cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балаларға арналған Түркия басылымдары
Тарихы
Жалпы Түркиядағы балаларға арналған кітаптар мен басылымдардың пайда болуы Осман империясы дәуіріндегі Танзимат кезеңіне сәйкес келеді. Он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында балалардың оқуға қабілеттілігі мен өзіндік ерекшеліктері назарға алынып,олардың рухани дамуын өрістету мақсатында кітап басу ісі қолға алына бастады.
Қайсері қаласынан шыққан ұстаз, педагог-ғалым Дәрігер Рүштү 1859 жылы түріктердің алғашқы әліппесі «Nuhbet’ül Etfal» кітабын жарыққа шығарды. Бұл кітаптың білім беру саласындағы алар маңызы зор, түрік балаларының білім алып, өсіп өркендеуі үшін сіңірген еңбегі өлшеусіз болды. Кітапта бөбектерге арналған әліппемен қатар қызықты хикаялар, әңгімелер, ертегілер және суреттер берілген.
Елдегі қаріптің ауысу жағдайына байланысты баспасөз ескі қаріптермен басылған басылымдар мен жаңа қаріппен басылып шыққан басылымдар деп екіге бөлінді. Осман Империясы дәуірінде шыққан басылымдардың жалпы саны 962 болса, оның 317-і ескі қаріппен, 519-ы жаңа қаріппен басылды. Ал 85-і қызметін ескі қаріппен бастап, кейіннен жаңа қаріпке ауысқан басылымдар екен.
Түркияда бұрын әлеуметтік маңызы артта қалған ана мен бала мәселесі 19 ғасырда жүзеге асырылған еуропалану саясатына байланысты біртіндеп бой көтере бастады. Бұл жағдай осы бағыттағы баспасөздің дамуына түрткі болып, ана мен бала тақырыбына арналған газеттер мен журналдар қоғамдық маңызға ие бола бастады.
Алғашқы басылымдар XIX ғасырда жарық көрген Түркиядағы балалар басылымдарының тізімі:
Дереккөздер
Санат: Түркия Санат: Баспасөз Санат: Балалар басылымдары
Пузмач
Пузмач — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пинега өзенінің сол жағалауынан 759 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Геометриалық байланыс
Геометриалық байланыс - тек қана нүктенің тұрған орнын шектейтін немесе байланыс теңдеуі тек қана нүктенің координатасына тәуелді болатын байланыс.
Дереккөздер
Санат:Механика
Винное
Винное — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы, Тарханка ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Глубокое кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1503 адам (750 ер адам және 753 әйел адам) болса, 2009 жылы 1426 адамды (722 ер адам және 704 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Глубокое ауданы елді мекендері
Борис Владимирович Анненков
Анненков Борис Владимирович  (1889, Киев губерниясы. — 25.8.1927, Семей) — Сібір казак әскерінің атаманы. Шыққан тегі — дворян. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
1918 — 20 ж. Кеңес өкіметіне қарсы ақ казактарды бастап соғыс жүргізді.
1918 ж. Анненков тың құрама дивизиясы (10 мыңға жуық адам) Қазақстанның солтүстік., орталық аудандары мен Ертіс бойында, ал 1919 жылдың қаңтарынан Жетісуда әскери-соғыс диктатурасын орнатты. Жүріп өткен жерлерін қанға бояды. Қазақ ауылдарын, орыс селоларын қырғынға ұшыратты. Бесіктегі нәрестелерді найзаға ілді. Қарсыластарын атып-шауып, “Азап вагондарында” қинап, пароход пешіне жақты (өскемендік Я.Ушанов т.б.). Анненковшылдар Омбы мұражайынан тонап алған қанішер казак атаманы Ермак туының астында соғысты.
1919 жылдың соңында Колчак Анненковты Жетісудағы ақтар армиясының қолбасшысы етіп тағайындады.
1920 жылғы сәуірде Қытайға өтті.
1926 ж. ұсталып, әскери трибуналдың үкімімен азамат соғысы жылдарындағы бейбіт халыққа жасаған қиянаты үшін атылды.
Дереккөздер
Санат:Ресей генералдары Санат:Казактар Санат:1889 жылы туғандар Санат:1927 жылы қайтыс болғандар Санат:КСРО-да атылғандар
Орта ғасырлардағы шаруалар
Орта ғасырлардағы шаруалар Шаруалардың ортағасырлық қоғамдағы орны- Шаруалардың қоғамда атқаратын рөлі орта ғасырларда қалыптасқан үш қауымдық топ теориясы бойынша анықталды. Ол теория қоғамды адам ағзасымен салыстыруға негізделді. Адамның өміріне жан қандай қажет болса, құдайға құлшылық етуші дінбасылар да коғамға сондай қажет делінді. Зиялы мырзалар мен ел басқарып жүрген атқамінерлер адамның колына теңестіріліп, «соғысушылар» рөліне ие болды. Ал шаруалар адамның аяғына теңестіріліп, жұмыс істеушілер деп танылды. Бұл теория бойынша адамның жаны, аяғы, қолы бір-біріне қандай қажет болса, дінбасылары да, зиялы мырзалар мен шаруалар да бір-біріне сондай қажет, олар бір-бірінсіз өмір сүре алмайды делінді. Сондықтан да олар әрқашан бір-бірімен тығыз байланыста, ешқандай талас-тартыссыз, ынтымақта өмір сүруі керек. Себебі адамның аяғы қолына, қолы жанына қарсы қастандық жасамайды. Сөйтіп орта ғасырларда шаруалар қоғамның ең қажетті мүшесі саналды. Шаруаларға, олардың дене еңбегіне деген осындай озық көзкарас олардың коғамдық өндіріске ынтасын арттырып, шаруашылықтың өркендей түсуіне елеулі үлес қосты.
Шаруалардың жікке бөлінуі
Феодалдық құрылыс кезіндегі шаруалар басыбайлы және ерікті болып екіге бөлінді. Басыбайлы шаруалар феодалдарға толық тәуелді болды, олардың өз беттерімен шешім қабылдап, әрекет етуіне тыйым салынды. Феодалдар ондай шаруаларды сатуға, айырбастауға, сыйлауға ерікті еді. Басыбайлы шаруа қашып кетсе, қожасы оны тауып алып, өзіне қайтаратын. Басыбайлы шаруалар қатарына бірте-бірте бұрынғы құлдар да қосылды. Шаруалардың Бұл тобы Францияда «сервтер» деп аталды. Шаруалардың екінші тобына жататын жеке басы ерікті шаруалар Англияда «вилландар» еді. Олардың жағдайы біраз жеңілдеу болды. Олар өз қарамағындағы мүліктерін, еңбек құрал-жабдықтарын еркін жұмсай алды. Ерікті шаруалар өз жер үлесін мұрагерлік жолмен балаларына калдыруға құқылы болатын.
