cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прототүрктер мен Америка үнділері
Рериг 1861-1865 жылдары, Американың Оңтүстігі мен Солтүстігінің арасында болған азаматтық соғыс кезінде Дакота штатындағы әскер госпиталінде хирург болып істейді. Ол жерден соғысқа қатысқан сиу үнділерімен кездесіп, сөйлеседі де, бір нәрсеге қатты таң қалады: сиу үнділерінің тілі түркі тілдеріне өте қатты ұқсас екен. Одан да қызығы, сиу үнділері өздері тұрған аймақты Америка ашылғанға дейін, б.з. 16-ғасырға дейін мекендеген. Рериг госпиталдегі жұмысының көптігіне қарамастан, үнділерімен жолығып, тілін үйреніп, үй-шарттары, қағида-салттарымен танысуға да уақыт табады.
Олардың тілінің лексикасын түгел зерттеп шыққан Отто Рериг сиу үнділерінің тілі урал-алтай тілдерінің тобына, оның ішіндегі түркі-татар тілдеріне жақын деген шешімге келіп, сиу үнділерін "Ұлы Азияның" көшпенділері деп атайды. Өзінің ұққан, білгендерін өзінше сөздік қылып жаза бастайды.
Сиу үнділері кім болған және қазір кай жерде тұрады?
Сиулар көп соғысқан, ержүрөк болып, ақ отарлаушылар олардан қорыққан. Өз жерінің және елінің бостандығы үшін батырларша салғыласқан. 1862, 1872, 1890 –жылдары ақ басқыншыларға қарсы шығып, миллиондаған үнділер құрбан болған. 1963-жылғы мағлұмат бойынша 77 мыңдай адам қалған. Қазір олар Оңтүстік және Солтүстік Дакота, Каролина, Монтана, Небраска штаттарында, б.б. Канаданың оңтүстік аудандарында өмір сүреді.
Сол Отто Рериг түзген сөздіктен үзінділер:
1) Сиу үнділерінің сөздерінен:
2) Майя индейлеринин сөздөрүнөн:
Қазіргі кездегі Орталық және Оңтүстік Американың көпшілігі сиу тілінен келген кечуа тілінде сөйлеседі екен. Кечуа тілі инктердің және майялардың негизги тілі болып саналады. Қазіргі уақытта кечуа тілі Перуда, Эквадорда, Боливияда, Аргентина және Чилидің кейбір аудандарында испан тілімен қатар екінші мемлекеттік тіл болып саналады.
3) Кечуа тіліндегі кейбір сөздер:
Сілтемелер
Каримулин А.Г.
Sanat:Түркі тілдері
Санат:Оңтүстік Америка тілдері
Майқайың алтын кен байыту комбинаты
Майқайың алтын кен байыту комбинаты
Майқайың алтын кен байыту комбинаты— түсті металл өнеркәсібі орны. 1932 ж. құрылған. 1997 ж. қарашада “Ист пойнт холдинг ЛТД” компаниясының (Кипр) құрамындағы “ДП Хандел ГМБХ“ фирмасының басқаруына берілді. Минералдық шикізат өндіріп, өңдеумен айналысады.
Өнімінің негізгі түрлері — Кәсіпорын құрамында 4 алтын кеніші байыту фабрикасы химия зертханасы, көмекші инфрақұрылым жұмыс істейді.
Дереккөздер
Санат:Павлодар облысы кәсіпорындары
Эстремос
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22 995 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 125,665 км² шамасында. Халық тығыздығы — 183,0 адам/км².
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Сальчан-Тайда-Яга
Сальчан-Тайда-Яга — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Еты-Пур өзенінің оң жағалауынан 92 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Evanescence
Evanescence — әнші Эми Ли және гитарист Бен Муди 1996 жылы Арканзастын Литл-Рок қаласында құрған америкалық рок тобы. Топ 2003 жылы Fallen альбомы шыққаннан кейiн  үлкен танымалдылыққа қол жеткізді. Fallen альбомы 15 миллионнан астам данамен сатылды  және екi «Грэмми» марапатын әкелді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:АҚШ рок топтары Санат:АҚШ музыкалық топтары
Ақтас (Ақтоғай ауданы)
Ақтас — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл, Қараменде би ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақтоғай ауылынан солтүстікке қарай 34 км-дей жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 466 адам (255 ер адам және 211 әйел адам) болса, 2009 жылы 275 адамды (136 ер адам және 139 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Маргетсхёхгайм
Маргетсхёхгайм (Margetshöchheim) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вюрцбург ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3243 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 6 79 161. Муниципалитеттің басшысы — Вальдемар Бром.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Сан-Грегорио-д'Иппона
Сан-Грегорио-д'Иппона (San Gregorio d’Ippona) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Вибо-Валентия провинциясында орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Рукавишный Лог
Рукавишный Лог — Ресейдегі өзен. Киров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Паломица өзенінің сол жағалауынан 39 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка Вятка қаласынан Котельнич қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Гелогиялық көнелік
Гелогиялық көнелік. Нақтылы геологиялык құбылыс болып өткеннен бергі уақыт мөлшері. Гелогиялық көнелік нақты және салыстырмалы геологиялық көнелік болып екі түрге бөлінеді.
Дереккөздер
Санат: География Санат: Геология Санат: Геофизика
Төменгі сикияз
Төменгі сикияз — Башқұртстанның Балтачев ауданындағы ауыл, Төменгі сикияз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 576 адамды құрады. Пошта индексі — 452982, ОКАТО коды — 80208822001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Электр аккумуляторды зарядтау
Электр аккумуляторды зарядтау - жұмыс тоғына қарсы бағытта электр тоғын аккумулятордан өткізу жолымен зарядтау.
Дереккөздер
Санат:Транспорт
Үшкөпір көшесі (Астана)
Бұрынғы атауы Строительный көшесі. Үшкөпір көшесі Еңбекшілер көшесінен басталып, Жиделі көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 373,5 м.
Үшкөпір - Қазақстанның кейбір жерлерінде кездесетін елді мекен атауы. Үш (сан есім) + көпір (зат есім) сөздерінен қүралган. Өзенде кездесетін көпірдің санына байланысты қойылған атау.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Ивано-Франковск
Ивано-Франковск (Іва́но-Франкі́вськ 1962 ж. дейін — Станисла́в) — Украинаның батысындағы қала, Ивано-Франковск облысының, Ивано-Франковск ауданының және Ивано-Франковск қалалық қауымдастығының әкімшілік орталығы. Облыстық маңызы бар қала, Ивано-Франковск облысының әкімшілік, экономикалық және мәдени орталығы.
Географиясы
Украинаның батысында Польша, Румыния, Венгрия, Словакия шекараларынан 150-300 км қашықтықта орналасқан. Тауларға жақын орналасқандықтан, қала Карпаттың шығыс «қақпасы» деп аталады. Ивано-Франковск қаласынан Надворнянский бағытында екі жарым сағаттық жолда - Украинадағы ең биік тау - Говерла (2061 м астам) бар. Солтүстік-шығысында қаланы көркем төбелер – Вовчинец таулары қоршап жатыр, олардың орташа биіктігі теңіз деңгейінен 300-350 метр. Ивано-Франковск екі өзеннің сағасында орналасқан - Быстрица Солотвинская және Быстрица Надворнянская. Жер бедері ормандарға өте бай. Мұнда емен, шамшат, шырша, самырсын және басқалары өседі.
Тарихы
Сонымен қатар, барлық маңызды оқиғалар өткен базар алаңындағы Ратуша қала символы болып табылады. Мұнара, өкінішке орай, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аман қалмады және оның қазіргі нұсқасы 1928 жылы ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ратуша өзінің негізгі функциясын - муниципалды кеңесті орындауды тоқтатты және онда тарихи-өлкетану мұражайы ашылды. Оның басты экспонаты - галисия князі Ярослав Осмомыслдың саркофагы (1187).
Қаланың тарихын оның көптеген ғимараттары, ескерткіштері мен шіркеулері, сонымен қатар бүкіл көшелері мен кварталдары баяндайды. Тарас Шевченко көшесінде 1918-19 жылдары Батыс Украина Халық Республикасының Үкіметі жұмыс істеген ғимараты "Украин үйі" деп аталады, ал қаланың өзі алты айға жуық ЗУНР астанасы болды.
Климаты
Ивано-Франковск қаласының климаты қоңыржай салқын климатқа жақын. Ивано-Франковскіде жауын-шашын тіпті ең құрғақ айда да болады. Орташа жылдық температура 8,6°C. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 778 мм.
Шілде – жылдың ең жылы айы. Шілденің орташа температурасы 19,5°C. Жылдың ең төменгі орташа температурасы қаңтарда болады, ол -3,2°C шамасында.
Салыстырмалы ылғалдылығы жоғары ай – қараша (81,54%). Салыстырмалы ылғалдылығы ең төмен ай – сәуір (68,36%). Ең жауын-шашынды ай – шілде (14,30 күн). Ең аз ай - қазан (8,97 күн).
Халқы
2023 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Ивано-Франковск қаласының тұрғындары (тұрақты тұрғындары) 229 447 адамды құрайды. Ивано-Франковск - Украинадағы 425 қаланың бірі және халық саны бойынша Украинада 28-ші орында.
Өнеркәсібі
Қала экономикасы материалдық өндірістің кең ауқымды салаларымен ұсынылған: өнеркәсіп, құрылыс, көлік, байланыс т.б. Қала экономикасының негізгі салалары тамақ және өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, туризм. Өнеркәсіп жалпы жұмыспен қамтылғандардың шамамен 15% алады және 536 өнеркәсіптік кәсіпорынмен ұсынылған, оның 50-ден астамы ірі болып табылады. Ивано-Франковск өнеркәсібі машина жасау, металл өңдеу, ағаш өңдеу, жеңіл өнеркәсіп, тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары өнеркәсібі кәсіпоры жұмыс жасайды. Қаланың шетінде өнеркәсіп кәсіпорындары, ал оның орталық бөлігінде әлеуметтік-мәдени мекемелер, әкімшілік және банк мекемелері орналасқан.
«Ивано-Франковск арматура зауыты» АҚ — кәсіпорын Украинадағы құбыр клапандарының әртүрлі түрлерінің жетекші өндірушілерінің бірі болып табылады. Оның өнімдерін мұнай-газ өнеркәсібі кәсіпорындары, химия кәсіпорындары, энергетика және сумен жабдықтау кәсіпорындары пайдаланады, металлургия өнеркәсібінің жұмысында да сұранысқа ие. Аумағы 60 мың м2 болатын зауыттың құрылысы 1968 жылы басталып, 1971 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілді. нобай|оңға|200px|Сыра зауыты (XVIII ғ.) Өндірістік құрылғылар зауыты (Промприбор) — «промприбор» қоғамдық акционерлік қоғамы – тауарлық газды есепке алу, бақылау-өлшеу жабдықтарын, автоматика құралдары мен мұнай және газ ұңғымаларын зерттеуге арналған аспаптарды шығаратын көп салалы аспап жасау кәсіпорны.
«Радиозавод» АҚ — 1977 жылы әскери-өнеркәсіп кешенінің кәсіпорны ретінде негізі қаланған ол бұрынғы КСРО Қорғаныс министрлігінің қажеттіліктері үшін арнайы техника шығаруға маманданған. Жалпы өндіріс көлемі 83398 м. Кәсіпорынды құру 1977 жылы басталды, 1979 жылы Карпат радиозауыты іске қосылды. Кәсіпорынның негізгі қызметі радиоэлектрондық құрал-жабдықтарды (акустикалық жүйелер, радиоқабылдағыштар, магнитофондар және т.б.) шығару болды. 1990 жылы Карпат радиозауыты Қарпаты өндірістік бірлестігіне айналды.
