cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иоганн Иоахим Винкельман
thumb|right|200px Иоганн Иоахим Винкельман (1717 - 1768 ж ж) - көрнекті неміс ғалымы, өнер тарихшысы және теоретигі. Ағартушылық мәдениет өкілі, классицизм эстетикасының қалыптасуында үлкен рөл атқарған. 1763 ж. Ватикандағы көне мұралардың бас сақтаушысы. Негізгі еңбегі - "Көне өнер тарихы" (1764) Ағылшын және француз ағартушыларының дәстүрінде Винкельман өнер тарихын жалпы табиғи орта мен халық өмірінің қоғамдық-тарихи жағдайларымен тығыз байланыста қарастырды. Қоғамның көркем мәдениеті, Винкельман бойынша, өсу өсу мен солудың органикалық процестерін басынан өткізеді. Грек антиктік өнері афиналық демократия жағдайында өрлеу үстінде боады. Афиналықтар азаттық пен еріктіліктен айырылғаннан кейін, бұл өнер де құлдырап кетті. Өнердің қоғамдық мазмұнына байланысты Винкельман грек өнері тарихының үш кезеңін атап өтеді. Грек өнерінің бастапқы сатысы стильдің аяқталмағандығымен суреттеледі. Перикл заманына "жоғарғы", Мирон мен Фидий стильдері сәйкес келеді. Осыдан кейін "нәзік стиль" үстемдік етіп, батырлық әсем талғаммен ауыстырылады, осыдан соң құлдырау кезеңі басталады. Винкельман эстетикалық жүйесінің орталығында әсемдік ұғымы тұр.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Кулътит
Кулътит — өкпені немесе оның бөліктерін орнына тұтқасын салып немесе кеңірдек тамырларын (бронх культінің тұсын) тігіп, операция жасау кеңірдек тарамдарының бұзылуы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Коэффициент
Коэффициент(лат. co – бірге, бірлесіп және effіcіens – жасап шығаратын) – әріптік өрнектегі сандық көбейткіш, белгісіздің кез келген дәрежесіндегі белгілі көбейткіші немесе айнымалы шаманың тұрақты көбейткіші. бірмүшелігіндегі Коэффициент–3/4; х2+2рх+q=0 теңдеуіндегі х2-тің коэффициенті 1, ал х-тің Коэффициенті 2р-ға тең; l=2r формуласындағы коэффициент 2-ге тең болады. у=kx+b түзу сызық теңдеуіндегі Коэффициент саны бұрыштық Коэффициент деп аталады. Ол түзудің Ох осіне еңкею бұрышының тангенсін көрсетеді. Физика заңдарды өрнектейтін формулаларда Коэффициенттің айрықша аттары болады, мысалы, үйкеліс Коэффициенті, көлемдік ұлғаю Коэффициенті, т.б.
Өзара индукция коэффициенті
Бір контурдағы ток күші өзгерген кездегі байланысқан контурдың екіншісіндегі индукция электр қозғаушы күшін анықтайтын коэффициент.
Ішкі үйкеліс коэффициенті
Сұйықтың немесе газдың түйіскен қабаттарының бірлік ауданына әсер ететін ішкі үйкеліс күші мен осы қабаттар қозғалысының жылдамдық градиенті арасындағы пропорционалдық коэффициент.
Сызықтық ұлғаю коэффициенті
Денені қыздырған кездегі дененің өлшемдерінің біреуінің өзгерісінің осы өлшемнің бастапқы шамасына және температураның өзгеру аралығына қатынасы.
Температура өткізгіштік коэффициенті
Жылу өткізгіштік коэффициенті мен зат тығыздығы көбейтіндісінің, оның меншікті изобаралық жылу сыйымдылығына қатынасына тең, стационар емес жылу процестеріндегі зат температурасының өзгеру жылдамдығының сипаттамасы.
Тыныштық үйкелісінің коэффициенті
Тыныштық үйкелісі күшінің, бір денені екіншісіне қысатын жүктемені түсірген кезде пайда болатын және олардың тиісу бетіне перпендикуляр бағытталған реакция күшіне қатынасы.
Жарықтылық коэффициенті
Қандай да бір нүктедегі және берілген бағыттағы дене, жартылығының, жарықтылығы барлық бағытта бірдей, ал шағылысу коэффициенті 100%-ке тең сондай жағдайда жарықталынатын шашыратқыштың жарықтылығына қатынасы.
Пайдаланған әдебиет
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Физика
Орд (Небраска)
Орд (Ord) — Небраска штатының Valley округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2269 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.3 км² шамасында. FIPS коды — 31-37280.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Нореньга (Калажма тармағы)
Нореньга (Норонба, Нероней) — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Калажма өзенінің сол жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 64 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Сүргілеу білдегі
right|thumb|Сүргілеу білегі Сүргілеу білдегі — жазық және үлгілі беттерді өңдеуге арналған металкескіш білдек. Бас қозғалысы - ілгерілемелі-қайтымды, беріс қозғалысы — мезгіл-мезгіл ілгерілемелі. Көлденең сүргілеу білдектерде бас қозғалысты кескішпен сырғақ, ал бойлап сүргілеу білдектерде өнделетін бұйым орындайды.
Дереккөздер
Санат:Метал өңдеу
Куяры
Куяры — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шиш өзенінің оң жағалауынан 35 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 57 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Жабылған карст
Жабылған карст - суда еритін тау жыныстары онша ерімейтін геологиялық қабаттармен (моренамен, теңіздің құмды-сазды шөгінділерімен, флювиогляциалық түзілімдермен) бүркелген карсттың бір түрі. Мұнда грунт отыруының беткі пішіндері: шұңқырлар, ванналар, тұйық сайлар дамыған. Олар көбінесе Шығыс Еуропа жазығында тараған. Кавказ бен Шығыс Сібірде де кездеседі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Зивие
Зивие қабірі көне жазба деректерде айтылғандай Алдыңғы Азияда сақтардың өз мемлекетін құрғанына дәлел бола алады. Ассирия сына жазуларында бұл мемлекетті Ишкуза елі деп, ал оның билеушісін Бартатуа (қ. Партатуа) деп атайды. Ишпакай, Мади есімді сақ патшалары да осы өлкемен байланысты айтылады. Алғашында тек ғылыми болжам түрінде қарастырылған Алдыңғы Азиядағы сақ патшалығы солтүстік-батыс Иран жерінде Зивие қабірі ашылған соң біржолата айқындалды. Ғалымдардың пікірінше, Зивие сол жерді жүріп өткен сақ жасақтарының емес, әлдеқандай уақыт шеңберінде осы өлкеде тұрақты қоныстанып, мемлекет құрған сақтардың қалдырған жәдігері. Мұндағы табылған бұйымдар стильдік және мерзімдік ерекшеліктері бойынша Солтүстік Кавказдағы Келермес обасынан алынған заттарға жақын тұрады. Сақтардың Алдыңғы Азияға жорығы Кавказ арқылы өткені белгілі. Далалықтар Келерместен шығып, Кавказдағы (қазіргі Армениядағы) Кармир-Блур арқылы осы Зивие маңына дейін жеткен.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Карл Виттфогель
Карл Виттфогель (1896 - 1988 ж.ж.) - неміс әлеуметтанушысы. Франкфурттағы әлеуметтік зерттеулер институтында жұмыс істеді. Кейін АҚШ-қа көшіп кетті. Қытай қоғамы туралы зерттеулерімен танымал.
Негізгі еңбегі: "Восточный деспотизм".
Дереккөздер
Санат:Терминология
Лариса Жаббарқызы Мұхамедғалиева
Лариса Жаббарқызы Мұхамедғалиева (28.10.1938 жылы туған, Ресейдің Сахалин аралы, Оха қаласы) -сценарист, кинорежиссер.
Өмірбаяны
1964 ж. Қазақ ұлттық институтін, 1969 жылы Жоғары сценарийлік және режиссерлық курсын бітірген.
Ол 1964 жылдан "Қазақфильм" киностудиясында қызмет атқарды.
Шығармашылығы
Оның шығармашылығы "Адам және табиғат", "Қоршаған ортаны қорғау" такырыбына байланысты.
Мұхамедғалиеваның сңенарийі бойынша түсірілген фильмдерді хайуанаттар жайындағы қызықты да танымдық мәліметтерін қоса, табиғаттағы экологиялық тепе-теңдік туралы мөселе де ерекше сөз болады. Көрермендер ілтипатына ие болған туындылар ішінде "Көгілдір көкжиек қажет пе?" (1977), "Жоңғар тритоны" (1978), "Қарақұрт" (1979), "Каспий әуендері" (1984) фильмдері бар.
Мұхамедғалиева өзінің барлық картиналарын кинооператор әрі режиссері В.А. Беляловпен шығармашылық бірлікте жасаған.
Марапаттары
"Ақсу-Жабағылы" фильмі (1976) КСРО ХШЖК-нін алтын медалімен марапатталды (1977), "Үстірт муфлоны" фильмі (1981) Вильнюс қаласынданда өткен Бүкілодақтық кинофестивальда (1982) сыйлық алды. Табиғат жайлы қойған фильмдері үшін оған 1983 ж. Қазақстан Мемлекеттік сыйлық берілді.
Супервизорлық программа
Супервизорлық программа (Супевизорная программа; supervisory program) — супервизор құрамына кіретін және оның бір қызметін орындайтын операциялық жүйенің басқарушы программасы.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Александр Николаевич Алексеенко
Александр Николаевич Алексеенко (1956 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласы) – тарих ғылымының докторы (1994). Өскемен педагогика институтын (1978) бітірген. 1978–85 ж. Өскемен мәдени-ағарту училищесінде оқытушы, 1985–95 ж. Шығыс Қазақстан техника университетінің тарих факультетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, 1995–97 ж. Шығыс Қазақстан гуманитарлық институтында лаборатория меңгерушісі, 1997 жылдан Шығыс Қазақстан техника университетінің демографиялық зерттеу орталығының меңгерушісі қызметін атқарады. Алексеенко 27 ғылыми еңбек пен 3 монографияның авторы.
Шығармалар
Население Казахстана (1920–1990 жж.), А., 1993; Народы Восточного Казахстана, Усть-Каменогорск, 1994.
Шади Грув (Оклахома)
Шади Грув (Shady Grove) — Оклахома штатының Pawnee округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 44 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.1 км² шамасында. FIPS коды — ?.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Сыдыру
Сыдыру — құю, соғу, қалыптау және илемдеу арқылы жасалған дайындамаларды алдын ала (қаралатым) кесіп өңдеу.
Дереккөздер
Санат:Метал өңдеу
Хартдоп-купе
Хартдоп-купе - шыны жақтарының түсірілген кезіндегі ортаңғы жағының тіреусіз, жеңіл автомобиль шанағының купесі.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Нөл индикатор
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы Санат:Аспаптар
Обтюратор
Обтюратор (obturateur,obturo - жабамын) — кинотүсіретін, кинопроекциялық, өлшеуіш және т.б. аппараттарда жарық ағынын белгіленген мерзімде жауып түратын қақпақ.
Дереккөздер
Санат:Полиграфия Санат:Кино
Алим Хакимов
Алим Хакимов (12.5.1919 жылы туған, бұрынғы Бостандық ауданы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (27.2.1945). Ұлты – тәжік. 1939 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылды. Әскери училищені бітіріп, Қызыл тулы, Суворов орденді 143-Конотоп – Коростенск атқыштар дивизиясының батальон командирі болды. 1945 жылы 15 қаңтарда Варшава түбіндегі Стара деревнясында майор Х-тың батальоны жаудың қорғаныс шебін бұзып, Висла өзеннен бірінші болып өтті. Жауынгерлер 12 сағат бойы жаудың 15 қарсы шабуылына тойтарыс беріп, оларды үлкен шығынға ұшыратты. 1950 жылы запасқа шықты. Ташкент қаласында жауапты қызметтер атқарды. Ленин, 2 Қызыл Ту, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Cілтемелер
"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Соснинский Ёган
Соснинский Ёган — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1753 орналасқан. Өзен ұзындығы 120 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Супервизорлық программалар кітапханасы
Супервизорлық программалар кітапханасы (Библиотека супервизорных программ; supervizor program library) — супердидар программасын сақтауға арналған кітапхана. Кітапханада басқарушы программа модулі, енгізу-шығаруды басқаратын ішкі программалар, енгізу-шығару жүйе құрылғыларында қателіктерді өңдейтін ішкі программалар орналастырылған.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Хисба
Хисба(حسبة) - ар алдында немесе қызмет талабымен шариғат жолының орындалуын қадағалау; оны орындаушы мұхтасиб деп аталады. Оның алғашқы белгілері халифа Әли заманына саяды, ол заманда Хисба терминінің орнына осы ұғымды білдіру үшін амр би-л-маруф ва нахй ан әл-мункар термині қолданылды. Хисба мұсылман этикасының бір тарауы ретінде яки жалпы этика-құқықтық шығармалар, яки негізгі назар қолөнеркәсібі мен саудайы қадағалауға аударылатын мұхтасибтердің нақты талап-тілектері құрамында қаралады. Бұрынғы рим-византия аймағынан шыққан Хисба жөніндегі трактаттар да басқаларына қарағанда тәжірибелік нұсқау беру сипаты басым және экономика тарихы жөнінен мағлұмат мол берілген; Орта Азия мен Иранда бұл тектес шығарма жоқ.
Дереккөздер
Санат:Ислам
Байқоңыр (метро бекеті)
«Байқоңыр» — Алматы метросының 5-ші бекеті. Бірінші бағытта «Абай » және «Мұхтар Әуезов атындағы театры » бекеттерінің арасында, Абай даңғылы мен Байтұрсынұлы көшесінің қиылысында орналасқан.
Архитектурасы мен безендірілуі
«Байқоңыр» — метро бекеті терең жер асты бекеті.
Шади Поинт (Оклахома)
Шади Поинт (Shady Point) — Оклахома штатының Le Flore округіне жататын АҚШ қаласы.
Байқоңыр (метро бекеті)
Архитектурасы мен безендірілуі
Бекет дизайны Байқоңыр ғарыш айлағының стилінде жасалған.
Шади Поинт (Оклахома)
Қала тұрғындарының саны 848 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6.6 км² шамасында. FIPS коды — 40-66550.
Байқоңыр (метро бекеті)
Архитектурасы мен безендірілуі
Негізгі мақсат бекетті жоғарғы технологиялары стилінде салу, бекет ішінде адам өзін ғарыш кемесі ішінде отырғандай сезім тудыру.
Шади Поинт (Оклахома)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Байқоңыр (метро бекеті)
Сілтемелер
Санат:Алматы метро бекеттері
Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы
Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (ХАЭЭ) – ғылыми-зерттеу мекемесі. 1937–1992 жылдар аралығында Орталық Азияда зерттеу жүргізді. 1937–1945 жылы Хорезм археология экспедеция деп аталған. 1945 жылдан бастап ХАЭЭ атауымен ғылыми ортаға кеңінен танылды. Негізін қалаған – С.П.Толстов. Ең алғашқы зерттеген археология нысаны Топыраққала. Экспедиция Өзбекстан, Түрікменстан, Қазақстан жерлерінде нәтижелі ғылыми жұмыстар атқарды. Оның этнографиялық отрядтары аталған республика халықтарының этногриялық тарихына, мәдениеті мен әдебиетіне қатысты зерттеулер жүргізді. Экспедицияның археология отрядтары (жетекшілері О.А.Вишневская, А.В.Виноградов, М.А.Итина, Л.М.Левина, т.б.) Хорезм маңынан басқа Оңтүстік Қызылқұм, Солтүстік Қарақұм, Каспий теңізі аймағы мен Сырдария өзені төменгі ағысы өңірі, Арал төңірегі сияқты көптеген тарихи-мәдени аумақтарда, жазираларда қазба жұмыстарын жүргізіп, тас дәуірінен кейінгі орта ғасырларға дейінгі ескерткіштерді зерттеді. Ғылыми айналымға бірқатар археологиялық мәдениеттер (келтеминар, тазабағияб, шірік-рабат, жетіасар, т.б.) енгізілді. Арал теңізі, Әмудария мен Сырдария алқаптарындағы жер өңдеушілер, көшпелі халықтардың мәдениеттері жаңа қырынан ашылды. Экспедиция құрамында географ, геомофолог, геодезист, топырақтанушы, антрополог, т.б. жаратылыстану ғылымдарының мамандары жұмыс жасады. Экспедиция отрядтары сол кездегі ең үздік технологиялармен жабдықталды. Әуеден аэробарлау әдістері, т.б. заманауи ғылыми тәсілдер қолданылды. Сыр бойындағы ежелгі және орта ғасырлардағы кезеңдермен мерзімделетін археолология нысандардан (Сексеуіл, Шелгі-Зәгем, Арал, Шірік-Рабат, Түгіскен мен Ұйғарақ, Жетіасар, Сырлытам, Янгикент, т.б.) алынған мәліметтер өз құндылығын жойған жоқ. Қазіргі таңда олардың көпшілігін- де Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасы бойынша қазба жұмыстары қайтадан жанданды.
Дереккөздер
Санат:Хорезм Санат:Экспедициялар
Жаңа сөздер
Жаңа сөздер (неологизмдер). Абай қазақ тілінің төл сөздері мен тұрақты тіркестерін еркін және өнімді пайдаланумен қатар лексикалық қорды көптеген жаңа сөздермен және фразеологизмдермен толықтырды. Бұған ақынның шығармашылық қорларының кең тақырыптығы, проза жанрына, оның ішінде публицистика мен ғылыми жанрларға баруы, орыс әдебиетінен аударма жасауы және поэтика қажетін өтейтін тың элементтерді іздеу әрекеттері себеп болды.
Абай тіліндегі жаңа қолданыстарды тілдік немесе лексикалық және стильдік жаңа сөздер деп айырып қарастыру қажет. Абай - өз заманын жан-жағынан алып сөз еткен қаламгер. Сондықтан ол, бір жағынан, өз дәуіріндегі қазақ қоғамының рухани және заттық дүниесіне енген жаңалықтарды, соған орай лексикалық қазынасына енген жаңа сөздерді өз тұсындағы тіл тәжірибесінен алып қолданса, екінші жағынан, сол қазынаға біраз жаңа қорды өзі жасап қосты. Әсіресе Абай қаламынан туған жаңа сөздердің дені болып келетін дерексіз ұғым атаулары - оның теология, философия, этика, мораль тақырыптарын сөз етуінің жемісі. «Қара сөздер» деп аталатын прозалық туындысында қоғам өмірі, қоғамның заң-законы, адамның мінез-құлқы сияқты тақырыптарды сөз ету үстінде бұрынғы кейбір атауларды жаңаша ұсынуға, жоқтарын жасауға, барларының мағынасын айқындап бір ұғымда тұрақтандыруға мәжбүр болды.
Жаңа сөздер жасауда Абай 1-көзекте жұрнақ, жалғау, содан соң мағына жаңғырту, сөз тіркестіру амалдарын пайдаланды. Олардың бірқатарын тұрақтандырып, терминдік дәрежеге көтерді. Мысалы, -лық жұрнағы арқылы тоқтаулылық, байлаулылық, тиянақсыздық, қорғалауықтық, күлкішілдік, өршілдік т.б., мақ жұрнағы арқылы сөзбек, сүймек т.б. тәрізді туынды тұлғалар жасап, оларды нақты дерексіз ұғым атаулары етеді. Мысалы, «әрбір нәрсеге қызықпақтық», «Арылмас әдет болды күлкішілдік», «Өршілдікпен лағынетке болған душар», «Адамзатқа не керек: сүймек, сөзбек, кейімек». «Ішпек, жемек, кейімек, күлмек, көңіл кетермек, құшпақ, сүймек, мал жимақ, мәнсап іздемек, айлалы болмақ, алданбастық - бұл нәрселердің бәрінің де өлшеуі бар». Абай қаламынан туған жаңа элементтердің бір тобы - лексикаланған тіркестер, яғни көбінесе екі сөздің тіркесінелық жұрнағы жалғасып, бір дерексіз ұғымды білдіретін күрделі атаулар. Мысалы: қызбабастық, әсемсалдық күлкі тоқтық, өнер жоқтық, есі барлық, зор болғандық, адам жаулағандық сияқты тіркестер қазақ әдеби тілінде Абайға дейін көздеспеген тұлғалар. Абай мұндай жаңа тіркестерді өлеңдерінде де, прозасында да жүйелі түрде қолданып, лексика қазынасына қосқан.
Абай тіліндегі жаңа сөздер тек дерексіз зат есімдер емес, етістіктер тобында да бар. Мысалы, қайраттысу, әсемсу, сәнсу, қалжыңшылсу, жарамсақсу, серкесу, жер тәңірсу, қалжың бассу, еңбөгі жоқ еркесу сияқты қимыл атаулары тек Абай текстерінен табылатын жаңа қолданыстар. Грамматиканы зерттеушілер түркі тілдеріндегі жұрнағы есім тұлғаларынан сөйлеуші өзін не өзге біреуді біреуге немесе бірдеңеге балап көрсететін, я болмаса бір нәрсені істеген-істемеген етіп танытатын етістіктер жасайды деп анықтайды. Мысалы, мырзасу, батырсу, білгенсу, жазғансу дегендерде сөйлеуші өзін не басқа біреуді мырзаның, батырдың қылығын, сипатын иеленген жанға, немесе бірнәрсені білген, жазған адамға балау мағынасы бар. Сонымен қатар бұл жұрнақ жалғанған сөздің мағынасында семантикалық қосымша реңкі және болады, ол сөйлеушінің өзін не өзгені біреуге не бір денеге жай балай салу емес, ұқсауға тырысу немесе көлгірсу реңкін қоса береді. Абайсы жұрнақты туынды сөздердің осы реңкін жақсы пайдаланған. Мысалы, «Ұққыш жансып шабынар», «Жер тәңірісіп кермағыз» дегендеріңде ұққыш жанға,жер тәңіріне жай ғана ұқсау емес, ұққыш жан, жер тәңірі емес екенін, тіпті оларға ұқсамаса да ұқсап баққан көлгірсіген реңк бар.
Туынды етістік жасайтынсы жұрнағын пайдалануда Абайдың жалпы халықтық тіл нормасынан сәл ауытқитын ерекшелігі бар. Абай бәлсіну, сәнсіну, керексіну деп, жалпы тіл нормасында қалыптасқан тұлғаларды емес бәлсу, сәнсу, керексу деп жұрнақты түбір сөзге тікелей жалғайды, сол арқылы бұл туынды тұлғалардың мағыналық бояуын қалыңдатады. Мысалы, «Ел керексу» дегені елді керексіну деудің орнына келіп түр. Бір қарағанда мұңдай тұлғалар тосын, нормадан ауытқу сияқты болып көрінгенмен, бірде экспрессивтік мән алып, бірде ұйқас, өлшем құрауға жәрдемдесіп, жиі қолданылғандықтан және өлеңнің идеясын ашуда кедергі, яғни тұсініксіздік тудырмай тыңдықтан, Абай тілінің бір ерекшелігі ретіңде орын алады. Абай шығармалары тілінде көптеген тел сөздердің мағыналары жаңғыру (ауысу, тарылу не кеңею) арқылы айқындалып, біразы терминдік дәрежеге көтерілді. Бұл ретте әсіресе қоғамның әлеуметтік топтары мен экономика, сауда-саттық, заң, әкімшілік салаларына қатысты ұғым.зат атауларын білдіретін төл немесе кірме сөздер көзге тұседі. Олардың ішінде кейбіреулері (Мысалы, болыс, жатақ, шаруа, закон, законшік, арыз, іс, қызмет, шығыс, өсім, өсімкер, алыпсатар, атқамінер, пайда, кеспе т.б. нақтылы ұғым атауы ретінде терминге айналды.
Әрине, бұлар тек Абай тудырған жаңа сөз емес, сол тұстағы жалпыхалықтық тілдегі жаңа ұғым атаулары. Бұлардың көбі мағына жаңғырту арқылы пайда болған, олар жұрнақ арқылы жасалғандармен салыстырғанда аса көп те емес, дегенмен Абай мен оның тұсындағы ауызша, жазбаша тілде кеңінен орын ала бастаған лексикалық құрам белгі. Жаңа сөз жасаудың өзге тәсілдері Абай тілінде өріс алмаған. Екі түбірді біріктіру арқылы жаңа сөз жасау қазақ тілінде бар тәсіл болғанымен, бұл жолмен Абай жаңа сөз жасамаған.Оның шығармаларында көздесетін елубасы, атшабар тәрізді сөздер (олардың өзі арабша жазылған) қолжазбалар мен кітаптарда бір бірінен бөлек таңбаланған. Абай туындылары емес, сол кездегі жалпы қолданыстағы жаңа сөздер, жаңа құрылымдардың ең үлкен түрін Абай фразеология саласында жасаған. Соны фразеологизмдер жасауда перифраза (қ. «Парафраза») жиі қолданылған (қ. «Фразеология»). Тек перифраза дау үшін емес, жалпы жаңа образдар жасау үшін Абай семантикасы жағынан қатыспайтын сөздердің тіркестерінен жаңа фразеологизм жасайды. Мысалы, тентек жиын, саңырау қайғы, жабырқаңқы сөз дегендерде алдыңғы сын есімдер адамға қатысты айтылатын сөздер, ал мұнда адам емес, жиын, қайғы, сөз сияқты дерексіз ұғымдардың сипаттамасы ретінде берілген. Бұл - Абайда жүйеге айналған, кеңінен қолданылған тәсіл және ол кейбір зерттеушілер танығандай, орыс әдеби тілінің ғана әсері емес, бұрыннан қазақ әдеби дүниесінде сирек болса да көздесетін, үлгі-моделі бар амал (Мысалы, Дулатта ойдың мөңіреп жұртқа қайтуы, ақылды көңілдің құрысын құю Шәңгерейде ақ ниеттің тотығуы т.б). Фразеологизмдер саласында жүйелі түрде Абай жүргізген тағы бір жаңалық - бұрынғы фразеологизмдердің компоненттерін өзгертіп қолдану, сол арқылы тың ассоциация туғызу. Мысалы, Абайдың уайым жеу тіркесін қайғы жеу, әсекке таңу дегенді өсекке салу, ауызға сөз тұспеу дегенді тілге сөз тұспеу деп беруі кәнігі тіл нормасын бұзу емес, стильдік өң беру, өлең өлшемі, ұйқасы талабын өтеу т.б. сияқты әр алуан мотивпен жасалған құбылтулар. Сөйтіп, Абайдағы лексикалық жаңа сөздер бірнеше түрлі мақсат көздеп жасалынған: бірі - шығармаларының әр қырлы тақырыбына қарай өзі қолданған жаңа ұғымдарды қазақша атау, бұл салада әсіресе дерексіз ұғым атаулары көзге тұседі, екіншісі - образ жасау үшін стильдік жаңа сөздер қолдану, бұған - сы жұрнағымен келген етістік сөздері дәлел болады.
Абай тілінде сол кезеңдегі жалпы қазақ тілі үшін жаңа сөз болып табылатын бірсыпыра атаулар еркін және молынан қолданылған. Бұған әсіресе әлеуметтік саяси экономикалық, мәдениет, оқу-білім салаларына қатысты мағына жаңғырту арқылы және өзге тілдерден сөз қабылдау арқылы жасалған жаңа тұлғалар жатады. Бұл реттегі Абай тілінің ерекшелігі-кейбіреулерінің мағыналары айқындалып, бір ғана ұғымда тұрақталып, терминдік дәрежеге көтеріледі (шаруа, жатақ, арыз, іс, қызмет, өсім, болыс, партия, кандидат т.б ).
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы
Көбе
thumb|right|200px thumb|right|200px Көбе, көбе сауыт – дәстүрлі қазақ қоғамындағы батырлардың соғыста кебенек (киіз кеудеше) сыртынан киген сауыты.
Оның 2 түрі болған: Ол үшін алдымен қалың қатты теріден, сүйектерден, темірден белгілі бір пішінде тілікшелер берік мата, киіз немесе теріден жасалған астарға қайыспен немесе сыммен тігіп бекітіледы. Адам қимылына кедергі келтірмес үшін, көбелер жоғары және орта тұсынан ғана бекітіліп, төменгі жағы бос қалдырылады.
Көбе сауыттың сыртқы пішіні әр түрлі болып келеді. Ұзын немесе қысқа етекті, жеңді немесе жеңсіз, жағалы немесе жағасыз түрлері де кездеседі. Көбе сауыттың жеңдері ішкі қолтық жағынан ашық болып жасалады. Көбе сауыт бүйірлерінен ашылып, мойыннан киіледі де жеңдері, бүйірлері баулармен байланады. Ұзын етекті сауыттар да қозғалуға кедергі келтірмес үшін алдынан және артынан немесе екі бүйірінен жырылып жасалады. Көбе сауыттан денеге оқ, қару өтпес үшін кейде кеуде, арқа тұсына, иықтарына болат тақташалар орнатылады.
Кейінірек жеңіл көкірекше түрі шыққан. Садақ оғы көбені бұза алмағаннан кейін көбе бұзар қозыжауырын жебелер шыққан. «Көкірек қысқан көбені, қозыжауырын ғана бұза алар» деген сөз осыдан қалған. Батырлар мінетін аттың арқасы мен жонын, қабырғасы мен мойнына жабатын көбелер де жасалған.
Санат:Қарулар
База-Куян
База-Куян — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Дюмеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 129 адамды құрады. Пошта индексі — 452264, ОКАТО коды — 80230824002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Көбею
thumb|250px|Жүзім ұлулардың шағылысуы Көбею немесе репродукция – барлық тірі организмдердің өсіп өнуін белгілі бір түрдің сақталуын қамтамасыз ететін күрделі биологиялық процесс.
Көбею қарқыны жануарлар өмірінің ұзақтығына, жыныстық жағынан жетілу кезеңіне, буаздық мерзіміне, туған төл санына, сондай-ақ, құстарда бір ұялағандағы жұмыртқа санына және тіршілік ортасы жағдайына, оның әсеріне байланысты. Көбеюдің жануарларда кездесетін түрлері өсімдіктерде де болады. Адамның Көбеюі биологиялық ерекшеліктерімен қатар әлеуметтік-экономикалық жағдайға және адамның психикалық әрекетіне байланысты.
Көбею жыныссыз және жынысты болады.
Дереккөздер
Санат:Көбею
Кері шақыру
Кері шақыру (обратный вызов;call-back) - модемде — мәліметтерді рұқсатсыз алудан, беруден сақтану үшін қолданылатын әдіс. Модем келіп түскен шақыру сигналын үзіп тастап, жадында жазылып калған оның телефон нөмірі арқылы абонентке өзі телефон соғады; алғашқы жалғастыру ұсталып тұрғанда және қарсы абонент күту жағдайында болғанда абоненттердің екінші жалғастырылуын тағайындау.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Call-back
Малинов Яр
Малинов Яр — Ресейдегі өзен. Белгород облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Усердец өзенінің сол жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Белгород облысы өзендері Санат:Воронеж облысы өзендері
Кымсас
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Ақпа жұлдыздар
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Жабысқақ қар
Жабысқақ қар - ағаштарға, бағаналарға, тағы басқа заттарға жабысқан жылбысқы немесе қатқан (мұзданған) қар қабығы. Алғашында дымқыл жабысқақ қар, одан кейін қатқан жылбысқы қар түрінде кездеседі.
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Александр Миронович Лемберг
Лемберг Александр Миронович (11.1.1919, Ресей, Одессақ. - 1987) - ақын, аудармашы. Одесса мемлекеттік университетінде оқып жүргенде 2-дүние-жүзілік соғысқа майданға аттанған. Соғыстан кейін Қазақстанға келіп, журналист, "Театральная Алма-Ата" басылымының жауапты хатшысы болып қызмет атқарған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Алмалы (метро бекеті)
Қарасай батыр және Панфилов көшелерінің қиылысқан жерінде тұр. Кіре-берістер мен шыға-берістер Панфилов көшесінің шығысына қарай, Қарасай батыр көшесінің солтүстігіне қарай орналасқан.
Тарихы
Бекет 2011 жылдың 1 желтоқсанында Алматы метросының «Райымбек батыр » — «Алатау » бірінші іске қосу учаскесінің құрамында ашылды.
Құрылысы
Сербтік компания «Энергопроект Нискоградня» метро бекетінде субподрядта жұмыс атқарады.
Техникалық сипаттамасы
Терең орналасқан бекет (тереңдігі 30 м) пилонды тип жол аралығы 25 м. Үш залдан тұрады — орталық және екі бүйірлік, олар ені 19,8 м, ұзындығы 104 м жалпы островтық платформаны құрайды. Көтеру биіктігі 29,0 м, ұзындығы 58,0 м эскалаторлар бойынша (4 таспа) бекетке түсіру-көтеру.
Архитектурасы мен безендірілуі
солға|нобай|Бекеттің соңындағы панно солға|нобай|Орталық зал Бекет қабырғалары суреті ұлттық ою-өрнекті бейнелейтін мәрмәр мозаикамен қапталған. Жарықтандыру көзі тоттанбаған болаттан жасалған карниздер үстінде орналасқан сәндік люстралар мен шамдар болып табылады. Өтетін жерлердің аркалары және плинтус — қоңыр түсті мәрмәр. Едендерге граниттік тақталар төселген. Платформаның шетжағында жасанды қара көлеңкесі бар суреттік-тақырыптық витраждық панно орналасқан. Панноға ежелгі қаланың және гүлденген бақтың идеясы салынған. Композиция үш бөліктен тұрады: оң бөлігі — Алмалы ежелгі қаланың кескіндерімен бақтың гүлденуі. Сол бөлігі — керуен сұлбасы бар жемістердің пісуі. Орталық бөлігі — алма ағашы жемісі, жемістілік, тіршілік және аманшылық шежіресі символы ретінде​.
Сілтемелер
Санат:Алматы метро бекеттері
Шэмрокк (Оклахома)
Шэмрокк (Shamrock) — Оклахома штатының Creek округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Оскэола (Небраска)
Оскэола (Osceola) — Небраска штатының Polk округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 921 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 31-37525.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Небраска қалалары
Нореньга (Мехреньга тармағы)
Нореньга — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мехреньга өзенінің оң жағалауынан 181 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина Вага өзенінің құйылысынан Пинега өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Изоанемондар
Изоанемондар (изо... және грекше: anemos — жел) — географиялық картадағы желдің жылдық орташа жылдамдығының мәндері бірдей нүктелерін қосатын сызықтар.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Изоаномалдар
Изоаномалдар - картадағы немесе кесіндідегі белгілі бір көрссткіштердің (температура, жауын-шашын т.б.) норма ретінде алынған коп жылдық орташа шамадан бірдей ауытқитын нүктелерін қосатын сызықтар.
Барқын (құм)
Географиялық орны, жер бедері
Ойыл және Қуырдақты өзендері аралығында, Ойыл ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. Аумағы 3,4 мың км2.
Изоаномалдар
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Барқын (құм)
Дереккөздер
Санат:Ақтөбе облысы құмдары
Тұқытәрізділер
250px|right Тұқытәрізділер (Cyprіnіformes) — нағыз сүйекті балықтар отряды.
Бор кезеңінен белгілі. Тұқытәрізділер Солтүстік және Оңтүстік Америка, Еуропа, Азия, Африка және Аустралия мен Мадагаскар суларын мекендейді. Дене мөлшері 5 см-ден 1,7 м-ге дейін жетеді. Басқа отряд өкілдерінен айырмашылығы – “еламан” сүйегі – Веберов аппараты (Тұқытәрізділердің торсылдағын ішкі құлаққа жалғастыратын сүйекшелер жүйесі) болады. 3- және 4-омыртқалары өспей қалған. Бұлар ашықторсылдақтылар – торсылдағы ішекпен жалғасқан. Денесін циклоидты қабыршақ жапқан (араларында жалаңаш не сүйекті тікенектермен жабылған түрлері де кездеседі).
Тұқытәрізділер 3 отряд тармағына:
Қазақстанда тұқытектестердің (Cyprnoіdeі) өкілдері кездеседі, олар негізінен тұщы суларда тіршілік етеді. Бұлардың жақтарында (астыңғы-үстіңгі) тістері болмайды, оның есесіне желбезек доғаларының соңғысы (5-сі) шайнайтын жұтқыншақ тісіне айналған. Торсылдағы 2 немесе онан да көп бөлімшелерден тұрады. Отряд тармағының 6 тұқымдасының 1800-дей түрі бар. Қазақстанда 3 тұқымдасы: чукучандар (Catostomіdae, 70 түрі бар, үлкенауызды буффало деген түрі Қапшағай су қоймасынан ұсталған), тұқылар және шырма-балықтар кездеседі. Тұқытәрізділердің кәсіптік маңызы зор, әуесқойлық жолмен көп ауланады, тоған балық ш. мен оның басқа да балықты қолдан өсіру салаларында және аквариумда өсіріледі. Сондай-ақ жерсіндіру үшін маңызды нысандар болып саналады.
Тұқытәрізділердің 66 түрі мен түр тармақтары қорғауға алынып, Халықар. табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.
Циклоида
Ciлтемелер :
"Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
Санат: Математика Санат: Геометрия
Автотрансформаторлық байланыс
Автотрансформаторлық байланыс (Автотрансформаторная связь) — электрондық техникадағы автотрансформаторлық деп аталатын оң-кері байланыс түрі. LC типті автогенераторларды құрғанда колданылады. Осындай генератордың схемасында индуктивтігі L тербелмелі контур ретінде автотрансформатордын бірінші орамасы W пайдаланылады. W1 орамасымен индуктивті байланысы бар W2 орамадан алынған оң-кері байланыс сигналы, бөліп жібергіш конденсатор арқылы күшейткіштің кірісіне беріледі. Кері байланыс кернеуінің қажетті фазасы трансформатор орамалары шығысындағы сымдардың бір-біріне қалай қосылғанына байланысты болады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Әбділлақ Халиолла
Әбділлақ Халиолла (1949 ж. т., Түркістан ауданы Бабайқорған ауыл) – ғалым, ауыл шаруашылығы ғылым докторы (1995), профессор (1999). Халықаралық экология академиясының академигі. Қазақ мемлекеттук аграрлық университеттін бітірген (1972). 1972 – 1975 ж. Алматы облысы Талғар ауданы мал дәрігері, 1975 – 86 ж. Қазақтың малдәрігерлік ғылым-зерттуші институттында аспирант, ғылым қызметкер, аға ғылым қызметкер, бөлім меңгерушісі болды. 1986 ж. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттына ауысты. 1991 ж. Қ.А. Иасауи атындағы Халықараралық қазақ-түрік университеттіне жұмысқа шақырылып, биология кафедрасының доценті, меңгерушісі, деканның орынбасары, университет президентінің кеңесшісі қызметтерін атқарды. 1999 жылдан Экология кафедрасының меңгерушісі. 100-ден астам ғылым еңбектері, оның ішінде «Токсоплазма экологиясы мен иммунологиясы» атты монографиясы, 17 ғыл. әдістемеліктері мен 5 оқулығы бар. «Иасауи университеті», «Түркістан үні» тәуелсіз газеттерінің редакторы. «Қисық бастықтың қияметі», «Ережесіз ерегіс» атты кітаптардың авторы.
Cілтемелер
"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"
Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары
Барит
нобай|Барит Барит, ауыр шпат – сульфаттар класының минералы. Химиялық формуласы: BaSО4, құрамына қоспа түрінде стронций мен кальций енеді. Стронций мөлшері көп болса, баритоцелестин деп аталады. Кристалдары тақтайша жалпақ, сирек призма немесе бағана пішінді болып келеді. Минералдық агрегаттары түйірлі массадан тұрады. Көбіне ақ, кейде әр түсті, шыныдай жылтыр. Қаттылығы 3 – 3,5, меншікті салмағы 4,3 – 4,7 г/см3. Гидротермаль кендер мен шөгінді жыныстарда кездеседі. Қазақстанда көп таралған (Бадам барит кені, т.б.). Резина, қағаз, химия өндірістерінде толықтырғыш ретінде пайдаланылады, бұрғылау ерітінділеріне қосылады. Барит - Минерал ВаSO4. Минерал құрамындағы барий элементі стронциймен (баритоцелестин, целестобарит), қорғасынмен (хокутолит, англезиобарит), кальциймен (кальциобарит) алмасуы мүмкін. Түссіз болуы, ақ, сұрғылт, көкшіл түстерге боялуы ықтимал. Шыныша жалтырайды, қаттылығы 2,5-3,5. Меншікті салмағы 4,5 г/см3. Мұнай ұңғымаларын бұрғылауға керекті сазды ерітінділерді ауырлатңыш ретінде, лак, бояу, резина, қағаз, пластмасса дайындауға және барий элементін алуға пайдаланады.
Сілтеме
Барит Барит кристалдары
Дереккөздер
Санат:Барий минералдары Санат:Сульфат минералдар
Торғын Жылқышықызы Тасыбекова
Дереккөздер
Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Қазақстан театр актрисалары Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Гейфайнш
Гейфайнш (Gueifães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Майа (Порту) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Пуджелга
Пуджелга — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі, Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Косец өзенінің сол жағалауынан 3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 76 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — ОбьВасюган өзенінің құйылысынан Вах өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Васюган, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гейфайнш
Ауданның қамқоршысы — Сан-Фауштину.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Барқытжапырақ
Барқытжапырақ, мысық жалбыз (Glechoma) – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы.
Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
Өсетін жері мен таралу аймағы
Еуразияның орманды аймақтарында кездесетін 12 түрі белгілі. Қазақстанда ылғалды жерлерде, ормандарда өсетін 1 түрі – шырмауық барқытжапырақ (Glechoma hederaceae) бар.
Дереккөздер
Санат:Еріндігүлділер Санат:Қазақстан флорасы
Автоэлектрондық эмиссия
Автоэлектрондық эмиссия (Автоэлектронная эмиссия, полевая электронная эмиссия) — кернеулігі жоғары (107В/см) сыртқы электр өрісі әсерінен электрондардың қатты немесе сұйық өткізгіштерден не шалаөткізгіштерден (эмиттерлерден) ұшып шығуы. Автоэлектрондық эмиссия салқын эмиссияның бір түрі. 1897 ж. Р. Вуд (АқШ) ашқан, ал 1928—1929 ж.ж. Р. Фаулер (АқШ) мен Л. Нордхейм (Алмания) анықтаған. Автоэлектрондық эмиссияға туннельдік эффект негізінде түсініктеме берілген. Вакуумдағы металдар үшін Автоэлектроидық эмиссия толық зерттелген. Автоэлектрондық эмиссияның маңызды ерекшеліктері: j ток тығыздығының жоғарғы шектік мәндері (108—1010 А/см2) және j-дың Е-ге 0 К температурадағы экспоненциальды тәуелділігі мынадай (Фаулер—Нордхейм заңы):
j~A(E2 (φ)ехр(-B(φ3/2/Е)),
мұндағы φ — электрондардың шығу жұмысы, А және В — эмиттердің қасиеттеріне, сондай-ақ Е шамасына тәуелділігі төмен коэффициенттер. Шалаөткізгіштердегі Автоэлектроидық эмиссия толық зерттелмеген. Мұнда шалаөткізгіштерге өткізгіштермен салыстырғанда өткізгіштік аймақтағы электрондардың кішкентай шоғырының салдарынан j мәнінің шектелуі; өрістің шалаөткізгіш ішіне өтіп кетуінен электр өрісінің j-ға қосымша әсерінің болуы; термо және фотосезімталдық; шалаөткізгіштің аймақтық құрылымының ерекшеліктері, сондай-ақ үлгі арқылы ток өткеңде потенциалдың таралуына сезімталдығы әсер етеді. Автоэлектроидық эмиссия электровакуумдық аспаптарда, жоғары токты электроника құрылғыларында, аса жоғары жиілікті (АЖЖ) техникада, электрондық және туннельдік сканирлейтін микроскопияда пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Программаны құрастыру
Программаны құрастыру (Сборка программы; program setup) — жеке программалық модульдерді біртүтас программаға біріктіру. Оны байланыс редакторы, жүктегіш жөне құрастырушы орындайды.
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Көгедай Әбілпейізұлы
Көгедай Әбілпейізұлы(туылғын жылы белгісіз. – 1823) - сұлтан, Орта жүз құрамында болған абақ керей руларының билеушісі. Ұлы жүз ханы Әбілпейіз өзінің алтыншы ұлы Көгедайды абақ керей руларының сұрауы бойынша оларды басқаруға жіберген. Көгедай 1790 ж. Ұлы жүз ханы Ханқожаның інісі бастаған елшілік құрамында Пекинге елшілікке барған. Цинь әулеті императоры Цяньлун оған “гун” (“князь”) деген лауазым шенін берген. Көгедай билеп тұрған тұста он екі абақ керей рулары арасындағы алауыздық бәсеңдеп, ел тіршілігі оңала түскен. Көгедай 1823 ж. сұлтан Тоқтакүшіктің ұлы Құрақтың соққысына жығылып, аурудан қайтыс болған.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Санат:Тұлғалар
Изоатмалар
Изоатмалар (изо... және грекше: atmos — булану) — географиялык картадағы булану шамалары бірдей нүктелерді қосатын сызықтар.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Кыр-Тау
Кыр-Тау — Ресейдегі өзен. Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кыртовка өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Омь өзенінің құйылысынан Оша өзенін қоспағанда Есіл өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Омбы облысы өзендері
Изобазалар
Изобазалар  (изо... және грекше: basis — негіз) — географиялық картадағы тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде бірдей уақыт аралығында бірдей көтерілген немесе төмен түскен жерлерді қосатын сызықтар.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Урняк
Урняк — Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Дюмеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 134 адамды құрады. Пошта индексі — 452264, ОКАТО коды — 80230824003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Көп машиналы жүйе
Көп машиналы жүйе (Многомашинная система; multimachine system) бірыңғай жұмысты орындау үшін машина аралық алмасу құралдарымен бірнеше компьютер біріктірілетін немесе сыртқы құрылғыларды бірлесе пайдаланатын есептеуіш жүйе.
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Көген
Көген– ұсақ төлді (қой, ешкі, қозы, лақ) тізіп байлап қоюға арналған жүн арқан. Екі жағындағы қазықтар арасындағы жерге керіп байланған арқанның өн бойына бұршақтар тағылады. Әр бұршаққа бір-бір мал көгенделеді. Көген, көбінесе, қой-ешкі сауғанда пайдаланылады. Сауылып болған соң не енелері өріске кеткеннен кейін жас төлдер Көгеннен ағытылады
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Программаны оңтайландыру
Дереккөздер
Санат:ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Барлық-Арасан
Санат:Айрық беттер
Жоқтау күйлер
Жоқтау күйлер – қайтыс болған адамдарға, жер-су, қимас доспен қоштасу тақырыбына арналған музыкалық шығармалар; күй жанрының бір түрі. Домбыра, қобыз, сыбызғы, т.б. аспаптарда орындалады. Жоқтау күйлернің байырғы үлгілері ауыз әдебиетіндегі аңыз-әңгімелердің мазмұнымен сабақтас келеді. Мысалы, “Жетім қыз” күйіндегі қыздың ағасын, “Қалипа-Қалыш” күйіндегі Дәлбек батырдың сүйген қызы Қалышты жоқтауы. Жоқтау күйлернің қазақ халқының ұлттық музыкалық мәдениетіндегі күй жанрының бір түрі ретінде қалыптасуына 1723 – 1729 жылдардағы жоңғар шапқыншылығы, “Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама” кезеңі үлкен әсер етті. Жоқтау күйлер, негізінен, қоштасу, сыңсу, естірту, көңіл айту, жұбату, т.б. әдет-ғұрыптық ән-әуендер стилімен сабақтас. Ертедегі жоқтау күйлер қобыз бен сыбызғыда орындалса, 18 ғасырдан бастап, көбінесе, домбырада тартылған. Дәулеткерейдің “Салық өлгені” (1871), Салауаткерейдің “Салауат күйі” домбырада, ал аңызға айналған Қорқыт ата күйлері, Ықыластың “Ерден күйі” қобызда орындалатын жоқтау күйлернің үздік үлгілері болып саналады. 19 ғасырдағы Сейтектің “Заман-ай” мен “Он алтыншы жылы”, Байсеркенің “Баламның өліміне” күйі, Қазанғаптың “Жұртта қалғаны”, сондай-ақ халық күйлері – “Сарыөзен”, “Жетім”, “Бозінген”, т.б. жоқтау күйлерне жатады. Жоқтау күйлер қайғылы сарында болғанымен, олардың отансүйгіштік рухы басым, оптимистік әуені мол.
Сілтеме
Санат:Музыка, күй, мәдение
Бағдарламаны жөндеу
Бағдарламаны жөндеу (Отладка программы; program debugging) — бар екендігі тағайындалған бағдарламалық қателерді табу, анықтау, оңашалау және жоюдан тұратын бағдарламаны әзірлеу кезеңі.
Бағдарламаны жөндеу, әдетте, бағдарлама компиляцияланбағанда немесе дұрыс жұмыс істемегенде ғана орын алады. Синтаксистік қателер бағдарламаны компиляциялау процесінде анықталатын болады. Кейбір синтаксистік, соңдай-ақ мағыналық немесе семантикалық қателер бағдарламаны тестілеу процесінде анықталады. бағдарламалау жүйелерінде арнайы құралдар кездеседі. бағдарламаны жөндеуді түсініктеме беру режимінде бақылау нүктелерін тағайындауға, бағдарламаның жеке бөліктерін орындауға және операторлар жұмысының нәтижесін қарап шығуға мүмкіндік беретін жөндеуіштер іске асырады. бағдарламаға із салу өте тиімді, бірақ берілетін ақпарат көлемі мұқият жоспарланбағандықтан бағдарламалаушының реттеуге шамасы келмейтіндей жағдай болады. Алайда бағдарламалаушының бағдарламаны жөндеудің стандартты құралдарымен шешуі сирек жағдай. Дұрысы: бағдарламалау кезеңінде бағдарламаға алгоритмнің орындалу барысын, айнымалылар мен айнымалылардың мәндерін жаңғыртушы бағыныңқы бағдарламаларға қатынауды қадағалайтын бағдарламалық жөндеудің өзіндік құралдарын қарастыру жөне енгізу. Бұл жағдайда қателер үлкен дәлдікпен анықталады.
Дереккөздер
Санат:Бағдарламалау
Николай Нилович Бурденко
Николай Нилович Бурденко (22 мамыр (3 маусым) 1876, Каменка селосы, Нижнеломов уезі, Пензен губерниясы — 11 қараша, 1946 жыл, Москва) — орыс және кеңестік оташы, денсаулықсақтау ұйымдастырушысы, ресей нейорохирургиясының негізін қалаушы, 1937-1946 жылдардағы Қызыл Армияның бас оташысы, КСРО ҒА академигі (1939 жыл), КСРО МҒА академигі және тұңғыш президенті (1944—1946), Социалистік Еңбек Ері (1943жыл), медицина қызметінің генерал-полковнигі, орыс-жапон, Бірінші Дүние, кеңес-фин және Ұлы Отан Соғыстарының қатысушысы, Сталиндік сыйлықтың иегері(1941). 1939 жылдан СОКП мүшесі. КСРО Жоғарғы Кеңесінің бірінші және екінші шақырылымының депутаты. Лондон корольдік хирургтер қоғамдастығының және Париж хирургиялық академиясының Құрметті мүшесі. Поляк азаматтарының Катындық ату операциясын тергеудегі комиссия Кеңесінің төрағасы.