cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Александр Михайлович Герасимов
Дереккөздер
Санат:1881 жылы туғандар Санат:31 шілдеде туғандар Санат:Мичуринскде туғандар Санат:23 шілдеде қайтыс болғандар Санат:1963 жылы қайтыс болғандар Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері Санат:КСРО халық суретшілері Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар Санат:КСРО суретшілері Санат:Ресей суретшілері Санат:КСРО соцреалист-суретшілері Санат:Ресей соцреалист-суретшілері Санат:КСРО суретші-монументалистері Санат:Революциялық Ресей суретшілері академиясы Санат:КСРО Суретшілері академиясының академиктері Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері Санат:КОКП мүшелері Санат:Ресей суретші-жанристері Санат:Өнертану докторлары Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Ішкі сөйлем
Ішкі сөйлем (іштен сөйлеу) — адам әр түрлі сөздегі логикалық мәселелерді шешудегі ақыл-ойдың ерекше өзінен-өзі автоматты әсер ететін сөйлеу формасы. Іштен сөйлеу сырттай сөйлеудің туындысы және ондай ой сырттай көрініс беріп айтылмаған немесе жазылмаған сөз. Іштей сөйлеу — сөйлеу әрекетінің ерекше бір түрі. Іштей сөйлеуде адамның ойы мен білдірмек болған пікірі дыбыссыз айтылады. Іштей сөйлеуде сөйлемнің бастауышы, не баяндауышы айтылады да, ой жүйесі үзілді-кесілді сипатта болады. Қарым-қатынас жасауда дауыстап сөйлеу тәсілі қолданылса, ал іштей сөйлеуде адамның ойлауы құрал қызметін атқарады да, ол өзінің іс-әрекетін реттейді. Ішкі сөйлем — тілді (дұрысы, тілдік мағыналарды) нақты коммуникация процесінен тыс пайдалану түрлері. Іштей сөйлеудің негізгі үш түрі сараланады:
Дереккөздер
Санат:Жантану Санат:Медицина
Ан-Наджийа
Ан-Наджийа («кұтылушы») — Аллаһ салған тура жолмен жүріп, шынайы дінді уағыздаушы мұсылмандар қауымы.
Мұхаммед Пайғамбарлық (с.а.у.) бұл қауымы 73 қауымға бөлшектеніп, оның 72-сі «өліп» тозаққа түсетіні, тек біреуі ғана «құтылып» жұмаққа баратыны туралы айтқандарына сүйенетін мұсылмандықтың доксографиялық дәстүрі. Мұхаммед (с.а.у.) айтқан түсіндірме бойынша «құтылушылар» — оның өзі мен соңына ерген серіктері нені ұстанса соны ұстанған «сунна мен жерасты адамдары». Мұсылман дінбасылары діншілдердің бұл тобын Құранды, сунна мен қауымның біртұтас пікірін ұстанған сунниттермен бірдей қойған.
Владимир Александрович Проценко
Владимир Александрович Проценко (1961 ж.т.), суретші, ҚР Суретшілер одағының мүшесі, ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» құрмет белгісінің иегері.
Красноярск мемлекеттік көркемөнер институтын бітірген (1992).
«Алтын Арқа»,«Мәңгілік керуені», «Айлы түн», «Бұлт», т. б. шығармалары дала пейзажын, табиғат көріністерін бейнелеген.
Вэстфалиа (Миссури)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 320 адамды құрады.
Ортадағы артқы сызық
Ортадағы артқы сызық — омыртқаның қылқанды өсіндісіне шартты түрде жүргізілген тік сызық; анатомды топографиялық бағдар ретінде қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
IC 1119-2
IC 1119-2 — Жылан шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1068507, MCG 0-39-25, ZWG 21.93, VV 745, NPM1G -03.0541.
Сыртқы сілтемелер
IC 1119,02 Санат:Жылан (шоқжұлдыз)
Көктайғақ
250 px|thumb thumb Көктайғақ – қыс та жылымықтан кейін суықтың қайта түсуінен жер бетінің мұз болып қатуы. Көбіне аязды ауа райынан кейін сіркіреме жауын жауғанда қалыптасады. Әдетте көктем де және күз де ауа райы салқындап, жер беті 0°С-қа дейін суынып, мөлдір және көгілдір жұп-жұқа (5 мм) мұзбен жабылады.
Салдары
Мұндай құбылыстың мал шаруашылығы мен адам баласына тигізер зияны зор. Көктайғақ түскенде жол қатынасы қиындайды, жайылымдағы мал тебіндей алмай қалады (мұз жылқының шашасын қиып тастайды). Малды қысқа жемшөп дайындамай, тек қана жайып баққан кезде көктайғақ жұт қа соқтырады. Онымен қоймай, көктайғақ транспортта апаттар, байланыс және энергия желілерінде үзілістер туғызады.
Кездесетін аймақтары
Бұл атмосферадағы қолайсыз құбылыс Қазақстан Республикасы ның оңтүстік және орталық аудандарында жиі байқалады. Солтүстік аудандарда көктайғақ сирек байқалатын құбылыс. Ал мемлекетіміздің батыс жазықтарында, орталығында және оңтүстік-шығысында көктайғақтың қалыңдығы 15 мм-ге жетеді. Қаратау жотасы, Қырғыз, Іле Алатаулары ның жел жақ беткейлерінде оның қалыңдығы 22 мм-ге дейін барады.
Санат:Ауа райы
Хоэнайх
Хоэнайх (Hoheneich) — Аустриядағы жәрмеңке. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Гмюнд округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1548 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 15.59 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GD, ресми идентификациялық коды — 3 09 20.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Роланд Вальнер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Азоттық тепе-теңдік
Азоттық тепе-теңдік — организм денеден қанша азот жұмсайтын болса, сонша азотты тамақпен бірге қабылдайтындығы. Адам организмі тәулігіне орта есеппен 13—16 грамм (80—100 грамм белокпен бірге) азот қабылдайды.
Азоттық тепе-теңдік — ағза қабылдаған азот пен оның ағзадан шығу мөлшері арасындағы сәйкестік. Мұндай сәйкестік адам мен жануарлардың қалыпты тіршілігі үшін қажет. Мысалы: ересек адам ағзасы тәулігіне 13-16 г азот, яғни 100 г белок қабылдауы керек. Ол әртүрлі тағамдардың негізінде түзіледі. Аталған мөлшер ұзақ уақыт жетіспесе, адам арықтап, әлсірейді, салмағы кемиді, яғни азоттық тепе-теңдік бұзылады. Өсіп келе жатқан адам ағзасы үшін тамақтанудан алынатын азот ағзадан шығатын қалдық заттардағы азоттан артық болуы керек.
Дереккөздер
химия Санат:Зат алмасуы
Сиыр малының атаулары
right|220px|thumb|Ақ маңдайлы бұзау right|220px|thumb|Асыл тұқымды қара ала сиыр Бұзау - бір жасқа дейінгі төлі.
Торпақ-тана - бір жастан асқан төлі.
Баспақ - күзге қарайғы бұзау.
Қашар - бір жастағы ұрғашы сиыр.
Дөнежін - табынға түскен ұрғашы сиыр.
Бесті сиыр - бірнеше рет бұзаулаған сиыр.
Кенже тайынша - жас сиырдың атауы.
Бұқаша - бір жасқа еркін толмаған тайынша.
Тайынша бұқа - бір жасар кезі.
Дөнен бұқа - табынға түскеніне үш жыл болғаны.
Құнан бұқа - екі жасар кезі.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мәдениеті Санат:Мал шаруашылығы
Акардия
Акардия — жануарлардың немесе жас баланың жүрегі жетілмей немесе оның мүлде жоқ болып тууы. Мұндай бала көп өмір сүрмей, өліп қалады.
NGC 4720
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бикеш (шоқжұлдыз)
Георге Георгиу-Деж
Георге Георгиу-Деж (Gheorghiu-Dej) (8.11.1901-19.3.1965) – румын жұмысшы қозғалысының, РХР-дің мемлекеттік және саяси қайраткері. Жұмысшы отбасында туған. Революциялық қозғалысқа жастайынан белсене қатысты. 1930 жылдан РКП-нің (Румыния Компартиясы) мүшесі, 1932 ж. теміржолшылар кәсіподақтары бас советінің мүшесі әрә осы кәсіподақтар ОК секретары. 1933 ж. Теміржолшылар мен мұнайшылар ереуілін ұйымдастырғаны және оның жетекшісі болғаны үшін 12 жыл айдауға кесілді. 1935 ж. Георгиу-Деж РКП ОК мүшелігіне сырттай сайланды. 1944 ж. Августа тұтқыннан қашып шықты. Ел азат етілгеннен кейін 1944-48 жж. қатынас жолдар, өнеркәсіп және сауда министрі болды. 1945 жылдан РКП ОК Бас секретары, ал 1948-54 жж. румыния жұмысшы партиясы (РЖП) ОК секретары, 1948-52 жж. Министрлер Советі председателінің 1-орынбасары, 1952-55 жж. министрлер советінің председателі, 1955 жылдан РЖП ОК Бірінші секретары және РХР Мемлекеттік советінің председателі (1961 жылдан). Георгиу-Деж екі рет Социолистік Еңбек Ері (1951, 1961) атағын алған.
Дереккөздер
Санат:Румыния саясаткерлері
Серра-де'-Конти
Серра-де'-Конти (Serra de' Conti) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Анкона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3650 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 147 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 60030.
Елді мекеннің қамқоршысы — Beato Gherardo di Serradeconti.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Всеволод Сергеевич Авдуевский
Всеволод Сергеевич Авдуевский (28 шілде, 1920 - 14 наурыз, 2003 жыл) - аэродинамика және ғарыштық ұшу мәселелері саласындағы ғалым. КСРО академигі (1979), Ленин және КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:28 шілдеде туғандар Санат:14 наурызда қайтыс болғандар Санат:Ресей ғалымдары Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:КСРО ғалымдары
Ареал (Бразилия)
Ареал (Бразилия) (Areal) — Бразилиядағы муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатында орналасқан. Орталық Рио-де-Жанейро мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Трес-Риус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11147 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 111,494 км² шамасында. Халық тығыздығы — 100,0 адам/км².
Тарихы
Қала 1992 жылы құрылған.
Санат:Рио-де-Жанейро елді мекендері
Өнеркәсіптік кенорындарының типтері
Асыл, әшекей және техникалық тас кенорындары әр түрлі генетикалық жағдайларда жаралады. Олардың ішінде ең басты мәнге ие болатыны мынадай типтер: магмалық (кимберлит түтікшелері, эффузиялық және интрузиялық таужыныста), пегматиттік, гидротермалық, жапсарлық-метасоматоздық, метаморфогендік, мору және шөгінді. Алмас негізінен кимберлит түтікшелерінен өндіріледі. Қазіргі кезде әлемде 2000-нан аса кимберлит денелері табылған, олардың 10%-ы алмасты, ал 2,5%-ға жуығы өндірісте. Өнеркәсіптік кенорындарындағы алмастың мөлшері 0,2-ден 10-15 кар./т шамасында өзгереді. Сонымен бірге алмасты шашылымдар да маңызды орын алады. Ең үлкен практикалық мәнге ие болатыны аллювийлік және жағалау-теңіз шашылымдары, олар ашық тәсілмен өндіріледі, алмастың минимал мөлшері 0,1-0,2 кар/м3 шамасында болады. Көптеген шашылымдарда алмастың конңентрациясы 1 м3 қопсық таужынысңа ондаған караттан асады.
Дереккөздер
Санат:Пайдалы қазбалар
Мұхамет Ақтанов
Мұхамет Ақтанов (1850, Орал облысы, Орданың орта бөлігі, Затон форпостының маңы, өлген жылы белгісіз) қазақтың алғашқы арнаулы білімді мал дәрігері. 1869 ж. Орынбор облыстық басқармасының жанындағы қазақ мектебінің дайындық класына түседі. 1870-1877 ж. Орынбор ерлер гимназиясында 6 класс оқиды. 1877-82 ж. Қазан ветеринария институтында оқып, «мал дәрігері» мамандығы бойынша 160/ 570 нөмірлі диплом алған. Ақтанов — Ресей жоғары оқу орнында оқып, ресми түрде мал дәрігері мамандығын алған тұңғыш қазақ. 1883	ж. 23 қарашадан Ырғыз және Торғай уездерінің мал дәрігерлік бөлімін басқарды, 1884	ж. 4 желтоқсаннан Торғай уезінің мал дәрігері. «Коллеж секретарь» атағын алған (12.03.1890). Ол 1893 жылдың шілде айынан бастап Архангельск губерниясындағы селолық жерлерде мал дәрігері болып қызмет істеген. Бұдан кейінгі өмірі туралы дерек жоқ.
Кіші Сыростан
Кіші Сыростан (Сыростан) — Ресейдегі өзен. Челябі облысы, Башқұртстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Атлян өзенінің сол жағалауынан 2,1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Миасс өзені бастауынан Аргазин су торабына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Стоутсвилл (Миссури)
Стоутсвилл (Stoutsville) — Миссури штатының Monroe округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 44 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.1 км² шамасында. FIPS коды — 29-71026.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары
Жай сөйлем
Жай сөйлем — бір немесе бірнеше сөз бен сөз тіркестерінен құралып, тиянақты бір ғана ойды білдіретін сөйлем. Жай сөйлемнің негізгі ерекшелігі — құрамындағы сөздер өзара бір-бірімен семантикалық бірлікте болады, екпін тұтастығы, сөздердің орын тәртібі сақталады. Құрылымы жағынан жай сөйлем бір сөзден де, екі не одан да көп сөзден де тұрады. Мысалы, “Жаз”. “Жаз келді”. “Жазда жеміс-жидек піседі”. Жай сөйлемдер қос сыңарлы болып та, жеке сыңарлы болып та келе береді. Жай сөйлем қос сыңарлы болғанда тұрлаулы мүшенің екеуі де қатынасады: “Студент оқып жүр”. “Марат — студент”. Қос сыңарлы жай сөйлемде сөз саны елеулі қызмет атқармайды, бастысы — сөйлемнің екі тұрлаулы мүшесінің неше сөзден құралғанына қарамастан, бір ғана тиянақты ойды білдіруі. Оның етістіктен ғана жасалған баяндауышқа аяқталуы міндетті емес. Есім баяндауышты да жай сөйлем бола береді. Жай сөйлем жеке сыңарлы болғанда, ол сөйлем не тек бастауыштан, не тек баяндауыштан тұрады: “Біздің ауыл”. “Қала көшесі”. “Таң атып келеді”. “Күн батып бара жатыр”. Семантикалық жағынан келгенде, жай сөйлем толық мағыналы сөздерден құралып, сөйлемнің мазмұнын айқындап тұруы керек. Жай сөйлем бірнеше топқа бөлінеді. Олар: толымды, толымсыз, жалаң, жайылма, жақты, жақсыз, атаулы. Санат:Қазақ тілі
Жоғары қарай мультиплекстеу
Жоғары қарай мультиплекстеу (Мультиплексирование вверх; upwards multiplexing) — ашық жүйелер архитектурасында — айтарлықтай жоғары деңгейлі бір арна бойынша мәліметтер жеткізуді жасақтау үшін айтарлықтай төменгі деңгейлі бірнеше тәуелсіз арнаны бір мезгілде пайдалану.
Гусла (Шумен облысы)
Гусла (Гусла (село)) — Болгариядағы ауыл. Шумен облысына қарасты Каолиново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 684 адамды құрайды.
Пошта индексі — 9969. Телефон коды — 05363. ЕКАТТЕ коды — 18188.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шумен облысының елді мекендері
NGC 377
NGC 377 — Кит шоқжұлдызында орналасқан Sbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 15 қазанда Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 377 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3931, ESO 541-19, MCG -4-3-53, IRAS01041-2036.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Кит (шоқжұлдыз)
Нептуний
солға|нобай|177x177 нүкте|Нептуний Np Нептуний (лат. Neptunіum; Np) — актиноидтар тобына жататын жасанды жолмен алынған радиоактивті химиялық элемент. Атомдық нептуний 93, атомдық массасы 237,0482. Нептун ғаламшарының құрметіне аталған. Оны 1940 ж. американдық ғалымдар Э.М. Макмиллан (1907 – 1991) және Ф.Х. Эйблсон ашқан.
Нептунийдің 15 изотопы белгілі; 237Np және 239Np изотоптары уран қазбаларында өте аз мөлшерде кездеседі. Нептуний морт, аздап күміс жылтыры бар металл, тығыздығы 20,45 г/см3, балқу t 637ӘC, қайнау t 4100ӘC. Тотығу дәрежелері +3-тен +7-ге, сулы ерітінділерде тұрақтысы +5-ке дейін өзгереді. Суықта біртіндеп тотығады, қыздырған кезде сұйытылған HCl-дың Na2SіF6 қоспасында ериді. H2, N2, C, Sі, P, т.б. элементтермен әрекеттеседі. Нептуний негізінен ғылыми-зерттеу жұмыстары мақсатында қолданылады.
Қасиеті
Нептуний изотоптарының радиоавктивті қасиеттері :
Дереккөздер
Санат:Химиялық элементтер Санат:Актиноидтар
Плугерно
Плугерно (Plouguerneau) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Брест округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 43,33 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6411 адамды құрады. Халық тығыздығы — 147,96 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Владимир Васильевич Зашквара
Владимир Васильевич Зашквара (20.2.1928, Украина, Днепропетровск қ. – 8.9. 1996, Алматы) – ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы (1977), профессор (1985).
Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері мен өнертабыстары физикалық электроника саласына арналған. Зашквара цилиндр және сфера тәрізді электрстатикалық айнаға негізделген энергия талдағыш жүйелердің электрондық оптикасын, қатты дене бетінің электрондық спектроскопиясын зерттеді, параметрлері әр түрлі спектрометрлерді құрастырды.
Дереккөздер
Санат:20 ақпанда туғандар Санат:1928 жылы туғандар Санат:Днепрде туғандар Санат:8 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1996 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:КСРО физиктері Санат:Қазақстан физиктері Санат:Харьков университеті түлектері Санат:Харьков университеті оқытушылары Санат:Ядролық физика институты қызметкерлері Санат:Физика-техника институты қызметкерлері
Қабанбай (Түркістан облысы)
Қабанбай — Түркістан облысы Түлкібас ауданы, Тастұмсық ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Тұрар Рысқұлов ауылынан батысқа қарай 8 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 247 адам (124 ер адам және 123 әйел адам) болса, 2009 жылы 257 адамды (120 ер адам және 137 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
Навальпераль-де-Пинарес
Навальпераль-де-Пинарес (Navalperal de Pinares) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Авила провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Бургохондо-Себрерос-Эль-Тьембло ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авила елді мекендері
Андрей Захарович Пухальский
Андрей Захарович Пухальский (1947 ж. т.),журналист. Қарағанды каласының түлегі. Қарағанды пед. ин-тын бітірген (1969). Еңбек жолын Қаркаралы, Қарағанды қаларында мектеп мұғалімі болып бастады. Облыстық мәдениет баскармасында қызмететеді. 1979-2000 ж.облысгық аткару комитеті мен облыстық әкімдік аппаратында мемл. кызметші. 2000 жылдан облыстық «Индустриальная Караганда» газеті бас редакторының орынбасары. Пухальский әдеби-көркем шығармашылықпен, аудармамен айналысады. Поляк, чех және словак тілінен аудармалары, тарихи очерктері «Простор», «Нива» және «Даугава» (Рига) журналдарында, мерзімді баспасезде жарияланды.Пухальский орыс тіліне аударған поляктың әйгілі фантаст-жазушысы С. Лемнің «Ваннада табылған күнделік» атгы рюманы «Простор» журналында толық жарияланды. Пухальский «Саны жок күн» (1995) және «Sepultuга» (2005) кітаптарының авторы.
Дереккөздер
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Тарих
Бинарлық оппозиция
Бинарлық оппозиция (лат. binarius - қос) - XX ғ. мәдениетінде әмбебапты қолданылған әлемді тану құралдарының бірі. Қоршаған әлем екіжақты — ең алдымен физиологиялық себептерімен айқындалады: адамның миы әртүрлі функциялар атқаратын қос жарты шарларда тұрады, адамда екі көз, екі қүлақ, екі қол және аяқ бар. XX ғ. фонологиясы бинарлық оппозиция барлық құрылымдық гуманитарлық зерттеулерде қолданылады (С.Н. Трубецкой). Бинарлық оппозиция әлемсуретін сипаттағанда ұтымды танымдық құралға айналады: өмір — өлім, оң — сол, жақын — алыс, осында — онда, бақыт — бақытсыздық, жақсы — жаман, өткен шақ — болашақ, биік — аласа. Бұл тізбектің он, жағы теріс, сол жағы дұрыс деп белгіленген. Күнделікті өмірде де «болады — болмайды», «жарайды — жарамайды», «тиым салынған — рұхсат» тәрізді бинарлық оппозицияларды жиі қолданамыз (модальдылықтар). Бинарлық оппозиция тетіктерін қарастырғанда оппозицияның шеткі мүшелерін дәнекерлендіретін медиация ұғымы маңызды рол атқарады. Фонологияда бейтараптандыру және сингармонизация тетіктері әрекет етеді. Егер бірдеңеге тыйым салынса, ал әлдене міндетті болса, онда оған рұхсат берілген, яғни міндетті емес, әрі тыйым салынбаған. Егер белгілі және айқындалмаган бар болса, онда ойдағы да — белгілі, алайда ашық емес. Бинарлық оппозиция тақпақ ырғақтарынан биологиялық және мәдени ритмдерге дейін қолданыс табады. Осыдан зерттеушілер кең мағынасында билингвизмнің маңызын атап өтті. Әлемді біз толық түсіне алмаймыз, бірақ ол оған деген көзқарастарды бинарлық толықтырулар арқылы есесі қайырылады. Ю.М. Лотманның мәдениеттану саласындағы концепциясы осыған негізделген.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Мәдениет
Даксвайлер
Даксвайлер (Daxweiler) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Бад-Кройцнах ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 819 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 16,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 1 33 023. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Лудвиг Феннель.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Фе (Вогез)
Фе (Fays) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Вогез департаментінде орналасқан. Епиналь округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,83 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 88169, пошта индексі — 88600.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 241 адамды құрады. Халық тығыздығы — 49,9 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вогез департаментінің коммуналары
Зәкиев Болат Сейітқазыұлы
Зәкиев Болат Сейітқазыұлы(25.8.1950 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Қаратал а.) – еліміздің мемлекеттік шекарасын қорғау қызметін ұйымдастыруға елеулі үлес қосқан әскери қайраткер, генерал-лейтенант. КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің Жоғары шекара командалық училищесін (1971), КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті инститын (1981) бітірген. 1971 – 78 ж. Шығыс шекара округында офицер, аға офицер, 1981 – 84 ж. бөлім бастығының орынбасары, 1984 – 88 ж. Ауғанстандағы КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті өкілдігінің аға жедел қызметкері, 1988 – 91 ж. Шығыс шекара округында жедел бөлім бастығының орынбасары қызметтерін атқарған. 1992 – 95 ж. Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) төрағасының орынбасары – Шекара әскерлерінің қолбасшысы, 1995 – 97 ж. Мемлекеттік шекара күзеті жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы болды. 1999 жылдың шілде айынан Қазақстан Республикасы ҰҚК төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры. ҚҚ-дәрежелі “Даңқ”, “Қызыл Жұлдыз” ордендерімен, Ауғанстанның “Батырлығы үшін” орденімен, он сегіз медальмен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1950 жылы туғандар
Фелис-Натал
Фелис-Натал (Feliz Natal) — Бразилиядағы муниципалитет, Мату-Гросу штатында орналасқан. Солтүстік Мату-гросу мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Синоп экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 557 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11 448,049 км² шамасында. Халық тығыздығы — 0,8 адам/км².
Тарихы
Қала 1989 жылы құрылған.
Санат:Мату-Гроссу елді мекендері
Георгина
Георгина, георгин, далия (Нарғызгүл, Dahlia) – күрделі гүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Сабағының биіктігі 35 – 200 см., іші қуыс. Жапырағы тілімденіп, қарама-қарсы орналасқан. Гүл шоғыры – түтікше және тілше немесе тек тілше гүлдерден құралған, түсі алуан түрлі. Оңтүстік және орталық Америкаға тараған 15-ке жуық жабайы түрі белгілі. Қолдан өсірілген 8000-нан астам сорты бар. Бақта өсірілетін Георгинаны күлтесіз, жартылай күлтелі және күлтелі деп үш топқа бөледі. Георгинаны жеке не топтастырып отырғызады және оны ұластыру үшін де пайдаланылады. Оны қаламшадан, тұқымынан және түйнектерін бөлу арқылы көбейтеді. Мұны тыңайтқыш шашалған, қолдан жарық берілетін жерге отырғызады. Ірі гүл шоғырын алу үшін бір түпте үш сабақтан артық қалдыруға болмайды. Гүл егілген жерді қандыра суарады. Топырағын жиі-жиі қопсытады, арам шөбін дер кезінде құртады. Қыста сақтау үшін күзгі бозқыраудан соң түйнегін қазып алады. Кептірген түйнекті құрғақ, қараңғы қоймаға (температурасы 4 – 50 С) сақтайды.
Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы
Санат:Күрделігүлділер
Фаялит
right|thumb|250px|Фаялит Фаялит (алғаш Азор түбегіне жақын жердегі Фаял аралынан табылған) – оқшауланған силикаттар тобына жататын минерал.
Химиялық формуласы: Fe2SіO4. Фаялит оливиннің магнезиалды түрі форстеритпен изоморфты қатар түзіп, оливиннің құрамына кіреді. Түсі жасыл, сары жасыл, қатт. Моос шкаласы бойынша 6 – 6,5, тығызд. 3,217 г/см3; ромбылық сингонияда кристалданады. Нағыз магмалық процестер барысында өте негізді және негізді тау жыныстарының құрамында түзіледі. Фаялит қызуға төзімді материал ретінде кең қолданылады.
Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат:Минералдар
Тазымен із кесу, аң қағу
Аңшы құралы
thumb|300px Аңшы құралы құсбегі құралынан сәл өзгешелеу, Киетін киімі саятшы киіміндей қимылдап-қозғалуға икемді әрі жеңіл болғаны дұрыс. Тазысын ерткен аңшы далада көп жортып, күні бойы қимылдап, жан-жақты шолып, жіті көп бақылайтындықтан күн сәулесі қарға шағылысып көзін шаршатады. Сонан кәзін қорғайтын "көзқарықтық" немесе "көзілдірік" деп аталатын құрал тағады. Оны адамның екі шықшытын басып тұратындай етіп кәдімгі көзілдірік пішінінде кесіп алған тері, ұзындығы бір қарыс, ені үш елі былғары, қара түсті қалың матадан екі көзге келетін ортасын ойық етіп жасайды. "Кезілдірікті" аңшы көзіне тағып, екі ұшына тағылған баумен бір-біріне байлайды.
Оны қарда мал бағып жүрген қосшы (жылқышы) мен қойшылар жиі киген. Аталған аспап күн сәулесі қарға шағылысып, көзі жасаурап, қышып ауруынан қазақ "көздің қарығуы" (орысша оны "снежная слепота" атайды) деп аталатын сырқаттан сақтайды. Қар жиі жауатын өңірдің малының көзі де қарығып ауыратындықтан тіптен малдың көзіне де киізден, былғарыдан істеп байлаған. Тазы итін көзқарығудан сақтау үшін көзінің шарасын айыалдыра кәдімгі ошақтың қара күйесін жағып қояды.
Бірақ қыста даладаұүзақ жүрген кезде тағатын нағыз көзілдірік жылқы терісінен жасалады, дейді белгілі шебер Д.Шоқпарұлы. Оған жылқының иленбеген шикі терісін жібітіп, түгін жидітіп алған соң, көзді жауып тұратын тұсын сопақшалап, кәзілдірік пішінінде пішіп алады да, көздің тұсынан көлденең тілік тіліп, тері тобарсыған (шала кепкен) кезде тіліктердің арасындағы жолақты көлбеу бағытқа бұрып, тері көңге айналғанша көлеңкеде кептіріп қояды. Оған шүберектен ызылған бау немесе биязы жарғақтан тілінген бүлдірге таққан.
Аңшының ажырамас атрибуты - пышақ бірнеше мәрте суарып жасаған өткір келеді. Кәдімгі пышақтан айырмасы аз. Тек қарбаласта суырылып түсіп қалмауы үшін пышақтың дүміне орнатылған шығырығымен қынға бекітілген бүлдіргімен байлап қояды. Оған қоса аңның сирағын шығару, пұшпағын алуға қолайлы түрлі өткір кездік, бәкі қоса алып жүреді.
Аң-құсты үркітуге адам аяғы бара алмайтын жерге жыңғыл, жықпылға қарай ортасында көлемі адамның алақанындай, екі ұшына тағылған баулы зақпымен тас атады.
Аңшы олжасын белқанжығаға іліп, аттың қанжығасына байлаған. Оған көбіне қоян, үйрек, қырғауыл ұсақ олжаларын іледі. Оны арқанның немесе қамшының өрімі тәрізді етіп өрілген жуан таспалардың ұшын тұйықтап қойған немесе темір шығырық тағып жасайды. Өрімнің бас жағына да шығырық тағылып, оған ілгек бекітіледі. Ол ілгек кісе белдікке немесе қанжығаға байланады. Таспаның ұшындағы шығыршықтардан таспаның өзін өткізіп, тұзақтап алып, оған түз тағысын сирағынан қыстырып алады.
thumb|250px Аңшылар қасқыр, қабан, мәлін, сілеусін тәрізді ірі аңдарға қақпан құрғанда шынжырдың бір басына шәңгек байлап қоятын. Оны тармақтала өскен бұтақтары бар қатты ағаштан немесе еліктің мүйізінен немесе темірден жасайды. Қақпанды сүйреп кеткен кезде шәңгекжерді сызып, із қалдырып отырады. Соны бағдар етіп тазысын қосып азулы жыртқышты алдырады. Кейде шәңгектің ілмектері ағаштың түбіріне ілініп те қалады.
Шәңгекті құсбегі балапанды ұядан аларда биік шыңқұздарға өрмелеп шыққанда пайдаланады. Шәңгек байланған арқанды жоғары лақтырып, кері тартып көреді, егер шәңгектің ілгегі ағаш, бұта түбірі, тастың бедері т.б. берік ілінгеніне көзі жетсе, сол жіптің көмегімен тырмысып жоғары өрмелейді.
Аңшылар саятта көбіне тазымен жүрген кезде топ-тобымен шыққан кезде кең алқаптағы аң-құсты қуып үркітуге сан алуан шуыл шығаратын аспаптарды қолданады. Оның жиі қолданылатын түрі - сақпан. Оның тұтқасынан ұстап айналдырғанда дырылдаған дыбыс шығаратын, ортасында кертікті тістері бар айналып тұрған екі қақпақты тетік. Тағы бір түрі - тұтқасынан ұстап сілкігенде қақпақтары бір-біріне тиіп, сартылдаған дыбыс шығарады.
Шеңбері ағаштан дөңгеленте иіліп, шанағына түгінен тазартылған ешкінің немесе түйенің шылғи терісін керіп жасаған дабыл ну орман-тоғайдағы құстарды, аңдарды үркітуге көбіне оңтайлы деп есептеген.
Беті дөңес, дөңгелек келген металл ағаш қаққышпен соққанда шыңылдаған дыбыс шығаратын шың, жорықтарда айбар беріп, қыр көрсететін дауылпазды қолданады.
Із туралы
Жер бетіне жұққан, жабысқан, қарға, балшыққа, топыраққа, құмға батып түскен белгі - аяқ-қолдың таңбасы ізі.
Аңның жынысын, жасын, салмағын іздің мөрі, желісіне, аяқ алысына қарай аңның жаралы ма, сау ма, қалай қарай, не үшін кетіп бара жатқанын, әлде бір жемтік аулап жүр ме немесе жем аулап қайтып келе ме және т.б. қарекетін ажыратуға болады. Іздің ескі немесе жаңасын анықтағанда ауа райын: жауын-шашын мен қалың түскен шықты әуелі ескереді. Егер көлеңкелеу жердегі із болса қатарынан осындай із таңбасын түсіріп, салыстырып қарайды. Ізді кескенде үстін басып алмай, ізді жанамалап жүреді. Қара сүрлеуде із кесу, аңшы үшін ең қиын кезең.
Ұзақ уақытқа дейін сақталатын және тез өшетін іздер де болады. Дымқыл топырақтағы, су жағасындағы қайраңдағы іздер ұзақ сақталады. Сусыған құмға түскен іздер жел соққанша ғана жатуы мүмкін. Қара жерге қатты топыраққа түскен таңба ұзақ сақталады, оны өлшеу, байқау оңай. Қиыршық құм аралас жерлерде ешқандай белгі таңбалар жоқ, шұқанақ тектес іздерді күн шығып немесе батып бара жатқан кезде оңай байқауға болады. Боз қырауға түскен із ап-айқын түседі, қара күзде, жер қыртысы қатқан кез де аңның ізінен жерге терең таңба түспейді, тіпті ат тұяғының өзінен де қатқан тоңда болар-болмас қана сызат қалады.
Жұмсақ қармен жүргенде аң түяғымен немесе табанымен қарды ысырып, іздің бетінен түбіне дейін сызат қалдырып отырады. Оны ысырма жол деп атайды. Ал енді бір басқа аяқты қайта көтергенде, ол қар үстімен сүйретіліп, тағы сызық қалдырса ол сүйретпе жол деп аталады. Аң дұрыс жүріп отырғанда ысырма жол әр уақытта тереңдеу, тікелеу келеді де, сүйретпе жол жайылыңқы, тайыздау келеді. Қар өте қалың болса, олар біріне-бірі қосылып, із шұңқырының арасы қосылып кетеді және оны "қар кешу" деп атайды. Үгілме қар тым қалың болса, онда із бен ысырма, сүйретпе жолдар қосылып, тұп-тұтас шұбырынды сүрлеуге айналады. Егер қар қалыңырақ (20-35 см) болса, оған түскен із сопақша шұңқыр түрде болады.
Із мөрінде тұяқтың ұшы аңның жүрген жағына қарай бағытталып жатады. Ал табан шұңқырлары мен ойықтарының ашаланған жағы аңның беталыс бағытына қарама-қарсы болады. Іздің бағытын сүйретпе із жолына қарап анықтау оңай: сүйретпе жол ысырма жолға қарағанда тікелеу әрі таяздау келеді. Аң аяғын көтергенде, тұяққа немесе табан астына жентектеліп басылған қар түйіршіктерін бірге ала шығады. Ол түйіршіктер екпінмен ылғи алға қарай түсіп отырады. Соған қарап та аңның қалай қарай жүріп отырғанын анықтауға болады.
Сусыма, қиыршық қардағы жаңа ізді ескі ізден ажыратып алу да оңай емес. Мұнда қар құм сияқты сусып, тез ойылады да, ізден ешбір бедер қалдырмай, оның орны ойылып-ойылып қалады. Кейбір әккі тазылар ескі із бен жаңа ізді, аңның алға не кейін жүргенін айыра береді. Жаңа ізге түссе жаны қалмай, аласұра жүгіреді де, басын ізден алмайды.
Аңшылар іздің бір бүйірінен көлденең кесіп, аңның ізіне түсіп қуып келген із шиырға, сүрдекке, жолға шықса аңшы ізді тастай салып, аңның қашқан бағытына өтеді де, шиырдың, сүрдектің сыртынан орағытады. Ал шиырдан суырылып шыққан соны жердегі өзі қуған ізді көлденең кесіп, тауып алуды "із кесу" деп атайды. Кейде із алыстан орап кеткені байқалса, аңшы аңның баратын жерін, өтетін жерін мөлшерлейді де, қуған ізді тастай салып, сол өзі мөлшерлеген жерінен барып ізді тағы кездестіреді.
thumb|center|650px Ені тар, әрі кішкене ғана түлкі ізі бірінен соң бірі қондырылған ноқат тәрізді, адымының ұзындығы 23-28 см-дей, алдыңғы аяғының таңбасы 4x5, артқы аяғының таңбасы 3x3,5 см шамасында болады. Шеңберлене алдына қарай созылыңқы түлкі ізі таңбасында тырнағы бар төрт бақай және өкше ізі ажыратылады. Түлкінің қарға түскен ізіндегі қимыл-әрекетінен, аяқ басып, адым алуынан, секіріп қарғу қимылынан оның өзі күшіктүлкі ме, ересек түлкі ме, кәрі түлкі ме, жас түлкі ме, қаншық па, арлан ба дегенді де айырады. Ондайда іздің үлкен-кішілігі, үшкілі-доғалы, тік не сыпырып басқандығы, дөңгелек не сопақтау түсуі және жортуының ұзақ-қысқалығы, осының бәрі сол түлкі жөніндегі нақты деректер ретінде қабылданады. Отырған орнынан сол түлкінің аңынан қағылған, қағылмағанын байқайды.
Жем тауып жеп әбден дәніккен түлкі ешқайда бұрылмай тура тартады. Су жағасына шығып, сілкініп, таранып, тазаланатын құстарды аулайтын әдет болса, олардан қалған белгі - құстың қауырсыны, жүн, қан-жын тамған дақтар байқалады.
Қуғыншы келе жатқанын сезген түлкі қашқан бетінде бірер түлкінің ізі кезігіп қалса болғаны, өз жолын кесіп өткен сол ізге өз ізін соғады да, сол ізге аяғын аудармай басып, өзі аңшының жүріп өткен жолынан кері қарай қашады. Аңшы оны байқап өзі қуған түлкінің ізін тауып, қайта қуғанша, түлкі ұзап кетеді.
Түлкінің із жолының ені өте кішкентайлығы сондай, түлкі ізі бірінен кейін бірі мұқият қондырылған, қосарланған екі ноқат тізбегі сияқты әсер қалдырады. Адымының ұзындығы 23-28 см, жеке із таңбасының мөлшері: алдыңғы аяғынікі- 4x5 см, артқы аяғынікі 3x3,5 см келеді.Түлкінің ізіне ұқсайтын шибөрінің іздері Сырдария өзенінің жағалауларында кездескен дейді із кесуші маман А.Лесняк. Шиебөрі ізінің қасқыр ізінен айырмашылығы оның із таңбасы екі-үш есе кіші, әрі ортаңғы бақайының томпақ табаны бүйір бақайынікінен сәл үлкендеу болады.
Түлкінің із тастауындағы бір қулығы - қашып бара жатқан бағытынан кері айналып, өзі басып өткен ізді дәлме-дәл басып келген бойдағы ізін артқа қарай жағалап, ізін суытып кетеді. Ал аңшының алдында енді екі із пайда болады. Бірі - қашып бара жатқан із, оны өзі қуып келеді, екіншісі - аңшыға қарсы жолыққан із. Аңшылар әдетте өзі қуған ізден адаспауы шарт. Сол тәртіп бойынша аңшы өз ізін қуа береді. Сол қуған күйі түлкінің қайта қайтқан жеріне барғанда бір-ақ байқайды. Түлкі иек артпадан жүздеген қадам жерден көрінсе, бабына келген тазы оны 3-4 жүз қадам жерге дейін қуып жетіп ұстайды. Әккі тазылар білдірмей, түлкіге мейлінше жақындап келуге тырысады.
Нұғыман Сарбөпин
Алаш қозғалысына қатысушы, қазақтың арнаулы білімді алғашқы әскери мамандарының бірі Нұғыман Сарбөпин 1890 жылы Орал облысы ілбішін уезі Соналы болысында туған (қазіргі Қаратөбе ауданы). Тегі -Байұлына жататын алаша руының кенжеғара атасы. Әкесі Жайық сырты қазақтары тарихында өзіндік орны бар, ұзақ жыл аға сұлтан, болыс болған, әдетте ұрпақтарына мирасқорлық жолмен берілетін дворян атағын қазақтан алғаш иеленушілердің бірі - Мұхамеджан. Өз әулетінен шыққандардың Санкт-Петербург, Мәскеу әскери жоғары оқу орындарына түсуіне патша өкіметінің ресми рұқсатын алған Мұхамеджан немере інісі, кейін патша армиясының полковнигі шенін алған Сабыр Сарығожиннен кейін ұлы Нұғыманды Санкт-Петербургтегі Александр кавалерия училищесіне түсірді. Арғы атасы Исатай-Махамбет көтерілісі тарихынан мәлім старшина Сарбөпенің атына жазылған Нұғыман 1910 жылы шамасында училищені бітірген соң, Ресей-Қытай шекарасында тұрған 5 5 3 -жаяу әскер полкіне қызметке жіберілді.
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
Қасқырдың із таңбасы жинақы, бақайының табақ еті қатты, тырнағы қайратты, әрі жуантық келетіндіктен олардың ізі айқын, ілгері қарай сәл сүйірлеу болады. Бүйір бақайларының таңбасы алдыңғы бақайларының өкше тұсына жақын жатады. Алдыңғы аяғының өкшесі ішіне қарай қисайыңқы бітеді, ал артқы аяқтың өкшелері сыртына қарай сәл қисайған болады. Қасқыр көп бұлтақтамай бір аяғының ізін екінші аяғымен басып, түзу жүріп отырады. Мұны қасқырдың шуама ізі атайды. Ал жараланған қасқырдың тұяқтарының ұшы қар бетіне сызылып, сүйретіліп түсетіндіктен, оны сүйретпе із атайды. Ал алдыңғы аяғы жараланған қасқырды екі сау қасқыр аузына ағаш тістеп, ортасына жаралысын асып, "зембілдей" отырып алып кетуге әрекеттенетіндіктен ол ізі мен мұндалап "ақсақ із" салады.
Ықылас Дүкенұлының мемориалы
Ықылас Дүкенұлы мемориалы – тарихи және сәулет өнері ескерткіші. Ықылас Дүкенұлы мемориалы (архитектор Э.Байтанаев, А.Еспембетов пен Г.Сахариева) Жаңатас – Тараз – Шолаққорған (Жамбыл облысы) автожолдарының қиылысындағы ауылдың оңтүстік шетінде орналасқан. Мемориал 1993 ж. халық күйші-қобызшысы Ықылас Дүкенұлының туғанына 150 жыл толуы қарсаңында тұрғызылды. Тұтас құймалы темір-бетон мен күйдірілген кірпіштен тұрғызылып, оның сыртқы жағы мәрмәр және гранитпен қапталған. Өзара үйлесім тапқан үш бөлімді құрылыс белдеулік осьпен тартылған. Мемориалдың негізгі көлемі – гөрхана негізіндегі дөңгелек (жерлеу орны), тік көтерілген биік конус тәрізденіп біткен; ал алғы беті жағынан көлденең биіктігі 5,4 м әшекейлі шынымен бөлінген. Ықылас Дүкенұлы мемориалының құрылысы қабырғаларында майшам-“шырақтар” қоятын қуыстар жасалған; интерьерінің ортасында жазбалары бар мемориалды тақта орнатылған. Мұнда Ықылас Дүкенұлы жерленген бейіттен (Шығанақ ауылның солтүстік-шығыс жағынан 30 км жерде Шу өзеннің етегінен) бір уыс топырақ әкелініп, мемориал басына құлпытас орнатылды.
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
Қасқырдың ізі ұзын, түзу желімен түседі: артқы аяғын алдыңғы аяғының ізінің үстіне дәл басып отырады.
Нұғыман Сарбөпин
1914-1917 жылдары 1 -дүниежүзілік соғысына қатысты. 553-полк құрамында мұсылмандардан кұралған жеке ротаны басқарды. Соғысты штабс-капитан шенінде аяқтап, Батыс майданнан Мәскеуге келді. Ондағы Уақытша үкімет органы жанынан құрылған мұсылман комиссиясына қызметке тұру жөнінде ұсыныс жасалғанына қарамастан,
Ықылас Дүкенұлының мемориалы
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы, 9 т.
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
Ал иттің ізі қасқырға ұқсас болғанымен, өзгешелігі бар: иттің ізі айқын емес, көмескілеу болып түседі, пошымы қасқырдыкіндей сүйірлеу емес, жалпақтау, бүйір бақайларының таңбасы алдыңғы бақайларының өкше тұсынан жоғары асып, алдыңғы аяқ өкшесінің сыртқы жағы сәл ішке қарай иіліңкі, артқы аяқтың өкшесі сыртқа қарай бейімдеу тұрады. Сондай-ақ жолда тіміскілеп жүретіндектен "ирек" болады. Ал қасқырлар жан жағына бұрылмай тура (тік) жүретіндіктен ізі (траекториясы) "түзу" болады. Қасқыр ізі таңбасының ұзындығы 9-13 см болса, иттің ізінің мөрінің ұзындығы 5-10 см ден аспайды. Қасқыр иттен (иттің бақай табанының таңбасы көмескілеу) гөрі ауыр келетіндіктен ізі тереңдеу, бақайларының мөрі айқынырақ түседі. Тырнағы келе жатқан бағытына қарай, тіке, түзу болып түседі. Қасқыр арланының ізі дөңгелектеу, ал қаншығынікі сәл сопақшалау келеді. Қасқырдың да, иттің де ал-дыңғы аяғының таңбасы артқы аяғыныкінен ірілеу болады.
Нұғыман Сарбөпин
1917	жылы жаз айында Орынборға келді. Осында А.Кенжин, Н.Төреқұлов, Т.Жаманмұрынов, М.Сейдалин, М.Есполовтардың ұйытқы болуымен ашылған «Еркін дала» ұйымына Т.Тұрмағамбетов, Ж.Жәнібеков, С.Кәдірбаев қатарлы жастармен, Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатов секілді қайраткерлермен бірге мүше болып кірді. Қауым бағдарламасына сәйкес мәдени-ағарту жұмыстарымен, мектеп, баспасөз органдарын ашу, оқу құралдарын шығару, драмалық үйірмелер құру, шәкірттерге жәрдем беру ісімен шұғылданды.
Рёгниц
Рёгниц (Rögnitz) — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан муниципалитет. Солтүстик-батыс Мекленбург ауданының құрамына енеді.
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
thumb|250px Өте айлакер қасқыр іздерін бірге жүрген кезде жасырып, санын, тобын білдірмеуге әрекеттенетіндігі табиғи құбылыс. Қасқыр бірінің ізін бірі басып, бір ғана ізбен жүріп "жалғыз қасқыр" жүргендей әсер қалдырады. Иттің ізі қосарлана бір аяғының ізін екінші аяғы дәл баспай, артқы аяқ не алдыңғы аяқтың ізін жартылай басады, не соның қасына түседі. Топты қаншық қасқыр бастап, ең соңынан арланы жүреді. Ит жүгірген кезде ізі қасқырдыкіндей емес, сәл иректеу жүреді.
Нұғыман Сарбөпин
1918	жылдың басында Ә.Жангелдиннің, Н.Төреқұловтың Орынборда орнаған кеңес өкіметіне қызмет ету жөніндегі ұсынысын қабылдамай, Оралдағы Алаш қозғалысына қосылу ниетімен жолға шығады. Жолшыбай Елек қаласы большевиктер қолына көшкендіктен Орынбор маңындағы 1-Бөрте болысының 3-ауылында амалсыз кідіреді. Оны орынборлық қазақ-орыс Н.Каширин отрядының бір бөлігі «Орал қазақтарымыз» деп алдаусыратып ұстап алып, қорлап өлтірді. Сол 3-ауыл маңында жерленген. Соңында зайыбы Зинаятта Рамазанова және қызы қалды.
Рёгниц
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 199 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 11,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 58 090. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Вильк.
Нұғыман Сарбөпин
Дереккөздер
Санат:Алаш қозғалысы Санат:Тұлғалар
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
Бірақ қасқыр жол бойы кездескен өзен-су өткелі, тоғай, тау, ор, шұңқыр тәрізді кедергілерден өткенде бөлініп жүруге тура келеді. Әккі қырағы аңшылар мұндайда қасқырдың ұяластары немесе тобы қанша екендігін шамамен долбарлап біліп қояды. Қасқырдың ең бір ерекшелігі апанының маңындағы ауылдың қорасы мен малына әсте тиіспейді. Ал бөлтірігін алса, апанын бұзса ашынып, тура шабуылдайды.
Рёгниц
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Тазымен із кесу, аң қағу
Із туралы
Жазда күн ысып, бөлтіріктер қатайып оларға су тасып үлгере алмайтындай халге түскенде өзен-су жағасына жақындатып, шөптесін жерге әкеліп, бөлтірігін тығады. Ондайда бірнеше бөлтірігін желкесінен тістеп бірнеше рет тасымайды, керісінше, өзіжеген малдың қарынын алып, соған бөлтіріктерін салып бір-ақ рет көтеріп алып кетеді. Ал ініне жортуылдан келген соң тура келмей кемінде үш мәрте айналып жүріп, айналада қауіп жоқ екендігіне көзі жеткен соң ғана кіреді. Бөрі мен бөлтіріктің ізін үлкен-кішілігіне қарай ажырататын аңшылар ол жерлерге тазыны әкеліп салып бөлтірікті тірідей алдырады. Бөлтіріктің терісі біркелкі қарақоңыр, жүні майда түбітті келеді және қазақтар оны малақай жасауға жақсы дейді.
Қолға ұстаған бөлтірікті тазы күшікке үйірсек етіп жұп құрса, ізге жақсы түседі. Бөлтіріктің із кесудегі ерекшелігі ауадан иісті қармап, із таңбасына тұмсығын тығып жүреді.
Тазының ізшілдігі сонша, іздің ішінен қоянның ізін ажыратып, қуып кететіні және оның қалың шеңгелдің ішінен де, су қатқанда да мұздың үстімен жүгіріп, қамыс, қоғаны өзі "сүзіп" шығатыны да кездеседі. Қоянның табан ізінде төрт саусағының тұяғы бірдей байқалады, ортадағы екі тұяқ алға қарай озыңқы, ал сыртқы тұяғы ішкі тұяғынан сәл артқа қарай қалыс болады. Артқы аяқтан алдыңғы аяқ ізі үлкен, әрі анық болып түседі. Қар бетіндегі қоян ізінде алдыңғы екі аяқ ізі бір сызықта "қатарласып", ал артқы екі аяқ ізі үзынынан бір-бірінің артында "тізіліп" түседі. Кәрілеу қоянның ізі жайыла түссе, жастауынікі тұяғы өткір, саусақ сүйектері тік келетіндіктен тік, анық, жіңішке болып түседі.
Қоян жүгірген кезде әрдайым із тастап, бір жерде бірнеше рет қайталай айналып, бір ізбен екі реттен жүріп, екі қабаттап, әлден уақытта жалт беріп, қарғып кетіп, із желісін үзіп, адастырып жүреді. Жүгірген кезде қоян аяғын алдыңғы аяғының алдына тастап, төрт тармақты із жасап жүгіреді, бұл төрт таңбаның алдыңғысы артқы аяғының ізі де, артқысы алдыңғы аяғының ізі болады. "Төрт тармақтың" арасы 40-60 см болады да, ал әлденеден үркіп қашқан қоян 2-2,5 метрге дейін қарғиды. Қоянның жеке аяғының қарға түскен таңбасында бақайының тырнағы анық көрінбейді, өйткені қоян тырнағы қалың жүннің арасында тұрады да, таңбасы түспейді. Қоян із таңбасындағы шұңқыр ұзындығы 7-8 см, ені 3-3,5 см келеді.
Қарақұйрық ізінің таңбасы "картадағы жүректің" суреті тәріздес, сопақтау, үшкір келеді, батыңқы түспейді. Қатқыл жерлерде көмескі болады, өйткені тұяқтың таңбасы түгел түспей, тек үшкір қырынан сызат қана қалады. Тұяқ таңбасының көлемі Зх3,5-4,5 см. Алдыңғы тұяқ артқы тұяғынан сәл үлкендеу келеді. Қарақұйрық шапқан кезде төрт аяғын тең басып, "төрттік" белгі қалдырады. Сонда артқы аяғының ізі алдыңғысынан ілгері түсіп отырады. Секірген кезде төрттік таңбасы ылғи бірқалыпты болмайды, көбінесе сүйірлеу сопақша келген трапецияға ұқсайды.
Аңға шығатын мезгіл
Аңшылықта аңшылар төрт маусымда көзсіздікпен аң алдыра бермейді. "Үйрек ұшып қаз қонған айдын көл, құлан жортқан, қоңыр аңы қойдай өрген даласында" аң аулаудың маусымы таңдалады. Ондайда терісі үшін ауланатын аңдарды жабағы жүнін тастап, жаңа жүні жетілген, түбіті толған мезгілде аулайды. Көктем маусымында аң-құстар жаппай түлейді, терісінің сапасы бұзылып жұқарады, етінен арылатындықтан әрі күшіктеп-балалайтындықтан, ұя басатын аң-құсты әсте ауламайды.
Еті үшін ауланатын аңдарды шілденің соңынан бастап аулайды. Бұл кезде аң-құс тойынып жетілген кезі саналады. Ал қаз бен үйректі құс келген кезде, және қайтар кезінде аулайды. Басқа уақытта балапан басып, оларды мәпелеп баулитындықтан аулау обал дейді.
Түлкі түнде тоғайды сағалап, күндіз иенге шығады. Тазымен таңертең ерте немесе кешке қарай аң қонағына тартқан кезде шығады.
Қазақ ырымында аң-құсты жөн-жосықсыз аулауға жол бермейді: егер "ұядағы бөлтірікті өлтірсең ұлып қаласың" десе, еліктің лағын, бұғының бұзауын, аққу киелі деп оған мүлде тиіспейді. Құстардың басып жатқан жұмыртқасына немесе жас балапанға тисе, олар қарғайды деп тыйым еткен. Ондайда, мәселен торғай "Торғай-торғай атым бар, бір жапырақ етім бар, әкең тауға кеткенде, шешең өліп жетім қал!" деп қарғайды. Ал жұмыртқаны жарған баланың беті шұбар, секпіл болып кетеді деп балаларға тыйым етеді.
Тазымен аң қағу
thumb|250px Ит жүгіртіп аң аулауда қазақ сейіл серуен, серілігінің бір белгісі. Тазымен аңға шығу үшін қар жауып, аяз түсуін күту шарт емес. Алатын аң жетіліп, тазы бабына келген соң саятты бастап кетеді. Сондықтан тазы саяты қарасонарда басталады. Сонарға шығарда тазының тұяқтарын тазалап, артық өскені болса тырнағын кесіп алып, тегістеп қояды. Әйтпегенде артық өскен тырнақ еркін қимыл-қозғалысына бөгет жасайды. Тағы бір бөгет болатын нәрсе - тазының сабалақ жүні болғандықтан оны жұқартып алып қояды.
Тазыны қазақтар жаяу, ат үстінде, жеке дара және тобымен жүріп алуан тәсілмен аңға қосқан. Оның ішінде кең тарағаны, атпен аңға шығу. Алатын аңын аңшы үркітіп, дауылдатып, түрлі тәсілмен алаңқайға шығарған соң тазысын қосады да аңның артынан түскен тазыға жолынан көлденең шауып аңның ізін кесіп бөгет жасап, тазыға қолайлылық тудырады. Ит иесі барда еш нәрседен қорқа қоймайды. Қар жаңа жауғанда із шалып, иіс алып дағдыланып тазылар жыртқыш ізін бірден сезеді.