып, әскери-соғыс істерімен де, азаматтық-әкімшілік жұмыстарымен де айналысты. Ақсүйектердің әлеуметтік тірегі жасақтар еді. Жасақ көшпелі қырғыздардың орташа тобынан құралды. Қырғыздың атты әскері 80 мыңдай жауынгерден тұрды. Қаруы – садақ, қылыш, семсер, найза. Қырғыз қағандығының қоғамдық өмірінде соғыс ерекше роль атқарды. Соғыстар негізінен ру басшыларының мүддесі үшін жүргізілді. Ертедегі қырғыздардың басқа да түркі тілдес тайпалардың ортақ мәдениетінің зор детістігі сол заманда көне түркі жазуының жасалуы. Ғалымдар арасында Орхон – Енисей жазуы 7 ғасырдан бұрын пайда болған деген пікір бар.
Дереккөздер
Санат:Қырғызстан тарихы
Шу сүйірікқанаты
Шу сүйірікқанаты (Capoetobrama kuschakewіtschі orіentalіs) – тұқы тәрізділер отрядына жататын, сүйрікқанаттылар түрінің эндемикті түр тармағы. Бұрын Шу өз-нің Бішкектен Кіші Қамқалыға дейінгі төм. ағысында мекендеген. Ал қазір оның таралу аймағы туралы дерек жоқ. Шу сүйірікқанатының ұзындығы 16 см-ден аспайды. Уылдырық шашар алдында топтанып бір жерге жиналады. Маусым – шілде айларында өзеннің баяу ағатын жерлеріндегі бөгеулерге және тастарға; кейбір зерттеушілердің дерегіне қарағанда, өзен ағысы қатты жерлердегі су түбіндегі құмды және қиыршық тастарға уылдырығын (2,44 – 8,77 мыңдай) шашады. Негізінен детритпен, сирек балдырлармен, хирономид және қосқанаттылардың дернәсілдерімен қоректенеді. Шу атырабындағы Шу сүйірікқанатының басқа балықтардан, арқа қанатында мықты, тегіс тікенектерінің болуымен айрықшаланады. Шу сүйірікқанаты село тіршілігі аз зерттелген, өте сирек кездесетін, қазіргі кезде жойылып кеткен түр тармағы болып саналады. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Биология Санат:Жәндіктер
Вон Бин
Вон Бин — (원빈, 1977 жылдың 10 қарашасында Чонсонда туған) Оңтүстік Кореяның атақты әртісі және моделі.
Мансапқа дейінгі жылдар
Вон Бин Оңтүстік Кореяның Чонсон уездінің шығысындағы Канвонда ауылында туылып, балалық шағын сол жерде өткізді. Бес баланың ішіндегі бесіншісі, бір ағасы және үш әпкесі. Оның әкесі – шахтада, ал анасы – фермада жұмыс жасады. Таулы жерде өмір сүретін әдеттегі балалар секілді, ол да көп уақытын ойынға жұмсайтын. Вон Бин интервьюында «Мен үйге күн бату кезіндегі қараңғылықта бетімді шаң басқан күйі келетінмін» дей айтқан. Ол кішкентай кезінде ұялшақ, тұйық, тыныш болған және ол мінездер қазіргі күнге дейін сақталған. Көп сөйлемейтін адам болғанымен, ол жеңіл атлетикада керемет нәтижелер көрсетуде. Қазір Вон Бин тэквандомен айналысуда және ол 3 деңгейлі қара белбеуге ие. Кішкентай кезінде автомобиль және мотоцикл жарыстарына деген қызығушылықтың әсерінен автожөндеуші болғысы келген. Вон Бин Чончун-дағы автомобиль және техниканы жөндеуге үйрететін “технология және техника” жоғарығы мектебінде оқыды.
Мансап
1995 жылдың қараша айында кабелді ТВ станциясы жаңа әртістерді іздеп, жалдап жатырды. Вон Бин тексерістен өтіп, жоғары мектептің соңғы семестрдегі оқуына қабылданды. Ол станцияның басты ғимаратында актерлік шеберлікке оқытылып, бірнеше драмаларда түсіріле бастады. Келесі айда Вон Бин актерлік шеберлігінің агенттігімен келісім шарт жасады.
Вон Бин 1997 жылы «Ұсыныс» драмасында қосалқы рөлмен дебют жасады. 1998 жылғы «Назар аудар, марш» бағдарламасындағы рөлі көрермендермен жақсы бағаланды. «Назар аудар, марш» бағдарламасынан кейін, Вон Бин демалыс алып, 1998 жылы актерлік шеберлігін дамыту үшін Пэкче өнер институтына түсті. 1999 жылы Вон Бин көгілдір экранға «Кванги» топтамасы (сериал) арқылы шығып, көрермендерге «көп уәде беруші әртіс» ретінде танылды.
