cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түрксіб теміржол құрылысы
Индустрияландырудағы даму
Алайда Қазақстандағы өзен флоты ескірген және тозығы жеткен кемелермен жабдықталған еді, олардың жүзу аралығындағы жөнделу сапасы төмен болып қала берді; мұның себебі жөндеу материалдарының жетіспеушілігі, арнайы кеме қоятын шығанақтардың дұрыс жабдықталмауы, шеберханалардың материалдық-техникалық базасының әлсіздігі; еңбек өнімділігінің төмендігі т.б. болды. Кеменің суға бататын бөлігі өзен табанына тым жақын келді, қажетті мөлшерден 0,2-0,3 м асып кетті. Осының салдарынан көптеген кемелер жаз ортасында-ақ қантарулы тұрды. Бұдан кемелер жылдамдығының баяулауы, отынның артық шығындалуы, тасылатын жүктің өзіндік құнының артуы т.б. қиыншылықтар туындады. Осыған байланысты, республиканың су қатынасын түбірімен жақсарту бағытында істелетін қыруар жұмыстар күтіп тұрды.
Бұл техника Қазақстандағы жол қиындықтарын шешуге септігін тигізетін үлкен күшке айналды. Ол бұрыннан бар жолдарды жөндеуден өткізу мен жаңаларын салуда кеңінен пайдаланылды. Алайда материалдар мен құрал-саймандардың жеткіліксіздігінен, маман жұмысшы күшінің аздығынан, жұмысты механикаландыру деңгейінін төмендігінен т.б. себептерден жол құрылысы жоспары орындалмай жатты. 1928-1932 жылдары бүған бөлінген қаржының тек 46%-ы ғана игерілді, жоспарланған жол көлемінің 21%-ы ғана салынды. Жаңадан салынған жолдың 75,6%-ы тас төселген жол үлесіне тиді. Негізінен Түрксібке кіретін (жақын келетін) жолдар салу қолға алынғанымен, алайда 1933 жылға дейін олардың бір де біреуі толық аяқталмады.
Екінші бесжылдықта жол құрылысы техникасымен жабдықтаудың жақсаруына және күрделі қаржы мөлшерінің көбейюіне орай, жол құрылысы ауқымы біршама кеңейді. Соның арқасында, 30-жылдардың орта шенінде Қазақстандағы автокүш көлігі жолының жалпы ұзындығы 100 мың шақырымнан асты, мұның 97,3%-ы табиғи жол болса, тас төселгені — небары 2,1%-ын, асфальт жол тек 0,6%-ын ғана құрады. Сөйтіп, екінші бесжылдықтың соңына қарай да жол қиындығы Қазақстандағы көкейкесті мәселенің бірі болып қала берді.
Республиканың автопарктері көбейді. Автокөлікті басқару мен пайдаланудың формалары мен әдіс-тәсілдері жетілдірілді, оның барлық жүйелері мен мекемелерінде жоспарлы жұмыс түрі, автокөліктерді жөндеу және техникалық қызмет көрсетудің жоспарлы-ескерту жүйесі енгізілді. 1927 жылы Алматыда, Қазақстандағы бүкіл автокөлік тасымалы жұмыстарын бір орталыққа шоғырландырған «Автотранспорт» акционерлік қоғамы құрылды. 218 автокөлігі бар, 12 бағытта автокөлік қатынасы қызметін көрсететін бұл қоғам 1929 жылы ЖКХК Одақ көлік мекемесінің қарауына берілді.
Жүк және жолаушылар тасу қызметінің ауқымы кеңейді, ол ауылдық жерлерді де қамти бастады. 30-жылдардың бас кезінде, шалғайдағы дайындаушы пункттерден астықтасу, астықты дайындау орнына («Заготзерно») жеткізу және ауыл-село тұрғындарына сауда қызметін көрсету мақсатында, тұтынушылар кооперацияларының Қазақ өлкелік одағы («Казкрайсоюз») жүйелерінде автокөлік шаруашылықтары құрыла бастады. Қазақ өлкелік одағының автопаркінде республикада сол кез үшін ең ірі — жүккөтергіштігі 1190 тонна 518 жылжымалы тіркеме болды. 1928 – 1933 жылдары Қазақстанның автокөлік паркі 10 еседен аса көбейді, ал жүк машиналары паркі 24,3 есе өсті. Бұдан кейінгі жылдары автокөлік санының осу қарқыны, әсіресе колхоз, совхоз, МТС-тердің дамуына байланысты, айтарлықтай артты. 1933 жылдың 1 шілдесінде республиканың барлық автопарктерінің 28%-ы ауыл шаруашылығы саласына қызмет етті. Әйткенмен де Қазақстанның автокөлік қызметі халық шаруашылығының жүк тасымалдау саласындағы өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыра алмады. Автокөлік шаруашылығы әлсіз, тым шағын болды, республиканың автопарктері ұсақ шаруашылықтарға бөлініп, шашырап жатты. Мәселен, 1932 жылы Қазақстанда 5-ке дейін машинасы бар 615 шаруашылық жұмыс істеді. Тек бір шаруашылық қана 100 машинаға иелік етті. 1937 жылғы 20 мың автомашинаның орнына 1941 жылға қарай 30 мыңнан аса автомашина болды. Бірақ бәрібір бұл аздық етті: бір шаруашылыққа орта есеппен үштен сәл ғана көбірек жылжымалы тіркемеден келді.
Автокөлік қызметінің техникалық-жөндеу базасы қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігі салдарынан автокөлік шаруашылықтарының қажеттіліктерінің тек 20%-ын ғана қамтамасыз ете алды, ал күрделі жөндеуден өтуі тиіс болған автокөлік моторлары, республикада өзіндік база болмағандықтан, Мәскеуге, Ленинградқа, Харьковке және елдің басқа қалаларына жіберіліп отырды. Автомашина гараждары жетпегендіктен, әрбір төртінші машина ашық далада тұрды. Жолдың сапасыздығы автомашиналарды қалыпты пайдаланылу мерзіміне және үздіксіз жүк тасымалын уақтылы қамтамасыз етуге кері әсерін тигізді.
Бірақ қалай болғанмен де XX ғасырдың 30-жылдарындағы автокөлік қатынасы қалыптасу кезеңін бастан кешірді деп айтуға болады.