Шаруалардың міндеткерлігі
Шаруалар өз қожайындары мен корольдеріне көптеген міндеткерліктер өтеді. Ол кандай міндеткерліктер еді? Алдымен әскер қатарында қызмет істемейтіндердің соғыста жүрген ауылдастарын азық-түлікпен қамтамасыз етіп отыру міндеткерлігі болды. Екіншіден, қақтығыстар кезінде ұсақ жер иелері мен шаруалар өз шаруашылығын, отбасын жалғыз өзі қорғай алмайтын. Ол мұндай жағдайда қуатты көрші феодалдың немесе монастырьдың қамқорлығына мұқтаж болды. Бірақ ол қамқорлық үшін куатты көршісіне келісілген міндеткерліктерін өтеп отырды. Сондай-ақ өз жері жоқ шаруалар феодалдардан алған жер үлестері үшін міндеткерлік атқарды.
Қоғамдық жұмыстар: тегін көпір салу, жол жөндеу жұмыстарын атқару міндеткерліктерді өтеудің бірнеше түрі болды. Басты түрі - еңбекпен өтеу. Ол «барщина» деп аталды. Шаруалар заттай алым-салық - «оброк» та төлеп отырды. Сонымен қатар «қоғамдық жұмыстар» атқару міндеткерлігі де болды. Мысалы, жылына бірнеше күн бойы тегіннен-тегін көпір салуға, жол жөндеуге қатысу, ылауға жүру сияқты міндеткерліктер атқарды.
Шаруалардың тұрмысы
Орта ғасырлардағы шаруалардың тұрмысы өте жұпыны болды. Өндірістің даму дәрежесінің төмендігіне байланысты олардың тұтынатын заттары өте аз әрі қарапайым болған. Өз тұрмысына қажетті төсек-орын, ыдыс-аяқты шаруалар өздері жасап алатын. Үйлерін де өздері салатын. Үйді ағаштан, тастан салып, төбесін қамыспен, сабанмен жабатын. Терезе орнына күн сәулесі әрең түсетін шағын тесіктер шығаратын. Тамақтанатын, жататын орындары бір бөлмеде болды. От жаққанда үй іші түтіндеп кететін. Себебі, пештің түтін тартатын мұржасы болмайтын. Түтін төбедегі тесіктен шығатын. Қатты суық түскенде шаруалар ұсақ малдарын да өздері тұратын бөлмелерге кіргізіп алатын.
Астық жинау
Шаруалардың киімдері де өте қарапайым болды. Киімді өздері тоқыған матадан, кенептен, иленген теріден тігіп киді. Аяқтарына да теріден, тіпті өсімдік сабағы мен ағаш қабықтарынан тоқылған шоқайлар киетін.
Шаруалардың феодалдармен күресі
Шаруалар аз еңбектеніп, мырзаларына, өкіметке неғұрлым аз салық төлеп отыруға, ал олардан өздеріне, керісінше, еңбегіне тұрарлық төлем алуға ұмтылды. Бірақ мырзалар шаруаларға салынатын салықты көбейте түсуге тырысып отырды. Ортағасырлық құжаттардан мырзалардың шаруаларды «жалқау», «топас», «дөрекі», «бұзық» деген айыптауларын кездестіруге болады. Ал шаруалар қожайындарын «сараң», «қатыгез», «тойымсыз» деп кінәлайды. Қожайынның талаптары, қатыгездігі мен әділетсіздігі шектен шығып кеткенде шаруалар өз наразылықтарын білдіріп отырды. Олар өз қожайындарына қарсы көтеріліске шығып, күш көрсетуге дейін барды, шаруашылыққа зиянкестік жасады, тіпті болмаса қашып кетті. Кейде шаруалар бірлесе, кеңесе отырып, қожайынға өздері дұрыс деп тапқан талаптарын қоятын. Шаруалардың осындай әрекеттері кейде қожайындарды салық мөлшерін азды-көпті жеңілдетуге мәжбүр ететін.
Орта ғасырлар тарихы
Орта ғасырлар тарихында Еуропа елдері үшін V-X ғасырлар, ал Азия елдері үшін ІІ-ХІ ғасырлар ерте орта ғасырлар дәуірі деп аталады. Бұл деуірде адамзат баласы тарихының дамуында көптеген тайпалар құлдық қоғамды аяқтап, жаңа қоғамдық қатынас - феодализмге енді. Ерте орта ғасырларда ірі жер иеліктері дамыды. Феодалдық қоғамның негізгі байлығы жер болды. Ерте ортағасырлық мемлекеттер өмірге келді. Солардың ішінде Франктер империясы мен Византия империясы құрылды. Азияда Араб халифаты дүниеге келді. Ислам дінітаралып, Азия елдерінде мұсылмандық кең етек алды. Ислам дінін уағыздаушы Мұхаммед пайғамбар ислам дүниесіне зор әсер етті. Шығыс Еуропа елдерінде ерте ортағасырлық деуірде славян тайпалары бірікті. Батыс, Оңтүстік және Шығыс славян тайпалары ІХ-Х ғасырлар аралығында өз мемлекеттерін құрды. Шығыс славян тайпаларының жерінде Киев Русі мемлекеті, Батыс славян тайпаларының жерінде Морав, Чех мемлекеттері, Оңтүстік славян тайпалары жерінде - Балқан түбегінде Бірінші Болгар патшалығы құрылды. Бұл славян мемлекеттері дүние жүзі халықтары тарихында ай-тарлықтай із қалдырды.
Ерте орта ғасырлар кезеңіндегі мемлекеттердің саяси құрылымы ерте феодалдық монархия болды. Ірі жер иелері мен дін басшылары феодалдардың мүддесін қорғап, үстемдік жасап отырды. Мемлекеттік аппаратта король, герцог, барон, кінәз бен боярлар феодалдық сатыны құрады. Ірі жер иеліктері феодалдық поместьелер болды. Ерте орта ғасырлар кезеңінің бір ерекшелігі - монархиялық империялар қандай күшті болғанымен, феодалдық қоғамның заңды дамуы - бытыраңқылықты бастан кешірді. Оның себебі, біріншіден, барлық феодалдық мемлекеттер байлық үшін, билік үшін әр уақытта бақталас- тықта болды. Екіншіден, феодалдық қоғамда тұйық табиғи шаруашылық дамыды. Мемлекеттер елді басқару мен шаруашылықты ұйымдастыру ісін өз мәнінде жүргізе алмады. Бұл тарихи процесс Франктер, Византия, Киев Русі мемлекеттерінің әлсіреуіне жене құлауына әкелді. V-X ғасырлар аралығында шаруалардың жіктелуі күшейді. Яғни шаруалар кедейленіп, жерін ірі феодалдар тартып алған, жерсіз шаруалар көбейіп, олар феодалдарға еріксіз кіріптарлыққа түсті. Еріксіз шаруалар Еуропа және Азия елдерінде ірі феодалдарға қарсы күреске шығып отырды. Феодалдық қоғамның дамуы өндірістік күштердің дамуына, өндірістік қатынастың күшеюіне әкелді. Еуропа елдерінде жерге жеке меншік үстем болды. Азия елдерінде жерге иелік негізінен мемлекеттік меншік арқылы дамыды. Ерте орта ғасырлар кезеңінде феодализм дамып, феодалдық қоғам өз дамуының жоғарғы сатысына өтті.