Ивано-Франковск локомотив жөндеу зауыты — 1866 жылы Львов-Черновцы темір жолының Станислав машина жасау шеберханасы ретінде құрылды. 1944 жылы ол локомотив жөндеу зауыты болып өзгертілді. 1962 жылы қала атауының өзгеруіне байланысты зауыт Ивано-Франковск деп аталды. 1975 жылдан - Локомотив жөндеу зауыты. Зауыт TGM3, TGK2, M62, TGM4, TGM6, TGM23, 2TE10L сериялы тепловоздарды жөндеумен, олардың агрегаттарын шығарумен және олардың қосалқы бөлшектерін жасаумен айналысады.
Аталған кәсіпорындардан басқа, «Позитрон» АҚ «Родон», «Карпатпрессмаш» АҚ, «Карпатлитмаш» АҚ, спирт зауыты, жиһаз фабрикасығ «Индуктор» АҚ, «Пищевкусовая фабрикасы» АҚ, Electrolux кір жуғыш машиналар зауыты, Tyco Electronics автомобиль кабельдер зауыты, ONDO табиғи цемент-құмды плиткаларды шығаратын зауыт т.б. жұмыс жасайды.
Транспорты
Ивано-Франковск халықаралық әуежайы - Ивано-Франковск пен Ивано-Франковск облысының аймағына қызмет көрсететін халықаралық әуежай. Әуежай "Б" класына жатады, ол халықаралық рейстер мен жергілікті жолаушыларға қызмет көрсетеді. Әуежай бір жолаушылар терминалынан (аэрокзал), аэродромнан, МиГ-29 истребительдеріне арналған отыздан астам ангарлардан, диспетчерлік мұнарадан, жанармай базасынан және басқа құрылымдардан тұрады.
Ивано-Франковск теміржол вокзалы — Теміржол вокзалы Станислав қаласында (Ивано-Франковск қаласының бұрынғы атауы) 1866 жылы салынған. Ашылғаннан кейін үш жыл өткен соң, пойыз алғаш рет Харьков арқылы өтті. Вокзал қаланы электрлендіру тарихына электр шамымен жарықтандырылған алғашқы ғимарат ретінде енді. Мұнда алғашқы шамдар 1897 жылы 13 қаңтарда жанды. Қазіргі уақытта теміржол вокзалынан Киев, Одесса, Ужгород, Львов, Харьков, сонымен қатар қала маңындағы маршруттар мен шетелге қатынастар бар.
Ивано-Франковск автовокзалы — Автовокзал ғимараты - ескі үлгідегі бір қабатты ғимарат (вокзалдардың көпшілігі Кеңес Одағы кезінде 80-ші жылдардың ортасында салынған). Ғимарат жолаушыларға қызмет көрсетудің стандартты кешенін ұсынады: шағын күту залы, билет кассалары, жұмыс үшін багаж қоймасы бар. Ивано-Франковск арқылы қала маңындағы, қалааралық және халықаралық бағыттағы автобустар жүреді. Варшава, Прага, Рига және басқа да Еуропа қалаларына жолаушыларды тасымалдау арқылы жүзеге асырылады.
Театрлары
нобай|оңға|200px|Облыстық филармония Иван Франко атындағы облыстық академиялық музыкалық-драма театры - 1939 жылы желтоқсанда өзінің 1-ші театрлық маусымын А. Корнейчуктың «Платон Кречет» спектаклімен бастады. Бұл Галисиядағы кезбе театрлардың негізінде құрылған Карпат аймағындағы алғашқы кәсіби украиндық театр болды.
М.Подгорянка атындағы қуыршақ театры - Украинадағы ең көне балалар театрларының бірі. Қазір театр репертуарында балалар мен жасөспірімдерге арналған 50-ге жуық спектакль бар. 1991 жылдан бастап қуыршақ театрына жергілікті ақын Марийка Подгорянка есімі берілді.
Мұражайлары
Прикарпатья әдеби мұражайы - Прикарпатья әдеби мұражайы 1986 жылы 16 мамырда құрылды. Оның алғашқы экспозициясы Иван Франконың туғанына 130 жыл толу тойланатын жылы ашылды. Қазіргі экспозиция объективті түрде Карпаттың әдеби дамуының барлық кезеңдерін қамтиды.
Олекс Довбуштың тарихи-мемориалдық мұражайы - Олекс Довбуштың тарихи-мемориалдық мұражайы 1995 жылы әйгілі тарихшы Владимир Грабовецкийдің жеке коллекциясы негізінде құрылды, ол 50 жыл бойы XVI-XIX ғасырлардағы опришкилердің Карпат көтерілісшілерін және құлдықтағы шаруаларды азат ету үшін күрескен аңызға айналған батыр Олекса Довбуштың өмірін зерттеді. Шағын мұражай экспозициясы негізінен құжаттар мен картиналардан, сондай-ақ кейбір этнографиялық материалдардан тұрады.
Білім беру ісі
5-7 жыл бұрын мектептердегі оқуды және қазіргі жағдайды салыстыра отырып, белгілі бір прогресті байқауға болады, әсіресе технологияда, әлеуметтік тәрбиешілерді, психологтарды мектеп процесіне тартуда жетістіктер бар. нобай|оңға|200px|Ивано-Франковск ұлттық мұнай және газ техникалық университеті нобай|оңға|200px|Ивано-Франковск ұлттық медициналық университеті Ресейдің Украинаға толық шабуылының басталуымен мектептер қашықтықтан оқыту формасына көшуге мәжбүр болды. Осы уақыт ішінде мектептер әскери жағдай кезінде қауіпсіз оқу жағдайларына мұқият дайындала бастады және басты мақсат әуе дабылы болған жағдайда барлық балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін барлық бомба баспаналарын жабдықтау болды. Университеттер, әсіресе олар Польша, Аустрия, Германия, Мажарстан университеттерімен белсенді қарым-қатынас жасай бастайды. Бұл оқу сапасына өте жақсы әсер етуде. Оқытушылар мен студенттер құнды тәжірибе жинақтауға, ортақ нәрселерді көруге, қызықты білім беруге көмектеседі.
Спорт
Спорттық клубтар: нобай|оңға|200px|«Рух» қалалық орталық стадионы
Дереккөздер
Санат:Украина қалалары Санат:Ивано-Франковск облысы қалалары
Лауэр Оловэйс Крик Тауншип (Нью-Джерси)
Қала тұрғындарының саны 1883 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 80.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-41610.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Обухов титанды кен-қайраңдар тобы
Обухов титанды кен-қайраңдар тобы – Ақмола облысында, Көкшетау қаласынан солтүстікке қарай 35 км жерде Қазақстан қалқанының солтүстік еңісінде орналасқан. Құрамы 3 телімнен (Горьков, Обухов және Березов) тұрады. Жоғарғы эоцен жасындағы обухов свитасының құмды түзілімдеріндегі шашырандылар палеогендік аккумулятивті жазықтың шеткі бөлігінде орналасқан. 28 м қалыңдықтағы өнімді түзілімдер үгілу қыртысында қалыптасып, үш бөлікті құрылым құрайды. Жоғары концентрациялы титан мен цирконийдің минералдары төменгі және жоғарғы свиталардың астындағы ұсақ түйірлі құмтастарда кездеседі. Төменгі свита астында олар бірінші өнімді горизонтты, ал жоғарыда – екінші және үшінші горизонтты құрайды. Екінші горизонттың өнімділігі жоғары, ол 75% кенді минералдардан тұрады, оның ішінде ильменит – 36%, цирконий – 26%, рутил – 8%, лейкоксен – 9%. Бұл горизонттың созылуы Горьков телімінде – 9,4 км, Обуховта – 12,8 км, Березовта – 4,2 км-ге жетеді. Бұл телімдерде едәуір байыған кендер ұзындығы 8 км-ге дейін және ені 1,5 км-ге дейін шоғырларды құрайды. Сипатталған шашырандылар – сирек металды титан өндірісінің шикізат базасы.
Дереккөздер
Санат:Кен орны
Зонаның дивергенциясы
Судың циклондық айналымдарының орталық бөліктеріне де тон (бұл айналымдар Солтүстік жарты шарда сағат тілінің бағытына қарсы, Оңтүстік жарты шарда сағат тілінің бағыты- мен). Тұрақты зонаның дивергенциясы Атлант және Үнді мұхиттарының, Тынық мұхитының шығыс бөліктерінде, қоңыржай және субтропиктік еңдіктерінде байқалады.
Дереккөздер
Санат:География Санат:Геодезия
Бойдобра
Бойдобра (Boidobra) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Ковильян муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2859 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,44 км² шамасында. Халық тығыздығы — 198,0 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Каштелу-Бранку округінің елді мекендері
Тау текелері
Тау текелері (Capra) - қуысмүйізділер тұқымдасына жататын жануарлар. Денесінің ұзындығы, 100-170 см, шоқтығының ұзындығы, 65-115 см, салмағы, 35-150 кг. Еркегінде де, ұрғашысында да мүйіз болады. Еркегінде ұзын түкті «сақал», құйрығының теменгі жағында иісті бездер болады. 8 түрі бар: сақалды текелердің, 2 түрі: сібір текесі, иір мүйізді теке және т.б. Солтүстік Африкамен Еуразияда таралған, ТМД-да, 5 түрі, Кавказ тауларында, Орта Азия, Оңтүстік Сібірді мекендейді. Таудың қиын қиылыс жерлерде үйір болып тотасып тіршілік етеді. Аулау объектісі. Көптеген түрлері жойылуға тақау. ХТҚО, (2 турі, 1 түршесі) және КСРО-ның, (1 турі, 2 түршесі) Қызыл кітабына еңгізілген. Үй ешкілерінің ата-тегі.
NGC 5735
NGC 5735 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1784 жылы 17 мамырда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5735 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52535, UGC 9481, MCG 5-35-7, ZWG 164.13, IRAS14403+2856.
Амаранти (Бразилия)
Амаранти  (Amarante) — Бразилиядағы муниципалитет, Пиауи штатында орналасқан. Солтүстік-орталық Пиауи мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Медиу-Парнаиба-Пиауиенси экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 147 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 304,775 км² шамасында. Халық тығыздығы — 13,1 адам/км².
Санат:Пиауи елді мекендері
Құйым
Құйым - кесек түрінде горизонталь жағдайда ашық қорамға (мульдаға) құйылып жасалатын шойындардың, түсті металдардың, ферроқорытпалардың кішкентай құймакесегі.
Дереккөздер
Санат:Машиналар мен механизмдер бөлшектері
Әмбебап дыбыстағыш
Әмбебап дыбыстағыш (Универсальный проигрыватель; universal player) — мультимедиалық компьютерлерде мультимедиа файлдарын жаңғыртуға арналған Windows қосымшасы. Әмбебап дыбыстағышты аудиодискілерді жаңғыртуға пайдалануға болады. Лазерлік дыбыстағыш сияқты көптеген міндеттер атқармағанымен, барынша әмбебаптығы нетижесінде дыбыстык жазбаларды жаңғыртумен қатар, алуан түрлі көптеген пішімде ұсынылған бейнежазбаларды да жаңғыртады. Электрондық мәтіндік Құжаттарда мультимедиалық объектілер кездескен жағдайда олар осы Windows-98 стандартты құралымен жаңғыртылады.
Дереккөздер
Санат:Ақпараттану Санат:Компьютерлік техника
Ақсай мұнай-газ кен орны
Ақсай мұнай-газ кен орны — Қызылорда облысы Жалағаш ауданында (Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 130 км жерде) орналасқан. 1988 жылы ашылған.
Географиялық құрылымы
Кен құрылымының өлшемдері 11×7 км, амплитудасы 100 м. Ол бор кезеңінде түзілген Арысқұм қабатының терригенді шөгінділеріндегі үш кен шоғырынан тұрады. Біреуі мұнайлы-газды болса, қалған екеуі – мұнайлы. Олар тектоникалық жарылымдар және литол өткізбейтін жыныстар арқылы оқшауланған.
Жатыс сипаты
Өнімді қабаттардың жалпы қалыңдығы 11 – 18 м, оның ішінде мұнайлы қабаттардың тиімді қалыңдығы 4 – 11 м, газды қабаттардың тиімді қалыңдығы 3 – 6 м. Мұнай мен газды сіңірген терригенді коллекторлардың ашық кеуектілігі 13,1 – 14,9%, өткізгіштігі 0,02 – 0,86 мкм2. Олар қалыңдығы 10 – 150 м саз қабатымен жабылған. Кен шоғырларындағы бастапқы қабаттық қысым 15,6 – 16,73 МПа, температурасы 71°С.
Құрамы
Мұнайының тығыздығы 0,855 – 0,950 г/см3; күкіртті аз (0,11%), парафин (16 – 20%) мен шайыры (10,6%) біршама жоғары келеді. Газдың тәуліктік шығымы 137,6 м3. Оның құрамындағы метан 81,55%, этан 9,73%, пропан 3,3%. Кен орны толық барланып бітпеген.
Дереккөздер
Санат:Қызылорда облысы кен орындары Санат:Қазақстан мұнай кен орындары Санат:Қазақстан газ кен орындары
Катцельсдорф
Катцельсдорф (Katzelsdorf) — Аустриядағы коммуна. Төменгі Аустрия федералды жеріне қарасты Винер-Нойштадт округінің құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3025 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 16.25 км² шамасында. Елді мекеннің автомобиль коды — WB, ресми идентификациялық коды — 3 23 13.
2005 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Ханнелоре Хандлер-Вольтран (АҰП) саналады.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Өкпе (бөлігінің) аплазиясы
Өкпе (бөлігінің) аплазиясы — негізгі (ұзын) кеңірдек тарамының, ал кейде және тиісті күре тамырының көмескі аяқталгандыгынан өкпенің (бөлігінің) туғаннан жоқтығы.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Ламот (Жоғарғы Луара)
Ламот (Lamothe) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Жоғарғы Луара департаментінде орналасқан. Бриуд округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,24 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 43110, пошта индексі — 43100.
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары
Фазалық тығыздау
Фазалық тығыздау . Фазаның өзгерісі нәтижесінде бөлектенген арналары бар жүйені фазалық тығыздау деп атайды. Фазалық тығыздалған жүйеде байланыс жолымен берілетін сигналдың жиілігі және амплитудасы өзгермейді. Фазалық тығыздау фазалық модуляциялау арқылы жүргізіледі. Фазалық модуляциялау екілік жүйедегі сигналы бергенде тиімді қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Плантация
thumb Плантация (plantatio — өсімдік отырғызу) —
Бирштайн
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6297 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 86,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 06 4 35 004. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Готтлиб.
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 16 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Гессен елді мекендері
Механиканың вариациялық принциптері
Механиканың принциптері – механикалық құбылыстардың мейлінше жалпы заңдылықтарын бейнелейтін қағидалар. Механикада осындай бірқатар принциптер қалыптасқан. Ол принциптер вариациялық және вариациялық емес болып ажыратылады.
Механиканың вариациялық емес принциптері
Механиканың вариациялық емес принциптері күш әсерінен туындайтын жүйе қозғалысының заңдылықтарын тікелей өрнектейді және ол кез келген жүйе үшін орынды болады. Мұндай принциптерге И.Ньютонның 2-заңы, Д’Аламбер принципі жатады. Бірақ механиканың вариациялық емес принциптері күш тәрізді таза механикалық ұғым арқылы өрнектелетіндіктен олар тек механика шеңберінде ғана қолданылады.
Осы еркін емес жүйе қозғалысын вариациялық емес принциптер арқылы зерттегенде байланыс әсерінің эффектісін байланыс реакциясы деп аталатын күшпен алмастыруға тура келеді. Алайда бұл реакциялардың шамасы алдын ала белгісіз болғандықтан байланыс реакциясы түріндегі қозғалыс теңдеуіне енетін қосымша белгісіз шамалар есепті шешу процесін қиындатады.
Ал Механиканың вариациялық принциптерінің вариациялық емес принциптен ең негізгі артықшылығы оның көмегімен механикалық жүйенің белгісіз байланыс реакциясы кірмейтін қозғалыс теңдеуін бірден шығарып алуға болады. Бұл принципті пайдалану вариациялық есептеу тәсілдерін қолдануды қажет етеді.
Дифференциалдық принцип
Механиканың вариациялық принциптерінде күш шамасының орнына энергия шамасы енгізіледі. Мұның өзі бұл принципті механикалық емес құбылыстарға да қолдануға мүмкіндік береді. Ықтималды орын ауыстыру принципі мен Даламбер – Лагранж вариациялық принціп негізгі дифференциалдық принцип болып саналады. Сонымен қатар Гаусс және Герц принциптері де осы дифференциалдық принциптер қатарына кіреді.
Интегралдық принцип
Интегралдық принципке ең аз әсер (стационар) принципі жатады. Мұнда ең кіші мән қабылдайтын физикалық шама ретінде энергия (не жұмыс) алынады.
Қолданылуы
Механиканың вариациялық принциптері механикалық жүйелердің қозғалыс теңдеулерін мейлінше қарапайым түрде құрастыруға, сондай-ақ осы қозғалыстардың жалпы қасиеттерін зерттеуге қолданылады. Оның негізгі ұғымдары тұтас орта механикасында, термодинамикада, электрдинамикада, кванттық механикада, салыстырмалылық теориясында, т.б. пайдаланылады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Механика
Ерге-Габерик
Ерге-Габерик (Ergué-Gabéric) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Финистер департаментінде орналасқан. Кемпер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 39,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 29051, пошта индексі — 29500.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7855 адамды құрады. Халық тығыздығы — 197,02 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Финистер департаментінің коммуналары
Саутина
Саутина — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Рыбница өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вологда облысы өзендері
Теңізбай Рахымжанов
left|250px<p style="text-indent: 25px;">1946 жылы 9 сәуірде қазіргі Қарағанды облысы, Ағадыр ауданы, Успенка қалашығында туған. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1969—1971 жылдары «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде әдеби қызметкер. 1971 — 1981 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясы М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында кіші, аға ғылыми қызметкер. Филология ғылымының докторы (1993), профессор (1994). 1981 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде оқытушы. <p style="text-indent: 25px;">«Қазіргі қазақ романының поэтикасы», «Романның көркемдік әлемі» мақалаларының, «Халық қазынасы», «Қаһарман мен оқиға», «Қазіргі қазақ әдебиетінің бағдарламасы» атты ғылыми еңбектердің авторы. В.Антоновтың «Туған күн» өлеңдер жинағын, А.Чеховтың, Ю.Казановтың, Дж.Голсуорсидің, т.б. жазушылардың шығармаларын қазақшалаған. <p style="text-indent: 25px;">Шығармалары: Күн тамшысы. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; Халық ақындары творчествосының көркемдік сипаты. Монография. А., «Ғылым», 1982; Алтын керуен. Өлеңдер. А., «Жалын», 1980; Оралу. Әңгімелер. А., «Жалын», 1982; Туысқандар. Повесть, әңгімелер. А., «Жалын», 1984; Көгілдір тыри ал ар. Повесть, әңгімелер. А., «Жазушы», 1988.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан жазушылары
Кагаловский бекіткіш қысқышы
Кагаловский бекіткіш қысқышы — плевраның өкпе плеврэктомиясы және декортикаңиясын жасауға арналған қысқаш, көптеген пирамидалық тісшілері бар Т тәріздес еріндері болады, мүның өзі плевраны едәуір көлемде бекітуге мүмкіндік береді. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Халак-Яха
Халак-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сиивмтота-Юн өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Ратца
Ратца — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Вологда облысы, Новгород облысы, Ленинград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Песь өзенінің сол жағалауынан 7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 97 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Молога өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Корнинг (Айова)
Корнинг (Corning) — Айова штатының Адамс округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 4.1 км². FIPS коды — 19-16500.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1783 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Адамс округы (Айова)
IC 1357
IC 1357 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан Sa (спиральді галактика) типті галактика.
Сыртқы сілтемелер
IC 1357 Санат:Суқұюшы (шоқжұлдыз)
Альбельда-де-Ирегва
Альбельда-де-Ирегва (Albelda de Iregua) — Испаниядағы муниципалитет. Риоха автономды бірлестігіне қарасты Риоха провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Логроньо ауданында (комарка) орналасқан.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Риоха елді мекендері
Иван Уртадо
Иван Хасинто Уртадо Ангуло (Iván Jacinto Hurtado Angulo; 16 тамыз 1974, Эсмеральдас, Эквадор) — эквадорлық футболшы, қорғаушы.
Похманка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Иван Уртадо
Клубтық
Өзінің карьерасын 1990 жылы 16 жасында туған қаласында -"Эсмеральдар Петролерода" бастады.
Похманка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Иван Уртадо
Клубтық
Бір жылдан кейін ол Эквадордағы ең атақты клубтардың бірі «Эмелекке» ауысты. Ол командада 2 маусымда 2 чемпиондық титулды жеңіп алды. Уртадоның өзі чемпионаттың соңғы шешуші матчында айып добынан жеңіс голын соғып, өз клубына жеңіс әкелді.
Похманка
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Иван Уртадо
Клубтық
Кейін карьерасын Мексикада жалғастырды.
Халықаралық
Эквадор Ұлттық футбол құрамасы сапында 1993, 1995, 1999, 2001, 2004, 2007 жылдары Америка кубогына, 2002, 2006 жылдары әлем чемпионатына қатысып, жалпы 168 кездесуде алаңға шықты. Бұл әзірше рекордтық көрсеткіш.
Сілтемелер
Санат:Эквадор футболшылары Санат:Эквадор Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:УАНЛ Тигрес ФК ойыншылары Санат:Эмелек ФК ойыншылары Санат:Барселона Гуаякиль ФК ойыншылары Санат:Реал Мурсия ФК ойыншылары Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары Санат:Атлетико Насьонал ФК ойыншылары Санат:Депортиво Кито ФК ойыншылары
Нақты геологиялық көнелік
Нақты геологиялық көнелік. Тау жыныстары, минералдар және рудалар көнелігінің кәдуілгі астрономиялық бірлік есебімен яки нақтылы жылдар санымен анықталған түрі. Нақты геологиялық көнелік геологиялық үлгі (тау жынысы, минерал, руда) құрамындағы радиоактивті элементтердің өздігінен ыдырау заңдылықтарын саралау нәтижесінде анықталады.
Дереккөздер
Санат: География Санат: Геология Санат: Геофизика
Салю-Яха
Салю-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ПУР/243/27 орналасқан. Өзен ұзындығы 44 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қуаныш (Қарағанды облысы)
Қуаныш — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы, Қараменде би ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақтоғай ауылынан солтүстікке қарай 14 км-дей жерде.
Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 295 адам (151 ер адам және 144 әйел адам) болса, 2009 жылы 290 адамды (152 ер адам және 138 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Бұрғыбас
Бұрғыбас, кен бұрғылауда — ұңғыма бұрғылау кезінде тау жыныстарын кесіп, опырып, үгіп, күйретіп бұзатын негізгі аспап. Бұрғылау тәсіліне, ұңғыма кенжарының қазылу түріне, тау жыныстарының қаттылығына қарай Бұрғыбас бірнеше түрге бөлінеді. Кенжарды әдетте жаппай және сақина тәрізді етіп бұрғылайды. Жаппай бұрғылауға арналған бұрғы қашау (долото), ал сақиналы кенжармен бұрғылауға қолданылатын аспап бұрғыбас (коронка) деп аталады. Олардың түрі, құрылысы, өлшемдері бұрғыланатын тау жыныстарының физикалық-механикалық қасиетіне байланысты. Кенжарды айналдыра бұрғылау үшін “балық құйрық” қашау, крест қашау, тісті доңғалақты (шарошкалы) қашау, найза бұрғы және арнаулы алмас Бұрғыбастар қолданылса, айналсоқ бұрғылауда сына тәрізді және табаны қырланған әр түрлі ұштары бар қашаулар қолданылады. Қашаулардың негізгі диаметрі 46 мм-ден 490 мм-ге, ал шахта оқпанын бұрғылағанда 2 — 5 м-ге жетеді. Материалына және бұрғылау тәсіліне қарай Бұрғыбастар алмасты, қатты қорытпалы, бытыралы болып бөлінеді. Алмас Бұрғыбастардың бір қабатты, қос қабатты, көп қабатты және импрегнирленген түрлері бар. Бір қабатты Бұрғыбастар сапалы әрі ірі алмастармен нақышталып, қаттылығы орташа тау жыныстарын бұрғылауға қолданылады, қатты тау жыныстарын көп қабатты немесе импрегнирленген Бұрғыбастармен бұрғылайды. Геологиялық барлау жұмыстарында диаметрі 36, 46, 59, 76, 93 мм алмас бұрғыбастар пайдаланылады. Қатты қорытпалы Бұрғыбастар ірі кескішті, ұсақ кескішті және өздігінен ұсақталатын болып бөлінеді. Бытыралы Бұрғыбас — бір жағында бұранда қазнаға, екінші жағында бытыра және кенжар жууға қажет сұйық өтетін тілігі бар цилиндр тәрізді аспап. Ол өте қатты тау жыныстарын бұрғылауға пайдаланылады. Бұрғыбастың диаметрі 75, 90, 110, 130, 150 мм, ұзындығы 500 мм, қалыңдығы 7 — 12 мм.
Дереккөздер
Қазақ энцклопедиясы II том
NGC 575
NGC 575 — Балықтар шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1876 жылы 17 қазанда Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 575 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 5634, IC 1710, UGC 1081, MCG 3-4-51, KARA 53, ZWG 459,72.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Балықтар (шоқжұлдыз)
Фазаның ығысуы
Фазаның ығысуы   — радиан, градус, период немесе толқын ұзындығы бөліктерінде анықталған периодты (немесе квазипериодты) бір процестің екіншісінен уақыт бойынша қалып отыруы. Әдетте, фазаның ығысуы түсінігін гармоникалық тербелістерде қолданады: мысалы, айнымалы ток тізбегіндегі ток пен кернеу арасындағы фазаның ығысуы, ұзын желінің әр түрлі нүктелеріндегі кернеулер мен токтар арасындағы фазаның ығысуы және т.б. фазаның ығысуы уақыт бойынша сигналды жылжытуға арналған, реактивтік элементтері бар жүйелер арқылы сигнал жүргенде маңызды рөл атқарады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Криво-Поле (Хасково облысы)
Криво-Поле (Криво поле) — Болгариядағы ауыл. Хасково облысына қарасты Хасково қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1 006 адамды құрайды.
Пошта индексі — 6387. Телефон коды — 03729. ЕКАТТЕ коды — 39863.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Хасково облысының елді мекендері
Гормондық реттеу
Гормондық реттеу - қанға түскен гормондардың жануарлар мен адам ағзаларының тіршілігін, өмір сүру әрекетін реттеуге қатысуы: нерв және гуморольдік жүйелермен тығыз байланыста өзін-өзі басқару қызметін жүзеге асыратын реттеуші жүйе. Гормондар ішкі секреция бездерінен бөлініп шығып бүкіл ағзаға таралу арқылы ферментативтік процестерді тездету немесе баяулату арқылы физиологиялық және биохимиялық реакциялар түзілуін реттеп, дене мүшелерінің қызметіне ықпал етеді.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Биология
Майқайың алтын кен орны
Майқайың алтын кен орны - Павлодар облысы Баянауыл ауданынан солтүстікке қарай 45 км жерде орналасқан. Кен орны туралы алғашқы мәлімет 1895 жылдан белгілі. 1914 жылы мұнда алтынмен бірге мыс өндіруге болатындығы анықталған. 1915 жылдан бастап ағылшындар, тотыққан Майқайың алтын кенінен мыс кентасын өндіре бастады. Барлау және іздеу жұмыстары 1926 жылдан жүргізілді.
Жатыс сипаты
Майқайың алтын кен орнында негізінен, 9 кенді телім (Майқайың А, В; С, Д, Е, ұ, Кіші Майқайың, Үлкен Майқайың, Жаңа желі) бар. Бұлардың ішінде қоры жөнінен ең ірісі - “Майқайың В” телімі. Бұл телімдегі 8 кен денесінің қоры балансқа алынған. Кеннің линза пішінді кен денелері солтүстік-батысқа қарай 80-90°-тан (жоғарыда) 35-55°-қа дейінгі (төменде) бұрыштар жасайды. Тотығу белдемінің тереңдігі 30 м-дей, сеппе, тұтас типтердегі кентастар, барит-полиметалл, полиметалл, колчедан-полиметалл, барит, күкірт-колчедан құрамды болып келеді.
Минералдары, құрамы
Басты кентас минералдары - пирит, сфалерит, халькопирит, саф алтын, ковеллин, күміс, куприт, малахит, өңсіз кентастар, аргентит, борнит. Басты металдары мен пайдалы құраушылары - алтын, күміс, мыс, мырыш, қорғасын, күкірт, барит; қосымшалары - андий, селен, теллур, кадмий, таллий, германий
Қуаныш
Елді мекендер:
Өзен:
Киссенбрюк
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1784 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,64 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 03 1 58 021. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Хассельман.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Республика даңғылы (Қарағанды)
Республика даңғылы - (Спасск тас жолы, Советтік конституция көшесі), Қарағанды қаласының Казыбек би ауданындағы Оңтүстік-Шығыс тұрғын үй аймағының солт. бөлігінде. Волочаев көшесінен солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа карай Мұқанов көшесіне дейін созылып жатыр. Сатыбалдин көшесімен қатарласа № 28, «Степной-1» және «Степной-2» шағын аудандарын бөліп тұр. Қаланың оңтүстік шығыс жақ шетінде жаңа тұрғын үйлер алабының жедел салынуына байланысты 70-жылдары қалыптасты. Құрылыс дайын панельдерді, блоктар мен тораптарды колдана отырып, индустриялық әдіспен жүргізілді. Көше бойында алғаш рет көп қабатты тұрғын үйлер тұрғызылды. Олардың бірі - 16 қабатты үй. Республика даңғылындағы үйлерде автостанса, шағын және орта бизнес нысандары, дүкендер орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қарағанды
Натал (Риу-Гранди-ду-Норти)
Натал (Риу-Гранди-ду-Норти) (Natal) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Шығыс Риу-Гранди-ду-Норти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Натал экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 774 230 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 170,298 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4546,3 адам/км².
Тарихы
Қала 1599 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Гарейка
Гарейка — Башқұртстанның Балтачев ауданындағы ауыл, Төменгі сикияз ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 58 адамды құрады. Пошта индексі — 452982, ОКАТО коды — 80208822002.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сен-Бенен
Сен-Бенен (Saint-Benin) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Камбре округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,66 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 59531, пошта индексі — 59360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 357 адамды құрады. Халық тығыздығы — 76,61 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Нор департаментінің коммуналары
Өкпе трансплантациясы
Өкпе трансплантациясы — Өкпе трансплантациясы (син.: өкпені ауыстырып отыргызу әдісі, өкпені жапсыру)—өкпе (бөлігі) ауруы процесінің жоқ болуын немесе бұзылуын уақытша қалпына келтіру.
Дереккөздер
Санат:Медицина Санат:Пульмонология
Сан-Калоджеро
Сан-Калоджеро (San Calogero) — Италиядағы коммуна, Калабрия әкімшілік аймағына қарасты Вибо-Валентия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4631 адамды құрайды. Халық тығыздығы 185 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 89842.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Калабрия елді мекендері
Волга ярусы
Волга ярусы. Юра жүйесінің жоғарғы бөліміне қарасты төменнен санағанда төртінші ярусы. Синонимі —титон ярусы.
Дереккөздер
Санат: География Санат: Геология Санат: Геофизика
Ақсай фосфорит кен орны
Ақсай фосфорит кен орны — Жамбыл облысы Талас ауданында, Қаратау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Қаратау фосфорит алабына енеді.
Жатыс сипаты
Оны 1938 жылы геологтар П.Л.Безруков пен Б.М. Гиммельфарт ашқан.
Геологиялық құрылымы, құрамы
Ақсай фосфорит кен орны төменгі кембрийге жататын Шолақтау шоғырларынан тұрады. Бұл шоғырдың төменгі кентассыз бөлігі шақпақтасты доломиттер мен доломитті әктастардан (қалыңдығы 3-15 м) және фосфоритті шақпақтастардан (қалыңдығы 3-10 м) құралған. Бұлардан жоғары әрқайсысының қалыңдығы 1,5-12 м, фосфор ангидридінің (Р2О5) орта мөлшері 20- 27% 4 кентас қабаты бар, олардың литологиялық құрамы негізінен фосфатты, шақпақтасты, карбонатты болып келеді. Алынған фосфорит кентасы Қаратау кен-химия комбинатында өңделеді.
Дереккөздер
Санат:Жамбыл облысы кен орындары
Маннингтон Тауншип (Нью-Джерси)
Маннингтон Тауншип (Mannington Township) — Нью-Джерси штатының Сэйлем округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1555 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 99.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-43200.
Кабесуду
Кабесуду (Cabeçudo) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Сертан (Каштелу-Бранку) муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1037 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9,95 км² шамасында. Халық тығыздығы — 100,4 адам/км².
NGC 5730
NGC 5730 — Сиыршы шоқжұлдызында орналасқан Im типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1787 жылы 9 сәуірде Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 5730 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 52396, UGC 9456, MCG 7-30-46, ZWG 220.44, KCPG 430A, IRAS14379+4257.
Шолпан Иманбаева
Шолпан Иманбаева (1904, мамыр, Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы, Майбалық ауылы – 18.9.1926, Ақмола) – қазақ ақыны.
1923 жылы Ақмола қаласында сауат ашу курсында оқыған. Оны бітірген соң қаладағы балалар коммунасында тәрбиеші болып қызмет істейді. Осы кезден бастап шығармашылыққа ден қойып, өлкелік әйелдер курсында өз өлең-жырларын жиі оқып жүреді. “Жолаушы мен жұмыскер” деген алғашқы өлеңі 1923 жылы “Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінде жарияланды. Кейін “Қызыл Қазақстан”, “Әйел теңдігі” журналдары мен “Жас қайрат” газетінде саяси-әлеум. тақырыптағы өлеңдері жарық көрді. Шығармалары 1927 жылы “Таңдамалы өлеңдер” деген атпен Қызылорда қаласында басылып шықты. Иманбаева өз тұсындағы қазақ әйелдерінің мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады (“Қоңыр қаз”, “Қазақ әйеліне”, “Жолдасыма”, “Апайға” т.б.), жастар мен ғылым-білім тақырыбына өлеңдер арнады (“Жеттік міне”, “Біздің Сәуле”, “Жас ініме”, “Жас қайратқа” және “Жастарға” т.б.), қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынға алды (“Бұлбұл мен қарға”, “Зейнепке”, “Жәкең жаман сасады”). Иманбаева өлеңдері мазмұнының өткірлігімен, тілінің көркемдігімен ерекшеленеді. Нұр-Сұлтан қаласындағы орталық көшенің біріне Шолпан Иманбаева есімі берілген.
Ол туралы естелік
Ақынның өмірі мен өлеңдері туралы алғашқы зерттеу еңбегін Нәзипа Құлжанова жазды. Ол ақын қайтыс болғанына жеті ай болғанда, 1927 жылдың наурыз айында «Әйел теңдігі» журналына «Ақын Шолпан» деген мақала жариялады. Онда Нәзипа: «Шолпан ақын еді. Көбіне әйел мұңын жырлады. Ойына алған сөзді еркін жазатын түрі бар еді. Тәлім-тәжірибесі аздығы өрісін кеңейттірмей келді. Ол кездері қазақ кітабы тіпті аз. Орыс жазушыларына тілі жетпей, Шолпанның ақындығы арманда кетті», деп өкінішін білдірген.