cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қызылтамыр (өсімдік)
Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейінгі аймақта, Өгем және Қаратаудың баурайлары мен жартастарында, альпі және субальпі белдемдерінде өсетін бояу қызылтамыры (Macrotomіa euchroma) және өгем қызылтамыры (Macrotomіa ugamenіs) деп аталатын екі түрі бар. Биіктігі 10–40 см. Тамырының жуандығы 2 см-дей. Сабағы тік, жапырағы қандауыр пішінді ұзын (ұзындығы 10–15 см, ені 5–10 мм). Өсімдіктің сыртын түк жапқан. Гүлдері шоғырбас гүлшоғырына топталған. Тостағанша жапырақшалары 5 бөлікке тең бөлінген. Күлтелері түтікше тәрізді, қызыл қошқыл түсті. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс салады. Жемісі жаңғақ. Қызылтамырдан бояу алынады.
Дереккөздер
Санат:Айлауықтар
Еркінбек Бекбосынұлы Құлжабаев
Еркінбек Бекбосынұлы Құлжабаев (1935 ж.т.) – құрылысшы-инженер. ҚР инженерлік академиясының корреспондент мүшесі (1992).
Құлжабаевтың басшылығымен елімізде тұңғыш рет Травники – Қостанай – Аманқарағай және Петропавл – Көкшетау – Целиноград мұнай өнімдерін тасымалдау құбырлары жүргізілген.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан инженерлері Санат:Қазақстан инженерлік акдемиясының корреспондент мүшелері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Добри Христов
thumb|right|200px| Добри Христов (14.12.1875, Варна-23.01.1941, София) - болгар композиторы,хор дирижері, музыка теоретигі, фольклорист және педагог. Болгар ғылым академиясының толық мүшесі (1928).
Өмірі
1900-03 жылдары Прага консерваториясында А.Дворжактан оқыды. 1903 жылы Варнда, 1907 жылдан Софияда қызмет етті. Хорларға (жұмысшылар хоры мен шіркеу хорына) дирижерлік етті. 1922-23 жылдары Мемлекеттік музыкалық академияда педагогикалық қызметпен шұғылданды (профессор,1922-23). Христов ұлттық профессионалды ән өнерінің негізін салды, сондай - ақ Болгариядағы профессионалды музыканың ұлттық стильде дамуына ықпал етті. Болгар т.б. Балқан елдерінің музыка фольклорын жинап зерттеді әрі оларды өз шығармаларында пайдаланды.
Еңбектері
Ол оркестрге арналған "Ивайло" (1907) программалық увертюрасының, "Добринка мен Солнца" (1931) хор балладасының, хорға арналған сюиталардың, романстардың, көптеген әндердің авторы. Христов болгардың тұңғыш музыка теоретигі.
Ол өзінің "Халық музыкасының ритмикалық негіздері" (1913), "Болгар халық музыкасының техникалық құрылысы"(1923) атты еңбектерінде халық әндері мен билеріндегі метро - ритмикалық ерекшеліктеріне ғылыми түрде түсінік берді.
Дереккөздер
Санат:14 желтоқсанда туғандар Санат:1875 жылы туғандар Санат:Варнада туғандар Санат:1 мамырда қайтыс болғандар Санат:1941 жылы қайтыс болғандар Санат:Софияда қайтыс болғандар Санат:Болгария сазгерлері Санат:XIX ғасыр сазгерлері Санат:XX ғасыр сазгерлері
Әбен Иманбаев
Әбен Иманбаев. «Қазмұнайбарлау» тресі бурғылау кеңсесінде мунара турғызушы. Ленин ор- денімен марапатталған (1951).
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Соваж
Соваж — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Илеша өзенінің сол жағалауынан 145 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Архангельск облысы өзендері
Тоңмеоңсоң ван
Жумоң - кәріс мифологиясында Когурё мемлекетінің негізін қалаушы, Ко әулетінің арғы бабасы. Жумоң туралы аңыздар негізінен, Пуё мемлекетінің негізін қалаушы Тонмён туралы аңызбен үндес. Ертедегі жазбаларда (Квангэтхо-ван стелласы, V ғ., Вэй шу, VI ғ.) Чумон туралы аңыз Тоңмион аңызынан жеке айтылған. Бірақ XII — XIII ғғ. дереккөздерде екі аңыз бірігіп, Тонмён-Жумоң туралы аңыз Хэбуру және Гымуа, Хэмосу және Люхва аңыздарының жалғасы болды. Тоңмион аты Жумоңның өлгеннен кейінгі храмдық аты болды. Ли Гюбоның "Тоңмион ван" поэмасындағы айтылатын аңыз бойынша, Хабектің қызы Люхва Аспан билеушісінің ұлының заңсыз әйелі болған. Оған күн сәулесі түскен соң, оң қолтығынан жұмыртқа дүниеге келген. Оны атқораға тастаса да, аттар оған тиіспейді. Жұмыртқаны адам аяғы баспаған тауға апарып тастайды. Дегенмен, аңдар жұмыртқаны қорғап, күзетеді. Үнемі ол өзінен жарық сәуле шашып тұрады. Жұмыртқаны анасына қайта әкеліп береді де, жұмыртқадан ерекше бала пайда болады. Ол бала кезінен садақ атудан алдына жан салмайды, сондықтан оған Жумоң (Буио тілінде — «керемет мерген») деген ат беріледi. Пуё билеушісі Гымуаның ұлдары, Жумоңның ағалары, қызғаныштан Жумоңды ағашқа байлап, олжасын тартып алады. Ағашты тамырымен қопарып Жумоң үйіне қайтып оралады. Жумоң Чолбончхон («Вэйшу»: Хылсынголсон) жеріне келіп, астананың негізін қалады. «Капсин» жылында, яғни б.з.д 37 жылы Жумоң 22 жасында таққа отырды. Мемлекетті Когурё деп атады. Хэ тегін ауыстырып, Ко («биік») тегін алды. Жумоңға көрші билеуші Сониян бағынды. Жумоң билігінің 19 жылында аспанға көтеріліп, кері қайтпады. Оның қалдығын Айдаһар (Ёнсан) тауынан тапты. Аспан қалауымен Жумоңның үлкен ұлы — Юри таққа отырды. 6 ғасырда Пхеньянда Жумоң құрметіне тұрғызылған ғибадатхана — Кодынсина. Корё билеушілері (10-14 ғғ.) оған ата-баба рухы ретінде табынған.
Жумоң кино саласында
2006 жылы Оңтүстік Корея режиссёрлері "Ханзада Жумоң" сериалын түсірді. Сериалда Жумоң рөлін актёр Сон Ил Гук сомдады. Сериал Қазақстанда үлкен танымалдыққа ие болды. Қазақстандық "Жұлдыздар отбасы" журналының нұсқасы бойынша "Жыл сериалы" атағына ие болды.
Дереккөздер
Санат:Когуреның ваны
Құдаяр хан
Құдаяр хан-Минг әулетінен шыққан Қоқан ханы. Арасына үзіліс салып 1845-75 жылдарда билік етті. Шерәлі ханның баласы. Өзінің аға - інілерімен және феодалдармен хандық үшін таласоны әлденеше рет тақтан тайдырды (1858-62,1863-65). Өзара алауыздық, үздіксіз соғыс, салықтың өсуі халық бұқарасының жағдайын нашарлатты. Патша әскерінің Орта Азияны жаулап алуы барысында Ташкентті (1865), Ходжентті (1866) өзіне қаратуы Худоярды Ресеймен келісім жасауға мәжбүр етті (1868 жылдың қаңтары). Ол келісім бойынша, Қоқан хандығы өзін Ресейдің вассалы деп мойындады. Бұған риза болмаған феодалдар 1875 жылы Ресейге қарсы соғыс жариялап, Худоярды тақтан тайдырды. Худояр патша әскеріне барып бас сауғалады. 1876 жылы ақпандаа Қоқан хандығы таратылып, оның территориясы Ресейге қосылды.
Қолданылған әдебиет
Санат:Ресей тарихы
Ние
Ние (Nyer) — Франциядағы коммуна. Лангедок-Руссильон аймағына қарасты Шығыс Пиреней департаментінде орналасқан. Прад округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 37,00 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 66123, пошта индексі — 66360.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 167 адамды құрады. Халық тығыздығы — 4,51 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары
Гран-Могол
Гран-Могол (Grão Mogol) — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Солтүстік Минас-Жерайс мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Гран-Могол экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 15 624 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 889,62 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4 адам/км².
Тарихы
Қала 1840 жылы құрылған.
Санат:Минас-Жерайс елді мекендері
Латыштың қызыл қоңыр сиыры
нобай|423x423 нүкте Латыштың қызыл қоңыр сиыры — асыл тұқымды сүтті ірі қара. Латвияда жергілікті сиырларды англер және даниялық қызыл сиырлардың бұқаларымен шағылыстыру арқылы шығарылған. Түсі қызыл. Дене тұрқы созылыңқы. Басы мен мойыны ұзын, терісі жұқа әрі қатпарлы. Арқасы түзу, бөксе жағы жалпақ, құйымшағы ұзын, сирақтары жіңішке, кеудесі кең келеді. Желіні үлкен. Бұзауының туғандағы орташа салм. 26 — 29 кг, алты айлығында 150 — 160 кг, 12 айлығында 240 — 250 кг, 16 айлығында қашарлары 340 — 360 кг-ға жетеді. Сиырларының орташа тірілей салмағы 500 — 600 кг, ал бұқаларынікі 850 — 1000 кг. Орташа сүттілігі 3500 — 5000 кг, ал сүтінің майлылығы 3,9 — 4,2%. Қырдың қызыл сиырымен туыстас. Қазақстанға 1950 — 60 ж. әкелініп, асыл тұқымды мал өсіру жоспарына кірген (1968). 1980 — 90 ж. Латыштың қызыл қоңыр сиырының саны 200 мыңнан асты. Негізінен Қостанай, Ақмола, Қарағанды, Батыс Қазақстан, т.б. облыстарда өсіріледі.
Дереккөздер
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:Сиыр тұқымдары
Спринг Гроув (Миннесота)
Спринг Гроув (Spring Grove) — Миннесота штатының Houston округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1330 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.3 км² шамасында. FIPS коды — 27-61852.
Бергуе-Вьелленав
Бергуе-Вьелленав (Bergouey-Viellenave) — Франциядағы коммуна. Аквитания аймағына қарасты Атлантикалық Пиреней департаментінде орналасқан. Байонна округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 11,37 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 64113, пошта индексі — 64270.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 122 адамды құрады. Халық тығыздығы — 10,73 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары
Пахтакор (стадион)
Пахтакор — Ташкент қаласындағы футбол стадионы. "Пахтакор" клубы мен Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы үйдегі матчтарын өткізеді. Сыйымдылығы - 35000 адам.
Тарихы
Құрылысы 1954 жылы басталып, 1956 жылы аяқталды. Әу баста сыйымдылығы 55 000 адам болғанымен, кейін реконструкциялар жасалды да, 35 000 адамға азайды. .
Алғашқы ресми матч 1956 жылы 20 тамызда "Пахтакор" мен "Динамо" (Тбилиси) командаларының арасында өтті. 2012 жылғы дейін Өзбекстан құрамасының үйдегі стадионы саналып келді. "Бунедкор" стадионы ашылған соң, құрама көбіне сонда ойнайтын болды да, "Пахтакор" стадионында құрама матчтары сирек өтетін болды.
Сілтемелер
Санат:Стадиондар Санат:Өзбекстан стадиондары
Ардэн-он-зэ-Северн (Мэриленд)
Ардэн-он-зэ-Северн (Arden-on-the-Severn) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 1971 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.3 км² шамасында. FIPS коды — 24-02025.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
Бөгдеғаламдық тіршілік
thumb|right|200px|Бөгдеғаламдық тіршілікті іздеу: күннен тыс планеталарды зерттеу, Кеплер телескопы) thumb|right|200px|Интеллектті бөгдеғаламдық сигналдарды тыңдау, Аллен телескоп тізбегі thumb|right|200px|Күн жүйесіндегі роботты ғарышкемесі, [[Марстағы Curiosity шарлаушысы]] Бөгдеғаламдық тіршілік (Extraterrestrial life, Бөгдекелімсектер) — жерден тысқары пайда болуы және өмір сүруі мүмкін делінетін гипотезалық тіршілік. Ондай тіршілік қарапайым прокариоттар болуы мүмкін, немесе тіпті адамзатқа қарағанда әлдеқайда дамыған өркениетті болуы да мүмкін деп болжанады. Дрейк теңдеуі (The Drake equation) бойынша ғаламның кез-келген нүктесі мен түкпірінде интеллектуалды тіршілік болуы мүмкін. Бөгдеғаламдық тіршілік туралы ғылым саласы тұтастай Астробиология деп аталады.
ХХғ ортасынан бастап бөгдеғаламдық тіршілік белгілерін табу үшін белсенді зерттеулер жасалды. Бұл жұмыстар қазіргі және тарихтағы бөгдеғаламдық тіршілікті, әсіресе бөгдеғаламдық ақылды тіршілікті іздеуді қамтиды. Іздеу санаты бойынша, зерттеу әдісі телескоптар және үлгі деректерін анализдеуден бастап, байланыс сигналдарын анықтауға және жіберуге қолданылатын радиоларға дейін болады.
Бөгдеғаламдық тіршілік және бөгдеғаламдық интеллект тұжырымдамасы әсіресе ғылыми фантастикалық шығармалар арқылы адамзат мәдениетіне ықпал етуде. Талай жылдан бері ғылыми фантастика кең түсіндіру мүмкіндігіне ие бірқатар теориялық идеялар ұсынды. Адамзаттың бөгдеғаламдық тіршілік мүмкіндігіне қызығушылығы еш суыған емес. Тіпті алаңдау туғызған мәселелердің бірі - бөгдеғаламдық интеллектпен қарым-қатынас жасау даналығы. Кейбіреулер бөгдеғаламдық тіршіліктен сақтанып, агрессивті болуды дәріптейді. Ал, басқалары бұлай істеу интеллектті бөгдеғаламдықтардың жерге басып кіруін туғызып, жер шары өркениетіне қауіп төндіреді деп есептейді.
Дереккөздер
Санат:Бөгдеғаламдық тіршілік Санат:Астробиология Санат:Жұлдыз аралық жолдаулар Санат:Ғылыми даулар Санат:Астрономияның шешілмеген мәселелері
Қарақожа
Қарақожа — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы, Кіші Оба ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Глубокое кентінен солтүстік-шығысқа қарай 110 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 306 адам (152 ер адам және 154 әйел адам) болса, 2009 жылы 112 адамды (62 ер адам және 50 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Глубокое ауданы елді мекендері Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
NGC 6764
NGC 6764 — Аққу шоқжұлдызында орналасқан SBbc типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысанды 1885 жылы 4 шілдеде Льюис Свифт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6764 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 62806, UGC 11407, MCG 8-35-3, ZWG 256.7, IRAS19070+5051.
Маршмезон
Маршмезон (Marchemaisons) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Алансон округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,85 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 61251, пошта индексі — 61170.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 151 адамды құрады. Халық тығыздығы — 17,06 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
NGC 2279
NGC 2279 — Егіздер шоқжұлдызында орналасқан *3 (еселі жұлдыз) типті жұлдыз.
Сыртқы сілтемелер
Санат:NGC нысандары Санат:Егіздер (шоқжұлдыз)
Бәкен Жұбаназарұлы Байназаров
Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген (1979). 1979 – 93 ж. ауданы орталық ауруханада дәрігер, бас дәрігердің орынбасары, 1993 жылдан Маңғыстау ауданы аурухананың бас дәрігері. ҚР дәрігерлер мен провизорларының 1,2,3 съездерінің делегаты. 1999-2004 ж. аралығында 2-ші сайланған Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты болды. 2009-2012 ж. аралығында Маңғыстау облыстық онкологиялық диспансерінің бас дәрігері, 2012-2014 ж. аралығында Маңғыстау облыстық ЖИТС-ке қарсы күрес орталығы директорының орынбасары, 2014-2017 ж. аралығында Қарақия аудандық орталық ауруханасының бас дәрігері, 2017 жылдан Ақтау қалалық №2 емхананың бөлім меңгерушісі.
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесіне арналған медальмен, Маңғыстау облысының құрылғанына 35, 40 жылдығына арналған мерекелік төсбелгімен, Қазақ Онкология және Радиология институтының 50 жылдық мерекесінің төсбелгісімен, Қазақстан Республикасы экономика және бизнес орталығының 2014 жылғы шешімімен "Мемлекетке еңбегі сіңген қызметкер" орденімен марапатталған. Жоғарғы категориялы дәрігер-ұйымдастырушы. "Маңғыстау ауданының құрметті азаматы" атағы берілген.
"Өмір ағымында", "Туысы бір тұлғалар" атты деректі кітаптардың авторы.
Дереккөздер
Санат:1954 жылы туғандар Санат:Маңғыстау ауданында туғандар Санат:Батыс Қазақстан медицина университеті түлектері Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері Санат:Маңғыстау ауданының құрметті азаматтары
Виго-ди-Фасса
Виго-ди-Фасса (Vigo di Fassa) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1142 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 44 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 38039.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Драгово (Бургас облысы)
Драгово (Драгово) — Болгариядағы ауыл. Бургас облысына қарасты Карнобат қауымының құрамына кіреді.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 254 адамды құрайды.
Пошта индексі — 8437. Телефон коды — 05599. ЕКАТТЕ коды — 23306.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Бургас облысының елді мекендері
IC 2700
IC 2700 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан E (эллипстік галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1402998.
Ораз Шабанбайұлы Құрманәлиев
Ораз Шабанбайұлы Құрманәлиев (1944-2002 жылдары), синтез және полимерлердің физика-химиялық қасиеттерін зерттеу саласының маманы, химия ғылымы докторы(1991), проессор.(1991). С. М. Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1966). 1966-1981 жылдары жоғары молекулярлық қосылыстар химиясы кафедрасы оқытушысы; ассистент, аға оқытушы, доцент. 1984-1993 жылдары Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ химия факультетінің деканы болған, органикалық химия және полимерлер кафедрасының меңгерушісі. 300-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар Санат:Химия
Ньютонның үшінші заңы
Ньютонның үшінші заңы былайша тұжырымдалады: ''Әрекет етуші күшке әрқашан тең қарсы әрекет етуші күш бар болады. Басқаша айтқанда, денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша өзара тең және бағыттары қарама-қарсы'':
Әрекет және қарсы әрекет күштері әртүрлі денелерге түсіріледі. Сондықтан олар ешқашан теңеспейді және оларды теңәрекетті күшпен алмастыруға немесе қосуға болмайды. Бұл екі күштің тағы бір ерекшелігі — олардың табиғаты қашан да бір. Егер серпімділік күші болса, онда  де серпімділік күші болады.
Күштер бір денеге түсірілген жағдайда ғана олар теңеседі деп айтуға болады, мысалы, тіректе жатқан денеге ауырлық күші және үстел тарапынан ол күшке қарама-қарсы бағытталған  серпімділік күші (тіректің реакция күші) әрекет етеді.
Бұл күштер тең және қарастырылып отырған денеге түсірілген. Бұл күштердің тендігі Ньютонның екінші заңының салдары болып табылады және олар үшін теңдігін жазуға болады. Бұл жағдайдағы дененің үдеуі нөлге тең, ал бұдан болады да, дене тыныштық қалпын сақтайды.
Бұл күштердің табиғаты әртүрлі болғандықтан, "әрекет" және "қарсы әрекет" күштері бола алмайды. Ал әрекет және қарсы әрекет бір ғана өзара әрекеттесуді, мысалы, дененің тірекпен әрекеттесуін сипаттайды: тіректің реакция күші модулі бойынша дененің тіректі кысып басатын күшіне, яғни  салмағына тең. Әрине, бұл күштер әртүрлі денелерге түсірілген және қарама- қарсы бағытталған.
Сонымен, біз Исаак Ньютон тұжырымдаған қозғалыстың негізгі үш заңымен таныстық. Олар айналамызда болып жатқан алуан түрлі механикалық қозғалыстар үшін бірдей. Алайда Ньютонның екінші және үшінші заңдары тек инерциялық санақ жүйелерінде және материялық нүктелер ретінде алынуы мүмкін баяу қозғалыстағы денелер үшін ғана орындалады. Ал жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен қозғалатын денелер үшін релятивтік механика заңдары орындалады.
Канчура
Канчура — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл, Шабагиш ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 181 адамды құрады. Пошта индексі — ?, ОКАТО коды — ?.
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
Дёбрис
Дёбрис (Döbris) — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет. Бургенланд ауданының құрамына енеді.
Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 71 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 8,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 15 0 84 100. Муниципалитеттің басшысы — Роланд Мойхе.
Корга (Тамырсат тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Қушың
Қушың, Кучинский Белок – Үбі жотасының шығысындағы тау.
Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2057 м. Батыстан шығысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 6 км.
Жер бедері
Тау бірнеше қырқалы тауларға бөлініп, өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстігінен Қара Үбі, оңтүстігінен Ақ Үбі өзендерінің салалары бастау алады.
Геологиялық құрылымы
Пермь, тас көмір, девон кезеңдерінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.
Өсімдігі
Жоғарғы белдеуде шырша, майқарағай, тау шатқалында қайың, көк терек аралас орман өседі. Тау етегінде шалғын топырақтың шөбі шүйгін жайылым.
Дереккөздер
Санат:Риддер қалалық әкімдігі таулары
Кеңащы (Солтүстік Қазақстан облысы)
Кеңащы — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Кеңащы ауылдық округі орталығы.
Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 66 км-дей жерде, Кіші Қараой көлінен батысқа қарай 6 км-дей қашықтықта орналасқан.
Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 701 адам (360 ер адам және 341 әйел адам) болса, 2009 жылы 613 адамды (209 ер адам және 207 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Дельбрюк
Дельбрюк (Delbrück) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Падерборн ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 30 047 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 157,26 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 7 74 020. Қаланың басшысы — Роберт Эльсмайер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді.
Ла-Торре-де-Эстебан-Амбран
Ла-Торре-де-Эстебан-Амбран (La Torre de Esteban Hambrán) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Толедо провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Торрихос ауданында (комарка) орналасқан.
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1793 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 44 км.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Толедо елді мекендері
Сен-Мелуар-де-Буа
Сен-Мелуар-де-Буа (Saint-Méloir-des-Bois) — Франциядағы коммуна. Бретань аймағына қарасты Кот-д'Армор департаментінде орналасқан. Динан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,13 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 22317, пошта индексі — 22980.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 259 адамды құрады. Халық тығыздығы — 42,25 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары
Каратэден әлем чемпионаты
Каратэдан әлем чемпионаты (Karate World Championship) — Əлем каратэ федерациясымен ұйымдастырылады.
Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1970 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1980 жылы.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Əлем чемпионаттар
Даммартен-сюр-Тижо
Даммартен-сюр-Тижо (Dammartin-sur-Tigeaux) — Франциядағы коммуна. Иль-де-Франс аймағына қарасты Сена және Марна департаментінде орналасқан. Провен округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,04 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 77154, пошта индексі — 77163.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 868 адамды құрады. Халық тығыздығы — 96,02 адам/км².
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Сена және Марна департаментінің коммуналары
Абай (сахналық қойылым)
«Абай» - М. О. Әуезовтың «Абай жолы» эпопеясы негізінде жасалған сахналық қойылым. Алғаш 1949 ж. 28 желтоқсанда Қазақ драма театрында қойылды. Авторлары - Ш. К.Айманов, Я. С.Штейн.
Қазақ сахна өнері тарихында прозалық шығарма негізінде қойылған тұңғыш спектакль. Алғаш рет МХАТ қолданған роман оқиғаларын «автор атынан» байланыстыратын тәсіл буған да енгізіліп, Айманов пен X. Бөкеева сахналық жүйеде қамтылмаған маңызды оқиғаларды авансценаның екі жағынан көрермендерге жеткізіп тұрған. Бұл, бір жағынан, романның тарихи жүйесіне нұқсан келтірмей, көркемдік ерекшелігін сақтай отырып, сахна заңдылығына бағындыруға септігін тигізсе, екіншіден, сахналық жүйеде ең маңызды әлеуметтік құбылыстарды Абайдың шығармашылық, ағартушылық Һәм қоғам өміріндегі тірлігімен байланыстыруға мүмкіндік берді. Сөйтіп, спектакль көркемдік жағынан біртұтас, әрі қабылдауға жеңіл болып шықты. Спектакльде феодалдық дәуірдегі әлеуметтік қайшылықтар терең ашылып, Абайдың есею, оның күрескер дәрежесіне көтерілу жолы нанымды бейнеленген. Екі ғасыр шегіндегі қазақ жұртының тіршілігі өзінің бар болмысымен осы Абай бейнесімен қатар өріліп отырған.
Каңвондо (Оңтүстік Корея)
Каңвондо́  — әкімшілік орталығы Чхунчхон қаласында орналасқан, Оңтүстік Корея провинциясы.
Абай (сахналық қойылым)
Спектакль шәкірт Абайдың оқудан қайтқан көрінісінен басталады. Құнанбай аулындағы салтанат сахнада әсем бейнеленген. Абайдың балалық шағын Ә. Ысмайылов, жігіттік шағын Қ. Бадыров ойнайды. Бадыров бейнелеуінде Абайдың көзқарасы, әлеуметтік қайшылықтарды топшылаулары гуманистік Һәм философиялық деңгейге көтерілген. Спектакльде бар болмысымен бейнелеу тапқан - Қ. Қуанышбаев жасаған Құнанбай тұлғасы. Актер ойынында ақылды да айлалы Құнанбай - өр мінезді, өткір, қатал да қайсар, ешкімді бет қаратпайтын, ұстанған бағытына берік, феод, қоғамның негізін өле-өлгенше қорғайтын адам. Қалың жатақтың басшысы - Дәркембай бейнесі Е. Өмірзақовтың ойынында қарапайым халықтың қамқоршысы, осы жолда ештеңеден тайынбайтын табанды күрескер, дау-шарда ысылған шешен, әділет туын қолдан түсірмейтін жан болып бейнеленген. Ақыл парасаты мол мейірімді әже - Зере Р. Қойшыбаеваның орындауында от басы бірлігін қолына берік ұстаған ғазиз ана ретін¬де көрінсе, С. Майқанова ойнаған Ұлжан да келбетіне ақылы сай қазақ әйеліне тән жан болып шыққан. Әділетсіздіктің қолшоқпары - Майбасар бейнесі де С.Қожамқұловтың мүсіндеуінде даралық сипат алған. Абай дәуірінің тынысын суретші В. В. Голубович тарихи әрі көркемдік шындық тұрғысынан көрсете білген. Қойылымға қатысқан Ш. Айманов, Қ. Бадыров, Қ. Қуанышбаев, Е. Өмірзақов, С. Қожамқұлов, Р. Қойшыбаева, X. Бөкеева және В. Голубович КСРО Мемлекеттік сыйлығына ие болды (1952 ж.), Б. Құндақбаев.
Каңвондо (Оңтүстік Корея)
1945 жылы Кореяның бөлінер алдында Оңтүстік Кореядағы және Солтүстік Кореядағы Конвондо провинциялары біртұтас әкімшілік бірлік болған.
Абай (сахналық қойылым)
Дереккөздер
Санат:Абай Құнанбайұлы Санат:Қазақстан спектаклдері
Каңвондо (Оңтүстік Корея)
Тұрғындары
Тұрғындар құрамы:
Медеу Уәлиханұлы Арынбаев
Медеу Уәлиханұлы Арынбаев (1967 жылы 5 наурызда Түркістан облысы Сарыағаш ауданы Дарбаза кентінде туған) — әнші, композитор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2015). "Алтын Адам" ұлттық сыйлығының иегері (2002). Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.
Марапаттары
Санат:Қазақстан сазгерлері Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Барасинга
Барасинга, батпақ бұғысы (Rucervus duvaucelii) - бұғылар тұқымдасына жататын сүтқоректі.
Түсі янтарлы-сары немесе алтын-қоңыр. Еркектерінің мүйіздерінің ерекшеліктері көзүстінде ұзын өсінділерімен-бағанықатар мүйіз қисық тармақталған және ұшар басында шашақталған өсінділері бар. Дене ұзындығы 180 см, салмағы 280 кг. Орталық және солтүстік-шығыс Үндістанда - Непалда таралған. Сазды саванналарды мекендейді (жүні супанбайды түягы жақсы ажыратыпады). ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген. thumb|left
Дереккөздер
Санат:Бұғылар
Фотоэлектрлік секстан
Фотоэлектрлік секстан (Фотоэлектрический секстан) — күрделі аэронавигациялық жүйе. Аспан шырақтарының координаттарын анықтау принципі бойынша жұмыс істейді және алысқа ұшатын ұшақтар мен қанатты ракеталарды автоматты жүргізуге арналады. Фотоэлектрлік секстан негізгі элементтері: жарық сезгіш телескоп, күшейткіш және индикаторлық блок. Фотоэлектрлік секстан "Жер—Жер" және "Әуе—Әуе" класты ракеталарды 8000 км қашықтыққа дейін, 3,5 — 13 км-ге дейін дәлдікпен бағыттай алады.
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Ылғалға төзімділік
Ылғалға төзімділік - құрылыс материалдарының мезгіл-мезгіл дымқылданғанда және кепкенде ылғалдың бүлдіргіш әрекетіне ұзақ уақыт қарсы тұру қабілеті.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Сәулет және құрылыс
Оғыз тілдері
thumb|left|300px| Оғыз тілдері немесе Оңтүстік-батыс түрік тілдері - ертедегі көне түркі тайпаларының бірі - оғыздардың (кейде ғұз, ұз) тілі. Түркі тілдерінің 6 бөлікшелірінің бірі. Қазіргі заманда Батыс және Орталық Азияда, Шығыс Еуропа елдерінде тараған. Оғыз тілі көне заманда кең тараған түркі тілдерінің  бірі болғанымен, бүгінде ол өлі тілдер қатарына жатады.
Оғыз тілдерінің бөлікшелері
Ираника энциклопедиясы мәдіметі бойынша, Оғыз тілдерінің құрамына Афшар, Әзірбайжан, Қырымлы, Ғағауыз, Қорасан түркі, Османлы, Печенег, Қашқай, Салар, Түрік, Түрікмен, Ұрым тілдері кіреді.
Тарихы
7-8 ғ-да балбал, сынтастар бетіне жазылған көне түркі жазба ескерткіштерінің Селенга және Орхон өзендерінің бойында табылған бір тобы ( Онгин, Құтлық қаған, Күлтегін, Тониқұқ т.б.) осы көне Оғыз тілдеріне жазылғаны мәлім. Орта ғасырда пайда болған көне түркі жазба ескерткіштердің ішінде  Махмұд Қашғаридың сөздігінде («Диуани лұғат ат-түрк») Оғыз тілдерінің  ерекшеліктері көбірек сақталған. Оғыздар Түрік қағандығы құлағаннан кейінгі дәуірде өз мемлекетін құрып (орталығы Жаңакент), төңірегіндегі  түркі тайпаларының (оның  ішінде қыпшақтардың)  тіліне зор ықпал жасады және  бірнеше дербес тілдерджің (түрікмен, әзірбайжан, гагауз, түрік т.б.) қалыптасуына негіз болды.
Оғыз тілдерінің ерекшеліктері
Оғыз тілдері көне түркі тілдерінің ішінде, әсіресе қыпшақ тілдерімен өте жақын болу себебі, біріншіден, олардың төркіндестігі болса,  екіншіден, ұзақ тарихи дәуірлер бойы оғыздар мен қыпшақтардың  аралас-құралас бірге тұрып, біте қайнасуына байланысты.
Алайда көне Оғыз тілдерінің өзіне ғана тән кейбір ерекшеліктері  болған.
Фонетикалық ерекшеліктері
Фонетикалық ерекшеліктеріне:
Нұрлыбек Иманбаев
Нұрлыбек Иманбаев (1953, Атырау облысы). ҚазПТИ-ды бітірген (1975) және АҚІІІ- тың Хьюстон университетінде (1999) магистратурада болған. 1969-1992 жылдары - Өзен бурғылау жумыстары басқармасында бурғышының көмекшісі, бурғышы, бурғылау шебері, АИТҚ бастығының орынбасары, техникалық бөлімнің бастығы, бас инженер, Жетібай бурғылау жумыстары басқармасының бастығы. 1992-2003 жылдары - «Амоко ЕвроАзия Петролеум Компани»-да жобаның аға жүргізушісі, аға кеңесші. 2003 жылдан «Қазақстан Келісім-шарт Агенттігінің» президенті.
Дереккөздер
Санат:Қазақстан мұнайшылары Санат:Тұлғалар
Оғыз тілдері
Фонетикалық ерекшеліктері
ә) сөз аяғындағы г//ғ дауыссыз дыбыстарының тұрақтылығы («дағ» - тау, «бәг» - бек); осы дыбыстардыңкейбір қосымшалардың құрамында түсіп қалуы («гәлән» - келген, «алан» - алған);
б) сөз басындағы қатаң т, к, қ тәрізді дыбыстардың ұяңдануы («дил» - тіл, «гәл» - кел),
в) бол (≥ ол) сөзінің басында б дыбысының айтылмауы т.б.
Грамматикалық ерекшеліктер
а) кейбір септік және көптік жалғаулардың фонетикалық редукцияға (қысқаруға, әлсізденуге) ұшырауы («адама» - адамға, «малың» - малдың, малнин; «бэрэрис» - берерміз т.б.);
ә) кейбір морфологиялық форманттардың (-малы//-мэли, -мыш//-миш) сақталуы және басқаша мағынада жиі қолдануы т.б. жатады.
Дереккөздер
Санат:Түркі тілдері Санат:Оғыз тілдері
Өре киіз
Өре киіз — тығыз әрі шымыр басылған, ұзындығы үш құлаштан асатын көлемді киіздің атауы. Әдетте халық арасында киіз деп бетіне ою-өрнек бастырылмай, тек шымқай бір түсті жүннен ғана басылған бұйымды атаса, өре киіз деп бетіне көркемдеп түрлі өрнек бастырылған текеметті де атай береді.
Дереккөздер
Санат:Тұрмыстық бұйымдар
Римма Ағзамова
Ағзамова Римма (11.4.1945 ж.т., Ақтөбе облысы Темір ауданы Кеңқияқ а.) – медицина ғылымдарының докторы (1997).
Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1968) және Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қ-ндағы медицина институттың аспирантурасын (1974) бітірген. Дәрігерлік еңбек жолын телімдік дәрігер-фтизиатр болып бастаған А. кейін Ақтөбе облысы туберкулез диспансерінде лаборатория меңгерушісі, бас дәрігердің орынбасары (1974–77), Көкшетау туберкулез бөлімшесінде және Қазақ ғылыми-зерт. институтында аға ғылыми қызметкер (1978–97). 1997 жылдан ҚР Туберкулез ауруларын емдеу мәселелері жөніндегі ұлттық орт-тағы эпидемиол. және микробиология бөлімінің жетекшісі болып қызмет атқарады.
А. 65 ғылыми еңбектің авторы.
Санат:1945 жылы туғандар
Ризат Сансызбайқызы Арын
Ризат Сансызбайқызы Арын (11.1.1971 ж.т., Қызылорда қаласы) – тарих ғылымдарының кандидаты (1996), саясаттану ғылымдарының докторы (2008).
ҚазҰУ-дың тарих факультетін (1993), ҚР Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтының аспирантурасын (1996) және Қазақ гуманитарлық заң университетін (2005) бітірген. Қазақ даму институтында ғылыми, аға ғылым қызметкер, Солтүстік Қазақстан заң институтының директоры (2003), Павлодар гуманитарлық заң институтының ректоры (2004–1907), Павлодар мемлекеттік университетінің Тарих және өлке этнографиясы ғылыми-тәжірибелік орт-нда ғыл. қызметкер болды.
2007 ж. «Төл этностың әлеуметтік-саяси мәртебесінің эволюциясы (Қазақстан Респубикасының материалдарында)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Арын ғылыми-зерттеу жұмыстарында этносаралық қатынастардың қалыптасуы және даму ерекшеліктері, тілдік, ономастика-топонимик, мәдениет және білім беру саясаты, т.б. мәселелерді қарастырады. 50-ге жуық ғыл. еңбегі («Статус титульного этноса: концептуальные подходы», Павлодар, 2006; «Қазақ этносының әлеуметтік-саяси мәртебесінің дамуы», Павлодар, 2008; т.б.), оқу құралы («Этнополитология», Павлодар, 2008, орыс тілінде) мен мақалалары жарық көрген. ҚР «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (1998).
Сілтемелер
Санат:1971 жылы туғандар Санат:Қызылорда облысында туғандар Санат:Қазақстан тарихшылары Санат:Қазақстан ғалымдары Санат:Қазақстан саясаттанушылары Санат:Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегерлері
Берга (Эльстер)
Берга (Эльстер) (Berga/Elster) — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала. Грайц ауданының құрамына енеді.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3539 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 43.49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 16 0 76 004. Қаланың басшысы — Штефан Бюттнер.
Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 13 қалалық ауданға бөлінеді.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Тюрингия елді мекендері
Үлкен Амзя
Үлкен Амзя (Амзя) — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тулва өзенінің сол жағалауынан 23 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 55 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Кама су торабынан Воткин су торабына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Большая Амзя
Құлжа Жолы
Тарихы және тармақтары
Орта ғасырларда Құлжа жолы екі тармаққа бөлінген:
Дереккөздер
Санат:Сауда жолдары
Сен-Мартен-Шокель
Сен-Мартен-Шокель (Saint-Martin-Choquel) — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Булонь-сюр-Мер округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,18 км² шамасында.
Коммунаның INSEE коды — 62759, пошта индексі — 62240.
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 465 адамды құрады. Халық тығыздығы — 75,24 адам/км².
Сыртқы сілтемелер
Санат:Па-де-Кале департаментінің коммуналары
Палеомагниттілік
ПАЛЕОМАГНИТТІЛІК – өткен геологиялық дәуірлердегі геомагниттік өрістің тау жыныстарында сақталуы. Бұл магниттелудің шамасы мен бағыты тау жыныстарының түзілу кезіндегі (бұдан млн., жүздеген млн. жыл бұрын) жер бетінің берілген нүктесінде пайда болған магнит өрісінің бағыты мен шамасына сәйкес келеді. Палеомагниттілік геомагнит өрістің эволюциясын зерттеуге мүмкіндік береді. 20 ғасырдың 50-жылдарынан бастап жүргізілген Палеомагниттілік зерттеулердің қортындысы мынадай:
Өткен геологиялық дәуірлердің магнит өрісін палеомагнитология ғылымы зерттейді.
Рашид Рахимович Люхай
Рашид Рахимович Люхай (30 шілде 1997) — қазақстандық футболшы, Хан Тәңірі футбол клубының шабуылшысы.
Сембай Байнекеев
Байнекеев Сембай (1903 – 1973, Маңғыстау ауданы Көгез бұлағы) – кеме капитаны, қызметкер. Мұғалім Сембай Рюмковтан оқып, сауат ашады. 1920 – 58 ж. балықшы, балық қабылдаушы, цех, учаске бастығы, басқарма төрағасы, балық зауытының директоры. Жазушы, ғалым Б.Адамбаевқа Маңғыстауды таныстырып, Адай шежіресін түзіп, қаласыСыдықовқа, Ғ.Айдаровқа, Б.Өмірбаевқа ғылым құнды деректер берген.
Рашид Рахимович Люхай
Карьерасы
"Қайрат" футбол клубының түлегі. 2018 жылға дейін алматылық клубтың негізгі құрамында және фарм-клубтарында доп тепті.
Сембай Байнекеев
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Рашид Рахимович Люхай
Сілтемелер
Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Ақжайық ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары Санат:Жеңіс ФК ойыншылары Санат:Хан Тәңірі ФК ойыншылары
Голубец (Обь тармағы)
Голубец — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь өзенінің сол жағалауынан 2327 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 21 км-ді құрайды.
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Чулым өзенінің құйылысынан Кеть өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Чулым, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ресей өзендері
Спринг Хилл (Миннесота)
Спринг Хилл (Spring Hill) — Миннесота штатының Stearns округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 85 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.9 км² шамасында. FIPS коды — 27-61888.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Миннесота қалалары
Гидравликалық дүмпуді бәсеңдеткіш
Гидравликалық дүмпуді бәсеңдеткіш — гидравликалық дүмпудің өсерін кемітуге арналған құрылғы немесе сақтандыру шаралары. Құбырдағы су арынының жылдамдығын өзгерту кезінде су өткізгіш кранды бірден ашып-жаппауды қадағалау қажет. Өйткені көп жағдайда бағыттаушы аппараттағы кран бірден жабылса, турбинаның айналу жиілігі күрт артып, оның істен шығуына әкеліп соқтырады. Мұны болдырмау үшін құбыр желісінде қысым артқан кезде автоматты түрде өздігінен ашылатын сақтық клапанын орнатады. Құнының кымбаттығына байланысты кейде оны сақтық диафрагмасымен алмастырады. Сақтық диафрагмасының ерекшелігі — қалыпты қысымды үстап тұруға шыдас беріп, кенеттен гидравликалық дүмпу пайда болған кезде ортасынан қақ бөлінеді, сөйтіп құбырдағы арынды су жерге төгіледі, мұның есесіне құбыр желісі апатқа ұшырамайды әрі оны алмастыру оңай. Гидравликалық дүмпуді бәсендетудің бұдан баска да төсілдері бар. Жалпы, гидравликалық дүмпудің айрықша қуатын гидротехникалык құрылымдарда кеңінен қолданады.
Дереккөздер
Санат:Ғылым Санат:Су шаруашылығы
Жаманқұл Шайдаров
Жаманқұл Шайдаров (1930-1997), партия, кеңес қызметкері.
Петр Петрович Хузангай
Петр Петрович Хузангай (Петĕр Хусанкай; 22 қаңтар, 1999, Сиктерма, Қазан губерниясы (қазіргі Татарстанның Алькеевск ауданы) – †4 наурыз, 1970, Чебоксары) — чуваш кеңес ақыны. Чуваш АКСР-нің халық ақыны (1950). 1943 жылдан КПСС мүшесі. Шаруа отбасысында туған. Қазандағы Шығыс педагогикалық институтында оқыды (1927-29). Ұлы Отан соғысына қатысты. 1958-60 жылдары Чуваш Жазушылар одағының председателі болды.
Жаманқұл Шайдаров
Жаңаарқаның түлегі. Қарағанды қаласындағы партия, кеңес мектебін (1960), КОКП ОК Жоғары партия мектебін (1965) бітірген. Жаңаарқа аудан партия комитетінде нұсқаушы, аудан партия комитетінің 2-хатшысы, 1965 жылы еңбекшілер депутаттары Жаңаарқа аудан кеңесінің төрағасы, 1967-1995 жылы Қазақстан Компартиясы Актоғай, Ұлытау аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, 1995 жылдан бұрынғы Жезқазған облыс кәсіподақ комитетінде, «Ертісканал» құрылысы басқармасында істейді. Атасу поселкелік кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. Шайдаров өзі басшылық еткен ауыл шаруашылығының қай саласында болмасын талантты ұйымдастырушы, білгір маман екенін таныта білді. Шайдаров 8, 9-сайланған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты сайланды. 3 мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.
Петр Петрович Хузангай
Еңбектері
Шығармалары 1924 жылдан жариялана бастады. 1928 жылы "Дауылдан кейін" тұңғыш өлеңдер жинағы шықты. "Магниттау"(1933), "Таня"(1942), "Антраманның семьясы"(1954), "Ұлы жүрек"(1960) т.б. поэмалары жарық көрді.
Жаманқұл Шайдаров
Дереккөздер
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары Санат:Қарағанды облысы
Лесное (Әулиекөл ауданы)
Лесное — Қостанай облысы Әулиекөл ауданы, Аманқарағай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Географиялық орны
Аудан орталығы - Әулиекөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.
Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 430 адам (220 ер адам және 210 әйел адам) болса, 2009 жылы 338 адамды (163 ер адам және 175 әйел адам) құрады.
Дереккөздер
Санат:Әулиекөл ауданы елді мекендері
Арнольд (Мэриленд)
Арнольд (Arnold) — Мэриленд штатының Anne Arundel округіне жататын АҚШ қаласы.
Қала тұрғындарының саны 23422 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 34.7 км² шамасында. FIPS коды — 24-02275.
Сыртқы cілтемелер
Санат:Мэриленд қалалары
IC 2701
IC 2701 — Арыстан шоқжұлдызында орналасқан S (спиральді галактика) типті галактика.
Ашылуы
Бұл нысан Индекс каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 1389044.
Сыртқы сілтемелер
IC 2701 Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Виго-Рендена
Виго-Рендена (Vigo Rendena) — Италиядағы коммуна, Трентино — Альто-Адидже әкімшілік аймағына қарасты Тренто провинциясында орналасқан.
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 406 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 6 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 38080.
Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Лаврентий.
Сыртқы сілтемелер
Санат:Трентино — Альто-Адидже елді мекендері
Йемендіктер
Йемендіктер — Йеменді мекейтін араб халықтарының бірі. Халқы 20 миллион адам. (2007). Йеменде 18 млн.адам, (солтүстігінде – 80%-дан астам, оңтүстігінде – 20%-дан аз). Сонымен қатар, Сауд Арабиясында (1,5 млн. адам; Қызыл теңіздің порт қалаларында), Үндістанда (300 мың адам; оңтүстік-батыс аймақтарда), Эритреяда (118 мың адам; жағалаудағы аудандарда), Индонезияда (100 мың адам; Ява, Молукка аралдарында) тұрады.
Тілі
Ресми тілі – араб тілі. Күнделікті өмірде ежелгі оңтүстік араб тілінің көптеген элементтерін сақтаған араб тілінің йемен диалектісі қолданылады. Халықтың көпшілігі Сана, Таиз-Аден және Хадрамаут диалектілерінде сөйлейді.
Діні
Йемен халқы ислам дінін ұстанып, суннизм мен шиизмді қолдайды.
Тарихы
IV ғасырда Эфиопия билеушілері күшті патшалыққа бірігіп, йемендіктердің территориясын басып алды. Ол кезде христиан діні кеңінен таралып, негізгі рухани орталықтарға айналған ірі шіркеулер салынды. Бірнеше онжылдықтардан кейін иудаизм йемендіктер арасында да тарады. Алайда, уақыт өте келе ішкі жанжалдарға байланысты сырттан келгендердің күші әлсірейді, бұл діннің өзгеруіне әкеледі. Эфиопиялықтардың билігін құлатқаннан кейін Йемен билеушілері бақылауындағы елдерде исламды орнатты.
Орта ғасырлар Йемен үшін Араб халифатының күшімен белгіленеді. Сол кезде сүнниттер мен шииттер арасындағы бөліну айтарлықтай байқала бастады. Діни қарама-қайшылықтарға байланысты бірнеше рет соғыстар басталды. Сунниттік және шииттік бағыттар билік өзгергеннен кейін өзгеріп, мезгіл-мезгіл үстемдік етеді.
Йемендіктер үшін XVI ғасыр тағы да қақтығыспен өтеді. Енді бұлар ішкі жанжал емес, сырттан келген шапқыншылық еді, Йемен жеріне португалдар қысқа уақытқа үстемдік орнатты. ХІХ ғасырда йемендіктер сауданы белсенді қолдайтын Британдықтардың қол астында болады. Йемен порттарының стратегиялық маңыздылығын түсіне отырып, Ұлыбритания Египет билігінің басып алуына жол бермеу үшін өз әскерлерін сол жерге жібереді. Алайда кейінірек османдықтар Йемен территориясының бір бөлігін қайтадан басып алды. Кейіннен түріктер мен британдықтар арасында Йемен аумағын бөлу туралы келісімдерге қол қойылды.
Йеменде өткен ғасырда әскери қақтығыстар, үкіметтің жиі ауысуы және толқулар жалғасты. Тек XX ғасырдың аяғында ғана біртұтас Йемен Республикасына әр түрлі аумақтарды біріктіру басталды.
Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – егіншілік, мал шаруашылығы (көшпелі және алыс жайылым), сауда, балық аулау, қолөнер (зергерлік, кесте тігу, кілем тоқу, т.б.). Беткейлерде және аңғарларда дәнді дақылдар (дурра, бидай, арпа, жүгері), техникалық дақылдар (индиго, күнжіт, мақта, темекі) өсіріледі. Бау-бақшадан (інжір, өрік, анар, т.б.), жүзім, құрма, кофе, жағалауда – кокос пальмасы өсіріледі. Жергілікті есірткі кат өсіріледі. Ладан, мирра және араб сағызы жабайы өсімдіктерден алынады. Көшпелілер мен жартылай көшпелілер саны азайып келеді.
Өмір салты
Йемен асханасында теңіз өнімдерінің алуан түрі бар. Ең танымал тағам - шурпа. Дәмдеуіштер тағамдарға үнемі қосылады. Салаттар мен гумус үлкен сұранысқа ие. Йемендіктердің ұлттық тағамдарының бірі деп - салта. Бұл тағам қазандықтағы тауық етінен дайындалып, ол жасымық, кориандр, бұршақпен бірге беріледі. Арада тағамын жасау үшін тартылған етті түрлі дәмдеуіштермен илейді. Танымалдық рейтингінде шурпадан кейінгі екінші орында ханид тағамы - күріш қосылған қой еті. Йемендіктер тұздықтарды сирек пайдаланады, дәмдеуіштер мен қоспаларды жиі пайдаланады. Тұздықтар әдетте өсімдік майы мен сірке суымен алмастырылады. Күнделікті өмірде йемендіктер шай ішеді, ал мерекеде мокка кофесін зімбір, кориандр қосып, тәттілермен бірге ішеді.
Йемендіктер қарапайым киім киеді. Көбінесе көйлектер мен күртелер. Ер адамның басы ақ немесе қызыл-ақ түсті тығыз матамен жабылып, аяғына сандалдар киіледі. Ұлттық киімнің ерекше бұйымы – жамбия – иілген тырнақ тәрізді өзіне тән жүзі бар дәстүрлі қанжар. Жамбияның ені үлкен, ал қанжардың ұзындығы 20 см-ге жетуі мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Арабтар
Алексей Андреевич Бойченко
Бойченко Алексей Андреевич - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1928 жылы Ресейдің Воронеж облысы, Кантемир ауданы, Смазиевка ауылында туған.
Сыртқы сілтемелер
История народов Средней Азии
Санат:Социалистік еңбек ерлері