cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джейн Гаррисон
Өмірбаян
Джейн Гаррисон Мерцерсбург, Пенсильванияда, Арчибальд Ирвин және Мэри Рэмзидің отбасында дүниеге келді. 1813 жылы анасы қайтыс болған соң, Джейн және оның әпкесі мен ағасы әкесінің екінші әйелімен тұра бастады. Оның әпкесі Элизабет Ирвин 1831 жылы Уильям Генри Гаррисонның басқа ұлы - Джон Гаррисонға тұрмысқа шықты. Президенттің инагурациясына оның әйелі Анна Гаррисон науқас болғандықтан бара алмады. Сондықтан онымен бірге Джейн Гаррисон аттанды. Ол Ақ үйдің бәйбішесі 1841 жылы президенттің қазасына дейін бір ай болды.
Жакейра
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 12618 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 89 км² шамасында. Халық тығыздығы — 142 адам/км².
Тарихы
Қала 1904 жылы құрылған.
Санат:Пернамбуку елді мекендері
Нядай-Пынче
Нядай-Пынче — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Таз өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан Енисей шығанағы су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері
Турне (Утя тармағы)
Турне — Ресейдегі өзен. Киров облысы, Удмуртия Республикасы, Марий-Эл Республикасы, Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уть өзенінің сол жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вятка қала типті ауылдағы Аркуль су өлшейтін посттан Вятка Алаңқайы қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Виларинью-душ-Фрейреш
Виларинью-душ-Фрейреш (Vilarinho dos Freires) — Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Пезу-да-Регуа муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
Кристофле
Кристофле — дәмдеуіштер мен қант қосып қайнатылған, содан кейін мұзда суытылған кез келген құрғақ немесе асханалық қызыл шарап (мыс., кахетин шарабы). 0,5 л шарапқа — 100 г қант, шымшым дәмқабық, екі-үш қалампыр гүлі, 3—4 бүршақ қара бұрыш, кардамон салады.
Вальдхамбах
Вальдхамбах (Waldhambach) — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Оңтүстік Вайнштрассе ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 347 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 3,92 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 07 3 37 080. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Фольц.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Шұбартау көтерілісі
Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Санат: Көтерілістер Санат: Тарих
Родолфу-Фернандис
Родолфу-Фернандис (Rodolfo Fernandes) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. Батыс Риу-Гранди-ду-Норти мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Пау-дус-Феррус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3 883 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 154,840 км² шамасында. Халық тығыздығы — 25,1 адам/км².
Тарихы
Қала 1963 жылы құрылған.
Санат:Риу-Гранди-ду-Норти елді мекендері
Сатыбалды
Сатыбалды — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы, Көктерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 176 адам (92 ер адам және 84 әйел адам) болса, 2009 жылы 153 адамды (79 ер адам және 74 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Казталов ауданы елді мекендері
Тауил
Тауил(«негізгі бастауға оралу») - Құранды немесе суннаны ұтымдылық немесе символикалық-аллегориялық түсіндіру әдісі. Тауил термині Кұраннан алынған. Шолушылардың пікірі бойынша онда ол сегіз жерде «түсті түсіндіру» деген ұғымды білдіреді, ал қалған тоғызында - «шығу», «салдар». Тауилді тафсирге - дәстүрге негізделген тарихи-филологиялық және заңды шолуға қарсы қою кездейсоқ пайда болған жоқ. Қауымның Құранды тура мағынасында түсінетін және түсіндіретіндер және оның «құпия», «жасырын» астарын білемін дейтіндер болып екіге бөлінуіне және соңғыларының діни және саяси кездейсоқтығының есе түсуіне орай Тауил дихотомиясы — тафсир айқындыққа ие бола түсті.
Фақиһ -«турашылдар» үшін Тауил «жауапсыздықтың», «бетімен кетушіліктің», қасиетті сөздерді түсіндірудің жарқын дәстүрінен бейхабарлықтың баламасына айналса, батинитшілер үшін Тауил қасиетті сөздердің астарын түсінуге қол жеткізу жолындағы бірден-бір құрал.
Кұранға сілтеме жасай отырып, олар басқа да шолушылардан кейін іле-шала аяттарды «түсінікті» және «түсініксіз» деп екіге бөлді. Мутазилашылардың сілтемесіне сәйкес, ақыл-ойдың таразысына қайшы келетін аяттар «түсініксіз» деп танылды. Соның ішінде Құдай бірлігі мен әділдігі туралы ілім мутазилашылдық тұрғыдан түсіндірілді.
Тауилді өздерінің діни және саяси мақсаттарына «бірқалыпты» шииттер мен исмаилшылар кеңінен пайдаланды. «Әсіре» шииттермен салыстырғанда исмаилшылдық Тауилдің бірқатар ерекшеліктері болды.
Бір жағынан ол исмаилшыларға тән «арналғандардың» құпия иерархиясын «насихаттауға» неофиттерді әзірлеу практикасына, т.б. саяси бейімдігін негіздеуге қызмет етті. Осымен бір мезгілде олар Тауил өздерінің эзотерикалық космологиясы мен түп негізі неоплатонизмге барып тірелетін құтқару туралы ілімінде айтылған қағидалардың ақиқаттығын дәлелдеу үшін жүгінді.
Абдуллаһ ибн Аббас (686 ж.ө.) пен Джафар әс-Садиқ (765 ж.ө.) имамның есімімен, негізінен, сопыларға тән Т-дің теософиялық және «рухани» дәстүрлерінің пайда болуын байланыстырады. Сопы экзегеттері ибн Аббас пен Джафардың беделіне сүйене келіп, Құранның әрбір аятынан төрт «астарды» айырады. Ертеректегі сопылық ілімдегі Тауил процесі Құран сөздерімен терең сіңісіп, ой топшылауларымен ерекшеленсе керек. Міне, осындай ой толғаулары барысында, кейде тіпті бастапқы мазмұнымен байланысы алшақтап кеткен түрлі теософиялық тұжырымдамалар туындады. Жалпы алғанда Тауилдің дамуына сопылық теория мен практикасы көп әсер етті.
Тауил суфизмде, әсіресе ибн Араби мен әл-Кашаниде философ өзіндік ой толғаудың негізіне айналды. Белгілі бір мистика-философиялық сілтемелерден ой түйе отырып, сопы-философ соларды бекемдей түсу үшін Құран мен сунналык материалдарды пайдаланды. Бұл орайла сәйкес аяттарды, тіркестерді не болмаса хадистерді іріктеу - оның тек өзіне ғанатән ерекшеліктермен реттелді. Ой топшылаулары барысында экзегеттің бастапқы тұжырымдамасы толықтырылып, Құрандағы және Хадистегі материалдардың ықпалымен жаңа мазмұнмен де байытылды.
Сопылық Тауил сунниттік дінтанушылардың басым көпшілігінің тарапынан қатты сынға ұшырады. Олар сопыларды исмаилшылармен философтардың Тауил ілімін жалғастырғаны үшін кінәлады.
Дереккөздер
Санат:Құран Санат:Ислам
Волан-де-Морт
Волан-де-Морт — Хәрри Поттер әлемінің кейіпкері, басты антагонист. Тарихтағы ең ұлы қара сиқырмен айналысатын сиқыршы. Өте үлкен таңғажайып күштің иесі, крестраждар көмегімен ажалсыздыққа жеткен. Хәрри Поттердің дұшпаны.
Лорд Волан-де-Морт жайлы әр кітапта айтылады, ал фильмдерде бұл рөльді ойнағандар Ричард Бреммер (еске түсіру көрінісі), Ян Харт (профессор Квиррелдің дүмбісіндегі бетті ойнаған), Кристиан Коулсон (екінші фильмдегі 16 жасар Том Реддл), Рэйф Файнс (қайта оралған Волан-де-Морт), Хиро Файнс Тиффин (11 жасар Том), Фрэнк Диллэйн.
Есімі
Шынайы есім Voldemort-тің ата-тегі французша. «vol de mort» — «өлім ұшуы» француз сөз тіркесіне ұқсас. Волан-де-Морт— шын аты «Том Марволо Реддлдің» анаграммасы («Tom Marvolo Riddle ⇒ I am Lord Voldemort»). Сиқыршылар әлемінде Волан-де-Морттан бәрінің қорқатыны соншалықты, тіпті оның атын атамайды. Кейіпкерлердің көбісі оны «Атын-атауға-болмайтын» немесе «Өзің-кім-екенін-білесің» деп атайды. Волан-де-Морт — Кадм Певереллдың ұрпағы, ал сиқыршылардың бәрі бір бірімен туысқан болғандықтан, ол Хәрри Поттердің алыс туысқаны. Оған қоса, ол Салазар Слизериннің ұрпағы. Том Реддл қаны аралас, бірақ ол бұны мұқият бүркемелейді.
Жеке қасиеттері
Волан-де-Морт ұқыпты, сақ, ақылды және байсалды. Ол өлімнен өте қатты қорқады.
Дереккөздер
http://ru.harrypotter.wikia.com/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82(%D0%A2%D0%BE%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%B4%D0%B4%D0%BB) http://www.vokrug.tv/person/show/Lord_Volan-de-Mort/ http://potter-base.ru/15-lord-voldemort.html
Санат:Кейіпкерлер Санат:Фэнтези кейіпкерлері Санат:Әдеби кейіпкерлер Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер Санат:Хәрри Поттер хикаясының кейіпкерлері
Санат:Хәрри Поттер
Паньжа
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мокша өзені бастауынан Темников қаласындағы су өлшейтін постқа дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Белая Каменка (өзен)
Белая Каменка — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каменка өзенінің оң жағалауынан 4,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.
Бірлескен кәсіпорын
Бірлескен кәсіпорын  — жұмысына шет елдердің фирмалары немесе мемлекет ішіндегі басқа өндіріс орындары мен фирмалар қатысатын, ұйымдық жағынан біртұтас, ортақ мүдделі мекеме ретінде рәсімделген кәсіпорын.
Белая Каменка (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая Ревда қаласынан, қала типті Кын ауылындағы су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Бірлескен кәсіпорын
Ол бірлесіп өнім өндіру, өнімді сату, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу, құрылыс салу, техникалық қызмет көрсету, көліктік, қаржылық, сақтандыру, т.б. қызмет түрлерін жүзеге асыру мақсатында құрылады. Қазақстанда 1989 жылдан бастап АҚШ, Италия, Түркия, Қытай, Швейцария, Югославия, т.б. елдердің фирмаларымен Бірлескен кәсіпорындар құрылып, жұмыс жүргізуде.
Белая Каменка (өзен)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Бірлескен кәсіпорын
Дереккөздер
Санат:Бизнес Санат:Сыртқы экономикалық қызмет Санат:Кәсіпорындар
Белая Каменка (өзен)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Пермь өлкесі өзендері Санат:Свердлов облысы өзендері
Мұнай доллары
Мұнай доллары – мұнай өндіруші елдердің мұнай бағасының өсуіне байланысты алған және несие капиталдарының халықаралық нарығында пайдаланылатын қаражат.
Толығырақ
1973 – 74 жылдары және 1979 – 80 жылдары сұйық отын бағасының секірмелі түрде өсуі нәтижесінде бірқатар дамушы елдердің мұнай экспортынан алған табысы артты. 1970 жылы мұнай экспортынан түскен ақшалай түсім 15 млрд. 1980 жылы 298 млрд. долларды құрады. Мұнай бағасының өсуі ОПЕК-тің (Мұнайды сыртқа шығарушы елдер ұйымы) қызметімен байланысты болды. Мұнай бағасының күрт көтерілуі энергетик. дағдарысты туғызды. Осыған байланысты мұнайды сыртқа шығарушы елдерде төлем теңгерімінің ағымдағы операциялары бойынша қыруар оң сальдо қалыптасты, яғни олар қыруар пайда тапты, ал мұнайды шеттен әкелуші елдерде үлкен тапшылық туды – валюталық түсімдер мен төлемдер арасында алшақтық пайда болды.
Дереккөздер
Санат:Экономика
Футболдан Сан-Марино чемпионаты
Чемпион команда УЕФА Чемпиондар лигасының бірінші іріктеу кезеңіне жолдама алады.
Сілтемелер
http://www.fsgc.sm/ Санат:Футболдан Сан-Марино чемпионаты
Кершаль
Кершаль — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пелым өзенінің оң жағалауынан 410 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Свердлов облысы өзендері Санат:Түмен облысы өзендері
Кайли Миноуг
Кайли Энн Миноуг (Kylie Ann Minogue; 28 мамыр 1968 жыл, Мельбурн, Австралия) – Аустралиялық әнші, әндердің авторы және актриса. Ол аустралиялық «Соседи» атты телехикаясындағы рөлімен танылған.
1989 жылы оның қатысуымен «Преступники» фильмі шыққан. Содан кейінгі түскен фильмдері аса сәтті болмай, сыншылар Кайлиді қатал сынға алады.Осыдан кейін 1990 жылдары әншілік мансабын бастайды. Оның алғашқы «Kylie» атты альбомы үлкен жетістіктерге жеткен. Кейінгі шығарған әндері де танымал болған. 2007 жылы Кайли Миноуг «Доктор Кто» хикаятының бір сериясына түскен. Ол бірқатар сыйлықтардың иегері.
Қаңлы руы
Бұл рудың (тайпаның) этногенезі мен тарихы туралы жазба деректер аз емес. Олардың ішінде аумақты тұтас зерттеу орыс шығыстанушысы Н. Аристовтың еңбегі болып табылады. Онда аталмыш автор былай деп жазады: «Қаңлылар дулаттар тәрізді ежелгі түрік руы. Бәлкім, Авеста пен Махабхаратада Қаңқа деп еске алынатындар солар шығар.
Кайли Миноуг
Дереккөздер
Санат:Аустралия композиторлары
Қаңлы руы
Қытайлар біздің жыл санауымызға дейінгі бір жарым ғасыр бұрын Сырдариядағы, Зеравшан мен Әмударияның төменгі ағысындағы ұсақ отырықшы аймақтар бағынатын Кангюйдың ұлан-байтақ иелігіне кез болады. Кіші хандар дәуірінде (25-221 ж.ж.) Кангюй мен Қаңлылар Арал мен Каспий теңіздерінің аралығындағы аландарды биледі. 568 жылы Византия елшісі Земарх Дзивул түрік ханына келіп, бұл кезде Холиат аталатын түрік қаңлыларының жерін басып өтеді. XI ғасырда Мауараннахр мен Батыс Азияны жаулап алған селжұқтардың өздері қаңлы болмаса да, Рашид ад-Дин атап көрсеткендей, олардың әскерінің негізгі сүйегі қаңлылардан тұрды. Баласағұндағы соңғы қарлұқ билеушісі XII ғасырдың екінші ширегінде өзін қаңлы шабуылынан қорғау үшін Қарақиданның Гурханын шақырды.
Сұлтан Мұхаммед Хорезмшахтың қосынында Таластан келіп он мыңдаған Қаңлы қызмет етті. 1200 жылы Гинь елшісі Буксин Шыңғысханға келе жатқан жолында Мауараннахрда кездескен Қаңлы руының санын айтады. Плано Карпини құмандардан (қыпшақтардан) кейін Қаңлы елімен жүріп өтті. Рубрук та 1258 жылы бұл көшпелілердің (саngle) ата-жұртын басып, сапар шекті. Ақсақ Темірдің кезінде қаңлылар Сырдың оң жағасын жайлады, бірақ саны көп емес еді. Ғасырлар бойы ортасынан оңтүстік пен батысқа басым көпшілікті аттандырып отырды, өйткені Европаға құйындай тиген ғұндар мен қыпшақтардың жауынгерлері өздерімен бірге қаңлыларды ілестіре кетіп, барған сайын олар азайып, өз ата-жұрттарында билігі әлсіреп, шығыстан дулаттар мен солтүстіктен қыпшақтар қыспағына ұшырап, Сырдарияның орта ағысындағы жағалауларға ығысты. Қазақ-қырғыз одағына қаңлылар аз ру болып қосылады, себебі олардың көпшілігі Шайбани әулетімен Мауаранахрға кетіп қалған еді. Қырғыз-қайсақ хандары мен сұлтандарына жеке, сарай күзетшілері мен қосындардың басты құрамын (төлеңгіттерді) бере отырып, қаңлылар бүкіл қазақ даласына таран кетіп, қазіргі кезде жекелеген рулық топ ретінде тек Ташкент уезінде ғана кездеседі. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында, Н. Аристов көрсеткендей, қаңлылардың рулық тобы Ташкент төңірегінде ғана емес, сонымен бірге Жетісу уәлаятының Қапал мен Верный уездерінде де қоныстанды.
Қаңлы руының тегі туралы орыс этнографы А. Харузин өз еңбегінде ғажайып аңыз мәлімет береді. «Қаңлы тайпасы...» бір кездерде Жалайырлар сияқты жеке ру болып өмір сүрді. Қаңлы атын, Рашид әд-Диннің айтуынша, Оғыз ханның (түріктердің атасы) өз туыстарымен күресінде оның жағына шыққан түрік рулары алды: олар «малды жегіп, өз қал-қадірінше арба жасады және түріктер арбаны қаңлы дейді» деп жазды ол. Қаңлылардың шығу тегі туралы Әбілғазы төмендегідей аңызды келтіреді: «Оғыз хан барып, татарларға тиді. Татар ханы сан мың әскерімен оған қарсы шықты; олар шайқасып, Оғыз хан кенет шабуыл жасап, оның (татар ханының) қолын быт-шыт қылды. Оғыз ханның қолына көп олжа түсті, оларды тиеп алып кетуге лау жетпейді. Олардың қасында қолы епсекті бір шебер кісі болып, ол ойланып-толғанып арба жасады. Оған қарап, бәрі де арба құрастырып, оған олжаны тиеп, бәрі үйіне қайтып келді. Арбаны «қаңлы» деп атады. Бұған дейін оның (арба) аты да, заты да болған емес, ол қозғалғанда қаңқ деп дыбыс шығаратын себепті оны «қаңқ» атады. Оны жасаған адамды «қаңқылы» деді. Бүкіл Қаңлы елі сол адамның үрім-бұтағы». Академик В. В. Бартольд те қаңлылар туралы құнды мағлұмат беріп кетеді: «Құмандар мен қыпшақтардың түйісуі, соңғылардың қаңлылармен жақын туыстығы күмән туғызбайды. XII ғасыр мен XIII ғасырдағы мұсылман жылнамашылары қаңлы мен қыпшақ сөздерін синоним ретінде қолданады. Егер кангюй мен қаңлы атауларын өзара жақындастыру мүмкіндігі болса, онда бір кезде түрік халқының ең батысын жайлаған ежелгі тайпа қаңлылар болып табылады».
Одан әрі оқымысты: «Бәлкім, қаңлылардың өнері шығар, қара қырғыздардың сөз саптауы қырғыз-қайсақтарға Енесай түріктерінің тіліне қарағанда әлдеқайда жақын тұрады». Қара қырғыз халқының құрамына енген қаңлы мен қыпшақтар туралы Аристов жазды, одан басқа Қаңлы жұртының мекені бір кезде қиыр шығысқа қарай созылып жатқаны жайында бірқатар тарихи деректер келтіруге болады. XII ғасыр басында қаңлылар қарлұқтармен бірге Баласағұнға қатер төндірді (Джувейни); XIII ғасырдағы Алмалықта құрылған түрік иелігін қаңлылар құруы да ғажап емес, ең ақырында Рашид ад-Дин қаңлылар Наймандар жерінде, Ертістің жоғары жағында тұрды деп көрсетеді. Қалай болғанда да, деп жазады С. Аманжолов, М. Қашқари (XI ғасыр) өзінің әйгілі еңбегінде қаңлыларды ру ретінде еске алмайды. Ол: «Қаңлы қыпшақтардың ұлы адамдарының бірі» деп жазады. Бұл тұжырым қыпшақтар мен қаңлылардың бірлігі туралы академик Бартольдтің ойына жан бітіреді, сондықтан қаңлылар хақында арнайы айтылмайтын шығар. Алайда, бұндай бірлік уақытша да болуы кәдік. XI ғасырдан кейін қыпшақтар мен қаңлылардың жеке өмір сүруі көп жайды аңғартады. Басқа қырынан қарағанда, М. Қашқари дәуірінде қаңлылардың көбісі Кіші Азияда болғаны себеп шығар дейтін ой келеді. Соңғы ұйғарым академик Гордлевскийдің зерттеулерімен пысықтала түседі, ол «оғыздан көп бұрын, елді түріктендіру жүрді. Қалаш, Қарлұқ, Қаңлы, Қыпшақтар көптен бері елдің түз тұрғындарын бағындырып жатты» деп жазады. Қаңлылардың мүлде жоғалып кетуі туралы әңгіме туыидамайтыны айқын. Махмұд Қашқари XI ғасырда ғұмыр кешкен қаңлылардан басқа, Қазақстанмен қоса, Орта Азияда өмір сүрген көптеген руларды суреттеп, қамти алған жоң. Дегенмен, басқа деректер бойынша қаңлылардың дені Қазақстан мен Орта Азияны өте ертеден мекендеп келеді. Бұл, біріншіден, Монғол шапқыншылары (XIII ғасырдың басы) Самарқанға тигенде бұл шаћарда 40 000 қаңлы мен парсы сарбаздары бар еді. Одан әрі Темір жорықтарында айтылғандай, олар Жошы Ұлысында Сырдария мен Талас арасында (Әбілғазы Баћадүр хан) ұшырасады. Қазақтардан басқа түркі халықтарының арасында қаңлылардың бар екенімен есептеспеуге болмайды. Мәселен, Алтай мен Енесай түріктерінің ішіндегі, сонымен қатар сақалар арасындағы кангаластарды өз қандастарынан өте ертеде бөлініп кеткен ежелгі қаңлылар деп қабылдамай отыра алмаймыз. М. Тынышбаев өзінің «Қырғыз-қазақ халқының тарихына қосымшалар» деген құнды, шағын еңбегінде қысқаша, бірақ толық қисынымен Қаңлы тарихын зерттейді.
Ол «Қаңлы қытайларға кангюй атымен б. д. дейінгі II ғасырда мәлім болды» деп жазды. Дау жоқ, Қаңлы Сырдария өзенін мекендеген түрік руы. Самарқан, Бұхара мен Хорезм өңірі де қаңлыларға бағынып отырды. Б. д. алғашқы жылдарында қаңлылар ғұндармен бірігіп, үйсіндер және қытайларға қарсы шайқасты. VI ғасырда қаңлыларда төрт дөңғалақты арба болды. X ғасырда қаңлылар арасынан Селжұқ әулетінің негізін салған Селжұқ деген әлдекім қара үзіп шығып, XII ғасырдың екінші жартысы мен XIII ғасырдың бірінші жартысына дейін Сырдарияның жоғары жағы мен Кіші Азияда билік құрды. XI ғасырдың басында бұл рудың халарлы атты бір бөлшегі Арменияға қоныс аударды, соның негізінде XIII ғасырда болашаң Осман империясының ұйытқысы құрылды. XII ғасырда қаңлылар Шу өзенінің бойында ұшырасады. X ғасырда Мауараннахрды баса-көктеген түріктердің ең көбі қаңлылар еді. Содан бастап, Мауараннахр Түркістан деп аталады. Хорезмшах (Мұхаммед Хорезмшах) дәуірлеп тұрғанда, Түркістанда қаңлылардың дегені жүріп тұрды; Хорезмшахтың анасы Түркен-қатын қаңлыдан шыққан болатын. Отырар қамалының әміршісі Қайыр хан оның жиені. Хорезмшахтың Шыңғыс-ханға қарсы қойған басты күші қаңлылар болыпты. XIII ғасырда Плано Карпини мен Рубрук қаңлылар жерімен өтіп, олардың ңонысын Сырдарияның төменгі ағысы мен Қарақұмда кездестірсе, Темір жорықтарынан біз олардың XIV ғасырдың аяғында Жошы ұлысының бір бөлігін құрап, Сырдария мен Талас арасында көшіп жүргенін түсінеміз. XVII ғасырдың басында Ташкент уезінде тұратын қаңлылар мен қатағандарды Тұрсын хан жеке билеп-төстеді. 1629 жылы «Еңсегей Бойлы Ер Есім» оңтүстік өңірдегі қазақтарды тонағаны үшін Тұрсын ханды өлтіріп, қаңлы мен қатағандарды қуғындады. Олардың бір бөлігі Сырдың арғы бетіне бас сауғ алап, қалғандары «Шанышқылы» атымен қаңлыларға қосылды. В. Востров өз еңбегінде қаңлылардың ежелгі тайпа және олардың түркі тілдес екенін үзілді-кесілді мойындап, көрсетілген деректер негізінде рудың қысқаша тарихын шолып, ол не себептен екені белгісіз, Қаңлы руының аталық құрамы жөнінде ешқандай мәлімет бермейтіндігі рас.
IC 1236
IC 1236 — Геркулес шоқжұлдызында орналасқан SBc типті галактика.
Қаңлы руы
Қаңлы руының этногенезі мен этникалық тарихы, тайпалық құрылымы мен ерекшеліктері туралы академик Әбдуәли Туғанбайұлы Қайдаровтың Қазақ энциклопедиясында мақаласы жарияланған. Бұл мақаланы жазу үстінде ол жоғарыда көрсетілген және көрсетілмеген лингвистикалық деректерді мұқият зерттеген. Ә.Қайдаров Н.Аристов және басқалардың ізін алып, басқа мағлұматтарда кездеспейтін Қаңлы руының тайпалық құрылымын беріп, қысқаша тарихына тоқталып, олардың ежелгі түркі тілдес екенін салмақты дәлелдейді. Ә. Қайдаровтың тектану кестесінде қаңлылардың атасы Майқы би болып саналады. Қаңлы руы Сары-қаңлы мен Қара қаңлы болып екіге бөлінеді, оның үстіне Сырдария мен Жетісу қаңлылары да осылай жіктеледі. Ұлы жүз Төбейден таратсақ, одан Байтерек, одан Қаңлы, одан Қанқөжек, Келдібек. Келдібектің бірінші әйелі Сары бәйбішеден Сары қаңлы ұрпақтары, ал екінші әйелінен Қара қаңлы ұрпақтары өрбиді. Сырдария қаңлылары Сары қаңлы (олар бес ата: Ақбота, Ақынқожа, Телқожа, Омыртқа, Миям) мен Қара қаңлы (олар 6 ата: Тоғызбай, Оңбай, Тоғанай, Бақа, Батырақ, Қара). Жетісу қаңлылары да Сары-қаңлы (бес ата: Әлсейіт, Түрке, Шоқпар, Құйысқансыз және Шанышқылы) мен Қара қңаңлы (6 ата: Ерезен, Қаспан, Еңке, Танта, Оразымбет, Бақа) болып тарайды. Бұл ата-текті салыстырып, Ә. Қайдаров Жетісу қаңлыларының атасы Сырдария қаңлылары болып табылады деген дұрыс қорытындыға келеді. Біздің зерттеулеріміз де соған сәйкес. Жетісуда қоныстанған қаңлының кейбір рулық тобы «Ақ қаңлы» және «Қызыл қаңлы» деп те бөлінеді, соңғылары Сары қаңлының бір тармағы Телқожа атасының ұрпақтары болып есептеледі. Сонымен қатар Ә. Қайдаровтың «Сары-қаңлы», «Қара-қаңлы», «Аққаңлы», «Қызыл-қаңлы» этнонимдерінің бірігу салдары туралы пікірі де орынды. Ол әлгілер ата-бабаларының өз есімдері түр-түсі мен киіміне байланысты емес деп санайды. Бәрінен бұрын бұл қырғыздағыдай кейбір рулардың «сол қанат» пен «оң қанат» аталатын бір-бірімен қатысты географиялың орнын анықтайды. Жоғарыдағы деректерге сүйеніп, Қаңлы руының этногенезі мәселелерін қозғап, оларды ежелгі кангюй-түріктердің тікелей тұқымы деп санаймыз.
IC 1236
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 59350, UGC 10633, MCG 3-43-10, ZWG 110.19, VV 442, IRAS16563+2006.
Қаңлы руы
Қаңлы руының шығу тегі туралы әлгі авторлар пікіріне қарама-қарсы тұжырым да айтылып қалады. Мәселен, белгілі этнограф, Т. А. Жданко біздің дәуірімізге дейінгі II ғасырдағы кангюларды XIXII ғасырдан кейін пайда бөлған қаңлылармен түйістіру дұрыс емес деп есептейді. Одан әрі ол кангюлер «тек қана қаңлылар ғана емес, ертедегі этникалық қабат» деп түсіндіреді. Қаңлылардың тілдік тәуелділігіне тоқтап, «Арал маңындағы тұрғындар қыпшақтар этногенезінің негізіне жатады «оларды түркілендіру тек біздің дәуіріміздің IV-VIII ғасырында жүрді, сондыңтан ежелгі кантюлерді түркі деп атауға негіз жоқ» деп түйеді. Бұл автордың көзқарасын толық сыйлай отырып, деп жазады В. Востров, ежелгі кангюлер мен қаңлылардың этникалық астасуын көрмеу дұрыс емес деп есептейміз. Ондай ұласулар сөз жоқ болды. Шьш мәнінде біз қаңлылардың Орта Азия мен Қазақстанның қазақ, өзбек, қарақалпақ халықтарының саяси және этникалық тағдырында маңызы ерекше екенін білеміз. Т. А. Жданко пікірінше, XI-XII ғасырдан бұрын пайда болған аздаған қаңлы ру-тайпалың бірлестігінің қолынан ондай әлеуетті тіршілік келер ме екен? Оның үстіне Әбілғазы көрсеткендей, бұл қаңлылардың басым көпшілігін Шу мен Талас өңірінде монгол басқыншылары талқандап жіберген болатын. Бұл жерде біз кейінгі уақыттағы қаңлылардың этникалық негізін құрайтын ежелгі әрі саны көп (20 мың шаңырақ) кангюй халқымен тоқайласып отырмыз. Біз В. Востровтың ежелгі кангюйлер мен қаз іргіқаңлылардың терең жалғастығы бар деген толық дәлелі бар дәйектемесін құптаймыз. Әдеби деректерден тыс Қаңлы руының ата-тегінің кестесін жасауға өзіміздің зерттеуіміз көмектесті. Қаңлылардың шығу тегі туралы бізге мәлімет берушілеріміз де құнды мағлұматтар берді, олар: Талдықорған облысы, Қоғалы ауылының тұрғыны, 1906 жылы туған (Жалайыр) Әбілқасым Жантайлақов; Алматы облысы, Шелек ауданы Қызылжиде кеңшарының тұрғыны 1905 жылы туған (Қаңлы) Нұрыш Нүсіпов; сол кеңшардың тұрғыны 1938 жылы туған (Қаңлы) Стан Мұқашев; Алматы облысы, Шелек ауданы Ащысай кеңшарының тұрғыны 1924 жылы туған (Найман) Файзолла Балмағанбетов; Алматы облысы, Шелек ауданы, Жарсу кеңшарының тұрғыны 1928 жылы туған (Шапырашты), Қожахмет Кәрібаев аз көмектескен жоқ.
IC 1236
Сыртқы сілтемелер
IC 1236 Санат:Геркулес (шоқжұлдыз) Санат:Ғарыш
Қаңлы руы
Бұлардың ішінде қолында жазба шежіресі бар білгірлер, әрине, болған жоқ, соған қарамастаи олардың әрқайсысы есте қалғандарымен Қаңлы туралы едәуір мәліметтер берді. Әйтсе де, көптеген рулар, аталар мен топтар туралы толық тектану кестесін бере алған жоқпыз (№ 11 ңосымшаны қараңыз). Ұлы жүздің Төбей деп басталатын шежіресінде, қайталап айтамыз, Төбейден Бәйтерек, одан Қаңлы, одан Қанкөжек, одан екі әйел алған Келдібек аталады. Бірінші қосағы Сары бәйбішеден Сары қаңлы ұрпақтары, ал екінші әйелінен (әлде бір хан қызынан) Қара қаңлы аталары өніп-өсті. Бұл әрбір төп тіршілік ету аясына байланысты екіге бөлінеді. Мәселен, Сары қаңлылар да, Қара қаңлылар да Сырдария және Жетісуда екі атадан тұрады. Сырдарияның Сары қаңлылары бес ата: Ақбота, Ақынқожа, Телқожа, Омыртқа, Миям; Жетісудың Сары қаңлылары 6 ата: Әлсейіт, Ақбарақ, Құйысқансыз, Бозым, Ешкілі, Шанышқылы. Сырдарияыың Қара қаңлысы 6 ата: Тоғызбай, Онбай, Тоған бай, Бақа, Бадырақ, Қара; Жетісудағылар да 6 ата: Ерезен, Қоспан, Еңке, Танта, Оразымбет, Бақа. Бұл тізімнен Қызыл қаңлы мен Қаңлы рулық құрылымын қоспағанда, жоғарыда көрсетілген төрт топтан 23 ата тарайтынының өзі бұл тайпалардың бұрын көптігін көрсетеді. Ә. Қайдаров та алғашқы бірінші буындағы аталар 22-ге жетеді. Ә. Қайдаров деректері мен біздің зерттеуіміздің айырмашылығы тек Жетісу Сары қаңлыларының этникалық жағдайына саяды. Оның Жетісу Сары қаңлылары бес атадан: Әлсейіт, Шоңпар, Түрке, Құйысқансыз, Шанышқылыдан тұрса, біздіңше олар 6 атадан құралыпты: Әлсейіт, Ақбарақ, Құйысқансыз, Бозым, Ешкілі, Шанышқылы. Біздің дерегіміз бойынша, Ақбарақтан Шоқпар, одан Түрке, демек, бұнда айрықша қайшылық жоқ. Қаңлының бұл 23 атасы туралы түтел ата-тегінің кестесін жасадық. Кестеден көрінгендей, біз онда Шанышқылы, Онбай, Ерезен, Қоспан аталары, әсіресе, бүгінге дейінгі Жетісу Сары қаңлыларына кіретін Ақбарақ руының таралу тегін мәлімет беруші 1938 жылы туған Стан Мұқашевтан жазып алып, толық келтіріп отырмыз. Оның айтуынша, оны түпкі атасынан 12 ұрпақ бөліп тұр.
Біздің басқа бір мәлімет берушіміз 1905 жылы туған Нұрыш Нүсіпов өз атасы Ерезеннен бастап, тікелей тұқым қуалап, өз баласына дейін жеті ата өтті деп есептейді, біздіңше, бұл жеткіліксіз болып көрінеді, өйткені Ерезен Ақбарақпен бірдей бірінші ата, одан бері 12 ұрпақ ауысқан. Сонымен, біздің Қаңлы руының тегі туралы жасаған кестеміз мүлде толық болмаса да, ол айқын суретті көз алдыңа келтіреді. Көне түріктен бір кездегі қуатты Қаңлы руы ғасырлар бойында көптеген тарихи оқиғаларды бастан кешіріп, бізге дейін бірсыпыра түрік халықтары: қазақ, өзбек, қарақалпақ, қырғыз, башқұрт және басқалардың құрамында жеке этникалық топ болып жетіп отыр. Қаңлылардың жауынгерлік ұраны «Бәйтерек», «Айрылмас» (Аристов, Аманжолов, Тынышбаев, Қайдаров бойынша), ал рулық таңбасы жоғарғы деректерде I (көсеу таңба). XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Қаңлы руының аталары Жетісу уәлаяты Қапал мен Верный уездерінде, Сырдария уәлаяты Әулиеата, Шымкент пен Ташкент уездерінде қоныстанып жүрді. XIX ғасырдың аяғында Н. Аристов Қаңлының шағын тобы Верный уезінде (300 үй) кездесетінін хабарлайды (Қайдаров). Әулиеатада 350 үй (Мұқашев), Шымкентте 478 үй (Гродеков), Ташкент уездерінде 1650 үй (Мұқашев) мекендеді. Ол тағы бір тұста қаңлылар мен шанышқылардың жалпы саны 10 000 үй болды деп көрсетеді. Ә. Қайдаров Қазақ энциклопедиясында 1885 жылы Ташкент уезінде құрамалардың 24 400 түтіні болып, олардың ішінде қаңлылар мен шанышқылылар 14 мың түтін екенін айтады. М. Тынышбаев өз еңбегінде қаңлылар мен шанышқылардың 1917 жылғы жалпы санын уездер бойынша береді. Мәселен, Ташкент уезінде 160 мың жан, Әулиеатада 20 мың жан, Верный уезінде 10 мың жан өмір сүрген. Жоғарыдағы үш уезде барлығы 190 мың жан тұрып жатты.
Жетісу уәлаятындағы каңлылар Қапал мен Верный уездерінде қоныстанды. Сойтіп, Қаңлы руының үш атасы Қапал уезінің жерінде Алтынемел тауларын қыстады. Қызыл қаңлы руының қауымы Арқарлы, Қоғалы, Байжанбастау, Мамырханбастау мен Дөненбайбастау шатқалдарында қоныс тепті. Қапсан қаңлы руы Қарабастау, Қасқажол, Құмалақты мен Майбұлақ қойнауларын жерсінді. Бадырақ қаңлы Құрөзек, Пішен сай, Шөладыр, Қоянкөз, Ұзынбұлақ, Майтөбе мен Манас маңайын жайлады. Бұл аталардың көктеуі мен күзеулері өздері жеке пайдаланатын жердің төңірегінде жатты. Ол мекенге жаңын тұста Шетенсай, Үшбұлақ, Қарағайлыбасы мен Доланалы шатқалдарында жайлауы орналасты. Жетісудың өзге қаңлылары Верный уезінің шығыс жағындағы Албан руы Сегізсарылармен, батыста Іле өзенінің сол жағасындағы Шапырашты руының Шыбыл аталарымен қоян-қолтық тұрып жатты. Сырдария қаңлыларының аздаған тобы Әулиеата уезінің Талас өзенінің алқабында, Шымкент уезінің Арыс және Келес өзенінің құйылыстарында қоныстанды. Бұл өлке қаңлыларының көпшілігі Сырдың орта ағысындағы Ташкент уезінде орналасты. Сырдария қаңлыларының негізгі шаруашылығы суармалы егіншілік болды, ал жетісулықтар егін салса да төрт түлік өсірумен шұғылданды.
Тұлғалар
= Сілтемелер = Қаңлы шежіресі
Толықтырулар
Еңке алқабы - бұрын Еңке руының ұрпақтары қоныстанған алқап әлі күнге осылай аталады. Алқап Жамбыл облысының Жуалы ауданы аумағында орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Шежіре
Чихуахуан шөлі
Чихуахуан шөлі – Cолтүстік Америкадағы ең үлкен бұталы шөл дала. Чихуахуан шөл даласы солтүстік жаңа Мексикадағы Рио Гранде жазығы мен оңтүстік-шығыс Аризонаның Сан Симон жазығынан басталып, Мексика қаласының солтүстік аймағына дейін созылып жатыр. Шөл дала жері көбінесе бірнеше кіші тау қатарларымен бөлінген алаптардан тұрады. Қысы суық, ал жазы құрғақ. Мамыр мен шілде айлары – Чихуахуан шөл даласындағы жылдың ең ыстық мерзімі саналады. Чихуахуан шөл даласындағы бұталар – аймақтағы ең төменгі тіршілік иесі. Қарапайым ағаштың түрлері осы жерден табылуда. Оларға мыналар жатады: Пондероза қарағайы, дуглас шыршасы, қалтырауын және жылауық арша, аризона кипарисы және еменнің бірнеше түрлері. Басқа аймақтарға қарағанда Чихуахуан шөл даласында кактустың көбірек түрлері кездеседі. Бұл жерде өсетін кактустер: тікенді алмұрттар, кірпілер, тірі жартастар, емізік кактусы және корис. Чихуахуан шөлі – көптеген ерекше омыртқасыздардың отаны. Олардың ішінде шөл дала бүйісі, шөл дала көпаяғы, бірнеше шаяндар және алып қырықаяқтар жиі кездеседі.
Дереккөздер
Балаларға арналған танымдық энциклопедия "Шөлдер"
Санат:Шөлдер Санат:Солтүстік Америка шөлдері
Арыстанбек Нұрмаханұлы Нұрмаханов
Арыстанбек Нұрмаханұлы Нұрмаханов (1. 1. 1973 жылы туған, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1994), доцент (1997). Алматы педагогикалық шетел тілдері институтын бітірген (1992). 1992-1996 жж. жоғары оқу орнында ағылшын тілін оқыту кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доценті. 1996 жылдан осы оқу орнында халықаралық қатынастар факультетінде ағылшын тілі, теориялық және қолданбалы лингвистика кафедраларының меңгерушісі. 2000 жылдан халықаралық қатынастар факультетінің деканы. 2001-2004 жж. Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінде тілдерді дамыту департаментінің директоры. 2004-2012 жж. - іскерлік саласында. 2012 жылдан Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде - Мемлекеттік хатшы хатшылығы меңгерушісінің орынбасары. 2013 жылдың 18 ақпанынан Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінде Ақпарат және архив комитеті төрағасының орынбасары.
"В.В.Радлов еңбектеріндегі түркі мақал-мәтелдерінің лексика-грамматикалық сипаты" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 1995-1996 және 1997-2000 жж. дарынды жас ғалымдарға арналған мемлекеттік ғылыми стипендияның иегері. 2000 жылы жас ғалымдарға арналған М. Әуезов атындағы сыйлыққа ие болды. 1 монография, 1 аударма кітап, 1 сөздік, 1 әдістемелік құрал, 30 ғылыми және ғылыми-әдістемелік мақаланың авторы.
Дереккөздер
Санат:Тілтанушылар Санат:1974 жылы туғандар
Бэрклей (Айова)
Бэрклей (Berkley) — Айова штатының Бун округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 0.5 км². FIPS коды — 19-06040.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 24 адамды құрады.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айова қалалары Санат:Бун округы (Айова)
Вэймаус Тауншип (Нью-Джерси)
Вэймаус Тауншип (Weymouth Township) — Нью-Джерси штатының Атлантик округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 2715 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32.5 км² шамасында. FIPS коды — 34-80330.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Джерси қалалары
Нарын (Бұғылыөзек) каналы
Нарын (Бұғылыөзек) каналы – Атырау облысының Махамбет және Исатай аудандары жеріндегі суғару жүйесі.
Гидрологиялық сипаты
Ұзындығы 140 км, секундына 5 м3 су өткізе алады. Жайық өзенінен Ақтоғай ауылының тұсынан бөлініп шығып, Нарын құмды алқабындағы Әбдір қыстауы маңында құмға сіңіп кетеді. Жоғарғы және орта ағысында суы егіншілікке, шабындық суландыруға пайдаланылады.
Қарасай (Сарысу алабындағы өзен)
Қарасай – Сарысу алабындағы өзен.
Географиялық орны
Ұлытау облысының Жаңаарқа ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 73 км, су жиналатын алабы 1680 км2.
Бастауы
Бастауын Сарыарқаның оңтүстік бөлігіндегі Желдітау сілеміндегі бұлақтардан алып, Мұңлы тауының шығысында Көктас өзеніне құяды.
Гидрологиясы
Аңғары кең. Қар және жер асты суларымен толығады. Көктем айларында ғана арансында ағын болады. Суына мал суарылады.
Дереккөздер
Санат:Жаңаарқа ауданы өзендері Санат:Сарысу су алабы
Нұрхан Бөтішқызы Ахмедова
Нұрхан Бөтішқызы Ахмедова (15.1.1915 ж.т., Қарағанды облысы Жезқазған қаласы) – экономика ғылыми доктор (1972), профессор (1985).
Мәскеу темір жолы институтын бітірген (1938). 1938–1957 ж. Түркістан–Сібір темір жолында, Қазақстан ВЛКЖО ОК-нде хатшы, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, т.б. қызметтер атқарды. 1957–1987 ж. Қазақстан ғылым академиясының Орталық ғылыми кітапханасының директоры әрі Қазақстан ғылым академиясының қоғамдық ғылыми жөніндегі ғылыми ақпарат бөлімінің меңгерушісі. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты – Қазақстан өнеркәсібінің орналасуы және дамуы. 3-сайл. Қазақ КСР-і Жоғ. Кеңесінің депутаты, «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
Токио метросындағы зарин шабуылы
Токио метросындағы зарин шабуылы (жап. 地下鉄サリン事件 Тикатэцу сарин дзикэн) — Токио метросында болған зарин шабуылы. Террорлық акт барысында зарин атты улы зат қолданғандықтан зарин терактісі деп аталады. 1995 жылдың 20 наурызында Касумигасэки және Нагататё аялдамаларында болған. Кейбір деректер бойынша 10-12 адам қайтыс болған, басқа деректерде 13-27, 5000 аса адам уланған делінген. Аум Синрикё атты діни ұйымның ұйымдастырған шабуылы. Шабуыл барысы 5 топтың ұйымдасқан іс-әрекеті барысында жүзеге асты. Шабуылдаушылардың басты мақсаты: белгілі аялдамаға дейін өтіп, зарин бар газет орамасын вагонның ішіне қалдырып шығар кезде оны ұшы ұшталған қолшатырмен тесіп кету. Зарин — қатты ұшқыш зат емес, алайда оның кішкене иненің көзіндей ғана тамшысы ересек адамды өлтіруге  жеткілікті. Әрбір теракт қатысушысында сондай 2 орама болды (сыйымдылығы 1 литр). Басты себебі ретінде теракт Асахара ісін қарастырушы сот мүшелеріне жасалған қастандық деп есептеледі.
Санат:1995 жылы болған оқиғалар Санат:Террорлық акт
Момбароччо
Момбароччо (Mombaroccio) — Италиядағы коммуна, Марке әкімшілік аймағына қарасты Пезаро-э-Урбино провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2138 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 76 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі — 61024.
Елді мекеннің қамқоршысы — Santi San Vito di Lucania.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Марке елді мекендері
Уәси
Уәси - рухани өсиетті орындаушы. Әрбір Пайғамбардың рухани өсиетті қабылдап алатын өз Уәсиі болатынын алғаш айтқан—Абдолла б. Саба. Мыс., әулие Петр Иисустың Уәсиі, Әли б. Өбу Тәліп Мұхаммедтің (с.а.у.) Уәсиі болған. Ал имаматтың доктринасында Әли әулетінің ерекше жаратылғаны туралы түсінік берік орнаған. Бұл доктрина бойынша Пайғамбар өзінің тікелей бұйыруымен Әлиді мұрагер етіп сайлады. Уәси туралы ілімді, әсіресе қайсаншылар қауымы неғұрлым белсенді насихаттады. Уәси туралы түсінік имамиттік ашариттердің арасында одан әрі дамыды. Олардың ілімі бойынша алты Пайғамбарлық әрқайсысында Адам Атадан Мұхаммедке (с.а.у.) дейін бірбірімен сабақтаса байланысып жатқан 12 Уәси болды. Ең соңғы 12 Уәси Әлидің тұқымынан тарайтын 12 имам - Мұхаммедке (с.а.у.) қызмет етті. Бұлар - «Пайғамбарлардың серіктері», «діни заңдарды сақтаушьшар». Әр Пайғамбарға Аллаһтан хабар жіберіліп, ал Пайғамбар бұл құпияны Уәсиге ғана сеніп айтатын болған. Себебі ол Аллаһтың адамдар алдындағы «дәлелі» саналушы еді.
Нгото-Яха
Нгото-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хадутей-Яха өзенінің оң жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Vought-Sikorsky 300
Vought-Sikorsky VS-300 (S-46) — ең алғаш шығарылған тікұшақ.
1939 жылдың қыркүйек айында VS-300 (немесе S-46) тікұшағы құрастырылады. Оның сызбасы ауытқуды реттейтін үйкелмелі көтергіш үш топсалы механизмнен тұрады. Тікұшақтың көлденең және бір жағына қисайып ұшатын қасиеті арнайы механизммен басқарылады. VS-300 тікұшағының фюзеляжы (ұшақтың корпусы) болат құбырлардан жасалған. Ал корпусына тікұшақтың артқы аралығы болат құйылып жапсырылған. Қозғалтқыштан бәсеңдеткішке дейінгі қуат қайыс арқылы беріледі. Төрт тіреуішті шасси (ұшақтың доңғалағы бекітілетін қозғалмалы не қозғалмайтын құрылғы) тікұшақ бауырына жиналмайды. Бірақ бұл тікұшаққа ұрыс кезінде қарсыласты атуға арналған қару тіркелмеген.
Жалпы анықтама
VS-300 немесе S-46 тікұшағына сипаттама:
Тарихы
1938 жылы АҚШ Конгресінде сенатор Ф. Дорси тікұшақ құрастыруды ұсынады. Барлық сенатор Дорсиді қолдап, алғашқы тәжірибелік тікұшақ құрастыруды Америкадағы танымал әуе құрылғыларын құрастырушы И. И. Сикорскийға тапсырады. Сикорский үлкен іске кіріспес бұрын, сынақ ретінде оның көтергіш қалақтары мен басқару жүйесінің стендін жасап алады. Оның жұмысқа қабілеттілігіне көз жеткізгеннен кейін ғана келісім беріледі.
1939 жылы 14 қыркүйекте VS-300 тікұшағымен И. И. Сикорский ұшып байқап көреді, бірақ, тікұшақ жерден лезде көтеріліп кетеді. Қауіпсіздік үшін алдын ала тікұшақты жерге төрт қысқа сым арқанмен тартып, қадап қояды. Алғашқы 1-2 минутта қалақ тербелісінің әсерінен көп қиындық туады. Нәтижесінде, 1939 жылы желтоқсан айының соңында тікұшақ ұшу кезінде аударылады, абырой болғанда, ұшқыш аман қалады. Бірақ қалақтарды ауыстыруға тура келеді. Кейін тікұшаққа жасалған сараптама нәтижесінде, оған әлі де өзгерістер енгізу керек екені және тікұшақтың артқы аралығының беріктігі жеткіліксіз екені анықталады. Сикорский уақытша тікұшақты арнайы басқару механизмін алып тастауды ұйғарып, тікұшақты көлденең ұшуды басқару қос қалақпен жүзеге асатын болды. Және VS-300 тікұшағына қуаты 68,1 кВт болатын қозғалтқыш орнатады.
Өзгерістер енгізілген VS-300 тікұшағының бұл нұсқасы алдыңғыға қарағанда ыңғайлырақ болды. 1940 жылы 13 мамырда жаңа тікұшақ алғаш рет еркін ұша алды. Бірақ алға қарай ұшу кезінде қиындық туады. Оның мәнісі мынада: көтергіш қалақтан туындаған индукциялы ағын артқы болат бөренеге тарағанда, тікұшақ басқарылмай қалады екен. Артқы болат аралықты сәл жоғары көтергеннен кейін, тікұшақ тік бағытта ұша алатын болды. Әйтсе де, қалақ тербелісінің деңгейі аса жоғары. Осының нәтижесінде, тікұшақтың қуаты азайып, 1940 жылы 10 қазанда ұшу кезінде қалақтардың бірі сынып кеткен. Тікұшақ 4 м биіктіктен құлайды, қуантарлығы ұшқыш Сикорский жарақаттанбаған.
1941 жылы S-46 тікұшағын сынау жұмыстары жалғасын табады. Аталған жылдың сәуір айында бұл тікұшақ ұшу ұзақтығы бойынша Америкада рекорд жасайды (1 сағат 5 минут 14,5 секунд) және су бетімен ұша алатынын дәлелдейді. VS-300 тікұшағы, 1 сағат 32 минут 40 секунд бойына тоқтамастан ұшып, әлемдік рекорд жасаған.
Ал 1942 жылы VS-300 тікұшағына ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Оның ішінде, стабилизаторы (ұшақтың я дирижабльдің теңдігін сақтайтын аспап) мен фюзеляжы, қалақтары зерттеуден өткізілген. Осыдан кейін, 1943 жылдың күзінде VS-300 тікұшағымен Сикорский Бриджпорт қаласынан Дирборн қаласына дейін өзі ұшып келіп, Форд мұражайына тапсырған. Әлемде үлкен тікұшақтарды құрастыру осы оқиғадан кейін белең алды.
Дереккөздер
Санат:Тікұшақтар
Койпер жолағы
250px|нобай|оңға|Копер жолағындағы белгілі нысандар Койпер жолағы - Күн жүйесінің сырт жағында Нептуннан әрі орналасқан диск тәрізді аймақ, мұнда кемінде 70000 кішкентай ғарыштық нысан айналып жүреді. Ол Күннен шамамен 4,5-7,5 миллиард километр қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ осы жолақтың бар екенін 1951 жылы дәлелдеген Джерард Койпер атымен аталған.
Койпер жолағын кейде Кеннет Эссекс Эджворт пен Джерард Петер Койпердің аттарымен Эджворт-Койпер жолағы деп те атайды. Кеннет Эссекс Эджворт 1940 жылдары Нептун орбитасы сыртында мұздақты денелерден тұратын дисктің бар болуы мүмкін деген пікір айтқан, ал Джерард Койпер оның бар екенін дәлелдеген.
Койпер жолағы нысандары
Койпер жолағы нысандары-Койпер жолағындағы ғарыштық нысандар (КЖН) деп атайды. Ең алғашқы КЖН (15760) 1992 QB1-ді 1992 жылы Гавай аралдарындағы Мауна Кеа обсерваториясында Дэвид С. Джеуит пен Джейн Лу деген астрономдар ашты. Ол Күннен 42 АБ қашықтықта орналасқан.
Кьюбиванолар
Кьюбиванолар - Бірқатар КЖН-ның орбиталары Нептун орбитасымен кей жерлерде түйісуі мүмкін. Ал басқаларынікі Нептун орбитасынан алыс орналасқан. Мұндай КЖН-дарды кьюбиванорлар деп атайды. Макемаке, Квавар, Варуна, Хаос, Логос, Девкалион, Борасизи және Таронхайвагон секілді ергежейлі планеталар кьюбиваноларға жатады.
Квавар (2002 LM60)
Квавар (2002 LM60) - осы күнге белгілі КЖН-ның ең үлкені. Мұны ең алғаш рет 1980 жылы суретке түсіріп, 2002 жылы астроном Майк Браун мен оның Калифорния технология институтындағы әріптестері оны КЖН ретінде таныды. Квавардың диаметрі шамамен 1287 км-ге тең және Күнді шамамен 288 жыл ішіндегі бір ай шығады.
Койпер жолағы қос нысандар
Койпер жолағы қос нысандар - Койпер жолағындағы кейбір нысандар бір-бірін айналып жүреді. Мұндай КЖН-дар қос нысан деп аталады. "Хаббл" телескопы мен кейбір қуатты жерге орнатылған телескоптар Койпер жолағындағы бірнеше қос нысанды анықтайды.
1998 WW31
1998 WW31 - Койпер жолағы бинары. Бұл S/2000(1998 WW31)1 деген өз айымен бірге бинар жүйесін түзеді. 1998 WW31 1998 жылы ашылып, мұның айы 2001 жылы байқалды.
90482 Оркус
90482 Оркус - Квавардан үлкенірек. Оны 2004 жылы Майкл Браун (Калифорния иехинституты), Чад Трухильо (Егіздер обсерваториясы) және Давид Рабинович (Йель университеті) ашты. Оркус Күннен шамамен 45 АБ қашықтықта орналасып, Күнді шамамен 247 жылда бір айналып шығады.
Седна
Седнаны да Оркусты 2003 жылдың 14 қарашасында анықтаған астрономдар тобы (Браун, Трухильо және Рабинович) ашты. Седна - Күнді 135 миллиард (86 АБ) қашықтықта, Күн жүйесінің ең салқын аймағында айналып жүретін планета тәрізді нысан немесе планетоид. Седна планетоиды қызғылт түсті. Бұл - Күн жүйесіндегі Марстан кейінгі екінші ең қызыл нысан.
28978 Иксон- осы күнге белгілі ең үлкен КЖН-дарының бірі және болашақ ергежейлі планета. Ол 2001 жылы ашылды.
Дереккөздер
Санат:Койпер жолағы Санат:Күн жүйесі Санат:Планетология
Ампициллин
Ампициллин (ampicillin) кең ауқымда қолданылатын, басқа пенициллин түрлеріне қарағанда бактерияларды көбірек өлтіретін пенициллин болып табылады. Бұл дзрі кең ауқымда қолданылатын антибиотиктермен салыстырғанда онша залалды емес, әсіресе, мұнымен ем-шектегі баланы, жалпы кішкентай балаларды емдеу пайдалы. Егер пенициллинмен ауруды емдеп жазуға болатын болса, ампициллинді қолданудың қажеті жоқ, өйткені бұның бағасы қымбат және кейде іштің өтуіне, ауыз уылуға, қызылиектің қабынуына урындырады. Ампициллиңді ішіп қолданғанда жақсы әсер етеді, бұның уколы менингит, көк еттің қабынуы (перитонит) және соқыр ішек сияқты ауыр, қатерлі сырқаттарға ұшырағанда немесе науқас адам дәріні аузымен іше алмай, журегі айнып құсатын жағдайларда ғана пайда-лануға болады. Ампициллин мынадай ауруларға: сепсиске және жаңа туған нәрестелердің себебі белгісіз сырқаттарына, 6 жасқа дейінгі балалардың өкпе қабынуы мен құлақ инфекциясына, менин-гитке, кек ет қабынуына, соқыр ішекке, зәр шығару жолдарының инфекциялы қатаң ауруларына, сузекке (егер сузектің сол тұріне хлорамфениколдың әлі келмесе), созға жақсы көмектеседі. Егер емделушінің пенициллинге аллергиясы болса, онда ампициллинді қолдануға болмайды.
Дереккөздер
ISBN 5-615-01453-9
Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. Сол үшін оларға көп-көп рақмет!
Санат:Бета-лактамдар Санат:Пенициллиндер Санат:Дәрілік заттар