cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қазақтар (этногенез)
Қимақ қағандығы
9 — 11 ғғ. басында өмiр сүрген Қимақ қағандығының аумағы Солтүстік, Шығыс, Орта Қазақстанды алып жатты. Бұл федерацияға алғашқы жетi тайпа: еймур, имек, татар, байандұр, қыпшақ, ланиказ, ажлар тайпалары кiредi. Қимақтарға (кимектерге) қарасты аумақта қыпшақ бiрлестiгiмен қоса 11 — 12 ғғ. жекелеген топтары қыпшақтардың рулық-тайпалық құрамына кiрген кумандар да айтылады. Олар 9 — 10 ғғ. жазбаша деректер мәлiметтерi бойынша Батыс Қазақстан аумағын мекендеген және қимақ (кимек), қыпшақ, куман тайпаларының үш құрамды бiрлестiгiнiң батыс тармағы болған.
Қарахан әулетi
10 ғ. орта шенiнде Қашқар және Жетiсу жерiнде түркi тектес қуатты Қарахан әулетi (942—1210) билеген күштi мемлекет құрылды. Кешiкпей Қарахан ұрпағының хандары Әмудария мен Сырдария аралығындағы ол кезде әлсiрей бастаған самани әулетi билеген мемлекеттi бағындырып алды. Мұның өзi Орта Азия халықтарының экономикасы мен мәдениетiне зор әсерiн тигiзiп, Жетiсу, Шығыс Түркiстан халықтары мен тайпаларының арасындағы өзара байланысты күшейттi.
Найман, керейiт, жалайырлардың ертеректегi мемлекеттерi Орта Азияның шығысында — Қазақстанмен шектесiп жатқан Моңғолия аумағында пайда болса да, олардың қазақ тарихына тiкелей қатысы бар. Моңғолдар талқандағаннан кейiн найман мен керейiт топтары, жалайырлар қалыптасып жатқан көптеген түркi халықтарының құрамына, атап айтқанда қазақ халқының құрамына бiртiндеп сiңiсе бердi. Наймандар моңғол кезеңiнде Сырдарияға дейiн жетiп, қазақ халқының қалыптасуына ықпал еткен. Керейiттер Едiл бойына дейiн барып, кейiнiректе өзбек пен қырғыз құрамына, ал шағын тобы қазақтардың құрамына кiрдi. Қазақстанның солтүстік және солтүстік-шығыс аудандарында көшпелi мал шаруашылығымен айналысқан қыпшақтар өмiр сүрдi.
Қыпшақ бірлестігі
Қыпшақтар 11 ғ. кең байтақ қазақ даласы мен Оңтүстік орыс даласына үстемдiк еттi де, 12 ғ. Днепр өзеніне дейiн жайлап жатты. Қыпшақтар, негiзiнен, қазақ халқының құрамына енсе, олардың кейбiр топтары кейiнiрек өзбек, қарақалпақ, башқұрт және қырғыз халықтарының да құрамына қосылды.
Моңғол ұлыстары
Қазақтардың бiр тұтас халық болып қалыптасу жолында 13 ғ. басталған моңғол шапқыншылығы да айтарлықтай iз қалдырды. Жетiсу халқы Шыңғыс ханға ешбiр қарсылықсыз берiлдi. Одан ығысып келген бiрқатар тайпалар Қазақстандағы этникалық өзгерiстердiң бiршама сапырылысуына өз әсерiн тигiздi.
Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейiн 13 ғ. ортасында қазақтар жерiнiң көп бөлiгi Жошы ұлысына қарады, тек Жетiсу бойы Шағатай ұлысының қарауында болды. Қазақстанның солтүстік-шығыс бөлiгiнiң аз ғана бөлiгi Үгедей ұлысына ендi. Көп ұзамай моңғолдар жергiлiктi тұрғындармен, әсiресе, қыпшақтармен араласып, өзiндiк ерекшелiктерiнен мүлдем айрылды да, 14 ғ. бүтiндей қыпшақ болып кеттi, қыпшақтың тiлiн, салт-санасын қабылдап, түр-түс жағынан да қыпшақтарға сiңiсiп кеттi.
Қазақ халқының қалыптасуы
Моңғолдан кейiнгi кезең (14 — 15 ғ-лар) Шығ. Дештi-Қыпшақ, Жетiсу мен Оңтүстік Қазақстанның кең аумағындағы көшпелi және жартылай көшпелi, отырықшы-егiншi халықтың бас қосып бiрiгуiмен сипатталады. Бiрыңғай халық пен оның мемлекеттiгiн құру жолындағы тарихи қам-харакеттiң дамуы аймақтың саяси бытыраңқылығын болдырмау iсiнiң аса қиын жағдайында өтедi.
Моңғол империясы ыдырағаннан кейiнгi кезеңiнен соң осы аймақ халқының саяси өмiрiнiң дамуы жергiлiктi этн. негiзде пайда болған бiрнеше мемл. құрылымның оңашалануы арқылы өтедi: олар Ақ Орда, Моғолстан, Әбiлхайыр хандығы (Көшпелi өзбектер мемлекетi), Ноғай Ордасы. 14 ғ. мен 15 ғ-дың бас кезiнде Қазақстан халқының мемл. бытыраңқылығының сақталып қалуы — жаңадан ғана құрыла бастаған қазақ халқының этн. даму жолының, үш жүздiң түзiлуi сияқты, ерекшелiгiнiң тууына себепшi болды.
Тарихи дамудың сол кезеңiнде iлгерiде айтылған мемлекеттер шеңберiндегi этн.-саяси эволюциялық өзгерiстер жаңадан ұйымдасып жатқан көршi түркi халықтары — өзбек, қырғыз, татар, ноғай, т.б. үшiн де белгiлi дәрежеде ортақ болды. Ақ Орда, Моғолстан, Ноғай Ордасындағы тайпалар мен тайпалық бiрлестiктер экон. дамуының деңгейi, қоғамдық қатынастары мен мәдениетi жағынан бiр-бiрiмен өте жақын едi.
Қалыптасып қалған қазақ халқының жекелеген бөлiктерiнiң бiрнеше саяси бiрлестiктерге — мемлекеттерге енуi, өндiргiш күштердiң әлсiреп, мұның iшiнде адам санының кемуiне, экон. құлдырауына, туыстас этн. топтардың бытырап кетуiне, олардың саяси және шаруашылық байланыстарының үзiлуiне әкелiп соқтырған үздiксiз соғыстар мен Жошы әулетi арасындағы, рулар мен тайпалардың басшылары арасындағы өзара алауыздық талас-тартыстар мұндағы халықтардың бiрiгiп нығаюын тежеп отырды. Сол себептi этн. өзара жақын топтардың саяси бытыраңқылығын жеңiп шығу iс жүзiнде бiр тектi халыққа айналып болған қазақ тайпалары мен руларын мемлекетке бiрiктiру қажеттiлiгiн алға тартты. Оның шешiлуiне Қазақ хандығын құру нақты мүмкiндiк туғызды.
Қазақ хандығы
15 ғ-дың ортасында Әбiлхайыр хан қайтыс болғаннан кейiн, оның қол астындағы көшпелi тайпалар бiрлестiгi ыдырап, «Қазақ», «Өзбек» хандығы болып екiге бөлiндi.
Қазақ хандығы бұрынғы Жошы ұлысының Шығыс өлкесiн (Ақ Орда) тегiс мирас етiп, Жайық пен Ертiс, Түмен мен Сырдария арасын қоныстанды. 15 ғ-дың соңы мен 16 ғ-дың басында бұларға Моғолстан өлкесiн мекендеген Ұлы жүз қазақтары қосылды. Қ. мемлекеттiгiнiң белгiлi жерi болуымен бiрге, оның барлық халқы ортақ бiр тiлде сөйледi, шаруашылығы, тұрмыс-салты өзара ұқсас, етене жақын болды.
15 ғ-дан 16 ғ-дың бас кезiне дейiн бұлар бiрде өзбек, бiрде қазақ атанып жүргенiмен, «қазақ» деген этн. атау түпкiлiктi орныға бастады.
15 — 16 ғ-ларда Қазақстан жерiнде болған iрi-iрi саяси оқиғалар нәтижесiнде Ноғай, Сiбiр және Моғолстан хандықтарының ыдырауына байланысты, көптеген тайпалар мен этн. топтар қазақ хандығының құрамына ендi. 16 ғ-да Қ. қауымының үш жүзге бөлiну процесi аяқталды. Ұлы жүзге — сарыүйсiн, дулат, қаңлы, албан, суан, жалайыр, шапырашты, шанышқылы, ошақты, ысты, сiргелi тайпалары; Орта жүзге — арғын, найман, қыпшақ, керей, уақ, қоңырат тайпалары; Кiшi жүзге (Алшын одағының тобына) жетiру, әлiмұлы және байұлы сияқты рулар бiрлестiктерi кiрдi. Бұлардың көпшiлiгi — Алтын Орда дәуiрiндегi ноғайлылар едi. Сондай-ақ, олармен аталас рулар Едiлдiң төм. сағасында, Солт. Кавказда, Қырымда ұшырасады (жағалбайлы, берiш, шеркеш, малқар, т.б.).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Түркі этникалық топтары
Ресей Республикасы
Ресей Республикасы немесе 1918 конституциясында Ресей Демократиялық Федеративті Республикасы — Еуразиядағы аз уақыт болған, де-юре бұрынғы Ресей империясының территорияларын басқарған мемлекет. Елдің құрылуын 1917 жылдың қыркүйектің 1-інде (Григореан күнтізбесі бойынша қыркүйектің 14-інде) уақытша үкіметті құрғанымен басталады.
Тарихы
Бірінші Дүниежүзілік Соғыс әкелген Ресейдегі кризис халықтың наразылығына әкеліп, 1917 жылдың наурызында Ақпан төңкерісі орын алады. Уақытша үкімет жарияланып, сол жылдың қыркүйегінде Ресей Республикасы жарияланады.
Уақытша үкімет — елдің ресми үкіметі болғанымен, аумақтардың басқаруы онымен, Большевиктермен және түрлі жергілікті ұлтшыл үкіметтермен (Алаш автономиясы секілді) бөлінген. Советтер — пролетариаттың саяси ұйымдары болып, көбіне солшыл партиялармен басқарылған. Кеңестіктерде, парламент күштеріне ие болып, мемлекет аппараты әлсіз болған Уақытша үкіметке қарсы шығуға мүмкіндігі болған. Санат:1917 жылы құрылғандар Санат:1918 жылы жойылғандар
Ламинат
thumb| Ламинат — бұл еден деп аталатын еден төсегіштердің бір түрі. Кейде «ламинатталған паркет » деп аталады. Жылдан жылға бүкіл елде миллиондаған квадрат метрлі ламинаттар жасап шығарылуда. Осы төсегіштер балалар бөлмесінде немесе қонақ бөлмеде төселуі мүмкін. Ламинат өте тығыз орналасқан ағаш талшықтарынан(HDF), қағаз декорынан және жоғарғы қабаттан тұрады. Бұл құрастырмалы еден төсегіші басқа төсегіштерге қарағанда көптеген мүмкіндіктер береді. Соған сәйкес төсегіштің сыртқы бейнесі басқаларына қарағанда ерекше. Ламинатталған еден жақында ғана пайда болды. Ең көп дегенде пайда болуына небәрі 7-8 жылға болды.
Дереккөздер
Санат:Құрылыс материалдары
Юарт-Микс
Юарт-Микс (Uhart-Mixe) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,74 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64539, пошта индексі — 64120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 223 адамды құрады. Халық тығыздығы — 18,99 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институты
Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институты – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарамағында; ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру саласындағы ғылыми-зертеулер жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. 1948 ж. Алматы қаласында құрылған.
1978 ж. қарамағына Аймақтық конструкторлық бюро мен тәжірибелік зертеулер беріліп, «Қазақ ауыл шаруашылығын жарақтандыру» ғылыми-өндірістік бірлестігі болып құрылды. 2002 ж. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен ауыл шаруашылығын механикаландыру ғылыми-өндірістік орталығының құрамындағы республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын. Институт құрамында: * ауыл шаруашылығы дақылдарын егу және жинауды механикаландыру* қой шарушылығы процестерін механикаландыру* мал фермаларын жобалау* жемшөп дайындау және шабындықты механикаландыру* ауыл шаруашылығында электр қуатын пайдалану* ауыл шаруашылығы дақылдарын жинаудан кейінгі өңдеуді механикаландыру* табиғи қуат көздерін (жел, су, күн сәулесі) пайдалану* ауыл шаруашылығы нормативтерін жасау және машина-трактор станцияларын құруды ғылыми-зерттеулермен негіздеу* ауыл шаруашылығы машиналарын сынақтан өткізу зертханаларын және тәжірибелік машиналарды жобалап жасайтын цех* сынақтан өткен машиналарды шығаратын тәжірибелік зуыт бар (2008). 1950 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Негізгі ғылыми бағыты – ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдіруде жаңа технологиялар мен техникалық құрал-жабдықтарды ұсынып, техниканың ғылыми-әдістемелік негіздерін жасау арқылы еңбек өнімділігін арттыру, өнім түсімділігін көбейту. Институтта топырақты жел эрозиясынан қорғау бағытындағы технологиялар жетілдіріліп, машиналар кешені жасалды, дәнді дақылдарды және жүгері дақылын жинау, шөпті желдеткіш арқылы тез кептіру, шөл және шөлейт аймақтардағы жайылымдардың құнарлылығын арттырудың машиналы технологиялары ұсынылды. Қой шаруашылығындағы өндірістік процестерді жабдықтау, технология процестерде электр қуатын кеңінен пайдалану жұмыстары табысты жүргізілді. Жер өңдеу механикасының теориялық негіздері жетілдірілді. Ірі қара мал, қой фермаларында қолдануға арналған, мал азықтарын ұсақтайтын, көп құрамды қоспа жем әзірлейтін азық цехтары, қаракөл өнімдерін өңдеудің қалдықсыз технологиялары мен түрлі құрал-жабдықтан тұратын машиналар кешені жасалды. Жаңа техниканы жасап, өндіріске енгізуде қол жеткізген табыстары үшін институт Қазақ КСР-інің «Алтын кітабына» жазылған (1976). Институт мамандары жасаған жаңа машиналар мен қондырғыларға 450-ден астам авторлық куәліктер, 25 Қазақстан Республикасы патенттері берілді. Институт ғалымдарының 30-ға тарта ғыл. басылымдары, 50-ден аса ұсыныстары, ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіруге арналған 20 ғыл. жинақтары жарық көрді.
Дереккөздер
Санат:1948 жылы пайда болғандар Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары Санат:Алматы мекемелері
Байланыс құралдарымен жасалатын барлау
Байланыс құралдарымен жасалатын барлау (разведка средствами связи) — қарсылас туралы мәліметтер алу үшін байланыстың электр құралдары аркылы жүргізілетін барлау. Байланыс құралы ретінде қарсыластардың радиохабарларын ұстап алуға арналған әр түрлі диапазондағы радиоқабылдағыштар мен телефон сөйлесулерін тыңдауға, телеграф хабарларын жазып алуға арналған өткізгіш сымды құралдар колданылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Қытай Халық Республикасының қалалары
Қытайда өте көп қала бар.
Ең үлкен қалалар : Шанхай (24 632 мың., 2010 ж.), Пекин (19 720 000, 2009 ж.), Чунцин (28 846 170, 2010 ж.), Ухань (9 785 392, 2010 ж.), Сиань (8 252 000, 2000 ж.), Чэнду (11 000 670), Тяньцзинь (14 425 000, 2009 ж.), Шэньян (7 760 000, 2009 ж.), Харбин (10 635 971), Нанкин (8 004 680, 2010 ж.).
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қытай қалалары Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Атбегі
Атбегі  — бәйге атын баптайтын адам. Мұндай бапкерлер ата-бабасынан бері жылқыны қадірлеп, қасиетін білетін кісілер арасынан шығады. Ат жаратушыларды Қазақстанның әр аймағында әр түрлі атайды. Орт., Шығыс Қазақстанда “атбегі”, оңт-те “бапкер”, батыста “атсейіс” дейді. Ежелгі түркі халықтарының жазба ескерткіштерінде, “бек” — ұлық, көсем, әкім деген ұғымды білдірсе, бертін келе жеке істі жете білетін кісіні де соның “бегі” деп атаған. Осыдан атбегі, құсбегі деген сөздері шыққан.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология Санат:Ат баптау
Карамельдің қою шырынын дайындау
Дереккөздер
Санат:Шырындар
Китзмиллер (Мэриленд)
Китзмиллер (Kitzmiller) — Мэриленд штатының Garrett округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Корея түбегі
Корея түбегі – Азия мен Жапон теңізінің батыс жағында, Корей бұғазы мен Чеджу араланың арасында орналасқан.
Табиғаты
Аралдың 2/3 аймағы орман мен бұталар. Орманның төменгі жағы қау жапырақты, үстінгі жағы қылқанды орман. Барлық жазық аймағы белсенді өнделген. Сақталған шағын аймақтары дала. Түбекте шағын ұлттық саябақтар ұйымдастырылғын.
Санат:Азия түбектері
Бу ваннасы
Бу ваннасы — (косметикада) әсіресе терісі майлы беттегі безеулі кетіруге қолданылады. Бу ваннасы терінің май бездерінің сыртқа шығатын жолдарын бітейтін затты (комедон) жұмсарт ады, әрі кірден тазартады.
Үй жағдайында бу ваннасын былай жасайды: бетті сабындан жу ады, шашты орам ал мен баса таңыл, ішіне ыстық су құйылған сиымдылығы 2—3 л кастрюльге басты еңкейтіл ұстайды да, сыртынан түкті орамалмен кастрюльмен қоса қымтап жабады. Осы әдіспен бетті 10—15 минут бойы булайды. Ваннадан соң бетті жылы, сонан соң суық сумен шаю қажет. Тері майлы болса бу ваннасын аптасына 1—2 рет, тері құрғақ болса — айына 1—2 рет жасау керек. Тері тез тітіркенгіш болса, бу ваннасын қолдалудың қажеті жоқ.
Дереккөздер
Санат:Үй тұрмысы Санат:Тұрмыс
№16-темір жол айрығы
№16-темір жол айрығы — Абай облысы Жарма ауданы, Жарма кенттік әкімдігіне қараған темір жол айрығы, 2009 жылы жабылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 137 км-дей жерде орналасты.
Халқы
Тұрғыны 28 адам (2009).
Дереккөздер
Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
Байланыс осі
Байланыс осі (ось связи) - штаб командирінің өзіне бағынышты командирлермен бір желі бойынша байланыс жасауына негізделген байланысты ұйымдастыру ісінің бір түрі. Байланыстың радиорелелік және сымды остері басқару пункттерін орналастыру бағыты бойынша құрылады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Біртұтас Қазақстан
"Біртұтас Қазақстан"- "Ел өркендейді, теледидар өркендейді" деген ұранмен "Қазақстан" телеарнасы көрермендеріне арнаған республика көлеміндегі Жаңа жылдық (2006) жоба.
Шоуға қатысушылар - Қазақстан дамуына, еліміздің әлемдік деңгейге көтерілуіне, беделін арттыруға үлес қосқан адамдар. Олардың ортасында әйгілі саясатшылар, актерлер, спортшылар, өнер қайраткерлері, бизнес-элита және шоу-бизнес өкілдері бар. Мерекелік эфирде қазақ эстрада жұлдыздарының орындауында өтіп бара жатқан жылдың есте қалған хиттері орындалады.
Жаңа жылдық ерекше көңіл күйді әзіл-оспақ көріністері одан әрі көтере түседі. Бұл кеште ұсынылатын әрбір нөмір артистердің сахналық жарқын орындаушылық ерекшеліктерімен, хореограф, және режиссуралық қойылым көркемдігімен айшықталады. Шоу бағдарламасын "Қазақстан" телеарнасының танымал жүргізушілері жүргізеді. Олар көпшілік алдында теледидар дикторларының қатып қалған қағидаларын жоққа шығарарлықтай күтпеген жаңаша бейнеде шығады.
Дереккөздер
Санат:Телевидение Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Офсайд
thumb|Офсайд Офсайд (ағыл. Offside) немесе ойыннан тыс қалу – футбол, регби және шайбалы хоккейдегі шабуылшының қорғаушының позициясына қатысты дұрыс орналаспауын білдіретін ереже. Офсайд орын алған кезде шабуыл тоқтатылады. Офсайдтың орын алғандығын, яғни ойыннан тыс қалғандығын қосалқы төрешелер (боковые ассиcтены арбитра) жалаушасын жоғары көтеріп, ысқырық шалып анықтайды.
Футболда
thumb|Офсайд футболда Футбол Футболдағы офсайд, егер шабуылшы - пас берілмей тұрып, толығымен немесе денесінің бөлігімен, қақпа сызығына доптан және қорғаушыдан жақын болса орын алады. Ойыннан тыс қалған кезде доп келесі командаға беріліп, еркін соққы жасалады. Ал, егерде пас беруші қақпа сызығына жақын болса, пас «ауттан» лақтырылса және офсайд шабуылшының өзінің жарты алаңында болса, онда офсайд тіркелмейді.
Карамель массасын дайындау
Дереккөздер
Санат:Тамақ өнеркәсібі
Паленке
Паленке (Palenque) — Чьяпас штатындағы (Мексика) қираған қала орталығының шартты атауы; майялардың б. з. 3—8 ғасырдағы саяси әрі мәдени орталығы. Паленке «Күн ғибадатханасы», «Крест ғибадатханасы», «Жазу-таңбалар ғибадатханасының», пирамидалардың қалдықтары сақталған. Құрылыс қабырғаларына шекіме әдіспен нақышталған бедерлер салынған. Қала 9 ғасырда Мексика шығаyағы жағалауы тайпаларының шапқыншылығы кезіyде күйреген болуы мүмкін. Қираған қала орны 18 ғ-дан белгілі.бірнеше дүркін	(1949—1968. ж. мексикан археологтары) зерттеген.
Эворзия
Эворзия (lang-la|evorsio — төңкеру, қирату) — арынды өзен арнасында, теңіз жағасы мен мұздықтар түбінде тік құлаған судың түптегі айналуынан болатын оқшау эрозия
Паленке
Дереккөз
Санат:қалалар
Эворзия
Дереккөздер
Санат:Геология
Негауни (Мичиган)
Негауни (Negaunee) — Мичиган штатының Marquette округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 4576 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 38.0 км² шамасында. FIPS коды — 26-56860.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
IC 2980
IC 2980 — Шыбын шоқжұлдызында орналасқан E3 типті галактика.
Каран-Кункас
Каран-Кункас — Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл, Каран ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 487 адамды құрады. Пошта индексі — 452086, ОКАТО коды — 80244829001.
IC 2980
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 37612, ESO 39-5.
Сыртқы сілтемелер
IC 2980 Санат:Шыбын (шоқжұлдыз)
Каран-Кункас
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Ай-Тоталым
Ай-Тоталым — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тоталым өзенінің оң жағалауынан 52 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ұрықтау мұнай-газ конденсат кен орны
Ұрықтау мұнай-газ конденсат кен орны (Рухтау) – Каспий маңы ойысының шығыс бөлігіндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Ақтөбе қаласынан оңтүстікте 215 км жерде орналасқан, 1983 жылы ашылған.
Геологиялық құрылымы
Құрылым өлшемдері 8,4x4,5 км, бойлыққа жұық бағытта созылған брахиантиклин қатпар. Өнімділік жоғарғы карбонатты КТ-1 қатқабатында анықталған. Мұнай жұрынды газ-конденсат жатыны негізінен өнімді типтеп карбонатты жинауыштардан құралған шомбал-қойнауқаттық қорқоймаға орныққан.
Жатыс сипаты
Қиманың кеуекті бөлігі биоморфтық әктастардан, органогендік кесекті, детритті, оолитті әктастардан, сондай-ақ доломиттерден құралған. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 11%-ға жетеді, орташа өтімділік 0,1 км2 шамасында. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,73. 2900-300 м тереңдіктердегі (су-мұнай жапсары - -2820 м) мұнай жатыны алаңның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Жатынның газға қаныққан бөлігінің биіктігі 450 м, мұнай жұрынының биіктігі 69 м. Жатынның жапқышы қалыңдығы 25-150 м аргиллиттер мен кунгурдың тұзды қатқабатынан тұрады. Газ-мұнай жапсары -2751 м белгіде орныққан. Бастапқы қойнауқаттық қысым 31,0 МПа, қойнауқаттық температурасы 70°С.
Құрамы
Мұнай жұрынының мұнайы жеңіл (тығыздығы 807 кг/м3), күкіртті (0,59%), парафинді (7,4%), шайырлы. Көмірсутек құрамы: метандылар -53,2%, нафтенділер -41%, хошиістілер 6%. Қойнауқаттық мұнайының газға қаныққандығы 412 м3/т.
Мұнайда еріген газ құрамы жағынан ауыр, этанұстаушы, ауыр көмірсутектердің үлесі 10%-ға, метандікі 79,4%-ға дейін жетеді. Газда 4,17%-ға дейін күкіртсутек, 1,86% азот, 1,95% көмірсутектің қос тотығы бар.
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе облысы кен орындары Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Торайғыр (көл)
Торайғыр — Ертіс алабындағы көл.
Географиялық орны
Павлодар облысының Баянауыл ауданы Баянауыл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 8 км жерде, Ақбет тауының етегінде орналасқан.
Аумағы
Ауданы 0,88 км2, ұзындығы 1,8 км, ені 0,6 км. Орташа тереңдігі 3,1 м. Суын оңтүстігінде таулы (абсолюттік биіктігі 800-1000 м), солтүстігінде ұсақ шоқылы (салыстырмалы биіктігі 15-50 м) алаптан жинайды.
Жер бедері
Көл тектоникалық ойыста пайда болған, жағасы жақпартасты, тік. Суында мөңке, алабұға, т.б. балықтар кездеседі. Көл – осы өңірде туып-өскен қазақтың белгілі ақыны С.Торайғыровтың есіміне байланысты жерлердің бірі. Ақын бейіті осы көлдің маңында.
Дереккөздер
Санат:Баянауыл ауданы көлдері Санат:Ертіс су алабы
Николай Иванович Андрусов
Николай Иванович Андрусов (1861, Украина, Одесса – 1924, Чехия, Прага) – көрнекті орыс геологы және  палеонтолог,  академик (1914). Юрьев (1896) және  Киев (1905)  университеттерінің  профессоры. Негізгі еңбектері Каспий алабының стратиграфиясы және  палеонтологиясын зерттеуге арналған. Андрусовтың  Солтүстік Кавказ бен Оңтүстік-шығыс Кавказ сыртын зерттеулерінің нәтижесі сол аймақтағы мұнайлы кен орындарының геологиясын тану үшін маңызы зор болды. Кара (1890) және  Мәрмәр (1894) теңіздеріндегі мұхиттық экспедицияларға, сондай-ақ Қарабұғазкөл, Маңғыстау (1897, 1907) экспедицияларына қатысты. Маңғыстаудың тұңғыш геологиялық картасын жасады, бірнеше фотосуреттер түсірді. Маңғыстау экспедициясының нәтижесінде көптеген  ғылыми еңбектер  жазған. Андрусовтың Маңғыстауды түбегейлі зерттеу ісін шәкірттері М.В. Баярунас, В.Мокринский, тағы басқалар  жалғастырды.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Аппьяно-Джентиле
Аппьяно-Джентиле (Appiano Gentile) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7227 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 547 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12,91 км² шамасында. Пошта индексі — 22070.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Нығман Құдайбергенұлы Пішенбаев
Нығман Құдайбергенұлы Пішенбаев 1961 жылы 30 қаңтарда Павлодар облысы Май ауданы Май ауылында туған. Қазақ. Семей зоотехникалық-мал дәрігерлік институтын (1983) «Мал дәрігері» мамандығы бойынша; Павлодар мемлекеттік университетін (2001) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша бітірген. 1977 жылы - Павлодар облысы «Май» кеңшарында шопанның көмекшісі болған. 1978 жылдан - Семей зоо- техникалық-мал дәрігерлік институтының студенті. 1983 жылдан - Семей облысы республикалық «Солтүстік жағалау» ауыл шаруашылығы бірлестігінің мал дәрігері. 1984 жылдан - Павлодар облысы Май ауданының Май аудандық мал дәрігерлік стансасының мал дәрігері. 1985 жылдан - Павлодар облысы Май ауданы «Белогор» кеңшарының бас мал дәрігері. 1991 жыл - Павлодар облысы Май ауданының «Қызыл құрама» кеңшарының директоры. 1997 жылдың қаңтарынан - Павлодар облысы Май ауданы әкімінің бірінші орынбасары - Агроөнеркәсіп кешені департаментінің бастығы. 1997 жылдың қыркүйегі - Павлодар облыстық мал дәрігерлік комитетінің жетекші маманы. 1998 жылдан - Павлодар облысы Павлодар аудандық әкімінің бірінші орынбасары, Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. 2000 жылдан - Павлодар облысы Ақтоғай ауданының әкімі. 2009 жылдан - Павлодар облысы әкімінің кеңесшісі. 2010 жылдың наурызынан бері - Павлодар облысы Май ауданының әкімі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) ме- дальдарымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1961 жылы туғандар Санат:Павлодар облысында туғандар Санат:Павлодар облысы тұлғалары
NGC 7008
NGC 7008 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан PN (планетарлық тұмандық) типті планеталық тұмандық.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 14 қазанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7008 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PK 93+5.2, CS=12.3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Седайнш
Седайнш (Cedães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Мирандела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Алту-Траз-уш-Монтеш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 455 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25,34 км² шамасында. Халық тығыздығы — 18 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Браганса округінің елді мекендері
Ноеполи
Ноеполи (Noepoli) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Потенца провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1039 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 23 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 30 км² шамасында. Пошта индексі — 85035.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Madonna di Costantinopoli.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Аргисуэлас
Аргисуэлас (Arguisuelas) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Серрания-де-Куэнка ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 157 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 49,6 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 50 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Аньибилекру
Аньибиле́кру (Agnibilékrou)  — Кот-д’Ивуардың шығысында орналасқан қала, әкімшілік орталғы Аньибилекру департаменті.
Тұрғыны
1988 жылғы деректер бойынша 24 413 адам бар. Адам санының жылдық динамикасы:
Дереккөздер
Санат:Кот-д’Ивуар Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Скафати
Скафати (Scafati) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Салерно провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 50 525 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 2382 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Пошта индексі — 84018.
Елді мекеннің қамқоршысы — Madonna delle Vergini. Жыл сайынғы мерекесі — 16 шілде.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Муртымка
Муртымка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нердва өзенінің сол жағалауынан 82 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шоқаш титан кен орны
Шоқаш титан кен орны – Ақтөбе қаласынан солтүстік-батысқа қарай 100 км, Мортық (Мартөк) темір жол стансасының оңтүстік-батысынан 40 км жерде орналасқан.
Геологиялық құрылымы
Кен орнының кентасты алабы триас-палеоген кезеңінде жаралған моноклинальдық шұңқыр түзетін құрлықтық және теңіздік олигомиктік шөгінді тұнба тау жыныстарынан тұрады.
Жатыс сипаты
Өнімді қабаттар – орта және жоғарғы эоценде жаралған ұсақ түйіршікті жақсы шайылған құмдар. Олар ендік бағытта 40-45 км-ге созылып жатыр. Ені 15 км, қалыңдығы 15-22 м. Құмдар мөлшері 0,05-2 мм болатын кварцтан (90%) және 4-6% ТіО 2, 0,7-1% цирконийден, 4-4,5% темірден, 1,0% марганецтен, 10-12% глиноземнен тұрады. Кен шоғырлары жер бетіне шығып жатады да, линза типтес кен денесінің орташа қалыңдығы 4,9 м, мұндағы цирконның мөлшері 14,7 кг/м 3 болады.
Минералдары
Басты минералдары: ильменит, рутил, циркон, апатит, мартит, гематит, пироксен, амфибол, цоизит, гранат, барит, пирит, арсенопирит, моназит, шпанель, т.б. Шашыранды кентастарындағы ильмениттің мөлшері 100 кг/м3. Шоқаш титан кен орны зерттелген қоры бойынша ірі кен орындарына жатады. Кенді игеру өте қолайлы.
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Калиманци (Варна облысы)
Калиманци (Калиманци) — Болгариядағы ауыл. Варна облысына қарасты Суворово қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 282 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9177. Телефон коды — 051538. ЕКАТТЕ коды — 35376.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Варна облысының елді мекендері
Фейхоа
thumb|right Фейхоа — Оңтүстік Америкада өсетін, жемісінің құрамында 12,5%-ға дейін қант, 3,5%-ғадейін алма қышқылы, С витамині және эфир майлары бар бұта. Жемісінен басқа жапырақ гүлдері де тағамға қолданылады. Фейхоа құрамындағы йодтың мөлшері бойынша барлық өсімдіктер мен жануар өнімдерінің алдында тұр. Жемісінің жағымды иісі және қышқылдау тәтті дәмі бар. Одан тосап, компот, тұнбалар, ликерлер, қою шырын- дар және т.б. дайындалады.
Дереккөздер
Санат:Жемістер
Вальцбахталь
Вальцбахталь (Walzbachtal) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Карлсруэ әкімшілік округіне бағынады. Карлсруэ ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 9141 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 36,72 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 2 15 089. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Хайнц Бургай.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Колын-Игол
Колын-Игол — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Мег-Тыг-Еган өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Аманияз Қасымұлы Ержанов
Ержанов Аманияз Қасымұлы (1960 жылы туған), инженер-гидротехник, экономист, қоғам қайраткері. 1960 жылы 8 қарашада Орал облысының Калмыков ауылында туған. Қазақ. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (1982) инженер-гидротехник мамандығы бойынша; БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебін (Мәскеу к., 1987); Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (2001) бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты (Мәскеу қ., 2000). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «1995-2000 жылдары ҚР-дағы ұлттық экономиканы реформалаудың ерекшеліктері». БАҚ беттерінде жарық көрген 6 ғылыми мақаланың және 4 жарияланымның авторы.
Рюфенах
250px|thumb|Картада орналасуы Рюфенах (Rüfenach) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Бруг округінің құрамына кіреді.
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов (9 ақпан 1974, Өрлік ауылы, Индер ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагогика ғылымдарының кандидаты (2009), Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры.
Өмірбаяны
Идрисов Саламат Нұрмұханұлы 1974 жылы 9 ақпанда Гурьев облысы Индер ауданы, Өрлік ауылында дүниеге келді.
Рюфенах
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов
Өмірбаяны
1996 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті «Математика және информатика» мамандығы бойынша бітірді.
Еңбек жолын 1996 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің «Информатика негіздері және есептеуіш техника» кафедрасына оқытушы болып бастады.
2000 жылы университет типографиясының директоры, сол жылы желтоқсан айында қайта құрылған Жаңа ақпараттық технологиялар орталығы Полиграфия бөлімінің меңгерушісі.
2003 жылы Жаңа ақпараттық технологиялар орталығының директоры.
2006 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің Информатика кафедрасының доценті академиялық атағы берілді.
2009 жылы Физика, математика және ақпараттық технологиялар факультетінің деканы
2011 жылы Ақпараттық технологиялар орталығының директоры.
2012 жылы Қашықтықтан оқыту факультеті деканы.
2013 жылы Әкімшілік-шаруашылық департаменті директоры, Қашықтықтан оқыту факультеті деканы
2015 жылы Қашықтықтан оқыту факультеті деканы.
2016 жылдан бастап - Ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор м.а.
2020 жылғы 5 қантардан бері Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры.
Еңбектері
2009 жылдың 31 наурыз күні 13.00.01 – Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы, этнопедагогика мамандығы бойынша педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін БД 14.61.02. біріккен диссертациялық кеңесінде «Жоғары оқу орнының білім беру үдерісінде студенттердің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары» атты тақырыпта диссертация қорғап, 21 мамыр 2009 жылы педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі берілді.
Такехиро Томиясу
Такехиро Томиясу (冨安健洋, 5 қараша 1998 жыл, Фукуока) — жапон футболшысы, Жапония Ұлттық футбол құрамасы мен "Сент-Трюйден" клубының қорғаушысы.
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов
Еңбектері
3 оқу-әдістемелік құралы, 1 монография, 50-ден аса ғылыми мақалалар, оның ішінде имфакт-факторы жоғары SCOPUS және РИНЦ журналдарында 6 ғылыми мақаласын жарияланды.
Такехиро Томиясу
Сілтемелер
Санат:Жапония футболшылары Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Сент-Трюйден ФК ойыншылары
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов
Марапаттары
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың (2005, 2007, 2011, 2016), Атырау облыстық мәслихатының Құрмет грамотасымен (2005), Облыс әкімі Алғыс хатымен (2007, 2011), жас ұрпақты оқыту және тәрбиелеу ісіндегі елеулі табыстары үшін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» (2010) белгісімен, ҚР Жоғары оқу орындарының қауымдастығының еліміздің жоғары білім беру жүйесінің дамуына қосқан зор үлесі және жаңа буын мамандарды дайындаудағы ерен еңбегі үшін «А.Байтұрсынов атындағы қола медальмен» (2014), Атырау қаласы әкімінің Құрмет грамотасымен (2016), «Ерен еңбегі үшін» (2019) медалімен марапатталған.
Сілтемелер
Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары Санат:Ыбырай Алтынсарин медалінің иегерлері
Жүйрік ат баптау
thumb|right|200px|Ат шабысы. Суретші Н.И.Ткаченко. Дм.Львович По киргизской степи (Петроград 1914) атты еңбектен. Жүйрік баптау – бәйгеге қосу үшін кешенді әдіс-тәсілдермен жүйрікті жарату.
Аттың жүйрік болар белгілері
Қазақтың көреген сыншылары, көзіқарақты атбегілері кез келген атқа ден қоймайды. Алдымен оның тұқым-тегіне, бітім-нышандарына назар аударып, көңілінен шықса ғана баптап, күйін табуға кіріседі. Жақсы жылқының бойынан құмартып қайталайтын белгілері мынадай болып келеді: омыртқасы шығыңқы бітеді, кең тынысты, сағақты болып келеді, тұсарлығынан адырая көрінетін жуан сіңірді оңай аңғаруға болады, томардай болып біткен шоқтығы да көзге бірден түседі, тұтаса біткен кең кеудесі сирағын қысқа сияқты көрсетеді. Білгір атбегілер жүйрік аттың тісіне дейін қарап, егер күрек тіс қатары мен азу тіс қатарының арасындағы кетік алшақ болса, оны да жақсы қасиеттің бір нышанына балайды. Шын жүйрікті мінез-бітіміне қарай да тануға болатын алуан түрлі ұғымдар бар. Атты суытқанда артқы екі аяғына кезек-кезек салмақ салып, тұяғының ұшын ғана тіреп тұратын қасиетін атбегілер жақсы белгіге санайды. Аттың аяғы әлді болса ғана бір аяғына салмақ салып, тезірек тынығуға мүмкіндік алады. Немесе, жайылса желдеп жайылатын, су ішсе судың тұнығын қуалап ағысты өрлей ішетін, оттаса көк-құрақты қомағайлана қарбытып, дәл түптен қауып оратын, жетектесең ботадай елпілдеп соңыңнан еретін жетекшіл мінезін нағыз атбегілер хас жүйрікке тән қасиетке балаған. Міне, осы сияқты жылқының толып жатқан қасиет белгілеріне көңілі толған атбегі әрі қарай таңдаған пырағын баптауға кіріседі.
Жүйрікті бағып-қағудың әдіс-тәсілдері
Жүйрікті құлынынан танып, тайында жуасытып ақжілік қылып, сүйегін жасытпай өсіру – болашақ бәйге атын жаратудың алғы шарттары. Осылайша бапкер болашақ жүйрікті тайында тайжарысқа, құнанында құнанжарысқа баптап қосып қолтығын ашып, бағын сынайды. Тай, құнанында жүйрікті жер танытып қолтығын жазады. Шабыс жолында жылға, жыра, ор мен ылди, саз бен құмайт тастақ жерлер кездесіп отырады. Бапкерлердің айтуынша, құнан мен байталды көктемде бір, күзде екі рет қана бәйгеге қосқан жөн. Бәйгеге қосу аралығы 40-45 күннен кем болмауы тиіс. Құнанжарыста алдыңғы қатардан көрінсе, дөненінде күйлі-қоңды шығарып, қанын түзеп баптайды. Бапкер бастапқы жылдары атты қинамай, күшін әлсіретпей, күйлі ұстайды. Жер жағдайының, күн райының ерекшелігіне қарай бапкердің күнделікті бағып-қағуына, әдіс-тәсілі әрқилы болады. Әдеттегі бәйгеге қосылатын атты күзде бос жіберіп, қоңын көтеріп, қыста қолға алып шөппен, сұлымен бағып, етін қалыпты жағдайда сақтау немесе өріске жіберіп қар тепкізіп алу аттың аяғына қан түспеуі үшін тиімді. Қыстай қолда бағым-күтімде болып, еті орташа шыққан бәйге атын, бапкердің айтуынша, көктемде көкке бірден жібермеу керек. Әйтпесе, аттың күйі бірден төмендеп кетеді. Сол үшін шілдеге дейін қолда ұстап әбден шөп пісті-ау дегенде бір жарым, екі айдай жайылымға жіберіп, қызылы толғанда ғана ұстап жарату керек. Қыста өте семіз шыққан жағдайда бәйге атын мамыр айына таман он бес-жиырма күн жайылымға қоя беріп, көк шалдырып, майынан арылтып барып жарату, қызылмай, қанжілік болудан сақтайды. Мұндай атты жаратуға кемінде бір ай уақыт қажет. Бағып-қағылған аттың ішінде май болса жүні жылтырап, майланып тұрады. Семіз атты басында екі-үш күнде бір суғарып, еті қатқан кезде күніне екі рет суару, әр реткі суаруда ат су ішіп бір рет басын көтергенде суаруды тоқтату керек. Күтімелдеу барысында ат ұсталғаннан үш күннен кейін әр күн кеште бусандырмай бір сағат міну, аттың топқазы болуынан сақтайды деседі.
Жүйрікті жаратудағы әдіс-тәсілдер
Бағып-қағуы, күтімі жеткен кезде бапкер бәйге атын жаратуды бастайды. Бағып-қағуы жеткен жылқы сүйегін түзеу, етін түзеу, терін түзеу деп аталатын "үш түзеуден" өтеді.
Сүйегін түзеу
Алдымен бапкер бәйгеге түсер жүйріктің сүйегін түзейді. Мұндайда көбінесе сұлы, кепкен жоңышқа беріп жілік майын ағартады. Осыдан соң етін түзеп, шабар етіне келтіреді. Жүйрікті аз мініп, көп байлайды. Ара-тұра арқандап тұрады. Мұндайда жүйріктің еті қазыланбай қара еті жақсы жетіледі.
Етін түзеу
Жылқы қара етті, май етті болып бөлінеді. Қара етті ат сырттай семіз көрінгенмен майы аз болады. Бапкер тәжірибесі болмаса қара етін жетілдірем деп қазыландырып алады. Ал, керісінше май етті (қызылаш) аттар көзге арық көрінгенімен, ішіне май жинайды. Бұндай аттарды еті түзелді деп алданып қалса, жарауы жетпей, бәйгеде тер басып, жолда қалады. Мұндай жолда қалған аттарды майбауыр немесе топқазы деп атайды. Бапкер, сөйтіп, бәйге атының қарызын арқалап қалады. Шабар аттың солқылдақ жалы болуы, шақпақ еті шалбарлы бүтін болуы шарт.
Терін түзеу
Бапкер келесі кезекте жүйріктің терін түзеуге кіріседі. Алдымен еті қалыптылары 10 күн, еттілерін 15 күннен кейін 2-3 шақырым жерге жай жүріп бусандырып таң асырып, суытады. Одан кейін арасына 4-5 күн аралатып 3-5 шақырым желдіріп көбік терін, кейін 3-4 шақырым қаражарысқа қосып қамау терін (ащы терін) алып таң асырады. Аттың алыс-жақынға жүгіретін өлшеміне қарай 5-10 шақырымдық қара жарысқа қосып тұнық терін (моншақ терін) алып таң асырады. Жақсы суытылған ат 5-тен 9-ға дейін құмалақтайды. Егер жүйрік қайыруы жетпей тоқжарау шапса тезегі аударылып өліп кетуі мүмкін. Өйткені, жылқының тоқішектегі тезегінің үлкендігі жас бала жұдырығындай және төрт бұрышты болады. Ол күшпен аударылып кеткенмен порымын өзгерте алмай ішекте қалады. Тер алған сайын бапкер аттың терін татып көріп қандай қалыпқа келгенін байқап отырады. Сөйтіп, бапкер тер түзеуде жүйріктің тынысын кеңейтіп қана қоймай, сіңірін бекітіп, қолтығын жазады.
Әдебиеттер
Санат:Ат баптау Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Сел құбылыстарын картографиялау
Сел құбылыстарын картографиялау — сел тараған алаптардың немесе аудандардың орындарын, сондай-ақ сел құбылыстары мен олардың даму жағдайының сипаттарын картада бейнелеу. Далалық зерттеу, аэросурет пен ғарыштық түсірімдерді ажырату және селді қалыптастыратын жағдайларды бағалау әдістерін қолдану арқылы орындалады.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Педринополис
Педринополис (Pedrinópolis) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Триангулу-Минейру-и-Алту-Паранаиба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Араша экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 600 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 357,689 км² шамасында. Халық тығыздығы — 7,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Мажарстан телевизиясы
Мажарстан телевизиясы (маж: Magyar Televízió / MTV) — Мажарстанның ұлттық телеарнасы, сонымен қатар Мажарстанның және TV2 атты екі мемлекеттік жаңалықтар арнасын көрсетеді. Аталған екі арнаның бірінде ағылшын тілінде титр жүріп отырады. Сонымен қатар, мажарлық Top TV атты музыкалық арнасы әлемге танымал MTV арнасынан кем түспейді.
Венгрия аумағында жастарға арналған музыкалық арна Dance TV эфирге шығады. Ірі қалаларда қабельді телевизия жүйесі жақсы дамыған. Сонымен қатар, Венгрияда Қазақстандағы сияқты телевизияда ішімдік пен темекіні жарнамалауға қатаң тыйым салынған.
Дереккөздер
Санат:Мажарстан Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Өнім (Ақсу ауданы)
Өнім — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Ақсу ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 174 адам (96 ер адам және 78 әйел адам) болса, 2009 жылы 75 адамды (36 ер адам және 39 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Науэндорф (Залькрайс)
Науэндорф (Залькрайс) (Nauendorf (Saalkreis)) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Заале ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1835 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 88 240. Муниципалитеттің басшысы — Дитрих Шульце.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Ла Плата (Мэриленд)
Ла Плата (La Plata) — Мэриленд штатының Charles округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 6551 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.0 км² шамасында. FIPS коды — 24-45750.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Алейһиссалам
Алейһиссалам (عليه السلام) — «оған сәлем (саулық, амандық) болсын» деген мағына беретін пайғамбарларға айтылатын дұға. Шииттер өздерінің имамдарына, Әли ибн Әбу Талибқа, оның ұлдарына осы дұғаны айтады.
Эвпорфирлік құрылым
Эвпорфирлік құрылым - фенокристері көзбен анық көрінетін порфирлік құрылым.
Дереккөздер
Санат:Геология
Палеоазия тілдері
Дереккөз
Санат:Тілдер
Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орны
Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орны — Шу-Сарысу шөгінді алабының Мойынқум ішкі ойысындағы газ кен орны. Жамбыл облысында, Тараз қаласының солтүстік-батысында 125 км жерде орналасқан. Кен орны алаңы 1962 жылы құрылымдық картаға түсіру бұрғылауын жүргізу барысында дайындалған.
Геологиялық құрылымы
Төменгі пермнің өнімді шөгінділерінің құрылымдық жайғасуы тізбек тәрізді орналасқан үш брахиантиклин қатпарлар - Кемпіртөбе, Үшарал, Батыс Үшарал - түрінде көрініс береді. Осыларда газ-су жапсарлары бірдей -465 м белгіде орныққан оқшауланған үш газ жатыны орын алған. Бұлардың әуелгі екеуі ендікке жуық, ал Батыс Үшарал брахиантикл иіні солтүстік-батыс бағытта созылған. Олардың жалпы өлшемдері (шектеуші -540 м-лік изогипса бойынша) 31x6 км, амплитудасы 220 м. Ең үлкен амплитуда Кемпіртөбе қатпарының (220 м), ең кіші амплитуда Батыс Үшарал қатпарының (120 м) үлесінде. Бітімдерінің шомбал-күмбездік типі, газарынды режимі, құмтастар мен алевролиттерден құралған жинауыштарының кеуекті-жарықшақты, жарықшақты-кеуекті түрлері барлық жатындарға ортақ болып табылады.
Жатыс сипаты
Кемпіртөбе жатынының күмбездегі ең төмен белгісі 730 м, биіктігі 115 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдыгы 165 м, тиімдісі 115 м, газға қаныққанқалыңдық 71м. Ашық кеуектілігі 4,83%. Газға қанығу коэффициенті 0,6. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 10,26 МПа және 41°С. 19,17 мм шайбадагы газдың бастапқы шығымы 189 мың м3/тәу. Күмбезі 720 м-лік тереңдіктегі
Үшарал жатынының биіктігі 115 м. Өнімді горизонттардың жалпы, тиімді және газға қаныққан қалыңдықтары, тиісінше, 185, 115 жене 64,5 м. Ашық кеуектілік 3,57%, газға қанығу коэффициент 0,6. Қойнауқаттық қысымы мен температурасы 9,39 МПа және 39°С. 19, 17 мм штуцерде газ шығымы 228 мың м3/тәу.
Күмбезі 760 м тереңдіктегі Батыс Үшарал жатынының биіктігі 45 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 115 м, тиімдісі 55,4 м, газға қаныққаны 45 м. Ашық кеуектілігі 4,99%, газға қанығу коэффициент 0,6. Қойнауқаттық қысым мен температура 10,-22 МПа және 37°С. 19,17 мм-лік шайбадағы газдың бастапқы шығымы 35 мың м3/тәу. Жалпы қалыңдығы 451-487 м кунгур жіққабатына тиесілі сульфаттанған және галиттенген аргиллит қабатшалары бар тұз қатқабаты жатындардың жапқышы қызметін атқарады.
Құрамы
Төменгі премь газдары 98,86-99,32% азот пен 0,68% гелийден тұрады. Үшарал жатынында 0,46%-га дейін көмірқышқыл газы бар. Төменгі пермь горизонттарының сулары хлоркальцийлі, хлорид-натрийлі құрамды, тығыздығы 1160-1170 кг/м3, минералдылығы 198,9 г/л-ге дейін (Кепіртөбе), 252,6 г/л (Үшарал) және 212 г/л (Батыс Үшарал). Кен орны барлануда.