cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сан-Жиан
Сан-Жиан (São Gião) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Оливейра-ду-Ошпитал муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Интериор-Норте экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 574 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,19 км² шамасында. Халық тығыздығы — 40,5 адам/км².
Ауданның қамқоршысы — Киелі Юлиан (São Julião).
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коимбра округінің елді мекендері
Ельмон
Ельмон (Eulmont) — Франциядағы коммуна. Лотарингия аймағына қарасты Мёрт және Мозель департаментінде орналасқан. Нанси округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,97 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 54186, пошта индексі — 54690.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Мерт және Мозель департаментінің коммуналары‎
Бад-Тацмансдорф
Бад-Тацмансдорф (Bad Tatzmannsdorf) — Аустриядағы коммуна. Бургенланд федералды жеріне қарасты Оберварт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1351 адамды құрайды (1 қаңтар 2010). Алып жатқан жер аумағы 11,6 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — OW, ресми идентификациялық коды — 1 09 01.
2007 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Эрнст Карнер (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургенланд елді мекендері
Вальдсхут-Тинген
Вальдсхут-Тинген (Waldshut-Tiengen) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Вальдсхут ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 22859 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 77,98 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 37 126. Қаланың басшысы — Мартин Альберс.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Орофиттер
thumb Орофиттер (грек, oros — тау және phyton — өсімдік) — таулы жерлерде өсетін өсімдіктер.
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
Ақжар (Аршалы ауданы)
Ақжар (2001 ж. дейін – Заря) — Ақмола облысы Аршалы ауданы, Бұлақсай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Аршалы кентінен солтүстікке қарай 56 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 216 адам (105 ер адам және 111 әйел адам) болса, 2009 жылы 182 адамды (91 ер адам және 91 әйел адам) құрады.
Инфрақұрылымы
Ауылда фельдшерлік-акушерлік пункт, бастауыш мектеп, клуб бар. Ауыл жанынан Ерейментау - Павловка автомобиль жолы өтеді.
Дереккөздер
Санат:Аршалы ауданы елді мекендері
Хартвилл (Миссури)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миссури қалалары Санат:Райт округы (Миссури)
IC 5140
IC 5140 — Үндіс шоқжұлдызында орналасқан SBcd типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 67613, ESO 75-37, FGCE 1664.
Сыртқы сілтемелер
IC 5140 Санат:Үндіс (шоқжұлдыз)
Мирвиль
Мирвиль (Mirville) — Франциядағы коммуна. Жоғарғы Нормандия аймағына қарасты Сен-Маритим департаментінде орналасқан. Аррондиссеман-дю-Авр округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,42 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 76439, пошта индексі — 76210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 329 адамды құрады. Халық тығыздығы — 60,7 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сен-Маритим департаментінің коммуналары
Арилдон
Арилдон — әртүрлі ДНҚ және РНҚ-ды вирустарға қарсы дәрі. Вирустың «шешінуін» тежейді деген болжам бар.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Вирусология Санат:Иммунология Санат:Генетика Санат:Молекулалық биология
Канделарио
Канделарио (Candelario) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия және Леон автономды бірлестігіне қарасты Саламанка провинциясының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1010 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 60,17 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 76 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Саламанка елді мекендері
Месқарын сағасы
Дереккөздер
Санат:Биоморфология Санат:Биология Санат:Морфология
Антюньяк
Антюньяк (Antugnac) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Од департаментінде орналасқан. Лиму округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,49 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 11010, пошта индексі — 11190.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 321 адамды құрады. Халық тығыздығы — 33,83 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Од департаментінің коммуналары
Аяздық үгілу
Аяздық үгілу — су қату нүктесінің маңында температураның жиі ауытқуынан тау жыныстарының механикалық үгілуі, бұзылуы. ЯСыныстардың жарықшақтары мен кебірлеріндегі су мұзға айналып,. жынысты жа • рады да, одан кесектерді беліп түсіреді. Аяздық үгілу негізінен тауларда қар сызығына таяу жерде және одан биікте орын алады, сондайақ полярлық және субполярлық облыстарда байқалады. Аяздық үгілу мұздьіқтың шеткі жарықтарында ете екпінді болады. Осының салдарынан карлар, үшкір альпылық қырлар мен карлингтер пайда болады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геология Санат:Үгілу
Сейвож
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені Уса өзенінің құйылысынан су өлшейтін постқа Усть-Цильма дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Антропогендік орта
Антропогендік орта(Антропогенная среда) — адамдар әдейілеп немесе абайсызда, тікелей немесе жанама түрде өзгерткен табиғи орта.
Валле-Кастеллана
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1158 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 9 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 134 км² шамасында. Пошта индексі — 64010.
Елді мекеннің қамқоршысы — Annunciazione.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Абруццо елді мекендері
Сержи (Валь-д'Уаз)
Сержи (Cergy) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан. Понтуаз округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,20 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 95127, пошта индексі — 95000, 95800.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 57247 адамды құрады. Халық тығыздығы — 5111,34 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары
Қобыз күйлері
Қобыз күйлері - қобызда орындалатын музыкалық шығарма.
Қобыз күйлері қобызшылардың атасы Қорқыттан (IX-X ғасыр) тарады. Қобызда ойнау әдісін шебер меңгерген Ықылас, Молықбай, Түсіпбек сияқты қобызшылар Қорқыттың күйлерін дамытты.
Қазақстан композиторлары А.Жұбанов, Д.Д. Мацуцин, Л.Хамиди, С.Мұхамеджанов, М.Қойшыбаев, т.б. қобызға арнал музыкалық шығармалар (пьесалар, романстар) жазды.
Дереккөздер
Санат:Қобыз күйлері
NGC 11
NGC 11 — Андромеда шоқжұлдызында орналасқан Sa типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1881 жылы 24 қазанда астроном Эдуард Жан Мари Стефан ашқан болатын және NGC каталогында 11 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 642, UGC 73, MCG 6-1-15, ZWG 517.20, ZWG 518.15, IRAS00061+3710.
Унтернойкирхен
Унтернойкирхен (Unterneukirchen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Жоғарғы Бавария әкімшілік округіне бағынады. Альтёттинг ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2945 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 23,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 1 71 135. Муниципалитеттің басшысы — Георг Хайндль.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Ньюэллс Олд Бойз
«Ньюэллс Олд Бойз» (Club Atlético Newell's Old Boys) — Аргентинаның Росарио қаласындағы кәсіби футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Марсело Бьелса" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 2 мың адам. Қазіргі таңда Аргентина пирмерасында ойнайды.
Клуб екі рет Либертадорес кубогының финалында сүрінді.
