cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вольфегг
Вольфегг (Wolfegg) — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан муниципалитет. Тюбинген әкімшілік округіне бағынады. Равенсбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3447 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 39,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 4 36 085. Муниципалитеттің басшысы — Петер Мюллер.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Қызылқайың (Ақсу ауданы)
Қызылқайың — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Есеболат ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 271 адам (147 ер адам және 124 әйел адам) болса, 2009 жылы 253 адамды (132 ер адам және 121 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Канту
Канту (Cantù) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Комо провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 39036 адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 1575 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 22063.
Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Apollonia.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
NGC 2588
NGC 2588 — Puppis шоқжұлдызында орналасқан II1p типті шашыраңқы жұлдыздар шоғыры.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1836 жылы 16 ақпанда Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2588 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: OCL 715, ESO 370-SC10.
Стандиш (Мичиган)
Стандиш (Standish) — Мичиган штатының Arenac округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1581 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.5 км² шамасында. FIPS коды — 26-76120.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
Сол Кечь-Пель
Сол Кёчь-Пель — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кечь-Пель өзенінің сол жағалауынан 44 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Коми Республикасы өзендері Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
NGC 7070
NGC 7070 — Тырна шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1834 жылы 5 қыркүйекте Джон Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7070 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 66869, ESO 287-28, MCG -7-44-16, AM 2127-431, IRAS21272-4318.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Тырна (шоқжұлдыз)
Қазақстандағы ашаршылық және оның демографиялық салдары
Қазақстандағы ашаршылық, оның демографиялық салдары Қазақстандағы 1932-1933 жылдардағы ашаршылық салдарынан болған адам шығыны туралы мәселені қазіргі заманғы тарихнама әр түрлі қырынан бағалайды. Қарапайым рәсімге (қазақ халқы санының жүргізілген санақтар арасындағы арифметикалық алшақтықты анықтауға) негізделген зерттеулерде шығын, әдетте, 1 млн адам шегінде аталады. Көрінеу көбейтілген бағалаулар да кездеседі, мысалы, белгілі америкалық маман Марта Олкоттың «Әлеуметтік өткенді бағамдау: Орта Азия қазақтары» атты кітабында екі миллиондық құрбандық туралы айтылады.
Кейінгі кезге дейін проблеманы талдау үшін бірінші және екінші Бүкілодақтық халық санағы (тиісінше 1926 жылғы 17 желтоқсанда және 1939 жылғы 15 қаңтарда жүргізілді) деректері бірден-бір құжат көзі болып келді. Олардың арасындағы қашықтық толық 12 жыл және бір айды құрайды. Халықтың кемуі нақ осы санақтар аралығындағы кезеңде өтті. Егер адамдардың демографиялық кемуінін шыны 1932—1933 жылдардың қысына тура келетінін ескерсек, тиісінше халық санының ғаламат қысқаруы бірінші санақ өткеннен кейінгі шамамен оның алтыншы жылында және екінші санақтың нақ сондай алдынғы жылында болған. Басқаша айтқанда, қайғылы оқиғаның шыны екі санақтың дәл ортасына келеді, бұл есепті жан-жақты қарастыруға мүмкіндік береді.
1926 жылғы бірінші санақ қорытындысына сәйкес, Қазақ АКСР-і аумағында 3 млн 628 мың тұрғылықты халық мекендеді. . Бірақ 12 жыл өткеннен кейінгі 1939 жылғы санақта халық санының 1 млн 321 мың адамға, яғни жинақтап айтқанда 36,7%-ға азайғаны тіркелген. . Тарихшы-демографтардың айтуы бойынша тіпті осы цифрдың өзі азайтылып көрсетілген, демек ол факторлық талдау аясында елеулі түрде түзетуді қажет етеді деген сөз. . 1930 жылдың ортасына, халықтың сандық құрамы шартты түрде тұрақты болған кезде республика аумағындағы тұрғылықты халықтың саны 4 млн 120 мың адамды құрады. .
Қазақ халық шаруашылығы есеп (Казнархозучет) басқармасы М. Соматовтың жұртқа мәлім мәлімдеме хатында (1937 жылдың 14 қаңтары) Қазақстанның ауыл тұрғындары 1930 жылдың 1 шілдесінен 1933 жылдың 1 маусымы аралығында 3,4 млн адамға кеміп, ал қала тұрғындары 766,8 мың адамға өскен. Мәлімдеме хатта осы екі аралықтағы қайтыс болғандар айырмашылығы (263,3 мың адам) аштық, індет, жер аудару құрбандары көрсетілмейді. .
Осыдан келіп тарихшы-демографтар мынадай қорытынды шығарады, демек аштықтың және сонымен байланысты аурулардың салдарынан аталған жылдарда республиканың бүкіл тұрғылықты халқының 1 млн 750 мыны немесе 42%-ы құрбан болды. .
Аштық құрбандарының саны туралы мәселе әзірге ашық күйінде қалып отыр деп ойлаймыз. Елеулі түзетуді, шамасы, МКК мен ІІБ, Орталық партия органдарының «К» (құпия) белгісі соғылған, республикалық жэне облыстық мұрағаттарда сақталған мұрағат қоймаларынан айналымға енгізілген материалдардан алуға болатын шығар. Түбегейлі жаңа деректерді «қуғын-сүргін санағы» деген атаумен белгілі 1937 жылғы Бүкілодақтық халық санағының материалдарынан алуға болады. Тұп-тура бір-ақ күнде (5 қаңтардан 6 қаңтарға қараған) жүргізілген ол сталинизм саясаты тудырған орасан зор демографиялық апатты бейнелейді. Іле-шала оны әзірлегендер мен орындағандардың тұтқындалғаны, ал көпшілігінін атылғаны түсінікті (тоталитарлық жүйе куәлерді қалдырудан қорықты). Санақ материалының өзі ұзақ жылдар бойы жойылған деп есептеліп келді. Енді, міне, жуырда ол Халық шаруашылығы Орталық мемлекеттік мұрағаты (ХШОММ) қорынан табылып отыр. Осы материалдардан көрінгендей, 1937 жылғы қаңтарда КСРО-да қазақтардың саны 2 862 458 адамды құраған. .
Қазақстанда осы кезде басқа халықтар мен этностардың саны: украиндар - 859,4 мыңнан 658,1 мыңға, өзбектер - 228,2 мыңнан 103,6 мыңға, ұйғырлар — 62,3 мыңнан 36,6 мыңға азайғанын да айтқан жөн. Ауыр тағдырға тап болған осы халықтардың өкілдері үйреніскен жерін тастап, азық-түлікке қатысты қолайлылау аудандарға - Сібірге, Өзбекстанға кетуге мәжбүр болды.
Келтірілген деректерден байқағанымыздай, шаруашылықты өктемдікпен талқандаудың салдарынан туындаған ашаршылық ауқымы жағынан жан шошытарлықтай болды. Малдан жұрдай болған қыр халқы өздеріне тән дәстүрлі тағамдары еттен айырылды. Балықшылық, аңшылық және басқа жиын-терім жағдайды түзей алмады. Егін шықпағандықтан ауылда астық болмады (ал болса, астық дайындау науқаны кезінде сыпырып алды).
Голощекиндік аштық босқындары
Жұтаған аймағын тастап кету де барлық уақытта бірдей қолдан келмеді. Жылқысы, түйесі жоқ, жаяу қалған көшпеліге бірнеше жүз, тіпті мыңдаған шақырымдық орасан зор қашықтықты еңсеру қиынға түсті. Малсыз қалған шаруа шаруашылығына кең-байтақ дала енді асыраушы емес, ажал торына айналды.
Мұқтаждық қуған адамдар тобы бір ғана мақсатпен — тірі қалу үшін қалаларды, кенттерді, станицаларды, теміржол станцияларын кезіп кетті. Олар шоғырланған жерлерде бөртпе сүзегі шықты, адамдар сирек қоныстанған мұндай жерлер үшін бұл бұрын-соңды кездеспеген індет еді. Белпаз ауруға қарсы күресетің иммунитеті болмағандықтан, сондай-ақ денсаулық сақтау қызметінің әлсіздігінен (көптеген жағдайларда мүлдем болмағандықтан) аштыктан әлсіреген адамдар қазаға ұшырады.
Тұрғылықты халық санына көші-қон да қатты шығын әкелді. Халықтың бастапқы жиынтық санының төрттен бірі, яғни 1 030 мың адам республикадан тыс аймақтарға кешіп кетті. Оның 616 мыңы оралмады, ал 414 мыңы кейін Қазақстанға қайтып келді. Мамандардын бағалауы бойынша оралмай кеткен 200 мыңға жуық адам шет елге — Қытайға, Моңғолияға, Ауғанстанға, Иранға және Түркияға жол тартты.
Қазақтардың іргелес өңірлерге көшіп барып қоныстануына нақты дәлел болатын деректер 1926 және 1939 жылғы санақтарда келтірілген. Егер 1926 жылғы санақ бойынша көршілес республикаларда қазақ, ұлтының 314 мың өкілі тұрған болса, 1939 жылғы санақ бойынша ол 794 мың адамға жетті, яғни көбею салыстырмалы шекте 453 мың адамды құрады. . 1926 және 1939 жылдар аралығындағы санақ аралық кезеңде мигранттар есебінен қазақтар: РКФСР-да 2,3 есе, Өзбекстанда - 1,7 есе, Түркіменстанда — 6 есе, Тәжікстанда - 7 есе, Қырғызстанда 10 есе өсті. . Қайтару және оларды шаруашылыққа тарту бағытында ауқымды жұмыстар атқарылды. Бірақ 1938 жылғы «жапон тыңшыларымен» және «ұлтшыл-фашистермен» күрес науқанындағы қуғын-сүргін аласапыранында осы іс-шаралар тежелді. Республика ОК-нің жаңа аппараты «халық жауларының» ісін жалғастыруға тәуекел ете алмады (Л.И. Мирзоян тұтқындалып, атылды). Алайда бұл тарихтың тағы бір зұлмат беттері саналады.
Індет пен Аштықтың демографиялық процесті шайқалтуы
Сол жылдардың қайғылы оқиғалары себептерін дәстүрлі тарихнамада айтылып келген «қателіктер мен асыра сілтеулер» салдарымен ғана түсіндіру мүмкін емес. Қайта керісінше, бұл арада заңды құбылыс орын алған, яғни жұмылдыру-әкімшілік және волюнтаристік-күштеу әдістері өзінің табиғатынан стихиялы келетіні анық. Оның негізінде саяси-идеологиялық құралдарды ел өміріне кеңінен енгізу, шаруашылықты басқаруга қолдану, құқықтық нормаларды және адам факторларын (бүгінгі тілмен айтқанда) аяққа басу үрдістері жатыр. Тиісінше, қателіктер мен асыра сілтеулер қоғамды ұйымдастырудың сталиндік үлгісінін объективті логикалық шындығын білдіреді.
Осы алғышарттарды сезіне отырып, сонда да көкейге келген мынадай сұрақтан бас тарта алмаймыз: сол кезде мұндай қайғылы оқиғаларға қалайша жол берілді? Оның үстіне, қазір де Сталиннің және оның ең жақын серіктерінің елдің жағдайын, Даладағы тартыстың ауқымын толық білмегендігі, оларға теріс ақпараттар берілгендігі туралы және т.б. пікірлер айтылуда. Шындығы солай ма?
Шынындада, өлкеде қалыптасқан жағдай туралы Мәскеуде баяндама жасап, оралғаннан кейін Л.И. Мирзоян (оның республикалық партия ұйымының басшылығына енді кіріскен кезі) мен ҚАКСР ХКК-нің төрағасы О. Исаевтің Қазолком бюросы отырыстарының бірінде айтқанындай, Л. Каганович қатты абыржыған. Ол ылғи да: «Бұлай болғаны қалай? ОК бұл туралы неге газеттен оқып біледі (тап-таза жалғандық, өйткені баспасөз ол кезде өз «ақпараттарын» рұқсат етілген насихаттық шамадан әрі асыра алмады. — авт.)? Бұл туралы (яғни ашаршылық, көшіп кету т.б. — авт.) үндемеу кімге («зиянкестерге» үйреншікті тұспал. — авт.) пайдалы?» деп қатты ашуланып, қайта-қайта сұрай берген.
Орталыққа шынында да апаттың ауқымы туралы айтылмады ма, әйтпесе осындай ерсілік қайдан шықты. Бірақ құжаттар мүлдем керісінше деректер келтіреді. Ең алдымен Қазақстан ХКК-нің төрағасы О. Исаев қол қойған ресми үкіметтік жазбада (1932 жылғы мамыр) келтірілген біршама ақиқат ақпарат белгілі. Сондай-ақ басқа да пікір бар, БК(б)П Батыс Сібір өлкелік партия комитетінің хатшысы Р. Эйхе мен Өзбекстан ОАК-нің төрағасы Ю. Ахунбабаев Мәскеуге Қазақстандағы ашаршылықпен көшіп кету туралы хабарлаған (ақылға қонады, өйткені Батыс Сібір мен Өзбекстан босқындардың үлкен тобын қабылдаған және олардың басшыларының Сталинді бұл туралы хабардар етпеуі мүмкін емес).
Биліктің жоғары эшелондағыларының екіжүзділігіне РКФСР ХКК төрағасының орынбасары Т. Рыскұловтың. Сталинге жазған хаты куә бола алады.
Онда былай деп жазылды: «Шамамен Қазақстан өлкесімен көршілес көшіп-қонып жүрген жерден алынған соңғы деректер бойынша қазір қазақтар: Орталық Еділде - 40 мың адам, Қырғызстанда - 100 мың адам, Батыс Сібірде — 50 мың адам, Қарақалпақта — 20 мың, Орта Азияда 30 мың адам шамасы. Көшпелілер тіпті Қалмақ жері, Тәжікстан, Солтүстік елке және т.б. шалғай жерлерде де бар. Халықтың бір бөлігі байлары бастап Батыс Қытайға да көшіп барған. Қазақтардың орталық аудандарға қарай көшуі бірінші рет байқалып отыр. Бұл жай көшу емес (әдеттегі жазда, шағын қашықтыққа және малдары болған кезде), аш адамдардын елеулі бөлігінің талғажау іздеп босуы. Көшіп кетушілер жекелеген аудандар бойынша аудандар халқы жалпы санының 40—50%-ына жетеді...
Бірақ қазақ шаруашылықтарының осы көшіп-қонулары мен сергелденге түсуінің ең теріс нәтижесі — қазақ халқының басына түскен 1932 жылы басталған ашаршылық пен індет, ол жазда азайып, енді тағы да жан шошытарлық мөлшерде асқынып отыр. Өткен көктемде қазақ аудандарында және көшіп-қонушылар арасында аштық пен індеттен болған өлімнің көбеюі байқалады. Ашаршылық тудырған індет қазір көктемнің жақындауымен қайта өршиді. Міне, жергілікті материалдардан алынған және соңғы кезге қатысты бірқатар фактілер. Бірқатар өлкелерден РФКСРХКК комиссиясының жұмысына қатысу үшін келген өкілдер мынадай фактілерді хабарлады: Илларионов жолдас (Орта Еділ өлкелік атқару комитетінен) Тұзтөбе және Ор аудандарында көшпелілер арасында күн сайын 5-10 адамның өлетінін айтты; Алағызов жолдас (Батыс Сібіратару комитетінен) тек бір Сібір теміржолы станцияларында 10 мың қазақтың шоғырланып қалғанын, араларында індеттің жайлағанын және олардың едәуір бөлігінің өліп жатқанын хабарлады; Солтүстік жол құрылысы кірпіш зауытында 84 қазақ жұмыс істеген, кейін оларды жұмыстан шығарған, олардың 14-і аштан өлген, сол үшін кінәлілер жауапкершілікке тартылған; Туғанбаев жолдас (Қырғыз OAK төрағасының орынбасары) Фрунзе қаласында және оның айналасында 10 мыңға дейін қазақтың (ол туралы БК(б)П ОК-іне және БК(б)П Кыробкомына жазылды) шоғырланып қалғанын және күніне 15—20 адамның (әсіресе балалар) қайтыс болатынын хабарлады.
Көшпелілердің жағдайы Қазақстанның өз ішінде де онып тұрған жоқ. Көптеген қалалар мен теміржол станцияларында (Әулиеата, Шымкент, Семей, Қызылорда және т.б.) күн сайын өлген қазақтардың мәйітін тасып жатқанын көруге болады. Шу ауданында (уәкіл Жандосов жолдастың хабарлауы бойынша), аудан орталығында, Новотройцк селосында күніне 10-12 қазақ өледі және көшпелілердің 60 пайызы ауданнан кетіп қалған.
Сарысу ауданында жұмыс істейтін 7000 шаруашылықтан 500-ге жуық шаруашылық қалды, ал қалғандары Әулиеатаға және басқа аудандарға көшіп кетті, олардың бір бөлігі тіпті Қырғызстанға барыпты. Қарашада осы ауданнан бірнеше жүз қазақ отбасылары үдере көшкен. Жолда халықтың бір бөлігі аштықтан қырылған. Қаңтардың бір ғана екінші жұмасында 24 мәйіт көмілген. Жолшыбай оларға қарулы бандиттар шабуыл жасаған. Әйелдер балаларын суға лақтырыпты. Әулиеата қаласында 5-6 қаңтарда шайханалардан балалардың мұз болып қатып қалған 20 мүрдесі шықты және осы мерзімде 84 ересек адам қайтыс болды. Ақтөбе облыстық комитетінің 1932 жылғы 16 қазандағы қаулысында Жосалы теміржол станциясына келген (және кейін Сексеуіл станциясына жіберілген, бала-шағасымен кері оралған 300-400 дейінгі көшпелілер отбасынан 100 адамның (дәлемесдеректер бойынша) оларға көмек жасалмағандықтан өлгені (оның ішінде 21 адамның кәдімгі шешектен) көрсетілген, станцияда қазақтардың таяк жегендері де бар. Аталған қаулыда аудандық ұйымдардың «қазақтардың жаппай өлуіне көз жұмып қарағаны» айтылады. Оқиға шілде айының аяғында болған, ал обкомның қаулысы қазан айында шығарылған.
Қазірге кезде Ақтөбе облысында жұмыс істейтін мәскеулік Қызыл Крест отрядының (Қоғамының) баяндамасында Торғай сияқты аудандарда қазақтарды аштық пен індеттін жайлағаны хабарланды. Аштар қалдықтарды талғажау етуде, дала өсімдіктерінің қабығын, ұсақ кеміргіштерді жейді. «Олар иттер мен мысықтарды жеп бітірді, олардың шалаштарының айналасында иттердің, мысықтардың және ұсақ кеміргіштердің сүйектері үйіліп жатыр». Адам етін жегендер туралы да айтылуда. Отрядтын осы хабарламасында 2 500 халқы бар бірТорғай ауданы орталығының өзінде 728 адамның шешекпен ауырғаны, өлімнің көптігі көрсетілді. Сонымен бірге аудан орталығы бойынша шешекке қарсы егетін 12 адам жұмыс істеген кезде, ауданның 25 мың тұрғыны бар ауылдарында бар болтаны шешекке қарсы егетін 2 адам ғана жұмыс істеген. Ақтөбе облысының орталығындағылар Торғай ауданындағы шешек індеті туралы білмеген. Ал Қазақ Денсаулық сақтау халық комиссариаты да оның аудандардағы есебін алмаған, соның салдарынан өлке бойынша осы кезде шешекпен ауырғандардың саны 2400 адамға жеткен.
Жергілікті органдардың деректері бойынша, Торғай және Батпақ қара аудандарында халықтың 20-30%-ы қазаға ұшыраған және халықтың қалған бөлігінің көпшілігі көшіп кеткен. Шалқар ауданының бірқатар ауылдық кеңестерінде халықтың 30—35%-ы қырылып қалды. Тұтас алғанда Ақтөбе облысында (осы аудандар сонда қарайды), облыстық атқару комитетінің төрағасы Иванов жолдас Кеңестердің облыстық съезінде (1932 жылғы шілде) жасаған баяндамасында хабарлағандай, облыста 1930 жылы халық саны 1 012 500 болса, содан 1932 жылы 725 800 адам немесе 71 %-ы қалған. Қызылорда аудандық атқару комитетінің төрағасы мәлімдегендей, осы ауданның көптеген ауылдық кеңестерінде халықтың 15-20%-ы ғана қалды. Балқаш ауданында (жергілікті ОГПУ дерегі бойынша) 60 мың қазақ болған. Қаратал ауданында өткен қыста үш қазақ ауылын басқа жерге отырықшылану үшін күштеп көшіру кезінде халықтың жартысы қайтыс болған. Нақ осы ауданда (жергілікті ОГПУ мәліметі бойынша) желтоқсан айы мен 1933 жылдың 10 қаңтары аралығында 569 адам аштан өлген, сол уақытта Үштөбе станциясында, Қаратал құрылыс аланында және күріш колхозында 300-ден астам мәйіт жерленген. Шұбартау ауданында 1931 жылы 5300 шаруашылық болды, 1933 жылдың 1 қаңтарына, одан қалғаны 1941 шаруашылық».
Дереккөздер
Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы.
ISBN 978-601-282-055-3, т. 4 ISBN 978-601-282-026-3
Санат:Тарих Санат:Қазақстан тарихы
Тұщықұдық (Маңғыстау облысы)
Тұщықұдық — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы ауыл, Тұщықұдық ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы – Шетпе ауылынан солтүстік-батысқа қарай 85 км жерде, Бозащы түбегінің оңтүстік-батысында орналасқан.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1998 адам (987 ер адам және 1011 әйел адам) болса, 2009 жылы 2030 адамды (1013 ер адам және 1017 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Маңғыстау ауданы елді мекендері
Витнау
250px|thumb|Картада орналасуы Витнау (Wittnau AG) — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Лауфенбург округінің құрамына кіреді.
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1108 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11.25 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4181, пошта индексі — 5064.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Аргау елді мекендері
Акционерлік қоғам
Акционерлік қоғам — капиталды орталықтандырудың және ірі кәсіпорындарды ұйымдастырудың негізгі формасы. Акционерлік қоғамдар капиталдың алғашқы қорлану кезеңінде пайда болған. Акционерлік қоғам ашық және жабық болып екі түрге бөлінеді. Егер акциялар тек құрылтайшылар арасында ғана бөлінетін болса, онда жабық акционерлік қоғам болып саналады. Ал ашық акционерлік қоғам акциялары еркін сатылады және сатып алынады. Акционерлік қоғам заңды тұлға болып есептеледі. Оның жарғысында қоғамның мақсаты, капитал мөлшері, іс басқару тәртібі айқындалады.
Акционерлік қоғамда басқарудың ең жоғары органы акционерлердің жалпы жиналысы болып табылады. Ол әдетте жылына бір рет өтеді, ал күнделікті істерге атқарушы орган — басқарма басшылық етеді. Мұның сыртында бақылаушы орган — тексеру комиссиясы сайланады. Акционерлік қоғамның тапқан пайдасы салықтар төлеуге, өндірісті кеңейтуге, резервтерді толықтыруға, жарғылық капиталды өсіруге және дивидендтер төлеуге жұмсалады. Қазақстан Республикасында 1991 жылғы 21 маусымда “Шаруашылық серіктестіктер мен акционерлік қоғамдар туралы” Заң қабылданғаннан кейін Акционерлік қоғамдар құрыла бастады. 1998 жылы олардың саны 3 мыңнан асты.Акционерлік қоғамға  қатысушылардың әрқайсысы өзі қосқан капиталдың сомасына сәйкес көлемдегі акцияларға ие болады және тиісті мөлшерде табыс — дивиденд немесе белгіленген пайыз алады.
Акционерлік қоғам - рұқсат ету жолымен құрылатын заңды кұқығы және өзіндік жарғысы бар бірлестік. Акцио-нерлер болуға жеке адам да, заңды тұлғалар да хақылы. Акционерлік қоғам құру үшін нотариус куәландырған серіктестік келісім шарты жасалады, оны қоғамның жарғысы деп атайды. Акционерлік қоғамды ұйымдастырушылар санына шек қойылмайды. ¥йымдастырушы тіпті бір адам болуы да мүмкін. Қоғамның негізгі жарғылық қорының мөлшері сол елдің қолданылып жүрген заңымен белгіленеді. Мәселен, жарғылық қор Австралияда - 1 000 000 шиллинг, ФРГ-де -100000 марка, Швейцарияда - 50 000 швед маркасы, Ресейде: жабық акционерлік қоғамға - 10 000 сом, ал ашық қоғамға 100 000 сом мөлшерінде белгіленген. Акционерлік қоғамның негізгі капиталы акцияларға бөлінеді, акцияның ақшалай сомасы негізгі капитал көлеміне сай келуі шарт.Ашық қоғамның акциялары еркін сату жолымен таратылады, оны кәсіпорындар да, жеке адамдар да сатып ала алады.Акционерлік қоғамда акционерлердің жалпы жиналысы өткізіліп тұрады. Онда тексеру және есеп (санақ) комиссиясы құрылады. Олардың мүшелері бір немесе бес жылға сайланады. Сонымен қатар директорлар кеңесі (бақылау кеңесі) ұйымдастырылып, оның төрағасы бір жыл мерзімге тағайындалады. Ал директорлар кеңесі атқарушы директорды және оның мүшелерін сайлайды
Дереккөздер
Санат:Мекемелер Санат:Акционерлік қоғамдар
Башар әл-Асад
Башар Хафиз әл-Асад (بشار حافظ الأسد, Bashar Hafez al-Assad Сирия Араб республиасының президенті.
туған жері
Башар Хафиз әл-Асад 11 қыркүйек 1965 жылы Дамаскіде туған. Сирияның — 16-шы президенті. 17 шілде 2000 жылы таққа отырды. . 2007 жылы қайта сайланды.АҚШ билігі оны антиамерикалық көзқарастары үшін және терроризм мен Саддам Хусейннің тәртібін қолдады деп айыптады.
Башар Асад 1965 жылдың 11 қыркүйегінде Дамаскіде дүниеге келді. Оның әкесі - сириялық әскери қолбасшы - генерал Хафез Асад кейін ел билігінің тізгінін қолға алады.
1988 жылы Башар Асад Дамаск университетінің медициналық факультетін "көз дәрігері" мамандығы бойынша тәмамдады. (Фотосуреттер bigpicture.ru сайтынан алынды).