XX ғасырдың 30-жылдарының басында республикада әуе көлігі қатынасы дами бастады. 1930 жылы КСРО Азаматтық әуе флотының Қазақ басқармасы ұйымдастырылды. Басқарманың материалдық-техникалық базасын жасау үшін арнайы қаржы бөлінді. 1930 жылы Алматы қаласында әуежай ашылды, отандық жана ұшақтар пайда болды, Алматы мен Фрунзе, Ташкент, Жаркент, Семей аралығында үздіксіз әуе жол қатынасы ашылды. Сондай-ақ Мәскеу — Ташкент бағыты бойынша Қызылорда мен Ақтөбе арқылы ұшу жүзеге асырылды. Әуе жолы торабы жылдан-жылға ұлғая отырып, 1937 жылға қарай оның жалпы ұзындығы 3 есеге жуық өсті. Қазақстанның әуе жолы көлігін дамытуға екінші бесжылдықта 27 млн сом бөлінді. 3 әуежай, 17 — екінші санатты, 37 — үшінші санатты аэростанса, 175 аялдама аланын, 4 жөндеу шеберханасын (Алматы, Семей, Ақмола, Ақтөбеде) және Қазақстанның әуе көлігі жүйесі үшін кадрлар дайындайтын бір авиатехникум құрылысын салу белгіленді.
Одақтық және республикалық маңызға ие әуе жолдарынан басқа, жекелеген экономикалық аудандар мен ірі елді мекендерді теміржол, өзен тораптарыметі және облыс орталықтарымен байланыстыратын жергілікті әуе жолы қатынасы жасалды. Алғашқы әуе қатынасы жолдары Солтүстік Қазақстан және Қарағанды облыстарында 1933 жылы пайда болды, ал 1934 жылы Оңтүстік Қазақстан, Алматы, Қостанай және Шығыс Қазақстан облыстарында олар 36 аудан мен ірі елді мекендерді байланыстырды. Ұшақтар зауыттарға, фабрикаларға, комбинаттарға және басқа да өнеркәсіп мекемелері мен жаңа құрылыстарға жедел жүктер мен қосалқы бөлшектерді жеткізіп тұрды. Республиканың алыс аудандарына ұшқыштар медициналық керек-жарақтар мен дәрі-дәрмектер, жеміс-жидек пен көкөністер, әр алуан тауарлар тасыды, жолаушылар және пошта тасымалдаумен айналысты. Әуе флоты шалғай аудандармен және жол қатынасы қиын елді мекендермен байланыс орнатуда үлкен рөл атқарды. Жоғары жылдамдығы, сондай-ақ республиканың жол қатынасы қиын таулы, шөлейтті, жартылай шөлейтті аудандарына бару мүмкіндігі әуе көлігінің ерекше тиімділігін айқындап берді.
Қазақстанның азаматтық авиациясы ауыл шаруашылық зиянкестерімен күресте ауқымды жұмыстар атқарды, колхоздар мен совхоздарға егін шығымдылығын арттыруда белсенді көмек көрсетті. 1931 жылы арнаулы ауыл шаруашылық авиациясы құрылды, ал 1932 жылы мақта өсімдігі зиянкестерімен күрес жөніндегі жұмыстар қолға алынды. 1928-1933 жылдар ішінде 166 мың га аумақтағы ауыл шаруашылық зиянкестері жойылды. Одан кейінгі жылдары шегірткеге қарсы және ауыл шаруашылық зиянкестерімен күрес жөніндегі басқа да жұмыстар бұрынғыдан да күшті қарқынмен жүргізілді.
1930 жылдары Азаматтық әуе флоты құрамында санитарлық авиация дами бастады. Бұл игі іс 1925 жылы санитарлық ұшақтар жасау үшін қаржы жинау жөнінде ұсыныс енгізген Қызыл крест және Қызыл жарты ай қоғамдарының ленинградтық басқармасы қолдауының нәтижесінде жасалды. Санитарлық авиация паркінде П-5 амфибия ұшақтары болды. Санитарлық авиация Қазақстанда, республиканың оңтүстік шекарасынан Сібірге дейін, әсіресе оңтүстіктегі мақталы және күрішті аудандардағы көлтабандарда өте тез көбейетін безгек масасының личинкаларын жоюға байланысты көп жұмыс атқарды. 1932 жылдан бастап Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстарында және Алматы облысының Қаратал күрішті ауданында ұшақтар химиялық дәрі себуде (көлтабандарға) кеңінен пайдаланылды, соның нәтижесінде осы аудандардын бәрі дерлік қысқа мерзім ішінде безгек ауруынан қауіпсіздендірілді. Оның үстіне, санитарлық ұшақтар ауырған адамдарға дәрігерлер мен дәрі-дәрмектер жеткізді, науқастарды ауруханаларға тасыды.
Сөйтіп КСРО-ны индустрияландыру жағдайында Қазақстанның жол қатынастарын дамыту жөнінен айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізілді, әсіресе жаңа теміржол құрылыстарын салу мен халық шаруашылығы жүктерін және жолаушыларды тасымалдау істері көзге көрінерліктей ілгері басты. Солай бола тұрса да, 1940 жылы ұлан-байтақ жері бар Қазақстанда өз заманына лайықты жол қатынастарымен қамтамасыз етілу жөнінен елеулі қиындықтар да орын алды.
Ең алдымен, бұл Кеңес Одағының басқа аймақтарымен сенімді көлік байланысын қамтамасыз ету үшін жолдардың жеткіліксіз болуына қатысты, мұны бір қатарлы ғана магистральдық желілердін, түйіскен тораптар мен тұйық жолдардың көптігі салдарынан Қазақстан теміржолының өткізу қабілетінің төмен болуымен түсіндіруге болады.
Екіншіден, Қазақстандағы теміржол және басқа көлік түрлері жылжымалы тіркемемен, станоктармен, рельстермен және барлық жабдықтармен дерлік сырттан, Орталық пен басқа да аймақтарда өндірілген құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілді.
Үшіншіден, Қазақстанның бұрынғы және жаңа теміржол желілері республикаішілік байланыстарды күшейту үшін ғана емес, ең бастысы республиканы Ресейдің орталығымен, Оралмен, Поволжьемен, Сібірмен және Орта Азиямен сыртқы экономикалық байланыстарын қамтамасыз ету мақсатында салынды. Осы себептен Шығыс аймақ Солтүстік, Орталық және Батыс аймақтарға тікелей шыға алмады. Бұл аймақтарға шығу Оңтүстіктен Семей арқылы, одан әрі Сібір аумағы: Новосібір, Омбы арқылы, бұлардан соң Петропавл арқылы жүзеге асырылды. Мұндай айналма жол 1953 жылға дейін — Трансқазақ магистралінің (Петропавлдан Шуға дейін) соңғы учаскесі болып табылатын Мойынғы-Шу желісі салынғанға дейін сақталды.
Төртіншіден, шойын жолдармен қамтамасыз етілуі жағынан, Казақстанның басқа республикалармен салыстырғандағы жалпы артта қалушылығы да кері әсерін тигізді. 1940 жылы Қазақстан теміржолының жиілігі мынадай болды: 1 мың шаршы шақырымға бар болғаны 2,39 шақырым шойын жолдан келді. Одақ бойынша бұл корсеткіш 4,80 шақырым болды, яғни Қазақстан КСРО бойынша орташа көрсеткіштен 2,6 еседен көбірек артта қалды. .
Бесіншіден, көлік қатынасының басқа түрлерінің соғыстан кейінгі жылдарды қоса алғанда өте-мөте артта қалуы, жүк және жолаушы тасымалы флотының жеткіліксіздігі, су жолдары айлақтарының әлсіздігі, автокөлік шаруашылықтары мен жолдардың жетіспеушілігі, әсіресе азаматтық авиацияның нашар дамуы республикадағы жолаушы және халық шаруашылығы тасымалының өсуіне кедергі келтірді. Қазақстан, өзінің 2711,1 мың шаршы шақырымдық орасан зор аумағына қарамастан, 1940 жылы 1,1 мың шақырым ғана тас төселген автокөлік жолымен Тәжікстан (0,9 мың шақырым) мен Түркіменстаннан (0,5 мың шақырым) ғана озып, Кеңес Одағы бойынша, Молдавиямен бірге 13 және 14-орынды иеленді. .
Алайда осы және басқа кемшіліктеріне қарамастан, Қазақстанның көлік қатынасы қызметі оның Кеңес Одағының басқа аймақтарымен байланысының материалдық тірегі ретіндегі рөлін атқарып қана қойған жоқ, оның үстіне республиканың өз ішіндегі облыстар, қалалар мен ауыл-селолар, өнеркәсіп орталықтары мен ауыл-село шаруашылықтары арасындағы байланысын жақсартуға да үлкен көмегін тигізді. Сонымен қатар көлік қатынасы индустриялық еңбектің жетекші салаларының бірі бола отырып, сондай-ақ ұлттық жұмысшы табын және инженерлік-техникалық интеллигенцияны қалыптастырудың ірі экономикалық негізін қалады.
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы.
ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Роволон
Роволон (Rovolon) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Падова провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4169 адамды құрайды. Халық тығыздығы 154 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі — 35030.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Шоңайнақ
Шоңайнақ (Carduelis cannabina синонимы Acanthic cannabina) — құнақ тұқымдасына жататын сайрағыш құс. Алдында Acanthis туысына қосылған. Қазақстанда Тянь-Шань, Сауыр, Алтай тауларында, Жайық өзенінің жағалауларында, республиканың солтүстік шекаралық жерлерінде кездеседі. Дене тұрқы 13,5 см-дей, салмағы 19 – 22 г.
Дереккөздер
Санат:Пайыздар
Фокир (округ, Виргиния)
Фокир округі (ағылшын тілі нде  Fauquier County ) АҚШ-тың Виргиния штатында орналасқан. 2010 жыл ғы дерек бойынша, халық саны - 65 203.
Тарихы
1 мамыр 1759 жыл ы Фокир округі құрылды, ол Принс-Уильям округінен бөлініп шықты. Бұл округтің атауын аңыз бойынша осы аймақты покер ойынынан ұтып алған Вирджинияның губернатор ы Фрэнсис Фокирдің құрметіне қойған.
Азаматтық соғыс басталған кезде округ тұрғындары Конфедерация әскеріне, атап айтсақ, 11-вирджиниялық, 17-вирджиниялық және 49-вирджиниялық полктерге қызмет етті. Округ территориясында бірнеше шайқас орын алды: Торуфеир-Гэп тұсындағы шайқас, Келли-Форд тұсындағы шайқас, Элди тұсындағы шайқас, Оберненің бірінші және екінші шайқасы, Рапаханок-Стейшен тұсындағы екінші шайқас. Сол жылдары танымал партизан Джон Мосби осы округті және Лаудон округін база ретінде қолданды. Бұл территория "Мосби Конфедерациясы" деген атпен танымал болды.
Географиясы
АҚШ халық санағы бюросының дерек теріне сәйкес, округтің жалпы жер көлемі - 1 686 км², оның ішінде 1 676 км²-сы - құрғақ жер және 10 км²-сы немесе 0,6%-ы - сулы жер.
Демографиясы
2000 жылғы халық санағы бойынша  округтегі 19 842 үй қожалығы нда 55 139 тұрғын және 15 139 отбасы өмір сүреді. Халық тығыздығына келер болсақ, км²-ға 33 адамнан келеді. Округ территориясында 21 046 тұрғын құрылысы бар, олар км²-ға 13 құрылыс нысанынан келеді. Нәсілдік құрамына келер болсақ, ақ түтілер - 88,39%, афроамерикалықтар - 8,79%, байырғы америкалықтар (үндістер) - 0,26%,азиаттар - 0,59%, гавайлықтар - 0,03%, өзге нәсіл өкілдері - 0,60%, екі не одан көп нәсіл некесінен туғандар - 1,33%. Испантілділіктер халықтың 2,02%-ын құрайды.
Жалпы үй қожалығындағылардың 36,10 %-ы - 18 жасқа толмағандар,  63,80 %-ы - бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 8,60 %-ы - зайыбы жоқ жалғызбасты әйелдер, 23,70 %-ы - отбасыға қатысы жоқ адамдар, 18,70 %-ы - жалғыз тұратындар, 6,20 %-ы - жалғыз тұратын қарттар. Үй қожалығының орташа өлшемі -  2,75 адам, ал отбасының орташа өлшемі - 3,14 адам.
Округтің жас ерекшелігіне келер болсақ,  20,80 %-ы - 18 жасқа жетпегендер, 8,70 %-ы - 18 бен 24 жастағылар, 28,30 %-ы - 25 пен 44 жастағылар, 26,90 %-ы - 45 пен 64 жас аралығындағылар және 15,30 %-ы - 65 жастан жоғарылар. Округтің орташа жасы - 40. Әр 100 әйел ге 94,20 еркектен келеді, ал 18 жастан үлкен әйелдерге 91,70 еркектен келеді.
Үй қожалығы ның орташа табысы 61 999 USD, отбасының орташа табысы 93 762 USD құрайды. Ер адам ның орташа табысы - 45 484 USD, әйел адамның орташа табысы -  31 738 USD. Округтің жан басына шаққандағы орташа табысы - 28 757 USD. Шамамен отбасылардың 3,70%-ы және жалпы халықтың 5,40%-ы кедейшіліктің шегінде өмір сүреді. Оның ішінде  4,70% жастар (18 жасқа толмағандар) және 65 жастан асқандардың 8,70%-ы да бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вирджиния
Армилья
Армилья (Armilla) — Испаниядағы муниципалитет. Андалусия автономды бірлестігіне қарасты Гранада провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Вега-де-Гранада ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21895 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гранада елді мекендері
Вэйсер (Айдахо)
Вэйсер (Weiser) — Айдахо штатының Вашингтон округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 6.1 км². FIPS коды — 16-86140.
Гёссендорф
Гёссендорф (Gössendorf) — Аустриядағы жәрмеңкелік кент. Штирия федералды жеріне қарасты Грац округінің құрамына енеді.
Вэйсер (Айдахо)
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 5343 адамды құрады.
Гёссендорф
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3722 адамды құрайды (2012). Алып жатқан жер аумағы 7.21 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — GU, ресми идентификациялық коды — 6 06 11.
Вэйсер (Айдахо)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Вашингтон округы (Айдахо)
Гёссендорф
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Махер (АСДП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Талдыөзек
Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады.
Бастауы
Үшқайың, Кектас, Қызыладыр тауларының беткейіндегі бұлақтар  суының қосылуынан түзіледі. Қошқар тауының солтүстік-шығыс етегіне жетер-жетпестен жерге сіңіп кетеді.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері Санат:Балқаш су алабы
NGC 7509
NGC 7509 — Пегас шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы 8 тамызда Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7509 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 70679, MCG 2-59-6, ZWG 431.13, NPM1G +14.0571.
Усердное
Усердное — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Қазан ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Пресновка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 223 адам (113 ер адам және 110 әйел адам) болса, 2009 жылы 52 адамды (29 ер адам және 23 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері
Миролюбовка (Шығыс Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы - Самар ауылынан шығысқа қарай 15 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 739 адам (358 ер адам және 381 әйел адам) болса, 2009 жылы 681 адамды (330 ер адам және 351 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Самар ауданы елді мекендері
Куделин (Видин облысы)
Куделин (Куделин) — Болгариядағы ауыл. Видин облысына қарасты Брегово қауымының құрамына кіреді.
Пошта индексі — 3798. Телефон коды — 09312. ЕКАТТЕ коды — 40441.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Видин облысының елді мекендері
Жылдырт-жылдырт
«Жылдырт-жылдырт» — бұл ойынды орындыққа алқа-қотан отырып ойнайды. Қатынасушылар 10—15, кейде одан да көп болады. Ойын бастаушы шеңбердің ортасына отырып алып, қалтасынан не жүзік, не күміс аңшаны алады да, оның ерекше белгісімен ойыншыларды таныстырады, не сол жерде белгі салады. Содан соң отырған ойыншыларға ойын тәртібін түсіндіреді: бәрің де екі алақандарыңды бір-біріне қабыстыра ортасын қуыс етіп алға созыңдар. Егер алақандарыңа мына «жылдыртпа» түсе қалса, оны тез және өзіңнен басқаға сездірмей қабылдап ал да, үнемі оң жағыңдағы көршіңе жылдыртып жібер. Сонда қабысулы қолыңды өзіңнен оңға қарай емес, әуелі сол жақ көршінің қолымен тиістіріп ал, содан оң жақ көршіңнің қолына тиістір. «Жылдыртпаны» тап сол бірінші жолда өткізбей, оны бір-екі рет жаңылдырып барып өткізуге болады. Бәрің де қол тиістірген уақытта «Жылдырт-жылдырт»—деп дауыстап айтып отырасыңдар.
Ендігі жерде барлық ойыншылар «Жылдырт-жылдырт» деп, қолдарын екі жағындағы көршілеріне кезекпе-кезек тиістіріп, қайтып алып отырады да, оны сездірмей солардың біріне өткермелей береді. «Жылдыртпаның» үнемі оңға қарай ауысып отыруы шарт. «Тапқыр» тауып алуға тырысады. Егер 6—7 айналғанға дейін таба алмаса, бір бала: «Жылдырт-жылдырт, жылдыртта қымқырт. Отырақалдық, жым-жырт!» дейді де, бәрі жым-жырт бола қалады. «Тапқыр» ойнаушылардың сырт көрінісі мен бет бейнесін болжап отырып, өзінше сезікті санаған бір ойыншының қолын ашады. Тауып алса, сол ойыншы екі ауыз тақпақ, не екі ауыз жаңылтпаш айтады, не екі жұмбақ шешеді де ортаға отырып, жаңадан «тапқыр» болады. Бұдан арғы ойынды сол «Тапқырдың» өзі басқарып, өзі жүргізеді.
Өлең, жұмбақ, жаңылтпаш айта алмайтын ойыншы не сиыр боп мөңірейді, не жылқы болып кісінейді, болмаса басқа бір тапсырма орындайды.
Дереккөздер
Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Бассерсдорф
250px|thumb|Картада орналасуы Бассерсдорф (Bassersdorf) — Швейцарияның Цюрих кантонында орналасқан коммуна. Бюлах округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Цюрих елді мекендері
Пинду (Пеналва-ду-Каштелу)
Пинду (Пеналва-ду-Каштелу) (Pindo (Penalva do Castelo)) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Пеналва-ду-Каштелу муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 245 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,82 км² шамасында. Халық тығыздығы — 133,5 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Вопфинг
Вопфинг (Wopfing) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Винер-Нойштадт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2010 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 35.69 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WB, ресми идентификациялық коды — 3 23 32.
Борис Владимирович Блинов
thumb|right|200px|1942 Жауынгерлік киножинақ №12. РОльде Борис Блинов Борис Владимирович Блинов — совет театр және киноактері. 1935 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алады.
Биографиясы
Борис Блинов 1909 жылы 19 сәуірде Санкт-Петербургте дүниеге келеді. 1929 жылдан бастап Ленинград Жас көрермендер театрында актер болады. Борис Блинов Алматыдағы «Жди меня» картинасына түседі.
Вопфинг
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Клесль саналады.
Борис Владимирович Блинов
Биографиясы
1943 жылы 13 қыркүйекте Алматыда дүниеден өтеді.
Вопфинг
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Вопфинг
Борис Владимирович Блинов
Дереккөздер
Санат:19 сәуірде туғандар Санат:1909 жылы туғандар Санат:Санкт-Петербургте туғандар Санат:13 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:1943 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:XX ғасыр актерлері Санат:КСРО актерлері Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері Санат:Ресейдің еңбек сіңірген әртістері Санат:Брянцев атындағы балалар-жасөспірімдер театры тұлғалары Санат:Алматыда жерленгендер Санат:Іш сүзегінен қайтыс болғандар
Қазақ әдебиеттану ғылымының тарихы
Қазақ әдебиеттану ғылымының тарихы — 2009 жылы Алматы қаласы «ҚАЗақпарат» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ұ. О. Еркінбаев, А. Т. Ойсылбаев, жауапты редакторы — А. С. Ісмақов. Беттер саны — 658.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-658-35-6.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2009 жылы шыққан кітаптар Санат:ҚазАқпарт баспасының кітаптары
Ибираярас (Риу-Гранди-ду-Сул)
Ибираярас (Риу-Гранди-ду-Сул) (Ibiraiaras (Rio Grande do Sul)) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пасу-Фунду экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 003 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 300,65 км² шамасында. Халық тығыздығы — 23,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1965 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Сул елді мекендері
Песочня (Пополта тармағы)
Песочня — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пополта өзенінің оң жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калуга облысы өзендері Санат:Смоленск облысы өзендері Санат:Мәскеу облысы өзендері
Астрономиялық бірлік
Бұл қашықтық идеалдастырылып, вакуумдағы қашықтыққа айналдырылды, яғни ол ендігі жерде күн мен жердің емес, кез келген ғарыштық қашықтыққа бірлік ретінде тұрақты қолданылады және ол жер шары мен күн қашықтығының кейінгі өзгерісіне бола өзгермейді.
Тарихы
Тұңғыш рет Жердің күнді айналатынын айтып кеткен ежелгі Грек астрономы Аристарх ай мен күннің ажырау бұрышы 87° екеніне негізделіп, жердің күннен мөлшер қашықтығы жер мен айдың қашықтығының 18 ден 20 ға дейінгі есесіндей деп есептеген болатын（Іс жүзінде 390 есе).
1976 жылы Халықаралық астрономия одағы（IAU）аб -ның (AU) дәл шамасын айқындап, Гаусс гравитация тұрақтысы （k） арқылы ұзындық, уақыт, масса бірліктерін белгіледі және 0.017 202 098 95 мәнін қашықтықты өлшеуге пайдаланатын астрономиялық бірлік етіп белгіледі.
2012 жылы тамызда Пекинде өткен Халықаралық астрономия одағының 28 кезекті бас ассамблея（IAU） жиналысында астрономдар атсыз дауыс беру амалымен жаңа тұрақты мәнді бекітті. Ол метрмен белгіленген тұрақты шама болып, нақты 149,597,870,700 метрге тең.
Дереккөздер
Санат:Астрономия Санат:Өлшем бірліктері
Вёльфербютт
Вёльфербютт (Wölferbütt) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Вартбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 399 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 63 087. Муниципалитеттің басшысы — Дана Лайзе.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Кай Хаверц
Кай Хаверц (Kai Havertz; 11 маусым 1999 жыл) — германиялық футболшы, Германия Ұлттық футбол құрамасы мен "Арсенал" клубының жартылай қорғаушысы.
Клубтық
2016 жылы "Байер 04" сапында карьерасын бастады.
2020 жылы "Челсиге" ауысты.
2022 жылы жазда "Арсенал" футболшысы атанды.
Ұлттық
2020 жылғы Еуропа чемпионатына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Германия футболшылары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Байер 04 ФК ойыншылары Санат:Челси ФК ойыншылары Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
NGC 2991
NGC 2991 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1827 жылы 24 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2991 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 28079, UGC 5233, MCG 4-23-33, ZWG 122.78, KCPG 214B.
Қаржылық саясатты жасау
Қаржылық саясатты жасау. Экономикалық дағдарыстан шығу және одан ары серпінді даму мемлекеттің сындарлы және негізгі саясаты арқылы болуы мүмкін. Жүргізіліп отырған қаржылық саясаттың басты субъектісі мемлекет болып табылады. Ол қоғамның ұзақ перспективаға арналған қаржысын дамытудың басты бағыттарының стратегиясын әзірлейді және алдағы кезеңге арналған міндеттерді, қаражаттарды және оған жетудің жолдарын анықтайды. Жалпы экономикалық саясат сияқты қаржылық саясатты мемлекет экономикалық заңдардың - қоғамның экономикалық өмірінде мәнді, тұрақты қайталанып отыратын, объективті байланыстар мен өзара тәуелді құбылыстардың және үдерістердің талаптарын негіздей отырып жасайды.
Қаржылық саясаттың жалпы бағыты экономикалық тиімділікті арттыруға бағдарлануы және мақсатты қаржылық ресурстардың көлемін және пайдалану тиімділігін өсіру болуы тиіс. Қаржылық қайтарым көрсеткішінің өсуі қаржылық саясаттың әсерлігін куәландырады. Әрбір нақтылы жағдайда бөтен тәжірибені көшіру пәрменді нәтиже бере бермейтіндіктен, қаржылық саясатты әзірлегенде тәжірибені ескеру және бұл жағдай үшін нақтылы жағдайларды пайдалану қажет.
Рыноктық экономика жағдайында ұзақ мерзімді ғылыми қаржы болжамдарына негізделген және қаржылық реттеуіштердің жүйесіне сүйеніп әрекет ететін тиісті қаржылық саясат материалдық-заттай, ақша ағындарының күнделікті әрі перспективалық тепе-теңдігіне жетудің, соның негізінде қоғамның үдемелі экономикалық өсуін қамтамасыз етудің негізгі өркениетті әдісі болып табылады. Ол бірінші кезектегі міндеттерді - мемлекеттік бюджеттің тапшылығын азайту, ішкі және сыртқы борышты қысқарту, қаржы рыногын дамыту, қолданыстағы салық жүйесін жетілдіру, инфляцияның қаркының төмендету және т.б. шешу үшін пайдаланылады. Сонымен бірге қаржылық реттеуіштердің жүйесімен айлашарғы жасау арқылы белгілі бір түрде мемлекет пайдаланатын қаржы айналымында жүрген нақты ресурстар тиісті қаржылық саясатқа жетудің негізгі құралдары бола бастайды.
Қаржылық саясатты нақты тарихи жағдайларға байланыстыра отырып жасау қажет. Олар қоғам дамуының әрбір кезеңінің өзгешелігін, ішкі, сол сияқты халыкаралық жағдайдың да ерекшеліктерін, мемлекеттің нақты экономикалық және қаржылық мүмкіндіктерін ескеруі тиіс. Қаржылық ресурстардың көлеміне белгіленген және жұмсалған шығындардың тікелей тәуелділігі жай ғана қаржылық саналылықтың айғағы болып табылады және шаруашылык жүргізудің барлық деңгейлерінде қолдап отырылуы тиіс. Бұл маңызды талапты сақтамау бюджет тапшылығының, мемлекеттік борыштың пайда болып, көбеюіне, инфляциялық үдерістерге ұрындырады.
Кезең ерекшелігін есепке алу оның алдыңғы шаруашылық және қаржылық құрылысының тәжірибесін, жаңа үрдістер мен прогрессивті құбылыстарды, дүние-жүзілік тәжірибені мұқият зерделеуді де қажет етеді. Ағымдағы кезеңнің ерекшеліктерін, экономикалық дамудың толғағы жеткен қажеттіктерін есепке алу негізінде қаржылық саясатты дер кезінде өзгертіп отыру алдыда тұрған мәселелерді неғұрлым қысқа уақытта және ең аз шығындармен шешуге мүмкіндік береді.
Қаржылық саясат қаржылық ресурстарды шоғырландыруға және зәру міндеттерді шешуге бағытталған, мемлекеттің тап осы қоғамдық өндіріске ықпал етуіне мүмкіндік жасайды. Экономика мен қоғамның әлеуметтік дамуына қаржылық саясаттың ықпал жасауы қаржылық саясаттың ғылыми негізделген теориясы негізінде жүзеге асуын талап етеді. Тек ғылыми көзқарас, саясатты анықтайтын барлық факторларды біліп, зерделеу оның салыстырмалы дербестігінің объективті экономикалық қатынастар тәуелділігіне ұласпауының кепілі. Экономикалық дамудың тәжірибесі қаржылық саясаттың экономикадан қол үзуінің қатаң экономикалық қиыншылықтарға ұрындыратынын, қоғамдық дамудың міндеттерін іске асыруды сөзсіз тоқтататынын дәлелдейді.
Қаржылық саясат ғылыми зерттемелерге негізделсе және ғылыми тәсілдеме қаржылық саясаттың нақтылы қаржылық қатынастардан үзілмейтіндігіне қызмет етсе, оівда қаржылық саясат прогрессивті болуы мүмкін.
Қаржылық саясатты жасаған кезде оның бірнеше нұсқалары дайындалады. Олардың барлығы сараптық бағалаудан өткізіледі, неғұрлым оңтайлы нұсқасы Үкіметке жіберіледі. Көп нұсқалы жоба математикалық моделдеу мен жобалауды пайдалануды талап етеді. Мұнымен бірге үнемі өсіп отыратын қаржылық ресурстардың босалқы қорын жасау қажет, сондай-ақ мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілерінің табыстарын алудың неғұрлым оңтайлы үлестерін анықтау қажет. Қаржылық саясатты жасаған кезде қаржылық ресурстарды бөлуге және оларды негізгі бағыттарға шоғырландыруға үлкен маңыз беріледі.
Елдің қаржылық жағдайы бірқатар көрсеткіштермен сипатталады:
Соңғы жылдардағы Қазақстанның қаржы жүйесі мемлекет бюджетіне төленбеген төлемдермен сипатталады. Жүйелі төлем кабілетсіздігінің салдарынан мемлекеттік борышты арттыруға тура келеді.
Тұрақтандырудың қаржылық саясаты өзіне мына міндеттерді кіріктіреді:
Қаржылық саясатқа ақшалай-кредиттік саясат қосылады. Қаржылық саясат жетістіктерінің бірі - Ұлттық банк кредиттерін беру (эмиссия) жолымен мемлекеттік борышты жабудан заңнамалық түрде бас тарту.
Қаржылық саясатқа қойылатын маңызды талап қаржылық саясатты жүргізгенде, яғни дамудың белгілі бір кезеңінің негізгі міндеттерін орындауға шаралар бағыттау жолымен қаржы жүйесінің барлық буындарында жүргізілетін шараларды келіскенде кешенді көзқарасты сақтау, сондай-ақ экономикалық саясаттың құрамды бөліктері арасында қаржы, кредит, баға белгілеу, жалақы салалары саясатында тығыз өзара байланысты қамтамасыз ету болып табылады.
Расул Қыдыралиұлы Көшербаев
Расул Қыдырәлиұлы Көшербаев (Rasul Xidralievich Kusherbayev; 12 қаңтар 1987, Жаңажол ауданы, Ташкент облысы) — өзбекстандық саясаткер, редактор және журналис, Олий Мәжілісі Заң шығару палатасының бұрынғы депутаты.
Өмірбаяны
1987 жылы 12 қаңтарда Янгийол ауданы, Қушяғоч ауылында қазақ отбасында дүниеге келген. Өзбекстан мемлекеттік әлем тілдері университетін халықаралық журналистика мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 2007 жылы Либерал-демократиялық партиясының Ташкент облыстық әкімшілігінің жастар бөлімінің меңгерушісі болып бастаған.
2012-2014 жылдар аралығында «Янгийол» (Жаңа жол) газетінің бас редакторы қызметін атқарған. Өзбекстан либералдық-демократиялық партиясының мүшесі.
Юльевка
Юльевка — Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы ауыл, Сулыкөл ауылдық округі орталығы.
Расул Қыдыралиұлы Көшербаев
Өмірбаяны
Ол ашықтықты, сөз бостандығын, соттардың тәуелсіздігін, жеке меншікке қол сұғылмаушылықты және т.б. қамтамасыз етудің белсенді жақтаушысы. Ол сондай-ақ еліміздегі бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін ырықтандыру мен нарықтық тетіктерді енгізуді жақтаушы.
Юльевка
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әулиекөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей жерде, Сулыкөл көлінің жағасында орналасқан.
Расул Қыдыралиұлы Көшербаев
Өмірбаяны
2022 жыл 23 желтоқсан күні Расул Көшербаев депутаттық қызметін аяқтауын айтты және 26 желтоқсанда Орталық сайлау комиссиясы Олий Мәжліс заң шығару палатасының депутаты Расул Көшербаевтың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы мәселені қарады. Комиссия мүшелері оның өкілеттігін тоқтатуды бірауыздан қолдады.
Қаржылық саясатты жасау
Дереккөздер
Санат:Қаржы Санат:Экономика
Юльевка
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 1543 адам (717 ер адам және 826 әйел адам) болса, 2009 жылы 1190 адамды (564 ер адам және 626 әйел адам) құрады.
Расул Қыдыралиұлы Көшербаев
Өмірбаяны
2023 жылдың 1 ақпанынан бастап Өзбекстан Республикасы Табиғи ресурстар министрлігінде министрдің кеңесшісі қызметіне тағайындалды.
Дереккөздер
Санат:Өзбекстан саясаткерлері Санат:Қазақ диаспорасы
Юльевка
Тарихы
Іргесі 1929 жылы ауыл шаруашылығын ұйымдастыру жылдары қаланған. 1959 жылы ұжымшар негізінде асыл тұқымды қой өсіретін “Сулыкөл” кеңшары құрылды. 1995 жылы кеңшар негізінде Юльевкада өзімен аттас ЖШС ұйымдастырылды.
Итеріп шығарғыш
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Файлдық енгізу-шығару
Файлдық енгізу-шығару (Файловый ввод-вывод; file input/output) — программалауда — файлды даярлау, файлдан мәліметтерді оқу немесе жазу процедуралары.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті
Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті - Мәскеу облысындағы Химки қаласында орналасқан Ресейдегі мәдениет пен өнер саласындағы кәсіби дайындықтың орталығы болып табылатын жоғарғы оқу орны. Ресей Федерациясының мәдениет министрлігіне қарайды.
Тарихы
1930 жылдың 10-шілдесінде Надежда Крупскаяның бастамасымен Халық коммисарлар кеңесінің қаулысына сәйкес Мәскеу кітапханалық институты ашылды. Оның алғашқы директоры Дерман Генриетта Карловна болатын. Институттың алғашқы ғимараты Мәскеу орталығындағы Моховая көшесінде орналасқан. 1936 жылы университет Химки қаласына көшірілді.
1964 жылы университет атауы Мәскеу мемлекеттік мәдениет институтына өзгертілді. 1980 жылы осы жоғарғы оқу орны "Еңбектің Қызыл Туы" орденімен марапатталған болатын.
1994 жылы университет мәртебесі берілсе, 1999 жылы институт атауы Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университетіне (МММӨУ) ауыстырылды. 1994 жылы университет негізінде халық мәдениетін сақтауға бағытталған, Ресейдегі 61 жоғарғы оқу орнының басын қосатын оқу-әдістемелік бірлестік құрылды.
Мерлимон
Мерлимон (Merlimont) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Монтрей округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 21,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62571, пошта индексі — 62155.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3092 адамды құрады. Халық тығыздығы — 143,88 адам/км².
Дигибридті будандастыру
Белгілердің тәуелсіз тұқым қуалау заңы
Дигибридті будандастыру моногибридті будандастыруға қарағанда күрделірек болады. Бұл будандастыру қарама-қарсы екі жұп белгілердің бір уақытта тұқым қуалауын зерттейді. Екі жұп қарама-қарсы белгілері бойынша айырмасы бар дараларды будандастыруды дигибридті будандастыру деп атайды.
Мерлимон
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Дигибридті будандастыру
Белгілердің тәуелсіз тұқым қуалау заңы
Г. Мендель өз тәжірибелерінде тұқымының түсі сары, пішіні тегіс және тұқымының түсі жасыл, пішіні бұдыр бұршақ өсімдіктерін қолдан будандастырған. Бірінші ұрпақ (Ғх) өсімдіктерінің барлығының тұқымының түстері сары, пішіні тегіс болған.
Бірінші ұрпақ буданы екі жұп аллельдер бойынша дигетерозигота болғандықтан (АаВb), төрт типті гамета түзеді, себебі А және В гендер гомологті емес хромосомаларда орналасқан. Ал хромосомалар мейоздық бөлінудің I анафазасында полюстерге бір-бірінен тәуелсіз ажырайды. Хромосомалардың тәуелсіз үйлесуіне сәйкес гаметалардың түзілуін мынадай әдіспен шешуге болады. Жасушаның мейоздық бөлінуінде А гені бар хромосома В және b аллелі бар хромосомамен сіңлілі жасушаға өтуінің ықтималдығы бірдей болғандықтан, үйлесуі АВ және Аb болады. Осы сияқты а гені бар хромосома В және b аллелі бар хромосомамен сіңлілі жасушаға өтуінің мүмкіндігі бірдей болғандықтан, аВ және ab гаметалар түзіледі.
Сонымен дигетерозиготадан 4 түрлі гаметалар типі түзіледі.
Пеннет торы
Әр түрлі гаметалар типтерінің үйлесімділігін жеңіл анықтау үшін ағылшын генетигі Р.Пеннет тор жасауды ұсынды. Кейіннен бұл Пеннет торы деп аталды. Тордың сол жағындағы тік сызық бойымен аналық, жоғары жағындағы көлденең сызық бойымен аталық гаметаларды орналастырады. Ал тордың ұяларында аналық және аталық гаметалардың үйлесуінен пайда болған зиготалар жазылады. Пеннет тордың көмегімен екінші ұрпақ дараларының фенотипі мен генотипін оңай анықтайды.
Ғ9 ұрпақта белгілердің фенотипі бойынша ажырауы мынадай 9:3:3:1 сандар қатынасында болған. Сонда 9 өсімдіктің тұқымы сары, тегіс; 3 өсімдіктің тұқымы сары, бұдыр; 3 өсімдіктің тұқымы жасыл, тегіс; 1 өсімдіктің тұқымы жасыл, бұдыр болған. Дигибридті будандастыруда Ғ2 кезінде генотип бойынша ажырауы (1:2:1:2:4:2:1:2:1) белгілердің екі жұбының әрқайсысының 1:2:1 қатынасында ажырауын көрсетеді. Мендель дигибридті будандастыру кезіндегі екінші ұрпақта белгілердің 9:3:3:1 қатынасында ажырауын сараптай келе белгілердің тәуелсіз ажырау заңын тұжырымдады. Бұл заңда "будандастыру жағдайында жұп қарама-қарсы белгілер бір-бірінен тәуелсіз тұқым қуалайды және әр жұп белгілердің ажырауы 3:1 қатынасында жүреді" делінген.
Екі және одан көп қарама-қарсы жұп белгілері бойынша гетерозиготалы екі дараларды будандастырғанда, гендер және олар анықтайтын белгілер бір-бірінен тәуелсіз тұқым қуалайды және мүмкін болғанша үйлесімдер түзе алады.
Енді әр жұп белгінің тұқым қуалау ерекшелігін көрейік. Тұқымның түсі бойынша қарасақ, онда алынған 16 өсімдіктің ішінде сары тұқымды 9 + 3 = 12 бөлікті, ал жасыл тұқымды 3 + 1 = 4 бөлікті құрайды. Сонда сары тұқымды өсімдікпен жасыл тұқымды өсімдіктің ара қатынасы 12:4 немесе 3:1 тең болады. бұл моногибридті будандастырудағы белгілердің ажырауын көрсетіп тұр. Егер тұқымдардың пішіні бойынша алсақ, онда тегіс пішінділері 9+3=12 бөлікті, ал бұдыр пішінділері 3+1=4 бөлікті құрайды. Тұқымның пішіні бойынша белгілер 12:4 немесе 3:1 қатынасында ажырайды. Сонымен дигибридті будандастыруды екі моногибридті будандастырудың көбейтіндісі деп атауға болады. Мысалы, (3 сары: 1 жасыл) х (3 тегіс: 1 бұдыр) = 9 сары, тегіс : 3 сары, бұдыр : 3 жасыл, тегіс : 1 жасыл, бұдыр. Мендель ашқан бұл құбылыс кейін белгілердің тәуелсіз тұқым қуалау заңы немесе Мендельдің үшінші заңы деп аталды. бұл заңның орындалуы үшін екі жағдай болуы қажет. Будандастыру кезінде бір белгі екінші белгіден толық басымдылық көрсетуі тиіс. Екіншіден, тұқым қуалайтын гендер әр түрлі хромосомада орналасуы керек.
Осыған сәйкес екінші ұрпақта ата-аналарынан өзгеше жаңа белгілері бар өсімдіктер пайда болады. Мысалы, тұқымы сары, бұдыр (Aabb) және тұқымы жасыл, тегіс (ааВb). Белгілердің бір-бірінен тәуелсіз тұқым қуалау заңына сәйкес, бұл әр хромосомада орналасқан гендердің тәуелсіз алмасуының нәтижесінде түзіледі. Мұның селекция үшін үлкен маңызы бар.
Белгілер ажырауының цитологиялық негізі
Г. Мендель тұқым қуалаушылықтың заңдылықтарын ашқан уақытта ғылымда жасушаның бөлінуі де, гаметалардың түзілуі де, ұрықтану процесі де белгісіз еді. Кейін келе, цитогенетикалық зерттеулердің нәтижесінде хромосомалар ашылып, дене жасушасында хромосоманың саны жұп болатындығы анықталды. Белгілерді бақылайтын гендердің хромосомада орналасқаны дәлелденді. Гендер жұп болады. Жасушалардың пісіп жетілу кезеңінде мейоздық бөлінудің I профазасында гомологтік хромосомалар жақындасып, хроматидтерінің арасында айқасу жүреді.
Мейоздың бөліну кезінде гомологті емес хромосомалардың бір-бірінен тәуелсіз ажырауы нәтижесінде адам жасушасында 223=8388604 гаметалар типі түзілуі мүмкін.
I анафазада гомологтік хромосома екіге бөлініп, екі полюске қарай жылжиды. Гомологтік хромосомалар ажырап екі полюске жылжыған кезде біріне-бірі тәуелсіз еркін комбинацияланады. Жаңа белгілер пайда болады. Екі гаплоидті гаметалар қосылып, ұрықтану кезінде зиготада хромосомалардың диплоидті саны қалпына келеді. Ұрықтану кезінде аналық және аталық гаметалардың қосылуы теорияға сәйкес теңдей жағдайда болады. Ғ2-де зиготалардың мүмкін болатын барлық типтері түзіледі. Олардың ара қатынасы будандастыруда көрсетілгендей (9:3:3:1) қатынаста болады.
Беттон
Беттон (Betton) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Иль және Вилен департаментінде орналасқан. Ренн округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 26,73 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10137 адамды құрады. Халық тығыздығы — 379,24 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Арсенал
Арсенал (арабшадан – дар ас-синаа – шеберхана) - әскерге қажетті соғыс жабдықтары мен қару-жарақтар дайындауға, оны қайта қабылдауға, жөндеуге, сақтауға және есепке алуға арналған әскери мекеме. Франция мен АҚШ-та кейбір кеме жасау зауыттарын да Арсенал деп атайды.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Ладиньяк-ле-Лон
Ладиньяк-ле-Лон (Ladignac-le-Long) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 47,21 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 87082, пошта индексі — 87500.
Шығыршық буын
Шығыршықтәрізді буын, ginglymus (мысалы, саусақтардың буынаралық буындасуы).
Ладиньяк-ле-Лон
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1124 адамды құрады. Халық тығыздығы — 23,81 адам/км².
Шығыршық буын
Мұның шығыршық тәрізді буындық беті - көлденең жатқан цилиндр, оның ұзын білігі көлденең, фронталды жазықтықта, буындасатын сүйектердің ұзын білігіне перпендикуляр жатады; сондықтан Шығыршықтәрізді буында қозғалыс осы фронталды білікті айнала жасалады (бүгілу және жазылу). Буындасқан беттердегі бағыттаушы жүлгелер мен бүйірге қарай ығысуды болдырмайды, бір білікті айнала қозғауға көмектеседі. Егер бағыттаушы жүлге шығыршықтың білігіне перпендикуляр емес, біршама бұрыш жасай орналасса, онда оны созғанда винттәрізді деп қарастырады (мысалы, тоқпан-шынтақ буын). Винттәрізді буындасудағы қозғалыс сияқты болады. Байлам аппаратының орналасу заңдылықтарына сәйкес цилиндртәрізді буында бағыттаушы байламдар вертикаль айналу білігіне перпендикуляр, ал шығыршық тәрізді буында фронталды білікке перпендикуляр және оның бүйірлері бойына орналасады. Байламдардың бұлай орналасуы сүйектердің қозғалуына кедергі келтірмей, сол қалпында ұстауға мүмкіндік береді.
Ладиньяк-ле-Лон
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Шығыршық буын
Дереккөздер
Санат:Адам денесі
Ладиньяк-ле-Лон
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары
Шамозит
Шамозит (Францияның Шамозин елді мекенінен табылуына байланысты аталған) — силикаттар класының хлориттер тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: Fe2+Fe3+(OH)8[AlSі3O10], құрамы (): Fe 19,8 — 42,3, Fe2O3 0,6 — 31,7, Al2O3 13 — 23,61, SіO2 19,4 — 29, H2O 4,6 — 13; қоспалары: MgO, CaO, MnО, TіO2, P2O5. Оолит, жасырын кристалды ұсақ түйірлі масса түрінде кездеседі. Түсі қанық жасыл, қара, күңгірт, қаттылығы Моос шкаласы бойынша 2 — 3, тығыздығы 3,0 — 3,4 г/см3. Ш. теңіз жағаларына таяу жиылған сазды шөгінділерде, каолинит, кальцит, сидерит, марказит, пирит минералдарымен бірге Францияда, Чехословакияда, Оралдың шығыс беткейіндегі палеозой, мезозой, Солтүстік [КавказКавказдың юралық тау жыныстарында кездеседі. Мол шоғырланған жерлері темір кентасы ретінде пайдаланылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Санат:Минералдар
Ғылыми қызметкер
Ғылыми қызметкер - ғылыммен және ғылымның белгілі бір саласымен айналысатын ғалымдардың жалпы атауы.
Квалификациялық талаптар
Ғылыми атақ (ғылым докторы немесе ғылым кандидаты), ғылыми жобалар және iс жүзiнде жүзеге асырылған ғылыми еңбектер немесе авторлық куәлiктерiнің бар болуы.
Дереккөздер
Санат:Ғылымтану Санат:Терминология
Сант'Андреа-д'Орчино
Сант'Андреа-д'Орчино (Sant'Andréa-d'Orcino) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Оңтүстік Корсика департаментінде орналасқан. Аяччо округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,75 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2A295, пошта индексі — 20151.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 74 адамды құрады. Халық тығыздығы — 8,46 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары