cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карбокониоздар
Әртүрлі көміртекті шаңдардың әсерінен дамитын карбокониоздар, басқа пневмокониоздарға қарағанда сиректеу кездеседі. Бұлар: көмір, графит, күйе, кокс, алмаз шаңдары әлсіз фиброгендік қасиеті бар заттар. Осылардың ішінде өндірістерде көбіне көмірді табуда, пайдалануда, антрокоз және графитоз жиі кездеседі. Бұл шаңдарда төмен мөлшерде бос екі қышықылды кремний болады. Бұл көмір шахтасында, көмірбайтқыш комбинаттарда жұмыс істейтін жұмысшыларда, көмір тасушыларда, түсірушілерде, кочегарларда кездеседі. Карбокониоздардың ішінде ең жиі антрокоз кездеседі. Антрокоз- көмір шаңынан пайда болатын өкпедегі пневмокониоз. Жиі шаң-тозаң аралас антрасиликоз немесе силикоантрокоз түрінде кездеседі. Бұл аурумен құрамында кремний бар антроциттік көмір өңдейтін жұмысшылар ауырады. Антрокоз көбінесе көмір шахтасында, соның арасында көмір таситын сараптайтын жұмысшылар арасында байқалады. Көмір шахтасында жұмыс істейтін жұмысшылардың арасында антрокозбен ауыратын мамандардың 2 тобын ажыратады. Маусымдық жұмыспен айналысатын адамдардың арасында көбінесе силикоантрокоз дамиды. Көмір шаңымен негізгі қатынаста болатын, көмір түсіретін жұмысшылар антрокозбен ауырады. Антрокоз кезінде өкпенің склерозы ауыр дәрежеге жетуі мүмкін. Оның даму механизмі силикозға қарағанда басқа.
Патогенезі:
Антрокоз кезінде өкпе фиброзының дамуында механикалық факторларына көп көңіл бөледі. Өкпені көмір шаңы басқанда тіндердің тітіркенуі, сонымен қатар, лимфа ағымының бұзылыстарымен көрінеді. Лимфа тамырларында іркіліс пайда болады, дәнекер тін өсіп, перибронхиалдық пневмосклероздың ошақтары пайда болады. Патологиялық анатомиясы: антрокоздың морфологиясында интерстициалдық және түйінді түрлерін ажыратады. Бифуркациялық және бронхөкпелік түйіндер әдетте кеңейген қара түсті шаңнан қантамырлы, лимфа жолдарының тарылуы мен склероздың дамуы байқалады, осыған байланысты консистенциясы өте тығыз болады.
Клиникалық көрінісі.
Антрокоз баяу дамиды. Сондықтан 15-20 жыл көмірмен жұмыс істеген, яғни жұмыс өтілі ұзақ адамдарда байқалады. Ауыр ағымы сирек кездеседі Шағымдары жөтел, кеуде тұсындағы ауру сезімі, физикалық жүктеме кезінде қатты ентігу пайда болады. Көмір шаңы бронхтардың кілегей қабаттарына тітіркендіргіш әсер береді. Бұл бронхтық бездердің секрециясын өзгертеді, эпителийлері десквамацияланып, бронхиттің ерте клиникалық көріністерімен байқалатын қабыну реакциясы жүреді. Эмфизема дамыған себібінен тынысалуы әлсіреп өкпеде сырылдар естіледі.
Рентгенограммада пневмосклероздың I, II кезеңінде сай белгілер көрінеді. Өкпе тамырларының күшейгені, өкпе түбірі кеңейгені және тығыздалғаны көрінеді.Антрокоздың түйінді түрінде ұсақ дақты көлеңкелер анықталады. Олар көмір шаңының плеврада жиналуы түйінді фиброздың бір көрінісі болып қарастырылады. Ауруларда ауыр жағдайларда пневмония, созылмалы бронхит және тыныс алу жетіспеушілігі дамиды, өкпе эмфиземасы қосылғанда жағдайы нашарлайды.
Алдын алу шаралары
Таулы жерлерде және тазартқыш салаларында, табиғи және жасанды алмаздарды өңдеумен қолдануда 24 айда 1 рет медициналық тексеру жүргізіледі, ал көмірді шахтадан табуда және оны өңдеуде 12 айда бір рет жұмысшыларды медициналық кезеңдік тексеруден өтізіледі.
Дереккөздер
Санат: Медицина
Кук-Ю-Вож
Кук-Ю-Вож — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кук-Ю өзенінің оң жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 41 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сен-Жульен-де-Брийола
Сен-Жульен-де-Брийола (Saint-Julien-de-Briola) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Каркассонн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,31 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11348, пошта индексі — 11270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 82 адамды құрады. Халық тығыздығы — 7,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Буруандар
Буруандар (өз атауы буру, гэбфука немесе гэбэмлиар) — Индонезияда Буру аралында тұратын халық, Амбон-Тимор халықтарының бірі. Жалпы саны 35 мың адам.
Тілі
Буруан тілінде сөйлейді. Тілдері үш диалектіге бөлінеді, олар Рана, Масарете және Ваэсама этникалық топтары болып табылады. Аралдың батысында болған Фоги диалектісі қазір жойылып кеткен деп саналады. Буруан диалектілері арасындағы тілдік айырмашылық салыстырмалы түрде аз, Масарете мен Ваэсама арасындағы лексикалық ортақтық шамамен 90%, Масарете мен Рана арасында - 88%, Ваэсама мен Рана арасында - 80% құрайды. Күнделікті өмірде буруандықтардың көпшілігі негізінен өздерінің ана диалектілерін пайдаланғанына қарамастан, әсіресе жағалаудағы аудандарда және ірі елді мекендерде индонезиялық тілінде, бір деңгейде сөйлейді. Жағалауларда малай тілінің амбон диалектісі де қолданылады.
Діні
нобай|оңға|200px|Буруандықтардың дәстүрлі баспанасы. ХХ ғасыр оңға|200px| Аралдардың ішкі бөлігінде дәстүрлі нанымдар сақталған; солтүстік жағалауында – протестанттық христиандар, оңтүстігінде – сүнниттік мұсылмандар. Конфессиялық тұрғыдан алғанда, буруандардың 30%-ға жуығы сунниттік мұсылмандар (негізінен аралдың оңтүстік бөлігінің тұрғындары), 12%-ға жуығы христиандар, негізінен протестанттар (негізінен солтүстік тұрғындары). Сонымен бірге, халықтың жартысынан көбі жергілікті жердегі дәстүрлі наным-сенімдерді қандай да бір жолмен ұстанады. Аралдың орталық аймақтарында буруандықтардың бір бөлігі жоғарғы құдай Опо Геб Снулат пен оның хабаршысы Набиатқа табынады.
Тарихы
Буру аралын голландиялық отарлаудың алғашқы кезеңінде-XVII ғасырдың ортасында буруан тайпалық ақсүйектерінің едәуір бөлігі аралдың шығыс шетіне қоныс аударды, содан кейін ол кайели этногенезінің құрамдас бөліктерінің бірі болды. Буруан халқының құрамында өмір салты мен тіл ерекшеліктерімен ерекшеленетін бірнеше этникалық топтар ерекшеленеді - Рана (14 258 адам, негізінен аралдың орталық бөлігінде), масарете (шамамен 9 600 адам, негізінен аралдың оңтүстігінде), ваесама (6622 адам, негізінен оңтүстік-шығыс аралдарында), фоги (500-ге жуық адам, негізінен аралдың батысында).
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік. Күріш, тары, маниок, тәтті картоп өсіріледі, ит, тауық, шошқа (мұсылмандардан басқа) асырайды. Кайепут майы мен копра өндірумен айналысады. Аралдың ішкі бөлігінде аңшылық маңызды рөл атқарады (қабан, бұғы, кускус және т.б.). Буру аралының экономикалық модернизациясымен Буруандықтардың саны өсіп келе жатқан қызмет көрсету және өнеркәсіп салаларында жұмыс істейді.
Өмір салты
Буруандықтардың дәстүрлі тұрғын үйлері бамбуктан жасалған үйлер болып табылады, көбінесе қадаларда орналасқан, төбелері пальма жапырақтарымен немесе қамыспен жабылған. Ұлттық киімі Индонезия халықтарының көпшілігінің киіміне стилі жағынан ұқсас - ерлерге арналған саронг пен ұзын жеңді көйлек, әйелдерге арналған саронг және қысқа күртеше. Сонымен қатар, масарет, ваесам және рана киімнің түстері мен сәндік элементтері айтарлықтай ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Индонезия этникалық топтары
Веськыд-Вож (Лёк-Неряза тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Жетіқара (тау)
Жетіқара – Ерейментау тауларының солтүстігінде, Теңіз көлінің солтүстік-батысында орналасқан тау.
Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданында. Абсолюттік биіктігі 439 м. Ұзындығы 3 км, енді жері 1,5 км.
Жер бедері
Оңтүстігінде Ащыкөл, Шеркөл, т.б. ұсақ көлдер орналасқан. Айналасы тасты үйінділермен қоршалған.
Өсімдігі
Бозғылт топырағында бетеге, сұр жусан, сонымен қатар бұталы өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ерейментау ауданы таулары
Владиллен Александрович Козлов
Владиллен Александрович Козлов (27.10.1934 жылы туған, Ресей, Владимир облысы Судогда ауданы Мошок селосы) – техника ғылымының докторы (1990), профессор (1991).
Козловтың негізгі ғылыми еңбектері марганецтің қатысымен титан-магнетиттерден ванадийді бөліп алуға арналған.
Дереккөздер
Санат:27 қазанда туғандар Санат:1934 жылы туғандар Санат:Судогда ауданында туғандар Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Мәскеу химия-технологиялық институты түлектері Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Орталық банк
Орталық банк - төлем қаражатын жеке-дара шығару, ақша айналысын, несиені, валюта бағамын реттеу, ресми алтын-валютаның сақтық қорларын сақтау үшін үкімет құратын банк.
Оған банкнот шығарудың монополиялық құқығы берілген. Несие-ақша жүйесінің негізгі буыны. Ұлттық, эмиссиялық немесе сақтық қор банкі (резервтік банк) деп аталуы мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Орталық банктер
Диоксиндер
200px|thumb|rightДиоксиндер — полихлорланған дибензодиоксиндер (ПХДД) және соларға ұқсас полихлорланған дибензофурандар (ПХДФ) класына жататын улы химиялық заттектер. Диоксиндер мен фурандар химиялық, целлюлоза-қағаз, металлургия және өнеркәсіптің басқа да салаларының қосымша ластағыш заттектері болып табылады. Олар сондай-ақ өнеркәсіптік және түрмыстық қоқысты, қорғасын қосылыстары бар бензинді, қозғалтқыш отынын және т.б. жаққан кезде түзіледі. Өте тұрақты қосылыс болғандықтан (топырақтағы жартылай ыдырау кезеңі шамамен 10 жыл) Диоксиндер топырақта, өсімдікте, жануарда және адам организмінде жиналады. Қоршаған ортаға өнеркосібі дамыған елдерде Диоксиндер едоуір мөлшерде шығарылады. Мысалы, Канадада жыл сайын Диоксиндердің 1,5 т-ға дейін мелшері шығарылады. Диоксиндердің канцерогендік және мутагендік қасиеттері бар екені анықталды. Шетелде (Германия, Швеция, Вьетнам, АҚШ және т.б.) Диоксиндердің адам организміне әсері зерттелді. Диоксиндер көбіне туудың төмендеуіне, ақыл-есінің дамуында ауытқулар бар балалар санының артуына, жаңа туған нәрестелердің арасында өлімнің өсуіне және т.б. себепші болады. Сондықтан АҚШ, Жапония, Италия, Германия, Голландия және т.б. елдерде Диоксиндер проблемасы 1980 жылдардың басынан бастап үлттық бағдарлама негізінде шешіледі. Қоршаған орта объектілеріндегі Диоксиндер мөлшері үнемі бақылауға алынып отырады,Диоксиндердің түсу мөлшерін кеміту жөнінде шаралар қолданылады және т.б.
Дереккөздер
Санат:Канцерогендер Санат:Улы заттар Санат:Экотоксикология Санат:Хлорорганикалық қосылыстар
Тау жұрнағы
Тау жүрнағы — денудация мен эрозия әсеріне ұшырамаған, жеке дара қыраттар, бір кездегі биік таулы елдің аумақтары. Тау жұрнағының сақталып қалу себебі тау жыныстарының өте беріктігінен, эрозия базисінің қашықтығынан болуы мүмкін. Бастапқы жер бетінің сақталып қалған аумақтары, тау жұрнақтары куәлік таулар деп те аталады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геология
Нафтидті мұнайтектер
Нафтидті мұнайтектер - кейбір нафтидтердің (мұнайлардың, малталардың, тастардың, тағы сол сияқты) жапсарлы метаморфизм және гидротермалық әсері жағдайында пиролиздену өнімдері. Бұлардың қатарына атындар — кериттер, антроксолиттер, мұнай кокстары және гатчетиттер.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Сен-Фирмен (Мёрт және Мозель)
Сен-Фирмен (Saint-Firmin) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,67 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54473, пошта индексі — 54930.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Вербальды нота
Вербальды нота - мазмұны баса көңіл аударуды қажетсінетін, бірақ жариялауға жатпайтын өте маңызды дипломатиялық құжат. Ертеректе елдер арасында жеке нота кеңінен қолданылатын кезде, мемлекеттер арасындағы вербальды нотаның жүруі олардың қарым-қатынасының аса достық сипатта емес екендігінің белгісі болды. Кейінірек вербальды нота дипломатиялық хат алмасудың нормасына айналып, мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастың сипатына (жақсы, жаман) аса мән бермеді. Вербальды ноталар агреман (келісім) сұраудан бастап, ақпарат алу, қабылдаушы елге дипломаттардың келу немесе кетуі, виза мәселелері және екі жақты қарым-қатынастың ағымдағы мәселенің кең көлемін қарастырады. Вербальды нота мәтіні үшінші жақтан жасалады. Арнайы нота парағына басылып, шығу реттік саны болады, қол қойылмайды. Нотаның соңына белгілі елтаңбалы мөр басылады. Кейде мөрдің үстіне немесе мәтіннің соңына елшілік жетекшісі өз инициалдарын қояды. Вербальды нотаның төменгі сол жағында мекен-жай мен жіберілу мерзімі көрсетіледі.
Дереккөздер
Санат:Саясат
Металлокониоздар
Метал шаң-тозаңдары көп кездеседі. Олар – алюминий, сурьма, никель, титан, темір, марганец, вольфрам, тантал, хром, қалайы, церри, торий т.б. метал-шаңдардан дамитын пневмокониоздар. Бұлар өкпеге түскенде өкпеде ерекше реакция жүргізіп, жайылмалы фиброздық үдеріс тудырады. Осындай типтік реакциялар металлокониоздарға тән.
Металлокониоздар сирек кездеседі. Таза металлокониоздар едәуір баяу дамуымен және өкпе фиброзы дамуына бейімділіктің болуымен жүреді. Олардың рентгенологиялық белгілері пневмоноканиоздың I, II кезеңіне сай келеді. Кейбір металлдардың әсерінен (бериллий, мырыш, мыс т.б.) литейлік қызба (38-400С) дамиды, олар металдарды балқытқанда түзілетін металл аэрозольдерін деммен жұтқанда пайда болады. Бериллий шаңның түсімен байланысты металлоконкониозда көп мүшелерді зақымдайды (өкпеде - едәуір жөтел, ентігу; теріде – диффузды қара цианоз, дерматит, саркоидтар; буындарда - едәуір артропатиялар; РЭЖ - лимфа аденопатия, гепато-спленомегалия; тез жүдеу т.б.), оның клиникалық негізінде иммундық ауыр пневмония, гранулематоз және эмфиземамен көрінетін ерекше иммундық-патологиялық үдерістер дамиды. Металлокониоздар ішінен сидероз бен алюминоз кең түрде тараған.
Дереккөздер
Санат: Медицина
Яман-су
Яман-су — Ресейдегі өзен. Дағыстан Республикасы, Шешен Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аксай өзенінің оң жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 75 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сулак өзені Чиркейск су торабынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дағыстан өзендері Санат:Шешенстан өзендері
Яреньга (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендері Золотица өзеннің солтүстік шығыс шекарасынан Солтүстік Двина өзенін қоспағанда Воронов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Грамаде (Кюстендил облысы)
Грамаде (Грамаде) — Болгариядағы ауыл. Кюстендил облысына қарасты Дупница қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 48 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2679. ЕКАТТЕ коды — 17659.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кюстендил облысының елді мекендері
Антисимметриялық қатынас
Антисимметриялық қатынас  (Антисимметричное (антисимметрическое) отношение; antisymmetric relation) — кез келген А жиынындағы R бинарлық қатынас, ол сондай, кез келген a,beA(aRb жоне bRa => a=b).
Дереккөздер
Санат:Математикалық қатынастар
Ақтасты, станция
Ақтасты, станция - 4-класты теміржол станциясы, Қазақстан теміржолының Қарағанды-Астана учаскесінің негізгі желісінде, Қарағанды қаласынан солтүстікке таман 110 км жерде орналаскан. 4 қабылдау-жөнелту жолы, 3 тұйығы бар. Астық қабылдау пунктіне қызмет көрсетеді.
1802 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1802 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1802 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
IC 448
IC 448 — Monoceros шоқжұлдызында орналасқан RN (шағылдырғыш тұмандық) типті галактикалық тұмандық.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: LBN 930, DG 107.
Сыртқы сілтемелер
IC 448 Санат:Monoceros (шоқжұлдыз)
Иллеркирхберг
Иллеркирхберг (Illerkirchberg) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Альб-Дунай ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4778 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 4 25 137. Муниципалитеттің басшысы — Антон Бертеле.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Балтабай Сейітмамытұлы
Балтабай Сейітмамытұлы (11 сәуір 1950 Алматы облысы Жамбыл ауданының Қастек ауылында туған) — актер, режиссер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). Құрмет орденінің иегері (2013). Алматы облысының құрметті азаматы (2010).
Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің мақсаты, құрамы және міндеттері
Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің мақсаты, құрамы және міндеттері Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері бейбіт кезеңде: әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердін түрлерін, арнайы әскерлерді, тыл, әскери оқу орындарын, әскери ғылыми мекемелерді камтиды. Соғыс уакытында Қарулы Күштердің құрамына: Ішкі істер министрлігінің Ішкі әскерлері, Ұлттық кауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі мен басқа да әскерлері, Республикалық Ұлан, азаматтық және аумактык корғанысты басқару мен құру органдары кіреді.
Балтабай Сейітмамытұлы
Жалпы мәліметтер
Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы Мемлекеттік академиялық театрдың жанындағы театр студиясын (1971) театр және кино актері мамандығы бойынша; Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтын (1996), драма және кино режиссері мамандығы бойынша бітірген.
«Жүрегім ашық жақсыға» кітабының (2010); жарияланған спектакль рецензияларының авторы.
Ивиньема
Ивиньема (Ivinhema) — Бразилиядағы муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Сул штатында орналасқан. Оңтүстік-батыс Мату-Гросу-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Игуатеми экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
Балтабай Сейітмамытұлы
Шығармашылығы
Келесі спектакльдерде ойнайды: I. Есенберлиннің «Ғашықтар» (Амантай), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу» (Қозы), Е. Ерубаевтың «Менің құрдастарым» (Рахмет), С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер» (Военком), А.П. Чеховтың «Шағала» (Тригорин), Ш. Мұртазаның «Бесеудің хаты» (Иванов), «Қызыл жебе» (Жармұханбетов), У. Шекспирдің «Даулы түнгі думан» (Тизей), М. Әуезовтың «Абай» (Айдар), Т. Теменовтың «Мулен Ружға шақыру» (Сахнаның киесі), Ә. Таразидің «Індет» (Қызыл әскер), С. Балғабаевтың «Ең әдемі келіншек» (Жиөнбай), Е. Төлеубайдың «Жерұйық» (Бастық) және т.б.
Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің мақсаты, құрамы және міндеттері
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Балтабай Сейітмамытұлы
Дереккөздер
Санат:Қазақстан театр режиссёрлері Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Қазақстан театр актерлері
Ивиньема
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 20 583 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2 009,887 км² шамасында. Халық тығыздығы — 10,24 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Мату-Гросу-ду-Сул елді мекендері
Мильянико
Мильянико (Miglianico) — Италиядағы коммуна, Абруццо әкімшілік аймағына қарасты Кьети провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4556 адамды құрайды. Халық тығыздығы 205 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 22 км² шамасында. Пошта индексі — 66010.
Елді мекеннің қамқоршысы — Пантелеймон. Жыл сайынғы мерекесі — 27 шілде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Қалаш
Қалаш — Түркістан облысы Ордабасы ауданы, Бөріжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Темірлан ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 281 адам (140 ер адам және 141 әйел адам) болса, 2009 жылы 222 адамды (117 ер адам және 105 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ордабасы ауданы елді мекендері
Түк баданасы
thumb Түк баданасы (волосяная луковица) (bulbus pili, лат. bulbus — бадана, pilus — түк)— түк түбірінің жуандап, кеңейген төменгі бөлігі. Түк баданасы бөлінуге қабілеггі эпителиоцитгерден тұрады. Эпителиоциттер түк емізікшесіндегі қан тамырлары арқылы қоректеніп, бөліну аркылы көбейігі, мүйізді қабыршықтарға айналады да, мүйізделген түк сабағын құрайды. Түк баданасының эпителийтері ішкі түбір қынабының өсуіне де қатысады.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Жерді бүлдіру
Жерді бүлдіру (damage of land) - экологиялық қылмыс. Жерді улау, ластау немесе улы химикаттарды, тыңайтқыштарды, өсімдіктердің өсуін ынталандырғыштарды және өзге де кауіпті химиялық, радиоактивті немесе биологиялық заттарды сақтау, пайдалану,тасымалдау және кему кезінде оларды ұстау ережелерін бұзу салдарынан шаруашылық немесе өзге кызметтің зиянды өнімдерімен бүлдіру, адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға зиян келтіруі, жердін табиғи касиеттерін нашарлатуы.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Б. з. д. 936 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 936 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 936 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Тауродонтия
Тауродонтия. Одонтобластар қызметінің нашарлауынан тіс босап, каналдары кеңейіп, дентин құрамына зардап келтіретін ауру.
Синька (Улу-Юла тармағы)
Синька — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Улу-Юл өзенінің сол жағалауынан 133 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Вильясеко-де-лос-Гамитос
Вильясеко-де-лос-Гамитос (Villaseco de los Gamitos) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 172 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,32 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 40 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Броунинг (Миссури)
Броунинг (Browning) — Миссури штатының Линн округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.4 км². FIPS коды — 29-08884.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 317 адамды құрады.
Масейра (Торриш-Ведраш)
Масейра (Торриш-Ведраш) (Maceira) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Лиссабон округінің құрамына кіреді. Торриш-Ведраш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1845 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8,28 км² шамасында. Халық тығыздығы — 222,8 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Дева Мария (Nossa Senhora da Conceição).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лиссабон округінің елді мекендері
Дэдхам (Мэн)
Дэдхам (Dedham) — Мэн штатының Хэнкок округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1422 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 114.6 км² шамасында. FIPS коды — 23-16935.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэн қалалары
Атыс қаруы мен гранат-атқыштан ату
Атыс қаруы мен гранат-атқыштан ату (Стрельба из стрелкового оружия и гранатометов) — жаяу әскердің ұрыс машиналарының атыс саңылауынан, автомобиль мен тікұшақтардың кемерінен жатып, тізерлеп отырып, жүріс кезінде жүргізілуі мүмкін атыс түрлері. Автоматтандырылған қарудан атысты кезекті немесе үздіксіз түрде жүргізеді. Жылжымалы нысаналар бойынша атыс кезінде нысананы қоштау немесе күту, әуе нысаналары бойынша (бөлімшемен, взводпен ату) қоштау немесе бөгеу тәсілдері қолданылады. Станокты пулеметтерден аралыққа, қапталдардан және өз бөлімшелерінің үстінен атыс жүргізілуі мүмкін. Әсіресе, бойлата атыс тиімді болып келеді. Танктерде, жаяу әскердің ұрыс машиналарында және бронетранспортерларда қондырылған атыс қаруынан атыс орындарынан, қысқа аялдауларда және жүріс кезінде жүзеге асырылады. Танкіге қарсы гранататқыштардан атыс, әдетте, сауытталған нысаналар бойынша жүргізіледі. Кейбір станокты гранататқыштардан жарықшақты гранаттармен атыс жүргізілуі мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Бақыт Ысқақұлы Сералиев
Бақыт Ысқақұлы Сералиев (28 тамыз, 1950 жыл, Ақтөбе қаласында туған) - тарихшы, суретші, Ә. Қастеев атындағы ҚР Мемлекеттік өнер мұражайы директоры (2008 жылдан).
Дереккөздер
Санат:28 тамызда туғандар Санат:1950 жылы туғандар Санат:Ақтөбеде туғандар Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:Қазақстан тарихшылары Санат:Қазақстан суретшілері Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Сегунат
thumb|right|200px|[[Минамото но Йоритомо, Камакурск сегунатының алғашқы сегуны]] Сегунат - 1192-1867 жылдар аралығында Жапонияда императордың номиналды билігін сақтай отырып, ірі феодалдардың билік жүргізуі.
Өлген деп жариялау
Өлген деп жариялау (ағыл. declaration to be deceased; declaration of death; нем. Todeserkliirung f) - Заңмен қарастырылған тәртіпте, ол туралы мәлімет болмаған кезде, сот тәртібімен азаматты өлді деп тану.
Өлді деп жарияланған азамат келгенде немесе оның жүрген жері анықталғанда, сот тиісті шешімнің күшін жояды.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
IC 4872
IC 4872 — Тауыс шоқжұлдызында орналасқан SBcd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 63395, IC 4871, ESO 142-24, FGCE 1382.
Сыртқы сілтемелер
IC 4872 Санат:Тауыс (шоқжұлдыз)
Жетіқара-Қайрақты вольфрам кен орны
Жетіқара-Қайрақты вольфрам кен орны - Қарағанды облысындағы Ағадыр темір жол станциясынан солтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде орналасқан. Кен орнын 1945 жылы геолог Г.И. Бедров ашқан.
Геологиялық құрылымы, сипаты
Кен алаңы плутонның интрузия үсті белдемінде (5×17 км) орналасқан екі конус пішіндес штокверктермен ұштасқан. Вольфрам кені солтүстік-батыс бағытқа қарай созылған жарықтарда 750 – 800 м тереңдікке дейін шеелит-пирит-кварц минералдары қауымдастығында шоғырланған. Кентас құрамында 100-ден аса минералдар бар екені анықталған, олардың басым бөлігі шеелит минералы (СаWO4), құрамында Мо, Ві, Ag бар. Жетіқара-Қайрақты вольфрам кені қоры жағынан бірегей кен орындары тобына жатады. Кен орны толық барланып, өндіріске дайындалған. Кен орны вольфрам кенінің көлемі жөнінен ТМД елдерінде барланған бүкіл вольфрам кенінің 95%-ға жуығын және қазіргі уақытта дүние жүзіне белгілі вольфрам кен орнының 30%-ға жуығын құрайды. Осы кен орнының негізінде Қайрақты кен-металлургия комбинаты жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы кен орындары Санат:Шет ауданы географиясы
1803 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1803 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1803 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Б. з. д. 937 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 937 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Калиновка (Тайынша ауданы)
Калиновка — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Абай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 702 адам (343 ер адам және 359 әйел адам) болса, 2009 жылы 509 адамды (250 ер адам және 259 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
Кулом-Ю
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Биотехнология
Биотехнология (bios - тіршілік; thechne-өнер, шеберлік;logos-ғылым) - адамның қатысуымен тірі ағзаларда биологиялық процестерді жүргізу барысында  жаңа өнім алу; экономикалық құнды заттарды алу үшін ген және жасуша деңгейінде өзгертілген биологиялық объектілерді құрастыру технологиялары мен пайдалану жөніндегі ғылым және өндіріс саласы.
Биотехнология өнімнің өнімділігін оңтайландыруға көмектесу үшін әр түрлі салаларда қолданылады және негізінен фармакология, ауыл шаруашылығы және қоршаған орта саласында қолданылады.
Биотехнологияның негізгі объектісі - тірі жасушалар, атап айтқанда жануар, өсімдік текті жасушалар және микробтар немесе олардың биологиялық белсенді метаболиттері.
Биотехнология тарихы
Алғаш рет «биотехнология» термині 1917 жылы Карл Эреки шошқаларды қант қызылшасымен қоректендіру кезінде олардың өнімдерінің жоғарылауы жасалған жұмыстарының нәтижесінде берілген.
Биотехнологияның пайда болуы мен даму тарихында ғылыми пән ретінде голланд ғалымы Е.Хаувинк 5 кезеңді ажыратты. ірімшік алғандағы спирттік және сүт қышқылды ашытуды қолдану. Сірке қышқылын және ферментативті өнімдерді алу.
Биотехнология салалары
Биотехнология ғылыми пән және өндірістік технология есебінде тірі жасушаның биоөндіргіштік белсенділігін зерттеуге, сапалы өндірушілік қабілеті бар және әртүрлі салаларда: ауыл шаруашылығында; фармацевтикада; тағам өнеркәсібінде; биоэнергетикада; қоршаған орта ремедиациясында; биоэлектроникада; тағы басқаларда қолданылады.
Ауыл шаруашылық биотехнология
Ауыл шаруашылық және тұрмыстағы қалдықтар, автомобильдерден шығатын улы заттар, өндірістен және ірі қалалардан бөлінетін лас суларды тазартуда микробиологиялық биотехниканың маңызы зор. Арам шөптерге, түрлі зиянды жәндіктерге қарсы күресуде қолданылатын пестицидтердің адам үшін зиянды екені белгілі. Сондықтан пестицидтердің орнына экологиялық жағынан тиімді препараттар (энтобактерин, дендробациллин, битотоксибациллин, гомелиндер, т.б.) Биотехнология  тәсілімен алынады. Топырақтың құнарлылығын арттыруда да биотехнологияның маңызы зор. Мысалы, ауа азотын пайдаланып, онымен қоректенетін микроорганизмдердің (азотобактер, т.б.) көмегімен бактериялы тыңайтқыштар (нитрагин, т.б.) дайындалады. Мал шаруашылығында, азықтық жемшөпке құнарлығын арттыру үшін ферменттер (аминосубтилин, протосубтилин, т.б.) қосады, соның нәтижесінде жемшөп құрамындағы күрделі қосылыстар (лигнин, целлюлоза, т.б.) жақсы ыдырайды.
Баскетбол Арена (Лондон)
Баскетбол Арена, Баскетболдық Олимпиадалық арена (Basketball Arena) — баскетболдан олимпиадалық ойындар болатын нысан. Бұл арена 2012 жылғы Жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарының басты нысандарының бірі болады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары Санат:Ұлыбритания спорт ғимараттары
NGC 4136
NGC 4136 — Вероника шашы шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1785 жылы 13 наурызда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 4136 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 38618, UGC 7134, MCG 5-29-25, ZWG 158.34, KUG 1206+302, IRAS12067+3012.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Вероника шашы (шоқжұлдыз)
Мыңқазан
Мыңқазан — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Жаңатоған ауылдық округінің құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Ауыл округ орталығы - Қостоған ауылының солтүстік-шығысында 1 км-дей, аудан орталығы - Меркі ауылының шығысында 17 км-дей жерде.
Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшерлік пункт жұмыс істейді.
Ауыл тарихы
"Мыңқазан" деп аталатын жер негізінде қазіргі Луговой - Бішкек темір жолы мен Мықанды тас жолының екі оратсы, яғни "Қызылқыстақ" елді мекенінің батыс жағы. Ашаршылық болған 1931-1932 жалдары Меркі өңірінде тұрып жатқан көп адамдар аштан өлмеу үшін, тамақ іздеп басы ауған жаққа тентіреп кетті, қырғыз, өзбек ағайындарды паналады. Ел қайта ес жиған тұста халық туып-өскен жеріне қайта орала бастады. Бірақ, сазды жер болғандықтан ол жерге үй салу қолайсыз болды. Сондықтан қазіргі Мыңқазан ауылы орналасқан орынға қарай жылжи бастаған. Колхоздастыру кезінде ауыл іргесі бекіп, отырықшыланған. Қазір колхоз тараған, ауыл адамдары шаруа қожалықтарын құрып, өз беттерінше жұмыс істеуде.
Дереккөздер
Санат:Меркі ауданы елді мекендері
Веськыд-Вож (Поская тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Моңғолхан Арғынбайұлы Теңізбай
Моңғолхан Арғынбайұлы Теңізбай - (1930, Моңғолия, Баян Олгий аймағы, Тұлба а.) - Моңғолиядағы қазақ театр өнерінің негізін салушылардың бірі, режиссер, драма және кино актері. Моңғолияның халық артисі (1994). 1968 ж. Мәскеудегі театр өнері институтын бітірген. 1950 - 1963 ж. Баян Олгий аймақтық театрында актеры бас режессер көркемдік жетекші қызметтерін атқарды. 1968 - 1971 ж. Улан-Батыр қаласында Моңғол драма театрында бас режессер және Моңғол жастар мен балалар театрында бас режессер болды. 1971 жылдан қазірге дейін Баян Өлгий аймақтық театрында еңбек етіп келеді. Ол 110-нан астам спектакльді сахналады. Киноға түскен ("Шайқас алдында" - Ордабай, "Моңғолкино" студиясы, 1976). Моңғолияның "Алтын жұлдыз" орденімен (1960) марапатталған.
Диптих
thumb|130px|[[Альбрехт Дюрер. Диптих «Адам және Хауана»]] Диптих (δίπτυχος – екі қабат) –
Моңғолхан Арғынбайұлы Теңізбай
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Диптих
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Семинария
Семинария (латынша semіnarіum — ұя, орда) — христиан діни қызметкерлерін және бастауыш, жартылай мектептерге мұғалім даярлайтын кәсіби оқу орындарының бір түрі.
Семинария Батыс Еуропада 16 ғасырдың 2-жартысында ашыла бастады. Ал Ресейде (Санкт-Петербург) 1725 ж. славян, грек, латын тілдерінде Александр Невский діни]семинариясы ашылды. Олардың саны Ресейде біртіндеп өсіп, 1740 ж. 17-ге, 19 — 20 ғасырларда 58-ге жетті. Діни семинарияға негізінен діндарлардың балалары алынатын болды. Онда оқу мерзімі 6 жылдық болып белгіленді. Оқушыларға классик. гимназия көлемінде жалпы біліммен қоса психология, педагогика, философия тарихы пәндері бойынша да білім берілді. Мұғалімдер семинариясы алғаш Францияның Реймс қаласында 1684 ж., Германияның Галле қаласында 1695 ж. ашылды. Олар И.Песталоццидің идеясындағы элементарлық педагогика негізінде ашылып, бастауыш мектеп мұғалімдерін өндірістік типтегі оқытуға (есеп шығара білу, сурет сала білу, шығарма жаза білу) үйретуді басты принцип етіп ұстанды. Ресейде (Санкт-Петербург) 1786 ж. тұңғыш халық училищесі ашылды. Сол үлгіде Мәскеу, Қазан университеттері жанынан гимназиялар ашылып, әрі бастауыш мектептерге мұғалімдер, әрі университеттерге студенттер даярлады. Мұғалімдер семинариясының алғашқы жобасын К.Ушинский 1861 ж. жасады. 1870 ж. тұңғыш “Мұғалімдер семинариясының ережесі” қабылданды. Осы жоба бойынша қалалық және селолық семинариялар ашыла бастады. Ресей оқу ағарту комиссариаты 1875 ж. бекіткен “Мұғалімдер семинариясының әдістемелік нұсқауын” арнаулы орта оқу орындары Қазан төңкерісіне дейін қолданып келді. Ол ереже бойынша үздік оқушыларға стипендия тағайындалды, жоғары оқу орнына емтихансыз қабылданды, ал жалпы семинария түлектері жолдамамен жіберілген бастауыш мектепте 4 жыл мұғалім болуға тиіс болды.
Санат:Діни семинариялар Санат:Ресейдегі православие
Компас
thumb|Компастың бір түрі. Компас — жер бетін бағдарлауға, географиялық немесе магниттік меридианның бағытын анықтауға арналған аспап. Кішкене деңгелек қобдишаның ортасында орнатылған тік үшкір иненің үстіне қондырылған магнитті болат тілі болады. Тілдің бір жағы үнемі Солтүстікті, екінші жағы Оңтүстікті керсетіп тұрады. Қобдишаның сыртңы деңгелегі градустарға белінген (360°), горизонт жақтарында Солтүстікті, Шығысты, Оңтүстікті, Батысты керсететік (С. В. Ю. З.) әріптері жаэылған. Компастардың мынадай түрлері болады:
Тарихы
Магнитті компас Қытайда ойлап табылған. Осыдан 4000 жыл бұрын қытай жазбаларында керуеншілер көздің қарашығындай сақтаған ақ балшықты құмыра туралы айтылады. Онда ағаш қалтқыда темірді жақсы көретін қоңыр тас жатыр. Ол қалай бұрылса да, жолаушыларға оңтүстік жақты көрсетеді.
Тағы қараңыз
Санат:Навигация Санат:Бағдарлау
Адер-Паюта
Адер-Паюта — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тазов кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 267 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Бейнені қалпына келтіру
Бейнені қалпына келтіру (Восстановление изображения; screen refresh, image reconstruction) — қалпына келтірілуге тиісті бейненің жадтағы түрі негізінде қалпына келтіруді орындауға қажетті оқиғалар тізбегі; аппараттық немесе программалық құралдармен орындалатын бейнені дисплей экранында қалпына келтіру; интерполяция әдісі арқылы бейненің цифрлы кодын аналогты түрге турлендіру.
Сілтемелер:
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Бөкей хандығының құрылуы
Қазақтардың Жайықтың оң жақ бетіне өтуінің негізгі себептері
XVIII—XIX ғасырлардың аралығында Кіші жүз қазақтарының бір бөлігі Жайықтың оң жағалауына өз беттерінше жаппай көше бастады, Мұның бірнеше негізгі себептері бар еді.
Хан тағынан негізгі үміткерлердің бірі Бөкей сұлтан болатын. Бірақ 1797 жылы қартайған Айшуақ сұлтан Кіші жүздің ханы болып шыға келді. Шыңғыс ұрпақтарының арасындағы қарым-қатынас шиеленice түсті. Мұндай жағдайдан шығудың бірден-бір жолы Жайықтың оң жақ бетіне көшіп бару ғана еді.
Бөкей сұлтан бастаған қазақтардың 1801 жылы Жайықтың оң жақ бетіне жаппай өтуі
1799 жылы Бөкей сұлтан Ресей императорының атына хат жазып, өзінің қол астыңдағы қазақтардың бір бөлігінің Жайықтың оң жақ бетіне көшіп баруына рұқсат сұрап, өтініш жасады. Сөйтіп 1801 жылғы 11 наурызда Ресей монархы I Павелдің жарлығы шығып, Бөкей сұлтан мен оның қол астындағы қазақтардың Жайықтың оң жақ бетіне көшуіне рұқсат етілді.
Бөкейдің өзіне Ресей императорының суреті бар алтын медаль тапсырылды. Көшіп барған қазақтардың қоныстанған аумағы 70 мың шаршы шақырым шамасында болды. Бөкей сұлтанның қол астындағы қазақтар орналасқан бұл аймақ Ішкі Орда деп аталды. Ішкі Орда батысында Астрахан, солтүстігі мен шығысында Саратов және Орынбор губернияларымен шектесті, оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында Каспий теңізі мен Жайық шекара шебіне барып тірелді.
Әкімшілік тұрғысынан алғанда Ішкі Орда Орынбор шекара комиссиясына бағынышты болды. Бірақ оның орналасқан аумағы Астрахан губерниясына қарайтын. 1801 жылы Жайықтың оң жағасына 5 мыңға жуық отбасы көшіп барды. Олардың басым көпшілігі таяуда ғана болып өткен көтеріліске қатысқандар еді және қазақ қоғамының ең кедей бөлігі болып табылатын. Сырым Датұлы қазақтардың Жайықтың оң жағалауына қоныс аударуына қатты қолдау көрсетті.
Ол тіпті халық арасында ата қонысқа көшу жөнінде ықпалды үгіт жүргізді. Жайықтың оң жағына көшіп барғандардың 15 мыңға жуығы кейінірек оның жақтастары болып шықты. Жайықтың оң жағалауына көшіп барушылардың саны бірте-бірте арта түсті.
1897 жылғы Ресей империясының Жалпыға бірдей алғашқы халық санағының көрсеткен нәтижесі бойынша, Ішкі Ордада 207 мың қазақ болды. Кейінірек қазақтардың Ресеймен шекаралық шептің ішкі жағына өтуіне тыйым салынды. Сонымен қатар қазақтардың кең-байтақ қазақ даласына қайтып келуіне де рұқсат берілмеді. Далалық қазақтардың да Ішкі Ордаға өтуіне шек қойылды.
1812 жылы Бөкей сұлтанға хан лауазымы берілді. Жартылай тәуелді жаңа мемлекеттік құрылым епдігі жерде Бөкей хандығы (Ішкі Орда) деген атқа ие болды. Патша үкіметі келешекте одан империяға толық тәуелді мемлекеттік құрылым жасамақ ниетте еді. Бұл ретте хандықтың жаңа билеушісі Жәңгірге үлкен үміт артылды.
Әкімшілік және саяси жағдайы
Билер сотының өкілдігіне едәуір шек қойды. Жер өз туыстарының арасында бөлінді. Жер жалға берілді. Халық отырықшылыққа көше бастады. Сауда-саттық дамыды. Саудагерлерді тарту үшін баж салығының ең төменгі мөлшері белгіленді. Іс қағаздарын жүргізу тәртібін енгізді, аурухана және дәріхана ашылды. Мал тұқымын асылдандырды, ағаш егу ісіне көңіл бөлді. Жәңгір хан 1845 жылы қайтыс болды. Шығайдың заманында елдің қонысы едәуір тарылды. Қазақ шаруалары жайылым, өзендер бойындағы бос жерлерді жайлауға,не суаттарды офицерлерден жалдап алуға мәжбүр болды және оған байлардың ғана мүмкіндігі болатын. Шаруа арыздарын жергілікті патша әкімшілігі тыңдамады, дау-жанжалды ылғи өз пайдасына шешіп отырды. Қыста бекініс тұрғындары шаруаларға сатып,әрбір шана шөпті 6-20 сомға дейін қымбат бағамен өткізді. Сол кездегі патша офицерлерінң мойындауынша, қазақ шаруалары екі оттың ортасында қалды. Отарлық әкімшіліктің өз үстемдігін іске асырып,бұратана елге қысым-зорлық, озбырлық күш көрсетуі тоқталмады. Жайылым,суат, орман,қыстауға қолайлы өңір мәселесі қазақ шаруалары үшін шешілмес іс болып, олардың шаруашылық, тұрмыс жағдайын күйзелтіп,қайыршылыққа әкелді. Мұнымен шектелмей,орал әскерінің атаманы қазақ шаруаларына егін салуға, үй салуға, ағаш шабуға, балық алауға, сордан тұз алуға да тыйым салды. Осы тұста патша үкіметі Ішкі Орданы Ресейдің отаршылық басқару жүйесіне беру саясатын жүргізген болатын. 1846 жылы Ішкі Орданы басқару үшін Әділ сұлтан (Бөкейдің ұлы) төрағасы болып бекіткен Уақытша Кеңес құрылды. Құрамында сұлтандар тобынан екі өкіл, мемлекеттік мүлік министрлігінен бір кеңесші кірді. Соңынан Уақытша кеңесті басқару үшін Ресей шенеулігі бекітілді. 1872 жылы Ішкі Орда Астрахан губерниясы құрамына берілді. Бөкей хандығының Қазақстан тарихындағы алатын орны ерекше.Кіші жүз қазақтарының күш-жігер жұмсауымен қазақтар Жайық өзенінің оң жақ бетіндегі өздерінің ежелгі атамекеніне қайта оралып, қоныстануы, кейінірек дәстүрлі қазақ жерінің бір бөлігін біржола иемденуге мүмкіндік тудырды. Жәңгір ханның ағартушылық және реформаторлық қызметінің арқасында Еділ-Жайық арасындағы қазақтар өздерінің әлеуметтік-экономикалық және мәдени ағарту салаларында ерекше табыстарға қол жеткізе алды. Ал жер мәселесінің шиеленісуі И.Тайманов, М.Өтемісов бастаған ұлт-азаттық көтеріліске ұласты.
Жәңгірдің билік басына келуі
Бөкей хандығының негізін қалаған Бөкей хан 1815 жылғы 12 мамырда қайтыс болды. Ол өзінің көзі тірсінде хан атағын өз ұрпақтарының мұрагерлікпен иелену құқығын белгілеп, бекітіп қойған еді. Оның өсиеті бойынша, хан тағы оның ұлы Жәңгірге қалдырылған болатын. Бірақ ол әлі небары 14 жаста еді. Сондықтан ол ер жетіп, кәмелеттік жасқа толғанша хандықты Шығатай сұлтан билеп тұрды.
Жәңгір 1824 жылы Орал қаласында хан болып жарияланды және хандықты 20 жыл бойы басқарды. 1827 жылы ол хандықтың орталығы — Хан ордасының негізін қалады. Хан ордасы Нарын құмының батыс бөлігінде салынды. Хандыққа біртұтас басшылық осы жерден жүргізілді. Ханның үлгісі бойынша және оның тікелей нұсқауымен Хан ордасында сұлтандар мен билер, старшындар да үй сала бастады.
Жәңгір хан билік басында болған уақыт қазақтардың бұрынғы дәстүрлі тұрмысына елеулі өзгеріс жасалған, хан билігі күшейген, ислам дінінің ықпалы артқан, тауар-ақша қатынастары айналымға енгізілген маңызды кезең болды.
Аймақтағы әлеуметтік-экономикалық, саяси даму барысындағы өзгерістер
Бөкей хандығының қазақтары орыс шаруаларының және казактардың жан-жағынан қоршауы жағдайында өмір сүрді, олар Жайықтың сырт жағындағы тайпалас туыстарынан бөлініп қалды. Сондықтан да уақыт өте келе олардың әлеуметтік-экономикалық және саяси өмірінде бірқатар елеулі өзгерістер қалыптаса бастады. Ондай жаңалықтардың енгізілуіне көбінесе Жәңгір ханның өзі бастамашы болды.
Жәңгір ханның мәдени-ағарту саласындағы қызметі
Хан өзінің қол астындағы халықтың сауатын ашу, Еуропа мәдениеті мен білімін енгізу саласында қыруар көп жұмыстар атқарды. 1835 жылы Жәңгір ханның тікелей нұсқауы бойынша мұсылман мешіті ашылды. Хан қазақ ауылдарындағы молдалардың санын арттырды. Олар хатшылық және рухани ұстаз міндеттерін қоса атқарды. Хан Аллаға қалай кұлшылық етудің үлгісін өзі бас болып үйретті. Ресейдің зерттеуші ғалымы А. Алекторовтың айтуына қарағанда, хан бірде-бір рет намазын қаза қылмаған, жұма сайын сұлтандармен бірге мешітке барып тұрған, рамазан айындагы ораза кезінде онда таң атқанша болып жүрген.