1970 жж. Асадтар отбасы. Солдан оңға: Хафез Асад (әкесі), Башар, Махер (ағасы), Аниса Махлуф (анасы), Маджид (ағасы), Бушра (әпкесі) және Басиль (ағасы).
1994 жыл. Алдыңғы қатарда: әкесі мен анасы. Солдан оңға қарай екінші қатарда: Махер, Башар, Басиль, Маджид және Бушра. Бастапқыда әкесі Хафез Асад ел тізгінін үлкен баласы Басильге ұстатуға ниетті болады. Алайда ол 1994 жылы жол-көлік апаты қаза болады.
Ағасының қазасынан кейін Башар Ұлыбританиядан Сирияға қайта оралады. Ол Хомстағы әскери академияға түсіп, 1995 жылы капитан атағын алады. Бастапқыда ол танк батальонының командиры қызметін атқарса, кейін Республикалық гвардияны басқарады.
Отбасылық жағдайы
2000 жылы желтоқсан айында Башар Асад Асма Фауаз әл-Ахрасқа үйленді. Асма сириялық сүнниттерден болатын құрметті тайпаның қызы. Ол — экономист, компьютерных технологиялар жөнінде маман. [[Ұлыбритания]да] туылып, тәлім алған. Асад онымен Лондонды іс-тәжірибеед жүрген уақытта танысқан.
Дереккөздер
Санат:Президенттер Санат:Сирия президенттері Санат:Сирия
Александра Вячеславовна Трусова
Александра Вячеславовна Трусова (23 маусым 2004, Рязань, Ресей) — ресейлік мәнерлеп сырғанаушы. XXIV Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (2022). Еркін бағдарламада үздік нәтиже көрсеткен – 177,13 ұпай. Әлемдік мәнерлеп сырғанау тарихында Олимпиада ойындарының еркін бағдарламасында күрделілігі ең жоғары бес төрт қарғып секіруді аяқтаған алғашқы спортшы. Әлем чемпионатының қола жүлдегері (2021). Еуропа чемпионатының екі дүркін қола жүлдегері (2020, 2022). Гран-при финалының қола жүлдегері (2019). Ресей чемпионатының екі дүркін күміс жүлдегері (2019, 2022) және Ресей чемпионатының екі дүркін қола жүлдегері (2020, 2021). Жасөспірімдер арасындағы екінші екі дүркін әлем чемпионы (2018, 2019). Жасөспірімдер арасындағы Гран-при финалының жеңімпазы (2017) және күміс жүлдегері (2018).
Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар Санат:Ресей мәнерлеп сырғанаушылары Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Тәуелсіздік идеясын жырлайтын қазақ эпостарының қолжазба нұсқалары
Тәуелсіздік идеясын жырлайтын қазақ эпостарының қолжазба нұсқалары — 2011 жылы Алматы қаласы «Credo» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Т. Әлібеков, жауапты шығарушы Т. Әкімова. Беттер саны — 324.
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-7114-13-8.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қазақша кітаптар Санат:2011 жылы шыққан кітаптар Санат:Credo баспасының кітаптары
Исландия қалалары
thumb|268x268px Исландияда қалалар екіге бөлінеді: сити (халықтың саны 20000 асатын ірі қалалар) және таун (халқының саны 20000 аспайтын орта және кіші қалалар). Исландияның халқының көбісі Хёвюдборгарсвайдид атты астаналық аймақта өмір сүреді.
Ірі және орташа қалалар
Исландияда халқы 1000 асатын қалалар ірі және орташа болып табылады. 2014 жылдың 1 қаңтарына халық саны 1000 асатын қалалардың саны 30-ға тең болған.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Исландия қалалары Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Крако
Крако (Craco) — Италиядағы коммуна, Базиликата әкімшілік аймағына қарасты Матера провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 796 адамды құрайды. Халық тығыздығы 10 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 76 км² шамасында. Пошта индексі — 75010.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Базиликата елді мекендері
Альфа (Мичиган)
Альфа (Alpha) — Мичиган штатының Iron округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 198 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.6 км² шамасында. FIPS коды — 26-01800.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мичиган қалалары
З
thumb|left|110px
thumb|right|400px З, з — кириллицаға негізделген әліпби әрпі.
Тіл ұшының астынғы күрек тіске жуысуынан жасалатын дыбысты белгілейтін таңба. З - айтылу орнына қарай тіс (денталь), жасалу жолына қарай  ызың (фрикатив), дауыс пен салдыр қатысына қарай ұяң фонема. "З" қазақ тілінде сөздің барлық шенінде кездеседі (зат, зымыран, қазы, бозы, тұз, дүз). Латынша романдалуы: "Z,z". Ж, с, ш дыбыстарының алдынан келгенде ол айтылуда сол көршілес дыбысқа ұқсап үнделеді (ассимиляция). Мысалы, "боз жігіт" - "божжігіт", "ізші" - "ішші" т.б. .
Кодтар кестесі
HTML жүйесінде бас әріп «З»-ны  З  немесе З, ал кіші «з» әріпін - з немесе з деп белгілейді.
Дереккөздер
Санат:Кириллица
Тұяқ ақы
Тұяқ ақы – Қазақстанда 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында жайылымдық жерді пайдаланғаны үшін алынған алым, рентаның бір түрі. Жайлауға, қоныстар мен шабындық жайылымдарға байланысты “қоныс ақы”, “шөп ауыз” деп те аталған. Тұяқ ақының мерзімі маусымдық болған, ал алым мөлшері келісуші жақтардың ықыласына қарай белгіленіп отырған (мыс., “әр түтіннен бір қой немесе бір қозы”).
Дереккөздер
Санат:Мәдениет
Дәндер
Дәндер (фарм.)
Дәндер (лат. Semina) деп - фармацевтикалық практикада бүтін дәндерді және бөлек дәнекшелерді атайды. Дәндерді тәртіп бойынша піскен күйінде жинайды және кептіреді. Дәндерге кепкен күйінде көзбен немесе лупа көмегімен (10×) талдау жүргізеді. Дәндердің формасы, өлшемі (ұзындығы, қалыңдығы), беткейінің сипаты, түсі, дәмі, ұрықтың орналасуы, тыртықшаның болуы және формасы және т.б. сипаттары диагностикалық манызға ие. Өлшемдерді өлшегіш сызғышпен немесе миллиметрлік қағазбен, ал домалақ дәндерді домалақ ойықтары бар елекпен өткізу арқылы өлшейді. Түсін күндізгі жарықта анықтайды, иісін – сындыру арқылы немесе ысқылау арқылы анықтайды, дәмін - құрғақ шикізатты дәмін алу арқылы немесе оны қайнатып (тек улы емес өсімдіктер үшін).