Сілтемелер
Санат:Аргентина футбол клубтары
Шиншилла
Шиншилла - жүні жұмсақ, қалың әрі мықты болып келетін кеміргіш. Бұл кішігірім аң қоянға ұқсайды. Ол Перу мен Чили шекарасында, 3-6 км биіктікте құзды жартастарда тіршілік етеді. Олар жұбын мәңгілікке құрайды. Анасы әр жыл сайын үш баладан табады. Оның балалары көзі ашық, барлық тістері бар, орташа дамыған қалыпта туады да, бірден жылдам жүгіріп кетеді .Шиншиланың терісі өте бағалы.
Дереккөздер
.
Санат:Кеміргіштер
Портаменто
Портаменто (рогtаmеnto -көшіру, тасымалдау) - бір дыбыстан (нотадаи) екінші дыбысқа женіл де сырғи ауысу арқылы әуенді сазды орындау тәсілі. Портаментоны қолдану орындаушылық өнердін мәнерлілігін күшейте түседі.
Гота (аудан)
Гота (Landkreis Gotha) - Германия ауданы. Аудан орталығы — Гота қаласы. Аудан Тюрингия жерінде орналасқан. Жер аумағы 935,59 км² шамасында. Тұрғыны 138 857 адамды құрайды. Халық тығыздығы 148 адам/км². Ауданның ресми коды — 16 0 67.
Аудан 57 елді мекенге бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия аудандары
Игорь Владимирович Сергеев
Игорь Владимирович Сергеев (Igor Vladimirovich Sergeyev; 30 сәуір 1993, Ташкент) — өзбекстандық футболшы, "Тобыл" клубы мен Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.
Клубтық
2011 жылы карьерасын туған клубы "Пахтакорда" бастады. Ұзамай жастығына қарамастан клуб жетекшісіне айналды. 2015 жылғы маусым қорытындысында 24 гол соғып, чемпионаттың үздік мергені атанды.
2016 жылы шілдеде Қытайдың "Бейжің Гоань" клубына жалға берілді. Бірақ ол жақтағы карьерасы сәтсіз болды, жыл соңында дейін 14 кездесуде алаңға шығып, бір гол ғана соқты.
2017 желтоқсанда "Әл-Зарфа" клубына ауысты.
2018 жылы жазда "Пахтакорға" оралды.
2021 жылдың ақпан айында Қазастанның 5-дүркін чемпионы "Ақтөбе" клубына ауысты.
2021 жылғы жазда "Тобылға" ауысты. 22 шілдеде еурокубоктардағы тұңғыш ойынын өткізді. УЕФА Конференциялары лигасының екінші іріктеу кезеңінде сырт алаңда "Хайдукпен" ойынның 57 минутында алаңға шықты. Бір аптадан кейін қарымта ойында екі гол соғып "Тобылдың" жеңісіне үлес қосты (4:1).
Халықаралық
2013 жылы 10 қыркүйекте Иорданияға қарсы ойында ұлттық құрама сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 2015 жылы Аустралияда өткен Азия кубогына қатысып, үш кездесуде бір гол соқты.
Сілтемелер
Санат:Өзбекстан футболшылары Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Пахтакор ФК ойыншылары Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары Санат:Әл-Зафра ФК ойыншылары Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Ми бағаны
right|thumb|100px|Ми бағаны Ми бағаны (ствол мозга) — жұлыннан келетін өткізгіш жолдарды жалғастыратын ми бөлігі. Оның құрамына сопақша ми, ми көпірі, ортаңғы ми, аралық мидың бөлігі жатады. Филогенетикалық тұрғыдан ми бағаны көне ми бөліктеріне жатады.
Дереккөздер
Санат:Бас миы Санат:Ми
Көкшетау (тарихи географиялық аймақ)
Көкшетау – Қазақстанның солтүстігінде орналасқан тарихи-географиялық аймақ. Қазіргі Ақмола облысының солтүстік бөлігі мен оған шектесіп жатқан Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау, Тайынша, Ғ.Мүсірепов, Ақжар, Ш.Уәлиханов аудандарын қамтиды. Орталық бөлігінде Көкшетау қыраты орналасқан. Осында шығыстан батысқа қарай Көкше, Жақсы Жалғызтау, Жаман Жалғызтау, Имантау, Жыланды, Сандықтау, Үлкентүкті, Бұқпа, Қошқарбай, Зеренді таулары, Айыртау, Сырымбет (Жаманшоқы) секілді таулар мен Шортанды, Бүркітті асуы, Үлкен Шабақты, Кіші Шабақты, Бурабай, Айнакөл, Айдабол, Зеренді, Қопа, Атансор, Майлысор, Мамай, Саумалкөл, Шалқар, Үлкен Қоскөл, Кіші Қоскөл, Жолдыбай, Қалмақкөл, Шағалалытеңіз, Сілетітеңіз, Теке, Үлкен Қараой, Кіші Қараой, Қалибек, т.б. көлдер орналасқан. Бурабай көлінің ортасында Жұмбақтас тұр. Бұл аймақта Оқжетпес, “Жеке батыр”, Кенесары үңгірі, т.б. тарихи орындар бар. Қыраттың батыс жағынан Есіл өзені ағып өтеді. Жыланды тауынан бастау алатын Шағалалы өзені Шағалалытеңіз көліне құяды. Көкшетау көлдерінен басталатын Иманбұрлық және Аққанбұрлық өзендері Есіл өзеніне құяды. Көптеген ұсақ өзендер көктемде қатты тасығанымен, жазда суы азайып, көпшілігінің арналары кеуіп қалады. Қыста күн суық, қаңтар айындағы жылдық орташа температура мөлшері –16 – 19С, шілдеде 19 – 20С. Жылдық жауын-шашын мөлш. 230 – 400 мм.
Сурет:Kokchetav p.svg‎
Дереккөздер
Санат:Көкшетау
Аударма әдістемесі
Аударма әдістемесінің ерекшеліктері
Аударма – сабақта сөздік жұмысын жүргізудің, жаңа сөзді семантикаландыру, яғни мағынасын жете түсіндіру үшін жиі қолданылатын тәсілдің бірі. Аударма жұмысының жүзеге асуының 2 жағы бар: ана тілінен қазақшаға, қазақшадан ана тіліне. Қайсы жақ тиімді деген нақты сұраққа Е.И. Пассовтың тұжырымдамасынан соң, жауап беру қиын емес. Тілдің үйрету ерекшеліктері жағынан оқушы немесе 2-тілде үйренуші адам өз ана тіліне емес, керісінше, меңгеріп жатқан тілге аударумен жиірек айналысқанда тілді үйрену нәтижесі жоғары болады. Оқулықтарда мәтіндер, негізінен қазақшаға беріледі. Мұғалім алдын-ала мәтінді орысшаға аударып, алдымен орысша нұсқасын беріп аудартып, содан соң қазақша нұсқасымен жұмысты жалғастырып, түрлендіріп жүргізуіне болады.
Дереккөздер
Санат:Қазақ тілі Санат:Аударма
Жанболат Жақияұлы Сәрсенов
Дүниежүзілік мұнай кеңесінің Вице-Президенті (World Petroleum Council).
Қазақстан Республикасындағы Венгрияның құрметті консулы, Қазақстан-Венгрия іскерлік кеңесінің тең төрағасы.
Қазақстан Республикасының Спорттық медицина федерациясының президенті.
Өмірбаяны
1978 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент қаласында №1 ОМ аяқтады. 1985 жылы И.И.Мечников атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік медициналық академиясын, Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық институтын, Еуразия Ұлттық университетінің Дипломатиялық академиясын  сырттай аяқтады. Милан қаласында «Маster of Реtroleum Businesses» біліктілігін қорғады.
1990 жылдардың басында халықаралық ұйымдарда (ВОЗ), шетел компанияларының өкілдіктернде, кәсіпкерлік құрылымдар мен өндірістік кәсіпорындарда (1996-2000) жұмыс істеді.
2002 жылдың қаңтар айынан бастап  – «Мұнай және Газ Көлігі» ұлттық компаниясы» АҚ ақпараттық-аналитикалық орталығының басшысы;
2003 жылдың ақпан айынан бастап  -  «ҚазМұнайГаз » ұлттық компаниясы» АҚ көлік инфрақұрылымы және сервистік жобалар жөніндегі атқарушы директоры.
2003—2004 жж. — «ҚазМұнайГаз» сауда үйі" ЖАҚ-тың бас директоры ;
2004—2005 жж. – «КазРосГаз» АҚ-тың бас директоры;
2005 жылғы маусымнан бастап желтоқсанға дейін — «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ аппарат басшысы.
2005 жылғы желтоқсанда «KAZENERGY» Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы» ЗТБ бас директоры болып тағайындалды.
2013-2014 жж. Энергетикалық Хартия жөніндегі Конференция Төрағасы орынбасарының лауазымын атқарды. 2015 ж. белгіленген мерзімге 2 жылға Энергетикалық Хартияның Бас Хатшысының Арнайы өкілі болып тағайындалды және 2017 жылы осы лауазымға қайтадан тағайындалды.
2017 жылғы шілдеден бастап Дүниежүзілік мұнай кеңесінің (ДМК, World Petroleum Council) Маркетинг жөніндегі вице-президенті және Атқарушы комитетінің мүшесі болып сайланды. Тиісті шешім Стамбул да (Түрік Республикасы) 22-Дүниежүзілік мұнай конгресінің шеңберінде  (World Petroleum Congress) қабылданды.
Қызметі
Ж.Ж. Сәрсенов – Қазақстан Республикасы мұнай-газ және энергетика салаларындағы тәжірибелі, беделді және кәсіби басқарушылардың бірі болып табылады.
Ж.Ж. Сәрсенов 80-нен аса ірі қазақстандық және халықаралық мұнай-газ, электр энергетикасы, көлік, сервистік, заң, аудиторлық және өзге де компаниялардың мүшесі болып табылатын «KAZENERGY» Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы» қоғамдық ұйымының қалыптасуы мен ағымдағы  қызметіне өз кәсіби үлесін қосты.
Қауымдастықтың бастамасымен өтетін жыл сайынғы KAZENERGY форумы Қазақстан мен бүкіл Еуразиялық кеңістіктің мұнай-газ және энергетика саласындағы атаулы саяси оқиғалардың біріне айналды.
Халықаралық байланыстар бойынша Қазақстан Бокс федерациясының Вице-президенті ретінде 2010 жылғы 27 қаңтарда Сямень(Қытай) қаласында "WSB" ООО мен "Қазақстан Бокс федерациясы" ЗТБ арасындағы франшиза туралы келісім" WSB лигасы жөніндегі құжатқа AIBA тарихындағы алғаш рет қол қойды.
Қазақстан және Венгрия елдерінің іскерлік шеңбері үшін арнайы іс-шараларды тұрақты негізде өткізетін Қазақстан-Венгрия Іскерлік Кеңесінің (ҚВІК) Тең төрағасы ретінде сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту мәселесіне белсенді қатысады.
2017 жылғы қарашада венгерлік-қазақстандық экономикалық және сауда байланыстарын дамыту, венгерлік бизнес мүддесін ілгерілету, сондай-ақ мәдени-тарихи өзара қарым-қатынастарды сақтау бойынша сіңірген еңбегі үшін Ж.Ж.Сәрсенов «Венгрия Республикасына сіңірген еңбегі үшін» орденімен марапатталды.
Ең ірі медициналық желі болып табылатын «Медикердің» негізін қалаушысы ретінде Қазақстанда жеке медицинаны дамытуға өз үлесін қосты.
Өндірістік объектілерде медициналық қызмет көрсететін «Медикер Өнеркәсіптік медицина» еншілес кәсіпорнына ҚР Президентінің «Алтын Сапа» сыйлығын беру компания қызметіндегі маңызды оқиғалардың бірі болды.
Оның ірі ұйымдарды басқарудағы үлкен тәжірибесінің арқасында компания дамудың жаңа деңгейіне көтерілді және «Астана 2017» халықаралық мамандандырылған көрмесінде медициналық қызмет көрсетудің ресми әріптесі және эксклюзивті провайдері болды.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін жетік біледі.
Қызықты жайттар
Хоббиі – гольф, тау шаңғысы, үлкен теннис. Қазақ, орыс, ағылшын тілдерін біледі.
IC 713
IC 713 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан NF типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 713 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
=Орта жүздегі патшалық реформаларға қарсылық. Саржан Қасымұлы бастаған қозғалыс (1825—1836 жылдары)= thumb|right|200px|Емельян Пугачёв Қазақтардың 1773—1775 жылдары Пугачев бастаған шаруалар соғысына қатысуы, батыр Сырым Датұлының көтерілісі Қазақстандағы хандық билік жүйесінің әлсірей бастағанын көрсетті. Халық арасында ықпалы кеміген хан патша үкіметінің билеп-төстеу саясатын ойдағыдай іске асыра алмады. Бұл жағдай билеу жүйесінің жаңа тәртібін қажет етті. Патша үкіметі 1822 жылы Орта жүзде «Сібір қазақтары туралы» Жарғы енгізу арқылы хандық билікті жойды.
Біріншіден, бұл патшалық реформа дәстүрлі билік құрылымдарын бұза отырып, қазақ қоғамындағы бұрынғы қайшылықтарды одан әрі тереңдете түссе, екіншіден, Ресейдің әскери-әкімшілік отарлауына кең түрде жол ашып берді.
Оның басында тұрған Қасым сұлтан Абылайұлы және оның балалары ( Саржан, Есенгелді Қасымұлы, Кенесарылар жиырма жылдан астам уақыт бойы патшалық тәртіпке карсы табанды күрес жүргізді. Абылай ұрпақтарының қолдауына сүйене отырып, үкіметке қарсы наразылықты бірінші болып, Көкшетау округінің аға сұлтаны Ғұбайдолла Уәлиұлы ұйымдастырды. Алайда патша үкіметі Ғұбайдолланы тез қолға түсіріп, Сібірге жер аударып жібереді. Дегенмен Шыңғыс ұрпақтары бастаған қарсылық қозғалыстар одан әрі өрби түсті. Осы кезеңде ( Саржан Қасымұлы басқарған Қарқаралы округінде де 1825 жылдың көктемінен бастап үкіметке қарсы толқулар басталды. Бұл толқулардың мақсаты — Абылай ұрпақтары сұлтандар билік жүргізетін Қазақ хандығын қайта орнату, округтік приказдардың көзін құрту еді.
Ресей отаршылдығына қарсы күресте қазақ қоғамы тағы да өз ішінде өзара қарсы топқа бөлінді. Қарқаралы округінің аға сұлтаны Тұрсын Шыңғысұлы Саржанның әрбір қимылын Омбы әкімшілігіне хабарлап, қарсы көмек жіберуді өтінумен болды. Ал Саржан бастаған көтерілісшілер өз кезегінде отаршыл әкімшілікті қолдаған сұлтандармен күресе жүріп, орыс керуендеріне алым-салық төлетіп, разьезд бен бекеттерге шабуыл жасады. Бұған қосымша Саржан сұлтан және оның жақтастары Қоқан хандығымен байланыс орнатады. Солтүстіктен келе жатқан қауіпке бірігіп күресуге бел шешіп кіріседі. Алайда қырға шыққан патшалық жасақтардың қимылы да қарқынды бола түсті. Патша әскерлерінің қысымымен Саржан Орта жүзді тастап шығып, Ұлы жүз иеліктеріне келеді, осы жақтағы шашыраңқы қазақ күштерін өз жағына тартуды көздейді. Саржанның бұл әрекеті Қоқан билеушісін алаңдатпай коймады.
1836 жылы жазда Ташкентте Саржан сұлтан және оның інілері Ержан, Есенгелділер опасыздықпен өлтірілді.
Саржан көтерілісінің саяси мазмұны бұған дейінгі көтерілістерге қарағанда тереңірек болды. Ол Абылай хан ұрпағы ретінде Қазақ хандығын қайта қалпына келтіруді мақсат тұтты.
Саржан Қасымұлы өлімінен кейін де патша отаршылдығына қарсы күрес бір сәт те толастамады. Саржаннан кейінгі он жылға созылған күресті Саржанның кіші інісі Кенесары одан әрі жалғастырып әкетті. Саржан бастаған Орта жүздегі көтеріліс алдағы келе жатқан жалпыұлттық азаттық қозғалыстың от жалынының тек ұшқыны іспеттес еді.
Көкек зығыры
Көкек зығыры Көкек зығыпы- жасыл мүк (кукушкин лен – Polytrichum commune).
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Табын руының жайылымдары Елек өзені ауданында орналасқан болатын. 1822 жылдан бастап патша үкіметі қазақтарды Елек пен Орал арасындағы шұрайлы жайылымдарға өткізбеді.
Көкек зығыры
Жалпы сипатттамасы
Көкек зығыры топырақтың бетiн кiлемдей тұтасып жауып жататындықтан, басқа мүктердi оңай ығыстырады. Бойына ылғалды көп сiңiредi. Бұл орманның батпаққа айналуына себепшi болады. Көк зығыры екi үйiлi өсiмдiк (6 – сыныпты еске түсiрiңдер). Аталық өсiмдiк көп жылдық, ал аналық өсiмдiк бiр жылдық болады. Көк зығырының биiктiгi 40 см шамасында болады. Сабағы бұтақтанбайды, оның сыртын қалың, майда жапырақтар жауып тұрады. Сабағының құрылысы өте қарапайым. Сабақтың қабықшасының астында тiрек ұлпасы орналасады. Сабақтың ортасында қарапайым өткiзгiш шоқ орналасады. Жасыл мүк топыраққа ризоидтары арқылы бекiнедi.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Жоламанның әкесі Тіленші кезінде Сырымның жақтасы ретінде көтеріліске белсене қатысқан болатын. Ал Жоламанмен бірге көтеріліске Сырым Датұлының баласы Жүсіп те қатысты. Демек, көтерілістер арасындғы ұрпақтар сабақтастығы сақталды. Жоламан да, Жүсіп те батырлардың, азаттық күрес көсемдерінің ұрпақтары ретінде олар бастаған күресті одан әрі жалғастырып әкетті. Жоламан Тіленшіұлымен бірге табын руының батырлары Дәуіт Асауұлы, Алдаш Байғаниндер болды. Ал 1838 жылдың соңына қарай оған шекті руының батыры Есет Көтібарұлы келіп қосылғандығы мұрағат деректерінен белгілі.
Жоламан батыр тархан атағы бар табын руының басшысы бола жүріп, патша үкіметінің алдында қазақтардың құқын қорғауға кіріседі. Басында Орынбор губернаторы Эссенге 1822—1823 жылдары бірнеше рет хат жазып, әділеттілік орнатуын талап етеді. Қазақтардың өмірлік қажеттілігі — жерін бейбіт түрде қайтарып ала алмайтындығына көзі жеткен соң қарулы күрес жолына түседі. Ол өзінің Ресеймен соғыс жүргізуінің себебін Елек өзені бойындағы шептің салынуынан деп түсіндіреді.
Ор-Троицк бекіністерінен Торғай өзеніне қарай ығысқан қазақ шаруалары жер тапшылығынан мейлінше қиыншылық көрді.
Көкек зығыры
Көбеюі
Көкек зығыры жынысты және жыныссыз жолдармен көбейедi. Жынысты көбеюi былайша жүзеге асады. Аталық өсiмдiктiң жоғарғы ұшында аталық жыныс клеткалары болады. Аналық өсiмдiктiң сабағының жоғарғы ұшында аналық жыныс клеткалары жетiледi. Осы жыныс клеткаларының қосылу нәтижесiнде өсiмдiк ұрықтанады. Ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан қауашақ жетiледi. Қауашақтың iшiнде споралар дамиды. Спора – екi қабықшалы жыныссыз көбеюге маманданған клетка. Жыныссыз көбеюi осы споралардан басталады. Пiсiп жетiлген споралар қауашақтан жерге шашылады. Қолайлы жағдайда споралар өнiп, тармақталған жiп тәрiдi жасыл балдырларға ұқсас өскiншелер пайда болады. Осы өскiншелердiң бүршiкшелерiнiң бiреулерiнен аналық өсiмдiктер, ал екiншiлерiнен аталық өсiмдiктер жетiледi.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
1835 жылға қарай Жоламан батырды қолдаушылар қатары өсіп, оны табын, тама, Жағалбайлы, жаппас, алшын, арғын, қыпшақ рулары қолдай бастады. Орта жүзде Кенесары Қасымұлы көтерілісі басталған кезде Жоламан оған көмекке ұмтылды. Сөйтіп, Кіші жүз бен Орта жүз күштерін біріктірушіге айналды. Ол қырға ішкерілеп еніп, Кенесары көтерілісіне қосылуға үндеді.
Көкек зығыры
Көбеюі
Санат:Мүктәрізділер
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Ал 1838 жылы Бөкей ордасындағы көтеріліс басшысы Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы Кіші жүзге келген кезде көтеріліс одан әрі өрши түсті.
1838 жылдың ортасына таман шекара шебінен Ор мен Троицкіге дейінгі аралықты көтеріліс оты шарпыды. Көтерілісшілер жаппай Торғай мен Ырғыз аудандарына көше бастады. Ол өз қол астына Ресей өктемдігіне қарсы 3 мыңға жуық сарбаздарды топтастыра алды.
Жоламан батыр жасақтарын жоюға патшалық әкімшілік үш бағытта жасақтар шығарғанымен, батырды қолға түсіре алмады. Орта жүздегі Кенесары көтерілісінің Орынбор өлкесіне ауысуына байланысты жазалаушы күштер кейін қайтуға мәжбүр болды.
=Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (1837— 1847 жылдары)= thumb|right|200px|Кенесары Қасымұлы Қазақ даласындағы тізбектеле салынып жатқан бекіністер құрылысына, патшалық әкімшілік реформаларға, шұрайлы жерлерді басып алу қиянатына қарсы күрестер біртіндеп қайта өрбіген Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліске ұласты. Сонау ұлт-азаттық күрестің қайнар бастауында тұрған Сырым, Саржан, Жоламан, Исатай мен Махамбеттердің күрес дәстүрін одан әрі жалғастырды. Олардың қолындағы азаттық туы қайта желбіреді.
Абылай ханның немересі, Қасым төренің баласы, әуелде сұлтан кейіннен хан Кенесары (1802—1847 жылдары) бұрынғы Көкшетау облысының Көкшетау елді мекенінде дүниеге келді.
Кенесары күреске жастайынан араласты. Атасы Абылайдың, әкесі Қасымның ел тәуелсіздігі жолындағы күресін жалғастыруды алдына мақсат етіп қойды.
Кенесары көтерілісінің басты мақсатын көрсететін құжаттар «бүлікшіл сұлтанның» император I Николайға, Орынбор және Сібір губернаторларына жазған хаттарынан анық байқалады. Олар:
—	Абылай хан тұсындағы Қазақ иеліктерінің аумақтық тұтастығын, ұлттың бірлігін қалпына келтіру;
—	Қазақ жерлерін бекіністер мен жаңа округтік билеу арқылы жан-жақты қоршауға алуды тоқтату, Қазақстанның Ресейдің құрамына кіріп үлгермеген өңірлерінің дербестігін сақтау;
Әлеуметтік-психологиялық орта
Әлеуметтік-психологиялық орта (Социально-психологическая среда) — адамдар арасындағы экономикадан тыс қарым-қатынастар, оған адамдардың бір-біріне — деген әр түрлі сыйластық немесе немқүрайдылық қарым-қатынастары кіреді. Әлеуметтік-психологиялық ортада экологиялык және басқа да көзқарастар, сондай-ақ үжымның жалпы және жеке мүшелерінің де пікірлері сараланады. Әлеуметтік-психологиялық орта кез келген адам қауымдастығында — кішкентай олеуметтік топтан (отбасы, т.б.) жалпы кауьшдастықка дейін қалыптасады.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
—	Түркістан, Әулиеата қалаларымен қоса Ұлы жүздің көп бөлігін Қоқан езгісінен азат ету міндеті тұрды.
Әлеуметтік-психологиялық орта
Дереккөздер
Санат:Экология Санат:Табиғатты қорғау
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Кенесары ордасында тұтқында болған барон Услар оның сыртқы келбетін былайша суреттейді: «Кенесары орта бойлы, арықтау келген, бет-пішінінде қалмақтың белгілері бар, қысыңқы көздерінен ақыл-ой мен қулық қабат аңғарылады, келбетінен көп жағдайда қатаңдық байқалмайды».
Революцияға дейінгі зерттеуші Н.Середа «Қырғыз сұлтаны Кенесары Қасымұлының бүлігі (1838—1847 жылдары)» деген еңбегінде Кенесарының жеке басын, оның қолбасшылық дарынын өте жоғары бағалайды, мемлекеттік тұлға дәрежесіне көтереді.
Көріп отырғанымыздай, көтерілістің басталу кезіне қарай Кенесары күрестің қатал мектебінен өтіп, бай өмірлік тәжірибе жинақтаған болатын. Ол өзінің алдындағы ағаларының кейбір қателіктерінен сабақ алып, қайталамауға тырысты.
Ол, біріншіден, аса қуатты Ресей мемлекетімен күресу үшін үш жүздің күшін біріктіру қажет екенін түсінді. Және осы жолда тек қарулы күрес қана емес, сонымен қатар дипломатиялық айла-тәсілдерге барды. Мысалы, бетпе-бет соғыстың қиындығын сезіне отырып, Сібір және Орынбор әкімшіліктерімен келіссөздер жүргізді. Екіншіден, сыртқы жауға қарсы тұра алатын күшті мемлекет құру үшін жекелеген сұлтандардың, билердің қарсылығын, қазақ қоғамындағы алауыздықты, екі майданға бөлінушілікті жою қажет деп тапты.
Кейбір сұлтан, би, рубасыларының қарсылығына қарамастан Кенесары шындығында үш жүздің ру тармақтарының көпшілік бөлігін өз туы астына біріктіре алды. Кенесары әскерлерінің саны кейбір жағдайларда 20 мыңға жетті. Негізгі күші Орта жүз қазақтарынан тұрды. Көтеріліс басталған кезден-ақ бұқаралық сипатқа ие болды. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдағы азаттық қозғалыстар тарихында тұңғыш рет бүкіл Қазақстанды қамтыды. Бүкіл халық үш жүздің ханы ретінде Кенесарыны мойындағанын мұрағат құжаттары да растайды.
Он жылға созылған көтерілістің басты қозғаушы күші — қазақ бұқарасы еді. Оған күшейіп отырған отарлық езгіден қысым көрген қатардағы егіншілер де, рубасылары да, сұлтандар да қатысты. Қазақ жерлерін әскери-әкімшілік отарлауға қарсы күреске наразы халықтың барлық әлеуметтік топтары қатысты. Басты мақсатына қарай ол ұлт-азаттық көтеріліс болды.
Кенесарының жақын серіктерінің қатарында оның туыстары да белсене қатысты. Кенесарының інілері Наурызбай мен Әбілғазы, әпкесі Бопай және жиені Әділғазылар көтерілістің белсенді қайраткерлеріне айналды. Кенесарының қасында Саржанның балалары, т.б. туыстары болды. Осылардың арасынан ерекше көрінген Наурызбай еді. Наурызбай көтеріліс бойы Кенесарының басы-қасында болып, жан серігіне айналды. Кенесарының кіші інісі. Жас кезінен-ак өзінің ержүрек жауынгерлігімен көзге түседі. Наурызбай өзінің тобымен Кенесарының барлық ірі әскери шайқастарына қатысты. Көптеген ел аузындағы аңыз-жырларда Кенесары мен Наурызбай есімдері бірге аталады. Кенесарыға арналған тарихи жырлардың ішіндегі ең атақтысы Нысанбайдың «Кенесары — Наурызбай» дастаны.
Сент-Винсент және Гренадиндер
Сент-Винсент және Гренадиндер (Saint Vincent and the Grenadines) — Кариб теңізіндегі Кіші Антиль аралдар тобына жататын Сент-Винсент аралы мен Гренадина аралдар тобының солтүстік бөлігінде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 389 км². Халқы — 115 мың адам (2000). Астанасы — Кингстаун қаласы.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Өзінің әскери ерлігімен Кенесарының әпкесі Бопайдың да аты шықты. Ол алғашқы күндерден-ақ өзінің жұбайы, алты баласы және туған-туыстарын ертіп көтерілісшілерге қосылды. Бопай 600 адамдық зекет жинайтын ерекше топты басқарды. Сонымен қатар барлық ірі шайқастарға қатысып, Кенесарының басты ақылшы-кеңесшісіне айналды.
Сент-Винсент және Гренадиндер
Халқының 33%-ы қара нәсілдер, 19%-ы мулаттар, қалғандары еуропалықтар мен үндістер. Ресми тілі — ағылшын тілі. Ұлттар достастығы құрамына кіргендіктен, ағылшын королевасы мемлекет басшысы болып саналады. Елді королева тағайындаған ген.-губернатор басқарады. Жоғары заң шығарушы органы — бір палаталы парламент (жиналыс палатасы). Атқару билігі премьер-министр басқаратын үкімет қолында. Халқының көпшілігі христиан дінінің протестант тармағын ұстанады. Әкімшілік жағынан 6 ауданға бөлінеді. Ақшасы — шығыс кариб доллары. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні — 27 қазан (1979) Сент-Винсент және Гренадина Кариб қауымдастығының (1974), БҰҰ-ның (1980), Америка Бірлігі ұйымының (1981) мүшесі.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Ал орысшаға жүйрік тағы да бір інісі Әбілғазы Кенесарының Ресей өкімет орындарымен хат-қағаз алмасу ісін жүргізіп отырды.
Сент-Винсент және Гренадиндер
Сент-Винсент аралы жанартаулы болып келеді (ең биік жері 1234 м, сөнбеген Суфриер жанартауы). Климаты тропиктік пассатты, ылғалды. Жыл бойғы орташа температура 18 — 32ӘС. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 — 3700 мм. Бұталы өсімдіктер мен шағын ормандар басым. Жағалауларын қолтырауындар мен ламантиндер мекендейді.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Көтеріліске қатысушылардың құрамы көп ұлтты еді. Онда қазақтар, орыстар, өзбектер, қырғыздар, поляктар, т.б. болды.
Сент-Винсент және Гренадиндер
Сент-Винсент және Гренадина жерін 1498 ж. Христофор Колумб ашты. 17 ғасырға дейін Испанияның иелігінде болып, 17 — 18 ғасырларда Франция мен Ұлыбританияға берілді. 17 — 18 ғасырларда елге Африкадан зәңгілер әкелінді. 1838 ж. құлдық ресми түрде жойылды. 1885 — 1956 ж. аралығында “жел өтіндегі аралдар” деп аталған ағылшын отарларының, 1958 — 62 ж. Вест-Үндістан федерациясының құрамында болды. 1979 ж. 27 қазанда Достастық деңгейінде тәуелсіздік алды.
Али Файзулла Ходжаұлы Ибрагимов
Али Файзулла Ходжаұлы Ибрагимов, лақап есімі Али Ардобус (15.1. 1900, Қызылорда қаласы – 9.11. 1959, Өзбекстан, Ташкент) – биші, балетмейстер. Өзбекстанның (1944) және Қарақалпақстанның (1954) еңбек сіңірген артисі.
Сент-Винсент және Гренадиндер
Экономикасының негізгі саласы — ауыл шаруашылығы мен туризм. Егетін дақылдары — банан, кокосты пальма, жеміс-жидек, темекі, кофе, какао, имбирь. Елдің ішкі қажеті үшін таро, батат, ямс егіледі. Мал шаруашылығында қой, шошқа, ірі қара өсіріледі. Крахмал мен арроруд өндіруші елдердің қатарына жатады. Экспортқа крахмал, аррорут, теннис қалақшасын, банан, темекі, кокос пальмасын, имбирь, копра, мақта, жеміс-жидек шығарады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлшері шамамен 4320 АҚШ долларына тең. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Ұлыбритания, Тринидад және Тобаго, Сент-Люсия.
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
=Көтерілістің басталуы және барысы=
Сент-Винсент және Гренадиндер
Дереккөздер
*
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
1837 жылы қараша айында Кенесары Петропавл қаласынан шыққан керуенге еріп келе жатқан Ақтау бекінісіне қарасты орыс-қазақтар тобына тұңғыш рет шабуыл жасады.
Али Файзулла Ходжаұлы Ибрагимов
Өнер жолын көркемөнерпаздар үйірмесінен бастады. 1919 жылдан актер, режиссер, әнші, музыкант ретінде Ташкент қаласында музыка және драмма театрларында өнер көрсетті. 20 ғасырдың 20-жылдары Ташкенттің балет студиясында оқып, хореограф білім алды. 1933 – 34 жылдары Қазақ музыкалық театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театры) балетмейстері болып, ұлттық балет өнерінің негізін салуға үлес қосты. Бірнеше пьесаның авторы. 1930 жылы “Тау қырандары” атты ән мен би этнографиялық ансамблін ұйымдастырып, гастрольдік сапарларға шыға бастады. Ибрагимов театр сахнасында бірінші болып Е.Г. Брусиловскийдің “Айман-Шолпан”, “Шұғаның белгісі” музыкалық спектакльдерінде (1934), “Қаражорға”, “Қоян-би”, “Келіншек”, “Соқыр теке”, “Ақсүйек”, т.б. қазақтың ұлттық билерін, сондай-ақ, ұйғыр театрында (Д.Әсімов пен А.Садыровтың “Анархан” музыкалық спектаклінде, 1934) да ұлттық билер қойды. 1943 жылдан бастап Ш.Жиенқұлованың концерттік номерлерін, Қазақ филармониясының балет труппасында Орта Азия халықтарының биін қоюшысы болды.
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
Әскери қимылдар 1838 жылдың көктемінде қайта жанданып, көтерілісшілер Ақмола приказын қоршап, өртеп жіберді.
Ақмола приказының аға сұлтаны Қоңырқұлжа Құдаймендіұлы мен бекініс коменданты Карбышев өртенген бекіністен зорға құтылып шығады. 1838 жылдың жазы мен күзінде Орта жүзді шарпыған көтеріліс енді Кіші жүзге ойысты. Осылайша Торғай далаларына келу арқылы, кезінде Исатай Тайманұлы көтерілісіне қатысқандармен, Жоламан Тіленшіұлы батыр бастаған топтармен бас қосу көзделді.
1841 жылы қыркүйекте үш жүздің ықпалды би-сұлтандары Кенесарыны хан етіп сайлады. Осылайша қазақ жерінде мемлекеттілік қайта орнады.
1841 жылдың күзінде көтерілісшілер тобы Ташкентке аттанып, Созақ, Жаңақорған, Жүлек бекіністері алынды.
Кенесары ұйымдастырған мемлекет феодалдық мемлекет болды. Белгілі қазақ руларының, батырларының, сұлтандарының, жақын туыстарының қатысуымен хандық кеңес құрды. Дегенмен Әбілқайыр хан кезіндегі ақсақалдар кеңесінен өзгешелігі: барлық билік тізгіні Кенесарының қолында болды. Белгілі билер сотын жойып, оның орнына хандық сотты енгізді. Арнайы топ қаржы, алым-салық мәселесін, хандық кеңестің шешімдерінің орындалуын қадағалап отырды.
Экономикалық салада жер шаруашылығымен айналысуды қолдады. Кенесары саудадан түсетін салықтың пайдалы екеніне көзі жеткендіктен керуендерді тонаудан гөрі оларға қонақжайлылық танытты.
Кенесары әскерінде қатаң тәртіп орнатылды. Атақты батырлар мен әскери кеңестің мүшелері басқарған жекелеген жасақтар жүздіктерден, мыңдықтардан тұрды. Мұндай басқару жүйесі көшпелі халықтардағы дала соғысына барынша қолайлы еді.
Кенесарыға қарсы шыққан әскери құрамалардың ішінде ''Ахмет Жантөреұлы, Баймағамбет Айшуақұлы, т. б.'' сұлтандармен болған 1844 жылғы 20—21 шілдедегі ұрыста Кенесарыға қарсы 44 сұлтан ұрыс даласында мерт болды.
Ал патшалық Ресеймен жүргізілген келіссөздер нәтиже бере қоймады. 1845 жылдың жазында көтерілісшілерді Орынбор өлкесінен ығыстырып шығару мақсатында Ырғыз және Торғай бекіністері салынды. Кенесарының Сарыарқаны тастап шығуына тура келді. Кенесарының Сарыарқадан Ұлы жүзге қарай бет алуының бір себебі — Қоқан хандығындағы қазақ руларын өз жағына тарту еді.
Кенесарының Жетісуға келуі тұрғындардың арасында үлкен толқу туғызды. Үйсін, жалайыр, дулат руларының бір бөлігі көтерілісшілерді жақтады. Кенесарыға аға сұлтан Құнанбай Өскенбаев, Барақ Солтабайұлы мен генерал-майор Н.Ф.Вишневскийдің жасағы қарсы шықты.
Күші басым әскерлерден ығысқан Кенесары Балқаш көлі аумағын тастап, Іле арқылы Алатау мен Шу өзеніне жақындады. Кенесарыны Ұлы жүздің Саурық, Тойшыбек, Сұраншы батырлары барынша қолдады. Кенесары өз өкілдерін қырғыз манаптарына аттандырып, Қоқан хандығы мен орыс отаршылдарына бірігіп күресуге шақырды. Алайда Ресей мен Қоқан бектерінің арасында екі жүзді саясат ұстанған қырғыз манаптары Кенесары ұсынысын жауапсыз қалдырды. Ал патша үкіметінің өкілдері өз кезегінде қырғыздар мен Алатау өңіріндегі қазақтарды бір-біріне айдап салумен болды.
Кенесары 1847 жылы қырғыз жеріне басып кірді. Көтерілістің отаршылдыққа қарсы азаттық сипаты өзгере бастады. Кенесарының өз қарсыластарына қаталдығы, жазықсыз қырғыз ауылдарын тонауы оған деген қарсылықты өршіте түсті. 1847 жылы қазіргі Бішкекке жақын Майтөбе деген жерде қырғыз манаптарының әскерімен шайқаста Кенесары және оның жақтастары мерт болды.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Хазар сөздігі
«Хазар сөздігі: сөздік романы» — серб жазушы, көркемөнерші, пәлсапа докторы Милорад Павич (Milorad Pavić) жазған тұңғыш романы. Басылымға 1984 ж. шықты.
Бұл кітап 8 ғ. аяғында, 9 ғ. басында болған тарихи оқиғалар негізінде жазылған: Хазар қағандығындағы дүниедегі үш түрлі діннің (яһудилік, мәсіхшілік, ислам) өкілдері бетпе-бет айтысын бейнелейді. Сол кезде қазар ақсүйектері мен баршаның көбі яхудилікке айналған.
Аңыздық айтылымда болған әйгілі хазар таласы негізінде хатқа қалдыру арқылы жазылған деп саналады.
Аңыздық айтылымда ол кітап екі түрлі, алтын жане күміс басылымда, кімде-кім ол кітапты ашса қарғысқа қалады делінген. Осылайша дүниедегі үш түрлі дін, дүниеде қазірге дейін жұмбақ болып келе жатқан талай сырлы құбылыстар жайлы сыр шертетін осы кітаптар жүз жылға дейін адам баласы оқуға болмайды деп шектеліп тасталған. Қазір дүниеде шын-өтірігі аралас бірнеше парағы ғана сақтаулы.
Қызық деректер
Романның екі нұсқасы бар: ерлердің және әйелдердің, айырмашылығы тек бір сөйлемде.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сербия әдебиеті
Валюталардың айырбастылығымдығы
Валюталардың айырбастылығымдығы – елдің ақша өлшемінің басқа елдердің валютасына айырбасталу мүмкіндігі. Алтын стандарты қолданыста болған кезеңде ресми балама бойынша алтынға айырбасталатын валюта айырбасталымды валюта болды. Кейіннен барлық валюталардың құрамындағы алтынның және олардың алтын баламының күші ресми түрде жойылғаннан кейін бір елдің ақша өлшемінің екінші елдің валютасына қолданыстағы бағамы бойынша еркін айырбастауға жарамдылығы Валюталардың айырбастылығымдығы ретінде түсініле бастады. Валюталардың толық (еркін) айырбасталымдылығы – халықаралық мәміленің барлық түрлері бойынша елдің ақша өлшемінің кез келген валютаға шектеусіз айырбасталуы‚ ішінара (шектеулі) айырбасталымдылығы – валютаның айырбасталуы шетелдік валюталар мен мәмілелердің белгілі бір жиынымен шектелуі. Банкілердің түрлі валюталық айырбас операцияларын жасауына қарамастан мемлекет еркін айырбастауға тыйым салса‚ ондай валюта айырбасталмайтын валюта деп саналады. Валюталардың айырбастылығымдығы дәрежесі мемлекеттің экономикалық әлеуетіне‚ оның сыртқы экономикалық қызметіне‚ ішкі ақша айналысының орнықтылығына‚ ұлттық нарықтар мен басқа да факторлардың дамуына байланысты. Ол елдің ұлттық (орталық) банкісінен өз валютасының бағамын белгілі бір деңгейде ұстап тұру шараларын қолдануды талап етеді. Қазіргі кезде Халықаралық валюта қорына мүше 150-ден астам елдің тек онының ғана валютасы толық айырбасталымды‚ олардың шамамен елуінің валютасының айырбасталымдылығы шектеулі.
Дереккөздер
Санат:Экономика Санат:Ақша
Жүйелілік шынайылықтың мәнді сипаты
Жүйелілік шынайылықтың мәнді сипаты Дүниедегі барлық нәрсе белгілі бір жүйелілікке бағынып, өзара байланыстағы элементтердің жиынтығынан тұрады. Жүйеліліктің болуы арқылы құбылыстар бір-бірінен ажыратылады және тұтастық ретінде бір-бірімен өзара әрекетте болады. Жүйелілік — барлық құбылыстар мен заттардың жалпы ерекшелігі. Мысалы, біздің галактика жұлдыздар жүйесін қамтиды, күн және планеталар күн жүйесін құрайды, Жер планетасы өзінің серігімен, атмосферасымен және ондағы тіршілік иелерімен өмірді туындататын және онымен бірге қызмет ететін жүйе. Адамды қоса алғандағы кез-келген тіршілік иесі — биологиялық жүйе, жердегі адамдар кауымдастығы — әлеуметтік жүйе. Жүйелілік әрқайсысының өз орны болатын және өзіне тиесілі белгілі бір функцияны атқаратын элементтердің тәртіптілігінің және өзара байланысының бар екендігін білдіреді, сондықтан да жүйеде элементтер мен олардың функциялары иерархияланған, яғни элементтер өз араларында басты, жанама, маңызды немесе аса маңызды емес секілді маңыздылық деңгейлері бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. Бұл ерекшелік олардың функцияларына да тән.
Жүйедегі элементтердің жиынтығы — әртектілердің қарапайым қосындысы емес, өзара іштей байланыстағы тұтастық. Бұл тұтастық элементтегі немесе элементтердегі өзгерістердің басқа элементтерде және тұтастай жүйеде бой көрсетуін анықтайды. Жүйедегі өзгерістер (эволюциялар, катаклизмдер) құрылымдық-функционалдық өзгерістерге алып келеді. Жүйенің қызмет етуі нақты процесс болып табылатындықтан, жүйелер ұйымдасу деңгейіне, элементтерінің тепе-теңдігіне, олардың функцияларына байланысты өзара ерекшеленеді; әрбір элементінің функциясының орындалуы нақты және сондықтан да тұтастай жүйе табысты қызмет ететін ұйымдасуы жоғары жүйелер бар; ұйымдасуы төмен жүйелер бар; апатты жағдайда тұрған тепе-тендігі жоқ жүйелер де болады. Жүйе ұйымдасқан тұтастық ретінде қоршаған ортамен өзара әрекетке түсе отырып, оның әсерлерін кабылдауға және оған тиісті түрде жауап қайтаруға мәжбүр. Және Бұл реакция функционалды түрде ғана емес, құрылымдық түрде де көрінеді. Жүйенің қалыпты жұмыс істеуі оның тұтастығы мен функционалдық тиімділігіне белгілі бір тұрақтылық береді. Бірақ бұл қалыпты жұмыс ырғағы салыстырмалы сипатта, ол қоршаған ортаның әсерлерінен бұзылуы мүмкін және солай болуы да тиіс. Сондықтан да, жүйе тұрақтылықтың, беріктіктің белгілі бір қорына ие болуы керек. Бұл қор жүйе және оның элементтерінің көп функционалдығымен және жүйенің теріс әсерлерге жылдам реакцияларына, яғни ішкі құрылымдық және функционалдық қайта құрылуға, бейімделуге дайындығымен жасалынады. Осы тұрғыда, ескере кетер жайт, физикалық, химиялық, биологиялық, антропологиялық, әлеуметтік жүйелердің әрқайсысы жоғарыда аталған ерекшеліктер бойынша өзіндік белгілерге ие, ал бұл белгілер олардың қызмет етуінің заңдылықтарында көрініс табады. Жүйелілік болмыстың жалпы сипаттамасы болғандықтан, болмыс пен оның элементтерін зерттеу белгілі-бір жүйелілік тәсілге негізделуі керек. Шынайылықтың осы ерекшеліктерінің негізінде заттар мен құбылыстарды жүйелік тұтастық ретінде қарастыратын ғылыми зерттеудің жүйелік әдісі қалыптасып, дамиды. Бұл жағдайда танымдық әрекеттің нақты пайымдау, абстрактылы ойлау және практика тәрізді кезеңдері өзінің базалық негізімен құбылыстың тұтастығын, жүйелілігін сақтап қалады, нақты пайымдау — құбылысты тікелей тұтас қабылдау; анализ — тұтас затты құрамдас бөліктерге бөліп, оның құрылымдығын зерттеу, синтез — шығармашылық процесс ретінде практикада нақты қолдану мақсатында мазмұнды идеалды бейнені қайта құру. Практикалық әрекетпен қатар жүретін синтез арқылы ғана дүниені өзгертетін және білімді жетілдіретін шығармашылық процесс жүзеге асады.
====
Санат:Саясат
Итакажа
Итакажа (Itacajá) — Бразилиядағы муниципалитет, Токантинс штатында орналасқан. Батыс Токантинс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Жалапан экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 569 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3051,341 км² шамасында. Халық тығыздығы — 2,2 адам/км².
Санат:Токантинс елді мекендері
Таштуй
Таштуй — Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Янгиль ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 482 адамды құрады. Пошта индексі — 453623, ОКАТО коды — 80201846002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері