cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Инктердің жоғалған қаласы
Шындық
Біздің заманымыздың ғалымдары Бингем, шындығында, Вилькабамбуға емес, Мачу-Пикчуге жеткен деп есептейді. Мачу-Пикчудің тамаша сақталуының өзі онда конкистадорлардың болғанына күмән келтіреді. Олар өздері кездестірген кез келген елді мекенді талан-таражға салып тонайтын. Оның үстіне бұл қала жаулап алушылардың барлық оқиғалар қамтылған хроникаларында еске алынбайды. Бингемнің отряды Мачу-Пикчуді бақытты оқигаға бола тапты. Демалу үшін өзен каньонына тоқтаған археологтер жергілікті бір шаруаны кездестіреді. Ол айналаны қоршаған таулардың біріндегі ежелгі қаланын қирандылары туралы әңгімеледі. Жергілікті түрғындар оны Мачу-Пикчу деп атайды екен ("ескі шың").
Бингем естігендеріне күдікпен қарағанмен, келесі күні шаруадан өзін сол тауға апаруын өтінді. Жолбастаушыныц соңынан ерген Бингем мен оның адамдары тау беткейімем джунгли нуларын жара отырып, жоғары өрлей берді.
Ақырында Урубамба аңғарынан 600 м биіктіктегі тау қырқасына жетер-жетпесте олар ұзындығы бірнеше жүздеген метр болатын тас төселген террасаны көрді. Ары қарай ақ гранит шомбалдарынан қаланған қабырғалар кетіпті. Оларды өсімдіктердің қалың жамылғысы жауып жатса да, оны салған құрылысшылардың таңданарлығы шеберлігі көрушілерді бәрібір де қайран қалдырды, Кейінірек Бингем: "Сол кездің өзінде-ақ мен бұл қабырға мен үңгір үстіндегі жартылай дөңгелек храмның дүние жүзіндегі ең үздік тас құрылыстарынан ешқандай қалыспайтынын еміс-еміс сезінген едім",—деп жазды. МачуПикчу барлық жағынан ерекше ескерткіш болып шықты оны салған құрылысшылар темір құрал-саймандарды жегіс малын да қолданбапты. Олар тіпті дөңгелекті білмеген.
Бір жыл өткен соң Мачу-Пикчуге қайтып оралып оны нудан тазартып, қазба жұмыстарын жүргізбек болған Бингем алаңдардың көп қабатты кешенін, су бөлетін каналдарды, моншаларды, аулаларды, тұрғын үйлер сарайлар мен храмдарды тапты. Ғимараттар орасан үлкен гранит шомбалдарынан арасы ерітіндімен біріктірілмей қаланған екен. Шебер өңделген тастар бір-бірінің үстіне олардың арасына пышақ жүзі өтпейтіндей етіп жымдастыра қойылған.
Табиғаты
Әрбір шомбал әр түрлі бұрыштармен қашалған. Өз орнына жайғасқан соң ол көршілерімен бас қатырар суретті қүрайтын бөлшектер тәрізді үйлесе кеткен. Қалаудың мұндай әдісі қабырғалардың беріктігін анағұрлым арттырды. Мұның жер жиі сілкінетін Анды таулары үшін маңызы зор болды.
Мачу-Пикчудің негізі шамамен XV ғасырда қаланған. Қаланы дінбасылар, ақсүйек инкілер мен қызметкерлер — барлығы 1000-ға жуық тұрғын мекендеген болуы керек. Инкілер мемлекетіндегі қатаң иерархия әрбір адамның міндеттерін, құқықтары мен артықшылықтарын нақты анықтап берді. Қарапайым халықтың сыйықсыз тас баспаналары төменгі террасаларда орналасса, ақсүйектердің үйлері мен қоғамдық ғимараттар неғұрлым биік жерлерге орналастырылған. Қаладан батысқа қарай өзінің қарапайымдылығымен таңдандыратын қасиетті Интиуатана "Күн байланатын баған" орналасқан. Оның алдында екі храм - Үш терезе храмы мен Күн храмы тұр.
Бұл құрылыстар да қатаң қарапайымдылығымен ерекшеленеді. Бастапқыда олардың төбесі жабылмаған тәрізді, бұл абыздарға аспан денелерін бақылауға мүмкіндік берген.
Діні
Инктер пұтқа табынушылар болды. Олар Күнге де, Айға да табынды. Күн Құдайы — Инти бәрінен құрметтірек болды. Ол барлық инктердің атасы болып есептелді. Одан империя билеушілері таралды. Инти Мама Килья атты Ай Құдайының күйеуі және ағасы болды.
Барлығының байыбына барсақ, Мачу-Пикчуді оның тұрғындары 1572 жылы испандар Кусконы басып алғанға дейін тастап кеткенге ұқсайды. Бірақ тұрғындардың қаланы аяқ астынан тастап кетуге не нәрсенің мәжбүр еткені белгісіз. Инктердің бәсекелес тайпаларының арасында тұтастай елді мекендердің қирауына әкеп соғатын соғыстар жиі болып тұрды. Өзара қырқысу соғыстары немесе жойқын жұқпалы аурудан Мачу-Пикчу тұрғындарының жойылып кетуін де естен шығаруға болмайды. Қаланы оба жайлап, өкімет орындарының ол жерге қоныстануға мүлдем тыйым салуы да мүмкін. Нағыз шынайы себеп жұмбақ болып қалатынға үқсайды, бірақ Мачу-Пикчу қүпиясы ақыл-ойды толқытуын және осы бір ежелгі қалаға қызығушылықты арттыруын жалғастыра түсуде. thumb|900px|center|Куско қаласы
Дереккөздер
Санат:География
Синюха
Қазақстан:
Ресей:
Плулек
Плулек (Ploulec'h) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Ланнион округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,15 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1664 адамды құрады. Халық тығыздығы — 163,94 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Энцо Перес
Энцо Николас Перес (Enzo Nicolás Pérez; 22 ақпан 1986 жыл, Мендоса) — аргентиналық футболшы. «Ривер Плейт» клубы мен Аргентина Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушсы.
Сілтемелер
Санат:Аргентина футболшылары Санат:22 ақпанда туғандар Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Эстудиантес ФК ойыншылары Санат:Бенфика ФК ойыншылары Санат:Валенсия ФК ойыншылары Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Сусіңгіштік
Сусіңгіштік - материалдың қысым әсерімен суды өткізу қасиеті.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Ибарроль
Ибарроль (Ibarrolle) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,87 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64267, пошта индексі — 64120.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 98 адамды құрады. Халық тығыздығы — 11,05 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Брушано
Брушано (Brusciano) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 526 адамды құрайды (2004). Халық тығыздығы 3040 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 5 км² шамасында. Пошта индексі — 80031.
Елді мекеннің қамқоршысы — San Sebastiano. Жыл сайынғы мерекесі — 20 қаңтар.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Жалпы психология
Жалпы психология – психология ғылымының іргелі теориялық және эксперименталды категорияларын, жалпы заңдылықтарын, әдістерін және түсініктерін зерттейтін психология бөлімі.
Жалпы психологияның зерттеу объектілері
Сонау Стагерит Аристотель мен әл-Фараби, Абай Құнанбаев, Жүсіпбек Аймауытов еңбектерінде жалпы психологияның мәселелері үш топқа бөлінген. Олар:
Ал ғылыми психологияда, әсіресе, кеңес психологиясында бұл мәселе кеңес психологтарының айтуынша жалпы психология мәселелеріне байланысты 30-40 жж. Г.С.Костюк, С.Л.Рубинштейн, А.Н.Леонтьев, А.А.Смирнов, Б.Г.Ананьев, Б.М.Теплов еңбектерінде жалпы психология мәселелерін:
Бұл принцип жалпы психологияда күні бүгінге дейін сақталып келеді. Шығып жатқан сан алуан оқулықтар мен оқу құралдарында, олардың авторлары да осы принцип бойынша жалпы психология мәселелерін түйіндейді. Психологияның сан алуан салалары (жалпы саны 50-ге жуық) өзінің әдіснамалық бастауларын жалпы психологияға негіздеп, баяндайды. Психология салаларының ішінде бұл принцип жас, даму, жас ерекшелік, педагогикалық, медициналық т.б. салалары осы принциптің төңірегінде дүниеге келген.
Адамның танымдық процесі
Адамның танымдық процесі – сезімдік және ақыл-ой сатылары арқылы жүзеге асады деп үйретеді. Дүние туралы алғашқы мәліметті адам сезім мүшелері арқылы алады. Көз, құлақ, тері т.б. сезім мүшелерінің жұмысы – бірінші сигнал жүйесінің қызметі болып табылады. Адам есітіп-көргенін, сезіп-сипағанын ақылға салып өңдеп, бір-бірімен салыстыра, талдай жинақтап, жалпылай алу қабілетіне ие болады.
Жанама, жалпылай, сатылап тану арқылы біз құбылыстардың ішкі мәніне, олардың бірінің себеп, екіншісінің салдары екендігіне, бірінің екіншісінен туып отыратындығына көзіміз жетеді. Мәселен, адамда болатын сигнал жүйелерінің болмысын (адам миындағы бірінші, екінші сигнал жүйелері) және олардың арасындағы байланысты жақсы аңғартады. Сөз бен ой түйсіктері арқылы тікелей бейнеленген нәрселердің ішкі мәнісін, негізгі сырын тереңірек ажыратуға мүмкіндік беретін өте күрделі психикалық құбылыстар.
Ерте кездің өзінде-ақ адамдар сыртқы ортаны тануда практиканың, тәжірибенің, маңызы зор. Таным процесінің басынан аяғына дейін, яғни тікелей пайымдаудан абстракты ойлауға дейін іс-әрекет, тәжірибе қосарласа жүріп отырады
Дереккөздер
Санат: Психология
Сілтілі таужыныстар
Сілтілі тау жынысытар - құрамында сілтілі металдар (Na,K) біршама көп магмалық тау жынысытар. тау жынысы түзетін басты минералдар: дала шпаттары, пироксен, сілтілі амфиболдар, фельд- шпатоидтер.
Дереккөздер
Санат:Геология
Ғабдыхалық Сағытжанов
Ғабдыхалық Сағытжанов (1915-1994, Атырау қаласы). ҚазМУ-ды бітірген (1963). Қаз КСР-інің еңбегі сіңген экономисі (1968). КСРО-ның құрметті мұнайшысы (1975).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан статистиктері Санат:1915 жылы туғандар Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Серік Барлықұлы Садықов
Серік Барлықұлы Садықов (1957 ж.т.), инженер - металлург. Қазақ КСР - інің еңбек сіңірген металлургі (1988). Техника ғыл. кандидаты (1994).Қазақ политех. институтын инженер-металлург мамандығы бойынша (1979), Мәскеудін Плеханов атындағы халық шаруашылығы институтын сыртқы экономикалық байланыс менеджері мамандығы бойынша бітірген (1991). 1979-1997 ж. Жезказған тау - кен комбинаты металлургия цехының балқытушысы, цехтың ауысым мастері , конвертор-анод бөлімшесінің бастығы, Балқаш кен-металлургия комбинаты мыс балқыту цехы бастығының орынбасары , бастығы, осы бірлестіктін бас инженерінің ғылым және жаңа технология жөніндегі орынбасары , аффинаж цехынын бастығы. 1997 жылдан бері асыл металдар зауытынын директоры.
Дереккөздер
Санат:1957 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Бұқаралық ақпарат құралдарындағы менеджер міндеті
Бұқаралық ақпарат құралдарындағы менеджер міндеті – редактор, редколлегия мүшелері, газет редакциясы мен телерадио арнаның бөлім бастығы, телерадио - бағдарламаларының басшысы - редакцияның кызметіне шеберлікпен басшылық жасап, оның жұмысын жүйелі жүргізуі.
Сондықтан олар ұжымды басқарудың құралдары мен әдіс-тәсілдерін меңгерулері қажет. Менеджерге терең білім, газет пен радио және теледидар өндірісіндегі ұйымдастырушылық қабілет аса керекті. Менеджер нарықтағы нақты жағдайды дұрыс бағалай біліп, айқын шешімді дер кезінде қабылдайды.
Дереккөздер
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Алтынкөл ауданы
Алтынкөл ауданы (түмені) (Oltinkoʻl tumani/Олтинкўл тумани) — Өзбекстандағы Әндіжан облысының (уәлаят) әкімшілік бірлігі. Әкімшілік орталығы – 30,2 мыңдай тұрғыны бар Алтынкөл қаласы.
Географиясы
Солтүстігінде Ізбасқанмен, солтүстік-батысы мен батысында — Балықшымен, оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде — Шаһриханмен, оңтүстігінде — Асакамен, шығысында — Әндіжан аудандарымен шектеседі.
Ауданның солтүстігінде Қарадария өзені, оңтүстігінде Үлкен Ферғана арнасы, Ұлықнұр арнасы және аудан аралық скид Коллектор-Асака ағып жатыр.
Климаты
Климаты биік субтропиктік таулы келеді. Шілденің орташа температурасы +25...+28˚С, ақпанда -5...-7˚С. Кейде жазда температура +42...+43˚С, ал қыста керісінше -15...-18˚С дейін жетеді. Өсімдік өсетін мезгіл 160-180 күн. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 225 мм-ге дейін жетеді.
Табиғаты
Адыр бөлігіндегі топырақтар байытылған, қалғандары боз топырақты болып келеді. Көктемде адырлар қысқа тіршілікті өсімдіктермен жабылады. Тың жерлерде жусан мен көкпек өседі. Жабайы жануарлар сирек кездеседі. Кеміргіштер, бауырымен жорғалаушылар, құстар кездеседі.
Тұрғындары
2018 жылы бүкіл Алтынкөл ауданындағы халық саны 135 000 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін өзбектер құрайды. Ресми және ең көп таралған тіл — өзбек тілі.
Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Алтынкөл ауданы 10 қалалық мекен (шаһарша; Shaharcha) мен 7 ауыл бұқаралары жиынынан (Qishloq fuqarolar yig’ini) тұрады :
Қалалық мекендер:
Ауыл бұқаралары жиындары:
Дереккөздер
Санат:Әндіжан облысы аудандары
Қыдық
Қыдық (Sophiopsis) – орамжапырақтар тұқымдасына жататын бір, екі жылдық өсімдіктер туысы.
Түрлері
Қыдықтың 4 түрі бар. Қазақстанда 3 түрі өседі.
Дереккөздер
Санат:Орамжапырақтар Санат:Қазақстан флорасы
Қашар кенттік әкімдігі
Әкімшілік құрамы
Құрамына Қашар кенті кіреді. Орталығы - Қашар кенті.
Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша әкімдіктегі халық саны 11357 адамды құрады.
Дереккөздер
Санат:Рудный қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Радиоөлшеулер
Радиоөлшеулер — электрондық аспаптар мен радиоэлектрондық құрылғыларды жасағанда, шығарғанда және пайдаланғанда олардың көрсеткіштері мен сипаттамаларын мөлшерлеп анықтау мақсатында жүргізілетін инфрадыбыстық жиіліктен АЖЖ жиілікке дейінгі диапазондағы электрлік, магниттік, электромагниттік шамаларды өлшеу.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Серiк Сағытжанов
Cepiк Сағытжанов (1941, Атырау қаласы). Мәскеу мұнай институтын (1965), Алматы жоғары партиялық мектебін (1984) бітірген.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Зефир
thumb|right|250px|Зефир Зефир — жеміс-жидек езбесіне жұмыртқаның ақ уызы мен қант қосып дайындалатын пастила түрі. Алынған зер қоймалжыңы қалыптарға салынып, ыстық буға пісіріледі.
Дереккөздер
Санат:Кондитер өнімдері
Этта Зубер
Этта Зубер (некеде - Фалконер; ағылш. Etta Zuber Falconer; 21 қараша 1933 — 19 қыркүйек 2002, Тьюпело, Ли округі, АҚШ — тың Миссисипи штаты) — америкалық педагог, математик, АҚШ-та математика пәні бойынша философия докторы дәрежесін(PhD) алған алғашқы екі африкалық-американдық әйелдің бірі.
Өмірбаяны
Этта Зубер Миссисипи штатының Тьюпело қаласында дәрігер Уолтер А. Зубер және музыкант Зейди Л. Монтгомери Зубердің отбасында дүниеге келді. Зуберлердің екі қызы болды, Этта кіші, ал Элис үлкені. 1949 жылы Джордж Вашингтон орта мектебін бітіріп, 15 жасында Теннесси штатының Нашвилл қаласындағы Фиск университетіне Математика және Химия мамандығы бойынша оқуға түседі. Университетті 1953 жылы үздік бітіреді. Мадисондағы Висконсин университетінде оқуын жалғастырып, математика ғылымдарының магистрі дәрежесін алады (1954).
Оқытушылық мансабын 1954 жылы Okolona Junior College-де бастады. Колледжде сабақ беру кезінде Этта баскетбол жаттықтырушысы Долан Фалконермен танысып, тұрмыс құрады. Ерлі-зайыптылардың үш баласы дүниге келеді – ядролық инженер болған Долан Фалконер, бала дәрігері Элис Фалконер Уилсон, және Уолтер Цубер Фалконер, дәрігер.
Фалконер отбасы 1965 жылы Атлантаға көшкеннен кейін, Этта Эмори университетінің аспирантурасына түсті. 1969 жылы Эмори университетін бітіріп, математика бойынша философия докторы болды, АҚШ-та осы ғылыми дәреже берілген алғашқы екі африкалық-американдық әйелдердің бірі (жалпы алгебра бойынша диссертация).
Атлантадағы Spelman College-де математика бөлімінің бастығы болып жұмыс істей отырып, компьютерлік ғылымдар бөлімін құруға қатысты, Атлантадағы университеттің аспирантурасына оралды, нәтижесінде компьютерлік ғылымдар магистрі дәрежесін алды (1982).
Өмірінің 37 жылын оқытушылық қызметке арнады. 2002 жылдың мамыр айына дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін математика профессоры және математика бөлімінің бастығы (1972), жаратылыстану ғылымдары бөлімінің бастығы (1982) және математика профессоры және ғылыми бөлім бойынша адъюнкт-проректор (1990) болып жұмыс істеді.
2002 жылдың қыркүйегінде ұйқы безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.
Хафиз Таныш
Хафиз Таныш, Хафиз Таныш Мир Мұхаммед Әл-Бухари (1549/52 – өлген жылы белгісіз) – ақын, жылнамашы-тарихшы.
Этта Зубер
Өмірбаяны
Математик әйелдер қауымдастығының құрметті мүшесі (1995). 2001 жылы американдық ғылымды дамыту қауымдастығы доктор Э.Зубер Фалконерге көпжылдық жетістіктері мен ғылымға қосқан үлестері үшін сыйлық берді.
Хафиз Таныш
Негізгі даңқын шығарған еңбегі «Шарафнаме-йи шахи» («Шах даңқы туралы кітап»). Еңбек ұйқасқа құрылған проза жанрында парсы тілінде жазылған. Автор осы кітапта шайбанид Абдаллах ханның жорықтарын жаза отырып, Келес өңірін көп суреттейді. Қазығұрт тауы туралы да көптеген сөздер айтады. Тек осы кітапта Шарапхана да өзен деп аталады. Сол өзеннің бойында өткен бір қайғылы оқиғаны айтқанда да Шарапхананы өзен деп көрсетеді. Бір жерінде хан Келес өзенінің Рабат-и Чагат маңындағы тұсына келіп, орда тікті деп көрсеткен. Осы Рабат-и Чагат Келестің қай тұсы екені белгісіз. Хан бұдан кейін Сайрамға аттанған. Соған қарағанда бұл қазіргі Рабат аулы да болуы мүмкін.
Этта Зубер
Өмірбаяны
Э. Зубер Фалконер өзінің сөйлеген сөздерінің бірінде оның бүкіл өмірі "математика саласындағы жоғары білікті африкалық американдықтардың санын көбейтуге арналған"деп мәлімдеді.
Хафиз Таныш
1583–85 жылдары Абдолла ІІ-нің сарайында тұрып, Абдолланаме атты еңбек жазған. Онда автор көзімен көрген оқиғаларды ресми деректермен толықтыра отырып, талдау жасайды.
Дереккөздер
Санат:1549 жылы туғандар Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер Санат:Өзбек ақындары Санат:Өзбек тарихшылары
Этта Зубер
Дереккөздер
Санат:АҚШ математиктері Санат:АҚШ педагогтары Санат:Педагогтар Санат:Математиктер
Шахтер күні
Шахтер Күні - көмір өнеркәсібі жұмысшыларының кәсіби мерекесі. 1947 жылдың 10 қыркүйегінде тағайындалған, тамыздың соңғы жексенбісінде мерекеленеді.
Қарағанды көмір бассейнінде Шахтер Күні 1948 жылы атап өтілді. 1948 жылы 27 тамызда бассейн шахтасында кәсіби мерекеге арналған салтанатты жиналыс болып, онда соғыстан кейінгі бесжылдык қорытындысы шығарылды (Қарағанды шахтерлері оны 4 жылда орындады). 1948 жылы 28 тамызда Қарағанды көмірін өндірудегі жетістіктері, шахта құрылысына еңбектің озық тәсілдерін енгізгені үшін қарағандылық 10 шахтерге (Ж. Әбдірахманов, М.Айтқулов, Ф.Акулов, Т.Кузембаев, Б.Нурмагамбетов, Д. Кобухов, Г. Хаирумин, В. Т.Шибаев, С.Шоманов) Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.
Көмір өнеркәсібі мекемелерінін 500-ден аса шахтерлері мен қызметкерлері ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Кұрмет грамотасымен марапатталды. Әдетте Шахтер Күні барлық қала еңбекшілерінің жаппай мерекесі түрінде тойланады. Қалада спорт жарыстары өткізіліп, концерттер қойылады.
Дереккөздер
Санат:Мейрамдар Санат:Қарағанды облысы
Жілік майы
Жілік майы (medulla ossіum) – адам және омыртқалы жануарлардың сүйектері қуысындағы ұяшықтарында болатын тін. Ол күрделі құрылымдардан тұрады. Ж. м-ның түсі қызыл және сары болады. Адамның және барлық сүтқоректілер тіршілігінің алғашқы жылдарында сүйектің іші қызыл Ж. м-на толы болады да, онда қан түзілуіне және сүйектің қалыптасуына тікелей қатысты клеткалық элементтер орналасады. Олардың ішінде сүйектің ішкі қабаттарын қоректендіретін қан тамырлары мен жүйке талшықтары бар. Қан клеткалары вена капиллярларының жұқа қабырғаларынан өтіп, қанға араласып отырады. Іштегі нәрестеде және жаңа туған балада тек қызыл Ж. м. болады. Бала өскен сайын қызыл Ж. м. бірте-бірте сарғыштанып, сары Ж. м-на айналады. Ересек адамда ол жілік сүйектердің қуысын толығынан толтырады. Сарғыш Ж. м. негізінен, май тінінен құралады және ол қан түзілу процесіне қатыспайды. Адамның денсаулығы жақсы уақытында жетілмеген қан клеткалары Ж. м-нан шықпайды. Егер қанға жетілмеген қан клеткалары араласса, ол қан түзілу процесінің бұзылғанын көрсетеді. Организм әр түрлі жарақаттану, қансырау, т.б. жағдайдарда қанынан көп айырылса, сары Ж. м. қызыл кемікке айналып, қан клеткалары жаңадан түзіледі. Ж. м-ндағы дәнекер тін клеткалары белгілі бір жағдайларда сүйек клеткаларын жаңартып көбейтеді. Әсіресе, сынған сүйектің қалыптасуы үшін бұл құбылыстың мәні зор. Сөйтіп, сүйек ұяшықтарында орналасқан Ж. м-ның организмде қан түзілу және оны биол. жағынан қорғау процестерінде атқаратын орны ерекше.
Дереккөздер
Санат:Биология
Шиһабаддин Маржани
Маржани Шиһабаддин (Шиһабеддин), Шиһабаддин ибн Баһаутдин ибн Субхан ибн Абд-әл-Кәрім әл-Маржани (16.1. 1818, Қазан қ. маңындағы Ябынчы а. — 28.6.1889, сонда) — көрнекті татар ойшылы, ағартушы, ғалым, тарихшы. Әкесі Баһаутдиннің Қазан губ-ндағы Ташкичу а-нда ашқан медресесінде бастауыш білім алып, 17 жасынан сол медреседе тәрбиеші болып қызмет етті.
Әдебиеттер
Маржани, Қазан, 1915; Юсупов М.Х., Шигабутдин Марджани как историк, Казань, 1981; Очерки Марджани о Восточных народах, Казань, 2003; Хабутдинов А.Ю.,Лидеры науки, Казань, 2003.
Сілтемелер
Д. Қыдырәлі, А. Махаева
Санат:Тұлғалар Санат:Тарихшылар
Трумэн (Миннесота)
Трумэн (Truman) — Миннесота штатының Martin округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Жер асты суының қоры
Жер асты суының қоры – жер асты суларының көп жылдар бойы шаруашылық мақсаттарға пайдалануға болатын, үздіксіз жиналып, толығып отыратын мөлшері. Ол табиғи қор, табиғи ресурс, пайдалану қоры болып бөлінеді. Табиғи қор – геологиялық мерзімде немесе көп жылдар бойы сулы қабаттарда, гидрогеологиялық құрылымдарда жиналған су мөлшері. Табиғи ресурс – жауын-шашынның, өзен суларының Жер бетінен оның астына әр мезгілде әр түрлі мөлшерде сіңуіне, Жер бетінің көп жылдық мерзімде ылғалдану режиміне сәйкес жер асты суының толығып отыратын бөлігі. Жер асты суының пайдалану қоры – аумағы белгілі сулы қабаттардан белгілі бір уақыт бойы, техникалық-экономикалық тұрғыдан тиімді түрде арнаулы су қабылдағыштар арқылы тәулігіне алынатын судың мөлшері. Олар халық шаруашылығындағы маңыздылығына, экономикалық тиімділігіне байланысты баланстағы және баланстан тыс қорлар болып 2 топқа бөлінеді. Зерттеліп барланғаннан кейін жоғары сапалы жер асты су қоры мемлекеттік балансқа алынады. Балансқа алынған су қорын пайдалану экономикалық жағынан тиімді болады.
Жер асты су қорын жасанды толықтыру
Жер асты су қорын жасанды толықтыру – жер бетіндегі ағынды судың бір бөлігін соңынан шаруашылықты пайдалану мақсатымен, жер асты сулы қабатына аудару, өткізу. Ол жер бедерінің табиғи ойпаң тұстары (жыра, құрғақ өзек, кеуіп қалған өзен, ескі қазба (карьер), т.б.) немесе судың грунтқа сіңуі үшін арнайы жасалатын құрылыстар (алап, канал, ұңғыма, құдық, т.б.) арқылы жүзеге асырылады.
Дереккөздер
Санат:Гидрология Санат:Пайдалы қазбалар
Сыр бойындағы қалалар
Сыр бойында орналасқан қалалар.
Гай Лэ Стрэнждің «The Lands of the Eastern Caliphate» кітабындағы мәліметтер. Guy le Strange 1905 жыл.
туған жері, өміртарихы
Жалпы тақырыпқа кірмес бұрын Сыр бойындағы қалаларға қалам ұшын арнаған адам жайлы сөз қозғағанымыз жөн болар. Мақаламыздағы қалалар жайлы мәліметтердің көпшілігі Гай Лэ Стрэнждің (Guy le Strange) «The Lands of the Eastren Caliphate» (Шығыс Халифат елдері) атты кітабынан және азғана бөлігі Бартольдтің «Орта Азиядағы Түріктердің тарихы» атты кітабынан алынды. 1854 жылы Англияда дүниеге келген Гай Лэ Стрэнждің жасы 80 күн алып, 1933 жылы Кэмбриджде дүние салды.
thumb|left|200px| [[Гай Лэ Стрэнждің 1890 шыққан "Palestine under the Moslems" кітабының алғашқы беті ]]
Саяхаттары мен кітаптары
Гай Ұлыбританияда туғанымен өмірінің көп бөлігін шетелде өткізген. Анасымен бірге Парижге келген Гай онда шығыстанушы Джулиос Молмен (Julius Mohl) танысады. Джулиос Мол Шахнамені француз тіліне аударған адам. Джулиуспен кездескен жылдары Гайдің шет тіліне деген қызушылығы пайда болады. Осы қызығушылығының арқасында Парижде шығыстанушы Станислас Гайардтің (Stanislas Guyard) араб тілі сабақтарына қатысады. 1877-80 жылдары ежелгі Парсы еліне саяхатқа шығады. Мұнда 3 жыл қалып, парсы тілімен әдет-ғұрпы, тарихы жайлы мағлұматтар жинайды. 1882 жылы Хаггардтың (Haggard) көмегімен парсы және ағылшын тілдерінде «The Vizir of Lankuran» кітабы, 1886 жылы «The Alchemist» кітабы жарыққа шығады. 1890 "Palestine under the Moslems" кітабы жарыққа шықты. 1900 жылы «Baghdad During the Abbasid Caliphate» (Аббаси халифаты тұсындағы Бағдад) кітабы жарыққа шықты. 1905 жылы «The Lands of the Eastren Caliphate» (Шығыс Халифат елдері) атты кітабы баспадан шықты. 1915 жылы Хамдилла әл-Мустауфа әл-Қазуинидің «Нәзһәтул Қулуб» кітабын ағылшын тіліне аударып, баспадан шығарды.
Гай Лэ Стрэнж өмірін ғылымға арнаған жандардың бірі болды.
Гай Лэ Стрэнждің «The Lands of the Eastren Caliphate» (Шығыс Халифат елдері) атты кітабы шамамен 600 беттен тұрады. Кітап 1905 жылы жарыққа шыққан, араб тіліне 1985 жылы аударылған. Аудармашылар Башир Френсис, Коркис Аууад. Мақаламызда тарих беттерінен білетін қалалардың есімі келген. Мысалы: Исфиджаб, Яссы, Отырар т.б. Біз бұл қалалардың атауы арабша қалай жазылса сол жазылған күйінде аударма жасауға тырсытық. Автор кітабының соңғы 34 бөлімін (2-сурет) Сырдария өзенінің бойында орналасқан қалаларға арнаған. 517-532 беттер. Бізге әрине өз елемізге қарасты қалалар ғана қызық боп көрінеді. Бөлім ішінде Өзкент, Ош, Шаш, Исбижаб, Сайрам, Шымкент, Фараб, Ясы, Сауран, Женд, Йангикент, Тараз, Мерке қалалары жайлы мағлұматтар келген. Дегенмен мәліметтер толық емес. Тек азғана сипаттамаларымен келген.
Сыр бойындағы қалалар
Ендігі кезекте осы бөлімдерге назар аударсақ. Алдымен Сырдария өзені жайлы. Сырдарияның Шаш деп аталғандығын жазған. Жергілікті халық Шаш өзені десе әл-Мустауфа 14 ғасырда Моңғолдар оны Гүлзариян деп атайтын еді дейді. Арабтар Сейхун деп атаған. Ал түріктер Сырдария немесе Сырсу деп атаған. Василий Владимирович Бартольдтің «Орта Азиядағы Түріктердің тарихы» атты кітабының 53 бетінде Сырдария өзені жайлы мәліметтер келген. Абу әл-Ғазида осылай атаған. Ибн Хауқал Сейхун өзені түрік елдерінен шығып ағады деп айтқан. Ибн Хауқалдың айтуынша таудан аққан бұл өзен Арал теңізіне барып құяды. Араб саяхатшылары Сейхун Жейхун өзені секілді, онда кемемен жүзуге болады дейді. Қыс мезгілдерінде ұзақ уақытқа өзеннің бетінде мұз қатады. Осы себепті өзеннің үстінен арбалар жүре беретін.
Сырдария мен Амудария Сейхун, Жейхун болмас бұрын Жаксартекс және Оксис деп аталған. Арабтар Сейхун, Жейхун атауларын яһудилерден алуы мүмкін деген болжам айтылады. Яһудилердің жазбаларында Писон және Гихон деген өзендер жайлы айтылады. Сейхун мен Жейхун осы сөздерге жақын болуы мүмкін, бірақ мағыналары белгісіз. Моңғол шапқыншылығы заманында Сейхун атауы қолданыста шығып, Сырдария деп атала бастаған.
Исбижаб қаласы. Шымкенттің шығысында 8 мил қашықтықта орналасқан қала. Исбижаб Арыс немесе Бадам өзендерінің бойында орналасқан. Исбижабқа байланысты Шуйлер өзінің «Түркістан» атты кітабында 1 том 75 бетте Исбижаб ол қазіргі Шымкент қаласы деп айтқан. «Тарихи Рашиди» кітабында Исбиджаб ол Сайрам деп жазылған. Бұл жазбаларды Британ музейі, парсы жазбалары, 24090 папкада орналасқан парсы қолжазбаларыда қуаттайды. Исбижаб таудың етегінде орналасқан. Тауға дейін небәрі 3 фарсах. Қаланың айналысында бау-бақшалар бар. Сырты дуалмен қоршалған. Қалаға кіретін 4 қақпа болған. Қаланың оралығында базар, әкімшілік, түрме және мешіт болған. Әл-Мақдиси қалада мақташылар базары болғандығын айтады. Базардағы дүкендер ай сайын жеті мың дирхам жинап, жетімдерге ішіп-жем, нан, азық-түлік тарататын болған. Исбиджаб қаласы Моңғол шапқыншылыған кейін Сайрам деп өзгертілген. Әли әл-Язиди Әмір Темір жорықтарында да бұл қаланы Сайрам деп атаған. Әли әл-Язиди өз жазбаларында Чимкент немесе Чимикент деген қаланы жазады. Әл-Мақдиси Чимукет деп жазған. Бұл қазіргі өзіміздің шырайлы шымкентіміз болуы мүмкін. Әл-Мақдиси Шымкент қаласы үлкен қоршаумен қоршалған, ішінде базар және мешіт болғандығын жазады.
Сейхун өзінінің шығысында Шымкент өзенінің төменгі жағында Бараб немесе Фараб қаласы болған. Кейінгі жазбаларда Отырар деп аталған. Әл-Мақадиси Бараб үлкен қала, 70 мың жауынгері бар. Қаланың ортасында қамал бар. Қалада үлкен мешіт және базар болған. Қазуини Фараб қаласында атақты мұсылман философы Әбу Насыр Әл-Фарабидің дүниеге келгендігін жазады. Дегенмен Ибн Хауқал Әл-Фараби Фараб қаласына қарасты Уәсиж елдімекенінде дүниеге келген дейді (Ибн Хауқал 510 бет.). Уәсиж Фарабтан екі фарсах қашықтықта орналасқан қоршауы бар, кішкене қалашық. Орталығында мешіті мен базары бар. Отырардан солтүстікке біркүндік жолды алатын Шауағир қаласы болған. Әл-Мақдиси Шауағир үлкен, көшелері кең, дуалдармен қоршалған қала. Орталығында базар және мешіт бар. Бірақ араб саяхатшылары Шауағир туралы айтпаған. Шауағир Ясси қаласы болуы мүмкін деген пікірлер бар.
Әли әл-Язиди Яссы қаласы туралыда жазған. Яссы (Иасы) қаласы кейін Хазірет Түркістан деп аталғандығын жазады. Яссы Қырғыз елдерінің басшыларының көмілген жерлері. Солардың ішіндегі шейхтерінің бірі дейді Әли әл-Язиди Ахмад әл-Ясси (Қожа Ахмет Йасауи). Ахмад әл-Ясси Мухаммад ибн әл-Ханифа ибн әл-Халифа Алидің немерелерінен болған. Бұл Шейх 12 ғасырда дүниеден өткен. 14 ғасырда Әмір Темір шейхтің қабіріне үлкен мешіт (Қожа Ахмет Йассауи кесенесі) салдырған. Шейхтың қабірін зиярат ету үшін ұзақ жерлерден көптеген адамдар келеді. Ясси Шауағир немесе Шауағар депте аталған дейді кейбір саяхатшылар.
thumb|200px|left|[[Түркістандағы Шауғир немесе Шауағир қаласының планы]]
Ясси немесе Шауағирдан солтүстікке бір күндік жолды алатын Сауран немесе Сабран деген қала бар. Әл-Мақдиси бұл қаланың бірін-бірі қоршаған 7 дуалы болғандығын жазады. Қаланың орталығында үлкен мешіт болған. Әли Әл-Язиди Әмір Темірдің жорықтары кезінде қаланың Сабран деп аталғандығын жазады. Йақут қаланың қорғандары өте биік болған деп жазады. Әли Әл-Язиди Отырардан солтүстікке қарай 24 фарсах ұзақтықта Сығынақ қаласының болғандығын жазады. Сығынақ қыпшақтардың елдімекені болған. Бірақ бұл қала туралы алғашқы араб саяхатшылары жазған емес.
Солтүстікке Сығынақтан шамалы ұзағырақ Женд (Жент (қала)) қаласы болғандығын жазады. Алғашқы араб саяхатшылары мен Йақут Женд Түркістан аймағындағы үлкен мұсылман қаласы болғандығын жазады. 12 ғасырда Моңғол шапқыншылығы кезінде, қала моңғолдардың қолымен тас талқаны шыққан. Сол уақыттарда Арал теңізі Женд теңізі деп те аталған. Дегенмен жоғарыда көрсетілген арабша картада Арал теңізі «бахрул Хауарезм» яғни Хорезм теңізі деп жазылған екен. Осы бетте Сейхуннің Аралға құятын тұсында тағы бір қаланың болғандығы жайлы жазылған. Арабтар ол қаланы «әл-Қорйату «әл-жәдидә» яғни жаңа ауыл деп атаған. Сол заманда түріктер оны Янгикент немесе Янгишаһар деп атаған. Жент және Янгикент қалалары сол уақытта мұсылман қалалары болып есептелген.
Исбижабтың (Исфиджаб) солтүстік шығысында, 80 мил қашықтықта қазіргі Әулие-Ата қаласына жақын маңда Тараз қаласы болған. Тараз немесе әл-Тараз қаласының 10 ғасырда маңызы ерекше болған. Ибн Хауқал әл-Тараз Қарлұқ түріктерінен болған мұсылмандардың сауда қаласы болған дейді. Әл-Мақдиси қала өте үлкен әрі әдемі, бау-бақшалы, ғимараттарының терезелері көп болған деп жазады. Қаланың 4 қақпасы, сыртында үлкен ор болған. Қаланың кіреберісінде үлкен өзен, ішінде базар және мешіт болған. Әл-Қазуини сол уақытта айналадағы қалаларда тараздықтар секілді сұлу ерлер мен әйелдердің болмағандығын жазады.
Тараздың шығысында 100 мил қашықтықты Берке немесе Мерке (Меркі (Көне қала орны)) қаласы болған. Әл-Мақдиси қаланың қоршауы болған. Бұрын қалада христиандардың шіркеуі болған, кейін оны мешітке айналдырған дейді. Бартольд Тараз немесе Талас қаласында үлкен шіркеудің болғандығын жазады. 89 һижри жылы Таразға Исламның келуімен мұндағы үлкен шіркеу мешітке айналдырылған. Бұл мәліметтер Христиан діні бұл жерлерге Исламнан бұрын келген дегенді білдіреді. Меркенің батысында Тараздың жолында, бүркүндік жол қашықтықта Құлан елдімекені бар. Әл-Мақдиси: "Құлан қорғаны бар үлкен ауыл, орталығында мешіт болған" деп жазады.
Әбу әл-Фада 10-11 ғ. Түркістан хандығына қарасты Баласағұн қаласы жайлы жазады (Әбу әл-Фада, 505 бет.). Бұл қаланың нақты қай жерде орналасқандығын жазбаған. Ибн әл-Әсирде Баласағұн жайлы жазған. Әбу әл-Фада қаланың Қашғарға жақын маңда орналасуы мүмкін деген болжам айтқан. «Тарихул Ирақ» кітабында Баласақун деп келген. «Ғ» әрпінің орнына «қ» әрпі қолданылған.
Сыр бойындағы қалалар жайлы Гай Лэ Стрэнждің «The Lands of the Eastren Caliphate» (Шығыс Халифат елдері) атты кітабында келген мәліметтер осы. Біз тек қазақ жеріндегі қалаларға тоқтағанды жөн көрдік. Кітапта жоғарыды аталған қалалардан бөлек Шаш, Ош т.б. қалалар жайлы мәліметтер келген.
Араб тілінен аударып, құрастырған: Ұлықбек Алиакбарұлы http://kattani.kz/ сайтының администраторы, арабист, дінтанушы. 30.10.2011 жыл. © Ұлықбек Алиакбарұлы
Дереккөздер:
1. «The Lands of the Eastren Caliphate» Guy Le Strange 1905 жыл. «Булдан әл-Хилафа әл-Шарқийа» Гай Лэ Стрэнж. Араб тіліне аударғандар: Башир Френсис, Коркис Аууад. 2-басылым. Бейрут 1985 жыл.
3. Василий Владимирович Бартольд. [http://kitap.net.ru/bartold/1.php Тюрки. Двенадцать лекций по истории турецких народов Средней Азии]
4. «Тарихул Ирақ, Хукумат әл-Мәғул» «Ирақ тарихы 1-том, Моңғол шапқыншылығы кезеңі». Аббас әл-Ғазауи. Бағдат, 1935 жыл.
5. بلدان الخلافة الشرقية / كي لسترنج / ط1 / سنة 1371 م بغداد
Тағы қараңыз
Санат:Ислам Қазақстанда Санат:Қазақстан тарихы Санат:Қазақстан өзендері Санат:Қазақстан көне қалалары
IC 2740
IC 2740 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
IC 2740 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Инимутаба
Инимутаба (Inimutaba) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Орталық Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Курвелу экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 6 178 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 529,134 км² шамасында. Халық тығыздығы — 11,7 адам/км².
Тарихы
Қала 1962 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Вико-Экуенсе
Вико-Экуенсе (Vico Equense) — Италиядағы қала, Кампания әкімшілік аймағына қарасты Неаполь провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 20 048 адамды құрайды. Халық тығыздығы 691 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 29 км² шамасында. Пошта индексі — 80069.
Елді мекеннің қамқоршысы — S.S. Ciro e Giovanni. Жыл сайынғы мерекесі — 31 қаңтар.
Сыртқы сілтемелер
Кампания елді мекендері
Узлиха
Узлиха — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ракуль көлі - Томилиха өзені орналасқан. Өзен ұзындығы 4 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Нытва (тармақ)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
NGC 2326
NGC 2326 — Сілеусін шоқжұлдызында орналасқан SBb типті галактика.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Ашылуы
Бұл нысанды 1788 жылы 9 ақпанда Уильям Гершель астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2326 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 20218, UGC 3681, MCG 8-13-62, ZWG 234.60, IRAS07043+5045.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Сілеусін (шоқжұлдыз)
Кіші Нюрса
Кіші Нюрса — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нюрса өзенінің сол жағалауынан 131 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Тұрарбек Игіліков
Тұрарбек Игіліков (1924 ж. т., Ресей, Астрахан облысы Баклано-Лопатино ауылы) – партия, кеңес қызметкері, запастағы полковник, Халықаралық ардагерлер одағының мүшесі. Батыс Қазақстан, Гурьев (қазіргі Атырау облысы) облысы және Ресейдегі Калининград қаласында, ауданы партия комитеттерінде, облысы атқару комитеттінде басшы қызметтер атқарған. 2-дәрежелі Отан соғысы, «Парасат», «Құрмет» ордендерінің, бірнеше медальдардың иегері. Ақтау қаласының құрметті азаматы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Кавалезе
Кавалезе (Cavalese) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3665 адамды құрайды. Халық тығыздығы 81 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 45 км² шамасында. Пошта индексі — 38033.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Себастьян. Жыл сайынғы мерекесі — 20 қаңтар.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Торий кентастары
Торий кентастары– құрамында өндірісте бөліп алу экономикалық жағынан тиімді болатындай мөлшерде торийі бар минералды шикізаттар. Жер қыртысының жоғарғы бөлігіндегі торийдің кларкы 1,210–3%. Торийдің өз минералдары мен торийлі минералдардың жалпы саны 120-ға жуық. Оның ішінде өндіріс үшін маңыздылары: монацит, торит, ураноторит, ферриторит, торогуммит, торианит, ураноторианит, эвксенит, браннерит, уранинит, бреггерит, пирохлор, т.б. Жеке торий кен орындары кездеспейді, Th кешенді полиметалл кентастарынан (Nb, Ta, Zr, U, радиоактивті жер элементтерімен бірге, т.б.) бөліп алады. Торий кентастарының кендері магмалық, мигматиттік, пегматиттік, карбонатиттік, пневматолиттік-гидротермалдық, элювийлік, құрлықтық-шөгінділік, теңіздік-шөгінділік, көмілген қорымдық, метаморфогендік болып бөлінеді. Торий кентастарының басты көзі – теңіз жағалауының шөгінділері. Олардың мөлшері үлкен, ұзындығы жүздеген км-ге, ені бірнеше км-ге созылған болып келеді. Бұлар Торий кентастарының 20%-ын құрап,7 – 9,2% торийі бар қоры 4 млн. т-ға жетеді. Торий кентастарының екінші маңызды түрі – жұмырланған кварц сынықтарынан тұратын көне конгломераттар. Кентасты конгломераттар архей дәуірінде пайда болған тау жыныстары арасында қабаттар түзеді. Торий кентастарын өндірістік типтерге бөлу кезінде: карбонатиттерге – 40%, желілі кен орындарына – 31%, сілтілі интрузияларға – 4%, кварцты конгломераттарға – 4% және басқаларына – 2% үлестен келеді. Торий кентастары магн сепарация, флотац. әдістермен байытылып, ТїО2 концентраты алынады. Торий өндіруде аллювийлік, теңіз жағалық шашылымдардағы моноцитті құмдардың маңызы зор.
Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы, 8 том.
Санат: Химия Санат: Өндіріс
Пиццале
Пиццале (Pizzale) — Италиядағы коммуна, Ломбардия әкімшілік аймағына қарасты Павия провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 670 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 92 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Пошта индексі — 27050.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Алиментарлық аурулар
Алиментарлық, азық-түлікпен байланысты аурулар - тағамда қажетті қоректік заттардың жетіспеушілігінен немесе олардың шектен тыс болуынан туындайтын аурулар.
Дереккөздер
Санат:Медицина
Воскресен (Мелеуз ауданы)
Воскресен — Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Воскресен ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1860 адамды құрады. Пошта индексі — 453876, ОКАТО коды — 80241822001.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сарғыш сарана
Сарғыш сарана (Hemerocallis lilioasphodelus) – шырыштар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетің түр. Тек Солтүстік Қазақстанда (Ертіс өзені) және Батыс Алтайдың бірнеше жерінде (Зыряновск пен Черемшанка маңында) кездеседі. Қазақстаннан тыс Батыс және шығыс Сібір, Моңғолияда, Қытай мен Жапонияда таралған. Ылғал сүйгіш түр, орман мен жайылма шалғындарында, сирек далалы және шалғынды тау беткейлерінде, сирек ормандарында, бұталар арасында өседі. Ашық түсті өте әдемі түтік тәрізді қоңырау гүлдермен еріксіз назар аудартады. Сарғыш сарана мәдени түрде өте ертеден белгілі және бақ өсімдігі ретінде 2 мың жылдан бері өсіріледі. Қазіргі кезде көптеген мәдени сорттары бар. Бірақ жабайы түрі өзінің әдемілігін әлі жоғалтқан жоқ, сондықтан осы күнге дейін гүл өсіріушілер арасында өте танымал. Бұл өсімдік Қытайда да көпке танымал, бірақ көбіне дәрілік және тағамдық түрінде пайдаланылады. Құрғақ гүл бүршіктері тамаққа пайдаланылады.Оларды тарымен және қытайбұршақпен бірге пісіреді, көбіне ет тағамдарына дұздық ретінде даярлайды. Түрдің Қазақстандағы тіршілік орталары бір - бірінен өте алшақ орналасқан, саны төмен. Негізгі қауіп - гүлдеген өсімдіктерді гүл шоғырына жинау. жақын арада табиғи популяцияларының жағдайын анықтап, арнайы қорғалатын жер бөлу керек.
Дереккөздер
Санат:Шырыштар Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Ерасыл Әбілқасымов
Ерасыл Әбілқасымов(1948 ж.т.)-фельдшер-дәрігер, медицина ғылымдарының докторы(1996 ж.), профессор. Алматы мемлекеттік медицина институтын(1972 ж.), ҚазМУ-ді (1987 ж.) бітірген. 1972 жылдан Алматы мемлекеттік медицина институтында, Мәскеу мед. стамотология институтында, ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінде аға лаборанттан министрлік басқармасы бастығына дейінгі еңбек жолынан өтті. 1987 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында доцент, 1998 ж. Алматы қалалық емханасының бас дәрігері, 1991 жылы Республикалық шығыс және қазіргі медицина ғылыми тәжірибелік орталығының бас дәрігері, 1995 ж. ҚР МҒА-ның бас ғылыми қызметкері, 1999 ж. денсаулық сақтау ісі медициналық және экономикалық проблемалары ғылыми орталығының лаборатория меңгерушісі,. 2001 жылдан ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық мәселелер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі(2004-2007 ж.)ҚР орденімен және медальдармен марапатталған. Медицина саласында бірнеше кітаптың, 70- тен астам ғылыми жарияланымның авторы.
Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Крэсаптаун-Бэл Эйр (Мэриленд)
Крэсаптаун-Бэл Эйр (Cresaptown-Bel Air) — Мэриленд штатының Allegany округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Долна-Баня (София облысы)
Долна-Баня (Долна баня) — Болгариядағы қала. София облысына қарасты Долна-Баня қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4 800 адамды құрайды.
Пошта индексі — 2040. Телефон коды — 07120. ЕКАТТЕ коды — 22006.
Сыртқы сілтемелер
Санат:София облысының елді мекендері
NGC 6795
NGC 6795 — Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан *3 (еселі жұлдыз) типті жұлдыз.
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Бүркіт (шоқжұлдыз)
Кіші Каирка
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Радиопеленгатор
Радиопеленгатор — шағын бұрышпен бағытталған (бағытталғандық диаграммасы), үшкір антеннамен жабдықталған радиоқабылдағыш. Радиопеленгацияда қолданылады.
Дереккөздер
Санат:Электроника
Санту-Адриан-де-Визела
Санту-Адриан-де-Визела (Santo Adrião de Vizela) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Визела муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Минью ірі қалалық агломерациясында орналасқан.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Аве экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 460 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,47 км² шамасында. Халық тығыздығы — 708,9 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Брага округінің елді мекендері
Зияткерлілік коэффициенті
Зияткерлілік коэффициент – (ағыл.т IQ — intelligence quotient,) адамдардың тез қабылдағыштығы мен ақылдылығына берілетін баға. Оны арнайы жасалған тест арқылы, қарапайым адамдардың ойлауы мен ақылдылығына қарап салыстыра анықтайды.
Тарихы
1912 жылы неміс ғалымы Вильгелм Штерн зияткерлілік коэффициентін енгізді. Ол адамдардың жас аралық ақыл-ой кемшіліктеріне аса мән берді. Штерн интеллект көрсеткіштерін жеке жас ерекшеліктеріне байланысты қолдану керек деп ұсыныс жасаған. IQ ең алғаш 1916 жылы Стенфор-Бине шкаласында қолданылды.
Адамдардың IQ-ның гендік мәселеге тікелей қатысы бары "Plomin et al." (2001, 2003) атты кітаптан бастау алды. Балаларға жасалған сынақ нәтижесінде тұқым қуалаушылық 0,4 пен 0,8 көрсеткішін көрсеткен. Олардың IQ дәрежесі тек аз мөлшерде генетикалық тұқым қуалаушылыққа тәуелді екені, ал қалғаны қоршаған орта әсерінен қалыптасатыны анықталған.
IQ–ді қалай жоғарылатса болады?
Зерттеулер IQ-дің жоғары болуы 40-80 пайыз адамдардың генетикалық белсенділігіне байланысты деген қорытындыға алып келді. Алайда әртүрлі ізденістер, оқулықтар, білім алу және дұрыс тамақтану секілді іс-әрекеттерімен зияткерлілік коэффициентін жоғарылатуға болатыны дәлелденген.
Жоғарылатудың жолдары: