cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сырым ауданы
Кеңес Одағының құрамында
1933 жылы аудан көлемінде " Сарыой", "Игілік", "Қызыл таң", "Социализм", "Калинин", "Сталин", "Жұмыскер", "Төңкеріс","Сәуле", "Бірлік", "Ұмтыл", "Кедей", "Алға", "Тамды", "Жұлдыз", "Иса" атты 16 колхоз ұйымдастырылып, олардың төңірегінде 40 серік (ТОЗ) құрылды.
1934 жылдан бастап Жымпиты ауданында Кеңес үкіметінің репрессиялық саясаты кеңінен етек алды. Қазақ зиялыларына «Халық жауы» деген кінә тағылды. Жазықсыз жапа шеккендердің басым бөлігі кейін ақталып, олардың аты-жөндерін ұлықтау мақсатында 2008 жылы «Алаш қозғалысының 90 жылдық мерейтойына орай» Жымпиты ауылынан саябақ ашылып, олардың есімдері ескерткіш тақтаға жазылды.
Ұлы Отан соғысы қарсаңында ауданда 41 колхоз, 5 совхоз, 2 МТС болған. Аудан шаруашылықтары 1940 жылы мемлекет есебіне 13100 центнер астық, 16740 центнер ет, 607 центнер жүн дайындап берген.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ер адамдар соғысқа аттанып, ауылда қалған қарт адамдар, қыз-келіншектер мен жас балалар тылда еңбек етті.
Осы жылдары Жымпитының Ақ тарысының атағы шықты. Ақ тарының анасы болған Майра Зияшеваның еңбегі тек аудан емес, бүкіл Одаққа мәлім болды. М.Ешмұханова, Ү.Қобдабаева, К.Нұрмұханова, ақын Ж.Жармұғамбетова сияқты өжет қыздарымыз трактор жүргізуді меңгеріп рульге отырды.
1941-1945 жылдары Жымпиты ауданынан майданға 4600 адам жіберілді, олардың 1972-сі елге қайтып оралмады, соғысқа Жымпитыдан бес қыз аттанды, олардың үшеуі соғыста құрбан болды. Ал елге аман оралған Ә.Ниязғалиева, М.Үмбетова көп жылдар ел игілігіне еңбек етті.
1941 жылы неміс автономиясынан көптеген неміс жанұялары әкелініп аудан көлемінде орналастырылды.
Содан олар 1991 жылдарға дейін осы өлкеде тұрып жергілікті қазақтармен бауырласып кетті. Олардың тағдыры туралы жерлесіміз Ғаділше Өтебалиев "Жымпитылық немістер " атты кітап жазып, екі халықтың татулық өнегесін көпшілікке паш ете білді.
1990 жылы ауданда он совхоз, бір колхоз болды. Оларда 45240 бас ірі қара, 168500 бас қой, 4400 бас жылқы есепте тұрған.
Тәуелсіздік кезең
1992 жылы жерлесіміз Сырым Датұлы бабамыздың туғанына 250 жыл толуын атап өтуге байланысты аудан тұрғындарының сұранысына орай, Жымпиты ауданының аты Сырым ауданы болып өзгертілді.
Білім беру
Ауданда қазіргі кезде 16 орта, 6 негізгі, 6 бастауыш барлығы 28 білім беру мекемесі және 1 мемлекеттік «Балдырған» балабақшасы, 1 «Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі» және 1 «Балалар мен жасөспірімдер туризмі және  Тәрбие орталығы» мекемесі, 1 саз мектебі, 1 кәсіптік техникалық лицей, 1 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті бар. Жалпы білім беретін Абай, Қособа, Бұлан, Тасқұдық, Сырым, М.Қаналиев атындағы Алғабас, А.Жұмағалиев атындағы Жосалы, Талдыбұлақ орта мектептері жанында мектеп-балабақша, Көздіғара, Көгеріс, В.И.Шубин атындағы орта мектептері мен Жаңаөңір, Жамбыл, Ақырап, Қазақстан, Қызылағаш негізгі мектептері жанында және Қарағанды ауылында  шағын орталықтар жұмыс істейді.
Жоғарыда аталған мектептердің материалдық техникалық базасына тоқталатын болсақ: 28 мектептің 14-і типтік жобамен салынған мектеп, ал 14-і бейімделген үй-жайларда орналасқан.
Денсаулық сақтау
Денсаулық сақтау объектілерінің саны - 35, онда 28 дәрігер, 178 медбике тұрғындардың денсаулығын сақтау бағытында жұмыс жасайды. Денсаулық саласы бойынша 1 аудандық орталық аурухана, 1 туберкулезге қарсы аурухана, 10 дәрігерлік амбулатория, 24 медициналық пункт халыққа қызмет етеді.
Мәдениет
Мәдениет саласында 23 кітапхана, оның ішінде 21 ауылдық кітапханалар, 1 аудандық балалар кітапханасы, 1 аудандық кітапхана, 1 аудандық мәдениет үйі, 8 ауылдық мәдениет үйі, 8 ауылдық клубтар және бұның ішінде 2 халықтық театр, 2 музей және 2 үлгілі би тобы, 1 орталық стадион халыққа рухани байлығымызды жеткізу бағытында сапалы қызмет көрсетуде. Сырым аудандық орталықтандырылған кітапхана жүйесі мемлекеттік мекемесіне қарасты 23 кітапхана ауыл тұрғындарына кітапханалық, анықтамалық-ақпараттық қызмет көрсетіп отырған бірден-бір мәдени ошақ болып табылады. Заман талабына сай Интернет желілеріне қосылып, автоматтандырылған кітапханаларда оқырмандарға қызмет көрсетудің өркениеттілігі дамуда.
Экономика
Аудан экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған. Ауданның әкімшілік шекарасындағы барлық жер көлемі 1 188843 гектар болса, соның  ішінде: 77572  гектар егістік, 107657 гектар тыңайған жер, 42847  гектар  шабындық, 894591 гектар жайылымдық, 17 гектар  көпжылдық өсімдік. Осы жер көлемінің 436016 гектары шаруа қожалықтары, 117546 гектары серіктестіктер, 7165 гектары мемлекет меншігіндегі кәсіпорындар, 5103 гектары орман қоры, 37 гектары су қоры, 140017 гектары елді мекендердің пайдалануына берілді, ал қалғаны 477020 гектары талап етілмеген жер ретінде аудан әкімшілігінің қарамағында қалды.
Бүгiнгi таңда ауданда 337 шаруа қожалықтары тiркелiп, олардың 278-і жұмыс жасайды, немесе 82,5%. Шаруа қожалықтарда қазiргi уақытта 1228 адам жұмыс жасайды. Жыл басынан шаруа қожалықтарда жұмыс жасайтын адамдар саны 4 адамға көбейдi.
Аудан бойынша 2010 жылдың І тоқсанында барлығы 798 шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi тiркелген, оның 46 заңды тұлға, 752 жеке тұлға. Соның ішінде 701 шағын кәсіпкерлік субъектілері жұмыс жасайды, бұл барлық тіркелген шағын бизнес субъектілерінің 87,8 пайызы. Жұмыс жасайтын шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң саны 2009 жылмен салыстырғанда 10,9%-ға көбейiп отыр. Былтырғы жылдың осы кезеңiмен салыстырғанда шағын кәсіпкерліктің сауда-саттық, құрылыс, көлік тасымалы және басқа салаларында шағын бизнес субъектiлерi тиiсiнше 8,4%, 20,0%, 25,0% және 11,5% көбейдi.
Хамит Тоқтамышев
Хамит Тоқтамышев Алашорда үкіметінің әскери қайраткері Тоқтамышев Хамиттің туған және өлген жылдары белгісіз.
Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан. Әскери шені - капитан (кейбір деректерде подполковник). Алаш милициясын ұйымдастыруға белсене атсалысты. Оның басшылығымен Семейде құрамында 38 офицер мен 750 жауынгері бар 1-Алаш полкі құрылды. Өскеменде Алаш автономиясының әскери оқу орнын ашуға жетекшілік етті. Уақытша Сібір үкіметімен және атаман Б.В. Анненковпен тығыз байланыста болды. «Сарыарқа» газетінде Алаш милициясының кеңестік билікпен жүргізіп жатқан күресі жайында бірқатар мақалалар жарияланды. Жетісу өңірінде Қызыл армиямен болған соғыс қимылдары кезінде Алаш әскеріне басшылық жасады.
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы Санат:Тұлғалар
Қазақстандағы референдум (2022)
Қазақстандағы республикалық референдум 2022 жылғы 5 маусымда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша өтті.
Референдумда қазақстандықтар Конституциядағы түзетулердің болу не болмауына дауыс берді. Яғни бюллетеньде тек бір сұрақ: "Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасында баяндалған Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтыруларды қабылдайсыз ба?". Сұраққа "иә" не "жоқ" деп жауап беруі керек болды.
Өткiзілуі
нобай|2022 жылғы 5 маусым күні республикалық референдум өткізуде қолданылған ресми логотипі. нобай|Референдумда дауыс беруге арналған бюллетень (қазақ және орыс тілдерінде). 2022 жылғы 5 маусымда республикалық референдум өткiзiлді. Республикалық референдумға дайындық пен оны өткізу тәртібі «Республикалық референдум туралы» 1995 жылғы 2 қарашадағы Конституциялық заңда көрсетілген. Референдумды өткізуге азаматтар ерікті түрде қатысады әрі бұл жасырын дауыс беру арқылы жалпыға бірдей, тең және тікелей қатысу құқығына негізделеді.
Әкімдіктер дауыс беруге арналған учаскелерді анықтап, референдумға қатысуға құқығы бар азаматтардың тізімін жасауы тиіс. Референдумды әзірлеу мен өткізуді ОСК, аумақтық сайлау комиссиялары мен учаскелік сайлау комиссиялары жүзеге асырады. Орталық референдум комиссиясының қызметін ОСК атқарады.
«Референдумның құрамын, аумақтық және учаскелік комиссияларын жариялау мерзімдері, комиссиялардың орналасқан жері мен жұмыс уақыты туралы мәліметтер референдум тағайындалғаннан кейін 10 күннен кешіктірілмей, ал нақты айтқанда, 15 мамырдан кешіктірілмей БАҚ-та жариялануы тиіс. Дәл осындай мерзімде әкімдер БАҚ-та референдум учаскелерінің шекаралары туралы ақпараттарды жариялауы тиіс.
Үгіт Жарлық енгізілген сәтте басталып, 4 маусымда аяқталады.
Республикалық референдумға қатысуға құқығы бар азаматтардың тізімдеріне әкім қол қояды және дауыс беру басталғанға дейін 20 күн бұрын, 15 мамырдан кешіктірмей акт бойынша ұсынылады.
Өзгерістер туралы
Жалпы алғанда, референдумда заңның 33 бабына 56 өзгеріс енгізілмекші. Конституциялық түзетулер жобасы азаматтардың сұранысына негізделген және бүкіл қоғамның мүддесі үшін жүзеге асырылмақ. Ата Заңға енгізілетін өзгерістер мен то­лық­тырулар жобасын белгілі заң­­гер-құқықтанушылар және конс­­титуциялық құқық саласы­ның ма­мандары әзірледі. Оған Конс­ти­туциялық Кеңес оң бағасын берді. Конституцияға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың бәрі өзара байланысты және бір мақсатты көздейді. Атап айтқанда, мынадай үдерістерге құқықтық негіз қалыптастыруға арналған:
Суперпрезиденттік бас­қару үлгісі­нен президенттік респуб­ликаға түбегейлі көшу; Бірқатар билік өкілеттігін қайта бөлу; Парламенттің рөлін күшей­тіп, мәртебесін арттыру; Елді басқару ісіне халықтың қатысу мүмкіндігін кеңейту; Азаматтардың құқықтарын қорғау тәсілдерін жетілдіру.
«Қазақстан Республикасының Консти­ту­циясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы республи­калық баспасөзде 6 мамыр күні ресми түрде жарияланды.
Конституцияның қазіргі және жаңа нұсқалары арасындағы айыр­машы­лығын түсіну, ұсынылып отырған көптеген түзетудің байыбына бару мұндай істен хабары аз адам үшін қиындық туғызатыны анық.
Сондықтан жұртқа ұғынықты болу үшін бұл түзетулер Ата Заңның нақты баптары мен тар­мақ­тары көрсетілген бірнеше бөлікке бөлінген.
Нәтижесі
Дауыс беруге құқылы азаматтардың жалпы саны 11 734 642 адамды құрады. Ал оның ішінде дауыс беруге 7 986 293 адам немесе 68,06%-і қатысты.
18,66% немесе 1 490 475 адам референдумға қарсы дауыс берді. 125 859 бюллетень немесе 1,58% екі жауапты таңдады.
2,58% немесе 206 096 бюллетень жарамсыз деп танылды.
Референдум өтті деп есептелу үшін оған қатысушылар тізіміне енгізілген азаматтардың жартысынан көбі қатысуы керек.
Дереккөздер
Санат:Қазақстандағы референдумдар Санат:Конституциялық референдумдар Санат:2022 жылдағы Қазақстан
Әуесқойлар астрономиясы
thumb|right|200px| Әуесқойлар астрономиясы — астрономиялық объекттерді (аспан денелері) бақылау, сүретін жасау не зерттеуге негізделген хобби түрлерінің бірі. Әуесқой астрономдар әлемді зерттеуде белгілі орын алады. Бұның ең маңыздысы - жеке тәжірибе, көрініс пен білім алу. Екіншіден - білім мен сезімдерінің басқа ұнатушылармен ауысуы, топтық бақылау организацияларының құрылуы, құралдар жасалуы мен модернизациясы.
Дереккөздер
Санат:Хобби Санат:Астрономия
Қазақ қолөнері
Қазақ халқы өзінің күн көріс тіршілігіне қажетті үй-жай салуды, киім-кешек тігуді, азық-түлік өндіруді өзінің тұрмыстың кәсібі етіп, оларды күнбе-күнгі тіршілік барысында орынды пайдаланса, әсем бұйымдар жасап, өмірде сән-салтанат та құра білді. Халықтың қолөнеріне әдет-гұрып жабдықтарымен қатар, аң аулауға, мал өсіруге және егіншілікке қажетті құрал жабдықтар да кіреді. Киіз үйдің сүйегі, ағаш керует, кебеже, сандық жасап, кілем, сырмақ, алаша, ши, түрлі бау-басқұрлар тоқып, арқан, жіп есіп, көннен және илеулі теріден қайыс, таспа тіліп, өрім өріп, қолдан әр алуан ыдыс-аяқ, адалбақан, асадал, бесік және т. б. көптеген заттарды халық шеберлері, өнерпаздар өз қолдарымен жасады.
Қазақ ою-өрнектері
Ою-өрнек ісі тым ерте заманнан бастап-ақ қолөнерінің барлық түріне бірдей ортақ әсемдеп әшекейлеудің негізі болып келді. Ою деген сөзбен өрнек деген сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір нәрсені ойып, кесіп алып жасау немесе екі затты оя кесіп қиюластырып жасау, бір нәрсенің бетіне ойып бедер түсіру деген мағына жатады. Ал өрнек дегеніміз әр түрлі ою, бедер, бейненің, күйдіріп, жалатып, бояп, батырып, қалыптап істеген көркемдік түрлердің, әшекейлердің ортаң атауы іспеттес. Сондықтан көбінесе ою-өрнек деп қосарланып айтыла береді. Ертедегі қазақ оюларын мазмұны жағынан іріктесек, негізінен 3 түрлі ұғымды бейнелейді. Олар: біріншіден, мал өсіру мен аңшылықты, екіншіден, жер-су, көшіп-қону көріністерін, үшіншіден, күнделікті өмірде кездесетін әр түрлі заттардың сыртқы бейнесін береді. Шеберлер іске беріліп, жұмыс әдісіне төселе келе өздерінің көрген ою-үлгілерін жатқа жасап, оюға өз бетімен жаңа түрлер енгізу дәрежесіне жетті. Халық мұндай адамдарды «оюшы» деп атады. Әрбір елде, әрбір руда атағы шыққан таңдаулы оюшылар болды. Ондайлар өз өнерінің тамаша үлгісін өзінің руына, маңайындағы елдерге таратып отырды. Осыдан келіп әр түрлі ою-өрнектерде, киімдер мен кілемдерде, сырмақтар мен кестелерде және т. с. с. «арғын үлгісі», «керей үлгісі» немесе «ұлы жүздің үлгісі», «орта жүздің үлгісі», «кіші жүздің үлгісі» деген мәнерлер пайда болды. Осы ою-өрнектердің көп қолданылатындарына, сондықтан да халық шеберлерінің көпшілігіне белгілі атауларының кейбір түрлеріне әдейі тоқтап өтейік.
Ою-өрнектердің түрлері.
«МҮЙІЗ» - қазақ оюының ең көне мәнері. Ою-өрнектің бұл элементі мүйізді мегзеуден шыққан. «Мұйіз» ою-өрнек кейде ұсақ, кейде ірі болып келеді. Ұсақ түрлері ағаш, сүйек, мүйіз сияқты нәзік қолөнер саласында қолданады. Ірі түрлері сырмақ, текемет, алаша, кілем, сәулет өнерінде сан түрлі мәнерде қолданылады. Мүйіз элементтері «аймүйіз», «қосмүйіз», «сыңармүйіз», «сынықмүйіз», «қырықмүйіз», «маралмүйіз», «еркешмүйіз», «қошқармүйіз» т.б. түрлерге бөлінеді. «Мүйіз» өрнегі үй жиһаздарында (кілем, сырмақ, текемет, алаша, көрпе, түскиіз, шымши), тұрмыстық заттарда (саба, шанаш, күбі, оқшантай, торсық, сандық т.б.), сондай-ақ қару-жарақтарда (қынап, оқшантай, торсық, садақ), киім-кешек, ат әбзелдерінде (ертоқым, айыл) қолданылады, жалпы бұл элементтің қолданбайтын жері жоқ десе де болады.
«ҚОСМҮЙІЗ» ою-өрнегі қойдың, ешкінің, сиырдың екі мүйізін ғана бейнелейді және кейде «ырғақ», кейде «ілмек» деп аталатын оюларды «қосмүйіз» дейді. Үй жиһаздары мен тұрмыстық заттарды, киім-кешек, қару-жарақтарды безендіру үшін пайдаланатын қой, ешкі, сиыр, бұғы, марал сияқты жануарлардың қос мүйізін бейнелейтін ою-өрнек. Қазіргі кезде «қосмүйіз» ою-өрнегін сәукелеге, айыр қалпақтың төбесіне, шетіне, қамзолдың алдыңғы жағына, етіктің қонышына салады.
«ӨРКЕШ» ою-өрнегі түйенің қос өркешін бейнелейді. Сырмақ, текемет, тұскиіздерге салынатын ою-өрнек композициясында көбірек кездесетін элемент. Қазақ оюында мал мен аңның қос мүйізін, түйенің қос өркешін, биенің қос емшегін бейнелеу тек симметриялық тепе-теңдік үшін ғана емес, сонымен қатар береке-бірліктің, көбеюдің символын білдіреді.
«СЫНЫҚМҮЙІЗ» морт сынған тік төртбұрыш жасап, төрт рет ішке қарай иіледі. Бұл ою-өрнек кілемдерді, шилерді, басқұр мен алашаларды, сондай-ақ әр түрлі қалталарды безендіру үшін пайдаланылады, ал сырт көрінісі малдың сынған мүйізіне ұқсайды.
Жүн және одан жасалатын заттар
Төрт түлік малдың жүні қазақ халқының өмір тіршілігінде үлкен роль атқарған және оны ұқсатуды ел бұдан мыңдаған жылдар бұрын білген. Қазақ халқының шаруашылығында мал жүнінің ең асылы және бұйымдар жасауға ең көп қолданатыны түйе және қой жүндері, ешкі түбіті, оның қылы, содан кейінгісі жылқының жал-құйрығы, түйенің жүні, шудасы.
Түйе жүнінен неше түрлі өрмек жіптерін иіріп, шекпен, қап, белбеу, құр, кілем, қоржын сияқтыларды тоқиды. Сол сияқты түйе жүні айыл-құйысқан, өмілдірік, ноқта жасауға және көген, бау-шу есуге өте қолайлы. Түйе жүні көрпеге салуға, шапанға тартуға өте жақсы, жеңіл, әрі жылы болады, қылшық шықпайды. «Шуда» деп түйенің мойнындағы, тізесіндегі, екі өркештің үстіндегі салалы қылшық жүндерін айтады. Шудадан жамау-жасқаулық жіп иіріледі. Бұрын қазақтың тон-шалбары, сабасы мен торсығы, көп ыдыстары осы шуда жіппен тігілген. Шуда жіп «шертер», «керуіш» деп аталатын.
Қойдың жүнін «жабағы», «күзем жүні», «қозы жүні», «өлі жүн» және «шет-пұшпақ» деп бес түрге бөліп атайды. Қойдың жабағы жүнінен шидем шапан, күпі күседі, ішпек, терілік жасайды, тыстап күпсек (бөстек), көпшік, жеңіл байпақ тігеді. Қойдың жабағы жүнін түтіп, одан кейін матаның сыртына шықпас үшін қылшықтарын бүрілтіп қайнатады. Бұл жүнді шайырынан арылтып тазарту үшін де істеледі. Жабағы жүнді киімнің, көрпенің арасына салады, неше түрлі иіру ісіне, бізбен, сыммен тоқу жұмысына қолданады. Түтілген жабағы жүннен шүйке жасалып, бау-шу есіледі, өрмек жіптері, неше түрлі жиектер ширатылады.
Өрмек
Өрмек халық қолөнерінің тоқу ісінде қолданатын өте қарапайым әдісі, яғни мұны тоқу станогы десе де болады. Күрделі техникасыз, кез келген жағдайда қолданылып, керекті жабдықтары оңай табылатын өрмектің екі түрі бар. Оның біріншісін аспалы немесе термелі өрмек дейді. Ондай өрмекте кілем сияқты тұтас, енді заттар тоқылады, екіншісін жай өрмек дейді. Жай өрмек шекпен, алаша, қап, қоржын, белбеу, терме бау, басқұр сияқты енсіз нәрселерді тоқуға арналады. Өрмекке арналып иірілген жіптер істелетін бұйымдарға, жасалатын жолақтарға, өрнектерге қарай бірнеше түсті болады және ол түстер бөлек-бөлек домалақтанады. Тоқылғанда заттың ұзын бойына жұмсалатын бұл жіптер кейде жалаң қабат, кейде екі қабат иіріледі. Шекпен жіптерін жиек жіптер сияқты оңқай, солақай етіп иіре береді. Өрмекшілер тілінде үстіңгі жіпті «ерсісі» деп, астыңғы жіпті «қарсысы» деп атайды.
Ағаш бұйымдары
Қазақтың ұлттық қолөнерінде ағаштан көптеген заттар жасалады. Балташылар, ағаш ұсталары, ершілер қайыңды, үйеңкіні, үйшілер, ағаш ойып, шыбық өріп тоқушылар талды пайдаланады. Балташылар үй борайды, еден төсеп, арба, шана, жақтау, қақпа, тіреу сияқты ірі заттарды істейді. Ағаш ұстасы стол, шкаф, сөре, орындық, кебеже, асадал, рамалар жасайды. Ағаш оюшылар оны жонып күйдіреді де бояулап өрнектейді. Шыбық өрушілер, тоқушылар қамыстан, шидан қорап, шыпта, орындық, шарбақ сияқты заттарды өреді. Бұл жұмысқа бұтақсыз, оқырасы жоқ, таза ағаш таңдап алынады.
Ағаш шеберлері балта, пышқы, үстірік (сүргі), бұрғы, ағаш түрпісі, тез, қысқы, үскі, қашау сияқты аспаптарды пайдаланады. Бұлардан басқа түрлі өлшеуіш пен үлгі, біз, қырғы, желім, бояу сияқты көмекші құралдары да болады.
Ағаштан бұйым жасайтын шеберлер: емен, қайың, самырсын, үйеңкі, қызыл қарағай, шынар, қара ағаш, ырғай, шырғай, тасжарған, мойыл, қайыңның түбірі (безі), жөке, тал, арша, жаңғақ ағашы, май қарағай сияқтыларды пайдаланады. Бұлардың бірі қатты, бірі жонуға оңай, жылтыр, ал кейбіреуі жарылмайтын, қаңсымайтын болса, енді кейбіреуі иілгіш, жеңіл, су сіңбейтін бірақ бояу сіңгіш, желім ұстағыш болады. Әрбір істің ерекшелігіне қарай әр түрлі сападағы ағаштар пайдаланылады.
Тері өңдеу, ұқсату
Халық тұрмысында мал терілерін қарапаиым жолмен ұқсату көптен бері келе жатқан тәсілдердің бірі. Сондықтан бұған байланысты турлі-түрлі ұғымдар туды. Мысалы, ірі қара малдың иленбеген терісін шылғи тері немесе шылғи қайыс, ал тері иленіп ұқсатылғаннан кейін оны қайыс деп атайды. Шылғи қайысты ұқсатудың екі түрлі жолы бар. Бірі — оның жүнін сылып тастап пайдалану, екіншісі — теріні жүнін сылымай-ақ пайдалану. Жүнді терілерден тулақ, тайтері, бөстек, тұлып, қауға, шанаш, мес, дорба, шарқай, т. б. жасалады. Жүнін алып тастаған терілерден көк, өкше сірі, көн, дабыл жасалады. Құрымға салынып, ысқа ұсталып, құмға қатырылған теріден саба, торсық, көнек, шанақ істеледі. Иленген теріден көксауыр, таспа, қайыс, қапшық, құлын, жарғаң, бота ішік, шідер, жүген, айыл, тартпа, тамақбау, құлақбау сияқты нәрселермен қатар, былғары, ұлтан, опайке, шегрен, көзел, етік, мәсі, кебіс, қоржын, тоқым, ертұрман, тон, шалбар, шамадан, тақия, көпшік, белдік, кісе, кейде тұс киіз сияқты келемді заттар да жасалады.
Ірі қараның терісі әрбір іске арнайы пайдаланылған. Соған қарай олардың әр түрлі атаулары бар. Мысалы, сиыр терілерін қолөнер шеберлері сиыр терісі, егіз терісі, тайынша терісі, бұзау терісі деп төртке бөліп атайды да, әр терінің өн бойы — жондың, қабырғалың, үйек бас тері, пұшпақ, мойын болып бірнеше түрге бөлінеді. Жылқы терісін — бие терісі, жабағы және құлын терісі деп үшке бөледі. Түйе терілерін атан терісі, бота терісі деп екіге ғана бөледі. Атан терісі, өгіз терісі және олардың жондықтары қол істеріне ең қолайлысы. Қой терілерін: жабағы тері, қырықпа тері, күздік тері, соғым терісі, тақыр тері, тоқтышақ терісі, сеңсең, елтірі, мари, жылбысқа тері деп он түрге бөліп атайды. Осы терілер киім түрлерінің бәріне жарай береді. Ешкі терілерін - жүндес тері, тақыр тері, түбітті тері, серке терісі, лақ терісі, лақ мариі деп бөледі. Ешкі терілері төзімді келеді. Сондықтан одан алуан түрлі киім тігеді, бөстек, тулақ, торсық, саба, қапшық жасайды.
Ши орау
Халқымыздың өрнекті өнерінің бірі шиді жүнмен орап, және оны өрнектеп тоқу ісі. Қолөнерінің барлық түрлері сияқты, ши тоқу, оны түрлі өрнектермен безендіру әдісі өте ерте заманнан бері келе жатқан өнер мұрасы. Сан алуан әдемі өрнектер орап тоқыған шым шилер киіз үйдің керегесі мен туырлығының арасына ыдыс-аяқ тұрған жақка тұтуға, сондай-ақ үлкен үйлердің ішін бөлмелеп далда жасауға, итарқа құруға өте ыңғайлы. Ертеректе батырлардың оң салып жүретін қорамсақ қаптары да шиден тоқылған. Қолөнер ісінің басқа түрлеріне қарағанда ши тоқу әлдеқайда арзанға түседі, әрі төзімді келеді. Әсіресе киіз үйдің ішін әсемдеуде шидің алатын орны ерекше. Неше түрлі сырмен боялып, сағанақтары күмістендірілген кереге көздері мен құлпырған құр-таңғыштарға, термелеп өріп, жібекпен шашақтаған уық бауларға, зермен кестелеп, шұғамен оюлаған туырлық пен үзіктің ішкі өрнектеріне ши жалпы түр беру ретінде өте үйлесіп-ақ тұрады.. Әсем болумен қатар ши көші-қон жағдайында алып жүруге өте қолайлы. Сондықтан мал шаруашылығымен айналысатын елдер оны ерте заманнан бері пайдаланып келеді.
= Дереккөздер = Қазақ қолөнер энциклопедиясы,http://koshpendi.kz/index.php/koloner
Тікбұрышты проекция
Тікбұрышты проекция - бұйымның проекциялар жазықтығына перпендикуляр болатын проекциялаушы түзулердің көмегімен түрғызылған жазық кескіні. Тікбұрышты проекция — параллель проекциялардың дербес.
14 желтоқсан
Желтоқсанның 14 — Григориан күнтізбесінде жылдың 348-ші күні (кібісе жылдарда 349-шы). Жылдың аяғына 17 күн қалады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:14 желтоқсан
Кіші Ирыч
Кіші Ирыч — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мезень өзенінің оң жағалауынан 603 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ишемия
Ишемия (ischaemia, қан тоқтау) — дене мүшелеріне қанның жеткіліксіз келуіне байланысты немесе қанның келуінің толық тоқтауына байланысты жергілікті қан айналымының бұзылуы.
Жүректің ишемиялық ауруы
Жүректің ишемиялық ауруы — жүректе қанайналымы толық тоқтағандықтан немесе қажетті шамадан кем болғандықтан дамитын сырқат. Сол себепті ишемиялық ауруы жүректің тәждік (коронарлық) артерияларының ауруы деп те аталады. Бұл сырқаттың әлеуметтік мәнін ескере отырып, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 1965 жылы оны "дербес" ауру деп таныды. Бүгінгі таңда ишемиялық ауру әсіресе экономикасы өркендеген елдерде кең таралған, тіпті оны эпидемиялы аурулар тобына жатқызбақ ой бар. Жүректің ишемиялық ауруы кенеттен қазаға ұшыратуымен қауіпті. Ол жүрек-тамыр сырқаттарынан болатын өлім-жітімнің 2/3-ін қамтиды. Бұл ауруға жасы 40—65-тер шамасындағы ер адамдар жиірек шалдығады.
Этиологиясы мен патогенезі
Миокард инфарктының тікелей әсерлі себептері: жүрек артерияларының спазмы; олардың іргесінде тромбылардың түзілуі; саңылауында тромбылық эмболдардың пайда болуы; осы артериялар атеросклероздан тарылып, миокардқа оны зорықтыратындай күштің түсуі. Дегенмен, бұлар жүрек бұлшық етінде некроз бен оның зардаптарын дамытатын жергілікті ғана себептер. Жүректің ишемиялық ауруының атеросклероз және гипертония ауруымен тығыз байланыстылығын ескерсек, оның этиологиясы аталған себептермен шектеліп қана қоймайтыны түсінікті. Атеросклероз бен гипертония ауруын өрістететін этиологиялық факторлардың барлығы, әсіресе психика-эмоциялық зорығу, жүректің ишемиялық ауруының дамуына да себеп болады. Сондықтан атеросклероз бен гипертония ауруы және жүректің ишемиялық ауруы "үзеңгілесе" дамиды. Атеросклероз миокард инфарктының бірен-саранында ғана жүрек артерияларын зақымдамайды.
Ишемиялық аурудың, атеросклероздың және гипертония ауруының патогенездік факторлары ортақ. Олардың ішінде ең маңыздылары: 1) гиперлипидемия, 2) артериялық гипертензия; 3) дененің артық массасы (семіздік); 4) дене қимылының аздығы; 5) темекі шегу; 6) көмірсуларға толеранттылықтың өзгеруі (мысалы, қантты сусамыр); 7) несеп қышқылды диатез; 8) генетикалық бейімділік; 9) еркек жыныстылық.
Аталған патогенездік факторларды эпидемиологтар ишемиялық ауруды туындататын қауіпті факторлар деп атап, олардың әсерлілігін елдегі тұрғындардың белгілі бір тобында (әдетте 1000 ер адам алынады) белгіленген мерзім ішінде (әдетте, 10 жыл) жүректің ишемиялық ауруының басты бейнесі — миокард инфарктісін дамыту көрсеткіші арқылы бағалайды. Бұл тұрғыдан, гиперлипидемияның жеке өзінің инфаркт дамытатын "болжамдық" құны 21% болса, гиперлипидемия, артериялық гипертензия, темекі шегу, семіздік сияқты 4 қауіпті фактор қосарланып, 10 жыл бойы әсер еткен кісілердің жарымына жуығында, — 44%-ында, жүректің ишемиялық ауруын дамытатыны анықталған.
Бағдан Қатайқызы Момынова
Бағдан Қатайқызы Момынова (26. 6. 1957 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Топтерек ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1993).
Дереккөздер
Санат:26 маусымда туғандар Санат:1957 жылы туғандар Санат:Күршім ауданында туғандар Санат:Қазақстан филологтары Санат:Қазақ тілін зерттеушілер Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Қарақыпшақ
Қарақыпшақтан Тоқтарбай, одан Бөкенбай, Қобыланды, Киікбай туады. Қобыланды батырдың сүйікті жары Құртқа сұлудан туған Беркімбай ұрпақтары: Ұзын, Торы, Бұлтың, Көлденең, Қарабалық болып, бес таңбалы қыпшақ тарайды. Ұраны — Ойбас. Таңбасы — қос әліп.
Y гаплогрупасы көбінесе R1b.
Дереккөздер
Санат:Қазақ рулары
Қылмыстық менмендік
Қылмыстық менмендік - менмендікпен жасалған қылмыс. Адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы мүмкін екенін алдын ала білген, бірақ бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенген жағдай.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Антон Иванович Деникин
Антон Иванович Деникин (, маңы Влоцлавека, Патшалық Поляк, Российская империя — 7 тамыз 1947, Анн-Арбор, Мичиган, АҚШ) — орыс қолбасшы, саясат және қоғам қайраткері, жазушы, мемуарист, публицист және әскери құжаттанушы.
Ресейдің оңтүстігіндегі Азамат соғыс жылдарындағы Ақтар қозғалысының жетекшілерінің бірі. Ақтар қозғалысының жетекшілерінің арасында ең көп әскери және саяси нәтижелерге қол жеткізді.
Дереккөздер
Санат:Ресей мемлекеттік қайраткерлері
Санат:16 желтоқсанда туғандар Санат:1872 жылы туғандар Санат:1947 жылы қайтыс болғандар Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
IC 5366
IC 5366 — Қарақұрт шоқжұлдызында орналасқан EN (эмиссиялық тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: CED 213.
Нинкома
Нинкома — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тимшер өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ақжаркөл
Ақжаркөл (Светлый Жарколь) — Қостанай облысы Қостанай ауданы, Москва ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Тобыл қаласынан солтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 390 адамды (202 ер адам және 188 әйел адам) құраса, 2009 жылы 295 адам (145 ер адам және 150 әйел адам) болды.
Дереккөздер
Санат:Қостанай ауданы елді мекендері
Конкрет
«Конкрет» (нем. konkret) – 1957 жылдан қазіргі уақытқа дейін ай сайын жарық көріп келе жатқан мәдениет пен өнер саласына арналған батыс герман журналы. .
Басылым солшыл бағыттағы саясатты ұстанған, Германияның солшыл бағытындағы публицистикалық басылым ретінде саналады. Журнал ұжымында түрлі кезеңдерде Ульрика Майнхоф, Карл-Хайнц Рот, Гюнтер Грасс, Генрих Бёлль, Руди Дучке, Даниэль Кон-Бендит жұмыс атқарған. «KVV KONKRET GmbH & Co. KG» баспа үйінен жарыққа шығады. ISSN: 0023-3528.
Дереккөздер
Санат: Журналдар
Леандро Троссард
Леандро Троссард (Leandro Trossard; 4 желтоқсан 1994, Маасмехелен, Фландрия) — бельгиялық футболшы, Бельгия Ұлттық футбол құрамасы мен "Брайтон" клубының шабуылшысы.
Карьерасы
Бельгия және Англия клубтарында ойнап келеді.
Ұлттық құрама сапында 2020 жылы Еуропа чемпионаты мен 2021 жылы УЕФА Ұлттар Лигасының финалдық кезеңіне қатысты.
Клубтық
«Генк»
Сілтемелер
Санат:Бельгия футболшылары Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Генк ФК ойыншылары Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Астрометрия
Дереккөздер
Санат:Астрометрия
Райман (Рымжан) Ақтайқызы Барлыбаева
Райман (Рымжан) Ақтайқызы Барлыбаева (1878, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл қ. - 19.7. 1969, Алматы) - оюшы, кестеші. Барлыбаева кезінде қазақтың ұлттық "қошқар мүйіз" өрнегінің сан алуан түрлерінің үлгісін жасаған. 1926 ж. Парижде өткен дүниежүзілік этнографиялық көрмесіне қатысып, кестелі тұскиізі үшін халықаралық жүлдеге ие болды. 1958 ж. Барлыбаеваның 80 жасыңда тіққен кестесі Мәскеу қаласында өткен Бүкілодақтық қолданбалы өнер қөрмесінде бәйге алды. Оның жасаған біраз ою-өрнегі мен кестесі Қазақстан мемлекеттік орталық мұражайында сақтаулы.
Дереккөздер
Санат:1878 жылы туғандар Санат:1969 жылы қайтыс болғандар Санат:Өнер Санат:Тұлғалар
Жезқазған байлықтарын меңгеру міндеттері (мақала)
Жезқазған байлықтарын меңгеру міндеттері – Қаныш Сәтбаевтың 1940 жылы 6-наурызда «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде жарияланған мақаласы. Жезқазған өңірінде кен барлау жұмысы 1926 жылы басталды. Мақалада содан бері өткен 14 жылдың ішінде Қазақстанның «...кен барлаушылары Жезқазғанның байлықтарын, ағылшын концессионерлерінің 11 жылдың ішінде тапқан» қорларымен салыстыра қарағанда 80 есе артқаны айтылады.
Жезқазған мыс кентастары өзінің қоры жағынан Оңтүстік Американың Чуквикамат кенінен кейінгі 2-орынды иеленді. Мақала авторы Жезқазғандағы кен барлау жұмысы, әсіресе оның минералдық байлықтарын кешенді түрде пайдалану мақсатымен жүргізілуіне баса назар аудартады әрі осы 14 жылдың ішінде Оралда ашылған мыс кентасы қорының бір тоннасына 40 сом жұмсалса, Жезқазғанда ашылған мыс кентасы қорының әрбір тоннасына одан әлденеше есе кем қаржы жұмсалып отырғанын, яғни шығыны аз, пайдасы мол Жезқазған мыс кентасы қорының артықшылығына тоқталып өтеді.
Жезқазғандағы кен барлау кеңсесі мыс кенін ғана барлаумен шектеліп қалмай, осымен қатар өзге кендерді де іздестіру жұмысын жүргізіп отырған. Соның нәтижесінде Жезқазған маңынан 100 млн. тоннадан артық темір кентасының қоры табылғанын жазады. Олар Састөбе, Қарсақбай, Балбырауында шоғырланса, ал Найзатаста 1,5 млн. тоннадан астам темір-марганец кентасы табылған. Ғалым «Бұл кендер Қазақстанда қара металлургия өндіріс кәсібін жасау үшін база болып саналады» - деп жазады. Бұдан әрі Жезқазған ауданындағы табылған өзге кендерге қарағанда осы жердің мыс, марганец, темір, темір кендері тыңғылықты зерттелгендігіне ден қоя отырып, олардың геологиялық құрылыстарын анықтау жұмысын тоқтатпау керек екенін ескертеді.
''Кен барлау жұмыстарына қажетті мөлшерде қаржы бөлінуі керек, сонда ғана аудан байлықтары негізінен анықталып, оның қазіргі қоры екі еседей артатыны жөнінде өз ойын білдіреді. Жезқазған комбинатын салуға байланысты қандай жұмыстар алдымен істелуге тиіс екенін ашып айтады: Қаракеңгір өзенінен бөгет салу керек, бұл комбинатты сумен қамтамасыз ететін болады,'' - дейді ғалым. ''«Жезқазған комбинатын салуға керекті және басқа кәсіпорындарын салуға керекті құрылыс материалдың барлығы жергілікті жерден табылады. Комбинатты салуға керекті құрылыс материалдары қазірдің өзінде-ақ зерттеліп болды. Ауданда цемент өндірісін ұйымдастыруға керекті шикізат та бар. Осылардың негізінде биылдан бастап, Кеңгір өзенінің бойында жылына 100 мың тонна цемент өндіретін завод салуға кірісу керек. Жоғарыда осы айтылғанның бәрі де Жезқазғанның тез карқынмен дамуына мүмкіншілігі мол екендігін көрсетеді. Комбинатты салу жөнінде едәуір жұмыс істелумен қатар алда істелетін іс әлі көп»'' - деп аяқтайды өз ойын. Ғалымның осы мақаласы 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан - менің Отаным» (50-54- бет) және 8 томдық еңбектері жинағының 7-томына (А., 2000; 96-99-бет) енді.
Дереккөздер
Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Геология
15 желтоқсан
Желтоқсанның 15 — Григориан күнтізбесінде жылдың 349-шы күні (кібісе жылдарда 350-шы). Жылдың аяғына 16 күн қалады.
Мерекелер
Тағы қараңыз: Санат:Желтоқсанның 15 күніндегі мерекелер
Сыртқы сілтемелер
Санат:15 желтоқсан
Шежіреші
Автор
Санат:Тарих
Өздігінен бағытталу
Өздігінен бағытталу — ракетаны (торпедоны) нысанаға бағыттау мен оның қозғалысын өздігінен бағытталу құралының (головка) көмегімен баскару әдісі. Өздігінен бағытталу құралының көмегімен ракета нысанаға қатысты өз бағытын өзі үзбей айқындап отырады және автоматты түрде соған бағытталады. Өздігінен бағытталу кезінде нысананың бұрыштык координаттары ракетаның осі бойынша анықталады. Соның нөтижесінде бағытталу дәлдігі ракета нысанаға жақындаған сайын арта түседі. Өздігінен бағытталу нысананы жою мүмкіндігін арттырады. Өздігінен бағытталу құралының көмегімен торпеда су үсті нысанасына да, су асты нысанасына да бағыттала алады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
IC 929
IC 929 — Жетіқарақшы шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 929 Санат:Жетіқарақшы (шоқжұлдыз)
Иемдену
Иемдену (Захват; trap) - басқаруды беру жүргізілген ұяшықтың адресін сақтап, автоматты түрде орындалатын жадтың берілген ұяшығына программаланбаған шартты өту.
Жазбаларды иемдену (Захват записей; record locking) - файлдың программа пайдаланып отырған бөлігі ғана жабылатын файлды иемденудің бір түрі. Бұл жағдайда бірнеше программаларға бір уақытта бір файлдың қиылыспайтын бөліктерімен жұмыс істей алады.
Байланыс арнасын иемдену (Захват канала связи; bid) - келешекте мәліметгерді жіберу мақсатымен компьютердің немесе терминалдың байланыс торабын иемдену әрекеті.
Йоллығтегін қаған
Йоллығтегін қаған — Шығыс Түрік қағанатының 9-шы қағаны. Білге қағанның ұлы.
Иемдену
Жазбаларды иемдену (Захват записей; record locking) — файлдың программа қолданып отырған бөлігі ғана бекітілетін файлды қамтудың түрі. Бұл жағдайда бірнеше программа бір уақытта бір файлдың қиылыспайтын бөліктерімен жұмыс істей алады.
Йоллығтегін қаған
Басқаруы
Әкесі өлгеннен кейін қағанат ақсүйектерінің келісімімен таққа отырған еді. Бұл адам - жазушы, тарихшы, екі бірдей орхон жазбалары мәтіндерінің авторы. Ол әкесінің саясатын жалғастырып, тығырықтан шығар жол іздеді.Әкесі Қытай императорының тапсыруымен өлтірілгеніне қарамастан, ол Қытайға үш рет елшілік жібереді. Йоллығтегін ең жақсысы - дүниенің төрт бұрышындағы бүкіл халықты бағандырып, басын игізіп, тағзым еткізу деп есептеді. Оның ата-бабалары да осылай істеген. Ол әрқашан да көшпенділер тұрмысына қытай мәдениетінің дендеп кіруіне қарсы болатын. Ол материалдық мәениетті қытай идеологиясын енгізудің құралы деп түсінді. Йоллығтегіннің: "Алтын, күміс, өнімді, жібекті сонша көп беріп жатқан табғаш халқы сөзі тәтті, қазынасы асыл еді. Тәтті сөзін, жұмсақ қазынасын беріп, алыс халықты өзіне жақындатқан еді. Жақын қонған соң,олардан жаман-жақсылықты енді үйренген едік. Игі білгіш кісілерді, игі батыр кісілерді қозғалта алмады. Бір кісі жаңылса, руы, халқы тұқымына дейін қалмас еді. Тәтті сөз, жұмсақ қазынасына көп сеніп, түркі халқы жойылды! Сонда өш адамдар былай сендірген еді: "Жырақ болса,жаман сыйлық берер, жақын болса, жақсы сыйлық берер",-деп...Білік білмес кісілер сол сөзді алып, жақын барып, көп кісі өлді...Өтүкен жерінде отырып, керуен жіберсең, еш мұңың жоқ. Сонда, түркі халқы, тоқ болатын едің. Ашсың ғой сен: аштықта тоқтықты түсінбейсің, бір тойсаң, аштықты ойламайсың сен!",-деген сөзі түркі халықтары үшін бүгін де көкейкесті емес деп ешкім айта алмас. Сөйтіп,Йоллығтегін есімі тек қағандығымен емес, бәрінен бұрын, тасқа ойып жазғанымен мәңгілік қадірлі болып қалды. Ол, әсіресі, түркі халықтарының бірлігін армандады. Ендеше, ол сонау Кұлтегін ескерткішіндегі үлкен жазудың әріп-харіптерінен: "Үстіңнен тәңірі баспаса, астында жер айырылмаса, түркі халқының ел-жұртын кім құртады?! Түркі халқы, өлдің!... Біресі ілгері шаптың, біресе кері шаптың. Барағн жерден не жақсылық таптың? Қаның судай ақты, сүйегің таудай болып жатты. Бек ұлдарың құл болды, сұлу қыздарың күң болды...",-деп тұрғандай. 739 жылы Йоллығтегін қайтыс болды.
Иемдену
Файлды иемдену (Захват файла; file locking) — көп есепті жүйелерде немесе жергілікті желілерде — файлдық жүйенің беріктігін арттыру құралы. Мұндай құрал бір уақытта бірнеше есепке бір файлды қолдануға мүмкіндік бермейді.
Йоллығтегін қаған
Тағы қараңыз
Санат:Қағандар Санат:Тарих Санат:Шығыс Түркі қағанатының билеушілері
Living Reviews in Relativity
«Living Reviews in Relativity» – бүкіл әлемдік тартылыс күші мен салыстырмалы теорияға арналған он-лайн шолу журналы. .
OAIster (University of Michigan’s Open Archives harvester OAIster), DOAJ (Lund University’s Directory of Open Access Journals), ADS (NASA Astrophysics Data System) және ZentralBlatt MATH-та индекстеледі. ISSN: 1433-8351.
Сыртқы сілтемелер
relativity.livingreviews.org
Дереккөздер
Санат: Журналдар
Жосалыкезең
Жосалыкезең – Іле Алатауының Үлкен Алматы сілеміндегі асу.
Жер бедері
Асуда Тянь-Шань ғылыми биік таулы станциясы (Космостанция) орналасқан. Асу Үлкен Алматы көлінің аумағында Алматы және Озерное шатқалдарының жоғарғы бөлігін қосады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Алматы облысы асулары Санат:Іле Алатауы
Буль алгебрасы
Буль алгебрасы, буль торы — ішінара реттелген жиынның арнаулы түрі. Егер жиынның ең үлкен элементі 1 (Буль алгебрасының бірлігі), ең кіші элементі 0 (Буль алгебрасының нөлі) болса және әрбір х элементі мен оның толықтыру элементі Сх: sup {x, Cx}=1, іnf {x, Cx}=0 қатынастарын қанағаттандырса, онда Буль алгебрасы дистрибутивтік тор деп аталады. Sup және іnf операциялары әдетте  \/  таңбаларымен, кейде /\  таңбаларымен белгіленеді. Мұнан олардың жиын теориясындағы бірігу және қиылысу операцияларымен ұқсастығы көрінеді. Сх кейде –х болып жазылады. Буль алгебрасында кез келген элементтің толықтыруы біреу-ақ болады. Буль алгебрасының аксиомаларында “жиын”, “оқиға” және “пікір” ұғымдарының арасындағы ұқсастық бейнеленген. Буль алгебрасында С, ,  сияқты негізгі операциялардан басқа операциялар да анықталған болуы мүмкін. Солардың ішінде төмендегідей симметриялық айырма операциясы ерекше маңызды: х+2у=(хСу)(уСх). Бұл ху, |x-у| деп те жазылады. Кез келген Буль алгебрасы +2 (“қосу”) және  (“көбейту”) операциялары орындалатын бірлігі бар буль сақинасы болып табылады. Буль алгебрасы ағылшын математигі Дж. Бульдің (1815 — 1864) еңбектерінде (1847, 1854) символикалық логиканың аппараты ретінде пайда болды. Кейіннен ол математиканың әр түрлі саласында (ықтималдық теориясы, топология, функционалдық талдау, т.б.) кеңінен қолданылды.
Пайдаланылған әдебиет
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Санат:Алгебра Санат:Математикалық талдау
Вудбюри (Коннектикут)
Вудбюри (Woodbury) — Коннектикут штатының Litchfield округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 9734 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 95.1 км² шамасында. FIPS коды — 09-87910.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Коннектикут қалалары
Анори
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16246 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6274,5 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1,81 адам/км².
Тарихы
Қала 1956 жылы құрылған.
Санат:Амазонас елді мекендері
Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері
Дереккөздер
Санат:Салықтар
Сайлау технологиялары
Сайлау технологиялары -бұқараның электоралдық мінез-құлқына ықпал ету және оларды нақты үміткерге дауыс беруге ояту мақсатында ықпал ету тәсілдерінің жиынтығы. Сайлау технологияларының негізгі ерекшелігі - сайлаушылардың мінез- құлқын реттеуші әлеуметтік-психологиялық тетіктерді қосуға бағытталуы. Сайлау технологиялары кәсіпкерлер қолында күшті қаруға айналады. Сайлау технологияларының қатарында бірінші қадам - сайлау алдындағы жағдайды талдау. Сайлау кампаниясын ұйымдастырушылар сайлау стратегиясы мен тактикасын анықтау үшін өздеріне қажетті мәліметтерді жинайды. Яғни, сайлау кампаниясын ақпараттық-сараптамалық қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Ақпараттық-сараптамалық қамтамасыз етудің бірінші кезеңі - сайлау алдындағы округтегі жағдайды жан-жақты талдау. Бұл міндетке сайлау алдынан 3-6 ай бұрын кіріседі. Осы жиналған ақпараттар талданып, соның незінде сайлау кампаниясының стратегиясын дайындауға қажетті нақты ұсыныстар дайындалады. Екінші кезең - басталған сайлау кампаниясын ақпараттық-сараптамалық қолдаумен қамтамасыз ету. Бұл жерде сайлау кампаниясын ұйымдастырушылар мен сайлаушылар арасындағы тұрақты кері байланысты қалыптастыру маңызды. Тиімді кері байланыс басқару субъектісіне өзінің әрекеттерін түзетуге мүмкіндік береді. Сайлау кампаниясын ұйымдастырушылар үшін қажетті ақпарат әр түрлі жолдар мен құралдар арқылы алынуы мүмкін: округтың экономикалық дамуы туралы статистикалық мәліметтері, тұрғындардың демографиялық құрамы туралы, өмір сүру деңгейі, соңғы сайлау қорытындысы туралы мәліметтерді зерттеу; тұрғындар арасында әр түрлі сауалнамалар жүргізу арқылы; фокус топтармен жұмыс жасау, яғни ұрандарды, жарнамалық роликтерді талдау, бұл өз кезегінде адамдардың сайлау кампаниясын ұйымдастырушылардың әрекеттеріне реакциясын білуге мүмкіндік береді; бақылаудың көмегімен бәсекелестер әрекеттерін талдау, сонымен бірге контент-анализ жасау.
Дереккөздер
Сайлау
Санат:Сайлау
Джеймс Седдон
Джеймс Александр Седдон (James Alexander Seddon; 13 маусым 1815,, Виргиния — 19 тамыз, 1880, округі Гучленд, Виргиния) — АҚШ Конфедерацисының төртінші әскери министрі (1862-1865).
Өмірбаяны
Джеймс Александр Седдон 1815 жылы 13 шілдеде дүниеге келген, алдымен үйден бастауыш білім алды, кейінірек Виргин университетіне оқуға түсті және 1835 жылы заңгерлік мектепті аяқтады. 1838 жылы аввокаттар коллегиясына қабылданып, өзіндік тәжірибесін Ричмонде құрды.
Дереккөздер
Санат:13 шілдеде туғандар Санат:1815 жылы туғандар Санат:Виргинияда туғандар Санат:1880 жылы қайтыс болғандар Санат:Виргинияда қайтыс болғандар
Ансиан (аудан)
Ансиан (аудан) (Ansião) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Ансьян муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 549 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,32 км² шамасында. Халық тығыздығы — 125,4 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лейрия округінің елді мекендері
Веккьяно
Веккьяно (Vecchiano) — Италиядағы коммуна, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Пиза провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 031 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 170 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 67 км² шамасында. Пошта индексі — 56019.
Елді мекеннің қамқоршысы — Қасиетті Александр.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тоскана елді мекендері
Бюсьер-Бадий
Бюсьер-Бадий (Bussière-Badil) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Нонтрон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,86 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24071, пошта индексі — 24360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 468 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,56 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Төменгі Омра
Төменгі Омра — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сойва өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені бастауынан Шердино ауылындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Беркау
Беркау (Berkau) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Штендаль ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 485 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 18,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 90 050. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Вальтер Райхгельм.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Шейх
Шейх (شيخ) — қария, ақсақал, қарт адам; тайпаның, рудың, әулеттің ақсақалы; Арабиядағы тайпа басшысының лауазымы. Шейх атауы діни қайраткерлерге, діни пәндер білімпаздарына, сопылық бауырластықтар мен сауда-қолөнер серіктестігі басшыларына, ұстаздарға қатысты айтылатын құрметті атақ. Бұл атақ кейбір адамдардың аты-жөніне тұрақты түрде тіркеліп айтылады: аш-Шейх әл-Бухари, аш-Шейх әл-Мүслим, т.б. Шейх сөзі кейде күрделі лауазымдық атақ құрамында да айтылады: Шейх әл-джамал (қажылық басшысы), Шейх әл-балад (жандарал бастығы), т.б.
Дереккөздер
Санат:Дін Санат:Ислам
Ракитка (Имза тармағы)
Ракитка — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Мордовия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Имзаөзенінің сол жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.