cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алғашқы ән
Режиссері - С.Заваруев, операторы - Ю.Монашев.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Кино
Сюльтино
Сюльтино — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Сюльтин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 364 адамды құрады. Пошта индексі — 452269, ОКАТО коды — 80230868001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Тупело (Оклахома)
Тупело (Tupelo) — Оклахома штатының Coal округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 377 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 40-75050.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Загрос
Загрос (парс: Пaтаг, Поштекух) — Иран таулы қыратының оңтүстік-батыс бөлігін алып жатқан тау жүйесі.
Географиялық орны
Иран, Ирак елдері аумағында орналасқан. Ұзындығы 1600 км, ені 200 – 300 км.
Жер бедері
Тау бір-біріне қатарласа жатқан бірнеше (15 – 20) жоталардан тұрады, олардың араларын өзен аңғарлары мен қазаншұңқырлар бөледі. Орташа биіктігі 2000 – 3000 м. Ең биік шыңы – Зердкух (4547 м). Орта шеніндегі Бахтияр тауларыда едәуір биік (4000 м-ден асады). Аса биік шыңдарында мұздықтар кездеседі. Қар шебі 4000 – 4100 метр биіктікте өтеді.
Геологиялық құрылымы
Загрос тауы, негізінен, әктастан түзілген, карстық процестер кең дамыған. Сонымен қатар, мұнда кембрий заманының ашық тұзды мұнаралары (диаметрі 20 км-ге дейін) жиі кездеседі. Таудың оңтүстік-батысындағы тау алды жазықтарда мұнайдың мол қоры табылған.
Өсімдігі
Тау беткейлері, көбінесе, шөлді келеді. Оңтүстік-батыс беткейлерінде таулы шөл белдеуінен жоғары аласа ормандар орналасқан, құрамында емен, шегіршін және шаған бар. Ал тастақ беткейлерінде маквиске ұқсас өсімдіктер өседі. Ең биік белдеуде (2500 метрден 4000 метр аралығында) альпілік сирек ормандар мен тау шалғындары кең тараған.
Жоталар аралығындағы қазаншұңқырларды сорлар, көлдер және шұраттар алып жатыр. Шұраттарда құрма пальмасы, цитрусты өсімдіктер, жүзім көп өсіріледі. Загрос тауын Трансиран темір жолы мен бірнеше тас жолдар кесіп өтеді.
Бәбісек
Бәбісек, сасық көкек (Upupa epops) – көкқарғатәрізділер отрядына жататын құс.
Қазақстанның барлық жерінде дерлік кең таралған шөлді, далалы өңірде өзен-көлге, т.б. су маңына жақын жерлерді мекендейді. Дене тұрқы 25 – 28 см, салм. 70 г-дай. Тұмсығы жіңішке, ұзын, желпуіш тәрізді жазылатын айдары бар. Түсі алабажақ болғанымен, өте тартымды, бүйіріндегі көлденең жолақтар бозғылт қара түспен алмасып, бауыр жағы қызғылт сары түсті болып келеді. Бәбісек – жыл құсы, ақпанның аяғы, наурыздың басында ұшып келіп, тас арасына, үй шатырына ұялайды. Мекиені 3 – 12 жұмыртқасын 16 – 18 күн басады. Балапандарын аталығы жемдейді. Қарашаның басында жылы жаққа ұшып кетеді. Б. жәндіктермен және олардың дернәсілдерімен қоректенеді. Етінің жағымсыз иісі бар. «Сасық көкек» деп аталуы осыған байланысты болу керек.
Сілтеме
Санат:Көкқарғатәрізділер
Вердерио-Инфериоре
Вердерио-Инфериоре (Verderio Inferiore) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Лекко провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2500 адамды құрайды. Халық тығыздығы 746 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 23879.
Елді мекеннің қамқоршысы — Назарий және Кельсий. Жыл сайынғы мерекесі — 28 шілде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Виктор Анатольевич Долженков
Виктор Анатольевич Долженков - 1948 жылы 19 қыркүйекте Алматы қаласында туған.
Дереккөздер
Санат:19 қыркүйекте туғандар Санат:1948 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Халықаралық Ақпараттандыру академиясының академиктері Санат:Құрмет орденінің иегерлері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия)
Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия) (Kaltenberg (Oberösterreich)) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Фрайштадт округінің құрамына енеді.
Пропозициялық функция
Пропозициялық функция (Пропозициональная функция; prepositional function) — мәндер аймағы айтылымдар болатын функция.
Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия)
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 643 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 17.1 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — FR, ресми идентификациялық коды — 4 06 06.
Пропозициялық функция
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия)
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херберт Вурц (АҰП) саналады.
Көмір
Көмір – өсімдік қалдықтарынан түзілген жанғыш, қатты шөгінді кен жынысы. Көмір құрамында әр түрлі мөлшерде минералдық қоспалар (50%-дан аспайды) бар, ол басқа шөгінді кен жыныстарының арасында қабаттар түрінде кездеседі. Көмір үш генетикалық топқа бөлінеді: гумолиттер, сапропелиттер, сапрогумолиттер.
Олардың біріншісі – тек жоғары сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, екіншісі – негізінен, төменгі сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, ал сапрогумолиттер аралас өсімдік қалдықтарынан тұрады.
Химиялық құрамының, физикалық және технологиялық қасиеттерінің өзгешеліктеріне қарай көмір мынадай негізгі табиғи түрлерге ажыратылады: қоңыр көмір, таскөмір, антрацит. Көмірдің қасиеттері оның петрографиялық құрамына, көмірлену дәрежесіне және минералдық микроқұрауыштардың мөлшеріне байланысты болады. Көмірдің тығыздығы 0,92 – 1,7 г/см3 аралығында, бұл көрсеткіштің мәні күлділік азайған сайын төмендейді; қаттылығы Моос шкаласы бойынша 1 – 3 аралығында. Органикалық массасының элементтік құрамы көміртектің басымдылығымен (қоңыр көмірде 65%, антрацитте 98%), оттек (тиісінше 30-дан 1%-ға дейін) және сутек (6-дан 1%-ға дейін) мөлшерімен сипатталады.
Көмірдің басты технологиялық көрсеткіштері – ұшпа заттардың шығымы, біріккіштігі, күлділігі. Көмір – бағалы металлургиялық және химиялық өнеркәсіп шикізаты, отын ретінде кеңінен пайдаланылады; бітімі қабатты, түйіршікті, құрылымы біртекті және жолақты; түсі қоңырдан сұр қараға дейін, күңгірттен металл түске дейін жылтырайды. Көмір көп таралған пайдалы қазба. Қазақстанда аса ірі көмір кендері Қарағанды, Екібастұз көмір алаптарында орналасқан.
