cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қарасай батыр
Жоңғарларға қарсы соғысы
Қарасай батырдың өмір сүріп, ғұмыр кешкен заманы қазақ-жоңғар арасында екі ғасырға созылған қанқасап соғыстың енді тұтанып, енді шиеленісіп, бірте-бірте екі көшпелі елдің тактикасы мен стратегиясының сынға түсе бастаған кезі еді. Бұл кезде қазақ халқының дербес ел болып, ірге бекітіп, біртұтас этникалық сана-сезімнің орныққанына екі ғасырдың жүзі болған. Содан да болар, қазақ-жоңғар арасындағы өрт тұтанған кезде елі мен жерін қорғау үшін алғаш рет атқа қонып, елдің шетіне, желдің өтіне, жаудың бетіне шығып, ерлік көрсеткен батырлардың сапында Қарасай Алтынайұлы да болды. Қазақ-жоңғар соғысы XVI ғасырдың өзінде-ақ шиеленіскені жөнінде тарихшы В.В.Вельяминов-Зернов жазады. Ал ағылшын көпесі А.Дженкинсон 1557 жылы Қытайға бармақшы болып жолға шыққан, бірақ қазақ-жоңғар арасында Ташкент үшін қырғын соғыс болып жатқандықтан Қытайға өте алмағанын жазып қалдырған. Демек, Қарасай батыр ат жалын тартып мініп, сарбаздар сапына тұрған кезде көшпелі екі ел арасындағы соғыс тәсілдері, қорғаныс әдістері әбден шыңдалып, өліспей беріспейтіндей шиеленісіп үлгерген. Міне, бұл тұрғыдан келгенде, қазақ халқының ұлттық патриотизмін, ерлік дөстүрін алғаш рет қалыптастыру, орнықтыру миссиясы Қарасай қатарлы батырлардың пешенесіне жазылған. Жетісуда туған Қарасай батырға Арқаның Айыртауынан топырақ бұйыруы, Қызылжарда туған Баян батырдың соңғы демінің Ӏле бойында таусылуы, Еділ бойында туған тама Қабанбай батырдың Арқадағы Сарысу бойындағы шайқаста қаза табуы, Ерейментаудың Малайсарысының Алатау бөктерінде дүние салуы, сөз жоқ, ұлттық-этникалық біртұтастықты мемлекеттіктің әбден орныққандығының, сол мемлекет аясындағы атамекеннің азаматтар санасында біртұтас киелі сипат алғандығының ең бедерлі айғағы еді. Осындайда қазақ халқының кейінгі ғасырларда бастан кешкен азапты өмірінде отаншылдық сияқты ең киелі сезімдерінің шайылмауының басты себебі, сол бір Қарасайлар заманында орныққан эпикалық ерліктер мен патриотизмнің негізі беріктігінен де болар деген қорытындыға тоқтауға тура келеді.
Есім мен Жәңгір сияқты ақылды хандардың арман-аңсары Қарасай сияқты біртуар батырларга, ру, тайпа көсемдеріне тікелей арқа сүйеу арқылы жүзеге асып отырды. Жалпы XVII ғасыр аясында, яғни Қарасай батырдың ат үстінде болған кемел шағында қазақ-жоңғар арасында әйгілі үш соғыстың болғаны тарихтан аян. Мұның біріншісі — 1635 жылы болған Сібір-Тобыл соғысы. Бұл соғыс туралы И.Э. Фишер "Сібір тарихы" атты еңбегінде жазған. Тарихи деректерде осы кезеңде жалайыр, шапырашты руларының Тобыл бойында болғаны айтылады. Сібір-Тобыл соғысына Қарасай батырдың қатысқаны ешқандай күмән келтірмейді.
Екінші соғыс 1643 жылы болған. Бұл әйгілі Жәңгір сұлтанның (ол кезде әлі хан тағына отырмаған) 600 жанкешті сарбаздарымен жоңғардың 50 мың әскеріне қарсы тұрып, оған алшын Жалаңтөс батыр 20 мың әскерімен көмекке келетін жойқын соғыс. Бұл соғыс жайында орыс тарихшылары Н.М.Карамзиннен бастап И.Я. Златкинге дейін таусыла жазып, жалпы соғыс тарихында сирек кездесетін оқиға ретінде атап өтеді (Левшин А.И. Описание киргиз-кайсакских или киргиз-кайсачьих орд и степей. 2-бөлім. СПб., 1832. 59-6.).
Даланың ауызша тарихнамасында (ДАТ), яғни шежіре деректерінде шапырашты Қарасай батырдың 600 қолымен осы соғысқа қатысып, жойқын ерлік көрсеткені айтылады. Әйгілі Сүйінбай жыраудың: <blockquote style="border: 0px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> “   Қарасай халқы үшін атқа мінді,
Шыдамай жауыздыққа неше түрлі,  ”   '' дейтіні, немесе: <blockquote style="border: 0px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> “   Сол қуғаннан қуылды Шудан бастап,
Қалмақ қашты баласын, малын тастап.
Әйеліне қарауға шамасы жоқ,
Келіп еді о баста жерді ластап, —  ”   '' деп суреттейтіні Қарасай батырдың осы соғыстағы ерлігіне орай айтылған.
XVII ғасырдың аясында қазақ-жоңғар арасында болған сұрапыл соғыстың үшіншісі — 1652 жылы өткен. Бұл соғыста Жөңгір ханды жекпе-жекте 17 жасар Қалдан Серен өлтірді. Осындайда "тарихтың тәлкегі" деуден гөрі, "тарихтың заңдылығы" деуге болатын бір гәп еске түседі, сол Қалдан Сереннің баласы Шарышты Аңырақай шайқасында 17 жасар Абылай сұлтан (ол кезде хан емес) жекпе-жекте өлтіреді. 1652 жылғы соғыста Қарасай батыр жалпы қазақ әскерлері қолбасшыларының бірі ретінде ақыл-парасатымен, тапқырлық-табандылығымен танылған. Сахара төсінің ежелден қалыптасқан тәртібі бойынша ел бастаған көсем мен қол бастаған батырлардың есімі әдетте ру-тайпа атауына ұласып, ұранға шығып отырған. Ондай ірі тұлғаларға жер атын беру рәсімі қалыптасқан. Бұлретте Қарасай батыр есімінің ру атауына ұласып, ұранға шығуы, бірнеше жер атауларының берілуі, ең алдымен, іргелі рудың қам-қаракетін елдік мұрат-мүддесімен тоғыстыра білген қайраткер-қолбасшылығына айғақ болса керек. Белгілі зерттеуші П.П.Румянцевтің Жетісу тарихы мен шаруашылығына арналған кітабы 1913 жылы Петербургте жарық көрді. "Материалы Семиреченской области" деп аталатын осы кітапта былай жазылған: "Батыр Кәстек өңірінің жұрты шапырашты руынан шыққан Қарасай батырдың ұрпақтарын құрайды. Қазір Қарасай руы Ақмола облысының жерін қоныс етеді. Қарасайдың бейіті Көкшетау уезінің Айыртау деп аталатын өңірінде" — дейді. Қазақ халқының тарихи тұлғаларына деген марапат-құрметінің соншалықгы баянды екені қайран қалдырады. Өлетін малмен, тозатын дүниемен алдарқатпайды, еліне лайық ер туса, олардың есімін тұтас ру мен киелі туған жерге бұйыртып отырған. Онысы жеріміз бүтін, еліміз аман болса, біртуар ерлердің де есімі ұмыт болмайды дегені болуы керек. Қазақ халқының мұндай мәртебеге лайық перзенті Қарасай батыр екенін тарихтың өзі дәлелдеп отыр.
right|thumb|Қарасай батыр Қарасай Алтынайұлы — Жетісуда жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық соғыста қол бастаған батыр. Алатау бөктерінде туып өскен. Ұлы жүз Шапырашты тайпасының Есқожа руынан. Қарасай батыр Қарғалы, Ұзынағаш, Қастек, Жиренайғыр, Ырғайты өзендері бойындағы, Қарақия, Ақтасты, Сарыжазық, Суықтөбе тауларындағы ұрыстарда жау шебін бұзып, суықтөбе басына туын тіккен.
1629 жылы жазда Шапырашты қолы Жайық бойынан шаршап келіп, тыныстаймыз ба деп Асы (Алматы облысы) жайлауында жатқанда, ойраттардың олжалап кете салу мақсатымен қараша айында Іледен өтіп шабуыл жасауы Қарасайды атқа мінгізді. Қарасай аяқ-астынан басталған ұрысқа екі мың қол жиып, осы қазір Қарасай ауылы тұрған ойпатта ойрат тайшысы Банжұрды тас талқан етті. Қоян-қолтық айқаста көбі қырылған қалмақтар Іледен қайта өтуге мұршасы келмей, Сөгетіге қарай қашты. Ақыры, жау тұмсығы Торайғыр тауына тірелгенде, келген мыңдай қолдан басы Банжұр болып тігерге тұяқ қалмады. Ең соңғы екі қалмақты Байынқол жағасында ұстап, екеуін қара есекке теріс мінгізіп, таңып қалмақ ауылына қарай айдап жібереді. Ұрыс болған жер (ауыл) Қарасай атымен аталды. Сопы-Саты көлінің түстігінде де ұрыс болған. Бұрын бабасы Шапырашты ұрыс салып, соның атымен аталатын сайдың бір саласы да күні бүгінге дейін Қарасай есімімен аталады. 1635 жылы ойрат-қалмақ мемлекеті бой көтерді. Қытай және қазақ пен қырғыз жерінің ортасында жатқан Жоңғар хандығы, аумағын кеңейтуді ойлап, таулы, тастақты өлкеден гөрі, жазықты өңірге көз аларта түсті. Кешікпей мұздай қаруланған 50 мың қол қазақ пен қырғыз жеріне басып кірген. Алғашқы шайқастың бірі осы Талас өңірінде өтеді. Бұл соғыста өзбек қолын Алдышүкір басқарып келіп, қазақ, қырғыз жасағымен бірлесіп, тұтқиылдан келген жауға қарсы соққы берген. Бауырлас үш ұлттың үзеңгі қағысқан бірлігі өзбек жерінде, қазақ даласының оңтүстік аймағы — Сайрам маңында болған соғыста да ажырамады.
Жетісуды бауырыны басқан жоңғар батырлары Нарынқол мен Байынқол, Қастек пен Қаскелеңнің үздіксіз жеңісіне мастанғаны сондай, Алатау асып, қырғыз жеріне қалың қолын төгеді. Ыстықкөл өлкесінде өткен шайқаста қырғыз жұрты жауға төтеп бере алмай қалады. Сонда «қырда қырғыз баласы жыласа, ойда қазақ ененің омырауы сыздайды» дегендей, бауырлас елді көрініп келген апаттан құтқарайық деп, жанына бес мың жасағын ертіп, қазақтан шыққан Шапырашты Қарасай батыр Шу жазығында ұрыс салған екен. Қарасайдың өзі жекпе-жекте қылышпен қалмақтың қоңтайшысының оң қолын шауып түсіреді. Осыны арқаланған қазақ, қырғыз жасақтары аруақ шақырып, майдан даласында айта қаларлықтай ерліктер көрсеткен екен.
1664 ұлу жылы Қарасай ұрысқа ақырғы рет алпыс алты жасында қатысты. Арқос Аңқойынан (қазірше Жоңғар қақпасы) екі мың торғауыт Наймандар мен Жалайырларға шабуыл жасап, Қарасай мен Ағынтай тағы да ұрысқа кіріп, жауды ойсырата қуады. Осы ұрыста Қарасай батыр ауыр жараланып, саптан шығады. Ағынтай батыр да аяғынан жараланып, ақсақ болып қалады.
Енді қатты-қайырым, күшке түсер қимылға жарамағандықтан Қарасай батыр ел басқару ісіне кірісті. Екі жұрттың арасындағы елшілік жұмыстарда болып, билікке араласты. Қарасай 1669 жылы Ресеймен келіссөз жүргізуге барған. Бұл жолға ол үмітпен аттанып, орыс патшасы әкімдерінен түңіліп қайтты. Қарасай батыр мен кіші жүз — Жетісу-Тама-Тұғынай, Найман-Матай Кеден би үшеуі келіссөз жүргізіп, қару-жарақ, зеңбірек алмақ болды, бірақ орыстар ертең бұл қару өзімізге пәле болмай ма дегендей мойнын ішіне алып, қазақ елшілерін құр қол шығарып салады. Осы бір жылдары қазақ жері аз да болса тынышталып, жаға жайлау, етек қыстау болған заман бола қалды. Қарасай батыр бірсыпыра туғандарымен өзінің қандыкөйлек досы Ағынтай еліне көшіп барады. Онда бір жылдай тұрып, 1671 доңыз жылының тамыз айында жетпіс үш жасында дүниеден өтеді. Сүйегі Арқада, Айыртау деген жерге қойылды.
Қарасай батырдан алты бала болды, олар: Әуез, Өтеп, Көшек, Түрікпен, Еркен, Төркен. Соңғы екі баладан ұрпақ қалмаған. Бірақ екеуі де есейіп, азамат болғанда өлген. Әкесінің елу жасында туған егіз ұл Алтынай тұқымы Арқаға барған соң бір күнде мерт болған. Екі бірдей ұлының қазасы әке өлімін тездете түскен. Талай өлімді көріп, талай өлікті қолымен ұстаған Қарасай батыр: «Өліп көрген жоқпын, одан басқасының бәрін көрдім десем, әлі көрмегенім көп екен ғой» деп екі баласына қатты қайғырған. Қарасай екі ұлдың қырқына жетпей қайтқан. Қазақтың Қарасай батырының жылын берген соң Ағынтай батыр да дүние салған. Оны да Қарасай батыр қойылған бейітке жерледі. Осылайша, ерлігі мен даңқы айбынды қазақтың Қарасай батыр есімі ұрпақтан-ұрпаққа ұран болып ғасырлардан жалғасын тауып
Қарасай батыр бiрде өзiнiң төрт ұлын сынамақ болады. Әуез, Түрiкпен, Өтеп, Көшек деген төрт ұлы атқа мiнiп, жауға шабатындай жасқа келiп қалса керек. Қантардың аязды кештерiнiң бiрiнде төртеуiне төрт iшiк берiп: "Сендер батырдың ұрпағысыңдар! Анау жылқының шетiне барып, iшiкке оранып түнеп шығыңдар. Суық қар мен сары аяз кеуде сарайларыңды ашып, күш-құаттарыңды тасытады, қара жер қасиет бередi", - деп, бұйырады да, өзi жылқышылармен қоста қалады. Таңға жуық аяз күшiне әбден мiнген кезде, балаларым қалай жатыр екен деп, сынауға шығады. Төртеуiне жақындай берсе, Әуез ұйықтамай ояу жатыр екен. - Әуез, сен омiрi ел iшiнен ұзап шықпай, ортада ғана отыратын ел болады екенсiң, - дептi батыр әкесi. Түрiкпен iшiктi айқара ашып тастап, кеудесi көрiктей көтерiлiп, үстiнен бұы бұркырап, екi қолын екi жаққа керiп, кiжiнiп ұйықтап жатыр екен. - Түрiкпен балам-ау, қолың жетер жердi сұрайсың-ау. Сенен жаужүрек батырлар көп шығып, қара ормандай көбейiп, елiңе қорған боларсың түптiң түбiнде, - дептi. Өтеп екi жудырығын түйiп ұйықтап жатыр екен. - Өтеп балам, есесiн ешкiмге бергiзбейтiн, iшiне бөтен жанды кiргiзбейтiн, ақ адал малыңмен күн көредi екенсiң, - деп сынапты. Кенжесi Көшек iшiктi түгел қымтай оранып, басын iшке бүгiп, пысылдай ұйықтап жатқанын көрiп: - Көшек ұя бұзбас, еңбегi бойыңа даритын бай, сөзiң iсiңе сай, атағың күн мен ай болады екенсiң, - деп Карасай батыр Көшегiне баға берiптi.
Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 9-том
Санат:Қазақ батырлары Санат:1589 жылы туғандар Санат:1671 жылы қайтыс болғандар
Түйеқарын
Түйеқарын, оба сораңы (Salsola pestіfer) – сораң туысына жататын бұтауылы Маңғыстаудың сор, сортаңды, өзен аңғарларындағы сазды топырақты жерлерде өседі. Биіктігі 15 – 100 см. Сабағы тік, түбінен бастап бұтақталған. Жапырақтары таспа, біз тәрізді. Гүл жапырағы гүлдерінен ұзын келеді. Гүл серігінің жапырақшалары жемісі піскен кезде түссіз немесе қызғылт түсті қанат түзеді. Шілде – тамыз айларында гүлдеп, қыркүйекте жемісі піседі. Түйеқарынды түйе жақсы жейді.
Дереккөздер
Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы Санат:Тұлғалар
Лимка
Лимка — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Турья өзенінің сол жағалауынан 59 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосьва өзені бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
Қазақстан аумағындағы түркі тілдес халықтар мемлекеттілігінің әлеуметтік-экономикалық және саяси билік деңгейіне, белгілеріне төмендегідей сипаттама беруге болады. Көшпелі және жартылай көшпелі аймақтарда:
1. Әскери ұйым мен әскери-әкімшілік басқару жүйесі болды.
Ынтымақ (Целиноград ауданы)
Ынтымақ (2018 ж. дейін — Фарфоровое) — Ақмола облысы Целиноград ауданы, Арайлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
2.Дәстүрлі рулық-тайпалық ұйымдар сақталып қалды (патриархаттық отбасы — ру — тайпа — ел — мемлекет).
Ынтымақ (Целиноград ауданы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақмол ауылынан солтүстікке қарай 30 км-дей жерде.
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
3.Билік жүргізуші ақсүйек топтарының қатаң иерархиясы қалыптасты (Рубасы — тайпа көсемі — елбасы — үлес билеушісі — мемлекет басшысы).
Ынтымақ (Целиноград ауданы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 488 адам (227 ер адам және 261 әйел адам) болса, 2009 жылы 741 адамды (364 ер адам және 377 әйел адам) құрады.
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
4.Билік мұралық жолмен беріліп отырды. "Сатылы" және "тікелей мұрагерлік" қағидасы қолданылды.
Ынтымақ (Целиноград ауданы)
Тарихы
Ауыл 1961 – 95 жылы аралығында астық өсіретін кеңшар бөлімшесінің орталығы болған. Оның негізінде “Целфар” АҚ-ның фарфор зауыты жұмыс істейді.
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
5.Мәдени-әлеуметтік дамудың жоғары көрсеткіші — әлемдік діндердің таралуы, ортақ тіл мен жазу пайда болды.
Ынтымақ (Целиноград ауданы)
Дереккөздер
Санат:Целиноград ауданы елді мекендері
Көшпелі мемлекеттердің сипаты
6.Әр түрлі шаруашылық-мәдени үлгілердің бірігуі байқалды:
а) көшпелі немесе жартылай көшпелі мал шаруашылығы басым болуы жағдайында; ә) жартылай отырықшы егін шаруашылығының қолөнермен үштастырылған түрінің қатар өмір сүруі.
7.Әкімшілік, сауда, қолөнер, мәдениет орталығы ретінде қалалар дамыды.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан тарихы
Қуаңдәрі
ҚУАҢДӘРІ (Ononіs) – бұршақ тұқымдасына жататын көп жылдық кейде бір жылдық бұталы өсімдіктер. Қазақстанның батыс, солтүстік, шығыс аймақтарында және Алтай, Жетісу (Жоңғар) тауларында, өзен жағалауларындағы жайылымдарда, бұталар арасында, тау бөктерінің құмды, тасты беткейлерінде, сазды дымқыл жерлерде өсетін 3 түрі бар. Ең көп тараған түрі егістік Қуаңдәрісі (Ononіs arvensіs). Биіктігі 40 – 80 см, сабағы бұтақталып өседі, сыртын безді түк жапқан. Эллипс тәрізді жапырақтары үш-үштен бірігіп өседі. Оның ұзындығы 1,5 – 3 см, шеттері иректелген, екі жағы бірдей безді түктермен жабылғандықтан жағымсыз иіс шығып тұрады. Қызғылт, қарақошқыл, сары (сирек ақ) түсті гүлдері сыпырғы, масақ немесе шашақ гүлшоғырына топталған. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, жеміс салады. Бұршағы жалпақ жұмыртқа тәрізді, екі тұқымды ұсақ бұдырлы келеді. Дәрілік өсімдік ретінде тамырынан глюкозид (ононин, ононид), сапонин, оноцерал, т.б. дәрілік заттар алынады. Онымен, негізінен, геморройды емдейді. Сабағы мен жапырағында бояуға қолданатын илік заттар бар. Мал жемейді.
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Еңбек (Жетісай ауданы)
Еңбек — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Қарақай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жетісай қаласынан батысқа қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылда тұрғылықты тұрғындар болмады, 2009 жылы тұрғындар саны 57 адамды (30 ер адам және 27 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Саяси үстемдік
Саяси үстемдік - біреулер басшылық ететін, ал біреулер бағынатын мемлекеттік-құқықтық құрылыстағы бекітілген саяси тәртіп.
Саяси үстемдік - мемлекеттік билікті жүзеге асыру тәсілі; авторитарлық түрдегі көшбасшысы бар қатаң шектелген адамдар тобының шексіз саяси, экономикалық және идеологиялық билігі. Саяси үстемдікке қарулы күшті қолдану, құқық пен бостандықты шектеу тән. Саяси үстемдік билікті жүзеге асыру тәсілі ретінде төтенше, қоғамдағы тұрақсыздық, қоғамдық қарама-қайшылықтар шиеленіскен, т.б. жағдайларда қалыптасады.
Саяси үстемдік жағдайына шынайы билікті бөлу емес, азаматтық қоғамды басып-жаншу тән. Яғни, азаматтық бағынбаушьшыққа қарсы террор мен нәубет қолданылады. Билік диктатордың, бір адамның немесе бір топтың қолына шоғырландырылады. Ал саяси құқық пен бостандықты шектеу әр түрлі салалардағы "азаматтық міндеттерді" орындауға мәжбүрлеу шараларына ұласады.
Саяси үстемдік жағдайында саяси шешімдерді қабылдауға агрессивті сипат себептенеді. Саясат қатаң тәртіпке негізделеді. Саяси бақылау әдістері қорқыту, үркіту, тіптен көзін құртуға дейін баратын күштеу, зорлауға сүйенеді.
Саяси үстемдіктің тарихи қалыптасқан түрлері: тайпалық, монархиялық, әскери, теократиялық және идеологиялық. Тайпалық саяси үстемдік әлі күнге дейін артта қалған Африка елдеріне тән, алғашқы қауымдық құрылыстың қарапайымдылығы мен трайбализмге, туыстық-рулық қатынасқа негізделеді. Ал монархия үстемдікке шексіз болған, яғни билік бір адамның - билеуші қолына шоғырланған жағдайда айналады. Әскери саяси үстемдіктің классикалық түрлеріне XX ғ. латын америнандық тәртіптерді жатқызуымызға болады. Бұл жағдайда басқолбасшы әскерге сүйенеді. Діни сенімдерге негізделген саяси үстемдік кейбір Азия елдеріне тән. Әлеуметтік идеологиялық саяси үстемдікке кезіндегі "пролетариат үстемдігін" жатқызуымызға болады. Фашистік саяси үстемдік ұлттық артықшылық идеясына негізделді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Санат:Ғылым Санат:Әлеуметтану Санат:Саясаттану
Айырбастау орындары
right|150px Айырбастау орындары (ағыл. exchange offices/point; нем. Тіsclistelle f; лат. punc tual - нүкте) - Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің лицензиясына сәйкес жүзеге асырылатын шетел валютасымен айырбас операцияларын жүргізетін арнайы жабдықталған орындар.
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Аймала
Қазақ тілі түсіндірме сөздіктеріндегі мағыналары былай берілген — сүйіп құшу, иіскелеу, құшақтау, еркелету (1959) елжіреп құшу (1974) «Үлберген Ботакөзді аймалап, бауырына басып, сүйіп, иіскелеп, біраздан кейін мауқын басты» (Мұқанов). Сөздікте берілген түсінікке сенсек, «иіскелеу», «еркелету», «сүйіп құшу», «елжіреп құшу»— бәрі де «аймала» сөзінің синонимі санына қосылғандай. Алайда С. Мұқановтың «Ботакөз» романынан келтірілген мысал — ол түсінікті теріске шығарғандай әсер қалдырады. Шын мәнісінде, иіскеу, сүю етістіктерінің мағына жағынан «аймалаудан» ерекшелігі сезіледі. Әрине, бүгінгі таңда алғашқы етістіктер (сүю, иіскеу) соңғы —«аймала» етістігінің ауқымынан аса алмай, аралас мағына меншіктенгенін теріс дей алмаймыз. Бірақ «аймала» сөзінің алғашқы мағынасы мүлде басқаша болғандығы байқалады.
В. В. Радлов сөздігінде бұл тұлғаның түбірі «айма» қалпында көрінеді де, мағынасы — жармасу, ұстай алу. Телеуіт, Тобыл татарлары тілінде осы түбірдей туындаған «айманыш» тұлғасы бірін-бірі ұстау, біріне-бірі жармасу сияқты мағыналарға нұсқайды. Бұл деректер «аймала» сөзінің ертеректегі түбірі — «айма», ал алғашқы мағынасы — «ұстау» екенін аңғартады. Ал оның кейінгі тұлғасы біздің тілімізде «аймалаға» дейін толысып, «құшақтау», «құшу» мағыналарын қосып алғандығын көреміз.
Дереккөздер
Санат:Әдебиет
Жануарлар генетикасы
Жануарлар генетикасы(грек. genesіs – шығу, пайда болу, тек) — жануарлардың тұқым қуалаушылық және өзгергіштік қасиеттерін зерттейтін ғылым. Оның негізгі мақсаты – шаруашылыққа тиімді белгілердің тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігінің заңдылықтарын ашу, оларды басқару жолдарын анықтау, жануарлардың адамға қажетті жаңа тұқымдарын өсіріп шығару.
Қазақстанда жануарлар генетикасы саласындағы ғылыми-зертттеу жұмыстары, Эксперименттік биология ғылыми-зерттеу институты, Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығына қарасты бірқатар ғылыми-зертттеу институттары, Қазақ ұлттық аграрлық университетінде жүргізіледі. Республикада қой мен ірі қараның, жылқы мен шошқаның мол өнімді жаңа тұқымдары шығарылды. Малдың селекцияланатын белгілерінің тұқым қуалауы мен өзгергіштігіндегі заңдылықтар ашылып, олардың генетик.-селекциялық өрісі анықталды.
Дереккөздер
Санат:Генетика
Самоне (провинция Турин)
Самоне (провинция Турин) (Samone) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1611 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 589 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 10010.
Елді мекеннің қамқоршысы — киелі Рох.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Жанқожа батыр жыры
200px|thumb|rightЖанқожа батыр — 19 ғасырдың орта шеніндегі Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан отаршылдығына қарсы күресін суреттейтін жыр.
Алқаз
Алқаз - белгілі бір әлеуметтік мәселемен байланысты жиналған топ, жиын, жиналыс. Алқа, алқалау сөзінің төркінін академик Р.Сыздықова араб тіліндегі дөңгелек деген мағынадағы хәлха сөзімен байланыстыра отырып, қазақ тілінде «адамдар тобы» деген ауыспалы мәнде қолданылғанын айтады. Этнографтардың айтуына қарағанда, Орта Азияны және Қазақстанды мекендеген халықтардың ислам дәуіріне дейінгі әдет-ғұрпында жылына бір рет өлгендердің бейітіне баратын дәстүр болған. Бейіт басына жиналған әйелдер алқаз құрып, қол ұстасып, ауық-ауық алақан соғып, дұға оқып, ортаны айналып жүретін болған. Қазақы ортада алқаз ұғымы, бір жағынан, ақсақалдар кеңесі, билер кеңесі, билер соты сияқты арнайы жиындардың ұйымдастырылу бітімін, екінші жағынан, сол институттардың ең шешуші кезеңін, яғни белгілі бір мәселені шешуге байланысты жиынға қатысушылардың арнайы мәжіліс-кеңесін білдіреді.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет Санат:Терминология
Жанқожа батыр жыры
Айтушысы — Мысабай жырау, ол Қазалы маңындағы Қаракөл елді мекенінде тұрған.
Жинаушысы – И. В. Аничков. Ол Санкт-Петербург универсbтеті шығыстану факультетінің түлегі, Сырдария губерниясының әр түрлі аймақтарында сот қызметін атқарған, Орынбор, Түркістан ғылымb қоғамдарының белді мүшесі болған. Аничков жырды 1893 жылы қағазға түсіріп, кейіннен «Қазан университетінің археология, тарих, этнография қоғамының хабаршысында» жарияланған. Шығармада Сырдың төменгі ағысындағы қазақтардың Хиуа хандығына, әсіресе, Бабажан сартқа қарсы күресі жырланады. Жанрлық тұрғыдан келгенде бұл тарихи жыр. Онда Кенесары, Төлек, Арынғазы, Есет, Бекет, Бабажан, т.б. тарихи тұлғалар мен Үргеніш, Бұхара, Райым секілді жер-су атаулары көптеп кездеседі. Жекелеген ру аттары да көрініс тапқан. «Жанқожа батыр» жырының көлемі шағын, 161 жол. Тілі көркем: Қазаққа сарт та қылды үлкендікті, Көркемдік Жәкең барда еш кемдікті, Қаласын Бабажанның бұзып алып, Қазаққа алып берді бір теңдікті - деген жолдар он бір буынды өлшемге құрылған.
Мысабай жыраудан жазылған осы жыр үлгісін Сәкен Сейфуллин «Жаңа әдебиет» журналының 1926 жылғы 5-санында араб әрпімен жарияланған. «Жанқожа жайлы өлең» деп аталған жырдың осы үлгісі Талғат Қоңыратбаевтың «Ертедегі ескерткіштер» (1996) атты зерттеуінде қайта басылған. Қазақстанның орта ғылыми кітапханасында «Жанқожа батыр» жырының бірнеше үлгісі сақталған. Олар «Жанқожа батыр», «Жанқожаның тарихы», «Жанқожа батыр мен Бабажан сарт».
Айтушылары – Мысабай, О. Сұлтанов, Л. Шаңғытбаев. Бұл нұсқаулардың біреуі қара сөзбен, өзгелері өлеңмен жазылған. Жинаушылары – М. Ахметов, Баймұхамбетов, С. Бөлекпаев, К. Көрегенов, Қалижанов, Қ. Сұлтанов, Н. Қарабатыров.т.б.
Дереккөздер
Санат:Қазақ жырлары
Болат Далдайұлы Елеманов
Болат Далдайұлы Елеманов (29 қараша, 1950 жыл, Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Қарасу кенті) - мұнайшы, Техника ғылымдарының докторы (2003).
Ғылыми еңбектері
Техника ғылымдарының докторы (2003). Докторлық диссертациясыныңтақырыбы: «Мүжілген және тұзды-парафин шөгінділерімен күрделіленген мұнай кен орындарын зерттеу мәселелері».
Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Ахметова Дина Назарқызы.
Дереккөздер
Санат:29 қарашада туғандар Санат:1950 жылы туғандар Санат:Қарасу ауданында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері Санат:Техника ғылымдарының докторлары Санат:Ембімұнайгаз тұлғалары Санат:Жайықмұнай тұлғалары Санат:Құлсары мұнай тұлғалары Санат:Теңізмұнай тұлғалары Санат:Қазақстан КП Ембі аудандық комитетінің бірінші хатшылары Санат:ҚазМұнайГаз президенттері Санат:Қазақстан вице-министрлері Санат:Құрмет орденінің иегерлері Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары Санат:Қазақ мемлекеттік басқару академиясы түлектері
Рыт (Кырджали облысы)
Рыт (Рът) — Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Джебел қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6850. Телефон коды — 03633. ЕКАТТЕ коды — 63611.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кырджали облысының елді мекендері
Автожауап
Автожауап (Автоответ; auto-answer) — компьютер желілеріндегі келіп түскен шакыруларға модемнің (оны тұтынушы адамның бар болуына қарамастан) автоматты түрде жауап беруі.
Дереккөздер
Cанат: А
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Сіңір
thumb Сіңір (tendo — қатаю, созылып керілу) — бұлшық еттерді қанқа сүйектеріне бекітетін бұлшық ет бөлігі.
Сіңірді бір бағытта тығыз жатқан коллаген талшықтарының будалары түзеді. Сіңірдің құрамында біріншілік, екіншілік, үшіншілік кейде төртіншілік коллаген талшықтарының будаларын ажыратады. Біріншілік талшықтар будаларының араларында фиброциттер қатарлары және аморфты зат орналасады. Талшықты борпылдақ дәнекер ұлпасымен (эндотеноний) қапталған бірнеше біріншілік талшықтар будалары екіншілік будаларды түзеді. Бірнеше екіншілік талшықтар будалары жалпақ келген талшықты борпылдақ дәнекер ұлпасы қабатымен (перитеноний) қапталып, үшіншілік талшықтар будаларын құрайды. Көптеген сіңірлер үшіншілік талшқктар будаларынан тұрады. Ірі сіңірлерді түзуге төртіншілік талшықтар будалары қатысады. Перитеноний мен эндотонийдің құрамында сіңірді қоректендіретін қан тамырлары және жүйкелер болады. Сіңір тіректік қызмет атқарады.
Дереккөздер
Санат:Бұлшық еттер Санат:Миология
Анцола-д'Оссола
Анцола-д'Оссола (Anzola d'Ossola) — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Вербано-Кузьо-Оссола провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 455 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 33 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 14 км² шамасында. Пошта индексі — 28877.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пьемонт елді мекендері
Б. з. д. 687 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:Б. з. д. 687 жылы туғандар
Түсініктемелер
*
Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар
Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар. Тозаң мен газ бұлттары.
Тарихы
Тұмандық - көлемді тозаң мен газ жамылғылары. Бұл жамылғылар негізінен тұмандықтың ішінде пайда болатын жұлдыздардың құрылуына арналған шикізат - сутегі мен гелийден тұрады. Үлкен тұмандықтың іші өте суық, не бары 10 градус қана абсолютті нөлден жоғары. Газдың қоймалжыңдары гравитация есебінен бір - біріне тартылады және атом неғұрлым тығыз сығылғанына қарай, соғұрлым олардың температуралары жоғары болады. Қоймалжыңдардың бәрі бірдей жаңа жұлдыздарға айналмайды - кейбірі жеткілікті температураға дейін ешқашан қызбайды, бірақ ірілеулері қыза түседі. Біз кей тұмандықтарды телескоптан көре аламыз, олардың кейбіреулері әлсіз жыпылықтау есебінен, ал біреулері өздері шағылыстырған жұлдыздардың жарығы есебінен көрінеді. Сонымен қатар өз іштерінде пайда болатын жұлдыздарды көмескі тұмандықтар бар. Нейтрондық жұлдыздар
Нейтрондық жұлдыздар адамдарға таныс жұлдыздардың ішіндегі ең кішілері болуы мүмкін, бірақ олар өте тығыз болып келеді. Олар үлкен жұлдыздардың ішкі ядролық отынын түгел тауысып, өз гравитациясы есебінен сығылуынан пайда болады. Оның бүкіл заты бір - біріне қабысқаннан кейін жұлдыз аса жаңа сияқты жарылады, міне, осыдан қалғанның барлығы - нейтрондық жұлдыз деп аталатын айналмалы ядро. Нейтрондық жұлдыздар алғаш рет 1967 жылы жылдам айналатын "пульсарлар" ретінде байқалған.
Урень (өзен)
Урень — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Самара облысы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ВОЛГА/1657 орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Урень (река)
Возим
Возим — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воктым өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда бастауынан Сыктывкар қаласына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Үлкен Ница
Үлкен Ница — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сухое теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ақ теңіз су алабының өзендері Золотица өзеннің солтүстік шығыс шекарасынан Солтүстік Двина өзенін қоспағанда Воронов мүйісіне дейін. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Вила-де-Кукужайнш
Вила-де-Кукужайнш (Vila de Cucujães) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Оливейра-де-Аземейш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Ауданның қамқоршысы — Мартин Турский.
Тарихы
Аудан 1927 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Авейру округінің елді мекендері
Жануарлар географиясы
Жануарлар географиясы - жануарлардың жеке түрлерінің, туыстары мен тұқымдастарының және тағы басқа таксондық категорияларының таралуын, сондай-ақ әр түрлі аймақтардың фаунасын зерттейтін физикалық география мен зоогеографияның бөлімі.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар
Үлкен Кайла
Үлкен Кайла — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Юкса өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Томск облысы өзендері Санат:Кемеров облысы өзендері
Пайдалану құқығы
Пайдалану құқығы — мүліктен оның пайдалы табиғи қасиеттерін алудың, сондай-ақ, одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілу мүмкіндігі. Пайда — кіріс, өсім, жеміс, төл алу және өзге нысандарда болуы мүмкін
Базар Есқожа
Базар Есқожа 1947 жылы Гурьев қаласында туған.
Пайдалану құқығы
Дереккөздер
Санат:Құқық Санат:Заң
Базар Есқожа
Дереккөздер
<References/>
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:1947 жылы туғандар
Апанақ
Апанақ - аюдың бір жастағы баласының атауы. Атаудың мәні аюдың апанда туып, келер қыста апанда жатып есейетіндігіне байланысты айтылуы ықтимал.
Қысылымдылық
Қысылымдылық (Сжимаемость) — қатты, сұйық және газ тәрізді денелердің сыртқы қысымның әсерінен өз көлемін қайтымды түрде өзгертуі, яғни сыртқы қысым тоқтатылған соң өзінің алдыңғы көлеміне қайтып келуі.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Оқжетпес (стадион)
Оқжетпес стадионы — Көкшетау қаласындағы футбол стадионы. "Оқжетпес" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.
Сипаттамасы
Стадион 1955 жылы салынған, сыйымдылығы 4500 адам.
2009 жылы төсеніші жаңартылып, табиғи көгал отырғызылды.
Сілтемелер
Санат:Стадиондар Санат:Қазақстан стадиондары
Жаңаауыл (Атырау облысы)
Жаңаауыл  — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы ауыл. Кудряшов ауылдық округінің құрамына кіреді. Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 48 км жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 569 адам (272 ер адам және 297 әйел адам) болса, 2009 жылы 451 адамды (239 ер адам және 212 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Харий Авенс
Харий Авенс (1910 жылы 21 қазанда Вецпиебалг болысында дүниеге келіп, 1976 жылы 27 желтоқсанда дүниеден өткен) – совет және Латвия актері. .
1930-1938 жылдарда Ұлттық театрда актерлік қызметін атқарады. Неміс армиясы әскери-құрылыс бөлігінде жұмыс істеген. Режиссер ретінде кішкентай эпизодтық рөлдерге шақырылған. Харий Авенс көптеген киноларға түскен.
Билл Клинтон
Билл Клинтон (Bill Clinton; толық аты Уи́льям Дже́фферсон Кли́нтон, William Jefferson Clinton;, 1946 жылы тамыздың 19-ы, Хоуп, Арканзас штаты) — АҚШ-тың 42-ші президенті (1993—2001)
Демократиялық партияның мүшесі.
Президент кезеңі біткеннен кейін қоғамдық, саяси және қайрымдылық ұйымдарының белсенді мүшесі болып қызмет жасайды.
Өмірбаяны
Клинтон Билл (Уильям) Джефферсон (19.11. 1946 ж.т., Арканзас штаты, Хоуп қ.) – АҚШ-тың мемлекет қайраткері, елдің 41-ші президенті. (1993 – 2000). Вашингтондағы Джорджтаун университетін (1968), Oксфорд университетін (1970), ал Йель университетінің заң мектебін (1973) бітірген. Жас кезінен саясатпен айналысқан. 17 жасында Америка жастар ұйымдарының съезіне Арканзас штаты атынан барып, Дж.Ф. Кеннедимен танысқан. 1974 ж. АҚШ конгресіне Демократиялық партия атынан сайлауға түсті. 1976 ж. Арканзас штатының бас прокуроры болып сайланды. Осы жылы Президент сайлауы кезінде Арканзас штатынан Дж. Картерді қолдау науқанын басқарды. 1978 – 80 ж. және 1982 – 92 ж. Арканзас штатының губернаторы болып сайланды. Губернатор қызметінде жүргенде реформа жасап, өндіріске салық жеңілдігін енгізді. Осындай іс-шаралар арқылы 1986 – 87 ж. АҚШ губернаторлары ұлттық ассоциациясының төрағасы болып, жалпыамерикалық көлемдегі саясаткерге айналды. 1991 ж. ол Демократиялық партия атынан АҚШ президенттігіне өз кандидатурасын ұсынды, сөйтіп, 1992 ж. қарашада өткен сайлауда өз қарсыласы Дж.Бушты айқын басымдылықпен жеңді. 1996 ж. екінші рет сайланды. Президент ретінде Клинтон білім беру жүйесін жетілдіру, жұмыссыздықпен күрес және т.б. әлеуметтік шаралар үшін әскери шығындарды қысқарту есебінен 700 млрд. долл. қосымша қаржы бөлдірді. Бірақ оның денсаулық сақтау жүйесін реформалау жөніндегі ұсынысы Конгресте республикашыл партия депутаттары тарапынан өтпей қалды. Сыртқы саясатта АҚШ-тың әлемдегі жетекші мемлекет ретіндегі рөлін арттыру саясатын жалғастырды. 1993 ж. Клинтонның тікелей қатысуымен Израиль мен Палестинаны азат ету ұйымы арасында, 1994 ж. Израиль мен Иордания арасында келісімге қол қойылды. 1995 ж. АҚШ-тың араласуымен Босния жанжалы бейбіт жолмен шешілді және Клинтон бірнеше рет Солтүстік Ирландияда қарсыласушы жақтарды келісім үстелі басына отырғызуға әрекет жасады. Бірақ Сомали мен Гаитиге АҚШ әскерлерін енгізу және НАТО-ны Шығысқа қарай жылжыту саясаттары сәтсіздікке ұшырап, әлемдік қауымдастық тарапынан қатал сынға ұшырады. Клинтон АҚШ мемлекетінің басшысы ретінде Қазақстан Президенті Н.Назарбаевпен бірнеше мәрте кездесу өткізді. Оның президенттігі тұсында АҚШ Қазақстанды Орталық Азиядағы негізгі серіктес деп таныды.
Арканзас губернаторы
1974 жылы Билл 28 жасында өзінің Арканзас штатынан конгрессмен болу үшін сайлауға түсіп, жеңіліп қалды. 1976 жылы ол Арканзас штатының әділет хатшысы және бас прокуроры қызметіне сайланды, ал 1978 жылы губернаторлық сайлауда жеңіске жетіп, ел тарихындағы ең жас губернатор болды (32-де). Кәсіпкерлікті дамытуға және білім беруді арттыруға басты назар аудара отырып, Клинтон губернатор ретінде 11 жыл ішінде АҚШ-та дамымағандардың бірі болып саналатын халықтың табысын күрт арттырды; және оның әйелі Хиллари қоғамдық өмірде өзін көрсете бастады - ол Арканзастағы балалар мен отбасылардың құқықтарын қорғаумен айналысқан. 1980 жылы олардың Челси қызы дүниеге келді. Губернатор Клинтон барлық тұрғындар үшін табысына және терісінің түсіне қарамастан сапалы білім беруді маңызды міндеттердің бірі деп санады және Клинтон бұл міндетті ойдағыдай іске асырды. 1986-1987 жылдары әкімдер қауымдастығының төрағасы ретінде өзінің білім беру идеяларын мемлекеттік деңгейге көтерді. Клинтон үкіметінен бастап, Арканзас білім беру бағдарламаларына жан басына қаражат бөлудің көшбасшыларының бірі болды.
1980 жылдардың аяғында, 1986 жылы конгресстегі көпшілікке ие болғанына қарамастан, Америка Құрама Штаттарының Демократиялық партиясы сайлаушыларының бір бөлігін - орта тап пен ақ жұмысшыларды жоғалтты. Арканзас губернаторы Билл Клинтон «оңтүстік демократтардың» жетекшілерінің бірі болды (оңтүстік штаттарда демократтар танымал емес), ол тек алдыңғы қатарға шыққан либерализация ғана емес, ол Арканзастың көтерілуінде маңызды болды, сонымен қатар оның республикашылдары прагматизм. «Оңтүстік демократтардың» жетекші міндеттерінің бірі - өздерінің бастапқы сайлаушыларының оралуы болды. Осыған қарамастан, Клинтонды консервативті демократ деп атауға болады, ең алдымен Арканзастың тарихи консерватизміне байланысты, оған республикашылармен әрқашан ортақ тіл табуға тура келді.
Президенттік сайлау
1991 жылы 3 қазанда Билл Клинтон АҚШ президенттігіне кандидат болатынын жариялады. Сайлау науқаны кезінде республиканың 12 жылдық Республикалық биліктен кейін қалған күрделі экономикалық жағдайға баса назар аударылды. Үлкен​​ мемлекеттік қарыз, бюджет тапшылығы, жұмыссыздықтың өсуі және инфляцияның жоғарылауы Билл Клинтонға сол кездегі президент Бушқа бағытталған «Бұл экономика, ақымақ» ұранымен үгіт-насихат жүргізуге мүмкіндік берді. Алайда Парсы шығанағындағы жеңісті соғысқа байланысты (Шөл дауылы операциясы) және экономикадағы жағдайдың Билл Клинтон мен оның серіктері сайлау науқаны кезінде дәлелдеуге тырысқандай үмітсіз болмағандығына байланысты, көптеген адамдар үшін шешуші басымдық сауалнамалар, Демократиялық кандидатта болмаған.
Кейбіреулер дауыс беру нәтижелеріне Буштың қолдаушыларының дауысын алып, сол арқылы Клинтонға жеңіс әкелген тәуелсіз кандидат Росс Пероның сайлауға қатысуы болды деп ойлайды. Басқалары бұл пікірмен келіспейді, өйткені Перо екі кандидаттын бірдей қолдаушыларын өзіне қаратып дауыстарын алды, ал егер оның тізімінде болмаса, оның сайлаушыларының көпшілігі сайлауға келмес еді.
Соңында Билл Клинтон вице-президент Аль Гор лауазымына үміткермен жұптасып, сенімді жеңіске жетті. Клинтон республикашылдар қолдаған штаттардың өзінде жеңіске жетті. Бұл Джон Ф. Кеннедидың уақытынан бері орын алмаған жағдай.
Президенттік нәтижелер
АҚШ сыртқы қарызды күрт қысқартты, жұмыссыздық шамалы болды. Оның әкімшілігі сонымен бірге бүкіл әлемде ядролық қаруды сынауға тыйым салуды қолдады. КСРО-дан қарсылықтың жоғалуы Клинтон бастаған АҚШ басшылығының ықпалын кеңейтуді жеңілдетіп, осы уақытқа дейін ойға келмейтін нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді: төртінші НАТО кеңейуі және 1999 жылы НАТО-ның Югославияға қарсы соғысынан кейін Косово мен Метохияны Югославиядан бөлу. Клинтон президент болған кезде, Америка Құрама Штаттары Рональд Рейган мен Джордж Уокер Буштың уақыттарымен салыстырғанда басқа елдердегі әскери араласу көлемін айтарлықтай азайтты. Америкалықтар Демократиялық Президент Клинтонға АҚШ-тың консервативті қоғамын реформалаушы ретінде үміт артты; кейбір азаматтар Клинтон діни конфессиялардың әсерін азайтады және республикашылдар қатырған генетика саласындағы зерттеулерді қайта бастайды деп үміттенді.
Президенттіктен кейін
Соңғы жылдары Билл Клинтон қоғамдық жұмыстарда белсенді болды, әртүрлі қоғамдық саяси және қайырымдылық ұйымдарының, атап айтқанда Үш жақты комиссияның мүшесі болды. 2008 жылы әйелі Хиллари Клинтонның праймеризіндегі жеңілістен кейін ол Барак Обаманы белсенді қолдады. Сол жылы оған Руанда Республикасында клиникалар желісін құрғаны үшін TED сыйлығы берілді. 2010 жылдың 12 қаңтарында Гаитиде болған жойқын жер сілкінісінен кейін Клинтон құрбан болғандарға көмек көрсету үшін бірнеше рет Гаити Республикасында болды. 2010 жылдың 3 ақпанында БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Клинтоннан гаитикалықтарға көрсетілетін халықаралық көмекті үйлестіруді өз міндетіне алуды өтінді.
Клинтон Барак Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлау кезінде сайлау науқанына белсенді қатысты.
2016 жылғы президенттік сайлау кезінде ол сайлаушыларды әйелі Хиллариді қолдауға шақырды.
Денсаулығы
2010 жылдың 11 ақпанында Билл Клинтон жедел түрде Нью-Йорктегі ауруханаға жүрек аймағындағы ауырсыну шағымымен жатқызылды. . 63 жастағы саясаткерге стентингтік операция жасалды. Осыдан кейін Клинтон денсаулығына байланысты вегетариандыққа кетті. 2012 жылы ол вегетариандық диета оның өмірін сақтап қалды деп мәлімдеді. 2010 жылдың желтоқсанында Клинтон Адамдардың Жануарларға Этикалық Емдеуі бойынша Жыл Адамы атанды .Ол бұл құрметке «өзінің әсемдігін, сүйкімділігі мен шешендігін вегетариандық диетаны насихаттау үшін пайдаланғаны» үшін ие болды.
Отбасы
Хиллари Родхам Клинтонның әйелі - 2009-2013 жылдар аралығында АҚШ-тың 67-ші мемлекеттік хатшысы. Қызы Челси Клинтон (27 ақпан, 1980 ж.т.), 2010 жылдың шілдесінде банкир Марк Мезвинскиге үйленді. Ағайынды Роджер Клинтон - кино актері және музыкант.
Дереккөздер
Санат:АҚШ президенттері
IC 4756
IC 4756 — Жылан шоқжұлдызында орналасқан III2m типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Сыртқы сілтемелер
IC 4756 Санат:Жылан (шоқжұлдыз)
Пыртиндырма
Пыртиндырма — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хатемалья өзенінің оң жағалауынан 26 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Шердино ауылындағы су өлшейтін посттан Уса өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысына дейінгі Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Шарбақкөл көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы №36-7 көше. «Қараөткел» шағын ауданы. Шарбақкөл көшесі Аягөз көшесінен басталып, Күреңбел көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 352,3 м.
«Шарбақкөл» деп айналасы қоршалып жатқан келді айтады. Ақмола облысында Шарбақкөл атты көл бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Алғабас (Қарасай ауданы)
Алғабас — Алматы облысы, Қарасай ауданында болған ауыл. Ақсай ауылдық округінің құрамына кірді. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Алатау ауданындағы шағын аудан. КАТО коды — 195245200.
Халқы
1999 жылы халық саны 2187 адам санын құраған (1103 ер және 1084 әйел адам). 2009 жылдың санағы бойынша халық санының күрт өсуі байқалған, сол кезде ауылдың халық саны 8526 адамды құраған (4346 ер және 4180 әйел адам).
Мекемелер
Ауылда 2006 жылы қыркүйек айында ашылған «Алғабас ауылындағы орта мектеп мектепке дейінгі шағын орталықпен» мемлекеттік мекемесі жұмыс жасайды және онда бүгінгі таңда 1406 оқушы білім алуда
Ауылда кітапхана дайындалып ашылады деген жоспар бар
Дереккөздер
Санат:Қарасай ауданының таратылған елді мекендері
Жабайы қояндар
Жабайы қояндар — қоян туыстастарына жатады. Жабайы қоян. Дене ұзындығы 44 см, салмағы 2 кг. Отаны, Орталық және Оңтүстік Еуропа, Солтүстік—Батыс Африка; Еуропанын бірталай мемлекеттері Австралия, Жаңа Зеландия, Америкаға орта ғасырдан бастап тасымалданды. ТМД кеңістігінде Оңтүстік—батыс Украина мен Молдавияда кездеседі. Көбінесе шілікті мекендейді. Үлкен топ құрып өмір сүреді. Топтың басында ең мықты еркек қоян тұрады. Қояндар күрделі және терең ін қазады. Олар өз жер аймағын сасық иісті затпен белгілеп, қоршайды. Ұрғашы қояндар 4—9—дан терісі тақыр, көзі жабық көжектерін жылына 3—7 рет табады. Қояндардың өте қалың көбейген жағдайында олар ауылшаруашылық өсімдіктерін, ағаш көшеттері, бұта—шіліктерді құртып, табиғи биоценозды тоздырады. Австралияда, 19 ғ. ортасында әкелінген жабайы қояндар қатты көбейіп, онда олармен күрес оңдаған жылдар бойы ең өзекті мәселелердің біріне айналған. Аңшылық обьектісі. Зертханада пайдаланылатын жануар. Үй қояндарының арғы тегі. Құйрықсыз жабайы қоян Мексикада Попакатепетль вулканы етегінде ғана таралған. Ол ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген.
Дереккөздер
Санат:Биология
Имшенецкий Александр Александрович
Имшенецкий Александр Александрович (26. 12. 1904, Киев) — совет микробиологы, КСРО FА-ның академигi (1962; 1946 ж. корр. мүше). 1926 ж. Воронеж yниверситетiн бiтiрген. 1929 жылдан КСРО ғылым академиясының Микробиол. институтында iстейдi, 1949 жылдан осы институттың директоры. Негiзгi еңбектері микроорганизмдердің морфологиясын, экологиясын, физиологиясын, олардың табиғаттағы зат алмасу процесiндегi маңызын зерттеуге арналған. Ол бактериялар ядросының жоғары сатыдағы организмдер клеткасының ядросынан айырмашылығы бар екенін ашқан. Сондай-ақ термофильдi бактериялар мезофильдi бактерияларға қарағанда тез дамитынын және 900° С қызуға шыдайтын ферменттерi болатынын анықтаған. 1955 жылы Л. Пастер атынц. медаль берiлген. Ленин орденімен, басқа да 2 орден және медальдармен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:1904 жылы туғандар
Акроподий
Акроподий (acropodium; acros — үшы, шеткі; podium — аяқ, негіз) — қол мен аяқтардың еркін қозғалатын бөлімінің соңғы бөлігі — қол жөне аяқ бастарының (автоподийлердің) ұшындағы саусақтар мен бақайлар. Акроподий, өз кезегінде, 2-3, ал құстарда 4-5 буыннан тұрады. Тұяқты жануарларда акроподийдің қаңқасын жоғарыдан темен қарай: тұсамыс, топай, тұяқ сүйектері кұрайды.
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
IC 327
IC 327 — Эридан шоқжұлдызында орналасқан Sc (жинақы спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 13057, MCG -3-9-50.
Сыртқы сілтемелер
IC 327 Санат:Эридан (шоқжұлдыз)
Апан құдық
Апан құдық - терең, суы мол құдық түрінің атауы.
Дереккөздер
Санат:Құдықтар Санат:Терминология
NGC 4039
NGC 4039 — Құзғын шоқжұлдызында орналасқан SBm типті галактика.