Жалпы мәліметтер
Дәндер ұрықтан, эндосперманың нәрлі тінінен немесе периспермадан (кейбір жағдайда олар болмайды) және қорғаушы дәндік кебектен тұрады. Ұрық ұрықтық түбіртектен, өркеннен, бүршіктен, сонымен қатар бір немесе бірнеше алғашқы жапырақшаларынан тұрады. Дәннің нәрлі заттары эндоспермада сақталады немесе дәнекшелерде (эндосперм жетілмеген немесе жоқ болса, дәнекшелер дәннің аз бөлігін қамтиды). Эндосперм ұрықтың жанында орналасуы мүмкін немесе дәнді қаптауы мүмкін.
Дәннің кебегі әдетте қабықты, кейде мөлдір қабықты, тыртықшасы бар – дәнекшелердің бекінуі үшін. Дәнекшелердің өсуімен бірге дәннің тыртықшасы қалыңдайды. Шаң–тозаң кіретін жерінде микропиле пайда болады, ол арқылы ұрықтарға су кіреді. Кейбір жағдайларда дәннің кебегінің өсінділері болады (ариллоидтар) шаш түрінде, қанаттары (гладиолус), қанық боялған етті (бересклет, анар) болады. Өсінділері дәннің барлық бөлігін қаптауы мүмкін немесе кейбір бөліктерінде ғана болуы мүмкін. Бұл жағдайда оларды ариллустар деп атайды.
«Дән» сыртқы белгілері бойынша морфологиялық талдау
1.	Дәннің формасы
2.	Сыртқы белгілері
3.	Бүршігінің сипаттамасы
4.	Дәннің ішкі құрылымы
5.	Өлшемдері (см).
6.	Түсі
8.	Дәмі ( улы емес өсімдіктерде)
Дереккөздер
Санат:Дәнді дақылдар
Шахрух Хан
Шахрукх Кхан (ағылш. Shah Rukh Khan, хинди शाहरुख़ ख़ान, урду شاہ رخ خان) — үнді актері, продюсер, тележүргізуші. 1965 жылы 2 қарашада Нью-Делиде, пуштундар отбасында туған. Ислам дінін ұстанады.
Әкесі Тадж Мұхаммед Хан – Үндістандағы танымал қорғаушы, анасының аты – Фатима.
Болливудтегі сұранысы жоғары актерлердің бірі. Бір жылдары ол бес-алты фильмге бірден түскен.
Жеке өмірі
1991 жылы Мумбайға көшіп келіп, индуит отбасынан шыққан Гаури Чибберге үйленеді. Өзі мұсылман болса да, әйелінің дініне құрметпен қарайды. Қазіргі кезде оларда 3 бала бар: Арьян, Сухана және Абрам. Балалары екі дінді де ұстанады.
Дереккөздер
Санат:2 қарашада туғандар Санат:Нью-Делиде туғандар Санат:Үндістан актерлері Санат:Хинди тіліндегі кино актерлері Санат:XX ғасыр актерлері Санат:XXI ғасыр актерлері Санат:Үндістан дыбыс жазу актерлері Санат:Үндістан кинопродюсерлері Санат:Үндістан сйенарийшілері Санат:Үндістан тележүргізушілері Санат:Өнер саласындағы еңбегі үшін Падма Шри иегерлері Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері Санат:Өнер және әдебиет француздық орденінің офицерлері Санат:Filmfare Awards иегерлері
Сыньва
Сыньва — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Камск суқоймасының сол жағалауынан 846 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Лукас-Еган (өзен)
Лукас-Еган — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Мег-Тыг-Еган өзенінің оң жағалауынан 125 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гарабалья
Гарабалья (Garaballa) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Куэнка провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Сьерра-баха ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Куэнка елді мекендері
Юрвиллер
Юрвиллер (Uhrwiller) — Франциядағы коммуна. Эльзас аймағына қарасты Төменгі Рейн департаментінде орналасқан. Агено округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,02 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 689 адамды құрады. Халық тығыздығы — 62,52 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Рейн департаментінің коммуналары
Ольмо
Ольмо (Olmo) — Франциядағы коммуна. Корсика аймағына қарасты Жоғарғы Корсика департаментінде орналасқан. Бастия округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,47 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 2B192, пошта индексі — 20290.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Габию
Габию (Gabillou) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Дордонь департаментінде орналасқан. Периге округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 7,91 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 24192, пошта индексі — 24210.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 95 адамды құрады. Халық тығыздығы — 12,01 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Тау шөлі
нобай| Тау шөлі — аласа таулы атыраптарда үгілу қабығы шала қалыптасқан майда топырақтан және шақпатастардан тұратын шөл. Гумидтік климатты аудандардағы биіктігі бойынша өзіне тең орта биіктіктегі тауларға қарағанда бедердің біршама анық пішіндерімен ерекшеленеді.
Дереккөздер
Санат:Географиялық белдеулер Санат:Шөлдер
MP-40 оқшашар тапаншасы
MP40 (Maschinenpistole 40, сөзбе-сөз аударғанда «40 оқшашар тапаншасы») — Үшінші Рейхте шығарылған және парашютшілер, әскери бөлімше басшылары және Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде басқа да әскери қосындар кеңінен қолданған оқшашар тапанша. MP-40-тың ату жылдамдығы және дүмпуі басқалардікімен салыстырғанда төмен болған, сондықтан ол басқа оқшашар тапаншалармен салыстырғанда қолдануда ыңғайлырақ болған.
Тарихы
MP40 — MP36 деген жонғыланған болаттан жасалған, қазіргі кезде тек екі данасы ғана сақталып отырған түпнұсқаның негізінде дамытылған. MP36 түпнұсқасының жобасын герман әскерінің қаржыландыруымен «Ерма» фирмасында Бертольд Гайпель жасаған. Ол үлгі ретінде Һайнрих Фоллмердің VPM 1930 және EMP деген модельдерін алды. Содан соң Фоллмер Бертольд Гайпельдің MP36-сын негізге алды да, 1938 жылы герман қару-жарақ қызметінің тапсырысымен бір жаңа оқшашар тапаншаның түпнұсқасын жасады. Ол түпнұсқа MP38 деп қабылданды. Негізінде, MP38 MP36-ның қарапайымдалған түрі еді, ал кейінірек MP40 MP38-дің қарапайымдалған түрі болды. Бұл қарапайымдатулардың себебі — қарудың бір данасын шығаруға кететін шығындарды азайту болатын. Ол үшін кейінірек бөлшектерді жонғылау арқылы емес қалыптау арқылы жасай бастады.
1939 жылдан бастап қолданысқа енгізілген бірнеше мың MP38-дер 1939 жылғы Польшамен болған соғыста қолданылды. Сондағы тәжірибе жинақталып, өзгерістер енгізіліп, MP38/40, содан кейін MP40 үлгісі дайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның барлық үлгілерінің 1 миллионнан астам данасыы жасалды.
MP40 оқшашар тапаншасы кейде қару-жарақ жобалаушысы Һуго Шмайссердің атымен Шмайссер деп аталады. Бірақ MP40-ты жобалаған Шмайссер емес, ол тек оның оқжатарын (магазинін) жасау жолын патенттеді. Шмайссердің жобалағаны — MP41 атты оқшашар тапанша. Ол герман әскерінің қаруы болып қабылданған жоқ.
Құрылысы
thumb|left|MP 40 дүмбісі жазылған күйде
thumb|left|MP 40 дүмбісі бүгілген күйде
MP38 де, MP40 та бекітпенің кері серпілуінің есебінен әрекет ететін аутоматты қару болып табылады. Екеуінің от ашуы толығымен аутоматты, үздіксіз болатындай етіп қарастырылған. Бірақ ату жиілігі біршама төмен болғандығының арқасында шүріппені ауық-ауық басу арқылы жеке-жеке атуларды да жүзеге асыруға болады. Бекітпеге жалғанған телескоптық серіппе кері дүмпудің әсерін жоққа шығарады. MP38-дердің алғашқы үлгілерінде қайыру тұтқасы бекітпеге бекітіліп жасалатын, бірақ одан кейінгі үлгілері мен MP40-тарда қайыру тұтқасы жеке бөлшек етіп жасалатын болды. Қайыру тұтқаларын сақтағыш ретінде де қолдануға болатын: ол үшін тұтқаның басын арнайы кертпелерге түсірсе, бекітпе не алғы жағдайда, не артқы жағдайда бекітіліп, от ашу мүмкін болмай қалатын. Алғашқы MP38-дерде осындай ерекшеліктің болмауынан қаруды қауіпсіз еті керек болған жағдайда бекітпені бекітетін арнайы қайыс белдіктер қолданылып отырды.
Ұңғының қорабы алғашқыда жонғыланған болаттан жасалатын, бірақ оған кететін уақыт көп болып, оны іске асыру қымбат операция болғандықтан, мүмкін болған кездерде жонғылаудың орнына қалыптау және электро-нүктелік дәнекерлеу қолданылып отырды. MP38-дің ұңғысы мен бекітпесінде тіке бағытта бұдырлар ойылып, оқжатардың салынатын жері шеңберлі етіп жасалатын. M38/40 пен MP40-тарда бұндай артықшылықтардан бас тартылды.
MP38 және MP40 оқшашар тапаншаларының сырт көзге жақсы байқалатын бір ерекшелігі — ұңғысының төменгі жағында Sdkfz 251 сияқты жартылай шынжыр табанды бронетранспортердің үстінен от ашқанда тірек ретінде керек болатын алюминий немесе пластик тіректер. Оқжатардың салынатын жері мен тапанша тұтқасының арасында бакелитке негізделген синтетикалық материалдан жасалған ұңғы жабуы болатын. Ұңғының өзінде ешбір жылудан сақтау шаралары қарастырылмады, атыстың кезінде абайсызда қолдан шығарып алғанда атқыш қолын күйдіріп алуы мүмкін еді. MP38 және MP40-тың бүгілмелі дүмбісі де бар, бұл оқшашар тапаншалардың ішіндегі ең алғашқы бүгілмелі дүмбі. Дүмбісі бүгілген кезде оның қысқа болатыны ыңғайлы еді, бірақ ондай қару онша төзімді болмай, қоян-қолтық ұрысқа онша дұрыс келмейтін еді.
MP38 бен MP40 жалпы алғанда сенімді қару болса да, оның басты осал жері оның 32 оқтықты оқжатары болатын. Томпсон оқшашар тапаншаның қос бағаналы оқжатар қорапшасы болса, MP38 бен MP40-тікі жалғыз бағаналы болды.
MP38 бен MP40-тың істен шығуының басты себебі — атқан кезде оқжатардың тұтқа ретінде қолданылуы болды. Тұтқа ретінде ұстағанда оқжатарды ұстап тұратын құрылғы босаңсып, патрон оқжатардан ату механизміне өтпей қалатын. Осыны болдырмау үшін неміс жауынгерлеріне дайындық кезінде оқшашар тапаншаны тек арнайы тұтқасынан ғана үйретілді.
MP40-тар жалпы алғанда тек парашютистер мен бөлімше жетекшілеріне берілетін қару болған. Жауынгерлердің көпшілігі Karabiner 98k мылтықтарымен қаруланатын. Бірақ оқшашар тапаншалармен толығымен жабдықталған кеңес әскери бөлімдерінің ұрыс қабілеті өздеріне ұқсас неміс әскери бөлімдерінің ұрыс қабілетінен әлдеқайда жоғары екендігі анық болған соң, соғыстың соңына қарай немістің шабуыл бөлімшелері де оқшашар тапаншалармен жабдықтала бастады.
Шикізаттардың және жұмыс күшінің жетіспеушілігінен алман әскері MP40-тармен ғана емес, K 98 мылтықтарымен де ешқашан жете жабдықталған емес. Сол себепті 1943 жылы алман әскері қарудың MP 43/MP 44, StG 44 деген атпен де белгілі жаңа түріне көше бастады.
Стен оқшашар тапаншасы MP40-қа қарағанда дәлірек деген пікір қалыптасқан, бірақ іс жүзінде MP40 атысы Стендікінен дәлірек.
MP38/40-тың соғыстан кейінгі қолданылуы және соған еліктеп жасалған қарулар
Əр-түрлі тапанша-пулеметтерді кұрастыру үшін MP38 немесе MP40 модельдік үлгі ретінде алынған:
Two MP40's were used by the LAPD SWAT team during the famous May 1974 shootout with members of the terrorist Symbionese Liberation Army.
Сыртқы сілтемелер
Санат:World War II German infantry weapons Санат:World War II submachine guns Санат:Қарулар
Кока-кола
thumb|The [[Las Vegas Strip World of Coca-Cola museum in 2003]] thumb|200px|Бір стақан «Кока-Колаға» арналған тегін купон, [[1888 жыл]] thumb|1941. [[, Канада.]]
«Кока-Кола» (Coca-Cola) ─ сергітетін алкогольсіз сусын, көптеген елдерде кеңінен тараған; The Coca-Cola Company компаниясының өнімі; 2006-2010 жылдар арасындағы әлемдегі ең үздік бренд. . «Кока-кола» сусынын 1886 жылдың 8 мамырында (Джоржия штаты, АҚШ) Атлантада ойлап тапқан.
thumb|right|50px
Литораль
thumb|220px|Литораль Литораль (лат. жағалық, жағалау) — теңіздер мен мұхиттардағы толысу кезеңі кезіндегі су басатын, ал бұған керісінше жағдайда құрғап қалатын жағалау бөлігі. Литораль ені 1, кейде 10 км-ге дейін жететін түрлі өсімдіктері жағалауды тұтаса басып кететін аумақ. Ол судың ең жоғарғы көтерілуі мен ең төменгі қайтуы деңгейлерінің арасында орналасады, Кейде Л. ұғымы кеңірек қарастырылады, яғни ол: супралиторальдар мен сублиторальдар деп бөлінеді. Көлдерге қатысты — түптік өсімдіктер өсетін белдем ұғымына келеді.
Дереккөздер
Санат:Мұхиттану
Кока-кола
Тарихы
Авторы – америка Әскери конфедерациясының офицері болған, фармацевт Джон Стит Пембертон (Кока-коланы бір фермер ойлап тауып, рецептін Джон Ститке 250$ сатқан, ол жайлы Джон Стит өзінің сұхбаттарының бірінде айтыпты деген аңыз бар).
Сусынның атауын көркем жазуды меңгерген Пембертонның есепшісі Фрэнк Робисон, осы уақытқа дейін сусынның логотипі болып табылатын «Coca-Cola» деген сөзді әдемі бейнелі әріптермен жазып, ойлап тапқан. Кока-коланың негізгі ингредиенттері: кок жапырағының үш бөлігі (осы жапырақтардан 1859 жылы Альберт Ниман (Albert Niemann) ерекше компонентін бөліп алып, кокаин деп атаған) және кола тропикалық ағашының бір бөлігі. Пайда болған сусын «кез келген жүйке бұзылуына» емдік дәрі ретінде Атлантадағы Джекоба қалалық дәріханасында сатыла бастайды. Ол кезде кокаиннің адам денсаулығына зиян екені анықталмағандықтан, тыйым салынған заттек болып табылмайтын. Сондықтан кокаин еркін сатылымда болып, оны ләззат алу үшін спирттің орнына сусынға жиі қосып отыратын болған. Бастапқыда сусынды күнделікті орташа есеппен 9 адам сатып алатын болған. Алайда кока-коланың танымалдығы мен кірісі де біртіндеп өсе бастады.
1888 жылы Пембертон сусынды шығару құқығын сатып жібереді. 1892 жылы «Кока-коланың» құқығына ие болған кәсіпкер Аса Григгс Кэндлер кока-коланы өндірумен айналысатын «The Coca-Cola Company» компаниясының негізін қалайды. 1902 жылы кока-кола 120$ ақша айналымымен АҚШ-тағы ең танымал сусындардың біріне айналды. Ағылшын жазушы-фантаст Герберт Уэлсстің «Тоно-Бэнге» романы кока-коланың жарнамасы мен таралуына сатиралық туынды ретінде ұсынылады. 1890 жылдардың соңына қарай кокаинге деген қоғамның пікірі теріс айналып, 1903 жылы «New York Tribune» газетінде кока-коланы ішкен қаланың лас шеткері түпкірлеріндегі негрлер ақ нәсілділерге қарсы шабуыл жасағандығын айтып, кока-колаға кінә тағады. Содан кейін кока-колаға коканың жас жапырақтарының орнына, «сығылып», бар кокаині жойылған бөліктерін қосады. 1894 жылдан бастап шөлмектерде, ал 1955 жылдан бастап қалбыр ыдыста сатылатын болды.
Кока-кола КСРО-да және Ресейде
1915 жыл дизайнер Эрл Р. Дин 6,5 унциялы жаңа шөлмек ойлап табады. 1955 жылы кока-кола 10,12 және 26 униция көлемінде сатыла бастады. 1988 жылы «Кока-кола» КСРО бойынша сауда нарығына шығады. 1979 жылы «Кока-кола» компаниясының сусындары алғаш КСРО-да Мәскеудегі Олимпиада ойындарына дайындығы барысында пайда болады. Кока-кола 1999,2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, және 2010 жылдары «Жыл Өнімі» ұлттық сыйлығының лауреаты болады. Қазіргі уақытта «Кока-кола» компаниясы 190-ға жуық ұлттық Олимпиада комитеттері, сонымен бірге Ресей Олимпиадалық комитетімен бірлесіп қызмет атқарады.
Әлемдік спорт қозғалысын қолдаушы
1960 жылы Токио қаласында өткен олимпиадада «Кока-кола» Токио және Жапониядағы тегін қала карталары, қаланың көрнекті жерлері мен көше көрсеткіштерін басып шығаруды мойнына алады.
Әлем футбол чемпионатын қолдаушы
1992 жылдан бастап «Кока-кола» компаниясы олимпиада алауының эстафетасын ұйымдастырушы және демеушілерінің бірі болып табылады. 1974 жылдан бастап «Кока-кола» ФИФА-ның ресми серіктесі, ал 1978 жылдан бастап футболдан әлем чемпионатының ресми демеушісі. 2010 жылы футболдан әлем чемпионатында Претория қаласында әлем бойынша 250 жасөспірімдерді жинап, балаларға арналған лагерь ұйымдастырады.
Денсаулыққа әсері
Кока-коланың құрамындағы ортофосфор қышқылы адам ағзасындағы кальций тапшылығына әкелуі мүмкін. Дейл Сэндлер бірнеше зерттеу жүргізудің нәтижесінде фосфор адамның қанының құрамындағы кальций тұзын көбейтіп, бүйректе тас пайда болуына әкеліп соғатынын дәлелдеген.
Баламалы қолданыстары
Кока-коланың құрамында ортофосфор қышқылы болғандықтан, татты жоя алады. Сондай-ақ кока-кола шәйнектегі қақты кетіруге пайдаланылады.Ақтөбе қаласындағы «Диапазон» газеті 2009 жылы Қазақстанның ең таза қаласы болып есептелетін Орал қаласында Жеңіс алаңын Кока-коланың көмегімен тазалап шыққанын хабарлайды.
Сусынның құрамы
Сусынның әр нұсқасының құрамы әртүрлі болып келеді. Ол әсіресе диеталық нұсқасында аз мөлшерде кездесетін көміртекке байланысты. Мұнда «классикалық» нұсқадағы Coca-Cola нұсқасы берілген.
Андерс Цельсий
Санат:Швед астрономдары Санат:Швед физиктерi Санат:1701 жылы туғандар Санат:1744 жылы қайтыс болғандар Санат:Туберкулезден қайтыс болғандар
Кока-кола
Сусынның құрамы
Сусынның компоненттері:
Өнімді дайындау технологиясы өндірушілер тарапынан қатаң құпия сақталады.
Дереккөздер
Санат:Алкоголсіз сусындар Санат:1892 жыл