Дереккөздер
Санат:Ортағасырлар
Қосымша ұнтақтау
Қосымша ұнтақтау — байыту процесінің алғашқы сатысына дейінгі ұнтақтау көбіне кендегі минералдардың толық ажырату дәрежесіне дейін жүргізілмейді. Себебі сепкілдігі ірі минерал түйіршіктері морттығына, жұмсақтығына байланысты шламға айналып кетеді. Сондықтан негізгі ұнтақтау белгілі мөлшерде жүргізіліп, бірінші байыту сатысына түсірілгеннен кейін, одан шыққан қалдық қосымша ұнтақталады. .
I Ахмет
I Ахмет (ақындық лақап аты — Бахти (Bahtî); 18 сәуір 1590 — 22 қараша 1617) — Османлы мемлекетінің 14-ші сұлтаны, Ислам халифатының 79-шы халифі, ақын, зергер.
I Ахметтің сұлтанаты бір қатарлы емес: бір жақтан — сыбайлас жемқорлық жойылды, Сафие сұлтанның ықпалы әлсіреді, Жалалилер бүлігі басылды, Ыстамбұлдағы ең ірі мешіт Сұлтанахмет мешіті салынды; басқа жақтан — жер ауданы кеміді, Габсбургтардың императорлық атағы мойындалды, Аустрия алым-салықтан босатылды. Бірақ Ахметтің басқа сұлтандармен салыстырғанда адамгершіліктірек, діншілірек, тақуалырақ екені даусыз. Бұған таққа отырғаннан кейін інісі Мұстафаны аяғаны, Інжу моншақ дүңгіршегінен мүсіндерді алып тастауы, Ыстамбұл өртінде бір үйдің өртін өзі сөндіргені дәлел.
Өмірбаяны
I Ахмет 1590 жылы Манисада дүниеге келді. Өзінің ізашарларынан айырмашылығы — санжақбей болып тағайындалмай, таққа отыруына дейін тек сарайда ғана өмір сүрді.
21 желтоқсан 1603 жылы 13 жасында таққа отырды. Таққа отыру рәсімінде өзінің жасына қарамастан, Осман Ғази қылышын жеке өзі беліне байлап, биік таққа уәзірлердің көмегісіз отырды. Рәсімнен кейін жаңа жас сұлтан уәзірлерімен кеңесіп, жаңа шеріктер мен басқа жауынгерлерге жалақы төлеп, пәтерлерге орналастырды. Содан кейін ол ат үстінде Константиние көшелерімен жүріп, османлы халқына өзін көрсетті.
Марқұм әкесінде өзінен басқа тағы бір ұлы тірі қалды — Мұстафа шаһзада. Алайда оның есі ауысқандықтан ол ағасының тағына еш қауіп төндірген жоқ. Сондықтан I Ахмет өз інісін өлім жазасына кеспеді. Бірақ сарайда да қалдырмады — кафес павильонына қамап, өмірінің соңына дейін, сол жерде ұстап отырды.
Келесі күні I Ахмет өз әкесінің жаназасына қатысты, тіпті жаназа намазын басқарды. Кейін I Ахмет әкесі III Мехметке арналған Әулие Софья мешітінің жаңында мазар салып, сонда жерледі.
1605 жылы I Ахмет Інжу моншақ дүңгіршегінде орналасқан, Томас Даллам орнатқан механикалық органды жойды. Себебі, сол органда I Ахметтің діни сезімін қорлайтын мүсіндер орнатылған. Сұлтанның ойынша, мүсіндер ислам діні таралған жерден гөрі пұтқа табынушылардың ғибадатханаларында орналасу керек. Бұл оқиға I Ахметтің әкесіне қарағанда діншілірек болғанын дәлелдейді.
Жемқорлықпен күресі
I Ахмет өз әжесі Сафие сұлтанды Топқапы сарайынан Ескі сарайға қуды. Себебі, сұлтанға Сафие сұлтанның билікқұмарлығы ұнамады. Соның кесірінен III Мұрат пен III Мехмет тұсында сарайда дырду өмір салты қалыптасып, әскер әлсіреп, ел экономикасы дағдарысқа ұшырай бастады. Билікте жемқорлық орын алды, және сол кездегі әр лауазым үшін шенеуніктер ақша төледі. Сол тәртіпсіздікті басу үшін I Ахмет өз билікқұмар әжесін Ескі сарайға қуып, сатылғыш шенеуніктерді биліктен тайдырды.
Сұлтан бала кезінен билікқұмарлықтың жаман жағын көргендіктен, сол бейберекетті жоюға тырысты. Тіпті өз анасы Хандан сұлтанды да билікке жолатпады. Сонымен Хандан сұлтан өз ізашары Сафие сұлтандай беделді бола алмады. Ал 1605 жылдың 26 қарашасында ол белгісіз себеппен сарайда қайтыс болды. Сұлтан өзін нағыз билеуші екенін көрсету үшін өзінің әлсіздігін құлдарына көрсеткісі келмей, жаназадан кейінгі келесі күні Жалалиларға қарсы жорыққа шықты. Алайда халық сұлтанның осы қылығын анасына деген немқұрайлық деп бағалады. Сондықтан жұрт арасында жас сұлтан жайлы жаман өсектер тарай бастады. 1602-1605 жылдары Константиние зынданында отырған ағылшын саяхатшысы Томас Шерли бұл оқиға жайлы былай дейді:
Шешек ауруы
Бірнеше жыл өткен соң I Ахмет шешек ауруына шалдықты. Кейбір уәзірлер сұлтанның өліміне сенімді болып, I Ахметтің інісі Мұстафа шаһзаданы Ескі сарайдан Топқапы сарайына таққа отырғызу үшін әкеледі. Алайда сұлтан тез жазылып, сол қастандыққа қатысқанның барлығын жазалады. Алғаш рет 12 жасында таққа отырған II Мехметті санамағанда, 13 жастағы I Ахмет ең жас сұлтан болатын. Және де ол таққа отырғанға дейін бала сүймеген. Кейбір тарихшылар сұлтанның сол кемшілігін інісі Мұстафаны аяу себебі болып табылатынын тұжырымдайды. Алайда бұл тұжырым дұрыс емес, себебі 1604 жылдың 3 қарашасында I Ахметтің бірінші баласы Осман (келешектегі II Осман) дүниеге келгенде, сұлтан өз інісін өлім жазасына кеспеді.
Аустрияға қарсы соғыс
нобай|оңға|250px|Османлы сұлтаны I Ахмет пен француз патшасы IV Анри арасында достық келісім
1605 жылы Аустрияға қарсы соғыс барысында I Ахмет әскерді өзі бастап, сол жылдың 3 қазанында Эстергом бекінісін алды. Алайда Жалалилердің және Сириядағы төңкерістер османлылардың Габсбургтермен 1606 жылдың 11 қарашасында Житваторок келісімін жасауға мәжбүрлетті. Келісім бойынша, османлылар енді Аустрияға алым-cалықты төлеттірмеді, және ең бастысы, Габсбургтердің императорлық дәрежесін мойындады.