Көмір алаптарының тектоникалық жіктемесі
Көмір алаптарының қазіргі құрылымы ескеріп жасалған жіктеме. 1954 жылғы нұсқада алаптар тобы бөлінген:
Дереккөздер
Санат:Тау жыныстары Санат:Отын
Ый (Тыма тармағы)
Ый — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тым өзенінің оң жағалауынан 354 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ливер
right|thumb| alt=A.|200 px|Ливер
Ый (Тыма тармағы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ливер
Дереккөздер
Санат:Ет тағамдары
Abat
NGC 1659
NGC 1659 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1786 жылы 28 қарашада Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 1659 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 15977, NGC 1677, MCG -1-13-6, IRAS04440-0452.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Челмохта
Челмохта — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Солтүстік Двина өзенінің оң жағалауынан 222 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
NGC 6126
NGC 6126 — Corona Borealis шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Челмохта
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
NGC 6126
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Челмохта
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 6126
Ашылуы
Бұл нысанды 1880 жылы 19 маусымда Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6126 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 57908, UGC 10353, MCG 6-36-35, ZWG 196.46, NPM1G +36.0396, KUG 1619+364B, 1ZW 144.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Corona Borealis (шоқжұлдыз)
Жапқыш (жатынның)
Жапқыш (жатынның) - өнімді жинауышты жабатын, жатынның ыдырауына тосқауыл болатын, өтімділігі өте төмен тау жынысытар кешені немесе жекелеген тау жынысы қабаты. Қалқалау қасиеті оның литологиялық және минералдық құрамы, физикалық-химиялық ерекшеліктері, таралу алаңындағы қалыңдығының тұрақтылығы тұрғысынан анықталады. Қалыңдығы бірнеше м-ден ондаған м-ге дейін жетеді. Ең сапалы Ж-қа тығыз біртекті саздар жатады.
Санат:Геология Санат:Терминология Санат:Мұнай және газ
Тікұшақ алаңы
Тікұшақ алаңы (Вертолетная площадка) — тікұшақтардың ұшып қонуына, орналасуына және оларға қызмет көрсетілуіне арналған жер телімі. Тікұшақ алаңы тұрақты және далалық болады, сондай-ақ кемелерге, ғимараттарға және басқа жерлерге орналасуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
13 мамыр
Мамырдың 13 — Григориан күнтізбесінде жылдың 133-ші күні (кібісе жылдарда 134-ші). Жылдың аяғына 232 күн қалады.
Оқиғалар
1904 жылы Алаштың ұлы ғалымы, шығыстанушы, тарихшы, этнолог, географ, фольклортанушы Шоқан Уәлихановтың еңбектері тұңғыш рет жарияланды. Бұған дейін Шоқан еңбектері Ресей империясы үшін мемлекеттік құпия ретінде жабық пайдаланылып келген болатын.
Туғандар
Шәрбану Құмарова (1936) – жазушы, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты;
Ералы Тоғжанов (1963) – Қазақстан халқы ассамблеясы төрағасы­ның орынбасары;
Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым(1965) – Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, заң ғылымының докторы;
Қалдыбек Құрманәлі (1966) – композитор, Ш.Қалдаяқов атындағы халықаралық ән фестивалі дирекциясының бас директоры, «Шәмші» ұлттық мәдениет және ғылыми-танымдық журналының бас редакто­ры, Оңтүстік Қазақстан облысы, Отырар және Бәйдібек аудандарының «Құрметті азаматы»;
Жасер Жарқынбаев (1969) – Статистика агенттігі төрағасының орынбасары;
Сыртқы сілтемелер
Санат:13 мамыр
Жайнақ Қараталов
Жайнақ Қараталов (1816, қазіргі Алматы облысы Көксу ауданындағы Быжы өзеннің жағасы – 1905, қазіргі Алматы облысы Іле ауданындағы Комсомол ауылы) – белгілі би, батыр. Ұлы жүздің дулат тайпасынан шыққан. Дулаттың ішіндегі жаныс-қасқараудың биі ретінде аға сұлтан Әли Әділұлының басқаруында болған. 1851 – 55 ж. ел аузына ілігіп, ақылдылығымен, әділдігімен көзге түсті. 1856 ж. Алатау бөктеріндегі Талбұлақтағы өткен билер жиынында албандар мен дулаттар арасындағы “Байсерке қызы” дауына Қараталовтың да қатысып, көзге түскенін атақты саяхатшы, ғалым П.П. Семенов-Тяньшанский өзінің “1856 – 1857 жылдары Тянь-Шаньға саяхат” атты еңбегінде жазған. 1860 ж. орыс әскерлерінің Тоқмақ, Пішпек бекінісін басып алған жорығына Қараталов өз жасағымен қатысқан. Ресейлік өкімет орындары Қараталовты сіңірген еңбегі үшін күміс, алтын медальдармен, арнайы шекпенмен (кафтан) марапаттап, штабс-капитан шенін берген. 1866 ж. руластарымен бірге Верный маңына көшіп келіп, отырықшы тұрмысқа көшкен. 1868 ж. уақытша ереже бойынша Верный уезіндегі Алматы болысының болыс басқарушысы болып сайланды. Қазақтарды отырықшылық тұрмысқа көшуге уағыздап, суландыру жүйелерін қаздырып диірмен салдырады, тұрақты мекендердің негізін қалады. Егін ш-мен, ағаш отырғызумен айналысты. Қараталов – Алаш қозғалысының Жетісудағы көрнекті өкілдерінің бірі Жайнақов Ыбырайымның әкесі. Қазан төңкерісіне дейін, одан кейін де “Жайнақ ауылы” деп аталған жерде қазіргі кезде Алматы облысы Іле ауданындағы Комсомол ауылында орналасқан.
Ломба (Амаранте)
Ломба (Амаранте) (Lomba (Amarante)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Амаранте муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 859 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,22 км² шамасында. Халық тығыздығы — 266,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Апостол Пётр.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Алғашқы биіктік
Алғашқы биіктік - "Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1971). Фильм Алматы қаласындағы балалар спорт мектебінің жас гимнасшыларының алғашқы табыстары мен жеңістерін және оларды шеберлікке баулушы Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген, алғашқы жаттықтырушысы К.Степанованың жұмыс сәттерін баяндайды. Режиссері - Сон-и-Сон, операторы - А.Коптев.
Дереккөздер
Санат:Журналистика Санат:Кино
Орталық газ кен орны
Орталық газ кен орны — Шу-Сарысу шөгінді алабының Қақпансор ішкі ойысындағы газ кен орны. Жезқазған қаласынан оңтүстікте 220 км жерде орналасқан. 1976 жылы 1-ші іздестіру ұңғымасын бұрғылау кезінде газ бұрқағы атқылады.
Геологиялық құрылымы
Кен орны жарылым маңындағы антиклин қатпардан орын алған. Кристалдың іргетас таужыныстарының беті бойынша (изогипса -2525 м) қатпардың өлшемдері 6x14 км, амплитудасы 220 м. Төменгі пермнің терригендік газды шөгінділерінің беті бойынша құрылым ендікке жуық бағытта созылған, өлшемдері 3x6 км, амплитудасы 47м -925м. Екі газды жатын анықталған.
Жатыс сипаты
Шомбал типті төменгі жатын іргетастың мүжілген шошағынан орын алған. Оның биіктігі 92 м, жатыс тереңдігі 2546 м. Газ-су жапсары -2384 м. белгіде қабылданған. Газ жатынының тиімді қалыңдығы 38,5 м, газға қаныққан қалыңдығы 19 м. Кеуектілігі 2%, жарықшақты типті жинауыш жоғарғы протерозой-төменгі палеозойдың кварц-хлорит-серициттік тақтатастарынан құралған. Бастапқы қойнауқаттық қысым 22,2 МПа. 15,2 мм шайбадағы газдың бастапқы шығыны 21 мың м3/тәу. Қойнауқаттық температура 82°С. Төменгі пермь құмтастары мен алевролиттеріндегі қойнауқаттық күмбездік жатынның жете барлануы бітпеген, биіктігі 76 м, ең жоғары жатыс тереңдігі 1122 м. Газ-су жапсары - 954 м. белгіде қабылданған. Арақшақтық кеуекті типті жинауыштардың кеуектілігі 1,1-10,2%. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 11,5 МПа және 59°С. 7,95 мм шайбадағы газдың шығымы 5,5 мың м3/тәу.
Құрамы
Іргетастағы жатын газының құрамы мен мөлшері (%): метан -83,7, этан -3,48, пропан -0,35, н-бутан - 0,08, н-бутан -1,04, азот - 11,9, көмірқышқыл газы -0,3-0,45, күкіртсутек - 0,002, гелий -0,208-0,2-40.
Төменгі карбон газдарының құрамы мен мөлшері (%): метан -52,8-58,09, азот -40-43-45,2, этан -0,20-1,09, пропан -0,05-0,6, н-бутан -0,008-0,04, изобутан -0,004-0,01, пентан -0,002-0,07, гексан -0,09-ға дейін, көмір қышқыл газы -0,63-1,6, гелий -0,141-0,29. Қойнауқаттық суларының құрамы хлоридтік натрийлі. Қазіргі уақытта кен орнында жұмыс тоқтатылған.
Санат:Түркістан облысы кен орындары Санат:Қазақстан газ кен орындары
Хмелевка (Юрга тармағы)
Хмелёвка (Змеевка) — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрга өзенінің сол жағалауынан 117 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Есет өзенінің құйылысынан Тура өзені, Тавда өзендерін қоспағанда сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түмен облысы өзендері
Мухитдин Сражиев
Мухитдин Сражиев (1. 1. 1928 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1967), доцент (1970). ҚазМҰУ-ды бітірген (1950). 1950 - 1971 жылдары Шымкент педучилищесінде алғаш мұғалім, соңынан директор. 1958 жылдан Шымкент педагогика институтында оқытушы, доцент болып жұмыс істеп келеді. ҚазКСР ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. Балақаевтың жетекшілігімен "Сәкен Сейфуллиннің прозалық шығармаларының тілі" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Ғылыми мақалалары негізінен лексикология, көркем шығарма тілі мәселелеріне арналған.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Тұлғалар
Дала
200px|thumb|Батыс Қазақстан даласы‎
Вимо (Небраска)
Вимо (Wymore) — Небраска штатының Gage округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1656 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.9 км² шамасында. FIPS коды — 31-53835.
Дала
Солтүстік Америкада даланы прерия, Оңтүстік Америкада – пампас, Оңтүстік Азияның (Иран, Пәкстан, Ауғанстан) үстіртті жерлеріндегі даланы – дешт деп атайды. Еуразия құрлығының оңтүстік-батысынан (Пиреней түбегі) Манчжурияға дейін (солтүстік-шығыс Қытай) далалық өңірлер жиі кездеседі. Құрлықтың батысы мен шығысындағы далалардың аумағы шағын. Даланың климат жағдайы (буланудың көп болуы, жауын-шашынның аз түсуі), топырағының физикалық-химиялық құрамы, тұздылығы ағаштардың өсуіне қолайсыз келеді. Еуразияда климаттық ерекшеліктерге байланысты батыстан шығысқа қарай дала өсімдіктерінің құрамында айырмашылық байқалады. Осыған байланысты Еуразиядағы дала төмендегідей бөліктерге ажыратылады: 1) Дунайдың төменгі ағысы мен Алтай-Сауыр таулары аралығын қамтитын Қара теңіз – Қазақстан бөлігі. Бұл аймақ шығыс еуропалық орманды дала, Қара теңіз маңындағы дала, Қазақ даласы алқаптарына бөлінеді; 2) Орталық Азия немесе Даур-Моңғол аймағы. Бұл аймақ Хангай – Даур және Манчжур орманды далалары болып ажыратылады. Таулы далада өсімдіктердің жазықта өсетіндерінен басқа типтері де кездеседі. Мұндай ерекшеліктер, әсіресе, Орталық Азия тауларында байқалады. Далалар Солтүстік Америкада, Оңтүстік Америкада және Австралия құрлығында үлкен аймақтарды қамтиды. Далалардың көбісі жыртылып, егістікке айналған, қалған жерлері шабындық ретінде пайдаланылады. Көптеген елдерде табиғи дала қорықтарда ғана сақталған.
Вимо (Небраска)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Оспан Ешмұхаметұлы
Оспан Ешмұхаметұлы (Бұлбұл қари)(т.ж.б. - 1955) - Шығыс Қазақстан облысында (бұрынғы Семей губерниясы Қарақол ауылы) дүниеге келген. 1906 - 1908 жылдары Лепсі уезіндегі медреседе, ал 14 жасынан бастап, Уфа қаласындағы Ғалия медресесінде алты жыл оқып, Құранды толық меңгерген, діни қызметі арқылы халық арасында «Бұлбұл қари» деген лақап есімімен танымал болған. Көп жылдар бойы мешіт-медреселерде бала оқытып, көптеген шәкірттер дайындаған. Өзі жүрген өңірлердегі халықтың мұсылманша сауатты болуына елеулі еңбек сіңірген. 1937 жылы саяси қуғынға ұшырап, Қытай еліне ауып кеткен. Тарбағатай өлкесіне барып, сол жердегі мешіт-медреселерде ұстаздық қызмет атқарған. 1946 - 1951 жылдары Тарбағатай өлкесі Шәуешек қаласының бас имамы және сол уақытта кұрылған Шәуешек қаласындағы Діни қазияттың (соттың) төрағасының орынбасары болып тағайындалады.1952 жылы Кеңес Одағына оралып, 1955 жылы Шығыс Қазақстан облысы Көкпектіде қайтыс болады.
Дала
Фаунасы
Ұсақ омыртқалы жануарлар кесіртке, жылан, кейбір кемірушілер қысқы ұйқыға кетеді, ал ірі сүтқоректілер оңтүстік аудардарға орын ауыстырады, ал құстардың көпшілігі қыста ұшып кетеді.
Пампада ірі шөпқоректі жануарлар тіршілік етеді. Негігі түрі –гуанако (өркешсіз түйе), пампа бұғылары сақталған. Далаларға тән құстар –бозторғай, дуадақ.
Бауырмен жорғалаушылардан кесіртке, қара жылан мекендейді. Прерияларда аномис техас жыланы тіршілік етеді.
Жырқыш құстардан бүркіттер, дала бүркіті, қырандар мекендейді.
Дереккөздер
Санат:Климаттық аймақтар
Көмір кені
Көмір кені – көмір қоры өндірістік пайдалануға жарамды әрі тиімді дәрежеде шоғырланған кен орны.
Үлкен ауданды қамтитын (мыңдаған км²) К. к-дері көмір алаптарын (бассейндерін) құрайды. Мыс., Тунгус көмір алабы (1 млн. км²), Кузнецк көмір алабы (260 000 км²), Қарағанды көмір алабы (3000 км²). Бірнеше К. к. көмірлі өлкелер (провинциялар) мен облыстарды құрайды. Алаптар көмірлі аудандарға, ал көмірлі аудандар телімдер мен шахта өрістеріне жіктеледі. Іргетас (платформа) жағдайында түзілген алаптарда (мыс., Мәскеу қоңыр көмір алабы) көмір қабаттарының саны 1 – 7, ал бөктерлік және ішкі ойпаңдардағы алаптарда (мыс., Донецк көмір алабы, Қарағанды көмір алабы) ондап, жүздеп есептеледі. Көмір қабаттарының қалыңд. бірнеше см-ден ондаған м-ге дейін, әдетте, 1 – 2 м шамасында болады. Қарағандыда көмір қабатының қалыңд. 8 м-ге, ал Екібастұзда (қ. Екібастұз көмір алабы) 160 м-ге дейін жетеді. К. к. үш топқа бөлінеді. Көмір қабаттары горизонталь немесе сәл еңіс болса, оларды 1-топқа (Мәскеу, Иркутск, Майкүбі, т.б. К. к-дері); қарапайым қатпарлы құрылымдыларын 2-топқа (Донбасс, Қарағандының Промышленная телімі), көмір қабатының құрылымы күрделі қатпарлы әрі шытынап жарылған болса, олар 3-топқа (Қарағанды алабының оңт., Кузнецк алабының солт. бөліктері) жатқызылады. Көмір қабаттарының қалыңдығына қарай К. к. тұрақты және тұрақсыз болып бөлінеді. Барлау дәрежесіне қарай К. к-нің қорлары А, В, С1 және С2 категорияларына бөлінеді.
Дереккөздер
Санат:Тау-кен ісі Санат:Көмір алаптары
Тікұшақ
Тікұшақ (Вертолет) — ауадан ауыр ұшу аппараты. Тікұшақ ұшуы физиканың қысым заңына негізделген. Қалақтары өте жылдам айналғанда ауаны бұрғылайды. Қалақтары бұрқылау тифінде жасалған. Ауа бұрғыланғанда тікұшақтың үстіндегі ауа қысымы астындағы ауа қысымынан азаяды, сол кезде жоғары ауа қысымы төмен ауа қысымына қарай ағады сол мезетте ұшақ жоғары көтеріледі. Оның көтерілгіш күші мен алға жылжу қозғалысы бір немесе бірнеше көтергіш қалақтармен атқарылады (кейде ол үшін кішкене қанаттарды пайдаланады). Тікұшақ тік ұшып қона алады, әр түрлі бағытта ұшады, сондай-ақ бір жерде әуеде тоқтап қалықтап тұра алады. Тікұшақтардың рульдік (артқы) қалағы бар бір қалақты, бір білікте екі көтергіш қалағы бар қос қалақты, ұзына бой және көлденеңінен орналаскан көтергіш қалақтары бар қос қалақты түрлері болады. Тікұшақтың жылдамдығы 350 км/сағ. дейін (500-600 км/сағқа дейін ұлғайтуға болады). Жүк көтергіштіп 40 тоннаға дейін. Әскери тікұшақтар қолдану мақсаттарына байланысты ұрыстық тікұшақтарға (әскерді атыспен қолдаушы, сүңгуір қайыққа қарсы, танкіге қарсы, көліктік-десанттық), әскери жабдықтаушы тікұшақтарға (барлаушы байланыстық, артиллерия атысын дәлдеуші, мина қоюшы, жанармай құюшы және басқалар) көмекшілікке арналған тікұшақтарға (тікұшақ-крандар, санитариялық, медициналық жедел жәрдем, оқулық, оқу-жаттығулык және басқалар) бөлінеді. Атыспен қолдаушы тікұшақ қарсыластың ашық орналасқан адам күшін, әскери техникасын және атыс құралдарын әуеден жоюға арналады. Қаружарағы: пулеметтер, гранататқыштар, басқарылатын және басқарылмайтын ракеталар, бомбалар, жандырғыш бактар және т.б. Жартылай сауыттандырылады. Сүңгуір қайыққа қарсы қолданылатын тікұшақ қарсыластың сүңгуір қайықтарын іздеуге және оны жоюға арналған. Сүңгуір қайықты іздеп табу (суға түсірілетін және тіркелетін гидроакустикалық станциялар, радиогидроакустикалык буйлар, РЛС және басқалар) және жою (сүңгуір қайыққа қарсы өзі бағытталатын торпедалар, ракеталар және терендік бомбалар және басқа) құралдарымен жабдықталады. Танкіге қарсы қолданылатын тікұшақ қарсыластың танкілері мен басқа сауытты объектілерін жояды. Танкіге қарсы тікұшақ басқарылмалы ракеталармен, сонымен қатар басқарылмайтын ракеталармен, пулеметтермен, бомбалармен және басқалармен жабдықталуы мүмкін. Нысаналарды іздеп-табу және басқарылмалы бағыттау ракеталарымен жабдықталады; жартылай сауытталады. Көліктік десанттық тікұшақ ұрыс қимылдарынын аудандарына әскери техниканы, әскер бөлімшелерін және жүктерді жеткізуге, десант түсіруге, жаралыларды тасымалдауға және басқа мақсаттарға арналған. Фюзеляждің ішінде 5-7 тоннаға дейін, ал сыртына іліп 10-12 тоннаға дейін жүк таси алады. Қару-жарағы: пулеметтер, гранататқыштар, басқарылмайтын ракеталар.
Тікұшақ жасауға
Тікұшақ ауыл шаруашылығында бау-бақша, техникалық бағалы дақылдар зиянкестерімен күресу, тыңайтқыш шашу (Ка-15, Ка-26, Ми-1, Ми-2); жүк (Ми-4, Ми-6) және жолаушы тасу (Ми-8), геологиялық жұмысында (Ка-26) гравиметриялық суретке түсіру ([[Ка-18); мұз жағдайын барлауда (Ми-1, Ка-15) жоғары кернеу линияларын, газ және мұнай құбырларын бақылау (Ка-18, Ка-26) көлемі үлкен жабдықтар тасымалдау және құрастыру, мұнара орнату (Ми-10) санитарлық және құтқатру жұмыстарында (Ми-18) пайдалынады. Вертолет  қарулы күштер құрамына кіреді.
Ол тактикалық әуе десантын түсіру, әскер және жүк тасу, майдан шебінен жаралыларды және бұзылған техниканы көшіру (әскери-транзиттік-спорттық) жаудың атыс құралдарын жою, сүңгуір қайықтарды іздеу және оларды құрту (корабльдік, базалық вертолет) радиациялық, химиялық, инженерлік барлау жүргізуге, майдан шебін бақылау, артилерияның атыс бағытын түзеу, мина тазарту, командалық байланыс орнату және әуе командалық пункт ретінде жүзбе көпір салу, су бөгеттерден өту тағы басқа мақсаттар үшін пайдалынады. КСРО-да вертолетты жаппай шығару 1951 жылы үш орынды Ми-1 вертолетын жасаудан басталады. 1958 жылы жүк көтергіштігі 6 тоннадан астам, 70-80 кісі сиятын қос моторлы турбовинтті Ми-6, 1965 жылы Ми-10 вертолетті жасады. 1953 - 1968 жылдары ортақ осьті, қос винтті Ка-10, Ка-15, Ка-18, Ка-25, Ка-26 вертолеттер шығарылды. 1968 жылы винттері көлденең орналасқан, өте ауыр жүк көтеретін В-12 (М.Л. Мильдің конструкциясы) вертолеты жасалды. Ол 1969 жылдың наурыз айында 2950 метр биіктікке 31130 кг жүк көтеріп ұшты.
Дереккөздер
Санат:Тікұшақтар Санат:Әскери техника
Ақтау ауылдық округі (Ұлытау облысы)
Ақтау ауылдық округі – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтау, Айшырақ, Қылыш ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтау ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 800 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы ауылдық округтері
Коши Огюстен Луи
Коши Огюстен Луи (Augustin Louis Cauchy; 21 тамыз 1789, Париж — 23 мамыр 1857, Со, Франция) - атақты француз ғалымы, инженер, XIX ғасыр ұлы математигі. Математикалық талдаудың негізін салушы.
Еңбектері
thumb|Leçons sur le calcul différentiel, 1829
Коши 800 аса еңбек жазған, толық шығармалары 27 томды құрайды. Оның еңбектері математиканың әр түрлі (негізінен математикалық талдауға) және математикалық физикаға қатысты.
О. Л. Коши алғашқы болып математикалық талдаудың негізгі ұғымдары — шекке, үзіліссіздікке, туынды, дифференциалға, интеграл, қатарлардың жинақтылықтарына және т. т. нақты анықтама берді. Оның үзіліссіздік анықтамасы өзі ерекше мән берген шексіз кішкене ұғымына арқа сүйеген: Коши бойынша шексіз кішкене — нөлге ұмтылатын айнымалы шама. Өатардың жинақталу радиусы ұғымын енгізді.
Дереккөздер
Санат:Француз математиктері Санат:Француз механиктері Санат:1789 жылы туғандар Санат:1857 жылы қайтыс болғандар Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері Санат:XIX ғасыр математиктері
Көлік
Көлік – материалдық өндірістің жолаушылар мен жүк тасымалдауды жүзеге асыратын аса маңызды саласы, экономиканың инфрақұрылымын қалыптастыратын салалардың бірі.
Тарихы
thumb|left|200px|Алғашқы көліктер бейнеленген жапон суреті. Археологиялық деректемелер неолит заманынан бастап көліктің шаруашылық салаларына ене бастағанын байқатады. Көне обалардан табылған әбзел қалдықтары малдың көлік ретінде ежелден-ақ пайдаланылғанын көрсетеді. Ежелгі заманнан келе жатқан көлікке негізінен жегін малы мен мініс малы:  түйе, жылқы, құлан, қашыр, есек, сиыр, бұғы, ит, т.б. жатады. Әрбір көлік малының тұрмыстық-шаруашылық  жұмыстарда   қолданылуы  оның  табиғи  ерекшеліктеріне  байланысты болды.
Мініс малы көне замандардан бері шөл далалы, орманды, батпақты, таулы-қыратты жерлерде негізгі көлікке айналды.
Жегін малы арба, күйме, шана сияқты көлік құралдарына жегіліп, жолаушы, жүк тасымалдауға, көшіп-қонуға пайдаланылды. Мұндай көлік түрлерінің біразы ежелгі Мысырда, Вавилонда, т.б. жерлерде біздің заманымыздан бұрынғы 3-мыңжылдықта қолданылғанын тарихи-археологиялық деректер дәлелдейді.
Әскери арбалар шығыстағы ежелгі мемлекеттерде соғыс кезінде кеңінен пайдаланылды. Әскери және жүк арбалардың тасқа қашап салынған суреттері Қаратау өңірінен де табылды. Қазақстан жеріндегі жергілікті халықтың ежелгі тұрмысын көрсететін петроглифтерде немесе басқа да археологиялық бұйымдарда, ескерткіштерде көлікке қатысты деректер көптеп кездеседі. Әсіресе көшпелі қазақтардың тұрмыс-тіршілігінде жылқы мен түйенің орны ерекше болған. Түйе шөлге және ұзақ жүріске шыдамды болғандықтан, ежелгі және орта ғасырларда Ұлы Жібек жолы бойындағы сауда керуендерінде, сондай-ақ мал қамымен көктеуге, жайлауға, күздеуге, қыстауға көшіп-қону кезінде негізгі көлік ретінде пайдаланылған. Жылқы да көшпенді халықтың тұрмыс-салтына аса қолайлы көлік болды. Қазақтар “ат – ердің қанаты” деп есептеген. Бағзы бір замандарда “аттың жалында, түйенің қомында” жүрген кездер де болған. Адамзат қоғамының дамуы барысында ғасырлар қойнауынан келе жатқан дәстүрлі көлік түрі мен құрамы да өзгеріске ұшырап отырды. Ғылыми-техникалық жетістіктерге орай көлік малын бірте-бірте автомобиль, пойыз, ұшақтар ығыстыра бастады. Сөйтіп, техникалық көлік түрлері қоғамдық даму сатыларын айқындайтын көрсеткіштердің біріне айналды. Қазіргі кезде де мініс малы – автомобиль, трактор бара алмайтын жерлерде көлік ретінде пайдаланылады.
Көлік географиясы
Көлік мемлекеттік және халықаралық еңбек бөлінісінің материалдық негізін кұрайды. Барлық байланыс жолдары, көлік кәсіпорындары мен көлік құралдары дүниежүзілік көлік жүйесіне бірігеді. Көлік жүйесін дамытудың, әсіресе аумағы ете үлкен елдер үшін маңызы ерекше. Сондықтан көлік жүйесінің салаларын дамытуға бұл елдер көп қаржы жұмсайды.Ғылыми-техникалық революция көліктің барлық түрлерінің карқынды дамуына негіз болды. Бұл көліктер жылдамдығының артуынан, олардың жүк көтеру және тасымалдау мүмкіншіліктерінің кеңеюінен айқын көрінеді.
Көлік қатынасы жоғары дамыған елдерде жақсы жолға қойылған. Шығыс Еуропа елдері мен Ресейдің көлік жүйесі жолдардың жиілігі мен сапасы, жүк айналымының мөлшері жөнінен Батыс Еуропа елдері мен АҚШ-тан әлдекайда төмен дәрежеде. Дамушы елдер бойынша осы заманғы көлік жүйелері тек жекелеген елдерде ғана жоғары дамыған, ал көпшілік елдерде ат-арба, адам күшімен жүк тасу әлі де болса, кең орын алып келеді. Ауғанстан, Непал сияқты елдерде теміржол мүлдем жоқ. Сол сияқты Парсы шығанағы жағалауындағы мұнай өндіруші елдер мен Мұхит аралдары, Кариб теңізі алабындағы кейбір елдерде де теміржол жоқ.
Көлік түрлері
Көлік екі ірі тарапқа бөлінеді:
Өндірістік ішкі Көлігі
Өндірістік ішкі көлігі (зауыттардың ішкі темір жол пункттері, автомобильдік және көлік жолдар, конвейер, трансопортер, кран, т.б. көтергіш қондырғылар) әдетте белгілі бір кәсіорынға қызмет етеді және ол тікелей өндіріс процесінің құрамдас бөлігі болып есептеледі.
Көпшілік пайдаланатын көлік
Көпшілік пайдаланатын көлік:
Құрлық көліктері
Құрлық көлігінің құрамына
Автомобиль көлігі
Автомобиль көлігінің үлес салмағы жыл сайын арта түсуде. Оған дәлел — тасжолдардың ұзындығының күрт өсуі; қазіргі кезде дүниежүзі бойынша олардың жалпы ұзындығы 25 млн км-ге жуықтады.
Бұл көрсеткіш жөнінен әсіресе АҚШ айрықша көзге түседі: мұнда 1000 адамға шаққанда 600 автомобильден келеді. Автомобиль жолдарының ұзындығы жөнінен де (5 млн км) АҚШ жетекші орын алады. Ал жолдардың жиілігі жөнінен Батыс Еуропа мен Жапония алға шығады.
Автомобиль көлігінің өте қарқынды дамуы көліктің жылдамдығына әрі жүкті шалғай аудандарға жедел жеткізуіне байланысты. Жалпы алғанда, дүниежүзілік жүк айналымының 10%-ы, жолаушы тасымалының 80%-ы автомобиль көлігінің үлесіне тиеді.
Теміржол
Дүниежүзіндегі теміржолдың жалпы ұзындығы 1 млн 250 мың км-ге жуық. Теміржолдың ұзындығы жөнінен де АҚШ алда келеді. Бірақ жолдардың жиілігі Батыс Еуропада өте жоғары, онда 100 км² жерге 10 км теміржол тиесілі болады. Жүк айналымындағы теміржол үлесі 15% шамасында. Кейбір елдердегі теміржол мен автомобиль жолдарының ұзындығы, мың км
Құбыр көлігі
Құбыр көлігі соңғы жылдары мұнай өндірудің артуына байланысты жедел қарқынмен дамуда. Ұзындығы 4,5—5 мың км болатын мұнай және газ тасымалдайтын құбырлар Ресей, Канада, АҚШ жерінде орналасқан. Құбыр көлігінің үлесіне жүк айналымының 10%-ы тиесілі.
Теңіз көлігі
Теңіз көлігінің үлесіне елдер арасындағы жүк тасымалының 80%-ы, дүниежүзілік жалпы жүк айналымының 60%-ы тиеді. Ірі теңіз державалары арасындағы өзара бәсеке салдарынан көптеген ірі кемелер салық тұрғысынан ұтымды болатын дамушы елдердің туы астында жүзеді. Сондықтан теңіз жүк тасымалындағы жетекші елдер қатарынан Панама, Либерия, Грекия, Кипрді көруге болады. Ірі сауда кемелерінің үлесі Ұлыбритания, Жапония, Норвегия, АҚШ, Ресей, Қытай елдерінде де жоғары. Теңіз жолының ежелден белгілі ауданы — Атлант мүхиты. Ірі порттары: Роттердам (Нидерланд), Жаңа Орлеан (АЩП), Марсель (Франция), Гамбург (ГФР). Соңғы кезде Азияның жаңа индустриялық елдерінің қарқынды дамуы Тынық және Үнді мұхиттарындағы теңіз жолдарын игеруге мүмкіндік беруде. Бұл аймақтағы халықаралық маңызы бар ірі порттар қатарына Кобе, Нагоя, Иокогама (Жапония) және Сингапур жатады. Теңіз жолдарының түйіскен жері жіңішке бұғаздар мен теңіз каналдары болып табылады. Ла-Манш бұғазы арқылы тәулігіне 500, Зонд бұғазы арқылы 175, Гибралтар бұғазы аркылы 140 кеме өтеді. Сонымен қатар Ормуз, Малакка, Босфор бұғаздарының маңызы зор. Адамзаттың ақыл-ойы мен еңбегінің нәтижесінде пайда болған жасанды бұғаздар — Суэц, Панама және Киль каналдары экономикалық жағынан аса тиімді теңіз кақпасы болып табылады.
Кеме жүзетін ірі каналдар
Жүк айналымында мұнай мен мұнай өнімдері алдыңғы орынды алып, сол сияқты құрғақ жүк деп аталатын темір кені, көмір, астық, ағаш және т.б. жүктер де көбеюде. Мамандандырылған кемелердің, әсіресе танкерлердің үлесі артуда.
Өзен-көл көлігі
Өзен-көл көлігі көбінесе жеке елдердің, сондай-ақ халықаралық жүк тасымалының да бір бөлігін қамтиды. Еуропада Рейн, Дунай, Эльба, Одер, Америкада Әулие Лаврентий, Парана өзендері мен Ұлы көлдер ірі халықаралық су жолдары болып саналады. Біздің еліміздегі Каспий теңізінің де осындай маңызы бар.
Әуе көлігі
Әуе көлігі — көліктің ең жаңа және қарқынды дамып келе жатқан түрінің бірі. Әуе көлігі көбінесе жолаушы тасымалы мен тез бұзылатын (жемістер мен көкеністер) жүктерді тасымалдауды маңызды рөл алуда. Соңғы жылдары турбовинтті және реактивті ұшақтардың енгізілуі әуе көлігінің тиімділігін арттыруда. Олардың қатарында көбінесе халықаралық әуе тасымалын қамтамасыз ететін "Боинг— 747" (АҚШ), "Ил—86" (Ресей), "Аэробус" (ГФР— Франция — Ұлыбритания), жылдамдығы 2—3 мың км/сағ-қа жететін "Конкорд" (Франция — Ұлыбритания) ұшақтары бар.
Әуе көлігі ең күшті дамыған ел — АҚШ, ол дүниежүзіндегі жолаушылардың 50%-ын тасымалдайды. Дүниежүзіндегі ең ірі әуежайлар: "О' Хара" (Чикаго), Даллас, Лос-Анджелес, Атланта, "Хитроу" (Лондон), "Ханеда" (Токио) және т.б.
Қазақстандағы көлік жүйесі
Су көлігі  – көлік жүйесінің ажырамас бөлігі. Ол мұнай мен мұнай өнімдерін, ағаш және құрылыс материалдарын жаппай тасымалдауға тиімді. Су көлігінің көліктің басқа түрлерімен, ең алдымен, темір жол көлігімен “тоғысатын” өзіндік ерек-шелігі бар, яғни кемелерден вагондарға және керісінше вагондардан кемелерге тиеу мүмкіндігі зор. Бүгінгі таңда су көлігі Қазақстанда өзен және теңіз көліктеріне бөлінеді. Өзен көлігі кеме қатынайтын өзендерге (Жайық, Ертіс, Сырдария, Есіл, Іле, Қаратал өзендеріне, Балқаш көліне); теңіз көлігі Каспий теңізі алабында қызмет көрсетеді.
Автомобиль көлігі  – жүктерді таяу және орта қашықтыққа жедел жеткізетін тиімді көлік құралы. Ол Қазақстанда кезең-кезеңмен дамыды. Қазақстандағы халықаралық автомобиль тасымалы, негізінен, халықаралық маңызы бар автомобиль жолдарында орындалады. Олар 7 дәлізге бөлінеді.
Әуе көлігі  – әуе тасымалын орындайтын көлік түрі. Басқа көлік түрлерінен айырмашылығы – жылдамдығында. Әуе көлігі Америка мен Еуропаның бірқатар елдерінде 1-дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болды.
Құбыр желісі  – көлік құралдарының бірі; сұйық, сусымалы жүктерді, мұнайды, газды құбырмен тасымалдау. Мұнда жылжымалы құрам – құбыр желілерінің өзі. Ондағы жүк қысыммен жылжиды. Әрбір 100 – 140 км қашықтықта автоматты түрде жұмыс істейтін сероп стансалары орнатылады. Құбыр желісі (мұнай құбырлары мен газ құбырлары) Қазақстанда тұңғыш рет 1970 ж. іске қосылды.
Өркениетті елдердегі тәрізді Қазақстан да көлік жүйелері мен желілерін жүйелі түрде жетілдіріп келеді. Оған 1998—2005 жылдар аралығында көлік инфрақұрылымы мен көлік түрлерін жетілдіруге бағыттайтын үкімет жобасы дәлел болады. Бұл жоба халықаралық көлік жүйесіне кіру мақсатын көздейді. Жылма-жыл бұл салаға 320 млн АҚШ доллары есебінде инвестиция тартылады. Қазақстандағы жолаушы және жүк тасымалының үлесі аса қарқынды өсіп отырған саласы — теміржол көлігі болып табылады.
«Батыс Еуропа – Батыс Қытай» транзиттік жолы
Мердігер ұйымдар құрылыс жұмыс-тарын бастап кеткен. 2010-2012 жылдар аралығында жол құрылысына 50 мыңға жуық адам жұмылдырылады.
14 529 адамның 285-і ғана шетелден
Көлік құрылысы
Көлік құрылысы – темір жол, автомобиль, су, әуе көлігі, құбыр желісі нысандарын салу және қайта жаңғырту жұмыстарын жүзеге асыратын құрылыс саласы. Оған темір жол мен автомобиль жолдарын, аэродромдар, көпірлер, туннельдер, метрополитендер, алаптар, теңіз және өзен айлақтарын, каналдар, магистралды мұнай және газ құбырларын, вокзалдар, деполар, т.б. көлік үйлерін салу, темір жол жүйесін электрлендіру, автоматика және телемеханика қондырғыларын орнату ісі жатады.
2003 ж. Қазақстанда ұзындығы 1500 км-ден асатын Астана – Алматы автомобиль жолы іске қосылды.
Дереккөздер
Санат:Логистика Санат:География Санат:Транспорт Санат:Техника
Үйкелісті баспақ
Дереккөздер
Санат:Машиналар
Бәден
Бәден, анис (Anisum) – шатыршагүлділер тұқымдасының балбырауын туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік.
Кавказда, Оңтүстік Еуропада, Жерорта теңізі жағалауларында өсетін 2 түрі кездеседі. Ал Қазақстанда 1 түрі кәдімгі Бәден (A. vulgare) бар. Оның биіктігі 60 – 75 см. Тамыры жуан, тік сабақты. Тамыр түбіндегі жапырақтары қысқа сағақты, ал сабақ ұшындағы жапырақтары сағақсыз болады. Ақ түсті гүлдері күрделі шатырша гүлшоғырын құрайды. Маусым айында гүлдеп, шілдеде жеміс береді. Жемісі – қос тұқымды қорапша, сыртын жіп сияқты түк басқан. Бәденнің құрғақ жемісінің құрамында 2,2 – 3,2% эфир майы, 18 – 20% май, 17 – 20% белок болады. Майы сабын қайнатуда, жемісі тамақ өнеркәсібінде және парфюмерияда қолданылады. Ал күнжарасын ұсақ мал сүйсініп жейді.
Дереккөздер
Санат:Шатыршагүлділер
Канавиейрас
Канавиейрас (Canavieiras) — Бразилиядағы муниципалитет, Баия штатында орналасқан. Оңтүстік Баия мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Ильеус-Итабуна экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 37 002 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 375,56 км² шамасында. Халық тығыздығы — 26,9 адам/км².
Тарихы
Қала 1832 жылы құрылған.
Санат:Баия елді мекендері
Процедура (Procedure)
Процедура (Procedure) — керектігіне қарай жұмыс істейтін бағдарламаның ішінен алынатын жөне белгілі бір жұмысты орындайтын бағдарлама бөлігі; қандай да бір алгоритмдік тілдің немесе бағдарламалау тілінің ережесі бойынша синтаксистік қалыпқа келтірілген N орынды операция.
Процедура базасы (База процедуры; procedure base) — процедураны шақыру үшін базалық регистрге жүктелетін адрес.
Процедура операторы (Оператор процедуры; procedure statement) — процедураның басын анықтайтын оператор.
Процедура қадамы (Шаг процедуры; procedure step) — тапсырмада бір бөлімді (қадамды) орындау, программада — бір команданы орындау.
Процедура модификациясы (Модификация процедуры; procedure modification) — пайдаланудың жаңа нұсқасына процедураны баптау мақсатымен процедура операторларын өзгерту, жою немесе жаңа операторлар үстемелеу.
Процедуралық ұсыну (Процедурное представление; procedural representation) — сипаттау бірлігі процедура болатын алгоритмді сипаттау немесе білімдерді ұсыну тәсілі.
Дереккөздер
Санат:ақпараттану
Гидролакколиттер
Гидролакколиттер (грек, һусіог - су, іаіско! — шүңқыр, Шһоз — тас) — көпжылдық тоңданған аймақтарда (негізінен Саха елінде) жер асты суы қатқан кезде, оның көлемінің ұлғаюынан пайда болатын мұз өзегі бар төбешіктер.
Олардың биіктігі 40-70 м-ге, диаметрі 200 м-ге жетеді. Пішіні күмбез, аласа төбе немесе жал-жал төбешік тәрізді болады.
Дереккөздер
Санат:Жер бедерінің формалары Санат:Гляциология Санат:Криотология
Баянбай (Ақмола облысы)
Баянбай (2008 жылға дейін – Вороновка) — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Кенесары ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1907 жылы қаланды.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Щучинск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 946 адам (476 ер адам және 470 әйел адам) болса, 2009 жылы 600 адамды (311 ер адам және 289 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, 2 дүкен, 1 асхана бар. Баянбайдың жанынан республикалық маңызы бар Астана – Петропавл автомобиль жолы өтеді. Ең жақын теміржол стансасы — Жамантұз (15 км).
Дереккөздер
Санат:Бурабай ауданы елді мекендері
Қазақ коммунистік журналистика институты
Қазақ еоммунистік журналистика институты, ҚКЖИ - журналистер даярлайтын ең тұңғыш жоғары оқу орны. Ол 1934 жылы наурыз айында құрылды. Ресми ашылу уақыты - 1934 жылы мамыр айы, бірінші қыркүйектен сабақ басталды.
Әуелі екі жылдық оқыту мерзімінен құрылып, кейіннен үш жылдыққа өзгертілді.
Дереккөздер
Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары Санат:1934 жылы құрылған оқу орындары
Жарғыштау тығыны
Жарғыштау тығыны - оқ-дәрі газының жарылыс энергиясының есебінен іске қосылатын құрылғы. Шегенделген бұрғылау ұңғымасында жекеленген мұнай, газ қойнауқаттарын бітеу үшін қолданылады. Оқпанда 30 МПа-га дейін жөңкілген қысымға төтеп беретін тығын пайда болады. Ж.т. ре- тінде алюминий қорытпаларынан істелген қуыс цилиндр жиі қолданылады, ол оқ-дәрі жарылғанда деформацияға ұшырайды да, шегендеу құбырына берік жымдасады.
Санат:Мұнай және газ Санат:Геология
14 мамыр
Мамырдың 14 — Григориан күнтізбесінде жылдың 134-ші күні (кібісе жылдарда 135-ші). Жылдың аяғына 231 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:14 мамыр
Үгіндірік
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат: Өндіріс Санат: Аспаптар
Юркова
Юркова — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тым өзенінің сол жағалауынан 791 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Баян Қасаболатұлы
Баян Қасаболатұлы (шамамен 1710/15 – 1757) – батыр.
Бүкіл өмірін қазақ жұртының тәуелсіздігі жолындағы күреске арнаған ержүрек ардагерлердің бірі — батыр Баян Қасаболатұлы. Батырлығымен, тапқырлығымен Абылай ханның ерекше құрметіне бөленген. Қазақ-жоңғар шайқастарына қатысып, "Батыр Баян" атанған. Батыр Баян жөнінде деректерді Мағжан Жұмабаевтың "Батыр Баян" поэмасынан, жыраулар шығармаларынан, Шоқан Уәлихановтың еңбектерінен кездестіруге болады. Тарихи деректерде Баян жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен қазақ батырларының ішіндегі шоқтығы биік болып көрсетіледі.
Дереккөздер
Санат:1710 жылы туғандар Санат:1757 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақ батырлары
Сібір тағанағы
Сібірлік тағанақ (қарқанат) (Lanius cristatus) – Торғайтәрізділер отрядының Тағанақ тұқымдасы Тағанақтардың негізгі туысының Қазақстандағы жеті түрдің біреуі. Қызылқұйрық тағанаққа өте ұқсас, бірақ құйрығының реңі ашық қызғылтсары емес. Қазақстанда сирек кездеседі – оңтүстік Алтайдан кездескен, бәлкім осында ұялайтын болса керек.
Дереккөздер
Санат:Тағанақтар
Робинс (Айова)
Робинс (Robins) — Айова штатының Линн округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 9.9 км². FIPS коды — 19-67800.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 3142 адамды құрады.
Жарқын
Жарқын - Маңғыстау облысындағы мұнай іздестіру және барлау жұмыстарын жүзеге асыру үшін құрылған мемлекеттік холдинг компаниясы. 1995 ж. "Маңғыстаумұнайгаз барлау" өндірістік геология бірлестігі мен Құрық акционерлік қоғамы (АҚ) негізінде ұйымдастырылды, "Маңғыстаугеология" АҚ болып қайта құрылуына байланысты таратылады. Қараңыз "Маңғыстаумұнайгазбарлау".
Санат:Қазақстанның мұнай және газ компаниялары
Лена (Илишев ауданы)
Лена — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Сюльтин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 31 адамды құрады. Пошта индексі — 452269, ОКАТО коды — 80230868002.
Юнион Сити (Оклахома)
Юнион Сити (Union City) — Оклахома штатының Canadian округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1375 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 153.3 км² шамасында. FIPS коды — 40-75950.
Лена (Илишев ауданы)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Юнион Сити (Оклахома)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Бекіту бөлшектері
Бекіту бөлшектері. Машиналар мен құрылмалардың элементгерін бір-бірімен тұтастыратын бөлшектер. Бекіту бөлшектері- не жататындар тойтарма шегі: болттар. бұрандалар,т.б. Оларды белгілі бір стандарт бойынша жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Санат: Материалдар Санат:Материалдар механикасы терминдері
Мессбауэр эффектісі
Мессбауэр эффектісі (ядролық -резонанс) – қатты денедегі бір-бірімен байланысқан атом ядроларының -кванттарын шығаруы немесе жұтуы.