cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рогачев
Рогачева Тонни Михайловна (5.7.1948 жылы т., Тәжікстан, Душанбе қ) – экон ғыл. докт. (1998), проф. (2000). Алматы халық шаруа институтын (1971, қазіргі Қазақ экон. ун-ті) бітірген. Қазақ агр.-өнеркәсіптік кешен ғыл.-зерт. ин-тында аға ғылыми қызметкер (1971– 86), Алматы халық ш. ин-тында проф. (1986–2002); 2002 жылдан ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Экономические компоненты качества жизни населения Казахстана (макроуровневый и аграрно-отраслевой аспекты)» деген тақырыпта докт. диссертация қорғады. Оның ғыл. жұмысының негізгі бағыты – менеджмент пен әлеум. сфера мәселесі. 90 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 6 монография мен 2 оқу құралының авторы.
Санат:Тұлғалар
Вальдоббьадене
Вальдоббьадене (Valdobbiadene) — Италиядағы коммуна, Венето әкімшілік аймағына қарасты Тревизо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10790 адамды құрайды (2005). Халық тығыздығы 176 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 60,7 км² шамасында. Пошта индексі — 31049.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Gregorio Magno.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Кіші Сеполь
Кіші Сеполь — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сеполь өзенінің оң жағалауынан 27 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама бастауынан Бондюг ауылындағы су бақылайтын постқа дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Александр Әліпқанұлы Жеңсікбаев
Александр Әліпқанұлы Жеңсікбаев — ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы (1981), професор (1982), ҚР Ұлттық ғылым академиясының коррeспонденттік мүшесі (1995).
Қысқаша өмірбаяны
1970 - Днепропетровск мемлекеттік университетін;
1973 — 74 ж. сонда ассистент;
1974 — 76 ж. ҚазМУ-де аға оқытушы;
1976 — 81 доцент;
1981 — 94 және 1997 —98 кафедра меңгерушісі ;
1997 — 2000 ж. Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссиясының төрағасы болды.
Еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері функциялар теориясы мен функционалдық талдау (анализ) саласына арналған. Александр Әліпқанұлы Жеңсікбаев жүргізген зерттеулердің нәтижесінде үздіксіз және дифференциалданатын функциялардың жуықтауы интерполяциялық сплайн арқылы дәл бағаланды. Соболев класындағы функциялардың өте тиімді квадратуралық формуласы жөніндегі белгілі Колмогоров-Никольский есебі шешілді. Сплайндар үшін алгебраның негізгі теоремасы дәлелденді. Дәл және дәл емес ақпараттар бойынша көп айнымалылы функциялардың әр түрлі кластары үшін операторларды қалпына келтірудің тиімді тәсілдері алынды. Ленин комсомолы сыйлық лауреаты (1978). “Құрмет Белгісі” орденімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:1947 жылы туғандар Санат:Қазақстан физиктері Санат:Профессорлар
Абдулахад әмірші
Абдулахад әмірші — Бұқар әміршілігінің Маңғыттардан шыққан алтыншы әмірі.
Керминенің әкімі болған. 1885 жылы әкесі әмір Мұзаффар әмірші қайтыс болған соң таққа отырды. Одан бұрын 1883 жылы Ресей патшасы император Александр Үшінші таққа отыру салтанатына құрметті мейман ретінде барып, өзіні Ресей мойындайтын Бұқар әміршілігінің келесі заңды билеушісі, Мұзаффардың мұрагері болғанын растады.
Абдулахадтың тұсында диуанбегі Астанақұл жүрген.
Санат:Бұқар әміршілері Санат:Өзбекстан тарихы Санат:1859 жылы туғандар Санат:1911 жылы қайтыс болғандар
Трэвис Каланик
Трэвис Корделл Каланик (Travis Cordell Kalanick, дүниеге келген 6 тамыз 1976) — американдық кәсіпкер, RedSwoosh пирингтік файлалмасу компанияның және Uber желілік көлік компаниясының құрылтайшысы.
2014 жылы Forbes тізімінде 400 ең бай америкалықтардың қатарына енгізілген, онда 6 миллиард долларды құраған капиталмен 290-ші орынға табан тіреді.
Жастық шағы және білім
Каланик дүниеге 1976 жылы 6 тамызда Лос-Анджелесте келген. Ол анасы Бонни, ұлты еврей (қыз кезіндегі тегі Горвиц), Los Angeles Daily News жарнама бөлімінде, ал оның әкесі Дональд Э. Каланик Лос-Анджелесте инженер-құрылысшы болып жұмыс істеді және түп тамырлары чех және австриялық католик отбасынан шыққан. Трэвистің әкесінің басқа әйелінен екі апасы және Кори атты ағасы бар, ол өрт сөндіруші. Нортриджде, Калифорнияда өмір сүрген, онда Гранада-Хиллс мектебін бітірген және Калифорния университетіне, компьютерлік техника мамандығына колледжіне түскен. Университетте оқу кезінде студенттік Theta Xi бауырластығына кірген.
Мансап
нобай|Каланик DLD 2015 конференцияда [[Мюнхен|Мюнхенде ]]
Scour
1998 жылы Трэвис Каланик және оның екі курстасы, Майкл Тодд және Винс Бьюсам, Дэна Родригестің, файлайырбастағыш Scour жобасын әзірлеуге қосылу үшін университетті тастап кетті. 2000 жылы Американдық кинокомпаниялар ассоциациясы, Американдық дыбыс жазу компаниялары ассоциациясы (RIAA) және Ұлттық музыка баспагерлері қауымдастығы (NMPA) Scour иелерін жобаның авторлық құқықты бұғаны үшін қарсы талап арыз берді. Сол жылдың қыркүйек айында Scour иелері банкроттық туралы жариялады.
Red Swoosh
2001 жылы бұрынғы Scour әзірлеушілер командасы бірге, Каланик Red Swoosh (Қызыл белгі) атты жаңа компаниясын бастады. Бұл қайта пирингтік файлалмасу желісі. Red Swoosh озық технологиялары қолданылды, олардың көмегімен желінің өткізу қабілетін арттыруға мүмкіндік туды, пайдаланушыларға үлкен медиа-файлдармен қоса алғанда, музыкалық файлдар мен бейнеклиптерді алмасуға және саудалауға мүмкіндік берді. 2007 жылы Akamai Technologies Red Swoosh компаниясын 19 миллион долларға сатып алды.
Uber
2009 жылы Трэвис Каланик және Гаррет Кэмп, Uber, мобильдік қосымшасын құрды, бұл жолаушылар мен жалдамалы жүргізушілерді тасымалдау қызметтерді алу үшін байланыстыруға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта Uber 58 елде және 300-ден астам бүкіл әлем бойынша қалаларда жұмыс істейді. Uber-ды дамыту Солтүстік Американың кейбір қалаларында, атап айтқанда, Вашингтонда , Чикаго , Торонто және Нью-Йоркте  қарсылыққа тап болды. Компания нарықта осындай қызметтерді көрсетушілермен, сондай-ақ өз клондарымен, Лондон сияқты қалаларда қатаң бәсекелестік жағдайында жұмыс істейді. 2014 жылдың қараша айында Каланик компанияны басқаруда "кез-келген бағамен ұтып көр" тактикасын жүргізгені үшін сынға ұшырады.
2017 жылғы 21 маусымда Каланик Uber басшылығынан кетті, бірақ директорлар кеңесіндегі орнын сақтап қалды.
Басқа
2016 жылдың желтоқсан айында 16 неғұрлым табысты және беделді американдық кәсіпкерлердің тобына — стратегия мен саясат бойынша Президенттік форумның құрамына кірді, олардың міндеті — экономикалық өсуіне, жаңа жұмыс орындарын құру және еңбек өнімділігін арттырумен байланысты мәселелер бойынша 45-ші АҚШ президенті Дональд Трампқа кеңес берді. Алайда, 2017 жылғы ақпан айының басында жаңа әкімшілік басшысының иммиграциялық саясатына қарсы компанияның белсенділері мен қызметкерлері тарапынан қысымның фонында, өзінің кеңестен кету туралы шешімін жариялады.
Жеке өмірі
2015 жылға арналған Деректері бойынша Каланик Габи Хольцвартпен кездеседі, онымен Шервин Пишевар ұйымдастырқан кеште танысқан. Хольцварт — скрипкашы деп жазады Huffington Post. Пишевар оны Trader Joe's сауда орталығында скрипкада ойнап тұрған кезде жолықтырған.
Сілтемелер
Санат:АҚШ миллиардерлері Санат:6 тамызда туғандар
Ручь-Ю
Ручь-Ю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Роговая өзенінің сол жағалауынан 54 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 65 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Мырзамәдиев Атжомарт
Атжомарт Мырзамәдиев (1927 – 2005) – гистолог-ғалым, биология ғылымдарының докторы (1966), профессор (1970), Қазақстан Академиясының академигі (2003). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын бітірген (1950). 1950 – 62 жылы осы институтта, 1962 – 95 ж. Қазақстан Академиясының Эксперименттік биология институтында ғылыми-педагокикалық және басшылық (1988 – 93 жылдары директоры) қызметтер атқарды. 1995 жылдан Қазақстан Академиясының Зоология институтында қызмет істейді. Мырзамәдиевтің негізгі ғылыми еңбектері цитология және цитогенетика мәселеріне арналған. Ол алғаш рет электрондық микроскоппен әрбір метафазалық хромосомаға ультрақұрылымдық сипаттама беріп, тұтас хромосомды зерттеудің идентификациясынжасады. Қазіргі кезде оның жасаған метафазалық хромосомалардың тотальдік препараттарын зерттеу әдістері көптеген шетелдік лаборотияларда қолданылады. Ол мал миының нейрондары дифференциясының (өсуінің) толық аяқталу мерзімін анықтады. Электрондық микроскоппен зерттеу әдісін қолдана отырып, кроссбред қойларына тән гетерозис құбылысының механизмін ашты. Оның жетекшілігімен адамдар мен мал хромосомасының субклеткалық құрылысы және қой жүнінің өсуі гистохимиялық тұрғыдан зерттелді; жаңа туған қозыларда болатын тұқым қуалаушылық ауытқулар хромосомалық ауытқуларға (аберрацияға) байланысты екені анықталды. Мырзамәдиев “Құрмет Белгісі” орденімен марапатталған.
Cілтемелер
Санат:Қазақстан ғалымдары
Кәдімгі бөріқарақат
Кәдімгі бөріқарақат немесе Зерек (Berberis vulgaris) — Бөріқарақат тұқымдасына жататын бұталы өсімдік.
Ол бұтақты болады да жапырақтары спираль тәрізді бұралып өседі. Ұзындығы 1-2 метрге дейін жетеді. Тамыры ағашқа ұқсас, жерге тармақталып тарайды да, бұтақтары үшке бөлініп түйінделіп өседі, олардың қысқа бұталарында жапырақтар шоғыры болады. Желектері мен аталықтары тостағанша жапырақшаларға қарсы орналасады, төменнен жоғары қарай ашылады. Жемісі – қызыл түсті, сопақша миуа.
Таралуы
Орта Азияда, Ресейдің Еуропалық бөлігінде және Кавказда өседі. Жатаған тауларда, қалың орманды, өзенді сайларда, жылғаларда, бөктер тау беткейлеріндегі бұталар арасында өседі.
Жинау және өңдеу әдісі
Тамыры, қабығы және жемісі дәрі болады. Тамыры мен қабығын жылдың әрқандай мезгілінде, көбінесе көктем, күз айларында жинап алып, тазалап, жапырақтап турап кептіреді. Тамыры және сабағының қалың қабығының астындағы сары астары сары дәрі болады.
Қолданылуы
Ащы дәмді, суық райлы, ыстықты басып, дымқылдықты құрғатады, уытты қайтарады.
Дереккөздер
Санат:Бөріқарақаттар Санат:Дәрілік өсімдіктер
Нганасандар
Нганасандар (өз атаулары ня, бұрынғы атауы авам самоедтер, вадей самоедтер, самоедтер – тавийлықтар) —–Ресей Федерациясы құрамына кіретін Қиыр Шығыстағы Таймырды мекендейтін халық. Жалпы саны шамамен 0,9 мың адам. (2010, санақ), негізінен Краснояр өлкесінің Таймыр (Долган-Ненец) ауданында (740 адам, Усть-Авам, Волочанка және Новаяның негізгі елді мекендері, сондай-ақ Дудинка қаласы) Аз бөлігі тундрада, балық аулаумен, аңшылықпен айналысатын жерлерде, негізінен Дудыпта өзенінің жоғарғы ағысында тұрады.
Тілі
Орал тіл шоғыры самоди тобындағы нганасан (тавгий) тілінде сөйлейді. Екі диалектісі бар: вадеев, авамс. Халықтың негізгі бөлігі негізінен орыс тілінде сөйлейді, ана тілінде сөйлейтіндер аз. Тілдің ескірген атауы - тавги-самоед, оны небәрі 125 адам сөйлейді. Нганасан жазуы алғаш рет 1990 жылы жасалған. Алфавитке әріптер қосылып кириллицаға негізделген. 1991 жылы бұл туралы бірінші кітап - орыс-нганасан тілашары жарық көрді. 1995 жылы әліпбидің жаңа нұсқасы қабылданып, оқу әдебиетінде қолданылуда.
Діні
Халықтың дәстүрлі діні – анимистік пантеизм, шаманизм. Тау, тас, жартас, ағаш, зооморфтық фигуралар түріндегі тайпалық жебеушілерді қастерлеу дамыған. Нганасандар қорғаншы рухтардың (койка) бар екеніне сенеді. Негізгі табиғаттан тыс тіршілік иелері: баруси, нгуо, дямады, коча. Рухтар әйелдер мен ерлер болып екіге бөлінеді. Әйелдер нгуо табиғат құбылыстарының, элементтердің, жануарлардың аналары болып табылады, мысалы, су анасы - быды-ням, жер анасы - моу-ням, тіршілік анасы және жабайы бұғы анасы- нилу-ням. Ерлер рухы дейба-нгуо - нганасанның басты қамқоршысы, мәдени қаһарманы.
1639 жылдан бастап Нганасандарды христиандандыру әрекеттері сәтсіз аяқталды. Осы уақытқа дейін адамдар өздерінің ежелгі дінін ұстанады.
Тарихы
Нганасанның ата — бабалары шамамен 1618-1639 жылдар аралығында бағынышты болды, 1618 жылы ясак пясид самодилері, 1625 жылы самоди-курактар мен ванядтар, 1627 жылы — тидиристер және тавгтардың бір бөлігі. 1639-1664 жылдар аралығында орыс дереккөздері адян (эдян) халқының оленек тунгустарымен ванядтардың бірнеше қақтығыстарын тіркеді. 1666 жылы Авам нганасандардың үлкен көтерілісі болды, оның барысында отыздан астам орыс қызметшілері мен өнеркәсіпшілері, төрт тунгус өлтірілді. 1679 жылы Авам нганасандар мен энецтер (орыстармен одақтас) ненецтермен соңғы ірі қақтығыстар болды. 1683 жылы Ессей көлінде ванядтардың (Вадеев нганасандардың ата-бабалары) көтерілісі болып, нәтижесінде 11 әскери қызметкер мен бірнеше өнеркәсіп адамдары қаза тапты. Ванядтардың тағы бір көтерілісі 18 ғасырдың бірінші жартысында атап өтілді. Содан кейін нганасандар тарихында соңғысы 1907-1908 жылдары болған бірнеше шешек індеттерін қоспағанда, ешқандай маңызды оқиғалар атап өтілмейді.
1921 жылы Нганасандарға Кеңес үкіметінің алғашқы өкілдері келді. Осы уақытқа дейін олар үлкен бұғы бағушыларының кәсібін қалыптастырды. 1925 жылы "князьдер" бастаған нганасан рулық басқармалары төрағалар басқаратын кеңестерге айналды, 1931 жылы олар аумақтық көшпелі, кейінірек ауылдық кеңестерге ауыстырылды. 1928 жылы Авам рулық кеңесі Авам және Таймыр болып екіге бөлінді. 1931 жылдан бастап нганасандар Таймыр ұлттық округінің құрамына кіреді. 1931 жылдан 1938 жылға дейін - Нганасан ұжымдастыру (1966 жылы барлық колхоздар совхоздарға айналдырылды). 1938 жылы алғашқы Нганасан бастауыш мектебі ашылды. 1940-1960 жылдары көшпелі өмір салтын отырықшы өмірге көшу жоспарын жүзеге асыруға байланысты олардың бұрынғы көшпелілігінің негізгі орындарынан оңтүстікке қарай Долган этникалық территориясында – Усть-Авам, Волочанка, Новаяда елді мекендері салынды.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері жабайы бұғыларды, су құстарын аулау, үй бұғыларын өсіру (XIX ғасырдан бастап), аң терісін аулау, ашық суда балық аулау. Балық аулау және аң терісі саудасы екінші дәрежеде болды. Ауылдағы тігін шеберханалары мен үйдегі әйелдер аң терісін тігумен және ұлттық аяқ киім, кәдесый кілемдер тігумен, бұғы терісінен қолөнер бұйымдарын тігумен, аңшыларға аң терісінен киім тігумен айналысады. Волочанка ауылында әйелдері аң фермасында жұмыс істейді.
Негізгі аңшылық жазғы-күзгі кезеңге (шілдеден қарашаға дейін) келеді. Бұл кезде жабайы бұғылар көшпелі жолдар мен өткелдерде топ-топ болып жиналды. Қаздарды түлеу кезінде аулайды, олар құстарды қайықтармен қоршап, жағаға айдайды, онда торлар (депту бугур) орнатылды. Үйректер мен кекіліктерге де торлар орнатылады, қояндар ілмекпен ұсталады.
Негізгі қарулары: найза (фонка), жебелері бар садақ (динта) (буди), пышақ (кюма) XIX ғасырда кеңінен тарады. Балықты тормен (кол бугур), темір ілмекпен (бату) ұстаған. Көлік ретінде нарталарды (шана) пайдаланған. Нарттар мақсатына қарай әр түрлі болған. Ирянка - жеңіл шана, оларға екі-үш бұғы жегіледі. Көктемде мал қатты қажыған кезде төрт-бес бұғы байлауға болатын. Ерлер мұндай шанаға жиі мінетін, сондықтан оның оң жағында қару қорабы байланған. Инсюдаконто - әйелдердің үш немесе бес басты шаналары - артқы және алдыңғы жағы, үстіңгі жағында - қатты аязда бас пен арқаны қорғайтын аң терісінен жасалған шатыр болды. Күнсыбыэ - бұғы терісінен жасалған матамен (фантуй) заттар жабылған жүк шаналары.
Отбасы, дәстүрлері
Дәстүрлі нганасан қоғамында әрбір көшпелі топта табиғаттан тыс күштердің алдында өз түрінің мүддесін қорғайтын өз бақсысы болды. Бақсы адамдар әлемі мен рухтар әлемінің арасындағы делдал ретінде көрнекті тұлға болды. Бақсының негізгі қызметтері негізгі кәсіптермен байланысты болды, аңшылық пен балық аулауда сәттілікті қамтамасыз етеді, бақсы аң аулау орындары мен уақытын болжады. Сондай-ақ бақсының маңызды қызметтері науқастарды емдеу, босануға көмектесу, отбасы мүшелерінің болашағын болжау және түс жору болды. нобай|оңға|200px|Фольклорлық топ Соңғы уақытқа дейін нганасандар өздерінің жалпы құрылымын жақсы білетін. Бүгінде егде жастағы адамдардың бір бөлігі ғана белгілі бір нганасан руына жататындығын біледі. ХХ ғасырдың ортасына дейін нганасандар эндогамияны қатаң сақтады, негізінен өз орталарында некеге отырды. Тілі мен мәдениеті жағынан жақын халық энецтермен некелер ғана ерекше болды. Бүгінде басқа ұлт өкілдерімен некеге тұрудың саны күрт өсті, көбінесе долгандар мен орыстар, аралас отбасылардың үлесі қазірдің өзінде 50 пайыздан асты. Нганасандар арасындағы неке жастардың өтініші бойынша жасалды. Қалыңдықтың ата-анасының келісімін алғаннан кейін олар қалыңдық құнын келісіп, оны төлеу (бұғымен, терімен) міндетті деп саналды. Үйлену тойы алдымен қалыңдықтың, содан кейін күйеу жігіттің үйінде өтті.
Нганасандардың жерлеу рәсімдерінің бірнеше түрін кездестіруге болады. Марқұмды теріге орап, жерге жатқызып, қыста қарға көметін. Оның үстіне шағын шатыр тігілген. Табиғи шұңқырда жерлеу орындары болды, кейде олар жерге қойылған ағаш үйге жерленген. Жаназада марқұмға тиесілі бұғы сойылып, өлексесі бейіт үстінде қалдырылды. Жерлеу рәсімінен кейін олар үш отты (тазарту рәсімі) аттап өтеді. Марқұм жаңа жерге ауыстырылады, одан кейін жерлеу орнына бармайды.
Нганасандар балаларының атын қоюға асықпайды, 2-3 жастағы әлі есімін алмаған балаларды кездестіруге болатын. Әдетте балаларға есімдерді үлкен отбасы мүшелері қояды.
Тұрақтары
Нганасандардың тұрақтары аласа төбелерде орналасты. Күзде тұрғын үйлер өзендердің маңында орналастырылды. Көктемде қысқы заттарды, шаналарға төсеп, түтінге төзімді, ылғалдан қорғайтын бұғы терісімен қапталып, келесі қысқа дейін тундрада қалдырылды. нобай|оңға|200px|Чум Дәстүрлі тұрғын үйі - конустық шатыр (чум) дизайн бойынша ненецтерге жақын. Оның мөлшері онда тұратын адамдардың санына байланысты болды (әдетте бір отбасыдан бес отбасыға дейін) және диаметрі орта есеппен 3-тен 9 м-ге дейін болды. Жазғы чумға бір қабат төселген ескі, тозығы жеткен терілер пайдаланылған. Есік екі бұғы терісінен тігілген мездрадан (терінің астыңғы жағы) жасалған, желдің бағытына байланысты оңға немесе солға ашылды. Қыста чум сыртында желден тосқауыл ретінде қызмет ететін үйінді (токеда) құйылған. Шатырдың ортасында, кіреберіске қарама-қарсы жерде ошақ (тори) бар, оның үстіне шәйнек пен қазандыққа арналған ілгектер ілінді.
Чумның жоғарғы бөлігінде саңылау – мұржа қалдырылған. Ошақтың артында әйелдерге баруға тыйым салынған «таза жер» (сиенг) болды. Кіре берісте әйелдерге арналған орындар (бату) орналасып, мұнда тұрмыстық ыдыстар орналастырылды. Кіреберістің оң жағы тұрғын үй болды, сол жағында қонақтар орналастырылды және тұрмыстық заттар сақталды. Еденге тал төсеніш (тола) және тақтай (лата) төселген. Ұйықтайтын орындарда тақталар мен төсеніштердің үстіне өңделмеген терілер төселді.
1930 жылдардан бастап тұрғын үй ретінде долгандардан алынған балоктарда (шана табаны бар сырғайтын төртбұрышты вагон үй), жақтауы бұғы терісімен немесе брезентпен жабылған үйде тұрды. Жыл бойы бұғы өсірушілер тұрғын үйдің үш түрін өзгертеді: қыста — балоктар, жазда — чум, күзде — кенеп шатыр. Тұрғын үйдің кіреберісі әдетте оңтүстік-шығысқа бағытталған. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында нганасандардың тұрақты қоныстары болмады.
Дәстүрлі киімдері
Нганасандар басқа солтүстік халықтарына қарағанда әйелдердің де, ерлердің де дәстүрлі ұлттық киімдерінің бүкіл жиынтығын күнделікті өмірде ұзақ сақтады. Нганасан киімі, пішіні бойынша ең архаикалық болып табылады.
Ерлердің костюмі ақ бұғы терісінен тігілген және арнайы өсірілген иттердің ақ жүнімен безендірілген қос малицадан тұрады. Аязды күндері, жолда малицаның үстіне капюшоны бар сокуи хие кигізіледі. Бұрын ер адамдар шалбардың орнына үлбір нингка киетін, олардың үстіне - бүйірінде сақиналары бар белбеу, оған шақпақ тас, қынаптағы пышақ, темекі шегетін түтік, дорба ілген.
Әйелдер киімі - комбинезон мен күләпарасы бар ұзын жылы күртеден (парки) тұрады. Әйелдер ақ киіктің терісінен жасалған, қара ит жүнінің жиегі бар қалпақ-капор киді. Киім мен аяқ киімді безендіру үшін нгасандықтар табиғи бояғыштарды пайдаланды: охра, графит, май аралас күйе. Киім геометриялық мули әшекейлері түріндегі аппликациялармен безендірілген, оның көмегімен иесінің қай әлеуметтік немесе жас тобына жататынын анықтауға болады (ер, әйел, бала, қыз, күйеуге шыққан әйел, ана, бақсы, т.б.). Мерекелік және жерлеу киімдері ерекше әсем болды. Ересектікке қол жеткізген сайын әр ұл-қызға қызыл, қара және ақ матадан тұратын талғампаз киімдер тігілді.
Нганасандар үшін аяқ киімнің пішіні мәнерлі және ерекше. Оның силуетінде қисық сызықтар жоқ. Файму аяқ киімі ақ теріден, табаны - киіктің маңдайынан немесе теріден (жүргенде тайып кетпес үшін) тігіледі.
Дәстүрлі тағамдары
Нганасандар күзде және қыста негізінен жабайы бұғы етін, ал жазда қаз, үйрек және балық жеді. Негізгі азық-түлік қорын нганасандар жазғы және күзгі аңшылықтың салыстырмалы түрде қысқа маусымында дайындағандықтан, етті болашақта пайдалануға дайындау және ет пен майды сақтау әдістері олардың шаруашылығында үлкен маңызға ие болды. Жабайы бұғының етін бір-бірінің үстіне үйілген шаналарда ұзынша етіп кептіріп, содан кейін ұсақтап турап, маймен араластырып, жайылған терілерге тағы бір рет кептіретін.
Май сақтауға арналған ыдыстар: бұзаудың бүтін терісі, бұғының өңеші мен қарны, қаз табанының үрленген терісі. Нганасандардың еті, майы және балығы кейде орманнан оралған соң көктемде осы қорларды пайдалану үшін күзде мұз жәшіктерде тундрада қалдырылды. Бұрын нганасандар пісірілген нанды пайдаланбаған. Аз мөлшерде сатып алынған ұннан ашытқысыз пирожныйлар пісіріліп, олар дәмді тағам ретінде пайдаланылды. Импортталған өнімдердің ішінде тек шай мен жапырақты темекі айтарлықтай мөлшерде тұтынылды.
Сондай-ақ қаз, кекілік, солтүстік түлкі, қоян, мүйізді қой еті пайдаланылды. Балықты (чир, муксун, кунжа, сылан) шикі, мұздатылған және кептірілген күйінде жеді. Кептірілген балық - юкола (фака) - қаптарда сақталған бұғы етімен бірдей дерлік дайындалған. Қыста олар строганина жеді. Сондай - ақ, сүйікті тағамдардың қатарына чирима кириба - уылдырық қосылған ұннан жасалған шелпек және уылдырықпен қайнатылған чириме дир-сало жатады.
Дереккөздер
Санат:Ресей этникалық топтары
Сейдегүл Байдешова
Байдешова Сейдегүл - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Свердлов ауданы, "Кеңес-1" колхозының звеношысы (1939). 1913 жылы Жамбыл облысы, Лугов ауданында туған.
Кеңес Одағының Шыңжаң оқиғаларына араласуы
Дереккөздер:
Санат:Шығыс Түркістан тарихы
Бонемерзе
Бонемерзе (Bonemerse) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Кремона провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1104 адамды құрайды. Халық тығыздығы 221 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 26040.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Аюч
Аюч — Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл, Аючев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 283 адамды құрады. Пошта индексі — 453142, ОКАТО коды — 80249818001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Атажұрт (кітап)
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 9965-672-73-3.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Балауса баспасының кітаптары
Ақсу (Шығыс Қазақстан облысы)
Ақсу (2009 жылға дейін – Белое) — Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл, Ақсу ауылдық округі орталығы.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1381 адам (695 ер адам және 686 әйел адам) болса, 2009 жылы 834 адамды (430 ер адам және 404 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Катонқарағай ауданы елді мекендері
Иттиген
Иттиген (Ittigen) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Берн округінің құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 731 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.2 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 362, пошта индексі — 3063.
Орльяге
Орльяге (Orliaguet) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Сарла-ла-Канеда округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,23 км² шамасында.
Иттиген
Сыртқы сілтемелер
Санат:Берн елді мекендері
Орльяге
Коммунаның INSEE коды — 24314, пошта индексі — 24370.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 90 адамды құрады. Халық тығыздығы — 9,75 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Дордонь департаментінің коммуналары
Ивановци (Велико Тырново облысы)
Ивановци (Ивановци) — Болгариядағы ауыл. Велико Тырново облысына қарасты Велико-Тырново қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5035. Телефон коды — 09314. ЕКАТТЕ коды — 32127.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Ивановци
Монкале
Монкале (Moncale) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Кальви округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,09 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 250 адамды құрады. Халық тығыздығы — 35,26 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Хамминкельн
Хамминкельн (Hamminkeln) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Дюссельдорф әкімшілік округіне бағынады. Везель ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 27711 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 164,44 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 1 70 012. Қаланың басшысы — Хольгер Шлирф.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Қабдылғалым Насырұлы Қаржасов
Қабдылғалым Насырұлы Қаржасов 1954 жылы 11 қаңтарда Павлодар облысы Ертіс ауданы Үлгілі ауылының И. Байзақов атындағы кеңшарында туған. Қазақ.
Әкесі - Қаржасов Насыр (1918-2001), тракторшы болған. Анасы - Қаржасова Бекзия (1922 ж. т.), зейнеткер, үй шаруасымен айналысқан.
Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің безендіру бөлімшесін бітірген (1980), суретші-безендіруші.
ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі (2007 жылдан). Еңбектері Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, Павлодар, Семей, Атырау және Қарағанды көркемсурет мұражайларының қорларында, Алматы қаласындағы жеке галереялардың коллекцияларында, Қазақстан, Франция, Германия, Канаданың жеке коллекцияларында  сақталуда. Туындылары Нью-Йоркте (2008), Амстердам, Варшава, Вроцлава, Берлин, Штутгарт пен Мюнхеннің мұражайларында (2008-2009), Астана қаласындағы Тәуелсіздік сарайында (2009), «ОЮ» галереясында (Алматы, 2009), Мәдениет пен келісім сарайында (2010) көрмелерге қойылған. Санкт-Петербург  қаласында жеке көрмесін өткізген (2008, мамыр-маусым).
1975-1976 жылдары - Павлодар қаласы Автоматтандыру мен механикаландыру конструкторлық-технологиялық жобалау институтының және құрылыстық металл конструкциялары зауытының суретші-безендірушісі.
1980 жылдан бері - Павлодар көркемсурет-өндірістік шеберханасының суретшісі.
КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1988 жылдан). «Құрмет» орденімен марапатталған (2001). «Қазақстан-2000» шеберлік сабағы» халықаралық өнер фестивалінің лауреаты. ҚР Президентінің стипендиаты (1997).
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Бейбарыс сұлтан, Абылай хан.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық өркендеуші мемлекет».
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.
Висец
Висец — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Люнда өзенінің оң жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды.
Қабдылғалым Насырұлы Қаржасов
Үйленген. Жұбайы - Қаржасова Роза Темірханқызы, облыстық мал дәрігерлік зертханасының зертханашысы. Қызы - Айнұр (1983 жылы туған); ұлы - Бейбарыс (1994 жылы туған).
Дереккөздер
Санат:1954 жылы туғандар Санат:Павлодар облысында туғандар Санат:Қазақстан суретшілері
Висец
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга өзені Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Роберто Гальярдини
Роберто Гальярдини (итал. Roberto Gaglіardini; 7 сәуір 1994 жыл, Бергамо, Италия) — италиялық футболшы, "Интернационале" клубының жартылай қорғаушысы.
Карьерасы
2017 жылдан бері "Интенационале" клубының ойыншысы
2017 жылы 28 наурызда Нидерланд құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет Италия Ұлттық футбол құрамасы сапында алаңға шықты.
Бресто
Бресто (Brestot) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Берне округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,73 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27110, пошта индексі — 27350.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 476 адамды құрады. Халық тығыздығы — 54,52 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Кеффенак
Кеффенак (Keffenach) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Висембур округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,39 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 208 адамды құрады. Халық тығыздығы — 87,03 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1977
Еуропа Чемпиондар Кубогының финалы 1977 (ағыл. 1977 European Cup Final) — 1976/77 жылғы Еуропа Чемпиондар кубогының 22-ші маусымының финалдық матчы.
Матч 1977 жылы 25 мамырда Римдегі "Олимпико" стадионында өтті. Англияның "Ливерпуль" клубы ГФР-дің "Боруссия Менхенгладбах" клубын 3:1 есебімен ұтып, тұңғыш рет турнир жеңімпазы атанды.
Сілтемелер
Санат:УЕФА Чемпиондар лигасының финалдары Санат:1977 жылғы футбол Санат:Ливерпуль ФК ойындары Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойындары
Бигелді Берекетов
Дереккөздер
Санат:1947 жылы туғандар Санат:Маңғыстау ауданында туғандар Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Өзенмұнайгаз тұлғалары Санат:Еңбек Даңқы орденінің иегерлері
1169 жыл
Түсініктемелер
*
Таза өнім
Таза өнім – кәсіпорын (фирма) ұжымы жаңадан жасалған құнды көрсететін құндық көрсеткіш; тұтынылмаған өндіріс құрал-жабдығының жалпы өнімі (оның бір бөлігі). Ол материалдық өндірістің барлық салалары бойынша сомасы өндірілген ұлттық табысты құрайды. Ол құны бойынша қажетті және қосымша құнды қамтиды. Қажетті өнімге негізінен жалақы сомасы (әлеуметтік мұқтаждарға аударымды қоса), қосымша өнімге пайда сомасы сай келеді. Таза өнім жалпы (тауарлық) өнім мен жұмсалған материалдық шығынның айырмасы арқылы немесе жалақы мен еңбекақының басқа да түрлерінің, пайданың және таза табыстың басқа да элементтерінің сомасы ретінде есептеледі. Есеп ағымдағы және салғастырмалы бағамен орындалады. Кәсіпорын өндірген өнімнің барлық номенклатурасы (сұрыпталымы) бойынша нормативтер негізінде есептелген Таза өнім нормативтік болып, ал оның құрамында өтемпұлдық аударымда ескерілетін болса, шартты Таза өнім деп аталады.
Балықтар (шоқжұлдыз)
200px|thumb Балықтар (лат. Pіsces) – зодиактік шоқжұлдыздардың бірі. Қазақстан аумағынан балықтар жаз айларының соңында, күзде және қыс айларының бас кезінде көрінеді.
Санат:Астрономия Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Қосалқы арқан
Қосалқы арқан (репшнур) - жуандығы 6-8 мм. капрон немесе нейлоннан өрілген (негізгі жіпарқан сияқты) қосымша бөліктерді және әдістерді ұйымдастыруға арналған жабдық. Қауіпсіздік үшін қолданылмайды.
Санат: Арқандар
Гравитация өрісі
Гравитация өрісі. Жердің тартылыс күші білінетін ауқымдағы кеңістік ауырлық күші немесе гравитация (лат. гравитас - ауырлық) өрісі деп аталады. Ол біздің планета қойнауындағы массалардың таралу сипатын көрсетеді және Жер пішінімен тығыз байланысты. Жер бетіндегі әр нүктеге ауырлық күшінің белгілі бір шамасы тән. Жердің орталығында (центрінде) ауырлық күші нөлге тең.
Қосқолды боксшы
«Қосқолды боксшы» - он қолмен де, сол қолмен де бірдей күшті соққылар жасай алатын боксшы. «Қосқолды» боксшы болу жекпе-жекті өткізу тәсілін жақын арақашықтықка құра алатын боксшылар үшін өте пайдалы.
Гравитация өрісі
Ауырлық күшінің жердегі өрісін зерттейтін ғылым гравиметрия деп аталады. Еркін құлау үдеуін арнайы құрал - гравиметр көмегімен елшейді. Жер бетіндегі немесе оған жақын ауырлық күші өрісін (Жердің гравитация өрісін) зерттеуге негізделген әдісті гравиметриялық әдіс немесе гравибарлау деп атайды.
Қосқолды боксшы
Санат: Спорт Санат: Бокс
Гравитация өрісі
Ауырлық күші Жердің массасына және тығыздығына байланысты. Жердің тығыздығын алғаш рет И.Ньютон 1736 ж. 5-6 г/см3 шамасында деп анықтаған. Осыдан кейінгі дәлдігі жоғары әдістер, яғни жер қыртысын құрайтын таужыныстар тығыздығына жүргізілген нақты өлшеулер 2,40-2,90 г/см3 шамасындағы мәнді береді. Заттың тығыздығы тереңге қарай артады. Жердің центрінде заттың тығыздығы 12,5 г/см3-тен асуы ықтимал.
Жер қойнауында қысым мен еркін құлау үдеуінің таралуы: 700px|thumb|center
Жердің заты тереңдеген сайын өзінің үстінде жатқан таужыныстар қатқабатының қысымына ұшырайды да осыған байланысты оның тығыздығы артады. В.А. Магницкий бойынша 1 км терендікте қысым 275 атм, жер қыртысы табанының маңындағы 50 км тереңдікте - 13 мың атм (1300 МПа). Мантия мен ядроның шекарасында (2900 км тереңдікте) қысым 1,3—1,4 млн атм шамасына жетеді, ал Жердің центрінде - 3 млн атмосферадан (300 ГПа) асады.
Ауырлық күшінің шамасы галмен өлшенеді (Г.Галилейдің құрметіне, ол еркін құлау үдеуін алғаш өлшеген ғалым). 1 гал = 1 см/с. Практикада әдетте галдың мыңнан бір бөлігі - миллигал пайдаланылады.
Жер бетінде ауырлық күшінің орташа мәні 979,7 галға тең. Ауырлық күшінің мәні заңдылық бойынша экватордан полюске қарай артады - 978,04 галдан 983,24 галға жетеді. Жер бетінің әр нүктесі үшін масса біркелкі деген жорамал бойынша ауырлық күшінің теориялық мәнін есептеп шығаруға болады. Бірақ жер қыртысындағы массалардың әркелкі болуы салдарынан, құлау үдеуінің өлшенген мәні қалыптыдан (теориялықтан) өзгеше. Ауырлық күшінің фактілік мәндері есептеп шығарылатын теориялықтан, яғни массалар таралуының әркелкілігіне және басқа себептерге байланысты ауытқулары гравитацияның аномалиялар (грекше "а" - кері, "«номос" - заң) деп аталады. Олар гравибарлауда кен іздеудің негізгі нысандары болып табылады.
Гравитация өрісінде аймақтық және жергілікті аномалиялар (ауытқылар) бөлінеді. Аймақтық аномалиялар ондаған және жүздеген мың км 2 аудандарды алып жатады және жоғары (ондаған-жүздеген миллигал) қарқындылығымен ерекшеленеді. Олардың ауқымында жергілікті (локальдық) ауытқулар білінеді. Гравитациялық өлшеулер немесе гравитациялық түсіру нәтижелері бойынша гравитацияльщ карталар жасалады.
Жер затының тығыздығы оның койнауында сейсмикалық толқындар таралу жылдамдығын анықтайды. Жер қыртысындағы сейсмикалық толқындарды зерттеуге сейсмометриялық әдіс (немесе сейсмобарлау) негізделеді. Ол қазіргі кезде басқа геофизикалық әдістер арасында жетекші орын алады. Сейсмобарлауда серпімді толқындарды қоздыратын жасанды толқын көзі қажет. Бұл көз ретінде тереңдігі аз ұңғымалардағы жарылыс пайдаланылады. Сейсмикалық толқындар жылдамдық өзгеретін шекараға жеткенде шағылысып, тіркеуші жүйелерге түседі. Бұл жүйе құралдар сериясынан - сейсмографтардан тұрады. Жарылыс пунктінен әр сейсмографқа дейінгі қозғалыс уақыты графиктерге қисықтар түрінде салынады. Бұл қисықтар годографтарден аталады.
Мұнай мен газға жүргізілген іздеу-барлау жүмыстарына бағытталған сейсмобарлаудың алдына көмірсутек шоғырлануына қолайлы құрылымдарды іздеу мәселесі қойылады. Сейсмобарлау нәтижелері ең перспективалы бөлікшелерде қымбатқа түсетін жұмыстар жүргізуге — ұңғымалар бұрғылауға негіз болады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Жөке (рогожа)
thumb|Жөке Жөке (Рогожа) — биіктіғі тым жоғары қорамаларды терендігі 300—500 мм шүңқырға салғанда, оның астыңғы жағынан салынатын жүмсақ мата төсек.
Дереккөздер
Санат:Техника Санат:Машинажасау
Төлеген Мұсаұлы Әбдірахманов
Төлеген Мұсаұлы Әбдірахманов (1933 жылы туған), инженер-металлург. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген металлургі (1973). Қазақ кен-металлургиялық институтын бітірген (1955). 1955-1963 ж. Қарсақбай мыс қорыту зауытында жұмысшы, ауысым мастері, металлургия цех бастығының орынбасары, кәсіподақ комитетінің төрағасы, партбюро хатшысы болып істеді, 1963 ж. мыс қорыту зауытының директоры болып тағайындалды. 1973 ж. Жезқазған кен-металлургия комбинатының партком хатшысы болып сайланды. 1973-1983 ж. мыс қорыту зауытының бас инженері, зауыт директоры, 1990 жылдан «Қазақмыс» корпорациясы президентінің кенесшісі. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Жезқазған қаласының құрметті азаматы.
Дереккөздер
Санат:1933 жылы туғандар Санат:Қарағанды облысы тұлғалары Санат:Қазақстан металлургиясы
Сайын Шапағатов ауылдық округі
Сайын Шапағатов ауылдық округі – Маңғыстау облысы Түпқараған ауданы әкімдігі аумағындағы бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Сайын Шапағатов ауылы кіреді. Орталығы – Сайын Шапағатов ауылы.
Тарихы
Маңғыстау облысы әкімдігінің 15 шілде 2012 жылғы №266 қаулысымен және облыстық маслихаттың 23 шілде №26/304шешімі бойынша С.Шапағатов атындағы ауылдық округ болып құрылды.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1366 адамды құрады.
Авиамарш
Авиамарш (Авиамарш, Сталин кезінде: «Марш Сталинской авиации») — Советтер Одағында кеңінен танымал болған өлең және әскери марш.
Қызыл жыңғыл
Қызыл жыңғыл - Қазақстанда өсетін он жыңғылдардың ішіндегі ең көп тарағаны.
Авиамарш
Сөзін ақын Павел Герман, әнін Юлий Хайт жазған. Өлең 1921 жылы пайда болған.
Сайын Шапағатов ауылдық округі
Дереккөздер
Санат:Түпқараған ауданы ауылдық округтері
Қызыл жыңғыл
Дереккөздер
Санат:Жыңғылдар
Авиамарш
Кеңес үкіметінің соңғы кезінде бұл өлең неміс нацистерінің Das Berliner Jungarbeiterlied («Берлин жұмысшы жастарының өлеңі») деген өлеңінен алынған деген қауесет тараған болатын. Іс жүзінде керісінше болып шықты.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орыс марштары Санат:1921 жылғы өлеңдер Санат:КСРО өлеңдері
Росбюри (Мичиган)
Росбюри (Rothbury) — Мичиган штатының Оушенa округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 416 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-69880.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Жең ұшынан жалғасу
"Жең ұшынан жалғасу"' — жұртқа дабыра етпей өз мақсаттарына, мүдделеріне сай жасырын келісу. Ертеректе базардың ішінде сатушы мен алушыны кездестіріп, мәмілеге келтіруші адамды делдал деп атаған. Сатушы мен алушыны келісімге келтіру үшін делдал олардың жеңінің ішінен қол сұғып жіберіп, саусақтарды ұстап, бүгіп-жазу арқылы түрлі ишара білдіріп, айтатын санын сатушыға да, алушыға да көрсетпей келістіреді. Міне, осыны "жең ұшынан жалғасу" деп атаған. Кейін дәстүрлі қазақ қоғамындағы жесір дауы, жер дауы кезінде, екі жақтың беделді билері мен ақсақалдары өзара астыртын бітімге келіп, өздеріне тиісті үлесін алған соң, істі дабырайтпай тындыра салатын болған. Мұны да "жең ұшынан жалғасу" деп атап, ымыраға келтіруші, бітістіруші адамдар пайда тапқан.
Барлығының әркім үшін және әркімнің барлығы үшін жауапкершілігі; қазіргі кезде, әдетте жағымсыз істерде өзара бүркеуді белгілеу үшін қызмет етеді.
Дереккөздер
Санат:Қылмыс Санат:Сауда
Әуезхан Көшімов
right|thumb Әуезхан Көшімов (1911, 15 желтоқсан, Жезқазған облысы, Шет ауданы, Босаға ауылы - 1993) - ақын.
Өмірбаяны
Әкесі Көшім қажы. Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан.
Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. Қарағандыда облыстық радио комитетінің бас редакторы, облыстық Халық шығармашылығы үйінің директоры, Қазақстан Жазушылар одағының Қарағанды облысындағы өкілі қызметтерінде болған.
Марапаттары
«1941 — 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:15 желтоқсанда туғандар Санат:1911 жылы туғандар Санат:Шет ауданында туғандар Санат:1993 жылы қайтыс болғандар Санат:Қазақстан ақындары
Ақшарбақ
Ақшарбақ (2009 жылға дейін – Верх-Катунь) — Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы, Ақсу ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Үлкен Нарын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 80 км-дей.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 238 адам (118 ер адам және 120 әйел адам) болса, 2009 жылы 136 адамды (71 ер адам және 65 әйел адам) құрады.
Қапаш мешіті
Қапаш ата хақында
Маңғыстау өңірінде ағаш пен тастан түйін түйген, темірді тезге салып «тіл бітірген» ұсталар, зергерлер, ісмер шеберлер аз болмаған. Сондай қолөнер шеберлерінің Маңғыстаудағы аты аңыз болып қалған көрнектілерінің бірі Қинақұлы Қапаш.
Ол 1876 жылы қазіргі Жармыш өңірінде дүниеге келген. Әкесі Қинақ малмен ғана күнелтіс жасаған кедей шаруа болаған. Қапаш он төрт-он бес жасынан-ақ туа біткен дарындылығының арқасында сегіз қырлы бір сырлы сан алуан өнерімен көзге түсе бастайды. Сондай-ақ оның көпке қайырымдылығы, бауырмал, елмен араласқыш, ешкімді бөтенсіремейтін қасиеті де атын шығарған. thumb|солға|150px|Қинақұлы Қапаш thumb|right|200px|Мешіт құрылысына осы таудың тастары пайдаланылған
Қапаш мешіті –сәулет өнерінің ескерткіші. Мешіт құрылысына қажетті тасты Қызыл қорған жерінен арамен кесіп, бірнеше түйемен тасып жеткізген. Ол кезде құрылыс материалдары тек қана жергілікті жерден тасылған. Мешіт бірнеше бөлмелі. Қапаш мешіті бір-біріне жалғасқан үш залдан тұрады, ортаңғы залда бір бағана орналасқан, ол үш аркалы ойық арқылы басты бөлмемен қосылған. Ол негізгі оқу бөлмесіне алып барады. Мешіттің батыс қабырғасындағы орын мұғалім сабақ өткізетін орын болуы тиіс. Тасты асқан шеберікпен және дәлдікпен өлшеп қалап, төбесін ешқандай тіреусіз таспен өріп күмбездеп жабуға ыңғайлап, бірақ аласапыран кеңестік кезеңде толық бітіре алмаған. Бұл кезде ауқатты отбасылар мен діни қызметкерлерге қарсы репрессия басталған еді.
Сексенінші жылдардың аяқ шенінде Маңғыстауға Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің хатшысы Өзбекәлі Жәнібеков келді. Сонда ол Қапаш мешітіне де келіп, қарапайым халық шеберінің тең жетпес шеберлігіне қатты сүйсініп, бұл ескерткішті қалпына келтіру қажеттігін облыстық тиісті орындарға тапсырған. Алайда тарихи мәдени мұраларды қалпына келтіріп, жөндеуші мекеменің жұмысы қанағаттанғысыз дәрежеде ұйымдастырылды. Милиондаған қаражат шыққанмен жөндеу, қалпына келтіру сапасыз орындалды. Ақырында басталған іс аяқсыз қалды. Мешіттің төбесін жаба алмаймыз, бұрынғы қалпына келтіру мүмкіндігі жоқ деген уәж айтылды.
Қапаштың қолы алтын-сәулетші болғандығының айғағы аз емес. Өткен ғасырдың басында Форт-Шевченко қаласындағы талай марқасқалар білім алып шыққан «Көк школдың» да құрылысын салуға Қапаш ата арнайы шақыртыып, мектеп құрылысын салуға қатысқан. Сол «Көк школ» деп аталатын ғимрат әлі күнге дейін міні құрымастан тұр. Қаладағы үлкен архитектуралық екерткіштердің бірі болып аналады. Отызыншы жылдары «Ауыздыбас», «Аманқызылитте» кезектен тыс мектеп құрылысын да салғаны бар. Сондай-ақ «Барыс» қауымындағы беріш Мәмбет деген кісінің де күмбезді тамын салып, ол әлі күнге дейін сол қалпында тұр. Жалпы Қапаш ата Маңғыстауда өз өмірінде қырықтан астам там салғаны туралы ел аузында деректер айтылады. thumb|right|180px|Немересі Сұлтан Қапашев 2020 жыл. Қапаш атаның тағы бір тамаша өнері ер-тұрман жасау екен. Ол қарапайым күнделікті мінгі атқа салатын ағаш ермен қоса сүйектелген ақбас ерді де көп жасаған. Мұндай сүйектелген ақбас ерлер көбіне дәулетті адамдардың сұранысы бойынша жасалған да, олар ірі қара малдарына айырбастаған.
Қапаш баласы Әділге арнап таза бұғының мүйізінен ер жасаған. Ердің тұла бойында бір шеге жоқ. Ердің бөлшектері балық желімімен біріктірілген. Көзге түсер жері бастапқа қалпын жоғалтпайтын мүйізбен қапталған жонасы бар. Жона деп әдетте қазақтар ердің жартылай тоқым, жартылай сәндік үшін жасалған бөлігін айтады. Жона негізінен құланның терісінен жасалады. Тері әбден өңделеді, содан соң сүтке әлде бір шөп қосылған тары езіліп, жағылатын болған. Сонда әлгі тері жылтырақ көк түске енеді екен. Тері өңдеу өнерін Қапашта кереметтей игерген.
Баласына арнайы жасаған ақ бас ер бұл күндері Алматыдағы республикалық мұражайға алынып, бүкіл халқымыздың асыл мұрасына айналып отыр. Ер жасаудан Қапаш атаның қолтаңбасы өзге ешкімге ұқсамағандықтан көпке бірден танымал болған.
Қапаштың тағы бір үлкен өнері ол етікші болған. Ол саптама етік, шоңқайма, мәсі, кебіс, адамның аяғының тұрқына қарай жеңіл етіктер тіккен. Қапаш етікті әрі тез, әрі әдемі етіп тіге білген. Оны алған адам ешқандай кемшілік таба алмайды екен.
Қапаш ата есімі елге белгілі зергер. Кезінде күміс пен алтын оңайлықпен табылмағандықтан Қапаш қолға түскен алтын, күміс ақшаларды кей ретте қайта балқытып қажетіне пайдаланған. Ол сән-салтанат бұйымдарын, әртүрлі әшекей жиһаздарын жасаған. Қапаш көбінесе білезік, өңіржиек, сақина, сырға, кемер белбеу тағы да басқа бұйымдар жасап, жаңа өнер туындыларын өмірге келтіріп отырған. Оның суретшілігі, іс-қимылдарының дәлдігі, көзінің өткірлігі, қолының ұсынақтылығы, ойының жүйріктігі, ешкімге ұқсамайтын өзіндік қолтаңбасы айқындалып, оның дүниелері ерекше сұлулығымен, көркемдік бейнесімен белгілі болған.