Босняк Дәруіш Мехмет паша
1606 жылдың соңында садрағзам болып тағайындалған Босняк Дәруіш Мехмет паша I Ахметтің бала кезінен бері тәлімгері болған. Оның сұлтанға деген әсері соншалық, I Ахмет оны басында сұлтан бөлмесінің қорғаушысы, кейін Дария капитаны, яғни Османлы флотының басшысы етіп тағайындады. 1606 жылы османлы садрағзамы Соколлызада Лала Мехмет паша мен дария капитаны Босняк Дәруіш Мехмет паша арасында жанжал туды. Садрағзам белгісіз себеппен қайтыс болып, 1606 жылдың 21 маусымында келесі садрағзамдық Дәруіш пашаға бұйырды. Садрағзам болған соң, Дәруіш паша шейх үл-ислам Суннулла әпендіні орнынан босатады. Оның себебі, шейх үл-ислам Дәруіш пашаның шынайы бейнесін сұлтанға айту ниеті. Жаңа садрағзам қарапайым елордалықтардан салық жинай бастады, ал жаланың бәрін садрағзам бұйрығымен оған сарай салып жатқан еврей көпес-мердігерге артуға қалады. Дәруіш пашаның мемлекеттік істерді қалай шешетіндігі және заңсыз салық жинауы бұқара халыққа ұнамай, шағым I Ахметтің құлағына дейін жетеді. 1606 жылдың 11 желтоқсанында дуан кеңесінің отырысында I Ахмет садрағзам Босняк Дәруіш Мехмет пашаны өлім жазасына кесті.
Константинополь өрті
1606 жылдың күзінде османлы елордасы Константинопольде үлкен өрт болды. Бұл өрт қаладағы еврей кварталын тұтастай өрттеп жіберді. Сол өрттердің бірін I Ахмет өзі сөндірді. Ноулз сол оқиғаны былай сипаттайды:
Иранға қарсы соғыс
Сефевидтер шаһы I Аббас османлылардың Жалалилер төңкерісін басып жүргенін пайдаланып, османлы гарнизондарын Әзірбайжан, Грузия және т.б. жерлерден қуды, тіпті османлылардың иеліктеріне шабуыл жасай бастады. 1611 жылы садрағзам болып тағайындалған Насух паша 1612 жылы сефевидтермен келісімге отырды. Бітім шарт бойынша османлылар сефевидтердің жаулауларын мойындады. Алайда бұл бітім шарттың бекітілуіне дейін I Ахметтен екі грузин князьдері көмек сұрады. Сондықтан I Аббас османлыларға тағы шабуыл жасады, ал османлылар бұл қылықты бітім шарттың бұзылуы деп қабылдады. Оның үстіне шаһ сұлтанның елшісін зынданға отырғызды. 1614 жылы османлы садрағзамы Насух паша өлім жазасына кесілді, ал жаңа садрағзам болып Өгіз Мехмет паша болып тағайындалды. 1616 жылы Өгіз Мехмет паша үлкен әскерді бастап, Ереванды қоршауға алды, алайда қоршау сәтсіз аяқталып, ол садрағзам лауазымынан тайдырылды.
нобай|оңға|250px|I Ахметтің қабірі
Сұлтанахмет мешіті
нобай|солға|250px|Сұлтанахмет мешіті
1606 жылы I Ахмет елордада үлкен діни кешен салуды ойластырды. Осы жұмысты сұлтан османлы сәулетшісі Мехмет ағаға тапсырды. Мехмет аға күллі әлемге танымал Мимар Синанның шәкірті болған, және ол өз тәлімгерін озуды армандады. 1609-1616 жылдары жаңа мешіттің құрылысы болды. 1616 жылы салынып біткен мешіт өзінің бастамашысы I Ахмет атымен "Сұлтанахмет мешіті" деп аталып кетті. Бұл мешіт Константиниедегі ең үлкен және ең басты мешіт болып саналады.
Мұнара саны бойынша мешіт сол кезде бәрін, тіпті Харам мешітін де озды. Бұнын себебі — кәдімгі абайсыздық. Сұлтан мешіт сәулетшісіне төрт "алтын мұнара" салуды бұйырғанда, сәулетші сұлтанды дұрыс түсінбей "алты мұнара" деп естіп, алты мұнара салды. Ол кезде Харам мешітінде тек бес қана мұнара болатын. Османлы мүфтияты осы құрылыстан кейін Харам мешітінің маңыздылығы кеміді деп есептеді, сондықтан сұлтан Харам мешітіне тағы екі мұнара қосып, олардың санын жетіге жеткізді. Осылайша Харам мешітінің маңыздылығы қалпына келді.
Атақтары
1612 жылы Польша патшасы Сигизмунд Вазаға жазған хатында I Ахмет өзінің атақтарын былай келтіреді:
Келбеті мен мінезі
нобай|оңға|250px|I Ахмет суреті. Джон Янг
Тарихшы Ноулз өзі жазған османлы тарихын 1610 жылда бітіреді. Ол кез I Ахмет билеген жылдарының жетінші жылы еді. Ноулздың шығармасы соңы I Ахметтің келбеті мен мінезі жайлы болады :
Өнері
I Ахмет ақын болған, және оның Бахти (Bahtî) деген ақындық лақап аты да болған.
Дереккөздер
Санат:18 сәуірде туғандар Санат:Османлы империясының сұлтандары
NGC 2272
NGC 2272 — Үлкен Арлан шоқжұлдызында орналасқан E/SB0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1835 жылы 20 қаңтарда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2272 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 19466, ESO 490-33, MCG -5-16-17.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Үлкен Арлан (шоқжұлдыз)
Деренбург
Деренбург (Derenburg) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Вернигероде ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2662 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 37,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 85 085. Муниципалитеттің басшысы — Райнхард Брандт.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Анодтау
Анодтау , анодтық тотығу — металдан жасалған бұйымның сыртқы бетін электролиз жолымен өз тотығымен қаптау. Ол сілті, қышқыл немесе тұз негізді электролит ерітіндісі құйылған ваннада жүргізіледі. Анодтау нәтижесінде пайда болған тот қабаты суда ерімейтіндіктен металды дымқыл ауа әсерінен қорғайды және электр өткізбейтін қасиетке не болады. .
Интенционализм
Дереккөздер
Санат:Философия
Ду (Сена және Марна)
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1008 адамды құрады. Халық тығыздығы — 50,27 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Беццекка
Беццекка (Bezzecca) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 592 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 35 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 38060.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Стефан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Серікқали Аманғалиұлы Брекешев
Серікқали Аманғалиұлы Брекешев (14 қазан 1972 жыл, Павлодар) — қазақстандық саясаткер, 2019–2023 жылдары экология, геология және табиғи ресурстар министрі қызметін атқарған.
Білімі және мансабы
Серікқали Брекешев 1972 жылы 14 қазанда Павлодар қаласында туған. Білімін 1995 жылы Атырау политехникалық институтын "Мұнай және газ кен орындарын игеру" мамандығы бойынша алды.
