cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Махатхир Мұхамед
1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы
1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы кезінде ХВҚ Малайзия экономикасын қайта оңалтуға өз кеңесін ұсынады, халықаралық қысымға қарамастан Махатхир одан бас тартады. Малайзияның ішіндегі Махатхир сыншылары да “Махатхир аяғына бекем тұратын экономика тұрғыза алмады” деп осы уақытты пайдаланып Махатхирге шабуылдады. Дағдарыстан шығып экономика қайта жандана бастағанда Махатхир басқа Азия елдеріне қарағанда Малайзия қайта оңалуы тех және сапалырақ болды деп бақты. Қаржы дағдарысынан кейін ХВҚ және Әлем Банкі Махатхирдың шараларының сәтті болғандығын мойындады.
Қаржылы сауда-саттық
Махатхир әкімшілігінде әкімшіліктің Малайзияға шығын келтірген кейбір болжамдық әрекеттері бар. 1981 жылдан 1982 жылға дейін малайзиялық кәсіпкерлер халықаралық консерваторияға тартылды. Қызмет тауар бағасының көтерілуіне әкеліп соқтырды, нәтижесінде экспорттық нарықтың қалайы құлдырауы болды. Бұл кәсіпорын Малайзияға 80 млн. АҚШ доллары немесе 209 млн. 1990 жылы Негара Малайзия Банкі фунт стерлингі бойынша алыпсатарлыққа тартылды. Спекуляция қызметі сәтсіз болды және орталық банктің 4 миллиард АҚШ долларын құрады. 1994 жылы банк спекуляциялық қызметті жалғастырып, одан кейін 2,2 млрд. АҚШ долларын жоғалтты. Ақыр соңында, 1994 жылы орталық банк техникалық тұрғыдан алғанда төлем қабілетсіз болып, қаржы министрлігінен алынып тасталды.
Әнуар Ибрахимның қуылуы
1998 жылы үкімет бұрынғы қаржы министрі және премьер-министрдің орынбасары Әнуәр Ибрагимға қарсы жыныстық тәртіпсіздіктер мен билікті асыра айыптау айыптарын алды. Әнуар, ол Махатхир мен оның серіктестерімен негізгі саяси мәселелерге жемқорлық пен бейбітшілікті бұруға тырысқандықтан, оның тағайындалғаны туралы айтады. Махатхирдің жақтастары бұл Махатирді Инвестициялық Сухартонның құлдырауын көргенде Махатирді премьер-министр ретінде алмастыруға талпындырған деп санайды, бұл оны саясаттан мүлдем аластауға әкелді. Үкімет Әнуәрдін жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған құрбандары туралы мәлімдеме жасады, олардың кейбіреулерінің бұзылғаны туралы болжам бар. Сонымен қатар, прокуратура антикальдық секс туралы болжамды актілердің орын алған күнін дәл анықтау мүмкін болмады - мемлекет бастапқыда болжанған оқиғаның уақытында салынбаған ғимарат ішінде содомия болғанын айтты. Аномалия көрсетілген кезде, айыптаушы ғимарат ғимарат салынғаннан кейін күткен актілердің күнін түзетеді. Махатхир өзі де теледидардан Анварды содомия мен гомосексуалды әрекеттерге кінәлі деп жариялауға барған. Адам құқықтары жөніндегі топтар мен Малайзия адвокаттар алқасынан сот әділдігіне күмән келтірген сот процесін кеңінен таратты. Содан кейін Махатхир сот процесіне наразылық білдірген бұқаралық ақпарат құралдарына және оппозициялық партияларға қысым жасады. Анвар Ибрахим жемқорлық үшін алты жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді және тоғыз жыл бойы содомияға кесілді. «Анвар» дағдарысы малайзиялықтардың, барлық этникалық топтардың наразылықтарын тудырды, ал БМҰҰ-дан Әнуәрдін жақтастары интеллегенал-мұсылман «парти Кадиилан Наслоны» (Ұлттық партиясы). Малайзиялықтар кеңінен қолдау тапты, алайда 1999 жылы сайлауда Махатхир өз беделін жиі пайдаланып, ұйымды қорқыту үшін қорқытты, себебі ол 2004 жылғы сайлауларда Әнуәрдін босатылуы мен сенімділігін жоғалтып алды. партиясы дерлік өшірілді, Анвар әйелі Ван Азизамен бірге тар орынмен бір орынды жеңіп алды.
Ішкі істер
Махатхир 1981 жылы 16 шілдеде 56 жасында премьер-министр ретінде ант берді. Оның алғашқы іс-әрекеттерінің бірі - Ішкі қауіпсіздік туралы заңға сәйкес ұсталған 21 адамның, оның ішінде журналист Самад Исмаил мен Хуссейн үкіметінің бұрынғы орынбасары Абдалла Ахмадтың, ол жерасты коммунисті деп күдіктенген. Ол өзінің жақын одақтасы Мұса Хитамды Премьер-министрдің орынбасары етіп тағайындады.
Энергияны қолдану (1987-90)
оңға|нобай|280x280 нүкте|Махатир 1984 жылы 1986 жылы Махатхирдің саяси үстемдігі туралы жасаған кез-келген иллюзия қысқа мерзімді болды. 1987 жылы ол UMNO төрағалығына және тиімді премьер-министрлерге, Тунку Рашари Хамза ханымына наразылық білдірді. Разалейгтің мансабы Қаржы министрлігінен Сауда және өнеркәсіп министрлігіне дейін төмендейтін Махатхир астында артта қалды. Разалейге өткен жылы премьер-министрдің орынбасары қызметінен кеткен Мұса қолдады. Мұса мен Махатхир бұрынғы одақтастар болған кезде, екеуі Махатхирдің премьерасында болған кезде, Мұса Махатхир оған сенім артпады деп мәлімдеді. Разалей және Мұса UMNO төрағалығы мен төрағасының орынбасары Махатхирмен бірлескен билетте және оның жаңа орынбасары Гафар Баба сайлануына жүгірді. Билеттер «Team B» және «Team A» ретінде белгілі болды. Махатхирдің командасы БАҚ қолдауымен, көпшілік партиялық ауыртпалықтарынан, тіпті Ескендір, әсіресе, Абдолла Бадави сияқты маңызды тұлғалар Б командасына қолдау көрсетті. 1987 жылғы 24 сәуірде өткен сайлауда А тобы басым болды. Махатхир қайтадан сайланған болатын, ол Разалейдің 718-ші партиясына 761 партия делегатының дауысын алды. Гафар Мұсаны бірнеше рет жеңіп алды. Махатхир өзінің командасынан жеті команда Б командасын тастап, команда B жеңіліске жол бермеді және сот процесін бастады. 1988 жылдың ақпанында күтпеген шешімде Жоғарғы сот UMNO заңсыз ұйым болғандықтан, оның кейбір филиалдары заңды түрде тіркелмеген. Әр фракция UMNO атауымен жаңа партияны тіркеуге шықты. Махатхир тарапы «UMNO Baru» («жаңа UMNO») атауын сәтті тіркеді, ал Team B компаниясының «UMNO Malaysia» тіркеу туралы өтініші қабылданбады. UMNO Малайзия, Тунку Рашари Хамза басшылығымен және Малайзияның бұрынғы премьер-министрлері Абдул Рахман мен Хусейндің қолдауымен, орнына «Семангат» партиясын тіркеді.
Саяси дағдарысты ең аз дегенде уақытша аман алып, Махатхир УМНО-ны тіркеу туралы шешімге қарсы В командасының сәтті шағымдануынан қорқып, сот билігіне қарсы шықты. Ол Жоғарғы Соттың жалпы құзыретін соттық қарауды жүргізу үшін жою арқылы Парламент арқылы Конституцияға түзетулер енгізді. Жоғарғы соттар қазіргі уақытта парламенттің нақты актілеріне билік бергенде ғана сот қарауына қатыса алады.
Жоғарғы Соттың Төрағасы Саллих Абас Агонгке наразылық хат жолдады. Содан кейін Махатхир Саллихты «жалған мінез-құлық пен мінез-құлық» үшін тоқтатты, бұл хаттар хаттаманың бұзылуына байланысты болды. Махатхирдің тағайындаған трибунасы Саллиді кінәлі деп тапты және Саллихты Адонгаға жіберуге кеңес берді. Соттың бес басқа судьясы Саллихті қолдап, Махатхирді тоқтатты. Жаңадан құрылған сот Б командасының өтінішін тоқтатып, Махатхирдің фракциясына UMNO атауын пайдалануды жалғастыруға мүмкіндік берді. Милне және Маузи деректері бойынша, эпизод Малайзия сот органдарының тәуелсіздігін жойды.
Саяси және соттық дағдарыстармен бір мезгілде Махатхир оппозициялық диссиденттерге Ішкі қауіпсіздік туралы Заңды қолдану арқылы бастама көтерді. Қытай мектептеріне Мандарин тілін білмеген бірқатар әкімшілерді тағайындау Қытай Малайзиясындағы дау-жанжалды туғызды, оған UMNO-ның коалициялық серіктестері Малайзия қытай қауымдастығы мен Геракан Демократиялық әрекеттер партиясына (ДӘП) тағайындауларға наразылық білдірді. УМНО-ның Жастар қанаты арандатқан наразылықты жалғастырды, ол тек қана Малайздың қару-жарағын түсірді, тек Махатхирдің араласуы УМНО-ға үлкен наразылық туғызуына кедергі келтірді. Оның орнына, Махатхир Уэйн «Малайзияның саяси диссидентіндегі ең үлкен қысымшылықты ешқашан көрмеген» деп бұйырды. Полиция қызметкерлері «Лаланд операциясы» деп аталатын операцияға сәйкес, Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша 119 адам тұтқындалып, айыппұлсыз ұсталды. Махатхир 1969 жылғы нәсілдік тәртіпсіздіктердің қайталануына жол бермеу үшін қамауға алу қажеттігі туралы пікір білдірді. Ұсталғандардың көпшілігі оппозиция белсенділері болды, оның ішінде ДПА жетекшісі Лим Кит Сян және оның тоғыз депутаты. Оппозицияға деген үш газет жабылды.
Махатхир 1989 жылдың басында жүрекке шабуыл жасады, бірақ 1990 жылы сайлауда жеңіске жету үшін Барисан Насиленді басқарды. Семангат 46 Разалейгтің Келантан қаласынан тыс жерлерде ешқандай жолға шықпады (Мұса UMNO-ға қосылды).
Экономикалық даму қаржы дағдарысына (1990-98)
солға|нобай|269x269 нүкте|[[Малайя Университеті|Малайя Университетіндегі Махатхир Мұхамед елдегі екі жақты жүйенің мүмкіндігі туралы дәріс оқыды (2013)]] Малайзияның жаңа экономикалық саясатының (ЭС) мерзімі 1990 жылы Махатхирге Малайзия үшін өзінің экономикалық көзқарасын баяндауға мүмкіндік берді. 1991 жылы ол Визия 2020 бағдарламасын жариялады, оған сәйкес, Малайзия 30 жыл ішінде толық дамыған ел болуға ұмтылады. Мақсат жылдық ІЖӨ-нің шамамен жеті пайызының орташа экономикалық өсуін талап етеді. Визия 2020-нің ерекшеліктерінің бірі этникалық кедергілерді бірте-бірте бұзады. Визия 2020-ны ЭС-ні ауыстыру, Ұлттық Даму Саясаты (ҰДС) сүйемелдеумен жалғасты, оған сәйкес бумботераның пайдасына арналған кейбір мемлекеттік бағдарламалар басқа этникалық топтарға ашылды. ХДП өзінің негізгі мақсаттарының бірі - кедейшілікті қысқартуды қолға алды. 1995 жылға қарай малайзиялықтардың тоғыз пайызы кедейлікте өмір сүріп, табыс теңсіздігі азайған. Махатхир үкіметі шетелдік инвестицияларды тарту үшін корпоративті салықтар мен либералды қаржылық регламенттерді қысқартады. Экономика 1997 жылға дейін жылына тоғыз пайыздан астам өсіп, басқа дамушы елдерге Махатхирдің саясатына еліктеуге талпындырды. 1990 жылы Малайзияның экономикалық дамуына арналған несие көпшілігі 1991 жылы Махатирді қаржы министрі етіп тағайындаған Әнуәр Ибрагимке жіберілді. Үкімет экономикалық толқу шегініп, 1995 жылғы сайлауды көпшілік дауыспен жеңіп алды.
Махатхир 1990-шы жылдары бірқатар ірі инфрақұрылымдық жобаларды бастады. Ең ірі бірі - Ақпараттық технологиялар индустриясына қызмет ету үшін жасалған, Силикон алқабының қалыпында, Куала-Лумпурдың оңтүстігіндегі Мультимедиялық Super Corridor. Дегенмен, жоба күтілетін инвестицияны өндіре алмады. Басқа Махатхир жобалары Путраджайаны Малайзияның мемлекеттік қызметіне арналған үй ретінде дамытуды және Формула-1 Гран-приін Сепангқа әкелді. Ең қарама-қайшылықты оқиғалардың бірі Саравактағы Бакун Дамуы болды. Үлкен гидроэлектрлік жоба Оңтүстік-Қытай теңізі арқылы электр энергиясын Малайзия түбегінде электр энергиясына деген сұранысты қанағаттандыру үшін тасымалданады. Дамбадағы жұмыс азиялық қаржы дағдарысы салдарынан тоқтатылды. оңға|нобай|350x350 нүкте|[[Куала-Лумпур|Куала-Лумпурдағы Петронас мұнаралары және айналасындағы орталық бизнес ауданының көрінісі, Махатхирдің 22 жылдық басқаруындағы малайзиялық феноменальдық экономикалық эволюцияның өсиеті]] 1997 жылы Таиландта 1997 жылдан бері басталған азиялық қаржы дағдарысы Малайзияны жойып жіберді. Валюта спекуляциясы, шетел инвестициялары қашып кетті, ал негізгі қор индексі 75 пайыздан төмен болды. Халықаралық Валюта Қорының (ХВҚ) шақыруымен үкімет мемлекеттік шығындарды қысқартты және пайыздық ставкаларды көтерді, бұл тек экономикалық жағдайдың ушығуына әкелді. 1998 жылы Махатхир талассыз көзқараста ХВҚ пен оның орынбасары Әнуәрға қарсы бұл саясатты кері салды. Ол мемлекеттік шығындарды көбейтіп, ринггитті АҚШ долларына көтерді. Нәтижесінде оның халықаралық сын-қатерлері мен ХВҚ-ы айналымдады. Малайзия Оңтүстік-Шығыс Азияның көршілерінен гөрі дағдарысты тезірек қалпына келтірді. Отандық салада саяси жеңіс болды. 1998 жылы болған экономикалық оқиғалар кезінде Махатхир Энварды Қаржы министрі және премьер-министрдің орынбасары ретінде босатып жіберді және ол енді Әнуәр саясатына қарамастан экономиканы құтқаруды талап ете алады.
Өзінің екінші онжылдықтарында Махатхир Малайзияның роялтиімен күресуге мәжбүр болды. 1992 жылы Сұлтан Ескендір ұлы, өкілдік хоккейші, қарсыласқа қарсы шабуыл үшін бес жыл бойы бәсекелестіктен тоқтатылды. Ескендір Джохордың барлық хоккей командаларын ұлттық жарыстардан шығарып жіберді. Оның шешімін жергілікті жаттықтырушы сынаған кезде, Ескендір оны сарайына тапсырып, оны ұрып жіберді. Федералдық парламент бірауыздан Ескендірді айыптап, Махатхир сұлтандардың азаматтық және қылмыстық соттардан конституциялық иммунитетті алып тастау мүмкіндігіне ие болды. Баспасөз Махатхирді қолдады және бұрын-соңды болмаған даму барысында Малайзия корольдік отбасы мүшелерінің заңға қайшы әрекеттері туралы мәлімдеме жіберді. Баспасөзде билеушілердің экстравагант байлығы туралы мысалдар айтылған Махатхир патшалық үй шаруашылығын қаржылай қолдауды қысқартуға шешім қабылдады. Баспасөзбен және үкіметтен оларға қарсы сұлтандар үкіметтің ұсыныстарына жауап берді. Вейл заңдарына келісім беруден бас тартуға олардың өкілеттігі 1994 жылы қабылданған әрі қарай конституциялық түзетулермен шектелді. Малайзиялық роялтидің мәртебесі мен өкілеттіктері азайған Уэйн 90-шы жылдардың ортасына қарай Махатхирдің елдің «шірінбеген патшасы» болғанын жазады.
Зейнетақы (2003-2018)
оңға|нобай|350x350 нүкте|[[Куала-Лумпур|Куала-Лумпурдың қақ ортасында ай өсіп тұр.]] солға|нобай|Махатхир [[Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 2003 жылғы 25 қыркүйекте сөйлеген сөзінде]] Махатхир зейнеткерлікке шыққан кезде, «Тунь» атағын иемденуге мүмкіндік беретін «Әлемді қорғаушы» орденінің үлкен қолбасшысы аталды. Ол Абдулланың кабинетінде эмерит рөлін қабылдамай, саясатты «толықтай» тастап кетуге уәде берді. Абдулла бір сәтте тыныш және кем қарсылас премьер ретінде өзінің таңбасын жасады. Махатхирге қарағанда әлдеқайда күшті діни сенімге ие болғанымен, ол 1999 жылы өткен сайлауда ПАС-ны күшейте алмады және 2004 жылы сайлауда Барисан Насилийді 219 парламенттік орыннан 199-ын алып, ең үлкен жеңіске жетеледі.
Махатхир Массачус пен Абдулланың 2005 жылы Протонға қарсы күресті басынан кешірді. Махатхир 2005 жылы Малайзияның көптеген протон, Perdana Leadership Foundation және Малайзияның мемлекеттік мұнайгаз компаниясы Petronas сияқты көптеген жетекші компаниялардың аға кеңесшісі болды. бас атқарушы, Махатхир одақтасы, компанияның басқармасынан босатылды. Абдулла ханымның арқасында компания Махатхирдің кеңесі бойынша сатып алынған компанияның MV Agusta мотоциклін сатып алды. Махатхир сондай-ақ, «Протонның» ішкі сатылымын азаптауға мәжбүр болған шетелдік автокөліктерге импортқа рұқсат беру туралы сынға ұшырады және Малайзия мен Сингапур арасындағы екінші жолдың құрылысын тоқтату үшін Абдаллаға шабуыл жасады. Махатхирдің пікірінше, Малайзия баспасөзі оның көзқарастарын премьер-министр болған кезінде қысқартқан бостандықтары жеткіліксіз деп есептейді: Журналистерді қорғау жөніндегі Комитет өзінің шектеуі үшін ол «Баспасөздегі он жексұрын жауы» деп аталды газеттерде және кейде журналистерді түрмеге жапқан. Ол Малайзакииниге арналған бағанды жазып, блог блогын айналдырып, онлайн-медиа жаңалықтар веб-сайтын ашты және өз блогын ашты. Ол 2006 жылы УМНО-ның бас ассамблеясының делегаты болу үшін жергілікті партия бөлімі арқылы сайлауды сәтсіз аяқтады, ол Абдулла партиясының басшылығына қарсы көтерілісті бастауды жоспарлады. 2008 жылы өткізілген сайлаудан кейін УМНО Парламенттің үштен екісінің көпшілігін жоғалтты, Махатхир партиядан шығып кетті. Абдалла орнына оның орынбасары Нажиб Разак, 2009 жылы, Махатхирге партияға қайта келуді ұсынды. нобай|Махатхир [[2007 жыл|2007 жылғы тамызда Ұлттық мерекеде]] Махатхир халықаралық істер бойынша ескертулер үшін зейнетке шығу туралы дау тудырды. Ол Израильдің қатаң сыншысы және антисемитикалық деп айыпталған. 2012 жылғы блогта ол «Яһудилік осы дүниені сенімді түрде басқарады» деп жазды. Сондай-ақ 2012 жылы ол былай деп жазды: «Мен антисемитикалық деп аталатынына қуаныштымын [...] Мен Холокост кезінде азап шегетін қасіреттер туралы жиі айтатын яһудилер сол нәсілдік қатыгездіктер мен қатал жүректі көрсеткенде басқаша болуы мүмкін өздерінің жауларын ғана емес, тіпті өз одақтастарына палестиналықтардың жауластарына қарсы мазасыздықты тоқтатуға тырысуы керек ». Махатхир АҚШ-тың, Израильдің және Ирактағы, Ливанның және Палестина аумақтарындағы одақтастарының қызметін зерттеу үшін Куала-Лумпурдағы соғыс қылмыстарын тергеу комиссиясын құрды. Ол сондай-ақ, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарды Америка Құрама Штаттарының үкіметі қойған деп айтқан.
Махатхир 2005 жылы «Куала-Лумпур» бастамасын іске қосты, ол 2006 жылы Пердана жаһандық бейбітшілік ұйымының құрылуына әкелді. Қатысушылардың пікірінше, форумда соғысқа тыйым салу және жаһандық бейбітшілікті нығайту үшін маңызды белсенді және тұрақты күрес қажет. 2010 жылы Perdana Global Peace Foundation (ЖБМКБ) Махатхирдің президенті болып табылатын үкіметтік емес ұйым ретінде тіркелді. PGPF-тің күш-жігері Малайзияның Халықаралық ислам университеті жанындағы Әлемдік бейбітшілік үшін Тун Махатхир ПГПФ төрағасы, Махатирдің жаһандық бейбітшілік мектебінің көпжылдық бағдарламасы, ЖБМКБ клубы, Siege миссиясын үзу, Газада Permata Projects және Warm Winter және Ramadhan Campaign. Махатхирдің көзқарасы бойынша, ЖБМКБ мектептерде, университеттер мен қоғамдық форумдарда халықаралық конференциялар, келіссөздер мен ақпараттық бағдарламалар арқылы жаһандық бейбітшілікті қолдайды.
Махатир өткен екі жылда жүректің екі шабуылынан кейін 2007 жылы жүрек айналымы операциясын өткізді. Ол 1989 жылы жүрекке шабуыл жасағаннан кейін сол операцияны өткізді. 2007 жылы операциядан кейін ол көкірекше инфекциясын жұқтырды. 2010 жылы тағы бір кеуде жұқпасын емдеуге жатқызылды.
Сыртқы қарым-қатынасы
Махатхир кезінде жалпы алғанда, оның Батысқа деген ашық сын көзқарасына қарамастан, жақсы деуге болады. Оның биліктегі алғашқы кезеңіндегі Біріккен Патшалықпен университтер төлемі жайлы кішкене түсініспеушілігі “Британдықты ең соңынан сатып ал” деп аталған барлық британдық тауарларға бойкотқа алып келді. Бұл дамудың азиялық, атап айтқанда - жапондық, үлгісін іздеуге де негіз болды. Бұл оның танымал "Шығысқа қара" саясатының басы еді. Әңгіменің шешуін Ұлыбритания Премьер-министрі Маргарет Тэтчер тапқанымен, Махатхир Азия даму үлгілерін ұстануын жалғастырды.
АҚШ
Махатхир ешуақытта АҚШ-қа сын көзбен қарайтынын жасырмаған, әйтсе де АҚШ Малайзияның ең ірі шетел инвесторларының бірі болып табылады, сонымен қатар ол Махатхир кезіндегі Малайзияның ең ірі әріптесі болды. Оның үстіне, малайзиялық офицерлер АҚШ-тағы Халықаралық Әскери Білім және Жаттығы бағдарламасы аясында оқуларын жалғастырды.
Екінші кезең - премьер-министр
нобай|Махатхир 2018 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпеймен кездесті 2018 жылы 9 мамырда қайтадан бас министрдің кандидаты Махатхир бастаған оппозициялық «Пакатан Харапан» коалициясының тарихи жеңісінен кейін Barisan Nasional үкіметтік коалициясының премьер-министрлерінің кандидаты Наджиб Разак бұрынғы премьер министрдің орнынан сәтті өтті. Осылайша, Малайзияның 6-шы премьер-министрінің басшылығымен аяқталды. 13.00-ге (GMT +8: 00) келесі күні (2018 жыл 10 мамыр) Махатхир жаңа премьер-министр ретінде 17.00-де ант беруді үміттенеді.
Нейвид Разак, партияның және коалицияның жеңіліске ұшырағанын мойындағанымен, сағат 11-де баспасөз мәслихатын өткізген кезде, бірде-бір партия қарапайым көпшілік жеңісіне қол жеткізбеді деп мәлімдеді (өйткені, қарсы коалиция бәсекелес ретінде Малайзияның Малайзия мемлекетінің басшылығына тағайындалуын қалдырып, премьер-министрдің миссиясын тағайындаудан бас тартқан, сайлау комиссиясының біртұтас бірлігі ретінде Найджибтің ауыр ықпалы астында болған деп есептелді. Янг ди-Пертуан Агонг . Дегенмен Малайзияның Ұлттық сарайы дереу Малайзияның премьер-министрі ретінде Мадрид Махатхир Мұхаммедтін анасы ретінде сол күні (10 мамыр 2018 ж.) Ант береді деп растайтын корольдік мәлімдеме жасаған болатын және ол Премьер-министрдің тағайындалуы . Сағат 10-да Махатхир ресми түрде Малайзияның Премьер-Министрі ретінде ант берді.
Қазіргі уақытта Махатхир әлемдегі ең ескі мемлекет көшбасшысы болып табылады (Жасы:1925, 84 күн), II Елизавета патшайымы (1926, 164 күн) екінші болып табылады. Ол сондай-ақ дүние жүзінде бұрыннан келе жатқан 10-шы мемлекет болып табылады. Пакатан Харапанның бастапқы жоспарында ұсынылғандай, Әнуәр Ибрахимның әйелі Ван Азиза Ван Исмаил өзінің орынбасарына айналып, Малайзияның премьер-министрінің бірінші орынбасары болады. Махатхир премьер-министр лауазымына тағайындалғаннан кейін, «заңның үстемдігін қалпына келтіруге» уәде берді және Махатхирдің бұрынғы премьер-министрдің жасаған 1Malaysia Development Berhad дауын мұқият және ашық зерттеулері еді, бір нәрсе дұрыс емес, ол салдарға тап болады.
Будрио
Будрио  (Budrio) — Италиядағы қала, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Болонья провинциясында орналасқан.
Махатхир Мұхамед
Солтүстік Корея
thumb|right|200px|Махатхир және [[Филиппин президенті Родриго Дутерте, 15 шілде 2018 жыл]] Махатхир 2018 жылы Солтүстік Корея-Америка саммитін қарсы алды. Оның айтуынша, «әлем Солтүстік Кореяның көшбасшысы Ким Чен Ынға күмәнмен қаралмауы керек және оның бейбітшілікке деген жаңа көзқарасынан үйрену керек». Токиодағы Жапониямен бірлескен баспасөз мәслихатында Махатхир: «Біз тарихи кездесуден табысты нәтижеге үміттенеміз», - деді. «Малайзия Солтүстік Кореядағы өз елшілігін қайтадан ашты Ким Чен-нам өткен жылы.
Жамал Хашоггиді өлтіру
Махатхир саудиялық журналист Жамал Хашоггидің өліміне жол берілмейтінін мәлімдеді. Малайзия, ол үкіметтің сыншыларын өлтіруді қолдамайды дейді. «Бұл өте қатыгездік, және бұл мүмкін емес. Бізде де біз ұнатпайтын адамдар бар, бірақ біз оларды өлтірмейміз. »
Будрио
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 16 167 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 127,3 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 120,18 км² шамасында. Пошта индексі — 40054.
Махатхир Мұхамед
2019 жылғы пара жүзу бойынша әлем чемпионаты қайшылықты
thumb|right|200px|Махатир Мұхамед және Филиппин президенті [[Родриго Дутерте мен кездесуі 2019 ж.]] 2017 жылы Халықаралық паралимпиада комитеті (ХПК) Ұлыбританиядан бәсекеге түсетін Малайзияға пара жүзу бойынша 2019 жылғы әлем чемпионатын өткізу құқығын берді. Бұл олардың барлық білікті спортшылардың бәсекеге түсуіне мүмкіндік беретінін түсіну арқылы жасалды. 2019 жылы Палестина ұлттық әкімшілігімен ынтымақтасу аясында Малайзия 29 малайзиялық үкіметтік емес ұйымның қолдауымен Израиль спортшыларына бұл шараға тыйым салатындарын мәлімдеді. Малайзия Паралимпиадалық кеңесі олар үкіметтің саясатын ұстанады деп мәлімдеді, өйткені Малайзия Израиль паспорт иелеріне елге кіруге тыйым салады. Махатхир Израильдің «халықаралық заңдарға бағынбайтын ел» екенін және әлем Израильдің айтқанын әрдайым ұстанатынын айтты. Шешімге байланысты 2019 жылдың 27 қаңтарында Малайзия хостинг құқығынан айырылды, ал 2019 жылдың 15 сәуірінде Лондон, Ұлыбритания ауыстырудың қожайыны болып жарияланды.
Будрио
Елді мекеннің қамқоршысы — San Lorenzo. Жыл сайынғы мерекесі — 10 тамыз.
Махатхир Мұхамед
Отбасы
Оның әйелі (1956 жылдан бастап) Мультимедиа Университетінің атақты президенті, белгілі дәрігері, 1926 жылы туылған Сити Хасим Мұхамед (1928 жылы туған). 7 бала - Марина (қоғам қайраткері, жазушы), Мирзан, Мелинда, Мохзани (елдегі ең бай кәсіпкерлердің бірі), Мухриз (1964 жылы туған, кәсіпкер, 2008 жылдан бастап, парламент депутаты, 2013 жылдан бастап Кедах үкіметінің басшысы) Мизура және Мазар.
Будрио
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Махатхир Мұхамед
Дереккөздер
Санат:Алор Сетарда туғандар Санат:Малайзия премьер-министрлері Санат:Малайзия саясатшылары Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Ким Ён Гвон
Ким Ён Гвон, (김영권; 27 ақпан 1990 жыл, Чонджу, Корея Республикасы) — корея футболшысы, қорғаушы. "Гуанчжоу Эвергранд" клубы мен Оңтүстік Корея құрамасының қорғаушысы.
Ұлттық құрама сапында 2011 жылдан бері ойнап келеді. Алғашқы ойынын сол жылы 11 тамызда Нигериямен жолдастық кездесуде өткізді.
2012 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2014, 2018 жылдары әлем біріншілігіне, 2015 жылы Азия кубогына қатысты.
Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Корея футболшылары Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Косшор
Косшор — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нерута өзенінің оң жағалауынан 80 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Райнах (Базель-Ланд)
250px|thumb|Картада орналасуы Райнах (Базель-Ланд) (Reinach BL) — Швейцарияның Базель-Ланд кантонында орналасқан қала. Арлесхайм округінің құрамына кіреді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базель-Ланд елді мекендері
Костарикалықтар
250 px|thumb thumb|300px|right|Коста-Рика халқының өсу графигі, 2005 жыл; тұрғындар саны мыңмен берілген Коста - Рикалықтар – Орталық Америкадағы Коста-Рика Республикасының халқы. Жалпы саны 2,98 млн. адам (1992). Коста-Рикада 2,94 млн-ы тұрады. К.-Р-дың арғы тегі – аздап үндістер мен зәңгілер араласқан. 16 – 17 ғ-дағы испан қоныс аударушылары (креолдар). Антропол. жағынан Коста - Рикалықтардың 80%-ы еуропалықтар, 12%-ы еуропалықтар мен үндістердің араласуынан шыққандар, 3%-ы еуропалықтар мен зәңгілер араласуынан қалыптасқан мулаттар. Моңғол нәсілді үндістер – үш мыңдай ғана адам. Зәңгі нәсілділер–45 мың. Коста - Рикалықтар христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Жергілікті ерекшелігі бар испан тілінде сөйлейді. Негізгі кәсіптері – ауыл шаруашылығы .Кофе, какао, банан, ананас, темекі экспортқа шығарылады. Жүгері, күріш, қант қызылшасы мен бұршақ егеді. Балық ауланады. Қосалқы кәсіптері –мал шаруашылығы. Қалалы жерде тұратындары өнеркәсіпте, сауда-саттықта еңбек етеді. Әр алуан қолөнер бұйымдарын жасайды. Коста - Рикалықтардың рухани мәдениеті испан мәдениетіне жақын. Дәстүрлі ауыз әдебиеті, музыкасы мен би өнері дамыған.
Дереккөздер
Народы Америки, т. 2, М., 1959. “Қазақ Энциклопедиясы”, 11 - том
Санат:Латын Америка халықтары Санат:Роман халықтары Санат:Коста-Рика
Крествью Хилс (Кентукки)
Крествью Хилс (Crestview Hills) — Кентукки штатының Кентон округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2889 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.9 км² шамасында. FIPS коды — 21-18442.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Кентукки қалалары
Сарытоғай көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы Советский көшесі. Сарытоғай көшесі Ж.Жабаев көшесінен басталып, В.Маяковский көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 278,9 м.
Сарытоғай - Қазақстанның түкпір-түкпіріндегі елді мекен, тоғайлы өлке атаулары. Ағаш жапырағының түсіне байланысты берілген атау. «Сарыжапырақты тоғай» деген ұғымды береді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Вилар-ду-Монти (Понти-ди-Лима)
Вилар-ду-Монти (Понти-ди-Лима) (Vilar do Monte (Ponte de Lima)) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Виана-ду-Каштелу округінің құрамына кіреді. Понте-де-Лима муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Минью-Лима экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 113 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,51 км² шамасында. Халық тығыздығы — 32,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері
Пригородное (Шығыс Қазақстан облысы)
Пригородное — Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
Географиялық орны
Риддер қаласының оңтүстік шетінде орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1045 адам (512 ер адам және 533 әйел адам) болса, 2009 жылы 1093 адамды (551 ер адам және 542 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері
Ярашкина
Ярашкина — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Ферриер-О-Клоше
Ферриер-О-Клоше (Ferrières-Haut-Clocher) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Эр департаментінде орналасқан. Евре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,38 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 27238, пошта индексі — 27190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1090 адамды құрады. Халық тығыздығы — 95,78 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Эр департаментінің коммуналары
Ғашықтар әні
Ән туралы
Талай ғашықты махаббат бесігіне бөлеп, әсем әуенімен тербеген «Ғашықтар жыры» белгілі әншілер Мақпал Жүнісова мен Сембек Жұмағалиевтің бойтұмар әніне айналған. Бұл әнді ақын Шөмішбай Сариев пен сазгер Кеңес Дүйсекеев бірлесіп жазылған. Қос өнер иесінің ұлы одағынан туған ән осыдан отыз жыл бұрын жарыққа шықты. Әйгілі «Гүлдер» ансамблінің сол кездегі директоры Қабиден Тұяқаев Кеңес Дүйсекеевті шақырып алып: «Кеңес, қос дауыста айтатын дуэт ән жазшы,» - деп қолқа салады. Бұл сөзден кейін сазгер «Ғашықтар жыры» әнін жазады. Кейін Шөмішбай Сариев сөз жазып береді. Ән сазгерді өзіне ғашық еткен аяулы жары Баянға арналған. Ән жарыққа шыққан бойда елге кеңінен таралып, бірден танымал әнге айналады. «Ғашықтар жыры» әні талай тыңдарманның жүрегінің төрінен орын ала білді. Тіпті, бәзбіреулер әншілерді «ғашық етіп, үйлендіріп» жіберген. Біраз уақытқа дейін бұл сөздер халық арасында өршіп жүрді. Қалай болғанда да, ән бұл күнге дейін тыңдарман пейілін жоғалтқан жоқ.
== Орындаушылар туралы
Сембек Жұмағалиев
1983-1984 жылдары "Гүлдер" ансамблінде әнші Сембек Жұмағалиев жұмыс істейді. Бір күні оған Кеңес Дүйсекеев жолығып: «Менің әндерімді бар әнші орындап жүр. Сен менің әндерімді қашан орындайсың?» - деп, «Ғашықтар жыры» әнін Нағима Есқалиевамен бірге айтуды ұсынады. Сембек «Қасың қандай, қарақат көзің қандай» деп басталатын ән мәтінін қарап: «Нағимамен айтсам, сөздерін «Бойың қандай» деп өзгертуге тура келеді,» - деп әзілдейді. Сол сәтте ол сазгерге ансамбльге жаңадан келген жас әнші Мақпал Жүнісова туралы айтады. Осылай қос дауыста «Ғашықтар жыры» әні жазылады.
Мақпал Жүнісова
Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова (1964 жылы 11 қаңтарда Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Теректі ауылында туған)- кеңестік және қазақ эстрада әншісі (драмалық сопрано), профессор. Қазақстанның халық әртісі (1994 ж.),- ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері (1999 ж.). халықаралық конкурстардың лауреаты. Көптеген халықаралық конкурстардың гран-при иегері болған Мақпал Жүнісова 22 жасында Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, 31 жасында Қазақстанның халық әртісі атанды. 1981 жылы Днепропетровск қаласында өткен бүкілодақтық конкурста гран-при иеленіп КСРО-ның ең үздік әйел әншілерінің үздік ондығы кіріп (Роза Рымбаевадан кейін), үлкен танымалдылыққа ие болды. Мақпал Жүнісова сирек талантты әнші, әлем халықтары әндерін шебер орындаушы. Ол бүкіл Қазақстанда, КСРО-ның бұрынғы республикаларында, шетелдерде болып, Отан, махаббат пен достық, адам мен табиғат туралы әндерді шырқады. Қазақтың халық әндерін оның орындауында тыңдау ләззатына ештеңе тең келмейді.
Ән жарыққа шыққан бойда елге кеңінен таралып, бірден танымал әнге айналады. «Ғашықтар жыры» әні талай тыңдарманның жүрегінің төрінен орын ала білді. Тіпті, бәзбіреулер әншілерді «ғашық етіп, үйлендіріп» жіберген. Біраз уақытқа дейін бұл сөздер халық арасында өршіп жүрді. Қалай болғанда да, ән бұл күнге дейін тыңдарман пейілін жоғалтқан жоқ.
Әннің сөзі
Қасың қандай, қарақат көзің қандай,
Қуанатын балаша кезің қандай,
Өзің қандай, жаныма сөзің балдай.
Көңілге жыр тұнады сен дегенде,
Жүрекке сыр тұнады сен дегенде.
Кеудеме бір ғажайып шаттық орнап,
Өмір де құлпырады сен дегенде.
Таңың қандай, жұлдызды бағың қандай,
Арың қандай, жібектей жаның қандай.
Өзің қандай, шуаққа малынғандай,
Сезім қандай, тәңір де табынғандай!
Тіректі беткей
Тіректі беткей. Нақтылы сипаттарды иеленген тұрақты белгілері бар және біршама кең алқаптарға таралған, сондықтан да құрылымдық тұрғызымдарды жасақтауда шынында да тірек рөлін атқара алатын қойнауқат немесе қабатшалар кешені. Синонимі — танымал беткей.
Дереккөздер
Санат:Мұнай және газ геологиясы Санат:Терминология
Сен-Ром-де-Долан
Сен-Ром-де-Долан (Saint-Rome-de-Dolan) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Лозер департаментінде орналасқан. Флорак округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 32,63 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 48180, пошта индексі — 48500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 81 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2,48 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Лозер департаментінің коммуналары
Зак Стеффен
Закари Томас Стеффен (Zackary Thomas Steffen; 2 сәуір 1995, Котсвилл, Пенсильвания, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Коламбус Крю" клубының қақпашысы. 2019 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысқан.
Клубтық
АҚШ-тың "Уэст-Честер Юнайтед", "Делко", "Мэриленд Террапинс" клубтарының мектебінен өткен. 2015 жылы Германияға аттанып, "Фрайбург" клубына қабылданды. "Фрайбургтың" фарм-клубында бірнеше ойын өткізгенімен, негізгі командаға іліге алмай, 2016 жылы қазіргі клубы "Коламбус Крюға" ауысты.
2016 жылы жазда "Питтсбург Риверхаундс" клубына жалға берілді.
Ұлттық құрама
2018 жылы 28 қаңтарда Босния және Герцеговина құрамасына қарсы жолдастық кездесуде АҚШ сапында тұңғыш рет алаңға шықты.
Райнушковци (Габрово облысы)
Райнушковци (Райнушковци) — Болгариядағы ауыл. Габрово облысына қарасты Трявна қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 адамды құрайды.
Пошта индексі — 5363. Телефон коды — 067774. ЕКАТТЕ коды — 61916.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Габрово облысының елді мекендері
Куртяга
Куртяга — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Иванов облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Горьков суқоймасының оң жағалауынан 2372 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Кострома қаласынан Унжа өзенін қоспағанда Горьков су торабына (Горьков суқоймасына) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Казарма
thumb|right Казарма (итал. casarma, лат. casa – үйшік, лагерлік барак) – әскери бөлімдердің жеке құрамаларының тұруына, оқып-жаттығуына және қызмет етуіне арналған арнайы үйі (ғимараты). Арнайы әскери құрылыстар Карфагенде және Ежелгі Римде белгілі болған. Батыс Еуропада арнайы Казармалар 16 ғасырда Испанияда, 17 ғасырда Францияда пайда болды. Ресейде алғашқы Казармалар 1741 жылы Санкт-Петербургте салынып, онда Семенов, Пребреженский, Измайлов және Атты әскер бөлімдері орналастырылды. Қазіргі кезде Қазақстан Қарулы Күштерінде Ішкі қызмет жарғысына сәйкес әрбір рота жеке ғимаратқа орналастырылған.
Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
Санат:Казармалар
Географиялық атластар
Дереккөздер
Санат:География және геодезия
Арнаулы ұңғыма
Арнаулы ұңғыма - әдейі жүргізілетін қосымша жұмыстарды (өндірістік суларды ағызып жіберу, мұнай мен газдың бұрқақтарын тоқтату, басты өндірісті сумен жабдықтау, газды жер астында сақтау т.с.с.) жүзеге асыру мақсатында геологиялық барлау процесінің және мұнай мен газ кенорындарын игерудің қалыпты технологиясын қамтамасыз ететін бұрғылау ұңғымаларының түрі.
Дереккөздер
Санат:Геология Санат:Мұнай және газ
Геннадий Кириллович Максимов
Максимов Геннадий Кириллович (1925) - мүсінші.
Монументті өнер саласында жұмыс істейді. Ол «Абай» мүсінінің (1967, гипс, эпоксид смоласы, автордың жеке қоры) авторы. Суретте Абайдың сәл желбіреген сақалы, жымқырылған ерні, байсалды көзқарасы мен шытыңқы қабағы ұтымды көрініс тапқан.
Дереккөздер
Санат:1925 жылы туғандар Санат:Қазақстан мүсіншілері
Клети
Клети (Cléty) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Сент-Омер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62229, пошта индексі — 62380.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 667 адамды құрады. Халық тығыздығы — 108,81 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Еремкино
Еремкино — Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Дюртюлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 311 адамды құрады. Пошта индексі — 452642, ОКАТО коды — 80258820003.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Тапсырыс
Тапсырыс (бизнес)– (order; command)
1. Сатып алушы сатушымен мәміле жасап, шарттарға сәйкес алдын ала келісілген тауарларды жеткізуді көздейтін құжат.
2. Импорттаушының нақты жағдайда мәміле жасау туралы ұсынысы көрсетілген коммерциялық құжат.
3. Клиенттің биржада белгілі бір тауарды сатып алу ниеті туралы делдалға қуаттау ретінде жөнелтетін құжаты.
Дереккөздер
Санат:Сауда Санат:Құжаттар
Ядролық энергетика
нобай|300px|Елдердегі ядролық энергетиканың жалпы энергия өндірудегі үлесі Ядролық энергетика – техниканың ядро ішіндегі энергияны энергияның басқа түріне (мысалы, жылулық, механикалық, электрлік) түрлендіру және оны өнеркәсіптік, тұрмыстық қажетке пайдалану мәселелерін қарастыратын саласы. Өнеркәсіптік ядролық энергетикалық қондырғылардың төмендегідей түрлері бар: жылулық атом стансасы (тұрмыстық және өнеркәсіптік мақсат үшін жылу өндіруге арналған), ядролық күш қондырғысы (локомотив, кеме, ұшақты қозғалысқа келтіру үшін ядролық энергияны пайдаланатын), атом электр станциясы. Ядролық энергетикалық қондырғыда ядроның бөлінуі кезінде түзілетін энергия түгелдей денеде жұтылады және жылуға айналады. Бұл процесс ядролық реакторда жүреді.
Дереккөздер:
Санат:Ядролық энергетика
അണുശക്തി
624 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:624 жылы туғандар
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:624 жылы қайтыс болғандар
Түсініктемелер
*
Құтлымбет Көштаев
Көштаев Құтлымбет (т.-ө. ж. белгісіз) – Кіші жүз ханы Әбілқайырдың 1730 жылы патшаға жіберген елшісі. Көштаев Құтлымбет және осы елшіліктің құрамындағы Сейітқұл Құндағұлов патшаға Кіші жүз ханының арнайы хатын тапсырды. Мұнда Әбілқайыр хан Кіші жүз бен Орта жүз қазақтары Россияның қол астына қарауға дайын деп сенім білдірген. Өйткені сол кездегі қазақ-башқұрт билеушілері арасындағы қарым-қатынастар едәуір дәрежеде шиеленіскен болатын. Сондықтан да Әбілқайыр патша үкіметінің жәрдемімен қазақ-башқұрт арасындағы жағдайды өз пайдасына шегуге тырысқан. Бұл елшілік ең алдымен патша үкіметінен қазақ жерлерін сыртқы шабуылдан қорғауды өтінген. Олар сонымен қатар патша үкіметі қазақтарды өз қарамағына алса, жасақ беруге дайын екендіктерін білдірді. Ақыры 1731 жылы 19 ақпанда патша үкіметі қазақтарды Россияның қол астына алатындықтары жөніндегі грамотаны қазақ елшілігіне тапсырды.
Микропертит
Микропертит - микроскоппен анықтауға келетін қышқыл плагиоклаз (әдетте, альбит) бен калишпаттың (100)- ге жақын жазықтық бойымен заңдылық өскіні. Алғашқы жоғары температуралы калий-натрийлі далашпат ыдырағанда ыдырау пертитін құрайды, одан кейін альбиттену процесінде орын басу пертитіне ауысады.
Дереккөздер
Санат:Геология
Жұмысшылар
Дереккөздер
Санат:Экономика
Приречен ауылдық округі (Ақмола облысы)
Приречен ауылдық округі — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әкімшілік құрамы
Құрамына Приречное, Павловка ауылдары кіреді. Орталығы – Приречное ауылы.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1063 адамды құрайды.
Дереккөздер
Санат:Зеренді ауданы ауылдық округтері
Олег Геннадьевич Симонович
Олег Геннадьевич Симонович (1947 Алматы) СШ-і аға нұсқаушы, төреші. Апматы облысы спорт туристік бірлестігінің қоғамдық мамандар бойынша туристік комиссиясының төрағасы, "Эдельвейс", "Есік келі" (1963-67, 1971-73), туристік базаларының аға нұсқаушысы, Қазақ туристік кеңесінің құтқарушылар қызметінің бастығы (1973-86), Алматы қалалық туристік кпубының директоры (1986-88 ж) қызметін атқарған. 2004 ж. "Алматау" туристік базасының директоры.
1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Францияның Шамони қаласында өткен I қысқы олимпиада ойындары. 1924-ші жылғы кантардың 25-і мен акпанның 5-і аралығында ұйымдастырылды. Басында Қысқы Олимпиада деп аталмады, тек "Жазғы Олимпиада ойындарының қысқы спорт түрлерінің апталығы" деп аталды. 1925 жылы ХОК конгресінде қысқы спорт түрлерінен де Олимпиада ойындарын тұрақты түрде өткізіп тұру жөнінде шешім қабылданды да, Шамониде өткен форумды "Бірінші Қысқы Олимпиада ойындары" деп ресми түрде атау ұйғарылды.
Ойындарға 16 мемлекеттен 293 спортшы қатысты.
Аялдау стансасы 2629 км
Аялдау стансасы 2629 км — Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қалалық әкімдігіне қарасты болған ауыл. 2018 жылы Петропавл қаласының құрамына енгізілген.
1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Қатысушы елдер
Олимпиадаға 293 спортшы қатысты, оның 280-і ерлер, қалған 13-і ғана әйелдер болды.
Аялдау стансасы 2629 км
Халқы
1999 жылы халық саны 436 адам болса, 2009 жылы 450 адамды құраған.
Дереккөздер
Санат:Петропавл қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Сілтемелер
Санат:Франциядағы спорт Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Ұяң жүнді қой
Ұяң жүнді қой - түбіт, аралық қылшығы басым, қылшығы жіңішке, майда жүнді қой. Ұяң жүнді қой тұқымдарының көпшілігі шағындау болса да тегене құйрықты келеді. Ет, құйрық майы мен сапалы кілем тоқуға аса қажетті ақшыл ұяң жүн өндіру үшін өсіріледі. Ұяң жүнді қой өсіру Кавказ бен Орталық Азия елдеріңде, оның ішіңде Казақстанда кең тараған. Осыған орай жергілікті жер жағдайы мен ауа райына жақсы бейімделген,қысы-жазы  жайылымда    бағылатын    қой тұқымдары шығарылған (қ. Алай қойы, Дегерес қойы, Тәжік қойы, Сараджа қойы, Қазақтың құйрықты ұяң жүнді қойы).
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы
Дос (фильм)
Дос — жас баланың қиын тағдырын суреттейтін, 2008 жылы шыққан қазақстандық драма.
Cюжеті
Жас бала өз көзімен әкесінің өлімін көреді. Жетім қалған бала өзінің өмірін балалар үйінде өткізеді. Дәл осы жерде ол нағыз достықты көреді. Осы жерде танысқан балалар оның нағыз достары болды.
Тағдырдың тауқыметі достарды ұрлыққа алып келеді. Сөйтіп, балалардың барлығы түрмеге қамалады. Тек басты кейіпкер ғана еркіндікте қалып, өзінің достарын қиындықтан шығаруға бел байлайды.
Вольфсберг-им-Шварцауталь
Вольфсберг-им-Шварцауталь (Wolfsberg im Schwarzautal) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна. Штирия федералды жеріне қарасты Лайбниц округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 799 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 10.5 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — LB, ресми идентификациялық коды — 6 10 48.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Руперт Варлих (AKTIV) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Штирия елді мекендері
Саумалкөл көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы №35 көше. «Көктал» тұрғын алабы. Саумалкөл көшесі Ұлытау көшесінен басталып, Баршын көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 292 м.
Саумалкөл - «жазда жайлы, қыста құтты көл» деген мағынаны білдіреді. Осы аттас Қазақстанда бірнеше көл аттары бар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Математикалық статистика
Математикалық статистика — математиканың бір саласы, бақылау немесе өлшеу арқылы анықталып, сандар түрінде тізілген деректерді жүйеге келтіру, өңдеу және солар бойынша тиісті ғылыми және практикалық қорытындылар шығару жайындағы ғылым. Байқалған құбылыстар, өлшеу жұмыстары немесе арнайы жүргізілген тәжірибелердің нәтижелері ретінде табылған сандар жиындарының белгілі бір шарттарды қанағаттандыратын элементтерінің сандары статистикалық деректер деп аталады. М. с. статистик. деректер жиынындағы әрбір элементтің жеке қасиеттерін сипаттамайды, олар бір топқа жататын бірнеше элементті бірге қамтиды. Әдетте статистик. деректер жолдар мен бағаналар-ға бөлініп, реттеліп жазылады, олардың негізінде жүргізілетін ғыл.-зерт. әдісі '''статистик. әдіс''' деп аталады. Ол ғылым салаларының барлығында қолданылады, бірақ табиғаты әр түрлі нысандардың статистик. мәліметтерін бірге қарастыруға болмайды. Соның нәтижесінде әлеуметтік-экономикалық статистика, статистикалық физика, жұлдыздар астрономиясы, т.б. дербес ғылым салалары қалыптасқан. М. с-ның әдістері аса маңызды параметрлері белгісіз немесе оларды жеткілікті дәлдікпен бақылауға болмайтын көптеген есептерде шешім табудың тиімді жолдарын табуға мүмкіндік береді. ''М. с-да матем. заңдардың бәрі де қолданылады.'' Статистик. деректерге негіз болатын бақылаулар мен өлшеулерде кездейсоқ қателер болмай қоймайды. Бұл қателер ықтималдықтар теориясы бойынша айқындалады (қ. Қателер теориясы). Кейде қолда бар деректер бойынша зерттелетін заңдылықтың жорымал матем. моделі жасалады. Әрине жорымал болғандықтан, ол модель шын заңдылықтан алшақтау болады. Алшақтық, яғни модельдің шындықтан ауытқуы ықтималдықтар теориясы арқылы зерттеліп, анықталады. Белгілі бір деректің модельде қайталану жиілігі жуық түрде ықтималдық есебіне, қайталанудың орташа шамасы математикалық үміт есебіне келтіріледі. Матем. үміттің бағаламасы — бір белгінің үйлестіру сипаттамасы ретінде орта шама, дисперсияның бағаламасы ретінде қосындысы алынады. М. с. көптеген дербес тарауларға бөлініп, онда сан алуан әдістер қолданылады: ''таңдап алу, параметрлерді бағалау, статистик. болжамды тексеру, жүйелі талдау, өнімнің сапасын тексеру әдістері, т.б''. М. с. қазіргі уақытта экон. және социол. зерттеулерде, а. ш-нда, биология, медицина, физика, геология, психология ғылымдарында, ауа райын бақылауда және т.б. салаларда зерттеу жүргізу үшін қолданылады. М. с-ның алғашқы ұғымдары ықтималдықтар теориясының негізін салған математиктер ( Я.Бернулли, П.Лаплас, С.Пуассон) шығармаларында кездеседі. М. с-мен алғаш шұғылданған Ресей ғалымы Б.Я. Буняковский М. с-ны демография мен қауіпсіздендіру мәселелеріне қолданды. М. с-ның өркендеуіне 19 ғ-дың 2-жартысы мен 20 ғ-дың басында ықтималдықтар теориясының классик. орыс мектебі үлкен үлес қосты П.Л. Чебышев, А.А. Марков, А.М. Ляпунов, С.Н. Бернштейн).Қазақстанда Қ.Бектаев ықтималдықтар теориясы мен М. с. әдістерін ақпараттық жолмен ұтымды қолдана білді.
Дереккөздер
Бектаев К.Б., Математические методы в языкознании, т. 1 — 2, А.-А., 1973 —74 (соавт.); Жаңбырбаев Б.С., Ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика элементтері, А., 1988. Б. Жаңбырбаев «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
Сілтемелер
Математикалық статистика
Үйрек балапаны
Дереккөздер
Санат:Мал шаруашылығы