cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атырау қазақ-түрік лицейі
5. Мұғалімдер:
Мұғалімдер саны, оның ішінде білімі, санаты, өтілі (%); Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі мұғалімдері конкурс бойынша еңбек шартын жасау арқылы лицей директоры тарапынан жұмысқа қабылданған. 2013-2014 оқу жылында Атырау ҚТЛ-да 8 жоғарғы санатты, 3 І-санатты, 6 ІІ-санатты  және 10 санаты жоқ; жалпы саны 27  мұғалім еңбек етеді. Педагог қызметкерлерді аттестаттау жұмыстары ұйымдастырылған, комиссиясы құрылған, біліктілік санаты куәліктерін тіркеу журналы дұрыс жүргізілген. Педагогтардың аттестациядан өтуі туралы мәлімет сызбасы жасалған. 3 мұғалімнің еңбек өтілі – 2 жылға дейін, 12 мұғалімнің еңбек өтілі – 3-8 жыл аралығы, 6 мұғалімнің еңбек өтілі – 9-16 жыларалығы, 3 мұғалімнің еңбек өтілі – 17-20 жыл аралығы, 3 мұғалімнің еңбек өтілі – 20 жылдан жоғары, зейнеткер жасындағы мұғалім жоқ. Педагог қызметкерлерді тіркеу кітапшасы талаптарға сай жүргізілген. Математика пәнінен 2 мұғалім, биология пәнінен 1 мұғалім,  информатика пәнінен  1 мұғалім, химия пәнінен 1 мұғалім; ҚР азаматтары өз пәндерін ағылшын тілінде жүргізуде.
Шетел азаматтарын жұмысқа тарту
Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі ұйым штатының 25 пайызынан аспайтын және педагогикалық қызметті жүзеге асыратын шетелдік азаматтарды Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес жұмысқа тартады. 2013-2014 оқу жылында 5 Түркия Республикасы және 1 Монғолия Республикасы азаматы жұмысқа алынған. Олардың жұмыс визалары алынып, уақытылы тіркеулері жасалған.
Нормативтік базасы: Білім және ғылым министрлігінің 2008 жылы 28 тамыздағы №496 «Қазақ-түрік лицейлері туралы Ережені бекіту туралы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігінің 1999 жылы 7 тамыздағы №350 Бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Бұйрығы: «21-тармақ, 4-тармақша директордың орынбасарлары мен педагогикалық кадрларды (мұғалімдер мен тәрбиешілер) Қазақстан Республикасының Заңнамаларына сәйкес ҚТЛ-дың директоры жұмысқа қабылдайды. 21-тармақ, 5-тармақша ҚТЛ-да оқытудың ерекшеліктерін ескере отырып және озық тәжірибелерді тарату мақсатында өз еркімен немесе қажеттілікке байланысты «KATEV» ХҚҚ-ның ұсынысы бойынша лицейлер арасында оқытушылар ауыстырылуы мүмкін». «Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі» мемлекеттік мекемесінің қызметі туралы №1 келісім шарт (2009 жыл 21 ақпан): «1.6. лицей мұғалімдері мен өзге де жұмысшылары конкурс бойынша еңбек шартын жасасу арқылы директор тарапынан жұмысқа қабылданады».
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылы 19 маусымдағы №836 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс күшін тартуға квота белгілеу, жұмыс берушілерге рұқсат берудің шарттары мен тәртібі» Ережелері (3-тармағы, 14-тармақшасы). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылы 16 маусымдағы №974 қаулысымен бекітілген, 1997 жылы 4 наурыздағы Қазақстан Республикасы Білім министрлігі мен Түркия Республикасы Ұлттық Білім министрлігі арасындағы «Білім саласындағы ынтымақтастық туралы» Хаттама (8-9 баптар).
2003 жылы 17 наурыздағы Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі мен «KATEV» Халықаралық қоғамдық қоры арасында «Қазақстан Республикасында қазақ-түрік оқу орындарын білім беру қызмет саласындағы ынтымақтастық туралы» Келісімі. Білім және ғылым министрлігінің 2008 жылы 28 тамыздағы №496 «Қазақ-түрік лицейлері туралы Ережені бекіту туралы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігінің 1999 жылы 7 тамыздағы №350 Бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Бұйрығы: «6-бөлімнің 2-тармағы ҚТЛ Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес Түркиядан және басқа да шет мемлекеттерден мамандар тартуға құқылы». «Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі» мемлекеттік мекемесінің қызметі туралы №1 келісім шарт (2009 жыл 21 ақпан): «2.2.2.(«KATEV» ХҚҚ) Заман талабына сай сапалы білім беретін педагогикалық ұжымын дайындау және құрастырады: 2.2.3. Түркия және басқа шетел мемлекеттерінен ағылшын және түрік тілдерінде сабақ беретін мұғалімдерді алып келуді ұйымдастырады».
Дарынды балаларға сабақ беруді ұйымдастыру және өткізу;
Оқушылар лицейде 6 күндік сабақ кестесі бойынша дәріс алады. Сабақ кестесінің уақыты 2 сабақтан кейін 15 минут, қалған уақытта 10 минут, түскі ас ішуге оқушыларға 1 сағат үзіліс тәртібімен жасақталған. Дарынды балалармен жұмыс жүргізу бағдарламаларын қарастыру;
Дарынды оқушылармен жеке жұмыс жүргізуді ұйымдастыру; •	Пән олимпиадаларына дайындау (облыстық, республикалық, халықаралық). •	Ғылыми-практикалық конференциялар «Ғылым әлемін ашамыз», «Жолдасбеков оқулары», «Математика және жобалау» т.б. •	Ғылыми зерттеушілік жұмыстары: облыстық, республикалық, халықаралық ғылыми жобалар сайыстарына қатысу. •	Республикалық, халықаралық интеллектуалды сайыстарға қатысу: «Ақбота», «Кенгуру», «Русский медвежонок», «Золотое руно», «ХХІ ғасыр көшбасшысы». •	Өнер сайыстарына қатысу: көркемсөз шеберлер сайысы, тіл меңгеру сайысы, шығармалар сайысы, «Абай оқулары», «Жарқын болашақ» қазақ тілі олимпиадасы. •	Спорт жарыстарына қатысу: шахмат, футбол, теннис, волейбол т.б. •	Жоғары оқу орындарының мұғалімдері ғылыми қызметкерлерімен кездесу өткізу. •	Ізденіс жұмыстарын (реферат, баяндама, крассворд, ребус, өлең шығару, мақала жазу), өз бетінше ізденіп оқуды ұйымдастыру, дамыту.
Оқушыларды олимпиада, ғылыми жарыс, конкурс, викториналарға дайындау (аудандық, облыстық, республикалық, халықаралық деңгейде);
Лицейде пәндер бойынша құрылған олимпиадаға дайындық жұмыстарына 120-ға жуық оқушы тартылған. Лицейдің іс- тәжірибесінде оқушыларды пән олимпиадасына 7 сыныптан таңдайды. Таңдау мақсатында төмендегідей жұмыстар жүргізіледі: -	Оқушыларға диагностикалық зерттеу карталары, анкеталар жүгізіледі. -	Пәндік емтихандар өткізіледі. -	Оқушының қай пәнге қызығатынын өз қалауы, таңдау талғамы, ой пікірі анықталады. -	Ата-анамен кездесіп, түсіндіру жұмыстары жүргізіледі. -	Пән мұғалімдері мен сынып жетекшілерінің пікірі тыңдалады. Осы жүргізілген жұмыстардың нәтижесі сарапталады да қортындысы бойынша олимпиадаға қатысатын оқушы таңдалады. Олимпиадаға дайындау оқу жылы ішінде жүйелі, жоспарлы түрде жүргізіледі. Пән мұғалімдері аптасына 2-3 рет дайындық сабақтарын беріп, тақырыптар түсіндіріп, тапсырмалар береді, оның орындалуын тексеріп отырады. Каникул күндерінде олимпиадаға дайындық лагері өткізіліп, оқушы білімін тексеру шыңдау мақсатында ОДС (олимпиадаға дайындық сабағы) емтихандары өткізіліп, қорытындысы шығарылып, әр оқушының жұмысына талдау жасалады. Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру негізінде «Шеберлік мектебі» жұмыс жасайды. Мектеп түлектері, олимпиада жүлдегерлері, жоғары сынып оқушылары олимпиадаға қатысушыларға дайындық сабағын өткізеді. Тоқсан сайын КБО (КАТЕV білім олимпиадасы) өткізіліп барлық қазақ-түрік лицейлері бойынша рейтингілік жүйесі анықталады. Осы КБО қорытындысы бойынша алғашқы 20 оқушы жазғы каникул кезінде Алматыға дайындыққа шақырылады. Оларға Халықаралық, Әлемдік олимпиада жеңімпаздары және жоғары оқу орындарының ғалым-ұстаздары сабақ береді, сонымен қатар оқушылардың өздігінен ізденіп, дайындалуына, оқуына қосымша тапсырмалар беріледі.
Дарынды оқушылардың жеке білім беру бағдарламаларының орындалуын қадағалау;
Тоқсан сайын лицейдің ғылыми-әдістемелік кеңесінің мәжілісінде дарынды оқушылармен жүргізілетін жеке білім беру бағдарламаларының орындалуы қадағаланады. Дарынды балалармен жүргізілген жұмыс нәтижесін жүйелендіру және қорытындылау; Атырау қазақ-түрік лицейінің дарынды балаларының жетістіктерінің (облыстық, республикалық, халықаралық) мәліметі, мониторинг жасақталған. 2014 жылы жеке кітапша түрінде жарық көрді. Сонымен бірге 2012 жылы Атырау облыстық кадрлар біліктілігін арттыратын және қайта даярлайтын институттың «Дарын» кабинетінің шығарған «Ұша білген қанатқа дүние кең» жинағына енгізілді.
Пәндер бойынша шығармашылық есеп беру;
Лицейдің ғылыми-әдістемелік кеңесінің мәжілістерінде тоқсан сайын әдістемелік бірлестіктердің жетекшілері жеке пәндердің берілуі бойынша есеп береді.
Жетістіктер
Лицейде оқытудың жаңа технологиясын тарату бағытында шығармашылық топтар құрылған. Бұл топтардың жұмысы арнайы семинарлар, бірлестік отырыстары, өзара сабаққа қатысу арқылы жүзеге асып отырады. Бұл шығармашылық топтардың жұмысына биология пәнінің мұғалімі Жумагул Жаслан, математика пәні мұғалімі Палжанов Ербол, орыс тілі мұғалімі Сейткалиева Куралай, қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Мурзагалиева Гульбакыт сияқты тәжірибелі ұстаздар басшылық жасайды.
Лицей ұстазы Жолдасова Зауренің көпжылдық озық іс-тәжірибелер жинағы "Ізденген жетер мұратқа" деген атпен әдістемелік құралы ретінде республикалық деңгейде таратылды. Аталған мұғалім 2009-2010 оқу жылында Көкшетау қаласында өткен инновациялық-педагогикалық идеялар жөніндегі фестивальге қатысып, өз тәжірибесімен бөліскен. Мұғалімнің 2011 жылы «Ізденген жетер мұратқа» атты жинағы Атырау облыстық кадрлар біліктілігін арттыратын және қайта даярлайтын институттың №125 авторлық куәлігіне ие.
Лицейдің орыс сыныбындағы қазақ тілі пәнінің мұғалімі Мурзагалиева Гульбакыттың озық іс-тәжірибелері облыс көлемінде шығатын жинаққа енгізілген.
Лицейдің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Төлекенова Нұрлыгүлдің жас мамандарға жәрдем ретінде педагогикалық іс-тәжірибесі республикалық қазақ тілі мен әдебиеті журналына енгізілген. (2011 жыл 11 сан)
Лицейде жас маман информатика пәнінің мұғалімі Пириев Эльбрустың ғылыми мақалалары жоғары бағаланып «Қазақстанның ғылыми әлемі» атты халықаралық журналында (2009-2010 ж.ж.) жарық көрген.
Атырау облыстық қазақ-түрік лицейінде, білімнің жаңа мазмұнын жүзеге асыру үшін төмендегідей жаңа технологиялар қолданыс тапқан: •	Оқу мен жазуды сын тұрғысынан ойлау арқылы дамыту; •	Ақпараттық оқыту; •	Деңгейлік саралау; •	Интеграциялық оқыту технологиясы; •	Өзін-өзі дамыта оқыту технологиясы; •	Оқытудың ынтымақтастық тәсілдері: дискуссия, проблемалық сұрақ, оқу диалогі, оқу сайысы, қарама-қарсы пікірлер сайысы т.б.
Бұл әдістер оқушыларды дамыту және тәрбиелеудің механизмі. Осы орайда дамыта оқыту жүйесі оқу іс-әрекетін қалыптастыру арқылы субъект (таным иесі) ретінде қарастыру негізінде алынады. Оқытуды ұйымдастыру түрлері мен оқыту технологиялары алға қойған міндеттерді шешудің кешенді құралдары болып табылады.
Лицейде 2010-2012 оқу жылдары ағылшын тілі мұғалімдері Барыш Оғуз, Саттар Жансерік, математика пәнінің мұғалімі Асанов Бауыржан, химия пәнінің мұғалімі Жиенбай Ержан облыс көлемінде енгізілген «Үш тілде тұғырлы оқыту» эксперименттік тәжірибе жұмысына белсене қатынасып, осы бағытта мұғалімдер жетілдіру және қайта даярлау институты жанынан лекторлар болып табылған.
Ал лицейдің орыс тілі мұғалімі Сейткалиева Куралайдың «Творчество как грань одаренной личности» тақырыбындағы және лицей директоры Исмаил Эльманың «Оқу тәрбие жұмысын технологизациялау арқылы – дарындылықты тану және дамыту жолдары» тақырыбындағы іс-тәжірибелері Астана қаласындағы Республикалық «Дарын» ғылыми практикалық орталығы ұйымдастырған «Дарындылық мәселесіне жаңаша көзқарас» атты халықаралық конференциясының жинақтарына енгізілген. Математика пәні мұғалімі Тамер Гюрдің «Mathematics» оқыту тілі ағылшынша болған мұғалімдер үшін әдістемелік құрал ретінде пайдаланылуда.
Осы оқу жылында Назарбаев университетінің ректоры қатынасқан облыстық деңгейдегі өткен конференцияда лицейдің оқу-тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары Кусаинов Рустем «Атырау қазақ-түрік лицейіндегі оқытудың инновациялық әдістері» тақырыбында баяндама жасаған.
Ұстаздар жетістігі
Желтоқсан айында ҚР тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай өткізілген облыстық дарынды балалармен жұмыс жасайтын ұстаздар форумында лицейдің бірқатар ұстаздары Мухсин Шахин, Асанов Бауыржан, Нұрғалиева Гүлсара, Пириев Эльбрус «Үздік мұғалім - 2011» марапаттауына ие болған.
Лицей ұстазы Сейткалиева Куралай Білім және ғылым министрлігінің «Алғыс хатымен» марапатталған.
Дарынды балалармен жұмысты ұйымдастыру бойынша әдістемелік ұсыныстар, материалдар әзірлеу;
Орыс тілі және әдебиеті пәні бойынша мұғалім Сейткалиева Куралайдың электрондық көрнекі құралдары әзірленді.
Орыс сыныбындағы қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Мурзагалиева Гульбакыттың «Тәрбие бере білу - өнер» сыныптан тыс тәжірибелер жинағы, «Қазақ тілінен олимпиада тапсырмалары», география пәні мұғалімі Нұрғалиева Гүлсараның «Географиядан сыныптан тыс шаралар», математика пәні мұғалімі Палжанов Ерболдың «Математика пәнінен олимпиада тапсырмалар», қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалі Омарханова Ләбәданың «Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен дарынды балаларға арналған күрделендірілген тест тапсырмалары» жинағы «Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының Эксперименттік кеңесінде қаралып (03.03.2014ж, №3 хаттама), облыс көлемінде таратылатын озық әс-тәжірибелер жинағына енгізілді.
Конференцияларға қатысу
И.Эльма – «Дарын» РҒПО, 15-16.08.2011ж. «Дарындылық мәселесіне жаңаша көзқарас» халықаралық ғылыми-практикалық конференция;
Э.К.Пириев - «Дарын» РҒПО, 15-16.08.2011ж. «Дарындылық мәселесіне жаңаша көзқарас» халықаралық ғылыми-практикалық конференция;
Г.С.Нұрғалиева – «Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы АОБПҚБАИ, 11.06.2013ж. «Ғылыми нәтижеге бағытталған білім беру моделіне көшу жадайында педагог қызметкерлердің құзыреттілігін дамыту» аймақтық ғылыми-әдістемелік конференция;
Р.М.Кусаинов – «Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы АОБПҚБАИ, 11.06.2013ж. «Ғылыми нәтижеге бағытталған білім беру моделіне көшу жадайында педагог қызметкерлердің құзыреттілігін дамыту» аймақтық ғылыми-әдістемелік конференция;
Ж.Б.Жумагул – «Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы АОБПҚБАИ, 11.06.2013ж. «Ғылыми нәтижеге бағытталған білім беру моделіне көшу жадайында педагог қызметкерлердің құзыреттілігін дамыту» аймақтық ғылыми-әдістемелік конференция;
М.К.Утепкалиева – «Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы АОБПҚБАИ, 06.12.2013ж. «Біліктілікті арттыруды ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету – педагогикалық кадрлардың кәсіби құзырлылығын қалыптастырудың басты шарты» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция;
Облыстық, республикалық, халықаралық конкурс, фестиваль, конференцияларға қатысу (тақырыбы, жылы);
Э.К.Пириев – Қазақ-түрік лицейлері информатика пәні мұғалімдері арасында өткен емтихан І орын, «KATEV» ХҚҚ, 25.04.2011ж;
Г.С.Нұрғалиева – Қазақ-түрік лицейлері география пәні мұғалімдері арасында өткен емтихан І орын, «KATEV» ХҚҚ, 25.04.2011ж;
Б.У.Асанов – Қазақ-түрік лицейлері математика пәні мұғалімдері арасында өткен емтихан І орын, «KATEV» ХҚҚ, 25.04.2011ж;
А.Бану (Өзін-өзі тану пәні) – Облыстық «Жақсы болу өзіңнен шығармашылық фестивалі - 2011» алғыс хат, Атырау облысы балалардың құқығын қорғау департаменті, 2011ж;
А.М.Шагирова (сызу пәні) – «Жер біздің ортақ үйіміз» ІХ Ұлттық экологиялық суреттер байқауы сертификат, Шеврон, 2011ж;
Е.С.Омаров (тәрбиеші) - Облыстық «Үздік тәрбиеші – 2011» конкурсы II орын, Атырау ОКБАжҚДИ, 2011ж;
Г.С.Нұрғалиева – Қазақ-түрік лицейлері география пәні мұғалімдері арасында өткен емтихан ІІ орын, «KATEV» ХҚҚ, 25.05.2012ж;
Э.К.Пириев (информатика пәні) – Жыл адамы 2012 «Үздік мұғалім» номинациясы, Атырау облысы альянсы Заңды тұлғалар бірлестігі, 2012ж;
Е.Н.Палжанов – математика бойынша мұғалімдерге арналған республикалық қашықтық олимпиада І орын, «Дарын» РҒПО, 2012ж;
Г.А.Мурзагалиева – қазақ әдебиеті бойынша мұғалімдерге арналған республикалық қашықтық олимпиада ІІІ орын, «Дарын» РҒПО, 2012ж;
М.К.Утепкалиева (тарих пәні) – «Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттырудағы тиімді тәсілдер» қалалық педагогикалық оқулар І орын, Атырау қалалық білім бөлімі, 2013ж;
М.К.Утепкалиева (тарих пәні) – «Білім беру қызметкерлерінің кәсіби өсуі – білім берудің жаңа сапасын қамтамасыз етудің шарты» ХІV облыстық педагогикалық оқулар ІІ орын, Атырау облыстық білім беру басқармасы, 2013ж;
А.Б.Бағыт (информатика пәні) – «Білім беру қызметкерлерінің кәсіби өсуі – білім берудің жаңа сапасын қамтамасыз етудің шарты» ХІV облыстық педагогикалық оқулар ІІІ орын, Атырау облыстық білім беру басқармасы, 2013ж;
Р.Корганов (ағылшын тілі) – «Тіл шебері» облыстық байқауы ІІІ орын, Атырау облысы тілдерді дамыту жөніндегі басқарма, 2013ж;
В.Ч.Алекперов (тәрбиеші) – «Тіл шебері» облыстық байқауы І орын, Атырау облысы тілдерді дамыту жөніндегі басқарма, 2014ж;
Аттестациядан өту
Атырау облыстық білім беру басқармасының 2012 жылғы 2 наурыздағы №87 бұйрығымен 2012 жылдың 12-16 наурыз аралығында Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейінде мемлекеттік аттестаттау жүргізілген. Мемлекеттік аттестаттау комиссиясының шешімі бойынша облыстық білім беру басқармасының 2012 жылғы 19 наурыздағы №109 бұйрығымен «Облыстық дарыды балаларға арналған қазақ-түрік лицейі 5 жыл мерзімге аттестатталынды».
Тәрбиешілердің сапалық құрамы, жұмысқа алынуы
Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі –дарынды балаларға арналған интернаттық типтегі оқу орны. Лицейдің білім беру ерекшеліктері толық қанды тіл үйрену ортасын қамтамасыз етуді талап еткендіктен, 7-11 сынып оқушылары лицей жанындағы интернатта тұрады.
Оқу тәрбие жұмысының үзіліссіз түрде жүргізілуін қамтамасыз ету үшін 4 тілді (қазақ, орыс, ағылшын, түрік) жетік меңгерген, лицей оқу және тәрбие бағдарламасымен таныс, арнайы семинарлардан өткен азаматтар директор тарапынан келісім шарт жасасу арқылы тәрбиешілікке алынады.Тәрбиешілер арнайы семинарларға қатысып білім көтеру курстарынан өткен. 2009 жылы 12-15 тамыз аралығында Алматы қаласында «КАТЕV» ХҚҚ ұйымдастырған «Дарынды балаларға арналған қазақ-түрік лицейлеріндегі оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың өзекті мәселелері» тақырыбындағы ҚТЛ тәрбиешілерінің республикалық оқу-әдістемелік семинарына 4 тәрбиеші қатысқан.
10 тәрбиеші 2011-2012 оқу жылы 27-30 қазан аралығында Ақтөбе облысы Білім басқармасы және «КАТЕV» ХҚҚ ұйымдастыруымен Ақтөбе қаласында өткен «Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесіндегі тәрбие тұжырымдамасын жүзеге асыру жолдары» тақырыбындағы Республикалық оқу-әдістемелік семинарынан және 4-7 қаңтар аралығында Атырау облыстық кадрлар біліктілігін арттыратын және қайта даярлайтын институты ұйымдастырған «Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесіндегі тәрбие тұжырымдамасын жүзеге асырудың жолдары» тақырыбындағы білім көтеру курсынан өткен.
11«А» сынып тәрбиешісі Е.С.Омаров 2011 жылы Атырау ОКБАжҚДИ өткізген Облыстық «Үздік тәрбиеші – 2011» конкурсында жүлделі орын алып, II-дәрежелі дипломмен марапатталған.
Нормативтік базасы:
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2000 жылы 14 шілдедегі №708-а «Қазақстан Республикасы интернаттық білім беру ұйымдарының қызметін ұйымдастыру тәртібі туралы» Ереже. Білім және ғылым министрлігінің 2008 жылы 28 тамыздағы №496 «Қазақ-түрік лицейлері туралы Ережені бекіту туралы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігінің 1999 жылы 7 тамыздағы №350 Бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Бұйрығы: «21-тармақ, 6-тармақша Тәрбиешілікке жалпы орта, орта білімнен кейінгі және жоғары білімі бар, 4 тілді (қазақ, орыс, ағылшын және түрік) меңгерген ҚТЛ-дің жұмыс жүйесімен таныс арнайы семинардан өткен азаматтар (немесе ЖОО мен колледждердің студенттері қабылданады)».
«Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі» мемлекеттік мекемесінің қызметі туралы №1 келісім шарт (2009 жыл 21 ақпан): «1.7. Тәрбиешілер мен олардың көмекшілері (оқушылармен 4 тілде практикалық сабақ жүргізетін, оларға қоғамдық мәдени және спорттық шараларды ұйымдастыруға көмек көрсететін тұлғалар) «KATEV» ХҚҚ ұйымдастыратын семинарларда жақсы нәтиже көрсеткен тұлғалардың арасынан директор тарапынан жұмысқа қабылданады».
Лицей жанындағы жатақхана жағдайы
Атырау облыстық дарынды балаларға арналған интернаттық мекемесі бар қазақ-түрік лицейі жанындағы жатақхана жұмысы ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2000 жыл 10 шілдедегі №708 «ҚР интернаттық білім беру ұйымдарының қызметін ұйымдастыру тәртібі туралы ережені бекіту туралы» Бұйрығы негізінде ұйымдастырылған.
Лицейдің 120 орындық, 2 қабат жатақхана ғимараты 2008 жылы күрделі жөндеуден өткен. Жатақхананың жатын бөлмелерімен қатар 11 әжетхана, 10 жуынатын кабина, 2 LCD экран теледидар қойылған 3 демалыс бөлмесі бар. 1-қабатта жатақхана меңгерушісінің бөлмесі, аяқ киім қоятын бөлме, холл қарастырылған. Жылу, суық су, ыстық су, канализация жүйелері орталықтандырылған. Жатақханада тұратын әр оқушыға төсек орнымен қоса шкаф бекітілген. Штат бойынша 1 вахтёр, 3 күзетші, 1 еден жуушы, 1 жатақхана меңгерушісі қызмет көрсетеді.
Жатақхана меңгерушісі Садырбаев Дархан 5 жыл еңбек өтілі бар химия пәні мұғалімі. 2013-2014 оқу жылында Жатақхана жылдық жоспары дайындалып бекітілген. Жатақхана апталық жоспары, сыныптан тыс жұмыстар мен тәрбие сағаттарының кестесі бекітілген.
Лицей жатақханасында тұратындар тізімі оқушы ата-аналарының арызы қаралып, лицей әкімшілігі тарапынан бекітіледі. Жатақханаға оқушы қабылдау кезінде аудандық жерден келгендер және қашық мөлтекаудандарда тұратындарға әуелдік беріледі. Оқушылардың кешкі 19:00-21:00 арасындағы үй жұмысын дайындау және өздік жұмыс этюдтеріне қатысуын қадағалау және түнгі уақытта оқушылардың денсаулығы мен өмір қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында сынып жетекшілерінен түнгі кезекшілік ұйымдастырылған.
Санат:Білім
Рябинин Павел Сергеевич
Рябинин Павел Сергеевич (8 сәуір 1971, Щучинск, Солтүстік Қазақстан Облысы) - қазақстандық шаңғышы, Республиканың әлденеше дүркін, Азия ойындарының (1996) ч-ны. Лиллехаммердегі (1994, Норвегия), Наганодағы (1998, Жап.) қысқы Олимпиадалық ойындарға, Солт-Лейк-Ситидегі Ә. Ч-тына (2002, АҚШ) қатысқан.
Дереккөздер
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар Санат:Қазақстан шаңғышылары
Пенья-Лонга
Пенья-Лонга (Penha Longa) — Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Марку-де-Канавезеш муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 196 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,2 км² шамасында. Халық тығыздығы — 180 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Порту округінің елді мекендері
Бокит
Бокит – ванадаттар тобына жататын Қазақстан жерінде табылған минерал. И.И. Боктың есімімен аталған. 1959 жылы Е.А. Анкинович Қаратау ванадий кен орындарынан алғаш тауып, зерттеген. Химиялық формуласы: KAl2Fe6V10+4 [V+520O76]· 30H2O. Майда ине (ұзындығы 0,1 – 0,3 мм) тәрізді бір бағытта қатар орналасқан немесе жан-жаққа сәулеше тарамдалған агрегаттар түзіп, тау жыныстарының жарықтары мен қуыстарын толтырады. Түсі қара, қаттылығы 2,7 – 3,2, меншікті  салмағы 2,97 – 3,10 г/см3. Бокит ванадийлі тақтатастардың үгілу қабаттарында кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Минералдар
Фла
Фла (Flat) — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Пюи-де-Дом департаментінде орналасқан. Иссуар округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,22 км² шамасында.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 489 адамды құрады. Халық тығыздығы — 115,88 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Қараой (Павлодар облысы)
Қараой — Павлодар облысы Ақтоғай ауданы, Қожамжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Бесқасқа
Бесқасқа — қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Алшын тайпасының байұлы тармағының Беріш руынан тарайды.
Қараой (Павлодар облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде.
Бесқасқа
Бесқасқа — жеке ру басының атына байланысты ата емес, ерлікпен аты шыққан бес адамның ұрпақтарына ортақ атау.
Қараой (Павлодар облысы)
Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 217 адам (100 ер адам және 117 әйел адам) болса, 2009 жылы 164 адамды (81 ер адам және 83 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) елді мекендері
Бесқасқа
Дереккөздер
Санат:Қазақ рулары
Бактериоз
thumb| alt=A.
Бактериоз — өсімдіктің бактериялар қоздыратын жұқпалы ауруы. Бактериозбен мақта, темекі, картоп, капуста, қияр, ас бұршақ, бидай, арпа, сұлы, т.б. ауыл шаруашылық дақылдары жиі ауырады. Бактериоз өсімдік тамырын (тамыр шірігі), паренхима ұлпаларын (шірік, дақ, күйік түрінде) және сабақ түтікшелерін (түтікше аурулары) зақымдайды. Кейде өсімдік рактарын, ісіктерін тудырады. Бактериоздың қоздырғыштары — Mycobacterіaceae, Pseudomonadaceae, Bacterіaceae тұқымдасына жататын спора түзбейтін бактериялар. Олар аса улы болып келеді, сондықтан бір мезгілде бірнеше өсімдік түрін ауыртады. Мысалы, ылғалды шірік бактериясы картоп, капуста, жуа, сәбіз, темекі Бактериозын және жеміс-жидек, жүзім ағаштарының ісігін тудырады. Бактериоз қоздырғыштары тұқыммен, ауру өсімдіктің қалдықтарымен, жаңбыр тамшыларымен, жәндіктермен, т.б. тарайды. Бактериозды болдыртпау үшін тұқымды, көшеттерді, қалемшелерді бактерицидтермен, антибиотиктермен дезинфекциялау, жылыжайды, көшетхананы, топырақты залалсыздандыру қажет. Ауру өсімдіктерді жойып, қоректендіру және суғару тәртібін дұрыс сақтау керек.
Дереккөздер
Санат:Білім
Раушвиц
Раушвиц (Rauschwitz) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет. Заале-Хольцланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 218 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 74 073. Муниципалитеттің басшысы — Томас Клаус.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Газ кені
Газ кені – жер бетінің нақты бөлігі мен қойнаудағы бірыңғай құрылымдық тұтастыққа сәйкесетін газ иірімдерінің жиынтығы. Бір пласты және көп пласты болып келеді. Көп пласты кеннің қимасында әр түрлі тереңдікте бірінен соң бірі орналасқан бірнеше газ иірімі бір алаңды алып жатады. Бір кеннің өзінде түрліше типтегі иірімдер, газдық жапсарлары жаралу тегі өзгеше коллекторлардан құрылуы мүмкін. Кендер әр горизонтқа бұрғыланған ұңғымалармен бөлек-бөлек немесе барлық горизонттарды ашқан ұңғымамен қысымды ұстамай, табиғи режимде пайдаланылады. Нағыз Г. к. 94 – 99% метаннан, болмашы мөлшерде этан мен пропаннан тұрады. Табиғи газ әлемдік энергетик. рынокта тұрақты ұстанымдарына жетті, себебі, ол экон. тиімді және экол. таза энергия тасымалдағыш болып табылады. Табиғи газ ресурстарын 68,1%-ға өз елімізде шығарылғанымен және 24,1% ТМД елдерінен импортымен қамтамасыз етілді. Табиғи газ импортын Ресей (табиғи газ импортының жалпы көлемінен 54,9%, 6390,9 млн. м3), Өзбекстан (28,9% немесе 3372 млн. м3) және Түркіменстан (16,2% немесе 1888,9 млн. м3) жүзеге асырады. Республикада газ саласының дамуындағы маңызды кезең – бұл Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орнын игеру болып табылады. Қазіргі уақытта республикада төрт газ өңдеу з-ттары (ГӨЗ) жұмыс істейді. Олар Қазақ ГӨЗ (Жаңаөзен қ.), Теңіз ГӨЗ (Теңіз кен орны), Жаңажол ГӨЗ, Қарашығанақ өңдеу кешені (Қарашығанақ кен орны). Газды тиімді пайдалану мақсатында газтурбиналық электр ст-ларының құрылысы аяқталды.
Дереккөздер
Санат:Кен орындар Санат:Геология
Кантес
Кантес — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Самуська өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Томь Кемерово қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кемеров облысы өзендері Санат:Томск облысы өзендері
Түрікмен тілі
Тарихы
Көне түрікмен әдеби тілі негізінен поэзия тілі болды. Қазіргі түрікмен әдеби тілі текин (теке) диалектісінің ахал сөйленімі негізінде қалыптасқан.
Классификациясы және диалектілері
Түрікмен тілі Түркі тілдері тобындағы оғыз бұтағына жатады. Ол даму барысында қыпшақ тілдерінің әсеріне ұшыраған, сондықтан да кей тұстары қазақ тіліне ұқсас келеді.
Негізгі диалектілері теке, йомуд, гоклен, ерсары, салыр, сарық, чаудор, нохур, қарадашлы, алили, сурхы, хатап, мукры, эски, арабачи, чечес, баят, сакр, кырач, чандыр, хасар, емрели, дуечи, мурче, мехинли және т.б. сияқты этникалық топтардың атымен аталады. Ставрополь өлкесіндегі түрікмен диалектісін “трухмен” деп атау дәстүрі қалыптасқан.
Түрікмен тілі түркі тілдері тобының оғыз тармағына, соның ішіндегі шығыс оғыз тармағына жатады. Шығыс оғыз тармағына түрікмен тілімен бірге Хорасан түркі тілі де жатады. Ол басқа оғыз тілдері — әзірбайжан және түрік тілдеріне де өте жақын және осы тілдерде сөйлеушілер бір-бірінің тілдерін түсіне алады.
Түрікмен тілі үндестік заңына бағынады, құрылымы бойынша агглютинативті тілдерге жатады. Сөз тәртібі — SOV (бастауыш-толықтауыш-баяндауыш).
Әдеби түрікмен тілі жаумыт диалектісіне негізделген. Одан басқа нохурлы, әнеулі, хасарлы, нерезім, теке, гөклең, садыр, сарық, әрсары және чоудыр деген дилектілері бар. Теке диалектісін кейде Ауғанстанда «шағатай» деп атайды, бірақ классикалық шағатай тілінің оған жасаған әсері басқа диалектілерге жасаған әсерінен көп емес.
Араб жазуы
XIII—XIV ғасырларда түрікмен жазуы дамып жатқан еді. Сол жылдары оның негізінде араб жазуы қолданылған. Әдебиеті бай болғанымен, әріп таныған адам халқының 1%-ынан аз еді, кітап қол жеткізілмей басып шығарылатын, бірінші әліппе (буквар) тек 1913 жылы жасалған еді.
Араб жазуы түркі тілдерінің дыбыстары мен грамматикасына сай келмейді. Кейбір дыбыстары жазылмай қалып, кейде әліпбиінде түрікмен тілінде мүлдем болмаған дыбыстар да болатые.
Кеңес билігінің бастапқы жылдарында түрікмен араб жазуы реформаларға түскен. Керекті дыбыстар диакритикалық белгілермен белгіленіп, керек емес әріптері жойылды.
Қазіргі күннің өзінде де, Иран, Ауғанстан, Ирак түрікмендері араб жазуын қолдануда.
Латын яңалифі
1925 жылы қаңтар айында Яңалиф әліпбиінің түрікменшеге қабылдануы талқыланды. Көп ұзамай түрікмен яңалифі шықты: A a, Ə ә, B b, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Ɵɵ ɵɵ, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Y y, V v, X x, Į į, Z z, Ƶ ƶ, ’.
Түрікмен КСР Орталық Сайлау Комитеті бұл әліппеге кейбір өзгерістер жасап, қайта қабылдады. Бастапқыда оның 40 әрпі болып еді: A a, Aa aa, B в, C c, Ç ç, D d, E e, Ə ә, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, Ii ii, J j, K k, L ʟ, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Oo oo, Ɵɵ ɵɵ, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Uu uu, V v, X x, Y y, Yy yy, Z z, Ƶ ƶ, Ь ь, Ьь ьь.
1930 жылы ұзын дыбыстарды білдіретін диграфтар жойылды. 1934 жылы ƣ және q әріптері және 2 жылдан кейін x әріптері алынды.
Кириллицасы
1930 жылдарының соңына қарай бүкіл КСРО жерінде кириллизация жүргізілді. Одақ ішіндегі барлық тілдердің әліпбилері кириллицаға ауысуды бастады.
thumb|left|[[Кириллицадағы нұсқасы]]
Кириллицаға негізделген (1940–1993) әліпбиі:
Қазіргі латын әліпбиі
Тәуелсіздік алынған салысымен әліпбидің ауысуы талқыланды. 1992 жылғы нұсқасы: A a, B b, C c, D d, E e, Ea ea, F f, G g, H h, I i, J j, Jh jh, K k, L l, M m, N n, Ng ng, O o, Q q, P p, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z. Осы ұсынылған нұсқасының басқа еш тілде болмаған ерекшелігі — q, v, x әріптерінің ө, ү, ы әріптерімен байланыстырылғаны. Әліпби көпшілікке ұнамағаннан, ауысуы шешілді.
Қазіргі латын жазуына негізделген, 1993 жылы қабылданған әліпбиі:
Қазіргі әліпбидің тұрақсыздығы
Түрікмен әліпбиінің жасалған кезінде ол Түрік тілінің немесе Әзірбайжан тілінің әліпбилерінен үлгі алмай жасалған еді. Оны біз "Ww" ([v]), "Yy" ([ɯ]), "Ýý" ([j]), "Jj" мен "Žž" ([dʒ], [ʒ]) әріптерінің оқылуынан байқай аламыз. Осының әсерінен бастапқыда түріктер, әзірбайжандар және түрікмендер сай келмегендігінен бір-бірінің әліппелерін оқудағы қиындылықтары болуы мүмкін.
Мысалдар
(Осы үш мысалдың болымды түрлері: 'Men bilyärin', 'Men bilyärdim', and 'Men bildim.'
Сілтемелер
Санат:Түркі тілдері
Голям-Поровец (Разград облысы)
Голям-Поровец (Голям Поровец) — Болгариядағы ауыл. Разград облысына қарайтын Исперих қауымының құрамына кіреді.
Катисс
Катисс — Ресейдегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Демьянка өзенінің сол жағалауынан 1007 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 42 км-ді құрайды.
Голям-Поровец (Разград облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 606 адамды құрайды.
Катисс
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ертіс Тобыл өзенінің құйылысынан Конда өзенін қоспағанда Ханты-Мансийск (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.
Голям-Поровец (Разград облысы)
Пошта индексі — 7444. Телефон коды — 08330. ЕКАТТЕ коды — 15953.
Катисс
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Мёдинген
Мёдинген (Mödingen) — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Диллинген (Дунай) ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1333 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 23,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 73 147. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Йоас.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Новобарвиновка
Новобарвиновка — Қостанай облысы Сарыкөл ауданы, Барвинов ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен солтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 229 адам (113 ер адам және 116 әйел адам) болса, 2009 жылы 132 адамды (67 ер адам, 65 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Сарыкөл ауданының таратылған елді мекендері
Табор (Айова)
Табор (Tabor) — Айова штатының Фримонт округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 3.3 км². FIPS коды — 19-76935.
Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 993 адамды құрады.
Габсбургтер әулеті
Габсбургтер әулеті
Габсбургтер әулеті(Habsburger) –1282-1918 жылдары Австрияда,1526 – 1918 жылдары Чехия мен Венгрияда, Испанияда және оның еліктерінде билік жүргізушілер әулеті, «Қасиетті Рим империясының» императорлары.
Карл V тұсында Германия, Австрия, Нидерланд, Италияның біраз бөлігі, Испания және оның Америкадағы отарлары Габсбургтер әулетіне қарады.1556 жылы Карл V испан тағынан бас тартып, билік оның баласы Филипп ІІ-ге көшті. Австрия Габсбургтер әулетінің өкілдері Мария Терезия,ол тақты Франц Стефан Лотарингскийден өрбіген балаларына берді; Франц Иосмф. Наполеон соғыстарының тұсында Франц ІІ жылы биледі. 1806 жылы «Қасиетті Рим империясының» императорлығынан лажсыз бас тартып, 1804 жылы қабылдаған Австрия императорлығын сақтап қалды. Франц Иосиф І тұсында бұл империя екі бқліктен құралған Австрия-Венгрия монархиясына айналды. Австрия-Венгрияның 1 дүниежүзілік соғыста жеңілуі, революциялық және ұлт-азаттық қазғалыстардың күшеюі нәтижесінде Габсбургтер әулетінің ең соңғы өкілі Карл І тақтан түсіп, Габсбург монархиясы ыдырады.
Дереккөздер
Санат:Тарих Санат:Габсбургтер
Төлеп қарасу (қыстау)
Төлеп қарасу — Атырау облысы Махамбет ауданындағы қыстау.
Алға ауылынан оңтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан.
Дереккөздер
Санат:Қыстаулар Санат:Атырау облысы қыстаулары
Скидуатлон
Скидуатлон - аралас тестімен ерлер 2x15, әйелдер 2x7,5 км. сынға түсетін шаңғы жарысы. Мұнда бірінші кезекте классикалық жүріспен, екінші кезекте конькимен жүргіруден сынға түседі. С. Ә. Кубогінің есебіне енеді.
Дереккөздер
Санат:Спорт
Штангенциркуль
Штангенциркуль — сыртқы және ішкі өлшемдерді, сондай-ақ тесіктердің тереңдігін жоғары дәлдікпен өлшеуге арналған әмбебап құрал.
Штангенциркуль-қарапайым конструкцияның арқасында өлшеудің ең көп таралған құралдарының бірі, айналыстағы қолайлылық және жұмыста жылдамдықтың арқасында.
Штангенциркуль, басқа штангенинқұралдар сияқты (штангенрейсмас, штангенглубиномер), негізгі шкаласы бар өлшеуіш штангасы (осы топтың атауы да) және бөлу үлесін есептеу үшін қосымша шкаласы бар. Оның өлшеу дәлдігі-миллиметрдің оныншы/жүздеген (әр түрлі) үлесі. Нониусы бар шкаланың дәлдігі мынадай формула бойынша есептеледі: негізгі шкаланың бөлу бағасы нониустың штрихтары санына бөлу.
Хайнерсройт
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3731 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 4 72 150. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Дёч.
Штангенциркуль
Штангенциркульдің кейбір даналарында сондай-ақ қашықтықты дюйм өлшейтін жылжымалы шкаланың жоғарғы бөлігінде болуы мүмкін. Мұндай штангенциркульдің нониусы 128-ші дюймді құрайды.
Хайнерсройт
Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 18 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бавария елді мекендері
Штангенциркуль
Көрсетімдерді алу тәсілі бойынша штангенциркуль:
нониус,
Мария Жақашева
Мария Жақашева (1940, Атырау облысы). Саратов мұнай техникумын (1961) және Алматы халық шаруашылығы институтын (1982) бітірген. 1956-1962 жылдары - «Құлсарымұнай» МКБ-ы ұңғымаларды өлшеуші, контур сыртына су бұру цехында оператор, мұнай жабдықтарын жөндеу слесарьі. 1970-1977 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі басшы кадрлар бөлімінде инженер. 1977- 1980 жылдары - «Қазкөлікқұрылыс» тресі кадрлар бөлімінің аға нұсқаушысы. 1980-1990 жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» ӨБ-де инженер-экономист. 1990 жылдан зейнеткер. 1958-1961 жылдары мұнай химиясы және газ өнеркәсібі кәсіподақтары ОК-І Пленумына мүше болып сайланған.
Штангенциркуль
сандық — қатесіз оқу үшін сандық индикациясы бар. Штангенциркуль көрсеткіштерін штанганың және нониустың шкаласы бойынша есептеу тәртібі:
бүтін миллиметр санын есептейді, ол үшін штанганың шкаласында штрих, нониустың нөлдік штрихіне жақын жерде табады және оның сандық мәнін есте сақтайды;
Мария Жақашева
Пайдаланғанәдебиет
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Штангенциркуль
ол үшін нониус шкаласында нөлдік бөлініске жақын және штрих штанганың шкаласына сәйкес келетін штрих табады және оның реттік нөмірі мен нониустың бөліну бағасын (нониустың бөліну бағасы мынадай формула бойынша есептеледі: негізгі шкаланың бөліну бағасы нониустың штрихтары санына бөлу), шц-1 кең таралған штангенциркульдерінде нониустың бөліну бағасы 0.1 мм. штангенциркуль көрсеткішінің толық шамасын есептейді,ол үшін негізгі шкала бойынша (бүтін миллиметр саны) және нониус шкаласы бойынша (миллиметр үлесі) есеп жиналады.
Штангенциркуль түрлері
ШЦ-I-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеуге арналған және тереңдікті өлшеуге арналған сызғышы бар екі жақты орналасқан штангенциркуль.
ШЦТ-I-жоғары абразивті тозу жағдайында сыртқы өлшемдер мен тереңдікті өлшеу үшін қатты қорытпамен жабдықталған губкалардың бір жақты орналасуы.
ШЦ-II-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеу үшін және белгілеу үшін губкалардың екі жақты орналасуы. Соңғы жеңілдету үшін микрометриялық бергішпен жабдықталған.
ШЦ-III-сыртқы және ішкі өлшемдерді өлшеу үшін губкалардың бір жақты орналасуы.
ШЦЦ — сандық индикациясы бар (электрондық).
Дереккөздер
Şubler
Желкенділер
Желкенділер, Салтаттылар (Papilionidae) — жәндіктер класының көбелектер отрядына жататын тұқымдас.
Дүние жүзінде 550, ал ТМД жерінде 35 түрі кездеседі. Қазақстанда тіршілік ететін көбелектердің ішіндегі ең әдемісі. Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында, Іле-Балқаш бассейнінде шөптесін өсімдіктер арасында жиі кездеседі. Дернәсілі суда өсіп, дамитын пайдалы жәндіктер. Қанатының Ұзындығы 90 мм келеді. Қанаттары әр түрлі түсті өрнектермен кестеленген. Ересектерінің алдыңғы аяғы жақсы дамыған, онда екі тырнақшалары бар; артқы қанатының ішкі жағы оюлы. Көбелек жұлдызқұртының басында шанышқы тәріздес бездері бар. Бұлардан өздеріне тән иіс шығады. Қуыршағы бұршақталып келген, төсеміне басымен жоғары болын бекітіледі. Жетісу өңірінде кездесетін Аполлон, Махаон, Александр деген түрлері "Қызыл кітапқа" енгізілген.
Биологиялық сипаттамасы
Желкеншелерге ашық рең мен өзгеше қанаттары көрік беріп тұрады, шетінде ғажайып ойықтары немесе ұзын бұрымшалары желбірейді. Үлкен қанаттарын қомдаған кезде расында,керілген желкенге ұқсап кетеді. Бұл тұқымдастың ең ірі және көрікті өкілдері жер шарының қоңыржай аймақтарына бауыр басқан, алайда қуыршақтары қысқы суыққа шыдас беретін көбелектер біздің елімізде де кездеседі.
Ресейдің еуропалық бөлігінен Сібірдің оңтүстігіне дейінгі аумақта тіршілік ететін Арктикалық аполлон (Parnassius arcticus) да желкеншелерге жатады. Аполлондарды күр көзі әлсіз түсетін қарағай тоғайларынан ұшырастыра алмыз,өйткені осындағы құмды топырақта ғана жасаң(жасаңшөптер тұқымдасына жатады) жайқалып тұрады.Ол жұлдызқұрттар үшін таптырмас азық.Қатер төнгенде махаон жерге құлдилап,жауының көз алдына жеуге жарамсыздығын айғақтайтын қызыл таңбаларды тосады.Дұшпанын зәреқұтын одан сайын ұшыру үшін көбелек қанатының төменгі жағындағы үш аяғымен жантүршілерлік дыбыс шығарады.
Махаон - біздің көбелектеріміздің ішіндегі ең әдемісі. Кергенде 9 см-ге жететін оның қанаттарының бояуымен сары, қара және көк түстер керемет үйлеседі, артқы қанаты қызыл таңбамен және шағын шошақпен әдіптелген. Желкеншлердің жұлдызқұрттарының басына (бірінші кеуде буынында) шанышқы тәріздес без өсіп шығады. Жайбарақат жатқан кезде тартылып тұрса да, қауіп төнгенде ілгері қозғалып, жыртқышты өткір қолайсыз иісімен үркітіп жібереді. Махаон қиыр солтүстік аудандарды қоспағанда, Ресейдің барлық пұшпағын мекендейді. Тау бойында 3000 м биіктікте ұшып жүреді. Ит тұмсығы өтпейтін ну орман мен жайқалған шалғындар, бақтар мен саябақтар да олардың құтты қонысы. Бірақ қазір олар да көзден бұл-бұл ұшуда. Бұл көбелектердің аналықтары шатыргүл, зығыргүл, ерінгүлді, күрделігүлділер тұқымдасына жататын өсімдіктерге жұмыртқа салады. Ана мейірі жұлдызқұрттар азықтан тарықпасын дегенге саяды.
Алкиной немесе Маак махаоны (Қиыр шығысты зерттеуші ресейлік ғалым Р.К.Маак құрметіне аталған) тек Амур аймағы мен Примор өлкесінде ғана кездеседі. Бұл Ресейдегі ең ірі көбелек: көк-жасыл түспен құбылған барқыт қанаттары кең жайғанда 12-15 см-ге жетеді. Ол әдемілігі жағынан тропикалық бір мысқал да кем түспейді. .
Классификациясы
Тұқымдасқа 32 тегі и 570 түрі (2011 ж. желтоқсанында) енген, оның ішінде 4 қазба түрі.
Тұқымдаста келесі тұқым тармақтары бар:
Сыртқы сілтемелер
Санат:Қабыршақ қанаттылар Санат:Желкенділер Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген жәндіктер
Жем таспашөбі
Жем таспашөбі — бұршақ тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Тік өскен бірнеше жалаң сабақтан құралады, жапырағының ұзындығы 15-20 см. Гүлі аз, күлтесі күлгін сары. Бұршағының ұзындығы 40 мм-дей, бүйірі қысыңқы. Мамырда гүлдейді, маусымда жемістенеді. Шалғынды далалық жерлерде, тастақты тау етектерінде, 1000-1400 м биіктіктегі тау аңғарларында өседі. Күнгей Алатау мен Жетісу (Жоңғар) Алатауларында ғана кездеседі. "Қызыл кітапқа" енгізілген.
Қатынас құрудың базистік тәсілі
Қатынас құрудың базистік тәсілі (Базисный способ доступа; basic way of access) — физикалық жазбалар деңгейінде мәліметтерге қатынас құру тәсілі.
Штангенрейсмус
Дереккөздер
Санат:Өлшеу техникасы
Хартс Локейшн (Нью-Гэмпшир)
Хартс Локейшн (Hart's Location) — Нью-Гэмпшир штатының Кэрролл округіне жататын АҚШ қаласы.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Нью-Гэмпшир қалалары
Брукс (Миннесота)
Брукс (Brooks) — Миннесота штатының Red Lake округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 141 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.0 км² шамасында. FIPS коды — 27-08038.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Кітап ұрлаушы
"Кітап ұрлаушы (Тhe Book Thief / Воровка книг)" фильмі
Жыл:2013\
Ел: АҚШ, Германия
Режиссер: Брайан Персивал
Басты рөлдерде: Эмили Уотсон, Джеффри Раш , Софи Нелисс , Роджер Аллам , Хайке Макач , Готард Ланге , Райнер Рейнерс , Керстен Блок , Нико Лирш
Сценарий: Маркус Зусак
Продюсер: Кристоф Фиссер
Жанр: Драма, Әскери