Мансабын 1995–1997 жылдары «Қазақстан-Ресей сауда үйі» БК, бас директордың орынбасары ретінде бастады. Бұдан кейін, 1997 жылы Ақтау қаласындағы Салық бөлімінде инспектор болып жұмыс істеді.
1998–2006 жылдар аралығында «Қарақұдықмұнай» ЖАҚ, мұнай өндіру жөніндегі мастер, пайдалану жөніндегі инженер, кәсіпшілік менеджері болып жұмыс істеген.
2007-2014 жылдары энергетика және минералдық ресурстар, мұнай және газ министрліктерінде басшылық қызметтер атқарған.
2020 жылдың 5 наурызынан бастап 2021 жылға дейін Қазақстан экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі.
2021 жылғы 10 қыркүйектен бастап 2023 жылдың басына дейін Қазақстан Экология, геология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды.
Сілтемелер
Санат:Қазақстан экология, геология және табиғи ресурстар министрлері
Сыпай
Сыпай (Османлы түрікшесі: سپاهی; — Османлы империясының қарулы күштеріндегі атты әскерлердің атауы. Он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырларда француз және италиян отаршыл әскерлеріндегі атты әскер де осылай аталған. Бұл сөз парсы тілінен سپاه (сепоһ, «әскер» деген мағынада) шыққан.
Сипаттама
Сыпайлар әскердің жеке түрі ретінде І-ші Мурадтың кезінде пайда болды. Басында сыпай әскеріне жаңа жауынгерлер, жаңа шеріктер секілді девшірме жүйесі арқылы алынатын, бірақ сұлтан ІІ-ші Меһмедтің заманынан бастап олардың қатарлары империяның ішінде жерді иеленетін түрік ұлтынан толықтырылатын болды. Сыпайлар османлы атты әскерінің ең үлкен бөліміне айналды. Сыпайлардың міндетіне әскери парадтардың кезінде сұлтанның нөкерлері ретінде шеру құрып жүру де кірді. Бейбітшілік кезінде сыпайлар салық жинаумен де айналысты. Алайда сыпайларды тимаршылармен шатастыруға болмайды. Тимаршылар тұрақты емес әскери қосындарға жататын, оларды тек ауызекі тілде ғана сыпайлар деп атайтын. Ал іс жүзінде бұл екі қосынның арасында елеулі айырмашылықтар бар еді. thumb|left|210px|[[Вена шайқасының кезіндегі сыпайлар, 1683]]
Сыпай иелік ететін жердің ең кіші бөлімі тимар деп аталатын. Оның кіргізетін жылдық кірісі 10000 акчеден аспайтын. (Салыстыру үшін: бұл сома мұғалімнің жылдық кірісінен 2-4 есе ғана көп болатын.) Одан үлкен жер телімі зиямет (زعامت) деп аталатын, оның кіргізетін табысы 100000 акчеге дейін барған. Зияметтерге сардар шеніндегі сыпайлар иелік ететін. Жердің ең үлкен телімі — ғас (غاص), ол 100000-нан астам акче табыс келтіретін. Оған әскердің ең жоғары лауазымды қызметкерлері ғана иелік ететін. Тимарлы сыпай әскерге 5 жауынгер, зияметті сыпай 20 жауынгер, ал ғасты сыпай 20-дан астам жауынгер жіберуге міндетті болған.
Жаңа шерік қосындарымен бақталастық
Атты әскер болғандықтан, сыпайлар өздерін жаңа шеріктерге қарағанда жоғары дәрежелі әскер қосыны деп санаған. Оның үстіне жаңа шеріктер түрік және девшірме арқылы алынған түрік еместерден тұратын да, сыпайлар толығымен дерлік түрік жер иеленушілерінен тұратын. Екі топтың арасында болып тұрған дүрдараздық Түркияда қазірге дейін қолданылатын "«Atlı er başkaldırmaz»" деген мақалдан көрінеді («Атқа мінген ер бас көтермес»). Яғни жаңа шеріктер жиі-жиі бас көтеріп тұрған болса, сыпайлар олай етпеген.
16-шы ғасырдың ортасына таман жаңа шеріктер әскердің ең маңызды бөлігіне айналып үлгерді, бірақ сыпайлар да империяның экономикасы мен саясатында маңызды роль атқаруларын жалғастыра берді. 17-ші ғасырда сыпайлар, өздерінің бақталастары жаңа шеріктермен бірге сұлтан IV-ші Мурадтың билігінің бастапқы кезеңінде елдің іс жүзіндегі билеушілеріне айналды. 1826 жылы сыпайлар жаңа шерік қосынын таратуға белсенді түрде араласты. Сыпай атты әскерінің көмегімен сұлтан жаңа шеріктерге күш қолданып, оларды таратып жіберді.
Парете
Парете (Parete) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Казерта провинциясында орналасқан.
Сыпай
Жаңа шерік қосындарымен бақталастық
Алайда екі жыл өткен соң сыпайлардың өздері де сол жағдайға душар болды. ІІ-ші Махмуд оларға берілген артықшылықтардың күшін жойып, заман талаптарына сай келетін әскер ұйымдастыру үшін оларды да таратып жіберді. Сыпайлар жаңа шеріктердей бұған бас көтерген жоқ. Олар тыныш, тәртіпті түрде,ешбір қан төгусіз қызметтерін тоқтатып, жаңа әскери талаптар бойынша құрылған Османлының жаңа атты әскеріне барып қосылды.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атты әскер Санат:Османлы империясының қарулы күштері
Парете
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 597 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 2065 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5,7 км² шамасында. Пошта индексі — 81030.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Феррус
Феррус (Ferros) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Белу-Оризонти агломерациясы мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Итабира экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11 387 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 090,22 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,4 адам/км².
Тарихы
Қала 1884 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Құрманбай Досымбетов
Досымбетов Құрманбай (1923, Атырау облысы). [[Ұлы Отан соғысына қатысушы. 1941-1942 жылдары — геологиялық-іздеу партиясында моторшының көмекшісі, моторшы. 1947-1969 жылдары — Новобогат, Қошқар барлау крелиустік партияларында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебері, Маңғышлақ ұңғымаларды тексеру және сынақтан өткізу кеңсесінде бөлімше бастығы. 1969-1975 жылдары — Қарағия «Водозабор» МБЭ-да бөлімше бастығы. 1975-1983 жылдары — Балықшы БЖБ-да инженер, су және бумен жабдықтау цехының бастығы. 1983 жылдан зейнеткер. 1-дәрежелі Отан соғысы (1985), «Құрмет белгісі» (1966) ордендерімен және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Pagani Automobili
Pagani Automobili S.p.A. - көміртек талшықтарынан спорткарлар жасаумен айналысатын итальяндық компания. Горацио Паганимен 1992 жылы негізі қаланып, Модена қаласының қасындағы Сан-Чезарио-суль-Панарода орналасқан.
Тарихы
Lamborghini компаниясының композиттік материалдар бөлімінде жұмыс істеген Горацио Пагани 1988 жылы Pagani Composite Research компаниясын құрады. Жаңадан құрылған компания Lamborghini компаниясымен бірге Lamborghini Countach моделінің 25-жылдық мерейтойына рестайлинг жасауға қатысып, Lamborghini P-140 концепт-карын істеуге, Lamborghini Diablo моделін жасауға қатысты. 80-ші жылдардың соңында Пагани өз жобасы бойынша "C8 жобасы" аталып кеткен автомобиль жасауға кіріседі. Пагани "C8 жобасын" "Fangio F1"-деп 5 дүркін Формула-1 жарысының жеңімпазы Хуан-Мануэль Фанхионың құрметіне атағысы келді.
1991 жылы Горацио Пагани өзінің дизайнерлік және жобалық жұмыстарына және прототиптер құрастыру қызметіне деген үлкен сұранысқа байланысты Modena Design компаниясын құрады. 1992 жылы ол Fangio F1 жобасы бойынша жұмыс істей бастап, 1993 жылы бұл көлік Dallara компаниясының аэродинамикалық сынағынан сәтті өтті. 1994 жылы Mercedes-Benz компаниясы Паганиге V12 қозғалтқыштарымен қамтамасыз етуге рұқсат берді.
Шыққан автомобиль Zonda C12 деп аталды. 1995 жылы қайтыс болған ұлы жеңімпазға құрмет ретінде Fangio F1 атауы басқаға ауыстырылды. Автомобиль алғашқы рет Женева автосалонында 1999 жылы көпшілікке көрсетілді.
2005 жылы компания шығарылатын көліктер санын үш есеге көбейтуді шешіп, 2007 жылы америка нарығына шығуды жоспарлады.
2007 жылы 25 қыркүйекте Pagani Zonda F Club Sport автомобилі 7 минут 27,82 секунд көрсеткішімен Нюрбургринг трассасының рекордын орнатты. Алайда содан кейін Maserati MC12, Chevrolet Corvette ZR1 және Dodge Viper SRT10 ACR автомобильдері бұл рекордтан асып түсті.
2010 жылы Pagani рекордты қайтадан бұзды — Pagani Zonda R жарыс автомобилі бір айналымды 6 минут 47,5 секундта өтті.
Дереккөздер
Санат:Италия автомобиль жасау компаниялары Санат:Pagani Automobili
Маврикий Ұлттық футбол құрамасы
Маврикий Ұлттық футбол құрамасы - Халықаралық жарыстарда Маврикийдің намысын қорғайтын Ұлттық футбол құрамасы. Басқарушы орган - Маврикий Футбол Қауымдастығы. ФИФА және КАФ мүшесі.
Тарихы
Маврикий Футбол Қауымдастығы 1962 жылы құрылды. Сол жылы-ақ ФИФА-ға мүше болды. Бір жылдан соң құрлықтың ұйымға мүшелікке өтті. Әзірше әлем чемеионатына қатысқан жоқ. Африка Ұлттар Кубогына бір рет қатысқан. 1974 жылы топтық турнирден аса алмады.
Жалпы, оншалық мықты құрамалар сапына жатпайды. Қазір ФИФА рейтингінде 159-ші орында. Сонау 1992 жылы 112-ші орынға дейін көтеріліпті. Бірақ ол кезде ФИФА-ға мүше елдер қазіргіден біршама аз еді.
Сілтемелер
Санат:Маврикий Ұлттық футбол құрамасы
Мешіт ғимараты
Мешіт ғимараты - Орал қаласындағы мұсылмандардың ғибадат үйі. Қазір жұмыс істеп түрған бұл мешіт 19 ғ-дың 90- шы жылдары салынған (Жұмысшы көшесі, 27). Ескі ағаш мешіт қаланың тарихи бөлігі — «Хан тоғайына» жақын Курени көшесінде болған. Себебі, 1775 ж. Оралдағы қазақтар, текелік ноғайлар (ноғай татарлары), қызылбас-түріктер (парсылар) аталмыш көшеде және 2 татар селосыңда (слободка) орналасқан. Оның қашан салынғаны жөнінде толық мәлімет жоқ. Болжам бойынша, Жайық қ-мен бірге, шамамен 1620 ж. түрғызылғанға ұқсайды. Ол кезде қалада қазақгармен қоса татарлар, басқа да көптеген мұсылман халықтары тұрған. 18- 19 ғ-дағы қаланың жоспарында мешіт орнатылған екі жер көрсетілген. Олар ағаштан салынғандықтан өртеніп кеткен. 19 ғ. 20-шы жылдарынан бастап мешітті тастан салған. Олар осы күнге дейін сақталған. Біреуі қаз. Достық-Дружба даңғылындағы 27-нші, екіншісі Орджоникидзе к-ндегі 57-үйде. 18 ғ- дың соңы мен 19 ғ-дың басында салынған 4-ші мешіт шамамен Пугачев және Орджоникидзе к-нің қиылысында болған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мешіттері
Сэйнт Мэрис Пойнт (Миннесота)
Сэйнт Мэрис Пойнт (St. Marys Point) — Миннесота штатының Вашингтон округіне жататын АҚШ қаласы.
Долото
Долото — соқпа қанат және шарошкамен бұрғылағанда үңгубетіндегі тау жыныстарын бұзатын бұрғыныц негізгі бөлігі. Кен орнын ашық тәсілмен қазғанда долотаның қашау, айқыш және үш шарошкалы түрі қолданылады. Тау жыныстарының қаттылығына байланысты долота да бірнеше түрге бөлінеді. Ұңғы диаметріне қарай долота диаметрі де 87—540 мм аралығында дайындалады. Кен орнын жер асты тәсілімен қазғанда ұңғыны диаметрі 145—112 мм, 97 және 76 мм шарошкалы долотомен бұрғылайды. .
Дереккөздер
Санат:Металлургия Санат:Тау-кен ісі Санат:Аспаптар
Сэйнт Мэрис Пойнт (Миннесота)
Қала тұрғындарының саны 368 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-57292.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Василий Семенович Шахрай
Василий Семенович Шахрай (1923 – 2007) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полк байланысшысы.
Өмірбаяны
1923 жылы Ақтөбе облысы Новоресей ауданына (қазіргі Хромтау ауданы) қарасты Кредиковка (қазіргі Ақжар) ауылында туған. Кейін Алға қаласында тұрды. 1943 жылдың ақпанында 63-ші атқыштар дивизиясы 26-шы артиллерия полкының байланысшысы болды. Батыс және 3-ші Беларусь майдандарында шайқасты.
Марапаттары
В.С. Шахрай 1944 жылы үшінші, екінші дәрежелі және 1945 жылдың 19 сәуірінде бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталды.
Дереккөздер
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Атмофиль элементтер
Атмофиль элементтер - табиғи жағдайда көбіне Жер атмосферасында кездесетін элементтер.
Бұған H, N, инертті газдар: Не, неон, Аргон, Криптон, Ксенон, Радон — барлығы 8 элемент.
Атмофиль элементтердің атомдары атмосферада бос күйінде кездеседі, олар жер қабығы массасының 0,03%-ін құрайды. Атмофиль элементтердің атом көлемдері үлкен, қайнау, балқу температуралары төмен және диамагниттік қасиеттері болады.
Дереккөздер
Санат:Физика
Иттабан тұқымдасы
Иттабан тұқымдасы (Frankeniaceae) – бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Ақтөбе, Жамбыл, Қызылорда, Шығыс Қазақстан облыстары, Арал теңізі маңы, Балқаш-Алакөл ойысындағы далалық сортаңды жерлерде кездеседі. Иттабан тұқымдасының гүлдері қос жынысты, тостағанша жапырақшалары 4 – 7 тісті, бірігіп келген. Күлтесі (4 – 7) бірікпеген, күлгін, қою қызыл, ашық қызыл, сирек ақ түсті келеді. Аталығы 4 – 6, ал аналығы – біреу. Жемісі – бір ұялы қорапша. Иттабан тұқымдасының бір туысы – иттабан (Frankenіa), оның 5 түрі бар. Соның ішінде көп кездесетіні – иттабан сораң (F. pulverulenta). Биіктігі 10 – 30 см, тамыры жіңішке. Сабағы бұтақталып келген, сыртын ақ түк жапқан. Жапырағы сопақша, ұызндығы 2 – 7 мм, ені 1 – 2,5 мм, төрт-төрттен топтанып орналасқан. Қызғылт түсті гүлі бір-бірден жапырақ қолтығына не бұтақшаларының ашаланған жеріне орналасқан. Сәуір – маусым айларында гүлдеп, маусым – қыркүйекте жемістенеді. Жемісі – қауашақ.
Сілтемелер
Санат:Иттабан тұқымдасы
Жеңілтек (сериал)
Жеңілтек (түрік. hercai) - 2019 жылы ATV телеарнасында жарыққа шыққан түрік сериалы. Тұсаукесері 2019 жылдың 15 наурызында өтті. Режиссері - Джем Карчи, басты рөлдерді Акын Акынёзю, Эбру Шахин, Гюлчин Сантурджуодлу, Серхат Тутумлуер сияқты актерлер сомдады. Сериалдың слоганы - "Кек туралы мүмкін емес махаббат дастаны".
Сюжеті
Миранды 27 жыл бойы кек алу үшін өсіреді. Ол ешкімді сүймейді және бақытты болудың не екенін білмейді. Ал Рейян ғажайыпқа және мәңгілік махаббатқа сенеді. Бір күні олардың жолдары қиылысып, олар бір-біріне ғашық болады. Алайда Рейян - кек алуға уәде берген Миранның қас жауы.
Сілтемелер
Санат:2019 жылғы Түркия фильмдері Санат:Түркия телесериалдары Санат:Түркия романтикалық телесериалдары Санат:2010 жж. Түркия телесериалдары Санат:ATV (Түркия) өнімдері Санат:Түркия телевизиялық бағдарламалары Санат:Стамбулдағы телевизиялық шоулар
Казанова-Лонати
Казанова-Лонати (Casanova Lonati) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 427 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 107 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 27041.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Әнетұлы Төлеп, Ер Төлеп
Әнетұлы Төлеп, Ер Төлеп (шамамен 1752/54, Маңғыстау ойы – 1835, Тұщыбек бұлағы) – аты аңызға айналған батыр, қолбасшы. Оның жеке ерлігі толығырақ сипатталған шығарма Қалнияз Шопықұлының «Ер Қармыс – Ер Төлеп» жыры. Жырда елге жау тигенін естіген 75 жастағы Ер Қармыс Бекболатұлы ер-тоқымсыз, желең көйлекпен басқыншыларды қуғыншы қол жеткенше кідірту үшін атқа қонады. Батырдың жалғыздығын білген жау оны ортаға алып найза ұшына көтереді. Кеудесіндегі найза ұңғысы енген орнын бармағымен бітеп жан сақтап жатқан Ер Қармыс «Әнеттің ұлы Ер Төлеп, Жауға кегім кетеді деп, Бәйге күрең жетектеп, Шауып келеді ентелеп», – дегендей артынан қол бастап жеткен Төлепке жау кеткен бағытты сілтейді. Төлеп жекпе-жекте жау батырын жеңіп, жесір мен малды, Қармыс пен елдің кегін қайтарады. Тұрұлы Ермембет бидің Хиуа ханымен сөз қағысындағы: «Біз жауға бүгін барып, ертең өлгенді батыр демейтін жұртпыз. Менің өткенімнің батыры елу рет қол бастап жарақты жауды қайтарған, жауынан бірде-бір меселі қайтпаған 85 жасына қарағанда Алланың ақ ажалымен оң жақтан ақыретке аттанған Әнетұлы Төлеп» деген сөзі Ер Төлептің халық аузындағы мінездемесі. Төлеп ұрыс тактикасында құлпытасына қашалған ер қаруы бес қаруды толық қолдана білгенімен оның «Қол оққа» шеберлігі, ауыр, адырнасы үлектің желке сіңірінің тарамысынан жасалған «Сары садағы» туралы аңыз мол. Төлептің құрама дулығасы, салмағы бір пұттық желең сауыты, ауыр семсері 1949 жылдарға дейін Қаратаудың шығыс шетіндегі «Тамды» бұлағы басында сақталған. Төлеп атын тікелей сақтаған жер-су аттары да аз емес. Қарақия ойпатындағы «Батыр» соры, «Төлеп бұлақ», «Төлептің сартұйығы», «Төлеп шоқысы» аталатын жерлер шепте жүріп, ел баққан, құлан қаққан аңшылығының куәсі болса, үстірттегі «Төлепқазған» барымташыларды құдықшы еткен бітімгерлігінің айғағы. Құлпытасындағы мәлімет «Төлеп ибн Әнет. Адай руы, Бәйімбет тайпасы, Райымберді елінің қазағы Төлеп Әнетұлы». Құлпытас суретін алғаш жариялаған ғалым М.Меңдіқұлов (1952). Төлеп батырдың суретін салған Қуанбай Әлиев, кесенесін тұрғызған сәулетші Насуха Ұлықпанов.
Владимир Зиновьевич Думчев
Думчев Владимир Зиновьевич (1946, Атырау қаласы) - мемлекет қайраткері.
Атырау ауыл шаруашылығы техникумын (1965), Ташкент темір жол институтын (1972) бітірген. 1965-1968 жылдары — "Коммунизм жолы" кеңшарында техник-механик. 1968-1972 жылдары — Кеңес Армиясы қатарында азаматтық борышын өтеген, Атырау темір жол бөлімшесінде автоматика және телемеханика бөлімінің инженері. 1972-1974 жылдары — Гурьев қалалық партия комитетінде өндіріс және көлік бөлімінің бастығы, хатшы. 1974-1984 жылдары — КОКП ОК-нің Ауғанстандағы кеңесшісі, Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінде оқыған. 1986-1988 жылдары — Ембі аудандық партия комитетінің I хатшысы. 1988-1991 жылдары — Қазақстан Компартиясы ОК-нің нұсқаушысы, Қызылорда облыстық партия комитетінің II хатшысы. 1991-2003 жылдары — «Шеврон» компаниясының арнайы жобалау бөлімінің менеджері. 2003 жылдан «Теңізшевройл» БК-ның арнайы жобалау бөлімінің менеджері. 1990 жылы ҚазақКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.
