cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көк Құран
Көк Құран (المصحف الأزرق) — IX ғасырдың аяғы X ғасырдың басында араб каллиграфиясының куфалық үлгісімен жазылған Тунистік Құран нұсқасы. Оның ерекшелігі — көк түсті (индиго) пергаментке алтынмен жазылған (кризография). Бұл Құран нұсқасы Ислам өнерінің ең танымал туындысы және тарихтағы ең ерекше, әрі бай қолжазба саналады. Бұл қолжазба Ұлы Османлы Мемлекеті кезінде бөлшектелініп, көп бөлігі Тунистің өнер және археология Ұлттық Институтының мұражайында сақталған. Бөлек фолианттары әлем мұражайларының мұрағатында бар. Олардың кей бөлігі Раққададағы Ислам өнерінің Ұлттық Мұражайында көрмеге қойылған.
Сілтемелер
Санат:Құран Санат:Араб каллиграфиясы Санат:Тунис тарихы Санат:Құран тарихы
Қарлұқтардың, Оғыздардың, Қимақтардың шаруашылығы
thumb|300px
Қарлұқтардың, Оғыздардың, Қимақтардың шаруашылығы
Мал шаруашылығы
Оғыздардың, қарлұқтардың және қимақтардың көпшілігінің басты кәсібі көшпелі мал шаруашылығы болды. Көшпелілер маусымдық жайылымдардың бірінен соң біріне ауысып, ұзак уақыт көшіп жүрді. Өзендердін белгілі өткелдерінен, қолайлы тау асуларынан өтіп, суы мол, шөбі қалың жайлауларга жететін ғасырлар бойы қалыптаскан көші- қон жолдары болды. Жайылымдарды дұрыс пайдалану үшін жылдың кай кезінде кай жерде шөптің қалың болатынын білу керек еді. Бұрыннан келе жатқан көшу жолдарының бағыты бір үлкен экономикалық немесе саяси жағдайлар болғанда ғана езгерді.
Қимақтардың кейбір топтары қыста Жайық пен Жемнің арасын қыстап, жазда Ертіс жағасын жайлап жүрді. Оғыздардың бір бөлігі Сырдарияның төменгі бойын қыстап, жайлауға Каспий маңындағы далаға көшетін болды. Әл-Бируни оғыздардың қара күзде Хорезм шекараларына таяу көшіп келетінін жазады және олардың енді бір топтарының қимақтар елінде Манқұр көліне таяу жерде151 (Ұлытау баурайы) кәшіп жүретінін айтады.
Оғыздарда ұлан-байтақ даламен алыс жерлерге қоныс аударып жүретін көшпелілерге тән кішкене жолым үйлер қондырылған арбалар болған. Орта ғасыр авторлары қимақтардың, оғыздар мен қарлұқтардың жылқы, қой, ешкі, сиыр, огіз, түйе өсіргенін айтады.
Олардың шаруашылығанда қой өсіру аса маңызды рөл атқарды. «Өсімдік майының орнына мал майын пайдаланды, тоң майды шам етіп жақты». Оғыздар елінен Хорасан мен Мауараннахрға жеткізілетін қой еті ол кезде ең жақсы ет саналды. Ибн әл-Факих түрік қойлары «өте ірі келеді, батпандай құйрықтары жер сызады» деп жазады. Қаракөл қойлары да өсірілген болса керек. Мысалы, Ибн Хаукаль Түркістанда әдемі елтірілер алынатын қойлар бар деп жазады. Әсіресе қара, қызыл және қоңыр-қызыл қозылардың елтірісі ерекше бағаланған.
Көшпелі шаруашылықта жылқы өсірудің ерекше маңызы болды. Жылқынын жүрдектігі, тезімділігі арқасында ғана алыста жатқан жайылымдар игеріліп отырды. Жылқы соғыска, аң аулауға пайдаланылды. Әл-Жахиздің сөзімен айтқанда, «түрік жерден гөрі ат үстінде көп отырады». Ибн Фадлан мен Гардизи X ғасырда оғыздар мен қимақтардың жер қайыстырған қалың жылқы өсіргенін жазады. Түрік жылқысы жергілікті табиғат жағдайына және жыл бойы аяғынан жайылуға жақсы бейімделген, етті де, сүтті де болды. Көшпелі түрік тайпалары сиыр еті мен қой етінен жылқы етін артық көрді, ал биенің сүтінен қымыз ашытты.
Жылқының екі түрі — аласа, басы үлкен, мойны қысқа әрі жуан келетін түрі және басы кішірек, тірсегі жіңішке салт мінілетін тұрықты тұқымы өсірілді. Тамим ибн Бахр қимақтар патшасы мен оның әскері аттарының «тұяқтары жұка келеді» дегенде, бәйге аттарын айтқан болуы керек.
Аң аулау кәсібі
Аңға жалғыз шығумен қатар, қаумалап та аулау ұйымдастырылған; олар аң аулағанда шаруашылык мақсатымен қатар, өзінше бір үлгідегі маневр, әскери жаттығу ретінде әскери маңызын да көздеген.
Қимақтардың, оғыздар мен қарлұқтардың арасында терісі қымбат түлкі, сусар, кұндыз сияқты андарды аулаушылар да болды. Қимақтар сонымен қатар бұлғын, ақ тышқан және жыртқыш ірі аңдар: жолбарыс, барыс аулаған. Ертіс бойында ықшам киінген, ат үстінен сүңгімен жолбарысты түйрегелі жатқан қимақ аңшысының суреті салынған қола тоға табылды. Аң терісі бұл тайпалардың басқа елдерге шығарып сататын дүниелерінің бірі болды.
Оғыздардың,қимақтар мен қарлұқтардың кейбір топтары, көбінесе кедейлері Сырдариядан, Ертістен және басқа өзендерден балық аулаумен айналысқан. «Диуани лұғат ат-түркте» және араб-қыпшақ сөздіктерінде балық аулайтын еңбек құралдарының қимақ-қыпшак терминдері: ырғақ - қармақ, ағ — ау, ожан (ұлық) — кішкене қайық, кеме (қараб) — үлкен қайық деген сөздер келтірілген. Нарративтік деректемелердің мәліметтерін Ертіс бойынан табылған археологиялық материалдар растайды. VIII — IX ғасырлардағы қорымдардан балықтардың мүсіндік бейнелері табылды.
Отырықшы және жартылай отырықшы топтар
Қарлұқтардың, оғыздар мен қимақтардың арасында жартылай отырықшы және отырықшы халық шоғырлана қоныстанған топтар болған. Түрік тайпаларын сипаттай келіп әл-Идриси: «Адамдары көшпелі... Алайда олар жер өндейді, тұқым сеуіп, егін жинайды» деп жазады. Жоғарыда айтылғандай, IX — X ғасырларда кедейленген қауым мүшелерінің бірқатары егіншілікке көшті, сөйтіп әсіресе сауда айырбасының ұлғаюы нәтижесінде көшпелілердің отырықшы егіншілік өңірдегі халыктармен экономикалық байланыстары күшейді.
Үй кәсіптері және қолөнер
Оғыздарда, қимақтар мен қарлұқтарда уй кәсіптері мен қолөнерінің ең дамыған турі мал өнімдері мен шикізаттарын өндеу және қайта өндеу болды. Малдың терісінен әр түрлі аяқ киім, ыдыс, садақтың қаптамасы, қорамсақ, ер-турман әбзелдері, торсық-мес секілді заттар жасалды, киіз үйге ұсталды, одан киім де тігілді. Әл-Иақуби «түріктер— киіз басуға өте шебер халық, өйткені өздерінің киімдерін сол киізден тігеді» деп атап өткен. Киім, сондай-ақ жабайы жануарлар мен аңдардыңтерісінен де тігілді.
Қауымның қатардағы мүшелері әдетте өздерінің әр түрлі қаруларын, шаруашылыққа, тұрмысқа керекті бұйымдарын өздері жасады. Бұл жөнінде әл-Жахиздің мына бір сөздері назар аудартады: «Түрік қолөнердің барлық үрдістерін өзі істейді, жолдастарынан көмек сұрамайды және басқаның ақылын керек етпейді: олар (түріктер) қару, жебе, ер-тұрман, қорамсақ, найза жасайды» Тұрмыста ағаш бұйымдар: ер, ыдыс-аяқ, қайық, киіз үйдің ағаш сүйегі көп колданылды, шаңғының да болғаны айтылады.
Қарлұқтардың, оғыздар мен қимақтардың қарауындағы қоныстарда құмырашылық өндірісі де өркендеді. Бұған қоса олар мекендейтін аумақта темір, күміс, алтын, мыс және асыл тастар өндірілді. «Ондағы шеберлер, — деп жазды әл-Идриси оғыздар мен қимақтар туралы, - темірден ғажайып әдемі бұйымдар жасайды». Алтын мен күмістен сән-салтанат және әсемдік заттары дайындалды. Әл-Идрисидің мәліметтеріне қарағанда, қимақтардың патшасы алтындап тігілген киім мен алтын тәж киген. Ол қимақтардың алтын балқыту технологиясын былай суреттеген: «Әдет (қимақтар) бойынша, алтынды жинап, суға шаяды, оны тазартып, сұрыптап алғаннан кейін алтын түйіршіктерін сынаппен араластырып, қоспаны сиырдың қиымен балқытады. Сөйтіп осындай жолмен едәуір мөлшерде алтын жинап алады». Қарлұқтарда, оғыздар мен қимақтарда колөнер өндірісінің болғанын археологиялық материалдар растайды. Олардың қоныстары мен обалы зираттарын қазған кезде темір бұйымдар, алтыннан, күміс пен қоладан жасалған сәндік заттар, киіздің, терінің, ағаш ыдыстардың қалдықтары, қару және әр түрлі қыш керамика табылды. Бұл бұйымдардың көпшілігі жергілікті жерде өндірілгені анық екенін атап көрсеткен жөн. Кәсіби қолөнершілер жігі біртіндеп қалыптаса бастады, алайда бұл жалпы алғанда үй кәсіптері мен қолөнердің біршама шектеулі дамығаның өзгерте алмады, ал қолөнер дербес әндіріс саласы болып белініп шыққан жоқ.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қарлұқтар Санат:Қимақтар Санат:Оғаздар
NGC 3559
NGC 3559 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S/P типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 12 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 3559 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 33940, NGC 3560, UGC 6217, MCG 2-29-8, ZWG 67,25.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Бенихофар
Бенихофар (Benijófar) — Испаниядағы муниципалитет. Валенсия автономды бірлестігіне қарасты Аликанте провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-Баха-дель-Сегура ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4004 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,40 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аликанте елді мекендері
Көкдөнен
Көкдөнен (1993 жылға дейін — Калинино) — Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл, Көкдөнен ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Құлан ауылынан батысқа қарай 12 км жерде, бұта аралас бидайық, қияқ, т.б. шөптесін өскен тау алдының қызыл қоңыр, қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан.
Тарихы
Іргесі 1958 жылы Ленин атындағы қой ұжымшары ретінде қаланған. Оның негізінде Көкдөненде және округке қарасты ауылдарда 2 өндірістік кооператив, 96 шаруа қожалықтары, серіктестіктер жұмыс істейді.
Инфрақұрылымы
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы елді мекендері
Құрамасызық
Құрамасызық (Обвод) - берілген нүктелерде түйіндесетін әр түрлі кисықтардың доғаларынан (кесінділерінен) құрастырылған сызық. Түйіндесетін екі қисықтың түйіндесу нүктесіндегі жанамаларының бірігуі (ортақ болуы) талап етіледі. Құрамасызық сыптығыр (гладкий) болуы үшін түйіндесетін екі қисықтың түйіндесу нүктесіндегі қисықтылық радиустары да тең болғаны дұрыс.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Қоғамдық жұмыс
Қоғамдық жұмыс - адамдардың әл-қуатын азаптаудың алдын алу және жеңілдету арқылы қолдап отыратын әрқилы ұйымдастырылған әдістерге қолданылатын жалпы термин. Екінші дүние соғысы басталғаннан бері әлеуметтік қызмет барған сайын маңмандана түсті де, қазіргі кезде сезімдік және психикалық, сондай-ақ, экономикалық есен саулықты қамтитын неғұрлым кең өріске таралатын бағыт.
Леонид Осипович Утёсов
Утесов Леонид Осипович(21.3.1895 жылы туған Одесса)-орыс совет эстрада әртісі, әнші және дирижёр, КСРО халық артисі (1965). 1911 жылдан миниатюралық театрларда әрі эстрадада қызмет етті. Кейіннен Мәскеуінің сатира театры мен Еркін театрның әртісі болды. 1928 жылдан өзі ұйымдастырған Эстрадалық оркестрге жетекшілік етті. Ол әндерді терең сезімде, азаматтық пафоста орындады. Ол И. О. Дунаевский, М.И. Блантер, К.Л.Листов, В.М.Соловьев-Седой, Л.К. Книппер, Т.Н.Хренниковтың әндерін тұңғыш орындап, совет әндерін кеңінен насихаттады. Әншінің репертуарында ескілікті орыс әндері, солдат әндері мен матрос әндері бар. Қазан Революциясы және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Абылхан Машани
Абылхан Машани (30 желтоқсан 1954 жыл, Түрікмен КСР, Байрамалы ауданы, Равнина ауылында туған) — бұрынғы Жаңаөзен қаласының әкімі, мұнайшы.
Дереккөздер
Санат:Жаңаөзен әкімдері Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Хальмер-Юнко
Хальмер-Юнко — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Наул-Яга өзенінің оң жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Домбюль
Домбюль (Dombühl) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Орталық Франкония әкімшілік округіне бағынады. Ансбах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1626 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,90 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 5 71 137. Муниципалитеттің басшысы — Михель Хертерих.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 12 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Бургирхен (Жоғарғы Аустрия)
Бургирхен (Жоғарғы Аустрия) (Burgkirchen (Oberösterreich)) — Аустриядағы коммуна. Жоғарғы Аустрия федералды жеріне қарасты Браунау-на-Инне округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2579 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 46 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — BR, ресми идентификациялық коды — 4 04 05.
2003 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Георг Хофстеттер (АҰП) саналады.
Гастроэнтерология
Гастроэнтерология
Гастроэнтерология thumb|right|"[[Гастроэнтерология=="]] ГАСТРОЭНТЕРОЛОГИЯ [грек. gastr (gastrs) — асқазан, қарын, nteron — ішек және lgos — ілім] — адамның асқорыту жүйесінің құрылысы мен қызметі, аурулары (көбінесе, жұқпайтын), олардың себептері, патогенезі (дамуы), белгілері, оларды анықтау, емдеу және олардан сақтану туралы ғылым; медицинаның бір саласы. Гастроэнтерология дербес ғылым ретінде гепатология, проктология бөлініп шықты. Ас қорыту органдарының аурулары ерте заман ғалымдарына да белгілі болған. Мыс., асқазанның ойық жара кеселі, оны емдеу жолдары Әбу Әли ибн Сина (Авиценна) еңбектерінде де кездеседі. Гастроэнтерология ғылымы 19 ғ.-дың аяғы мен 20 ғ-дың басында кеңінен дамыды; асқорыту қызметін реттейтін гормондар (гастрин, секретин, холецистокинин) ашылды, асқазанның гастрит, ойық жара, қарын рагін тудыратын H. pylorі микробының және созылмалы гепатиттің қоздырғыштары — А, В, С, D, Е, G вирустары терең зерттелді. Қазақстанда Гастроэнтерология саласындағы зерттеулер 1931 ж. басталды. Гастроэнтерология республикадағы ғыл. мед. орталықтар, мед. ин-ттар мен ун-ттер, академияларың тиісті бөлімдері, кафедралары шұғылданады. Хирургиялық Гастроэнтерология (М.Әлиев) зерттелуде. Асқорыту жүйесінің созылмалы ауруларын “Сарыағаш”, “Ақсай” минерал суымен емдеу тәсілдері табылды (И.Г. Железников, З.И. Одинец). Әр түрлі кәсіби топтарға жататын адамдардың ішек-қарын ауруларына шалдығу себептері, оларды анықтау, емдеу, олардан сақтану жолдары зерттелуде (Г.И. Белоруская, М.Бердіхожин). Ұйқы безі, өт шығару жүйесі дерттерін анықтауға мүмкіндік беретін рентгенол. зерттеулер дами түсті (С. Түсібеков). Өңеш пен ішек-қарынның, өт жолы мен ұйқы безі түтіктерінің сырқаттары эндоскоп арқылы, асқорыту жүйесі радий-изотоп, ультрадыбыс әдістерімен зерттелетін болды. Асқорыту жүйесі ауруларын анықтауда гистол., гистохим., гастро-энзимол., иммуноморфол. әдістер, электрондық микроскоппен зерттеу әдісі кеңінен қолданылады (Н.И. Колычева, Е.Л. Зумеров). Өңеш қабынуын емдеу, одан сақтану тәсілдері ұсынылды (Р. Бектаева, т.б.), асқазан, ішек ауруларының патогенезіне қарай емдеу әдісі табылды (А. Жанғабылов), бауыр, өт жолдары ауруларының паталогиялары зерттелуде (Л.К. Пальгова, т.б.).
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том
Киринка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Ока өзені сағасынан Сура және Ветлуга өзендерін қоспағанда Чебоксар су торабына (Чебоксар суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Анзуран
Анзуран — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шапкин өзенінің сол жағалауынан 102 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков
Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков (26.10.1964, Тараз) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері, Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты. Физика-математика ғылымының кандидаты, доценті, Қазақстан Республикасы жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі.
Өмірбаяны
Ғылыми басылымдардың, математика мен экономика мамандығы бойынша студенттерге арналған оқу құралдарының авторы. Құрмет грамотасымен, медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:26 қазанда туғандар Санат:Таразда туғандар Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары Санат:Қазақстан жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшелері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары Санат:Қазақстан вице-министрлері Санат:Нұр Отан мүшелері
Ау қайық
Ау қайық - ay құруға арнайы жабдықталған қайықтың түрі
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Мэйнор Крик (Кентукки)
Мэйнор Крик (Manor Creek) — Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 221 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 0.3 км² шамасында. FIPS коды — 21-49800.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Нағыз бақалар
Нағыз бақалар (Ranidae) — қосмекенділер класы құйрықсыздар отрядына жататын тұқымдастар тобы.
Бақаның қазба қалдығы эоцен дәуірінен белгілі. Қазіргі кезде оның 46 туысының 555 түрі Солтүстік, Орталық Америкада, сондай-ақ, Еуропада, Азияда, Африкада кеңінен таралған. Қазақстанда Бақа тұқымдасының 5 түрі (көлбақа, сүйіртұмсық бақа, сібір бақасы, шөпбақа, қызылаяқ бақа) тіршілік етеді. Олардың денесінің ұзындығы 3 — 32 см, салмағы бірнеше г-нан 3,5 кг-ға жетеді. Денесі жалпақтау, артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан ұзын келеді, секіріп қозғалады. Тістері үстіңгі жақ сүйегінде ғана болады. Артқы аяғының башпайлары арасында жүзу жарғағы бар. Терісі жылтыр, шырышты, өкпесі нашар жетілген, терісі арқылы тыныс алады. Тілінің ұшы екі айыр, жемін тілімен ұстайды, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Аналығы 500-ден 11 мыңға дейін уылдырық шашады, құрлықта да, суда да ұрықтанады. Бақаның дернәсілін итшабақ, кейде шөмішбалық деп атайды. Бақа еті кейбір елдерде (Франция, т.б.) тағам ретінде пайдаланылады. Бақа, сондай-ақ, ғылыми-зерттеуге, тәжірибе жұмыстарында кеңінен қолданылады. thumb| alt=A.
Бақа — Еуропада (Франция, Бельгия, Дания, Болгария, Югославия, Грекия, Румыния), сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Азияда (Қытай, Сингапур, Малайзия, Бирма, Таиланд, Камбоджа, Лаос және т.б.) кеңінен таралған және экзотикалы да емес, жағымсыз да емес тағам болып табылады. Тағамға жасыл бақалардың тек сан еті қолданылады. Дайындау технологиясы да қарапайым: жартылай дайын өнім лимон қосылған суық суға 2—4 сағатқа салынады, содан кейін әр түрлі қоспасы бар сұйық қамырға (клярға) малып алып қуырады.
Тайлер ағаш бақасы
Тайлер ағаш бақасы немесе оңтүстік көл ағаш бақасы Австралияның шығысында кездеседі. Бұл – континенттің орталықтарын емес, жағалау аймақтарындағы ағаштарды мекендейтін бақа. Тайлер ағаш бақасының арқа жағының түсі сұр-қоңырдан сары-қоңыр түске дейін болса, құрсақ жағы ақ сары түсті болып келеді.
Алып өгіз бақа
Алып өгіз бақа – оңтүстік Африкадағы ең үлкен бақа. Оның ұзындығы 20 см-ге дейін жетеді. Алып өгіз бақалардың түстері зәйтүндей жасыл. Олардың бастары өте жалпақ, ауыздары да кең болады. Бұл бақалар көп уақыт жер астында көміліп жатып, тек жаңбырлы маусымда ұрпақ әкелу үшін сыртқа шығады.
Шығыстық қызыл бауыр шұбар бақа
Шығыстық қызыл бауыр шұбар бақалар – бауыр-бел тұстары ашық қызыл немесе сары және қара түсті болып келетін бақалар. Бұл әдемі боялған бақалар бір нәрседен қорыққан кезде терілерінен токсин бөледі.
Дереккөздер
Санат:Нағыз бақалар
Тіршілік үшін күрес
Ч. Дарвин тіршілік үшін күрес өзара бірін-бірі ығыстыратын екі себеп деп есептеді, ол себептер:
Түрішілік күрес
Күрестің бұл формасы бір түр дарақтарының арасында өтеді. Мұндай күреске бұғылардың немесе өзге жануарлардың күйлеу бәсекелестігі; қарағайлы немесе шыршалы ормандардағы өсімдіктердің бір түрінің жарық үшін бәсекелестігі мысал бола алады. Күрестің бұл түрі өте шиеленіскен форма, оның барысында көбінесе дарақтар өледі. Шынында да көптеген сүтқоректілерде күрестің бұл түрі тууға дейін басталып кетеді. Көп ұрпақ беретін андардың (тышқандар, иттер) бір ұяласында салмағы мен мөлшері біркелкі емес күшіктері болады. Бұл ұрықтық деңгейден-ақ туыстас еркек және ұрғашы күшіктер қағанақ арқылы анасының ағзасынан түсетін қоректік заттар үшін бәсекеге түсетінін дәлелдейді. Сөйтіп қоректік заттарды мол пайдаланатын, дамуы тезірек жүретін күішктердің дені сау, күштірек болады да бірінші болып тууға мүмкіндігі көбірек болады. Туу соңынан бәсекелестік үдерісі күшейе түседі. Бір ұядағы балапандар ата-енесі әкелген қорек үшін бәсекелеседі. Жануарлардың бір жұбында бір маусымда ұрпақтары неғұрлым көп болса, олардың арасында тіршілік үшін түрішілік күрес соғұрлым күштірек болады. Мәселен, теңіз шошқасының ұяластарындағы елім-жітім мөлшерінің өте кеп болуы туған күшіктер санының көптігіне төуелді болатыны байқалған. Дамудың мұндай тетігі ұрпақ тығыздығын тежейді. Мұндай жағдай жануарларда ғана емес, өсімдіктерде де бар.
Мәселен, өсімдіктің бір түрінің тұқымын бірдей мөлшерлі үлескіде өсіруге сынақтәжірибе қойылған. Егілген тұқымның саны мен сапасы (өнгіштігі) бірдей, бірақ топырақ типтерінде айырмашылық болған. Тыңайтылған топырақтағылардың өлім-жітімі 16,5% болған. Ал құнарлы заттарға байытылмаған, тыңайтылмаған топырақтағылардың өлім-жітімі 36%-ға жеткен. Өскіндер биіктігінде де айырмашылық байқалған. Тыңайтылған топырақта өскін биіктігі орташа мөлшерден 40-50% жоғары болды. Осындай сынақтәжірибеден түрішілік бәсекелестік қатал болады деп қорытынды жасауға болады. Дәл сол аумақта бір түрдің дарақтар саны көбірек болса, күрес күштірек және өлім-жітім соғұрлым жоғары болады.
Түрішілік күрес негізгі үш бағытта іске асады. Олар: Өсімдіктерде жыныстас әріптесі үшін күрес, әсіресе өздігінен тозанданатын түрлерде шартты сипатта болады.
Бұдан басқа бүкіл түрішілік және тұраралық күресті тура және жанама деп бөлуге болады. Тура күрес кезінде дарақтар ашық соқтығысады. Мысалы, көптеген түрлердің аталықтары (әтештер, қоңыздар, иттер, мысықтар, морждар) аналықты иелену үшін қақтығысжарысқа түседі. Жануарлардың көпшілігі (қоңыр аю, арыстандар) аумақ үшін жұлқысады. Қорек жетіспесе (шортандар) немесе өзге себептер әрекетінен (арыстандар тұрақты топ жетекшісі ауысқан кезде) ересек дарақтар өз түріне жататын шабақтар мен күшіктерді жейді.
Жанама күресте ашық соқтығыс болмайды. Аталықтары аналығын қақтығыссыз-ақ сайрау арқылы шақыратын құстар тобы осылай бәсекелеседі. Ұялау орнына орналасқан кезде жыл құстарында ашық қақтығыстың болмауы да мүмкін. Алайда ең «шапшаңдары», яғни қыстаудан ерте оралғандары жақсы үлескілерді бәрібір иемденеді. Өсімдіктерде болатын түрішілік жанама күреске көбірек мысалдар келтіруге болады. Мәселен, жеңіл тозаңды көбірек өндіретін, желмен тозанданатын түрлердің дарақтары тозаңы жеткіліксіз өскен өз туыстастарын көбеюден ығыстырады. Ал бунақденелілер өздерін күшті еліктіре алатын гүлдерге тозаңды көбірек тасымалдайды.
Алайда тіршілік үшін күресте «оңай кездейсоқтық» болатынын атап айтқан жөн. Мысалы, барынша бейімделген дарақтар айқасу кезінде өлуі.
Кездейсоқ жагдайлардың болуы мүмкін. Мысалы, орман өртінің дәл ортасында қалған жануарлар қашып үлгіре алмағандықтан, міндетті түрде өледі. Оларға қарағанда, бейімділігі төмен болса да, өрт ортасынан едәуір қашықтағылар құтылып кетеді. Адамның қатысуы негізгі рөл атқарады. Аңшы ең ірі, дені сау анды атуға, өсімдік жинаушы ең ірі өсімдіктерді жұлып алуға тырысады ғой. Солай болғанмен де бұл ерекшеліктердің барлығы «тіршілік үшін күресте жаксы бейімделе алғандар тірі қалады» деген қағидадан тыс қалмайды.
Түраралық күрес
Түраралық күрес - бұл әр алуан түр дарақтарының арасындағы тіршілік үшін күрес. «Жыртқыш - олжа», яғни «қоян - қасқыр» немесе «мысық - тышқан» қарым-қатынастары үлгілі мысал бола алады. Бұл барынша сан алуан және жан-жақтылықты қамтитын өзара әрекет. Бұған «паразит - ие» қатынасы, сондай-ақ ұқсас жағдайларды қажет ететін (мысалы, саваннадағы киіктердің әр алуан түрлері) жақын туысты түрлер арасындағы бәсекелестіктер жатады. Өсімдіктерде бәсекелестіктің мұндай түрі жүйелік алшақ топтарда айқын көрінуі мүмкін. Мәселен, орманда жапырақты және қылқан жапырақты ормандарда (мысалы, қарағай және қайың), ал шалғында біржарнақты және қосжарнақтылар (мысалы, жоңышқа және жатаған бидайық) бәсекелеседі. Жақын туыстас түрлер немесе жыртқыштар және олжалар арасындағыдай ұқсас жағдайларға мұқтаж түрлер арасында тіршілік үшін күрес күштірек жүреді деп есептеу мақұлданған.
Абиоздық факторлармен - өлі табиғатпен күрес
Тіршілік үшін күрестің бұл түрі күрделі және сан алуан ағзалардың өзін қоршаған өлі ортамен өзара қарым-қатынасын қамтиды. Бұл, мысалы, табиғи апатта (тасқын, ерте үсік жүру, қар жауудын, ұзаққа созылуы, жанартау газдарының шығуы және т. б.) тірі қалу үшін күрес; таулы аудандарда тәуліктік температураның шұғыл алмасуына бейімделу; маусымдық өзгерістерге (жапырақтардың түсуі, қысқы ұйқы немесе үлбір ауыстыру - түлеу) ұзақ бейімделу; топырақтың азуы (истощение) немесе қандай болса да бір элементтердің артық мөлшерде болуы; ылғалдылықтың артықтығы немесе жетімсіздігі және көптеген өзге өзгерістерге бейімделу.
Сонымен тіршілік үшін күрес барысында:
Дезарг теоремасы
нобай Дезарг теоремасы - егер екі үшбұрыштың ( және ) сәйкес кабырғалары (немесе бұлардың созындылары) бір түзудің бойында жататын ~P, Q және ~R нүктелерінде қиылысатын болса, онда үшбұрыштың сәйкес төбелерін (~A_{1}A_{2} …) өзара қосатын түзулер бір нүктеде (~0 нүктесінде) қиылысады (түйіседі). Кері пікір де тура. Осы теореманы 1648 жылы француз математигі Жерар Дезарг (1593 — 1622) тұжырымдаған. Бұл ұсыныс — кескіндемелік (проективтік) геометрияның негізгі теоремаларының бірі..
Дереккөздер
Санат:Геометрия теоремалары
Ольтен
250px|thumb|Картада орналасуы Ольтен (Olten) — Швейцарияның Золотурн кантонында орналасқан қала. Ольтен округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 172 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.50 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 2581, пошта индексі — 4600.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Золотурн елді мекендері
Браше тәсілі
Браше тәсілі (I. L. Вrаshе, 1909 жылы туған бельгиялық биолог) - Рибонуклеазаны қолдануға негізделген клеткаларда рибонуклеин қышқылын табудың әдісі.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Патология
Қойтас (шоқылы тау, Ерейментау ауданы)
Қойтас – Ақмола облысы Ерейментау ауданының шығысындағы ұсақ шоқылық тау. Абсолюттік биіктігі 291 м. Сілеті және Өлеңті өзендерінің аралығында жатқан тау солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 17-20 км-ге созылған, ені 5 км-ге жетеді.
Жер бедері
Сай, өзектермен тілімденген беткейлері көлбеу келген. Батысы мен солтүстігінде көлдер жиі кездеседі. Олардың басым бөлігінде қамыс, құрақ өскен. Кейбір телімдерде батпақты сор жерлер кездеседі. Оңтүстігімен Қатпа, Ұзыншілік өзендері ағып өтеді. Таудың солтүстік беткейінде 3 және 8 м-лік жартастар мен құздар бар. Оларды жыралар мен шайылмалар тілімдеген.
Геологиялық құрылымы
Жер қырытысы орта девон кезеңінің тау жыныстарынан түзілген. Оның бетін қиыршықтасты-кесектасты элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.
Өсімдігі
Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында сұлыбасты-қылқан бозды дала өсімдіктері, сай мен өзектерде қараған шоқылары өскен.
Дереккөздер
Санат:Ерейментау ауданы таулары
Тоқташ Ізкәйілұлы
Дереккөздер
Санат:Абай энциклопедиясы Санат:Тұлғалар Санат:1924 жылы туғандар
Үлкен Учинья
Үлкен Учинья — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Конда өзенінің оң жағалауынан 637 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 37 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Конда. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Инвеститура
ИНВЕРСИЯ — логикада берілген шартты пікірді жаңадан шартты пікір өтіп қайта құру; мұнда бастапқы пікірдің теріске шығарылатын негізі (антецедент) мен салдары (консек-вентін) теріске шығаратың пікірмен ауыстырылады; И. жасау нәтижесінде алынған пікірді осы пікірдіц И-сы дейді. И. логикалық операция емес, өйткені И. арқылы ақиқат пікірден жалған пікір туады. Математикада инверсиялы пікір деп берілген пікір-ге қарсы теорема тұжырымдауды айтады.
Бекрін
Бекрін — ежелгі түркі тайпасы. Тайпаның Бекрін аталуы оның көсемінің есімімен байланысты. Рашид әд-Диннің деректерінде Бекрін тайпасы “мекрен” деп көрсетіледі. 13 ғасырдың басында Бекрін іргелі тайпа болған. Шыңғыс ханның қол астына қарағаннан кейін оның әскеріндегі бір түмен Бекрін тайпасынан құралған. Ал тайпаның көсемі Шыңғыс ханның жақын адамы болып есептелген. Шыңғыс хан империясын балалары бөліскенде, Бекрін Қайду ұлысына қараған. 14 ғасырда Бекріннің бір бөлігі Иранда Хулагу әулетіне қызмет еткен.
Дереккөздер
Санат:Тарих
Гарнир
thumb Гарнир— француз және халықаралық мейрамхана асханасында тамақты әшекейлеу дегенді немесе асқатықты білдіреді және негізгі тағам сыртындағы көкөністерді айтады. Гарнир екінші тағамның, салқын басытқының құрама бөлігі, кейбір елдерде гарнир деп тағамның құрамындағы аз мөлшерлі қоспаларын айтады. Мысалы, әзірбайжан палауында күріш басты тағам, ет, жеміс-жидек — гарнир.
Дереккөздер
Санат:Тағамдар
Ксенолит
Ксенолит (грек. xenos – бөгде және lіthos – тасс) – магмалық жыныстардың ішінде кездесетін бөгде тау жыныстары сынықтары. Олар магманың көтерілу жолындағы тау жыныстарының сынықтарынан тұрады. Магмаға түскен бұл сынықтар оның қызуының әсерінен қайта кристалданып мүйізтастарға және әр түрлі будан тау жыныстарға айналады, кейде араларында алмасу реакциялары орын алып, метасоматиттер де пайда болады.Ксенолиттердің мөлшері бірнеше сантиметрден жүздеген метрге жетеді. Ксенолиттер бойынша магманың жоғары көтерілу кезінде қандай тау жыныстарын қиып өткенін және олардың араларында қандай әрекеттер болғанын білуге болады. .
Дереккөздер
Санат:География
851 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:851 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Лев Иосифович Петражицкий
Петражицкий Лев Иосифович (Leon Petrażycki, 13.04.1867, Витебск губерниясы, Коллонтаево ауылы, - 15.05.1931, Варшава) - право теоретигі, право психологиялық мектебінің негізін қалаушы және көрнекті өкілі. Ұлты - поляк. Киев университетінің заң факультетін бітіп, Берлинде оқыған.
Қоныс аударуы
Саяси көзқарасы - оңшыл кадет, 1-Мемлекеттік думаның депутаты.Октябрь социалистік революциясынан кейін, Лев Иосифович Петражицкий Ресейдан қоныс аударып, Варшава университетінде заң факультетінің право социологиясы кафедрасын меңгерді.
Құқық туралы ойы
Лев Иосифович Петражицкий правоның негізі және оның қорғаушы күші адам психологиясы деп идеалистік тұрғыдан түсінді. Мемлекет, право, мінез-құлық, шаруашылық т.б. туралы ғылми-зерттеу жұмыстары психологиялық құбылыстарды талдауға сүйенуі қажет дейді. Право категорияларын ол «ресми» немесе позитивтік (правоның қазіргі жүйесі) және «түпкілікті» немесе адамның жеке басы психологиясының қасиеті мен нәтижесі деп тұжырымдады. Лев Иосифович Петражицкий капиталистік қатынастарға қайшы патшалық Россияның ескірген право нормаларын либералдық тұрғыдан сынады.
Негіздер туралы ойы
Лев Иосифович Петражицкийдің антимарксистік, абстракциялық концепциялары право жөніндегі буржуазиялық пікірлердің дамуына негіз болды.
Ералиева атындағы көше (Алматы)
Көшеге қазақтың күміс көмей əншісі, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Мадина Есмалайқызы Ералиеваның есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Мәдина Ералиева Есмалайқызы (1954-2000) Қызылорда облысында дуниеге келген. 1985 жылдан өмірінің соңына дейін Алматы облысы филармониясының жетекші əншісі болды. Нәзік те сыршыл үн, өзіндік мәнерімен халықтың сүйікті әншісіне айналды.
Дереккөздер
Санат:Алматы көшелері
Октябрь ауылдық округі (Қарасу ауданы)
Октябрь ауылдық округі – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Железнодорожный ауылдық округінен" 3 елді мекен қосылды.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Октябрьское, Жекекөл, Железнодорожное, Теректі ауылдары кіреді. Орталығы – Октябрьское ауылы. Железнодорожный ауылдық округі құрамында болған Братское, Күленсай ауылдары 2019 жылы таратылған.
Лажеш (Сейя)
Лажеш (Сейя) (Lajes (Seia)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Сейя муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Октябрь ауылдық округі (Қарасу ауданы)
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5422 адамды құрады.
Лажеш (Сейя)
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Серра-да-Эштрела экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 309 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,41 км² шамасында. Халық тығыздығы — 70,1 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гуарда округінің елді мекендері
Еуропа чемпиондары кубогы 1963/64
Еуропа чемпиондары кубогы 1963/64 — аталмыш турнирдің тоғызыншы маусымы. Турнир 1963 жылы 10 қыркүйекте бастау алып, 1964 жылы 27 мамырда мәреге жетті. 31 клуб қатысып, плей-офф тәсілінде бақ сынасты. Финалда "Интер" және "Реал Мадрид" футболшылары кездесіп, "Интер" 3:1 есебіімен жеңіске жетті де бірінші рет турнирде топ жарды.
Кубок қатарынан екінші жыл Италияға кетті.
Сілтемелер
Санат:1963 жылғы футбол Санат:1964 жылғы футбол Санат:Еуропа чемпиондары кубогының маусымдары
Курга (Уфа тармағы)
Курга — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 757 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Башқұртстан өзендері Санат:Челябі облысы өзендері
Акинак
thumb|Скифтардың акинагі VII—V ғ. б.з.д thumb|left|200px|Сол қолыда акинак ұстаған Дарий I-нің көне вазадағы суреті Акинак (ἀκινάκης)  -  қысқа  темір семсер.
Қоян-қолтық ұрыста, жауды шаншуға арналған қару. І ғ.б.з.б. екінші бөлігінде скифтер қолданған. Скифтардан басқа парсылар, сақтар, аргипейлер және массагеттер де қолдаған. Ұзындығы 40-60 см, салмағы 2 кг-ға жетеді.
Дереккөздер
Санат:Қарулар
Cadillac
Cadillac - әлемдегі ең ескі автомобиль брендтерінің бірі, Америкада екінші оның алдында GM "Buick" маркасы. Фирма Генри Фордтың 1902 жылғы компаниясының қалдығынан құрылды. ол Антуан де ла мот Кадиллак құрметіне аталды, ол Детройт, Мичиган штаты негізін қалаған. Кадиллак кресті оның елтаңбасына негізделген. Уақыт өте, "Дженерал Моторз" компаниясы 1909 жылы сатып алды, "Кадиллак" өзін Америка әсем көліктерін өндіруші ретінде көрсете білді. Оның бөліктерінің толық өзара алмасушылық дәлдігі, қазіргі жаппай автомобильдер өндірісінің негізін қалауға мүмкіндік берді. Ол, толық электр жүйесін, баспалдақсыз механикалық беріліс қорабы және болат шатырын енгізу арқылы алдыңғы қатарлы техникалық прогресс жасалды. Брендке үш қозғалтқыш, V8 стандарты қозғалтқыш американдық автомобиль өнеркәсібі үшін әзірленді.
Кадиллак Корольдік Автомобиль клубынан Ұлыбритания Дьюар Трофиін ұтып алған бірінші американдық автокөлік, оның құрамдас бөліктерінің өзара ауыстырымдылық сынақтар барысында сенімділігін 1908 жылы сәтті көрсетті; бұл фирманың ұраны "Әлем стандартын" тудырды. Ол трофейді қайтадан 1912 жылы электрлік іске қосқаны және автомобиль өндірісін жарықтандырғаны үшін жеңіп алды.
Негіздері
Cadillac Генри Фордтың компаниясының қалдығынан құрылды. Генри Форд және оның инвесторлары арасындағы даудан кейін, Форд компанияны бірнеше өзінің негізгі серіктестерімен бірге 1902 жылы наурызда тастап кетті. Фордтың қаржылық қолдаушылары, Уильям Мерфи және Лемюэль Боуэн инженер Генри М. Лиландты, Leland & Faulconer Manufacturing Company-дан компанияның зауытын көтеру және жабдық дайындау аясында активтерді жою үшін шақырды. Оның орнына Лиланд екеуін Лиландтың тексерілген бір цилиндрі бар қозғалтқышын пайдалана отырып, автомобиль өндірісін жалғастыруға сендірді. Жаңа компания Cadillac Automobile Company ("Кадиллак" автомобиль компаниясы) деп аталатын 1902 жылы 22 тамызда, Генри Форд компаниясының Кэсс-стрит және Амстердам-Авенюдегі фабрикасын қайта бейіндеу арқылы құрылды. Ол француз зерттеушісі Антуан Ломе де ла Мот, сьер де Кадиллактың құрметіне аталды, ол Детройтта 1701 жылы негізін қалады.
Алғашқы автомобильдер
Cadillac бірінші автокөліктері, Runabout and Tonneau, 1902 жылы қазан айында аяқталды. Олар екі-орынды көлік-арба 10 а.к. (7 кВТ) бар бір цилиндрі қозғалтқышпен жабдықталған. Олар іс жүзінде 1903 Ford Model A-ге дейін бірдей болды. Көптеген ақпарат көздері, бірінші автомобиль зауыттан 17 қазанда шыққанын айтады; Генри Лиланд Шеберлік, дәлдік кітабында, 20 қазан күні; басқа сенімді көзде нөмірі үшінші автокөлік 16 қазанда жасалынғанын көрсетілді. Кадиллак пайда болаған жаңа автокөлікті Нью-Йорктегі автосалонда 1903 жылғы қаңтарда көрермендерді тобырымен таңдандырды, олар жинау үшін 2000-нан астам тапсырыс алған. Кадиллак үлкен сату нүктесі өндіріс дәлдігі және сенімділігі болды; Кадиллак жай ғана оның бәсекелестері қарағанда жақсы автокөлік еді.
Оқиғалар
Кадиллак автомобиль компаниясы Leland & Faulconer Manufacturing-пен (Лиландом және Фолконер өндірісі) Кадиллак мотор компаниясының қалыптастыра отырып, 1905 жылы бірікті.
Ерте кезден бастап, Кадиллак дәлдік инженериясына және әрлеу стиліне бағытталған, нәтижесінде оның автомобильдері Америка Құрама Штаттарында ең үздіктердің бірі.
"Кадиллак", 1906 жылы бірінші көлемі толығымен жабық автомобильдер өндіруші. Кадиллак 1908 Корольдігіндегі өзара алмасушылық төтенше сынағына қатысты және Дьюар Трофи автомобиль өнеркәсібінде жылдың ең маңызды жетістігі үшін марапатталған. 1912 жылы Cadillac іске қосу, от алдыру және жарықтандыруды қосу үшін мүмкіндік беретін электр жүйесін қолданған бірінші алғашқы көлік шығарушы.
"Дженерал Моторс" сатып алды
"Кадиллакты" "Дженерал Моторс" (GM) конгломераты 1909 жылы сатып алды. Кадиллак - "Дженерал Моторс" престиж бөлімі болды, үлкен люкс көліктерді өндіруге арналған. Кадиллак желісі тағы GM әдепкі "коммерциялық шасси" институционалдық құралдар үшін каперасы, лимузиндар, жедел жәрдем машиналары, катафалкалар және жерлелу бюросы гүлді автомобильдері, соңғы үшеуі тапсырыс болды қызмет послепродажного обслуживания өндірушілер сияқты болды.
Ол GM автомобиль иерархиясының жоғарғы бөлігінде орналасқан, Бьюик, Олдсмобиль, Оклендтен жоғары және Шевроледен кейінірек.
1910-1941
1915 жылы Cadillac 90 градус, тегіс V8 қозғалтқыш таныстырды, ол 2400 айналым минутына кезінде 70 а.к (52 кВт) және 180 фунт күш-фут (240 Н · м) айналу моментінде өзінің автомобильдеріне, 65 миль сағатына (105 км / сағ) қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл көпшілігі жолдар мүмкін қыла алатын жылдамдықтан тезірек. Кадиллак алғаш рет екі жазықтықта иін білікті V8 1918 жылы ұсынды. 1928 ж. Кадиллак бірінші clashless Синхро-торы механикалық беріліс қорабын тұрақты тор берілісті пайдалана отырып таныстырды. 1930 ж. Кадиллак, бірінші V-16 қозғалтқышты жүзеге асырылды, 45 градус қақпақтардың жоғарғы орналасуымен, 452 текше дюйм (7,41 литр) және 165 ат күші (123 кВт), Америка Құрама Штаттарында ең қуатты және тыныш қозғалтқыштардың бірі еді. V8, V16 және V-12 әзірлеу және енгізу Кадиллакты "Әлем стандарты" жасауға көмектесті. Одан кейінгі V8 қозғалтқыштың моделі, қақпақтардың жоғарғы орналасуымен, бүкіл американдық автомобиль өнеркәсібіне 1949 жылы стандартын орнатты. оңға|нобай|1921 жылғы "Кадиллак" хабарландыруы. 1917 жылдың шілде айында, АҚШ армиясының сенімді штабтық автокөлік қажет болды және Мексика шекарасындағы мұқият тестілеуден кейін Cadillac Type 55 Touring Mode таңдаған. 2 350 машиналар Францияға америкалық экспедициялық корпусы Бірінші дүниежүзілік соғыста офицерлер пайдалану үшін жеткізілді.
Канада "Дженерал Моторс" 1923-1936 жылдары Кадиллактар жасады да 1927 жылдан 1935 жылға дейін LaSalles жасап шығарды.
Екінші Дүниежүзілік Соғысқа дейін Кадиллактар жақсы жасалды, қуатты, люкс автокөліктер жоғарғы-классқа жаппай өндіру бағытталған. 1930-шы жылдары Кадиллак желісіне V12 және v16 нұсқасындағы автомобильдерін қосты, олардың көпшілігі арнайы шанақта жасалынған.
1926 жылы, Кадиллак стилист Харли Эрлді бір реттік консультациялық әлеуеті үшін жалдады, бірақ оның жұмысы ұзағырақ созылды: 1928 жылы, Эрл жаңа көркем және түсті бөлімінің басшысы болды, және ол, сайып келгенде, GM-де ол 30 жылдан кейін зейнетке шыққанша жұмыс істейді. Бірінші ол құрастырған LaSalle, жаңа кішірек "companion" маркалы автокөлік басқа француз зерттеуші және Детройттың негізін қалаушы, Рене-Робер Кавелье, Сьер де ла Сальдың есімімен аталған. Бұл капер өндірісте 1940 жылға дейін қалды.
Cadillac дизайнерлік стильде шанақ (авто-инженерияға қарама қарсы) 1927 жылы ұсынды. Ол соққыға төзімді шыныны 1926 жылы орнатылды. Cadillac, сондай-ақ "тарррет топты" таныстырды, бірінші кезектегі болат шатырлы жеңіл автомобиль. Бұрын, автокөлік төбесі мата жабылған ағаштан жасалды.
Ұлы депрессия автомобиль өнеркәсібін жалпы алғанда үзді, әсем көліктер нарығында артықшылық әлдеқайда күрт қысқарады; 1928 және 1933 арасында, Cadillac сату 84%-ға дейін 6,736 көлік құралдарына қысқарды. Cadillac брендін афроамерикандықтарға сатуды тежеуге ықпал ету саясаты көрсететін уақыттар, сату көрсеткіштері одан сайын ушықтырды. Ник Дрейстадт, механик және Кадиллак ұлттық жетекшісі комитет шақырды, ол Кадиллак өмір сүре ме деген сұрақты шешудің жолын анықтау үшін – осы саясатты күшін жою болды. Кейін саясат жойылды, марканы сату 70%-ға 1934 жылы өсті және Дрейстадт барлық Кадиллак басшылығына тағайындалды.
1940 жылы "Кадиллак" сату көлемі 1934 жылмен салыстырғанда он есе көтерілді. 1936 жылы, Дрейстадт 60 сериясын шығарды, Cadillac орташа баға бойынша автомобиль нарығында енгізілген үлесі еді. Ол 1939 жылы 61 сериясымен ауыстырылды, бірақ осыдан алынған танымал модель, Sixty Special, 1993 жылға дейін жалғасты. Таяудағы 5 жылдағы Кадиллак өсуіне өсуіне ықпал еткен тағы бір фактор: жинау желісі технологиясындағы революция. 1934 жылы Генри Ф. Филлипс Филлипс бұрандасын және бұрағышын нарығында таныстырды. Ол Дженерал Моторспен келіссөздерге кірісті және "Кадиллак" сауда тобын оның жаңа бұрандалары жинау уақытын жеделдететініне, демек, пайда ұлғайтынына сендірді. Cadillac Филлипс технологияларын пайдаланған 1937 жылы бірінші алғашқы көлік шығарушы, ол 1940 жылы кеңінен қабылданды. Көп жылдар ішінде алғаш рет компанияда жасалынған барлық автомобильдер, бірдей негізгі қозғалтқыш және трансмиссияны, 1941 жылы бөлісті.
1941 жылы әлем сондай-ақ қосымша Hydra-Matic көрді, бұл бірінші сериялық толық автоматты беріліс қорабы, алдыңғы жылы Олдсмобильде ұсынылды.
Екінші Дүниежүзілік Соғыстан Кейін
нобай|Cadillac 1948 Соғыстан кейінгі Cadillac автомобильдері көптеген сәндеу ерекшеліктері ашылды, ол 1940-шы соңынан бастап және 1950-ші жылдардағы американдық автомобиль өнеркәсібімен синонимдес келді. Сол кездегі "Дженерал Моторс" бас стиль директоры Харли Джей Эрл көптеген идеяларын қамтитын, олардың ішіне балық құйрықтары, ретке келтірілген жел шынысы, хромды кеңінен пайдалану кірді.
Балық, алғаш рет 1948 жылы қосылды және өзінің шарықтау шегіне 1959 жылы жетеді. 1960 жылдан 1964 жылға дейін олар жыл сайын қысқарды, олар 1965 жылы модельден жоғалып кетті (тек vestigialy моделінде қалған, 1965 сериясының 75 шасси шектеулі шығарылым, 1964 жылдан бастап көшірілді).
Кадиллак стайлинг басқа ерекшелік атрибуты оның алдыңғы бампері. Бұл соғыстан кейін артиллериялық снаряд-тәрізді қорғаныш ретінде басталды, 1950-ші жылдары алдыңғы дизайнға көтерілді. Дагмар бамперлері ретінде олардың толық төсті 1950-ші жылдары тележүргізуші ұқсастығынан белгілі болған, олар 1958 кемітіліп келесі жылы жоғалып кетті. 1956 жыл бағанасыз төрт есікті седан жиналмалы қатты шатырдың кіріспесін көрді, "седан девиль" ретінде қаралады; бір жылдан кейін бұл функция барлық стандартты Кадиллактарда пайда болды.
"Мотор тренд" жас автомобиль журналы Cadillac-ты "Motor Trend Car of the Year" 1949 жылы марапаттады, бұл оған өзінің инновациялық жоғары клапанды V8 қозғалтқышы үшін берілді. Ал компания бастапқыда намысын таптағанымен, ол енді "Жыл автомобилі" жарнамалық материалдарын жеңгенімен мақтанышпен сілтеме жасайды.
1951 жылы "Кадиллак" М41 Walker Bulldog әскери танк өндірісін бастады, ол Корей және Вьетнам соғыстарында қызмет көрсетті.
1953 жылы "Autronic Eye" енгізілді. Бұл мүмкіндік автобустың келе жатқан автокөліктерінің қауіпсіздігі үшін жоғары жарық сәулелерін автоматты түрде кішірейтеді.