Фильмографиясы
Фильмдер
Теледидарлық топтамалар (сериалдар)
Марапаттары
Жеңімпаз
Санат:Оңтүстік Корея актерлері Санат:10 қарашада туғандар
Жүсіп Баласағұни
Жүсіп Баласағұни, Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни (1020) — ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері.
Өмірбаяны
Өмірі туралы мәліметтер аз сақталған. Философия, математика, медицина, астрономия, астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі, тағы басқа ғылым салаларының дамуына зор үлес қосқан. Жүсіп Баласағұнидің есімі әлемдік әдебиет пен мәдениет тарихында «Құтадғу білік» ("Құтты білік") дастаны арқылы қалды. Жүсіп Баласағұни бұл дастанын хижра есебімен 462 жылы, қазірғі жыл санау бойынша 1070 жылда жазып бітірген. Дастанды «хандардың ханы» — Қарахандар әулеті мемлекетінің (942 - 1210) негізін салушы Сүлеймен Арслан ханға (908 - 955) тарту етеді. Сол үшін хан өз жарлығымен Жүсіп Баласағұниға «хас хажиб» — «бас уәзір» немесе «ұлы кеңесші» деген лауазым берген. Дастанның бізге жеткен үш нұсқасы бар. Біріншісі, Герат қаласындағы 1439 жылы көне ұйғыр жазуымен (қазір ол Вена қаласындағы Корольдік кітапханада сақтаулы), екіншісі, 14 ғасырдың 1-жартысында Египетте араб әрпімен (Каирдың Кедивен кітапханасы қорында) көшірілген. Ал Наманған қаласынан табылған үшінші нұсқа 12 ғасырда араб әрпімен қағазға түсірілген. Бұл қолжазба Ташкенттегі Шығыстану институтының қорында сақтаулы тұр. Ғалымдар осы үш көшірме нұсканың әрқайсысына тән өзіндік ерекшеліктерді жинақтай отырып, «Құтты білік» дастанының ғылымының негізделген толық мәтінін жасап шықты. Венгер ғалымы Герман Вамбери (1832 - 1913) "Құтты біліктің" бірнеше тарауын неміс тіліне аударып, 1870 жылы Инсбрук қаласында жеке кітап етіп бастырып шығарды. Бұл шығарманы зерттеу, ғылымының мәтінін дайындау және аударма жасау ісімен орыс ғалымы В.В. Радлов (1837 - 1918) жиырма жыл бойы (1890-1910) айналысқан. Түркия ғалымдары 1942-43 жылдары "Құтты біліктің" үш нұсқасын да Стамбұлдан үш том кітап етіп шығарды. «Құтты білік» дастаны орта ғасырларда бүкіл түркі әлеміне түсінікті болған Карахан әулеті мемлекеті түріктерінің тілінде жазылған. Оны Қаримов өзбек тіліне (1971), Н.Гребнев (1971) пен С. Иванов орыс тіліне (1983), А. Егеубаев қазақ тіліне (1986), бір топ аудармашылар ұйғыр тіліне (1984) тәржімалаған. "Құтты білік" дастаны белгілі бір мағынада елдегі Ата заң (Конституция) қызметін атқарған. Дастанның басты идеясы төрт принципке негізделген. Біріншісі, мемлекетті дұрыс басқару үшін қара қылды қақ жаратындай әділ заңның болуы. Автор әділдіктің символдық бейнесі ретінде Күн туды патшаны көрсетеді. Екіншісі, бақ-дәулет, яғни елге күт қонсын деген тілек. Бақ-дәулет мәселесі патшаның уәзірі Айтолды бейнесі арқылы жырға қосылған.
Ой өсиеті
Баласағұнның жақсылық пен жамандық жайында айтқан мына бір ойын келтіре кетпесімізге болмайды: "Егер ол мейірімділер күшті, ал қатыгездер әлсіз болса, біз ауыр ойлардан тұнжырамас едік. Егер әлемде әділдік заң болса, тағдырымыздың қатыгездігіне наразы болмас едік".
Дереккөздер
Санат:1020 жылы туғандар Санат:Қырғызстанда туғандар Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер Санат:Қазақ философтары Санат:Қазақ ақындары Санат:Тарихи тұлғалар Санат:Қазақ ғалымдары
Атырау облысының құбыр көлігі
Атырау облысындағы алғашқы мұнай құбыры қазан төңкерісіне дейін салынып, іске қосылды. Ол ұзындығы 154 шақырым болатын Доссор-Ракуша -Каспий құбыры.