Исламғали Дүйсенғалиев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
IC 2666
IC 2666 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 2666 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Валюталық жүйе және оның түрлері
Халықаралық валюталық қатынастар — ұлттық шаруашылықтары қызметтерінің нәтижесінен өзара қызмет ететін және әлемдік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементгері ерте Грекияда және Ертедегі Римде вексель түрінде пайда болған. Келесі даму кезеңіне Лиондағы және Батыс Еуропа елдерінің басқа да сауда орталықтарында орта ғасырлық вексель жәрмеңкелері жатады. Мұнда аудармалы вексель (тратта) бойынша есеп айырысулар жүргізілген. Феодализм қарсаңында және өңдірістің капиталистік тәсілінің құрылуымен байланысты банктер арқылы халықаралық есеп айырысулар жүйелері дами түсті.
Капиталдың шеңбер айналысы үдерісінде ұлттық нарықтан әлемдік нарыкка қосылуы нәтижесінде ұлттық ақшалардың ішіндегі ақшалай капиталының бір белігі шетел валютасына айналады немесе керісінше. Ол көріністі халықаралық есеп айырысуларда, валюталық, несиелік және қаржылық операциялардың барысында байқауға болады.
Шаруашылықтың интернационализациялануы жағдайында ұдайы өндірістің сыртқы факторларға: әлемдік өндіріс динамикасы, шетелдік ғылым мен техника деңгейіне, халықаралық сауданын, дамуына, шетел капиталына ағымына арта түседі. Сондықтан да, бұл валюталық қатынастар мен ұдайы өндірістің арасында тікелей және кері байланыстың болатынын көрсетеді.
Ершовая (өзен)
Ершовая — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тух-Эмтор көлі орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Валюталық жүйе және оның түрлері
Халықаралық валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен валюталық дағдарыс ұдайы әндіріс үдерісіне кері әсерін тигізеді.
Ершовая (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Валюталық жүйе және оның түрлері
Шаруашылық байланыстардың интернационализациялануы негізінде халықаралық валюталық қатынастар біртіндеп бір формаларға ие болады.
Ершовая (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Валюталық жүйе және оның түрлері
Валюталық жүйе — ұлттық заңдылықтармен немесе мемлекет аралық келісімшарттармен бекітілетін валюталык, қатынастарды ұйымдастыру және реттеу нысаны.
Ершовая (өзен)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Валюталық жүйе және оның түрлері
Валюталық жүйелер үш түрге бөлінеді:
Ершовая (өзен)
Сыртқы сілтемелер
Ершовая (река)
Валюталық жүйе және оның түрлері
Тарихта, ұлттық валюталық жүйе ең бірінші қалыптаскан.
Ұлттық валюталық жүйе — халықаралық төлем айналымын жүзеге асыратын, ұдайы өндіріс үдерісіне қажетті валюталық ресурсты құрайтын және оны пайдалануға көмектесетін экономикалық қатынастар жиынтығын білдіреді.
Ұлттық валюталық жүйе - елдің ақша жүйесінің бір бөлігі. Оның ерекшеліктері елдің құрамдас экономикасының және сыртқы экономикалық байланыстардың даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе дүниежүзілік валюталық жүйемен тығыз байланысты. Дүниежүзілік валюталық жүйе XIX ғасырдың ортасына таман құрылған.
Дүниежузілік валюталық жүйе — бұл халықаралық несие-қаржы институттары мен валюталық құралдардың қызмет етуін қамтамасыз ететін халықаралық келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенін қамтыды.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталык жүйелер арасындағы байланыс пен айырмашылықтары олардың негізгі элементтерінен көрінеді.
Ұлттық және Дүниежүзілік валюталық жүйенің элементтері
Аумақтық валюталық жүйе өнеркәсібі дамыған елдердегі әлемдік валюталық жүйе төңірегінде құрылады. Мысалы, Еуропалық валюталық жүйе (ЕВЖ) — бұл Еуропалық қоғамдастыққа мүше елдердің валюта аумағында ұйымдастырылу — экономикалық нысанындағы қатынастарды білдіреді.
Мұндағы, валюталық паритет— валюталық бағамның негізі болып табылатын заңды тәртіпте белгіленетін екі валюта арасындагы шекті қатынасы.
ХВҚ жарғысы бойынша валюталық паритет СДР негізінде (арнайы қарыз алу құқығы) белгіленеді.
Егер де, ұлттық валюталық жүйе, ұлттық валютаға, яғни елдің ақша бірлігіне негізделсе, ал дүниежүзілік валюталық жүйе — бір немесе бірнеше резервтік валюталарға немесе халықаралық есептеу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта — бұл басқа елдер үшін валюталық паритет пен валюталық багшды анықтауда негіз ретінде қызмет ететін және валюталар бағамын реттеу мақсатында валюталық интервенция жүргізуде пайдаланылатын халықаралық төлем және резерв құралы қызметін атқаратын, әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінің еркін ауыстырылатын ұлттық валюталары.
Валюталық бағам — бір елдің ақша бірлігінің екінші бір елдің ақша бірлігіне қатысты бейнеленетін бағасы.
Валюталық бағамның қажеттігі:
Валюталық бағамға әсер ететін факторлар ықпал етеді: мүмкіндік береді, ал пассивтік болса, борышқорлар оларды өздерінің сыртқы міндеттемелерін етеу үшін шетел валютасына сатып, ұлттық валюта бағамын темендетеді. жол береді;
Дүниежүзілік валюталық жүйелер эволюциясы
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің дағдарысы тұсында оның құрылымдық қағидаларының әрекеті бұзылып, аяқ асты валюталық қайшылықтар орын алады.
Дүниежүзілік валюталық жүйедегі дағдарыс ескі жүйенің бұзылып және оның орнына валюталық тұрақтылықты камтамасыз ететін жаңа жүйемен ауысуына әкеледі.
Жаңа дүниежүзілік валюталық жүйені құру үш басты кезеңде жүргізіледі:
Дүниежүзілік валюталык жүйенің мынадай эволюциялары белгілі:
Бірінші дүниежүзілік валюталық жүйе стихиялы түрде XIX ғасырда өнеркәсіптік революциядан кейін, алтын монета стандарты нысанында, яғни алтын монеметализмі негізінде қалыптасты. Ол заңды түрде мемлекетаралық келісімшартпен 1867 жылы Париж конференциясында бекітілді және осы конференцияда алтын әлемдік ақшалардың бір ғана нысаны ретінде танылды, яғни, алтын ақшаның барлық қызметін бірдей атқарды.
Париж валюталық жүйесі мынадай құрылымдық қағидаларға негізделеді: