cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иоганн Кеплер
Кеплердің заңдары
Кеплердің үшінші заңы. Орталық нүкте (Күн) айналасындағы екі материалдық нүктенің (планета) ұйтқымаған эллипстікқозғалысы кезіндегі айналу уақытының квадраты мен орт. және айналатын нүктелер массалары қосындысы көбейтінділерінің қатынасы, олардың орбиталарындағы үлкен жарты осьтері кубтарының қатынасына тең, яғни: мұндағы T1 және T2 – екі нүктенің айналу периоды, m1 және m2 – олардың массалары, m0 – орталық нүктенің (Күннің) массасы, a1, a2 – орбита нүктелерінің (планеталардың) үлкен жарты осі. Кеплердің үшінші заңы эллипстік орбита бойымен қозғалатын планеталарға, планеталар серігіне, қос жұлдыздардың құраушыларына қолданылады және аспан шырақтарының кейбір сипаттамаларын анықтауға мүмкіндік береді. Кеплер заңдары Ньютонның бүкіл әлемдік тартылыс заңының ашылуында елеулі рөл атқарды. Бақылаулар нәтижесінде табылған Кеплер заңдарын Ньютон екі дене есебінің дәл шешуі ретінде қорытқан. [
Дереккөздер
Санат:1571 жылы туғандар Санат:1630 жылы қайтыс болғандар Санат:Христиандар Санат:Германия математиктері Санат:Иоганн Кеплер
Дженнифер Гудвин
Джиннифер Мишель Гудвин  - 1978 жылы 22 мамыр күні Мемфис, Теннессида туған американдық актер. Ол Тим Гудвин, музыкант және дыбыс жазу студиясының иерегі және Линда Гудвин, FedEx компаниясының қызметшісінің отбасысында дүниеге келген. Онын Мелисса атты сіңлісі бар. Ол қуыршақтар аниматоры. Гудвин өзінің Дженнифер атын Джинниферге ауыстырды, себебі ол өзі және оның туыстары оның атын солай айтады. Бесінші сыныптан бастап Джиннифер әртіс болуды армандады. Мектеп бітіре сала, ол Бостондық университетке көшеді де, оны 2001 жылы бакалавр деңгейінде бітіреді. Оқуды Англиядағы Шекспир Университетінде жалғастырады. Оқу кезінде ол түрлі қойылымдар қоюда қатысты, ол Жанна д’Арк, Офелия «Гамлетте және Джессиканы «Венецианском купце».
Главаци (Враца облысы)
Главаци (Главаци) — Болгариядағы ауыл. Враца облысына қарасты Криводол қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 240 адамды құрайды.
Пошта индексі — 3045. Телефон коды — 09181. ЕКАТТЕ коды — 15014.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Враца облысының елді мекендері
Селифантовица
Селифантовица — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің оң жағалауынан 102 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері Санат:Киров облысы өзендері Санат:Коми Республикасы өзендері
Үйме жалдау
Үйме жалдау - аумақты дуалмен қоршап немесе бөгет құру арқылы судан бөлу. Мұндай амал жерді су басуынан қорғау үшін қолданылады, өзен суы, көлдің, су қоймасының және теңіздің суы лықсыған кезде жерді су басып қалмау ушін немесе теңізден бір алапты қоршап алып құрғату аркылы егістікке айналдыру кезінде қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Рокль (Лозер)
Рокль (Rocles) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Манд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 19,84 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 48129, пошта индексі — 48300.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 209 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,53 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Тауматауакатангиангакоауауотаматеатурипукакапикимаунгахоронукупокануэнуакитанатаху
Тауматауакатангиангакоауауотаматеатурипукакапикимаунгахоронукупокануэнуакитанатаху — Жаңа Зеландияда орналасқан теңіз деңгейінен биіктігі 300 метр болатын төбешік. Жергілікті тұрғындар қысқартып Таумата деп те атайды.
Атауы
Маори тілінде «Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu» деп жазылатын 85 сөзден құралған бұл геограграфиялық нысан әлемнің ең ұзын атауы ретінде Гиннесстің Рекордтар Кітабына тіркелген.
Дереккөздер
Санат:Жаңа Зеландия географиясы
Томас Коул
Томас Коул (1 ақпан 1801 — 11 ақпан 1848) — америкалық кескіндемеші, Гудзон өзені мектебінің қалаушысы.
Коулдың жанұясы 1818 жылы Англиядан АҚШ-қа көшеді және Огайо штатының Стьюбенвилл қаласына орналасады. Мұнда Томас өздігінен сурет салуды үйрене бастайды.
1825 жылы Коул Нью-Йоркке көшеді. Өзінің бес суретін Джордж Брюнге сатып жіберіп, одан Гудзон аңғарына серуендеп қайтуына қаржылай көмек алады. Сонда Коул Катскилл тауларының, Каатерскил сарқырамасының, Форт Путнамның суреттерін салады. Бұл еңбектерін әріптестері Джон Трамбулл мен Ашер Браун Дюран жоғары бағалап, жас суретшімен жақсы қарым-қатынас орнатады.
Коул көбінесе пейзаждарды салған, бірақ кейбір туындылары аллегориялық мазмұнға негізделген. Бұған оның әйгілі Империяның бағдары атты бес суреттен тұратын топтамасын, Өмір сапары топтамасына жататын төрт суретті және Титанның тостағаны суретін жатқызуға болады.
нобай|солға|220px|Империяның бағдары (1833–1836), бес сурет 1829-1832 және 1841-1842 жылдары ол Еуропаға сапар шегеді. Оның Италияға байланысты көп суреттері сақталған.
1836 жылы Томас Коул Катскилл қалашығында Мария Бартоуға үйленеді. Оларда бес бала туады.
Суретшінің қарындасы Сара Коул да пейзаждарды салумен айналысқан.
Катскилл тауларындағы ең биік шыңдардың бірі Томас Коулдың атымен аталған.
Дереккөздер
Санат:АҚШ суретшілері Санат:Гудзон өзені мектебінің суретшілері
Рецнай
Рецнай (Retznei) — Аустриядағы коммуна. Штирия федералды жеріне қарасты Лайбниц округінің құрамына енеді.
Бөке (қала)
Бөке (Boʻka, Бўка) — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала.
Рецнай
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 418 адамды құрайды (1 қаңтар 2001). Алып жатқан жер аумағы 3.34 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — LB, ресми идентификациялық коды — 6 10 29.
Бөке (қала)
Географиялық орны
Ол шамамен Ташкент қаласының оңтүстігінен 65 км қашықтықта, Той-Төбе теміржол стансасының оңтүстік-батысынан 32 км қашықтықта орналасқан.
Рецнай
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Детлеф Грубер (АСДП) саналады.
Сан-Роман (Армамар)
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 233 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,97 км² шамасында. Халық тығыздығы — 78,5 адам/км².
Бөке (қала)
Халқы
Тұрғыны:
Рецнай
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Сан-Роман (Армамар)
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Бөке (қала)
Тарихы
Қалада Кеңес үкіметінің тұсында мақта тазартатырн зауыттар болған. Ал 21-ғасырдың басында бұл зауыттардың бірқатары жабылып қалады. Сондықтан бүгінде Бөкедегi мақта тазартатын зауыттардың саны мен қызметі жайлы еш мәлімет жоқ.
Сан-Роман (Армамар)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Бөке (қала)
Дереккөздер
Санат:Ташкент облысы қалалары
Аталы сөз
Аталы сөз — 2011 жылы Астана қаласы «Нұра-Астана» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Қазыхан Әше. Беттер саны — 368.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Нұра-Астана баспасының кітаптары
Жұмағалиев Таумыш
Жұмағалиев Таумыш (1918 жылы туған, Ақтөбе облысы Қызылқоға ауданы Көздіқара ауылы) – геология-минералдар ғылымдарының кандидаты (1955). Қазақ тау-кен металлургия институтын бітірген (1945). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген геолог-барлаушысы (1967). Атырау өңіріндегі мұнай-газ өндірісін ұйымдастырушылардың бірі. Ескене кәсіпшілігінің бас геологы (1945–47), Мұнай инcтитутында ғылым қызметкері, лаборатория меңгерушісі, директордың орынбасары (1947–68), Батыс Қазақстан геология басқармасының бастығы (1968–72), Геология барлау институтының директоры (1972–85) қызметтерін атқарды. 140-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлылығының (1976) лауреаты. Халықтар достығы орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:1918 жылы туғандар
Сұр шымшық
Сұр шымшық (Parus major) - сарыбауыр шымшықтан сәл кішірек шымшық. Сұр шымшықтың негізгі бейнесі сарыбауыр шымшықтың көшірмесінен аумайды, бірақ реңінде сары және жасыл түстер болмайды. Оның жоны - күлгін сұр, бауыры мен екі қапталы - ақ. Қазақстанда бұл ортаазиялық шымшық тек қана оңтүстік шөлді өңірлерде - Қарақұмнан және Арал маңынан Балқаш-Ақкөл қазаншұңқырына дейін қоныстанады. Отырықшы құс, яғни қыста ұялау маңайында шарлап көшпенділік жасайды. Далада өзен аңғарларының торғайлы ормандарын ұнатады, дегенмен елдімекендерге таяу ағаш екпелеріне де орын тебеді.
Батыс Тәңіртауда тау беткейлерінің төменгі бөлігінің жалпақ жапырақты ормандарына көтеріледі. Ағаш қуыстарында (әсіресе шөл теректері- тораңғыда) және кез-келген қуыстарда: жердегі індерде, жартастар жарығында, тастан және саздан жасалған құрылыстарда, молаларда, т.б. ұялайды. Салындыда 4-8 секпілді жұмыртқалар болады, олардың жұмыртқа басуы және балапандарын қоректендіруі аз зерттелген. Бір жазда 2 рет балапан өргізетіні ғана мәлім.
Дереккөздер
Санат:Шымшықтар тұқымдасы Санат:Еуразия құстары Санат:Африка құстары
Шөміш (ыдыс)
нобай|200px|оңға|Шөміш ыдысы Шөміш — қазаннан ас құятын ыдыс, ожаудың бір түрі. Шұңғыл бөліктен және қолға ұстауға ыңғайлы саптан тұрады. Археологиялық деректерге қарағанда, шөміштің ағаштан жасалған түрлерін Орталық Азия халықтары ерте темір дәуірінде-ақ қолдана бастаған. Дәстүрлі қазақ қоғамында дастарханның шырайын келтіретін мүлік ретінде ерекше бағаланған. Оны қазақ шеберлері әр түрлі ағаштардан (тораңғы, емен, т.б.) ойып дайындаған.
Санат:Ыдыстар
Мулдака (Ильчигүл ауылдық кеңесі, Учалин ауданы)
Мулдака — Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Ильчигул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 272 адамды құрады. Пошта индексі — 453715, ОКАТО коды — 80253820003.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Табақ алып қашу немесе мүше алып қашу
Табақ алып қашу ойыны — өте ертеден келе жатқан көне ойындардың бірі. Бұл ойын ат үстінде ойналатын болған. Ойын негізі өмір шындығынан туған. Үлкен тойларда немесе атақты кісілердің асында халық көп жиналып, көп үй тігілген. Сол жиылған көп халықты тамақтандыру, ас беріп күту қажеттігі туған. Ол үшін сандаған мал сойылып, тай қазандар көтеріліп, ет асылған. Сол тамақты басаяғы ат шаптырым ұлан-ғайыр жұртқа, жаяу тасып жеткізу мүмкін болмаған. Сондықтан етті үйді үйге (киіз үйлерге) салт атты жігіттер жеткізіп беріп тұрған. Ал шауып келе жатқан аттың үстінде, қолына табақ толы ет көтеріп, оны төкпей-шашпай, апаратын жеріне дұрыстап жеткізіп берудің өзі де үлкен өнер. Осыны дұрыс орындап шығу үшін, той болардан көп бұрын, той, не ас беретін елдің азаматтары әзірлік ретінде табақ алып қашу ойынын ойлап тауып, жаттығу ретінде ойнайтын болған. Келе-келе ол жалпы халықтық ойынға айналған. Ойынға қатынасушылардың санына шек қойылмайды. Салт аттылар алаңға жиылып, араларынан біреуін табақ алып қашушы етіп тағайындайды. Ол табаққа салынған затты алып қашады. Қуып жеткен ойыншы одан табақты алып өзі бұрын белгілеген жерге жеткізуге тырысады. Табақты белгілеген жерге кім бұрын жеткізсе, сол жеңіске жетеді. Табаңты бермес үшін бұлтарма шабу сияқты түрлі амал-айла қолданылады. Табақ қолдан-қолға ауысады. Бірақ табаққа салынған зат түспеуі керек. Ол әлденеше қайталанып ойналады.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Мыс кенорындарының өнеркәсіптік типтері
Мыстың өнеркәсіптік кен орындары арасында генетикалық белгілері бойынша магмалық, гидротермалық-шөгінді (стратиформдық) типтерге бөлінеді.
ТМД елдерінде негізгі өнеркәсіптік типтерге жататындар:
1. гидротермалық-шөгінді (қоры 34%, өндірісі 29%) – Жезқазған (Орталық Қазақстан), Удокан (Забайкалье), ал шетелде: Предсудетское (Польша), Мансфельд (Германия), Айнақ (Ауғанстан), Роан-Антилоп, Чамбиши, Нчанга (Замбия 12.10-сурет), Камото, Мусоши (Конго) және т.б.;
2. вулканогендік-шөгінді мыс-колчедан (қоры 17,5%, өндірісі 23%) – Дегтярь, Учалы, Гай, Симбай (Оңтүстік Орал), Уруп, Алаберды, Шамлунг (Кавказ); шетелде – Рио-Тимпо (Испания), Бор (Югославия), Эргани (Түркия), Болиден (Швеция), Кидд-Крик (Канада), Юнайтед-Верде (АҚШ) және т.б. кенорындар.
3. гидротермалық мыс-порфир (қоры 18%, өндірісі 16%)– Қоңырат, Бозшакөл, Шатырқұл (Қазақстан), Қалмақыр (Орта Азия), Каджаран, Агарак (Армения). Сор (Батыс Сібір). Шетелдерде ірі кенорындар белгілі жарлер: Болгария (Медет, Асарел), Иран (Сары-Чешме), Моңғолия (Эрдене), АҚШ (Кляймакс, Бингем), Канада (Валли-Копер), Перу (Токепала), Чили (Эль-Тениете, Чукикамата);
4. магмалық мыс-никельді (қоры 18%, өндірісі 16%) – магмалық ликвациялық сульфид мыс-никель рудалар жоғарыда қарастырылған ( никель, кобальт кенорындары тарауында).
Шетелде гидротермалық мыс-порфир (қоры 65%, өндірісі 60%), гидротермалық-шөгінді (20% және 18%) және вулканогендік-шөгінді мыс-колчеданы (8% және 11%) кенорындар басты орын алады.
Санат:Кен орындар
Өмірзaқов Кәмәси
Өмірбаяны
1936-1938 ж. Қазақ драма театрының жанындағы студияда окыды.
1941-42 ж. Қазақ драма театрында, 1942-47 жылдары ЦОКС-те (Біріккен орталық киностудияда), 1947 жылдан Балалар мен жасөспірімдер театрында актер болды.
Рөлдері
Басты рөлдері Шоңмұрын (Ақынжановтын, "Ыбырай Алтынсаринінде"), Далбасхан (Сатыбалдиннің "Аякез аруында"), Миллер (Шиллердің "Махаббат пен зұлымдығында"), Карло атай (А. Толстойдың "Алтын кілтінде"), Қарашор (Құсайыновтың "Алдар көсесінде"), т.б. Киноға түскен ("Жамбылдағы" - Teмip, "Абай әндері" -  Шал, "Иван Грозныйдағы" -  Солдат, "Шоқан Уәлихановтағы" -  Атқосшы, т.б.).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театр актерлері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Сұлтан Қалиұлы
ҚАЛИҰЛЫ Сұлтан  (1.5.1943 ж.т., Жамбыл ауданы Сеңгірбай а.) – ақын.Қазақстан Жазушылар Одағының, Журналистер Одағының мүшесі. Жамбыл қаласында Абай атынд. пед. уч-щені (1961), қазіргі әл-Фараби атынд. Қазақ ұлттық ун-тін (1967) бітірген. Шу, Жамбыл ауданы орта мектептің мұғалімі, 1967 – 73 ж.Қазақ радиосының музыка, балалар редакцияларында редактор, аға редактор, 1979 – 91 ж. респ. «Балдырған» журналында жауапты хатшы. 1991 ж. респ. «Ұлан» газетінің бас редакторы. Қалиұлы балалар поэзиясы, сатира жанрында еңбек етеді. «Сыныққа сылтау» (1967), «Өлеңдер» (1968), «Дүрбі» (1970), «Қасиетті тақия» (1972), «Сәлем саған, мектебім» (1975), «Кішкентай астрономдар» (1977), «Теміртесер» (1979), «Бақыт деген не?» (1980), «Мен мектепке барамын» (1982), «Әйт, шу, тұлпарым» (1986), «Қандай болып өсемін» (1994) өлең жинақтары жарыққа шықса, «Салам, сага, мектебім» қырғыз тілінде (1983), «Скачи, мой аргамак» кітабы орыс тілінде (1989) жарық көрген. Бұлардан өзге «Төлебай Әжімов» (1973), «Баспалдақ» (1984) прозалық жинақтары да бар. С.Маршак, С.Михалков,Р.Гамзатов, Р.Киплинг, Бақытжан Момышұлы, Я.Колас, А.Барто, Я.Бжелва, А.Ж. Родари, Я.Аким,Б.Заходер, Қ.Мұхаммади, Қ.Тәңірқұлиев, Б.Асанәлиев, Т.Самудинов, А.Рахмад,Ш.Биккол, т.б. шығармаларын қазақшаға аударды.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 9-том
Дэмион Лоу
Дэмион Лоу (Damion Lowe;, Кингстон, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен норвегиялық "Старт" (Кристиансанн) клубының қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының күміс жүлдегері. 2019 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына да қатысты.
Әкесі Онанди Лоу да футболшы, Ямайка құрамасы сапында 1998 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.
Сілтемелер
Санат:Ямайка футболшыларыСанат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншыларыСанат:Сиэтл Саундерс ФК ойыншыларыСанат:Миннесота Юнайтед ФК ойыншылары
Төменгі Инеген
Төменгі Инеген — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Катунь өзенінің сол жағалауынан 373 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Джовани дос Сантос
Джовани дос Сантос Рамирес (Giovani dos Santos Ramírez; 11 мамыр 1989 жыл, Монтеррей) — мексикалық футболшы, "Лос-Анжелес Гэлакси" клубы мен Мексика құрамасының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
Бразилиялық танымал футболшы Зизиньоның ұлы. Испандық "Барселона" клубының футбол мектебінде тәлім алған. 2007 жылдан бастап осы клубта ойнады. 2007 жылы 2 қыркүйекте "Атлетик Билбаоға" қарсы матчта тұңғыш рет Тьерри Анридың орнына алаңға шықты.
Ұлттық құрамада 2007 жылдан бері ойнап келеді. 2014 жылы топтық турнирде Хорватияның қақпасына бір гол енгізді. Бұл кездесуде мексикалықтар 3:1 есебімен жеңіске жетті.
Туған бауыры Джонатан Дос Сантос та кәсіпқой футолшы.
Сілтемелер
Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Мексика футболшылары Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары Санат:Галатасарай ФК ойыншылары Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары Санат:Мальорка ФК ойыншылары Санат:Вильярреал ФК ойыншылары Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Амальгамалау
Амальгамалау —
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
NGC 3099A
NGC 3099A — Кіші Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E+C типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 7 желтоқсанда астроном Уильям Гершель ашқан болатын және NGC каталогында 3099A деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 29087, MCG 6-22-59, ZWG 182.64, NPM1G +32.0227.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кіші Арыстан (шоқжұлдыз)
Дженнифер Моррисон
«Доктор Хаус» сериалындағы Эллисон Кэмерон және «Однажды в сказке» сериалындағы Эмма Свон рөлімен танымал. Оның әкесі, Дэвид Моррисон, музыка пәнінің мұғалімі, 2003 жылы «Жыл мұғалімі» атағына ие болды, анасы Джуди Моррисон, мұғалім. 1997 жылы Prospect High School ата-анасы жұмыс істеген мектепті бітіреді. Оқу кезінде ол кларнетте ойнады, хорда ән айтты және чирлидер болды. Сосын ол Чикаго Лойола атындағы университетіне түседі. Лос-Анджелеске көшер алдында ол «Steppenwolf» театр студиясын бітірген.
Дереккөздер
Санат:1979 жылы туғандар Санат:Иллинойста туғандар Санат:АҚШ актрисалары Санат:АҚШ модельдері Санат:АҚШ продюсерлері
ChatGPT
ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer немесе Чат түзетін, алдын ала оқытылған трансформер) — OpenAI әзірлеген әрі 2022 жылғы қараша айында іске қосылған жасанды интеллект (AI) чатботы. Ол үлкен тіл үлгілерінің (LLM) OpenAI GPT-3.5 және GPT-4 отбасыларына негізделген, сондай-ақ бақыланатын және күшейтетін оқыту әдістерін қолдана отырып, дәл реттелген (оқытуды тасымалдау тәсілі).
Функциялары
нобай| Мұнда ChatGPT-ге қарапайым сұрақ қойылады: [[Джимми Уэйлс|Джимми Уэльс ті Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарда өлтірді ме? ChatGPT «жоқ» деп дұрыс жауап береді, алайда сол кездегі Уэльстің жасын 22 емес, 23 деп қате көрсетеді.]]
Имандра
нобай Имандра – Кола түбегінің оңтүстік – батыс бөлігіндегі көл, РКФСР-дің Мурманск облысында ауданы 812 шақырым квадрат, тереңдігі 67 метрге дейін. 126,7 метр биіктіктегі мұздық – тектоникалық әрекеттерден пайда болған қазан шұңқырында жатыр. Жағасы қатты тілімделген; көптеген шығанақтары мен аралдары бар, ең ірісі – Ерм-арал. Оның ауданы 26 шақырым квадратты құрайды. Имандра көлі үш бөлікке негізделген. Олар: Солтүстік – Үлкен немесе Хибин Имандрасы, ауданы 328 шақырым квадрат, ұзындығы 55 шақырымдай, ені 3-5 шақырымдай; Орталық Иокострав Имандрасы. Оның ауданы 351 шақырым квадрат, ені 12 шақырымға жуық. Олар саяз Иокотрав бұғазы мен жалғасқан(ең енсіз жері 700 метр); батыс – Бабинск Имандрасы(ауданы 133 шақырым квадрат), ол орталық бөлігімен Широкая Салма бұғазымен жалғасқан. Имандраның батыс бөлігіне көптеген өзендер(Пиренга, Монча, т.б.) құяды. Иокострав Имандрасынан Нива өзені басталады. Көл қар, жаңбыр суымен қоректенеді. Қарашада қатып, майда түседі, балыққа (сиг, хариус, голеттц т.б.) бай. Имандраның батысында Лапланд өорығы бар. Солтүстік батыс жағасында Мончигорск қаласы орналасқан. 1952 жылғы Нива СЭС-і каскады жасалғаннан кейін Имандра бөген болды.
ChatGPT
Шектеулері
солға|нобай| OpenAI бас директоры Сэм Альтман
Полярлық шұғыла
Полярлық шұғыла — Жер атмосферасының ионосфера қабатында байқалатын жарқыл. Полярлық шұғыла ғарыштан келетін жоғары энергиялы зарядталған бөлшектердің (электрондар мен протондардың) атомдар мен молекулалармен әсерлесуі (90 — 1000 км биіктікте) нәтижесінде пайда болады. Осы әсерлесу кезінде атомдар мен молекулалар қозған күйге көшеді де, кейіннен белгілі бір толқын ұзындығына сәйкес жарық квантын шығара отырып, алғашқы орнықты күйіне ауысады. Полярлық шұғыла тудыратын бөлшектердің атмосфераға енуі Күн желі мен геомагниттік өрістің өзара күрделі әсерлесуіне байланысты. Сондықтан полярлық шұғыланың байқалу жиілігі мен қарқындылығы Күн активтілігіне тәуелді. Полярлық шұғыла алуан түрлі пішінде, әр түрлі жағдайларда байқалады. Әрбір лездік көріністі, бір бірімен қабаттасып жатқан әр түрлі қарапайым шұғылалардың жиынтығы ретінде қарастыруға болады: бүкіл аспан күмбезіне созылып жатқан түзу немесе имек сызық түріндегі біртекті доғалар мен жолақтар; вертикаль бағытта едәуір созылып жатқан сәулелік пішіндер, диффузиялық біртекті дақтар; біртекті үлкен диффузиялық беттер. Сәулелік пішіндердің орташа қалыңдығы 200 м, жарықтылық артқанда ол кемиді. Полярлық шұғыланың спектрлік құрамы ендікке байланысты өзгеріп отырады. Полярлық шұғыланы зерттеу біріншіден, Жерге жақын ғарыш кеңістігіндегі процестер туралы ақпарат жинауға, екіншіден, оптикалық сәуле шығарулары бойынша ғарыш бөлшектерінің ионосфераға әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Полярлық шұғыланы тек Жер бетінен емес, ғарыш кемелері арқылы зерттеу жоғарыдағы мәселелерге байланысты маңызды жаңа деректер алуға мүмкіндік берді.
Дереккөздер
Санат:Атмосфералық оптикалық құбылыстар
Төменгі Ширгайта
Төменгі Ширгайта — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Песчаная өзенінің оң жағалауынан 236 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мұздық жамылғылар
Мұздық жамылғылар (Ледниковые покровы) — тұтас мұз қалқаны түріндегі қалындығы бірнеше км (антарктикалық мұздықтың қалыңдығы >4 км), ауданы бірнеше млн. км2 болатын жер үсті мұздықтарының түрі.
Төменгі Ширгайта
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мұздық жамылғылар
Мұздық жамылғыларының қозғалыс бағыты мен дөңес калқанға ұқсаған бітімі жер бедерінен тәуелсіз дамиды. Қоректену аймағы ең биік орталық бөлігінде орналасады. Мұз осы орталықтан мұздықтың шеткі бөліктеріне радиус бойынша ағады. Мұз шығыны негізінен мұздың қайраңдық мұздықтарға ағу жолымен және мұзтаулардың опырылып бөлінуі арқылы жүреді. Қазіргі замандағы ''14,4 млн. км2 мұздық жамылғылардың 85,3%-ы Антарктиданың құрлықтық мұздық жамылғыларын құрайды, 12,1%-ы Гренландия жамылғысы, 2,6%''-ы Канаданың Арктикалық архипелағы, Исландия, Шпицберген және т.б. арктикалық аралдар алабына бөлінеді. Плейстоценде мұздық жамылғылар Еуропаның, Солтүстік Азия мен Солтүстік Американың бірталай аумағына жайылған.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
IC 3643
IC 3643 — Бикеш шоқжұлдызында орналасқан SB типті галактика.
Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов
Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов
IC 3643
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1408965.
Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов
1952 жылы 23 шілдеде Алматы облысы Кеген ауданы Жалаңаш ауылында туған. Қазақ.
IC 3643
Сыртқы сілтемелер
IC 3643 Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Жарық (айрық)
Елді мекендер:
Басқа мағыналар:
Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов
Анасы-Жақыпова Коңыртай Нұрғалиқызы, зейнеткер, мектеп директоры болған.
Ленинград кинорежиссерлер институтының дыбыстехникасы факультетін бітірген (1974), дыбыс режиссері.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
1974 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының дыбыс цехының инженері. 1975 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - ҚазКСР Мемкино кино-өндірістік-техникалық бөлімінің жетекші инженері, бөлім бастығы. 1980 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының өндіріс жөніндегі директорының орынбасары. 1982 жылдан - ҚазКСР киноөндірісі бөлімінің бастығы. 1988 жылдан - «Қазкинодеталь» ӨБ бас инженері. 1992жылдан-«Қазақкино» концерні төрағасының орынбасары. 1995жылдан - «Қазақкинопрокат» ӨБ бас директоры. 1998 жылдан -«Еуразия» I Халықаралық кинофөстивалі бас директорының орынбасары. 2002 жылдан - «Көшпенділер» киножобасының директоры, қосымша қызметте атқарушы продюсері.2005 жылдан - «Еуразия» II Халықаралық кинофестивалі бас директорының орынбасары. 2005 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ қаржы директоры.
2008 жылдан бері - Ұлттық продюсерлік орталықтың атқарушы директоры.
«Тот, кто нежнее», «Казнь после смерти», «Омпа», «Көшпелілер» кинофильмдерінің продюсері.
«Кардиограмма», «Шұға» кинофильмдеріне түскен.
ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2002). КСРО кинематографиясының үздігі (1980).
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық».
Хоббиі - балық аулау.
Үйленген. Жұбайы -Жұбандықова Ләйлә, «Ново-Нордиск» өкілеттілігінің жетекшісі. Ұлы - Дияр (1976 жылы туған); қызы -Дина (1983 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Ат омыраулату
«Ат омыраулату» ойыны кең жазықта өтеді. Ойынға әзірлік күнілгері жүргізіледі. Ойынға аттар да, жігіттер де жаттығуы тиіс. Ойын басталардан бұрын ортадан кең шеңбер сызылады. Сонан соң ойынға қатынасушы аттардың барлығы шеңбердің ортасына жиналады. Ойын жүргізушінің белгісімен ойыншылар шеңбер ішінен бірін-бірі ығыстырып шығара бастайды. Ығыстырғанда, тек аттар ғана сүйкеніседі, қолдарымен біріне-бірі тиісуіне, соқтығуына, итеруіне болмайды. Ойын шеңбердің ішінде бір адам қалғанша жалғаса береді. Ойын үстіне шеңбер сызығынан кімнің атының артқы екі аяғы өтсе (не алдыңғы екі аяғы) болды, ойыннан шыққанға есеп.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Айқым (ауыл)
Айқым — Алматы облысы Қарасай ауданы, Шамалған ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстік-батысқа қарай 34 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 19 адам (13 ер адам және 6 әйел адам) болса, 2009 жылы 88 адамды (42 ер адам және 46 әйел адам) құрады.
Мария Матвеевна Ременцова
Мария Матвеевна Ременцова (12.10.1922 ж.т., Қостанай облысы Урицкий ауданы Сорочинское с.) – биологиялық ғылыми доктор (1963), профессор (1966). Қазақ мемлекеттік медицина институтын (1944, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті ) бітірген. Осы институтта доцент (1951–1955), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің Өлкелік патология ғылыми зерттеу институтында бөлім меңгерушісі (1955–72), 1972 жылдан Қазақ эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми зертеу институтында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. Оның ғылыми еңбектері негізінен антропозоноздар эпидемиологиясына арналған. Ременцова бруцеллез бен сальмонеллез – табиғи ошақты аурулар екенін дәлелдеп, оларға қарсы қолданылатын шаралар жүйесін (КСРО ғылым академиясының И.И.Мечников атындағы сыйл., 1973) ұсынды. 2 өнертабыстың иегері.
Санат:Тұлғалар
Обфельден
250px|thumb|Картада орналасуы Обфельден (Obfelden) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Аффольтерн округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4465 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7.54 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 10, пошта индексі — 8912.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Восточное (Башқұртстан)
Восточное — Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл, Буздяк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 436 адамды құрады. Пошта индексі — 452719, ОКАТО коды — 80217807002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Пайн-Филью
Пайн-Филью (Paim Filho) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Санандува экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 414 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 182,182 км² шамасында. Халық тығыздығы — 24,2 адам/км².
Тарихы
Қала 1961 жылы құрылған.
Аморфты
Аморфты (amorphos — пішінсіз) — аморфты — қасиеттері кристалды қалыпқа жетнеген қатты заттар (шыны, табиғи және жасанды полимерлер). Олардың физикалық қасиеттері әр түрлі бағытта бірдей болып келеді. .
Дереккөздер
Санат: Физика Санат: Терминология Санат: Металлургия Санат: Тау-кен ісі Санат: Химия
Иосиф Николаевич Белокурский
Иосиф Николаевич Белокурский (1893-1943) - суретші. Көркем керамика саласында жұмыс істеген. Алматы керамикалық станциясының (қазіргі Алматы экспериментальді көркем керамикалық заводы) негізін салушылардың бірі. Ол Абай портреті салынған сәндік құмыра мен табақша жасаған.
Пампанейра
Пампанейра (Pampaneira) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Альпухарра-Гранадина ауданында (комарка) орналасқан.
Иосиф Николаевич Белокурский
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Пампанейра
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 356 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Қанай (Батыс Қазақстан облысы)
Қанай — Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы ауыл, Қанай ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 646 адам (316 ер адам және 330 әйел адам) болса, 2009 жылы 594 адамды (282 ер адам және 312 әйел адам) құрады.
Тарихы
1936-97 жылдары Ленин атындағы астық кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қанайда жене округтегі Дәнелікөл ауылында «Бірлік» акционерлік қоғамы мен «Шұғыла» серікгестігі құрылған.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, бастауыш мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік жене фельдшерлік-акушерлік пункттер бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Дереккөздер
Санат:Бөрлі ауданы елді мекендері
Мемлекет аралық банк
Мемлекет аралық банк — халықаралық есептесу және несие-қаржы мекемесі. 1993 ж. 22 қаңтарда ТМД-ға қатысушы 10 мемлекеттің: Армения Республикасының, Белорусь Республикасының, Қазақстан Республикасының, Қырғыз Республикасының, Молдова Республикасының, Өзбекстан Республикасының, Ресей Федерациясының, Тәжікстан Республикасының, Түрікменстанның, Украинаның елбасылары қол қойған Келісім негізінде құрылған. Банкінің құрылтайшылары — өздерінің үкіметтері мен орталық (ұлттық) банкілері арқылы әрекет ететін мемлекеттер. Мәскеуде орналасқан. Жоғары органы Банк Кеңесі, оған әрбір уағдаласушы тараптан бір-бір өкілден кіреді. Банк Кеңесі Банк Президенті мен оның орынбасарларын тағайындайды. Мемлекет аралық банк халықаралық жария құқық нормаларына сәйкес құрылған халықаралық Үкімет аралық ұйым ретінде танылған және оған кең ауқымды атқарымдар мен өкілеттіктер берілген.
Югжа
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Грузин Кеңестік Социалистік Республикасы
Грузин Кеңестік Социалистік Республикасы (საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა) — КСРО-ның одақтас республикаларының бірі. 1936 жылғы аннексиялануына дейін оның жері Күнгей Кавказ СФКР құрамында болған еді. 1989 жылы Грузин КСР өзінің егемендігін жариялады. 1990 жылы ол өз атауын Грузия республикасы деп ауыстырды да, кейінірек тәуелсіздігін алды.
Жері 69,7 мың км² тең. Халқы 4734 мың адам (1971), Астанасы – Тбилиси. Әкімшілік жағынан 67 ауданға бөлінеді; 51 қаласы, 57 қ.т. поселкесі бар.
Мемлекеттік құрылысы
Грузин КСР-і — КСРО құрамына енетін жұмысшылар мен шаруалардың социалистік мемлекеті, одақтық кеңестік социалистік республика. Конституциясы 1967 ж. 13 ақпанда жалпыгрузиндік 8-Кеңестер съезінде бекітілген. Мемлекет үкіметінің жоғары органы – 11 мың тұрғынға 1 депутат есебінен 4 жылға сайланатын Грузин КСР-інің Жоғарғы Кеңесі. Жоғарғы Кеңесінің сессиялары аралығында үкіметінің Жоғары органы – Грузин Кеңесінің Президиумы.
Грузинның ең жоғарғы сот органы – Грузин КСР-і Жоғарғы Кеңесі 5 жылға сайлайтын республиканың Жоғарғы Соты. Оның құрамында 2 сот коллегиясы (азаматтық және қылмыстық істер бойынша) және Пленум жұмыс істейді. Одан басқа Жоғарғы соттың Президиумы бар. Грузин КСР-інің Прокурорын КСРО-ның Бас прокуроры 5 жылға бекітеді.
Табиғаты
Грузин КСР – таулы ел, жерінің 87%-ы тау мен қырат. Солтүстігінде Үлкен Кавказ қатпарлы тау жүйесі бар. Кавказдың бас жотасынан оңтүстікке қарай Абхаз, Бзыбь, Кодор, Сванет, Лечхум, Рачин, Картли, Кахети т.б. жоталары созылып жатыр.
Шхара (5068 м), Казбек (5033 м) шыңдары, Крест (2384 м), Мамисон (2829 м), Клухор (2781 м) асулары осында. Грузин КСР-інің оңтүстік бөлігінде Кіші Кавказ тауының Анджар-Имеретия, Триалет, Шавшет және Джавахет жоталары орналасқан. Кіші Кавказ Үлкен Кавказбен Сурам жотасы арқылы жалғасады. Грузуин КСР-ің ең биік жері – Шхара тауы, 5068 м. Қара теңіз жағалауын Колхида ойпаты алып жатыр. Басты қазба байлықтары: марганец рудасы (Чиатура), тас көмір (Ткибули, Ткварчели), мұнай (Колхида, Сыртқы Кохети), полиметалдар (Үлкен Кавказдың оңтүстік беткейі), мыс (Маднеули) т.б. Грузин КСР-де 1300-ге жуық минералды бұлақтар бар. Солтүстігі Үлкен Кавказ жоталарымен қоршалып жатқандықтан, оның климатына суық ауа массалары аз әсер етеді, ал батысындағы Қара теңіздің жылы әсер күшті. 500-600 м-ден төмен жатқан жерінің климаты субтропиктік, жоғарылаған сайын құрғақ, қоңыржай, континенттік климатқа ауысады. Теңіз жағалауында жылдық орташа температурасы 14°С, 15°С, жауын-шашыны 2000-2800 мм. Шығыс бөлігінде қаңтардың орташа температурасы - 2°С, 3°С, шілде 23-26°С, жауын-шашын мөлшері 300-800 мм. Ең төмен температура (-35°С, -40°С) Рачин жотасында байқалған.
Өзендері Каспий және Қара теңіз алаптарына жатады. Ірі өзені – Кура – Каспий теңізіне құяды. Оның салалары: Арагви, Алазани, Храми, Ксани, Үлкен Лиахви. Қара теңізге Риони, Бзыбь, Кодори, Инугри құяды. Грузия өзендерінің суы мол, ағысы қатты, энергия қорына бай (18,2 млн квт). Ірі көлдері Паравани, Рица, Амткел, Табацкури т.б.
Кохида ойпаты субтропиктік күлгін топырақты және өзен аңғарлары аллювиалды, тау етектері қызғылт, шығыс бөлігінде жазық жерлері қара және қоңыр топырақты келеді. Жерінің 36,7%-ы орман. Тау етектері беткейлерінің төменгі жағында жалпақ жапырақты, одан жоғары қылқан жапырақты ағаштар өседі. Таудың лардың жоғары беткейлері субальпілік және альпілік шалығндар. Грузия ормандарында аю, ақ марал, сілеусін, таулы аймақтарында тау ешкісі, ұлар т.б. кездеседі. Грузия жерінде 15 қорық (Рица, Боржоми, Румица) ұйымдастырылған.
Халқының 66,8%-ы – грузин, 9,7%-ы – армян, 8,5%-ы – орыс; қалғандары азербайжан, осетин, абхаз, грек, еврей т.б. Халқының орташа тығыздығы 1км²-ға – 67,9 адамнан келеді (1971). Аса тығыз тұратын жерлері – Қара теңіз жағалауы, Имеретия таулы қыраты – Алазани өзенінің аңғары. Қала халқы - 48%. Ірі қалалары (1971 ж.): Тбилиси (907 мың), Кутаиси (166 мың), Батуми (104 мың), Сухуми (104 мың), Рустави (102 мың).
Тарихы
1917 жылы Ресейде болған буржуазия-демократиялық Ақпан төңкерісі кезінде Тбилисиде т.б. қалаларда жұмысшы, солдат, шаруа депутаттарының Кеңестері құрылды. Бірақ бұларда басшылықты меньшевиктер мен әсерлер тартып әкетті. 1917 жылы 9 (22) наурызда Тбилисиде буржуазия Уақытша үкіметінің органы – Күнгей Кавказ Ерекше Комитеті (ЗЕК) құрылды. Бүкіл Ресейдегі сияқты Грузияда да қос үкімет орнады.
Октябрь революциясы грузин халқының әлеуметтік және ұлт-азатыққа жетуінің бастамасы болды. Большевиктер Грузия еңбекшілердің социалистік революцияны жеңіске жеткізу жолындағы күресіне басшылық етті; алайда, олар Кеңес үкіметін Ресейдің орталық аудандарымен бір мезгілде орната алмады. 1917 жылдың 15 (28) қарашада контрреволюцияшыл күштер одағы ЗЕК-тің орнына Күнгей Кавказ комиссариаты дегенді құрды. Үкімет билігін меньшевиктер басып алды.
Контрреволюцияшыл партиялардың қолдауымен олар грузин ұттық әскер бөлімдерін, ұлттық Кеңестік пен ұлттық гвардия құрды. 1917 жылы 29 қарашада (12 желтоқсанда) меньшевиктер Тбилиси арсеналын басып алды. 1918 жылы 8-9 (21-22) ақпанда олар большевиктік газеттерді талқандап жапты; 10 (23) ақпанда Тбилиси жұмысшыларының наразылық демонстрациясына оқ жаудырды. Большевиктер астыртын жағдайда күрес жүргізуге мәжбүр болды. 1917 жылы ақпанда мемлекет үкімет билігінің контрреволюция жаңа органы – Күнгей кавказ сеймі құрылды; ол Күнгей Кавказ «тәуелсіз, федеративтік республика» деп жариялады. Майда бұл «республика» ыдырап кетті. 1918 жылы 26 наурызда меньшевиктер Грузияны «тәуелсіз республика» деп жариялады. 1918 жылдың 1-жартысында Грузияда меньшевиктердің үстемдігіне қарсы еңбекшілердің қарулы көтерілістері болды. Революция қозғалысқа қарсы күрес жүргізу үшін меньшевиктер интервенттер мен келісім жасауға дейін барды. Казвказ еңбекшілерінің ақ гвардияшыл Деникин әскерлеріне қарсы күреске қатысуы тураыл РК(б)П ОК-нің директивасын орындай отырып, 1919 жылы Грузия большевиктері Григорий Орджоникидзенің басшылығымен қарулы көтеріліс әзірлеуге кірісті. 1919 жылы қазан-қарашада Грузияның көпшілік уездерінің еңбекшілері көтеріліске шықты.
Ішкі және сыртқы саяси жағдайдың шиеленісуі меньшевиктер үкіметін 1920 жылдың наурызда РКФСРмен шарт жасауға мәжбүр етті. Бұл келісім бойынша, меньшивиктер үкіметі Ресей контрреволюциясынан мүлде қол үзуге, Грузиядан шетел әскерлерін кетіруге, большевиктік ұйымдарды ашық жағдайға көшіруге тиіс болды. РКФСР-ның Грузиядағы толық праволы өкілі болып Сергей Киров тағайындалды; ол коммунистердің күшін нығайтуда және Грузияда Кеңес үкіметінің жеңуін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. 1920 жылы наурызда Грузин Коммунистік партиясы ұйымдасты. Коммунистер астыртын жағдайдан шығып, халық бұқарасы арасында белсенді жұмыс жүргізді.
Меньшевиктер РКФСР-мен келісім шартын бұза берді. Большевиктер контрреволюцияның Күнгей Кавказдың соңғы тірегі – меньшевиктік тәртіпті құлатуға әзірлікті күшейтті. 1921 ж. ақпанның 11-нен 12-не қараған түнде бірсыпыра уездер де қарулы көтеріліс басталып, кейіннен ол бүкіл Грузияға қарады. 16 ақпанда Шулаверыда Грузин Ревкомы құрылды (Алексей Гегечкори, Виссарион Квирквелия, Филипп Махарадзе т.б.) Ревком Грузияны кеңестік социалистік Республика деп жариялап, 18 ақпанда жергілікті үкімет билігін қолға алу туралы Грузияның барлық еңбек бекшілеріне үндеу таратты. Меньшевиктер мен интервенттердің әскерлері қару-жарақ жағынан басым болғанымен, көтерілісі ойдағыдай өрістеді. Ревком Владимир Лениннен көмек сұрады. Кеңес үкіметі Ревкомның тілегін қабыл алды. 1921 жылы 25 ақпанда 11-Қызыл Армия бөлімдері көтерілісшілер отрядтарымен бірге Тбилисиге кіріп, меньшевиктер үкіметін құлатты.
Грузияда Кеңес үкіметі жеңген күннен бастап-ақ жер, өнеркәсіп, темір жолдар, банкілер мемлекет қарамағына алынды. Кеңестердің Бүкіл грузиялық 1-съезі (1922 ж. 25 ақпан – 4 наурыз) Грузин КСР-інің тұңғыш конституциясын қабылдады, Кеңестердің Орталық атқару комитетін сайлап, ол Грузия үкіметін 1922 жылдың 12 наурызынан 1936 жылдың 5 желтоқсанына дейін Грузия Күнгей Кавказ федерациясында болды. 1922 жылдың 30-шы желтоқсанында Грузия ЗСФСР құрамына КСР Одағына кірді. Алдына қойылған міндетін орындағаннан кейін, 1936 жылы ККСФКР ажыратылды. Әзірбайжан мен Армения сияқты Грузия да одақтас социалистік ретінде тікелей КСРО құрамына кірді. 1937 жылы ақпанда Кеңестердің Бүкіл грузиялық 8-съезі Грузияның жаңа конституциясын қабылдады.
Социалистік құрылыстың және алғашқы бесжылдықтарды ойдағыдай орындаудың нәтижесінде Грузия өркендеген өнеркәсібі, көп салалы, коллективті ауылшаруашылығы бар индустриялы-аграрлық елге айналды. Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп саласында зор табыстарға жеткені үшін 1935 жылы 15 наурызда Грузин КСР-і Ленин орденімен марапатталды. 1937 жылы өнеркәсіптің бүкіл жалық шаруашылығындағы үлес салмағы 75,2% болды. 800-ден аса жаңа кәсіпорындар салынды. Соғыстың алдындағы жылдары өнеркәсіптің 30 шақты жаңа саласы, соның ішінде машина жасау, мұңай шығару, шай, химикалық өнеркәсібі т.б. жасалды. 1940 жылы Грузия өнеркәсібі жалпы өнімінің көлемі 1913 жылмен салыстырғанда 10,2 есе өсті. 1940 жылдың басында шаруалар шаруашылығының 94,1%-ы коллективтендірілді, 1913 жылмен салыстырғанда егіс көлемі 148,3 мың га ұлғайды.
Социалистік құрылыс жылдарында мәдени революция ойдағыдай жүзеге асырылды – сауатсыздық жойылды, жұмысшы табы мен халықтық интеллигенцияның ұлттық кадрлары өсіп жетілді, жоғары дәрежелі оқу орындары, ғылыми-зерттеу интернаттары, мәдени-ағарту мекемелері құрылды. Грузин кеңестік әдебиеті мен өнері ойдағыдай дамыды. Социалистік индустрияландыру, ауыл шаруашылығын коллективтендіру және мәдение революция республиканың бейнесін түбірінен өзгертті. Грузияда социализм негізінен орнады. КСРО-да социализм жеңгеннен кейін, грузин халқы социалистік ұлт болып топтасты.
Ұлы Отан соғысы кезінде Грузия халқы Кеңес Одағының барлық халықтарымен бірге социалистік Отанды қорғауға аттанды. Грузиядан барлығы 700 мыңдай адам соғысқа қатысты. 1942 жылы жазда неміс әскерлері Бас Кавказ жотасының етегіне дейін келді, сөйтіп 1942 жылы тамыздың 2-жартысында Абхазияға өтуге тырысты. Грузияның майданмен іргелес аудандарының еңбекшілері қорғаныс шептерінде ерлікпен еңбек етті. 1942 ж. күз бен қыстың қиын жағдайларында олар майданға оқ-дәрі, әр түрлі жабдық, азық-түлік жеткізіп тұрды. Кеңес әскерлерінің, оның ішінде 46-армияның (қолбасшысы генерал Константин Николаевич Леселидзе) ересен кимылы нәтижесінде 1942 жылы күзде неміс әскерлері Бас Кавказ жотасынан әрі қарай қуып тасталды. Грузин жауынгерлері партизан соғысына және Еуропа халықтарының Қарсыласу қозғалысына қатысты. Жауынгерлік ерлігі үшін Грузиядан 137 адам Кеңес Одағының атағына ие болды, 240 мыңнан аса адам КСРО ордендерімен және медальдарымен марапатталды. Кеңестік Грузинның 350 мыңдай ұлы мен қызы Отан үшін ұрыстарда қаза тапты. Соғыс кезіндегі ерлік үшін респбуликаның 46 мыңнан аса жұмысшы, колхозшы және интеллигенция өкілдері «Кавказды қорғағаны үшін» медалымен, 333 мыңнан аса адам «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан Соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалымен марапатталған.
Соғыс аяқталғаннан кейін, грузин халқы еліміздің барлық еңбекшілерімен бірге социализм орнатуды аяқтау және коммунистік құрылыс жолындағы бейбіт еңбекке білек сыбана кірісті. 1970 жылы Грузинның күллі өнеркәсібінің жалпы өнімі 1913 жылғымен салыстырғанда 85 есе өсті; республика ауылшаруашылығы зор табыстарға жетті. Халық шаруашылығы мен құрылысты өркендету де еңбекшілердің ие болған ірі жетістіктері үшін 1965 ж. декабрьде Грузин КСР-і 2 рет Ленин орденімен марапатталды.
Сол сияқты, Абхазия АКСР-і (1935 жылы 15 наурыз), Аджар АКСР-і (1967 жылы 12 шілде), Оңтүстік Осетин АО (1967 жылы 25 тамыз) да Ленин орденімен марапатталды. Грузин еңбекші революция қозғалысқа, Ұлы Қазан социалистік төңкерісінің жеңуі және дүние жүзіндегі тұнғыш көп ұлтты социалистік мемлекеті – Кеңестік Социалистік Республикалар Одағын нығайту жолындағы күреске сіңірген еңбегі үшін, Отанымыздың жауларына қарсы ұрыстарда көрсеткен ерлігі мен коммунистік құрылыстағы табыстары үшін 1971 ж. 14 майда Грузин КСР-і Қазан төңкерісі орденімен марапатталды.
Дереккөздер
Санат:КСРО
NGC 7623
NGC 7623 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 26 қыркүйекте Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7623 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 71132, UGC 12526, MCG 1-59-56, ZWG 406.75, NPM1G +08.0554.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Пегас (шоқжұлдыз)
Рудаларының типтері мен кондициялары
Шикізаттың технологиялық қасиеттерін анықтайтын негізгі руда жасаушы минералына байланысты өнеркәсіптік темір рудалары мынадай типтерге бөлінеді:
Домнада бірден балқытуға жарамды рудалардағы темірдің мөлшері мынадай болу керек (%):
Құрамындағы темірдің мөлшері төмен рудалар байытуды қажет етеді.
Байытуды қажет етеін магнетит рудаларда темірдің кондициялық мөлшері 14-25 %-ке дейін төмен бола алады.
Рудадағы зиянды қосылыстарға күкірт, фосфорит, күшәла, қалайы, мырыш, қоғасын мен мыс жатады.
Өңдеу технологиясына байланысты бұл компоненттердің рудаға максимал мөлшері мынадай болуы мүмкін (%):
Руда құрамында кальций мен магний карбонаттары болса, сапасын арттырады, ал көп мөлшердегі кремийтотық керісінше руданың сапасын нашарлатады.