Каспий-Орск мұнай құбыры
1932 жылы 16 маусымда Еңбек және қорғаныс советі Каспий-Орск мұнай құбыры құрылысын салу жөнінде қаулы қабылдады. Құрылыс басқармасының қарамағына мемлекеттен 20 шынжыр табанды, 50 дөңгелекті трактор, 2 экскаватор, 2 жеңіл және 50 жүк машинасы бөлінді.
Құрылыс жұмысы екі жақтан - солтүстікте Орск және оңтүстікте Гурьев (Атырау) бағытында қатар басталып кетті. Құбырдың алғашқы тұрбалары 1932 жылдың көктемінде кемемен Каспий теңізі арқылы Гурьевке әкеліне бастады. Осы жерде поезға тиеліп, тар табанды темір жолмен Доссорға жеткізілді. Доссордан Қояндыға дейін автомашинамен тасыды. Одан әрі қарай трасса бойына түйе керуендері дамылсыз жүріп тұрды.
Тұрбаларды тиеу, түсіру жұмысы түгелдей қол күшімен атқарылды. Әсіресе, тұрбаларды кемеден жағаға шығару аса қиын әрі қауіпті жұмыс еді. 784 км Каспий-Орск құбыры 1935 жылдың аяғында пайдалануға берілді. Құбыр Ембі мұнай орындарын игеруді тездетті.
Теңіз- Новороссийск мұнай құбыры
thumb|right|200px|Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры Қазақстан мұнайын дүниежүзілік рынокқа шығару ушін 2001 жылы ұзындығы 1580 ш. жылына 67 млн. тонна мұнай өткізу қабілеті бар Теңіз- Новороссийск мұнай құбыры іске қосылды. 2001 жылғы 25 наурызда КҚК аясындағы Теңіз Новороссийск құбырына мұнайды бірінші сынамалы құю басталды, бұл құбыр кен орнын Ресейдегі Новороссийск қаласының қасындағы Южная Озерейка теңіз терминалымен байланыстырды. Бұл жүйені толтырудың өзіне ғана 800 мың тонна мұнай қажет боды. 2001 жылғы қарашада КҚК құрылысы толығымен аяқталып, оның ресми ашылу салтанаты болып өтті. КҚК бойынша бірінші болып тасымалданған Теңіз мұнайы мұнай құю танкерлерімен Босфор және Дарданелл бұғаздары арқылы өтіп, әлемдік нарыққа кетті.
КҚК жүйесінің Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры пайдалануға қосылған күннен бастап Теңіз мұнайының экспорты үшін басты көлік магистральі рөлін атқара бастады.
Басқа құбырлар
Атырау облысының территориясымен мемлекет аралық маңызы бар транзитті мұнай және газ құбырлары өтеді. Олар: Орта Азия - Орталық газ құбыры
Өзен - Атырау - Самара мұнай құбыры, 1968-70 жылдары салынған ұзындығы 1500 ш.
Теңіз-Атырау-Грозный мұнай құбыры, 1989 жылы салынған ұзындығы 678 ш.
2003 жылы «Солтүстік-Батыс» тұрба құбыры компаниясы «Мұнайтас» қазақстандық-қытай кәсіпорны Кеңқияқ-Атырау мұнай құбырының құрылысын аяқтады. Мұнай құбырының ұзындығы 486 шақырым (273 шақырым Атырау облысының аумағында орналасқан).
Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В. (КИО ұзындығы 450 шақырым «Үлкен Шаған-Атырау» жаңа тұрба құбырының құрылысын салды.
Иран, Қытай, Түркия арқылы өтетін, мұнайды шығысқа тасымалдаудың баламалық жолдарын іздестіру жөніндегі жұмыс жалғастырылуда.
Газ құбыры
Облыстың басты газ құбырының ұзындығы 3058 шақырым, жылына өткізу қабілеті 40,8 млрд. текше метр. Қазіргі уақытта Орта Азия- Орталық, Мақат-Солтүстік Кавказ транзиттік газ құбырына айына 250 млрд. текше метр көлемінде түрікмен газы және жылына 0,8 млрд. текше метр Теңізшевройл жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің газы жіберіледі.
Бұдан басқа, қазіргі уақытта ТШО өндірген құрғақ газды Қазақстанның газ құбырына тасу үшін Теңіз-Құлсары газ құбыры пайдалануда. 2004 жылы бұл газ құбырының екінші тармағының құрылысы салынып, ол Орта Азия-Орталық магистральды газ құбырына жалғанды. Бұл құбыр Орталық Азиядан, соның ішінде Қазақстаннан, Ресей арқылы Украинаға және әрі қарай батыс елдеріне қарай газ экспортын қамтамасыз етеді.
Дереккөздер
Санат:Атырау облысы Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Сарытау (тау, Кішітау таулары)
Сарытау – Кішітау тауларының солтүстік-батысындағы тау.
Грек халқының мәдениеті
Грек тілі
Үндіеуропалық тілдер семьясының жеке тобына жататын жаңа грек тілінде сөйлейді. Диалектілері, наречиелері мен говорлары бар.
Сарытау (тау, Кішітау таулары)
Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Боздақ ауылының солтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан.
Грек халқының мәдениеті
Грек тілі
Ежелгі грек тілінің лексикасы, латын тілімен қатар қазіргі ғылым мен ғылыми-техникалық терминологияның қалыптасуына негіз болды. Жаңа грек окйнесі оңтүстік диалектілердің негізінде құрылып, 18-19 ғғ. қалаларда кеңінен таралды. Койнеден басқа жаңа грек тілінде 4 диалект ерекшеленеді: понтийлік, каппадокийлік (понтийлікке жақын, бірақ түрік тілінің күшті әсеріне ұшыраған), цакондық, төменгі италийлік. Жаңа грек әдеби тілінің екі түрі бар: кафаревуса – «тазартылған», дәстүрлі аттикалық норманы жалғастырушы және димотики – «халықтық», Орталық Грекия говорларының негізінде қалыптасқан. Жаңа грек тілінің лексикасы өз құрамында ежелгі грек тілінен келе жатқан, сонымен қатар роман, славян, түрік тілдерінен енген архаизмдердің жаңа қабаттары, және көптеген қатарларын біріктіреді. Ежелгі жазба ескерткіштері б.д.д. 14-12 ғғ. жатады, силлабикалық критомикендік жазбамен жазылған. Алфавиттік грек жазбасының алғашқы ескерткіштері б.д.д. 8-7 ғғ. жатады.
Сарытау (тау, Кішітау таулары)
Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 530 м. Бойлық бағытта созылып жатқан таудың жалпы ұзындығы 8 км, енді жері 4,5 км. Біршама көтеріңкі келген орта тұсының беткейлері тіктеу, төменде жайпақ дөңесті келген. Солтүстік етегінде жауын-шашыннан уақытша пайда болған шұқанақтар (жырмалар) кездеседі. Батысында бұлақ көздері бар. Оңтүстігінде Балабай бейіті орналасқан.
Грек халқының мәдениеті
Діни сенімдері
Діни сенімдері – православиелік. Гректер үлкен европеоидтық нәсілдің үнді-жерорта теңізі нәсіліне жатады. Кейбір солтүстік топтар балқандық-кавказдық нәсілдерге жатады. Гректер этносының негізін ежелгі грек қоғамы құрайды, ол б.д.д. 2-ші мыңжылдықта Балқан түбегінің оңтүстігіне, Эгей теңізінің аралдарына және Кіші Азияның батыс жағалауларына байырғы халықпен сіңісіп кеткен ионийліктер, ахейліктер, эолийліктер мен дорийлер тайпаларының қоныс аударуынан кейін қалыптаса бастады.
Сарытау (тау, Кішітау таулары)
Өсімдігі
Атырабының қиыршықтасты сұр, сортаңды сұр топырағында жусан, баялыш, бұйырғын, ебелек, изен, т.б. шөптесіндер өседі. Сарытау мал жайылымына қолайлы.
Грек халқының мәдениеті
Діни сенімдері
«Гректер» этнонимі алғашқыда солтүстік Грекиядағы тайпалардың біріне қатысты болғанға ұқсайды және атап айтқанда, Беотия мен Эвбея аралындағы Грайя қалаларының атаулары бойынша танымал. Сосын ол римляндардың қолданысына еніп, барлық эллиндерге таратылған. Ежелгі гректер Еуропа мен Таяу Шығыс мәдениетінің дамуында үлкен роль атқарған жоғары антикалық өркениетті құрды.
Сарытау (тау, Кішітау таулары)
Дереккөздер
Санат:Ұлытау ауданы таулары
Грек халқының мәдениеті
Діни сенімдері
Гректердің Қазақстанға алғаш рет келуі әр түрлі оқиғалармен күндерге байланысты: олар темекі өсіру бойынша мамандар ретінде шақырылған 20-жылдардан 30-жылдарға дейінгі кезең. Келесі кезеңдер олардың Солтүстік Кавказдан (1937, 1938, 1942 жж.), Қырымнан (1944 ж.), Грузия мен Абхазиядан (1949 ж.) күштеп қоныс аударылуларына жатады. Гректер Қазақстанның түгелдей дерлік аумақтарына қоныстандырылды. Гректер жаңа климаттық жағдайларға жылдам бейімделіп, өздерінің генетикалық жан-жақтылығы мен еңбекқорлығының арқасында өздерін қызметтің әр түрінде: ауыл шауашылығында, құрылыста, денсаулық сақтау, білім, ғылым жүйесінде және т.б. көрсете отырып, жергілікті халықпен тез тіл табысып кетті.
Мәдениеті, әдет-ғұрпы мен дәстүрі
Гректердің мәдениеті, әдет-ғұрпы мен дәстүрлерінің тамыры тереңде жатыр. Гректер ежелгі халықтардың арасындағы дара некелік қағидасын ұстанғандардың алғашқысы. Христиандықты қабылдап, діни сенімге сәйкес, азаматтық некеден басқа неке қию және шоқындыру рәсімдерін өткізеді. Понтийлік гректердің өздеріне тән мәдениеті, әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері бар. Дәстүрлі понтийлік гректер үйлерін биік іргетасқа немесе екі қабатты етіп салған, оның бірінші қабаты мал ұстау үшін пайдаланылған. Қазіргі уақытта үйлер кірпіштен және басқа да құрылыс материалдарынан салынады. Понтийлік гректер Түркиядан Кавказға қоныс аударылған кездің өзінде еуропалық үлгідегі фабрикалық киімдер киген. Ерлер «қалалық костюм» - пиджак, шалбар, картуз және фуражка киген. Әйелдердің костюмдері дәстүрді ұзағырақ сақтады. Грек әйелдері шальвар, белдемше және бас орамал киіп жүрген. Гректердің тұрмысында дәстүрлі понтийлік былғары аяқ киім – чаруши көп уақытқа дейін сақталды. Қазіргі уақытта гректердің киімдері заманауи сипатта болып табылады.
Күнтізбелік рәсімдер
Жаңа жылды 14 қаңтарда (ескі үлгі бойынша) атап өтеді. Жаңа жылда маска киген адамдардың шеруі өтеді. Маска кигендерден басқа жаңа жылдық түнде үйлерді жарапазан айтушылар аралайды, олар арнайы жаңажылдық жарапазан айтады, үй иелері оларға тәтті-дәмділер мен ақша береді. Рождествоны 7 қаңтарда атап өтеді (ескі үлгі бойынша). Рождествоның алдында қырық күндік ораза ұсталады. Рождестволық дастархандағы міндетті тағам кутья (колва) болып табылады. Рождестволық кеште балалар жарапазан айтып үйлерді аралайды. Шоқындыруды 19 қаңтарда (ескі үлгі бойынша) атап өтеді.
Ұлттық тағамдары
Ұлттық тағамдарды гректер тек мерекелерде және ерекше салтанатты жағдайларда ғана дайындайды. Гректерге тән тағамдар әбден пісірілген тауық еті қосылған ұнтақталған бидай жармасынан дайындалған бидай ботқасы болып табылады. Жарманы тауықпен бірге, тауық еті тарамдалып кеткенше үнемі араластырып отырып пісіреді. Сонымен қатар қуырылған жұмыртқа және жүзім жапырақтарына немесе орамжапырақтың жапырақтарына оралған туралған ет пен күріштен голубцы дайындалады. Қазіргі понтийліктерге айналадағы грек емес халық пайдаланатын тағамдардың барлығы тән болып табылады.
Санат:Халықтар
УРА
УРА (ағыл. Uganda Revenue Authority SC) — Уганданың Кампала қаласындағы футбол клубы, 1997 жылы құрылған. Уганданың төрт дүркін чемпионы.
Сілтемелер
Санат:Уганда футбол клубтары Санат:1997 жылы құрылған футбол клубтары
Урал (Кармаскалин ауданы)
Урал — Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Карламан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 266 адамды құрады. Пошта индексі — 453010, ОКАТО коды — 80235830008.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Затыльников Николай Николаевич
Затыльников Николай Николаевич (1894-1958) - әскери қайраткер, Жетісудағы Азамат соғысына белсене қатысушы, 1918 ж. сәуірде Верный әскери штаб бастығының орынбасары, кейін солтүстік Жетісу майданының қолбасшысы болып тағайындалды. Верный төңірегіндегі бүлікшілерді талқандау, Жетісу майданындағы Қызыл Армия бөлімдерінің ақ гвардияшыларға қарсы соғыс қимылдарын басқару, тұрақты әскери бөлімдерін ұйымдастыру жұмыстарына белсене қатысты. Түркістан Кеңестері 8-съезінің (1919 ж. наурыз) делегаты. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін кеңес және шаруашылық жүмыстарында істеді. Өмірінің басқа деректері белгісіз.
Бұжыр (ру)
Бұжыр — Кіші жүз құрамындағы Әлімұлы, Шекті бөлімі.
Бұжыр Бөлекұлынан жеті ұл. Бәйбешеден екі ұл - Назар, Шүрен. Тоқалдан бес ұл - Ақмалай, Олжабай, Шағатай, Бұғыбай, Жанабай. Шыңғыс сауытын Бөлекке беріп, Бөлектен Бұжырға, Бұжырдан Назарға қалған сауыт, бұл сауыт қазір мұражайда тұр.
Сауыт
Тарихи тұлға. Шамасы бұдан 300-350 жыл бұрын өмір сүрген. Бұжыр палуан тұлғалы, қайратты да ірі болған. Қазақ пен қалмақ соғысында аса ерлікпен көзге түскен. Дүниеден өтерінде сауытын үлкен баласы Назарға, дулығасын - Шүренге, қылышын - Жекейге берген деп айтылады ауызекі әңгімеде. Сауыты - темір шынжырдан тоқылған кең көйлек сияқты дүние, ілгегі де шыншыр іспетті дөңгелек екен. Назарда екі батыр болған - Жәлімбет, Тыным. Кейін сауыт Тынымға, найзасы - Жәлімбетке тапсырылады. Сөйтіп сауыт қолдан - қолға көшіп, Дүзмағамбеттегі Абылази (1925 ж. туған) үйінде сақталған. Қатал заман кесірінен сауыт 40 жыл жер астында жатып, тот басқан. Сауыт қазірде Ақтөбе облыстық мұражайында сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:Кіші жүз рулары
Мирная (өзен)
Мирная — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Орташа Терсь өзенінің сол жағалауынан 85 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Новокузнецк қаласынан Кемерово қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері
Ваберн (Гессен)
Ваберн (Гессен) (Wabern (Hessen)) — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан муниципалитет. Кассель әкімшілік округіне бағынады. Швальм-Эдер ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7347 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 51,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 6 34 025. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Юнг.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Космогондық оюлар
Космогондық өрнектер ғарышпен байланысты жұлдыздарды,күнді,айды,жарты айды және кемпірқосақты бейнелейді.Ұлан-ғайыр далада көшіп-қонып жүрген көшпелілерді ғарыш пен әлем құпиясы үнемі қызықтарған.Өйткені,оларды түні бойы нешетүрлі ою-өрнектер құраған жұлдыздардың ғажайып әлемі көмкеріп тұрған.Шын мәнінде,табиғат аясында,онымен үйлесімде өмір сүрген көшпелі қазақтар арманшыл халық еді.Олардың киіз үйде тұруының себебі де осы болар.Киіз-үй-көшпелі өмірге бейімделген,ерте заманнанкеле жатқан баспана.Осы жеңіл же жинақы киіз үйді көшпелілер ғарышпен байланыстырған.Бұл баспана бұрышы жоқ,жер шар секілді.Төбесінің дөңгелене жасалынуы-аспан,ала едені-жер,шаңырақ жердің кіндігі болып қабылданған.Ою-өрнектердегі осындай үйлесімділік көк Тәңірге сиынудан жалғасын тапқан. Табиғаттың өзі өмірдің талай құпияларын үйретіп,қазақтарға ою-өрнектің космогондық түрлерін тарту етті.Оған ежелгі сақтар заманынан келе жатқан әлемдік кеңістік пен жер шары төрт тарабының,мәңгілік қозғалыстың символы-дөңгелек,төрт құлақ,шимай,қисық сызықты бейнелейтін жұлдыз және ою-өрнектің ортасында орналасқан әрі бес бұрышты қалыпқа ие жұлдыз кіреді. Санат:Мәдениет
Гравина-ин-Пулья
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 47000 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 115 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 381 км² шамасында. Пошта индексі — 70024.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Michele Arcangelo, San Filippo Neri (copatrono).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Апулия елді мекендері
Қазкен Қалиұлы Томпы
Қазкен Қалиұлы Томпы - 1935 жылы 13 маусымда Қарағанды облысы Балқаш қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Әкесі - Томпиев Қали, металлург, Балқаш қаласы және Металлургиялық комбинаты (БҚМК) құрылысының негізін қалаушы; Балқаш қаласындағы көшелердің біріне есімі берілген. Анасы -Томпиева Рыскүл, батыр-ана. Қарағанды политехникалық институтының өнеркәсіптік-азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1963), инженер-құрылысшы. Халықаралық ақпарат академиясының мүше-корреспонденті (2009 жылдан). «Кім ол? Томпиев Қали», «Арғын - Томпы тарауының шежіресі», «Азия және Еуропа түрік тайпалары мен халықтары туралы» кітаптарының авторы. Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін меңгерген. 1955 жылдан - Ақшатау вольфраммолибден кеніші басқармасы Оңтүстік-Шығыс кенішінің сынамашысы, қазбашысы. 1958 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының студенті. 1963 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының Балқаш факультетінің ассистенті, аға оқытушысы. 1970 жылдан - «Қарағандықалаауылжоба» МЖИ Балқаш бөлімі жобасының бас инженері. 1975 жылдан - «Қазқалақұрылысжоба» СЖШ-8 бастығы (Талдықорған қ.). 1977 жылдан - "Казгорстройпроект» МҚЖИ бөлімшесінің директоры (Талдықорған қ.). 1980 жылдан - «Казгорстройпроект» МҚЖИ техникалық бөлімінің бастығы, бас инженерінің орынбасары (Алматы қ.). 1981 жылдан - Апматы қаласындағы одақтық маңыз иеленген, Орталық Азия республикаларында бөлімшелері бар «Казгипроторг» МЖИ директоры. 1985 жылдан - Жобаларды мемлекеттік сараптау басқармасының бас құрастырушысы, бастығының орынбасары. 1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік құрылысы жанындағы Қазбасмемсараптама бөлімінің бастығы. 1995 жылдың маусымынан - зейнеткерлік демалыста. 2-ші шақырылған Талдықорған қалалық Еңбекші депутаттар кеңесінің депутаты (1979-1982). Қазақстан Жүргізушілер одағы қоғамының төралқа мүшесі. «Еңбек ардагері» медалімен (1980), 2-ші дәрежелі «Шекара әскерінің үздігі» омырау белгісімен марапатталған. ҚазКСР Еңбек сіңірген қурылысшысы (1980). Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Хоббиі - жазушылық қызмет. Үйленген. Жұбайы-Томпиева Роза Бекенқызы (1939 ж. т.), зейнеткер, ҚазКСР денсаулық сақтау ісінің үздігі. Ұлы - Марал (1963 ж. т.), бизнесмөн, Алматы кәсіпкерлер қауымдастығының вице-президенті; қыздары - Шолпан (1965 ж. т.), заңгер, Раушан (1971 ж. т.), жекө кәсіпкер.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ольсдорф (Жоғарғы Аустрия)
Ольсдорф (Жоғарғы Аустрия) (Ohlsdorf (Oberösterreich)) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Гмунден округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4703 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 27.9 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GM, ресми идентификациялық коды — 4 07 13.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Вольфганг Шпицбарт (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері
NGC 1865
NGC 1865 — Dorado шоқжұлдызында орналасқан OCL (шашыраңқы жұлдыздар шоғыры) типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Аарон Пол
Аарон Пол Стертевант (Aaron Paul Sturtevant; туғ. 27 тамыз 1979 жыл) — америкалық актёр. «Breaking Bad» (орысша «Во все тяжкие») телесериалындағы рөлі үшін «Эмми» премиясының лауреаты (2010, 2012, 2014).
NGC 1865
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 18 желтоқсанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1865 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: ESO 56-SC78, in LMC.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Алтын балық (шоқжұлдыз)
Аарон Пол
Өмірбаян
Аарон Эмеет қаласы, Айдахо штатында өмірге келген. Бойс қаласындағы Орталық орта мектебін бітірген.
26 мамыр 2013 жылы Аарон Лорен Парсекианға үйленген. Олар бұдан бұрын Индио қаласындағы музыкалық фестивальде танысқан еді.
Мансабы
Мансабының басында Аарон Korn «Thoughtless» және Everlast «White Trash Beautiful» клиптарында түскен. Кейін Juicy Fruit, Corn Pops және Coca-Cola Vanilla жарнамаларында түскен.
2008 жылы НВО каналының «Breaking Bad» телесериалында Джесси Пинкаманның рөлін ойнаудың арқасында әйгілі болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:27 тамызда туғандар Санат:Эмми сыйлығының иегерлері Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Эллендэйл (Миннесота)
Эллендэйл (Ellendale) — Миннесота штатының Steele округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 691 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-18746.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Маңғыстау облысы
Маңғыстау облысы — Қазақстан Республикасының қиыр оңтүстік-батысында орналасқан әкімшілік бірлігі.
Ворнэр (Нью-Гэмпшир)
Ворнэр (Warner) — Нью-Гэмпшир штатының Мерримак округіне жататын АҚШ қаласы.
Маңғыстау облысы
Маңғыстау облысы Атырау облысымен және Түрікменстан мен Өзбекстан Республикалары және Каспий теңізі арқылы Әзірбайжан, Иран елдерімен шектеседі. Облыс 1973 жылы 20 наурызда құрылды. 1988 жылдың 2 маусымында таратылып 1990 жылдың  17 тамызында тарихи "Маңғыстау" деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — Ақтау қаласы.
Ворнэр (Нью-Гэмпшир)
Қала тұрғындарының саны 2833 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 144.8 км² шамасында. FIPS коды — 33-78580.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Маңғыстау облысы
Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті Ақтау халықаралық теңіз сауда порты бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы Әбіш Кекілбайұлы Маңғыстауды "Ұйқыдағы аруға" теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде Маңғыстау түбегінің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды.
Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады.
Этимологиясы
thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау Маңғыстау сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. 1985 жылы жарық көрген Е.Қойшыбаевтың "Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі" кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген. Біріншісі, өлке аты "мың" және "қыстау" тіркесінен шыққан. Екіншісі - ноғайдың "менк" деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі "мен" төрт жастағы қой сөзіне "қышлақ" жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е.Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша "Маңғыштағ" "Құбыжықтар тауы" дегенді білдіреді.
Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым Серікбол Қондыбай "құбыжықтарға" қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі және моңғол мифологиясында "маңғыш" (маңғыс, мангус) айдахар, кеоемет құбыжықтар дегенді білдіреді. Моңғолдарда ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында "салыр" руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында "салор" ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар Қытайдағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес салыр мен осы салор арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды "Маңғыштағ" деп атаған. Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар.
Оғыз салылар "Маңғыштағ" атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан "Маңғыстауды" маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе "айдаһартау" дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады.
Географиясы
Маңғыстау өңірі – Қазақстанның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан Каспий теңізі арқылы Шығыс Еуропаға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде Түрікменстан, оңтүстік-шығысында Қарақалпақстан, солтүстігі мен солтүстік-шығысында Атырау, Ақтөбе облыстарымен шектеседі.
Облыстың шеткі нүктелері:
Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - Шығыс Қаратау жотасындағы Бесшоқы тауы (556 м). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі, Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады.
Өсімдік жамылғысы
( Маңғыстау энциклопедиясынан алынған)
Жануарлар дүниесі
Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады. Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі. ( Маңғыстау энциклопедиясынан алынған)
Климаты
Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады.
Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады
Жыл бойы ауа ағымының негізгі үш түрі әсер етеді:
Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына Атлант және Солтүстік Мұзды мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән.
Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады.
Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады. . Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды.
Жылдың ең суық айы - қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10-15,6° С (Ақтөбе). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С (Аққұдық). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0 - 4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15-20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5-2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: Орал қаласында -43°С, Ақтөбеде -34°С,Маңғыстау облысының оңтүстігінде -26°С.
Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160-215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал)360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105-2860) байқауға болады.
Жер бедері
Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын Желтау (қырат) (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы (Қарақұм, Сам және басқалар), көлемді сор (Өліқолтық, Қайдақ, Қаратүлей, Қаракешу және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті жәнеТМД дағы ең терең ойпат (-132 м.) Қарақия ойпаты орналасқан Маңғыстау түбегі алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - Қарынжарық ойпаты. Облыстың шығысын Үстірт шоқысы алып жатыр
Тарихи кезең
Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. 1848 жылы Ресей империясына қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде 1928 жылға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30 шамасында болатын.
1869 жылы "Жаңа ережеге" сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы Иса-Досан бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды. 1881 жылы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, 1899 жылы Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты Закаспий облысының (орталығы - Ашхабад қаласы) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды.
1920 жылдың шілдесінде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. Тобанияз Әлниязұлының басшылығымен бұл өлке Қазақ АКСР-інің құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. 1928 жылы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930-81 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді.
1973 жылы 20 наурызында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын 1990 жылы қалыптастырып болды.
Бүгінгі жағдайы
thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және 43 ауылдық округтен тұрады. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы 1963 жылы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы 2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы  159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан Астанаға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам).